HIỆP SỸ THÁNH CHIẾN TẬP 1

Henryk Sienkiewicz

HIỆP SĨ THÁNH CHIẾN

Nguyễn Hữu Dũng dịch

NXB VĂN HỌC

CÔNG TY CỔ PHẦN VĂN HÓA ĐÔNG A ẤN HÀNH

Kích thước: 16 x 24 cm

Số trang: tập 1 - 624 trang, tập 2 - 620 trang

Giá bìa: 450.000đ

Khối lượng: 1.500gr

Hình thức bìa: Bìa mềm, 2 tập, có hộp

Mã sản phẩm: 8936203361889

Mã ISBN:

Tập 1: 978-604-372-315-1

Tập 2: 978-604-372-316-8

Phát hành: 09/2022

NỘI DUNG SÁCH

Vào đầu thế kỷ XV, liên minh Ba Lan - Litva hùng mạnh đã trở thành chướng ngại vật chính ngăn cản sự bành trướng của dòng tu Ki-tô giáo mang tên Giáo đoàn Thánh chiến. Việc hiệp sĩ trẻ Zbyszko tấn công sứ giả của Giáo đoàn và phải lên đoạn đầu đài lại càng làm mâu thuẫn này thêm trầm trọng, kéo theo màn “mỹ nhân cứu anh hùng” cùng những cuộc trả đũa về sau - tất cả góp phần thổi bùng ngòi lửa chiến tranh đã âm ỉ từ lâu.

Dõi theo quá trình trưởng thành của chàng Zbyszko về cả phương diện tình cảm lẫn sự trải đời, câu chuyện là khúc trường thiên ca tụng sức mạnh quả cảm của những con người đầy nghĩa hiệp mà rất đỗi thủy chung. Cuộc đụng đầu lịch sử giữa các dân tộc Slav với thế lực xâm lược của Giáo đoàn Thánh chiến mang ý nghĩa của cuộc đối kháng chính - tà, khiến tác phẩm trở thành một lời cổ vũ hào hùng cho các dân tộc đang chiến đấu không tiếc xương máu để giành độc lập, tự do. Tính chặt chẽ của cấu trúc, nghệ thuật đan xen mật thiết của các tuyến tình tiết, sự hài hòa giữa hai mặt mô tả số phận chung của toàn dân tộc và số phận riêng tư của các nhân vật chính đã khiến các nhà phê bình văn học đánh giá Hiệp sĩ Thánh chiến là tác phẩm hoàn thiện nhất trong những tiểu thuyết lớn của Henryk Sienkiewicz.

GIỚI THIỆU TÁC GIẢ

Henryk Sienkiewicz (1846 - 1916) là văn hào Ba Lan sinh ra tại Wola Okrzejska trong một gia đình gốc gác quý tộc. Ông từng theo học luật học, y học trước khi chuyên tâm vào sự nghiệp viết lách. Khởi đầu bằng những tiểu luận phê bình đăng báo, ông dần sáng tác hàng loạt truyện ngắn và vừa, rồi tập trung vào thể loại tiểu thuyết lịch sử vào năm 1892. Sau Quo vadis, ông dành thời gian vào việc viết cuốn tiểu thuyết lịch sử Hiệp sĩ Thánh chiến mà mình thai nghén từ lâu. Công việc sáng tác kéo dài ròng rã bốn năm trời, và nhà văn đã cho đăng dần tác phẩm trên các tờ báo Ba Lan, mãi đến năm 1900 mới in thành sách. Những giá trị về nội dung và nghệ thuật lớn lao đã khiến cho Hiệp sĩ Thánh chiến trở thành tài sản văn hóa tinh thần quý giá của dân tộc Ba Lan. Ông đạt giải Nobel Văn học năm 1905. Sau thời kỳ bệnh tật kéo dài, Henryk Sienkiewicz chuyển hướng sang viết cho độc giả trẻ tuổi hơn, thành tựu nổi bật có Trên sa mạc và trong rừng thẳm (1910 – 1913). Ông qua đời tại Vevey, Thụy Sĩ.

GIỚI THIỆU DỊCH GIẢ

Hguyễn Hữu Dũng (02/11/1948) là một người con của quê hương Điện Ngọc, Điện Bàn, Quảng Nam. Ông là phó giáo sư - tiến sĩ về động lực học, chuyên ngành động cơ đốt trong, từng có nhiều năm giảng dạy ở Trường Đại học Thủy sản và công tác tại Vụ Khoa học Công nghệ Bộ Thủy sản. Từ những năm tám mươi của thế kỷ XX, ông đã được bạn đọc biết đến trong vai trò dịch giả - người có công giới thiệu nhiều tác phẩm Ba Lan đến với độc giả Việt Nam, tiêu biểu như Trên sa mạc và trong rừng thẳm, Đường công danh của Nikodem Dyzma, Con hủi…

Henryk Sienkiewicz là tác giả mà ông vô cùng yêu thích, và các tác phẩm của nhà văn này luôn giữ một vị trí đặc biệt trong trái tim ông, như ông đã từng chia sẻ: “Có lẽ văn của Henryk Sienkiewicz cũng có điểm tương đồng với động cơ đốt trong, nó cháy bằng chất gì đó trong tôi và trong những bạn đọc Việt Nam suốt thời gian qua. Đã từng biết đến tài năng của Henryk Sienkiewicz qua các kiệt tác Quo vadis, Hania, Trên bờ biển sáng… độc giả chắc chắn sẽ càng yêu mến ông qua tiểu thuyết Hiệp sĩ Thánh chiến. Tôi đã dành dụm thời gian suốt ba mươi năm qua (1990 - 2020) để dịch tác phẩm kinh điển này, xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!”

LỜI GIỚI THIỆU

Trong cuộc đời sáng tác văn học giàu thành tựu của văn hào Ba Lan Henryk Sienkiewicz (1846 - 1916), không tác phẩm nào được thai nghén lâu như tiểu thuyết lịch sử Hiệp sĩ Thánh chiến (Krzyżacy).

Ngay từ năm 1865, trong lòng chàng sinh viên Henryk Sienkiewicz mười chín tuổi đã nảy mầm ý định xây dựng một tiểu thuyết xứng tầm với cuộc đụng đầu lịch sử xảy ra hồi đầu thế kỷ XV giữa quốc gia Ba Lan phong kiến tập quyền với Giáo đoàn Thánh chiến, mà đỉnh cao là trận đại thắng Grunwald năm 1410 của liên quân Ba Lan - Litva. Và trong nhiều năm sau đó, văn hào đã đôi phen thể nghiệm chủ đề này trong một số tác phẩm phác thảo, bản sớm nhất mang tên Hiệp sĩ Spytko xứ Melsztyn, được viết vào năm 1865. Henryk Sienkiewicz đâu thể ngờ rằng phải đến tận ba mươi lăm năm sau, tâm nguyện thời trẻ này của ông mới trở thành hiện thực.

Năm 1892, trong khi đang miệt mài với kiệt tác Quo vadis, Henryk Sienkiewicz đã hé lộ cho một người bạn ý định viết tiểu thuyết lịch sử nhan đề Hiệp sĩ Thánh chiến, quyển sách mà ông dự định sẽ xuất bản vào năm 1897 để kỷ niệm hai mươi lăm năm hoạt động văn học của mình. Trong một bức thư, ông viết: “Chỉ cần cố giữ vững cho xong Quo vadis là tôi sẽ bắt tay ngay vào Hiệp sĩ Thánh chiến. Quả vậy, sau khi chấm dứt dòng cuối cùng của kiệt tác về cuộc đụng đầu của hoàng đế Thánh chế La Mã Nero với các tín đồ Ki-tô giáo - tác phẩm đã mang lại cho ông giải thưởng Nobel Văn học năm 1905 - ông liền bắt tay ngay vào việc viết quyển tiểu thuyết lịch sử đã thai nghén từ lâu. Công việc sáng tác kéo dài ròng rã bốn năm trời, bắt đầu tại Zakopane (Ba Lan) năm 1896, kết thúc năm 1900 tại Parc Saint Maur gần Paris (Pháp).

Theo thói quen đã có từ nhiều năm, không đợi tiểu thuyết hoàn thành, ngay từ năm 1897, nhà văn đã cho đăng tải dần tác phẩm trên Tuần báo minh họa Warszawa cùng vài tờ nhật báo khác. Những trang bản thảo Hiệp sĩ Thánh chiến hình thành trong những cuộc hành trình liên miên khắp trong ngoài nước của văn hào, trong các khách sạn và nhà nghỉ ở Ba Lan, Pháp, Áo, Thụy Sĩ và Italia, những nơi ông có thể tách ly hẳn khỏi thế giới bên ngoài, chỉ sống với thế giới tưởng tượng của riêng mình, với độ trượt thời gian gần năm trăm năm về quá khứ.

Ngày 10 tháng 3 năm 1900, khi ông mệt mỏi viết một chữ “HẾT” thật to dưới trang bản thảo cuối cùng, thì thực ra, công việc vẫn chưa hoàn tất. Ông vẫn còn phải tiến hành sửa chữa lại tác phẩm đã được in rải rác trên các trang in khổ lớn (với rất nhiều lỗi morat) của tờ Tuần báo. Mãi hơn nửa năm sau, tiểu thuyết Hiệp sĩ Thánh chiến mới được in thành sách lần đầu, gồm bốn tập.

*

Bối cảnh lịch sử của Hiệp sĩ Thánh chiến là một thời kỳ phức tạp mà huy hoàng trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Ba Lan, giai đoạn hậu kỳ Trung thế kỷ, kéo dài từ cuối thế kỷ XIV đến đầu thế kỷ XV. Được thống nhất nhờ những hoạt động chính trị và quân sự sáng suốt của các đức vua Władysław Lokietek (1260/1 - 1333) và Kazimierz Vĩ Đại (1310 - 1370), đến cuối thế kỷ XIV, sau khi đức vua Kazimierz Vĩ Đại qua đời, quốc gia phong kiến Ba Lan lại phải trải qua những thử thách nghiêm trọng, với nhiều lục đục nội bộ.

Dưới triều vua Ludwik của Hungary (1326 - 1382), các quận công đánh nhau để tranh giành đất đai và quyền bính. Hai năm sau khi vua Ludwik băng hà, được sự ủng hộ của các lực lượng tiến bộ muốn thống nhất quốc gia và củng cố chế độ tập quyền, thứ nữ của ông là công chúa Jadwiga lên ngôi nữ vương Ba Lan[1]. Những nhà chính trị sáng suốt đương thời đã tìm mọi cách kết mối duyên lành giữa vị nữ vương trẻ trung, xinh đẹp với đại quận công Litva đương thời là Władysław Jagiełło (135 2/62 - 1434). Và họ đã thành công. Năm 1386, sau khi chịu lễ rửa tội để cải đạo, W. Jagiełło đã kết hôn với nữ vương Ba Lan Jadwiga để trở thành vị vua của liên minh vương quốc Ba Lan - Litva.

1. Ba Lan đã thuộc quyền vua Ludwik của Hungary từ năm 1370. (Chú thích của Đông A - ĐA).

Sự ra đời của liên minh Ba Lan - Litva hùng mạnh, có lãnh thổ mênh mông, trải dài từ sông Odra ở phía tây tới các sông Oka và Doniec ở phía đông, với giới hiệp sĩ đông đảo và những đội quân thiện chiến, đã trở thành chướng ngại vật chính, ngăn cản sự bành trướng của dòng tu Ki-tô giáo mang tên Giáo đoàn Thánh chiến. Hình thành từ cuối thế kỷ XII tại Palestine trong các cuộc thập tự chinh, đến thế kỷ XIV - XV, giáo đoàn của các hiệp sĩ Ki-tô giáo chủ yếu là người Đức này bắt đầu quay trở về xâm lấn vùng Đông và Nam Âu.

Năm 1226, sau thỏa thuận giữa đại thống lĩnh Hermann von Salza của Giáo đoàn Thánh chiến với quận công Ba Lan Konrad Mazowiecki, Giáo đoàn được phép ngụ cư trên vùng đất Chelmno của Ba Lan. Bộ phận ở miền đông vùng Baltic tách ra thành một giáo binh đoàn độc lập, tiến hành những cuộc chiến tranh nhằm lấn chiếm đất đai của Phổ (năm 1283) và vùng đất giáp biển Baltic (gồm cả thành phố Gdańsk) của Ba Lan (năm 1309), hình thành một quốc gia ngày càng bành trướng, trải dài từ sông Wisla đến sông Narwa, chắn đường thông đến biển Baltic của cả Ba Lan, Nga và Litva. Do chiếm được vị trí địa lý thuận lợi, Giáo đoàn vừa mở rộng giao lưu buôn bán, phát triển kinh tế, vừa áp dụng chính sách đàn áp rất hà khắc đối với cư dân bản địa trong các vùng đất bị chúng chiếm đóng. Phần lớn cư dân trong vùng phải phiêu bạt, chạy trốn sang phía đông sông Niemen, những người còn sót lại ở quê hương bản quán thì sục sôi căm hận, chỉ chờ dịp là nổi lên khởi nghĩa.

Cuộc khởi nghĩa chống quân Thánh chiến nổ ra năm 1409 trên vùng đất Żmudź đang bị Giáo đoàn chiếm đóng, đã mở đầu cho ngòi lửa chiến tranh âm ỉ từ lâu giữa liên minh Ba Lan - Litva (được sự hỗ trợ của các dân tộc Slav khác) với Giáo đoàn Thánh chiến. Đỉnh cao của nó là trận đại chiến diễn ra gần Grunwald. Ngày 15/7/1410, trên những cánh đồng của các làng Grunwald, Lodwigowo và Stębark, đội quân đông tới hai mươi chín ngàn người của liên quân Ba Lan - Litva - Nga đã xáp chiến với đạo quân hai mươi mốt ngàn người của Giáo đoàn Thánh chiến. Trận đánh kết thúc bằng chiến thắng huy hoàng của phía Ba Lan - Litva. Đó là một trong những trận đánh lớn nhất và nổi tiếng nhất ở châu Âu thời Trung cổ.

Theo quan niệm của tác giả, cuộc đụng đầu lịch sử giữa các dân tộc Slav với thế lực xâm lược của Giáo đoàn Thánh chiến mang ý nghĩa triết học của cuộc đối kháng chính - tà, tạo nên cốt lõi của lịch sử nhân loại. Toàn bộ diễn biến của tiểu thuyết, cùng với bao thăng trầm của số phận các nhân vật chính và phụ dường như chỉ để chuẩn bị cho cái kết cục hùng vĩ: chính thắng tà, hòa bình thắng chiến tranh, người giữ nước thắng kẻ xâm lược.

Để sáng tác Hiệp sĩ Thánh chiến, Henryk Sienldewicz đã dày công nghiên cứu các sử liệu về thế kỷ XIV - XV, trước hết là bộ Lịch sử Ba Lan đồ sộ của nhà sử học Jan Dlugosz, người sống gần như cùng thời với các sự kiện được mô tả. Nhờ sử dụng một cách chọn lọc tinh tế những chất liệu sử học, dân tộc học, truyền thuyết, thần thoại, dân ca, thổ ngữ… Henryk Sienkiewicz đã tái tạo được một bức tranh sống động và trung thực, với đầy đủ sắc màu, âm hưởng của quá khứ hào hùng của dân tộc Ba Lan.

Tác phẩm dựng lên trước mắt người đọc một quốc gia phong kiến tập quyền thời Trung cổ ở châu Âu, với các giai tầng xã hội khác nhau: vua và hoàng hậu, các quận công và quận chúa, các hiệp sĩ vùng biên ải, đám quan lại giàu có, các trang chủ quý tộc, những người nông dân nghèo khổ, các hiệp sĩ Thánh chiến đầy ngạo mạn, tàn bạo và quỷ quyệt.. Sự phân hóa các giai tầng xã hội được khắc họa rất sắc nét Vương triều quốc gia và triều đình của các quận công vùng Mazowsze theo đuổi những đối sách chính trị khôn khéo; giới quý tộc già chăm lo cho sự cường thịnh của gia tộc, giống nòi; giới hiệp sĩ trẻ hăng máu ham thích chinh chiến, phiêu lưu; đám thị dân lo làm giàu bằng đủ mọi mánh lới tích cóp; những người nông phu, tá điền vốn chỉ quen với ngôi nhà nghèo nàn cùng mảnh ruộng phát canh của mình, nhưng khi tổ quốc cần lại sẵn sàng chiến đấu bằng ngay cả những thứ nông cụ cầm tay sẵn có…

Bằng việc sử dụng thủ pháp mô tả thông qua các cuộc phiêu lưu của những nhân vật chính, tác giả đã cung cấp cho người đọc một cái nhìn tổng thể và rất toàn diện. Tác giả tập trung hơn cả đến giới hiệp sĩ - “cái cốt” của tinh thần dân tộc thời bấy giờ, người quyết định vận mệnh dân tộc trong các cuộc chiến chinh thời phong kiến Trung cổ. Hơn mười nhân vật hiệp sĩ được mô tả với những cá tính rất sâu sắc và phong phú. Bên cạnh giới hiệp sĩ là giới trang chủ quý tộc, những cột trụ tập hợp dân cư địa phương theo tinh thần gia trưởng, tộc trưởng. Giới tiểu quý tộc này mạnh lên nhờ sự hỗ trợ của Giáo hội. Còn chính Giáo hội, tuy bị phân hóa thành nhiều giáo đoàn, nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng trong tiến trình lịch sử, trong mối tương tác với phía “đời”, đúng như trong mối quan hệ lịch sử cụ thể của quốc gia phong kiến Ba Lan thời bấy giờ.

Chủ đề chiến tranh tự vệ của các dân tộc chỉ muốn được sống yên vui nhưng không được hưởng hòa bình được Henryk Sienkiewicz khắc họa rõ nét trong Hiệp sĩ Thánh chiến. Vào thời buổi nhiễu nhương ấy, con người phải tập trung toàn bộ sức mạnh của mình để tự vệ. Trong một thời đại như thế, sức mạnh là tiêu chuẩn chính đặc trưng cho giá trị đích thực của đàn ông, là cơ sở của vinh quang và lòng kính trọng. Toàn bộ tác phẩm là sự chuẩn bị đầy công phu như một cuộc “tích gió” cho cơn bão dữ dội sẽ nổ bùng ra trong vài chương cuối sách, đồng thời cũng là khúc trường thiên ca tụng sức mạnh quả cảm của những con người đầy nghĩa hiệp mà rất đỗi thủy chung.

Mối tình tay ba Danusia - Zbyszko - Jagienka cũng là một sáng tạo độc đáo, được Henryk Sienkiewicz xử lý tài tình. Vượt ra khỏi những lối mòn thông thường, tác giả đã xây dựng một tam giác tình yêu trong sáng, thanh cao, giàu hy sinh, không vẩn một chút ghen tuông, mà vẫn rất hợp lý, rất “đời thường”. Những giải pháp mà Henryk Sienkiewicz sử dụng để giải quyết các tình huống “nút” quả là độc đáo, bất ngờ, mang đến bao thú vị cho người đọc.

Quá trình giao lưu để tiến đến hình thành một nền văn hóa giàu có, đầy bản sắc của dân tộc Ba Lan cũng đã được Henryk Sienkiewicz mô tả xuất sắc trong Hiệp sĩ Thánh chiến. Những yếu tố tích cực của văn hóa phương Tây được giới hiệp sĩ trẻ Ba Lan nhanh chóng hấp thu. Cái mới tập trung ở bốn trung tâm cung đình lớn, những phong tục mới, tiêu chuẩn đạo đức mới, các dạng thức sinh hoạt xã hội mới… góp phần làm thay đổi bộ mặt của quốc gia phong kiến tập quyền. Những lễ tiết cung đình, những tiệc rượu, những hội võ, những cuộc săn bắn quy mô lớn… được mô tả bằng ngồi bút sinh động, tài hoa, trở thành những mẫu mực của nghệ thuật miêu tả sinh hoạt vốn là một mặt mạnh của văn xuôi Henryk Sienkiewicz.

Những sinh hoạt thời “tiền chiến” đó được hội tụ chung quanh hai tiêu điểm của cái “elip xã hội” thời ấy: Bogdaniec và Spychow - hai trang ấp điển hình của làng xã Ba Lan Trung thế kỷ. Chúng quy tụ các đại diện điển hình của những giai tầng xã hội mang văn hóa phong tục khác nhau, tạo nên một sự so sánh ngầm mà lại rất “nổi” về hai định hướng tương phản nhau, phân hóa giới hiệp sĩ quý tộc Ba Lan đương thời. Trang Bogdaniec được hồi phục từ đổ nát bởi lao động hòa bình của những bàn tay con người được quý trọng hơn vàng ròng; trong khi trang Spychow thì lại bị tàn hoại vì ngọn lửa chiến tranh không bao giờ tắt. Đó là hai khuôn mặt điển hình của giới trang chủ quý tộc đã góp phần làm thay đổi cấu trúc kinh tế - xã hội của quốc gia phong kiến Ba Lan thời ấy, để rồi vài chục năm sau trở thành lực lượng nhiều đặc quyền đặc lợi nhất.

Một mặt thành công đáng kể nữa của Hiệp sĩ Thánh chiến là việc tác giả đã dày công nghiên cứu thể nghiệm để sáng tạo nên một ngôn ngữ diễn đạt độc đáo. Nổi bật xuất sắc nhất là đối thoại của nhân vật, với những từ ngữ được sử dụng hết sức chuẩn xác, mang đẫm màu sắc thời Trung cổ mà vẫn dễ hiểu với người Ba Lan thời hiện đại. Henryk Sienkiewicz đã rất thành công trong việc khai thác các chất liệu thổ ngữ của vùng Sląsk để dựng lại đối thoại của các nhân vật sống từ năm trăm năm về trước. Tiếc thay, đó lại là những sự tinh tế đến lắt léo về ngôn từ mà dẫu cố công vật vã và trăn trở trong suốt ba mươi năm, người dịch vẫn khó lòng chuyển đạt trọn vẹn sang tiếng Việt.

*

*      *

Những giá trị về nội dung và nghệ thuật lớn lao đã khiến cho Hiệp sĩ Thánh chiến trở thành tài sản văn hóa tinh thần quý giá của dân tộc Ba Lan anh em. Tính chặt chẽ của cấu trúc, nghệ thuật đan xen mật thiết của các tuyến tình tiết, sự hài hòa giữa hai mặt mô tả số phận chung của toàn dân tộc và số phận riêng tư của các nhân vật chính đã khiến các nhà phê bình văn học đánh giá Hiệp sĩ Thánh chiến là tác phẩm hoàn thiện nhất trong các tiểu thuyết lớn của Henryk Sienkiewicz.

Không phải ngẫu nhiên mà trong thời gian Chiến tranh Thế giới thứ II, phe phát xít Hitler đã cấm các tác phẩm của Henryk Sienkiewicz, nhất là Hiệp sĩ Thánh chiến lưu truyền ở Ba Lan. Bằng sức mạnh nghệ thuật lớn lao của mình, tác phẩm đã trở thành một lời cổ vũ hào hùng cho các dân tộc đang chiến đấu không tiếc xương máu để giành độc lập, tự do, đồng thời cũng là lời cảnh báo cho bọn xâm lược vốn chỉ tin vào sức mạnh của quân đội và vũ khí. Và cảm động biết bao, ngay trong mùa xuân năm 1945 còn vương khói súng, trên mảnh đất Ba Lan hoang tàn và đổ nát bởi khói lửa chiến tranh, các bạn Ba Lan đã tìm mọi cách tái bản ngay Hiệp sĩ Thánh chiến. Đó chính là tác phẩm văn học cổ điển đầu tiên được ấn hành trong lòng nước Ba Lan mới. Từ đó đến nay, chỉ tính riêng ở Ba Lan, Hiệp sĩ Thánh chiến đã được tái bản trên sáu mươi lần, mỗi lần với số lượng hàng trăm nghìn bản.

Tác phẩm Hiệp sĩ Thánh chiến cũng đã được dịch ra trên bốn mươi thứ tiếng, được dựng thành một bộ phim dài hai tập rất công phu, chiếm được sự hâm mộ của nhiều thế hệ người đọc và người xem khắp thế giới.

Đã từng biết đến tài năng của Henryk Sienkiewicz qua các kiệt tác Quo vadis, Trên sa mạc và trong rừng thẳm, Hania, Trên bờ biển sáng… bạn đọc Việt Nam chắc chắn sẽ càng yêu mến ông qua tiểu thuyết Hiệp sĩ Thánh chiến, bởi ngoài giá trị văn học, tác phẩm còn xiết bao gần gũi với chúng ta - dân tộc đã bao lần phải đổ máu để giữ nước trong suốt lịch sử bốn ngàn năm của mình, dân tộc mà lịch sử chống ngoại xâm đã từng có bao chiến thắng hiển hách giống như trận đại thắng Grunwald của nhân dân Ba Lan anh em, với những cái tên Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa, Điện Biên Phủ và Chiến dịch Hồ Chí Minh…

Với lòng biết ơn và ngưỡng mộ dân tộc Ba Lan, tôi đã dành dụm thời gian suốt ba mươi năm qua để dịch tác phẩm kinh điển này từ ấn bản toàn tập tác phẩm của Henryk Sienkiewicz do Panstwowy Instytut Wydawniczy xuất bản năm 1948 tại Warszawa, giáo sư Julian Krzyzanowski chủ biên. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

8/8/2020

Nguyễn Hữu Dũng

Chương 1

Tyniec[2], trong tửu quán “Bò rừng[3] hung bạo” thuộc đan viện[4], có mấy người đang ngồi nghe chuyện của một chiến binh từng trải, vừa từ những miền xa xôi trở về, kể lại chuyện phiêu lưu mà ông đã từng trải qua trong thời buổi chiến chinh cùng những cuộc lữ hành.

2. Phiên âm: Tưnhex. Các địa danh và tên riêng được để theo nguyên bản. Những tên khó đọc được phiên âm khi xuất hiện lần đầu trong văn bản. (Các chú thích không ghi chú gì thêm đều là của người dịch.)

3. Ý chỉ loài bò rừng châu Âu tur, nay đã tuyệt chủng, được cho là tổ tiên của nhiều loài bò nhà. (ĐA.)

4. Đan viện (opactwo) là tu viện có đặc quyền riêng, không thuộc quyền của giám mục. Đan viện dòng Benedyktyn ở Tyniec thành lập hồi thế kỷ XI, gồm một trăm làng, thuộc hàng giàu có nhất Ba Lan hồi ấy.

Người đàn ông râu ria rậm rạp, tuổi tráng niên, vóc dáng lực lưỡng đến gần như khổng lồ, nhưng lại gầy gò; tóc được bọc trong mao mạng, một túi lưới có đính những hạt cườm; mình khoác chiếc áo chẽn kubrak bằng da với những đường hằn lồi ra của bộ giáp phục, thắt ngoài chiếc đai lưng làm bằng những móc khóa đồng; dưới đai lưng giắt con dao đựng trong bao sừng, bên sườn là thanh đoản kiếm dùng khi đi đường.

Ngồi cạnh ông bên bàn là một trang thanh niên với mái tóc dài và ánh mắt vui vẻ, hắn là bạn đồng hành hoặc tùy tùng của ông, bởi chàng cũng mặc hành trang, với chiếc áo chẽn bằng da hằn những đường nét của bộ giáp phục. Đám người còn lại là hai chủ đất trong vùng Kraków[5] và ba gã thị dân đội mũ xếp màu đỏ, những chiếc chỏm mũ nhỏ xíu rủ dài vắt vẻo sang bên sườn dài đến gần khuỷu tay.

5. Phiên âm: Kracúp - cố đô của Ba Lan.

Gã chủ quán người Đức, đầu đội chiếc mũ màu vàng xám, mặc áo có cổ hình răng cưa, vừa rót bia đậm đặc từ vò ra vại đất nung cho khách, vừa lắng nghe những chuyện phiêu lưu chiến chinh kỳ thú.

Đám thị dân còn lắng nghe chăm chú hơn. Thời ấy, lòng thù hận bắt nguồn từ đời Lokietkowy[6] đã từng chia rẽ cư dân thành thị với giới trang chủ hiệp sĩ cũng đã nguội đi đáng kể, và đám thị dân còn ngẩng đầu cao hơn trong những thế kỷ về sau. Việc họ sẵn sàng ad concessionem pecuniarum[7] vẫn còn được đánh giá cao, vì vậy không ít phen ta bắt gặp các thương gia chén chú chén anh với giới trang chủ quý tộc trong tửu quán. Họ được chào đón vui vẻ, bởi là những kẻ rủng rỉnh tiền tiêu, họ thường trả tiền chè chén thay cho đám người được mang gia huy.

6. Cư dân Kraków vốn không thích việc thống nhất đất nước của Władysław Lokietek (Lokietkowy) nên đã ngầm tham gia cuộc đảo chính của vua Séc Jan Luksemburski, người vào năm 1312 đã định cướp vương quyền Ba Lan.

7. Nguyên văn tiếng La tinh: mở hầu bao.

Vậy nên lúc này đây, họ đang ngồi lắng nghe và tham gia vào câu chuyện, thi thoảng đánh mắt cho chủ quán để được rót đầy vại.

- Vậy, thưa hiệp sĩ khả kính, ngài đã từng chu du khắp thế gian đấy nhỉ? - Một thương gia lên tiếng.

- Không mấy người trong số những kẻ giờ đây từ khắp tứ phương đổ dồn về Kraków đã từng thấy được ngần ấy nơi. - Hiệp sĩ đáp.

- Cũng đông người kéo tới đây lắm. - Gã thị dân nói tiếp. - Cầu phúc lớn và những tháng năm vinh quang cho vương quốc[8] ta! Người ta còn đồn, mà chắc đúng thế, rằng đức vua đã ra lệnh phủ vải sợi vàng đính ngọc quý cho toàn bộ long sàng của hoàng hậu, và còn căng lọng che phía trên nữa kia. Sẽ có nhiều trò vui và những cuộc thi đấu mà mắt thế gian chưa từng được thấy.

8. Vương quốc Ba Lan - Litva hồi đó (kể từ khi liên minh thành lập năm 1385) được chia ra thành vương quốc Ba Lan và đại công quốc Litva. Vương quốc Ba Lan bao gồm cả phần đất vốn thuộc quyền quốc vương Ba Lan cũ và vùng đất chư hầu (thí dụ: vùng Mazowsze), vốn là lãnh địa của các quận công.

- Bạn Gamroth này, chớ nên ngắt lời ngài hiệp sĩ như thế. - Thương nhân thứ hai lên tiếng.

- Tôi đâu có ngắt lời, bạn Eyertreter, có điều tôi nghĩ ngài đây cũng muốn biết người ta đang đồn đại thế nào, vì chắc chắn ngài sẽ đích thân đến thành Kraków. Dù sao thì hôm nay ta cũng không vào thành được nữa, cổng thành đã đóng rồi, mà đến đêm thì lũ bọ chó chẳng để ai được ngủ, nên ta còn có khối thì giờ mà đàm đạo.

- Nói một thì ông đáp những hai mươi! Ông già mất rồi, bạn Gamroth ạ!

- Thế mà một tay tôi vẫn quắp nổi nguyên cả súc dạ ướt đấy!

- Ối giời! Có mà là thứ dạ mỏng, thưa như mắt sàng, ánh sáng lọt qua ấy chứ gì!

Những lời đôi co bị người chiến binh đường xa ngắt ngang; ông nói:

- Chắc chắn tôi sẽ lưu lại Kraków chứ, cứ nghe đồn về những cuộc đua ngựa và thi đấu, máu tôi đang sôi lên sùng sục đây! Cả thằng cháu tôi đây nữa, dù còn trẻ và chưa có sợi râu nào, nhưng đã cho khối chiến binh đo đất rồi đấy!

Mọi người đưa mắt nhìn chàng trai đang mỉm cười vui vẻ, đưa tay vén mớ tóc dài giắt vào sau tai và nhấc vại bia đưa lên môi.

Người hiệp sĩ già nói tiếp:

- Mà nói cho cùng, có muốn quay về thì chúng tôi cũng chẳng biết về đâu nữa.

- Sao lại thế? - Một vị quý tộc hỏi. - Các vị đến từ đâu và danh tính là gì?

- Tôi là Maćko[9] trang Bogdaniec, còn thằng bé đang tuổi lớn đây, con trai anh ruột tôi, tên là Zbyszko[10]. Gia huy của chúng tôi là Móng Ngựa Cùn, chiến lệnh là Mưa đá!

9. Phiên âm: Machkô.

10. Phiên âm: Zbưskô

- Trang Bogdaniec của ông nằm ở đâu vậy?

- Ha! Người anh em ạ, tốt hơn là ông hãy hỏi nó đã từng ở đâu, bởi nó đâu còn nữa! Hey! Trang Bogdaniec của chúng tôi đã bị thiêu hủy ra tro ngay từ hồi chiến tranh giữa Grzymalit với Nalecz[11], chỉ còn lại độc một ngôi nhà duy nhất, của nả có gì bị chúng vét mang đi sạch, gia nhân chạy trốn hết. Chỉ còn lại mảnh đất trần trụi trống trơn, đám dân quê ở vùng lân cận cũng trốn tiệt vào rừng. Cùng với ông anh trai, cha đẻ thằng cháu đây, chúng tôi đã xây dựng lại, nhưng đến năm sau thì nước lũ lại cuốn đi tất thảy. Rồi ông anh tôi chết, để lại mình tôi với thằng cháu mồ côi. Hồi ấy tôi đã nghĩ bụng: Ta sẽ không chịu ngồi yên! Mà hồi đó người ta đồn đại về cuộc chiến[12] và về ngài Jaśko xứ Oleśnica, người được đức vua Władysław phái đến thành Wilno thay cho ngài Mikołaj xứ Moskorzew, đang tìm kiếm các hiệp sĩ giúp sức khắp Ba Lan. Vậy là, tìm được cha tu viện trưởng khả kính, cha Janek[13] xứ Tulcza, cũng là họ hàng của chúng tôi, tôi bèn giao hết điền sản lại cho cha, kiếm tiền sắm sanh khí giới và ngựa nghẽo chuẩn bị lên đường chinh chiến. Còn thằng bé cháu, khi ấy mới mười hai tuổi, tôi đặt lên yên con ngựa non, thế rồi, hey, lên đường đến với ngài Jaśko xứ Oleśnica!

11. Suốt thời vua Ludwik của Hungary (1370-1382) trị vì, ở vùng đất Wielkopolska sôi sục phong trào chống lại nhà vua. Dẫn đầu phe khởi nghĩa là dòng họ Nalecz, còn lãnh đạo phe ủng hộ nhà vua là dòng họ Grzymalit. Cuộc đối đầu biến thành nội chiến kéo dài đến cuối năm 1383. Tuy không có nhiều trận lớn, nhưng vùng Wielkopolska và Mazowsze thuộc quyền Ziemowit IV (người ủng hộ họ Nalecz) đã bị tàn phá một cách khủng khiếp.

12. Từ năm 1388 đến 1394, hằng năm quân Thánh chiến đều tiến đánh Litva, cố chiếm thành Wilno, được bảo vệ bởi quân Ba Lan, đầu tiên dưới sự chỉ huy của Klemens (chứ không phải Mikolaj!) xứ Moskorzew (1389 - 1390), sau đó (từ năm 1390) của Jaśko xứ Oleśnica.

13. Đoạn sau tác giả viết là Janko. (ĐA)

- Mang cả thằng bé đi theo sao?

- Hồi ấy nó còn bé hơn kia, nhưng đã cứng cáp ngay từ nhỏ. Hồi mới mười hai tuổi, nó đã tì cánh nỏ[14] xuống đất, lấy bụng đè chặt xuống, rồi quay tay vặn để giương nỏ, và không một tay người Anh nào từng gặp ở thành Wilno có thể giương cung nỏ khỏe hơn nó!

14. Nguyên văn: kusza - một loại cung nỏ máy, có tay quay và co cấu lẫy.

- Nó khỏe thế sao?

- Nó mang được mũ trụ cho tôi, và đến năm lên mười ba thì mang thêm cả khiên nữa.

- Mà chuyện chiến chinh thì nơi đó hẳn ngài không thiếu.

- Vì đại quận công Witold[15] đấy. Đại quận công với quân Thánh chiến cứ hằng năm lại thúc quân tràn sang Litva để tấn công Wilno. Cùng đi với chúng có khối người nước ngoài: người Đức, người Pháp, người Anh là những tay cung nỏ thiện nghệ nhất, người Séc, người Thụy Sĩ, người Burgundia[16]. Bọn chúng chặt hết rừng, chiếm trọn các thành trì dọc đường đi, rồi rốt cuộc tấn công thành Wilno bằng lửa và gươm, tàn khốc đến nỗi toàn bộ dân chúng sinh sống ở vùng ấy đành phải bỏ đi tìm miền đất khác, dù ở nơi tận cùng thế giới, dù là phải sống chung với con cháu của Quỷ vương Belial[17], cốt sao cách xa bọn Đức.

15. Đại quận công Witold (khoảng 1350 - 1430), anh em con chú con bác với vua Jagiełło, vì không được trao quyền thừa kế công quốc Troki nên đã mưu phản; đầu năm 1390 liên kết với quân Thánh chiến, tháng chín năm đó tấn công thành Wilno, nhưng thành vẫn cầm cự được trong vòng vây. Năm sau thành Wilno lại đánh bại cuộc tiến công lớn của quân Thánh chiến, do đại thống lĩnh Konrad Wallenrod và Witold chỉ huy.

16. Công quốc Burgundia nằm ở phần đông bắc nước Pháp. Cuối thế kỷ XIV và thế kỷ XV, Burgundia là một trong những thế lực mạnh nhất châu Âu.

17. Belial là tên của Quỷ vương. Từ thời những cuộc chinh phục đầy hủy diệt của quân Mông Cổ tới châu Âu vào đầu thế kỷ XII, dân châu Âu bắt đầu gọi họ là con cháu của Quỷ vương.

- Ngay ở đây cũng nghe đồn rằng dân Litva muốn mang tất tần tật vợ con cuốn gói khỏi đất ấy, nhưng chúng tôi chưa tin.

- Tôi thì thấy tận mắt rồi. Hey! Không có ngài Mikołaj xứ Moskorzew, không có ngài Jaśko xứ Oleśnica, và không phải tự khen đâu, nếu không có chúng tôi, thì chắc chẳng còn thành Wilno nữa đâu!

- Chúng tôi biết chứ. Các ngài không chịu nộp thành!

- Nộp sao được! Này, chú ý điều tôi sắp nói đây, vì chưng tôi là người dày công trạng, lại đã chứng kiến chiến tranh. Người có tuổi thường có câu cửa miệng: “Khó mà va Litva” - và quả đúng thế! Họ đấu tay đôi thì giỏi, nhưng dàn trận đấu với giới hiệp sĩ trên chiến trường thì xoàng. Nếu ngựa kéo bọn Đức sa vào bãi lầy hay vào rừng rậm thì lại là chuyện khác.

- Người Đức là những hiệp sĩ giỏi! - Đám thị dân thốt lên.

- Chúng mặc giáp phục kín mít, đứng xếp hàng san sát liền nhau như tường thành, cố lắm mới thấy mắt chúng sau những miếng sắt che mặt. Chúng luôn di chuyển theo đội hình. Thường mỗi khi chúng tấn công, Litva vụn ra như cát, còn nếu không tan thì chúng cũng cho lên thớt mà dần mà chặt cho tàn diệt mới thôi. Cũng không phải chỉ toàn người Đức đâu, trên thế giới có chủng người nào thì đều tham gia quân Thánh chiến cả. Mà can trường lắm! Nhiều phen bọn hiệp sĩ cúi mình, chĩa mũi đòng[18] ra trước mặt, cả một đội quân muôn người như một, trông hệt như đàn kền kền vậy.

18. Nguyên văn: kopia - vũ khí của hiệp sĩ giáp phục trang bị nặng, dùng để đánh đòn đầu tiên, cán gỗ, chiều dài 4,3 - 5,5 m, có mũi nhọn, thường có chỗ nắm tay và có tấm che tay; thời đó thường dùng đòng có chiều dài dưới 5 m.

- Chúa ơi! - Lão Gamroth kêu lên. - Trong bọn người nước ngoài thì quân nào giỏi nhất?

- Còn tùy vào vũ khí. Cung nỏ thì người Anh thiện xạ nhất, họ bắn tên xuyên qua cả giáp sắt, cách trăm bước bách phát bách trúng. Người Séc thì vung rìu chặt rất kinh. Sử kiếm song thủ[19] không ai giỏi bằng lính Đức. Người Thụy Sĩ thì giỏi dùng chùy sắt choảng vào mũ sắt. Nhưng những hiệp sĩ vĩ đại nhất là những người xuất thân từ đất Pháp. Loại hiệp sĩ đó đánh bại anh trên ngựa cũng như trên bộ, lại còn biết thét lên những lời dũng mãnh kinh hoàng mà anh chẳng hiểu tí nào, bởi thứ tiếng nói đó nghe hệt như tiếng bát đĩa bằng thiếc[20] va nhau xủng xoẻng, dù họ toàn là dân mộ đạo cả. Qua bọn Đức, chúng gọi ta là dân ngoại đạo và dân Saracen[21] vì ta chống lại Giáo đoàn, và buộc phải đấu hiệp sĩ tay đôi để chứng minh điều đó. Còn có cả tòa phán xử của Chúa[22] giữa bốn người bọn chúng và bốn hiệp sĩ của chúng ta, trường đấu đã định tại cung điện của Waclaw - hoàng đế Thánh chế La Mã[23] và vua Séc.[24]

19. Nguyên văn: brzeszczot - lưỡi kiếm sắc, đây chỉ cây kiếm.

20. Thời đó, bát đĩa bằng thiếc chưa được dùng phổ biến, mãi đến cuối thế kỷ XV mới sử dụng, nhưng cũng chỉ trong giới quý tộc nghèo, không sử dụng trong cung đình. Mô tả tiệc rượu ở cung Wawel (xem chương V), Sienkiewicz có nhắc đến những thứ bát đĩa bằng thiếc trên bàn tiệc, nhưng điều đó có vẻ không chính xác. Trong tiệc rượu cung đình, hồi đó người ta thường dùng đồ bằng bạc, thường được mạ vàng.

21. Saracen - tên gọi để chỉ người theo đạo Hồi ở Trung Cận Đông thời thập tự chinh. Về sau, quân Thánh chiến cũng dùng tên này để chỉ dân Litva ngoại đạo.

22. Nguyên văn: sąd bozy - thắng trong tỷ thí tay đôi, trong trận đấu có số nguời bằng nhau, hoặc vượt qua những thử thách khác thường (như: bằng lửa, bằng nước…) được coi là phán xử của Chúa Trời cho bên thắng.

23. Trong giai đoạn này, hoàng đế Thánh chế La Mã sẽ được lựa chọn bởi các tuyển hầu và chỉ chính thức kế thừa ngôi vị khi được Giáo hoàng tấn phong tại Roma. Những người đã được lựa chọn nhưng chưa tấn phong thì ta chỉ gọi là quân vương La Mã thôi. (ĐA)

24. Sự kiện có thật (chú thích của tác giả). Wacław (1361 - 1419), con của vua Karol IV Luksemburski, là vua Séc (1378 - 1419) và đúng ra là quân vương La Mã (1378 - 1400), vì ông không được tấn phong ở Roma, mà ở Akwizgran.

Đến đây, đám thị dân và thương nhân càng thích thú hơn, vươn dài cổ về phía ông Maćko trang Bogdaniec, đồng thanh hỏi:

- Bên ta là những ai vậy? Ngài nói đi!

Ông Maćko nâng vại bia lên môi, uống một hơi rồi mới đáp:

- Ầy, đừng lo! Có ngài Jan xứ Wloszczowa, viên trấn thành[25] Dobrzyń, có ngài Mikołaj xứ Waszmuntow, ngài Jaśko xứ Zdakow và ngài Jarosz xứ Czechów. Toàn là dân hiệp sĩ sáng danh, tầm vóc tuyệt vời cả. Với họ, đấu bằng đòng, bằng gươm hay bằng rìu - chấp tuốt. Mắt được thấy, tai được nghe nhiều điều kỳ thú, bởi như tôi đã nói, dù bị đầu gối chẹt cổ, bọn Pháp vẫn chưa thôi thốt ra những lời lẽ hiệp sĩ. Cầu Chúa lòng lành và thánh giá thiêng liêng trợ giúp cho bọn kia được nói và người của ta được đánh!

25. Nguyên văn: kasztelan - Vào thế kỷ XII - XIV, vị chỉ huy tòa thành (kasztel) và vùng đất phụ cận trực thuộc (kasztelania) nắm toàn quyền chỉ huy quân sự, hành chính và tư pháp. Đến thế kỷ XIV, các trấn thành mất quyền, chỉ còn quyền cố vấn cho quận công. Sau khi nước Ba Lan thống nhất, họ được đưa vào hội đồng hoàng gia, về sau là thượng viện. Toàn vương quốc có bảy mươi bốn trấn thành.

- Sẽ được vinh danh[26], chỉ cầu Chúa ban phước! - Một vị quý tộc thốt lên.

26. Nhưng trận tỷ thí này không xảy ra. Vua Séc Waclaw đã hòa giải giữa đại diện hai bên, rồi mở đại tiệc chiêu đãi họ tại Praha.

- Cầu Thánh Stanislaw[27]! - Vị quý tộc kia lên tiếng.

27. Phiên âm: Xtanhixoáp - Tổng giám mục Kraków là Stanislaw Szczepanowski bị Boleslaw Smialy kết tội chết vì đã tham dự âm mưu của Władysław Herman năm 1079, về sau được Giáo hoàng tuyên thánh vào năm 1253.

Rồi quay sang ông Maćko, người đó lại hỏi tiếp:

- Này, ngài hãy nói xem! Ngài ca ngợi bọn Đức và những hiệp sĩ khác là dũng mãnh, dễ dàng chinh phục Litva. Còn với chúng ta thì chúng không vất vả hơn sao? Chúng hăng đánh ta lắm sao? Chúa đã phán xử ra sao? Ngài phải vinh danh người của chúng ta nữa chứ!

Nhưng ông Maćko trang Bogdaniec tỏ ra không phải là kẻ hay khoe khoang, mà chỉ khiêm tốn đáp:

- Chỉ có kẻ nào ngu ngơ từ phương xa đến mới dám hăng hái tiến đánh chúng ta, nhưng thử một lần, rồi hai lần thì không còn lòng dạ đâu mà đánh nữa. Dân ta rắn lắm, vì tính ấy mà người ta thường nói: “Các người coi thường cái chết, đúng thế, nhưng các người giúp đỡ dân Saracen, vì thế các người sẽ bị nguyền rủa!” Nhưng nói vậy là không đúng, vì thế ta lại càng gan góc cóc tía hơn. Cả vương quốc lẫn Litva đều đã chịu rửa tội, ai cũng theo Chúa Ki-tô, dù không phải ai cũng biết theo cho đúng cách. Người ta đều biết đức vua ta đầy nhân từ, ngay cả khi con quỷ trong nhà thờ xứ Plock bị ném xuống đất, người vẫn ra lệnh thắp cho nó mẩu tàn nến, đến nỗi cha xứ phải thưa với người rằng không nên làm thế, người mới thôi. Mà con người ấy mới giản dị làm sao! Nhiều người bụng bảo dạ: “Đức vua đã khuyến các quận công cải đạo thì mình cũng cải đạo, bảo dập trán thờ Chúa Ki-tô thì mình cũng dập trán cúi đầu, nhưng sao mình lại phải tiếc mấy mẩu nến tàn với lũ quỷ sứ ngoại đạo, không thí cho chúng mớ củ cải nướng, hay không hớt cho chúng chút bọt bia? Nếu mình không làm thế thì ngựa sẽ bị khuỵu gối, bò bê bị bệnh lở loét, hay sữa sẽ biến thành huyết, mà mùa màng lại thất bát không chừng!” Và nhiều người cứ làm như vậy, vì thế mà bị nghi ngờ. Nhưng họ làm thế chỉ vì họ không hiểu biết và vì e sợ lũ quỷ sứ mà thôi. Mà lũ quỷ thì ngày xưa sống phong lưu lắm. Chúng có những khu rừng thưa, có những căn lều lớn, có cả ngựa để cưỡi và có thuế thập phân[28] để thu. Bây giờ thì rừng hoang đã bị chặt thưa, không có chút gì để ăn, vì người ta thỉnh chuông khắp chốn phố phường, vậy là đồ bẩn thỉu tanh hôi đành chúi vào những khoảnh rừng dày nhất mà hú hét lên vì nhung nhớ. Dân Litva có đi vào rừng dày rừng thưa, thì sẽ bị một rồi hai con quỷ túm lấy áo lông thú mà mè nheo kèo nhèo: “Cho xin với!” Một số người cho, nhưng cũng có nhiều người khác can trường hơn thì không cho gì cả mà còn tóm lấy chúng. Một người đổ đậu rang vào túi bong bóng bò, thế là cả mười ba con quỷ mò vào ngay. Ông ta nút miệng túi bằng cọc thanh lương trà kỵ ma, rồi mang đến thành Wilno bán cho các cha xứ người Pháp, họ vui lòng trả cho ông ấy những hai mươi skojec[29] vì đã diệt được kẻ thù của Chúa Ki-tô. Chính mắt tôi đã trông thấy cái bong bóng đó, ngay từ xa nó đã tỏa mùi hôi thối lộn mửa, như chọc vào mũi người ta, bởi các thứ linh hồn bẩn thỉu ấy hoảng sợ trước nước thánh mà tỏa mùi ra…

28. Nguyên văn: dziesięcina - từ thời Trung cổ cho đến cuối thời cộng hòa quý tộc, vẫn có phong tục dành một phần mười số lương thực thu hoạch được cho các mục đích tín ngưỡng.

29. Đơn vị tiền tệ tính toán cổ, có giá trị bằng 1/24 nén bạc grzywna.

- Thế ai đếm mà biết là có mười ba con quỷ? - Thương nhân Gamroth tọc mạch hỏi.

- Chính ông lão người Litva ấy đếm từng con khi chúng mò vào chứ ai nữa. Rõ ràng là chúng nó có bên trong, từ thứ mùi hôi hám tỏa ra là đủ biết, bởi chẳng ai muốn chạm vào cọc nút túi.

- Lạ thật, lạ thật đấy! - Một nhà quý tộc thốt lên.

- Tôi cũng đã thấy khối chuyện lạ ở đó. Dân tộc ấy tốt thì tốt thật, nhưng ở chỗ họ mọi thứ đều lạ kỳ. Người họ râu tóc rậm rì, chỉ có bậc vương giả thì mới chải chuốt một tí; họ ăn nhiều củ cải đỏ nướng, món đồ ăn nào cũng cho củ cải vào, bởi họ bảo món ấy nuôi dưỡng chí can trường nam nhi. Họ sống trong lều cùng với của cải kiếm được và rắn rết[30], ăn uống thì thùng bất chi thình, không biết thế nào là vừa. Đàn bà đã có chồng thì họ không coi ra gì, nhưng gái đồng trinh thì coi trọng lắm, vì họ cho là có sức mạnh ghê gớm. Chỉ cần một cô thiếu nữ dâng hiến quả dâu khô là người các chàng đã nổi gai ốc cả lên rồi.

30. Ở xứ Litva ngoại đạo, rắn được xem là linh vật thiêng liêng.

- Nổi gai ốc cũng chẳng sao, miễn là các cô nàng tuyệt vời! - Ông Eyertreter kêu lên.

- Chuyện đó thì hỏi thằng Zbyszko đây. - Ông Maćko trang Bogdaniec bảo.

Còn Zbyszko thì cả cười, khiến chiếc ghế chàng đang ngồi rung lên bần bật:

- Họ tuyệt lắm! - Chàng nói. - Nàng Ryngalla chẳng tuyệt vời sao?

- Nàng Ryngalla nào? Gái lầu phong nguyệt hay sao? Hả?

- Sao vậy? Các ông chưa nghe nói về nàng Ryngalla sao? - Ông Maćko hỏi.

- Chúng tôi chẳng hề nghe gì cả.

- Thì đó chính là em gái đại quận công Witold, phu nhân của quận công Henryk vùng Mazowsze đấy thôi.

- Ông nói gì thế! Quận công Henryk nào? Chỉ có một quận công mang tên đó, là đức giám mục tân cử[31] xứ Plock, nhưng ông ấy đã mất rồi còn đâu!

31. Nguyên văn: elekt - giám mục tân cử; tức là giám mục chưa được làm lễ thụ phong.

- Chính ngài ấy đấy. Lẽ ra từ Roma, người ta sẽ gửi giấy hôn thú đến cho ngài, nhưng thần chết đã nhanh chân hơn, có lẽ vì hành động của ngài đã không làm Chúa hài lòng. Hồi ấy, khi tôi được phái mang tín thư của tướng công Jaśko xứ Oleśnica đến cho quận công Witold, thì quận công Henryk, đức giám mục tân cử xứ Plock, cũng được đức vua phái đến Ryterswerder. Dạo đó, chiến cuộc đã khiến quận công Witold nản chí, bởi ông không sao chiếm nổi thành Wilno, còn đức vua thì đã quá buồn phiền vì mấy người anh em ruột cùng thói xa xỉ vô độ của họ. Thấy quận công Witold nhanh nhẹn và hiểu biết hơn, đức vua bèn phái đức giám mục tân cử đến gặp, khuyên ông rời bỏ quân Thánh chiến, rồi ngài sẽ phong ông làm đại quận công cai trị Litva. Vốn thích đổi thay, Witold liền ân cần tiếp đãi tín sứ. Bao tiệc tùng và trò tỷ thí được tổ chức. Ngài giám mục tân cử ta lấy làm vui sướng được cưỡi ngựa, dầu các đức cha chẳng mấy ưa việc đó. Ngài còn muốn chứng tỏ tài hiệp sĩ trên đấu trường. Các quận công Mazowsze thảy đều tuấn kiệt, các nữ nhân đồng họ ấy có thể bẻ gãy móng sắt ngựa như không. Có lần quận công đốn ngã cả ba hiệp sĩ khỏi yên ngựa, lần khác thì những năm người, kể cả tôi, còn ngựa của thằng cháu Zbyszko đây thì bị quỵ chân khi xáp chiến với ngài. Ngài giành tất cả các giải thưởng từ tay quận chúa Ryngaila tuyệt thế giai nhân. Rồi trên mình vẫn mang đầy đủ giáp phục, ngài quỳ xuống chân nàng. Hai người si mê nhau đến độ trong bữa tiệc, các tu sĩ tháp tùng đã phải lôi ngài ra, còn quận chúa thì bị anh trai là quận công Witold kiềm chế. Quận công Henryk liền hét lên: “Ta sẽ tự cấp phép cho ta, nếu Giáo hoàng Roma không chuẩn y thì đã có Giáo hoàng Avignon[32]. Ta phải cưới nàng ngay lập tức, nếu không ta sẽ bị lửa tình thiêu thành tro bụi!” Đó quả là một sự nhục mạ ghê gớm đối với Chúa, song quận công Witold không muốn cưỡng lại, để khỏi làm mếch lòng vị đặc sứ của đức vua, và thế là đám cưới được cử hành. Sau đó, cô dâu chú rể lên đường đi Suraz, rồi về Slusk, trước sự đau xót vô chừng của thằng cháu Zbyszko đây, kẻ mà theo phong tục Đức đã chọn quận chúa Ryngalla làm nữ chúa trái tim và đã thề nguyện trung thành với nàng đến trọn đời…

32. Từ 1378 đến 1439, Giáo hội Công giáo tồn tại hai Giáo hoàng chống đối nhau, cùng song song trị vì, ở Roma và ở Avignon. Giáo hoàng Avignon được các vua Pháp ủng hộ.

- Chú thôi đi nào! - Zbyszko đột ngột ngắt lời. - Ư, đúng thế đấy! Nhưng sau đó, người ta đồn quận chúa Ryngalla đã tự tay đầu độc chồng, khi hiểu rằng nàng không được lấy một cha giám mục tân cử, vì mặc dù có vợ nhưng quận công không muốn từ bỏ chức sắc chăn chiên của mình, và mối duyên cầm sắt kia không thể được hưởng phước lành của Chúa. Nghe tin ấy, cháu đã nhờ một vị ẩn sĩ thánh thiện ở gần Lublin giải khỏi lời thề nguyện ấy rồi còn gì.

- Ẩn sĩ thì lão ta đúng là ẩn sĩ, - ông Maćko cười, - còn có thánh thiện hay không thì ta không rõ, bởi lẽ chúng ta gặp lão trong rừng vào đúng hôm thứ Sáu, lúc lão đang dùng rìu dần xương gấu để hút tủy, lão hút mạnh đến nỗi cổ họng phát kêu rồ rồ kia.

- Nhưng ông ấy bảo tủy đâu phải là thịt, hơn nữa ông ấy đã được bề trên cho đặc cách được ăn tủy như thế, vì sau khi uống tủy ông ấy mới có được những giấc mộng tuyệt vời thông tuệ, để hôm sau có thể tiên tri sự đời đến tận trưa.

- Nào! Nào! - Ông Maćko nói. - Gái góa Ryngalla tuyệt thế giai nhân vẫn đang sống và có thể sẽ gọi mày theo hầu đấy!

- Nếu vậy thì nàng ta sẽ uổng công chờ đợi thôi, cháu sẽ chọn một nữ chúa khác để phụng sự cho đến tàn hơi. Vả lại, trước sau cháu cũng sẽ tìm được vợ thôi.

- Trước hết, mày hãy tìm được đai hiệp sĩ đã.[33]

33. Theo tục lệ, muốn thành hiệp sĩ phải được một bậc quân vương làm lễ tuyên thệ, cấp cho quyền đeo đai hiệp sĩ.

- Ồ! Chẳng phải sẽ có những cuộc đua tài mừng hoàng hậu lâm bồn ư? Trước hoặc sau dịp trọng đại ấy, thể nào đức vua chẳng phong tước hiệp sĩ cho nhiều người. Cháu sẽ địch nổi tất! Lẽ ra quận công đã chẳng thể quật ngã được cháu, nếu con chiến mã không tự nhiên bị khuỵu chân.

- Nơi đây khối người còn tài giỏi hơn mày.

Nghe vậy, các trang chủ vùng Kraków thốt lên:

- Lạy Chúa lòng lành! Ở chốn này, ra mắt hoàng hậu sẽ không phải những kẻ non như cậu đâu, mà là những hiệp sĩ lừng lẫy nhất thế gian kia. Tham gia hội võ sẽ có ngài hiệp sĩ Zawisza xứ Garbów[34], hiệp sĩ Farurej và hiệp sĩ Dobko xứ Oleśnica, hiệp sĩ Powała xứ Taczew[35], hiệp sĩ Paszko Đạo Chích xứ Biskupice[36], hiệp sĩ Jaśko Naszan, hiệp sĩ Abdank xứ Góra, hiệp sĩ Andrzej xứ Brochocice, hiệp sĩ Krystyn xứ Ostrów[37], lại còn hiệp sĩ Jakub xứ Kobylany nữa[38].. Cậu làm sao địch nổi họ. Cả tại đây, cả ở triều đình Séc, lẫn ở triều đình Hung, chẳng ai có thể đương đầu nổi với họ. Thứ cậu thì làm gì được? Cậu đòi giỏi hơn họ sao? Cậu bao nhiêu tuổi?

34. Zawisza Czarny xứ Garbów (1370 - 1428), hiệp sĩ Ba Lan, phục vụ một thời gian trong triều đình vua Hungary Zygmunt Luksemburski.

35. Mikolaj Powala xứ Taczew (1380 - 1415), hiệp sĩ và nhà ngoại giao, được mời tham dự hội đồng quân sự trước trận đại chiến ở Grunwald.

36. Paszko (Pawel) xứ Biskupice (? - 1445/7), biệt danh Đạo Chích, hiệp sĩ Ba Lan, tham gia trận đại chiến ở Grunwald.

37. Krystyn xứ Ostrow (1352 - 1430), chánh quản triều đình của nữ hoàng Jadwiga, trấn thành Kraków và Sandomierz.

38. Tác giả nêu tên những hiệp sĩ tiên phong danh tiếng nhất thời bấy giờ, đứng đầu là hiệp sĩ Zawisza Đen xứ Garbów, được coi là tấm gương phẩm hạnh cho toàn giới hiệp sĩ châu Âu.

- Tôi mười tám rồi! - Zbyszko đáp.

- Vậy thì ai cũng có thể bóp cậu bẹp rúm bằng hai ngón tay.

- Để rồi xem!

Nhưng ông Maćko đã lên tiếng:

- Tôi nghe đức vua ban thưởng rất hào phóng cho các hiệp sĩ trở về từ cuộc chiến Litva. Là người bản địa, xin các ngài nói xem có đúng thế chăng?

- Ơn Chúa, đúng vậy! - Một vị trang chủ quý tộc đáp. - Lòng hào hiệp của quốc vương ta lừng lẫy nhân gian, nhưng len được tới chỗ người chẳng phải là chuyện dễ, bởi hiện giờ thành Kraków đầy nghẹt khách khứa tứ xứ tụ tập về đấy mừng hoàng hậu lâm bồn và dự lễ đặt tên, qua đó bày tỏ lòng kính trọng và ngưỡng mộ chúa công ta. Sẽ có mặt vua nước Hung[39], và cứ như người ta đồn đại, sẽ có mặt cả hoàng đế Thánh chế La Mã[40] cùng bao vị quận công và bá tước khác nữa. Còn hiệp sĩ thì nhiều như trấu, bởi chẳng ai muốn tay trắng ra về.

39. Tức Zygmunt Luksemburski (1368 - 1437), con trai vua Karol IV, chồng của Maria chị Jadwiga, được người Hung tôn làm vua năm 1386, năm 1410 được tôn làm quân vương La Mã, năm 1433 được tôn làm hoàng đế Thánh chế La Mã.

40. Chính ra là quân vương La Mã Waclaw, vì ông không được tấn phong ở thành Roma, mà ở Akwizgran.

Người ta còn đồn rằng đích thân Giáo hoàng Bonifacy[41] người đang rất cần sự ưu ái và trợ giúp của chúa công ta để chống lại những kẻ thù ở Avignon - cũng sẽ đến dự. Khó lòng chen chân vào trong đám người đông như nêm cối ấy, chứ còn như việc được ôm chân chúa công thì quả là đặc ân chỉ dành cho kẻ nhiều công tích mà thôi.

41. Tức Bonifacy IX, Giáo hoàng Roma (1389 - 1404), cùng thời với các Giáo hoàng Avignon Klemens VII (1378 - 1394) và Benedykt XIII (1394 - 1417).

- Nếu vậy, tôi cũng sẽ được cho vào ôm chân đức vua, bởi tôi đã từng phụng sự người, và nếu có chiến tranh thì tôi sẽ lại xuất chinh lần nữa. Nơi chiến trận cũng kiếm được vài món chiến lợi phẩm, lại thêm được đại quận công Witold ân thưởng cho. Tôi cũng chẳng nghèo khó gì, có điều những tháng năm mãn chiều xế bóng sắp sình sịch đến rồi, mà ở tuổi già, khi sức lực rời bỏ xương cốt ra đi, con người ta chợt thấy cần một cái xó yên tĩnh.

- Đức vua rất muốn được gặp những người trở về từ Litva dưới sự thống lĩnh của tướng công Jaśko xứ Oleśnica. Tất thảy bọn họ hiện giờ đều được nuôi ăn béo đẫy.

- Các ngài thấy chưa! Mà tôi thì hồi ấy vẫn chưa trở về ngay đâu nhé, còn đánh nhau cho đến tận bây giờ. Các ngài nên biết rằng tình hòa hiếu giữa đức vua ta với đại quận công Witold khiến bọn Đức căm lắm[42]. Đại quận công đã khôn khéo thu lại con tin, rồi sau đó - hấp! Xông tới nện bọn Đức tơi bời! Ngài đã phá tan, đã thiêu sạch bao thành quách, giết chết bao hiệp sĩ, chặt đầu khối dân thường. Cả bọn Đức lẫn gã Swidrygiello[43] đã chạy trốn theo bọn chúng đều muốn báo thù. Thế là một cuộc đại chiến nữa lại nổ ra. Đích thân đại thống lĩnh Konrad[44] cùng bao hiệp sĩ khác tham gia trận đó. Chúng vây thành Wilno, cố sức dùng những cỗ xe công thành khủng khiếp để phá thành. Chúng đã bao phen tìm cách bí mật đột nhập vào thành, nhưng chẳng nên cơm cháo gì, mà đến khi rút lui, bao quân tướng của bọn chúng phải ngã gục, chẳng còn lấy phân nửa trở về. Chúng tôi còn ra chiến trường đánh nhau với gã Ulryk von Jungingen, em trai của viên đại thống lĩnh, lãnh binh[45] Sambia[46] nữa. Tên lãnh binh sợ đại quận công quá, vừa khóc vừa trốn chạy. Từ bấy đến giờ mới được yên, người ta xây dựng lại thành phố. Một vị chân tu hiển thánh có thể đi chân không trên sắt nung đỏ rực đã tiên báo rằng: từ nay trở đi, cho đến ngày tận thế, thành Wilno sẽ không phải thấy bóng một tên Đức nào mặc giáp phục xuất hiện trước cổng thành nữa. Nếu đúng vậy, thử hỏi tay ai đã góp phần làm nên công đó?

42. Nghe theo lời khuyên của quận công Henryk vùng Mazowsze, quận công Witold rời bỏ Giáo đoàn, đánh phá các thành quách bị quân Thánh chiến chiếm.

43. Swidrygiello (1370 - 1452), em trai út vua Jagiełło, đại quận công Litva những năm 1430 - 1432, suốt đời chống lại anh và đại quận công Witold vì lợi ích cá nhân.

44. Konrad von Jungingen, đại thống lĩnh dòng tu Thánh chiến những năm 1393 - 1407, thường xuyên mang quân quấy nhiễu Ba Lan và Litva, âm mưu chia rẽ hai đất nước này nhưng không thành công. Sau khi ông chết, Ulryk von Jungingen được tôn làm đại thống lĩnh của dòng tu Thánh chiến (1407 - 1410).

45. Nguyên văn: komtur - chức hiệp sĩ chỉ huy các thành của quân Thánh chiến nơi có giáo đường của dòng tu, cai quản luôn vùng đất trực thuộc (komturstwo), thành nào không có giáo đường thì chức quan được gọi là lý trưởng (wójta).

46. Vùng đất lịch sử thuộc xứ Phổ, ngày nay là tỉnh Kaliningrad của Nga.

Nói đoạn, ông Maćko trang Bogdaniec chìa ra trước mặt đôi bàn tay rộng bản và thô tháp của mình. Mọi người thi nhau gật gù thừa nhận:

- Phải! Phải! Ngài nói phải! Đúng thế!

Nhưng câu chuyện bị ngắt quãng ở đó vì tiếng huyên náo từ ngoài chợt ùa vào qua các khung cửa sổ mà màng che bằng bong bóng[47] đã bị gỡ ra, bởi đêm ấy là một đêm ấm áp và đẹp trời. Từ phía xa vẳng lại tiếng nhạc xủng xoẻng, những giọng nói, tiếng ngựa hí giòn tan hòa lẫn với tiếng hát hò. Mọi người có mặt thảy đều ngạc nhiên, bởi lúc ấy đêm đã khuya, vầng trăng đã lên rất cao trên vòm trời. Lão chủ quán người Đức chạy vội ra sân, và trước khi các vị khách kịp dốc cạn những vại bia, lão đã chạy trở vào, còn vội vã hơn, kêu lên:

- Có đoàn xa giá cung đình nào đến đấy!

47. Thời đó, người ta dùng màng bong bóng của động vật để che cửa sổ, vì kính còn rất hiếm, mới có ở một số ít nhà thờ, cung điện và các nhà giàu mà thôi.

Lát sau, trong khung cửa xuất hiện một thị đồng mặc áo kubrãk màu xanh thắm, đầu đội chiếc mũ xếp nếp. Anh ta đứng đó, đưa mắt nhìn khắp những người có mặt, và khi trông thấy lão chủ quán, liền bảo:

- Ông hãy mau dọn sạch chiếc bàn kia và thắp thêm đèn nến lên, quận chúa Anna Danuta[48] sẽ dừng chân nghỉ ở đây đấy!

Nói đoạn, anh ta quay ra. Quán bắt đầu náo động. Chủ quán hối hả gọi đầy tớ, còn các vị khách thì đưa mắt nhìn nhau.

48. Anna Danuta (1360 - 1448), con gái của cựu đại quận công Kiejstut vốn là quận công vùng Troki, em gái đại quận công Witold, em họ vua Jagiełło, vợ quận công Janusz I Mazowiecki.

- Quận chúa Anna Danuta, - một thị dân lên tiếng, - đó chính là con gái cựu đại quận công Kiejstut, phu nhân của quận công Janusz xứ Mazowsze[49]. Đã hai tuần nay quận chúa có mặt tại thành Kraków, nhưng vừa rồi lại đến Zator viếng thăm quận công Waslaw, hôm nay chắc bà trở về.

49. Janusz I Mazowiecki (1340 - 1429), quận công dòng họ Piast, cai quản một phần Mazowsze, là người nhiệt thành ủng hộ kế hoạch của cha (Ziemovit III, mất năm 1381) nhằm cải đạo Ki-tô cho Litva. Dưới thời trị vì của ông, Warszawa bắt đầu có ý nghĩa kinh tế và chính trị trong đời sống quốc gia. Cuộc hôn nhân giữa ông với Anna Danuta đã thắt chặt quan hệ hữu hảo Ba Lan - Litva.

- Ông Gamroth này, - người thị dân thứ hai bảo, - ta nên lánh vào kho chứa cỏ khô thôi, các vị khách này quá cao sang so với cánh ta đấy.

- Tôi chẳng lạ chuyện họ đi đêm, - ông Maćko lên tiếng, - vì ban ngày quá nóng. Nhưng tại sao đan viện ở ngay bên cạnh mà họ lại phải rẽ vào tửu quán?

Nói đến đây, ông quay sang Zbyszko:

- Quận chúa là chị ruột quận chúa Ryngalla tuyệt sắc đấy, mày biết chưa?

Zbyszko đáp:

- Chắc phải có nhiều thiếu nữ vùng Mazowsze cùng đi với quận chúa lắm đấy, hey!

Chương 2

Vừa lúc ấy, quận chúa bước vào. Bà trạc trung tuần, nét mặt tươi cười, khoác áo choàng đỏ bên ngoài chiếc áo dài màu lục bó sát người, có một dải vàng ở hông, chạy dọc theo thắt lưng, với một móc khóa lớn cài bên dưới. Theo sau quận chúa là các thị nữ, một số đã già, một số còn rất trẻ, đầu đội những vòng hoa nhỏ màu hồng và tím, phần đông đều cầm đàn luýt. Có người mang những cành hoa tươi, hẳn vừa hái dọc đường. Căn phòng đông hẳn lên, vì tiếp sau đám thị nữ xuất hiện mấy vị đình thần và vài tiểu thị đồng. Bước vào quán, ai nấy đều tỉnh táo, nét mặt tươi vui, trò chuyện ồn ào hoặc ngâm nga khe khẽ, dường như đều say sưa cái đêm đẹp trời với ánh trăng sáng tỏ. Trong đám đình thần có hai ca công, một người cầm đàn luýt, người kia đeo chiếc đàn gęśle[50] nhỏ ở thắt lưng. Một thiếu nữ còn rất trẻ, mới chừng mười hai tuổi, bưng một chiếc đàn luýt nhỏ xinh đóng đinh đồng, theo sát sau quận chúa.

50. Phiên âm: guxli - một loại đàn cổ, có ba đây.

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô! - Quận chúa đứng giữa phòng, cất tiếng cầu nguyện.

- Đời đời, amen! - Những người có mặt vừa đồng thanh đáp lại vừa cúi rạp xuống chào bà.

- Chủ quán đâu rồi?

Nghe tiếng gọi, lão chủ quán già người Đức tiến lên phía trước, quỳ xuống theo phong tục Đức.

- Chúng ta dừng chân lại quán đây để nghỉ ngơi ăn uống. - Quận chúa phán. - Hãy dọn bàn nhanh, chúng ta đói cả rồi.

Mấy người khách thương đã lánh mặt, còn lại hai trang chủ quý tộc bản địa với ông Maćko trang Bogdaniec và Zbyszko; họ cúi chào lần nữa và định rời khỏi phòng vì không muốn quấy rầy quận chúa cùng đoàn tùy tùng.

Nhưng quận chúa ngăn họ lại.

- Các ngươi đều là quý tộc, chẳng làm phiền gì ai. Các ngươi hãy làm quen với đình thần của ta. Đức Chúa đưa các ngươi từ đâu đến đây vậy?

Họ lần lượt xưng danh tính, gia huy, chiến lệnh và quê hương bản quán của mình. Khi nghe ông Maćko nói tên nơi ông vừa rời chân trở về, quận chúa liền vỗ tay thốt lên:

- Thật không hẹn mà gặp! Các ngươi hãy kể cho ta nghe về thành Wilno, về huynh trưởng ta xem nào. Đại quận công Witold có về đây mừng hoàng hậu sinh hạ và dự lễ rửa tội không?

- Thưa, đại quận công những muốn thế, nhưng chưa chắc ngài đã về được. Vì vậy, ngài đã nhờ các tu sĩ và hiệp sĩ quý tộc mang hộ chiếc nôi bằng bạc về trước dâng mừng hoàng hậu. Tôi và đứa cháu đây cũng được phái cùng đi để bảo vệ chiếc nôi ấy dọc đường đấy ạ.

- Cái nôi ấy có đây không? Ta muốn xem. Nó bằng bạc ròng ư?

- Bằng bạc ròng đấy ạ. Nhưng hiện không có đây. Người ta đã chở nôi về thành Kraków rồi ạ.

- Thế các ngươi làm gì ở Tyniec?

- Chúng tôi đến đây gặp ngài quản lý đan viện, một kẻ họ hàng thân thuộc, để giao phó cho các đan sĩ đức hạnh coi giữ hộ những gì chiến chinh đã mang lại cho chúng tôi, cùng những gì đại quận công đã ban thưởng.

- Chính Đức Chúa ban phúc đấy. Chiến lợi phẩm đáng giá chứ? Nhưng các ngươi hãy nói ta nghe vì sao ngài không chắc về dự hội được?

- Thưa, bởi đại quận công đang sửa soạn tiến binh đánh bọn rợ Tatar.

- Ta cũng biết vậy, song chỉ lo một điều là hoàng hậu anh minh đã không tiên báo thắng lợi của cuộc hành binh này, mà những điều hoàng hậu tiên đoán bao giờ cũng trở thành hiện thực.

Ông Maćko mỉm cười:

- Hoàng hậu anh minh thần võ, thật khó lòng bác bỏ được điều ấy. Nhưng có rất nhiều hiệp sĩ của chúng ta cũng cùng lên đường với đại quận công Witold, họ là những trang thanh tráng niên giỏi giang muôn người khôn địch.

- Thế sao các ngươi không tham gia?

- Tôi được phái cùng những người khác hộ tống chiếc nôi về đây. Vả đã năm năm trời nay, chúng tôi chưa hề cởi giáp phục ra khỏi người. - Ông Maćko vừa trả lời vừa đưa tay chỉ những vệt hằn ngang dọc trên tấm áo bằng da hươu mà giáp phục đã ghi vết - Nghỉ ngơi chút đỉnh rồi chúng tôi sẽ lại ra đi, mà nếu đích thân không đi được, tôi sẽ xin phó thác đứa cháu trai Zbyszko đây cho tướng công Spytko xứ Melsztyn, người thống lĩnh tất thảy hiệp sĩ xứ ta lên đường tham chiến.

Quận chúa Danuta đưa mắt ngắm thân hình tráng kiện của Zbyszko, song cuộc trò chuyện bị gián đoạn tại đó, bởi chợt có một đan sĩ từ đan viện bước vào quán. Sau khi chào quận chúa, ông ta rụt rè ngỏ ý trách bà đã không phái điệp sứ báo tin ngự giá và đã không dừng chân nghỉ trong đan viện mà ghé vào một tửu điếm bình dân, không xứng với nghi vệ của bà. Đan viện đây thiếu gì nhà lớn nhỏ, đến kẻ tiện dân cũng tìm được chỗ nghỉ chân, huống hồ đến một bậc tôn quý, nhất là phu nhân của vị quận công đã từng có nhiều tổ tiên và họ hàng góp bao công đức cho đan viện đây.

Quận chúa vui vẻ đáp:

- Chúng ta vào đây chỉ cốt nghỉ chân một chút thôi, sáng mai phải về đến Kraków rồi. Ban ngày chúng ta đã ngủ đẫy giấc để đêm đến đi cho mát mẻ. Mà gà đã gáy[51], ta không muốn làm mất giấc ngủ của các đan sĩ mộ đạo, nhất là khi ta mang theo cả một đoàn tùy tùng đông đúc, chỉ những nghĩ đến chuyện hát ca nhảy múa hơn chuyện nghỉ ngơi.

51. Có lẽ ý chỉ gà gáy ban đêm, vì lúc này đã là đêm muộn. (ĐA)

Nhưng thấy đan sĩ cứ nài nỉ không thôi, quận chúa bèn nói thêm:

- Thôi. Ta đã dừng chân ở quán đây rồi. Giờ là lúc thích hợp để nghe những bài ca dân dã, sáng ra ta sẽ vào thánh đường dự buổi lẽ sáng để được cùng Đức Chúa mở đầu một ngày mới.

- Dạ, đó sẽ là lễ misa cầu xin ơn phước cho quận công tôn kính và quận chúa kính yêu. - Đan sĩ nói.

- Quận công phu quân ta phải bốn, năm ngày nữa mới tới kia.

- Ngay từ xa, Đức Chúa vẫn có thể ban ơn lành được, thưa quận chúa. Còn bây giờ, xin lệnh bà cho phép chúng thần, những kẻ tu hành nghèo khó, được mang chút ít rượu nho từ bên đan viện đến đây kính dâng người.

- Chúng ta sẽ rất hân hạnh đón nhân. - Quận chúa phán.

Khi vị đan sĩ đã bước ra, quận chúa gọi to:

- Nào, Danusia! Danusia! Con hãy bước lên ghế và hãy làm cho trái tim chúng ta vui sướng bằng bài ca mà con đã từng hát ở thành Zator đi nào!

Nghe lệnh, đám cung nhân bèn nhanh nhẹn đặt một chiếc ghế dài chính giữa gian nhà. Các ca công tiến lên ngồi hai bên ghế, đứng ở giữa là cô gái nhỏ cầm chiếc đàn luýt xinh xinh tán đinh đồng vừa bước theo sau quận chúa. Đầu nàng đội một vòng hoa nhỏ, tóc buông xõa xuống vai, nàng mặc chiếc áo váy dài màu thanh thiên, chân mang đôi hài đỏ chót, mũi nhọn hoắt. Đứng trên ghế dài, nom nàng như một bé gái - một bé gái xinh xẻo tuyệt vời, hay như một pho tượng nhỏ trong nhà thờ, một hình nhân xinh xắn trong hoạt cảnh mô tả ngày Đức Chúa giáng sinh. Hẳn đây không phải lần đầu nàng được đứng như thế để hát hầu quận chúa, bởi trông nàng chẳng hề bối rối chút nào.

- Hát đi, Danusia! Hát đi! - Đám thị nữ giục.

Cô gái nâng đàn luýt trước mặt, ngẩng đầu lên như một chú chim sắp cất tiếng hót, rồi hơi nheo nheo đôi mắt bé xinh, nàng hát lên bằng giọng lanh lảnh trong như tiếng bạc:

♫ Ước gì có cánh như chim, ♫

♫ Để băng sông núi đi tìm, chàng ơi! ♫

Các ca công hòa đàn theo giọng nàng, một người gảy đàn gęśle người kia gảy chiếc đàn luýt lớn. Vốn say mê những khúc ca dân đã hơn mọi thứ trên đời, quận chúa ngồi nghe hát, đầu lắc lư sang hai bên. Cô gái hát tiếp bằng giọng thanh mảnh, trẻ thơ, tươi mát như tiếng chim lảnh lót chào xuân giữa chốn sơn lâm:

♫ Đậu lên cành nhỏ bên người, ♫

♫ Thưa rằng: “Đây gái mồ côi phận nghèo.” ♫

Các ca công lại hòa theo nàng. Chàng trẻ tuổi Zbyszko trang Bogdaniec từ thuở thiếu thời vốn chỉ quen với những nghiệt ngã của chiến chinh, trong đời chưa bao giờ được thấy cảnh tượng mê ly dường kia, chàng khẽ chạm vào vai một người đàn ông xứ Mazury đứng cạnh mà hỏi:

- Đó là ai vậy, thưa ngài?

- Đó là thị nữ trong dinh quận chúa chúng tôi. Chẳng thiếu gì ca công làm vui chốn cung đình, nhưng cô gái này là người đáng yêu hơn cả. Quận chúa mê tiếng hát của cô ấy nhất.

- Cũng chẳng có gì là lạ. Tôi cứ ngỡ là tiên đồng thiên giới, chẳng thể nào rời mắt khỏi nàng. Tên nàng là gì, thưa ngài?

- Anh không nghe người ta gọi đấy sao? Danusia! Thân sinh cô ấy chính là quý ngài Jurand trang Spychow giàu có và can trường, một hiệp sĩ thuộc quân tiền đạo tiên phong.

- Hey! Thế gian chưa từng gặp một thiếu nữ nào như nàng!

- Ai cũng yêu mến cô ấy, cả vì giọng hát lẫn nhan sắc.

- Thế ai là hiệp sĩ của nàng?

- Ô, Danusia hẵng còn là con trẻ ấy mà.

Tiếng hát Danusia cất lên làm gián đoạn cuộc trò chuyện. Đứng một bên, Zbyszko đưa mắt mê mải ngắm nhìn nàng - làn tóc sáng màu, dáng đầu ngẩng cao, đôi mắt nheo nheo, và toàn bộ thân hình vừa được ánh nến bập bùng soi tỏ vừa quyện trong ánh trăng đang tràn vào phòng qua những ô cửa sổ rộng mở. Và mỗi lúc, chàng trai càng thêm bàng hoàng thảng thốt Chàng ngỡ như đã từng gặp cô gái ấy từ hồi xưa, không rõ trong mơ hay trong một bức tranh thánh nào đó vẽ trên kính nhà thờ tại thành Kraków.

Chàng lại chạm vai người đình thần đứng bên và hạ giọng hỏi tiếp:

- Thế ra nàng thuộc triều đình của các vị đấy ư?

- Mẫu thân cô ấy là người cùng tháp tùng quận chúa Danuta từ Litva tới đây, bà được quận chúa gả cho quý ngài Jurand trang Spychow. Bà là người rất xinh đẹp, dòng dõi phong lưu, được quận chúa yêu quý nhất trong đám cung nữ. Chính bà cũng yêu thương quận chúa hết lòng. Vì vậy, bà lấy tên quận chúa Anna Danuta đặt cho con gái yêu của mình. Nhưng năm năm trước đây, khi bọn Đức đột ngột tráo trở tấn công chúng tôi ở thành Zlotoryja[52] thì bà qua đời vì quá kinh sợ. Quận chúa bèn đón cô gái về cung nuôi nấng từ bấy đến nay. Phụ thân cô ấy cũng rất hay lui tới dinh quận chúa, ngài sung sướng khi thấy con gái lớn lên khỏe mạnh, được cưu mang chăm bẵm trong tình yêu thương của quận chúa. Bao lần ngắm con, bấy lần ngài nhỏ lệ chan chứa nhớ đến người vợ hiền bạc phận, để rồi sau đó, ngài lại trút hết nỗi căm hờn lên đầu giặc Đức cốt rửa món thù hận khủng khiếp kia. Ngài rất thương yêu vợ, chưa có ai trên khắp miền Mazowsze yêu thương vợ con đến thế, chính tay ngài cũng đã từng giết không biết bao nhiêu tên giặc Đức để trả thù cho bà.

52. Sự kiện lịch sử có thật từng được nhà sử học lớn Jan Dlugosz mô tả. Thành Zlotoryja là một trong những lâu đài được quận công Janusz Mazowiecki dựng trên bờ sông Drwęca.

Mắt Zbyszko đột nhiên sáng bừng lên, mạch máu chàng nổi hằn trên thái dương.

- Thế ra chính lũ giặc Đức đã hạ sát mẫu thân nàng sao?

- Đích tay chúng giết thì không. Bà ấy chết vì quá kinh hoàng. Năm năm trước đây vẫn là thời yên bình, nào ai nghĩ gì đến chuyện chiến chinh, đi lại vẫn an toàn như thường. Hồi ấy quận công rời Mazowsze để đi xây tháp ở thành Zlotoryja, không mang quân đội theo, chỉ có đám tùy tùng như trong thời bình mà thôi. Đúng lúc ấy bọn Đức trở mặt tấn công triều đình chúng tôi, chẳng hề tuyên chiến, cũng chẳng có nguyên do gì hết.. Chúng không sợ Chúa, cũng không nhớ rằng chính nhờ các bậc tổ tiên của quận công mà chúng mới được hưởng bấy nhiêu điều phúc phận[53]. Chúng bắt ngài, trói lên ngựa đem đi, lại còn tàn sát những người theo hầu. Quận công đã phải chịu cảnh lưu đày tù ngục ở bên đất chúng rất lâu, mãi đến khi đức vua Władysław dọa tuyên chiến, chúng mới sợ mà trả tự do cho ngài. Trong trận tấn công của chúng, mẫu thân Danusia đã qua đời. Tim bà trồi lên tận cổ khiến bà bị ngạt thở.

53. Quận công Janusz là dòng dõi của quận công Konrad Mazowiecki, nguời đã đưa dòng tu Thánh chiến vào đất Ba Lan năm 1226.

- Dám hỏi tôn ông, lúc ấy ngài có mặt ở đấy không? Quý danh ngài là gì, tôi nhãng quên đi mất.

- Tôi là Mikołaj xứ Dlugolas, người ta hay gọi tôi bằng cái tên Lưỡi Việt Phủ. Chính tôi có mặt trong trận tập kích đó. Tôi trông rõ một thằng Đức có chỏm lông công cắm trên mũ định buộc thân mẫu cô Danusia vào yên ngựa, rồi thoắt sau thấy người bà tái ngắt đi. Bọn chúng cũng đã xả cho tôi một đường gươm, giờ vẫn còn vết đây.

Nói đoạn, ông chỉ cho chàng thấy một vết sẹo sâu hoắm trên đầu, kéo dài từ chân tóc xuống tận lông mày.

Một giây im lặng, Zbyszko đưa mắt ngắm Danusia, lát sau chàng lại hỏi:

- Ngài bảo rằng nàng chưa có hiệp sĩ phải không?

Nhưng chàng không kịp nghe câu trả lời, vì đúng lúc ấy tiếng hát chợt ngừng bặt Một ca công - người khá béo và nặng nề - chợt nhổm lên, khiến chiếc ghế dài bị chênh, nghiêng về một phía. Danusia loạng choạng, phải dang cả hai tay ra. Nhưng trước khi nàng kịp nhảy xuống hay bị ngã thì Zbyszko đã lao đến nhanh như một con mèo rừng để đỡ lấy nàng.

Sau tiếng hét kinh hoàng, lúc này quận chúa lại tươi cười vui vẻ, thốt lên:

- Ồ, chàng hiệp sĩ của Danusia đây rồi! Xin chào tiểu hiệp sĩ, xin hãy trả cô ca sĩ đáng yêu lại cho chúng tôi!

- Chàng đỡ kịp Danusia mới táo bạo sao! - Trong đám cung nhân đình thần lao xao nhiều giọng tán thưởng.

Zbyszko bế Danusia trước ngực, bước đến gần quận chúa. Cô gái quàng một tay ôm cổ chàng, tay kia nâng chiếc đàn luýt lên cao như sợ nó bị gãy. Mặt nàng tươi cười vui sướng, dẫu vẫn còn vương nét kinh hoàng. Chàng trai trẻ bước đến gần quận chúa, đặt Danusia trước mặt bà, rồi chàng quỳ xuống, ngẩng đầu thốt lên với vẻ bạo dạn khác thường ở lứa tuổi chàng:

- Xin những lời phán truyền của người được trở thành hiện thực, muôn tâu lệnh bà! Đã đến lúc tiểu thư kiều diễm đây cần phải có một trang hiệp sĩ, và thần đây cũng đã đến lúc phải chọn nữ chúa của lòng mình - người mà thần sẽ mãi mãi tôn thờ nhan sắc và phẩm hạnh. Vì thế, được phép của lệnh bà, thần xin được tuyên thệ với tiểu thư đây, nguyện trung thành với nàng trong mọi hiểm nguy, đến tận hơi thở cuối cùng.

Nét mặt quận chúa thoáng nỗi ngạc nhiên, không phải bởi những lời Zbyszko vừa thốt ra mà vì mọi việc diễn ra quá đột ngột. Phong tục tuyên thệ của hiệp sĩ dẫu không phải là tập tục vốn có của Ba Lan, nhưng vùng Mazowsze nằm kề biên giới Đức, lại thường xuyên được tiếp xúc với giới hiệp sĩ từ nhiều đất nước, nên người ta hiểu rõ phong tục ấy hơn những vùng khác, và thường hay theo đó. Quận chúa đã được nghe nói đến phong tục này ngay từ hồi bà còn ở triều đình người cha vĩ đại của mình, nơi mọi phong tục phương Tây đều được coi là chuẩn mực và kiểu mẫu của các chiến sĩ thanh cao. Cũng vì thế, bà không thấy nguyện vọng của Zbyszko có gì xúc phạm đến bà hoặc Danusia. Ngược lại, bà vui mừng vì cô thị nữ đáng yêu của bà đã bắt đầu thu hút ánh mắt và trái tim giới hiệp sĩ.

Vì vậy, với vẻ vui thích, bà ngoảnh về phía cô gái, hỏi:

- Danusia, Danusia! Con có muốn có hiệp sĩ riêng không nào?

Cô gái Danusia tóc xõa liền nhảy cẫng lên ba lần liền trên đôi chân mang hài đỏ, rồi ôm lấy cổ quận chúa, kêu lên vui sướng như thể được người ta hứa cho tham gia một trò vui chỉ dành riêng cho người lớn:

- Con muốn! Con muốn! Con muốn!…

Quận chúa cười đến chảy nước mắt, cả đoàn tùy tùng cũng cười theo bà. Mãi sau, bà gỡ tay Danusia ra và bảo Zbyszko:

- Nào, vậy thì ngươi hãy tuyên thệ, tuyên thệ đi! Ngươi dám thề nguyện gì với con bé nào?

Giữa tiếng cười vui của mọi người, từ nãy đến giờ Zbyszko vẫn giữ nguyên vẻ nghiêm nghị, lúc này chàng liền quỳ tại chỗ, cất tiếng nói không kém phần trang trọng:

- Tôi xin thề nguyện với nàng: khi đặt chân tới thành đô Kraków, tôi sẽ treo ngay lên cửa quán trọ một chiếc khiên có dán tờ tuyên cáo, trên đó một tu sĩ thông thái sẽ viết rõ ràng rằng tiểu thư Danusia Jurandówna là người xinh đẹp và đức hạnh nhất trong số các trinh nữ đang sống ở tất thảy vương quốc trên thế gian. Kẻ nào dám phản bác điều đó, tôi xin thề sẽ cùng hắn quyết đấu sống chết cho đến khi hoặc tôi hoặc hắn tắt nghỉ mới thôi - trừ phi hắn chịu bị bắt làm nô lệ thì không kể.

- Được lắm! Ta thấy ngươi am tường phong tục hiệp sĩ đấy. Còn gì nữa không?

- Ngoài ra, được ngài Mikołaj xứ Dlugolas cho biết là thân mẫu tiểu thư Jurandówna đã trút hơi thở cuối cùng vì một tên giặc Đức mang lông công trên mũ sắt, tôi xin thề sẽ giật bằng được ba chỏm lông công để đặt xuống dưới chân nữ chúa của lòng tôi.

Nghe đến đấy, quận chúa liền nghiêm mặt lại, hỏi:

- Vậy ra không phải ngươi chỉ thề cho vui thôi sao?

Zbyszko bèn đáp:

- Xin Đức Chúa và thánh giá thiêng liêng chứng giám, tôi sẽ nhắc lại lời thề này trong nhà thờ, trước mặt đức cha.

- Chiến đấu với kẻ thù tàn bạo của dân tộc chúng ta thật là việc đáng ngợi khen, song ta lo cho nhà ngươi, bởi ngươi còn quá trẻ, dễ bị thiệt mạng lắm thay.

Đến lúc này, ông Maćko trang Bogdaniec bước ra. Vốn là người chỉ quen chấp nhận những phong tục cổ xưa, từ nãy đến giờ ông chỉ đứng phía sau nhún vai, nhưng bây giờ ông thấy cần lên tiếng:

- Tâu lệnh bà thánh thiện, về chuyện ấy xin lệnh bà chớ nhọc lòng lo lắng. Trong chiến trận, cái chết có thể đến với bất kỳ ai, và đối với một hiệp sĩ quý tộc, dẫu già hay trẻ, được chết tại trận tiền là niềm vinh hạnh. Chàng thiếu niên tuấn kiệt này không lạ gì chiến trận, dẫu chưa tròn năm đủ tháng, hắn đã bao phen từng đánh nhau trên ngựa và trên bộ, bằng giáo và bằng rìu, đoản gươm và trường kiếm, có khiên hay tay không. Phong tục tuyên thệ với một thiếu nữ ưa nhìn là chuyện mới của giới hiệp sĩ, nhưng một khi Zbyszko đã thề sẽ cướp được những chỏm lông công mang về cho nữ chúa của mình thì tôi không dám coi thường. Hắn đã từng tróc da bọn Đức, vậy xin cứ để cho hắn được tróc nã chúng nhiều hơn. Còn nếu như vì chuyện lột da cướp mũ đó mà thêm vài chiếc sọ nữa bị vỡ thì cũng chỉ làm vinh quang thêm cho hắn mà thôi.

- Ta thấy đây không còn là chuyện đùa của một cậu ấm vớ vẩn nữa rồi. - Quân chúa bảo.

Rồi bà nói với Danusia:

- Vậy con hãy ngồi vào chỗ của ta đây như nhân vật số một của hôm nay, nhưng chớ cười đấy nhé, nếu không nghi thức lễ tiết sẽ chẳng trôi chảy đâu.

Danusia ngồi vào chỗ quận chúa, muốn làm ra vẻ nghiêm trang nhưng đôi mắt xanh thẳm của nàng vẫn tươi cười với chàng Zbyszko đang quỳ gối, và nàng cũng chẳng thể nào kìm nổi đôi chân cứ vung vẩy hoài vì thích thú.

- Con hãy đưa đôi găng tay cho chàng. - Quận chúa truyền.

Danusia cởi găng tay trao cho Zbyszko, chàng đón nhận đầy thành kính, rồi sau khi áp môi hôn nhẹ đôi găng, chàng thốt lên:

- Tôi xin đeo đôi găng này lên mũ chiến, và đáng thương thay cho kẻ nào dám cả gan chạm tới!

Rồi chàng hôn hai bàn tay Danusia, tiếp đó đến đôi bàn chân, và chàng đứng dậy. Nhưng đến lúc ấy, vẻ trang nghiêm từ nãy đến giờ thoắt biến mất, lòng Zbyszko tràn ngập hân hoan, bởi từ đây trở đi trong mắt toàn thể đình thần, chàng đã là người lớn. Vì vậy, vung vẩy đôi găng tay của Danusia, chàng chợt thốt lên nửa vui đùa nửa phấn khích:

- Nào, chào đón bọn chó đẻ đội mũ đeo lông công, ta xin sẵn sàng nghênh tiếp!

Đúng lúc ấy, vị đan sĩ lúc nãy lại bước vào quán, cùng với hai bậc bô lão cao tuổi. Những người hầu của đan viện khiêng theo sau mấy chiếc giỏ đan bằng cành liễu gai, trong đựng những vò rượu nho cùng nhiều loại đồ nhắm ngon lành vừa được họ chuẩn bị gấp gáp. Hai bậc lão trượng chào hỏi quận chúa, hơi tỏ ý trách bà đã không vào nghỉ trong đan viện. Bà lại giải thích cho họ rằng bà đã nghỉ ngơi ban ngày, cùng quần thần đi đêm cho mát, bà không cần nghỉ, và vì không muốn làm mất giấc ngủ của đan viện phụ danh tiếng cũng như các đan sĩ khả kính nên bà ghé tửu điếm chỉ để dừng chân chốc lát mà thôi.

Sau khi trao đi đổi lại khá nhiều lời xã giao lịch thiệp, hai bên thỏa thuận rằng quận chúa cùng đình thần sẽ dùng bữa điểm tâm rồi nghỉ ngơi một lát bên đan viện sau giờ kinh sáng và thánh lễ misa. Các vị đan sĩ nhiệt thành mời cả mấy người hiệp sĩ Mazury, các trang chủ Kraków và ông Maćko trang Bogdaniec - người vốn sẵn có ý định ghé vào đan viện để nộp các thứ chiến lợi phẩm đã đoạt được trong chiến tranh cùng những tặng vật của đại quận công Witold hào phóng cho viên quản lý, lấy tiền để chuộc lại trang Bogdaniec. Riêng Zbyszko không nghe thấy lời mời, bởi lúc ấy chàng còn mải chạy vội ra chỗ những cỗ xe của chú chàng đang đỗ bên ngoài, do đám gia nhân trông giữ, thay ngay một bộ trang phục bảnh bao nhất để ra mắt quận chúa và Danusia. Chàng lôi chiếc hòm đan bằng vỏ cây ra khỏi xe, sai mang vào nhà ngang của quán và bắt đầu thay trang phục. Vội vã chải lại đầu, chàng bọc tóc vào chiếc lưới bằng tơ có đính những viên ngọc quý giá. Tiếp đó, chàng khoác một chiếc áo jaka ngắn bằng lụa trắng tinh, thêu hình sư tử có cánh với đầu đại bàng bằng chỉ vàng, bên dưới có đường diềm trang trí. Bên ngoài áo, chàng thắt một chiếc đai hai lớp thếp vàng, trên đeo một thanh kiếm nhỏ đựng trong vỏ bọc bằng bạc cẩn ngà voi. Tất thảy phục trang đó đều mới tinh khôi, lóng la lóng lánh, chưa hề bị dây một vệt máu nào, dẫu chúng là những chiến lợi phẩm lột trên người một trang hiệp sĩ trẻ xứ Fryzja[54] vốn phục vụ trong quân Thánh chiến. Sau đó, Zbyszko mặc một chiếc quần trang nhã, một ống có những dải sọc màu lục và màu đỏ chạy dài, ống kia có các sọc tím và vàng, bên trên cả hai ống đều có một khoảng trang trí các hình ô rô nhiều màu sặc sỡ. Tiếp đó, chàng mang một đôi hài đỏ tía mũi dài thượt, rồi xinh đẹp và tươi tắn, chàng bước vào phòng chung.

54. Fryzja nằm ở tây bắc nước Đức, trên bờ Biển Bắc, ngày nay là vùng biên giới giữa Đức, Đan Mạch và Hà Lan.

Khi chàng vừa hiện ra trong khung cửa, dáng vẻ của chàng lập tức gây cho mọi người một ấn tượng mạnh. Mãi lúc này quận chúa mới nhận ra rằng kẻ vừa tuyên thệ với cô bế Danusia đáng yêu kia là một trang hiệp sĩ tuấn kiệt nhường nào, điều ấy khiến bà thêm phần sung sướng. Còn Danusia thì như một con nai nhỏ, nhảy phắt lại phía chàng trai. Nhưng rồi không rõ do vẻ tuấn tú của chàng hay do tiếng xầm xì thán phục của đám cung nhân đã kìm chân nàng lại, khiến cho khi còn cách chàng một bước, nàng đột nhiên sững lại, hạ mi mắt xuống, hai tay đan vào nhau, vặn vẹo những ngón tay, mặt đỏ bừng lên bối rối.

Những người khác cũng theo chân cô gái, cả quận chúa lẫn đám đình thần và thị nữ, cả các ca công và đan sĩ, bởi mọi người ai cũng muốn được ngắm thật kỹ chàng trai. Các tiểu thư vùng Mazowsze nhìn chàng như thể ngắm cầu vồng rực rỡ, lòng cô nào cũng tiếc chàng đã không chọn mình làm nữ chúa. Đám thị nữ có tuổi thì thán phục trước vẻ quý giá cao vời của các đồ trang phục. Chung quanh Zbyszko hình thành một vòng người tò mò, chàng đứng giữa với nụ cười mãn nguyện trên khuôn mặt trẻ trai, khẽ xoay xoay người tại chỗ để họ được ngắm kỹ hơn.

- Ai thế? - Một đan sĩ hỏi.

- Đó là tiểu hiệp sĩ, cháu trai của ngài quý tộc đây. - Quận chúa vừa đáp vừa trỏ ông Maćko. - Lúc nãy chàng vừa mới tuyên thệ với Danusia đấy.

Các đan sĩ chẳng chút ngạc nhiên về chuyện ấy, bởi một lời thề suông như vậy chưa phải là điều ràng buộc chắc chắn.

Thời ấy người ta vẫn hay tuyên thệ với các vị tiểu thư đã xuất giá thuộc những gia đình dòng dõi thế phiệt trâm anh, giới mà thứ phong tục Tây phương này khá phổ biến. Gần như mỗi vị tiểu thư đều có trang hiệp sĩ riêng của mình.

Còn nếu hiệp sĩ tuyên thệ với một trinh nữ thì nói chung anh ta cũng không trở thành hôn phu của cô gái, bởi thông thường cô gái sẽ chọn người khác làm chồng, còn chàng hiệp sĩ - nếu đủ đức kiên trì - thì vẫn trung thành với cô, nhưng lại lấy một người khác làm vợ.

Điều khiến các đan sĩ hơi ngạc nhiên là Danusia còn quá trẻ, nhưng thực ra họ cũng chỉ hơi ngạc nhiên thôi, bởi vào thời bấy giờ, những trang thiếu niên mười sáu tuổi đã có thể lãnh chức trấn thành.

Ngay cả hoàng hậu Jadwiga vĩ đại[55] cũng chỉ mới mười lăm tuổi khi từ Hung đến đây. Có những thiếu nữ mười ba đã lấy chồng. Vả lại, lúc này các đan sĩ còn mải ngắm Zbyszko hơn là nhìn Danusia, và lắng nghe những lời của ông lão Maćko - người hãnh diện vì đứa cháu ruột, đang thuật lại chuyện chàng trai đã đoạt được bộ trang phục quý giá kia ra sao.

55. Hoàng hậu Jadwiga (1374 - 1399), con gái vua Ludwik của Hungary, và là nữ vương Ba Lan (từ 1384). Năm 1386, dưới sức ép của các quận công Kraków, bà đã từ bỏ đính ước với hoàng tử Wilhelm nước Áo (đính ước ngay từ khi bà còn nhỏ theo phong tục thời bấy giờ) để lấy đại quận công Litva, tức vua Władysław Jagiełło, và trở thành hoàng hậu Ba Lan. Năm 1387, bà sáp nhập vùng đất của công quốc Haliski vào vương quốc Ba Lan. Bà rất được uy tín trong dân chúng. Một phần tài sản riêng của bà đã được dành để mở mang Viện đại học Kraków.

- Một năm chín tuần trước đây, chúng tôi được mời làm tân khách của các hiệp sĩ Sakson. - Ông kể. - Trong đám khách của họ có một trang hiệp sĩ xứ Fryzja xa xôi, mãi tít tận miền biển. Vị hiệp sĩ ấy mang theo một đứa con trai, lớn hơn cháu Zbyszko ba tuổi. Trong bữa tiệc, một lần đứa con trai nọ đã bất lịch sự giễu Zbyszko là thằng nhóc chưa có chút râu ria nào. Vốn là kẻ nóng máu, Zbyszko lập tức túm ngay lấy đầu hắn, rứt tiệt cả râu. Vì chuyện ấy, sau đó cả hai chúng tôi phải quyết đấu với cha con bọn họ, đến khi có một bên mất mạng hoặc chịu làm nô lệ.

- Sao cả hai vị lại cùng phải tỷ thí? - Hiệp sĩ xứ Dlugolas hỏi.

- Bởi ông bố bênh cậu con, còn tôi lại đứng về phía cháu Zbyszko, thế là chúng tôi phải quyết đấu tay tư trên bãi đất bằng phẳng ngay trước mặt khách khứa. Hẹn rằng ai thắng được quyền thu tất cả ngựa xe và tôi tớ của kẻ bại. Và Đức Chúa đã ban phước cho chúng tôi. Chúng tôi đã hạ được cả hai hiệp sĩ xứ Fryzja ấy, dẫu khá vất vả, bởi cả hai chẳng thiếu can trường và vũ dũng. Chúng tôi thu được món chiến lợi phẩm tuyệt hảo: bốn cỗ xe, mỗi cỗ một đôi ngựa kéo, bốn con tuấn mã vạm vỡ, chín gia nhân, hai bộ giáp tuyệt vời, khó lòng kiếm nổi ở ta. Còn hai chiếc mũ trụ thì chúng tôi đã chém hỏng trong khi quyết đấu, nhưng Đức Chúa Giêsu đã an ủi chúng tôi theo cách khác, Người ban cho cả một hòm đánh đai sắt chứa đầy quần áo lụa là quý giá. Tất thảy những thứ Zbyszko đang mặc kia là lấy từ hòm đó đấy.

Nghe kể, hai trang chủ Kraków cùng các hiệp sĩ xứ Mazury bắt đầu nhìn hai chú cháu với vẻ kính trọng hơn, còn hiệp sĩ xứ Dlugolas biệt danh Lưỡi Việt Phủ thì thốt lên:

- Các ngài quả là những hiệp sĩ can trường và vũ dũng.

- Giờ thì ta tin rằng chàng trai trẻ chắc chắn sẽ cướp được những chỏm lông công chứ chẳng nói ngoa!

Ông Maćko cả cười; khi cười, trên nết mặt khắc khổ của ông toát ra vẻ gì đó của dã thú.

Vừa lúc ấy, đám gia nhân của đan viện đã rót rượu nho trong các giỏ đan bằng cành liễu gai và bày những thức nhắm tuyệt vời ra bàn. Từ nhà dưới, các thiếu nữ bắt đầu bưng lên những dĩa ngồn ngộn trứng tráng trộn xúc xích bốc hơi nghi ngút, tỏa khắp nhà mùi mỡ lợn thơm phức ngon lành. Trông thấy thế, mọi người đều thèm ăn, ai nấy bước đến bên bàn.

Song không một ai dám ngồi trước khi quận chúa ngồi vào ghế giữa. Bà bảo Zbyszko và Danusia ngồi kề nhau, đối diện với bà, rồi bà nói với Zbyszko:

- Ngươi ăn chung dĩa với Danusia là phải lẽ thôi, nhưng không được giẫm lên chân con bé dưới gầm bàn, cũng không được chạm vào đầu gối của nó như kiểu các hiệp sĩ thường làm đấy nhé - em nó còn bé quá.

Chàng bèn nói:

- Tâu lệnh bà, tôi sẽ không làm thế đâu, chí ít cũng phải đợi vài năm nữa đã, khi Đức Chúa Giêsu cho phép tôi thực hiện xong điều thề nguyện, và đợi cho trái cây kia chín đã. Còn việc giẫm lên chân thì dẫu có muốn tôi cũng chẳng thể thực hiện được, bởi chân tiểu thư nữ chúa của tôi còn đang vung vẩy chưa chạm được đến đất kia mà!

- Quả có thế, - quận chúa thốt lên, - ta rất hài lòng khi thấy ngươi có phong thái lịch lãm phong lưu.

Tiếp đó, im lặng bao trùm cản phòng, bởi mọi người đã bắt đầu ăn. Zbyszko luôn tay cắt những thanh xúc xích béo nhất đưa cho Danusia hoặc đút cho nàng, còn nàng sung sướng được chàng hiệp sĩ điển trai phục dịch, vừa ngốn ngấu phồng cả miệng vừa hấp háy mắt cười - lúc với chàng, lúc với quận chúa.

Sau khi dọn bát đĩa, đám gia nhân đan viện rót thứ rượu vang ngọt và thơm ra mời mọi người - cho đàn ông thì đầy cốc, chỉ chút ít cho các bà các cô. Tính cách hiệp sĩ của Zbyszko thể hiện đặc biệt rõ khi người ta mang những âu đầy ắp hồ đào bên đan viện sang, trong đó có cả loại hồ đào thường, vỏ trơn lẫn loại hồ đào óc chó Italia - hồi ấy còn là của hiếm bởi phải chở từ xa về. Đám thực khách hăng hái nhằn hồ đào, lát sau khắp phòng chỉ còn nghe tiếng lốc cốc lốp cốp của vỏ hồ đào cứng bị vỡ vụn. Nếu ai cho rằng Zbyszko chỉ nghĩ tới bản thân mình thì lầm to, bởi chàng đang muốn tỏ cho quận chúa và Danusia thấy sức mạnh hiệp sĩ cùng tính tự kiềm chế chứ không phải thói phàm ăn tục uống đối với món của lạ ngon lành, để rồi tự hạ thấp phẩm giá của mình. Chàng vốc một nắm hồ đào, cả loại vỏ trơn lẫn loại óc chó nhăn nheo, không cần cho chúng vào răng cắn như những người khác, mà dùng các ngón tay cứng như sắt bóp cho chúng vỡ vụn ra, rồi lựa lấy nhân giữa đống vỏ đưa cho Danusia. Thậm chí chàng còn nghĩ ra trò chơi khiến cô gái vui thích: sau khi đã lựa hết nhân, chàng đưa nắm tay lên sát miệng thổi phù một hơi thật lực, khiến dám vỏ vụn bay tung lên tận trần nhà. Danusia cười như nắc nẻ, đến nỗi quận chúa e cô gái bị sặc vì cười quá nhiều, phải bảo chàng thôi trò đùa đó đi. Thấy cô gái vui sướng, bà hỏi:

- Thế nào, Danusia? Có hiệp sĩ riêng thích không?

- Ôi! Thích lắm ạ! - Cô gái trả lời.

Nàng giơ một ngón tay hồng hào chạm khẽ vào chiếc áo jaka ngắn bằng lụa trắng của Zbyszko rồi rụt ngay lại và hỏi:

- Thế ngày mai chàng vẫn là của em chứ?

- Ngày mai, cả Chúa nhật, cho đến tận cuối đời. - Zbyszko đáp.

Bữa ăn đêm muộn màng ấy kéo dài, vì sau món hồ đào, người ta lại mang ra món bánh ngọt rắc đầy nho khô. Sau đó, một số người trong đám quần thần muốn nhảy múa, những kẻ khác lại muốn được thưởng thức giọng hát của ca công và của Danusia, nhưng mắt Danusia đã bắt đầu dính lại, đầu nàng gật hết bên này đến bên kia, nàng cố đưa mắt nhìn quận chúa một, hai lần, lại nhìn Zbyszko, cố đưa nắm tay lên dụi dụi mắt, nhưng rồi lát sau nàng ngả đầu vào vai chàng hiệp sĩ vẻ đầy tin cậy và ngủ thiếp đi.

- Ngủ rồi hả? - Quận chúa hỏi. - Đấy, ngươi đã thấy “nữ chúa” của ngươi chưa?

- Khi ngủ, nom nàng còn đáng yêu hơn khi nhảy múa. - Zbyszko đáp. Chàng ngồi thẳng người, không động đậy, để khỏi làm cô gái thức giấc.

Nhưng cả tiếng đàn hát của các ca công cũng không làm nàng tỉnh giấc. Nhiều người dậm chân thình thình theo tiếng nhạc, những kẻ khác gõ đĩa xoèng xoèng hòa theo, nhưng tiếng ồn ào càng huyên náo thì cô gái càng ngủ ngon lành, môi hé ra như cá.

Mãi đến khi nghe tiếng gà gáy sáng và tiếng chuông nhà thờ, mọi người đứng dậy, thốt lên “Đến giờ kinh sáng rồi! Đến giờ kinh sáng rồi!”, tận bấy giờ Danusia mới bừng tỉnh.

- Ta hãy cùng đi bộ để ngợi ca Đức Chúa! - Quận chúa truyền.

Rồi cầm tay Danusia vừa tỉnh giấc, bà là người trước tiên bước ra khỏi quán, đám quần thần kéo theo sau.

Trời đã rạng, phương đông đã thấy một màu sáng mờ mờ, bên trên là sắc thanh thiên, phía dưới nhuốm màu hồng nhạt, dưới cùng là một dải lụa vàng hẹp bản, càng ngày càng trải rộng ra. Ở phía tây, vầng trăng dường như đang lùi bước trước vùng ánh sáng kia.

Ánh rạng đông mỗi lúc một hồng thắm và sáng tươi hơn. Thế gian tỉnh giấc, đẫm ướt sương đêm, vui sướng và khoan khoái.

- Đức Chúa ban cho một ngày đẹp trời, nhưng sẽ nóng kinh khủng đấy. - Đám quần thần bảo nhau.

- Không sao. - Hiệp sĩ xứ Dlugolas an ủi. - Ta sẽ ngủ một giấc bên đan viện, rồi gần tối hãy lên đường đi Kraków.

- Chắc chúng ta lại được dự tiệc nữa!

- Bây giờ ở đó ngày nào chẳng yến tiệc. Sau khi hoàng hậu sinh ấu chúa, mỗi cuộc đua tài sẽ kèm những yến tiệc lớn hơn nữa kia.

- Để xem chàng hiệp sĩ của Danusia sẽ trổ tài ra sao.

- Ấy, hai chú cháu họ là những tay cứng cựa lắm đấy!… Các bác có nghe kể cuộc quyết đấu tay tư rồi đấy chứ?

- Có thể họ nhập luôn vào đoàn đình thần ta cũng nên. Mà hai người đang bàn bạc gì với nhau kia kìa!

Quả thực, hai chú cháu đang tranh luận với nhau, bởi người chú - ông lão Maćko - chẳng thích thú gì những chuyện vừa diễn ra. Ông lùi tít tận cuối đoàn tùy tùng, cố tình dừng lại để có thể trò chuyện thoải mái hơn với cháu.

Ông bảo:

- Thực tình, chuyện này chẳng ra làm sao. Thế nào cũng phải tìm cách vào bệ kiến đức vua cho bằng được, nếu cần sẽ cùng đi với các triều thần, quận chúa. Biết đâu ngài chẳng ban cho ta tước lộc nào đó… Này, rồi mày xem, thế nào chú cháu ta cũng chuộc lại được trang ấp Bogdaniec, bởi những gì cha cần thì ta cũng có. Nhưng còn tá điền, biết đào đâu ra? Những kẻ được cha tu viện trưởng cho đến đấy cày cấy thì rồi cha sẽ lại rút về. Có đất mà không người làm thì cũng như không. Vậy, hãy nghe lời ta bảo đây! Mày muốn thề nguyền hay không thề nguyền với ai tùy mày, nhưng mày phải đi theo tôn ông xứ Melsztyn đến với đại quận công Witold đi đánh bọn Tatar. Nếu trước khi hoàng hậu ở cữ, người ta nổi hiệu kèn tuyên cáo khởi chiến, thì chớ có chờ đợi bà sinh hạ, chớ có chờ đợi những hội võ đua tài của giới hiệp sĩ làm gì, mà mày hãy đi ngay cho sớm sủa, bởi trong cuộc chiến này sẽ kiếm được khá lợi lộc đấy. Mày đã biết đại quận công Witold hào phóng thế nào rồi, ngài lại đã biết mày. Nếu mày lập được công, hẳn ngài sẽ hậu thưởng. Nhưng điều trước hết, cầu Chúa ban cho - là mày sẽ có thể tha hồ thỏa sức bắt tù binh. Bọn Tatar đông như kiến cỏ. Nếu thắng, mỗi người có thể được chia tới sáu chục thằng chứ chẳng ít đâu.

Nói đến đây, vốn là người ham chuộng đất đai và người làm, ông Maćko bắt đầu mơ tưởng:

- Chúa tôi! Giá lùa về được chừng năm chục đứa, bắt chúng làm lụng ở Bogdaniec nhỉ! Sẽ phát được khối rừng đấy! Chú cháu ta sẽ khá lên. Mày hãy nhớ rằng không ở đâu khác có thể bắt được nhiều tù binh như ở đấy đâu.

Nhưng Zbyszko lắc đầu:

- Ôi! Bọn chúng làm được tích sự gì ở Bogdaniec kia chứ? Vả lại, cháu đã thề sẽ tóm ba ngù lông công từ mũ bọn giặc Đức. Biết tìm đâu cho ra bọn chúng trong đám quân Tatar kia?

- Mày thề, bởi mày ngu. Nhưng thề thế ra quái gì.

- Còn danh dự hiệp sĩ của cháu thì sao?

- Thế với Ryngalla thì thế nào?

- Ryngalla đã đầu độc quận công. Vả, vị ẩn sĩ đã giải lời thề nguyền cho cháu rồi còn gì.

- Vậy thì để đan viện phụ ở Tyniec giải lời thề này cho mày. Đan viện phụ còn giỏi hơn ẩn sĩ nhiều. Cái lão ẩn sĩ ấy nom giống kẻ cướp hơn người tu hành.

- Nhưng cháu không muốn!

Ông Maćko đứng sững lại, hỏi vẻ giận dữ:

- Nào, thế bây giờ sao?

- Chú cứ việc đến với đại quận công Witold đi, cháu chẳng đi đâu.

- Đồ bộ phu hèn hạ![56] Thế ai sẽ tới chào đức vua?… Mày chẳng thương bộ xương già của tao chút nào hay sao, hử?

56. Nguyên văn: knecht.

- Xương cốt của chú thì cây cối có đổ đè ngang cũng chẳng gãy nổi đâu mà lo. Mà dầu có thương chú đến đâu đi nữa, cháu cũng chẳng muốn tới với đại quận công Witold đâu.

- Thế mày định làm gì? Làm một chân quản ưng[57] hay ca công vớ vẩn trong triều đình công quốc Mazowsze chắc?

57. Người chuyên nuôi và ưng coi chim ưng đi săn.

- Làm quản ưng thì đã làm sao? Nếu chú muốn lầm bầm hơn nghe cháu thì chú cứ việc lầm bầm cho thích đi.

- Mày định bỏ đi đâu? Mày không còn nghĩ gì tới trang ấp Bogdaniec nữa hay sao? Mày định lấy móng tay gãi đất, không cần một thằng nông phu nào hết hả?

- Không đúng! Chú đã quá khoác lác về chuyện bọn rợ Tatar đấy. Chú quên mất những gì người Nga thường nói, rằng ta chỉ tóm được bọn Tatar khi chúng đã chết như rạ trên chiến trường chứ không thể bắt sống một đứa nào làm nô lệ, bởi không tài nào đuổi kịp bọn rợ Tatar trên thảo nguyên. Cưỡi gì mà rượt theo chúng nó mới được chứ? Cưỡi những con ngựa cái nặng nề mà ta cướp được của bọn Đức chăng? Chú cứ nghĩ mà xem! Còn chiến lợi phẩm thì cháu sẽ lấy được những gì nào? Mấy bộ áo lông tàn, chứ có quái gì hơn nữa. Ồ, khi ấy cháu trở về Bogdaniec tha hồ giàu có đấy nhỉ! Khi ấy, người ta sẽ gọi cháu là quý ngài đấy!

Ông Maćko nín thinh, bởi những lời Zbyszko chứa nhiều phần sự thật. Mãi sau, ông mới thốt lên:

- Nhưng chắc đại quận công Witold sẽ ân thưởng cho mày chứ.

- Thôi đi, chú biết quá đi rồi. Ngài thưởng cho kẻ này quá hậu trong khi kẻ khác cứ đứng trơ mắt ếch mà chờ.

- Vậy mày thử nói xem mày định đi đâu?

- Cháu đến với ngài Jurand trang Spychow.

Ông Maćko cáu tiết vặn xoắn thắt lưng trên chiếc áo kaftan bằng da, bật ra:

- Có lẽ mày mù, hở?

- Chú hãy nghe cháu nói đã. - Zbyszko bình tĩnh đáp. - Cháu đã hỏi chuyện hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas, ông ấy bảo ngài Jurand đang đánh bọn Đức báo thù cho vợ. Cháu sẽ đến đó giúp ngài ấy một tay. Thứ nhất, chính chú cũng nói rằng đối với cháu, việc chạm trán với giặc Đức chẳng phải chuyện gì khó nhọc - ta đã hiểu quá rõ bọn chúng lẫn cách thức đánh đấm của chúng rồi còn gì. Thứ hai, ở vùng biên cương ấy, cháu sẽ mau có cơ kiếm được mấy ngù lông công đã thề. Còn thứ ba, chắc chú cũng thừa biết rằng không phải thằng bộ phu vớ vẩn nào cũng đeo ngù lông công trên mũ, vậy nếu Đức Chúa Giêsu giúp cháu đoạt được mấy ngù lông mũ, hẳn Người cũng sẽ ban cho cháu những chiến lợi phẩm không xoàng. Còn điều này nữa: bọn tù binh nô lệ mà cháu bắt được ở đó sẽ không phải là lũ mọi rợ Tatar đâu. Đem được một đứa nô lệ như thế về cho nó làm lụng trong rừng thì cũng bõ công, lạy Chúa!

- Này thằng oắt, mày mất trí rồi hay sao, hở? Bây giờ đâu có chiến tranh, và họa có Chúa mới biết bao giờ xảy ra cuộc chiến.

“Thúc phụ ơi là thúc phụ! Có đời nào bọn gấu lại ký hòa ước với thợ nuôi ong rừng, không mò tới phá đõ ong[58], không chén trộm mật! Ha ha! Chú cũng thừa biết rằng dẫu đại quân không choảng nhau, dẫu cả đức vua ta lẫn đại thống lĩnh của chúng đều ấn triện vào xi, ký vào dưới tấm giấy da cừu, nhưng ở vùng biên cương bao giờ cũng lộn xộn. Hai bên cướp bò cướp lợn của nhau là chuyện thường, vì một cái đầu bò họ có thể đốt sạch tới mấy làng, bao vây luôn vài thành quách. Còn nào là bắt cóc thanh niên nam nữ, nào cướp đoạt đồ lề của khách thương trên đường. Chú hãy thử nhớ lại dạo xưa - cái thời mà chú hay kể ấy. Thế cái ông hiệp sĩ dòng Nalęcz đã từng tóm cổ bốn chục hiệp khách định nhập bọn với quân Thánh chiến, nhốt chúng vào hầm, không chịu thả ra, cho đến khi chính viên đại thống lĩnh phải chịu gửi đến cả một xe đầy bạc nén[59] để chuộc mới thôi - chẳng lẽ ông ấy khó khổ lắm sao?[60] Hiện giờ ngài hiệp sĩ Jurand trang Spychow cũng chẳng làm việc gì khác thế. ở miền biên cương lúc nào chẳng sẵn chuyện làm ăn.

58. Đồ dùng để nuôi ong, thường làm bằng một đoạn thân cây rỗng, bịt kín hai đầu, ở giữa có khoét lỗ để ong ra vào làm tổ

59. Nguyên văn: grzywna - nén bạc đương thời, giá trị rất lớn, tương đương 48 đồng groschen Praha.

60. Chuyện có thật Thủ lĩnh dòng họ Nalęcz là Bartosz đã thu được tới hai mươi ngàn nén bạc tiền chuộc.

Hai chú cháu im lặng bước đi hồi lâu. Lúc ấy, trời đã sáng rõ, những tia nắng mặt trời chiếu sáng rực rỡ các phiến đá được dùng để xây nên đan viện.

- Ở đâu Chúa cũng có thể ban phước được. - Mãi sau ông Maćko mới lên tiếng, giọng đã dịu đi. - Cháu hãy cầu xin Người ban ơn lành.

- Hẳn rồi. Mọi thứ đều là ân phúc của Người.

- Và hãy nghĩ đến trang ấp Bogdaniec của ta. Còn về việc anh muốn đến với ông Jurand trang Spychow thì anh chưa thuyết phục nổi tôi là anh ra đi vì Bogdaniec chứ không phải vì con vịt mái non tơ kia đâu.

- Chú đừng nói thế, nếu không cháu giận đấy. Cháu vui sướng được gặp nàng, cháu chẳng chối điều đó. Nhưng lời thề nguyền này khác hẳn lời thề với quận chúa Ryngalla. Chú đã từng gặp ai xinh đẹp hơn nàng chưa?

- Xinh với đẹp mà làm quái gì? Tốt hơn cả là đợi khi nào cô bé lớn, anh cưới béng đi, nếu quả đúng cô bé là con gái một quý ngài giàu có.

Mặt Zbyszko rạng ngời một nụ cười trẻ trung, thân mật:

- Có thể thế lắm chứ. Không nữ chúa khác, không người vợ nào khác! Về già thế nào chú cũng trông nom đàn cháu, con của cháu và của nàng, cho mà coi!

Nghe cháu nói, đến lượt ông Maćko cả cười, rồi thốt lên với giọng đã hoàn toàn nguôi giận hẳn:

- Mưa đá! Mưa đá![61]… Mong sao con cháu sẽ nhiều như mưa đá! Là niềm vui cho tuổi già, sự cứu rỗi khi nhắm mắt xuôi tay. Cầu Đức Chúa Giêsu hãy ban cho được thế!

61. “Mưa đá” là chiến lệnh của dòng họ thuộc trang Bogdaniec của hai chú cháu.

Chương 3

Trước đây, quận chúa Danuta, ông Maćko và Zbyszko đã có lần đến Tyniec, nhưng trong đoàn tùy tùng của quận chúa nhiều kẻ lần đầu mới được trông thấy nơi đây, họ kinh ngạc ngước mắt ngắm nhìn đan viện tuyệt vời này, ngắm những bức tường đỉnh răng cưa lởm chởm chạy dọc theo bờ đá trên các sườn dốc dựng đứng, ngắm những tòa nhà đủ kiểu, cái đứng cheo leo lưng chừng núi, cái xây bên trong tường thành phòng thủ, tầng tầng lớp lớp chen chúc nhau, vươn lên cao, rực rỡ trong ánh vàng của vầng thái dương vừa mọc. Chỉ cần thoáng trông những bức tường thành, những tòa ngang dãy dọc, những công trình xây dựng phục vụ cho các loại mục đích khác nhau, những vườn cây ăn quả nằm dưới chân núi và những cánh đồng được chăm bón công phu trải dài đến hút tầm mắt người đứng trên cao nhìn xuống - cũng đã có thể nhận ngay ra sự giàu có được tích tụ từ bao đời, không sao lường hết, sự sung túc mà những cư dân miền Mazowsze nghèo khổ chưa từng biết đến, khiến họ phải bàng hoàng kinh ngạc.

Thực ra, ở những miền khác của đất nước cũng có những đan viện dòng Benedyktyn cổ xưa, tỷ như tại thành Lubus trên sông Odra[62], tại Plock, tại Mogilna, tại vùng Wielkopolska và tại nhiều nơi khác nữa, nhưng không một đan viện nào sánh nổi với đan viện Tyniec nơi đây, với điền sản trội vượt hơn khá nhiều ngay cả những công quốc riêng lẻ, còn về thu nhập có thể khiến nhiều vị vua chúa đương thời phải ghen tị.

62. Các đan sĩ dòng Benedyktyn đã xây dựng đan viện tại thành Lubus trên sông Odra từ thời Kazimierz I (thế kỷ XI). Đến thời vua Jagiełło, Lubus không còn thuộc đất Ba Lan nữa.

Vì thế, niềm thán phục trào dâng trong đám quần thần tùy tùng, một số kẻ thậm chí không dám tin vào mắt mình nữa. Muốn làm quãng đường ngắn lại và làm vui đám thị tỳ, quận chúa bèn yêu cầu một đan sĩ kể lại câu chuyện cổ xưa khủng khiếp về chàng Walgier Tuấn Tú, mà có lần ở kinh thành Kraków bà đã được người ta kể sơ qua cho nghe.

Các thị nữ liền xúm xít lại thành một đám chen chúc quanh nữ chúa, cùng thong thả leo lên dốc núi. Trong những tia nắng sớm mai, trông họ hệt như những đóa hoa đi động.

- Chuyện về Walgier xin để cha đồng đạo Hidulf đây kể, bởi một đêm kia chính mắt cha đồng đạo đã trông thấy hồn chàng hiện về. - Một đan sĩ vừa nói vừa đưa mắt sang vị đan sĩ thứ hai, một người đã khá tuổi tác, đang đi bên cạnh hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas với dáng hơi còng.

- Có phải chính cha, thưa cha thánh thiện, đã tận mắt trông thấy hồn chàng? - Quận chúa hỏi ông.

- Thưa, chính tôi đã thấy. - Vị đan sĩ u ẩn đáp. - Đã có những hoàn cảnh đặc biệt, mà theo ý Chúa, linh hồn ấy được phép rời chốn địa ngục thâm u để hiện ra cho người đời được thấy.

- Chuyện xảy ra bao giờ?

Đan sĩ nhìn hai vị kia và nín bặt, bởi lẽ đã có lời đồn rằng hồn ma chàng Walgier hiện ra khi kỷ cương của dòng tu bị hư hoại, khi các đan sĩ nghĩ đến sự giàu sang và lạc thú của thế gian nhiều hơn mức cần thiết, mà đó là điều chẳng ai muốn thừa nhận. Song, bởi lẽ người ta cũng đồn rằng hồn ma hiện lên để báo trước chiến tranh hay các thứ tai ương chướng họa khác, nên sau hồi lâu im lặng, cha đồng đạo Hidulf thốt lên:

- Hồn ma xuất hiện chẳng báo hiệu điều gì tốt lành.

- Ta cũng chẳng muốn trông thấy hồn đâu. - Quận chúa vừa nói vừa làm dấu thánh. - Nhưng tại sao hồn lại phải lưu đày địa ngục, một khi như ta nghe nói, chàng chỉ trả thù bao điều xúc phạm ghê gớm đến chính bản thân chàng mà thôi?

- Dẫu suốt đời y có phẩm hạnh đến đâu đi nữa thì y vẫn bị rủa nguyền, - đan sĩ nói bằng giọng khắc nghiệt, - bởi y đã sống vào thời ngoại đạo, không hề được rửa sạch những tội lỗi nguyên sơ bằng một lễ rửa tội thiêng liêng.

Nghe những lời ấy, lông mày quận chúa chau lại đau đớn, bởi bà chợt nghĩ rằng phụ thân vĩ đại của bà - người mà bà yêu thương và kính trọng bằng tất cả tấm lòng - cũng đã chết với những lỗi lầm ngoại đạo và sẽ bị thiêu đốt trong ngọn lửa vĩnh hằng của địa ngục.

- Bọn ta chờ nghe cha kể đây. - Sau giây lâu im lặng, bà thốt lên.

Cha đồng đạo Hidulf bắt đầu kể:

- Vào thời ngoại đạo mông muội, có một quý ngài giàu có được người đời mệnh danh là chàng Walgier Tuấn Tú, bởi chàng có sắc đẹp mê hồn. Cả một vùng đất mênh mông trải rộng đến hút tầm mắt thuộc về chàng. Mỗi khi lên đường chinh chiến, ngoài dám bộ binh, chàng còn dắt theo hơn một trăm hiệp sĩ thiết kỵ trường thương[63], bởi lẽ toàn bộ các hiệp sĩ lang thang[64] trong cả miền nằm giữa Opole ở phía tây sang tận Sandomierz ở phía đông đều là chư hầu thuộc hạ của chàng Walgier. Đàn súc vật của chàng đông không ai đếm xuể. Ngay tại Tyniec này, chàng cho xây cả một ngọn tháp chứa đầy tiền vàng, nhiều như số vàng bạc mà quân Thánh chiến bây giờ đang tích giữ ở thành Malborg[65] vậy.

63. Nguyên văn: kopijnik - hiệp sĩ được trang bị giáp phục nặng, với các vũ khí nặng và thương dài, thường được dùng làm lực lượng tiên phong tấn công vào hàng ngũ địch.

64. Nguyên văn: wlodyka - hiệp sĩ nghèo, nhất là những người không có nhiều tài sản đất đai hoặc chưa được công nhận có đủ quyền.

65. Tức thành Marienburg do quân Thánh chiến xây dựng ở Ba Lan vào thế kỷ XIII. (ĐA)

- Ta biết, chúng có đấy! - Quận chúa Danuta chen vào.

- Chàng Walgier là một người có tầm vóc khổng lồ, - đan sĩ kể tiếp, - chàng có thể nhổ tróc cả gốc những cây sồi cổ thụ. Còn về sắc đẹp, tài chơi đàn luýt, tài ca hát thì không một ai trên đời có thể sánh nổi chàng. Một lần, khi chàng đến chơi ở cung vua Pháp, công chúa Helgunda - người mà vua Pháp đã định dâng cho dòng tu làm tặng vật hiến lên Chúa - đã phải lòng chàng và bỏ trốn theo chàng về Tyniec để sống với nhau trong sự vô sỉ ghê gớm, bởi không một cha cố nào dám làm phép cưới Ki-tô giáo cho họ. Hồi đó, tại Wislica có gã Wislaw Điển Trai, thuộc dòng dõi vua Popiel. Trong những lúc chàng Walgier Tuấn Tú vắng nhà, gã đã từng cướp bóc Tyniec. Chàng Walgier đã đánh thắng gã, mang về Tyniec làm tù binh, mà đâu có ngờ rằng một khi đã trông thấy gã, bất cứ thiếu nữ nào cũng đều sẵn sàng từ bỏ cả cha mẹ chồng con, chỉ cốt được cùng gã thỏa lòng khao khát. Chuyện ấy cũng đã xảy ra với công chúa Helgunda.

Công chúa bèn nghĩ cách trói chàng Walgier, trói chặt đến nỗi tuy là người khổng lồ có thể nhổ bật gốc sồi nhưng chàng vẫn không tài nào giằng ra nổi. Và công chúa đem chàng nộp cho Wislaw, gã liền mang chàng về Wiślica giam hãm. Nhưng ở đó, khi nghe tiếng hát của Walgier vang lên từ dưới hầm giam, nàng Rynga em gái của Wislaw đã đem lòng yêu chàng, và giải thoát cho chàng khỏi nơi tù ngục. Chàng bèn dùng gươm đâm chết cả Wislaw lẫn Helgunda, vứt thây cho quạ rỉa, rồi cùng nàng Rynga quay về Tyniec.

- Chàng làm thế chẳng phải lẽ lắm sao? - Quận chúa hỏi.

Đan sĩ Hidulf đáp:

- Giá như chàng được rửa tội và chịu hiến Tyniec cho các đan sĩ dòng Benedyktyn thì có lẽ Chúa đã thứ lỗi cho chàng, nhưng chàng không làm điều đó, vì vậy đã bị đất đen nuốt chửng.

- Chẳng lẽ hồi ấy các đan sĩ dòng Benedyktyn đã có mặt ở vương quốc này rồi sao?

- Vương quốc này hồi ấy chưa có các đan sĩ dòng Benedyktyn, mà dân ngoại đạo vẫn còn sinh sống ở đây.

- Thế thì làm sao Walgier có thể chịu lễ rửa tội hoặc dâng hiến đất Tyniec này được?

- Chàng đã không thể, và chính vì vậy mà bị lưu đày địa ngục để chịu cực hình vĩnh viễn. - Vị đan sĩ trang nghiêm đáp lời bà.

- Phải! Ngài nói phải lắm! - Vài giọng tán đồng vang lên.

Lúc ấy, họ đã lên đến gần cổng chính đan viện, nơi đan viện phụ dẫn đầu một đoàn đông đảo các đan sĩ và trang chủ quý tộc đã đứng sẵn đợi quận chúa. Những vị quan chức - các lý trưởng, lục sự, chưởng bạ - cùng các chức sắc đủ loại của dòng tu, bao giờ cũng có mặt rất đông trong đan viện. Nhiều trang chủ, thậm chí cả những hiệp sĩ quý tộc giàu có, cai quản những vùng đất bạt ngàn không tài nào đo hết của đan viện này, bị ràng buộc với đan viện theo luật chư hầu khá đặc thù ở Ba Lan thời ấy, và với tư cách “chư hầu”, họ thích lui tới cung đình của “chính quốc”, nơi bên bàn thờ Chúa họ rất hay nhận được những quà tặng, những khoản miễn giảm, cùng bao lợi lộc ấm thân khác, mà nhiều khi chỉ tùy thuộc vào một việc làm nhỏ nhặt, một lời nói khéo léo, hoặc một thoáng vui vẻ của đan viện phụ hùng mạnh mà thôi. Vả lại, các lễ lạt đang được sửa soạn tại kinh kỳ cũng thu hút nhiều vị chư hầu như vậy từ cả những miền xa xôi về đây. Những kẻ không tìm được chốn tá túc tại Kraków do quá đông người, cũng tìm về trú chân ở Tyniec. Vì thế, ngài abbas centum villarum[66] có thể dẫn theo cả một đoàn tùy tùng đông đúc hơn lệ thường rất nhiều để đón chào quận chúa.

66. Nguyên văn tiếng La tinh: đan viện phụ bách thôn.

Đan viện phụ là một người cao dong đỏng, vẻ mặt khổ hạnh, thông tuệ, với cái đầu cạo trọc trên chóp chẩm, còn bên dưới có vành tóc óng ánh bạc bao quanh chạy phía trên tai. Trán ông có sẹo của một vết thương mà hẳn ông đã nhận từ thuở còn là một hiệp sĩ trẻ trung. Đôi mắt tinh anh dưới hàng lông mày đen toát ra vẻ cao ngạo. Ông mặc áo chùng habit như các đan sĩ khác, nhưng bên ngoài là chiếc áo khoác thâm viền tía, trên cổ đeo sợi đây chuyền vàng có chiếc thánh giá cũng bằng vàng cẩn đá ngọc quý - biểu trưng của quyền hành đan viện phụ. Cả thân hình ông mang dáng vẻ một người đầy tự hào, giàu tự tin, quen với việc ban phát mệnh lệnh cho kẻ khác.

Song ông chào hỏi quân chúa rất lịch thiệp, thậm chí hơi có phần nhún nhường, bởi ông biết chồng bà thuộc dòng dõi các quận công miền Mazowsze, những người đã sản sinh ra các vị vua Władysław[67] và Kazimierz[68], còn nếu tính theo họ ngoại thì cả hoàng hậu đương triều[69] nữa - vị nữ chúa của một trong những quốc gia vĩ đại nhất thế gian. Vì vậy, ông ra đón tận bên ngoài cổng đan viện, cúi đầu thật thấp, rồi sau khi dùng chiếc hộp nhỏ bằng vàng mà ông cầm trong những ngón tay phải làm dấu thánh ban phước cho quận chúa Anna Danuta cùng đám quần thần của bà, ông lên tiếng:

67. Tức vua Władysław I Lokietek (1260 - 1333), lên ngôi năm 1320.

68. Tức Kazimierz III Vĩ Đại (1310 - 1370), con của vua Władysław I Lokietek, lên ngôi năm 1333, có nhiều công lao với đất nước, trước đó đã đấu tranh cho việc thống nhất đất nước sau thời kỳ chia rẽ bởi các lãnh chúa phong kiến.

69. Hoàng hậu Jadwiga là cháu của chị gái vua Kazimierz Vĩ Đại, hoàng hậu nước Hung Ekbieta Lokietkówna (1305 - 1380), mẹ vua Hung Ludwik.

- Xin kính chào lệnh bà tôn nghiêm trên ngưỡng cửa nghèo hèn của dòng tu chúng tôi. Cầu Thánh Benedykt xứ Nursja[70], Thánh Morus, Thánh Bonfiacy, Thánh Benedykt xứ Aniane cũng như Thánh Jan xứ Tolomej, các vị tổ của dòng tu chúng tôi hằng sống trong ánh sáng cực lạc, ban cho quận chúa sức khỏe, hạnh phúc, mang ơn lành đến cho bà bảy lần mỗi ngày trong suốt cả cuộc đời.

70. Thánh Benedykt xứ Nursja (480 - 543), người lập đan viện đầu tiên tại Monte Casino vào năm 529, sáng lập dòng tu Benedyktyn. Những vị thánh tiếp theo là các thánh hộ mệnh của dòng tu này.

Quận chúa niềm nở nói:

- Họa có là người điếc mới không nghe thấu lời cầu nguyện của một đan viện phụ vĩ đại nhường này, nhất là khi chúng tôi đến đan viện của cha để dự lễ misa, để dâng mình cho sự chở che của chính các vị thánh hiển linh ấy.

Nói đoạn, quận chúa chìa một tay cho đan viện phụ, ông quỳ một gối cung kính hôn tay bà theo phong thái của giới hiệp sĩ, rồi sau đó cả hai cùng bước qua cổng vào đan viện. Hẳn đã từ lâu người ta đang đợi lễ misa bắt đầu, nên đúng lúc ấy các chuông lớn nhỏ đều nhất loạt gióng lên, những người thổi kèn đứng bên cửa nhà thờ rúc lên vang động hiệu kèn chào đón quận chúa, những người khác thẳng tay đập dùi vào các trống đại, tang bằng đồng đỏ bịt da thú, khiến chúng phát ra những tiếng trầm hùng vang động. Đối với một người vốn không phải sinh ra trên mảnh đất Ki-tô giáo như quận chúa, các nhà thờ bao giờ cũng gây ấn tượng mạnh, nhưng giáo đường Tyniec này gây cho bà ấn tượng đặc biệt hơn nhiều, bởi khó nhà thờ nào có thể sánh ngang nó về vẻ đẹp. Lúc ấy bóng tối vẫn bao phủ giáo đường, chỉ riêng bên cạnh bàn thờ cực lớn là lung linh một dải ánh sáng nhiều màu, hòa trộn với ánh nến soi tỏ những chỗ thếp vàng óng ánh của các pho tượng. Một vị đan sĩ mặc áo lễ bước ra cúi chào quận chúa, rồi bắt đầu lễ dâng hương. Khói hương thơm tỏa nghi ngút, che khuất cả cha hành lễ lẫn bàn thờ, xoáy thành những cuộn khoan thai bốc lên cao, càng tăng vẻ thâm u thần bí của nhà thờ. Quận chúa Anna Danuta ngả đầu về phía sau, hai tay để ngửa cao ngang mặt, khẩn thiết nguyện cầu. Tiếng đại phong cầm - hồi ấy thứ đàn này vẫn là của hiếm trong các nhà thờ - vang lên, những thanh âm trầm hùng tuyệt diệu làm rung động cả phòng nguyện, lúc thì thầm những giọng thiên sứ ngọt ngào, lúc lại thánh thót như khúc hót họa mi. Mắt quận chúa hướng lên vòm cao. Trên vẻ mặt bà, xen lẫn với lòng mộ đạo và kính sợ là một niềm sung sướng vô biên. Ngắm nhìn bà lúc này, ai cũng cảm thấy như đó là một nữ thánh đang say ngắm lòng trời rộng mở trong thị kiến thiêng liêng.

Người con gái của Kiejstut, vốn sinh ra ở một đất nước ngoại đạo, đã cầu nguyện như thế! Dẫu thường ngày bà vẫn nhắc tên Chúa thân mật như tất thảy những cư dân chất phác thời ấy, nhưng khi ở trong ngôi nhà của Chúa, bà lại ngẩng mặt cầu nguyện thế lực bí ẩn vô biên kia với lòng kính sợ và niềm sùng mộ trẻ thơ.

Và đình thần cũng cầu nguyện với lồng mộ đạo nhiệt thành như bà, dẫu ít kính sợ hơn. Zbyszko quỳ trước hàng lan can có những con tiện chắn ngang để hành lễ, giữa đám dân vùng Mazury, chỉ riêng các thị nữ được cùng quận chúa quỳ bên kia hàng lan can. Chàng cũng dâng mình cho sự chở che của Chúa. Thỉnh thoảng, chàng lại liếc nhìn Danusia đang quỳ bên quận chúa mà nghĩ rằng được làm hiệp sĩ cho nàng quả là một vinh hạnh, và dẫu có thế nào chàng nữa, việc tuyên thệ với nàng vẫn không thể là điều vớ vẩn. Giờ đây, khi men bia và rượu nho vừa uống trong tửu quán đã hả, chàng mới thấy lo, không hiểu sẽ thực hiện lời thề nguyện ra sao. Đang là thời bình, đâu phải buổi chiến chinh - tuy ở vùng biên cương hỗn loạn chẳng khó đụng độ một tên Đức có vũ trang để dần nát xương cốt nó hoặc chịu điều ngược lại, chẳng phải chàng đã nói thế với ông Maćko đó sao? Nhưng đâu phải thằng Đức nào cũng được mang ngù lông công hay lông đà điểu trên mũ. Trong đám khách của Giáo đoàn, chỉ các vị bá tước[71] mới mang ngù lông công, còn các hiệp sĩ Thánh chiến từ chức lãnh binh trở lên mới có ngù lông trên mũ. Nếu chiến tranh không bùng nổ, biết bao giờ chàng mới có cơ hội đoạt nổi ba ngù lông công? Chàng lại vừa nhận ra thêm một điều bất lợi nữa: là kẻ cho đến nay chưa được phong tước hiệu hiệp sĩ, chàng chỉ có thể thách đấu với những kẻ cũng chưa có tước hiệu mà thôi. Đành rằng chàng vẫn có hy vọng được nhận đai hiệp sĩ từ chính tay đức vua trong các trận đua tài đã loan báo sẽ được tổ chức nhân dịp lễ đặt tên cho ấu chúa, nhưng sau đó thì sao? Sau đó, chàng sẽ đến chỗ hiệp sĩ Jurand trang Spychow giúp ông đánh giết bọn bộ quân Đức, nhưng cũng chỉ có thể giáp mặt bọn ấy thôi, mà lũ bộ quân Thánh chiến đâu phải là những trang hiệp sĩ được quyền mang ngù lông công trên mũ?

71. Nguyên văn graf: tước hiệu quý tộc, chủ yếu ở Đức thời xưa, giữa nam tước và công tước, thường được coi là tương đương với tước hiệu bá tước ở Anh.

Lòng đầy băn khoăn, nghĩ rằng nếu không được Chúa ban cho niềm ưu ái đặc biệt thì chẳng thể làm nên cơm cháo gì. Zbyszko khẩn thiết cầu nguyện: “Lạy Chúa Giêsu, xin hãy cho con được đánh nhau với lũ Thánh chiến hay bọn Đức, những kẻ thù truyền kiếp của vương quốc này cũng như của tất thảy các dân tộc hàng ngưỡng mộ tên gọi thiêng liêng của Người, có cùng tiếng nói giống chúng con. Xin Chúa hãy ban ơn lành cho chúng con, quét sạch bọn chuyên thờ phụng ma vương địa ngục hơn là phụng sự Người. Chúng mang trong tim niềm thù hận ghê gớm chống chúng con, chúng hằn học bởi lẽ bằng cách cải đạo của Litva, đức vua và hoàng hậu của chúng con đã chặn được lưỡi gươm chúng đang bổ xuống đầu những bầy tôi Ki-tô. Xin Chúa hãy trừng phạt chúng vì niềm thù hận ấy. Còn riêng con, kẻ bầy tôi hèn mọn đầy tội lỗi là Zbyszko, dập đầu ăn năn cầu xin cứu rỗi trên năm vết thương nơi mình Chúa, xin Người hãy gửi tới cho con ba tên giặc Đức giàu có mang ngù lông công trên mũ. Và xin Chúa nhân từ hãy cho phép con được giết chúng, bởi con đã thề danh dự sẽ cướp những ngù lông đó dâng cho tiểu thư Danusia, con gái yêu của hiệp sĩ Jurand, một kẻ bầy tôi trung thành của Chúa.

Những gì thu được bên xác chúng, con xin thành thực dâng nộp theo thuế thập phân cho nhà thờ thiêng liêng của Chúa, để nhờ Chúa Giêsu ngọt ngào của con, con được hưởng chút lợi lộc và niềm ngưỡng mộ, để Người thấy rằng con thành thật chứ chẳng hứa suông. Xin Chúa hãy cho con đạt được niềm mong ước ấy, amen!”

Song không hiểu sao càng cầu nguyện, niềm mộ đạo trong tim chàng càng nhạt đi. Chàng bèn hứa thêm một điều nữa: sau khi chuộc lại trang Bogdaniec, chàng xin hiến nhà thờ toàn bộ sáp ong thu được trong cả năm. Chàng mong là ông Maćko sẽ không phản đối, và Chúa Giêsu hẳn sẽ vui mừng khi có sáp làm nến thắp dâng Người. Mà muốn chóng có nến thì xin Chúa hãy giúp chàng thật nhanh. Chàng thấy suy nghĩ ấy quả là sòng phẳng, và lòng chàng tràn đầy vui sướng. Chàng vững tin rằng lời cầu nguyện kia sẽ được Chúa nghe thấu, và cuộc chiến chẳng bao lâu nữa nhất định sẽ bùng nổ, còn nếu không, chàng vẫn có cách chứng minh sức mạnh của chàng. Tay chân chàng ngứa ngáy quá, lúc này đây chàng sẵn sàng một mình một ngựa lao vào đánh cả một chiến đoàn[72]. Và rồi chàng nghĩ: nếu đã hứa thêm với Chúa, cũng nên hứa thêm với Danusia hai thằng Đức nữa! Lòng nhiệt tình hừng hực của tuổi trẻ suýt khiến chàng hứa thêm như thế, nhưng may thay, lần này sự chín chắn thận trọng đã thắng thế: chàng sợ rằng đòi hỏi quá mức có thể xúc phạm lòng nhẫn nại của Chúa chăng!

72. Nguyên văn: chorągiew - đơn vị chiến đấu trong quân đội thời cổ, không có số lượng quân nhất định. Ở Ba Lan thời bấy giờ, chiến đoàn thường gồm khoảng 100 hiệp sĩ trang bị nặng (thiết kỵ trường thương) và 200 quân.

Sau lễ misa và một khoảng nghỉ khá lâu, niềm tin của chàng càng tăng thêm khi trong bữa sáng, chàng nghe được câu chuyện giữa đan viện phụ với quận chúa Anna Danuta.

Thời ấy, do lòng mộ đạo và những món quà tặng hậu hĩnh mà các lãnh binh và đại thống lĩnh của Giáo đoàn Thánh chiến không tiếc dâng hiến, phu nhân của các vị quận công và vua chúa tỏ ra rất thân thiện với các hiệp sĩ của Giáo đoàn. Khi nào hoàng hậu Jadwiga thánh thiện còn đó, bà vẫn thường kìm giữ cánh tay vị phu quân đầy quyền uy những khi ông định chống lại Giáo đoàn. Chỉ mỗi mình quận chúa Anna Danuta - người bị chúng gây bao điều xúc phạm ghê gớm cho gia đình - là căm thù chúng. Vì vậy, khi đan viện phụ hỏi thăm về tình hình vùng Mazowsze, bà liền cay đắng lên án Giáo đoàn:

- Làm gì có chuyện tốt đẹp dành cho vương quốc khi có những vị láng giềng như vậy, thưa cha? Bây giờ vẫn là thời bình đấy, các sứ đoàn mang thông điệp vẫn thường xuyên được trao đi đổi lại, nhưng chẳng giờ nào ngày nào được sống an toàn, yên ổn. Nơi vùng biên ải, chúng tôi ban đêm ngả lưng ngủ mà không dám tin ngày mai tỉnh dậy sẽ không bị cùm trói, sẽ không có mũi kiếm nào gí vào cổ, sẽ không có một vòm lửa rừng rực trên đầu… Những lời thề nguyện, các thứ ấn triện lẫn văn thư ghi trên giấy da cừu đều chẳng thể bảo đảm cho người ta không bị phản bội. Thì chuyện ở thành Zlotoryja đó, ngay giữa thời buổi yên bình mà bọn chúng vẫn ngang nhiên bắt giam quận công chúng tôi. Bọn Thánh chiến bảo rằng tòa thành ấy có thể gây nguy hiểm cho chúng. Nhưng người ta củng cố thành trì là để tự vệ chứ đâu phải để tấn công? Và chẳng lẽ các quận công không có quyền xây dựng hoặc sửa chữa thành trì trên chính đất đai của mình nữa sao? Cả kẻ yếu lẫn người mạnh đều không làm Giáo đoàn vừa ý. Kẻ yếu thì chúng khinh thường, người mạnh thì chúng đố kỵ, cố làm cho suy sụp. Ai làm điều thiện với chúng, chúng đáp trả bằng điều ác. Trên thế gian này, liệu có giáo đoàn nào được hưởng những quyền lợi như chúng được hưởng nhờ ân huệ của các quận công Ba Lan hay chăng? Thế mà chúng đã đền đáp bằng cái gì? Bằng lòng thù hận, bằng những cuộc chiến tranh và bằng sự phản bội. Ta chỉ phí công kêu ca, chỉ phí công lên án chúng, ngay tại nơi thủ đô của các sứ đồ, bởi vốn quen với lạc thú và sự ngang ngược, bọn chúng chẳng thèm vâng lời một ai kể cả Giáo hoàng Roma. Bây giờ, tuy ngoài mặt chúng vẫn cử sứ đoàn đến dự lễ đặt tên cho ấu chúa, nhưng trong lòng chúng chỉ ngấm ngầm mong vua ta nguôi cơn giận trước những gì chúng đã gây ra tại Litva đó thôi. Tận trong đáy lòng, chúng chỉ nghĩ tìm cách tiêu diệt vương quốc chúng ta cùng toàn thể các bộ tộc Ba Lan mà thôi.

Đan viện phụ chăm chú lắng nghe, đầu gật gật, rồi nói:

- Tôi có biết, lãnh binh Lichtenstein dẫn đầu đoàn sứ giả đã tới Kraków. Đó là một đồng đạo rất được tín nhiệm trong Giáo đoàn Thánh chiến, vì dòng dõi cao sang, vì lòng can trường và sự quảng trí. Thưa lệnh bà, rất có thể không bao lâu nữa lệnh bà sẽ giáp mặt ông ta tại đây, bởi hôm qua ông ta đã gửi tin báo cho tôi hay là sẽ ghé thăm Tyniec để được cầu nguyện trước các thánh tích của chúng tôi.

Nghe thấy thế, quận chúa bèn tiếp tục ta thán:

- Người ta bảo - mà cũng có thể đúng vậy - rằng sắp nổ ra một cuộc chiến tranh lớn, một bên là vương quốc Ba Lan cùng tất cả những dân tộc có tiếng nói giống chúng ta, còn bên kia là bọn Đức và Giáo đoàn. Hình như đã từng có lời tiên tri của một vị thánh nữ nào đó về cuộc chiến này thì phải…

- Dạ, đó là Thánh nữ Brygida[73]. - Đan viện phụ thông tuệ cắt ngang. - Tám năm trước đây, bà được liệt vào hàng các thánh. Các nhà Piotr xứ Alwaster và Maciej xứ Linkoping đã từng ghi lại những lần mặc khải của bà. Trong những lần ấy, bà quả có tiên báo một cuộc đại chiến sắp xảy đến.

73. Thánh nữ Brygida (1303 - 1373) nguyên là quận chúa Thụy Điển, sáng lập dòng tu nữ mang tên bà, và có ảnh hưởng lớn đến việc vận động Giáo hoàng Avignon về Roma. Bà đã báo trước cuộc chiến tranh Ba Lan - Giáo đoàn Thánh chiến.

Zbyszko rùng mình vì vui sướng khi nghe những lời đan viện phụ nói. Không kìm nổi lòng mình, chàng bật lên hỏi:

- Thế đã sắp chưa ạ?

Nhưng đan viện phụ đang quá mải mê trò chuyện nên không nghe thấy, hoặc ông vờ như không nghe câu hỏi của chàng.

Quận chúa nói tiếp:

- Các hiệp sĩ trẻ tuổi của chúng tôi rất vui mừng đón chào cuộc chiến tranh ấy. Những người có tuổi chín chắn hơn thì bảo: “Chúng tôi chẳng sợ gì bọn Đức, dẫu thế lực và lòng kiêu hãnh của chúng thật ghê gớm, cũng chẳng kinh sợ giáo gươm của chúng, nhưng chỉ e các thánh tích chúng có được mà thôi, bởi không sức người nào có thể chống lại những thánh tích ấy.”

Nói đến đây, quận chúa Anna Danuta đưa mắt e sợ nhìn đan viện phụ, rồi bà hỏi, giọng khẽ hẳn xuống:

- Hình như bọn chúng có được cả một thanh gỗ đích thực của cây thánh giá thiêng liêng thì phải. Làm sao ta có thể địch nổi chúng kia chứ?

- Chính vua Pháp đã gửi vật đó đến cho chúng. - Đan viện phụ đáp.

Một hồi lâu im lặng bao trùm, sau đó ông Mikołaj xứ Dlugolas biệt hiệu Lưỡi Việt Phủ, một người từng trải và dày dạn kinh nghiệm, lên tiếng:

- Tôi đã từng bị giam ở bên chỗ bọn Thánh chiến, đã thấy những buổi lễ rước thánh tích vĩ đại ấy. Ngoài thứ đó ra, tại tu viện ở Oliwa còn nhiều thứ thánh tích thiêng liêng vô cùng nữa, không có những thứ đó chắc Giáo đoàn không tài nào có thể hùng mạnh nhường kia.

Nghe ông nói, các đan sĩ dòng Benedyktyn đều vươn cổ về phía ông, hỏi tới tấp, vẻ rất tò mò:

- Xin ngài hãy kể xem đó là những gì vậy?

- Đó là một dải vải lấy từ chính áo choàng của Đức Mẹ Đồng Trinh Tối Linh, - vị trang chủ xứ Dlugolas đáp, - đó là một chiếc răng hàm của chính Thánh nữ Maria Magdalena, một mẩu củi cháy dở rút từ chính đám lửa nơi Đức Chúa Cha hiện hình cho Mojzesz được thấy, là bàn tay của Thánh Liberiusz, còn các xương cốt của những vị thánh khác thì dẫu có đếm hết các đốt ngón tay ngón chân cũng không thể tính xuể…

- Thế thì làm sao địch nổi chúng đây? - Quận chúa thở dài lặp lại.

Đan viện phụ nhăn vầng trán cao vòi vọi, ngẫm nghĩ hồi lâu rồi thong thả thốt lên:

- Đánh nhau với chúng quả là khó, vì dẫu sao chúng cũng là những kẻ tu hành mang dấu thánh giá trên áo choàng. Nhưng nếu chúng sa đà trong tội lỗi, những thánh tích kia sẽ thấy hổ thẹn khi phải ở bên chúng. Khi ấy, không những không tiếp sức cho chúng, các thánh tích ấy sẽ tước bớt sức lực chúng đi, để được chuyển sang những bàn tay mộ đạo thánh thiện hơn. Xin Chúa hãy chở che cho dòng máu Ki-tô, nhưng nếu chiến tranh nổ ra thì ở vương quốc chúng ta đây cũng có những thánh tích thiêng liêng sẽ vì chúng ta mà tham gia chiến trận. Giọng nói thánh linh lên tiếng trong mặc khải của Thánh nữ Brygida có nói rằng: “Ta đã để cho chúng làm những con ong hữu ích, ta đã dùng chúng để củng cố bờ cõi của nước Chúa. Nhưng giờ chúng chống lại ta, chúng chẳng hề chăm chút linh hồn, chẳng thương tiếc thân xác những kẻ từ bỏ lầm lỗi trở về với lòng tin Ki-tô, về với ta. Chúng biến họ thành nô lệ, không chịu dạy bảo họ những lời phán truyền của Đức Chúa Cha, tước đi của họ lễ rửa tội thiêng liêng, đày họ vào những cực hình hỏa ngục khốn khổ hơn cả khi họ còn theo tà giáo. Chúng gây chiến để thỏa lòng tham khôn cùng. Vì vậy sẽ đến ngày nanh vuốt chúng bị bẻ gãy, tay phải chúng bị chặt lìa, chân phải chúng bị thọt hẫng, để chúng nhận thấy tội lỗi đã phạm.”

- Cầu Chúa ban cho được thế! - Zbyszko thốt lên.

Những hiệp sĩ và đan sĩ khác cũng rất phấn chấn khi nghe lời tiên báo. Đan viện phụ quay sang phía quận chúa, nói:

- Vì vậy, xin lệnh bà cứ vững tin nơi Chúa, bởi những ngày sống của chúng sẽ chóng được tính sổ hơn những ngày sống của lệnh bà. Và bây giờ, lệnh bà hãy làm ơn nhận chiếc hộp có một ngón chân của Thánh Ptolomeusz này, một trong các thánh bổn mạng hằng che chở cho đan viện chúng tôi.

Quận chúa chìa đôi tay run run vì sung sướng, quỳ xuống đón nhận chiếc hộp thiêng, rồi đưa lên môi hôn. Đám cung nhân và thị nữ cũng chia sẻ cùng niềm vui với quận chúa, bởi không một ai dám nghi ngờ những ân phước và điều lành mà món quà tặng kia sẽ mang lại cho tất thảy mọi người, cho toàn công quốc. Lòng Zbyszko sung sướng lâng lâng, bởi chàng cảm thấy chiến tranh sắp bùng nổ, ngay sau những ngày lễ trọng thể tại Kraków mà thôi.

Chương 4

Trời đã ngả về chiều khá lâu trước khi quận chúa cùng đoàn tùy tùng rời vùng Tyniec hiếu khách để lên đường về Kraków. Mỗi khi sắp bước chân vào các thành phố hoặc thành trì phòng thủ để viếng thăm những nhân vật quan yếu, giới hiệp sĩ thời ấy thường nai nịt đầy đủ vũ khí và giáp phục. Cũng theo phong tục đương thời, ngay sau khi bước qua cổng thành, họ lại tháo bỏ ngay khí giới khi nghe thấy chủ nhân tòa thành nói lên những lời thiêng liêng đã được ban ơn lành sau đây: “Hãy tháo bỏ vũ khí, thưa ngài, bởi ngài đã đến với những người bạn!” Dẫu sao, việc trang bị đầy đủ nhung y tiến vào thành theo kiểu chiến sĩ vẫn oai vệ hơn, làm tăng thêm giá trị của trang hiệp sĩ. Nên muốn có được vẻ đàng hoàng uy nghi ấy, ông Maćko và Zbyszko liền khoác lên người bộ giáp phục với những tấm giáp che vai tuyệt hảo đã cướp được của các hiệp sĩ xứ Fryzja - đó là những giáp sắt màu sáng lấp lánh, có cài xen những sợi chỉ bằng vàng ròng để trang trí. Hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas - kẻ trong đời từng chu du khắp thế gian, mắt từng gặp biết bao hiệp sĩ tuấn kiệt, rất am tường chuyện chiến chinh - nhận ra rằng đó là thứ giáp phục do các hiệp sĩ xứ Mediolan làm ra, mà chỉ những hiệp sĩ giàu có phong lưu nhất mới sắm nổi, mỗi bộ quả là cả một gia tài lớn. Vì vậy, có thể đoán rằng những hiệp sĩ xứ Fryzja kia chắc hẳn phải là những nhân vật lẫy lừng ở quê hương họ, và cũng bởi vậy, ông càng thêm thán phục ông Maćko và Zbyszko hơn nữa. Những chiếc mũ sắt của họ tuy không phải loại xoàng nhưng không được quý giá đến thế. Riêng mấy con chiến mã cao lớn với yên cương tuyệt mỹ khiến cả đám quần thần đều thán phục và ghen tị. Ngồi trên những chiếc yên cao ngất nghểu khác thường, ông Maćko và Zbyszko như bề trên nhìn xuống đám quần thần của quận chúa. Trong tay họ cầm một ngọn trường thương, bên lưng đeo thanh kiếm, với một lưỡi rìu chiến giắt cạnh yên. Khiên thì họ để trên xe cho nhẹ; tuy không mang khiên song nom họ cứ như những chiến sĩ đang chuẩn bị giáp trận chứ không phải những người sắp vào thành đô.

Cả hai cưỡi ngựa đi cạnh xe nhỏ; trong xe, quận chúa và Danusia ngồi ghế sau, ghế trước là bà thị nữ Ofka, một người rất chín chắn, vợ góa của hiệp sĩ Krystyn xứ Jarząbkowo, ngồi cùng hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas. Mắt Danusia như bị dán chặt vào hai trang hiệp sĩ giáp phục đầy người. Còn quận chúa chốc chốc lại rút chiếc hộp đựng thánh tích của Thánh Ptolomeusz ra đưa lên môi hôn.

- Ta tò mò quá thể, không rõ chiếc xương trong hộp nom ra sao, - lát sau bà thốt lên, - nhưng tự ta, ta chẳng dám đường đột mở ra đâu, e xúc phạm đến đức thánh thiêng liêng. Ta sẽ nhờ đức giám mục Kraków mở hộ.

Nghe thấy thế, vốn là người cẩn trọng, hiệp sĩ Mikołaj bèn nói:

- Hey! Tốt nhất chẳng nên để vật này rời khỏi tay, thưa quận chúa, bởi đây là món bảo vật quá đỗi hấp dẫn.

- Có lẽ ông nói phải. - Quận chúa nói sau một hồi lâu cân nhắc, rồi bà thêm vào. - Đã lâu, chưa ai mang lại cho ta niềm sung sướng lớn lao như đức đan viện phụ phúc thiện, cả vì món quà quý này lẫn việc người đã khiến ta yên tâm về các thánh tích của bọn Thánh chiến.

- Đức cha nói rất thông thái và công bình. - Ông Maćko trang Bogdaniec lên tiếng. - Khi tấn công thành Wilno, chúng cũng mang theo nhiều thánh tích lắm chứ, hơn nữa lại muốn thuyết phục mọi người là chúng đi đánh dân tà giáo. Nhưng kết cục thì sao? Chúng tôi đã tận mắt thấy rõ: hễ cứ nhổ nước bọt xoa tay mà vung rìu lên thì mũ sắt chúng cũng cứ rơi, đầu chúng cũng cứ rụng như thường. Các thánh quả có trợ giúp thật - nói khác đi thì phải tội! - nhưng chỉ giúp những ai công minh chính đại, bước vào trận mang theo chính nghĩa và nhân danh Đức Chúa mà thôi. Tâu lệnh bà, tôi cũng nghĩ như đức đan viện phụ, nếu cuộc chiến tranh lớn nổ ra thì dù tất tật bọn Đức có hùa theo giúp sức quân Thánh chiến, chúng ta cũng sẽ giết chúng như ngả rạ thôi, bởi lẽ dân tộc ta vĩ đại, lại được Chúa Giêsu ban cho nhiều sức lực tự trong xương cốt. Còn nói về thánh tích, thì đâu phải trong tu viện tại Swiętokrsyski của ta không có một mẩu gỗ của cây thánh giá thiêng liêng?

- Phải lắm, quả là Đức Chúa lòng lành! - Quận chúa trả lời. - Nhưng có điều ở ta, mảnh gỗ ấy để yên trong tu viện, còn chúng thì lại chở theo bên người khi cần.

- Cũng như nhau thôi, tâu lệnh bà. Sức mạnh của Chúa không hề biết đến khoảng cách.

- Có đúng thế không? Ông hãy nói ta nghe, có đúng thế không? - Quận chúa ngoảnh sang hỏi ông Mikołaj xứ Dlugolas uyên thâm.

Ông đáp:

- Điều ấy bất cứ giám mục nào cũng đều có thể xác nhận. Roma xa xôi là thế mà Đức Giáo hoàng còn trị vì được thế gian, nữa là Chúa.

Những lời ấy khiến quận chúa hoàn toàn yên tâm, vì vậy bà chuyển sang bàn chuyện về Tyniec và những điều tuyệt vời của đan viện. Dân cư vùng Mazury không chỉ kinh ngạc trước sự giàu có của đan viện mà còn ngạc nhiên trước vẻ phong lưu của cả vùng đất mà họ đang đi qua lúc này. Chung quanh là những làng mạc trù phú, đủ đầy, những khu vườn cây trái sum sê, những rừng cây đoan có cò làm tổ trên ngọn, bên dưới xếp đầy các đõ ong đậy nắp bằng rơm. Suốt bên đường trải dài những ruộng ngũ cốc đủ loại. Chốc chốc gió lại làm chao đưa cả biển lúẢ Rập rờn, giữa những bông lúa còn xanh vươn cao, dày như sao trên trời, nhấp nháy những ngọn thỉ xa cúc xanh thắm cùng những đóa anh túc đỏ nhạt. Xa xa, phía bên kia những cánh đồng ngũ cốc, khi thì nổi lên một vệt rừng đen thẳm, khi là những dải rừng sồi và cây tống quá sủ tắm nắng rực rỡ làm vui mắt nhìn, khi lại là những cánh đồng cỏ ẩm ướt với những cánh hải âu chao lượn trên những đầm lầy ngập nước, rồi lại đến những ngọn đồi với nhà cửa chi chít, tiếp theo lại là đồng lúa. Rõ ràng vùng đất này là nơi sinh sống của những cư dân đông đúc và cần cù, thích trồng trọt canh tác. Rộng dài đến tít tắp chân trời, mảnh đất này không chỉ tràn trề sữa thơm và mật ngọt mà còn mang vẻ thanh bình và hạnh phúc.

- Vương quốc của Kazimierz Vĩ Đại quả là một sản nghiệp đế vương, - quận chúa thốt lên, - những chỉ muốn sống nơi đây mà không phải nhắm mắt xuôi tay.

- Đức Chúa Giêsu mỉm cười với mảnh đất này, - ông Mikołaj xứ Dlugolas tiếp lời, - và ân phước của Chúa Trời hằng ngự trị nơi đây. Vả, làm sao khác được, bởi chốn đây khi tiếng chuông ngân nga, chẳng xó xỉnh nào không được vang vọng tới. Bọn quỷ dữ ma ác không tài nào chịu nổi tiếng chuông nhà thờ, phải trốn chạy vào những khu rừng câm đặc tận biên giới nước Hung.[74]

74. Hồi ấy, Ba Lan tiếp giáp với vương quốc Hung ở phía nam, biên giới là dãy nũi Carpat.

- Vậy thì cũng lạ, - bà Ofka, vợ góa của hiệp sĩ Krystyn xứ Jarząbkowo nói, - là tại sao hồn ma chàng Walgier Tuấn Tú mà các đan sĩ vừa kể lại có thể hiện ra ở Tyniec, nơi mỗi ngày nhà thờ thỉnh chuông đến bảy lần?

Câu hỏi đó khiến hiệp sĩ Mikołaj bối rối mất một thoáng, nhưng sau khi ngẫm nghĩ, ông đáp:

- Trước hết, người trần mắt thịt chúng ta không thể thấu hiểu những điều phán quyết của Chúa; hai nữa, bà cũng phải nên biết rằng mỗi lần y hiển hiện đều phải được phép của Chúa cả đấy.

- Cứ cho là đúng như ông nói, nhưng tôi vẫn mừng là ta không trú đêm lại đan viện. Tôi đến chết vì kinh hãi mất thôi nếu nhỡ hồn ma của con người khổng lồ ấy hiện lên.

- Hey! Cũng chưa biết đâu mà nói trước; người ta đồn rằng anh chàng ấy đẹp trai lắm đấy!

- Dù anh ta có xinh đẹp đến đâu chẳng nữa, tôi cũng chẳng muốn nhận cái hôn từ đôi môi sặc mùi lưu hoàng kia đâu.

- Sao bà đã vội nghĩ là anh ta muốn hôn bà?

Quận chúa, rồi tiếp đó ông Mikołaj và hai hiệp sĩ trang Bogdaniec đều phá lên cười. Cả Danusia cũng cười theo, dẫu nàng không hiểu tại sao. Còn bà Ofka xứ Jarząbkowo ngoảnh bộ mặt sưng sỉa sang phía ông Mikołaj xứ Dlugolas mà bảo:

- Thà phải hôn anh ta còn hơn là hôn ông.

- Ấy, chớ có mà gọi sói trong rừng ra, - vị hiệp sĩ vùng Mazury vui vẻ thốt lên, - ma quỷ hay lang thang dọc đường cái quan giữa Kraków và Tyniec lắm đấy, nhất là những lúc trời chạng vạng tối thế này. Nhỡ nó nghe thấy lại hiện hình thành một người khổng lồ ngay trước mặt bà thì khốn!

- Phỉ phui nhà ông đi! - Bà Ofka thốt lên.

Đúng lúc ấy, ông Maćko trang Bogdaniec đang cưỡi con ngựa đực cao to lực lưỡng, có thể nhìn xa hơn những người ngồi trong xe, chợt kéo mạnh cương và thốt lên:

- Ôi, lạy Chúa lòng lành, cái gì kia vậy?

- Cái gì?

- Một người khổng lồ nào đó từ phía sau đồi vừa hiện ra ngay trước mặt ta kìa!

- Lời nói hiện thành người rồi! - Quận chúa kêu lên. - Các người chớ dại mồm nói những điều vớ vẩn mà khốn đấy!

Zbyszko nhổm người trên bàn đạp yên ngựa, thốt lên:

- Nhanh thật! Một người khổng lồ, đích thực chàng Walgier, chẳng phải ai khác đâu!

Nghe thấy thế, người xà ích hoảng hốt ghìm ngay ngựa lại, tay không rời đây cương mà bắt đầu làm dấu thánh, bởi lẽ ngồi trên ghế đánh xe cao lênh khênh, bác cũng đã trông thấy hình dáng khổng lồ của người kỵ sĩ sừng sững trên quả đồi đối diện.

Quận chúa cũng nhổm lên nhìn rồi ngồi phịch ngay xuống, mặt biến sắc vì kinh hoàng. Danusia giấu đầu vào giữa các nếp váy của quận chúa. Đám quan nhân, thị nữ và ca công cưỡi ngựa theo sau xe, nghe thấy cái tên ghê gớm nọ cũng đều túm tụm lại quanh xe. Đàn ông tuy vẫn tỏ ra cười cợt nhưng trong mắt đã hiện lên những ánh lo ngại, đàn bà thì mặt mày đã tái xanh tái xám. Riêng hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas, người đã ăn cơm thiên hạ đến mòn răng, thì vẫn giữ nguyên vẻ mặt bình thản, cất tiếng nói để quận chúa yên lòng:

- Đừng sợ, thưa lệnh bà. Mặt trời đã lặn đâu, mà dẫu đêm có buông xuống thì Thánh Ptolomeusz vẫn đương đầu được với hồn ma Walgier kia mà.

Trong khi đó, người kỵ sĩ vô danh kia dừng ngựa lại, đứng yên bất động trên chỏm đồi trước mặt. Trong ánh mặt trời đang lặn, có thể thấy rõ nét người ấy, và quả thực vóc dáng ông ta có vẻ to lớn quá đỗi, vượt hẳn tầm vóc người thường. Khoảng cách giữa kỵ sĩ với đoàn người ngựa của quận chúa không quá ba trăm bước chân.

- Sao hắn dừng lại thế nhỉ? - Một ca công cất tiếng hỏi.

- Vì chúng ta cũng dừng lại đấy mà. - Ông Maćko đáp.

- Hắn đang nhìn về phía ta, hình như đang chọn xem nên bắt ai đấy. - Người ca công thứ hai nhận xét - Nếu biết chắc đó là người chứ không phải hồn ma, tôi dám phóng ngựa lại gần phang cho hắn chiếc đàn luýt vào đầu.

Đám phụ nữ kinh hoàng thật sự, bắt đầu lớn tiếng cầu nguyện. Muốn tỏ rõ lòng can đảm trước quận chúa và Danusia, Zbyszko bèn thốt lên:

- Tôi vẫn cứ xông lên! Với tôi, Walgier thì mùi mẽ gì!

Nghe chàng nói, Danusia kêu lên, tiếng nghe đã có phần nức nở: - Zbyszko! Anh Zbyszko!

Nhưng chàng trai đã phóng ngựa mỗi lúc một xa, vững tin rằng dẫu gặp phải Walgier thật thì vẫn có thể xiên cho y một mũi giáo như thường.

Vốn có đôi mắt tinh tường, ông Maćko chợt nói:

- Nom y có vẻ khổng lồ vì y đứng trên đồi, chứ thực ra tuy to lớn song y cũng chỉ là người trần thôi. Ôi! Tôi cũng phải phóng lên trước mới được, để tránh chuyện đụng độ giữa y với Zbyszko!

Trong khi đó, Zbyszko đang cho ngựa phi nước kiệu và suy tính xem đã nên chĩa giáo ra chưa, hay trước hết nên đến gần giáp mặt kẻ đang cưỡi ngựa trên đồi kia đã. Rồi chàng quyết định trước hết nên gặp xem đã, và ngay lập tức sau đó chàng thấy ngay rằng quyết định ấy là sáng suốt, bởi càng tiến đến gần, người lạ kia càng mất dần vẻ khổng lồ. Đó là một người đàn ông cao lớn, lại cưỡi trên con ngựa lực lưỡng, to hơn cả con ngựa đực của Zbyszko, nhưng không có gì là siêu nhiên. Người đó lại không mặc giáp phục, đầu đội một chiếc mũ nhung hình chuông, ngoài khoác chiếc áo choàng rộng không tay màu trắng, bụi đường phủ mờ mờ, bên dưới lộ ra chiếc áo dài màu xanh lục. Người ấy đứng trên đồi ngẩng đầu cầu nguyện. Hẳn ông ta dừng ngựa chỉ cốt để đọc nốt bài kinh chiều mà thôi.

“Ấy, thế mà ta đã ngỡ là Walgier!” Chàng trai nghĩ thầm.

Ngựa chàng đã đến gần, có thể chạm giáo vào người kỵ sĩ lạ mặt Người kia, khi thấy một hiệp sĩ trang bị tuyệt mỹ đứng trước mặt, bèn mỉm cười thốt lên:

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô!

- Đời đời!

- Dưới kia phải chăng là đoàn tùy tùng của quận chúa Mazowsze?

- Chính vậy!

- Các vị vừa rời Tyniec đấy chăng?

Nhưng câu hỏi ấy không có lời đáp, bởi Zbyszko đang bàng hoàng đến nỗi không nghe thấy câu hỏi. Chàng đứng lặng người như đã hóa đá, không tin vào mắt mình: cách chừng một phần tư dặm sau lưng người kỵ sĩ không quen biết nọ, chàng chợt nhìn thấy khoảng mươi tên lính kỵ, dẫn đầu và vượt hẳn lên trước là một trang hiệp sĩ giáp phục sáng lòa, với chiếc áo choàng bằng da trắng mang hình cây thập tự đen và chiếc mũ sắt có đính ngù lông công tuyệt đẹp trên chóp đỉnh.

- Một thằng Thánh chiến! - Zbyszko thốt lên.

Thấy cảnh tượng ấy, chàng chợt nghĩ ngay rằng những lời cầu nguyện của chàng đã được nghe thấu, và trong niềm từ tâm, Chúa đã gửi đến cho chàng tên Đức mà chàng từng cầu xin lúc còn ở Tyniec. Bụng bảo dạ phải đón nhận ngay niềm ưu ái của Chúa, nên không ngần ngừ một giây, trước khi kịp suy nghĩ, trước khi đủ thì giờ thoát khỏi nỗi sửng sốt, chàng đã cúi rạp người trên yên ngựa, đặt ngọn giáo vào giữa hai tai tuấn mã, thét vang tiếng thét xung trận “Mưa đá! Mưa đá!” của dòng họ, rồi lao thẳng ngựa về phía tên hiệp sĩ Thánh chiến.

Gã hiệp sĩ cũng thảng thốt không kém, dừng ngựa lại, nhưng không rút ngọn thương vốn mũi vẫn đang chĩa lên trời, cán tì vào bàn đạp, mắt gã nhìn sửng sốt như không hiểu liệu phải chăng người ta đang chĩa mũi giáo vào mình.

- Chĩa thương ra! - Zbyszko vừa thét lên vừa chọc đôi cựa sắt ở gót giày vào sườn ngựa. - Mưa đá! Mưa đá!

Khoảng cách giữa hai người giảm đi nhanh chóng. Rốt cuộc gã hiệp sĩ Thánh chiến cũng hiểu ra rằng gã đang bị tấn công. Gã liền ghì ngựa, chĩa vũ khí ra. Chỉ còn chút nữa, mũi giáo của Zbyszko đã chạm vào ngực gã. Đột nhiên, một cánh tay cực kỳ mạnh mẽ tóm lấy mũi giáo và bẻ nó gãy vụn ra như một cây sậy khô - chỗ gãy ngay sát tay cầm của Zbyszko - rồi cũng chính bàn tay ấy ghì cương ngựa của chàng mạnh đến nỗi con ngựa quỵ cả bốn vó xuống đất mà đứng yên như bị chôn chặt chân vào đấy.

- Thằng điên này, ngươi làm gì vậy? - Một giọng trầm dữ tợn quát lên. - Chĩa giáo vào sứ giả, ngươi định coi thường đức vua chăng?

Zbyszko ngoảnh lại, nhận ra đó chính là người đàn ông khổng lồ mà đám đình thần của quận chúa vừa hoảng hồn tưởng là chàng Walgier lúc nãy.

- Buông ra cho ta đánh thằng giặc Đức! Ông là ai? Chàng hét lên, nắm vội chiếc cán rìu.

- Buông ngay rìu ra! Lạy Chúa lòng lành! Buông ngay rìu ra! Ta bảo kìa! Nếu không ta sẽ cho ngươi ngã ngựa ngay bây giờ! - Người lạ mặt quát lên bằng giọng dữ tợn hơn. - Ngươi đã phạm tội khi quân, sẽ phải ra tòa lãnh án!

Rồi ngoảnh lại những kẻ cưỡi ngựa đi sau lưng tên hiệp sĩ Thánh chiến, ông lớn tiếng:

- Xin chào!

Đúng lúc đó ông Maćko phóng ngựa đến, vẻ mặt hầm hầm đầy phẫn nộ. Ông hiểu rằng Zbyszko đã hành động một cách điên rồ, việc này có thể khiến chàng mất mạng như chơi, nhưng ông vẫn sẵn sàng nghênh chiến. Cả đám tùy tùng của vị hiệp sĩ lạ mặt cùng đám theo sau tên hiệp sĩ Thánh chiến chỉ độ mười lăm người, mang theo giáo và cung nỏ, thì hai vị hiệp sĩ vũ trang đầy đủ vẫn có hy vọng chiến thắng khi đương đầu bọn họ. Ông Maćko nghĩ rằng nếu vì chuyện gây sự này mà phải ra tòa lãnh án thì tốt hơn nên đánh thắng đám người này rồi ẩn trốn ở một nơi nào đó, chờ cho bão táp lắng đi. Vì vậy, mặt ông nhăn lại giống một cái mõm sói chực cắn xé con mồi, rồi ông lao ngựa xen vào giữa Zbyszko và người đàn ông lạ mặt, vừa quát hỏi vừa rút gươm ra:

- Ngươi là ai? Ngươi có quyền gì gí mũi vào?

- Ta có quyền, bởi chính đức vua đã lệnh cho ta phải canh giữ trật tự và an ổn trong vùng. - Người lạ mặt đáp. - Tên ta là Powała xứ Taczew.[75]

75. Phiên âm: Pôvala xứ Tatrep.

Nghe những lời ấy, ông Maćko và Zbyszko giương tròn mắt nhìn người hiệp sĩ nọ, vội đút ngay vũ khí đang rút nửa chừng vào vỏ, rồi cùng cúi đầu. Không phải họ sợ hãi, mà họ cúi đầu trước cái tên lừng lẫy đã từng được nghe đồn đại bao phen. Hiệp sĩ Powała xứ Taczew là một vị quý tộc có dòng dõi cao sang, một trang chủ giàu có, chủ nhân những vùng đất bao la quanh vùng Radom, một trong những hiệp sĩ lừng danh nhất toàn vương quốc. Các ca công thường hát tên ông trong các khúc ca, coi ông như mẫu mực của danh dự và lồòng can đảm, ngợi ca ngang với tên tuổi các hiệp sĩ như Zawisza xứ Garbów, Farurej và Skarbek xứ Góra, Dobko xứ Oleśnica, Jaśko xứ Naszan, Mikołaj xứ Moskorzew và Zyndram xứ Maszkowice. Hơn nữa, ông vừa xưng danh là người làm theo lệnh đức vua, tấn công vào ông lúc này chẳng khác gì đút đầu vào dưới lưỡi rìu đao phủ.

Bình tĩnh lại phần nào, ông Maćko liền cất giọng trang trọng:

- Xin kính chào hiệp sĩ, kính chào áng vinh quang và lòng can trường lừng lẫy của ngài!

- Tôi cũng xin chào ông, - hiệp sĩ Powała nói, - mặc dầu tôi không muốn phải quen biết với ông trong một hoàn cảnh gay cấn như thế này.

- Sao kia ạ? - Ông Maćko hỏi lại.

Hiệp sĩ Powała hướng sang phía Zbyszko:

- Gã trẻ tuổi kia, ngươi làm gì vậy? Ngay trên đường cái quan sát cạnh đấng kim thượng mà ngươi dám đường đột tấn công sứ giả! Ngươi có biết điều gì đang đợi ngươi không?

- Cháu nó nhỡ tấn công sứ giả bởi nó quá trẻ người non dạ, nghĩ chậm hơn làm. - Ông Maćko phân trần. - Cúi xin ngài đừng kết tội cháu quá nghiêm khắc. Tôi xin được tâu trình tình đầu câu chuyện với ngài.

- Ta không phải là người sẽ xử tội hắn. Việc của ta chỉ là trói hắn lại thôi…

- Kìa, thưa ngài! - Ông Maćko thốt lên, đưa mắt rầu rĩ nhìn khắp lượt - Sao lại thế?

- Tuân theo chỉ dụ của đức vua.

Im lặng bao trùm sau những lời ông vừa thốt ra.

- Nhưng cháu nó dẫu sao cũng là một trang quý tộc. - Sau cùng, ông Maćko thốt lên.

- Vậy hắn phải thề trên danh dự hiệp sĩ rằng hắn sẽ có mặt ở tòa để lãnh án.

- Tôi xin thề trên danh dự hiệp sĩ của mình! - Zbyszko nói.

- Vậy thì được. Họ tên các ngươi là gì?

Ông Maćko xưng danh và gia huy.

- Nếu các ngươi là đình thần của quận chúa Mazowsze thì hãy tâu trình quận chúa đến gặp đức vua xin giảm tội cho.

- Chúng tôi không thuộc đoàn tùy tùng của quận chúa, thưa ngài. Chúng tôi đang trên đường từ Litva, chỗ đại quận công Witold trở về. Giá như chúng tôi đừng gặp đoàn tùy tùng của quận chúa cho xong! Chính vì cuộc gặp gỡ ấy mới có nỗi bất hạnh giáng xuống đầu con trẻ thế này!

Nói đoạn, ông Maćko bắt đầu thuật lại những điều xảy ra trong tửu quán. Ông kể lại cuộc gặp gỡ đoàn tùy tùng của quận chúa và việc Zbyszko tuyên thệ. Kể đến cuối, đột nhiên ông nổi cơn tam bành với Zbyszko, kẻ đã hành động thiếu chín chắn khiến cả hai rơi vào hoàn cảnh nan giải nhường này, nên ông ngoảnh về phía thằng cháu và thét lớn:

- Sao mày không chết mất xác ở thành Wilno cho rồi! Đồ lợn non háu dũi, mày nghĩ ra cái trò hay hớm chưa!

- Thôi đi chú. - Zbyszko phân trần. - Sau khi thề nguyện, cháu đã cầu xin Đức Chúa Giêsu mang bọn Đức đến cho cháu rửa thù, và cháu hứa sẽ dâng lễ cho Người. Vì vậy, khi trông thấy chỏm lông công với chiếc áo choàng có hình thánh giá đen, một tiếng nói chợt vang lên trong lòng cháu: “Hãy xông tới đánh thằng Đức kia đi, bởi chính phép mầu đem nó tới đấy!” Thế là cháu bèn xông ngay lại. Mà ai có thể không xông ngay lại kia chứ?

- Ngươi hãy nghe đây. - Hiệp sĩ Powała ngắt lời chàng. - Ta chẳng mong điều dư cho các ngươi, bởi ta thấy rõ gã trai kia phạm lỗi chẳng qua vì nóng vội hơn là thù hận. Ta cũng muốn bỏ qua coi như không thấy hành vi của hắn, đi tiếp như chẳng có chuyện gì xảy ra. Nhưng ta chỉ có thể làm điều ấy nếu viên lãnh binh kia hứa sẽ không tâu trình đức vua. Các ngươi hãy cầu xin y điều đó, biết đâu y cũng thông cảm, không muốn trừng trị một gã thiếu niên.

- Thà ra tòa chịu tội chứ tôi không thèm lạy lục một thằng Thánh chiến! - Zbyszko hét lên. - Như thế không xứng với danh dự hiệp sĩ của tôi.

Nghe chàng nói, hiệp sĩ Powała xứ Taczew nghiêm nghị nhìn chàng, bảo:

- Ngươi lầm rồi. Người cao tuổi hiểu rõ hơn ngươi việc gì xứng và việc gì không xứng thanh danh hiệp sĩ. Người đời đã từng nghe danh ta, vậy nên ta bảo ngươi: nếu ta phạm phải một hành động như ngươi vừa rồi, ta cũng sẽ không chút hổ thẹn xin người ta tha lỗi đâu.

Zbyszko xấu hổ, nhưng chàng vẫn bướng bỉnh nhìn quanh rồi nói:

- Đất quanh đây bằng phẳng, chỉ cần giẫm thêm chút ít là có bãi đấu trường. Thay vì xin lỗi thằng giặc Đức, tôi muốn thà quyết đấu sống mái với hắn, dù trên ngựa hay trên bộ, chịu chết hay chịu bị bắt làm nô lệ.

- Đồ ngu! - Ông Maćko cắt ngang. - Mày là cái thớ gì mà dám đòi đấu với sứ giả? Mày không xứng để đấu với ông ta, ông ta cũng chẳng thèm đấu với đồ trẻ ranh vắt mũi chưa sạch như mày.

Nói đoạn, ông quay sang phía hiệp sĩ Powała:

- Xin tôn ông tha lỗi. Trải chinh chiến, thằng cháu tôi đã trở nên cuồng khấu quá đỗi. Nhưng xin ngài đừng bắt nó phải xin xỏ gã người Đức kia, e nó nỏ mồm chửi bới người ta thêm phiền. Tự tôi, đích thân tôi sẽ xin lỗi hắn. Còn như sau khi hắn kết thúc nhiệm vụ sứ giả, nếu tay lãnh binh kia muốn quyết đấu tay đôi, thì tôi đây rất sẵn lòng nghênh chiến.

- Đó là một hiệp sĩ dòng dõi cao sang, không phải với bất kỳ ai ông ta cũng đấu đâu. - Hiệp sĩ Powała nói.

- Sao lại thế? Đâu phải tôi chưa được đeo đai và chưa được mang cựa gót? Ngay cả các quận công cũng chịu đấu với tôi kia mà!

- Đúng vậy, nhưng xin ông chớ tự mình thách hắn, trừ phi chính hắn tự nói ra thì không kể, bởi nếu không hắn chẳng chịu bỏ qua chuyện này. Thôi, cầu Chúa che chở cho các vị.

- Tao phải chịu nhún mình vì mày vậy. - Ông Maćko bảo Zbyszko. - Cứ đứng yên đợi đấy!

Nói đoạn, ông tiến lại gần gã hiệp sĩ Thánh chiến đang ghìm ngựa cách đó vài bước. Hắn ngồi yên như một pho tượng bằng đồng trên con ngựa cao lớn như lạc đà, thản nhiên lắng nghe những lời trao đổi vừa rồi. Suốt thời chiến chinh liên miên, ông Maćko cũng học được đôi chút tiếng Đức, nên bèn dùng thứ tiếng ấy giải thích cho viên lãnh bỉnh chuyện vừa rồi, biện bạch cho sự trẻ người non dạ và tính hăng máu của chàng trai - kẻ hồ đồ tưởng rằng Chúa gửi một hiệp sĩ mang ngù lông công trên mũ tới theo lời cầu nguyện của mình. Rồi sau rốt, ông xin gã tha cho Zbyszko.

Nét mặt gã lãnh binh không chút rung động. Người thẳng đơ, đầu ngẩng cao, gã giương đôi mắt màu thép xám nhìn ông Maćko đang phân trần, lạnh lùng và khinh khi, như không phải đang nhìn một trang hiệp sĩ, hay thậm chí một con người, mà như đang nhìn chiếc cọc hàng rào thảm hại vậy. Vị trang chủ Bogdaniec cũng nhận ra điều đó, nên mặc dù đang thao thao tuôn ra những lời lẽ nhún nhường, nhưng trong lòng đã sôi máu, mỗi lúc một cảm thấy khó nói hơn, đôi má dày dạn phong sương ửng đỏ. Trước vẻ cao ngạo kia, chắc ông phải cố nén lòng để khỏi nghiến răng hoặc nổi khùng.

Thấy thế, là người vốn nhân hậu, hiệp sĩ Powała quyết định đỡ lời ông Maćko. Suốt thời trai trẻ đã bao phen tìm thú phiêu lãng khắp các triều đình, từ Hung, Rakusy[76], đến triều đình Burgundia và Séc, biết bao chuyện phiêu lưu kỳ thú đã khiến ông lừng danh. Ông cũng biết tiếng Đức, lúc này ông bèn dùng tiếng ấy khuyên ông Maćko, giọng cố pha trò:

76. Tên gọi khác của triều đình Áo.

- Hiệp sĩ thấy đấy, ngài lãnh binh cao quý đây coi chuyện vừa rồi chẳng đáng ngài phí lời. Không chỉ ở vương quốc này, mà khắp nơi trên trần thế, bọn thiếu niên măng sữa làm sao đã có đủ trí khôn? Một hiệp sĩ mã thượng phong lưu như ngài lãnh binh đây chẳng lẽ đâu lại tranh hơn thua với chúng, dù bằng giáo gươm hay luật lệ.

Nghe ông nói, gã Lichtenstein vểnh bộ ria màu râu ngô đỏ quạch, không thèm nói một lời, thúc ngựa phóng qua trước mặt ông Maćko và Zbyszko.

Nỗi tức giận khiến tóc họ như dựng đứng cả lên dưới mũ sắt, tay họ run run quờ tìm chuôi kiếm.

- Mày cứ đợi đấy, đồ chó đeo thập tự! - Vị hiệp sĩ lớn tuổi trang Bogdaniec rít lên. - Tao thề nhất định sẽ tìm gặp mày khi mày thôi làm sứ giả!

Tim hiệp sĩ Powała cũng sôi máu, ông bảo:

- Chuyện đó để sau! Bây giờ, các ngươi phải cầu xin quận chúa bênh vực, nếu không thằng bé nguy đấy.

Nói dứt lời, ông phóng ngựa đuổi theo gã hiệp sĩ Thánh chiến, giữ gã lại, trò chuyện hồi lâu. Ông Maćko và Zbyszko để ý thấy gã hiệp sĩ Đức không dám vênh mặt khinh khỉnh như vừa nãy, và điều đó càng làm họ sôi sục tức giận. Lát sau, hiệp sĩ Powała quay trở lại, chờ cho gã Thánh chiến đi xa, ông bảo:

- Ta đã ngỏ lời xin hộ các ngươi, nhưng hắn quả là chai đá. Hắn bảo sẽ không thưa kiện nếu các ngươi làm theo đúng lời hắn.

- Hắn muốn gì vậy, thưa ngài?

- Hắn bảo: “Ta còn dừng chân ít phút đợi chào quận chúa Mazowsze. Bảo bọn chúng hãy đến đây, xuống ngựa, bỏ mũ sắt, đầu trần chân đất cầu xin - ta sẽ tha cho!”

Nói đoạn, hiệp sĩ Powała liếc nhanh Zbyszko rồi thêm:

- Đối với những người thuộc dòng dõi quý tộc, đó quả là điều khó chấp nhận đấy, ta hiểu chứ!… Nhưng ta phải báo trước cho ngươi biết: nếu không làm thế thì sẽ có chuyện chẳng lành, và rất có thể chính lưỡi gươm đao phủ đang chờ ngươi đó!

Vẻ mặt ông Maćko và Zbyszko như hóa đá. Im lặng bao trùm.

- Thế nào? - Hiệp sĩ Powała hỏi.

Zbyszko Bình tĩnh và trang nghiêm lên tiếng, dường như chỉ qua chốc lát vừa rồi chàng đã già thêm chục tuổi:

- Đành vậy, thưa ngài. Sức mạnh của Chúa luôn vượt trên nhân thế.

- Nghĩa là sao?

- Nghĩa là nếu tôi có tôi hai đầu, và nếu cả hai đều bị đao phủ chém, thì danh dự tôi vẫn chỉ có một, không ai được phép làm nhục danh dự đó.

Nghe thấy thế, mặt hiệp sĩ Powała danh lại, ông quay sang hỏi hiệp sĩ Maćko:

- Ông nghĩ sao?

- Thưa quý ngài, tôi đã nuôi dạy gã thiếu niên đây từ thuở ấu thơ… - Ông Maćko rầu rĩ đáp. - Dòng họ chúng tôi chỉ trông vào mỗi mình cháu, tôi thì già rồi. Nhưng xin xỏ thì nó chẳng chịu đâu, dẫu có phải mất đầu cũng cam.

Nói đến đây, vẻ mặt đầy khắc khổ của ông lão run run, và đột ngột, tình thương yêu đứa cháu ruột bùng lên trong lòng ông, mạnh mẽ đến nỗi ông bất giác ghì chặt cháu trong đôi tay bịt giáp sắt, nghẹn ngào thốt lên:

- Zbyszko! Zbyszko con ơi…

Chàng hiệp sĩ trẻ thảng thốt cố gỡ vòng tay chú, lùi ra xa và bảo:

- Cháu chẳng ngờ chú yêu cháu đến thế!…

- Hai người quả là các hiệp sĩ chân chính. - Ông Powała xúc động nói. - Một khi chàng trai đã thề danh dự sẽ tự ra trước tòa, ta không cần trói làm gì. Những người như các ngươi có thể tin được. Các ngươi cứ vững lòng! Gã người Đức còn lưu lại Tyniec khoảng một ngày nữa, ta sẽ được gặp đức vua sớm hơn hắn, và sẽ lựa lời tâu trình chuyện này với ngài để ngài bớt giận. Thật may ta đã kìm được ngọn giáo của ngươi đấy!

Zbyszko nói:

- Nếu đàng nào cũng chịu mất đầu thì xin ngài cho tôi được hưởng niềm an ủi cuối cùng: được dần xương thằng chó Thánh chiến kia cho hả!

- Ngươi muốn bảo vệ thanh danh cá nhân, nhưng sao chẳng chịu giữ gìn thanh danh cả dân tộc? - Hiệp sĩ Powała sốt ruột quát hỏi.

- Hiểu thì tôi vẫn hiểu, - Zbyszko đáp, - nhưng mà tức lắm…

Hiệp sĩ Powała bảo ông Maćko:

- Còn ông, chắc ông hiểu rằng nếu muốn cứu gã trai này thì phải chụp lên đầu gã một chiếc mũ trùm thật kín như người ta vẫn che đầu lũ chim ưng ấy. Nếu không, gã chẳng tránh khỏi mất mạng đâu.

- Có thể cứu được mạng cháu, nếu ngài làm ơn đừng tâu trình đức vua chuyện vừa xảy ra.

- Còn thằng Đức kia thì sao? Ta đâu thể buộc lưỡi hắn lại?

- Quả thế, quả là thế!

Họ vừa trò chuyện vừa quay trở lại với đám tùy tùng quận chúa. Những người đi theo hiệp sĩ Powała, trước đó đã nhập làm một với đám tùy tùng của Lichtenstein, bây giờ cùng kéo theo sau. Từ xa, giữa những chiếc mũ nhỏ kiểu Mazowsze nổi bật lên chỏm lông công ngất nghểu cùng chiếc mũ sắt màu trắng của gã hiệp sĩ Thánh chiến sáng loáng trong ánh mặt trời.

- Bản tính bọn hiệp sĩ Thánh chiến thật lạ lùng. - Vị hiệp sĩ xứ Taczew thốt ra như đang suy tư. - Nếu một thằng Thánh chiến sa vào cảnh khốn cùng, hắn sẽ rất biết cảm thông, hệt như một tín đồ dòng Franciskan, hắn sẽ nhẫn nhục như cừu, sẽ ngọt ngào như mật, khó có thể tìm đâu trên đời một kẻ tốt bụng và hiền lành hơn thế. Nhưng cứ thử để cho hắn cảm thấy có chút hơi hướng sức mạnh hỗ trợ sau lưng mà xem, khi ấy không kẻ nào có thể lên mặt kênh kiệu hơn, cũng chẳng thể có ai đáng ghét hơn hắn nữa. Chác hẳn Chúa Giêsu đã ban trong ngực chúng một hòn đá rắn thay vì trái tim. Ta đã từng gặp biết bao chủng người, đã bao lần thấy cảnh một hiệp sĩ chân chính tha chết cho hiệp sĩ khác thất thế, bảo hắn rằng: “Ta sẽ không vinh quang gì hơn nếu phanh thây một kẻ ngã ngựa.” Còn bọn Thánh chiến thì chính những lúc như thế, chúng mới thật chai đá, rắn lòng. Phải túm thật chặt lấy đầu chúng, đừng nới tay, nếu không sẽ bị nguy ngay với chúng! Gã sứ thần này cũng vậy! Đâu phải gã muốn người ta xin lỗi, gã chỉ muốn hạ nhục người ta đấy thôi! Ta thật lấy làm mừng vì chuyện đó không xảy ra!

- Hắn đừng có hòng! - Zbyszko thốt lên.

- Các ngươi hãy cứ thản nhiên, chớ để hắn nhận thấy các ngươi lo lắng, kẻo bụng hắn lại sướng rơn lên đấy.

Nói dứt những lời ấy, họ vừa vặn đến chỗ đoàn tùy tùng và hòa nhập vào đám đình thần của quận chúa. Trông thấy họ, gã sứ giả Thánh chiến làm ngay ra vẻ mặt kênh kiệu và khinh miệt, nhưng họ vờ như hoàn toàn không để ý đến hắn. Zbyszko đến cạnh Danusia, vui vẻ nói với nàng rằng đứng trên đồi thì nhìn rất rõ kinh thành Kraków. Ông Maćko kể cho một người ca công nghe sức mạnh phi thường của hiệp sĩ xứ Taczew, người đã dùng tay bẻ gãy vụn ngọn giáo của Zbyszko như bẻ một cành củi khô.

- Nhưng tại sao ngài hiệp sĩ lại phải bẻ giáo? - Người ca công hỏi lại.

- Bởi cháu tôi chĩa giáo vào gã người Đức, chỉ để đùa ấy mà.

Vốn là một trang chủ quý tộc từng trải, người ca công ấy nghĩ trò đùa thật chẳng lịch thiệp tí nào, nhưng thấy ông Maćko kể chuyện đó với giọng bình thường nên ông ta cũng chẳng để ý lắm. Cách cư xử tỉnh bơ của hai người khiến gã hiệp sĩ Đức cáu tiết. Hắn nhìn Zbyszko một rồi hai lần, sau đó nhìn ông Maćko, rốt cuộc hắn hiểu là họ sẽ không chịu xuống ngựa, hơn nữa đã cố tình không thèm để ý tới hắn. Mắt hắn chợt lóe lên một ánh sắc lạnh như thép, hắn vội vàng từ biệt quận chúa ra đi…

Lúc hắn đi, không kìm nổi, vị hiệp sĩ xứ Taczew bảo hắn:

- Hỡi hiệp sĩ can trường, xin ngài cứ vững tâm đi tiếp. Đất nước này rất yên ổn, sẽ không một ai tấn công ngài đâu, có chăng cũng chỉ là một đứa trẻ hay đùa nào đó thôi.

- Dù phong tục nơi đây thật quái lạ, tôi cũng không cầu xin sự che chở của ngài đâu, thưa hiệp sĩ, mà chỉ hy vọng được hân hạnh đồng hành với ngài đấy thôi! - Lichtenstein nói. - Chúng ta sẽ còn gặp lại nhau, không chỉ tại triều đình, mà tại nơi khác nữa, phải không thưa ngài?…

Những lời sau cùng của hắn chứa đựng hàm ý de dọa rõ ràng, nên hiệp sĩ Powała nghiêm trang đáp:

- Chúa sẽ cho được thế!…

Dứt lời, ông cúi mình chào, rồi quay lưng, nhún vai thốt lên, tuy khẽ nhưng cũng đủ cho mọi người chung quanh nghe thấy:

- Đồ bị thịt! Ta chỉ muốn xỉa ngay một mũi giáo, xốc tung mày lên khỏi yên, giơ lên trời để cho mày được vùng vẫy suốt ba bài kinh cho hả!

Rồi sau đó, ông trò chuyện với quận chúa Anna Danuta mà ông rất quen. Quận chúa hỏi ông đi có việc gì, ông thưa bà rằng tuân lệnh đức vua, ông đang tuần thám dọc đường để giữ trật tự, tránh xảy ra chuyện không hay trong thời buổi đông đảo khách thập phương đổ dồn về Kraków. Ông thuật lại việc vừa chứng kiến để lấy làm minh chứng cho điều đó, nhưng nghĩ rằng chắc sẽ còn thời gian và cơ hội thuận tiện xin quận chúa che chở cho Zbyszko, nên ông không đề cập đến tính nghiêm trong của cuộc đụng độ vừa rồi để khỏi làm mọi người mất vui.

Quận chúa cười, giễu Zbyszko quá hấp tấp, chỉ muốn đoạt ngay các ngù lông công. Khi biết hiệp sĩ xứ Taczew chỉ dùng một tay cũng bẻ gây vụn ngọn giáo, mọi người đều trầm trồ thán phục. Vốn đầy tự hào, ông hởi lòng khi nghe lời ca ngợi, và kể thêm những kỳ tích đã khiến ông lừng danh, nhất là ở công quốc Burgundia, tại triều đình quận công Filip Uy Dũng[77], ở đó, trong một cuộc hội võ, có lần ông túm chặt giáo của một hiệp sĩ xứ Ardeny[78] và bẻ gãy vụn, rồi giật cổ y ra khỏi yên ngựa, tung y lên cao ngang tầm mũi giáo, trong khi trên người y vẫn mang đầy giáp sắt nặng trịch. Vì chiến công ấy, quận công Filip Uy Dũng đã ban tặng ông một dây chuyền vàng, còn quận công phu nhân thì tặng ông đôi hài nhung nhỏ mà đến bây giờ ông vẫn còn đeo trên mũ sắt.

77. Filip Uy Dũng (1342 - 1404), con trai vua Pháp, quận công Burgundia, nổi tiếng là người tài trí, thông minh.

78. Vùng núi ở Tây Âu.

Chuyện ấy làm cho mọi người đều thán phục, trừ hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas. Hiệp sĩ bảo:

- Vào thời buổi đàn ông yếu ớt như này, không còn đâu những người khỏe mạnh như thuở tôi còn trai trẻ hay thời phụ thân tôi nữa. Bây giờ, hễ có ai xé rách được giáp sắt, lên dây nỏ không dùng tay quay, hoặc dùng mấy ngón tay quay nổi rìu thì đã được người đời gọi là lực sĩ, trội hơn kẻ khác. Chứ ngày trước, những chuyện ấy thì đến đàn bà cũng làm nổi…

- Ngày xưa quả có nhiều người mạnh hơn, hiệp sĩ Powała nói, - nhưng bây giờ cũng chẳng thiếu gì những gã trai tráng kiện. Chúa Giêsu đã không tiếc ban cho xương cốt tôi khỏe mạnh, nhưng tôi chưa dám tự xưng là người khỏe nhất vương quốc đâu. Ngài đã gặp hiệp sĩ Zawisza xứ Garbów chưa nhỉ? Ông ấy có thể địch nổi tôi đấy.

- Tôi được gặp rồi. Vai ông ta rộng ngang cái xà treo quả đại hồng chung ở Kraków.

- Còn hiệp sĩ Dobko xứ Oleśnica? Một lần, trong cuộc hội võ do bọn Thánh chiến tổ chức tại Toruń, ông ấy đã địch lại mười hai hiệp sĩ, mang quang vinh về cho bản thân và cho dân ta…

- Người đồng hương chúng tôi là Staszko Ciolek xứ Mazury còn khỏe hơn nhiều, thưa ngài, ông ấy khỏe hơn cả ngài, cả hiệp sĩ Zawisza lẫn hiệp sĩ Dobko. Người ta kể rằng ông ấy bóp một thân gỗ tươi trong tay mạnh đến nỗi nhựa cây vọt tóe cả ra kia mà.

- Gì chứ nhựa cây thì tôi cũng bóp vọt ra được! - Zbyszko thốt lên.

Và chẳng đợi ai yêu cầu, chàng nhảy phắt xuống mép đường, giật gãy một cành gỗ tươi, rồi trước mặt quận chúa và Danusia, chàng bóp mạnh nó trong tay, khiến nhựa cây nhỏ tong tỏng xuống mặt đường.

- Ôi! Lạy Chúa Giêsu! - Bà Ofka xứ Jarząbkowo thốt lên. - Xin chàng chớ nên tham gia đánh đấm làm gì, vì nếu một trang tuấn niên thế này phải chết mà chưa kịp cưới vợ thì đáng tiếc lắm thay!…

- Đáng tiếc thật! - Ông Maćko nhấc lại, mặt sầm hẳn đi.

Hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas bật cười, rồi quận chúa cũng cười theo ông. Mọi người hết lời ca ngợi sức mạnh của Zbyszko, bởi lẽ thời ấy người ta coi trọng cánh tay sắt rắn chắc hơn tất thảy những thứ khác trên đời. Các tiểu thư đều trêu Danusia: “Mừng nhé!” Cô gái rất mừng, dẫu không hiểu mình sẽ được lợi lộc gì từ cái cành gỗ tươi bị bóp chảy nước kia. Zbyszko quên bẵng chuyện gã hiệp sĩ Thánh chiến vừa rồi, mắt chàng hừng hực bốc lửa, bốc đồng đến nỗi ông Mikołaj xứ Dlugolas phải lên tiếng vì muốn đưa chàng trở lại với sự chừng mực.

- Sức cậu đã thấm tháp gì, còn khối người giỏi hơn cậu. Tôi không được tận mắt chứng kiến, nhưng cha tôi đã được thấy một chuyện còn giỏi hơn nhiều xảy ra ở triều đình hoàng đế Thánh chế La Mã Carl. Lần ấy, đức vua Kazimierz của chúng ta cùng rất đông quần thần sang thăm hoàng đế Thánh chế La Mã, trong đám quần thần có ông Staszko Ciolek nổi tiếng khỏe mạnh, con trai của chính viên thống đốc Andrzej. Hoàng đế Thánh chế La Mã khoe rằng trong đám triều thần của mình có một gã người Séc có thể ôm ngang thân gấu và bóp chết tươi nó ngay tại chỗ. Người ta bèn bày ngay diễn trường, tay người Séc nọ lần lượt bóp chết tươi hai con gấu. Vua ta lo lắng, muốn khỏi chịu nhục, bèn bảo: “Kẻ thuộc hạ Ciolek của tôi cũng chẳng chịu kém đâu!” Người ta ấn định ba ngày sau sẽ tỷ thí. Ba hôm sau, rất đông tiểu thư và hiệp sĩ giỏi giang kéo đến cổ vũ tay người Séc đấu với Ciolek ngay giữa sân cung điện. Song trận đấu chẳng kéo dài được mấy nỗi, bởi vừa ghì nhau một lúc, Ciolek đã bẻ gãy cả xương sườn xương sống của gã người Séc, mãi đến khi đức vua ta hết lời khen ngợi, Ciolek buông tay ra thì gã kia đã chết ngoẻo tự bao giờ 1. Kể từ bấy, ông ấy được mang biệt danh Vặn Gãy Xương. Chính ông ấy đã một mình mang cái chuông đại mà hai mươi thị dân không tài nào nhích nổi khỏi chỗ, lên tận gác chuông kia đấy.[79]

79. Chuyện có thật, được sử sách ghi lại (chú thích của tác giả).

- Hồi đó, ông ấy bao nhiêu tuổi? - Zbyszko hỏi.

- Hồi ấy ông ta còn trẻ lắm.

Trong khi ấy, đi bên phải quận chúa, hiệp sĩ Powała xứ Taczew mới ghế tai bà kể hết sự thật về tính nghiêm trọng của vụ đụng độ vừa rồi. Ông cầu xin quận chúa hãy nói giúp khi ông đứng ra bênh che cho Zbyszko - kẻ có thể sẽ phải chịu một hình phạt nặng vì hành động của mình. Hết sức quý mến Zbyszko, quận chúa buồn phiền đón nhận cái tin dữ kia, và bà hết sức lo ngại.

- Đức giám mục Kraków[80] rất mến tôi, - hiệp sĩ Powała nói, - có lẽ tôi sẽ đến cầu xin đức cha và cả hoàng hậu nữa, nhưng càng có thêm nhiều người bênh vực thì càng hay cho gã trai…

80. Tức Piotr Wysz (khoảng 1354 - 1414), nhà tu hành thông thái và chính trực, người đã cùng với tướng công Jan xứ Tyniec thực hiện di chúc của hoàng hậu Jadwiga; về sau ông bị Wojciech Jastrzębiec hãm hại.

- Nếu được hoàng hậu che chở thì đầu y chẳng bị rơi mất sợi tóc nào đâu, - quận chúa Anna Danuta nói, “ bởi lẽ đức vua rất trọng hoàng hậu, cả vì sự thánh thiện lẫn số của hồi môn, nhất là giờ đây, khi chứng vô sinh của hoàng hậu đã khỏi. Nhưng ở Kraków còn một hoàng muội nữa - quận chúa Ziemowitowa[81] - cũng rất được sủng ái, ông nên đến gặp. Ta cũng sẽ làm những gì có thể, nhưng dẫu sao ta cũng chỉ là em họ, quận chúa mới là em ruột đức vua.

81. Quận chúa Ziemowitowa - tức Aleksandra (mất năm 1434), em của vua Jagiełło, từ năm 1387 là vợ của quận công xứ Plock Ziemowit IV (khoảng 1357 - 1426, lên ngôi 1370).

- Tâu quận chúa, đức vua cũng yêu lệnh bà lắm mà.

- Phải, nhưng không yêu đến mức ấy. - Quận chúa nói, vẻ hơi buồn. - Người dành cho ta một khoanh xích nhỏ, còn cho hoàng muội quận chúa nguyên cả dây chuyền vàng; dành cho ta bộ lông cáo, còn dành cho bà bộ lông hắc điêu thử. Trong đám anh em ruột thịt, đức vua không yêu thương ai bằng quận chúa Aleksandra. Không ngày nào bà phải tay không rời cung vua…

Vừa chuyện trò, họ vừa tiến đến gần thành Kraków. Con đường cái quan bắt đầu từ Tyniec vốn đã đông đúc, đến đây lại càng tấp nập bội phần. Họ gặp những trang chủ dẫn theo cả đoàn nô bộc kéo về thành đô, bọn mặc giáp phục, bọn chỉ khoác những manh áo mùa hè mỏng manh và đội mũ rơm. Kẻ đi ngựa, người ngồi xe mang theo cả vợ con - những người đang háo hức ngóng xem những cuộc tỷ thí đã được bố cáo từ lâu nay. Đôi chỗ, mặt đường đặc nghẹt những cỗ xe của thương gia, bọn họ không được phép vòng đường khác tránh kinh thành Kraków để khỏi phải nộp cho thành đô những món tiền thuế rất sộp. Trên những cỗ xe vào thành, người ta chở ngũ cốc, sáp ong, muối, cá, da súc vật, gỗ, gai. Những chiếc xe rời thành đô lại chở theo vải len dạ, những thùng bia cùng đủ loại hàng hóa thị thành khác nữa. Đã nhìn thấy thành Kraków rất rõ, với những khu vườn thượng uyển, vườn tược của quan lại và thị dân bao quanh tứ phía thành đô, đằng sau những khu vườn ấy là các tường thành và tháp chuông nhà thờ. Càng đến gần thành càng đông đúc náo nhiệt hơn, và đến sát cổng thì quả khó lòng len lỏi qua đám ngựa xe chật nghẹt.

- Đô thành đây rồi! Có lẽ khắp thế gian chẳng có thành đô nào sánh ngang cùng kinh đô của chúng ta! - Ông Maćko thốt lên.

- Lúc nào cũng đông nghìn nghịt như là chợ phiên ấy thôi. - Một ca công lên tiếng. - Ngài xa chốn đây lâu chưa, thưa ngài?

- Lâu rồi. Và tôi vẫn kinh ngạc như lần đầu được thấy thành đô, bởi lẽ chúng tôi vừa về đây từ những miền hoang dã.

- Người ta bảo chính nhờ đức vua Jagiełło mà kinh đô mới được mở mang nhanh đến thế.

Đó là sự thật. Kể từ khi vị đại quận công Litva lên ngôi vua, tất thảy những vùng đất mênh mông vô bờ của Litva và Nga được mở rộng cửa cho thương nhân Kraków tới lui buôn bán, vì thế mà thành đô lớn lên từng ngày một, cả về số cư dân, dư lượng của cải lẫn những công trình xây dựng, và đã trở thành một trong những thành đô kỳ vĩ nhất trần gian…

- Thành quách của quân Thánh chiến cũng to lắm chứ. - Người ca công to béo lại lên tiếng.

- Giá như ta xông vào được đấy nhỉ! - Ông Maćko đáp lại. - Thật là một món chiến lợi phẩm đáng giá.

Nhưng hiệp sĩ Powała lại đang nghĩ về chuyện khác, ông đang nghĩ rằng chàng trai mang tên Zbyszko kia - kẻ phạm tội chỉ vì hăng máu một cách xuẩn ngốc - đang vào thành như đi vào họng sói. Vốn khắc nghiệt và sắt đá trong chiến trận, nhưng vị tướng công xứ Taczew này vẫn mang trong lồng ngực vạm vỡ của mình một trái tim bồ câu hiền lành nhất. Và vì hiểu rõ hơn ai hết điều gì đang chờ đợi kẻ tội phạm nên ông chợt động lòng thương chàng trai…

- Tôi cứ phân vân mãi, - ông lại nói với quận chúa, - không hiểu có nên tâu trình lên đức vua chuyện vừa xảy ra hay chàng. Nếu gã hiệp sĩ Thánh chiến không tâu trình với đức vua thì sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra, nhưng nếu trước sau gã cũng kêu ca thì tốt hơn hết ta cứ nên trình cho đức vua biết trước, tránh cho người khỏi nổi cơn thịnh nộ bất ngờ…

- Bọn Thánh chiến hễ có thể hại được ai là chúng hại liền tay. - Quận chúa nói. - Trước hết, ta phải khuyên chàng trai trẻ ấy đồng ý làm đình thần của ta đã. Có thể đức vua chẳng nỡ trừng phạt quá thẳng tay một đình thần của ta đâu.

Nói đoạn, quận chúa cho gọi Zbyszko. Khi hiểu điều bà muốn, chàng trai liền nhảy phắt xuống ngựa ôm lấy chân quận chúa, và với niềm sung sướng trào dâng, chàng đồng ý trở thành đình thần của bà, không những chỉ để được an toàn tính mạng, mà còn vì như vậy chàng sẽ có thể luôn được gần gũi Danusia…

Trong khi ấy, hiệp sĩ Powała hỏi ông Maćko:

- Các vị định trú chân tại đâu?

- Trong quán trọ, thưa ngài.

- Các khách điếm đã hết sạch chỗ lâu rồi.

- Vậy chúng tôi sẽ đến nhà một thương gia quen biết, lão Amylej, lão có thể cho chúng tôi trú ngụ…

- Ta xin nói điều này: ông hãy đến nhà ta mà nghỉ. Cháu trai ông có thể ở trong cung cùng với dám gia nhân quận chúa, nhưng tốt hơn hết cậu ấy chớ nên láng quáng ngay dưới trướng đức vua. Khi cơn nóng giận đầu tiên đã qua đi, người ta thường không làm những gì có thể đã làm khi nóng giận. Vả lại, các vị còn phải chia nhau của cải, ngựa xe và tôi tớ, cũng cần phải có thời gian, ở nhà ta, các vị hãy tin rằng sẽ được tốt lành và yên ổn hơn…

Tuy hơi ngại khi thấy hiệp sĩ Powała quá chăm lo đến sự an nguy của gia đình mình, ông Maćko vẫn chân thành bày tỏ lòng biết ơn hiệp sĩ, rồi cả đoàn cùng tiến vào thành. Vào đến đấy, cả ông Maćko lẫn Zbyszko chợt quên đi trong một thoáng nỗi phiền muộn riêng tư trước những cảnh tượng thần kỳ chung quanh. Ở Litva hay miền biên ải, họ chỉ gặp vài tòa thành heo hút, chốn đô hội lớn hơn chỉ có mỗi thành Wilno, một công trình xây dựng vừa tồi vừa bị đốt phá triền miên, ngập trong tro than đổ nát[82]. Còn ở đây, nhà của thương gia nguy nga đồ sộ hơn nhiều lần lâu đài đại quận công nơi ấy. Những ngôi nhà gỗ khiến người ta kinh ngạc bởi sự đồ sộ của tường của mái, những cửa kính nhỏ lắp trong khung bằng chì đang phản chiếu ánh mặt trời lặn màu đỏ ối, ngỡ như trong nhà đang cháy. Dọc các phố gần bãi chợ chính chen chúc những tòa dinh thự toàn bằng gạch đỏ hoặc bằng đá, thật đồ sộ với những trụ chống có hoa văn trang trí sặc sỡ và hình thánh giá màu đen trên tường. Chúng đứng san sát nhau như những người lính thẳng hàng trong đội hình. Một số nhà rộng ngang, số khác hẹp lòng hơn, chỉ độ chín, mười cẳng tay[83], nhưng lại cao vót, với những hàng hiên xây cuốn thành vòm, có treo hình Chúa chịu nạn hoặc hình Đức Mẹ Tối Linh trên cổng ra vào. Có những phố gồm hai dãy nhà, trên đầu chật hẹp một mảnh trời, phía dưới là con đường lát đá, dọc hai bên, đến hút tầm mắt, tít tắp toàn là những kho cùng đụn, ê hề chất chồng bao hàng hóa lạ mắt, khiến ông Maćko - kẻ chỉ quen chinh chiến liên miên để kiếm chác chiến lợi phẩm - thèm thuồng ngắm nghía. Nhưng hai chú cháu còn ngạc nhiên hơn trước những tòa nhà công cộng: nhà thờ Thánh nữ Đồng trinh Maria ở quảng trường chợ, cửa hàng dạ, tòa thị chính với tầng hầm rộng mênh mông, nơi người ta bán loại bia Świdnickie, nào tòa hội thẩm, nào các thánh đường lớn nhỏ khác, nào kho chứa hàng dạ bộn bề; này là dãy mercatorium[84] đồ sộ dành riêng cho lái buôn ngoại quốc, nọ là tòa nhà nơi gìn giữ chiếc cân chuẩn của thành đô; này là hiệu cắt tóc, nhà tắm, nọ là lò đúc đồng, đúc nến, đúc vàng, đúc bạc, nấu bia, cả một núi thùng gỗ xếp chất ngất gần nơi được gọi là schrotamt[85] - nói tóm lại, ngồn ngộn tài sản và của cải, những thứ mà một kẻ chưa quen với chốn thị thành, dẫu có là chủ nhân của cả một “thành trang” đi nữa, cũng khó lòng tưởng tượng nổi…

82. Trong những cuộc chinh phạt lớn, quân Thánh chiến đã đốt trụi toàn bộ cả thành phố, chỉ còn lại mỗi tòa thành đá Wilno, được bảo vệ bởi quân Ba Lan.

83. Nguyên văn: lokieć - đơn vị đo độ dài cổ, khoảng hơn nửa mét. Thời ấy, tại Kraków, nó dài 586 mm.

84. Nguyên văn tiếng La tinh: dãy nhà dành cho các cửa hiệu bày hàng.

85. Nguyên văn tiếng Đức: cơ quan chuyên vận chuyển các thùng đựng rượu từ các hầm rượu, trực thuộc bộ phận thuế vụ (để kiểm kê đánh thuế).

Hiệp sĩ Powała dẫn ông Maćko và Zbyszko tới nhà mình ở phố Thánh nữ Maria Anna, truyền gia nhân đưa họ vào một căn phòng rộng rãi, giao cho bọn bầy tôi phục dịch, còn ông phải vào ngay cung vua, mãi đến tận khuya mới về nhà dùng bữa tối. Cùng về với ông còn có thêm mấy người bạn nữa, họ cùng nhau chè chén vui vẻ, thịt rượu ê hề. Riêng chủ nhân dường như hơi có điều gì lo lắng. Mãi đến khi khách khứa đã tản về cả, hiệp sĩ Powała mới bảo ông Maćko:

- Tôi có nói chuyện với một vị tu hành thông thạo việc thư lại và pháp luật, ông ấy bảo rằng xúc phạm sứ giả sẽ chịu tội chém đầu. Vậy các vị hãy cầu Chúa sao cho gã hiệp sĩ Thánh chiến kia đừng tấu trình chuyện ấy với đức vua…

Nghe thấy thế, hai vị hiệp sĩ vừa hơi vui vẻ thái quá trong bữa tiệc, lúc này đi nghỉ mà lòng không còn mấy vui. Ông Maćko không tài nào chợp mắt nổi. Sau khi nằm hồi lâu, ông lên tiếng gọi cháu:

- Này, Zbyszko.

- Sao kia ạ?

- Ngẫm nghĩ mọi sự, tao e rằng thể nào người ta cũng chặt đầu mày mất thôi.

- Chú nghĩ thế à? - Zbyszko hỏi lại, giọng ngái ngủ.

Rồi quay mặt vào tường, chàng thiếp đi ngon lành, vì vừa phải trải một chặng đường khá mệt mỏi…

Chương 5

Hôm sau, cả hai hiệp sĩ trang Bogdaniec cùng hiệp sĩ Powała tới nhà thờ dự giờ kinh sáng, phần để cầu nguyện, phần để được ngắm nghía đám tân khách và triều thần tụ tập nhau trước khi vào cung. Dọc đường, hiệp sĩ Powała gặp khá nhiều người quen, trong đó có những trang hiệp sĩ lẫy lừng danh tiếng khắp trong và ngoài nước, Zbyszko tròn mắt ngắm họ, lòng thầm hứa nếu chuyện đụng độ với Lichtenstein được xuôi chèo mát mái thì thế nào chàng cũng quyết vươn lên sánh bằng họ về sự uy dũng và các phẩm hạnh hiệp sĩ khác mới cam. Hiệp sĩ Toporczyk[86], một người có họ với viên trấn thành Kraków[87], kể lại chuyện cha Wojciech Jastrzębiec[88] vừa từ Roma trở về sau khi mang tín thư của đức vua sang gặp Giáo hoàng Roma Bonifacy IX mời Đức Giáo hoàng sang dự lễ rửa tội. Đức Giáo hoàng đã nhận lời mời, tuy cũng bày tỏ nỗi e ngại không hiểu có đích thân sang dự được không. Người đã ủy thác cho một thánh sứ nhân danh Giáo hoàng đến và lưu lại kinh thành Kraków cho đến lúc làm lễ rửa tội cho ấu chúa sắp chào đời, đồng thời người cũng đề nghị cho ấu chúa được mang tên thánh là Bonifacy hay Bonifacja, để minh chứng cho tình yêu mến đặc biệt của người đối với đức vua và hoàng hậu.

86. Phiên âm: Tôportrức.

87. Bấy giờ, trấn thành Kraków vẫn là địa vị trọng yếu, do hiệp sĩ Jaśko xứ Tęczyn nắm giữ; ông là một trong nhũng người đã xây dựng liên minh Ba Lan - Litva.

88. Phiên âm: Vôichech Jaxtsenbiex (1363 - 1436). Ông là người thông tuệ, nhiều năng lực và mưu lược, được vua Jagiełło dùng vào nhiều sứ vụ ngoại giao quan trọng.

Người ta kháo nhau về chuyến viếng thăm sắp tới của vua Hungary Zygmunt, họ tin chắc thể nào cũng được gặp nhà vua lần này, bởi lẽ dầu có được mời hay không thì vua Zygmunt bao giờ cũng có mặt mỗi khi có dịp được thăm viếng, tiệc tùng hay hội võ - những cuộc vui mà nhà vua rất thích tham dự, bởi ngài khao khát được nức tiếng thế gian là một vị quân vương kiêm ca sĩ và hiệp sĩ uy vũ hàng đầu. Các hiệp sĩ Powała, Zawisza xứ Garbów, Dobko xứ Oleśnica, Naszan và những trang hiệp khách tầm cỡ khác đều cười khi nhắc lại chuyện hồi nào vì có mặt vua Zygmunt mà đức vua Władysław đã phải nhắc khẽ họ là khi thi đấu chớ có quá mạnh tay mà phải nương nhẹ cho “vị thượng khách người Hung”, người nổi tiếng vì tính hiếu thắng phù phiếm, đến mức nếu thua kém là ứa nước mắt khóc liền.

Nhưng việc khiến giới hiệp sĩ quan tâm nhất là chuyện đại quận công Witold. Người ta đồn đại biết bao điều kỳ diệu về sự tuyệt vời của chiếc nôi đúc bằng bạc ròng - tặng vật mà các hiệp khách và tráng sĩ Litva mang về đây tặng ấu chúa thay mặt cho đại quận công Witold và nàng Anna vợ ông[89]. Những người tụ tập như thường lệ trước giờ kinh sáng kể cho nhau nghe biết bao chuyện mới mẻ. Trong đám người ấy, khi nghe bàn tán về chiếc nôi, ông Maćko cũng lên tiếng tham gia, mô tả tỉ mỉ sự quý giá của món quà tặng ấy. Nhưng ông nói nhiều hơn về cuộc viễn chinh mà đại quận công Witold dự định tiến hành để chống bọn rợ Tatar khi được người ta hỏi về chuyện ấy. Cuộc viễn chinh hầu như đã được chuẩn bị sẵn sàng cả rồi, những đạo quân đông đảo đã lên đường tiến sang miền Đông Nga.

89. Anna (mất năm 1418), vợ đại quận công Witold, nhiều lần cố vấn cho ông.

Nếu cuộc chiến này thành công, thì miền đất do đức vua Jagiełło trị vì sẽ trải dài cả nửa phần thế giới, đến những miền đất bí ẩn chưa từng được biết đến ở Á châu, đến tận biên giới Ba Tư và bờ biển Aran[90]. Ông Maćko là người từng thân cận, nắm được những ý định của Witold, lại biết thuật chính xác và hấp dẫn đến nỗi trước khi nhà thờ thỉnh chuông gọi giờ kinh sớm, bên những bậc thềm của nhà thờ đã có một đám đông háo hức vây quanh ông.

90. Đó là cương vực của một vương quốc hùng mạnh của người Tatar, được gọi là vương quốc Trại Vàng (Zlota Ordal) thành lập đầu thế kỷ XIII, tan rã cuối thế kỷ XIV.

- Đây là một cuộc thập tự chinh vì danh Chúa. - Ông nói. - Đại quận công Witold, dẫu được người đời ngợi ca là một vị quân vương vĩ đại, thực ra cũng chỉ là người cai quản đất Litva theo lệnh đức vua Jagiełło, chỉ là một vị vương thừa hành ý chỉ của đức vua ta mà thôi. Cho nên công tích chính vẫn là của đức vua. Sẽ hiển vinh biết bao cho đại công quốc Litva vừa được rửa tội, cho sự hùng cường của Ba Lan, nếu liên quân hai nước dựng được thánh giá tại những miền mà từ trước đến nay nếu người ta có nhắc đến tên Chúa Cứu Thế thì chỉ là để phỉ nguyền, những miền mà cho tới nay chưa hề có bàn chân người Ba Lan hay Litva nào đặt tới. Vua Tochtamysz[91] bị xua đuổi nếu được liên quân Ba Lan và Litva đưa trở lại ngai vàng Kipczak[92] sẽ tự nguyện thừa nhận là “thần tử” của đức vua Władysław và hứa rằng sẽ cùng toàn thể chúng dân Trại Vàng chịu quy phục thánh giá.

91. Phiên âm: Tochtamưs (? - 1406?). Ông là vua vương quốc Trại Vàng của dân Tatar từ 1380 đến 1395, đã từng chiếm Moskva và nhiều vùng khác.

92. Tức vương quốc Trại Vàng, gọi theo tên vùng đất xưa.

Người ta lắng nghe lời ông nói, nhưng đa số thực ra không hiểu thật rõ sự tình là thế nào, đại quận công Witold phải giúp ai, ngài đấy quân chống lại ai. Vì vậy, một số người cất tiếng hỏi lại ông:

- Xin ngài hãy nói rõ hơn xem đánh nhau với ai vậy?

- Với ai ư? Với chính Tymur Thọt[93] đấy! - Ông Maćko đáp.

93. Tymur Thọt hay Tamerlan (1336 - 1405, lên ngôi từ 1370), chúa tể hùng mạnh của đế chế Mông Cổ - Tatar rất rộng lớn (Mông Cổ, Ba Tư, Trung Á, Đông Ấn, Thổ…), bạo chúa khét tiếng này đã từng tàn phá những thành đô cổ kính nhất như Damaszk, Bagdad…

Im lặng bao trùm. Quả thực, dẫu đã bao lần những cái tên vương quốc Trại Vàng, Trại Xám, Trại Azop và đủ mọi thứ vương quốc Nguyên Mông khác vang đến tai giới hiệp sĩ phương Tây, nhưng họ không thạo chuyện dân Tatar và những cuộc nội chiến huynh đệ tương tàn giữa các vương quốc ấy với nhau. Song khắp châu Âu có lẽ sẽ không tìm nổi một kẻ nào không biết danh tiếng Tymur Thọt, tức Tamerlan Bạo Chúa, cái tên mà mỗi khi nghe đến, người ta cảm thấy hãi hùng không kém tên tuổi của bạo chúa Attyla[94] xưa kia. Đó quả là vị “chúa tể” của thế gian, “chủ nhân” của mọi thời đại, kẻ thống trị hai mươi bảy vương quốc đã bị hắn chinh phục, chúa tể của vùng đất Nga thuộc Moskva, chúa tể vùng Sibir, cả Trung Hoa, Ấn Độ, lẫn Bagdad, Ispahan, Aleppu, Damaszk, kẻ mà bóng đen trùm lên cả vùng cát trắng của sa mạc Ả Rập, che phủ kín đất Ai Cập và vượt qua eo biển Bosphor de dọa cả vương quốc Hy Lạp, một kẻ tận diệt loài người, một con quỷ chuyên dựng nên những kim tự tháp bằng xương sọ người, kẻ đã thắng mọi cuộc chiến tranh, vị “chúa tể cả linh hồn lẫn thể xác” của người đời, chưa từng biết thế nào là thua trận.

94. Attyla (mất năm 453), vua Hung Nô (từ 434), chúa tể một đế quốc rộng lớn ở châu Âu, từng kéo dài từ Biển Đen đến sông Rhine, trung tâm là vùng Panonia (tức Hungary ngày nay).

Tochtamysz được hắn đặt lên ngai vàng của vương quốc Trại Vàng và Trại Xám, và được gọi là “thần tử”. Nhưng khi vùng đất do y cai quản đã trải dài từ biển Aran đến tận Krym, đã rộng hơn đất của toàn bộ phần châu Âu còn lại, kẻ “thần tử” lại muốn trở thành một vị chúa tể độc lập - ý tưởng mà chỉ cần dùng một ngón tay, người “cha” khủng khiếp kia đã khiến cho y bay mất ngai vàng, phải chạy sang nhờ đại quận công xứ Litva cứu giúp. Chính y là người đại quận công Witold định đưa về nước. Nhưng muốn thế, trước tiên phải đọ sức với vị chúa tể Thọt của thế gian đã.

Tên của Tymur Thọt đã gây cho mọi người ấn tượng rất mạnh. Sau hồi lâu im lặng, một trong những vị hiệp sĩ tuổi tác nhất, ông Wojciech xứ Jaglowo, lên tiếng:

- Việc này động đến một kẻ chẳng vừa đâu.

- Mà lại dính đến một chuyện quá ư vớ vẩn. - Hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas sáng suốt lên tiếng. - Đã ở cách xa ta mười tổng, thì dù gã Tochtamysz hay một thằng Kutluk[95] cha căng chú kiết nào đó cai trị lũ con cháu của quỷ dữ chăng nữa, cũng có can hệ gì đến chúng ta?

95. Tức Tymur Kutluk, vua của vương quốc Trại Vàng (1395 - 1399), được Tymur Thọt đưa lên sau khi đánh đuổi Tochtamysz.

- Tochtamysz có thể sẽ chịu quy thuận đạo Ki-tô. - Ông Maćko đáp.

- Có thể quy thuận mà cũng có thể không. Sao ta lại có thể tin lời lũ chó vô đạo đã không chịu tôn thờ Đức Chúa Ki-tô kia chứ?

- Nhưng vì sự nghiệp sáng danh của Ki-tô thì thà có chết cũng cam lòng! - Hiệp sĩ Powała lên tiếng.

- Vì danh dự hiệp sĩ nữa chứ! - Hiệp sĩ Toporczyk, một người có họ với viên trấn thành, nói thêm. - Trong đám chúng ta đây, nào thiếu gì những người sẵn sàng ra đi vì nghĩa lớn. Hiệp sĩ Spytko xứ Melsztyn tuy có người vợ trẻ rất yêu chiều, nhưng cũng đã đến với đại quận công Witold rồi đấy.

- Bởi cũng chẳng có gì lạ, - hiệp sĩ Jaśko xứ Naszan cắt ngang, - dầu linh hồn anh có mang trọng tội nặng nề nhất đi nữa, thì sau cuộc chiến tranh này, chắc chắn anh vẫn được giải tội để siêu thoát kia mà.[96]

96. Giáo hoàng Bonifacy IX công nhận cuộc hành binh của Witold là một cuộc thập tự chinh, những người tham gia sẽ được giải tội.

- Và còn được sáng danh đời đời nữa chứ. - Hiệp sĩ Powała xứ Taczew lại nói tiếp. - Chiến tranh nào chẳng là chiến tranh. Được đánh nhau với những tay không vừa lại càng hay chứ sao. Tymur đã đánh chiếm cả thế gian, hắn có cả thảy hai mươi bảy vương quốc chư hầu dưới tay. Sẽ vinh quang biết bao cho dân tộc ta nếu đánh được hắn.

- Sao lại không thắng? - Hiệp sĩ Toporczyk tiếp lời. - Dẫu hắn có trong tay cả trăm vương quốc đi nữa, dẫu ai sợ hắn mặc lòng, chứ chúng ta thì không! Ông nói phải lắm! Hãy kêu gọi chừng mười ngàn tay thiết kỵ trường thương giỏi giang, chúng ta sẽ băng qua khắp thế gian cho xem!

- Dân tộc nào sẽ chinh phục nổi thằng Thọt nếu không phải là dân tộc ta?…

Các vị hiệp sĩ cứ thế bàn nhau, khiến Zbyszko đâm ngạc nhiên tự hỏi tại sao từ trước, chưa bao giờ chàng khao khát được cùng đại quận công Witold tiến quân vào những miền thảo nguyên hoang đã kia… Hồi ở thành Wilno, chàng chỉ muốn được đến kinh thành Kraków, được thấy triều đình, được đua tài trong các cuộc đấu, còn bây giờ chàng nghĩ rằng nơi đây chỉ có thể mang lại cho chàng niềm tủi hổ và bản án, trong khi nơi kia nếu tồi tệ nhất cũng mang đến cho chàng cái chết đầy vinh quang và ngợi ca…

Nhưng Wojciech, vị hiệp sĩ trăm tuổi xứ Jaglowo, cổ đã run rẩy vì tuổi tác, nhưng trí óc thì vẫn rất minh mẫn, xứng đáng với tuổi thọ của mình - đã giội một gáo nước lạnh vào niềm hăng say của đám hiệp sĩ:

- Các anh dốt lắm! - Cụ bảo. - Thế ra trong các anh không ai nghe nói đến chuyện chính hình Đức Chúa Ki-tô trên bàn thờ đã cất lời trò chuyện với hoàng hậu của ta hay sao[97]? Và một khi Đấng Cứu Thế đã thân mật với bà như thế thì lẽ đâu Đức Chúa Thánh Thần, ngôi thứ ba trong ba ngôi, lại kém phần ưu ái bà cho được? Cũng vì thế, hoàng hậu đã nhìn thấu suốt bao việc tương lai, như thể chúng diễn ra ngay trước mắt bà vậy, bà nói thế này…

97. Theo một truyền thuyết được truyền tụng khá rộng rãi ngay từ khi sinh thời hoàng hậu Jadwiga, bà đã nhiều lần được thấy Chúa hiển hiện trong khi cầu nguyện trước các thánh tích trong nhà thờ lớn ở cung Wawel.

Đến đây, cụ ngừng lời hồi lâu, đầu lúc lắc, mãi sau mới nói:

- Ta quên mất điều hoàng hậu nói rồi, nhưng chỉ lát nữa ta sẽ nhớ ra thôi.

Vị lão trượng cố căng óc nhớ lại, các hiệp sĩ chăm chú chờ, bởi lẽ người ta đồn rằng hoàng hậu là người thấy trước những điều hậu vận.

- A! - Mãi sau cụ mới thốt lên. - Ta nhớ ra rồi! Hoàng hậu bảo rằng giá như cả giới hiệp sĩ chốn đây cùng lên đường với đại quận công Witold đi đánh gã Thọt, thì bọn ngoại đạo sẽ bị tan tành. Nhưng không thể làm điều đó vì tính gian ngoan của các vua chúa theo Ki-tô giáo. Chúng ta còn phải canh giữ biên cương, đề phòng cả bọn Séc, bọn Hung lẫn bọn Thánh chiến, không thể tin được bất kỳ ai. Mà nếu như chỉ có một nhúm người Ba Lan đi với đại quận công Witold thì Tymur Thọt hoặc các viên thống đốc của y với hàng hà sa số quan hắc ám sẽ đánh bại họ ngay…

- Bây giờ đang buổi thanh bình, - hiệp sĩ Toporczyk thốt lên, - ngay cả quân Giáo đoàn hình như cũng đang đánh giúp cho đại quận công Witold kia mà. Vả lại, bọn Thánh chiến cũng không thể làm khác thế, dẫu chỉ vì hổ thẹn trước Đức Giáo hoàng, bởi chúng muốn tỏ cho ngài rằng chúng sẵn sàng đánh nhau chống lại bọn ngoại đạo. Nhiều vị triều thần bảo rằng gã Kuno Lichtenstein đến đây không chỉ để dự lễ hội mà còn để tham nghị cùng đức vua ta nữa đấy…

- Chính hắn kia kìa! - Ông Maćko ngạc nhiên kêu lên.

- Phải rồi! - Hiệp sĩ Powała ngoái nhìn rồi nói. - Lạy Chúa, chính hắn đấy! Hắn lưu lại chỗ đan viện phụ mới ngắn chứ! Chắc hắn rời Tyniec từ đêm qua.

- Hắn có vẻ vội vàng lắm hay sao ấy. - Ông Maćko rầu rĩ nói.

Kuno Lichtenstein lướt qua ngay cạnh họ. Ông Maćko nhận ra hắn qua hình thánh giá khâu bên ngoài áo choàng, còn hắn không nhận ra ông và Zbyszko vì hôm qua hắn chỉ thấy họ lúc họ đang đội mũ trụ, mà khi hiệp sĩ đang đội mũ chiến thì dầu có bỏ tấm che mặt đi, người ngoài cũng chỉ có thể nhìn thấy một phần nhỏ khuôn mặt mà thôi. Đi ngang qua, hắn gật đầu chào hiệp sĩ Powała xứ Taczew và hiệp sĩ Toporczyk, rồi cùng đám tùy tùng đặt chân bước lên những bậc thềm dẫn vào nhà thờ chánh xứ với những bước trang nghiêm, đường bệ.

Đúng lúc ấy, tiếng chuông vang lên báo hiệu giờ kinh sáng sắp bắt đầu, khiến những đàn quạ nhỏ và bồ câu làm tổ trong tháp chuông giật mình hoảng sợ. Ông Maćko cùng Zbyszko và mọi người bước vào nhà thờ, lòng thầm lo lắng bởi sự xuất hiện quá sớm của Lichtenstein. Vị hiệp sĩ lớn tuổi có phần lo lắng nhiều hơn, bởi lẽ tâm trí chàng hiệp sĩ trẻ lúc này đang bị cuốn hút bởi cảnh tượng các đình thần. Trong đời, chưa bao giờ Zbyszko được thấy tận mắt một thứ gì tuyệt vời như ngôi nhà thờ chánh xứ này cùng đám người tụ tập trong đó. Vây quanh chàng, cả bên trái lẫn bên phải đều là những con người danh tiếng nhất của vương quốc, lừng danh trong thương thuyết hay trong chiến trận. Tuy nhiều người đã qua đời trong số những bậc thông thái đã tác thành cuộc nhân duyên giữa đại quận công Litva với nữ vương xinh đẹp và trẻ trung của Ba Lan, nhưng nhiều vị vẫn còn sống, được mọi người ngưỡng mộ với lòng tôn kính khác thường. Chàng hiệp sĩ trẻ tuổi ngắm không chán mắt dung mạo tuyệt vời của hiệp sĩ Jaśko xứ Tęczyn, vị trấn thành Kraków, cái dung mạo hài hòa giữa vẻ khắc khổ và sự trang nghiêm đường bệ. Chàng thầm thán phục những vẻ mặt thông tuệ và bình tĩnh của các ủy viên hội đồng thành phố cùng vẻ tráng kiệt lẫm liệt uy nghi của các vị hiệp sĩ, với mái tóc trước trán thường được xén bằng bên trên hàng lông mày, hai bên đầu và sau lưng lại rủ thành những cuộn buông dài. Một vài người mang mao mạng trên tóc, số khác chỉ buộc những dải vải cho gọn. Khách khứa ngoại quốc, các sứ thần của hoàng đế Thánh chế La Mã, Séc, Hung và Áo cùng đoàn tùy tùng làm người ta ngạc nhiên bởi vẻ trang trọng khác vời của phục trang. Các quận công và tráng sĩ Litva trong đoàn ngự vệ - để cho thêm phần long trọng - vẫn khoác nguyên những chiếc áo dài lót lông thú quý, mặc dù bấy giờ đang giữa tiết hè nóng nực. Các quận công Nga, trong những chiếc áo dài cứng dơ, rộng xòe xoẹt, nổi bật trên nền các bức tường và những thứ đồ dát vàng choáng lộn của nhà thờ, nom hệt như những bức tranh Byzantine[98]. Song Zbyszko háo hức đón chờ nhất lúc đức vua và hoàng hậu xuất hiện. Chàng cố len để có thể đến thật gần hàng ghế đầu, phía trước đó, gần bàn thờ, có đặt hai chiếc gối bằng nhung đỏ, nơi vua và hoàng hậu thường quỳ khi nghe đọc kinh lễ misa. Chàng không phải đợi lâu: đức vua vào trước theo cửa ra vào phía phòng áo lễ. Trong lúc đức vua tiến lại phía bàn thờ, chàng có thể ngắm ngài rất rõ. Tóc ngài đen, hơi rối, đã thưa thớt phía trên trán, đằng sau xõa dài, hai bên thái dương được giắt vào sau vành tai. Mặt ngài ngăm ngăm, râu ria cạo nhẵn, sống mũi gồ, khá nhọn, bên mép có những nếp nhăn li ti, với đôi mắt đen, nhỏ, rất sáng, ánh mắt nhìn khắp mọi phía như thể ngài đang muốn điểm mặt những người đang ở trong nhà thờ trước khi đến quỳ trước bàn thờ Chúa, vẻ mặt ngài nhân hậu nhưng đầy cảnh giác, đó là vẻ mặt của một người gặp thời được đưa lên chỗ cao sang, vượt xa những điều mơ tưởng, buộc phải thường xuyên giữ gìn cho hành vi tương xứng với cương vị; vẻ mặt một người luôn luôn lo ngại đề phòng những lời chỉ trích ác ý. Cũng vì thế, nét mặt và cử chỉ của đức vua như luôn toát ra vẻ nóng nảy, sốt ruột. Dễ đoán được rằng những cơn nóng giận của ngài thường bùng ra đột ngột và khủng khiếp. Đức vua vẫn là vị đại quận công xưa kia, đã có lúc vì quá bực mình trước những hành động đểu giả của bọn Thánh chiến mà phải quát mắng đám sứ thần của Giáo đoàn: “Các ngươi mang thư viết trên giấy da cừu đến gặp ta, còn ta sẽ cầm giáo sang gặp các ngươi đấy!”

98. Hội họa theo phong cách Byzantine (gọi theo tên kinh đô đế quốc Đông La Mã Byzantine, về sau là thành Constantinople) có đường nét cứng nhắc, nhưng lại giàu họa tiết trang trí.

Nhưng lúc này, tính nóng nảy bẩm sinh bị lòng mộ đạo lớn lao và chân thành kiềm chế. Không riêng các quận công Litva vừa được cải đạo, ngay những vị vương hầu mộ đạo từ thời cụ kị ông bà cũng thêm kiên tín khi thấy đức vua cầu nguyện trong nhà thờ Chúa. Đức vua thường dẹp bỏ gối kê chân, quỳ ngay xuống sàn đá trần trụi để tăng thêm phần hành xác. Khi cầu nguyện, tay ngài thường giơ cao lên trời và cứ giữ nguyên như thế cho đến khi chúng tự đổ xuống vì quá mỏi. Ngày ngày, đức vua lắng nghe không dưới ba buổi lễ misa, chăm chú nuốt từng lời. Thời điểm mở li thánh tửu và tiếng chuông trầm bổng lúc thăng thiên bao giờ cũng khiến tâm hồn đức vua tràn ngập những cảm giác phấn hứng, thán phục, ngưỡng mộ và kính sợ sâu xa. Khi lễ misa kết thúc, đức vua bước ra khỏi nhà thờ như vừa tỉnh một giấc mơ êm ái hiền hòa, và đã từ lâu đám đình thần biết rằng đó là lúc dễ cầu xin ngài tha tội hoặc ân thưởng nhất.

Hoàng hậu Jadwiga cũng bước vào nhà thờ qua cửa phía phòng áo lễ. Trông thấy hoàng hậu, những vị hiệp sĩ đứng gần hàng ghế đầu hơn cả lập tức quỳ xuống, mặc dù lễ misa chưa bắt đầu, bất giác họ chào đón hoàng hậu như đón chào một nữ thánh. Zbyszko cũng vậy. Trong cả đám người tụ tập nơi đây, không có ai nghi ngờ rằng trước mặt họ không phải là một vị nữ thánh, mà về sau này, cùng với thời gian, hình ảnh của bà sẽ được dùng để tô điểm thêm cho bàn thờ Chúa. Nhất là từ vài năm gần đây, cuộc sống khổ hạnh chay tịnh theo kiểu hành xác khắc khổ của hoàng hậu Jadwiga đã khiến cho ngoài lòng tôn kính sẵn có đối với một vị đương kim hoàng hậu, người ta còn dành cho bà lòng sùng mộ gần như tôn giáo. Đám quan lại và chúng dân truyền tụng về những phép mầu mà hoàng hậu đã thực hiện. Người ta dồn rằng chỉ cần bà chạm tay vào người là chữa khỏi bệnh cho kẻ ốm, những ai teo liệt chân tay lại khỏe mạnh như thường sau khi khoác những tấm áo cũ của hoàng hậu. Nhiều nhân chứng đáng tin cam đoan rằng chính tai họ đã được nghe có lần Đức Chúa Ki-tô từ trên bàn thờ đã cất tiếng nói với hoàng hậu.

Các quận công ngoại quốc cũng phải quỳ xuống ngưỡng mộ bà, thậm chí các hiệp sĩ của Giáo đoàn Thánh chiến cứng lòng là thế cũng phải tôn kính, không hề dám xúc phạm hoàng hậu. Giáo hoàng Bonfinacy gọi bà là thánh hậu và là con gái yêu của Giáo hội. Cả thế gian luôn dõi theo mọi hành động của bà và luôn nhớ rằng bà là con đẻ của cả dòng họ Andegawenski[99] lẫn dòng họ Piast[100] của Ba Lan, rằng bà là con gái của vua Ludwik hùng cường[101], đứa trẻ yêu quý của chốn cung đình cao sang nhất, và sau rốt - bà là nàng công chúa xinh đẹp nhất trong số các trinh nữ trên trái đất đã dám khước từ hạnh phúc riêng tư, khước từ tình yêu trinh nữ đầu tiên[102] của mình để trở thành hoàng hậu của một vị quận công “man di” xứ Litva, cùng với ông đưa dân tộc ngoại đạo cuối cùng của châu Âu quỳ xuống dưới chân thánh giá. Điều mà sức mạnh của cả dân Đức, thế lực của Giáo đoàn Thánh chiến, những cuộc thập tự chinh và cả biển máu đã đổ ra không làm được, thì chỉ cần một lời nói của bà là xong. Chưa bao giờ vinh quang của bậc sứ đồ lại soi sáng một vầng trán trẻ trung và xinh đẹp nhường ấy, chưa bao giờ sứ mệnh của thánh tông đồ gắn liền với sự hy sinh lớn lao nhường ấy, chưa bao giờ vẻ đẹp trinh nữ lại chói ngời rực rỡ bởi một tấm lòng nhân hậu thiên thần cùng một nỗi u hoài hiền dịu nhường kia. Bao ca công lang thang từng cất tiếng hát ngợi ca hoàng hậu khắp các triều đình châu Âu. Bao hiệp sĩ từ những miền đất xa xôi nhất tụ hội về kinh thành Kraków để được thấy mặt vị hoàng hậu của dân tộc Ba Lan. Dân tộc đã sản sinh ra hoàng hậu yêu quý nâng niu bà như giữ gìn con ngươi mắt, bởi thông qua mối lương duyên với vua Jagiełło, hoàng hậu đã nhân lên gấp bao lần sự hùng mạnh và áng vinh quang của dân tộc ấy. Duy chỉ có một điều lo âu lớn đè nặng lên hoàng hậu và toàn dân - đó là việc suốt nhiều tháng năm dài, Đức Chúa vẫn chưa chịu ban cho đứa con yêu quý của Người niềm hạnh phúc được có kẻ nối dõi.

99. Dòng họ quận công vùng Andegawenski (tức Anjou) ở Pháp, đạt đến đỉnh cao quyền lực vào thế kỷ XIV. Thời đó, các vua chúa thuộc dòng họ này trị vì ở miền nam Italia, Hung, Croatia, ở Ba Lan, sau khi Kazimierz Vĩ Đại qua đời, vua Ludwik kế vị cũng là nguời của dòng họ này. Hoàng hậu Jadwiga là con của vua Ludwik I hay Ludwik Hungary.

100. Hoàng hậu Jadwiga là chắt của vua Władysław I Lokietek Lokietekówna, vì bà là cháu của hoàng hậu Hung Ekbieta Lokietkówna (1305 - 1380), con của vua Władysław I Lokietek, mẹ của vua Ludwik Hungary.

101. Ludwik I hay Ludwik Hungary (1326 - 1382), vua Hung (từ 1342) và vua Ba Lan (từ 1370), con vua Carl Robert (1288 - 1342), thuộc dòng họ Andegawenski nuớc Pháp, và hoàng hậu Elźbieta Lokietkówna (1305 - 1380), thuộc dòng họ Piast Ba Lan. Ông có công phát triển kinh tế và văn hóa Hung.

102. Sau khi đã lên ngôi nữ vương Ba Lan, dưới sức ép của các quận công Kraków, Jadwiga đã từ bỏ đính ước với hoàng tử Wilhelm nước Áo (được đính ước ngay từ khi bà còn nhỏ theo phong tục thời bấy giờ) để lấy đại quận công Litva tức vua Jagiełło.

Nhưng rốt cuộc, khi nỗi bất hạnh kia qua đi thì tin vui về ơn Thiên Chúa đã như tia chớp lan nhanh khắp từ biển Baltic đến Biển Đen, lan sang tận bên kia dãy Carpat, làm hởi lòng hởi dạ toàn thể thần dân của quốc gia khổng lồ này. Trừ kinh đô của Giáo đoàn Thánh chiến ra, còn hầu khắp các triều đình ngoại quốc đều vui mừng, ở Roma, người ta hát bài kinh đầu Te Deum[103] mừng bà. Trên đất Ba Lan này, mọi người đều tin chắc một điều là nếu như thánh hậu đã cầu xin Đức Chúa điều gì thì điều đó nhất định sẽ xảy đến, không thể khác được.

103. Bài thánh ca bằng tiếng La tinh ca ngợi Đức Chúa, được bắt đầu bàng những lời: Te Deum laudamus (Chúng con ngợi ca Người là Đức Chúa).

Vì vậy, người ta thường xin vào bệ kiến hoàng hậu để cầu xin bà ban cho sức khỏe. Tín sứ từ các tổng và trấn[104] xa xôi đến gặp bà để xin bà cầu nguyện Chúa ban cho mưa, cho nắng, an hòa cho mùa màng, cầu mùa ngũ cốc bội thu, cho mùa mật ong tràn trề, cho cá đầy hồ, cho thú đầy rừng. Những trang hiệp sĩ lục lâm hung bạo từ các đồn và thành quách miền biên ải từng học theo phong tục của bọn Đức làm nghề lạc thảo, hoặc thường xuyên khởi chiến lẫn nhau, cũng chịu tuân theo lời nhắn nhủ của hoàng hậu mà đút kiếm vào bao, thả tù binh không cần đòi tiền chuộc mạng, hoàn lại những đàn súc vật đã cướp được rồi chìa tay cho nhau cùng cam kết sống thuận hòa. Mọi niềm bất hạnh tai ương, mọi nỗi nghèo hèn khốn khó đều chen nhau tìm đến cổng cung điện Kraków. Linh hồn thanh khiết của bà thấm sâu vào tâm can con người, làm dịu bớt kiếp đời nô lệ, bớt đi lòng kiêu hãnh của các ông chủ và sự hà khắc của đám quan tòa; nó dâng lên như ánh bình minh hạnh phúc, như thiên sứ của công lý và an bình trên khắp đất nước.

104. Nguyên văn: ziemia và powiat - các đơn vị hành chính thời bấy giờ. Trấn (powiat) là đơn vị hành chính quốc gia cơ bản, tổng (ziemia) gồm vài trấn. Vài tổng hợp thành tỉnh (województwo).

Vì vậy, toàn thể dân chúng đều hồi hộp đón chờ ngày ơn trên giáng phúc lành.

Các hiệp sĩ chăm chú ngắm dáng vóc của hoàng hậu để đoán xem họ còn phải chờ đợi hoàng tử hay công chúa nối dõi ngai vàng chừng bao lâu nữa. Ngài Wysz, giám mục Kraków, đồng thời cũng là vị y sư thông thái nhất cả nước và nức tiếng cả ở nước ngoài, chưa dự báo ngày sinh hạ sắp kề, nhưng người ta vẫn tiến hành những việc chuẩn bị theo tinh thần của phong tục tự ngàn xưa: mọi thứ lễ lạt được tiến hành càng sớm càng hay, và họ cứ duy trì những lễ lạt ấy suốt nhiều tuần liền. Hình dáng của hoàng hậu - tuy đã hơi nhô về phía trước - vẫn giữ được dáng thon thả bẩm sinh. Trang phục của bà thật quá ư giản dị. Trước kia, được nuôi dạy trong triều đình cao quý nhất, lại là người xinh đẹp nhất trong các công chúa đương thời, hoàng hậu Jadwiga đã có hồi từng say mê những thứ tơ lụa đắt tiền, những dây chuyền vàng, những ngọc ngà châu báu, những vòng và nhẫn. Nhưng giờ đây, đã vài năm rồi, hoàng hậu không chỉ toàn mặc áo dài của tu nữ mà thậm chí còn che bớt dung nhan, bởi e sự ý thức về sắc đẹp của bản thân có thể làm dậy lại trong lòng bà những ham muốn đời phàm. Trong niềm phấn hứng cao độ khi được biết hoàng hậu đã có mang, đức vua Jagiełło đã ra lệnh trải vải dát vàng lên long sàng, lại phủ thêm thứ vải bisior cực kỳ quý giá cùng những ngọc ngà châu báu điểm tô thêm, nhưng bà không ưng thuận. Hoàng hậu bảo rằng đã từ lâu bà từ bỏ sự giàu sang phú quý, bà vẫn luôn nhớ rằng lúc sinh nở nhiều khi cũng đồng thời là buổi lâm chung, vì vậy không nên đón nhận ân huệ được Chúa ban cho trong ngọc ngà châu báu mà nên ẩn mình trong niềm nhẫn nhục lặng thầm. Còn bạc vàng châu báu thì nên để dành cho Viện đại học[105] hoặc để gửi những thanh niên Litva vừa được cải đạo đến các trường đại học ở ngoại quốc thì hơn.[106]

105. Viện đại học (Akademia) ở Kraków được vua Kazimierz Vĩ Đại thành lập năm 1364, nhưng sau khi đức vua qua đời thì nó bị suy sụp. Nhờ sự hy sinh của hoàng hậu Jadwiga (bà đã hiến toàn bộ đồ nữ trang), trường được tái thiết (năm 1400) và chẳng bao lâu sau đã trở thành một trong những trung tâm quan trọng nhất ở châu Âu.

106. Bằng tiền riêng, hoàng hậu Jadwiga đã gửi nhiều sinh viên Litva và Ba Lan đến các trường đại học ở Italia, Pháp, Séc để học tập.

Kể từ khi niềm hy vọng được làm mẹ trở thành một điều hoàn toàn chắc chắn, hoàng hậu chỉ chấp nhận một thay đổi duy nhất về hình thức chay tịnh tu hành - đó là không che mặt nữa, bởi bà quan niệm rất đúng rằng từ lúc ấy trở đi, bộ áo nữ tu không còn hợp với bà…

Mọi ánh mắt chan chứa niềm kính yêu lúc này đều hội tụ ở nét mặt diễm kiều mà không một thứ vàng bạc hay đá quý nào có thể xứng đáng được làm đồ trang sức. Hoàng hậu thong thả đi từ cửa phòng áo lễ tới bàn thờ chính, mắt ngước nhìn lên, một tay cầm sách kinh, tay kia cầm tràng hạt. Zbyszko nhìn thấy một khuôn mặt như đóa huệ, đôi mắt thanh thiên, những đường nét thuần khiết vẻ thiên thần, đầy an bình, nhân hậu, từ thiện, và trái tim chàng chợt đập dồn dập. Chàng hiểu rất rõ rằng theo lời răn của Chúa, chàng phải yêu kính cả đức vua và hoàng hậu, và chàng đã kính yêu theo cách của mình. Nhưng lúc này đây, trái tim chàng sôi sục bởi một tình yêu lớn lao ùa tới đột ngột, tình yêu không nảy sinh từ lời răn của Chúa mà tự sinh như ngọn lửa cháy bỏng, được hun đúc bằng cả lòng thành kính lớn lao, cả niềm kính sợ và lòng ham muốn tận hiến, muốn được hy sinh. Là một hiệp sĩ trẻ tuổi sục sôi nhiệt huyết, chàng những muốn được thể hiện ngay lập tức tình yêu mến và lòng trung thành của một hiệp sĩ tận hiến, chàng muốn thực hiện ngay một việc gì đó vì hoàng hậu, muốn được cất mình lên bay ngay đến một nơi xa xôi nào đó, muốn tóm cổ ngay một kẻ thù nào đó, muốn đoạt ngay một món chiến lợi phẩm nào đó, dù phải chịu rơi đầu. “Có lẽ ta phải lên đường cùng đại quận công Witold thôi”, chàng tự nhủ, “bởi làm sao có thể phục vụ thánh hậu nếu ta không cận kề chuyện chiến chinh?” Chàng không nghĩ ra cách phụng sự nào khác hơn là sử dụng thanh gươm, ngọn thương hoặc lưỡi rìu, chàng sẵn sàng đơn thương độc mã tấn công thẳng vào quân của bạo chúa Tymur Thọt. Chàng những muốn lập tức ngay sau lễ misa này, được nhảy lên lưng ngựa, bắt tay vào một việc gì đó. Nhưng việc gì? Chàng không rõ. Chỉ biết là không thể nào kìm lòng nổi, chỉ biết đôi tay chàng và cả tâm hồn chàng đang cháy bỏng sục sôi…

Chàng hoàn toàn quên bẵng nỗi nguy đang rình rập. Thậm chí, trong một thoáng, chàng quên cả Danusia. Và lúc nàng trở lại với tâm trí chàng khi chàng chợt nghe những giọng hát trẻ thơ vang lên trong nhà thờ, thì chàng chợt nghĩ rằng đó là một chuyện khác hẳn. Chàng đã nguyện trung thành với Danusia, chàng đã thề vì nàng sẽ hạ ba thằng giặc Đức, và chàng sẽ giữ lời thề nguyện ấy. Nhưng dẫu sao hoàng hậu vẫn là người phụ nữ cao quý hơn tất thảy. Và khi chợt nghĩ đến số lượng kẻ thù mà chàng sẵn sàng tiêu diệt vì hoàng hậu, trước mắt chàng như hiện ra hằng hà sa số những giáp phục, những mũ trụ, những ngù lông đà điểu cùng lông công, và chàng cảm thấy rằng so với lòng khát khao thì ngần ấy vẫn còn quá ít..

Trong khi ấy, không hề rời mắt khỏi hoàng hậu, với tâm hồn trào dâng, chàng suy nghĩ lao lung xem nên dành cho bà lời cầu nguyện nào, bởi chàng nghĩ không thể dùng lời thường tình nguyện cầu cho thánh hậu. Chàng biết đọc câu kinh “Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nomen Tuum”[107] mà chàng được một thầy tu dòng Franciszkan ở Wilno dạy cho, nhưng có thể do vị tu sĩ ấy không thuộc trọn bài kinh, cũng có thể do chàng quên mất đoạn sau, chỉ biết rằng chàng không thể đọc trọn bài “Lạy Cha”. Thế là chàng bèn nhẩm đi nhẩm lại chỉ những lời kinh ấy, những lời mà trong tâm chàng mang ý nghĩa: “Xin Đức Chúa hãy ban cho hoàng hậu kính yêu sức khỏe, sự sống và hạnh phúc, xin Người hãy chăm lo cho hoàng hậu hơn mọi kẻ khác. Kẻ khấn những lời cầu nguyện đó là một người đang bị bản án và hình phạt treo lơ lửng trên đầu, nên chắc chắn trong cả nhà thờ, không một lời cầu nguyện nào thành tâm hơn thế…

107. Nguyên văn tiếng La tinh: “Lạy Cha chúng con ở trên trời, chúng con nguyện danh Cha cả sáng.” Đây là đoạn mở đầu kinh Lạy Cha.

Sau khi lễ misa kết thúc, Zbyszko nghĩ rằng nếu được phép ra mắt hoàng hậu, được khấu đầu dập trán trước bà và ôm lấy chân bà, thì chàng vẫn cam lòng dẫu ngày tận thế có đến ngay chăng nữa. Nhưng sau lễ misa thứ nhất lại tiếp đến lễ thứ hai rồi thứ ba. Sau đó, hoàng hậu dời gót về phòng riêng, bởi hằng ngày bà thường nhịn ăn đến tận trưa và cố ý không tham gia những bữa sáng vui vẻ, nơi có lũ hề và các nhà ảo thuật làm vui cho đức vua cùng triều thần. Trước mặt Zbyszko chợt xuất hiện vị hiệp sĩ lớn tuổi xứ Dlugolas, ông mời chàng vào gặp quận chúa.

- Ngươi sẽ phục vụ cho ta và Danusia trong bữa sáng với tư cách đình thần của ta. - Quận chúa truyền. - Biết đâu ngươi chẳng có dịp may mắn được làm đẹp lòng vương thượng bằng một câu đùa hay một việc làm nào đó. Mà nếu gã hiệp sĩ Thánh chiến có nhận ra ngươi thì hắn cũng chẳng thể kêu ca gì được khi thấy ngươi đang phục dịch cho ta ngay trên bàn tiệc của chúa thượng.

Zbyszko bèn hôn tay quận chúa, rồi chàng quay sang Danusia và mặc dầu vốn quen với chiến chinh cùng chuyện đấu sức đua tài hơn các phong tục cung đình, chàng vẫn hiểu rõ vào buổi sáng sớm, một hiệp sĩ mã thượng phong lưu cần phải đối xử thế nào với nữ chúa của lòng mình. Chàng bèn bước lui, mặt làm ra vẻ kinh ngạc, rồi vừa làm đấu thánh vừa thốt lên:

- Nhân danh Cha, Con và Thánh Thần!…

Danusia ngước đôi mắt xanh thẳm lên nhìn chàng mà hỏi:

- Sao anh Zbyszko còn làm dấu thánh sau lễ misa thế?

- Bởi lẽ mới sau một đêm mà tiểu thư đã xinh đẹp ra biết bao, thưa tiểu thư tuyệt thế giai nhân, nàng khiến tôi phải sững sờ!

Là một người tuổi tác, hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas không ưa những phong tục của giới hiệp sĩ mới du nhập từ nước ngoài, nên ông nhún vai thốt lên:

- Anh chỉ phí thì giờ vô ích ca ngợi sắc đẹp của con bé. Nó là một con nhóc mới cao hơn mặt đất tí chút chứ mấy!

Nghe thấy thế, Zbyszko trừng mắt nhìn ông:

- Ngài thật điên rồ khi dám gọi tiểu thư đây là con nhóc. - Chàng thốt lên, mặt tái nhợt vì tức giận. - Nên biết rằng nếu ngài ít tuổi hơn chút nữa thì tôi sẽ bảo chọn ngay một khoảnh đất trong cung điện này để đón cái chết của ngài hoặc cái chết của tôi!…

- Câm đi, đồ nhóc con!… Ngay ngày hôm nay, ta sẽ cho nhà ngươi biết tay ta!

- Ngươi im đi! - Quận chúa nhắc lại. - Thì ra, thay vì cố nghĩ cách tự cứu cái đầu của mình, ngươi lại muốn gây sự ở đây nữa hả? Ta chỉ muốn tìm ngay một hiệp sĩ chín chắn hơn cho Danusia. Bảo cho ngươi biết, nếu muốn gây chuyện lộn xộn, hãy xéo đi đâu tùy ý, ở đây không cần hạng người ấy đâu…

Zbyszko xấu hổ vì những lời quát mắng của quận chúa và đã xin bà thứ lỗi. Nhưng lòng chàng vẫn hậm hực nghĩ rằng nếu ông Mikołaj xứ Dlugolas có con trai lớn, thì nhất định sẽ có lúc chàng thách đấu với con trai ông, trên bộ hoặc trên ngựa, chứ nhất quyết không thể bỏ qua câu gọi “con nhóc” kia của bố hắn được. Tuy vậy, chàng cũng tự nhủ rằng trong cung điện, nên dùng cách xử sự của loài đà điểu, tránh không nên thách đấu với ai, trừ phi danh dự hiệp sĩ nhất thiết đòi hỏi thì không kể…

Tiếng kèn đồng vang động báo hiệu bữa tiệc sáng đã sẵn sàng, quận chúa Anna nắm tay Danusia dắt vào cung vua, trước cửa hoàng cung là các quan chức cao cấp và giới hiệp sĩ đang đứng đợi chào bà. Quận chúa Ziemowitowa đã vào trước, vì với tư cách hoàng muội của đức vua, bà được ngồi chỗ cao sang hơn trong bàn tiệc. Trong phòng tiệc có mặt đông đảo khách khứa nước ngoài cùng quan lại và hiệp sĩ trong nước. Đức vua ngồi ở phía đầu bàn cao hơn, hai bên là đức giám mục Kraków và ông Wojciech Jastrzębiec, người tuy có chức thánh thấp hơn các tăng lữ khác thuộc hàng giám mục nhưng vẫn được ngồi bên phải đức vua với tư cách đặc sứ của Giáo hoàng. Hai vị quận chúa ngồi ở những ghế tiếp theo. Sau quận chúa Anna Danuta, ngồi ngả lưng thoải mái trên một chiếc ghế tựa có lưng rộng là cha Jan, cựu tổng giám mục Gniezno, vị quận công dòng họ Piast vùng Śląsk, con trai của quận công Bolek III vùng Opole. Hồi còn ở triều đình đại quận công Witold, Zbyszko đã từng được nghe danh ông ta, nên lúc này đứng hầu sau lưng quận chúa và Danusia, chàng nhận ngay ra ông qua mái tóc rất rậm được bện thành từng túm thắt đoạn, khiến đầu ông ta nom giống một bình vẩy nước thánh ở nhà thờ. ở các cung đình vương hầu Ba Lan, người ta cũng thường gọi ông là Bình Nước Thánh, ngay cả bọn hiệp sĩ Thánh chiến cũng gọi ông bằng cái tên lơ lớ “Bìn Nước Than”[108]. Đó là một người nổi tiếng về tính quấy tếu và thói trăng hoa. Trái với ý muốn đức vua, được nhận dải băng tổng giám mục Gniezno, ông ta những muốn dùng vũ lực đoạt luôn xứ đó, vì thế đã bị cách chức và đuổi cổ đi. Ông bèn liên minh với quân Thánh chiến, được bọn chúng thí cho cai quản xứ đạo Kamienski nghèo rớt mùng tơi ở vùng Pomorze. Đến lúc đó, ông ta mới hiểu ra rằng tốt nhất nên hòa thuận với vị vua hùng cường. Ông bèn lạy lục đức vua, xin quay trở về đất nước, cố chờ đợi một ghế khuyết nào đó trong các thủ phủ, hy vọng sẽ được chúa thượng khoan hậu ban cho. Quả thực về sau, ông không đến nỗi phải thất vọng. Lúc này, ông ta đang cố dùng những lời vui đùa đường mật lấy lòng đức vua. Tuy nhiên, sức hút xưa cũ bao giờ cũng lôi ông ta xích lại gần bọn hiệp sĩ Thánh chiến. Ngay tại đây, trong cung vua Jagiełło, bởi không được đám quần thần và giới hiệp sĩ yêu thích, ông bèn phải bấu víu vào tình quen biết bạn bè của gã Lichtenstein và rất lấy làm hài lòng được ngồi cạnh gã trên bàn tiệc.

108. Tạm dịch chữ “Kropidlo” và. “Grapidla”.

Đứng sau lưng ghế quận chúa, Zbyszko ở gần tên hiệp sĩ Thánh chiến đến nỗi chàng có thể chạm tay vào người hắn. Tay chàng chợt nổi cơn ngứa ngáy, cứ chực cuộn chặt lại thành nắm đấm, nhưng đó chỉ là phản xạ vô thức mà thôi. Chàng đã cố kiềm tính nóng nảy của bản thân, không cho phép được nảy ra một ý nghĩ nào đáng chê trách. Song chàng vẫn không sao chế ngự nổi, thỉnh thoảng ném những ánh mắt đầy thèm muốn về phía cái sọ phủ tóc hoe hoe đã hơi hói của Lichtenstein, ngắm chiếc cổ, tấm lưng và đôi vai của hắn, dường như muốn đo tính trước xem sẽ phải vất vả lắm không nếu được đấu với hắn trong chiến trận hoặc một cuộc tỷ thí tay đôi. Chàng nghĩ ràng có lẽ sẽ chẳng vất vả gì lắm, bởi mặc dầu xương vai của gã Thánh chiến ấy nổi hằn lên khá đồ sộ dưới tấm áo khoác bằng dạ xám mỏng bó khít người, nhưng hắn cũng chỉ là một kẻ èo ợt ẻo lả so với những thân hình tráng kiện của hiệp sĩ Powała, của ông Paszko Đạo Chích xứ Biskupice, của hai anh em dũng sĩ mang gia huy Sulima lừng danh[109], của ông Krzon xứ Kozieglowy[110], hay so với bao nhiêu tíang hiệp sĩ anh tuấn khác đang được đức vua ban tiệc.

109. Tức hiệp sĩ Zawisza Đen xứ Garbów và em trai là Farurej.

110. Tức Krystyn xứ Kozieglowy (mất trước ngày 7/5/1437), viên trấn thành Sądeck năm 1419 - 1437, ban đầu ông thuộc phái Andegaweński, sau đó theo triều đình vua Jagiełło.

Zbyszko ngắm nhìn họ với nỗi thán phục, lòng thầm ghen tị. Song chàng chú ý nhất đến đức vua, người đang đưa mắt nhìn tứ phía, chốc chốc lại đưa mấy ngón tay vén tóc ra sau vành tai, dường như đang sốt ruột vì bữa sáng mãi chưa bắt đầu. Ánh mắt của đức vua dừng lại ở Zbyszko trong một thoáng, chàng hiệp sĩ trẻ tuổi chợt cảm thấy hãi hùng, và khi nghĩ ràng mình phải đứng cúi đầu trước bộ mặt tức giận của đức vua, chàng lo lắng quá đỗi. Đó là lần đầu tiên chàng thật sự suy nghĩ về trách nhiệm và hình phạt có thể giáng xuống đầu mình, bởi lẽ cho đến bây giờ, chàng vẫn ngờ rằng đó là những chuyện xa xôi, không rõ nét, chẳng cần bận tâm đến làm gì!

Gã hiệp sĩ người Đức hoàn toàn không ngờ là chàng trai đã từng cả gan tấn công mình trên đường cái quan lại đang có mặt ở gần đến thế. Bữa sáng bắt đầu. Mọi người đều nâng cốc, loại rượu nho đã được cho thêm trứng, quế, hạt cẩm quỳ, gừng và huệ tây, mùi thơm nồng nàn tỏa sực nức khắp phòng. Anh hề Ciaruszek ngồi giữa khung cửa trên một chiếc ghế gỗ thô kệch cất tiếng giả tiếng chim họa mi hót khiến đức vua rất đỗi thích thú. Tiếp đó, một anh hề khác theo đám gia nhân mang món ăn đi vòng quanh bàn tiệc, khẽ đứng lại đằng sau lưng thực khách, giả làm tiếng ong vo ve bay gần, giống đến nỗi vài người phải buông thìa xuống mà huơ huơ tay lên đầu xua đuổi. Cảnh tượng ấy khiến những người khác phá lên cười. Zbyszko chăm chú phục dịch quận chúa và Danusia, nhưng khi thấy Lichtenstein cũng đang huơ tay vỗ vỗ chiếc đầu hói, thì chàng quên hết cả nỗi hiểm nguy đang đe dọa mà cười chảy nước mắt.

Đứng gần chàng, vị quận công trẻ tuổi người Litva là Jamont, con trai của ngài phó vương vùng Smolensk[111], cũng cười nhiều đến nỗi khiến thức ăn vung vãi cả.

111. Đại quận công Witold chinh phục vùng Smolensk năm 1395, hạ bệ quận công đuơng triều thuộc dòng họ Rurykowicz, đưa một phó vuơng mới là quận công Jamont lên trị vì (năm 1396).

Rốt cuộc, gã Thánh chiến cũng nhận ra là mình lầm. Hắn bèn vừa thò tay vào túi da lấy tiền vừa quay sang giám mục Bình Nước Thánh và nói với ông ta vài lời bằng tiếng Đức, được giám mục dịch ngay sang tiếng Ba Lan:

- Tôn ông đây bảo mày thế này! - Ông quay lại bảo anh hề. - Mày sẽ được thưởng hai đồng skojeq nhưng mày chớ dại mà vo ve gần quá, bởi ong mật thì người ta chỉ xua đuổi thôi, nhưng ong đực thì bị người ta đập chết tươi đấy…

Anh hề vừa đút tọt hai đồng skojec mà gã hiệp sĩ Thánh chiến vừa cho vào túi vừa lợi dụng quyền tự do của vai hề chuyên phục dịch góp vui trong triều, trả miếng ngay:

- Vùng đất Dobrzyń lắm mật nên lũ ong đực cứ bâu vào. Hỡi đức vua Władysław, hãy đập chết tươi chúng đi![112]

112. Vùng đất Dobrzyń bị quân Thánh chiến chiếm đoạt do một hiệp ước bất hợp pháp với Władysław Opolczyk. Władysław Opolczyk là cháu vua Kazimierz Vĩ Đại, có thời được vua Ludwik phong làm phó vương giao cho trông giữ đất Dobrzyń. Sau đó, y rắp tâm phản quốc, hiến vùng Dobrzyń cho quân Thánh chiến để liên minh với họ.

- Vậy thì ta thưởng thêm cho mày một đồng grosz này nữa vì tài đối đáp, - giám mục Bình Nước Thánh nói, - có điều mày nên nhớ rằng dây thang mà đứt thì thợ ong cũng gãy cổ như chơi đấy. Đám ong đực thành Malborg đang ăn mật vùng Dobrzyń vốn mạnh ngòi châm lắm đấy, leo lên lưng chúng có ngày khốn thân!

- Ồ! - Hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice, quan chưởng kiếm[113] vùng Kraków thốt lên. - Đuổi cổ chúng có gì là khó!

113. Nguyên văn: miecznik - thời ấy mỗi địa phương đều có một chức quan chuyên mang kiếm cho vua khi vua đến vùng mình. Chức này đứng thứ mười ba trong hàng quan phẩm.

- Bằng cách nào vậy?

- Bằng thuốc súng![114]

114. Theo thư tịch truyền thống, thuốc súng được thầy tu Schwarz tìm ra vào năm 1313. Ở châu Âu, lần đầu tiên nó được dùng để phóng đạn pháo trong trận chiến nổi tiếng của quân Pháp chống quân Anh ở Crécy (năm 1346), nhưng trước đó thuốc súng đã được dùng từ thế kỷ XI vào thời Byzantine, và rất lâu trước đó ở Trung Hoa.

- Hoặc dùng rìu phăng cổ chúng đi! - Vị hiệp sĩ lực lưỡng xứ Biskupice là Paszko Đạo Chích tiếp lời.

Tim Zbyszko rộn lên, chàng nghĩ rằng những lời mạnh mẽ ấy báo hiệu cuộc chiến sắp bùng nổ, và Kuno Lichtenstein - kẻ từng sinh sống suốt một thời gian dài tại Toruń và Chełmno, hiểu tiếng Ba Lan nhưng không dùng vì kênh kiệu - cũng hiểu ý đó. Lúc này, cáu tiết vì những lời của hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice, hắn chĩa đôi mắt màu xám mang tia nhìn sắc nhọn vào ông, nói:

- Để rồi xem!

- Cha ông chúng tôi đã từng xem ở dưới chân thành Plowce, còn chúng tôi cũng đã xem chán ra ở thành Wilno rồi đấy thôi[115]. - Hiệp sĩ Zyndram trả miếng ngay.

115. Hiệp sĩ Zyndram ám chỉ nhũng ữận quân Ba Lan thắng quân Thánh chiến hồi bấy giờ. Ngày 27/9/1331, vua Ba Lan Władysław Lokietek đại thắng quân Thánh chiến gần thành Plowce, giết tại trận bốn ngàn người. Tại thành Wilno, quân Thánh chiến dưới sự thống lĩnh của đại thống lĩnh đã nhiều phen bị đánh bại trong mưu đồ tấn công chiếm thủ đô Litva.

- Pax vobiscum![116] - Bình Nước Thánh kêu lên. - Pax, pax! Ngài quận công Mikołaj xứ Kurowo hãy rời ngôi giám mục miền Kujaw để đức vua lòng lành phong cho tôi chức ấy, tôi sẽ xin rao giảng những lời tuyệt mỹ về tình yêu thương giữa các dân tộc Ki-tô giáo khiến quý vị đều nhũn chí mềm lòng. Lòng thù hận là gì nếu không phải ignis, hơn nữa lại là ignis infernalis[117], thứ lửa kinh khủng không nước nào dập tắt nổi. Và có lẽ bây giờ ta nên dùng rượu nho để dập tắt nó thì hơn. Mang rượu nho ra đây! Chúng ta sẽ cùng nhau vui vầy hoan lạc! Như mồ ma đức giám mục Zawisza xứ Kurozwęki[118] từng nói.

116. Nguyên văn tiếng La tinh: Bình an cùng các người.

117. Nguyên văn tiếng La tinh: Lửa hỏa ngục.

118. Zawisza xứ Kurozwęki (? - 1382), một chính khách từng giúp vua Ludwik Hungary đạt đến ngai vàng, từng giữ chức tể tướng rồi phó vương Ba Lan, đồng thời là giám mục Kraków. Ông có đời sống nổi tiếng phóng đãng.

- Để rồi từ chốn hoan lạc tiến thẳng xuống địa ngục như quỷ sứ đã từng nói chứ gì[119] ! - Anh hề Ciaruszek tiếp lời.

119. Theo truyền thuyết, khi đang quàn xác Zawisza xứ Kurozwęki trong nhà thờ, người ta nghe thấy trong đêm rền vang tiếng vó ngựa; từ đấy có truyền thuyết là quỷ Sa-tăng đến áp giải linh hồn của ông thẳng xuống địa ngục.

- Cầu quỷ sứ bắt mày đi!

- Nếu nó bắt ngài đi thì tốt hơn. Xưa nay người ta chưa được thấy quỷ sứ sánh vai cùng Bình Nước Thánh bao giờ, nhưng tôi chắc tất thảy chúng ta đây sẽ được hân hạnh thấy chuyện đó…

- Trước hết, để tao vẩy cho mày vài giọt nước thánh dã. Mang rượu nho ra đây! Tình yêu giữa những tín hữu Ki-tô vạn tuế!

- Chỉ giữa các tín hữu Ki-tô chân chính thôi! - Kuno Lichtenstein đay lại.

- Sao? - Giám mục Wysz của kinh thành Kraków ngẩng đầu kêu lên. - Không phải ngài đang tới thăm một vương quốc Ki-tô giáo vĩnh hằng hay sao? Chẳng lẽ các thánh đường nơi đây không cổ hơn các giáo đường ở thành Malborg sao?

- Tôi không biết - Tên Thánh chiến đáp.

Đức vua đặc biệt nhạy cảm khi chạm đến đề tài Ki-tô giáo. Ngài cảm thấy hình như gã hiệp sĩ Thánh chiến cố tình định ám chỉ ngài. Đôi gò má gồ cao của ngài bừng lên những quầng đỏ, mắt ngài long lên.

- Cái gì? - Ngài cất giọng thô lỗ quát - Ta không phải là một vị vua Ki-tô giáo hay sao? Hả?

- Một vương quốc tự xưng là Ki-tô giáo, - gã hiệp sĩ Thánh chiến lạnh lùng đáp lại, - mà vẫn gỉữ nguyên những tập tục ngoại đạo đã man…

Nghe những lời đó, các vị hiệp sĩ nóng tính nhất đều đứng phắt dậy: hiệp sĩ Marcin xứ Wrocimowice mang gia huy Póikozic[120], hiệp sĩ Florian xứ Korytnica, hiệp sĩ Bartosz xứ Wodzinko, hiệp sĩ Domarat xứ Kobylany, hiệp sĩ Powała xứ Taczew, hiệp sĩ Paszko Đạo Chích xứ Biskupice, hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice, hiệp sĩ Jaśko xứ Targowisko, hiệp sĩ Krzon xứ Kozieglowy, hiệp sĩ Zygmunt xứ Bobowa và hiệp sĩ Staszko[121] xứ Charbimowice - những trang hiệp sĩ dũng mãnh, uy danh, đã từng chiến thắng bao trận đánh và bao cuộc thi đấu võ, người thì bừng bừng lửa giận, kẻ tái mặt căm uất nghiến chặt răng, tất thảy đều cùng nhau thốt lên:

120. Gia huy dòng họ quý tộc Ba Lan, chủ yếu ở vùng Kraków, Sandomierz, Lubelsk, Lẹczyck và Sieradz, gồm khoảng hai trăm bảy mươi gia tộc. Thi hào Adam Mickiewicz đã từng vinh danh gia huy này bằng cách đưa nó vào tác phẩm Pan Tadeusz với gia tộc Horesz.

121. Có khi tác giả viết là Stach. (ĐA)

- Nhục thay cho chúng ta! Bởi hắn đang là khách, không thể thách đấu ngay bây giờ được!

Còn hiệp sĩ Zawisza Đen, người được mang gia huy Sulima, vị hiệp sĩ danh tiếng nhất trong những kẻ lừng danh, mẫu mực của giới hiệp sĩ đương thời, liền ngoảnh vầng trán đầy nếp nhăn về phía Lichtenstein mà bảo:

- Tôi không nhận ra ông đấy, Kuno ạ. Là một trang hiệp sĩ, lẽ nào ông cả gan nhục mạ dân tộc tuyệt vời của chúng tôi khi biết là với tư cách sứ giả, ông sẽ không bị trừng phạt vì chuyện đó?

Kuno bình thản chịu dựng ánh mắt dữ dội của ông rồi thong thả đáp lại, dằn từng tiếng:

- Trước khi đến cư ngụ ở đất Phổ, Giáo đoàn của chúng tôi đã từng chiến đấu ở Palestine[122], nhưng ngay cả bọn Saracen ở xứ đó cũng biết tôn trọng sứ giả, còn các ông thì không. Vì vậy, tôi dám gọi phong tục của nước các ông là ngoại đạo.

122. Dòng tu Thánh chiến (tên chính thức là Ordo domus Sanctae Mariae Teutonicorum - Dòng tu Thánh nữ Maria Tối Linh) thành lập năm 1198 tại Palestine để bảo vệ Mộ Chúa; năm 1211, dòng tu đã chuyển về Hung, ở vùng Thất Thành, đánh nhau với quân Mông Cổ, rồi bị vua Hung đuổi ra khỏi đất nước (năm 1225) vì nhận ra mưu đồ thật Dòng tu được quận công Konrad Mazowiecki mời vào đất Ba Lan (năm 1226) để chống các tộc người Phổ ngoại đạo.

Nghe những lời đó, tiếng huyên náo càng cồn lên ồn ào hơn nữa. Quanh bàn tiệc vang tiếng thét: “Nhục! Thật là nhục nhã!”

Những tiếng kêu la lặng đi khi đức vua - người mà cơn giận đang nổi cuồn cuộn trên mặt - vỗ độp độp mấy tiếng vào lòng bàn tay theo phong tục Litva. Hiệp sĩ Jaśko Topór xứ Tęczyn, một người cao niên, trấn thành Kraków, vị hiệp sĩ nghiêm nghị khiến mọi người nể sợ bởi phong thái uy nghi đĩnh đạc, đứng dậy cất tiếng:

- Hỡi vị hiệp sĩ đáng trọng xứ Lichtenstein, nếu ngài gặp phải một sự xúc phạm nào đến tư cách sứ thần, xin cứ nói ra, công lý nghiêm minh sẽ được thực hiện ngay tức khắc.

- Tôi chưa bao giờ gặp một chuyện như thế này ở bất kỳ vương triều Ki-tô giáo nào khác. - Kuno nói. - Hôm qua, trên quan lộ tới Tyniec, một tên hiệp sĩ của các ngài đã tấn công tôi. Mặc dù chỉ nhìn hình thánh giá khâu bên ngoài áo choàng cũng biết rõ tôi là ai, nhưng hắn vẫn cố tình đe dọa tính mạng tôi!

Nghe những lời đó, Zbyszko tái mặt. Bất giác chàng đưa mắt liếc đức vua: mặt ngài nom thật khủng khiếp. Hiệp sĩ Jaśko xứ Tęczyn ngạc nhiên thốt lên:

- Lẽ nào lại như thế?

- Xin ngài cứ hỏi vị hiệp sĩ xứ Taczew, người đã chứng kiến vụ đụng độ đó thì rõ.

Mọi ánh mắt đều đổ dồn vào hiệp sĩ Powała, ông đứng lặng hồi lâu, nhắm nghiền mắt, rồi mãi sau mới nói:

- Đúng thế!…

Nghe mấy lời đó, giới hiệp sĩ đồng thanh thốt lên: “Nhục nhã! Nhục nhã quá! Cầu cho đất sụp xuống dưới chân kẻ ấy!” Vì hổ thẹn, người thì đập nắm tay vào đùi vào ngực, kẻ lại quay tít những chiếc đĩa bằng thiếc trên bàn tiệc, không biết nên để chúng vào đâu.

- Sao ngươi không giết chết ngay hắn đi! - Đức vua gầm lên.

- Muôn tâu thánh thượng, đầu hắn phải thuộc về sự phán xử của tòa án. - Ông Powała đáp.

- Nhưng ngươi đã bắt trói hắn rồi chứ? - Viên trấn thành Topór xứ Tęczyn hỏi.

- Thưa không, bởi hắn đã thề bằng danh dự hiệp sĩ là sẽ đến trình diện.

- Nhưng hắn không dám đến! - Kuno ngẩng đầu thốt lên lời giễu cợt.

Đúng lúc đó, một giọng nói trẻ trung mà thảm đạm chợt vang lên ngay sau lưng gã hiệp sĩ Thánh chiến:

- Xin Chúa đừng bắt tôi chịu nỗi nhục thay cho cái chết. Chính tôi đây đã làm chuyện đó, tôi - Zbyszko trang Bogdaniec!

Nghe thấy thế, các hiệp sĩ nhảy xổ lại phía chàng, nhưng một cái phất tay dữ tợn của đức vua đã kìm chân họ lại. Đức vua đứng lên, mắt lóe lửa, giọng hổn hển tức giận, gào lên như tiếng bánh xe xiết vào nền đá:

- Chém cổ nó! Chém cổ nó đi! Đưa đầu nó cho vị hiệp sĩ Thánh chiến gửi về thành Malborg dâng lên đại thống lĩnh!

Rồi đức vua quát bảo vị quận công Litva trẻ tuổi, con trai của dòng họ quân vương vùng Smolensk, đang đứng cạnh Zbyszko:

- Bắt lấy nó, Jamont!

Hoảng hồn vì cơn thịnh nộ của đức vua, Jamont run run đặt tay lên vai Zbyszko. Chàng ngoảnh bộ mặt tái nhợt nhìn người đó và thốt lên:

- Tôi không trốn đâu…

Nhưng vị trấn thành Kraków râu tóc bạc phơ - hiệp sĩ Topór xứ Tęczyn - đã giơ tay lên ra hiệu muốn nói, và khi mọi người lặng bớt, ông lên tiếng:

- Tâu đức vua nhân từ! Xin hãy làm cho ngài lãnh binh đây hiểu rằng không phải cơn thịnh nộ của người mà là luật pháp chúng ta phán quyết tội chết cho kẻ đã dám xúc phạm đến sứ thần. Nếu không, ông ta sẽ có cớ để cho rằng ở vương quốc này không có luật lệ Ki-tô giáo. Đích thân hạ thần sẽ mở phiên tòa xét xử kẻ phạm tội này!

Ông cao giọng thốt lên những lời cuối cùng ấy và hẳn ông nghĩ rằng những lời đó nhất định phải được thực hiện. Ông gật đầu ra hiệu cho hiệp sĩ Jamont:

- Nhốt hắn vào tháp chuông. Còn ông, hiệp sĩ xứ Taczew, ông sẽ làm nhân chứng.

- Tôi xin thuật lại toàn bộ tội lỗi của kẻ ấu niên ngu muội này, cái tội mà không một người đàn ông chín chắn nào trong số chúng ta đây có thể dại đột phạm phải. - Ông Powała nói, đưa mắt u ám nhìn gã Lichtenstein.

- Tướng công nói phải lắm. - Một số người phụ họa theo ông. - Đây hãy còn là một đứa trẻ con kia mà! Lẽ đâu người ta định lăng nhục tất thảy chúng ta chỉ vì hành động của một đứa trẻ?

Im lặng bao trùm hồi lâu, những ánh mắt chê trách chĩa vào gã hiệp sĩ Thánh chiến, trong lúc đó Jamont dẫn Zbyszko ra ngoài giao cho toán cung thủ ngự lâm đang đứng canh phòng hoàng cung. Trái tim trẻ trung của chàng quận công trẻ tuổi cảm thương cho kẻ tội nhân, tình thương ấy càng mạnh hơn bởi lòng căm thù vốn dành cho bọn Đức. Nhưng là một người Litva quen tuân theo một cách mù quáng mọi ý muốn của đại quận công, lại đang kinh hoàng trước cơn thịnh nộ của đức vua, nên dọc đường anh khẽ thì thầm với Zbyszko những lời nhân ái:

- Anh có biết tôi định khuyên anh điều gì không? Hãy tự treo cổ đi![123] Tốt nhất anh hãy tự treo cổ ngay đi là hơn! Đức vua đã nổi cơn thịnh nộ. Thế nào người ta cũng chặt đầu anh thôi. Vậy sao anh không tự mình làm cho người được hài lòng? Hãy tự treo cổ trước đi, bạn ạ! Ở quê tôi có phong tục thế đấy!

123. Ở đại công quốc Litva thời ấy, kẻ có tội hoặc thất sủng thường tự sát để làm hài lòng đại quận công.

Đang nửa tỉnh nửa mê vì xấu hổ và hãi hùng, thoạt tiên Zbyszko không hiểu rõ những lời của quận công, nhưng đến khi hiểu ra, chàng đứng sững lại vì kinh ngạc:

- Ngài nói gì vậy?

- Hãy tự treo cổ đi! Đừng chờ người ta đem xử trảm. Anh sẽ làm đức vua hài lòng đấy. - Jamont nhắc lại.

- Ngài đi mà tự treo cổ lấy thì có! - Chàng hiệp sĩ trẻ thốt lên. - Ngài đã được rửa tội cải đạo rồi mà vẫn giữ nguyên đầu óc một kẻ ngoại đạo. Chẳng lẽ ngài không hiểu rằng đó là một trọng tội đối với tín đồ Ki-tô giáo hay sao?

Quận công nhún vai:

- Thế thì phải chịu chết theo lệnh thôi. Trước sau gì người ta chẳng chém đầu anh!

Zbyszko thoáng nghĩ vì những lời lẽ kia, có lẽ phải thách đấu với gã hiệp sĩ quận công này, dầu là trên bộ hay trên ngựa, bằng kiếm hoặc bằng rìu; nhưng rồi chàng dập tắt ngay ý nghĩ đó khi hiểu mình chẳng còn đủ thì giờ để thực hiện điều ấy. Chàng cúi đầu buồn bã và im lặng để mặc quận công giao chàng cho viên chỉ huy toán cung thủ ngự lâm canh giữ hoàng cung.

Nhưng lúc ấy, trong phòng tiệc, mọi người lại tập trung chú ý đến chuyện khác. Thấy những gì vừa xảy ra, thoạt tiên Danusia kinh hoàng đến nghẹn thở. Mặt nàng tái nhợt như sắc vải mộc, mắt giương tròn hãi hùng. Nàng trân trân nhìn đức vua và bất động như thể một hình nhân bằng sáp trong nhà thờ. Nhưng khi nghe bảo Zbyszko sẽ bị chém đầu, khi thấy chàng bị bắt dẫn ra khỏi phòng, thì đột nhiên nàng thấy thương chàng vô hạn. Đôi môi và hàng lông mày run rẩy, nàng đột ngột bật ra tiếng khóc ai oán não nùng không thể kiềm chế được dù cho nàng đang sợ hãi hay đức vua ngay ở đó, khiến mọi người đều quay lại nhìn. Đích thân đức vua cũng lên tiếng hỏi:

- Chuyện gì thế?

- Muôn tâu thánh thượng nhân từ! - Quận chúa Anna kêu lên. - Đây chính là đứa con gái của ngài hiệp sĩ Jurand trang Spychow. Cháu nó đã được gã hiệp sĩ đáng thương kia thề nguyện chọn làm nữ chúa trái tim. Y đã thề sẽ dâng lên cho nữ chúa ba cái ngù lông công cướp từ mũ chiến của kẻ thù. Nên khi vừa trông thấy túm lông công trên mũ ngài lãnh binh, y cứ ngỡ rằng đó là kẻ thù do Đức Chúa gửi xuống cho y. Tâu thánh thượng, y làm việc đó không phải vì xấu bụng, mà chỉ vì ngu muội. Cúi xin thánh thượng nhân từ đừng trừng phạt y. Thần thiếp quỳ xuống mà cầu xin thánh thượng điều ấy.

Nói đoạn, bà đứng dậy nắm lấy tay Danusia, cùng vội vã đến chỗ đức vua đang ngồi. Trông thấy thế đức vua bèn lùi lại, cả hai bèn quỳ xuống trước mặt ngài. Danusia vòng tay ôm ghì lấy chân quân vương, cất tiếng kêu van:

- Muôn tâu thánh thượng, cúi xin người hãy tha cho anh Zbyszko, hãy tha cho anh Zbyszko!

Vừa xúc động vừa thảng thốt, nàng dụi mái đầu màu vàng sáng vào những nếp gấp của chiếc áo choàng màu xám của đức vua, và hôn đầu gối đức vua, người nàng run như tàu lá. Phía bên kia, quận chúa Aleksandra Ziemowitowa cũng quỳ xuống, chắp hai tay đầy vẻ van nài, khiến đức vua bối rối tột độ. Ngài cố bước lui, đẩy lùi cả ghế ngồi, nhưng không nỡ gạt Danusia ra, hai tay ngài chỉ xua xua như đuổi ruồi.

- Các ngươi hãy để ta yên! - Ngài kêu lên. - Hắn đã phạm tội, đã làm điếm nhục cả vương quốc. Hắn sẽ bị chém đầu!

Nhưng đôi tay bé nhỏ càng ngày càng siết chặt hơn quanh đầu gối đức vua, giọng trẻ thơ thanh thanh thảm thiết mỗi lúc một khẩn khoản hơn:

- Xin thánh thượng hãy tha tội cho anh Zbyszko, hãy tha tội cho anh Zbyszko đi, muôn tâu thánh thượng!

Cùng lúc ấy, có tiếng nói của nhiều vị hiệp sĩ thốt lên:

- Ngài Jurand trang Spychow là một trang hiệp sĩ danh tiếng, là nỗi kinh hoàng của bọn giặc Đức!

- Chính gã hiệp sĩ trẻ tuổi kia cũng đã từng lập nhiều chiến công ở thành Wilno. - Hiệp sĩ Powała nói thêm.

Nhưng đức vua vẫn tiếp tục khước từ, mặc dầu chỉ nguyên hình ảnh của Danusia cũng đã khiến ngài thấy động lòng.

- Hãy để ta yên! Hắn không phạm lỗi với ta, ta không có quyền tha cho hắn. Nếu sứ thần của Giáo đoàn tha thứ cho hắn, ta cũng sẵn lòng tha, còn nếu không, hắn sẽ bị chém đầu.

- Tha cho thằng bé đi, Kuno! - Hiệp sĩ Zawisza Đen mang gia huy Sulima khuyên. - Chắc ngài đại thống lĩnh cũng chẳng trách cứ ông về chuyện ấy đâu.

- Hãy tha tội cho hắn, thưa ngài! - Cả hai quận chúa van nài.

- Hãy tha cho hắn, tha cho hắn! - Nhiều giọng hiệp sĩ đồng thanh kêu lên.

Kuno nheo nheo mắt, ngồi im, trán ngẩng cao, thích thú nhấm nháp niềm sung sướng vì đã được cả hai quận chúa cùng các hiệp sĩ hiển hách nhường kia van nài. Nhưng đột nhiên, hắn thay đổi trong nháy mắt; hắn vờ cúi đầu, chắp hai tay lên ngực, đang từ kẻ dương dương tự đắc biến thành một tu sĩ nhẫn nhục khiêm nhường. Hắn cất tiếng khẽ khàng ngọt nhạt:

- Đấng Cứu Thế, Đức Chúa Ki-tô của chúng ta đã từng tha thứ cho một tên xảo trá ngay trên thánh giá, tha cho cả những kẻ thù của người…

- Ngài hiệp sĩ nói đúng lắm! - Giám mục Wysz cất tiếng.

- Đúng lắm, đúng lắm!

- … Vậy sao tôi, một tín đồ Ki-tô, lại là một tu sĩ, lại không thể tha thứ kia chứ? - Kuno nói tiếp. - Bằng cả tâm hồn và trái tim, tôi tha thứ cho gã trai ấy, với tư cách một kẻ bầy tôi, một tu sĩ của Đức Chúa Giêsu Ki-tô!

- Vinh quang thay! - Hiệp sĩ Powała xứ Taczew cất giọng ồm ồm.

- Vinh quang thay! - Những người khác hòa theo.

- Nhưng - tên hiệp sĩ Thánh chiến nói tiếp, - tôi đến đây gặp các vị với tư cách sứ giả, tôi mang trong mình uy tín trang nghiêm của cả Giáo đoàn, một giáo đoàn của Đức Chúa Giêsu Ki-tô. Vì vậy, kẻ nào xúc phạm đến tôi với tư cách sứ giả, kẻ đó xúc phạm cả Giáo đoàn, mà kẻ nào nhục mạ Giáo đoàn thì cũng nhục mạ chính Đức Chúa Giêsu Ki-tô. Và sự nhục mạ đó, trước cả Đức Chúa lẫn người đời, tôi không thể nào tha thứ. Còn nếu như luật pháp của quý vị tha thứ cho điều xúc phạm đó, thì xin hãy để cho tất thảy các vương hầu Ki-tô giáo được biết điều đó.

Sau những lời kia, một bầu không khí im lặng nặng nề bao trùm. Lúc sau, đây đó bật lên những tiếng nghiến răng ken két, những tiếng thở dài nặng nề đầy căm hờn cố nén, chen với tiếng thổn thức nức nở của Danusia.

Đến chiều, mọi trái tim đều nghiêng cả về phía Zbyszko. Ngay những hiệp sĩ ban sáng từng sẵn sàng xóc gươm vào người chàng theo một cái gật đầu ưng thuận của đức vua, lúc này cũng căng óc tìm cách cứu giúp chàng. Hai vị quận chúa quyết định vào gặp hoàng hậu để xin bà khuyên Lichtenstein rút lại lời cáo buộc, hoặc nếu cần, xin bà viết thư gửi đại thống lĩnh Giáo đoàn Thánh chiến, đề nghị ông ra lệnh cho Kuno bỏ qua chuyện này. Cách sau có vẻ chắc hơn, bởi lẽ hoàng hậu Jadwiga được người đời dành cho lòng ngưỡng mộ siêu phàm. Đại thống lĩnh của Giáo đoàn ắt phải gánh chịu cơn giận của Đức Giáo hoàng cùng sự chê trách của tất cả các quận công Ki-tô giáo, nếu từ chối lời khẩn cầu của hoàng hậu. Vả lại, điều đó cũng chẳng thể xảy ra, bởi Konrad von Jungingen vốn là người ôn hòa và hiền dịu hơn nhiều so với các bậc tiền bối của ông. Song chẳng may, đức giám mục Kraków, đồng thời là vị y sư chính của hoàng hậu, lại nghiêm cấm mọi người không ai được hở cho hoàng hậu biết - dù chỉ một lời - về chuyện này.

- Hoàng hậu chẳng bao giờ muốn nghe nói đến án tử hình, - ông bảo, - dầu là bản án dành cho một tên cướp ghê gớm nhất cũng làm bà xúc động tận tâm can, nói gì đến sinh mạng của một chàng trai măng sữa đang trông chờ ơn Thiên Chúa. Mọi nỗi ưu phiền bây giờ đều dễ khiến cho hoàng hậu yếu sức, mà đối với toàn vương quốc lúc này, sức khỏe của bà còn quý hơn gấp chục lần những cái đầu hiệp sĩ.

Ông còn đe trước rằng nếu kẻ nào dám trái lời, cả gan làm phiền hoàng hậu, ông sẽ tấu lên đức vua để người mãi mãi căm ghét kẻ đó, và hắn sẽ còn phải gánh chịu lời rủa nguyền của Giáo hội.

Lo sợ vì tuyên bố đó, hai quận chúa đành quyết định im lặng trước hoàng hậu, nhưng sẽ tiếp tục van nài đức vua cho đến khi ngài chịu gia ân tha thứ mới thôi. Cả triều đình và toàn bộ giới hiệp sĩ đều đứng về phía Zbyszko. Hiệp sĩ Powała xứ Taczew tuyên bố rằng ông sẽ khai đúng sự thật, nhưng sẽ đưa ra lời chứng có lợi nhất cho chàng trai, và trình bày sự việc như một hậu quả của tính nông nổi trẻ con. Tuy có những lời ấy, song ai cũng đoán trước kết cục, vả lại chính viên trấn thành Jaśko xứ Tęczyn cũng đã lớn tiếng tuyên bố: nếu gã hiệp sĩ Thánh chiến kia cứ khăng khăng, thì luật lệ khắc nghiệt ấy phải được thi hành.

Vì vậy, trái tim hiệp sĩ càng sục sôi chống Lichtenstein. Không ít người đã nghĩ hoặc thậm chí nói toạc móng heo ra rằng: “Hắn là sứ giả, bây giờ không thể thách đấu sống mái được, nhưng khi hắn trở về thành Malborg, cầu Chúa giữ cho hắn đừng đụng đầu với chính tử thần.” Đó không phải là một lời de dọa suông, bởi lẽ các hiệp sĩ đã đeo đai không được phép thả lời cho gió: ai đã nói điều gì, kẻ đó dẫu có chết cũng nhất thiết phải thực hiện bằng được điều ấy. Hiệp sĩ Powała dữ tính tỏ ra cay nghiệt nhất, bởi ở quê hương Taczew, ông cũng có một đứa con gái yêu cùng tuổi với Danusia, vậy nên trái tim ông thắt lại đớn đau khi thấy những giọt lệ của cô gái.

Ngay hôm đó, ông vào thăm Zbyszko trong hầm giam, khuyên chàng hãy bền lòng vững chí, thuật cho chàng nghe những lời khẩn cầu của cả hai quận chúa cùng những giọt lệ của Danusia. Được biết cô gái đã lao tới ôm chân đức vua để xin cứu mạng cho mình, Zbyszko xúc động đến ứa lệ, không biết làm sao thể hiện được lòng biết ơn và nỗi thương nhớ của mình. Vừa lấy mu bàn tay gạt nước mắt, chàng vừa thốt lên:

- Hey! Cầu Chúa hãy ban phước cho nàng! Còn con, xin Chúa hãy cho con được đấu một phen sống mái, dù trên bộ hay trên ngựa, miễn là được đấu vì nàng! Con đã hứa với nàng quá ít sinh mạng lũ chó Đức! Với một người như thế, lẽ ra con phải thề nộp mạng bọn giặc bằng số tuổi đời của nàng mới phải! Xin Đức Chúa Giêsu giải thoát cho con khỏi cạm bẫy này, con thề sẽ không tiếc nàng điều gì cả!…

Rồi chàng ngước đôi mắt đầy lòng biết ơn lên trời…

- Trước hết, ngươi nên hứa điều gì đó cho nhà thờ đã, - vị hiệp sĩ xứ Taczew khuyên, - bởi lẽ nếu lời cầu nguyện của ngươi làm đẹp lòng Chúa, thì chắc chắn thể nào rồi ngươi cũng sẽ lại được tự do. Sau nữa, ngươi hãy nghe ta nói đây: thúc phụ ngươi sẽ đến gặp gã Lichtenstein, và rồi cả ta cũng sẽ đến. Xin lỗi hắn không phải là điều nhục nhã, bởi dẫu sao chính ngươi cũng phạm lỗi. Vả lại, không phải ngươi xin lỗi một thằng cha căng chú kiết Lichtenstein nào cả, mà là xin lỗi một vị sứ thần. Ngươi có sẵn lòng không?

- Nếu một hiệp sĩ lừng lẫy như ngài đã bảo nên làm, thì tôi sẽ làm việc đó! Nhưng nếu ngài muốn tôi phải xin lỗi hắn theo cách hắn đã đòi hỏi trên đường quan lộ tới Tyniec thì tôi thà chịu mất đầu còn hơn. Dẫu sao thì chú tôi vẫn còn sống, nhất định chú ấy sẽ trả thù cho tôi khi nhiệm vụ sứ thần của hắn chấm dứt.

- Để xem hắn bảo ông Maćko thế nào đã. - Hiệp sĩ Powała nói.

Buổi tối hôm ấy, ông Maćko đến gặp gã người Đức, nhưng hắn tiếp ông với vẻ hết sức khinh mạn, thậm chí không buồn ra lệnh thắp nến cho sáng, mà cứ nói chuyện với ông ngay trong bóng tối. Vị hiệp sĩ lớn tuổi ra về lòng buồn rười rượi như bóng đêm âm u. Ông xin vào bệ kiến đức vua. Đức vua tiếp ông đầy nhân ái, bởi lẽ lúc này ngài đã bình tâm lại. Khi ông Maćko quỳ gối, ngài bèn bảo ông đứng dậy và hỏi ông muốn xin điều gì.

- Muôn tâu thánh thượng nhân từ, - ông Maćko thưa, - đã phạm tội thì ắt phải chịu hình phạt, nếu không thế gian sẽ chẳng còn kỷ cương gì nữa. Chính hạ thần cũng có tội bởi không những đã không biết kìm hãm tính bồng bột bẩm sinh của con trẻ mà còn khuyến khích thêm. Thần đã nuôi dạy nó, chiến tranh lại đào luyện nó từ thuở thiếu thời. Muôn tâu thánh thượng, đó chính là lỗi của hạ thần, bởi chính hạ thần đã bao phen dạy nó: trước tiên mày phải chém đã, rồi hãy nhìn xem mày vừa chém đầu kẻ nào. Khi đánh nhau thì đó là lời khuyên tốt, nhưng nó trở thành không tốt khi cư xử ở chốn cung đình! Muôn tâu thánh thượng, với hạ thần cháu nó thật là vàng ròng, cháu nó là kẻ duy nhất nối dõi tông đường của cả dòng họ chúng thần. Thần thương nó vô chừng…

- Hắn đã làm nhục mặt ta, làm nhục cả vương quốc, - đức vua truyền, - chẳng lẽ ta phải đem mật ngọt ra đãi hắn nữa sao?

Ông Maćko nín lặng, nghẹn ngào khi nhắc tới Zbyszko. Mãi hồi lâu sau ông mới lại cất tiếng, run rẩy và ngập ngừng hơn trước:

- Quả thực thần không ngờ mình lại thương yêu cháu nó đến thế, mãi tới lúc này, khi tai họa đã xảy ra rồi, thần mới chợt hiểu ra điều đó. Muôn tâu, thần già rồi, cháu nó lại là kẻ duy nhất còn sót lại của dòng họ. Nó mà có làm sao thì cả dòng họ chúng thần đành tuyệt tự! Hỡi vương thượng nhân từ, xin người hãy mở lượng hải hà thương xót cho cả dòng họ chúng thần!

Nói đến đây ông Maćko lại quỳ sụp xuống, chìa đôi bàn tay chai sạn dạn dày chiến chinh ra trước mặt, nói qua dòng lệ tuôn tràn:

- Hạ thần đã bảo vệ thành Wilno. Chúa đã ban cho những món chiến lợi phẩm xứng đáng, bây giờ thần biết để lại chúng cho ai. Gã hiệp sĩ Thánh chiến muốn có hình phạt, thì muôn tâu thánh thượng, xin người cứ để cho hình phạt được thi hành, chỉ cúi xin thánh thượng cho phép hạ thần được đem đầu chịu thay cho con trẻ. Mất thằng cháu Zbyszko, thần còn thiết gì sống nữa. Cháu nó còn trẻ, xin hãy để cho nó có thì giờ mua lấy một mảnh đất, sinh con đẻ cái lấy kẻ nối dòng dõi cha ông, đúng như lời Đức Chúa đã phán truyền cho loài người. Gã hiệp sĩ Thánh chiến sẽ không thèm hỏi xem ai đã rơi đầu, chỉ cốt có đầu rơi là đủ. Mà dòng họ chúng thần sẽ không phải chịu nỗi nhục tuyệt tự tông môn. Phải đi đón thần chết, con người ta ai chẳng cảm thấy hãi hùng, nhưng khi hiểu tốt hơn là chịu chết để cho dòng họ khỏi tuyệt tự thì…

Vừa thốt ra những lời ấy, ông vừa ôm chặt đầu gối đức vua. Đức vua hấp háy mắt - dấu hiệu chứng tỏ ngài đang xúc động - mãi sau ngài phán:

- Không lẽ ta lại ra lệnh chặt đầu một lão hiệp sĩ vô tội ư? Không thể, không thể được!

- Vả lại việc đó không công minh. - Viên trấn thành Kraków nói thêm. - Luật pháp trừng trị kẻ phạm tội, nhưng luật pháp đâu phải con rồng khát máu, không biết mình muốn máu của ai. Ông nghĩ làm thế thì nỗi điếm nhục không giáng xuống dòng họ ông sao? Nếu cháu ông lại đồng ý chấp nhận những điều ông vừa nói thì cháu chắt hắn đời đời bị người đời phỉ nhổ…

Nghe thấy thế, ông Maćko nói:

- Hẳn cháu nó chẳng chịu thế đâu. Nhưng nếu chuyện ấy xảy ra mà nó không hề hay biết, thì chắc hẳn sau này thế nào nó cũng trả thù cho tôi, như tôi sẽ rửa thù cho nó.

- Hà! - Vị hiệp sĩ xứ Tęczyn khuyên. - Ông nên tìm cách gì xin gã hiệp sĩ Thánh chiến rút lui lời kiện cáo của hắn đi thì hơn…

- Dạ thưa, tội cũng đã đến gặp hắn rồi…

- Thế sao? - Đức vua ngẩng đầu lên hỏi. - Hắn bảo thế nào?

- Hắn bảo hạ thần thế này: “Lẽ ra ngay trên đường quan lộ đi Tyniec, các ngươi đã phải van xin ta tha tội cho, nhưng các ngươi lại không muốn. Bây giờ đến lượt ta không muốn tha…”

- Thế sao lúc bấy giờ các ngươi không muốn xin lỗi?

- Bởi hắn bắt chúng thần phải xuống ngựa, đứng dưới đất xin lỗi kia ạ.

Đức vua lại một lần nữa vén tóc giắt ra sau vành tai. Ngài vừa toan thốt ra điều gì đó thì vừa lúc viên nội thần vào báo có hiệp sĩ Lichtenstein xin yết kiến.

Nghe vậy, vua Jagiełło đưa mắt nhìn tướng công Jaśko xứ Tęczyn rồi nhìn ông Maćko, và yêu cầu họ ở lại, như thể ngài hy vọng bằng uy thế quân vương, ngài sẽ thu xếp ổn thỏa chuyện này.

Gã hiệp sĩ Thánh chiến bước vào, cúi chào đức vua rồi nói:

- Muôn tâu bệ hạ! Đây là bản tâu kiện về việc người ta đã xúc phạm tới hạ thần ngay tại vương quốc của bệ hạ.

- Ngươi đến gặp ông này mà kiện. - Đức vua nói, trỏ ông Jaśko xứ Tęczyn.

Nhưng gã hiệp sĩ Thánh chiến nhìn thẳng vào ngài và nói:

- Thần không thông hiểu lắm luật pháp và tòa án của bản quốc đây, thần chỉ biết rõ một điều: là sứ thần của Giáo đoàn, chỉ có thể tâu kiện lên chính bệ hạ mà thôi.

Đôi mắt nhỏ của vua Jagiełło chớp chớp nóng nảy, nhưng rồi ngài cũng đưa tay cầm lấy tờ cáo trạng, chuyển ngay cho vị hiệp sĩ xứ Tęczyn.

Ông mở ra và bắt đầu đọc, càng đọc, vẻ mặt ông càng trở nên lo ngại và u uẩn hơn.

- Vậy ra, - rốt cuộc ông mới lên tiếng, - ngài nhất quyết đòi bằng được mạng sống của gã trai kia, cứ làm như thể gã đe dọa cả Giáo đoàn của các ngài không bằng. Chẳng lẽ dân hiệp sĩ Thánh chiến các ngài lại sợ cả một đứa trẻ?

- Chúng tôi, những hiệp sĩ Thánh chiến, không hề sợ bất cứ kẻ nào. - Viên lãnh binh Giáo đoàn vênh vang đáp.

Viên trấn thành lớn tuổi khẽ nói thêm:

- Kể cả Chúa Trời.

Hôm sau, trước phiên tòa của viên trấn thành, hiệp sĩ Powała xứ Taczew đã cố làm tất cả những gì có thể làm được để giảm nhẹ tội cho Zbyszko. Nhưng ông chỉ hoài công, dẫu đã cố đổ tội cho sự non dại và thiếu kinh nghiệm của chàng. Ông nói rằng ngay đến người lớn tuổi, một khi vừa thề cướp được ba chỏm lông công, một khi vừa cầu Chúa xin gửi ngay tới cho mình những ngù lông công ấy, rồi sau đó đột ngột trông thấy một ngù lông đột ngột hiện ra trước mắt, ắt cũng rất dễ nghĩ rằng đó chính là sự an bài của Chúa. Nhưng vị hiệp sĩ tốt bụng ấy không thể chối cãi một điều là nếu không có ông, hẳn ngọn giáo của Zbyszko đã xuyên thẳng vào ngực gã hiệp sĩ Thánh chiến. Gã Kuno ra lệnh mang tới trình tòa bộ áo giáp gã đã mặc ngày hôm trước, hóa ra đó chỉ là một bộ giáp phục bằng thép mỏng, chỉ dùng trong những cuộc viếng thăm long trọng mà thôi, mỏng mảnh đến nỗi nếu lưu ý đến sức khỏe phi thường của Zbyszko thì chắc chắn chàng hoàn toàn có thể đâm thủng giáp kia bằng ngọn giáo, làm vị sứ thần ta toi mạng. Người ta còn hỏi lại Zbyszko xem chàng có ý định giết chết gã hiệp sĩ Thánh chiến không. Chàng không hề muốn chối điều đó.

- Từ xa, tôi đã gào to bảo ông ta chĩa giáo ra, - chàng khai, - bởi lẽ nếu còn sống thì không đời nào ông ta chịu để yên cho kẻ khác lột mũ chiến ra khỏi đầu. Nhưng giá ngay từ xa ông ta bảo cho tôi biết ông ta là sứ thần thì chắc chắn tôi đã chẳng làm gì động tới ông ta.

Những lời ấy rất vừa ý các vị hiệp sĩ, mà vì lòng thương mến chàng, đang tụ tập rất đông đảo trước tòa, và lập tức vang lên nhiều tiếng nói: “Đúng thế! Tại sao y không báo trước?” Nhưng viên trấn thành vẫn giữ nguyên vẻ mặt cau có và nghiêm khắc. Sau khi ra lệnh cho những người có mặt im lặng, ông chiếu ánh mắt thăm dò vào Zbyszko rồi hỏi:

- Ngươi có thể thề trên mọi khổ hình của Chúa rằng ngươi không trông rõ chiếc áo choàng có hình thánh giá hay không?

- Sao lại như thế được? - Zbyszko đáp. - Nếu không thấy hình thánh giá, hẳn tôi đã nghĩ đó là một vị hiệp sĩ của ta, mà người của ta thì tôi đâm làm gì?

- Thế ngươi không nghĩ là làm sao một hiệp sĩ Thánh chiến lại có thể có mặt ngay gần kinh thành Kraków, trừ phi đó là sứ thần hay điệp sứ mang tín thư?

Zbyszko không trả lời câu hỏi đó, bởi chàng chẳng biết nói sao. Mọi người đều hiểu rõ một điều: nếu không có vị hiệp sĩ xứ Taczew thì lúc này đây, nằm trước tòa, thay vì bộ giáp phục của sứ thần sẽ chính là xác chết của y, với bộ ngực bị giáo xuyên thủng - và điều đó sẽ đem lại nỗi nhục không gột nổi cho dân tộc Ba Lan. Vì vậy, ngay cả những người hết lòng ủng hộ Zbyszko cũng hiểu rõ rằng phán quyết không thể nương nhẹ cho chàng…

Quả vậy, lát sau, viên trấn thành tuyên cáo:

- Vì hành động trong cơn bồng bột không kịp nghĩ kỹ xem mình chĩa giáo vào ai, vả lại hành động đó cũng không phải vì tức giận, nên Đức Chúa Cứu Thế của chúng ta sẽ xem xét tha cho chuyện ấy. Nhưng hỡi kẻ tội nhân, ngươi phải chịu tội chết trước Đức Mẹ Tối Linh, bởi luật pháp không thể dung tha cho ngươi được…

Nghe những lời đó, mặc dù đã đoán trước phần nào bản án, Zbyszko vẫn hơi tái mặt. Song ngay sau đó, chàng hất mái tóc dài ra sau lưng, làm dấu thánh rồi thốt lên:

- Đó là ý Chúa! Biết làm sao!

Rồi chàng ngoảnh sang ông Maćko, đưa mắt về phía gã Lichtenstein như nhắn nhủ ông hãy nhớ kỹ bộ mặt hắn. Ông Maćko gật đầu ra ý hiểu là sẽ khắc ghi. Gã Lichtenstein cũng đoán được ý nghĩa của ánh mắt cùng cử chỉ đó, và mặc dầu trái tim trong ngực hắn vẫn đang đập nhịp ngông cuồng và cay cú, nhưng một cơn rùng mình thốt nhiên đã chạy suốt từ gót lên đầu hắn, trước vẻ mặt đáng sợ đến dữ dằn của vị hiệp sĩ lớn tuổi kia.

Gã hiệp sĩ Thánh chiến hiểu rằng kể từ đây, giữa hắn và vị hiệp sĩ già cả đang đội chiếc mũ trụ mà hắn không thấy rõ mặt kia sẽ là mối cừu thù một mất một còn, dẫu hắn có muốn tránh ông cũng không tránh nổi, và khi hắn không còn là sứ thần nữa thì nhất định cả hai sẽ phải giáp mặt nhau, dẫu là ở ngay chính giữa kinh thành Malborg.

Lúc ấy, viên trấn thành bước sang căn phòng cạnh đấy để đọc bản tuyên án Zbyszko cho một viên thư ký thành thạo chép lại. Trong khoảng tạm nghỉ đó, vài hiệp sĩ bước lại bên gã hiệp sĩ Thánh chiến và bảo hắn:

- Ngươi hãy cầu Chúa để đến ngày phán xét, ngươi sẽ được xét xử bao dung hơn! Ngươi khát dòng máu kia lắm sao?

Nhưng Lichtenstein chú ý trước hết đến ông Zawisza, bởi vị hiệp sĩ ấy đã nổi tiếng khắp thế gian vì những chiến tích phi thường, sự am tường luật lệ hiệp sĩ giới mã thượng và lòng bền gan vững chí để luôn tuân thủ các luật lệ ấy. Khi gặp những chuyện rắc rối phức tạp nhất có liên quan đến danh dự hiệp sĩ, thì từ những miền rất xa xôi người ta cũng tìm đến để hỏi ý kiến ông, và chưa một ai dám phản đối ông, không chỉ vì không đấu sức nổi mà còn bởi lẽ người ta xem ông là “tấm gương của lòng ngay thẳng”. Chỉ một lời khen chê thốt ra từ miệng ông cũng đủ lan truyền rất nhanh khắp giới hiệp sĩ Ba Lan, Hung, Séc, Đức, và sẽ trở thành thanh danh hay ô danh cho một trang hiệp sĩ nào đó.

Vì vậy, Lichtenstein đích thân bước đến bên ông, và như thể muốn thanh minh cho sự cố chấp của mình, hắn nói:

- Chỉ đức đại thống lĩnh cùng hội đồng thánh giáo của Giáo đoàn mới có đủ quyền tha cho hắn - chứ mình tôi đâu thể…

- Đại thống lĩnh của các ông thì dính dáng gì đến luật pháp của chúng tôi? Ở đây, không phải đại thống lĩnh các ông, mà chỉ đức vua chúng tôi mới có quyền tha thứ. - Hiệp sĩ Zawisza nói.

- Nhưng với tư cách sứ thần, tôi phải đòi bằng được hình phạt.

- Trước khi là sứ thần, ông phải là hiệp sĩ đã, Lichtenstein ạ.

- Vậy ông cho rằng tôi đã phạm điều luật danh dự chăng?

- Vốn hiểu rõ luật lệ giới hiệp sĩ, ông biết người ta khuyên các hiệp sĩ phải học theo hai giống vật: sư tử và cừu. Trong chuyện này, ông học theo con gì vậy?

- Ông không phải là quan tòa phán xét tôi…

- Chính ông hỏi có phải ông phạm luật danh dự không, thì tôi nói cho ông rõ những gì tôi nghĩ.

- Ông nói sai rồi, tôi không thể nuốt nổi những lời đó đâu.

- Ông mắc nghẹn bởi chính điều ác của ông, đâu phải lỗi tại tôi.

- Nhưng chắc Chúa Ki-tô sẽ hiểu cho rằng tôi chỉ muốn bảo vệ thanh danh của Giáo đoàn hơn là lo cho danh dự bản thân…

- Chúa sẽ phán xét tất thảy chúng ta.

Cuộc trao đổi bị cắt ngang bởi viên trấn thành và thư ký đã quay lại. Người ta đoán trước rằng bản án sẽ không lành, không khí trở nên câm lặng. Viên trấn thành ngồi vào ghế của ông sau bàn, cầm thánh giá có khắc hình Chúa Giêsu lên, ra lệnh cho Zbyszko quỳ nghe án.

Viên thư ký bắt đầu tuyên đọc bản án bằng tiếng La-tinh. Cả Zbyszko lẫn những người có mặt đều không hiểu, nhưng ai cũng đoán ra rằng đó là bản án tử hình. Sau khi nghe tuyên án, Zbyszko đập tay vào ngực mấy lần, lặp đi lặp lại:

- Lạy Chúa, xin hãy thương xót kẻ có tội là con.

Rồi chàng đứng lên, lao vào vòng tay ông Maćko, ông lặng lẽ hôn mái đầu và đôi mắt của chàng.

Ngay chiều hôm ấy, trong tiếng kèn đồng vang động, một viên hạ quan tuyên cáo cho tất cả giới hiệp sĩ, quan khách và thị dân ở bốn góc chợ được biết rằng: trang chủ quý tộc Zbyszko trang Bogdaniec bị kết tội chém đầu bằng đại đao theo bản án của viên trấn thành.

Ông Maćko xin hoãn việc thi hành án tử hình lại ít lâu, điều mà người ta dễ dàng chấp thuận, bởi thời bấy giờ người ta để rất rộng rãi thời giờ cho các tội nhân phải phân chia gia sản, cho phép họ có thời gian thu xếp đâu đấy gia tư và cầu nguyện Chúa trước khi lãnh án. Chính gã Lichtenstein cũng không muốn án tử hình được thi hành quá nhanh, vì gã hiểu rằng một khi việc xúc phạm đến danh dự Giáo đoàn đã được phân xử, thì tốt nhất đừng nên trêu tức thêm nữa vị vua hùng mạnh của đất nước này, người mà gã được phái đến gặp không chỉ để tham dự lễ rửa tội cho ấu chúa mà còn để thương thuyết về vùng đất Dobrzyń. Nhưng lý do cần lưu tâm nhất lại là sức khỏe của hoàng hậu. Đức cha giám mục Wysz không muốn có việc hành quyết trước khi hoàng hậu khai hoa, ông nghĩ rất đúng rằng không tài nào có thể giấu nổi bà một chuyện như vậy, mà khi biết tin đó, những rối loạn không lành rất có thể sẽ nảy sinh, gây tác hại nghiêm trọng cho ngọc thể hoàng hậu. Chính vì vậy, Zbyszko có được thêm vài tháng nữa để thu xếp gia tư và vĩnh biệt những người thân.

Ông Maćko vào ngục thăm chàng hằng ngày, cố gắng an ủi chàng bằng mọi cách. Họ buồn rầu trò chuyện về cái chết không sao tránh khỏi của Zbyszko, và còn buồn bã hơn về sự tuyệt tự của dòng họ.

- Chẳng còn cách nào khác, chú phải lấy vợ thôi. - Một bận, Zbyszko khuyên.

- Thà chú cố tìm một kẻ họ hàng nào đó, dẫu xa xôi còn hơn. - Ông Maćko âu sầu nói. - Chú còn tâm trí nào nghĩ đến chuyện đàn bà nữa, khi mà đầu cháu sắp bị chém đến nơi rồi. Mà nếu như có phải lấy một mụ nào đó, thì chú cũng không thể lấy trước khi gửi lời thách đấu đến cho thằng Lichtenstein, trước khi rửa được thù này. Đừng lo!…

- Chúa sẽ trả công cho chú! Dẫu sao chúng ta cũng còn được điều an ủi ấy! Cháu biết chú sẽ không bao giờ tha cho hắn. Nhưng chú định thế nào?

- Khi hắn làm xong nhiệm vụ sứ thần, hai bên có thể chiến hoặc hòa - cháu hiểu chứ? Nếu chiến, chú sẽ gửi cho hắn lời thách đấu tay đôi ngay trước trận tiền với chú.

- Trên đất bằng chứ?

- Trên đất bằng, trên bộ hoặc trên ngựa, nhưng phải đánh đến chết, không chấp nhận bắt làm nô lệ. Còn nếu hai nước hòa hoãn, chú sẽ thân hành đến tận thành Malborg, đâm giáo vào cổng thành, lệnh cho tên lính kèn phải nổi hiệu kèn gọi hắn ra đấu một trận sống mái. Hắn không thoát khỏi tay chú được đâu.

- Hắn không thoát nổi. Nhưng liệu chú có đánh đổ nổi hắn không?

- Nổi không ấy à?… Chú không địch nổi hiệp sĩ Zawisza, hiệp sĩ Paszko, hay hiệp sĩ Powała, chứ còn cái loại như hắn, chẳng dám nói khoe nhưng chú đánh được một lúc hai thằng. Hắn sẽ được gặp Đức Mẹ Thánh chiến của hắn cho mà coi! Liệu hắn có khỏe hơn gã hiệp sĩ xứ Fryzja không? Khi chú chém bổ thượng gã kia, nếu không vướng mũ sắt che đầu thì đến đâu lưỡi rìu mới chịu dừng lại, cháu biết không? Đến tận răng! Chứ không à?

Nghe đoạn, Zbyszko thở phào một cái dài khoan khoái, thốt ra:

- Vậy thì dẫu có chết cháu cũng nhẹ lòng hơn.

Cả hai lại thở dài. Rồi vị trang chủ quý tộc cao tuổi nói giọng xúc động:

- Cháu đừng lo. Đến ngày phán xét cuối cùng, xương cốt cháu sẽ không phải lạc nhau đâu. Chú đã thuê đóng cho cháu một cỗ áo quan gỗ sồi chắc hơn hẳn mọi thứ quan quách của các tu sĩ dòng Thánh nữ Maria. Cháu sẽ không phải chịu chết như một gã nông phu đâu. Chú cũng không để cho họ chặt đầu cháu trên thứ dạ tầm thường vẫn dùng kê đầu bọn thị dân đâu. Chú đã bảo lão Amylej lo cho một súc dạ nguyên, loại dạ có thể dâng cho đức vua may áo choàng ấy. Chú chẳng tiếc tiền xin lễ misa cho cháu - đừng lo gì cả!

Những điều đó khiến Zbyszko vững lòng hơn, chàng cúi hôn tay chú, nhắc đi nhắc lại:

- Chúa sẽ trả công cho chú!

Nhưng cũng đôi khi, mặc những lời an ủi, lòng chàng chợt trào lên một nỗi tiếc nuối khôn nguôi. Có lần, khi ông Maćko vào thăm, vừa chào hỏi xong, chàng đã đưa mắt nhìn ra bên ngoài, qua những chấn song sắt chôn chắc trong tường, hỏi:

- Ngoài kia ra sao hở chú?

- Trời đang đẹp như dát vàng, mặt trời ấm áp, cả thế gian thật đáng yêu.

Nghe ông nói, Zbyszko đưa hai tay vòng ra đỡ gáy, ngửa đầu ra phía sau mà thốt lên:

- Hey! Lạy Chúa! Giá được cưỡi lên lưng ngựa phóng ngoài đồng nội mênh mông nhỉ! Thật tiếc phải chết trẻ! Tiếc quá chừng!

- Người kỵ sĩ rồi cũng phải chết mà cháu! - Ông Maćko nói.

- Nhưng trước khi chết còn được giết bao nhiêu giặc nữa!…

Rồi chàng bắt đầu hỏi thăm về chư vị hiệp sĩ đã được gặp tại hoàng cung: ông Zawisza, ông Farurej, ông Powała xứ Taczew, ông Lis xứ Targowisko, cùng tất cả những người khác - họ đang làm gì, chơi bời ra sao, tập tành thế nào? Chàng háo hức lắng nghe như nuốt từng lời ông Maćko. Ông kể cho chàng nghe chuyện sáng tinh mơ họ mặc đầy đủ giáp phục, mang khí giới tập nhảy qua lưng ngựa, tập quăng đây thòng lọng, tập đấu nhau bằng những thanh kiếm và rìu lắp lưỡi bằng chì cho thêm nặng. Và sau rốt, chuyện họ tiệc tùng yến ẩm ra sao, hát những bài gì. Bằng cả tâm hồn và trái tim, Zbyszko những muốn bay ngay đến với họ. Khi chàng được biết rằng ngay sau lễ rửa tội cho ấu chúa, hiệp sĩ Zawisza định sẽ khởi hành đi một chuyến thật xa xuống mãi phía nam nước Hung để đánh quân Thổ, chàng không thể kìm nổi lòng mình, thốt lên:

- Phải thả ta ra để ta đi cùng ngài, hãy cho ta được chết trong khi chiến đấu với quân vô đạo!

Nhưng đó là điều không thể.

Trong khi ấy, lại có một chuyện khác. Hai vị quận chúa xứ Mazowsze vẫn không thôi nghĩ cách cứu Zbyszko, bởi bằng vẻ đẹp và tuổi trẻ của mình, chàng đã chinh phục được lòng yêu mến của cả hai. Sau khi cân nhắc, quận chúa Aleksandra Ziemowitowa đã viết thư cho đại thống lĩnh của Giáo đoàn. Tuy đại thống lĩnh không thể thay đổi được bản án mà viên trấn thành đã tuyên cáo, nhưng ông ta vẫn có thể can thiệp với đức vua xin tha tội chết cho chàng. Và dù vua Jagiełło không muốn tỏ ra bao dung cho vụ tấn công sứ thần, nhưng nếu đại thống lĩnh đích thân bênh vực thì chắc hẳn đức vua cũng rất vui lòng được tha cho chàng trai. Thế là lại một lần nữa, niềm hy vọng trào dâng trong trái tim hai vị quận chúa. Quận chúa Aleksandra vốn có cảm tình với các hiệp sĩ hào hoa phong nhã của Giáo đoàn, và bà cũng được họ rất coi trọng. Đã bao lần từ thành Malborg, những món quà hậu hĩnh và những bức thư - trong đó đại thống lĩnh gọi bà là nữ ân nhân đáng tôn sùng, thánh thiện, người bênh vực công tâm của Giáo đoàn - được gửi đến tay bà. Tiếng nói của quân chúa có thể có hiệu lực, rất có thể lời thỉnh cầu của bà sẽ không bị từ chối. Chỉ cần tìm được một tín sứ tận tình có thể nỗ lực đi đến đấy, trao thư thật nhanh và mang lời phúc đáp mau chóng trở về. Biết tin ấy, không chút ngần ngại, ông Maćko cao tuổi liền sốt sắng nhận lời…

Được đề nghị, viên trấn thành đồng ý ấn định một thời hạn hoãn việc thi hành bản án tử hình. Đầy phấn chấn, ngay ngày hôm ấy ông Maćko sửa soạn hành trang rồi vào gặp Zbyszko để báo cho chàng cái tin vui mừng này.

Thoạt tiên, Zbyszko bùng ra một cơn vui mừng cuồng nhiệt, như thể người ta đã mở cửa tháp phóng thích cho chàng. Nhưng lát sau chàng lại trầm ngâm rồi đột nhiên sa sầm mặt thốt lên:

- Liệu có thể hy vọng điều gì tốt lành ở bọn Đức chăng? Lẽ ra gã Lichtenstein cũng đã có thể đề nghị đức vua ta tha tội chết cho cháu - và như thế hắn cũng lợi thêm, bởi sẽ tránh được cuộc trả thù - vậy mà hắn đã không thèm làm.

- Hắn vẫn tức vì trên quan lộ Tyniec ta không thèm xin lỗi hắn đấy mà. Về đại thống lĩnh Konrad thì người ta chưa nói điều gì xấu. Vả, nghĩ cho cùng, ta có mất gì trong chuyện này đâu.

- Đúng vậy. - Zbyszko thốt lên. - Nhưng đến đó chú chớ có khom lưng uốn gối chào lão ta đấy nhé!

- Sao chú lại phải khom lưng uốn gối? Chú chỉ mang thư của quận chúa Aleksandra đến, thế thôi…

- Ha! Nếu chú đã sẵn lòng như vậy, cháu xin cầu Chúa ban cho chú thêm sức ở nơi ấy…

Rồi đột ngột đưa mắt liếc nhanh sang ông chú, chàng bảo:

- Nếu đức vua tha tội chết, thì thằng Lichtenstein là của cháu, không phải của chú đâu đấy nhé. Chú nhớ lấy!…

- Đầu mày chưa chắc có còn không, đừng vội nói trước! Mày có quá đủ những lời thề nguyền vớ vẩn ngu xuẩn ấy rồi đấy! - Ông chú cao tuổi tức mình nói.

Cả hai lao vào vòng tay nhau, rồi Zbyszko ở lại trong ngục một mình. Niềm hy vọng và nỗi phấp phỏng thay nhau giằng xé tâm can chàng. Những khi đêm buông, cơn dông tố nổi lên vần vụ bầu trời, khi khung cửa sổ lóe lên ánh sáng dữ dằn của những tia chớp và bức tường rung chuyển bởi những tiếng sấm vang động, khi gió lốc lùa vào tháp canh làm tắt mất ngọn đèn cầy mờ tỏ thắp cạnh giường, thì ngồi chìm trong bóng tối, chàng Zbyszko lại đánh mất nốt chút hy vọng le lói cuối cùng, và suốt đêm chàng không tài nào chợp mắt nổi…

“Ta không thể nào tránh được thần chết nữa rồi,” chàng nghĩ bụng, “không gì có thể cứu ta được nữa!”

Ngày hôm sau, quận chúa Anna Januszowa nhân hậu lại vào thăm chàng, cùng đi với bà là Danusia với cây đàn luýt bé xíu đeo ở thắt lưng. Zbyszko quỳ xuống chân hai người, rồi mặc dù đang trong nỗi dằn vặt đớn đau sau một đêm mất ngủ, đang trong cơn bất hạnh và phấp phỏng, nhưng chàng vẫn chưa quên mất nghĩa vụ hiệp sĩ của mình - chàng vẫn bày tỏ với Danusia niềm ngưỡng mộ trước sắc đẹp của nàng…

Nhưng quân chúa ngước đôi mắt u buồn nhìn chàng và bảo:

- Thôi, ngươi đừng ngạc nhiên về sắc đẹp con bé làm gì nữa, bởi nếu ông Maćko không mang tin tốt lành trở về hoặc hoàn toàn không trở về nữa, thì chẳng mấy chốc ngươi sẽ có khối thứ để mà ngạc nhiên trên thượng giới cao xanh kia…

Rồi bà rơi lệ thương cảm cho tương lai phấp phỏng của chàng hiệp sĩ, Danusia cũng khóc theo bà, và Zbyszko lại quỳ xuống bên chân hai người, bởi trái tim chàng lại mềm ra như sáp gặp hơi nóng khi nghe tiếng khóc than của hai người phụ nữ. Chàng không yêu Danusia như tình chồng yêu vợ, nhưng vẫn cảm thấy yêu nàng với cả tâm hồn, và mỗi khi gặp nàng, trong lòng chàng chợt diễn ra một điều gì đó, như thể ở đấy tồn tại một con người thứ hai, ít tàn ác hơn, ít bốc đồng hơn, ít khao khát chiến chinh hơn, thay vì thế lại khao khát tình yêu đương ngọt ngào. Chàng cảm thấy một niềm tiếc hận lớn lao là sắp phải từ giã nàng, không thực hiện được những gì đã cùng nàng thề nguyện.

- Hỡi thiếu nữ thương yêu, tôi chẳng còn được dâng lên dưới chân nàng những ngù lông công ấy nữa rồi. - Chàng nói. - Nhưng khi ra mắt Chúa, tôi sẽ thưa cùng ngài: “Xin Chúa hãy trừng phạt những tội lỗi của con, nhưng tất thảy những gì tốt đẹp nhất nơi trần thế, cầu xin Chúa đừng ban cho ai khác ngoài tiểu thư Jurandówna trang Spychow!”

- Các người mới quen biết nhau chưa được bao lâu, - quận chúa thốt lên, - xin Chúa để tình thân ấy đừng vô ích.

Zbyszko nhớ lại những chuyện đã xảy ra tại tửu quán ở Tyniec và lòng chàng chợt mềm hẳn lại. Rồi chàng xin Danusia hát lại cho chàng nghe bài mà nàng từng hát hôm xưa, khi chàng đỡ cho nàng khỏi ngã từ ghế và bế nàng lại trao cho quận chúa.

Dẫu chẳng lòng nào muốn hát, Danusia vẫn cố ngước đầu nhìn lên vòm trần, rồi nhắm mắt lại như một chú chim non, nàng cất tiếng hát:

♫ Ước gì có cánh như chim, ♫

♫ Để băng sông núi đi tìm, chàng ơi! ♫

♫ Đậu lên cành nhỏ bên người, ♫

♫ Thưa rằng: “Đây gái mồ côi phận nghèo…” ♫

Nhưng từ dưới hàng mi khép chặt chợt tràn ra những giọt lệ, nàng nghẹn lời không sao hát tiếp được nữa. Zbyszko bèn bế bổng cô gái lên tay như hồi nào tại tửu quán Tyniec, và vừa đu đưa bế đi khắp phòng chàng vừa thốt lên trong niềm phấn hứng bồng bột:

- Đâu phải tôi tìm nơi nàng một nữ chúa để thờ! Xin Chúa hãy cứu tôi thoát chết, và xin nàng hãy lớn mau lên, khi nào mẹ cha ưng thuận, tôi xin cưới nàng ngay, hỡi cô gái đáng yêu!

Danusia ôm ghì lấy cổ chàng, giấu khuôn mặt đầm đìa nước mắt vào vai chàng. Và thế là trong lòng chàng nỗi tiếc nuối chợt cuồn cuộn trào dâng, trào dâng từ chốn thảm sâu của bản tính Slav phóng khoáng, từ tâm hồn mộc mạc của chàng gần như bật lên thành khúc hát dân dã:

♫ Ước gì anh lấy được nàng ♫

♫ Ước gì đây đấy hai đàng sánh đôi… ♫

Chương 6

Đúng lúc ấy đột ngột xảy ra một sự kiện khiến tất thảy những việc khác mất hẳn ý nghĩa. Gần tối ngày hai mươi mốt tháng sáu, từ hoàng cung truyền đi tin hoàng hậu bị yếu đột ngột. Các danh y được triệu vào cung, lưu lại phòng hoàng hậu cùng đức giám mục Wysz suốt cả đêm. Qua miệng các thị nữ phục dịch trong cung, người ta được biết hoàng hậu đang có nguy cơ bị sinh non. Ngay trong đêm ấy, viên trấn thành Kraków là Jaśko Topór xứ Tęczyn đã phái các điệp sứ cấp báo tin này với đức vua đang vắng mặt. Sáng hôm sau, tin dữ đã như sấm lan khắp thành đô và vùng phụ cận. Đó là ngày Chúa nhật, vì vậy nhiều đám người tụ tập đông nghẹt trong các nhà thờ được các vi linh mục khuyến cáo nên cầu nguyện cho sức khỏe của hoàng hậu. Lúc này, mọi hồ nghi đều tan biến. Thế là dân tứ xứ tụ họp về đây đón chờ lễ đặt tên cho ấu chúa cùng giới trang chủ quý tộc và đại biểu thương gia kéo nhau vào cung, các phường thợ thủ công và hội đoàn mang theo cả cờ hiệu.

Kể từ trưa, những đám người đông không tính xuể vây quanh cung Wawel, các đội cung thủ ngự lâm giữ trật tự, buộc mọi người phải bình tĩnh và yên lặng. Phố xá gần như hoàn toàn vắng người, trên các đường phố thỉnh thoảng mới có từng đoàn nông phu vùng lân cận tiến về phía hoàng cung, họ cũng đã hay tin bệnh tình hoàng hậu kính yêu.

Sau cùng, ở cổng chính hoàng cung xuất hiện đức giám mục và viên trấn thành, cùng với họ là các tăng lữ của nhà thờ chánh xứ, các ủy viên hội đồng thành phố cùng giới hiệp sĩ. Họ tản dọc tường thành, chia nhau đi vào đám dân chúng, vẻ mặt mang tin mới nhưng mở miệng lại truyền nghiêm lệnh: khi nghe tin, cấm tuyệt đối không được hò reo lớn tiếng làm kinh động người bệnh. Rồi họ thông báo cho toàn thể chúng dân biết hoàng hậu đã sinh hạ một công chúa. Tin ấy khiến con tim muôn dân tràn ngập sướng vui, nhất là ngay lúc ấy, người ta còn biết thêm rằng tuy hoa nở trước kỳ nhưng hiện chưa thấy dấu hiệu gì nguy hiểm đe dọa tính mạng hai mẹ con. Những đám đông bắt đầu tản đi, bởi lẽ ở gần cung điện không được phép hò reo, trong khi ai nấy đều đang muốn được biểu lộ niềm hoan hỉ tột độ của mình thành lời.

Khi những đường phố dẫn tới quảng trường chợ chính đã tràn ngập người, thì lập tức những tiếng ca hát và reo hò vui sướng vang lên. Không một ai thất vọng hay buồn bã vì chuyện hoàng hậu đã sinh con gái. “Đức vua Lui[124] không có con trai nối dõi, trao vương quyền lại cho nữ vương Jadwiga, thì đã sao đâu?” Người ta bảo nhau. “Nhờ cuộc nhân duyên của bà với đức vua Jagiełło, vương quốc ta lại trở nên hùng cường gấp đôi. Giờ cũng vậy thôi. Tìm đâu được một vị nữ chúa kế vị ngai vàng có thể sánh ngang với công chúa chúng ta, khi mà hoàng đế Thánh chế La Mã cũng như các quốc vương khác đều không có một quốc gia vĩ đại, một vùng đất mênh mông, một giới hiệp sĩ đông đảo như chúng ta! Các quận công hùng cường nhất trên thế gian sẽ phải tranh nhau cầu hôn với công chúa, sẽ phải khom lưng cúi chào đức vua và hoàng hậu chúng ta, sẽ phải ngựa xe lui tới kinh thành Kraków. Giới thương gia ta sẽ tha hồ thu lợi. Chưa chừng một quốc gia nào đó như Séc hay Hung lại muốn nhập luôn vào vương quốc chúng ta cũng nên? Đám thương gia bàn tán như thế, và niềm sung sướng mỗi lúc một lan rộng hơn. Người ta mở tiệc tại nhà riêng cũng như các tửu điếm. Quảng trường chợ bập bùng trong đêm với hằng hà sa số đèn nến. Khắp các vùng phụ cận kinh thành Kraków, ngày càng có nhiều toán nông dân kéo vào thành, dựng trại bên những cỗ xe ngựa. Dân Do Thái trò chuyện náo nhiệt cạnh thánh đường Do Thái ở Kazimierz[125]. Mãi đến khuya lắm, khi trời gần rạng sáng, quảng trường chợ vẫn nhộn nhịp tưng bừng, nhất là bên cạnh nhà hội đồng thành phố và nhà để cân, cứ tưng bừng như đang giữa phiên chợ lớn. Người ta kháo nhau tin tức, người ta phái người chạy lên hoàng cung lấy tin, người ta bâu quanh những người mang tin mới trở về thành những đám đông tấp nập.

124. Tức vua Ludwik Hung, hay Ludwik I, cha của Jadwiga.

125. Vua Kazimierz Vĩ Đại cho dân Do Thái tập trung sinh sống ở khu phố nằm giữa cung Wawel và sông Wisla trong thành Kraków. Từ đó, khu này được mang tên vị vua cuối cùng của dòng họ Piast để tưởng nhớ ông.

Tin xấu nhất trong những tin mới ấy là việc đức giám mục Piotr đã làm lễ rửa tội cho ấu chúa ngay trong đêm. Tin ấy khiến người ta ngờ rằng chắc công chúa yếu lắm. Nhưng nhiều người đàn bà trong giới thị dân giàu kinh nghiệm lại kể ra những trường hợp mà đứa trẻ sơ sinh tưởng chết mười mươi lại khỏe lên sau khi chịu lễ rửa tội.

Vì vậy, niềm hy vọng lại được củng cố, và nó càng mạnh thêm lên khi người ta nghe cái tên được đặt cho công chúa. Họ bảo nhau rằng không một đứa trẻ trai hoặc gái nào mang tên Bonifacy hay Bonifacja lại có thể chết ngay sau khi chào đời, bởi chúng đã được giao phó sứ mệnh thực thi điều thiện, mà trong những năm đầu - nhất là trong những tháng tuổi đầu tiên - đứa trẻ sơ sinh đâu đã có thể làm điều lành hay điều ác.

Song, ngày hôm sau, từ hoàng cung truyền ra những tin tức không lành về cả hài nhi lẫn sản phụ khiến cả đô thành xao xuyến. Trong các nhà thờ, suốt ngày đêm người ta tụ tập cầu nguyện đông nghịt như giữa kỳ ăn chay kiêng cữ. Người ta đã dâng hiến vô số lễ vật để cầu nguyện cho sức khỏe của hoàng hậu và công chúa. Thật xúc động trước cảnh những người nông dân nghèo khổ mang đến hiến từng góc tư bánh mì, một con cừu non, mấy con gà, vài xâu nấm khô hoặc mấy lẵng hạt dẻ. Biết bao đồ lễ vật có giá trị lớn được tế hiến bởi giới hiệp sĩ, thương gia và các phường thợ thủ công. Người ta phái sứ giả mang đồ tế hiến đến những nơi thiêng liêng khẩn cầu. Các nhà chiêm tinh chăm chú theo dõi bầu trời sao. Ở ngay tại đô thành Kraków, người ta tổ chức những đám rước lễ trọng thể. Tất cả các phường thợ và hội bạn đều tham gia. Cả thành đô sặc sỡ đủ sắc cờ xí. Có cả một đám rước lễ của trẻ đồng ấu, bởi người ta cho rằng những sinh linh non tơ vô tội ấy dễ cầu xin Đức Chúa ban ơn lành hơn cả. Càng ngày càng có thêm nhiều đám người mới, rất đông đảo, từ các vùng lân cận kéo vào thành.

Cứ thế, ngày ngày nối nhau trôi qua trong tiếng chuông đổ hồi rền rĩ, trong tiếng ồn ào huyên náo từ các nhà thờ, trong những cuộc hành lễ cầu nguyện và những đám rước. Nhưng một tuần lễ trôi qua, thấy hoàng hậu đang bệnh trọng và ấu chúa sơ sinh đều vẫn còn sống thì niềm hy vọng bắt đầu len vào những con tim. Mọi người tin rằng Đức Chúa không nỡ mang đi sớm như vậy vị nữ chúa của vương quốc, người đã thực hiện được từng ấy việc lớn lao cho đất nước. Không lẽ vị nữ sứ đồ đã hy sinh niềm hạnh phúc bản thân để lôi kéo dân tộc ngoại đạo cuối cùng của châu Âu đến với Ki-tô giáo lại phải bỏ dở dang công cuộc vĩ đại ấy mà đi? Các học giả nhắc đến bao việc bà đã làm cho Viện đại học, các tăng lữ nhắc bao việc bà đã làm sáng danh Chúa, các chính khách nhắc bao việc bà đã làm vì hòa bình giữa các vương quốc Ki-tô giáo, những nhà lập pháp - bao việc bà đã làm vì công lý, những người nghèo - bao việc bà đã làm vì những kẻ bần dân. Và không một ai có thể chấp nhận rằng sự sống của sinh linh cần thiết nhường kia cho toàn vương quốc và thế giới lại có thể bị cắt đứt quá sớm.

Nhưng ngày mười ba tháng bảy, những hồi chuông tang tóc rền vang báo tin cái chết của ấu chúa. Cả thành phố lại cồn lên, nỗi lo âu lại đè nặng lòng người, đám đông lại quây quanh hoàng cung chờ hỏi thăm sức khỏe hoàng hậu. Nhưng lần này không có ai bước ra báo tin lành nữa. Vẻ mặt các triều thần đi vào rồi ra khỏi cổng cung đình đều u ám và ngày càng trở nên âu sầu hơn. Người ta đồn rằng đức cha Stanislaw xứ Skarbimie[126], đại học sĩ khoa học khai phóng[127] ở Kraków, ngày đêm túc trực không rời hoàng hậu một bước. Ngày nào hoàng hậu cũng được rước Mình Thánh Chúa. Người ta dồn rằng sau mỗi cuộc ban thánh thể, phòng hoàng hậu đều tràn ngập ánh sáng thiên giới. Một số người được tận mắt nom thấy ánh sáng lọt qua cửa sổ, nhưng cảnh tượng ấy chỉ càng khiến cho những kẻ bề tôi hết lòng tận tụy với bà thêm phần sợ hãi, bởi đó là dấu hiệu cho thấy cuộc sống thiên giới phi phàm đã bắt đầu đến với bà.

126. Ông là hiệu trưởng đầu tiên của Viện đại học Kraków sau khi trường được tái thiết.

127. Đại học sĩ hay thái học sĩ (magister) là học vị của người tốt nghiệp bậc đại học thời ấy. Khoa học hay nghệ thuật khai phóng (artes liberaies) là toàn bộ nội dung học đại học thời ấy, bao gồm ba môn cấp thấp (trivium) và bốn môn cấp cao (quadrivium).

Tuy vậy, một số người vẫn không tin sẽ có thể xảy ra điều kinh khủng kia, họ tự cổ vũ bằng niềm hy vọng rằng thiên đình vốn công minh sẽ chấp nhận chỉ một sinh linh dâng hiến. Nhưng sáng sớm thứ Sáu ngày mười bảy tháng bảy, một tin kinh hoàng lan truyền trong dân chúng: hoàng hậu đang hấp hối! Tất thảy những ai đang sống đều vội vã chạy ngay đến dưới chân hoàng cung. Thành phố vắng kiệt người, chỉ còn lại những kẻ tật nguyền không thể đi lại được, ngay cả các bà mẹ trẻ cũng bế con chạy vội đến túc trực ở cổng cung điện. Các cửa hiệu đóng kín, không một ai nấu ăn, mọi việc đều đình cả lại. Ngược lại, dưới chân đồi Wawel đen đặc một biển người thảng thốt, kinh hoàng và câm lặng.

Vào hồi mười ba giờ, quả chuông đại trên giáo đường chính chợt reo vang. Thoạt tiên người ta không hiểu ngay điều đó nghĩa là gì, dẫu nỗi lo sợ đã làm tóc trên đầu dựng ngược. Mọi ánh mắt đều hướng lên gác chuông, hướng vào chiếc đại hồng chung đang lắc lư mỗi lúc một rộng hơn, rồi tiếng rền rĩ ai oán của nó bắt đầu được những quả chuông khác trong khắp thành đô họa theo, như chuông nhà thờ dòng Franciskan, chuông nhà thờ Chúa Ba Ngôi, chuông nhà thờ Đức Mẹ Đồng Trinh Maria, và lan mãi xa hơn nữa, xa mãi khắp chiều rộng chiều dài của thành đô. Rốt cuộc người ta kinh hoàng hiểu ra ý nghĩa những tiếng chuông nức nở kia, bao hồn người thảng thốt và đau đớn, ngỡ như trái tim đồng của những chiếc chuông đập thẳng vào trái tim ứ máu của những ai đang có mặt.

Rồi đột nhiên trên tháp xuất hiện một lá cờ đại màu đen có hình đầu lâu to chính giữa, bên dưới bắt tréo hai đoạn xương trắng rợn. Khi ấy, không còn ai dám ngờ vực nữa: hoàng hậu đã dâng linh hồn lên Chúa.

Dưới chân hoàng cung òa lên tiếng kêu rú và tiếng khóc than của cả trăm ngàn con người, tiếng nức nở hòa trong những hồi chuông thảm đạm. Một số người lăn nhào ra đất, cào xé quần áo đang mặc, cào cấu mặt mày, những kẻ khác trân trân dán mắt vào tường hoàng cung trong cơn mù lòa thảng thốt, bao người rên lên những tiếng câm đặc, số nữa vươn tay về phía nhà thờ và phòng ở của hoàng hậu để kêu cầu phép nhiệm mầu cùng lượng nhân từ của Chúa. Nhưng đâu đấy cũng bật ra những tiếng nói giận dữ mà trong cơn cuồng phẫn tuyệt vọng đã biến thành những lời báng bổ: “Sao dám bắt hoàng hậu tôn kính của chúng tôi đi? Vậy những đám rước lễ, những lời cầu nguyện và van xin của chúng tôi để làm gì? Những đồ bạc vàng hiến tế đẹp đẽ tinh khôi là thế không mang lại gì ư? Chẳng lẽ lấy cứ lấy đi mà cho lại chẳng cho?” Còn những người khác chỉ biết lặp đi lặp lại một tiếng kêu than nức nở “Chúa ơi! Chúa ơi! Chúa ơi!” giữa những giọt lệ chứa chan. Một đám đông định xông vào hoàng cung để được nhìn lần cuối khuôn mặt thân yêu của hoàng hậu. Người ta không cho họ vào, nhưng hứa là vài ngày nữa linh cữu bà sẽ được quàn tại nhà thờ chánh xứ để ai cũng được đến bái yết và cầu nguyện bên bà. Mãi đến gần tối, những đám người âu sầu buồn thảm mới lần lượt tản ra, kéo xuống phố, kể lại cho nhau nghe về những giờ lâm chung của hoàng hậu, bàn tán về lễ tang sắp đến cùng những phép mầu nhiệm mà họ tin chắc là sẽ xảy ra bên linh cữu hoàng hậu cũng như quanh mộ bà. Người ta cũng truyền nhau tin đồn hoàng hậu sẽ được tuyên thánh ngay sau khi qua đời, và khi vài người tỏ ý nghi ngờ không rõ chuyện đó có thể hay không thì dân chúng liền phẫn nộ đe dọa sẽ từ bỏ Giáo hoàng Roma để theo Giáo hoàng Avignon.

Nỗi đau buồn thê lương giáng xuống thành đô, xuống toàn vương quốc, không chỉ chúng dân mà tất thảy mọi tầng lớp đều cảm thấy dường như cùng với cuộc đời mình, hoàng hậu đã tắt đi cả ngôi sao tốt lành từng chiếu soi cho đất nước. Ngay trong đám triều thần Kraków cũng có người nhìn về tương lai một cách u tối, bắt đầu đặt ra cho mình và cho người khác câu hỏi: Bây giờ sẽ ra sao? Liệu sau khi hoàng hậu qua đời, đức vua Jagiełło có còn được quyền trị vì toàn vương quốc nữa chăng, hay ngài phải trở về với đất Litva, với ngôi vị đại quận công? Một số kẻ đoán - mà như sau này chứng tỏ là không phải không có lý - rằng chính đức vua cũng muốn rời ngôi, và nếu thế thì vương quốc đâu còn là một vùng đất mênh mông; lại bắt đầu những cuộc tiến công đánh phá từ phía Litva và những cuộc phản kích đẫm máu của các cư dân hăng máu ở vương quốc Ba Lan. Giáo đoàn Thánh chiến sẽ lại mạnh lên, hoàng đế Thánh chế La Mã và vua Hung sẽ mạnh lên, còn vương quốc - cho đến ngày hôm qua vẫn là một trong những quốc gia hùng mạnh nhất thế gian - sẽ bị rơi vào suy sụp và chịu nhục.

Thấy trước khả năng phải chịu thua thiệt, đám thương nhân đang đứng trước vùng đất mênh mông mở rộng cửa đón mời của xứ Litva và Nga liền dâng lễ vật cầu nguyện cho đức vua Jagiełło tiếp tục trị vì toàn vương quốc. Nhưng nếu thế thì người ta lại tiên đoán cuộc chiến với Giáo đoàn sắp sửa nổ ra đến nơi, vì ai cũng hiểu rằng cho tới nay, chỉ mình hoàng hậu mới có thể kìm giữ cuộc chiến ấy mà thôi. Bây giờ, người ta nhắc nhau nhớ lại chuyện hồi trước. Phẫn nộ vì thói tham lam và hiếu sát của bọn hiệp sĩ Thánh chiến, hoàng hậu đã từng tiên tri cho chúng rằng: “Khi nào ta còn sống ta sẽ còn kìm giữ bàn tay và cơn thịnh nộ rất đúng lẽ của phu quân ta, nhưng các ngươi nên nhớ: sau khi ta qua đời, hình phạt sẽ giáng xuống, trừng phạt những tội lỗi mà các ngươi đã phạm!”

Trong xa hoa mù quáng, bọn hiệp sĩ Thánh chiến không sợ chiến tranh, vì chúng tưởng rằng sau cái chết của hoàng hậu, sự hấp dẫn do tính thánh thiện của bà sẽ không còn ngăn được dòng thác những kẻ tình nguyện từ các nước phương Tây kéo đến, và khi ấy từ đất Đức, Burgundia, Pháp và nhiều nước xa xôi khác nữa người ta sẽ kéo tới giúp chúng. Việc hoàng hậu Jadwiga qua đời là một sự kiện có ý nghĩa trọng đại đến nỗi gã Lichtenstein không đợi đến lúc vị vua đang vắng mặt trở về mà vôi trở về thành Malborg ngay, để báo tin cho đại thống lĩnh và hội đồng thánh giáo biết về mối đe dọa kia.

Các sứ thần Hung, Áo, La Mã và Séc cũng lên đường theo y, hoặc phái ngay điệp sứ về báo cho vua nước mình biết Đức vua Jagiełło trở về kinh thành Kraków, lòng đầy tuyệt vọng. Đức vua tuyên bố ngay với các quan rằng ngài không còn muốn làm vua nữa khi hoàng hậu đã ra đi, ngài sẽ trở về Litva cai quản vùng đất vốn được thừa kế. Nhưng sau đó, tư tiếc thương quá đỗi, hình như ngài trở nên hoàn toàn rã rời, không muốn giải quyết bất cứ một việc gì nữa, không trả lời một câu hỏi nào nữa, và chốc chốc ngài lại bùng nổ một cơn thịnh nộ kinh người - ngài tự giận mình đã rời thành đô, không ở bên linh sàng hoàng hậu lúc lâm chung, không được vĩnh biệt bà, không được nghe những lời bà dặn dò sau rốt, Linh mục Stanislaw xứ Skarbimierz và giám mục Wysz hoài công an ủi đức vua rằng đó chỉ là vì cơn bệnh hoàng hậu đến quá đột ngột, chứ theo mọi sự tính toán của người trần thì thế nào đức vua cũng trở về đúng lúc, nếu hoàng hậu mãn nguyệt khai hoa đúng kỳ. Những lý lẽ đó chẳng hề an ủi đức vua chút nào, chẳng làm nhạt phai nỗi đau đớn tiếc thương của ngài.

- Ta đâu còn là vua khi đã vắng bóng nàng, - đức vua nói với giám mục, - ta chỉ là một kẻ có tội bị dằn vặt đớn đau, không bao giờ còn biết thế nào là vui nữa.

Rồi ngài cúi gằm mặt xuống đất, không ai có thể khiến ngài nói ra thêm một lời nào nữa.

Trong lúc ấy, đầu óc mọi người đều tập trung cả vào việc lo cho tang lễ của hoàng hậu. Từ khắp đất nước lại kéo về kinh đô ngày càng nhiều những đoàn quan lại, quý tộc trang chủ và dân thường, nhất là những người nghèo khổ - họ trông chờ những của bố thí hậu hĩnh sẽ được ban phát khi cử hành lễ tang kéo dài cả tháng. Linh cữu hoàng hậu được quàn tại nhà thờ chánh xứ, đặt trên một bục cao, phần đầu được bố trí cao hơn hẳn phần chân, để chúng dân có thể nhìn rõ hơn dung mạo hoàng hậu. Tại nhà thờ chánh xứ, những buổi lễ cầu nguyện nối liền nhau không dứt, bên linh cữu cháy sáng hàng nghìn đèn nến. Trong vầng ánh sáng và hoa lá ấy, hoàng hậu nằm bình thản, mặt vẫn tươi tắn như một đóa hồng bạch huyền thoại diễm kiều, với đôi tay bắt tréo trước ngực đặt trên bộ váy áo màu thanh thiên. Dân chúng coi bà là một vị thánh nữ, họ dắt những kẻ bị bệnh cuồng, những người tàn tật, những đứa trẻ ốm yếu đến nơi bà yên nghỉ. Và trong nhà thờ thỉnh thoảng lại vang lên tiếng kêu mừng rỡ của một bà mẹ nào đó khi chợt thấy vầng hồng ửng lên trên mặt đứa con ốm yếu, báo hiệu sức khỏe đã trở lại, hay một kẻ bán thân bất toại đột nhiên lại làm chủ được phần chân tay vốn bại liệt của mình. Và những khi ấy, trái tim mọi người đều rung động, tin tức về phép nhiệm mầu loan khắp giáo đường, khắp hoàng cung và bay ra khắp thành đô, khiến ngày càng có nhiều người khốn khổ kéo nhau đến, bởi họ chỉ còn trông vào sự cứu rỗi của phép mầu nữa thôi.

Những ngày ấy người ta toàn hoàn toàn quên bẵng Zbyszko. Trước nỗi bất hạnh lớn lao dường kia, liệu còn kẻ nào nhớ tới gã thiếu niên đang bị giam giữ trong ngục tử tù ở tháp pháo đài? Qua đám lính canh, Zbyszko biết tin bệnh tình hoàng hậu. Chàng nghe thấy tiếng ồn ào huyên náo của dân chúng tụ tập quanh hoàng cung, và khi chợt nghe òa lên tiếng khóc cùng tiếng chuông ngân rền rĩ, chàng liền quỳ sụp xuống, tạm quên đi số phận đáng thương của bản thân mà khóc than bằng cả tấm lòng cho cái chết của hoàng hậu. Cùng với sự ra đi của bà, chàng ngỡ một thứ gì đó cũng lụi tàn trong lòng mình, và trước cái tang kia dường như trên đời này không còn ai đáng sống nữa.

Thanh âm của lễ tang, những hồi chuông nhà thờ, tiếng cầu kinh âm âm của những cuộc rước lễ và tiếng kêu gào của đám đông vang tới tai chàng suốt hàng tuần lễ liền. Trong thời gian ấy chàng u sầu, không muốn ăn muốn ngủ, đi đi lại lại trong hầm giam như một con thú dữ lồng lộn trong chuồng. Đè nặng lòng chàng là nỗi đơn côi. Có những ngày lính canh ngục không hề mang vào cho chàng thức ăn nước uống, bởi tâm trí họ còn để cả nơi đám tang hoàng hậu. Từ lúc bà qua đời, không một ai vào thăm chàng nữa - cả quận chúa, cả Danusia, cả hiệp sĩ Powała xứ Taczew, người trước kia đã tốt với chàng biết bao, và cả thương gia Amylej, người quen của ông Maćko. Zbyszko cay đắng nghĩ thầm: nếu ông Maćko không về, hẳn mọi người sẽ quên mất chàng. Đôi lúc chàng thầm nghĩ biết đâu cả luật pháp cũng đã quên bẵng chàng, và chàng sẽ bị nhốt cho đến chết trong hầm ngục này. Những khi ấy, chàng cầu nguyện xin Chúa cho được chết ngay.

Một tháng đã trôi qua sau đám tang hoàng hậu, rồi bước sang tháng nữa. Chàng bắt đầu ngờ rằng ông Maćko sẽ không trở lại. Chính ông đã hứa với chàng sẽ cố đi thật nhanh, không tiếc sức ngựa kia mà! Malborg đâu phải ở tận cùng dương thế! Chỉ cần mười hai tuần là đủ đi đến nơi và trở về, nhất là khi người ta đang sốt ruột. “Nhưng biết đâu chú ấy lại chẳng nóng ruột? Zbyszko chua chát nghĩ. “Biết đâu dọc đường chú ấy chẳng gặp được một bà nào đó, vui vẻ đưa bà ta về trang Bogdaniec và hiện đang trông chờ sự ra đời của đứa con nối dõi tông đường trong khi ta cứ còm cõm nơi đây, suốt trăm năm trông chờ ơn Chúa!”

Sau rốt, chàng mất hẳn ý thức về thời gian. Chàng thôi trò chuyện với lính canh ngục. Và chỉ qua đám tơ nhện mỗi ngày phủ thêm đầy song sắt trong ô cửa sổ, chàng mới nhận biết rằng ngoài kia trời đã sang thu. Giờ đây chàng ngồi lì hàng giờ liền cạnh giường, tì hai khuỷu tay lên đầu gối, lùa sâu những ngón tay vào mớ tóc đã dài xõa xuống chấm tới vai, và trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê, trong cảm giác lờ mờ nửa dài nửa rộng, thậm chí cũng chẳng buồn ngẩng đầu lên khi cai ngục mang thức ăn vào nói với chàng vài câu bâng quơ. Mãi một ngày kia, xích sắt ở cửa chợt khua rổn rảng và một giọng nói thân thuộc chợt vang lên từ cửa, gọi tên chàng:

- Zbyszko!

- Chú! - Zbyszko kêu lên, nhổm bật khỏi giường.

Ông Maćko ghì lấy chàng trong vòng tay, rồi ôm mái tóc màu sáng của chàng hôn như mưa. Nỗi tủi hận, niềm cay đắng và buồn thương tràn ngập trái tim chàng trai khiến chàng òa lên khóc nức nở như một đứa trẻ trong lồng ngực ông lão.

- Cháu tưởng chú sẽ không về nữa! - Chàng nức nở thốt lên.

- Suýt nữa thì cũng thế thật - Ông Maćko đáp.

Mãi đến lúc này Zbyszko mới ngẩng đầu lên ngắm nhìn ông chú, thốt kêu lên:

- Chuyện gì đã xảy ra với chú thế?

Chàng kinh hoàng ngắm bộ mặt thiểu não, nhếch nhác và nhợt nhạt như màu vải mộc của người chiến sĩ lớn tuổi, ngắm dáng người khòm khòm và mái tóc đã bạc trắng của ông.

- Chú gặp chuyện gì vậy? - Chàng lại hỏi.

Ông Maćko ngồi ghé vào giường, thở hổn hển nặng nhọc hồi lâu.

- Có chuyện gì à? - Rốt cuộc ông đáp. - Tao đi gần tới biên giới thì bị trúng tên bọn Đức. Bọn hiệp sĩ đạo tặc mà! Mày biết không? Bây giờ tao vẫn khó thở lắm… May mà Đức Chúa đã cử cứu tinh tới giúp, nếu không chắc mày chẳng gặp lại chú nữa đâu.

- Thế ai đã cứu chú?

- Hiệp sĩ Jurand trang Spychow. - Ông Maćko đáp.

Một giây im lặng.

- Chúng nó tấn công tao, rồi nửa ngày sau bị ông ấy tấn công lại. Bọn chúng chỉ thoát được non nửa. Ông ấy mang tao về trang ấp, tao đã vật lộn với thần chết suốt ba tuần lễ liền ở cái trang Spychow ấy. Chúa chưa để cho được chết, nên dẫu còn mệt lắm tao vẫn cố lần về tới đây.

- Thế là chú không tới được thành Malborg sao?

- Mang gì đến đấy kia chứ? Chúng lột sạch sành sanh, cướp cả bức thư cùng các thứ khác. Tao về đây định xin quận chúa Ziemowitowa viết cho lá thư khác, nhưng lại đi ngược chiều, ngang qua quận chúa mà không biết. Tao cũng không hiểu bây giờ liệu có đuổi kịp quận chúa hay chăng, chính tao cũng sắp sang thế giới bên kia rồi đấy…

Nói đoạn ông khạc ra lòng bàn tay, rồi chìa bàn tay đầy máu tươi cho Zbyszko thấy, bảo chàng:

- Mày thấy chưa?

Lát sau ông nói thêm:

- Hẳn đó là ý Chúa.

Cả hai cùng nín lặng hồi lâu, lòng trĩu nặng những nghĩ suy buồn bã. Rồi Zbyszko nói:

- Chú vẫn thường xuyên thổ huyết thế ư?

- Không thổ huyết sao được, mũi tên cắm ngập đến cả nửa gang tay vào sâu giữa hai xương sườn! Khỏe như mày chắc cũng phải thổ huyết, chứ chẳng cứ tao! Hồi ở chỗ ông Jurand trang Spychow tao cũng đỡ, nhưng bây giờ lại mệt hơn, chẳng là đường sá thì xa xôi mà tao cố đi cho nhanh.

- Hey! Chú vội làm gì cho cực thế?

- Chẳng là tao muốn gặp bằng được quận chúa Aleksandra xin bà viết thêm cho một bức thư dài nữa. Ông Jurand trang Spychow bảo tao: “Ông cứ đi đi, rồi đem thư trở lại trang Spychow tôi. Tôi đang có mấy thằng Đức giam dưới hầm này, tôi sẽ thả một thằng ra, hứa lời hứa hiệp sĩ tha chết cho nó, rồi nó sẽ đem cái thư ấy về cho lão đại thống lĩnh nhà nó. Vì mối thâm thù bị bọn chúng giết mất vợ, ông ấy thường xuyên có mấy đứa giam dưới tầng hầm để đêm đêm nghe chúng rên rỉ trong tiếng xích xiềng loảng xoảng. Ông ấy thù hận sâu lắm. Mày hiểu không?

- Cháu hiểu. Có điều lạ là sao chú và ông ấy lại để mất bức thư ban đầu. Nếu ông Jurand đã tóm được bọn kẻ cướp tấn công chú thì lẽ ra phải tìm lại được bức thư kia trong người chúng nó mới phải chứ?

- Ông ấy không tóm gọn được cả bọn, có mấy đứa thoát. Số kiếp của chúng ta là thế mất rồi cháu ạ.

Nói đến đó, ông Maćko lại ho khan, lại thổ huyết và rên lên khe khẽ vì đau trong ngực.

- Bọn chúng bắn chú hiểm thật - Zbyszko nói. - Sao tên lại cắm sâu thế được? Chúng nó phục kích à?

- Bọn chúng nấp kín trong đám bụi cây rậm rạp như rừng, cách một bước chân cũng có thấy gì đâu. Mà chú thì cưỡi ngựa không mặc giáp, bởi đám thương khách bảo là đường đất rất an toàn, mà trời lại nóng nực quá đỗi.

- Đứa nào cầm đầu bọn cướp? Một thằng Thánh chiến à?

- Không phải tu sĩ, nhưng cũng là một thằng chó Đức: thằng Chełmińczyk xứ Lentz, vốn nổi danh chặn đường cướp bóc.

- Thế hắn có bị tóm cổ không?

- Hắn đang bị xích ở nhà ông Jurand ấy. Nhưng ở hầm nhà hắn hiện cũng đang nhốt hai vị trang chủ quý tộc vùng Mazury mà hắn định đổi mạng.

Lại im lặng nặng nề.

- Lạy Đức Chúa Giêsu lòng lành! - Rốt cuộc Zbyszko thốt lên. - Vậy ra gã Lichtenstein vẫn sống, thằng cướp đường xứ Lentz cũng sống, còn hai chú cháu ta lại đành chịu chết không rửa hận hay sao? Cháu thì bị người ta chặt đầu, còn chú chắc cũng khó qua nổi mùa đông…

- Hà, tao chẳng chắc có sống nổi sang đông đâu. Giá như cứu được mạng mày thì đã đành một lẽ…

- Chú về đây đã gặp ai chưa?

- Tao đã đến gặp viên trấn thành, biết tin thằng cha Lichtenstein đã bỏ đi, tao nghĩ người ta sẽ tha tội chết cho mày.

- Thằng Lichtenstein đi rồi sao?

- Ngay sau khi hoàng hậu băng hà, nó liền trở về thành Malborg. Vậy là tao tới gặp viên trấn thành, nhưng ngài bảo thế này: “Không phải người ta chặt đầu cháu ông để làm vừa lòng gã Lichtenstein, mà vì tòa án đã quyết định như thế. Gã Lichtenstein có mặt ở đây hay không cũng thế thôi. Dẫu cho gã hiệp sĩ Thánh chiến ấy chết rồi chăng nữa cũng chẳng có gì thay đổi cả. Luật pháp chỉ tuân theo lẽ công bằng, nó đâu phải cái áo kubrak để anh muốn lộn đằng nào cũng được. Chỉ một mình đức vua có quyền tha tội chết,” ngài bảo thế, “ngoài ra không ai có quyền nữa cả.”

- Còn đức vua, người hiện ở đâu?

- Sau lễ tang, người sang mãi bên Nga rồi.

- Thôi, thế là hết cách!

- Hết cách tồi. Viên trấn thành còn bảo thế này: “Chính ta cũng thương cho hắn, cả quận chúa Anna cũng đích thân xin tha cho hắn, nhưng ta không có quyền thì tha sao được…”

- Quận chúa Anna vẫn còn ở đây chứ ạ?…

- Xin Đức Chúa trả công cho bà! Bà thật là người nhân hậu. Quận chúa vẫn còn lưu lại đây, bởi cô tiểu thư Jurandówna đang bị ốm, mà quận chúa lại yêu cô bé như con đẻ.

- Ôi! Lạy Chúa! Vậy ra cả Danusia cũng bị ốm. Nàng bị làm sao kia chứ?

- Tao biết đâu được!… Quận chúa bảo là có kẻ nào đó đã yểm bùa hại cô ấy.

- Chắc lại chỉ thằng Lichtenstein thôi chứ không ai khác! Chỉ thằng Lichtenstein thôi! Đồ chó đẻ!

- Có thể chính nó. Nhưng mày làm gì được nó bây giờ? Chẳng làm quái gì cả!

- Nàng bị ốm nên người ta quên bẵng cháu ở đây…

Nói đến đây, Zbyszko lại sải những bước dài khắp hầm giam. Sau cùng chàng dừng lại, vồ lấy tay ông Maćko hôn lấy hôn để rồi thốt lên:

- Chúa sẽ đền bù cho chú tất cả! Vì cháu mà chú đành chịu chết. Nhưng nếu chú đã đi được sang đất Phổ, thì nếu chưa kiệt sức, xin chú hãy vì cháu mà cố làm thêm một việc này nữa. Chú hãy đến gặp viên trấn thành xin ngài chấp thuận lời hứa danh dự hiệp sĩ và thả cháu ra độ mười hai tuần lễ thôi. Rồi cháu sẽ trở về và lúc đó xin họ cứ việc chặt đầu cháu. Chẳng lẽ chú cháu ta đành chịu chết mà chưa được rửa thù! Chú biết không… Cháu sẽ tới thành Malborg và thách đấu ngay với thằng Lichtenstein. Không thể nào khác được. Hoặc cháu chết, hoặc là hắn phải bỏ mạng.

Ông Maćko lau trán.

- Đi thì tao đi thôi, nhưng không biết liệu viên trấn thành có cho phép không.

- Cháu sẽ xin thề bằng danh dự hiệp sĩ. Chỉ mười hai tuần thôi, cháu không cần nhiều hơn nữa…

- Mày hứa thế làm gì? Mười hai tuần! Thế nhỡ mày bị thương chưa về kịp, người ta sẽ nghĩ thế nào?

- Dẫu có phải bò bốn chi, cháu cũng trở về. Nhưng chú đừng lo! Vả lại, chú biết không, trong thời gian ấy đức vua từ đất Nga đã trở về, biết đâu ta chẳng van xin người và được tha tội chết!

- Đúng thế! - Ông Maćko bảo.

Nhưng lát sau ông nói thêm:

- A, nhưng viên trấn thành còn bảo thế này: “Vì chuyện hoàng hậu qua đời, chúng tôi quên mất thằng cháu ông, nhưng bây giờ phải kết thúc chuyện ấy thôi.”

- Ầy, viên trấn thành sẽ cho phép thôi. - Zbyszko vẫn nhiệt tình. - Chú cũng biết rồi, quý tộc bao giờ cũng giữ lời hứa. Chặt đầu cháu ngay bây giờ hay để đến sau lễ Thánh Mikhai, đối với ngài ấy thì đằng nào chẳng thế!

- Hà, nếu vậy ngay hôm nay tao sẽ xin đến gặp ngài, ngay hôm nay!

- Hôm nay chú phải đến chỗ ông Amylej nghỉ ngơi một lát đã. Chú bảo ông ấy đắp cho ít thuốc lên vết thương mới được. Sáng mai chú hãy vào gặp viên trấn thành.

- Vậy thì nhờ lượng Chúa!

- Nhờ lượng Chúa!

Hai chú cháu ôm hôn nhau, rồi ông Maćko bước về phía cửa, nhưng đến cửa ông còn dừng lại, nhíu trán như đột nhiên sực nhớ ra điều gì.

- A, nhưng mà mày đã được đeo đai hiệp sĩ đâu? Nếu thằng Lichtenstein bảo hắn không thèm đấu với kẻ chưa có đai thì làm thế nào?

Zbyszko tỏ vẻ băn khoăn, nhưng chỉ một thoáng thôi, rồi chàng bảo:

- Thế lúc giáp trận thì sao? Chẳng lẽ hiệp sĩ có đai chỉ chọn hiệp sĩ có đai để đánh nhau thôi ư?

- Trong chiến tranh là chuyện khác, còn khi quyết đấu tay đôi lại là chuyện khác.

- Đúng thế… Nhưng… Chú chờ chút đã… Thử bàn xem… A, chú biết không! Có cách rồi! Quận công Janusz sẽ tuyên thệ đeo đai cho cháu, vì nếu như quận chúa và Danusia khẩn khoản yêu cầu, thế nào ngài cũng đồng ý thôi. Dọc đường, cháu sẽ ghé Mazowsze đánh nhau với con trai hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas nữa.

- Về chuyện gì nữa thế?

- Bởi cụ già Mikołaj - chú biết đấy, lão tướng hiệp sĩ hay đi theo quận chúa, được mệnh danh là Lưỡi Việt Phủ ấy mà - đã gọi Danusia là “con nhóc”.

Ông Maćko nhìn chàng ngạc nhiên, còn Zbyszko, chắc muốn giải thích kỹ hơn cho ông hiểu, liền nói tiếp:

- Cháu không thể tha cho chuyện đó. Mà đánh nhau với cụ Mikołaj thì cháu đâu thể đánh được - chắc ông cụ đã phải ngoài tám mươi.

Ông Maćko thốt lên:

- Thằng oắt, nghe đây! Tao tiếc là tiếc tính mạng của mày, chứ trí óc mày tao chẳng tiếc, mày ngu như chó ấy!

- Sao chú lại giận cháu?

Ông Maćko không thèm trả lời, định bước ra ngoài, nhưng Zbyszko đã nhảy phắt đến bên ông:

- Còn Danusia thì sao ạ? Nàng đã khỏe lại chưa? Xin chú chớ bực mình những chuyện vớ vẩn. Chú đi vắng lâu thế kia mà!

Rồi chàng lại cúi xuống hôn tay ông. Ông chú tuy nhún vai nhưng giọng đã ôn hòa hơn:

- Tiểu thư Jurandówna đã khỏi ốm, có điều chưa được phép rời khỏi phòng. Thôi, chào cháu.

Zbyszko còn mỗi một mình, nhưng dường như chàng đã được hồi sinh cả phần xác lẫn phần hồn. Chàng thích thú nghĩ tới chuyện trước mắt sẽ được sống thêm ba tháng nữa, sẽ được tới những vùng đất xa xôi, tìm bằng được gã Lichtenstein, đấu với hắn một trận sống mái. Chỉ nguyên nghĩ tới điều ấy thôi, lòng chàng đã trào dâng niềm vui sướng. Chỉ mười hai tuần thôi, nhưng thật đáng sống biết chừng nào, thật sung sướng biết bao khi cảm thấy lưng ngựa dưới mông, khi được phi thả sức khắp gian thế bao la, được đánh nhau, không cam chịu chết mà chưa rửa được thù! Rồi sau đó muốn ra sao thì ra, còn khối thì giờ! Biết đâu đức vua từ Nga trở về sẽ tha tội cho chàng, biết đâu cuộc chiến mà người ta đồn đại bao lâu nay rốt cuộc sẽ bùng nổ, biết đâu ba tháng nữa, khi thấy chàng thắng được hiệp sĩ Lichtenstein vũ dũng, chính viên trấn thành sẽ thốt lên: “Này chàng trai, bây giờ thì ngươi hãy phi thẳng vào núi đi nhé!” Zbyszko cảm thấy rất rõ rằng trừ gã hiệp sĩ Thánh chiến ra, không một ai ghét chàng, ngay cả viên trấn thành Kraków cũng chỉ vì nghĩa vụ mà buộc phải khép chàng vào tội chết đó thôi.

Vì vậy, trong lòng chàng niềm hy vọng mỗi lúc một lớn lên, chàng không chút nghi ngờ rằng người ta sẽ từ chối ban cho chàng được tự do ba tháng ấy. Thậm chí, chàng nghĩ người ta sẽ cho chàng nhiều hơn thế nữa. Sẽ không một ai, ngay cả viên trấn thành lớn tuổi xứ Tęczyn, nghi ngờ rằng một trang chủ quý tộc như chàng không giữ lời thề danh dự hiệp sĩ.

Gần tối hôm sau, khi ông Maćko vào ngục, Zbyszko không thể ngồi yên chỗ, nhảy phắt lại ngưỡng cửa đón ông và hỏi ngay:

- Tướng công cho phép rồi chứ?

Ông Maćko ngồi phịch xuống giường, bởi lẽ người quá yếu không đứng nổi. Thở nặng nhọc hồi lâu, mãi sau ông mới thốt nổi thành lời:

- Viên trấn thành bảo thế này: “Nếu ông cần phân chia đất đai tài sản, tôi có thể thả cháu ông ra khoảng một, hai tuần sau khi nó đã thề trên danh dự hiệp sĩ, chứ lâu hơn thì không được!”

Zbyszko kinh ngạc, hồi lâu không thốt nên lời.

- Hai tuần? - Lát sau chàng mới hỏi lại chú. - Nhưng trong vòng hai tuần thì cháu chưa kịp ra khỏi biên giới! Hai tuần thì làm gì được?… Có lẽ chú chưa thưa trình với viên trấn thành là cháu định tới thành Malborg làm gì hay sao ấy chứ?

- Không chỉ tao, cả quận chúa Anna cũng cầu xin cho mày nữa kia.

- Nhưng sao?

- Còn sao nữa? Viên trấn thành bảo với quận chúa là ngài có được lợi lộc gì trong việc chém đầu mày đâu, thậm chí ngài còn thương mày đầu xanh tuổi trẻ. Ngài bảo: “Nếu như tôi tìm ra một thứ luật lệ nào đó, thậm chí chỉ cần có được một cái cớ nào đó, tôi sẽ thả cháu ông ngay, tự do hoàn toàn. Nhưng một khi đã không thể là không thể. Ở vương quốc này, mọi sự sẽ hỏng hết, nếu người ta bắt đầu nhắm mắt làm ngơ trước pháp luật, tha thứ cho nhau chỉ vì tình quen biết. Điều đó tôi không thể làm được, dù hắn có là hiệp sĩ Toporczyk, cháu ruột tôi, hay có là chính em ruột tôi chăng nữa, cũng vậy thôi!” Người xứ này rắn lòng thế đó. Ngài còn bảo thế này: “Không phải ta cần lấy lòng bọn Đức, nhưng không được phép tự làm nhục trước chúng. Chúng ta sẽ nghĩ thế nào, và khách khứa, các sứ thần từ khắp thế gian đến với chúng ta sẽ nghĩ thế nào, nếu ta tha cho tên quý tộc đã bị kết án tử hình chỉ vì y muốn đến tận chỗ chúng đánh nhau một trận? Liệu họ có tin rằng sau đó hắn sẽ bị trừng trị như án đã tuyên, liệu họ có tin rằng ở nước ta còn công lý nữa hay không? Tôi thà chém một cái đầu còn hơn đem đức vua và vương quốc ta ra làm trò cười.” Quận chúa bèn bảo rằng cái công lý ấy mới đẹp làm sao, khi mà ngay cả đến một người dòng dõi hoàng tộc thân cận nhất với đức vua cũng không thể xin tha tội chết cho một con người. Nhưng viên trấn thành đã bảo bà: “Ngay cả đức vua cũng chỉ có thể dùng ân huệ chứ không thể bất chấp pháp luật” Thế là hai người cãi nhau. Quận chúa tức quá thốt lên: “Nếu đã vậy thì ông đừng để thằng bé phải ngồi mục xương trong tù nữa!” Viên trấn thành bèn nói ngay: “Được! Ngay ngày mai tôi sẽ ra lệnh dựng trảm đài ở bãi chợ!” Rồi mỗi người bỏ đi một ngả. Cháu đáng thương của ta ơi, họa may chỉ có Chúa Giêsu mới có thể cứu được con nữa mà thôi…

Im lặng nặng nề kéo dài hồi lâu.

- Sao? - Zbyszko khẽ cất giọng hỏi. - Không lẽ chuyện ấy sắp xảy ra thật rồi sao?

- Hai, ba ngày nữa thôi con ạ. Hết cách mất rồi, không thể làm gì nữa. Những gì có thể, chú đều làm hết cả rồi. Chú đã phủ phục dưới chân viên trấn thành, van xin ngài gia ơn, nhưng ngài chỉ khăng khăng một mực: “Vậy thì ông cố tìm cho ra một luật lệ hoặc một cái cớ gì đó đi!” Chú tìm sao ra được kia chứ! Chú đã đến gặp đức cha Stanislaw xứ Skarbimierz, xin người cùng Chúa đến rửa tội cho con. Dẫu sao con cũng được vinh hạnh xưng tội với đức cha rửa tội của chính hoàng hậu. Nhưng chú không gặp cha ở nhà. Cha đang đến dinh quận chúa Anna.

- Hay đức cha đến chỗ Danusia chăng?

- Đã có Chúa che chở, con bé ngày càng khỏe lại. Ngày mai chú sẽ đến tìm đức cha lần nữa. Người ta đồn rằng ai được đức cha rửa tội chắc chắn mười mươi sẽ được cứu rỗi.

Zbyszko ngồi phệt xuống, chống khuỷu tay vào hai đầu gối, đầu cúi gục, khiến tóc tai che kín hoàn toàn khuôn mặt Ông lão hiệp sĩ ngắm cháu đăm đắm hồi lâu, sau rốt ông khẽ gọi:

- Zbyszko! Này, Zbyszko!

Chàng trai ngẩng bộ mặt có phần cáu kỉnh và cay cú lạnh lùng hơn là đau xót lên nhìn chú:

- Chuyện gì nữa thế?

- Con hãy nghe cho kỹ, có lẽ chú đã tìm được cách rồi!

Nói đoạn, ông dịch sát lại gần và bắt đầu thì thào:

- Chắc con đã nghe chuyện ngày trước quận công Witold từng bị đức đương kim hoàng đế của ta giam tại Krew, sau đó quận công trốn thoát khỏi nhà giam bằng cách mặc giả đàn bà rồi chứ[128]? Ở đây không có đàn bà để đóng giả, nhưng con hãy mặc chiếc áo kubrak này của chú, đội mũ trùm kín đầu rồi đi ra - con hiểu chưa! Bọn lính chẳng để ý đâu, chắc chắn thế! Vả lại, ngoài cửa tối om ấy mà. Bọn chúng chẳng rọi đèn vào tận mặt con đâu mà lo. Hôm qua, chúng trông thấy chú ra, nhưng chẳng thằng nào nhìn tận mặt chú cả! Im đã này, hãy nghe cho kỹ đây. Đến ngài mai họ mới nhận ra chú, thì đã sao? Chặt đầu tao là cùng chứ gì? Thì cứ việc chặt, cùng lắm hai, ba tuần nữa chú cũng hết đời thôi con ạ. Còn con, ra khỏi đây, phải nhảy ngay lên ngựa phóng thẳng đến chỗ đại quận công Witold. Con hãy xưng danh cho ngài nhớ lại, hãy cúi chào ngài, chắc hẳn ngài sẽ thu nhận con, ở đấy con sẽ được yên thân, hệt như nấp sau lò sưởi nhà Chúa. Người ta đồn rằng quân đại quận công bị bọn rợ Tatar đánh bại, không biết có đúng thế không. Cũng có thể đúng, vì hoàng hậu vừa qua đời chẳng đã từng tiên tri thế đó sao? Nếu đúng thế, đại quận công lại càng cần chiêu nạp thêm nhiều hiệp sĩ, ngài sẽ rất sung sướng được gặp con. Con hãy cố bám chặt lấy ngài. Trên đời này con chẳng thể tìm được nơi nào phụng sự tốt hơn thế nữa đâu. Một quận công khác mà bị thua trận thì coi như xong đời, chứ đại quận công Witold là người quyền biến lắm, ngài giỏi xoay xở, có khi thua trận mà còn mạnh lên nữa kia. Mà ngài thì hào phóng lắm, lại yêu đồng hương chúng ta vô cùng. Con cứ thật tình khai hết mọi chuyện với ngài. Hãy thưa với ngài ràng con muốn được đi cùng ngài đánh bọn rợ Tatar nhưng không thể đi được, bởi con đang bị giam trong ngục tối. Cầu Chúa để đại quận công sẽ ban cho con một mảnh đất, ít nông nô, ngài sẽ làm lễ tuyên thệ giao đai hiệp sĩ cho con, ngài sẽ cầu xin đức vua tha tội cho. Ngài là một chúa công tốt bụng, rồi con sẽ thấy, Zbyszko! Sao?

128. Sự kiện có thật xảy ra trong cuộc chiến tranh huynh đệ ở Litva trước khi liên hiệp với Ba Lan. Năm 1382, đại quận công Jagiełło thắng chú ruột Kiejstut và quận công Witold, giam họ tại Krew; Witold mặc giả đàn bà trốn đi.

Zbyszko im lặng lắng nghe. Dường như hào hứng thêm lên bởi chính những lời lẽ của mình, ông lão Maćko nói tiếp:

- Con sẽ không phải chết lúc đầu xanh tuổi trẻ, con sẽ được trở về trang ấp Bogdaniec của chúng ta. Khi trở về, con nhớ cưới ngay một con vợ để giữ cho dòng họ ta không bị tuyệt tự. Khi đã sinh con đẻ cái đâu đấy rồi, con có thể thách với thằng cha Lichtenstein quyết đấu, chứ trước đó phải hứa với chú là tạm hoãn chuyện báo thù, bởi biết đâu ở đất Phổ con chẳng bị bọn chó ấy phóng cho một phát tên, như chúng đã xơi tái chú đây, lúc ấy thì chẳng còn cách nào gỡ nổi. Nào, cầm lấy áo kubrak, cầm lấy mũ này, đi đi, sáng danh Chúa!…

Nói đoạn, ông Maćko đứng lên, cởi mũ áo. Nhưng Zbyszko cũng đứng dậy, giữ tay ông lại và nói:

- Cháu sẽ không làm cái việc mà chú muốn đâu, cầu Chúa và thánh giá thiêng liêng hãy giúp cháu!

- Sao? - Ông Maćko ngạc nhiên hỏi.

- Cháu không làm chứ sao!

Ông Maćko tái mặt vì xúc động và tức tối:

- Sao mày đừng sinh ra đời cho nhẹ nợ!

- Chú đã từng có lần xin viên trấn thành được đem đầu chết thay cho cháu, đúng không? - Zbyszko hỏi.

- Sao mày biết?

- Tướng công xứ Taczew bảo cháu.

- Thế thì sao?

- Thì sao nữa? Thế viên trấn thành đã bảo chú rồi đấy thôi, chuyện đó sẽ làm điếm nhục cả cho cháu lẫn cả dòng họ. Lại chẳng điếm nhục hơn sao, nếu cháu cao chạy xa bay và bỏ chú ở lại gánh chịu sự trừng phạt của pháp luật.

- Sự trừng phạt nào? Luật pháp thì hại gì đến tao, đằng nào tao chẳng sắp chết? Lạy Chúa nhân từ, mày phải cố hiểu điều đó chứ!

- Nếu thế lại càng không thể. Cầu Chúa hãy trừng phạt cháu nếu cháu cam tâm bỏ mặc chú, một người già nua bệnh hoạn, ở lại nơi đây một mình. Phì! Nhục lắm!…

Im lặng bao trùm, chỉ còn nghe những tiếng thở nặng nhọc rin rít của ông Maćko và tiếng gọi nhau của đám cung thủ canh gác bên ngoài tháp. Ngoài sân, đêm đã đi vào sâu thẳm…

- Nghe này, - sau rốt, ông Maćko ngắc ngứ nói, - nếu đại quận công Witold không thấy nhục khi trốn khỏi ngục Krew thì mày cũng có gì mà nhục kia chứ…

- Hey! Zbyszko nói, vẻ hơi buồn. - Chú biết đấy! Ngài Witold là một đại quận công, ngài được nhận vương miện từ chính tay đức vua trao cho, ngài quyền thế, giàu có… Còn cháu, cháu chỉ là một trang chủ nghèo, cháu chỉ có danh dự mà thôi…

Rồi chàng quát tướng lên như bùng ra một cơn giận dữ:

- Còn chú, chẳng lẽ chú không hiểu rằng dầu thế nào đi nữa cháu cũng vẫn yêu thương chú, không bao giờ chịu để chú mất đầu vì cháu hay sao?

Nghe những lời đó, ông Maćko lòm khòm đứng lên trên đôi chân run rẩy, chìa hai tay ra trước mặt, và mặc dù bản tính con người thời bấy giờ vốn chai lì cứng rắn như thép đã rèn, ông lão đột ngột thốt lên một tiếng kêu xé lòng:

- Zbyszko con!…

*

Ngay hôm sau, đám nô bộc phục dịch tòa án bắt đầu chở các xà gỗ để dựng đài xử trảm đối diện với cổng chính tòa thị chính.

Song quận chúa vẫn cố bàn bạc với ngài Wojciech Jastrzębiec, với ngài Stanislaw xứ Skarbimierz và các vị linh mục thông tuệ khác, những người thông thạo cả luật pháp thành văn lẫn các phong tục dân gian. Chính những lời tuyên bố của viên trấn thành đã khuyến khích quận chúa cố làm việc ấy, ông bảo rằng nếu người ta tìm được “một luật lệ hay một cái cớ nào đó”, ông sẽ không ngần ngại tha bổng cho Zbyszko. Người ta bàn bạc rất lâu và rất sôi nổi, nhưng chẳng tìm ra một phương sách nào cả. Linh mục Stanislaw đã chuẩn bị cho Zbyszko chịu tội chết, cho chàng đọc kinh sám hối, nhưng ngay sau khi rời hầm giam chàng, ông lại đến thẳng chỗ quận chúa ở để cùng tham gia bàn bạc tiếp; cuộc thảo luận kéo dài tận tới lúc trời rạng sáng.

Ngày hành quyết đã đến. Ngay từ sáng sớm, những đám người đông nghịt đã kéo ra bãi chợ chính, bởi việc chém đầu một nhà quý tộc vẫn khiến dân chúng tò mò hơn việc chém đầu dân thường. Hơn nữa, hôm ấy trời lại cực kỳ đẹp. Đám đàn bà con gái đã kháo nhau về tuổi trẻ và vẻ đẹp khác thường của tội nhân, vì vậy khắp con đường kéo dài từ cổng hoàng cung đến bãi chợ rực rỡ muôn sắc hoa, dồn tụ về đây một tập hợp muôn vẻ muôn màu các loại trang phục của tầng lớp thị dân phái đẹp. Trong các khung cửa sổ ở bãi chợ, trên các ban công nhô ra phía đường, thấp thoáng những chiếc mũ nho nhỏ, những dải bịt trán bằng vàng, bằng nhung, những mái tóc dài thanh nữ đội những vòng hoa hồng, hoa huệ. Dẫu đây không thuộc chức phận, nhưng các ủy viên hội đồng thành phố đều có mặt để thể hiện tầm quan trọng của mình; họ xếp hàng cạnh trảm đài, ngay liền sau giới hiệp sĩ - những người bày tỏ tình đồng cảm với chàng trai bằng cách tụ tập đông đảo ngay sát trảm đài. Tiếp theo sau lưng họ là một đám đông sặc sỡ màu sắc, bao gồm các thương nhân nhỏ và phường thợ thủ công, mặc áo các màu theo sắc áo từng phường bạn. Học sinh và trẻ con nói chung bị gạt lại đằng sau, chúng len lách như những chú ruồi nhũng nhiễu, hễ hơi trống chỗ nào là lại cố len vào. Nổi bật trên đầu đám người đông đảo đó là trảm đài phủ một tấm dạ mới tinh, trên đài có ba người đứng sẵn: một là tay đao phủ người Đức, vạm vỡ và dữ dằn, mặc chiếc áo kubrak đỏ, đội mũ chụp cũng màu đỏ, tay cầm thanh đao hai lưỡi nặng trịch, còn hai kẻ kia là hai gã thừa sai của hắn, tay để trần, bụng thắt dây thừng. Dưới chân cả bọn là súc gỗ kê đầu và chiếc áo quan mở nắp cũng được lót dạ. Những chiếc chuông trên gác chuông nhà thờ Đức Mẹ Đồng Trinh Maria rung lên, khiến đô thành tràn ngập tiếng đồng lanh lảnh, xua những đàn chim ác là và bồ câu bay tan tác. Dân chúng hết ngóng ra con đường dẫn từ hoàng cung tới, lại ngắm trảm đài và gã đao phủ sừng sững trên đó với thanh gươm lóe rực ánh mặt trời, rồi lại nhìn các hiệp sĩ - những người bao giờ cũng thu hút ánh mắt thèm muốn và kính nể của thị dân. Quả thực lúc này cũng có bao nhiêu thứ đáng để người ta nhìn ngắm, bởi lẽ những trang hiệp sĩ danh tiếng lẫy lừng nhất đều đang có mặt, xếp thành khối vuông vức vây kín bốn mặt trảm đài. Người ta trầm trồ trước đôi vai rộng và vẻ trang trọng của hiệp sĩ Zawisza Đen - mái tóc đen như lông quạ của ông xõa dài xuống hai vai; người ta thán phục tấm thân chắc lẳn, vuông chằn chặn và đôi chân vòng kiềng vạm vỡ của hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice, tầm vóc khổng lồ gần như siêu nhiên của hiệp sĩ Paszko Đạo Chích xứ Biskupice, bộ mặt dữ tợn của hiệp sĩ Bartosz xứ Wodzinko, vẻ đẹp trang nhã của hiệp sĩ Dobko xứ Oleśnica - người ở hội võ Toruń từng chinh phục mười hai tên hiệp sĩ Đức, hiệp sĩ Zygmunt xứ Bobowa - người từng nức tiếng trong trận quyết đấu quân Hung tại Koszyce, hiệp sĩ Krzon xứ Koziegłowy, hiệp sĩ Lis xứ Targowisko - một tay vũ dũng đã gây kinh hoàng trong những cuộc đấu tay không, hiệp sĩ Staszko xứ Charbimowice - người có thể đuổi kịp ngựa đang phi nước đại. Người ta cũng chú ý đến hiệp sĩ Maćko trang Bogdaniec có khuôn mặt nhợt nhạt đang được hiệp sĩ Horian xứ Korytnica và hiệp sĩ Marcin xứ Wrocimowice đỡ hai bên. Người ta kháo nhau rằng đó là thân phụ của kẻ tử tù.

Nhưng người gây được nhiều sự chú ý hơn cả là hiệp sĩ Powała xứ Taczew đứng ngay hàng đầu, trong vòng tay lực lưỡng của ông là cô gái Danusia, với trang phục tuyền một màu trắng và đội vòng hoa cửu lý hương xanh trên mái tóc màu sáng. Người ta không hiểu điều đó là thế nào, tại sao thiếu nữ trẻ mặc đồ trắng tinh kia lại phải ra đây chứng kiến cảnh hành hình tội nhân. Một số người bảo rằng đó là em gái của kẻ tử tù, số khác lại cho nàng là nữ chúa mà chàng hiệp sĩ trẻ tuổi phụng sự, nhưng ngay cả những người này cũng không thể lý giải nổi tại sao nàng lại ăn mặc như vậy và xuất hiện ở trảm đài thế này. Tuy vậy, trong trái tim mọi người, hình ảnh cô thiếu nữ tựa một trái đào non tơ vừa ửng đỏ có nét mặt chan chứa lệ sầu đã làm dậy lên mối đồng cảm và xúc động. Những đám người ken khít nhau bắt đầu xì xào chỉ trích sự nguyên tắc quá đáng của viên trấn thành, kêu ca luật pháp quá hà khắc, và dần dần tiếng xôn xao ấy biến thành những tiếng lầm rầm đầy de dọa. Đây đó rốt cuộc đã có kẻ cao giọng bảo rằng nếu bây giờ phá tan trảm đài thì cuộc hành quyết ắt phải đình hoãn.

Đám đông dân chúng sôi sục hắn lên và bắt đầu náo động. Người ta bảo nhau giá như đức vua có mặt thì chắc chắn ngài đã tha tội cho chàng trai - người mà hình như chẳng làm gì nên tội.

Nhưng mọi người chợt lặng hẳn khi những tiếng hò hét từ xa vẳng lại báo hiệu các toán cung thủ và quân phương thiên họa kích ngự lâm dắt theo tội nhân đã sắp đến. Quả thế, chẳng mấy chốc đám lính dẫn tội nhân đã xuất hiện trên bãi chợ. Dẫn đầu là toán phu đào huyệt vận toàn đồ thâm, với những chiếc áo choàng dài lượt thượt xuống tận sát đất, và những tấm vải che mặt kín mít cùng màu, chỉ chừa hai lỗ khoét cho mắt. Dân chúng kinh hãi trước vẻ hắc ám của họ nên lập tức câm bặt khi vừa trông thấy. Tiếp theo sau là một đội cung thủ mang nỏ, gồm toàn lính Litva được tuyển lựa kỹ càng, mặc những chiếc áo kubrak bằng da hươu không thuộc. Đó là đội ngự lâm quân. Phần cuối đám rước là toán lính phương thiên họa kích - đội ngự lâm thứ hai; còn đi giữa viên ký tòa - người sẽ tuyên đọc bản án - và linh mục Stanislaw xứ Skarbimierz là Zbyszko tay cầm thánh giá.

Lúc này, mọi cặp mắt đều đổ dồn vào chàng; từ khắp các cửa sổ và ban công nhô ra những dáng hình thiếu nữ. Zbyszko bước đi, mình mặc chiếc áo jaka chiến lợi phẩm màu trắng tuyền có thêu những hình điểu sư và những dải tua rua màu vàng ở gấu. Với phục trang tuyệt vời ấy, trong mắt đám đông dân chúng, chàng có phong thái của một tiểu công tước hay một trang thư sinh công tử giàu có phong lưu. Qua tầm vóc, qua đôi vai nở nang hằn rõ dưới chiếc áo chẽn, qua bộ đùi đồ sộ và phiến ngực rộng, người ta thấy chàng đã có dáng một thanh niên trưởng thành, nhưng bên trên thân hình đàn ông cường tráng ấy lại là cái đầu hầu như của trẻ con, với khuôn mặt vừa trẻ trung phơn phớt hàng ria đầu tiên trên mép, lại vừa xinh đẹp như mặt một chàng công tử vương giả, mái tóc vàng cắt bằng bên trên hàng lông mày, hai bên rủ dài xuống tận vai. Chàng bước những bước chân đều đều và mềm mại, nhưng vầng trán chàng tái nhợt Chàng cứ nhìn về phía đám đông dân chúng như thể trong một giấc mơ; thỉnh thoảng chàng lại ngước nhìn lên tháp chuông nhà thờ, nhìn đàn quạ nhỏ đang bay lượn vòng và những chiếc chuông đang đu đưa thánh thót ngân vang, điểm giờ phút cuối của đời chàng. Đôi lúc, trên nét mặt chàng hiện lên vẻ gì như thể kinh ngạc, bởi tất cả những thanh âm ấy cùng tiếng nức nở khóc than của các thanh nữ và toàn thể cuộc lễ này đều là vì chàng, chỉ vì mỗi mình chàng mà thôi. Nhưng rồi sau rốt, khi chàng chợt trông thấy ở đằng xa hiện ra chiếc trảm đài dựng trên bãi chợ, trên đài là hình dáng đỏ lòm của gã đao phủ, thì chàng thốt giật mình, làm dấu thánh, đúng lúc linh mục đưa tượng Chúa chịu nạn cho chàng hôn. Đi vài bước nữa, một bó thỉ xa cúc do một thiếu nữ trong đám đông ném ra rơi xuống chân chàng. Zbyszko cúi nhặt bó hoa lên, rồi mỉm cười với cô gái ấy, kẻ lúc này lại chợt òa lên khóc. Nhưng hẳn chàng nghĩ ràng trước mặt cả đám đông này, trước mặt những thiếu nữ đang vẫy khăn với chàng từ trên các khung cửa sổ kia, chàng phải chết cho can trường, chí ít cũng lưu lại danh thơm “một chàng trai can đảm”, nên chàng dồn hết nghị lực và lòng dũng cảm, đột ngột hất tung mái tóc ra sau lưng, ngẩng cao đầu bước đi hùng dũng, như thể một người vừa chiến thắng trong cuộc hội võ, đang được người ta đưa tới đài nhận giải vinh quang. Đoàn người kéo đi rất chậm, bởi phía trước người dồn lại mỗi lúc một đông mà không chịu dãn ra nhường lối. Đám cung thủ Litva đi hàng đầu chốc chốc lại hoài công gào lên: “Eyk szalin! Eyk szalin!” (Dẹp đường! Dẹp đường!). Người ta cố tình vờ như không hiểu tiếng hô ấy nghĩa là gì, mà càng ngày càng dồn chặt lại. Và mặc dù hồi ấy có tới hai phần ba giới thị dân Kraków là người Đức, chung quanh vẫn nghe vang tiếng nguyền rủa độc địa chống lại bọn hiệp sĩ Thánh chiến: “Nhục quá! Nhục quá! Cầu cho lũ sói đeo thập tự ấy chết hết đi cho rảnh! Chỉ vì chúng mà ở đây người ta chém đầu con trẻ! Xấu hổ thay cho đức vua, cho cả vương quốc ta!” Nhận thấy ý phản kháng, đám lính Litva liền hạ những cánh nỏ đã căng đây xuống cầm tay, mắt gườm gườm nhìn dân chúng, nhưng không dám bắn vì chưa có lệnh. Viên chỉ huy bèn phái vội mấy tên lính cầm phương thiên họa kích lên trước, bởi thứ vũ khí này dễ mở đường hơn. Bằng cách ấy, cả đoàn tiến được tới chỗ đám hiệp sĩ đang xếp thành một khối vuông bao quanh trảm đài.

Các hiệp sĩ dãn ra nhường đường, không ai cưỡng lại. Đám lính phương thiên họa kích bước lên đài trước, theo sau là Zbyszko cùng với linh mục và viên ký tòa. Nhưng đúng lúc ấy chợt diễn ra một điều không ai ngờ tới. Giữa đám đông hiệp sĩ, ông Powała bế Danusia trên tay chợt đột ngột hiện ra, ông quát lớn:

- Dừng lại!

Giọng ông vang động đến nỗi cả đoàn sững lại như bị chôn chân tại chỗ. Cả viên chỉ huy lẫn lính ngự lâm không ai dám chống lại vị tướng công hiệp sĩ mà ngày nào họ cũng gặp tại hoàng cung, người đã bao lần được chuyện trò thân mật với chính đức vua. Tiếp đó, những hiệp sĩ khác không kém phần danh tiếng cũng quát lên oai vệ: ‘Dừng lại!” Hiệp sĩ xứ Taczew bước lại gần Zbyszko và trao cho chàng cô gái Danusia mặc trang phục màu trắng tinh khiết.

Ngỡ đã đến phút giây vĩnh biệt, Zbyszko bèn ôm lấy nàng ghì vào ngực. Nhưng thay vì nép vào người chàng và choàng tay ôm cổ chàng, Danusia nhanh nhẹn rút từ mái tóc màu sáng của mình, bên dưới vòng hoa cửu lý hương, một chiếc chàng mạng trắng tinh, dùng nó trùm lên đầu Zbyszko, rồi lấy hết sức hét lên bằng giọng trẻ thơ nức nở:

- Chàng là của em! Chàng là của em!

- Chàng là của nàng! - Nhiều tiếng nói hiệp sĩ ồm ồm vang động hòa theo. - Đến gặp viên trấn thành đi thôi!

Đáp lại là tiếng gào thét ầm vang như sấm của dân chúng:

- Đến gặp viên trấn thành! Đến gặp viên trấn thành!

Đức cha rửa tội ngước mắt nhìn trời, người ký tòa bối rối, viên chỉ huy và toán lính cầm họa kích buông vũ khí, bởi lẽ tất thảy mọi người đều hiểu ý nghĩa của điều vừa xảy ra.

Có một phong tục Ba Lan và Slav hết sức cổ xưa nhưng mạnh ngang pháp luật, được dân chúng vùng Podhale, vùng Kraków và nhiều vùng khác nữa của đất nước thừa nhận: nếu một thiếu nữ trong trắng tung khăn chàng mạng lên đầu một chàng trai đang bị dẫn ra pháp trường để tỏ ý muốn cưới chàng làm chồng, thì chàng trai ấy sẽ được cứu thoát khỏi tội chết và mọi tội lỗi khác. Các vị hiệp sĩ biết rõ phong tục ấy, giới trang chủ quý tộc và đám thị dân Ba Lan cũng biết, cả những dân Đức đã từng sinh sống lâu đời từ xa xưa tại các thành đô Ba Lan cũng biết rõ phong tục ấy. Ông lão Maćko xúc động tái người trước cảnh tượng kia. Và thế là đám hiệp sĩ bèn gạt phăng đội cung thủ ngự lâm đang vây quanh Zbyszko và Danusia ra một bên, dân chúng xúc động sung sướng gào lên mỗi lúc một thêm vang động: “Đến gặp viên trấn thành! Đến gặp viên trấn thành!” Đám đông chợt cuộn lên như một làn sóng biển khổng lồ. Đao phủ cùng hai kẻ thừa sai vội lủi ngay khỏi trảm đài. Lộn xộn rối tinh cả lên. Tất cả đều hiểu rằng nếu bây giờ hiệp sĩ Jaśko xứ Tęczyn có ý định cưỡng lại phong tục thiêng liêng kia thì cả thành đô sẽ nổi loạn. Cả một làn sóng người đang lao tới trảm đài. Chỉ trong chớp mắt, người ta đã giật phăng tấm dạ, xé tan nó thành muôn mảnh. Tiếp đó, bị giằng giật bởi những đôi tay lực lưỡng, bị chặt bằng những lưỡi rìu, rầm và ván bắt đầu uốn cong, kêu răng rắc, đứt gãy từng loạt, và chỉ trong thời gian chưa đủ để đọc hết vài đoạn kinh cầu, trên bãi chợ đã không còn chút dấu vết nào nữa của đài xử trảm.

Zbyszko bế Danusia quay trở lại phía hoàng cung, nhưng lần này đã thực sự như một người ca khúc khải hoàn. Chung quanh chàng là những khuôn mặt hiệp sĩ hàng đầu của vương quốc đang bừng bừng hứng khởi, còn hai bên, đằng trước đằng sau chàng chen nhau hàng nghìn đàn ông, đàn bà, trẻ con vừa hò reo vang động, vừa hát ca, họ vừa vươn tay về phía Danusia vừa ngợi ca lòng can đảm và sắc đẹp của đôi bạn trẻ. Từ các khung cửa sổ, những cánh tay nõn nà của đám nữ thị dân giàu có vỗ lia lịa hoan hô họ, khắp nơi là những đôi mắt chan chứa lệ mừng vui. Cả một trận mưa những vòng hoa hồng hoa huệ, những dải băng, thậm chí cả những chiếc thắt lưng và mao mạng bằng vàng rơi xuống người, xuống chân chàng trai may mắn. Còn chàng, rạng rỡ như vầng thái dương, trái tim tràn dâng lòng biết ơn, chốc chốc lại nâng cao cô thiếu nữ lên trời. Cảnh tượng ấy khiến các nữ thị dân xúc động đến nỗi một số người cũng lao ngay vào vòng tay người yêu, tuyên bố cứng rắn rằng hễ nhỡ họ có phạm tử tội thì thế nào cũng sẽ được giải thoát. Zbyszko và Danusia đã trở thành đôi trẻ yêu dấu của giới hiệp sĩ, của thị dân và thường dân. Ông lão Maćko - lúc này vẫn được dìu đi trong vòng tay của các hiệp sĩ Horian xứ Korytnica và Marcin xứ Wrocimowice - gần như ngất đi vì sung sướng và kinh ngạc, không hiểu tại sao mình không nghĩ tới một phương cách đơn giản thế kia để cứu sống đứa cháu ruột rà. Trong tiếng huyên náo của mọi người, hiệp sĩ Powała xứ Taczew cất giọng vang động thuật lại cho dân chúng nghe người ta đã tìm ra phương cách ấy thế nào, hay nói đúng hơn là các linh mục Wojciech Jastrzębiec và Stanislaw xứ Skarbimierz, vốn thông thạo cả luật pháp thành văn lẫn các phong tục dân gian, đã nghĩ ra phương sách ấy thế nào trong quá trình nghị bàn cùng quận chúa. Kinh ngạc bởi sự giản dị của phương sách thần diệu đó, các hiệp sĩ bảo rằng sở dĩ không ai nghĩ tới nó chỉ vì đã quá lâu rồi nó không được sử dụng đến trong cái thành đô có quá đông người Đức sinh sống này.

Nhưng mọi chuyện vẫn còn tùy thuộc ở viên trấn thành. Giới hiệp sĩ và thường dân liền kéo đến hoàng cung, là nơi viên trấn thành Kraków đang ở trong thời gian đức vua vắng mặt. Viên ký tòa, linh mục Stanislaw xứ Skarbimierz, hiệp sĩ Zawisza, hiệp sĩ Farurej, hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice và hiệp sĩ Powała xứ Taczew đến gặp viên trấn thành, trình bày về uy lực của tập tục cũ, nhắc cho ngài nhớ rằng chính ngài đã từng bảo “nếu tìm được một luật lệ hay một cái cớ nào đó”, ngài sẽ sẵn sàng tha bổng tội nhân. Mà liệu có luật lệ nào hơn một tập tục cổ truyền không ai phá vỡ nổi kia? Mặc dầu viên trấn thành xứ Tęczyn có nhận xét ràng tập tục này có lẽ thích hợp với dân thường và đám lục lâm vùng Podhale hơn là với giới quý tộc, nhưng vốn am tường các thứ luật lệ, ông không thể không thừa nhận uy lực của nó. Vừa tuyên bố thế, ông vừa đưa tay che bộ râu bạc để giấu đi nụ cười mãn nguyện. Sau rốt, ông bước ra hàng hiên có mái che thấp, cạnh ông là quận chúa Anna Danuta cùng vài tu sĩ và hiệp sĩ nữa.

Nhìn thấy ông, Zbyszko lại nâng bổng Danusia lên trời. Ông đặt bàn tay gân guốc lên mái tóc vàng của nàng, để yên nơi ấy hồi lâu, rồi sau đó - trân trọng và đầy nhân từ - ông gật gật mái đầu phong sương nhuốm bạc.

Người ta hiểu ngay ý nghĩa của cử chỉ ấy và lập tức những bức tường thành của hoàng cung như rung lên bởi những tiếng hò reo vang động: “Cầu Chúa hãy giúp ngài! Kính chúc viên trấn thành công minh sống lâu muôn tuổi! Xin ngài hãy sống thật lâu để phân xử chúng tôi!” Người ta hò reo từ mọi hướng. Sau đó, lại vang lên những tiếng reo hò dành cho Danusia và Zbyszko, khi cả hai bước lên hàng hiên quỳ xuống chân vị quận chúa nhân từ Anna Danuta, người mà Zbyszko chịu ơn cứu mạng, bởi chính bà đã cùng các học giả thông thái tìm ra phương cách thích hợp, cũng chính bà đã dạy bảo Danusia những thể thức phải làm.

- Đôi trẻ muôn năm! - Hiệp sĩ Powała xứ Taczew hô to lên khi nhìn thấy hai người.

- Muôn năm! - Những người khác hưởng ứng.

Viên trấn thành tóc pha sương quay nhìn quận chúa và bảo:

- Thưa quận chúa, đến lúc rồi đó, lễ đính ước phải được cử hành ngay, bởi phong tục buộc phải thế.

- Tôi sẽ cho đính ước ngay, - vị quận chúa nhân hậu đáp, mặt rạng ngời, - nhưng tôi sẽ không cho phép làm lễ cưới trước khi hỏi ý thân phụ cô dâu, hiệp sĩ Jurand trang Spychow.

Chương 7

Tại nhà thương nhân Amylej, ông Maćko và Zbyszko đang bàn nhau xem bây giờ nên hành động thế nào. Vị hiệp sĩ già nghĩ là chẳng mấy chốc mình sẽ về chầu Chúa, bởi chính cha Cybek - một thầy tu dòng Franciskan am tường về các loại vết thương - đã bảo ông thế. Vì vậy, ông muốn được trở về trang Bogdaniec ngay, để được chôn cất bên tổ tiên trong nghĩa địa Ostrów.

Thực ra cũng không phải tất cả các bậc tổ phụ của ông đều được yên nghỉ tại đó. Ngày trước, họ vốn là cả một dòng tộc đông đúc. Buổi chiến chinh, họ cùng nhau thét vang chiến lệnh “Mưa đá!” hào hùng, và trên gia huy - vượt trội hơn hẳn những phú nông khác không có quyền được mang gia huy - họ vẽ một chiếc móng ngựa cùn. Năm 1331, trong trận đại chiến thành Plowce, bảy mươi bốn chiến sĩ tộc Bogdaniec đã bị phơi thây trên lưỡi đòng của lính cung thủ Đức, chỉ còn một người duy nhất sống sót - ông Wojciech, biệt danh Bò Rừng, người mà sau khi đánh tan bọn Đức, đã được đức vua Władysław Lokietek ban quyền mang gia huy và cấp phong cho vùng đất Bogdaniec. Xương cốt của các vị tiền bối sương khói đến giờ vẫn còn phơi trắng đồng đất xứ Plowce, mỗi mình ông Wojciech quay về quê hương bản quán, nhưng hỡi ôi, ông trở về chỉ để chứng kiến sự diệt vong hoàn toàn của dòng tộc mình mà thôi!

Bởi lẽ trong khi đàn ông trai tráng của Bogdaniec bị ngã gục dưới những mũi tên giặc Đức, thì bọn hiệp sĩ đạo tặc ở xứ Sląsk gần đó đã tấn công tổ ấm gia đình họ, đốt trụi trang ấp, xua tứ tán và bắt làm tù binh tất cả cư dân, đem đi bán ở những vùng xa xôi bên xứ Đức. Ông Wojciech còn mỗi một mình trong ngôi nhà xưa không rõ nhờ phép thần kỳ nào mà thoát khỏi ngọn lửa hung tàn, ông trở thành người thừa kế một vùng đất mênh mông nhưng hoàn toàn trơ trụi, trước kia vốn thuộc về cả một dòng tộc giàu có. Năm năm sau ông lấy vợ, nhưng sau khi sinh được hai người con trai - Jaśko và Maćko - chẳng may ông bị một con bò rừng húc chết trong lúc đi săn.

Hai cậu con trai lớn lên trong sự chăm nom của mẹ, bà Kachna xứ Spalenica. Bản thân bà cũng đã từng tham gia hai cuộc tiễu phạt tiến đánh bọn Đức xứ Sląsk để rửa những mối oán cừu ngày trước, nhưng đến cuộc tiễu phạt thứ ba thì bà ngã xuống. Đến tuổi trưởng thành, người anh là Jaśko cưới cô Jagienka xứ Mocarzewo, sinh được Zbyszko. Còn ông Maćko thì sống độc thân, chăm lo gia tự điền sản cùng đứa cháu trai côi cút trong các đợt tạm yên giữa những cuộc đánh đấm và chinh chiến triền miên.

Nhưng rồi trong cuộc nội chiến giữa hai phái Grzymalit và Nałęcz, khi một lần nữa những ngôi nhà của trang Bogdaniec lại bị thiêu rụi và đám nông nô bị đuổi xua tứ tán, thì ông Maćko đơn độc không sao gây dựng lại nổi. Nhọc nhằn vất vả suốt bao năm trường, rốt cuộc ông đành nhượng đất đai lại cho một đức cha tu viện trưởng cũng vốn là chỗ họ hàng, rồi mang cả đứa cháu là Zbyszko lúc ấy hãy còn trứng nước, lên đường sang đất Litva đánh nhau với quân Đức.

Song thực ra chưa khi nào ông không để mắt tới Bogdaniec. Ông sang Litva chỉ vì mong muốn làm giàu thật nhanh bằng những thứ chiến lợi phẩm đoạt được, để có thể quay về chuộc lại đất đai, định cư tù binh nô lệ, xây lại thành lũy, cùng Zbyszko dựng lại tổ ấm cha ông. Giờ đây, sau khi đã may mắn cứu thoát cháu trai, ông chỉ nghĩ đến một điều duy nhất đó, cũng chính là việc mà ông đã bàn bạc cùng chàng tại nhà thương nhân Amylej.

Đã có cái để thế chuộc lại đất đai. Họ đã kiếm được món sản nghiệp khá lớn gồm những đồ chiến lợi phẩm thu được, tiền chuộc mạng mà các hiệp sĩ bị họ bắt làm tù binh phải nộp, và những món quà được đại quận công Witold ban tặng. Nhưng món lợi sộp nhất mà họ thu được chính là nhờ cuộc tử đấu với hai hiệp sĩ xứ Fryzja. Thời bấy giờ, chỉ nguyên những giáp phục mà họ thu được cũng đã là cả một gia tài lớn, ấy thế mà ngoài giáp phục, họ còn lấy được cả ngựa xe, gia nhân, áo quần, tiền bạc và bao nhiêu chiến cụ quý báu khác. Bấy giờ, chính thương gia Amylej mua lại của họ nhiều thứ trong số chiến lợi phẩm ấy, kể cả hai súc dạ tuyệt vời xứ Handria[129] mà các hiệp sĩ Fryzja giàu có vốn lo xa đã chở theo. Ông Maćko còn bán bớt một bộ giáp chiến lợi phẩm quý giá, bởi nghĩ rằng trước mặt thần chết đang tiến đến, giáp phục chẳng còn ích gì cho ông nữa. Người lái buôn giáp phục mua bộ giáp ấy, ngay hôm sau đã bán nó lại cho hiệp sĩ Marcin xứ Wrocimowice, kiếm được món hời đáng kể, bởi thời bấy giờ người ta chuộng giáp phục xứ Mediolan hơn mọi loại giáp khác trên đời.

129. Vùng đất trải dài dọc theo bờ Biển Bắc, thuộc lãnh thổ của Bỉ, Pháp và Hà Lan.

Zbyszko tiếc bộ giáp quá chừng.

- Nếu Chúa cho chú được khỏe lại, - chàng bảo chú, - biết kiếm đâu được bộ giáp như thế kia chứ?

- Lại kiếm ở chính nơi tao đã kiếm được ấy, nghĩa là trên người một thằng Đức khác! - Ông Maćko đáp. - Nhưng chắc là tao chẳng trốn được thần chết nữa rồi. Mũi tên sắt xuyên sâu giữa xương sườn, các mảnh vụn còn găm lại trong đó. Hễ tao sờ đến mảnh nào, định lấy móng tay lôi ra là nó lại càng tụt vào sâu hơn. Giờ thì chẳng còn cách gì lôi chúng nó ra được nữa!

- Chú cứ thử uống một vài nồi mỡ gấu xem sao.

- Hà! Cha Cybek cũng khuyên thế, biết đâu lại chẳng có mảnh trồi ra. Nhưng ở đây biết kiếm đâu được mỡ gấu? Giá ở Bogdaniec thì đã đành! Chỉ cần vớ lấy rìu, ban đêm phục ngay cạnh đõ ong là kiếm được tốt!

- Thế thì phải về Bogdaniec ngay thôi! Có điều chú đừng tắt nghỉ đâu đó trên đường đấy nhé!

Ông Maćko cảm động nhìn đứa cháu trai:

- Tao biết bây giờ mày đang muốn đi đâu: đến với cung đình của quận công Janusz hoặc đến với ông Jurand trang Spychow, tấn công bọn Đức ở vùng Chelm.

- Cháu không chối. Cháu rất sướng nếu được cùng với triều thần của quận công đi đến Warszawa[130] hay đến Ciechanow, cốt là để được gần Danusia lâu nhất. Thiếu nàng, cháu chẳng là gì cả, bởi nàng không chỉ là nữ chúa mà còn là tình yêu của cháu. Cháu muốn được nhìn nàng, đến nỗi chỉ nghĩ đến nàng thôi là cháu đã thấy bị cuốn hút rồi. Cháu sẵn sàng đi theo nàng đến cùng trời cuối đất, nhưng bây giờ chú là ưu tiên lớn nhất của cháu. Chú đã không bỏ rơi cháu, thì làm sao cháu có thể bỏ chú được! Về Bogdaniec thì về!

130. Thời đó, Warszawa (phiên âm: Vacsava) mới bắt đầu phát triển. Thành phố chính của vùng đất quận công Janusz là thành Czersk, nhưng ông thường thích lui tới Ciechanow hoặc Warszawa - nơi cuối cùng ông thiết lập kinh đô của công quốc vào năm 1406.

- Cháu là chàng trai tốt - Ông Maćko thốt lên.

- Chúa sẽ trừng phạt cháu, nếu cháu cư xử khác với chú. Chú sẽ thấy là đã chất đồ đạc lên xe rồi, cháu ra lệnh dành riêng một xe trải rơm lên cho chú nằm. Bà vợ ông Amylej tặng cả đệm lông, nhưng cháu chỉ sợ chú nằm bị nóng. Ta sẽ đi từ từ cùng với quận chúa và quần thần, để không bị thiếu trợ giúp. Rồi sau đó họ về Mazowsze, còn ta đi tiếp đường của mình và cầu Chúa giúp cho!

- Cầu sao tao dựng được một tòa thành nho nhỏ, - ông Maćko nói, - bởi tao biết là sau khi tao chết đi, mày chẳng nghĩ gì nhiều về Bogdaniec nữa đâu.

- Sao cháu lại không nghĩ?

- Bởi đầu mày chỉ nghĩ đến đánh đấm và yêu đương thôi.

- Thế trong đầu chú không chứa đầy chuyện chinh chiến đó sao? Cháu đã toan tính mọi chuyện đâu đấy cả rồi. Trước hết phải dựng một thành lũy vững chắc bằng cọc gỗ sồi, sẽ đào một hào sâu…

- Mày mà cũng nghĩ chuyện đó ư? - Ông Maćko tò mò và thích thú hỏi lại. - Nào, thế sau khi dựng lũy xong rồi?… Nói tiếp xem nào!

- Khi lũy đã dựng xong, cháu sẽ lên đường đến Warszawa hoặc Ciechanow, đến với triều đình quận công.

- Sau khi tao chết chứ?

- Nếu nhỡ chú qua đời sớm, thì sau khi chú chết cháu sẽ lên đường, nhưng trước hết phải lo chôn cất chú cho tử tế đã. Còn nếu Đức Chúa Giêsu cho chú khỏe lại, chú sẽ ở nhà trông nom trang Bogdaniec. Quận chúa đã hứa là cháu sẽ được nhận đai hiệp sĩ từ chính tay quận công. Nếu không, gã Lichtenstein chẳng chịu đánh nhau tay đôi với cháu đâu.

- Rồi mày sẽ tới tận thành Malborg?

- Tới thành Malborg hay đến chỗ cuối đất cùng trời, miễn là tìm bằng được thằng Lichtenstein.

- Việc ấy thì tao chẳng phản đối. Hoặc mày hoặc nó phải chết!

- Chú đừng lo! Thế nào cháu cũng mang được đôi găng tay với đai hiệp sĩ của nó về Bogdaniec cho chú xem!

- Có điều phải đề phòng phục binh. Ở bên đất chúng nó dễ bị đánh úp lắm.

- Cháu sẽ tới chào và xin quận công Janusz gửi thư thiết khoán[131] cho viên đại thống lĩnh. Bây giờ đang là thời bình. Cháu sẽ mang theo thư thiết khoán tới thành Malborg, ở đó bao giờ cũng là nơi đông hiệp khách nhất. Chú biết không? Trước hết cháu phải xử thằng Lichtenstein, rồi sau đó tìm xem thằng nào mang ngù lông công nữa, cháu sẽ lần lượt thách đấu với từng thằng. Lạy Chúa! Nếu Chúa Giêsu cho cháu thắng, cháu có thể thực hiện luôn lời thề nữa!

131. Nguyên văn: glejt - thư bảo đảm an toàn tính mệnh khi đi qua hoặc sang cư trú ở một vùng đất nào đó, do các quận công viết.

Nói đoạn, Zbyszko mỉm cười với những ý nghĩ của chính mình, và khi ấy mặt chàng trai nom giống như một đứa trẻ đang hào hứng tuyên bố những chiến công hào hùng mà nó sẽ thực hiện khi lớn lên.

- Hey!- Ông Maćko vừa nói vừa gục gặc đầu. - Nếu mày chinh phục được cả ba tay hiệp sĩ dòng dõi cao sang, thì không những mày thực hiện được lời thề, mà còn kiếm được khối của nữa đấy! Lạy Chúa lòng lành!

- Sao lại ba? - Zbyszko thốt lên. - Dưới hầm giam, cháu đã từng thề sẽ không tiếc Danusia điều gì. Số thằng giặc bị hạ sẽ đúng bằng số ngón tay của cháu đây, chẳng phải chỉ ba mống đâu!

Ông Maćko nhún vai.

- Chú ngạc nhiên và không tin cháu chứ gì? “ Zbyszko nói tiếp. - Cháu sẽ đến thành Malborg cùng với hiệp sĩ Jurand trang Spychow kia mà. Đâu thể không đến chào ông ấy được, một khi ông ấy chính là thân phụ Danusia. Cháu sẽ cùng ông ấy tấn công bọn Đức xứ Chelm. Chính chú chẳng đã từng bảo rằng trên toàn cõi Mazowsze, không thể tìm đâu ra một người muốn ăn gan uống máu[132] bọn Đức như ông ấy đấy thôi.

132. Nguyên văn: wilkolak - ma sói, theo tín ngưỡng dân gian, là những kẻ khát máu cứ đến lúc trăng tròn lại biến thành sói, cắn xé và hút máu người.

- Thế nếu ông ấy không ưng gả Danusia cho mày?

- Sao lại không? Ông ấy muốn báo thù, cháu cũng báo thù! Ông ấy còn nhắm ai hơn cháu nữa? Vả lại, khi quận chúa đã cho phép đính ước, ông ấy cũng chẳng cưỡng đâu.

- Tao hiểu rồi, - ông Maćko thốt lên, - mày rồi sẽ mang hết đàn ông đàn ang trang Bogdaniec theo cho có đoàn tùy tùng, cho ra dáng hiệp sĩ, còn đất đai thì chẳng có lấy một bàn tay làm lụng. Nếu tao còn sống, tao chẳng để thế đâu, nhưng một khi tao chết đi rồi thì tao biết mày sẽ mang người đi hết ráo cho coi.

- Chúa sẽ ban cho cháu đoàn tùy tùng, vả lại cha Janko xứ Tulcza cũng là chỗ họ hàng với ta, cha chẳng tiếc đâu.

Đúng lúc ấy, cửa mở, và như để chứng minh rằng Chúa sẵn sàng ban đoàn tùy tùng cho Zbyszko, trên ngưỡng cửa hiện ra hai gã đàn ông. Da họ đen ngăm ngăm, rắn chắc, họ mặc áo kaftan màu vàng như dân Do Thái, đội mũ kiểu Krym đỏ và mặc quần ống rộng lùng thùng. Hai người đó dừng chân ở cửa, chụm mấy đầu ngón tay lại đặt lên trán, lên miệng, lên ngực, rồi cúi khom cả người xuống sát đất để chào.

- Các ngươi là loại người gì mà kỳ quặc thế? - Ông Maćko hỏi. - Các ngươi là ai?

- Là những kẻ nô lệ của ngài. - Hai người đáp lại bằng thứ tiếng Ba Lan ngọng nghịu.

- Sao lại nô lệ? Từ đâu đến? Ai phái các ngươi tới đây?

- Ông chủ Zawisza phái chúng con đến đây làm quà tặng ngài hiệp sĩ trẻ tuổi, để chúng con được làm nô lệ của ngài.

- Ơn Chúa! Thế là được hai người! - Ông Maćko vui sướng thốt lên. - Các ngươi thuộc dân tộc nào?

- Chúng con người Thổ ạ.

- Thổ? - Zbyszko hỏi lại. - Thế nghĩa là cháu sẽ có hai tên Thổ tùy tùng. Chú đã gặp người Thổ bao giờ chưa?

Rồi nhảy phắt tới chỗ hai tù binh, chàng dùng tay xoay người họ, ngắm tứ phía như ngắm những sinh linh lạ lẫm từ bên kia dại dương tới. Ông Maćko bảo:

- Gặp thì tao chưa gặp, nhưng tao có nghe nói ngài hiệp sĩ xứ Garbów có mấy gia nhân người Thổ mà ngài bắt được khi chiến đấu ở mạn sông Dunai dưới trướng hoàng đế Thánh chế La Mã Zygmunt. Sao, đồ chó đẻ, chúng mày đích là dân ngoại đạo à?

- Ông chủ đã bắt chúng con cải đạo rồi đấy ạ. - Một trong hai tù binh thưa.

- Chúng bay không có gì để chuộc mình sao?

- Quê chúng con ở tận vùng xa lắm, tận Brussa[133] trên bờ biển Á châu kia ạ.

133. Thành phố ở Tiểu Á, gần biển Marmara, bị quân Thổ chiếm năm 1326, suốt bốn mươi năm từng là thủ đô của đế quốc Thổ.

Vốn luôn háo hức nghe chuyện chiến chinh, nhất là chuyện vị tướng công hiệp sĩ lừng danh Zawisza xứ Garbów, Zbyszko liền hỏi xem chúng đã trở thành nô lệ như thế nào. Nhưng chuyện của hai gã tù binh chẳng có gì phi thường: hiệp sĩ Zawisza hồi ba năm trước đây đã tấn công một toán mười mấy người bọn chúng trong một khe núi, số thì ông giết, số bị rơi vào tay ông, sau đó khá nhiều người được ông tặng cho kẻ khác.

Lòng Zbyszko và ông Maćko rộn lên vui sướng trước món quà tuyệt vời ấy, vì thời bấy giờ rất khó kiếm người, có được gia nhân là có được cả một tài sản thực sự.

Lát sau, đích thân hiệp sĩ Zawisza cùng các hiệp sĩ Powała và Paszko Đạo Chích xứ Biskupice đến thăm. Cả ba người đã lo lắng tìm cách cứu Zbyszko và rất sung sướng khi thực hiện được việc đó, nên mỗi người đều mang tặng chàng một thứ gì làm kỷ niệm trước lúc chia tay. Vị hiệp sĩ hào phóng xứ Taczew tặng chàng một tấm giáp phủ lưng ngựa chiến rất quý, rất rộng, phía trước ngực đính tua rua vàng. Hiệp sĩ Paszko tặng chàng một thanh gươm Hung trị giá tới mười đồng vàng. Rồi sau đó, lại tiếp đến hiệp sĩ Lis xứ Targowisko, hiệp sĩ Farurej và Krzon xứ Kozieglowy, hiệp sĩ Marcin xứ Wrocimowice, và cuối cùng là hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice cùng kéo tới thăm, ai cũng mang theo quà tặng.

Zbyszko tiếp đón họ với trái tim tràn ngập sung sướng, vì những món quà tặng và còn vì chàng được những trang hiệp sĩ dũng kiệt anh tuấn nhất vương quốc tỏ tình hữu nghị. Họ hỏi thăm việc chàng ra đi, hỏi thăm sức khỏe ông Maćko, và vốn là những người dạn dày kinh nghiệm, tuy tuổi đời còn khá trẻ, họ bày cho ông những môn thuốc thần diệu có thể làm lành vết thương.

Tất thảy những quà tặng đó, ông Maćko đều dành cho Zbyszko, phần ông thì đã sửa soạn để sang thế giới bên kia. Khó lòng sống nổi khi phải mang những mảnh sắt đang lạo xạo giữa xương sườn.

Ông phàn nàn về việc thường thổ huyết và không thể ăn uống được gì. Một ít hạt dẻ, vài mẩu xúc xích, một đĩa trứng tráng - đó là toàn bộ khẩu phần hằng ngày của ông. Cha Cybek đã mấy lần trích huyết cho ông, nghĩ rằng cách ấy có thể làm tâm hạ nhiệt, mang đến sự ngon miệng, nhưng cũng chẳng ích gì.

Tuy vậy, sung sướng trước những món quà tặng dành cho đứa cháu trai, lúc này ông cũng cảm thấy khỏe hơn, và khi thương gia Amylej sai người nhà mang ra một thùng rượu nho để chiêu đãi các vị hiệp khách quý, thì ông cũng ngồi vào bàn và nâng cốc với họ. Họ trò chuyện về việc đã cứu sống Zbyszko và việc chàng đính hôn với Danusia. Các hiệp sĩ không nghĩ là ông Jurand trang Spychow sẽ cưỡng lại ý quận chúa, nhất là khi Zbyszko đã thề sẽ trả thù cho mẹ cô gái và cướp được ba ngù lông công cho nàng.

- Về thằng cha Lichtenstein, - hiệp sĩ Zawisza bảo, - tôi không rõ liệu hắn có muốn đấu với anh hay không, bởi hắn là tu sĩ, lại là một trong những vị đầu lĩnh của Giáo đoàn. Hà! Người trong dám tùy tùng của hắn còn nói rằng chỉ cần chờ ít lâu nữa, hắn có thể sẽ được lãnh chức đại thống lĩnh như chơi.

- Nếu không nhận lời thách đấu, hắn sẽ bị mất thanh danh. - Hiệp sĩ Lis xứ Targowisko nói.

- Không phải thế đâu, - hiệp sĩ Zawisza nói, - bởi lẽ hắn không phải là hiệp sĩ thế tục, mà đã là tu sĩ thì không có quyền được nhận lời thách đấu tay đôi.

- Nhưng bọn chúng vẫn thường nhận lời thách đấu đấy thôi!

- Bởi giới luật Giáo đoàn bị băng hoại nhiều rồi. Bây giờ bọn chúng luôn mồm thề nguyền đủ điều, và khét tiếng là không giữ lời hết lần này đến lần khác, làm bại hoại thanh danh Ki-tô giáo. Nhưng một hiệp sĩ Thánh chiến, nhất là một tên lãnh binh, có thể không cần nhận lời thách đấu.

- Ha! Thế thì anh phải tìm cách gặp hắn trong chiến trận thôi!

- Nhưng người ta đang đồn sẽ không có chiến tranh kia mà, - Zbyszko nói, - nghe nói bọn hiệp sĩ Thánh chiến sợ dân ta rồi.

Nghe chàng nói, hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice thốt lên:

- Hòa chẳng được lâu đâu. Không thể sống hòa thuận với chó sói, bởi thế nào chúng cũng phải sống bằng sinh mạng kẻ khác.

- Chúng ta sẽ đánh nhau với Tymur Thọt - Hiệp sĩ Powała lên tiếng. - Đại quận công Witold thua tướng Edyga[134] là tin chắc chắn.

134. Một tướng tài của Tamerlan, chết năm 1431, đã cùng với Tymur Kuduk đánh đại bại đại quận công Witold tại sông Worskla ngày 12/8/1399.

- Chắc chắn rồi! Với cả hiệp sĩ Spytko cũng chưa thấy quay trở về. - Hiệp sĩ xứ Biskupice nói theo.

- Các quận công Litva vẫn còn ở trên chiến trường mà.

- Thì sinh thời, thánh hậu đã chẳng tiên báo thế là gì. - Vị hiệp sĩ xứ Taczew nói.

- Ha! Vậy rất có thể chúng ta sẽ có dịp lên đường đi đánh gã Tymur!

Đến đây, câu chuyện chuyển sang cuộc hành binh của Litva chống quân rợ Tatar. Không còn nghi ngờ gì nữa, đại quận công Witold - vị thủ lĩnh hăng máu nhiều hơn khôn ngoan - đã phải gánh chịu trận đại bại thảm hại ở Worskla, nơi biết bao hiệp sĩ Litva, Nga, cùng với nhóm hiệp sĩ phụ trợ người Ba Lan, thậm chí cả một số hiệp sĩ Thánh chiến nữa, đã ngã xuống. Các vị hiệp khách tụ tập tại nhà thương nhân Amylej đặc biệt thương xót cho số phận của hiệp sĩ trẻ tuổi Spytko xứ Melsztyn, vị tướng lớn nhất của vương quốc, đã tình nguyện tham gia cuộc hành binh và bị mất tích không chút hồi âm sau trận thảm bại. Họ hết lời ca ngợi một hành động hiệp sĩ chân chính của chàng: được một tên tướng giặc thù tặng cho chiếc mũ khôi giáp bảo mạng[135], chàng đã không thèm đội lên đầu khi giáp chiến, vì thà nhận cái chết vinh hiển còn hơn phải sống nhờ ân tứ của một thủ lĩnh ngoại đạo. Đến giờ vẫn chưa biết chắc chàng đã chết hay bị bắt làm tù binh. Nếu bị bắt, chàng vẫn có thể tự chuộc mạng, bởi chàng rất giàu có, hơn nữa lại được đức vua Władysław ban cho cả vùng đất Podhale để hưởng lộc.

135. Một loại mũ chóp nhọn, được các vua chúa Tatar dùng làm dấu hiệu bảo đảm an toàn tính mạng cho kẻ được ban mũ, cũng là một loại thư thiết khoán.

Trận thảm bại của quân Litva có thể đe dọa toàn vương quốc của đức vua Jagiełło, bởi lẽ được cổ vũ bởi thắng lợi trước đại quận công Witold, chưa chừng bọn Tatar có thể tràn sang chiếm đất đai và thành quách thuộc đại công quốc. Nếu thế, toàn vương quốc sẽ bị lôi kéo vào cuộc chiến. Nhiều trang hiệp sĩ từng quen với chinh chiến phiêu lưu ở các triều đình ngoại quốc như các ông Zawisza, Farurej, Dobko và ngay cả hiệp sĩ Powała, cố ý chưa rời Kraków trước khi biết chắc tương lai sẽ mang lại điều gì. Nếu Tamerlan, vị chúa tể của hai mươi bảy vương quốc, động quân toàn khối Nguyên Mông thì hiểm họa có thể sẽ rất khủng khiếp. Họ cảm thấy điều đó có thể sẽ xảy đến.

- Nếu cần, chúng ta sẽ đánh nhau với chính gã Thọt. Hắn sẽ chẳng ăn gỏi nổi dân ta như đã từng thắng các dân tộc khác đâu. Các quận công Ki-tô giáo khác cũng sẽ kéo quân đến tiếp ứng ta chứ.

Nghe nói thế, hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice - người luôn luôn sôi sục mối căm hờn đặc biệt đối với Giáo đoàn Thánh chiến - liền cay đắng thốt lên:

- Tôi chẳng biết các quận công khác thế nào, chứ bọn hiệp sĩ Thánh chiến thì sẵn sàng liên minh với lũ rợ Tatar để thọc dao vào lưng ta lắm!

- Vậy thì nhất định chiến tranh sẽ nổ ra! - Zbyszko kêu lên. - Tôi sẽ đi đánh nhau với bọn Thánh chiến!

Nhưng các vị hiệp sĩ khác đều lên tiếng phản bác. Tuy bọn hiệp sĩ Thánh chiến không biết sợ Chúa, chỉ chăm chăm lo lợi lộc riêng, song lẽ đâu chúng lại đi giúp lũ người ngoại đạo chống lại một dân tộc Ki-tô giáo? Vả lại, gã Thọt Tymur còn đang đánh nhau ở đâu đó mãi tít tận Á châu, còn tướng Edyga của bọn Tatar thì vừa thiệt hại mất bao nhiêu quân binh trong cuộc chiến, có lẽ chính hắn cũng đang nguyền rủa chiến thắng vừa rồi. Đại quận công Witold lại là người quyền biến, chắc hẳn ông đã chăm lo đầy đủ cho các thành trì. Vả lại, nói cho cùng, tuy lần vừa rồi dân Litva không thành công, nhưng đâu phải họ chưa từng thắng lũ rợ Tatar bao giờ?

- Chúng ta không nên đánh nhau với bọn Tatar, mà phải sống mái với tụi Đức mới đúng. - Hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice vẫn khăng khăng. - Nếu ta không diệt chúng thì chúng sẽ diệt ta.

Rồi hiệp sĩ quay sang bảo Zbyszko:

- Mà trước tiên, vùng Mazowsze sẽ là nơi gánh chịu chuyện ấy. Anh sẽ tìm được khối dịp để ra tay ở đó! Đừng lo!

- Hey! Giá chú tôi khỏe lại, tôi sẽ lên đường đi ngay đến đó!

- Cầu Chúa giúp anh! - Hiệp sĩ Powała nâng cốc chúc.

- Chúc sức khỏe anh và Danusia!

- Cầu bọn Đức bị tiêu vong! - Hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice nói thêm.

Rồi họ từ biệt nhau. Đúng lúc đó, một viên thuộc hạ của quận chúa mang chim ưng trên tay bước vào. Sau khi cúi chào các vị hiệp sĩ, ông ta quay sang nhìn Zbyszko và nở một nụ cười lạ lùng:

- Quận chúa truyền báo cho hiệp sĩ biết rằng đêm nay lệnh bà còn trú lại Kraków, sáng sớm mai mới lên đường. - Ông bảo.

- Vậy càng hay! - Zbyszko thốt lên. - Nhưng sao vậy? Có ai bị ốm chẳng?

- Không. Nhưng quận chúa vừa có khách từ Mazowsze tới.

- Đích thân quận công chăng?

- Thưa, không phải quận công. Hiệp sĩ Jurand trang Spychow vừa đến. - Viên thuộc hạ đáp.

Nghe vây, Zbyszko rất đỗi bối rối. Tim chàng đập dồn trong ngực, hệt như khi bị người ta tuyên án tử hình.

Chương 8

Quận chúa Anna không mấy ngạc nhiên trước việc hiệp sĩ Jurand trang Spychow đến, bởi nhiều khi giữa các cuộc đấu võ, những trận tiến công và chiến chinh liên miên chống bọn hiệp sĩ người Đức láng giềng, trong ông chợt cồn lên nỗi nhớ cô con gái Danusia. Và ông sẽ đột ngột xuất hiện ở Warszawa, ở Ciechanow hoặc nơi nào triều đình của quận công Janusz lưu lại. Gặp con, bao giờ trong lòng ông cũng trào lên một niềm thương yêu vô biên, bởi lẽ cùng với tháng năm, càng ngày Danusia càng giống mẹ, đến nỗi mỗi lần gặp con ông đều ngỡ như lại thấy mặt người vợ hiền đã quá cố, vào hồi ông mới quen biết bà tại dinh quận chúa Anna ở Warszawa. Nhiều lần, ngỡ như lòng thương con ấy sẽ có thể làm tan chảy trái tim chai đá trong ông, thứ vốn đã được hiến cho sự thù hận. Quận chúa bao phen khuyên ông nên rời bỏ trang Spychow đẫm máu, ở lại luôn trong cung bà, cạnh Danusia. Quận công Janusz rất coi trọng lòng can trường và địa vị của ông, cũng muốn tránh bớt những phiền toái do các cuộc đụng độ thường xuyên mà ông gây ra ở miền biên ải, nên đã định giao cho ông chức chưởng kiếm. Nhưng vô ích. Danusia càng làm ứa máu vết thương xưa trong lòng ông. Chỉ sau vài ngày gặp con là ông lại không ăn, không ngủ, không trò chuyện cùng ai nữa. Hẳn là trái tim lại bắt đầu sục sôi dòng máu trong ông. Và cuối cùng, ông đột ngột biến khỏi cung đình, trở về với những bãi lầy trang Spychow của mình, để được nhấn chìm lòng hận thù trong máu. Những lần như vậy, người ta bảo nhau: “Khốn cho lũ giặc Đức! Với ta, chúng nó không phải là cừu, nhưng chúng lại là cừu trước ông Jurand - một con sói đối với chúng!” Chỉ ít lâu sau, lại bắt đầu truyền lan tin về việc các kiếm khách bị tóm cổ trên đường vượt biên giới tìm đến với bọn Thánh chiến, về những thành lũy bị đốt phá, những nông nô bị cướp, những trận đấu quyết tử mất còn mà bao giờ ông Jurand cũng là người chiến thắng.

Thực ra, với tính hăng máu của người dân xứ Mazury, cũng như các hiệp sĩ người Đức nhân danh Giáo đoàn Thánh chiến đang mượn đất và các trang trại kề cận với vùng Mazowsze thời bấy giờ, thì ngay giữa hồi bình yên nhất, trong mối quan hệ giữa các quận công Mazowsze với Giáo đoàn nơi vùng biên ải cũng chẳng bao giờ ngừng tiếng gươm đao. Ngay cả lúc đi đốn gỗ trong rừng hoặc đang thu hoạch mùa màng, dân cư trong vùng vẫn phải mang theo cung nỏ và gươm giáo. Người ta sống trong nỗi phấp phỏng triền miên ở ngày mai, trong tình trạng thường xuyên sẵn sàng đương đầu với chiến tranh, trong sự chai đá của trái tim. Chẳng ai chịu dừng ở mức tự vệ, người ta lấy cướp bóc trả đũa cướp bóc, lấy đốt phá trả thù đốt phá, lấy tấn công đáp lại tấn công.

Thường thường trong lúc bọn Đức đang lặng thầm len lỏi trên những nẻo đường rừng biên giới để cướp phá một trang trại nào đó, bắt cóc nông nô hoặc gia súc, thì những người dân vùng Mazury cũng đang lần mò làm việc tương tự bên phía Đức. Có những lần hai bên đụng đầu đánh nhau chí tử, nhưng thường thì chỉ các tướng hai bên thách nhau quyết đấu trước hàng quân, rồi người thắng thu hết tùy tùng và của cải kẻ thua. Vì vậy, khi những lời khiếu kiện ông Jurand được bọn Đức gửi tới triều đình công quốc Warszawa, thì quận công liền đáp lại bằng lời kiện cáo về các vụ đánh phá ở những vùng khác do bọn hiệp sĩ Đức tiến hành. Cả hai bên đều kêu cầu công lý, nhưng không bên nào muốn thực hiện, cũng chẳng bên nào có đủ sức thực hiện nổi, và thế là các cuộc đốt phá, cướp bóc, tấn công chẳng bao giờ bị công lý trừng phạt.

Đứng vững chân trong trang ấp đầy lầy bùn lau lách của mình, lòng bừng bừng ý chí báo thù không bao giờ nguôi tắt, hiệp sĩ Jurand trở thành mối đe dọa ghê gớm đối với các láng giềng bên kia biên giới, ghê gớm đến nỗi rốt cuộc nỗi kinh sợ của bọn Đức dần lấn át sự cay cú. Những cánh đồng kề với trang Spychow dần dần bị bỏ hóa, những khu rừng dần dần mọc đầy cây hốt bố hoang và phỉ tử dại, những đồng cỏ dần dần biến thành vùng lau lách. Không ít hiệp sĩ Đức quen sống theo luật rừng ở quê hương đã từng thử đến cư ngụ cạnh điền trang Spychow, nhưng chỉ một thời gian ngắn là hết gã nọ đến gã kia đều bỏ cả tù binh, gia súc và nông nô để chạy tháo thân, bởi không tài nào sống sát nách một kẻ thù không hề khoan nhượng.

Nhiều lần chúng đã hợp sức tấn công trang Spychow, nhưng lần nào cũng thất bại. Chúng đã thử mọi phương sách. Có lần, chúng đưa một tay hiệp sĩ lẫy lừng danh tiếng cả về sức khỏe lẫn sự tàn bạo, từng thắng trong mọi cuộc hội võ ở mãi từ vùng sông Rhine về đây, thách hiệp sĩ Jurand đấu tay đôi. Nhưng khi đối mặt vị hiệp sĩ xứ Mazury kinh khủng trên đấu trường, thì như bị bùa chài, gã kia hoảng hồn quay ngựa chạy tháo thân, còn được ông Jurand tặng thêm một mũi giáo cho đôi mông không che giáp - bằng cách đó ông đã thổi tiêu tan danh tiếng và uy tín của gã. Từ đó, các vị láng giềng khiếp vía hẳn. Chỉ cần trông thấy làn khói trang Spychow tỏa lên đằng xa, tên Đức nào cũng vội làm dấu thánh lia lịa và cầu thánh bổn mạng che chở, bởi chúng tin rằng vì muốn rửa thù nhà, hiệp sĩ Jurand đã bán linh hồn cho các thế lực hắc ám địa ngục.

Người ta đồn đại bao chuyện kinh hồn về trang Spychow, nào là qua những vùng đầm lầy và những vực sâu hun hút có vẻ ngái ngủ im lìm phủ đầy bèo tấm và cây nghể nước ấy, chỉ có mỗi một lối mòn dẫn tới điền trang, đường hẹp đến nỗi hai người cưỡi ngựa không thể cùng đi song song; nào là dọc suốt hai bên đường ấy chất chồng xương bọn Đức, và ban đêm, đầu những kẻ từng bị chết chìm ở đấy lại đi long nhong trên những đôi chân nhện, vừa rên rỉ, khóc than, hú hét vừa tìm kéo cả người lẫn ngựa xuống hố sâu. Người ta kể với nhau rằng ở thành lũy chính của điền trang, mỗi cọc gỗ vót nhọn làm hàng rào đều được cắm một cái sọ người. Thực ra, trong tất cả những chuyện đồn đại đó, chỉ có một sự thật duy nhất: trong các hố bịt lưới sắt đào dưới chân lâu đài Spychow, lúc nào cũng giam từ vài đến mươi tù binh đang rên xiết, và tên tuổi hiệp sĩ Jurand đối với chúng còn đáng sợ hơn nhiều so với những chuyện hoang đường về các bộ xương hay những vực thảm ma quái kia.

Biết tin ông Jurand tới, Zbyszko vội đến gặp ông. Nhưng vì là đi gặp thân phụ của Danusia, lòng chàng đầy hồi hộp. Thực ra, không ai có quyền cấm chàng chọn Danusia làm nữ chúa hoặc thề nguyện với nàng, vả lại quận chúa đã làm lễ đính hôn cho chàng, nhưng chàng không rõ ông Jurand sẽ nói gì về chuyện ấy? Ông có đồng ý hay không? Sẽ ra sao đây nếu người cha quát lên rằng không bao giờ ông cho phép chuyện đó xảy ra? Những câu hỏi ấy khiến Zbyszko lo lắng khôn nguôi, bởi lòng chàng khao khát có được Danusia hơn mọi thứ trên đời. Chàng chỉ tự động viên mình đôi chút khi nghĩ ông Jurand sẽ coi việc chàng đã tấn công Lichtenstein và suýt bị mất đầu như một công tích chứ không phải điều sỉ nhục, bởi chính ông cũng thường xuyên làm việc tương tự để báo thù cho mẹ Danusia.

Chàng cố tìm cách dò hỏi viên hạ quan đã đến nhà thương nhân Amylej tìm mình:

- Ông đưa tôi đến đâu? - Chàng hỏi. - Đến hoàng cung ư?

- Đến hoàng cung. Hiệp sĩ Jurand cùng quần thần quận chúa đang ngụ tại đó.

- Này ông, xin ông nói cho tôi biết, hiệp sĩ là người thế nào?… Để tôi biết cách thưa chuyện với ngài…

- Biết nói với anh thế nào! Đó là một người khác tất cả mọi người. Người ta đồn rằng xưa kia ngài cũng vui tính đáo để, cho đến khi máu hận thù thiêu đốt tâm can ngài.

- Nhưng chắc hiệp sĩ là người thông minh chứ?

- Ngài tinh khôn lắm, bởi luôn cướp được của kẻ khác mà không bao giờ để cho kẻ khác cướp lại. Hà! Ngài chỉ còn mỗi một mắt, con mắt kia đã bị cung tên bọn Đức bắn hư. Nhưng chỉ một mắt cũng đủ nhìn thấu tâm can con người. Không kẻ nào có thể cưỡng lại ngài… Nhưng hiệp sĩ lại rất yêu mến quận chúa lệnh bà, nữ chúa của chúng tôi, bởi ngày xưa ngài đã cưới một cung nữ của bà làm vợ, còn bây giờ tiểu thư con ngài lại đang được nuôi nấng ở triều đình chúng tôi.

Zbyszko thở dài đánh sượt:

- Ông bảo là hiệp sĩ sẽ không chống lại ý quận chúa chứ?

- Tôi biết anh muốn hỏi điều gì, tôi sẽ nói cho anh tất cả những gì tôi biết Quận chúa đã nói với ngài hiệp sĩ về lễ đính hôn của anh, bởi giấu ngài thì là điều không hay. Nhưng ngài bảo gì về chuyện ấy thì tôi không được rõ.

Vừa chuyện trò, họ vừa đi đến cổng hoàng cung. Viên chỉ huy toán cung thủ ngự lâm chính là người hôm nọ dẫn Zbyszko ra pháp trường, lúc này gật đầu thân thiện chào chàng. Sau khi đi qua đội lính gác, họ bước vào sân trong cung điện, rồi rẽ phải đến nơi quận chúa đang trú ngụ.

Gặp một viên thị đồng ở cửa, vị hạ quan hỏi:

- Hiệp sĩ Jurand trang Spychow hiện ở đâu?

- Ở phòng Cong, cùng với tiểu thư.

- Vậy thì mời anh vào phòng kia. - Viên hạ quan nói và chỉ một chiếc cửa.

Zbyszko làm dấu thánh rồi vén tấm rèm che khung cửa bước vào phòng, tim đập dồn. Chàng không nhìn ra ngay ông Jurand và Danusia, bởi căn phòng này không chỉ cong mà còn tối. Lát sau chàng mới thấy mái tóc sáng của cô thiếu nữ đang ngồi trên đầu gối cha. Họ không nghe tiếng chân lúc chàng bước vào nên chàng bèn dừng lại bên rèm, đằng hắng rồi đánh tiếng:

- Cầu cho sáng danh Chúa!

- Đời đời! - Ông Jurand vừa nói vừa đứng dậy.

Danusia nhảy phắt lại bên chàng hiệp sĩ trẻ tuổi, nắm lấy tay chàng, kêu lên:

- Anh Zbyszko! Cha vừa đến đấy!

Zbyszko cúi hôn hai bàn tay nàng, rồi thẳng người lên, cùng cô gái bước lại gần hiệp sĩ Jurand, chàng nói:

- Tôi đến để xin được kính chào ngài hiệp sĩ, chắc ngài cũng đã biết tôi là ai.

Rồi chàng khẽ khom lưng, đưa tay làm động tác như định ôm chân ông. Ông liền nắm lấy tay chàng, xoay mặt chàng ra phía ánh sáng, và bắt đầu im lặng ngắm nhìn.

Zbyszko phần nào hơi bình tâm lại, ngước mắt tò mò nhìn hiệp sĩ Jurand. Trước mặt chàng là một người đàn ông cao lớn khổng lồ, tóc hoe hoe, ria cũng hoe hoe, mặt rỗ hoa, một con mắt duy nhất màu thép xám. Chàng cảm thấy con mắt ấy như đang muốn xuyên thấu người mình, khiến chàng lại bối rối phen nữa. Rốt cuộc, không biết nói gì, mà nhất thiết lại muốn nói một điều gì đấy để chấm dứt tình trạng im lặng khó xử, chàng hỏi:

- Có phải ngài chính là hiệp sĩ Jurand trang Spychow, phụ thân tiểu thư Danusia?

Người đàn ông ấy chỉ đưa tay chỉ cho chàng chiếc ghế dài cạnh cái ghế tựa bằng gỗ sồi mà ông vừa ngồi xuống, rồi không nói lời nào, ông vẫn chăm chú nhìn chàng.

Rốt cuộc Zbyszko đâm sốt ruột:

- Thưa ngài, - chàng nói, - phải ngồi như ngồi trước tòa án thế này thật chẳng dễ chịu chút nào.

Tận lúc ấy hiệp sĩ Jurand mới lên tiếng:

- Có phải anh định đánh nhau với Lichtenstein?

- Thưa vâng! - Zbyszko đáp.

Trong mắt vị hiệp sĩ trang Spychow loáng lên một ánh khác lạ, bộ mặt dữ dằn của ông hơi rạng ra chút ít. Lát sau, ông nhìn sang Danusia rồi lại hỏi:

- Mà đó là vì con bé?

- Còn vì ai nữa ạ? Chắc chú tôi đã kể cho ngài nghe chuyện tôi thề nguyện với tiểu thư đây sẽ cướp những ngù lông công cắm trên mũ bọn Đức. Nhưng sẽ không phải chỉ ba mạng giặc Đức đâu, số chúng nó sẽ bằng số ngón trên hai bàn tay tôi đây. Tôi xin được góp sức cùng ngài trả thù, bởi đó chính là rửa thù cho thân mẫu Danusia.

- Khốn thay cho chúng! - Ông Jurand nói.

Rồi im lặng lại bao trùm. Nhưng Zbyszko hiểu rằng khi biểu lộ lòng căm thù bọn Đức, chàng đã len tới được gần hơn trái tim ông Jurand, nên chàng nói tiếp:

- Về nợ riêng, tôi cũng chẳng tha chúng đâu, vì chúng mà suýt nữa đầu tôi bị rời khỏi cổ.

Chàng quay sang Danusia và nói thêm:

- Chính tiểu thư đã cứu sống tôi.

- Ta biết - Ông Jurand nói.

- Ngài sẽ không phản đối việc ấy chứ ạ?

- Một khi anh đã thề thì hãy phục vụ tiểu thư, bởi đó là phong tục hiệp sĩ.

Zbyszko hơi do dự, nhưng lát sau chàng cũng cất tiếng, giọng đầy phấp phỏng:

- Bởi lẽ, xin ngài hiểu cho… chính tiểu thư đã lấy chàng mạng phủ lên đầu tôi… Cả giới hiệp sĩ đã nghe, cả vị linh mục dòng Franciskan khả kính cầm thánh giá đứng cạnh tôi cũng đã nghe rõ lời tiểu thư: “Chàng là của em.” Và cho đến chết, tôi cũng không thể thuộc về ai khác, cầu Chúa ban cho được thế!

Nói đoạn, chàng quỳ xuống, muốn chứng tỏ mình am tường phong tục giới mã thượng phong lưu, chàng thành kính hôn hai chiếc hài của Danusia, người đang ngồi trên tay ghế. Rồi đứng lên, chàng quay sang hiệp sĩ Jurand, hỏi ông:

- Ngài đã từng gặp một tiểu thư xinh đẹp nhường này bao giờ hay chưa, thưa hiệp sĩ?

Đột ngột, ông Jurand đưa hai bàn tay khủng khiếp chuyên quen chinh chiến lên ôm đầu, mắt nhắm nghiền giây lâu, rồi ông thốt lên:

- Ta đã gặp, nhưng bọn Đức giết mất của ta rồi!

- Vậy xin ngài hãy nghe cháu nói, - Zbyszko nhiệt thành nói, - chúng ta có chung một điều xúc phạm, có chung một mối cừu thù. Bao tổ phụ cháu ở điền trang Bogdaniec, khi ngựa của họ sa phải nơi lầy thụt, đã bị bọn chó đẻ dùng nỏ hạ sát hết.. Ngài sẽ không tìm được ai hơn cháu phục vụ ngài đâu!… Những việc đó đối với cháu nào có gì là mới. Xin ngài hãy hỏi thúc phụ cháu mà xem. Bằng giáo hay rìu, trường gươm hay đoản kiếm, với cháu đều là chuyện thường. Chắc thúc phụ cháu đã kể cho ngài nghe về các hiệp sĩ xứ Fryzja?… Cháu đã bao phen phạt đứt cổ bọn Đức như chém lũ cừu. Còn về tiểu thư đây, cháu xin quỳ xuống thề rằng vì nàng, cháu sẵn sàng đọ sức với cả quỷ vương địa ngục, cháu sẽ không bao giờ rời bỏ nàng để đổi lấy đất đai, gia súc hay bất cứ thứ gì khác. Dẫu người ta có ban cho cháu cả một tòa lâu đài có những khung cửa kính đi chăng nữa, mà thiếu nàng thì cháu vẫn rời bỏ lâu đài đi đến tận cùng trời cuối đất tìm nàng bằng được.

Ông Jurand ngồi lặng hồi lâu, hai tay ôm đầu, mãi sau mới mở bừng mắt như vừa tỉnh giấc, cất lên những lời vừa tiếc nuối vừa buồn bã:

- Hỡi chàng trai, ta hài lòng về anh, nhưng ta sẽ không trao tiểu thư cho anh đâu, bởi hỡi kẻ đáng thương kia, Chúa không dành con bé cho anh.

Nghe những lời ấy, Zbyszko bằng hoàng nghẹn họng, mở to mắt nhìn hiệp sĩ Jurand mà chẳng thốt được lời nào.

Nhưng Danusia đã giúp chàng. Zbyszko lúc nào cũng tử tế với nàng, và nàng cũng ưng được đối xử như một “tiểu thư khôn lanh” hơn là “một con nhóc”. Nàng thích cả chuyện hứa hôn lẫn những của ngọt mà ngày nào chàng hiệp sĩ trẻ cũng mang đến tặng. Vì vậy, lúc này hiểu rằng mình sắp bị tước đi những thứ đó, nàng liền tuột ngay khỏi tay ghế, quỳ sụp xuống, giấu đầu giữa hai đầu gối cha, kêu lên:

- Cha ơi! Cha! Nếu cha không cho, con khóc đây này!

Hẳn người cha yêu thương con gái hơn mọi thứ trên đời, vì ông đã dịu dàng đặt bàn tay lên đầu nàng. Trên mặt ông không còn chút gì của lòng thù hận hay giận dữ, chỉ phảng phất nỗi buồn.

Trong khi đó, Zbyszko đã kịp bình tâm lại, thốt lên:

- Sao lại thế, thưa ngài? Lẽ nào ngài định cưỡng lại ý Chúa?

Ông Jurand đáp:

- Nếu đó quả là ý Chúa Trời, anh sẽ lấy lại được con bé. Chứ như ý ta thì không thể khác! Ta sẽ rất mừng, giá có thể chiều ý anh, nhưng ta không thể…

Nói đoạn, ông bế bổng Danusia đi về phía cửa. Và khi thấy Zbyszko muốn chắn đường, ông dừng lại thêm một chút, bảo:

- Ta không cấm anh phục vụ Danusia theo lời thề nguyện hiệp sĩ, nhưng đừng đòi hỏi thêm ở ta, bởi ta chẳng thể nói điều gì cho anh nữa đâu.

Rồi ông bước ra.

Chương 9

Hôm sau, ông Jurand không tìm cách tránh mặt Zbyszko, cũng không cản trở chàng phục vụ Danusia những việc lặt vặt mà chàng làm với tư cách hiệp sĩ. Ngược lại, dẫu lòng đang phiền muộn, Zbyszko vẫn nhận thấy vị hiệp sĩ u ẩn trang Spychow nhìn chàng với ánh mắt đầy thiện tâm và dường như hơi tiếc nuối vì đã buộc lòng phải trả lời chàng một cách tàn nhẫn đến vậy. Chàng trang chủ quý tộc trẻ nhiều phen cố lân la gần ông, thử trò chuyện với ông. Sau khi rời Kraków, trong khi đi đường, gần ông chẳng khó tìm, bởi cả hai người đều cưỡi ngựa tháp tùng quận chúa. Mặc dù thường im lặng, hiệp sĩ Jurand vẫn vui lòng trò chuyện, nhưng hễ Zbyszko bắt đầu tìm cách biết thêm điều gì về những trở ngại ngăn cách chàng với Danusia thì câu chuyện lại đột ngột bị ông cắt đứt, và mặt ông sầm ngay lại. Zbyszko nghĩ chắc quận chúa biết điều gì chàng, nên tìm được một cơ hội thuận tiện, chàng cố hỏi bà, song bà cũng chẳng thể nói cho chàng rõ hơn.

- Đó là một điều bí mật - Bà bảo. - Chính ông Jurand đã bảo ta thế, nhưng ông ấy cũng xin ta chớ hỏi gì thêm nữa. Chắc ông ấy bị ràng buộc bởi một lời thề nào đó, chuyện ấy âu cũng là sự thường. Rồi Chúa sẽ khiến cho mọi chuyện rõ ràng cả thôi.

- Có điều thiếu Danusia, thần sống như chó buộc đây, như gấu sa hố vậy. - Zbyszko nói. - Không vui, không sướng, không gì hết, chỉ toàn buồn bã đớn đau. Thần chỉ muốn đến đảo Tawan[136] với đại quận công Witold để bọn rợ Tatar giết thần đi cho rảnh nợ. Nhưng trước hết thần phải đưa bằng được thúc phụ thần về nhà đã, sau đó phải kiếm cho được mấy ngù lông công từ bọn Đức như đã thề. Biết đâu thần sẽ được chết vì tay chúng - thần thà chịu thế còn hơn phải thấy Danusia cưới kẻ khác.

136. Đảo ở hạ lưu sông Dniew. Tại đây, sau khi bại trận ở Worskla, đại quận công Witold đã cố thủ chặn quân Tatar của tướng Edyga, không cho vượt sông.

Quận chúa ngước đôi mắt xanh nhân hậu lên nhìn chàng, hỏi vẻ hơi ngạc nhiên:

- Thế ngươi cũng chịu để vậy sao?

- Thần ấy ư? Khi thần còn thở, không bao giờ có chuyện đó được! Trừ phi tay thần khô cằn đi, không thể vung nổi rìu nữa thì không kể!

- A đấy, ngươi thấy chưa!

- Ha! Nhưng thần làm sao lấy được nàng khi cha nàng không ưng ý?

Nghe thấy thế, quận chúa nói như tự nhủ:

- Lạy Đức Chúa hùng mạnh! Biết đâu lại chẳng thế…

Rồi bà bảo Zbyszko:

- Lẽ đâu ý Chúa không mạnh hơn ý cha? Mà ông Jurand chẳng đã bảo đấy thôi: “Nếu là ý Chúa, anh ta sẽ được lấy con bé.”

- Ngài cũng bảo thần như vậy. - Zbyszko kêu lên. - “Nếu quả là ý Chúa, anh sẽ được cưới con bé”, ngài bảo vậy.

- Ngươi thấy chưa!

- Đó là nhờ ơn lệnh bà, tâu lệnh bà nhân hậu.

- Ngươi sẽ còn được hưởng ân tứ của ta, và Danusia sẽ trung thành với ngươi. Hôm qua ta vừa bảo nó: “Danusia, con có giữ lời với Zbyszko không?” Con bé bảo thế này: “Hoặc con là của anh Zbyszko, hoặc không thuộc về ai hết” Trái cây ấy hẵng còn xanh nhưng nó đã nói là sẽ giữ lời, bởi nó là đứa thanh cao chứ chẳng phải vớ vẩn đâu. Mẹ nó xưa kia cũng là người như thế.

- Ơn Chúa! - Zbyszko thốt lên.

- Có điều phải nhớ là cả ngươi cũng phải giữ lời. Chẳng ít đàn ông là phường nhẹ dạ, hứa hẹn yêu trung thành chung thủy rồi lại tán tỉnh ngay cô khác, có buộc dây cũng chẳng thể giữ được! Ta nói công bằng đấy!

- Nếu vậy, xin Đức Chúa Giêsu hãy trừng phạt thần trước! - Zbyszko nhiệt thành thốt lên.

- Ừ, vậy thì nhớ đấy. Khi nào đưa được chú ngươi về quê yên ổn đâu đấy rồi, hãy tới triều đình ta. Sẽ có dịp để ngươi nhận cựa gót hiệp sĩ, và ngươi sẽ thấy điều mà Chúa ban cho. Trong thời gian ấy, Danusia sẽ chín dần, sẽ cảm nhận được ý Chúa, chứ mặc dù bây giờ nó yêu mến ngươi thật đấy - ta chẳng thể nói khác - nhưng con bé chưa yêu ngươi như các thiếu nữ đã lớn đâu. Rất có thể lòng ông Jurand cũng đã ngả về phía ngươi, như ta hiểu thì ông ấy cũng mừng. Ngươi hãy đến trang Spychow cùng ông tấn công bọn Đức, biết đâu ngươi chẳng chinh phục được trái tim ông ấy khi ngươi phụng sự tận tụy.

- Đúng vậy, tâu lệnh bà nhân hậu, thần định sẽ làm thế đấy, nhưng nay được lệnh bà cho phép thì lại càng tốt cho thần hơn.

Cuộc trò chuyện với quận chúa đã khiến Zbyszko vững tin hơn. Song đến chỗ nghỉ chân đầu tiên, ông Maćko mệt nặng đến nỗi chàng dành phải dừng lại ít lâu, chờ cho ông lại sức chút ít mới có thể đi tiếp. Quận chúa Anna nhân hậu để lại cho ông các thứ thuốc cùng loại cỏ lưỡi mèo mà bà đang có, vì bà phải tiếp tục đi. Và thế là hai hiệp sĩ trang Bogdaniec dành chia tay đoàn người Mazowsze. Zbyszko quỳ xuống chân quận chúa, rồi tiếp đến Danusia; một lần nữa chàng thề sẽ trung thành phục vụ nàng theo lời nguyền hiệp sĩ, hứa sớm đến Ciechanow hoặc Warszawa. Rồi chàng ôm cô gái trong đôi cánh tay lực lưỡng, nhấc bổng lên, lặp đi lặp lại mãi với giọng xúc động:

- Xin hãy nhớ tới anh, hỡi đóa hoa nhỏ thân yêu! Xin hãy nhớ tới anh, hỡi con cá vàng nhỏ bé!

Danusia vòng tay ôm chàng như đứa em gái ôm người anh trai thân yêu, nàng dụi mãi chiếc mũi hếch vào má chàng và khóc nức nở, những giọt lệ to tướng tuôn trào xuống má. Cô gái cũng cứ lặp đi lặp lại:

- Không có anh Zbyszko, chẳng muốn đi Ciechanow đâu, chẳng muốn đi Ciechanow đâu!

Nhìn thấy cảnh tượng ấy, ông Jurand không giận. Trái lại, ông thân mật từ biệt chàng trai. Đã lên lưng ngựa rồi, ông còn ngoảnh lại nhìn chàng mà bảo:

- Hãy ở lại cùng Chúa, và chớ giận ta nhé.

- Cháu giận ngài sao được, khi ngài là thân phụ của Danusia. - Zbyszko chân tình nói.

Và chàng cúi hôn bàn đạp ông. Ông siết chặt tay chàng, bảo:

- Cầu Chúa ban mọi điều phúc lành cho anh!… Hiểu chứ?

Rồi ông đi, Zbyszko hiểu được rằng trong những lời chúc cuối cùng của ông hàm chứa tấm lòng nhân hậu biết chừng nào. Chàng ngoảnh về phía cỗ xe, nơi ông Maćko đang nằm, thốt lên:

- Chú biết không, ngài Jurand cũng muốn thế, nhưng bị một điều gì đó ngăn trở. Chú đã từng ở trang Spychow, chú thấy nhiều hiểu chóng, xin chú thử nghĩ xem đó là điều gì vậy?

Nhưng lúc này ông Maćko đang mệt quá. Cơn sốt nổi lên từ sáng, bây giờ gần tối lại càng dữ dội hơn, đến mức ông bắt đầu hôn mê. Vì vậy, thay vì trả lời Zbyszko, ông chợt đưa mắt nhìn chàng như ngạc nhiên rồi hỏi:

- Người ta thỉnh chuông ở đâu thế?

Zbyszko kinh hoàng, bởi chàng chợt nghĩ rằng: nếu người ốm tự dưng nghe tiếng chuông, thì chắc thần chết đã đến gần. Chàng lo rất có thể ông chú sẽ chết mà không có cha cố, không được xưng tội, nếu không sa hỏa ngục chắc cũng phải nhọc nhằn bao thế kỷ mới được siêu sinh. Vì thế, chàng quyết định bằng mọi cách phải chở ông đi tiếp, để có thể nhanh chóng tìm đến một nhà thờ nào đó, nơi ông có thể được nghe đọc kinh sám hối.

Vì vậy, họ đi suốt cả đêm, Zbyszko ngồi lên chiếc xe có trải rơm khô nơi người ốm nằm, thức canh ông đến khi trời sáng. Thỉnh thoảng, chàng cho ông nhấp chút rượu nho mà thương gia Amylej đã chuẩn bị cho họ khi đi đường. Ông Maćko đang khát nên uống ừng ực, rượu khiến ông cảm thấy dễ chịu hơn. Uống đến lít thứ hai ông tỉnh lại, còn sau lít thứ ba thì ông ngủ lịm đi, khiến Zbyszko chốc chốc lại cúi xuống nghe ngóng, chỉ lo ông chết.

Mới nghĩ đến điều đó, chàng đã thấy trào lên trong lòng nỗi đau thương vô hạn. Trước kia, khi bị giam ở Kraków, thậm chí chàng không hiểu mình thương yêu chú - người mà đối với chàng vừa là cha vừa là mẹ - đến chừng nào. Giờ thì chàng đã hiểu ra điều đó, chàng cảm thấy nếu ông qua đời chàng sẽ trơ trọi biết bao, không một họ hàng thân thuộc - ngoài vị tu viện trưởng đang cầm giữ điền trang Bogdaniec, thì không bạn bè, không ai giúp đỡ. Chàng cũng nghĩ rằng ông Maćko chết chính vì bọn Đức, cũng vì chúng mà chàng suýt mất đầu, vì chúng mà cha ông chàng, và mẹ Danusia đã phải chịu chết, cùng biết bao sinh linh vô tội khác mà chàng quen hoặc được nghe người khác kể lại. Và chàng chợt thảng thốt “Vậy ra,” - chàng tự nhủ, - “trong khắp vương quốc này, không ai không chịu đau khổ vì chúng, không ai là không khao khát trả thù?” Nghĩ đến đây, chàng chợt nhớ lại bọn Đức mà chàng từng đánh nhau ở thành Wilno. Có lẽ lũ rợ Tatar cũng không thể sánh ngang chúng về tính bạo tàn, có lẽ trên thế gian này không có dân tộc nào khác như chúng.

Ánh lê minh làm gián đoạn dòng nghĩ suy của chàng. Một ngày sáng sủa nhưng lạnh lẽo. Hẳn ông Maćko cảm thấy đỡ mệt hơn, bởi ông thở đều và nhẹ hơn. Mãi đến khi trời đã khá ấm áp, ông mới tỉnh giấc, mở mắt ra, bảo:

- Tao thấy dễ chịu hơn. Đến đâu rồi?

- Chúng ta đang sắp tới trang Olkus. Chú biết trang ấy chứ? Nơi người ta đào mỏ bạc nộp vào ngân khố ấy mà.

- Giá có được những thứ của cải chứa trong đất nhỉ! Ta sẽ tha hồ xây dựng lại Bogdaniec!

- Chú đỡ nhiều rồi đấy! - Zbyszko tươi cười nói. – Hey! Đủ để xây cả một pháo đài có tường thành ấy chứ! Nhưng bây giờ ta hãy ghé vào nhà thờ xứ, họ sẽ đãi chúng ta như khách thập phương, và chú có thể xưng tội. Tất cả đều ở trong tay Chúa, nhưng có một lương tâm yên ổn dẫu sao cũng vẫn tốt hơn.

- Tao là kẻ có tội, rất muốn được xưng tội cho yên lòng. - Ông Maćko bảo. - Đêm qua tao mơ thấy lũ quỷ sứ lôi giày tao tuột khỏi chân… Mà chúng xì xồ với nhau bằng tiếng Đức chứ! Ơn Chúa, tao đã thấy dễ chịu hơn. Mày có chợp mắt được chút nào không thế cháu?

- Cháu ngủ sao được, còn phải thức canh chú chứ.

- Vậy thì hãy ngả lưng một lát Bao giờ đến nơi tao gọi dậy.

- Cháu còn lòng nào ngủ nghê nữa!

- Thế cái gì cản trở mày?

Zbyszko nhìn chú với ánh mắt một đứa trẻ thơ:

- Còn gì nữa hả chú, tình yêu thôi. Ruột gan cháu nhói cả lên vì đau đớn. Giá được ngồi lên lưng ngựa một chút, chắc sẽ nhẹ bớt.

Chàng leo xuống xe, nhảy lên lưng con ngựa vừa được một tù binh Thổ mà hiệp sĩ Zawisza tặng dắt tới. Ông Maćko chống tay vào hông cho đỡ đau, hẳn ông đang ngẫm nghĩ chuyện gì khác chứ không phải tới nỗi đau của bản thân, nên lát sau ông lắc đầu, tặc lưỡi rồi bảo:

- Tao thấy lạ, lạ lắm, mà nghĩ mãi không ra: mày học ở ai cái thói ham hố chuyện yêu với thương ấy thế, chứ cha mày và tao thì không có thói ấy bao giờ.

Thay vì trả lời, Zbyszko đột nhiên rướn thẳng người trên yên ngựa, hai tay chống nạnh, ngửa đầu lên trời, hát tướng lên với sức mạnh của cả lồng ngực vạm vỡ:

♫ Đêm dài đến tận tinh mơ ♫

♫ Khóc em hai mắt đã mờ cả đôi. ♫

♫ Cô đơn vẫn một mình tôi, ♫

♫ Biết tìm em ở xa xôi phương nào? ♫

♫ Hey! ♫

Tiếng “Hey!” của chàng vang khắp rừng, dội lại từ các thân cây ven đường, thành tiếng vọng lan xa và tắt dần trong những bụi cây rậm rạp.

Ông Maćko lại xoa xoa tay bên sườn, chỗ những mảnh tên của bọn Đức cắm sâu, vừa khẽ rên rỉ vừa nói:

- Ngày trước con người ta thông minh hơn, mày hiểu không?

Nhưng lát sau ông lại trầm ngâm như nhớ tới một thời xa xưa nào đó, rồi nói thêm:

- Dẫu xưa kia cũng có những thằng ngu.

Lúc ấy, họ đã ra khỏi rừng, trông thấy những túp lều của thợ khai mỏ bạc, xa xa là những bức tường lởm chởm răng cưa của thành Olkus do đức vua Kazimierz xây, cùng tháp chuông nhà thờ xứ do đức vua Władysław Lokietek dựng nên.

Chương 10

Cha xứ nghe ông Maćko xưng tội, ân cần giữ họ lại nghỉ đêm, mãi sáng hôm sau mới lên đường đi tiếp. Qua thành Olkus, họ rẽ về hướng Śląsk, đi dọc theo biên giới công quốc ấy cho đến Wielkopolska. Con đường phần nhiều chạy giữa miền rừng đại ngàn rậm rạp, nơi hoàng hôn thường vang động tiếng rống của lũ bò tót và bò rừng, nghe như những tiếng sấm ngầm dưới đất; ban đêm, giữa những lùm phỉ tử rậm rạp, lóe lên những cặp mắt chó sói. Nhưng mối họa lớn hơn dã thú, thường xuyên de dọa khách thương và người bộ hành trên con đường này là bọn hiệp sĩ Đức, hoặc bọn người Đức hóa từ vùng Śląsk kéo sang, xuất phát từ những pháo đài và thành trì nhỏ mà chúng dựng lên ngay sát đường biên giới. Dẫu trong cuộc chiến với gã Opolczyk Naderspan[137] - kẻ được các cư dân vùng Śląsk giúp sức chống vua Władysław - những cánh tay Ba Lan đã phá tan phần lớn các thành trì ấy, nhưng người đi đường vẫn phải đề phòng cẩn thận, không rời vũ khí, nhất là sau khi mặt trời lặn.

137. Mùa hè 1396, vua Władysław tiến công quận công Władysław Opolczyk, kẻ liên tục khởi loạn và liên minh với nước ngoài chống tổ quốc. Bị tước hết tài sản và đất đai, y phải nương nhờ họ hàng tại vùng Sląsk, mấy năm sau thì chết.

Song lần này, đoàn họ đi yên ổn, yên ổn đến nỗi Zbyszko đâm ngán. Mãi đến một đêm nọ, khi còn cách Bogdaniec chừng một ngày đường nữa, họ mới chợt nghe có tiếng vó ngựa và tiếng ngựa hí sau lưng.

- Có bọn nào đang theo vết chúng ta. - Zbyszko thốt lên.

Không ngủ được, ông Maćko đưa mắt nhìn sao trời rồi nói bằng giọng dạn dày kinh nghiệm:

- Sắp sáng rồi. Bọn cướp không bao giờ tấn công lúc sắp hết đêm, vì gần sáng là lúc chúng phải trở về nhà.

Nhưng Zbyszko vẫn cho đoàn xe dừng lại, đàn gia nhân thành đội hình chiến đấu chắn ngang đường, mặt hướng về phía những kẻ đang đuổi theo, và đích thân chàng tiến lên phía trước để đương đầu với chúng.

Lát sau, trong bóng đêm nhập nhoạng, chàngtrông thấy khoảng mươi kỵ sĩ. Người dẫn đầu đi trước cả bọn vài bước, rõ ràng không có ý định gì ám muội, bởi ông ta đang hát rất to. Zbyszko không nghe rõ lời, nhưng vang đến tai chàng là những tiếng ‘Hốc! Hốc!” vui nhộn mà người kia dùng để đệm kết thúc mỗi khúc ca.

“Người của ta!” Chàng tự nhủ.

Nhưng một lúc sau, chàng vẫn thét lên:

- Dừng lại!

- Còn ngươi thì ngồi xuống! - Một giọng quấy tếu nói.

- Các ngươi là ai?

- Vậy ai là các ngươi?

- Sao các ngươi dám đuổi theo chúng ta?

- Ai bảo các ngươi dám chắn đường?

- Trả lời mau, cung nỏ ta đã căng đây sẵn cả rồi!

- Còn cung nỏ chúng tớ đã… chùng đây cả rồi! Bắn đi!

- Trả lời nghiêm chỉnh ngay, nếu không thì khốn đấy!

Nhưng đáp lời Zbyszko lại là một khúc ca vui nhộn:

♫ Đã nghèo lại gặp phải nghèo, ♫

♫ Chia tay, ta nhảy một lèo cho vui! ♫

♫ Hốc! Hốc! Hốc! ♫

♫ Nhảy chi, nghèo vẫn hoàn nghèo. ♫

♫ Mặc nghèo, cứ nhảy một lèo cho vui! ♫

♫ Hốc! Hốc! Hốc! ♫

Zbyszko sửng sốt khi nghe lời hát. Đúng lúc ấy, khúc ca tắt, rồi có tiếng người kia hỏi lại:

- Này, thế ông lão Maćko ra sao rồi? Còn sống chứ?

Trên xe, ông Maćko nhổm dậy, thốt lên:

- Ơn Chúa, người của ta đấy mà!

Zbyszko phóng ngựa lên trước.

- Ai hỏi thăm ông Maćko đấy?

- Láng giềng đây, gã Zych trang Zgorzelice đây. Suốt cả tuần nay tôi đi theo vết các vị, hỏi dò mọi người dọc đường.

- Ôi trời! Chú ơi! Bác Zych trang Zgorzelice đang ở đây! - Zbyszko kêu lên.

Rồi họ vui sướng chào hỏi nhau, bởi lẽ ông lão Zych chính là người láng giềng của họ, hơn nữa lại rất vui tính, được mọi người yêu mến.

- Nào, thế bác ra sao? - Ông vừa lắc lắc tay ông Maćko vừa hỏi. - Còn hốc được nữa không, hay đã hết hốc rồi!

- Hey! Hết hốc được rồi! - Ông Maćko đáp. - Tôi rất mừng được gặp bác. Lạy Chúa lòng lành, tôi ngỡ như đã về được tới Bogdaniec rồi vậy!

- Thế bác bị làm sao? Nghe đâu bác bị trúng tên bọn Đức?

- Bọn chó đẻ bắn đấy! Mảnh tên còn nằm giữa các xương sườn tôi đây…

- Phải biết sợ Chúa với chứ! Thế rồi sao? Bác đã thử uống mỡ gấu chưa?

- Đấy, chú thấy chưa! - Zbyszko thốt lên. - Ai cũng khuyên nên uống mỡ gấu nhé. Cốt sao về được Bogdaniec! Cháu sẽ mang rìu đi vào rừng phục ngay cạnh đõ ong.

- Có thể Jagienka có trữ mỡ gấu cũng nên, nếu không tôi đi hỏi cho.

- Jagienka nào? Bác gái bên nhà là Małgochna kia mà! - Ông Maćko hỏi.

- Ồ! Nói làm gì đến Małgochna nữa! Tới lễ Thánh Michał này là vừa chẵn ba thu mụ ấy vào nghỉ trong vườn nhà Chúa rồi. Một mụ đến là hay gây sự, xin Chúa soi sáng cho vong linh mụ! Đã có con bé Jagienka nhà tôi thay mụ, có điều nó còn trẻ người non dạ…

♫ Sau thung là đến núi cao, ♫

♫ Mẹ nào con nấy, làm sao bây giờ… ♫

♫ Hốc! Hốc! ♫

… Tôi đã bảo Malgochna: ngoại ngũ tuần thì chớ có trèo cây thông. Không là không! Mụ cứ trèo, cành gãy rời và thế là - bụp. Mà bác biết không, mụ ấy rơi lõm cả đất, nhưng phải ba ngày sau mới thở hắt ra…

- Xin Chúa soi sáng linh hồn bà ấy! - Ông Maćko nói. - Tôi nhớ, tôi nhớ chứ… Hễ khi nào bà ấy chống nạnh và bắt đầu mở miệng thì gia nhân chỉ còn nước chui vào đống cỏ khô mà trốn. Nhưng chuyện đồng áng làm ăn thì bà ấy giỏi giang lắm! Thế ra bà ấy bị ngã từ cây thông xuống ư?… Tội chưa!…

- Mụ rơi đánh bịch như một quả thông rụng mùa đông… Ôi, đau buồn lắm. Bác biết không? Sau đám tang, tôi đau đớn quá, uống rượu giải sầu lắm đến nỗi suốt ba ngày trời người ta không tài nào đánh thức nổi. Cứ tưởng tôi cũng nằm xuống luôn kia. Rồi sau đó tôi khóc mới ghê chứ, nước mắt đựng hàng xô không hết! Chuyện làm ăn, lo việc nhà cửa thì Jagienka cũng giỏi giang lắm. Mọi sự bây giờ dồn cả lên vai nó.

- Tôi chỉ nhớ láng máng về con bé thôi. Khi tôi ra đi, nó còn chưa cao hơn cán rìu kia mà, chui qua bụng ngựa còn chưa đụng đầu. Ha! Bao lâu rồi còn gì, chắc phải lớn lắm rồi nhỉ.

- Đến lễ Thánh Agnieszka này nó tròn mười lăm. Nhưng cũng đã một năm nay tôi không thấy mặt nó rồi còn gì.

- Vậy có chuyện gì xảy ra với bác? Bác ở đâu về vậy?

- Chiến tranh mà lị! Chẳng lẽ tôi ngồi mục ra ở nhà trong lúc đã có Jagienka làm lụng sao?

Dù đang đau yếu, nhưng nghe nói đến chiến tranh, ông Maćko liền dỏng tai lên, hỏi:

- Hay bác đi với đại quận công Witold đánh nhau ở trận Worskla?

- Phải, tôi đã ở đấy. - Ông Zych trang Zgorzelice vui vẻ đáp. - Chúa không ban phước cho đại quận công, chúng tôi bị một trận đại bại chí tử khi đánh nhau với tướng giặc Edyga. Đầu tiên, chúng hạ hết ngựa của quân ta đã. Bọn Tatar không đánh nhau đằng thằng như hiệp sĩ Ki-tô đâu. Từ tít đằng xa chúng đã phóng một trận mưa tên, không biết thóp ấy à, là chúng lại lỉnh ngay, rồi bắn tên nữa. Mà bác biết rồi đấy, các hiệp sĩ bên ta thì huênh hoang vô độ, bảo: “Ta chẳng cần chĩa thương rút kiếm làm gì, chỉ vó ngựa ta cũng đủ giày xéo nát bét loài sâu bọ ấy rồi!” Cứ huênh hoang khoác lác thế cho đến khi xơi một phát tên rồi mới tối cả mắt mũi lại mà gào lên! Thế là rồi đời, chứ gì nữa? Mười người may mới sống được một. Bác không tin à? Hơn nửa quân số, là bảy mươi tướng Litva và Nga nằm lại trên bãi chiến trường, chưa kể vô khối tì tướng với triều thần - hay như họ gọi: otrok - thì có đếm đến cả hai tuần cũng chẳng hết.

- Tôi có nghe nói. - Ông Maćko ngắt lời. - Trong các hiệp sĩ của ta cũng nhiều người ngã xuống.

- Hà, thậm chí có cả chín gã hiệp sĩ Thánh chiến nữa, chẳng là họ cũng phục vụ dưới trướng đại quận công Witold hùng mạnh mà. Người của chúng ta cũng khối, vì bác biết đấy, người của ta có bao giờ chịu nhìn lại đằng sau lưng như kẻ khác đâu. Đại quận công tin tưởng nhất ở các hiệp sĩ của ta, ra trận ngài không muốn có vệ binh nào ngoài các hiệp sĩ Ba Lan. Hi, hi! Họ nằm như ngả rạ chung quanh ngài, thế mà ngài không bị làm sao cả! Những người ngã xuống là hiệp sĩ Spytko xứ Melsztyn, chưởng kiếm Bernat, ngự tửu Mikołaj, các hiệp sĩ Prokop, Przecław, Dobrogost, Jaśko xứ Lazewice, Pilik xứ Mazury, Warsz xứ Michowo, cả ngài thống đốc Socha, hiệp sĩ Jaśko xứ Dąbrowa, Pietrko xứ Miłosławie, Szczepiecki, Oderski và Tomko Łagoda nữa. Đếm sao hết những người đã ngã xuống! Mắt tôi thấy nhiều người bị tên găm tua tủa như con nhím vậy, thật buồn cười!

Rồi ông cười thật, như thể đang kể một câu chuyện vui vẻ nhất Đột nhiên ông cất tiếng hát:

♫ Ôi, ngươi sẽ biết thế nào là bọn Tatar ♫

♫ Khi bị chúng nó lột da và xát muối! ♫

- Thế rồi sao nữa ạ? - Zbyszko hỏi.

- Thế rồi đại quận công lui binh. Nhưng chẳng bao lâu sau, ngài lấy lại được tinh thần. Càng bị đè mạnh bao nhiêu, ngài càng bật lên khỏe bấy nhiêu, cứ như cái lò xo ấy. Chúng tôi liền lao tới chỗ vượt sông Tawan để chặn địch. Có thêm một toán hiệp sĩ viện binh mới từ Ba Lan kéo tới. Rồi cũng xong hết! Hay tuyệt! Hôm sau, tướng giặc Edyga kéo cả đàn cả lũ Tatar nhà hắn đến, nhưng chẳng làm nổi trò trống gì! Hey! Thật nhộn! hễ hắn định vượt sông là lại bị chúng tôi quạng ngay vào mõm, không làm gì được. Chúng tôi giết và bắt sống cũng kha khá. Tôi vớ được năm thằng, dẫn về Zgorzelice đây. Đến sáng, các vị sẽ thấy mặt ngang mũi dọc của bọn chó đẻ đó.

- Ở Kraków người ta đồn rằng chiến tranh có thể lan ra toàn vương quốc ta.

- Có họa thằng Edyga là đồ ngu. Hắn biết quá rõ giới hiệp sĩ chúng ta là thế nào, hắn hiểu rằng những hiệp sĩ lừng danh nhất chưa tham chiến, bởi hoàng hậu không bằng lòng việc đại quận công Witold tự mình khai chiến. Ôi, hắn cáo lắm chứ, cái lão già Edyga ấy! Ngay bên bờ sông Tawan, hắn hiểu được ngay là đại quận công đã mạnh trở lại, bèn rút quân thật xa, đến tận vùng đất thứ mười!…

- Còn các bác cũng trở về?

- Về chứ! Có chuyện quái gì làm ở đấy nữa. Tại Kraków, tôi nghe tin báo, biết bác vừa mới đi cách tôi chưa lâu.

- Sao bác đoán biết đây là đoàn chúng tôi?

- Biết chứ, đến chỗ nghỉ chân nào tôi chẳng hỏi thăm các bác.

Nói đến đây, bác ta quay sang Zbyszko:

- Hey, lạy Chúa, lần cuối cùng tôi gặp thì cậu hãy còn bé tí! Bây giờ tuy trời tối nhưng tôi vẫn nhận ra rằng cậu đã là một chàng trai to như bò tót. Chắc cậu đã lên được dây nỏ rồi đấy nhỉ!… Đã từng tham chiến thì hẳn rồi.

- Từ bé cháu đã được chiến chinh nuôi dạy. Xin chú hãy nói xem cháu có còn non dại gì chăng?…

- Chú cậu chẳng cần nói gì đâu. Tôi đã gặp tướng công xứ Taczew ở Kraków, ngài đã kể hết cho tôi nghe về cậu… Cái ông hiệp sĩ xứ Mazury ấy không muốn gả con gái cho cậu, chứ tôi thì chẳng rắn lòng thế đâu, tôi thích cậu lắm… Mà trông thấy con bé Jagienka nhà tôi là cậu sẽ quên ngay cô gái ấy thôi. Tuyệt!…

- Không! Cháu sẽ không quên, dù có gặp cả mười cô như cô Janga[138] nhà bác!

138. Tên gọi âu yếm của Jagienka.

- Bọn trai nhà Moczydoły có cối xay bột ấy, cứ chạy theo con bé. Trên đồng cỏ nhà họ, tôi đi ngang qua thấy tới mười con ngựa cái tuyệt mã với lũ ngựa con… Janga sẽ không thiếu gì kẻ khom lưng quỳ gối đâu, cậu chớ lo!

Zbyszko đã chực đáp lại: “Nhưng không có tôi!”, song ông Zych trang Zgorzelice đã lại cất tiếng hát:

♫ Tôi xin quỳ gối lạy van, ♫

♫ Xin ngài cho cưới cô nàng Janga! ♫

♫ Chúa sẽ trả công cho ngài! ♫

- Lúc nào bác cũng vui vẻ hát ca ấy nhỉ. - Ông Maćko nhận xét.

- Thế bác có biết những linh hồn được hưởng ân phước làm gì trên thượng giới không đã?

- Ca hát.

- Đấy bác thấy chưa! Còn những linh hồn bị rủa nguyền thì luôn luôn than khóc. Tôi thích đến với những linh hồn ca hát hơn tới với đám khóc than. Thánh Piotr sẽ phán rằng: “Hãy để cho hắn lên thiên đường, nếu không hắn sẽ ca hát ngay cả dưới địa ngục, mà thế thì không thể được!” Bác xem kìa, trời sáng rồi!

Quả thực, ngày đã rạng. Lát sau, họ đi tới một khoảng trống rộng rãi, nơi hoàn toàn sáng rõ. Trên cái hồ nhỏ choán phần lớn trảng trống, có những người dân đang đánh cá; trông thấy toán đàn ông đầy giáp phục, họ vội buông cả lưới, nhảy hết lên bờ, chụp vội lấy câu liêm thương, đòn càn và đứng thành đội ngũ hung hăng, sẵn sàng nghênh chiến.

- Họ tưởng chúng ta là bọn cướp đấy mà. - Ông Zych cả cười. – Hey! Ngư phủ ơi! Các người là ai vậy?

Đám người kia vẫn đứng yên, nhìn lom lom bán tín bán nghi, nhưng rốt cuộc người cao tuổi nhất trong đám nhận ra các hiệp sĩ, liền lên tiếng:

- Người nhà cha tu viện trưởng Tulcza đây.

- Cha là họ hàng của tôi, - ông Maćko nói, - hiện cha đang trông nom hộ trang Bogdaniec. Chắc đấy là rừng của cha mới tậu chưa lâu phải không?

- Cha chỉ tậu Chúa thì có. - Ông Zych nói. - Để tranh cánh rừng này, cha đánh nhau với lão Wilk trang Brzozowa, và có lẽ cha đã thắng. Năm trước, hai người đã đấu tay đôi trên ngựa bằng thương và trường kiếm để tranh chấp vùng này, không rõ sự thể kết thúc ra sao, bởi hồi đó tôi phải ra đi.

- Chúng tôi là người nhà, - ông Maćko nói, - với chúng tôi có lẽ cha sẽ không phải tranh chấp đâu, mà có khi còn trả cho một ít đồ cầm cố nữa chưa chừng.

- Có thể thế lắm. Với cha, chỉ cần lòng thành, cha có thể san nhà sẻ cửa cho ngay. Cha là một tu viện trưởng hiệp sĩ, chẳng lạ gì việc đeo khiên đội mũ sắt. Cha lại sùng đạo, và rao giảng rất hay. Chắc bác còn nhớ… Mỗi khi cha cất giọng trong buổi hành lễ thì đến lũ chim yến làm tổ sát trần cũng phải bỏ tổ bay ra nghe. Hà, niềm vinh quang của Chúa ngày một lan rộng.

- Sao tôi không nhớ cho được! Cách những mười bước chân mà cha còn thổi tắt được cả nến trên bàn thờ ấy chứ. Thế cha có hay lui tới Bogdaniec không?

- Sao không! Cha lui tới luôn. Cha đưa năm nông phu mới cùng vợ con họ đến sinh sống để chặt cây đánh gộc. Cha cũng hay lui tới chỗ chúng tôi, ở trang Zgorzelice, vì bác cũng biết đấy, chính cha đỡ đầu cho con bé Jagienka nhà tôi mà. Cha thường tới thăm cháu và gọi nó là con đẻ.

- Xin Chúa hãy ban ơn để cha nhường lại các nông nô cho tôi. - Ông Maćko thốt lên.

- Ôi! Với một người giàu có như cha, năm gã nông phu là cái thá gì! Vả lại, nếu cháu Jagienka mà xin thì thể nào cha cũng để lại cho bác thôi!

Đến đây, câu chuyện tạm ngừng, bởi vầng thái dương đã nhô lên trên khu rừng tối thẫm, trên nền ráng bình minh màu đồng đỏ, soi sáng khắp vùng. Các hiệp sĩ chào đón vầng dương bằng câu cầu nguyện thông thường: “Sáng danh Chúa”, rồi vừa làm dấu thánh, họ vừa đọc kinh sáng.

Ông lão Zych đọc kinh xong trước nhất, sau khi đấm tay mấy lần vào ngực, ông nói với những người đồng hành:

- Bây giờ mới được nhìn tỏ mặt các vị. Hey! Cả hai đều thay đổi quá chừng!… Bác, bác Maćko ạ, bác phải lo sao cho khỏe lại. Cháu Jagienka sẽ chăm nom bác, bởi bên nhà không có đàn bà… A, rõ là mảnh tên còn giắt chặt giữa hai chiếc xương sườn đây này… May mà không nhiều mảnh lắm… Rồi ông quay sang nhìn Zbyszko:

- Nào, ra đây cho tôi ngắm chút nào… Ôi, lạy Đức Chúa hùng cường! Tôi cứ nhớ cậu bé cỏn bé con, trèo lên ngựa từ đằng đuôi, thế mà bây giờ, trời đất ơi, đã rõ ra một trang hiệp sĩ! Mặt thì xinh như con gái, mà dáng người lại vạm vỡ vâm đô… Khỏe thế này thì có đánh nhau với gấu cũng thắng như chơi…

- Gấu thì đã thấm tháp gì! - Ông Maćko thốt lên. - Lúc cháu nó còn bé hơn bây giờ, một gã hiệp sĩ xứ Fryzja nhỡ mồm gọi nó là đứa không râu, nó không thích nghe cái hỗn danh ấy, bèn giật đứt cả một nắm râu của gã…

- Tôi có nghe nói. - Ông Zych ngắt lời. - Rồi sau đó các vị đã đấu sống chết, thu được toàn bộ tùy tùng của chúng. Tướng công hiệp sĩ xứ Taczew đã kể cho tôi nghe mọi chuyện.

♫ Thằng Đức ra về với món của lớn ghê, ♫

♫ Nhưng khi chôn, đít không mảnh vải che. ♫

♫ Hốc! Hốc! ♫

Rồi ông vui vẻ ngắm Zbyszko, chàng cũng tò mò ngắm thân hình cao ngỏng như cây sào của ông, bộ mặt gầy gò với chiếc mũi to đại và đôi mắt trong trẻo đang cười cợt:

- Ồ - chàng thốt lên, - được ở cạnh một người láng giềng thế này thì chỉ cần chú cháu khỏe thôi, sẽ chẳng bao giờ cháu biết thế nào là buồn cả.

- Tốt nhất nên có một láng giềng vui tính, bởi với người vui tính sẽ không có chuyện cãi cọ xô xát bao giờ. - Ông Zych nói. - Còn bây giờ, xin các vị hãy nghe những lời tôi thật lòng khuyên đây, hoàn toàn theo kiểu Ki-tô. Đã bao lâu nay các vị vắng nhà, trở về các vị sẽ chẳng thấy được trật tự gọn gàng ở Bogdaniec đâu. Tôi không bảo ngoài đồng, ngoài đồng thì cha tu viện trưởng chăm lo rất giỏi… Cha đã cho đánh gộc cả một khoảng rừng để đám nông nô mới đến sinh cơ lập nghiệp có đất cấy trồng… Nhưng vì chỉ đôi khi cha mới ghé qua trang trại, nên kho thực phẩm chắc đã trống trơn. Còn trong nhà thì có lẽ chỉ còn một chiếc ghế dài hay một bao vỏ đậu khô để nằm ngủ là cùng, trong khi người ốm lại cần đến tiện nghi. Vậy bác nên đi với tôi về Zgorzelice. Bác hãy lưu lại chơi với chúng tôi một, hai tháng, tôi nói thật tình đấy. Trong thời gian ấy, Jagienka sẽ lo sửa sang lại điền trang Bogdaniec. Xin bác cứ giao cho cháu nó lo, chẳng phải bận tâm gì hết… Zbyszko sẽ lui tới trông nom trang trại. Cha tu viện trưởng thì tôi cũng sẽ mời tới Zgorzelice cho bác, rồi bác sẽ tính toán với cha… Bác Maćko ạ, con bé sẽ chăm sóc bác như chăm sóc cha đẻ cho mà xem. Khi ốm đau, chẳng gì tốt bằng sự chăm sóc của phụ nữ. Nào! Bác hãy làm theo lời tôi khuyên nhé!

- Bác thật là người phúc hậu, bao giờ cũng tốt với mọi người. - Ông Maćko xúc động nói. - Nhưng xin bác cũng thể tình cho, nếu phải chết vì mảnh tên chó đẻ đang nằm dưới xương sườn này, thì xin cho tôi được chết tại nhà mình. Hơn nữa, dẫu là kẻ đau ốm, nhưng nằm ở nhà cũng vẫn hỏi han được chuyện nọ chuyện kia, có thể thấy và khuyên được điều này điều nọ. Một khi Chúa bắt phải sang thế giới bên kia thì chẳng làm thế nào tránh được! Chăm sóc nhiều hay ít cũng chẳng biến nổi cái chết thành sự sống. Đi chiến trận, tôi cũng đã quen với việc thiếu tiện nghi rồi bác ạ. Một túi vỏ đậu khô cũng êm ái và thơm tho chán đối với kẻ mấy năm trường từng ngủ trên đất trần. Tấm lòng bác, chúng tôi xin chân thành cảm tạ. Và nếu tôi không đền ơn trả nghĩa được cho bác thì cầu Chúa cho cháu Zbyszko đây sẽ trả nghĩa đền ơn.

Là người vốn nổi danh tốt bụng và nhiệt thành, ông Zych trang Zgorzelice cố nài nỉ mời mọc, nhưng ông Maćko vẫn khăng khăng nhất mực: nếu phải chết, cứ để ông được chết ngay tại sân nhà mình! Suốt bao năm trường ông từng mơ về trang Bogdaniec, vậy giờ đây, khi đường đất không mấy xa xôi nữa, ông không thể không về tới tận quê hương, dẫu chỉ để sống một đêm cuối cùng của cuộc đời. Dẫu sao Chúa cũng đã quá đỗi nhân từ cho phép ông về được đến đây.

Rồi đưa tay gạt nước mắt đang dâng tràn mi, ông nhìn quanh, bảo:

- Nếu đây là khu rừng nhà Wilk trang Brzozowa, thì chỉ quá trưa một chút là ta về đến nơi thôi!

- Không còn là của nhà Wilk trang Brzozowa nữa, bây giờ đã là của cha tu viện trưởng rồi. - Ông Zych sửa lại.

Nghe thấy thế, ông Maćko đang đau cũng phải mỉm cười, rồi ông bảo:

- Nếu đã là của cha tu viện trưởng, thì có thể một ngày kia nó sẽ là của chúng ta!

- Ha! Bác vừa nói chuyện chết, thế mà bây giờ đã lại muốn được thừa kế cha tu viện trưởng rồi! - Ông Zych vui vẻ kêu lên.

- Thừa kế chẳng đến thứ tôi, mà là thằng cháu Zbyszko chứ.

Câu chuyện của họ bị gián đoạn bởi tiếng tù và rúc vang trong khu rừng phía xa trước mặt Ông Zych kìm ngay ngựa, chăm chú lắng nghe.

- Có ai đó đang đi săn ở đây. - Ông bảo. - Ta đợi một lát đã nhé.

- Biết đâu chẳng là cha tu viện trưởng. Nếu được gặp cha ngay bây giờ thì hay quá.

- Im nghe đã nào!

Ông quay nhìn đoàn tùy tùng, ra lệnh:

- Dừng lại!

Họ dừng cả lại. Tiếng tù và vang lên gần hơn, rồi lát sau nghe cả tiếng chó sủa dồn.

- Dừng lại! - Ông Zych nhắc lần nữa. - Họ đang tiến về phía ta đấy.

Zbyszko nhảy phắt xuống ngựa, kêu lên:

- Mang nỏ lại đây cho ta! Biết đâu con thú sẽ lao về phía chúng ta đấy! Mau! Mau lên!

Giật phắt chiếc nỏ từ tay một gia nhân, chàng chống ngay cánh nỏ xuống đất, lấy bụng ép chặt, rồi cúi xuống, cổ gồng cong như một cánh cung, chàng dùng mấy ngón ở cả hai bàn tay kéo căng dây nỏ, chỉ trong chớp mắt đã gài được nó vào lẫy nỏ bằng sắt. Rồi chàng đặt tên và nhảy phắt về phía rừng.

- Tay không lên được nỏ kìa! Không cần tay quay cũng lên được dây nỏ! - Ông Zych thì thào ngạc nhiên trước bằng chứng về một sức mạnh khác thường nhường ấy.

- Hô! Cháu nó là một gã trai khá lắm! - Ông Maćko đầy tự hào cũng thì thào nói.

Trong khi ấy, tiếng tù và và tiếng chó sủa mỗi lúc một tiến lại gần. Đột nhiên, phía bên phải rừng vang lên tiếng chân con gì rất nặng, cùng tiếng cành cây gãy răng rắc, rồi từ trong đám cây cối rậm rịt nhanh như chớp lao ra một con bò tót lông lá xồm xoàm, cái đầu khổng lồ cúi gằm xuống, hai mắt đỏ ngầu long lên, chiếc lưỡi thè ra, tái ngắt đến kinh khủng. Gặp phải cái rãnh ven đường, nó nhảy vọt ngay qua, rơi xuống trên hai chân trước, rồi lại nhổm dậy chực trốn vào đám bụi rậm bên kia đường. Đột nhiên, có tiếng dây nỏ bật khô khốc đánh tách, mũi tên xé gió vút đi, con vật chồm người lên, vật vã, rống dữ dội rồi đổ vật xuống đất như bị sét đánh.

Nhô người ra từ sau một thân cây, Zbyszko lên dây nỏ sẵn sàng bắn một phát nữa, rồi tiến lại gần con bò tót đang nằm, chân sau nó vẫn còn dũi dũi đạp vào đất.

Nhưng chỉ cần nhìn qua con vật, chàng liền bình tĩnh quay trở lại với đoàn, từ xa kêu lên:

- Nó trúng tên hiểm đến nỗi vãi phọt cả phân ra!

- Khiếp chưa! - Ông Zych phóng ngựa tới, kêu lên. - Chỉ cần một phát tên!

- Ha! Gần sát mà, nó đang lao rất nhanh. Bác trông này: không chỉ mũi mà cả thân tên cũng cắm lút sâu vào ngực nó.

- Đám thợ săn chắc đã gần đâu đây, họ sẽ lấy con bò mất.

- Ta không chịu chứ! - Zbyszko nói. - Nó bị giết trên mặt đường, đâu phải đất riêng ai.

- Thế nếu đúng cha tu viện trưởng thì sao?

- Nếu đúng của cha tu viện trưởng thì xin người cứ lấy.

Vừa lúc ấy, từ trong rừng đàn chó ùa ra trước, có tới hơn mười con. Trông thấy vật săn, chúng liền lao lại, sủa hỗn loạn nhào lên người con thú và bắt đầu cắn xé.

- Thợ săn đến ngay bây giờ. - Ông Zych nói. - Kia, kia rồi, họ đấy, có điều họ ở dưới thấp nên chưa nom thấy con thú. Hốc! Hốc! Tới đây! Tới đây!… Nó gục rồi, gục rồi!

Nhưng ông đột ngột im bặt, đưa tay lên che mắt, rồi thốt ra:

- Lạy Chúa! Gì thế này? Tôi nằm mơ hay quáng mắt trông lầm?…

- Một người cưỡi ngựa ô phi phía trước. - Zbyszko nói.

Ông Zych đột ngột kêu lên:

- Lạy Chúa Giêsu lòng lành! Có lẽ đúng là Jagienka!

Rồi ông gào lên:

- Janga! Janga!

Ông vỗ ngựa lao đi, nhưng ông chưa kịp phi nước đại thì trước mặt Zbyszko đã hiện ra một cảnh tượng lạ lùng nhất trên đời: trên lưng con ngựa đang nhanh nhẹn phóng lại phía chàng là một cô gái ngồi theo kiểu đàn ông, tay cầm nỏ, lưng đeo một cây lao nhọn. Những quả hốt bố còn vương trong làn tóc xõa tung vì đà phi nhanh, mặt cô đỏ ửng như ánh rạng đông, áo sơ mi hở khuy trên ngực, bên ngoài là một chiếc áo serdak bằng len. Phóng đến nơi, mặt cô gái thoáng hiện cả vẻ nghi ngờ, ngạc nhiên lẫn niềm sung sướng, và cuối cùng, khi không thể không tin vào tai và mắt mình, cô thốt lên bằng giọng kim lanh lảnh còn mang hơi hướng trẻ thơ:

- Cha! Cha vô vàn thân yêu của con!

Cô nhảy phắt xuống ngựa nhanh như chớp, và khi ông Zych cũng xuống ngựa để chào con gái, cô lao đến ôm choàng lấy cổ ông.

Suốt hồi lâu Zbyszko chỉ ghe thấy tiếng những cái hôn cùng hai tiếng gọi: “Cha ơi!”, “Jagula con!”, “Cha ơi”, “Jagula con!” lặp đi lặp lại mãi trong niềm sung sướng vô biên.

Hai toán tùy tùng đã kéo đến, ông Maćko nằm trên xe cũng đã tới, mà hai cha con vẫn không ngừng lặp đi lặp lại “Cha ơi!”, “Jagula con!” và vẫn còn ghì chặt lấy nhau. Khi rốt cuộc cả hai cha con đã tạm thỏa mãn với những cái ôm và những tiếng gọi, Jagienka mới hỏi:

- Cha vừa từ chiến trận về thẳng đây đấy ư? Cha có được khỏe không, cha?

- Thẳng một lèo từ chiến trận, con gái ạ. Sao cha lại không khỏe kia chứ! Thế còn con? Các em nữa? Chắc chúng vẫn khỏe cả chứ? Đúng không? Nếu không chắc con đã chẳng bay lượn trong rừng thế này. Mà con đang làm gì vậy, con gái?

- Cha thấy đấy: con đang đi săn. - Jagienka đáp, mỉm cười.

- Săn trong rừng người khác sao?

- Cha tu viện trưởng cho phép mà. Cha còn phái thêm gia nhân tôi tớ đã được huấn luyện thành thạo và cả đàn chó săn đến giúp nữa kia.

Nói đoạn, cô quay lại bảo đám gia nhân:

- Đuổi đàn chó đi, kẻo chúng làm hỏng mất bộ da thú.

Rồi cô bảo ông Zych:

- Ôi, được gặp cha con sung sướng, sung sướng quá!… ở nhà, mọi chuyện đều ổn cha ạ.

- Thế cha không sướng sao? - Ông Zych nói. - Nào, con gái yêu, hãy chìa cái mỏ nhỏ bé của con đây cho cha hôn lần nữa nào!

Hai cha con lại hôn nhau, sau đó, Janga bảo:

- Từ đây đến nhà còn cả một chặng dài đấy… Chúng con đuổi theo con quỷ kia có đến hai dặm chứ chẳng ít, ngựa mệt nhoài… Nhưng con bò tót to thật, cha đã thấy chưa?… Nó bị găm tới ba mũi tên của con trong người, chắc phát tên cuối cùng đã làm nó gục.

- Đúng là nó bị gục bởi phát tên cuối cùng, nhưng không phải tên của con đâu, chính chàng tiểu hiệp sĩ kia bắn đó.

Jagienka đưa tay gạt mớ tóc xõa xuống che mắt, cô đưa mắt không mấy thân thiện liếc nhanh qua mặt Zbyszko.

- Con có biết ai đấy không? - Ông Zych hỏi.

- Con không biết.

- Con không nhận ra cũng không có gì là lạ, bởi anh ta đã lớn lên nhiều quá. Nhưng có lẽ con vẫn nhận được ra ông Maćko trang Bogdaniec đấy chứ?

- Lạy Chúa! Chẳng lẽ đây là bác Maćko trang Bogdaniec sao! - Jagienka kêu lên.

Và cô chạy lại bên xe hôn tay ông Maćko.

- Đúng là bác đấy ư?

- Bác đây, nhưng bác phải nằm xe vì bị trúng tên bọn Đức.

- Bọn Đức nào? Bác đi đánh nhau với lũ rợ Tatar kia mà? Cháu biết rõ thế vì chính cháu cũng đã van xin cha cháu cho đi theo mà.

- Đúng là có chiến tranh với bọn rợ Tatar thật, nhưng bác không tham gia, bởi trước đó cả bác lẫn Zbyszko đánh nhau ở đất Litva.

- Thế anh Zbyszko đâu?

- Chẳng lẽ cháu không nhận ra Zbyszko kia thật sao? - Ông Maćko vừa nói vừa cười.

- Đây là anh Zbyszko á? - Cô gái thốt lên, lại nhìn chàng hiệp sĩ trẻ tuổi.

- Chứ sao!

- Nào, con hãy chìa môi ra cho hắn theo kiểu người quen đi chứ! - Ông Zych vui vẻ kêu lên.

Jagienka nhanh nhẹn quay trở lại phía Zbyszko, nhưng rồi đột nhiên cô lùi lại, đưa hai tay lên che mặt, thốt ra:

- Con xấu hổ lắm…

- Chúng ta biết nhau từ lúc còn bé tí kia mà! - Zbyszko nói.

- A vâng! Ta biết nhau kỹ lắm! Tôi còn nhớ như in, khoảng tám năm trước, anh với bác Maćko tới chơi nhà. Thân mẫu đã quá cố của tôi mang món hạt dẻ trộn mật ra cho hai ta. Khi người lớn vừa ra khỏi nhà, anh đã nện cho tôi một quả vào mũi, rồi tranh chén sạch sành sanh chỗ hạt dẻ ấy.

- Giờ nó chẳng dám làm thế đâu! - Ông Maćko bảo. - Nó đã được lui tới dinh đại quận công Witold, đã ra vào hoàng cung ở Kraków, đã học được phong thái cung đình rồi cháu ạ.

Nhưng Jagienka lại đang nghĩ tới chuyện khác. Cô quay sang phía Zbyszko, hỏi:

- Chính anh bắn con bò tót này đấy à?

- Chính tôi.

- Để còn phải xem mũi tên cắm vào đâu dã.

- Tiểu thư sẽ không thấy đâu, tên ngập sâu vào ngực nó rồi.

- Thôi đi con, đừng nhọc công làm gì. - Ông Zych bảo. - Tất thảy chúng ta đây đều trông rõ chàng đã bắn hạ nó ra sao, mà chúng ta còn được chứng kiến một điều tuyệt vời hơn nhiều, đó là việc chàng lên dây nỏ nhanh như chớp không cần dùng tay quay.

Jagienka đưa mắt nhìn Zbyszko lần thứ ba, nhưng lần này đầy kinh ngạc:

- Anh lên dây nỏ không cần tay quay ư? - Cô hỏi.

Trong giọng cô phảng phất chút chưa thật tin, Zbyszko bèn tì ngay cánh nỏ xuống đất - trước đó chàng đã buông dây - rồi lên dây nhanh như cắt, khiến hai cánh nỏ bằng thép kêu rít lên; rồi chứng tỏ mình cũng am tường cung cách quý phái của triều đình, chàng khuỵu một gối xuống, đưa cánh nỏ cho Jagienka.

Thay vì đón nhận chiếc nỏ, tự dưng cô gái bỗng đỏ bừng mặt, chính cô cũng không rõ vì sao, rồi cô đưa vội tay lên khép lại cổ áo sơ mi đã bị phanh ra do phóng ngựa quá nhanh trong rừng.

Chương 11

Ngay hôm sau khi về đến Bogdaniec, ông Maćko và Zbyszko đã bắt tay vào việc xem xét ngôi nhà cũ, và chẳng mấy chốc họ hiểu ngay được rằng ông lão Zych trang Zgorzelice có lý khi bảo ban đầu họ sẽ phải chịu cảnh khốn khổ không vừa.

Công việc đồng áng thì còn tàm tạm. Một vài khu đồng ruộng được trồng trọt bởi các nông nô cũ hoặc số nông nô mới được cha tu viện trưởng đưa về. Xưa kia, trang Bogdaniec có số ruộng đồng trồng cấy lớn hơn nhiều, nhưng kể từ trận đại chiến thành Plowce thì dòng họ Mưa Đá bị tiêu diệt gần như sạch trụi, thiếu tay người làm, rồi tiếp đến trận tấn công của bọn Đức xứ Sląsk cùng cuộc nội chiến giữa hai dòng họ Grzymalit và Nalecz, những cánh đồng màu mỡ xưa kia của Bogdaniec dần dần bị rừng hoang mọc lấn. Một thân một mình, ông Maćko không tài nào cáng đáng nổi. Mười năm trước đây, ông đã cố công thuyết phục những người nông dân tự do ở Krześnia, định giao bớt đất cho họ trồng trọt theo kiểu phát canh thu tô, nhưng họ thà chơi trên ruộng của mình còn hơn làm lụng trên đất đai kẻ khác. Tuy nhiên, ông cũng đã lôi kéo được một ít dân tứ chiếng vô gia cư, rồi trong các cuộc chiến khác nhau ông bắt được khoảng mươi tù binh, cưới vợ cho họ, định cư họ thành từng hộ, và thế là trang ấp được vực dần lên, nhưng vô cùng vất vả. Vì vậy, khi có cơ hội cầm đất cho người khác, ông Maćko liền đem cầm toàn bộ điền trang Bogdaniec, bụng thầm tính rằng chắc hẳn cha tu viện trưởng giàu có sẽ có thể khai thác đất đai thuận lợi hơn ông; trong khi ấy, chắc chiến tranh sẽ mang lại cho ông và Zbyszko cả nhân công lẫn tiền của. Quả vậy, cha tu viện trưởng đã quản lý trang trại rất mềm dẻo. Cha đã làm tăng thêm cho sức lao động của Bogdaniec thêm năm gia đình nông nô, tăng đàn trâu bò và ngựa, lại còn xây được một kho ngũ cốc, một chuồng gia súc và một tàu ngựa tàm tạm. Nhưng không ở lại thường xuyên tại Bogdaniec, cha chẳng ngó ngàng gì tới nhà cửa nơi đây. Vậy nên ông Maćko - người thường mơ lúc trở về đã thấy trang trại có hào nước sâu và hàng rào cọc gỗ vót nhọn bao quanh - giờ đây lại gặp nó hệt như lúc ra đi. Chỉ khác chăng là các góc nhà có phần xiêu vẹo và mái nhà dường như thấp hơn trước, vì móng tường đã lún sâu thêm vào đất.

Tòa gia trạch gồm một hàng hiên rộng rãi, hai phòng to với nhiều ngăn buồng và nhà bếp. Trong các phòng có những khung cửa sổ che bằng màng bong bóng súc vật, giữa mỗi phòng có một lò sưởi đốt trên nền đất sét đắp, khói từ đó thoát lên qua các khe trên trần. Trần nhà hoàn toàn đen kịt. Vào hồi phong lưu, đó được dùng làm nơi hong cất thịt khô. Hồi ấy, trên những chiếc chốt lớn đóng vào xà ngang, người ta treo nào giò thăn lợn, lợn rừng, gấu, hươu nai, những đùi hoẵng, những súc thịt thăn bò, và từng vòng từng vòng xúc xích ngồn ngộn. Giờ đây, những chiếc móc treo ở Bogdaniec hoàn toàn trống không, hệt như trong các tủ treo đóng cao dọc theo tường, chỗ mà ở các trang trại khác người ta thường xếp từng dãy từng dãy vò bằng thiếc và bằng sành. Chỉ riêng bức tường bên dưới các tủ treo đó là không quá trống trải và trần trụi, bởi lẽ Zbyszko đã ra lệnh cho gia nhân treo lên đó những bộ giáp phục, mũ trụ, đao dài kiếm ngắn đủ loại, những lao, những đinh ba, cung nỏ, thương mâu của hiệp sĩ, cùng những khiên che, rìu chiến và giáp che ngực. Treo như thế, khí giới dễ bị khói xông đen nhẻm, thường phải lau luôn, nhưng bù lại bao giờ cũng có chúng sẵn trong tầm tay, hơn nữa lũ mọt không đục mất gỗ cán thương, cánh ná và cán rìu. Còn những trang phục quý giá thì ông Maćko cẩn thận đã bảo đưa vào buồng ngủ của ông.

Trong các phòng phía trước, kề bên những cửa sổ căng màng bong bóng, kê mấy chiếc bàn gỗ thông cùng mấy ghế băng dài, là nơi trang chủ ngồi ăn cùng tôi tớ. Những người vốn từng quen thiếu thốn tiện nghi suốt những năm chiến chinh đằng đẵng đâu cần gì nhiều, nhưng dẫu sao ở trang Bogdaniec vẫn thiếu bột mì, các thứ bột khác, cùng đồ thực phẩm dự trữ và nhất là bát đĩa xoong nồi. Đám nông dân đã mang đến những gì họ có thể, nhưng ông Maćko hy vọng rằng láng giềng sẽ ra tay trợ giúp trong hoàn cảnh ấy, và quả thực ông đã không lầm, nhất là nếu nói về phía ông Zych trang Zgorzelice.

Hôm sau ngày trở về, ông Maćko đang ngồi thưởng ngoạn tiết trời thu tuyệt diệu trên một súc gỗ trước nhà thì trông thấy Jagienka phóng con ngựa ô hôm trước vào tới sân. Tên gia nhân đang đẵn cây gần hàng rào định giúp cô xuống ngựa thì cô đã nhảy phắt ngay xuống. Bước lại gần ông Maćko, hơi thở có phần gấp gáp vì phi ngựa nhanh, mặt đỏ hồng như trái táo, cô nói:

- Sáng danh Chúa! Cháu đến đây để chuyển bác lời chào và lời hỏi thăm sức khỏe của cha cháu.

- Bác cảm thấy khỏe không kém hơn lúc đi đường đâu cháu ạ, - ông Maćko nói, - chí ít cũng được ngủ yên giấc bên những thứ đồ đạc cũ kỹ của nhà mình.

- Nhưng chắc bác không được thoải mái lắm, mà người đang đau ốm lại cần được chăm dưỡng.

- Đàn ông như bác quen thô cứng rồi mà. Quả thực ban đầu cũng không thể được giường êm nệm ấm ngay, nhưng dẫu sao cũng chưa đến nỗi chịu đói. Bác đã bảo người nhà thịt một bò hai cừu rồi, thịt ê hề. Đám phụ nữ cũng mang tới đôi chút trứng và bột, tuy khá ít. Nhưng tệ nhất vẫn là thiếu đồ nhà bếp.

- Cháu đã bảo gia nhân đánh hai xe đến đây, một xe chở hai bộ chăn đệm và bát dĩa, một xe chở các loại lương thực - bánh khô và bột mỡ lợn, nấm khô, một thùng bia nhỏ, một thùng mật, thứ gì có sẵn ở nhà cháu cũng mang đến chút ít.

Bao giờ cũng vui sướng khi thấy bất kỳ thứ gì của thiên hạ chảy vào nhà mình, ông Maćko liền đưa tay vuốt tóc Jagienka mà bảo:

- Chúa sẽ trả công cho cháu và cha cháu. Bao giờ làm lụng khá lên, bác sẽ xin hoàn trả.

- Bác lạ thật cơ! Chúng cháu có phải là dân Đức đâu mà lấy lại những gì đã mang cho!

- Vậy thì Chúa càng trả ơn cháu nhiều hơn nữa. Cha cháu kể là cháu giỏi giang việc nhà việc cửa lắm. Suốt một năm trời, chỉ một tay cháu cai quản cả trang ấp Zgorzelice kia mà.

- Thưa vâng!… Nếu bác cần gì, xin bác cứ cho người sang bên cháu. Có điều bác nên phái ai biết việc ấy, chứ một thằng đầy tớ ngu si nào đó có sang đến nơi cũng chẳng nhớ ra người ta phái mình sang làm gì.

Nói đến đây, Jagienka bắt đầu đảo mắt nhìn quanh. Thấy thế, ông Maćko mỉm cười hỏi cô:

- Cháu muốn tìm ai thế?

- Cháu có tìm ai đâu ạ.

- Rồi bác sẽ bảo Zbyszko sang bên ấy, thay mặt bác cảm tạ cháu và ông Zych. Cháu mến Zbyszko chứ, hả?

- Ôi, cháu đã kịp nhìn anh ấy đâu ạ!

- Vậy thì bây giờ nhìn, nó về kia rồi!

Quả thực, Zbyszko vừa từ chỗ cho súc vật uống nước trở về, trông thấy Jagienka, anh chàng rảo bước hơn. Chàng mặc một chiếc áo kubrak da hươu, đầu đội mũ bằng nỉ - loại mũ mà người ta thường đội bên dưới mũ sắt, tóc chàng không choàng mao mạng, cắt bằng chằn chặn trước trán phía trên lông mày, với những lọn tóc vàng óng tuôn dài hai bên vai. Chàng bước nhanh nhẹn, tráng kiện, tràn đầy sức thanh xuân, trông hệt một công tử con nhà đại gia.

Jagienka vội quay phắt về phía ông Maćko để tỏ ra cô đến đây chỉ để thăm ông mà thôi, song Zbyszko đã vui vẻ chào hỏi, rồi cầm tay cô đưa lên môi hôn, bất chấp cô gái cưỡng lại.

- Sao anh lại hôn tay tôi? - Cô hỏi. - Tôi có phải cha cố đâu?

- Xin cô đừng cưỡng! Phong tục thế mà!

- Nếu nó có hôn cả bên tay kia của cháu, thì đó là vì những gì mà cháu mang đến, cũng chẳng quá đâu. - Ông Maćko chen ngang.

- Cô chở những gì đến thế? - Zbyszko hỏi rồi đưa mắt nhìn quanh sân, nhưng chẳng thấy gì khác ngoài chú ngựa ô đang bị buộc vào cọc.

- Xe đi sau, nhưng cũng sắp tới nơi rồi. - Jagienka đáp.

Ông Maćko bắt đầu kể ra những thứ cô gái cho chở tới, không sót thứ nào. Khi ông kể hai bộ chăn đệm, Zbyszko bảo:

- Tôi thích ngủ trên tấm da bò rừng kia, nhưng cũng xin cảm ơn tiểu thư đã có lòng nghĩ đến tôi.

- Không phải tôi đâu, cha tôi đấy chứ… - Cô gái nói, đỏ mặt - Còn nếu anh muốn ngủ trên da bò thì xin cứ việc, có ai ép đâu.

- Tôi thì ngả đâu chẳng là giường. Nhiều lần trên đồng, sau một trận đánh, tôi còn gối đầu lên một thằng hiệp sĩ Thánh chiến vừa bị giết mà ngủ ấy chứ.

- Thế anh đã giết được thằng Thánh chiến nào chưa? Chắc là chưa nhỉ!

Thay vì trả lời, Zbyszko phá lên cười. Ông Maćko đáp thay:

- Phải biết sợ Chúa chứ, cháu gái. Cháu chưa biết nó đấy thôi! Nó chẳng làm gì khác ngoài việc nện bọn Đức đâu, mà nện đến vang trời động đất ấy! Bằng giáo, bằng rìu, bằng gì nó cũng sẵn sàng. Hễ trông thấy thằng Đức nào từ đằng xa thì dù có bị trói, nó cũng cứ giằng ra mà lao tới. Hồi ở Kraków, nó còn định đánh nhau với sứ thần Lichtenstein, vì thế suýt bị người ta chém mất đầu. Nó là thế đấy, cháu gái ạ! Để bác kể cháu nghe về hai thằng hiệp sĩ xứ Fryzja mà hai chú cháu bác đã quyết đấu, thu được một số tùy tùng và chiến lợi phẩm nhiều đến mức chỉ cần bán đi một nửa cũng đủ chuộc lại trang Bogdaniec này.

Rồi ông Maćko kể lại cuộc đấu sống chết với hai hiệp sĩ xứ Fryzja, tiếp đó là những chuyện phiêu lưu gay cấn mà họ từng gặp, những chiến công mà họ từng thực hiện. Họ đã từng đánh nhau cả bên trong thành lẫn trên đồng trống với những trang hiệp sĩ dũng mãnh của bao quốc gia, đã đánh nhau với người Đức, người Pháp, người Anh và người Burgundia. Họ đã từng có mặt trong những cơn lốc chiến chinh, khi cả người, cả ngựa, cả binh khí, cả tụi Đức với những ngù lông hòa thành một khối hỗn độn. Có điều gì họ chưa từng thấy nữa chứ? Họ đã từng thấy những tòa thành của bọn hiệp sĩ Thánh chiến xây bằng gạch, những thành lũy phòng thủ bằng gỗ của dân Litva, những giáo đường nguy nga không hề thấy chung quanh Bogdaniec, những thành thị và những rừng đại ngàn kinh rợn, nơi các vị thần linh ngoại đạo xứ Litva bị xua đuổi khỏi các đền miếu đêm đêm rú lên rền rĩ, cùng biết bao những kỳ quan khác nữa. Ở bất kỳ đâu, hễ có đánh nhau là Zbyszko xông lên hàng đầu, khiến cho ngay cả những trang hiệp sĩ vĩ đại nhất cũng phải đem lòng thán phục.

Jagienka ngồi lên một khúc gỗ bên cạnh ông Maćko, miệng há ra lắng nghe chuyện ông kể, đầu hết nhìn sang ông lại liếc sang phía chàng hiệp sĩ trẻ tuổi, bởi mỗi lúc cô càng thêm phần kinh ngạc. Khi ông Maćko dừng lời, cô gái trút một hơi thở dài rồi bảo:

- Giá sinh làm con trai thì thích bao nhiêu!

Nhưng suốt câu chuyện của chú, Zbyszko cũng ngắm cô gái không kém phần chăm chú, lúc này hẳn đang nghĩ đến điều gì khác, nên đột nhiên anh chàng lên tiếng:

- Tiểu thư thật là một thiếu nữ tuấn kiệt!

Jagienka đáp lại, nửa khiên cưỡng, nửa buồn buồn:

- Công tử còn tuấn kiệt hơn!

Nhưng Zbyszko có thể trả lời cô không chút dối trá rằng chàng chưa từng gặp thiếu nữ nào như cô. Ở Jagienka tỏa ngời ánh sáng của sự khỏe khoắn, của tuổi thanh xuân và sức lực. Cha tu viện trưởng cao tuổi đã nói không ngoa rằng trông cô vừa giống cây hoa kim ngân vừa giống một cây thông non. Mọi cái ở cô đều tuyệt vời: từ dáng hình thon thả đến đôi vai tròn rộng, từ bộ ngực như tạc bằng đá quý đến đôi môi đỏ tươi và đôi mắt xanh với ánh mắt long lanh. Trang phục của cô hôm nay cũng tươm tất hơn hẳn lúc đi săn trong rừng. Cổ cô đeo chuỗi hạt cườm xinh đẹp, chiếc áo lông thú ngắn hở trước ngực được lót dạ xanh lục, chiếc váy vải kẻ sọc tự dệt và một đôi giày mới. Ngay cả ông Maćko cũng phải nhận ra sự tươi tắn trong bộ phục trang diễm kiều đó, ông ngắm cô hồi lâu rồi hỏi:

- Sao cháu diện như đi dự hội vậy?

Thay cho câu trả lời, cô gái thốt kêu lên:

- Xe đến rồi, xe đến rồi!…

Quả thực hai chiếc xe đang đi tới. Cô gái chạy ra đón, theo sau cô là Zbyszko. Việc dỡ hàng kéo dài đến tận lúc mặt trời lặn, trong niềm sung sướng của ông Maćko. Ông ngắm nghía kỹ từng thứ, gặp thứ nào ông cũng hết lòng ca ngợi Jagienka. Màn đêm buông xuống khi cô gái sửa soạn trở về nhà. Cô đang leo lên ngựa thì Zbyszko đột ngột ôm ngang eo lưng cô, cô chưa kịp thốt lên lời nào thì chàng đã nhấc bổng cô lên và nhẹ nhàng đặt ngang trên yên. Mặt cô gái đỏ lựng như ánh bình minh, cô quay sang chàng trai và nói bằng giọng khe khẽ:

- Công tử quả là một chàng trai cường tráng…

Trong bóng tối, không trông thấy sắc đỏ môi má cùng vẻ bối rối của cô, chàng bật cười hỏi lại:

- Tiểu thư không hãi thú dữ ư?… Trời tối thế này!…

- Trên xe đã sẵn ngọn lao kia rồi… Công tử cho tôi xin.

Zbyszko bước lại bên xe, rút ngọn lao đưa cho Jagienka.

- Chúc tiểu thư mạnh giỏi!

- Chúc công tử an khang!

- Xin Chúa trả công cho tiểu thư. Mai hoặc ngày kia, tôi xin sang trang Zgorzelice chào bác Zych và tiểu thư để cảm ơn lòng hào hiệp láng giềng.

- Công tử nhớ đến nhé! Tôi sẽ rất mừng đấy! Vista!

Ngựa lao đi, chỉ lát sau đã khuất bóng sau những lùm cây ven đường.

Zbyszko quay lại chỗ chú ngồi.

- Đến lúc chú nên vào nhà thôi.

Nhưng ông Maćko vẫn ngồi yên trên khúc gỗ, bảo:

- Hey! Thật là một thiếu nữ tuyệt vời! Cả sân như sáng lên vì con bé!

- Hẳn rồi!

Một hồi lâu im lặng. Ông Maćko dường như đang ngẫm nghĩ chuyện gì đó, ông ngước mắt nhìn lên những vì sao vừa hiện trên nền trời rồi nói như tự nhủ:

- Vừa hào hiệp, vừa giỏi giang việc nhà, dẫu chưa tròn mười lăm…

- A vâng, - Zbyszko nói, - cũng vì thế ông Zych yêu quý cô ấy như con ngươi trong mắt mình vậy.

- Bác ấy bảo đám trai Moczydoly đang theo đuổi con bé, mà trang ấp của họ có hàng đàn ngựa cái ngựa con.

- Nhưng rừng của Moczydoly lại lầy chết đi được ấy!…

- Song ở đó lại có nhiều đàn hải ly sinh sống.

Rồi im lặng lại bao trùm. Ông Maćko liếc nhanh Zbyszko, rồi lên tiếng:

- Sao mày im thế? Mày nghĩ gì vậy?

- A.. Chú biết không… Jagienka lại làm cháu nhớ Danusia, nhớ đến nỗi tim như thắt lại.

- Ta vào nhà thôi. - Ông chú bảo. - Muộn rồi.

Rồi ông khó nhọc đứng lên, tựa vào Zbyszko, chàng trai dìu chú vào nhà.

Hôm sau, Zbyszko phi ngựa sang trang Zgorzelice, bởi ông Maćko nằng nặc giục chàng đi. Ông ép chàng dắt theo hai gia nhân cho thêm phần oai vệ, và chàng phải diện thật oách, như ông nói - để tỏ lòng kính trọng và biết ơn ông Zych, Zbyszko đành phải vâng lời. Và thế là chàng ra đi, ăn vận sang trọng như đi dự lễ cưới: chiếc áo jaka chiến lợi phẩm bằng xa-tanh trắng muốt, viền những dải tua rua vàng bên dưới, ngực thêu hình điểu sư vàng. Ông lão Zych vui sướng luôn miệng ca hát mở rộng vòng tay đón chàng. Còn Jagienka khi bước chân vào phòng đã đứng sững lại như hóa đá, suýt đánh rơi chiếc vò rượu khi thấy chàng - cô cứ ngỡ một hoàng tử nào ngự giá đến thăm. Cô gái lập tức mất hết cả vẻ bạo dạn, cứ ngồi len lét, thỉnh thoảng lại khẽ dụi dụi mắt như muốn tỉnh giấc mơ. Vốn ít kinh nghiệm, anh chàng Zbyszko ta lại cứ nghĩ rằng vì những lý do nào đó chưa tường mà cô gái không mừng rỡ gì khi gặp chàng, vì vậy chàng chỉ chuyện trò với mỗi mình ông Zych. Chàng ca tụng lòng hào hiệp của vị láng giềng, ca tụng hết lời tòa gia trạch Zgorzelice. Quả thực, trang ấp bên này hoàn toàn chẳng giống chút nào với cảnh tượng đáng buồn của trang Bogdaniec.

Ở đây, mọi chốn đều tràn ứ sự phong lưu và dư dật. Cửa sổ các phòng đều lắp những miếng sừng bào thật mỏng và mài thật nhẵn, đến độ trong suốt gần như thủy tỉnh. Không có bếp lửa giữa nhà, chỉ có những lò sưởi lớn có chụp hướng khói xây trong góc phòng.

Sàn nhà lát gỗ thông đánh sạch bóng, trên tường treo đầy binh khí và những chiếc dĩa sáng bóng như ánh mặt trời, cùng những giá thìa chạm trổ tinh xảo xếp đầy thìa, trong số đó có hai chiếc bằng bạc ròng. Khắp nơi là những tấm thảm tranh đoạt được trong chiến trận hoặc mua lại của các thương nhân bán hàng rong. Dưới bàn trải những tấm da bò rừng to tướng màu hoe hoe vàng, cùng những tấm da bò tót, da lợn lòi. Ông Zych tự hào khoe với khách những tài sản nhà mình, chốc chốc không quên nhắc rằng tất cả đều nhờ tài nội trợ của Jagienka. Ông đưa Zbyszko vào một căn buồng xếp ngào ngạt mùi nhựa thông và mùi bạc hà, nơi khắp trần nhà treo đầy những bộ lông cáo, sói, chồn và hải ly. Ông đưa chàng đi xem kho chứa phó mát, kho sáp và mật ong, những thùng to đựng bột, kho bánh khô, kho chứa lanh và nấm khô. Rồi tiếp đó ông dẫn chàng đi xem kho ngũ cốc, chuồng gia súc, tàu ngựa, chuồng lợn, nhà lều chứa xe, đồ dùng săn bắn, ngư cụ, khiến chàng hoàn toàn lóa mắt trước sự giàu có phong lưu, đến nỗi lúc quay vào dùng bữa chiều, Zbyszko nhà ta không tài nào kìm nổi niềm thán phục trong lòng.

- Đã sống ở trang Zgorzelice của bác thì không thể nào chết được! - Chàng thốt lên.

- Ở ấp Moczydoly cũng được đàng hoàng gần như thế này. - Ông Zych bảo. - Cậu còn nhớ ấp Moczydoly chứ? Gần Bogdaniec ấy mà. Hồi trước, thậm chí cha ông chúng ta có lúc còn tranh chấp nhau về địa giới, đã thách chiến với nhau kia đấy. Nhưng bây giờ tôi chẳng muốn tranh giành đâu đấy nhé!

Nói đoạn, ông chạm cốc mật ong với Zbyszko rồi hỏi:

- Có lẽ cậu muốn ca hát một chút chăng?

- Không ạ, - Zbyszko đáp, - cháu muốn được nghe bác hát.

- Cậu thấy đấy, trang Zgorzelice sẽ bị lũ gấu con chiếm. Cầu mong sao sau này chúng không cấu xé nhau tranh giành trang ấp.

- Lũ gấu con nào kia ạ?

- A, lũ trẻ, các em trai của Jagienka ấy.

- Hey! Các em sẽ không phải mút ngón tay như gấu khi mùa đông tháng giá đâu.

- Rõ là không. Nhưng ở ấp Moczydoly, Jagienka cũng chẳng phải chịu cảnh thiếu thốn đâu…

- Hẳn là thế!

- Này, sao cậu chẳng chịu ăn uống gì cả thế? Jagienka con, hãy rót thêm cho anh ấy và cho cha đi con.

- Cháu đã ăn uống đến no rồi ạ.

- Nếu no thì nới thắt lưng ra… Cái thắt lưng đẹp quá nhỉ. Chắc hai chú cháu cậu cũng kiếm được kha khá chiến lợi phẩm bên Litva chứ?

- Cũng không đến nỗi phải phàn nàn ạ. - Zbyszko đáp, tranh thủ luôn cơ hội để chứng tỏ những trang chủ Bogdaniec cũng không thuộc loại xoàng. - Ở Kraków, chú cháu đã bán bớt một phần chiến lợi phẩm, được tới bốn mươi nén bạc…

- Lạy Chúa lòng lành! Với số tiền ấy, có thể mua được cả một làng kia đấy!

- Thì nguyên cả một bộ giáp xứ Mediolan kia mà. Nghĩ mình sắp chết nên chú ấy bán đi, mà bác biết đấy…

- Biết chứ, biết chứ! Hà! Vậy thì cũng đáng sang Litva một chuyến đấy nhỉ! Đã có hồi tôi thích đi lắm, nhưng lại hãi.

- Hãi gì kia ạ? Bọn Thánh chiến ấy ư?

- E, ai sợ bọn chó má ấy! Khi chúng chưa giết chóc dân ta thì có người còn sợ, chứ một khi chúng đã ra tay thì đâu phải là lúc sợ sệt nữa. Tôi sợ là sợ các thần linh ngoại đạo bên ấy, lũ quỷ sứ ấy mà. Hình như trong rừng bên ấy ma quỷ nhiều lắm phải không?

- Bọn chúng còn biết nương náu vào đâu nữa ạ, khi mà các đền miếu đã bị đốt sạch cả rồi?… Trước kia, chúng sống phong lưu lắm, bây giờ đành phải tạm lót lòng bằng nấm rừng với lũ sâu bọ thôi.

- Cậu đã gặp chúng bao giờ chưa?

- Chính mắt thì cháu chưa được thấy, nhưng đã nghe những người từng gặp chúng kể lại… Một số con ma quỷ nấp sau thân cây thò những cánh tay lông lá vẫy vẫy xin người ta bố thí cho chúng…

- Bác Maćko cũng kể thế. - Jagienka thốt lên.

- Ừ. Dọc đường bác ấy cũng kể cho cha nghe chuyện đó. - Ông Zych bảo. - Ha! Cũng chẳng có gì là lạ! Ngay ở đất nước ta, nơi đã theo đạo Ki-tô từ lâu rồi, thế mà thỉnh thoảng ở các đầm hồ nhiều lau lách, ma quỷ vẫn cười lên sàng sặc nữa là. Còn trong nhà, các cha có mắng thì đành chịu, chứ tốt hơn cả vẫn nên dành cho lũ yêu lùn một đĩa thức ăn đêm, nếu không chúng cào tay vào tường sồn sột, không ai chợp mắt nổi… Nào! Jagienka, con gái ta, hãy đặt đĩa vào cạnh ngưỡng cửa đi con!

Jagienka đặt chiếc dĩa sành đựng đầy bánh nhân phó mát xuống bên ngưỡng cửa, còn ông Zych nói tiếp:

- Các cha cứ việc kêu ca, nguyền rủa. Chút bánh dư này đâu thể dâng lên Đức Chúa Giêsu được, nhưng từng ấy cũng đủ làm no lòng các yêu lùn, rồi chúng sẽ tốt bụng với ta, canh giữ cho nhà ta khỏi bị hỏa tai, khỏi phường đạo tặc.

Rồi ông quay sang bảo Zbyszko:

- Nhưng này, cậu hãy nới bớt thắt lưng cho thoải mái, rồi ta hát bài gì đi!

- Xin bác hãy hát đi, cháu thấy nãy giờ bác muốn hát lắm rồi thì phải. Hay để tiểu thư Jagienka hát?

- Ta sẽ hát xoay vòng vậy! - Ông Zych phấn chấn thốt lên. - Dưới nhà có một tên gia nhân có thể đệm sáo được. Bảo nó lên đây!

Người ta gọi người gia nhân ấy lên, gã ngồi xuống chiếc ghế đẩu, nâng sáo lên môi, vừa xòe những ngón tay bịt lỗ sáo vừa đưa mắt tỏ ý chờ đệm theo người hát.

Nhưng ba người cứ đùn đẩy nhau chẳng ai chịu hát trước. Cuối cùng ông Zych phải bắt Jagienka hát làm gương. Thế là mặc dù xấu hổ trước Zbyszko, Jagienka dành đứng dậy, cho tay vào sau tấm yếm che bụng, cất tiếng hát:

♫ Ước gì có cánh như chim ♫

♫ Để băng sông núi đi tìm, chàng ơi! ♫

Zbyszko mở tròn mắt ngạc nhiên, rồi bật dậy, lớn tiếng hỏi:

- Tiểu thư cũng biết bài này ư?

Jagienka ngạc nhiên nhìn chàng:

- Bài này ai chẳng biết hát ạ… Công tử làm sao thế?

Tưởng Zbyszko đã hơi say, ông Zych bèn ngoảnh khuôn mặt rạng ngời vui vẻ về phía chàng mà bảo:

- Nới thắt lưng ra, cậu sẽ thấy dễ chịu ngay thôi.

Zbyszko đứng lặng hồi lâu, mặt biến sắc, rồi sau khi kiềm chế được nỗi xúc động, chàng nói với Jagienka:

- Xin tiểu thư thứ lỗi, tại tôi chợt nhớ đến một câu chuyện nhỏ. Tiểu thư cứ hát tiếp đi.

- Chỉ e công tử buồn lòng khi nghe bài này?

- Ấy, không đâu! - Chàng đáp, giọng run run. - Nếu được, tôi có thể nghe bài hát này suốt đêm.

Nói đoạn, chàng ngồi xuống, đưa hai tay che ngang mày, nín lặng không nói thêm một lời nào nữa.

Jagienka hát tiếp đoạn hai, nhưng hát xong cô chợt thấy một giọt lệ lớn trào qua những kẽ ngón tay Zbyszko.

Cô bèn bước đến, nhẹ nhàng ngồi xuống bên cạnh, khẽ chạm vào tay chàng:

- Kìa, công tử làm sao vậy? Tôi không muốn công tử khóc thế đâu. Xin hãy nói đi, công tử làm sao thế?

- Không, không có gì đâu! - Zbyszko thở dài đánh sượt rồi nói. - Nếu kể ra thì chuyện dài lắm… Điều gì xảy ra cũng đã xảy ra rồi. Tôi hết buồn rồi…

- Vậy công tử dùng một cốc vang ngọt nhé?

- Con quả là một cô gái tuyệt diệu! - Ông Zych thốt lên. - Mà này, sao cô cậu lại xưng hô với nhau trịnh trọng thế? Con hãy gọi cậu ấy là anh Zbyszko, còn cậu hãy gọi nó là em Jagienka. Chúng mày quen nhau từ nhỏ kia mà!

Rồi ông quay sang bảo con gái:

- Còn chuyện ngày xưa anh ấy có đánh con thì kể làm gì!… Bây giờ anh ấy không dám đánh nữa đâu!

- Nhất định rồi! - Zbyszko vui vẻ nói. “Cô ấy có muốn đánh cháu cho hòa thì xin mời!

Nghe chàng nói, và muốn làm chàng hoàn toàn vui trở lại, cô gái liền khẽ đập tay lên mao mạng của chàng, vừa cười như nắc nẻ vừa vờ đánh chàng mấy cái:

- Đây, trả lại anh đòn đánh vào mũi em! Nữa này!

- Rượu vang đâu! - Ông chủ trang Zgorzelice phấn chấn gọi to. Jagienka chạy ngay ra ngoài, lát sau mang vào một bình sành đựng rượu nho cùng hai chiếc cốc tuyệt mỹ bằng bạc chạm hình hoa lá - tác phẩm của những người thợ bạc vùng Wrocław - và mấy miếng phó mát tỏa mùi thơm sực nức từ xa.

Đã hơi ngà ngà, ông Zych càng phấn khởi khi nhìn thấy những thứ ấy. Ông đưa tay kéo chiếc bình ôm chặt vào lòng, tưởng đó chính là con gái, ông thốt lên:

- Ôi! Con gái rượu của ta! Ôi! Đứa mồ côi mẹ đáng thương! Cha biết làm gì đây, cái lão già còm nhom tội nghiệp ở trang Zgorzelice này biết làm gì, khi người ta đón con đi mất!… Cha biết làm gì hở con?…

- Ấy thế mà chẳng bao lâu nữa bác phải gả chồng cho cô ấy rồi còn gì! - Zbyszko thốt lên.

Trong chớp mắt, ông Zych đang than thở liền bật cười hơ hơ:

- Hơ hơ! Con bé mới mười lăm tuổi đầu mà đã biết thích trai rồi đấy!… Trông thấy một đứa nào đằng xa là hai đầu gối nó đã va vào nhau lập cập rồi!…

- Kìa cha! Con bỏ đi đây này! - Jagienka kêu lên.

- Đừng đi, con gái ta! Ở bên con, cha thích lắm…

Rồi ông nháy mắt đầy vẻ bí mật với Zbyszko:

- Có hai anh chàng tới đây: một chàng công tử Wilk, con trai lão Wilk trang Brzozowa, chàng kia là công tử Cztan[139] trang Rogowo. Nếu thấy cậu ở đây, thể nào hai chàng cũng sửng cồ nghiến răng nghiến lợi với cậu, như vẫn thường hằm hè nhau cho coi!

139. Gọi tắt tên Przeclaw (chú thích của tác giả). Phiên âm: Trơtan.

- Ôi! - Zbyszko thốt lên.

Rồi ngoảnh sang Jagienka, gọi cô bằng em theo lời yêu cầu của ông Zych, chàng hỏi:

- Thế em định chọn chàng nào?

- Chẳng chọn ai cả.

- Thằng Wilk là đứa chân thành! - Ông Zych nhận xét.

- Cứ để anh ta tìm chốn khác!

- Còn Cztan?

Jagienka bật cười.

- Cztan có bộ ria rậm như cừu đực, chẳng thấy mắt mũi đâu, - cô vừa nói vừa quay nhìn Zbyszko, - mà mỡ của anh ta thì nhiều như gấu.

Zbyszko đập tay vào đầu như chợt nhớ ra điều gì, chàng nói:

- Phải rồi!… Bác đã hảo tâm như thế thì cháu xin được hỏi thêm một thứ: nhà bác có mỡ gấu không? Chú cháu chẳng đang cần mỡ gấu làm thuốc, mà ở Bogdaniec chẳng bói đâu ra.

- Hồi trước có đấy, - Jagienka nói, - nhưng lũ trẻ mang ra bôi cung nỏ hết, còn đâu chó liếm sạch… Thế có khổ không!

- Không còn chút nào sao?

- Nhẵn như chùi rồi anh ạ!

- Ha, chẳng còn cách nào, phải vào rừng thôi!

- Hay anh tổ chức săn vây đi, gấu thì chẳng thiếu, nếu cần đồ nghề nhà em sẽ cho mượn.

- Không đợi được! Tôi phải đi phục ngay chỗ đõ ong thôi!

- Nên mang theo dăm tá điền. Bọn họ cũng nhiều người thành thạo đấy.

- Chẳng nên đi đông làm gì, họ làm thú sợ chạy mất.

- Vậy thì làm thế nào? Một mình mang nỏ vào rừng ư?

- Ban đêm trong rừng dùng nỏ vào việc gì được? Bây giờ có trăng đâu? Anh chỉ mang chĩa có ngạnh và một lưỡi rìu tốt là đủ, ngày mai anh sẽ vào rừng một mình.

Jagienka im lặng giây lâu, rồi mặt cô thoáng hiện vẻ lo lắng.

- Năm ngoái bác thợ săn Bezduch đã bỏ mọi người mà đi, - cô nói, - gấu đã xé xác bác ta. Việc đó nguy hiểm lắm, khi thấy chỉ có mỗi một người giữa rừng đêm, nhất là cạnh đõ ong, thì thể nào con gấu cũng chồm lên ngay.

- Nếu nó chạy thì làm sao giết được kia chứ! - Zbyszko nói.

Đúng lúc ấy, chợt tỉnh cơn mơ mòng chốc lát, ông Zych cất tiếng hát:

♫ Kuba, cậu thích cuốc cày, ♫

♫ Thì mang cày cuốc phới ngay ra đồng. ♫

♫ Maciech tớ thích chơi rông ♫

♫ Thì lăn vào lúa với nàng Kasia! ♫

♫ Hốc! Hốc! ♫

Rồi ông bảo Zbyszko:

- Cậu biết không? Họ có hai đứa: công tử Wilk ở Brzozowa và Cztan trang Rogowo… Còn cậu…

Sợ ông Zych tuôn ra thêm điều gì thất thố nữa chăng, Jagienka dịch sát lại bên Zbyszko, lên tiếng hỏi chàng:

- Bao giờ anh định đi? Mai à?

- Ngày mai, sau khi mặt trời lặn.

- Đến đõ ong nào?

- Chỗ đõ ong của trang Bogdaniec chúng tôi, không xa gò mối nhà ta mấy, gần đầm lầy Ragikowo ấy mà. Người ta bảo chỗ ấy sẵn gấu lắm.

Chương 12

Như đã nói, Zbyszko sửa soạn vào rừng, bởi lẽ ông Maćko ngày càng cảm thấy khó chịu. Thoạt đầu, niềm sung sướng được trở về quê hương và được làm những việc nhà đầu tiên khiến ông đỡ đau chút ít, nhưng đến hôm thứ ba ông sốt trở lại, cơn đau bên sườn nhiều đến nỗi ông buộc phải nằm liệt một nơi. Hôm sau, Zbyszko đi xem xét chỗ dõ ong trước, chàng thấy cạnh đó có những vết chân rất to in trên bùn. Sau đó, chàng trò chuyện với người thợ ong Wawrek, kẻ thường ngủ đêm trong một túp lều cạnh đó cùng một đôi chó nòi thượng du rất dữ tợn, lúc này cũng đang sửa soạn trở về làng vì trời tiết thu đã bắt đầu se lạnh.

Hai người thu dọn, dắt chó, bôi một ít mật đây đó lên các thân cây để hấp dẫn gấu tới, rồi Zbyszko trở về nhà bắt đầu chuẩn bị cuộc săn. Để giữ ấm người, chàng mặc chiếc áo kubrak da hươu không tay, đội mũ chóp nhọn đan bằng dây thép để gấu không thể xé toạc da đầu. Sau đó chàng chọn một chiếc chĩa thật tốt, hai răng có ngạnh, và một chiếc rìu lưỡi rộng bản, cán bằng gỗ sồi không quá ngắn như cán rìu cánh thợ sơn tràng thường dùng. Vào lúc thú vật ra uống nước ban chiều, chàng đã có mặt ở đó, và sau khi lựa chọn vị trí phục kích thích hợp, chàng làm dấu thánh rồi ngồi đợi.

Ráng đỏ rực của vầng dương đang lặn vẫn chiếu sáng giữa những cành cây lá kim cổ thụ. Trên các ngọn thông, lũ quạ đánh nhau kêu quàng quạc, đập cánh tao tác. Đây đó, mấy con thỏ rừng chạy về phía vực nước làm xôn xao những nhành lá rủ thấp và những quả cây dại đang ngả màu vàng thâm. Thỉnh thoảng, một chú chồn tinh ranh nhanh nhẹn vụt qua chỗ cây sồi non. Trong lùm cây vẫn rộn tiếng chim, nhưng rồi cũng thưa thớt dần.

Hoàng hôn là lúc rừng không yên tĩnh. Cách Zbyszko không xa, một đàn lợn rừng ồn ào lộc xộc băng qua, rít lên hồng hộc, tiếp đó mấy con nai chạy thành một hàng dài, con nọ dúi đầu vào đuôi con kia. Cành khô gãy răng rắc và khu rừng vang động tiếng móng chúng, những tấm thân rực lên sắc đỏ trong ánh mặt trời kéo dần về hướng bãi lầy, nơi chúng sẽ được an toàn và yên ổn ngủ qua đêm. Rốt cuộc ráng chiều lan rộng, khiến những ngọn thông như cháy rực lên trong ánh lửa, rồi tất cả dần dần vắng lặng. Rừng bước vào giấc ngủ. Dậy từ mặt đất, bóng tối dâng dần lên cao về phía ráng chiều đang cháy sáng, mờ dần đi, sẫm dần lại rồi tắt hẳn.

“Bây giờ, khi lũ sói chưa cất tiếng tru, chắc rừng sẽ yên ắng lắm đây!” Zbyszko thầm nghĩ.

Chàng hơi tiếc đã không mang theo cánh nỏ, nếu mang chàng sẽ có thể hạ thêm một con lợn rừng hay con nai. Từ phía đầm lầy chợt vẳng lại những tiếng động gì đó trầm dục, nghe như tiếng nức nở não nề, lại như tiếng huýt gió. Zbyszko ngoảnh nhìn về phía ấy, lòng hơi lo sợ, bởi lẽ ngày trước gã tá điền Ragic sống trong một lều đất nơi đây đã biến mất như thể bị hút trọn ngay xuống đất cùng cả gia đình, mất tăm mất dạng. Một số người bảo chắc gã đã bị bọn cướp bắt đi, nhưng cũng có những kẻ nhận ra những dấu vết lạ lùng còn lưu lại trong lều, không phải vết người cũng chẳng ra vết thú, họ lắc đầu hồi lâu trước những dấu vết đó, không hiểu có nên mời đức cha ở Krześnia đến làm lễ trừ tà cho túp lều kia không. Song người ta không làm việc đó, bởi chẳng có ma nào muốn đến đấy ở. Túp lều - hay đúng hơn là lớp đất sét trát trên những bức vách ghép bằng cành khô - bị mưa rửa trôi dần, và kể từ đó nơi đây có tiếng không lành. Mỗi mình lão thợ ong Wawrek là chẳng hề để ý tới chuyện đó, vẫn thường ngủ đêm lại đây, nhưng người ta cũng đồn khối chuyện lạ lùng về cái lão Wawrek ấy. Có trong tay cả chĩa ba và lưỡi rìu, Zbyszko chẳng sợ gì thú dữ, nhưng lòng chàng vẫn phấp phỏng lo lo khi nghĩ đến các thứ thế lực hắc ám, và chàng lấy làm sung sướng khi rốt cuộc những tiếng động ấy lặng đi.

Những ánh sáng cuối cùng đã tắt, đêm buông màn đen kịt Gió đã lặng, không còn tiếng xào xạc thường nghe thấy trên những ngọn thông. Đôi khi những quả thông rụng rơi đây đó, gieo những thanh âm mạnh và sắc trên nền yên lặng mênh mông, còn nói chung bốn phía im phăng phắc, đến nỗi Zbyszko nghe rõ tiếng thở của chính mình.

Chàng ngồi yên như vậy suốt hồi lâu, đầu tiên còn nghĩ đến con gấu sắp lần tới. Rồi sau đó nghĩ tới nàng Danusia đã đi về vùng xa ngái ấy cùng cả đoàn người Mazowsze. Chàng nhớ đã bế nàng lên vào phút chia xa cùng quận chúa, nhớ những giọt lệ của nàng lăn dài trên má, nhớ khuôn mặt trắng mịn màng, mớ tóc vàng óng buông lơi, những vồng hoa thỉ xa cúc trên đầu, nhớ giọng hát của nàng và đôi hài đỏ mũi nhọn hoắt mà chàng đã hôn lúc đường rẽ về đôi ngả… Chàng hồi tưởng tất thảy những gì đã xảy ra từ lúc quen nhau, lòng chợt xót xa bởi thiếu nàng bên cạnh, và lúc ấy nỗi nhớ nhung hoàn toàn chế ngự lòng chàng, khiến chàng quên bẵng rằng mình đang ở giữa rừng sâu, đang phục chờ con thú. Chàng tự nhủ: “Ta sẽ đến với nàng, ta không thể sống thiếu nàng được!”

Chàng cảm thấy nhất định phải thế - chàng sẽ đi Mazowsze, nếu không sẽ phải đắm chìm mãi ở chốn Bogdaniec. Chàng nghĩ đến ông Jurand và sự khăng khăng lạ lùng của ông, chàng thấy vì thế lại càng cần đến đấy để tìm biết xem điều bí ẩn đó là gì, trở ngại đó thế nào, liệu một lời thách đấu quyết tử có thể gạt bỏ được trở ngại đó hay chăng. Rớt cuộc, chàng ngỡ như thấy Danusia đang chìa tay đón chàng mà kêu lên: “Đến đây, anh Zbyszko, đến đây đi anh!” Sao chàng có thể không đến với nàng cho được kia chứ!

Tuy không hề ngủ mê nhưng chàng vẫn thấy nàng rõ ràng, như thể nàng đang hiện ra trước mặt trong một giấc mơ. Này đây, Danusia đang bước cạnh quận chúa, gảy chiếc đàn luýt tí hon và khẽ hát cho bà nghe, trong khi lòng nàng đang nghĩ đến chàng, rằng chẳng bao lâu nữa sẽ được gặp chàng. Biết đâu nàng chẳng đang đưa mắt nhìn mãi ra xa xem có phải chàng đang phóng ngựa tới với nàng không. Ấy vậy mà chàng lại đang phải ngồi mãi nơi đây, giữa rừng sâu tăm tối…

Zbyszko chợt choàng tỉnh, không chỉ vì chợt nhớ tới khu rừng tăm tối, mà còn vì từ phía xa sau lưng chàng chợt vang lên một tiếng động khe khẽ.

Siết chặt hơn chiếc chĩa ba trong tay, chàng dỏng tai nghe ngóng.

Tiếng sột soạt tiến lại gần, lát sau đó nó đã trở nên rất rõ. Tiếng cành khô răng rắc, tiếng lá rụng và quả khô xào xạc dưới gót chân thận trọng của một kẻ nào đó… Một con vật nào đó đang bước.

Đôi lúc, tiếng sột soạt lại ngừng bặt, dường như con thú dừng lại bên các cây to, và những khi ấy bỗng yên lặng đến nỗi Zbyszko cảm thấy trong tai nghe rền tiếng chuông, để rồi tiếp đó những tiếng bước chân thận trọng lại chậm rãi nổi lên. Trong sự gần lại này có gì đó quá thận trọng, đến nỗi Zbyszko đâm ngạc nhiên.

“Chắc cụ gấu sợ mùi lũ chó sống trong lều gần đây,” chàng tự nhủ, “hay cũng có thể đấy là con sói đánh được hơi của mình cũng chưa chừng!”

Trong khi ấy, tiếng bước chân bặt hẳn. Song Zbyszko nghe rất rõ con vật ấy đã dừng lại cách chàng cùng lắm là hai, ba mươi bước phía sau lưng, hình như nó đang nằm phục xuống. Chàng cố ngoảnh nhìn một lần rồi hai lần, nhưng ngoài các thân cây to nổi hình đen kịt ra thì chẳng thể thấy được gì khác, nên chàng đành cắn răng chờ đợi.

Và chàng chờ rõ lâu, đến nỗi chàng chợt cảm thấy lạ.

“Không lẽ lũ gấu mò đến đây để nghỉ dưới đõ ong? Mà nếu là sói đã bắt được hơi ta thì hẳn nó cũng chẳng chờ đến sáng!”

Thốt nhiên, một cơn rùng mình chợt chạy từ gót lên đầu chàng.

Thế nếu như loài ma quái kia trườn khỏi vùng lầy, tập hậu từ phía sau lưng? Nếu những cánh tay trơn nhầy nhụa của con ma da chuyên kéo chân người xuống lầy chợt túm chặt lấy tay chàng, nếu đôi mắt xanh lét của ma trơi chợt nhìn thẳng vào mặt chàng, nếu tiếng cười eo éo ghê rợn vang lên ngay sát lưng chàng hoặc nếu từ sau cây thông chợt thò ra cái đầu tím ngắt đong đưa trên những chiếc chân nhện lênh khênh ma quái? Chàng cảm thấy tóc như dựng ngược cả lên dưới mũ che đầu bằng thép.

Nhưng lát sau, lại có tiếng sột soạt vang lên phía trước mặt chàng, lần này nghe rõ hơn trước. Zbyszko thở ra một hơi dài. Chàng vẫn nghĩ chắc đó là quái vật đang tiến lại, nhưng lần này từ phía trước. Thà thế còn hơn. Cầm thật chắc cán chiếc chĩa ba, chàng khẽ nhỏm lên, chờ đợi.

Đúng lúc ấy, trên đầu chàng chợt có tiếng lá thông reo xào xạc, mặt chàng cảm thấy một hơi gió thổi từ phía đầm lầy tới, và cùng lúc thoảng tới mũi chàng mùi hôi nồng nặc của gấu.

Không còn nghi ngờ gì nữa: đúng là một bác gấu đang mò tới!

Trong một thoáng, Zbyszko không kinh sợ nữa, mà cúi đầu cố căng tai nghe ngóng. Những bước chân nặng nề tiến lại gần, nghe rất rõ, mùi hôi càng nồng nặc, lát sau đã có thể nghe thấy tiếng thở hổn hển và tiếng gầm gừ khe khẽ.

“Cốt nó đừng đi thành đôi!” Zbyszko nghĩ bụng.

Chàng chợt trông thấy ngay trước mặt hình thù đồ sộ đen sẫm của con thú, nó đi phía đầu gió đến nên tới tận sát vẫn chưa bắt được hơi chàng, nhất là khi nó còn mải hít hít mùi mật ong đã được bôi khắp các thân cây.

- Xin chào cụ! - Zbyszko kêu lên, từ dưới cây thông vọt ra.

Con gấu rống lên một tiếng cụt lủn như kinh hoàng trước hiện tượng bất ngờ, nhưng nó đã quá gần để có thể trốn chạy. Vì vậy, trong chớp mắt, nó chồm đứng dậy trên hai chân sau, dang rộng hai chân trước như định vật nhau. Đó là điều Zbyszko chờ đợi. Chàng thu mình nhảy phắt tới nhanh như một tia chớp, dùng toàn bộ sức mạnh của đôi tay lực lưỡng cùng sức nặng toàn thân để thọc cái chĩa ba vào ngực con thú.

Cả khu rừng vang động tiếng rống kinh hoàng. Con gấu đưa cả hai chân trước túm chặt chiếc chĩa ba chực rút ra, nhưng những ngạnh sắc trên mũi chĩa đã bám chặt vào thịt làm nó đau đớn quá, càng gầm rống kinh khủng hơn. Rồi muốn với tới vồ Zbyszko, nó tì cả người vào mũi chĩa, ấn mạnh khiến mũi chĩa càng thụt vào sâu hơn. Zbyszko không rõ mũi nhọn đã đâm đủ sâu vào người con vật hay chưa nên không dám buông tay. Người và thú bắt đầu giằng co, vật lộn. Khu rừng vang động tiếng gầm rống không dứt, trong đó toát lên cả nỗi điên giận lẫn niềm tuyệt vọng.

Zbyszko không thể rút rìu vung lên trước khi chống đầu cán chĩa được vót nhọn xuống đất, còn con gấu thì dùng hai chân túm chặt cán, cố giằng giật với Zbyszko, như thể nó hiểu chàng muốn gì. Mặc dù cán chĩa thép tì vào ngực khiến chàng đau đớn mỗi khi cử động, nhưng chàng không chịu để yên cho con gấu nhấc bổng mình lên. Cứ thế, cuộc chiến đấu kinh khủng ấy kéo dài, và Zbyszko hiểu rằng cuối cùng sức chàng sẽ kiệt, chàng rất có thể bị ngã, mà ngã thì chết chắc; vì vậy chàng dồn hết sức gồng căng đôi tay, giang rộng hai chân, cố cong vồng lên như cánh cung để khỏi bị xô ngã ngửa. Chàng rít lên qua hai hàm răng nghiến chặt:

- Hoặc mày chết, hoặc tao chết, này!..

Một cơn điên giận, một nỗi quyết tâm ghê gớm tràn dâng, chàng thà chịu chết ngay chứ nhất định không buông con thú. Nhưng chàng bị vấp chân vào một rễ cây, loạng choạng và hẳn sẽ ngã gục nếu đúng lúc ấy không có một bóng đen chợt hiện ra ngay cạnh chàng, một chiếc chĩa thứ hai đâm vào thân con thú, và một giọng nói chợt vang lên sát đầu chàng:

- Rìu!…

Trong cơn say máu chiến đấu, Zbyszko không nghĩ xem cứu tinh từ đâu bất ngờ đến vậy, mà chàng rút ngay rìu chém một nhát khủng khiếp. Hai chiếc chĩa gãy răng rắc dưới sức nặng của con thú đang trong cơn giãy chết. Cuối cùng, nó ngã vật xuống đất như bị sét đánh trúng, rên lên một tiếng khàn khàn, kinh hoảng. Nhưng tiếng kêu rên bặt ngay. Một bầu không khí im lặng bao trùm, chỉ nghe tiếng thở hổn hển rất to của Zbyszko, chàng đang tựa người vào gốc thông, chân tay run lẩy bẩy. Mãi sau, chàng ngẩng lên nhìn bóng người đang đứng bên cạnh, và chợt hoảng hồn khi nghĩ rất có thể đó không phải là người.

- Ai đấy? - Chàng lo sợ hỏi.

- Jagienka! - Giọng kim thanh nữ đáp lại.

Zbyszko nghẹn ngào vì bất ngờ, không dám tin vào tai mình. Nhưng nỗi ngờ vực của chàng chẳng kéo dài, bởi tiếng Jagienka lại vang lên:

- Để em đánh lửa…

Cùng lúc ấy có tiếng cây đánh lửa xiết đá xoèn xoẹt, những tia lửa bắn ra tung tóe, và trong ánh sáng lóe rồi tắt ngay của chúng, Zbyszkotrông thấy vầng trán trắng tinh khôi, hàng lông mày tối sẫm và đôi môi thiếu nữ đang chẩu ra thổi mạnh vào mớ bùi nhùi đã bén. Mãi đến lúc ấy chàng mới chợt nghĩ ra rằng vì chàng, cô gái ấy đã một thân một mình xông pha giữa rừng đêm, nếu không có mũi chĩa của cô chắc chàng đã nguy rồi. Và chàng chợt cảm thấy lòng trào dâng niềm biết ơn to lớn đối với cô, đến mức chẳng kịp nghĩ ngợi gì thêm, chàng ôm chặt người cô thắm thiết hôn vào hai má.

Mớ bùi nhùi và cây đánh lửa rơi xuống đất.

- Yên nào! Gì vậy, anh? - Cô gái thấp giọng hỏi lại, nhưng vẫn không né tránh, ngược lại, môi cô như tình cờ chạm vào môi Zbyszko.

Chàng buông cô ra, thốt lên:

- Cầu Chúa trả công cho em! Không biết anh sẽ gặp chuyện gì nếu không có em!

Jagienka quỳ trong bóng tối mò tìm cây đánh lửa và mớ bùi nhùi, cô biện bạch:

- Em lo cho anh quá, bởi ông lão Bezduch cũng mang chĩa và rìu vào rừng mà vẫn bị gấu xé xác. Lạy Chúa che chở, nhỡ anh có làm sao thì bác Maćko chết mất, mà không thế thì bác cũng đang sống dở chết dở rồi… Thế là em vớ lấy chĩa, đi ngay.

- Chính em nấp sau gốc thông đằng kia, phải không?

- Vâng, em đấy.

- Vậy mà anh cứ tưởng là ma.

- Em cũng sợ, ban đêm đi bên cạnh đầm lầy Ragikowo mà không có đèn đuốc hãi lắm.

- Thế sao em không lên tiếng?

- Em chỉ sợ anh đuổi về.

Nói đoạn, cô gái lại cố đánh lửa, rồi đặt mớ bùi nhùi đã bén vào đám lõi sợi lanh khô nỏ, chúng bắt lửa cháy bùng lên.

- Em chỉ mang mỗi hai nắm đóm thôi, - cô bảo, - anh kiếm ít cành khô nhanh lên, ta sẽ đốt một đống lửa.

Chỉ lát sau ngọn lửa vui vẻ cháy sáng, soi tỏ thân hình màu nâu to tướng của con gấu đang nằm trong vũng máu.

- Hey! Thật là một con to xác! - Zbyszko thốt lên, giọng pha chút tự hào.

- Trông kìa! Anh chém gần bửa đôi đầu nó còn gì! Ôi! Chúa ơi!

Cô gái vừa thốt lên vừa cúi xuống ấn ấn tay vào bộ lông con thú, xem nó có nhiều mỡ không, rồi cô ngước lên, mặt tươi cười:

- Sẽ đủ mỡ dùng ít nhất hai năm.

- Cái chĩa bị gãy vụn rồi, em xem này!

- Thế thì gay rồi, em biết ăn nói thế nào với cha đây?

- Sao vậy?

- Em chắc cha không cho em vào rừng, nên đợi đến khi cả nhà ngủ rồi em mới lẻn đi.

Lát sau, cô nói thêm:

- Anh đừng hở ra chuyện em vào đây nhé, kẻo cha lại quở.

- Nhưng anh phải đưa em về tận nhà, nếu không lũ sói sẽ tấn công em trong khi em không còn chĩa phòng thân.

- Vâng, thế cũng được.

Đôi trẻ trò chuyện như vậy bên ánh lửa bập bùng, cạnh xác con gấu, nom cả hai như những tiên đồng trẻ tuổi của cánh rừng.

Ngắm khuôn mặt duyên dáng của Jagienka được ánh lửa soi sáng, Zbyszko thốt lên trong nỗi ngạc nhiên bất chợt:

- Trên đời không thể có thiếu nữ thứ hai như em! Có lẽ em ra trận cũng được đấy!

Cô gái nhìn chăm chăm hồi lâu vào mắt chàng, rồi trả lời giọng gần như buồn bã:

- Em biết chứ… Nhưng xin anh chớ cười em!..

Chương 13

Jagienka tự tay rán đầy một nồi to mỡ gấu, ông Maćko hào hứng uống cạn lít đầu tiên, bởi đó là thứ mỡ tươi nguyên, không bị khét, lại thoảng mùi bạch chỉ thơm thơm mà cô gái vốn am hiểu các vị thuốc thảo mộc đã cho thêm vào nồi, với liều lượng thích hợp. Tinh thần ông vững hơn, ông tin rằng mình nhất định sẽ khỏe lại.

- Đây đúng là thứ tao cần. - Ông bảo. - Nếu mọi thứ trong người được bôi mỡ gấu trơn tru, biết đâu cái mảnh tên chó đẻ ấy chẳng tìm được đường tòi ra.

Mấy lít mỡ tiếp theo không còn làm ông ngon miệng như lít đầu, nhưng ông vẫn buộc mình phải uống. Jagienka cũng động viên ông:

- Rồi bác lại khỏe như thường cho mà xem. Ngày trước ông Bill ở xứ Ostrogi bị các mắt xích của bộ giáp đâm sâu vào cổ, vậy mà mỡ gấu vẫn khiến chúng tòi ra cả. Có điều khi vết thương mở miệng, phải dùng mỡ hải ly bít ngay lại.

- Thế bên cháu có mỡ hải ly không?

- Ở nhà cháu có. Còn nếu bác muốn dùng mỡ tươi thì cháu sẽ cùng anh Zbyszko đến tổ hải ly. Tim hải ly chẳng khó. Nhưng cháu xin bác nên cầu nguyện và hứa dâng lễ vật lên một vị thánh chuyên chăm lo việc chữa chạy các vết thương ấy.

- Bác cũng nghĩ tới điều đó, có điều bác không nhớ thật rõ đó là vị thánh nào. Thánh Jerzy[140] là thánh đỡ đầu giới hiệp sĩ, che chở cho các chiến sĩ khỏi gặp những điều bất ngờ, khi cần ngài mang đến cho họ lòng can đảm; người ta đồn rằng ngài thường đứng về bên chính nghĩa chống lại những kẻ thù của Chúa. Nhưng người thích đánh nhau thì hiếm khi ưa chăm sóc vết thương, việc đó có lẽ thuộc về một vị thánh khác mà ngài không muốn cản trở. Mỗi vị thánh đều có công việc và nghề nghiệp riêng trên thượng giới, điều đó ai cũng biết. Vị này không bao giờ can thiệp vào công việc vị khác, vì chuyện ấy có thể gây bất hòa, mà trên thiên giới không lẽ các thánh lại cãi cọ hay đánh đấm nhau? Hai thánh Kosma và Danian cũng vĩ đại, nhưng thường được đám y sư cầu nguyện xin cho tật bệnh trên thế gian đừng bao giờ hết - nếu không họ chẳng còn gì để kiếm ăn. Thánh Apolonia chuyên lo răng lợi và Thánh Liboriusz chuyên lo chứng sỏi nội tạng, nhưng vết thương lại chẳng phải nghề của họ. Khi nào cha tu viện trưởng đến, cha sẽ bảo bác biết vị thánh nào cần nhất cho ta, bởi không phải bất cứ thầy dòng nào cũng thông tỏ mọi bí mật thiên giới, không phải anh trọc đầu nào cũng biết rõ những chuyện ấy.

140. Nguyên là một vị tướng sống dưới thời hoàng đế Thánh chế La Mã Dioklecjan, từng đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội. Năm 303, ông bị hành quyết vì theo đạo Thiên Chúa. Về sau ông được tuyên thánh.

- Hay bác cứ cầu nguyện chính Đức Chúa Giêsu ấy!

- Hẳn là Đức Chúa ngài ở bên trên các thánh rồi. Nhưng làm thế e bác mang tiếng là kẻ không biết điều, như thể khi thấy cha cháu nện một gã nông nô, bác lại lên tận Kraków tâu trình với chính đức vua vậy. Đức vua sẽ bảo thế nào? Ngài sẽ phán rằng: ‘Ta là chủ của toàn vương quốc, thế mà ngươi lại đem cái chuyện vặt vãnh của một thằng nông nô đến trình ta! Ngươi không còn chỗ nào khác để kêu cầu sao? Ngươi không thể vào thành, gặp viên trấn thành hay các thuộc hạ khác của ta sao?” Chúa Giêsu là vị chúa tể coi sóc toàn thế gian - cháu hiểu chưa? Còn những chuyện nhỏ nhặt thì đã có các thánh!

- Cháu xin thưa chú thế này. - Vừa mới vào, được nghe phần cuối câu chuyện, Zbyszko liền lên tiếng. - Chú hãy cầu nguyện hoàng hậu vừa quá cố, xin bà phù hộ và hứa sẽ hành hương về Kraków viếng mộ bà. Đâu ít phép thần kỳ được thực hiện ngay trước mắt chúng ta tại nơi thiêng liêng ấy? Việc gì phải tìm đến các vị thánh xa lạ, khi nữ chúa chúng ta giỏi hơn?

- Hà! Nếu tao biết hoàng hậu là nữ thánh chuyên chữa các vết thương thì đã đành một lẽ.

- Cứ cho là bà không chuyên trị vết thương đi nữa, thì chẳng một ông thánh vớ vẩn nào dám chỉ trích hoàng hậu - nếu cả gan, ắt bị chính Chúa Giêsu quở cho ngay, bởi bà đâu phải một thánh nữ bình thường, bà là hoàng hậu của Ba Lan kia mà…

- Người đã đưa cả một dân tộc ngoại đạo về với tín ngưỡng Ki-tô! Mày nói phải lắm! - Ông Maćko thốt lên. - Chắc hoàng hậu được ban chỗ cao sang trong hội đồng nước Chúa, và hẳn không một kẻ gia nhân nào của Chúa dám lên tiếng chống lại bà. Tao sẽ làm như mày khuyên, cốt sao được khỏi.

Lời khuyên của chàng cũng làm vừa lòng Jagienka, cô không thể không thán phục sự thông thái của Zbyszko. Ngay chiều hôm ấy, ông Maćko long trọng thề nguyện, và từ đó ông hăm hở hơn trong việc uống mỡ gấu, chỉ trông cho mau lành. Nhưng một tuần sau, ông bắt đầu mất hy vọng. Ông than phiền là mỡ làm ông bị sôi bụng, làm nổi một thứ gì giống như cái nhọt bên cạnh xương sườn. Mười ngày sau cái nhọt càng to hơn, đỏ và đau, ông yếu đi trông thấy. Và khi cơn sốt kéo tới hành hạ thì ông lại sẵn sàng chờ chết.

Một đêm kia, đột nhiên ông đánh thức Zbyszko.

- Đốt đuốc lên mau! - Ông bảo. - Có chuyện gì đó đang xảy ra với tao, không rõ lành hay dữ!

Zbyszko vội choàng dậy, không kịp đánh lửa, mà chàng cố sức thổi vào bếp lửa đang còn ngún ở phòng bên, châm một chiếc đóm thông đẫm nhựa rồi quay vào phòng.

- Chú làm sao thế?

- Làm sao nữa! Cái nhọt vỡ rồi, chắc bên trong là mảnh tên. Tao đã sờ được nó đây, nhưng không tài nào rút ra nổi! Trong bụng như thể có gì đang kêu và sôi sùng sục ấy!…

- Mảnh tên đấy! Chẳng gì khác đâu! Chú cố túm chặt lấy nó, lôi mạnh ra!

Ông Maćko vật vã, rít lên vì đau, nhưng vẫn cố thọc mấy ngón tay vào thật sâu, cho đến khi tóm được vật rắn kia, rốt cuộc ông giật một cái thật mạnh, lôi tuột nó ra.

- Ối! Lạy Chúa Giêsu!

- Được chưa, chú? - Zbyszko vội hỏi.

- Được rồi. Tao vã cả mồ hôi lạnh đây này. Nhưng được rồi, mày trông này!

Nói đoạn, ông chìa cho Zbyszko xem một mảnh tên dài, nhọn sắc, bị gãy rời khỏi đầu mũi tên rèn kém, găm sâu vào cơ thể đã mấy tháng nay.

- Tạ ơn Đức Chúa và hoàng hậu Jadwiga! Giờ thì nhất định chú sẽ khỏe lại thôi!

- Có thể lắm, tao thấy nhẹ cả người, nhưng đau quá thể. - Ông Maćko vừa nói vừa cố nặn cái nhọt, máu trộn mủ ròng ròng tuôn ra. - Cốt sao bớt thứ quỷ quái này trong người, chắc bệnh tình sẽ lui. Jagienka bảo bây giờ phải lấy mỡ hải ly bôi vào để bịt miệng.

- Ngay ngày mai chúng cháu sẽ đi kiếm hải ly.

Sáng hôm sau thấy đỡ hơn nhiều, ông Maćko ngủ mãi đến gần trưa, khi tỉnh dậy ông gọi gia nhân đòi ăn. Nhưng ông không tài nào ngửi món mỡ gấu nữa. Thay vì thế, gia nhân đập vào chảo cho ông tới hai chục trứng, bởi vốn thận trọng, Jagienka chưa dám cho ông ăn nhiều hơn. Ông hăng hái xơi sạch món trứng tráng cùng nửa ổ bánh mì, uống hết một nồi bia, rồi bảo gia nhân mời ông Zych tới gặp, bởi ông thấy vui sướng quá đỗi.

Zbyszko bèn phái một trong hai gia nhân người Thổ được hiệp sĩ Zawisza tặng đi mời ông Zych. Người hàng xóm nhảy ngay lên ngựa, đến thăm vào buổi quá trưa, đúng lúc hai trẻ đã rủ nhau đến hồ Odstajane săn hải ly. Thoạt tiên, hai ông cười đùa hát xướng vui vẻ bên cốc mật ong, rồi tiếp đến bắt đầu trò chuyện về lũ trẻ, người nào cũng ca ngợi con cháu mình.

- Thằng Zbyszko thật là trang hảo hán! - Ông Maćko nói. - Trên đời không đứa nào khác được như nó đâu. Vừa can trường, nhanh nhẹn như linh miêu, lại vừa khéo léo. Bác biết chứ? Khi người ta dẫn nó ra pháp trường ở Kraków, đám thanh nữ đứng trong các cửa sổ thét hết cả lên, như thể bị ai lấy dùi đâm vậy, mà đó toàn là các tiểu thư lá ngọc cành vàng, toàn con hiệp sĩ với trấn thành suốt lượt, chứ không phải con nhà thường dân đâu, chưa kể đám thị dân xinh đẹp nữa.

- Ừ, dẫu chúng có là con viên trấn thành, lại xinh đẹp chăng nữa, cũng chẳng thể giỏi hơn con Jagienka nhà tôi được. - Ông Zych trang Zgorzelice nói.

- Tôi cũng có nói là giỏi hơn cháu nó đâu! Không tìm đâu ra một thiếu nữ đáng yêu hơn Jagienka!

- Tôi cũng đâu có chê gì cháu Zbyszko. Nó lên được cả dây nỏ không cần đến tay quay kia mà!

- Một mình đâm chết gấu nữa chứ! Bác thấy nhát chém của nó rồi chứ? Bổ đôi cả đầu lẫn chân trước.

- Đầu thì nó chém bổ đôi thật đấy, nhưng chẳng phải một mình nó đương đầu với con gấu đâu, có Jagienka giúp nó!

- Giúp ư?… Có thấy nó nói gì với tôi đâu!

- Bởi nó đã hứa với con bé… Con bé xấu hổ vì đêm hôm ấy đi vào rừng. Cháu nó kể thật hết với tôi mọi chuyện. Đứa khác thì hẳn đã bịa chuyện rồi, nhưng nó không giấu giếm. Nói thật tình, tôi cũng chẳng vui đâu, ai biết đâu được… Tôi đã toan mắng nó, nhưng cháu nó bảo thế này: “Nếu con không biết tự giữ thân thì cha cũng chẳng tài nào giữ con được. Nhưng cha đừng lo, anh Zbyszko cũng hiểu thế là nào danh dự hiệp sĩ!”

- Chứ sao! Hôm nay chúng cũng cùng đi với nhau đấy thôi.

- Nhưng chúng sẽ về trước tối. Đêm hôm là tệ hại nhất, bởi trời tối thì con gái không thấy xấu hổ.

Ông Maćko ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi nói như tự nhủ:

- Dẫu sao chúng nó cũng thích gặp nhau…

- Ha, giá như thằng bé nhà bác chưa hứa hôn với cô khác…

- Thì bác biết đấy, chuyện đó chỉ là theo phong tục hiệp sĩ thôi mà… Nếu một gã trai không có nữ chúa trái tim thì sẽ bị kẻ khác cho là kém cỏi… Quả thực, cháu nó thề sẽ cướp mấy ngù lông công trên chóp mũ, nó đã thề trên danh dự hiệp sĩ như thế. Nó cũng phải trừng trị thằng Lichtenstein bằng được! Nhưng những lời thề khác thì cha tu viện trưởng có thể giải bỏ cho nó…

- Ngày một ngày hai, cha tu viện trưởng sẽ tới đây thôi…

- Bác nghĩ thế a? - Ông Maćko hỏi, rồi ông nói tiếp. - Vả lại, nghĩ cho cùng, chuyện hứa hôn nói làm gì nữa, ông Jurand đã hứa gả cho người khác hay định dâng con bé cho Chúa thì tôi không rõ, nhưng ông ấy đã nói thẳng là không gả cho Zbyszko.

- Thế tôi đã bảo bác rằng cha tu viện trưởng yêu Jagienka như con đẻ chưa nhỉ? - Ông Zych hỏi. - Mới đây, cha bảo cháu thế này: “Họ hàng thì cha có họ hàng xa, nhưng con sẽ được phần hơn họ đấy!”

Nghe vậy, ông Maćko đưa mắt lo ngại, thậm chí nghi ngờ nhìn ông Zych, mãi sau mới nói:

- Chẳng lẽ bác định gây đau khổ cho chúng tôi sao?

- Tôi sẽ cho Jagienka ấp Moczydoly. - Ông Zych đáp tránh đi.

- Cho ngay à?

- Cho ngay. Đứa khác tôi chẳng cho đâu, nhưng nó thì cho.

- Dẫu sao một nửa Bogdaniec cũng là của Zbyszko. Nếu Chúa cho được mạnh chân khỏe tay, tôi sẽ chăm lo thật cừ cho bác xem. Mà xem ra bác cũng mến thằng Zbyszko đấy nhỉ?

Nghe thấy thế, ông Zych hấp háy mắt, trả lời:

- Tệ nhất là Jagienka, hễ ai nhắc đến tên Zbyszko là nó lại quay phắt mặt vào tường.

- Thế khi nhắc đến tên kẻ khác?

- Nghe nhắc đến kẻ khác, nó xì một tiếng, hỏi: “Để làm gì?”

- Đấy, bác thấy chưa! Lạy Chúa lòng lành! Ở cạnh một cô gái thế này, thằng Zbyszko sẽ quên cô kia đi thôi. Tôi già rồi, ấy thế mà tôi cũng dễ quên như chơi… Bác uống thêm ít mật nữa nhé!

- Uống chứ.

- A, mà cha tu viện trưởng… Cha quả là người thông tuệ! Bác biết đấy, trong các tu viện trưởng cũng có người không tu. Như cha, tuy không ngồi chốn tu hành, nhưng vẫn là cố đạo, mà đã là cố đạo thì bao giờ cũng giỏi xoay xở hơn người thường, bởi đã biết đọc biết viết, lại được gần gũi Đức Chúa Thánh Thần. Bác định cho con gái trang Moczydoly là chí phải. Tôi cũng vậy. Chỉ mong Chúa Giêsu ban cho sức khỏe, tôi sẽ xui tá điền từ bỏ lão Wilk trang Brzozowa sang với tôi. Tôi sẽ giao cho mỗi người một khoảnh[141] đất tốt - Bogdaniec đâu thiếu đất. Sau lễ Thiên Chúa giáng sinh, họ sẽ chào lão Wilk để sang với tôi. Chẳng lẽ họ không được quyền làm thế? Dần dần, tôi sẽ xây dựng cả thành lũy trang Bogdaniec, cả một pháo đài đàng hoàng bằng cọc gỗ sồi, có hào sâu bao bọc… Cứ để Zbyszko với Jagienka cùng nhau đi săn… Chẳng mấy chốc nữa tuyết sẽ rơi… Lửa gần rơm lâu ngày cũng bén, rồi thằng bé sẽ quên cô gái kia thôi. Cứ để chúng đi với nhau. Mà nói vòng vo dài dòng làm gì nhỉ? Bác có đồng ý gả con Jagienka cho nó không?

141. Nguyên văn: zrebie - từ cổ, chỉ một đơn vị đo diện tích ruộng đất, tương đương với khoảng 16,8 ha.

- Gả chứ. Thì từ trước chúng ta chẳng đã vui mừng vì hai đứa vừa đôi phải lứa đấy sao. Ấp Moczydoly và trang Bogdaniec sẽ thuộc về cháu chắt hai ta.

- Mưa đá! - Ông Maćko phấn chấn hét lên. - Nếu Chúa ban cho thì cháu chắt sẽ đầy đàn đầy lũ, sẽ nhiều như mưa đá! Cha tu viện trưởng tha hồ rửa tội cho chúng, lũ cháu chắt chúng ta…

- Nếu cha còn chờ được! - Ông Zych cũng vui vẻ thốt lên. - Quả thực, đã lâu tôi chưa thấy bác vui đến thế!…

- Tôi vui lắm!… Mảnh tên đã tòi ra! Còn về thằng Zbyszko thì bác đừng lo. Hôm qua, lúc cháu Jagienka lên ngựa ấy mà… Bác biết không… Gió thổi mạnh… Sau, tôi mới hỏi thằng Zbyszko: “Mày thấy chứ?” Còn nó thì tình xuân bừng bừng trỗi dậy. Tôi mới nghĩ trước kia chúng nó ít trò chuyện, còn bây giờ hễ đi với nhau, đứa nọ cứ ngoái cổ nhìn đứa kia, trò chuyện huyên thuyên suốt.. Trò chuyện!… Bác uống nữa đi!

- Uống chứ…

- Vì sức khỏe Zbyszko và Jagienka!

Chương 14

Ông Maćko đã không lầm khi nói Zbyszko và Jagienka thích gặp nhau, thậm chí còn nhớ nhung nhau. Lấy cớ thăm ông Maćko đang đau yếu, Jagienka thường một mình hoặc cùng cha sang trang Bogdaniec. Và để tỏ lòng biết ơn, cứ cách vài hôm, Zbyszko lại ghé sang Zgorzelice. Vì vậy, chỉ sau một thời gian, giữa hai đứa trẻ đã hình thành một tình bạn gần gũi và thân thiết. Cả hai mến nhau và bắt đầu thích cùng nhau trò chuyện - nghĩa là nói cho nhau mọi chuyện trên đời mà họ quan tâm. Trong mối thân tình ấy cũng có cả niềm thán phục nhau, bởi đối với cô gái, chàng trẻ tuổi Zbyszko - người đã từng lừng danh chinh chiến, đã từng tham gia các võ hội, đã từng lui tới hoàng cung - quả là trang nam nhi xứng mặt hiệp sĩ cung đình, gần như một hoàng tử so với những trang chủ như Cztan trang Rogowo hay Wilk trang Brzozowa. Còn sắc đẹp của cô gái lại khiến chàng trai phải nhiều phen kinh ngạc. Chàng vẫn trung thành nghĩ đến nữ chúa Danusia của mình, nhưng nhiều khi bất ngờ được ngắm Jagienka, bất kể trong rừng hay trong nhà, chàng trai lại bất giác tự nhủ: “Hey, nàng quả là một chú nai tơ!” Và những khi bế cô đặt lên yên ngựa, cảm nhận cơ thể khỏe mạnh, rắn chắc của cô dưới đôi tay, chàng bất chợt thấy lòng bồi hồi xúc động, và - nói như ông Maćko - “tình xuân bừng bừng trỗi dậy”, và có gì đó như lan tỏa khắp gân cốt, đưa chàng tới cõi mộng.

Còn Jagienka, vốn là một cô gái tính tình cứng rắn cương trực, hay giễu cợt, thậm chí hay gây sự, dần dần cũng trở nên vâng thuận với chàng, như một cô hầu ngoan ngoãn chỉ chăm chăm nhìn vào mắt chủ đoán xem có thể làm gì chăng để phục vụ và chăm sóc. Còn chàng, hiểu thấu cảm tình lớn lao đó, lại càng biết ơn cô và càng hay thích gặp cô hơn. Nhất là từ khi ông Maćko bắt đầu uống mỡ gấu, gần như ngày nào đôi trẻ cũng gặp nhau. Và khi mảnh tên từ vết thương trồi ra rồi, họ cùng đi săn hải ly để kiếm thứ mỡ tươi cần dùng để cho vết thương mau lành miệng.

Mang theo nỏ, cả hai nhảy lên ngựa, phi thẳng tới ấp Moczydoly - cái ấp ngày sau sẽ là của hồi môn của Jagienka. Đến bìa rừng, họ để ngựa và gia nhân lại trông rồi cùng nhau đi bộ tiếp, bởi ngựa khó lòng vượt qua đám cây cối rậm rạp và những chỗ lầy lội. Dọc đường, Jagienka chỉ tay vào một dải rừng mờ xanh phía bên kia vùng lau lách mênh mông, bảo chàng:

- Kia là rừng của anh chàng Cztan trang Rogowo đấy.

- Có phải anh chàng sẽ sướng lắm nếu lấy được em?

Cô gái phá lên cười.

- Lấy được chứ, nếu em ưng thuận.

- Em sẽ chống được chàng ta khi có gã Wilk giúp sức. Nghe nói hai chàng gầm ghè với nhau. Thật lạ, không hiểu sao họ chưa thách nhau quyết đấu?

- Bởi trước khi rời nhà ra trận, cha em bảo cả hai thế này: “Nếu các anh giết nhau, ta sẽ không thèm nhìn mặt các anh nữa.” Vậy họ biết làm thế nào? Hễ cùng có mặt ở Zgorzelice là họ lại gầm ghè nhau, để rồi sau đấy lại cùng nhau chén chú chén anh ở tửu điếm Krześnia cho đến khi say lăn dưới gầm ghế.

- Bọn ngốc!

- Tại sao kia?

- Khi bác Zych vắng nhà, lẽ ra một trong hai gã đã phải tấn công trang Zgorzelice, dùng vũ lực cướp em đi chứ! Bác Zych làm gì được khi trở về đã thấy em con bồng con bế?

Đôi mắt xanh của Jagienka lập tức bốc lửa:

- Thế anh nghĩ tôi chịu bó tay à? Chẳng lẽ trang Zgorzelice không còn ai khác, chẳng lẽ tôi không biết phóng lao bắn nỏ chắc? Cứ thử xem! Tôi sẽ tống cổ từng gã về tận nhà, thậm chí còn đánh trả cả trang Rogowo hoặc Brzozowa nữa. Cha tôi hiểu rõ người có thể cứ yên lòng chinh chiến.

Đoạn cô nhíu đôi hàng lông mày tuyệt đẹp, rung rung cánh nỏ, dữ tợn đến nỗi Zbyszko phải bật cười. Chàng bảo:

- Lẽ ra em phải là hiệp sĩ chứ không phải thiếu nữ.

Lòng dịu đi, cô gái nói:

- Cztan coi chừng Wilk, Wilk lại dòm chừng Cztan. Vả lại, em còn được sự che chở của cha tu viện trưởng, với cha thì tốt nhất đừng nên gây sự…

- Đúng đấy! - Zbyszko phụ họa. - Ai cũng sợ cha! Nhưng nói thật với em, nếu được Thánh Jerzy phù hộ, anh chẳng sợ cha tu viện trưởng, chẳng sợ bác Zych, chẳng sợ các gia nhân Zgorzelice, cũng chẳng sợ cả em nữa - thế nào nhất định anh cũng phải lấy em bằng được mới thôi…

Nghe Zbyszko nói thế, Jagienka sững sờ dừng chân tại chỗ, mắt ngước nhìn chàng, rồi thốt ra một câu hỏi với giọng lạ lùng, vừa nhẹ nhàng vừa kéo dài:

- Anh lấy thật chứ?…

Rồi đôi môi hé mở, cô gái đợi câu trả lời, mặt đỏ bừng như ánh rạng đông.

Nhưng hẳn Zbyszko chỉ nghĩ đến những gì chàng sẽ làm nếu ở cương vị của Cztan hoặc Wilk, nên chàng lắc lắc mái tóc vàng mà nói:

- Con gái đánh nhau với con trai làm gì, một khi trước sau cũng phải lấy chồng! Nếu không có ai khác, thể nào em chẳng phải lấy một trong hai anh chàng ấy, chứ không ư?

- Thôi, anh đừng nói chuyện ấy nữa. - Cô gái buồn bã đáp.

- Không đúng sao? Đã lâu anh không về, chẳng rõ còn ai khác gần Zgorzelice khiến em vừa lòng hơn?…

- Thôi! - Jagienka đáp. - Đừng nói nữa, anh!

Cả hai bước tiếp trong im lặng, băng qua đám cây cối rậm rịt um tùm, bởi đám hốt bố lại mọc chen đầy giữa những bụi cây nhỏ cây to. Zbyszko đi trước, vươn tay rứt đứt các đây leo, bẻ bớt cành cây chắn lối. Jagienka đi ngay sau lưng chàng, nỏ tòn treo vai, nom hệt như một nữ thần săn bắn.

- Qua khoảng rừng rậm này sẽ tới một dòng suối khá sâu, - cô gái nói, - nhưng em biết chỗ nông có thể lội qua được.

- Ủng sạch cao đến gối, lội suối mà vẫn khô chân. - Zbyszko nói.

Lát sau, họ tới suối. Rất thành thạo khu rừng Moczydoly, Jagienka tìm ngay được chỗ vượt suối, nhưng té ra do mấy cơn mưa vừa rồi, suối đã dâng lên cao, nước khá sâu. Không cần hỏi han, Zbyszko liền bế bổng cô gái lên tay.

- Em qua được mà! - Jagienka thốt lên.

- Bám chặt lấy cổ anh! - Zbyszko nói.

Rồi chàng chậm rãi bước xuống nước, dùng chân dò dẫm lần từng bước để khỏi sa hố, cô gái đành vâng lời nép sát vào người chàng. Khi cả hai đã sang gần đến bờ bên kia, cô chợt thốt lên:

- Anh Zbyszko!

- Gì kia?

- Em sẽ không lấy Cztan hay Wilk đâu…

Chàng bế cô gái lên bờ, thận trọng đặt xuống bờ sỏi đã được nước suối rửa cho sạch bóng, giọng hơi hổn hển một chút:

- Vậy cầu Chúa ban cho em một chàng trai tuyệt vời nhất! Anh ta sẽ chẳng bị thiệt đâu!

Từ đây đến hồ Odstajane không còn xa nữa. Đến lượt Jagienka đi trước, thỉnh thoảng cô gái quay mặt lại, đặt tay lên môi ra hiệu cho Zbyszko im lặng. Họ lần bước giữa những bụi liễu thường và liễu xám mọc đầy trên vùng đất ẩm thấp. Từ phía bờ phải vẳng đến tai họ tiếng chim huyên náo, khiến Zbyszko ngạc nhiên bởi lẽ ra bây giờ đã là mùa chim bay đi trú đông rồi mới phải.

- Đó là chỗ vịt trời trú đông, nước ở đó không đóng băng. - Jagienka hạ giọng thì thào. - Còn ở hồ thì chỉ những ngày thật lạnh nước mới đóng băng tới bờ. Anh nhìn xem, nước bốc hơi ghê chưa kìa…

Nhìn qua rặng liễu, Zbyszko thấy trước mặt mịt mờ lãng đãng một làn sương: đó chính là mặt hồ Odstajane.

Jagienka lại đặt tay lên miệng ra hiệu, lát sau cả hai đến nơi. Cô nhẹ nhàng trườn lên một thân liễu già cổ thụ xoài trên mặt nước, Zbyszko làm theo. Cả hai cùng nằm im lặng hồi lâu, không thấy gì qua làn sương mù, chỉ nghe tiếng kêu quang quác ai oán của lũ hải âu và bói cá trên đầu. Nhưng rồi gió nổi lên, rặng liễu xám khẽ xạc xào. Qua những chiếc lá đang vàng úa bên dưới chợt hiện ra mặt hồ trống trải, vắng lặng, lăn tăn hơi gió thoảng.

- Thấy gì chưa? - Zbyszko thì thào hỏi.

- Chưa! Im nào, anh!…

Rồi lát sau, gió ngừng, bầu không khí lại im ắng hoàn toàn. Trên mặt nước chợt nổi lên một cái đầu đen đen, tiếp đến cái thứ hai, rồi một con hải ly to tướng, mõm ngậm một cành tươi vừa cắn đứt từ trên bờ nhảy tòm xuống nước ở chỗ rất gần họ, bơi giữa đám hoa vị kim và bèo tấm, hàm nhô lên đẩy cành cây đi. Nằm dán mình trên thân cây ở chỗ thấp hơn Jagienka, Zbyszko thấy khuỷu tay cô khẽ cử động, đầu cô cúi về phía trước, chắc cô đang nhằm con thú. Hoàn toàn không ngờ đến mối nguy hiểm đang rình, nó vẫn bơi tiếp về phía khoảng nước không có lau lách, cách không quá nửa tầm tên.

Có tiếng dây nỏ bật đánh véo, cùng với tiếng Jagienka kêu lên:

- Trúng rồi! Trúng rồi!

Zbyszko trong chớp mắt đã trèo ngay lên cao, nhìn qua đám lá cành xuống nước: con hải ly lúc chìm xuống, lúc lại nổi lên, quay cuồng, chốc chốc lại nằm ngửa phơi ra cái bụng màu sáng.

- Trúng rồi, sẽ nằm im ngay bây giờ đấy! - Jagienka nói.

Cô đoán đúng: cử động của con vật mỗi lúc một yếu, lát sau nó nổi phềnh, bụng ngửa trên mặt nước.

- Để anh vớt nó lên. - Zbyszko nói.

- Đừng! Ở đây, ngay sát bờ bùn cũng sâu lút đến mất thân người ấy, không biết cách bơi chắc chắn chết chìm.

- Vậy làm thế nào bắt được nó?

- Chiều thế nào nó cũng về đến Bogdaniec thôi, anh đừng lo chuyện vặt ấy. Bây giờ ta về thôi…

- Em bắn giỏi thật đấy!…

- Chà! Đâu phải con thứ nhất hả anh!…

- Các cô gái khác sợ không dám mó đến cung nỏ, còn với em có thể yên tâm đi suốt đời trong rừng!…

Nghe lời khen, Jagienka mỉm cười vui sướng, nhưng chẳng nói một lời. Họ lại trở về theo con đường cũ, băng qua rặng liễu xám. Zbyszko hỏi về lũ hải ly. Cô gái kể cho chàng nghe ở Moczydoly có bao nhiêu hải ly, bao nhiêu con ở Zgorzelice, chúng sinh sôi nảy nở ra sao ở vùng ao hồ sông suối.

Đột nhiên, cô đập tay vào đùi.

- Ôi! - Cô kêu lên. - Em quên mất túi tên trên cây liễu rồi! Anh đợi chút nhé!

Chàng chưa kịp bảo để mình đi lấy, cô gái đã vội chạy nhanh thoăn thoắt như một con hoẵng quay trở lại, chỉ chốc lát đã mất hút Zbyszko chờ, chờ mãi, rốt cuộc chàng đâm ngạc nhiên không rõ vì sao mãi không thấy cô quay lại.

“Có lẽ cô ấy đánh đổ túi tên, phải mò tìm cũng nên - chàng tự nhủ - ta phải quay lại xem có chuyện gì không…”

Nhưng chàng vừa quay lui được mấy bước thì cô gái đã hiện ra trước mặt, nỏ cầm tay, mặt tươi tắn đỏ bừng, con hải ly mang sau lưng.

- Lạy Chúa! - Zbyszko kêu lên. - Em làm thế nào vớt được nó?

- Em á? Nhảy xuống nước, thế thôi! Đâu phải lần đầu đâu! Có điều em không muốn để anh nhảy, vì nếu không biết cách bơi sẽ bị bùn kéo tụt ngay xuống đáy.

- Còn anh lại đứng đây đợi như thằng ngố! Em thật là một cô gái láu lỉnh!

- Chứ sao? Chẳng lẽ lại cởi quần áo trước mặt anh?

- Có nghĩa là em cũng không hề quên bao tên chứ gì?

- Đâu có quên, có điều em muốn tìm cách dẫn anh ra xa hồ.

- Ha, giá anh theo chân em trở lại, anh sẽ được thấy một cảnh mê hồn. Có khối cái để chiêm ngưỡng. Hey!

- Thôi, đừng nói nữa anh!

- Thề có Chúa lòng lành, anh đã định trở lại rồi đấy chứ!

- Yên đi nào!…

Lát sau, hẳn muốn lái câu chuyện sang hướng khác, cô bảo:

- Anh vắt bím tóc cho em với, ướt hết cả lưng rồi.

Zbyszko lấy một tay cầm bím tóc của cô ngay sát gáy, tay kia vắt đuôi tóc, vừa vắt chàng vừa bảo:

- Tốt nhất là xõa tóc ra, gió thổi khô ngay thôi.

Nhưng cô gái không muốn, vì nghĩ đến những bụi cây rậm rạp mà họ sắp phải vượt qua. Zbyszko mang con hải ly trên lưng, còn Jagienka đi phía trước, cô bảo:

- Giờ chắc hẳn bác Maćko sẽ khỏi nhanh thôi. Để chữa vết thương thì không gì bằng mỡ gấu uống trong, mỡ hải ly xoa ngoài. Chỉ hai tuần, bác ấy lại cưỡi ngựa được như thường.

- Xin Chúa cho được thế! - Zbyszko nói. - Anh trông đợi điều đó như trông điều cứu rỗi, bởi anh đâu thể để ông chú đang ốm đau đấy mà đi cho đành, nhưng lắm khi lòng anh thật nặng khi phải ngồi mãi đây.

- Phải ở đây làm lòng anh nặng nề lắm sao? - Jagienka hỏi lại. - Tại sao vậy?

- Chẳng lẽ bác Zych không nói gì cho em nghe về Danusia ư?

- Cha em cũng có kể sơ sơ… Em biết.. Cô ấy đã trùm khăn lên đầu cứu anh… Em có biết.. Cha em cũng bảo rằng mỗi hiệp sĩ đều phải thực hiện một công trạng nào đó phụng sự cho nữ chúa của lòng mình… Nhưng cha bảo em là chuyện ấy cũng chẳng có gì hệ trọng lắm, chuyện phụng sự ấy… Bởi lẽ một số người tuy đã có vợ vẫn có thể thờ phụng một nữ chúa khác. Còn Danusia thì sao, anh Zbyszko? Anh kể em nghe với!… Danusia thì sao?

Rồi bước đến bên chàng, cô gái ngước đôi mắt đầy ắp lo âu nhìn vào mắt chàng. Nhưng hoàn toàn không nhận ra giọng nói lo lắng và ánh mắt của cô, chàng nói:

- Nàng là nữ chúa của lòng anh, là người thân yêu nhất. Anh không kể chuyện này với ai, nhưng với em thì anh kể, như kể cho em gái ruột thịt của chính anh, bởi dẫu sao chúng mình cũng đã quen nhau từ tấm bé. Anh sẽ đi tìm nàng, dẫu phải băng qua trăm sông ngàn biển, dẫu phải sang tận đất Đức hay đến đất nước của lũ rợ Tatar, bởi lẽ trên đời không có người thứ hai như nàng. Cứ để chú anh ở lại Bogdaniec, anh sẽ lên đường đi tìm nàng… Đối với anh, nếu không có nàng thì làm trang chủ Bogdaniec mà làm gì, nhiều tài sản của cải, trâu bò gia súc mà làm gì, thừa kế của cha tu viện trưởng mà làm gì! Anh sẽ nhảy lên lưng ngựa, phóng thẳng tới Mazury. Cầu Chúa phù hộ anh thực hiện được những điều đã thề nguyện cùng nàng, trừ phi trước đó anh gục ngã…

- Em không nghĩ là… - Jagienka thốt lên, giọng cô đục hẳn.

Zbyszko bắt đầu kể cho cô nghe chàng đã quen Danusia ở Tyniec ra sao, đã thề nguyện cùng nàng ngay lúc ấy thế nào, và những gì đã xảy ra sau đó, việc chàng bị tống giam, Danusia cứu chàng thoát chết, ông Jurand từ chối, cảnh hai người chia tay, những niềm thương nỗi nhớ của chàng, và cuối cùng là niềm hy vọng vui sướng rằng khi ông Maćko khỏe lại, chàng có thể lên đường đến với người thiếu nữ thương yêu để thực hiện những gì đã hứa cùng nàng. Câu chuyện của chàng ngừng lại khi thấy dáng người gia nhân cùng lũ ngựa đang đợi họ ở bìa rừng.

Jagienka lên ngựa và vội vã từ biệt Zbyszko:

- Để gia nhân mang hải ly đi với anh, em phải về Zgorzelice.

- Em không tới Bogdaniec sao? Cha em đang ở đó mà.

- Không. Cha em đã về nhà và định nói chuyện gì đó với em.

- Vậy xin Chúa trả công cho em về con hải ly này.

- Nhờ lượng Chúa…

Lát sau, còn lại mỗi mình Jagienka. Băng qua những đám thạch thảo về nhà, cô ngoái đầu lại hồi lâu nhìn theo hút Zbyszko, cho đến khi chàng khuất hẳn sau rừng, cô mới đưa tay lên che mắt như thể bị chói bởi ánh mặt trời.

Nhưng qua những kẽ ngón tay cô chợt tràn ra những giọt lệ lớn, nối nhau rơi xuống yên và xuống bờm ngựa như những hạt đậu to tướng.

Chương 15

Sau cuộc trò truyện với Zbyszko, suốt ba ngày liền Jagienka không xuất hiện ở Bogdaniec, mà hôm thứ tư cô mới đến, báo tin cha tu viện trưởng đã tới Zgorzelice. Đón tin ấy, lòng ông Maćko có phần xáo động. Thực ra, không phải ông không có tiền chuộc lại đất - thậm chí nhẩm tính, ông cũng còn khá dư dật để thuê thêm nhân công, mua gia súc và sắm các thứ vật dụng cần thiết cho canh tác - nhưng điều ấy dẫu sao vẫn tùy thuộc đáng kể vào lòng tốt của người họ hàng giàu có kia. Thí dụ như cha có thể để lại hoặc lấy đi những tá điền mà cha đã giao đất cho, và như vậy có thể sẽ làm tàng thêm hay giảm bớt đi giá trị điền sản.

Vì vậy, ông Maćko hỏi dò Jagienka khá kỹ về tình hình cha tu viện trưởng - những là cha có vui vẻ không, cha nói gì về hai chú cháu ông, bao giờ cha sẽ đến Bogdaniec. Cô gái lựa lời trả lời ông, động viên và làm ông yên lòng. Cô bảo cha rất khỏe và vui, cha mang theo một đoàn tùy tùng đông đảo, trong đó ngoài các gia nhân vũ trang thì còn có mấy chủng sinh lang bạt[142] và các ca công. Cha cùng ông Zych hát hò vui vẻ, cha rất thích nghe hát, không chỉ những bài thánh ca mà cả những khúc dân ca. Cô bảo cha rất ân cần hỏi thăm ông Maćko và chăm chú lắng nghe ông Zych thuật lại những chuyện phiêu lưu của Zbyszko tại Kraków.

142. Những người bị đuổi hoặc trốn khỏi chủng viện trước khi tốt nghiệp, thường lang thang ở nhà các lãnh chúa để ca hát pha trò, giúp vui hoặc làm những công việc giấy tờ để kiếm ăn.

- Bác biết rõ hơn ai hết là nên làm gì cho cha vui lòng. - Sau cùng, cô gái thông minh nói. - Nhưng cháu nghĩ có lẽ bây giờ anh Zbyszko nên đến ngay để chào hỏi vị họ hàng cao niên, đừng nên chờ cha đích thân tới Bogdaniec trước.

Lời khuyên ấy rất hợp ý ông Maćko, ông bèn gọi ngay Zbyszko vào và bảo:

- Mày hãy ăn mặc thật sang, đi ngay sang bên ấy, ôm hôn chân cha tu viện trưởng, bày tỏ lòng thành kính để được cha yêu.

Rồi ông quay sang Jagienka:

- Nếu cháu dốt nát bác cũng chẳng ngạc nhiên, bởi đàn bà thường thế, nhưng bác kinh ngạc bởi cháu bác thông minh quá. Hãy khuyên bác với, nên đón cha thế nào? Làm sao cho cha được hài lòng khi tới đây?

- Về ăn uống thì tự cha sẽ bảo người thích món gì, nói chung cha thích ăn thật ngon, nhất là những món cho nhiều nghệ tây.

Nghe vậy, ông Maćko vò đầu bứt tai:

- Bác kiếm đâu ra nghệ tây bây giờ?…

- Cháu đã mang đến kia rồi ạ. - Jagienka đáp.

- Chúa ban cho cháu tài làm gì cũng giỏi. - Ông Maćko sung sướng thốt lên. - Đã ưa nhìn lại giỏi nội trợ, đã thông minh, biết đường cư xử lại giàu lòng nhân đạo! Ôi! Giá còn trẻ, bác sẽ cưới cháu liền tay chứ chẳng không!

Nghe ông nói, Jagienka hơi liếc sang Zbyszko rồi khẽ thở dài, nói:

- Cháu mang đến cho bác cả cỗ mạt chược, cốc lắc và dạ trải bàn, bởi sau khi ăn bao giờ cha cũng thích chơi vài ván.

- Ngày trước cha đã có thói quen ấy, nhưng khi chơi người hay cáu lắm.

- Bây giờ cha cũng vẫn hay nổi cáu, nhiều khi quăng cả cốc xuống đất, lao ra sân hoặc chạy ra đồng, nhưng rồi chẳng mấy chốc cha lại vui vẻ trở vào và tỏ ra ngạc nhiên sao vừa rồi lại bực… Bác biết tính cha rồi đấy, cốt là đừng trái ý người thì chẳng còn ai tốt hơn cha được nữa.

- Ai dại gì mà trái ý cha, đầu óc cha giỏi hơn người nhiều chứ!

Hai người trò chuyện với nhau trong lúc Zbyszko vào buồng thay quần áo. Chàng bước ra, xinh đẹp bóng bẩy làm Jagienka lóa cả mắt, như lần đầu thấy chàng mặc chiếc áo jaka trắng nuột tới Zgorzelice. Nhưng lần này lòng cô chua xót khi nghĩ rằng vẻ đẹp của chàng chẳng dành cho mình - lòng chàng đã yêu thương người khác.

Ông Maćko hởi lòng hởi dạ khi nghĩ cha tu viện trưởng sẽ rất yêu Zbyszko, chắc cha sẽ chẳng khó khăn gì khi bàn tới chuyện tiền nong. Quá phấn khích với ý nghĩ ấy, ông quyết định đi cùng chàng.

- Bảo thắng xe cho tao với. - Ông bảo Zbyszko. - Đeo mảnh tên trong người, tao còn đi được từ Kraków về tận Bogdaniec, bây giờ không có nó, chẳng lẽ tao không tới được Zgorzelice?

- Cháu chỉ e bác mệt - Jagienka bảo.

- Ấy, chẳng sao đâu, bác thấy khỏe lắm rồi. Mà giả thử nếu có bị mệt chút đỉnh thì chẳng sao, thấy bác nhiệt thành đến gặp, hẳn cha càng rộng rãi chứ sao!

- Với cháu, dẫu sao sức khỏe của chú vẫn quý hơn lòng hào phóng của cha. - Zbyszko lên tiếng.

Nhưng ông Maćko cứ khăng khăng giữ ý. Dọc đường, ông cũng hơi rên rẩm tí chút, nhưng vẫn không ngớt dặn dò Zbyszko cách cư xử khi tới Zgorzelice, bảo chàng phải tỏ ra vâng lời và ngoan ngoãn chiều ý người họ hàng giàu có kia, bởi cha không dung thứ bất kỳ một sự trái ý nào, dù là nhỏ nhặt nhất.

Đến trang Zgorzelice, họ gặp ông Zych và cha tu viện trưởng đang ở ngoài hiên, vừa nhấm nháp rượu nho vừa ngắm cảnh sắc huy hoàng của Chúa. Sau lưng hai người, ngồi thành một dãy trên ghế dài kê sát tường là sáu gia nhân tùy tùng của cha, trong đó có hai ca công và một người hành hương rất dễ nhận ra qua chiếc gậy chống cong queo, chiếc hồ lô gỗ hai đáy buộc ở thắt lưng và những hình vỏ sò đính ngoài áo khoác đen. Những người còn lại nom có vẻ chủng sinh, chỏm đầu bị cạo nhẵn thín, nhưng lại ăn vận theo lối người thường, với thắt lưng da bò, bên sườn đeo đoản kiếm.

Thấy ông Maćko đi xe đến, ông Zych vội bước ra, còn cha tu viện trưởng - hẳn nghĩ tới cương vị trọng đại của mình - vẫn ngồi yên tại chỗ, chỉ bảo nhỏ điều gì đó với mấy chủng sinh vừa từ nhà bước ra. Zbyszko và lão Zych dìu ông Maćko đang còn khá yếu vào tới hiên.

- Con vẫn chưa thật khỏe, - ông Maćko vừa hôn tay cha tu viện trưởng vừa nói, - nhưng vẫn cố đến đây để được cúi chào cha, cha chủ của con, cảm ơn cha đã giữ gìn và canh tác trang Bogdaniec, và xin được cha ban ơn lành, điều mà kẻ có tội là con đang vô cùng trông đợi.

- Ta nghe nói ông đã đỡ. - Cha tu viện trưởng ôm lấy đầu ông, thốt lên. - Nghe nói ông đã hứa dâng lễ vật lên mộ hoàng hậu vừa quá cố của chúng ta phải không?

- Thưa vâng, con cầu xin ơn bà vì không biết nên cầu xin vị thánh nào cứu giúp.

- Làm thế là rất phải! - Cha tu viện trưởng nhiệt thành kêu lên. - Hoàng hậu ta còn giỏi hơn khối vị thánh, có thánh nào thử ganh ghét với bà xem!

Cơn giận bùng lên trên mặt cha, má cha đỏ bừng, mắt như lóe lửa. Những người có mặt đều đã quen với sự nóng nảy bất chợt đó, ông Zych bật cười, kêu lên:

- Nện cho chúng một trận biết tay, hỡi những ai tin Chúa!

Cha tu viện trưởng thở phì ra một tiếng thật to, đưa mắt nhìn khắp lượt những người có mặt, rồi bật cười, cũng đột ngột như lúc nổi giận. Cha nhìn Zbyszko, hỏi:

- Đây có phải đứa cháu ruột của ông, kẻ họ hàng của ta đó chăng?

Zbyszko cúi đầu hôn tay cha.

- Ta gặp lúc nó còn bé tí, nếu không bảo chắc ta chẳng nhận ra nó đâu! - Cha nói. - Nào, anh đứng yên ta ngắm chút nào!

Cha đưa cặp mắt sắc sảo ngắm từ đầu đến chân Zbyszko, rồi thốt lên:

- Xinh quá! Tiểu thư chứ không phải hiệp sĩ!

Ông Maćko liền thưa:

- Khi bọn Đức nhảy múa với tiểu thư này, hễ chàng nào ôm vào là ngã lăn ra không bao giờ đứng lên được nữa đấy, thưa cha!

- Và chàng lên dây nỏ chẳng cần tay vặn! - Jagienka chợt thốt lên.

Cha tu viện trưởng quay lại nhìn cô:

- Sao con cũng ở đấy, hả?

Cô gái đỏ mặt, cả cổ lẫn hai tai cô cũng ửng hồng, lúng túng và bối rối:

- Dạ, con thấy mà…

- Phải cẩn thận, kẻo lại bị hắn bắn trúng đấy, nhỡ bị trúng thì suốt chín tháng cũng chửa lành đâu…

Nghe thấy thế, các ca công, người hành hương lẫn dám tu sĩ lang thang đồng thanh phá lên cười, càng làm Jagienka bối rối cực độ. Thương tình, cha bèn chìa cho cô ống tay áo rộng thùng thình của cha:

- Chui nấp vào đây, con gái ta! - Ông bảo. - Mặt con đỏ đến sắp bật máu ra rồi kìa!

Ông Zych dìu ông Maćko ngồi xuống ghế dài rồi sai mang rượu. Jagienka chạy đi lấy. Cha tu viện trưởng nhìn Zbyszko, bảo:

- Đùa thế đủ rồi! Ta nói thế không có ý chê anh đâu, mà chỉ vì ta sung sướng trước dung mạo khiến khối đứa con gái phải ghen tị của anh đó thôi. Ta biết anh là một gã trai đáng khen. Ta đã nghe kể những công tích của anh ở thành Wilno, về hai hiệp sĩ xứ Fryzja và chuyện ở Kraków. Ông Zych đã kể ta nghe cả…

Nói đoạn, cha chăm chú nhìn sâu vào mắt Zbyszko hồi lâu, lát sau mới nói tiếp:

- Anh đã thề cướp ba chiếc ngù lông công thì cứ đi mà cướp! Đánh giết kẻ thù của bộ tộc ta là hành động đáng khen, được Đức Chúa yêu mến!… Mà nếu anh còn hứa thêm điều gì quá, thì nên nhớ rằng ta có thể làm phép giải bỏ ngay cho, bởi ta có quyền làm việc đó.

- Hey! - Zbyszko thốt lên. - Khi một người đã hứa với Đức Chúa Giêsu trong tâm linh là sẽ thực hiện một việc gì đó, liệu có sức mạnh nào giải bỏ lời nguyền ấy được, thưa cha?

Nghe những lời chàng thốt ra, ông Maćko lo lắng nhìn cha tu viện trưởng, nhưng hẳn đang lúc rất vui nên thay vì nổi giận, cha chỉ giơ một ngón tay đe Zbyszko và bảo:

- Thông thái gớm nhỉ! Cẩn thận kẻo lại gặp phải chuyện không lành như các tín đồ Beyhard người Đức đấy.[143]

143. Hay đúng hơn: Beghard - tín đồ của giáo phái thành lập hồi thế kỷ XIV tại Pháp, rồi lan ra các nước Tây Âu. Họ phản đối các học thuyết cơ bản nhất của Giáo hội, tuyên bố rằng dẫu phạm bao nhiêu trọng tội cũng vẫn luôn luôn là trong sạch. Từ đầu thế kỷ XIV bị đàn áp, người bị hỏa thiêu.

- Họ gặp chuyện gì vậy, thưa cha? - Ông Zych hỏi.

- Họ bị hỏa thiêu trên giàn lửa.

- Vì tội gì ạ?

- Họ dám bảo cả người trần mắt thịt cũng có thể hiểu thấu những điều huyền diệu của Chúa như kẻ tu hành.

- Họ bị trừng phạt nặng quá đấy ạ!

- Thế mới đáng đời! - Cha tu viện trưởng quát - Họ đã dám cả gan nhạo báng Đức Chúa Thánh Thần. Các ông nghĩ thế nào? Một kẻ phàm trần liệu có thấu hiểu những điều linh diệu của Đức Chúa sao?

- Làm thế nào hiểu được! - Các chủng sinh đồng thanh lên tiếng.

- Ta không hỏi các ngươi, lũ hề, ngồi yên đấy! - Cha tu viện trưởng quát - Các ngươi đã là tu sĩ quái đâu, mặc dầu đầu các ngươi đã bị cạo trọc lóc.

- Chúng con đâu phải lũ hề hay bọn chọc cười, chúng con là thần tử của cha đấy chứ! - Một người trong bọn họ nói, mắt thèm thuồng nhìn chiếc bình to tướng đang tỏa mùi thơm ngòn ngọt và hương hốt bố.

- Xem kìa!… Hắn lúng ba lúng búng như ngậm hột thị ấy thôi! - Cha tu viện trưởng kêu lên. - Này, thằng râu xồm kia! Ngươi nhìn gì cái bình? Định tìm tiếng La-tinh dưới đáy bình hả?

- Thưa, con không định tìm tiếng La tinh, con tìm món bia đấy ạ! Mà món ấy thì con tìm được ngay bây giờ!

Cha tu viện trưởng quay sang bảo với Zbyszko, người đang ngạc nhiên ngắm các “thần tử” của cha:

- Đám này đều là clerici scholares[144] cả, dẫu đứa nào cũng chỉ chực quăng béng ngay sách vở, vớ lấy đàn luýt mà lang thang khắp thế gian. Ta đã phải chiêu tập chúng về, cho ăn cho uống, còn biết làm thế nào được! Toàn lũ vô lại hạng nhất. Nhưng chúng lại biết ca hát, cũng đã được nếm náp chút của rơi rớt của Chúa, nên ở thánh đường ta cũng nhờ được chúng đôi điều, và lúc cần hộ vệ thì nhiều đứa cũng mạnh chân khỏe tay ra trò! Gã hành hương kia chẳng hạn, hắn khoác lác là đã từng đến Đất Thánh, nhưng nếu có hỏi hắn một tên biển hay tên đất nào đó thì chỉ công toi, vì hắn chẳng biết hoàng đế Hy Lạp tên gì hoặc cai trị thành đô nào nữa kia!

144. Nguyên văn tiếng La tinh: chủng sinh, học sinh trường dòng.

- Thưa cha, con có biết đấy chứ ạ, - người hành hương cất giọng khàn khàn nói, - nhưng khi lũ kẻ cướp khốn khiếp trên sông Dunai túm lấy con mà lắc thì trí nhớ con bị rơi tiệt mất cả.

- Thưa cha, con ngạc nhiên hơn cả là việc họ được đeo kiếm, - Zbyszko nói, - vì con chưa từng gặp chủng sinh lang bạt mang kiếm bao giờ.

- Bọn này được phép đeo kiếm, - cha bảo, - bởi lẽ chúng chưa chịu phép thánh. Còn ta, chuyện ta luôn luôn mang kiếm bên mình cũng chẳng có gì lạ. Năm ngoái ta thách lão Wilk trang Brzozowa đấu gươm để tranh khu rừng mà các ngươi vừa đi qua trên đường về Bogdaniec ấy, mà lão ta không dám đấu…

- Lão làm sao dám đấu với linh mục? - Ông Zych xen ngang.

Cha tu viện trưởng nổi cáu, đấm tay xuống bàn, quát lớn:

- Khi ta mặc giáp, ta không còn là giáo sĩ, mà là hiệp sĩ quý tộc, biết chưa!… Hắn không dám đấu với ta, mà hắn định ban đêm mang gia nhân tấn công Tulcza kia đấy! Chính vì thế ta phải luôn luôn mang kiếm theo người!… Omnes leges, omniaque iura vim vi repellere cunctisque sese defensare permittunt[145]. Đấy! Chính vì thế, ta cho phép chúng được đeo gươm.

145. Nguyên văn tiếng La tinh: Mọi luật lệ và quy định đều cho phép chống lại bạo lực và tự vệ (bằng mọi phương cách).

Ông Zych, ông Maćko, Zbyszko nín thinh nghe tràng tiếng La tinh và cùng cúi đầu thán phục sự thông thái của cha, bởi họ chẳng hiểu mô tê gì cả. Cha đảo đôi tròng mắt đầy phẫn nộ, nhìn quanh hồi nữa rồi mãi sau mới thốt lên:

- Biết đâu hắn ta lại dám mò đến tận đây tấn công ta!

- Ô! Lão cứ tấn công đi! - Các chủng sinh lang bạt vớ ngay chuôi kiếm, đồng thanh kêu lên.

- Lão cứ tấn công xem nào! Lâu không được đánh đấm, ta cũng ngứa tay lắm rồi!

- Lão chẳng dám làm thế đâu ạ. - Ông Zych nói. - Lão có đến đây chăng nữa thì cũng chỉ để chào hỏi cha và xin được sống hòa hiếu đấy thôi! Lão đã chịu bỏ mấy khu rừng ấy rồi. Còn thằng con trai nữa… Cha cũng biết đấy!… Nhưng nó đừng hòng…

Tu viện trưởng đã bình tâm, bảo:

- Ta có gặp gã Wilk con lúc hắn đang chén chú chén anh với gã Cztan trang Rogowo ở tửu quán Krześnia. Lúc ấy trời tối, hai đứa không nhận ra ta. Chúng đang bàn đến Jagienka.

Nói đến đây, cha quay sang Zbyszko:

- Và cả anh nữa.

- Họ muốn gì ở con ạ?

- Muốn thì chúng chẳng muốn gì, có điều chúng không thích chuyện lại có thêm một địch thủ nữa ở bên vùng Zgorzelice. Cztan bảo Wilk con thế này: “Muốn cho da nó bớt nhẵn, tớ sẽ làm cho người nó nổi u nổi bướu lên là được chứ gì!” Gã Cztan còn bảo: “Nó biết thân biết phận thì thôi, nếu không chúng ta sẽ vặn gãy xương nó trong nháy mắt!” Rồi hai thằng đều cả quyết là anh sẽ rất sợ chúng.

Ông Maćko đưa mắt nhìn ông Zych khi nghe những lời ấy, mặt hai người hiện lên vẻ ranh mãnh và thích thú. Không hiểu có thật cha tu viện trưởng nghe được câu chuyện ấy hay không, hay cha bịa ra nhằm khích Zbyszko, nhưng cả hai ông - nhất là ông Maćko, người vốn hiểu tâm tính Zbyszko - đều hiểu rằng trên đời này không có cách gì hay hơn để đưa chàng trai đến với Jagienka.

Như cố tình, cha tu viện trưởng nói thêm:

- Nói của đáng tội, hai gã ấy cũng là những chàng trai lực lưỡng vâm đô gớm đấy chứ!

Zbyszko không biểu lộ thái độ, mà chỉ hỏi ông Zych, giọng hơi khác thường:

- Thưa bác, mai là Chúa nhật phải không ạ?

- Phải, Chúa nhật.

- Bên bác cả nhà đi dự lễ misa chứ ạ?

- Có chứ!…

- Đến đâu ạ? Đến nhà thờ Krześnia chứ?

- Ấy là nơi gần nhất. Còn đến đâu nữa?

- À, vậy thì hay quá!

Chương 16

Đuổi kịp ông Zych và Jagienka đang đi cùng cha tu viện trưởng và đám chủng sinh, Zbyszko nhập vào đoàn người đi lễ ở nhà thờ Krześnia, chàng muốn tỏ cho cha thấy chàng không sợ gì gã Wilk trang Brzozowa và Cztan trang Rogowo, không bao giờ chàng phải tránh mặt chúng. Dù đã bao lần gặp Jagienka tại Zgorzelice và Bogdaniec lúc cô ăn mặc chỉnh tề tiếp khách, nhưng lần này Zbyszko chợt kinh ngạc khi thấy cô trong bộ trang phục đi lễ nhà thờ. Cô mặc áo dài may bằng thứ dạ đỏ ghép lông chồn, găng tay đỏ, đội mũ lông chồn khâu chỉ vàng, bên dưới là hai bím tóc dài mượt mà. Cô không cưỡi ngựa theo kiểu đàn ông mà ngự trên một chiếc yên cao có tay nắm, chân đặt lên đôi bàn đạp gỗ ẩn hiện dưới lần váy dài xếp nếp đều đặn. Ở nhà, ông Zych thường vẫn cho phép cô con gái mặc áo lông thú, đi giày da bê, nhưng khi ra đường đi lễ, ông muốn tất cả những người đang chờ đợi trước nhà thờ nhận ngay ra cô không phải con gái một phú nông hay trang chủ tầm thường, mà là tiểu thư con nhà hiệp sĩ quý tộc phong lưu. Vì vậy, ông cho hai gia nhân dắt ngựa cho Jagienka - chúng mặc quần chẽn ống, bên trên là chiếc áo dài rộng thùng thình, đi cùng bốn gia nhân nữa, với đám chủng sinh của cha tu viện trưởng đeo trên lưng những thanh gươm và những cây đàn luýt. Zbyszko ngạc nhiên vì đoàn tùy tùng đã đành, nhưng Jagienka vẫn khiến chàng sững sờ hơn cả, nom cô đẹp như một nàng tố nữ trong tranh, bên cha tu viện trưởng như một vị vương công đang du ngoạn, trong chiếc áo dài đỏ có những ống tay rộng thùng thình. Người mặc khiêm nhường nhất trong cả đoàn lại chính là ông Zych - ông chăm lo cho phục trang kẻ khác, còn bản thân chỉ thích chè chén và hát ca.

Bốn người đi thành một hàng ngang: cha tu viện trưởng, Jagienka, Zbyszko và ông Zych. Ban đầu, cha tu viện trưởng bảo đám hề[146] quấy nhộn hát thánh ca, nhưng về sau có lẽ chán nghe chúng, cha liền quay sang trò chuyện với Zbyszko. Chàng trai mủm mỉm cười liếc nhìn thanh đoản kiếm to bản của cha - nó chẳng nhỏ hơn chút nào so với thanh kiếm song thủ của bọn Đức.

146. Ý chỉ các chủng sinh lang bạt (ĐA).

- Ta thấy anh có vẻ ngạc nhiên về thanh kiếm của ta thì phải. - Cha nghiêm nghị bảo. - Anh phải biết rằng hội đồng thánh giáo cho phép các linh mục khi đi đường được sử dụng kiếm, hoặc máy bắn đá và phóng đá nữa, mà chúng ta chẳng đang đi đây là gì? Còn nếu Đức Thánh Cha có ra lệnh cấm đeo kiếm và mặc áo đỏ thì hẳn người chỉ nghĩ đến loại linh mục cấp thấp, chứ Chúa đã tạo ra giới hiệp sĩ là để cầm vũ khí. Kẻ nào dám tước khí giới của hiệp sĩ, kẻ đó cả gan chống lại ý phán quyết vĩnh hằng của Chúa.

- Con đã được gặp quận công Henryk vùng Mazowsze, một cha giám mục đã từng tham dự tỷ thí ở võ hội. - Zbyszko nói.

- Chuyện đấu võ của ngài không đáng trách. - Cha tu viện trưởng giơ một ngón tay lên trời, nói. - Đáng trách là ngài đã cưới vợ, lại không may mắn chút nào, bởi lấy lầm một kẻ fornicariam et bibulam mulierem[147], kẻ mà như người ta nói ngay từ thời trẻ đã adorabat Bacchum[148], hơn nữa lại còn adultera[149] cái tính ấy cũng chẳng đem lại điều gì hay.

147. Nguyên văn tiếng La tinh: không biết hổ thẹn và nghiện rượu.

148. Nguyên văn tiếng La tinh: hâm mộ thần Baccus (vị thần rượu La Mã).

149. Nguyên văn tiếng La tinh: ngoại tình.

Nói đến đây, cha kìm ngựa, giáo huấn trang nghiêm hơn:

- Nếu anh định lấy một kẻ nào đó, tức là khi chọn uxorem[150], anh phải chọn cho được một người biết kính Chúa, lại là con nhà gia giáo nền nếp, đảm đang và sạch sẽ, những đức tính mà ngoài Đức Thánh Cha còn được một nhà hiền triết ngoại đạo tên là Seneca[151] khuyến cáo. Mà anh làm sao biết chắc sự lựa chọn của anh là đúng nếu anh không hiểu tường tận gia thế của kẻ mà anh chọn làm bạn đời? Bởi lẽ một vị thông thái khác nhà Chúa đã từng dạy rằng: Pomus non cadit absque arbore[152]… Giỏ nhà ai quai nhà ấy, mẹ nào con nấy… Vậy thì, hỡi kẻ có tội kia, anh hãy học lấy bài học thuộc lòng này: Chớ nên tìm vợ ở xa, mà nên tìm chốn lân gia cận kề, Nếu không, nhỡ anh vớ phải một cô ả, như một nhà triết học nọ[153] đã từng phải khóc vì mụ vợ, khi bị mụ giội cả aquam sordidam[154] lên đầu trong cơn tức giận.

150. Nguyên văn tiếng La tinh: vợ.

151. Lucius Annaeus Seneca (4 trước Công nguyên - 65), triết gia La Mã, thầy dạy Nero, tác giả nhiều thuyết luận đạo đức.

152. Nguyên văn tiếng La tinh: Quả táo rơi không xa cây táo.

153. Ý chỉ triết gia nổi tiếng Hy Lạp cổ đại Socrates (470-339 trước Công nguyên).

154. Nguyên văn tiếng La tinh: nước bẩn.

- In saecula saeculorum[155], amen! - Đám chủng sinh lang bạt đồng thanh, bởi bao giờ chúng cũng chỉ đáp lời cha bằng mỗi một câu đó, không cần để ý xem nó có hợp cảnh hợp tình gì chăng.

155. Nguyên văn tiếng La tinh: đời đời.

Mọi người chăm chú lắng nghe lời cha, thán phục tài ăn nói và sự thông kinh bác cổ của ông, còn cha thì hình như không chỉ nói riêng với Zbyszko mà hướng nhiều hơn sang phía ông Zych và Jagienka như thể đặc biệt muốn giảng giải cho họ. Và rõ ràng Jagienka hiểu điều cha định nói, bởi dưới hàng mi dài, ánh mắt cô đang liếc nhìn chàng trai trẻ - chàng đang nhíu trán cúi đầu như cân nhắc điều vừa nghe thấy.

Cả đoàn lại đi tiếp trong im lặng. Cho tới khi trông thấy trấn Krześnia, cha tu viện trưởng mới sờ quanh thắt lưng, xoay gươm ra phía trước để dễ rút ra, rồi bảo:

- Chắc lão Wilk trang Brzozowa kéo cả bầy thuộc hạ đến.

- Hẳn rồi, - ông Zych họa lời cha, - nhưng con nghe bọn gia nhân kháo nhau thì hình như lão ta đang bị đau ốm gì đấy.

- Nhưng một chủng sinh của ta lại nghe bảo lão sẽ tấn công chúng ta trước tửu điếm, ngay sau buổi lễ nhà thờ.

- Lão không làm chuyện đó mà không báo trước đâu, thưa cha, nhất là ngay sau lễ misa.

- Cầu Chúa giúp lão tỉnh trí lại. Ta vốn chẳng gây sự với bất kỳ ai, ta sẵn sàng nhẫn nhục chịu đựng những điều xúc phạm.

Nói đoạn, cha đưa mắt nhìn đám tùy tùng, bảo:

- Các ngươi không được rút gươm khỏi vỏ, nghe chưa. Hãy nhớ các ngươi là bề tôi nhà Chúa, chờ khi nào bọn kia rút gươm ra mới được xông vào.

Đi bên Jagienka, Zbyszko hỏi cô về điều chàng quan tâm nhất.

- Đến Krześnia, chắc chúng ta sẽ gặp Wilk và Cztan. - Chàng nói. - Em nhớ chỉ cho anh ngay từ xa để anh biết mặt họ nhé.

- Dạ vâng, thưa anh Zbyszko! - Jagienka khẽ nói.

- Gặp em trước và sau buổi lễ, bọn họ thường làm gì?

- Họ phục dịch em theo cách của họ.

- Hôm nay họ sẽ không được phục dịch em nữa, hiểu chưa?

Cô gái lại nói đầy cam chịu:

- Dạ vâng, thưa anh Zbyszko!

Câu chuyện của cả hai bị gián đoạn bởi tiếng gỗ gõ vang, chẳng là hồi ấy nhà thờ Krześnia chưa có chuông. Lát sau, cả đoàn tới nơi. Lập tức, từ trong đám người đang tụ tập chờ lễ misa trước nhà thờ, anh chàng Wilk và Cztan trang Rogowo bước ra. Nhưng Zbyszko đã ra tay trước. Nhảy phắt từ lưng ngựa xuống trước khi hai gã kịp chạy tới nơi, chàng đặt hai tay vào hông Jagienka để nhấc cô xuống ngựa, rồi sau khi đưa mắt đầy thách thức nhìn chúng, chàng cầm tay dẫn cô vào nhà thờ.

Ở tiền sảnh, cả hai gã lại bị chậm chân tẽn tò lần nữa. Tuy cả hai đã vội len đến đài nước thánh, cùng nhúng tay vào chìa nước thánh cho cô gái, nhưng Zbyszko đã làm động tác ấy và cô gái đã chụm mấy ngón tay chạm vào lòng bàn tay chàng, rồi làm dấu thánh cùng chàng bước vào nhà thờ. Khi ấy, không chỉ riêng gã Wilk con, mà dẫu trí óc cạn cợt, chàng Cztan trang Rogowo cũng hiểu được rằng đó là chuyện cố tình thể hiện. Cả hai đùng đùng nổi giận, tóc như dựng ngược cả lên dưới mao mạng. Tuy nhiên, chúng vẫn còn giữ được đôi chút tỉnh táo. Đang cơn tức giận, hai gã không muốn vào nhà thờ ngay, vì còn e sợ sự trừng phạt của Chúa. Wilk chạy ào ra khỏi tiền sảnh, điên cuồng lao mình giữa các hàng cây băng qua nghĩa địa, cũng không biết mình chạy đi đâu. Cztan cũng lao theo, không hề suy nghĩ sẽ làm gì.

Mãi đến góc hàng rào, nơi những đống đá lớn được xếp để chuẩn bị xây tháp chuông cho nhà thờ Krześnia, cả hai mới dừng lại. Để trút vợi cơn giận đang tràn ứ cổ, Wilk vớ ngay một tảng đá lắc về đủ mọi phía. Thấy thế, Cztan cũng bám tay vào và thế là lát sau, cả hai gã điên cuồng vần tảng đá to tướng băng qua nghĩa địa vào tận cửa nhà thờ.

Mọi người ngạc nhiên nhìn hai gã, ngỡ cả hai đang thực hiện một lời thề nguyền nào đó, góp công ích xây tháp chuông. Sự nỗ lực ấy đã khiến chúng nguôi giận, cả hai đứng sững lại, thở hổn hển, người tái nhợt vì quá gắng sức, cùng đưa mắt nghi ngờ nhìn nhau.

Cztan trang Rogowo phá tan bầu không khí im lặng trước:

- Sao nữa? - Gã hỏi.

- Sao là sao? - Wilk hỏi lại.

- Ta nện hắn ngay bây giờ chứ?

- Nện trong nhà thờ sao được?

- Không phải trong nhà thờ, mà ngay sau lễ misa.

- Nhưng hắn cùng đi với cha tu viện trưởng và ông Zych. Mà chắc mày chưa quên lời ông Zych bảo: nếu xảy ra đánh đấm, ông ấy sẽ tống cổ hai thằng ta khỏi Zgorzelice ngay tức khắc. Không thế thì tao đã bẻ gãy xương sườn mày từ lâu rồi.

- Có mà tao bẻ gãy xương mày ấy! - Cztan nói, siết chặt hai nắm đấm gân guốc.

Mắt hai đứa lóe lửa dữ dội, nhưng rồi cả hai chợt hiểu ra rằng lúc này chúng cần đến sự hòa thuận hơn bao giờ hết. Đã bao phen chúng đánh nhau, nhưng sau mỗi trận đánh lại hòa hảo với nhau, bởi lẽ mặc dù bị chia rẽ bởi mối tình dành cho Jagienka nhưng hai đứa không thể sống thiếu nhau, bao giờ chúng cũng nhớ đến nhau. Hơn nữa, bây giờ cả hai lại có chung một kẻ thù mà chúng cảm thấy ngay là nguy hiểm.

Vì vậy, lát sau Cztan hỏi:

- Ta làm gì bây giờ? Hay cứ gửi đến Bogdaniec lời thách đấu với hắn?

Wilk thông minh hơn, nhưng cũng chưa biết nên làm gì. May thay, tiếng mõ nhà thờ đã giúp gã - tiếng mõ lại vang lên báo giờ hành lễ bắt đầu. Wilk bèn bảo bạn:

- Làm gì à? Ta cứ vào xem lễ đã, rồi Chúa ban cho điều gì thì nên thế ấy.

Chàng Cztan trang Rogowo hài lòng với lời khuyên thông minh ấy.

- Biết đâu Đức Chúa Giêsu lại chẳng chỉ bảo cho ta. - Gã tán đồng.

- Người còn ban phước cho ta nữa ấy chứ. - Wilk nói thêm.

- Theo đúng lẽ công bằng của Chúa!

Cả hai bèn bước vào nhà thờ. Thành kính lắng nghe những lời cầu nguyện, lòng chúng nguôi ngoai đi. Sau lễ misa, ở tiền sảnh, chúng không nổi đóa khi Jagienka lại nhận nước thánh từ tay Zbyszko. Ra đến nghĩa địa bên ngoài cổng nhà thờ, cả hai quỳ xuống ôm chân ông Zych, Jagienka và cả cha tu viện trưởng, mặc dù ông là thù dịch với lão Wilk trang Brzozowa. Hằm hè liếc Zbyszko nhưng cả hai chẳng nói lời nào, dẫu trong ngực chúng, trái tim đang gào lên vì đau đớn, tức tối và ghen tị. Chưa bao giờ chúng thấy Jagienka xinh đẹp tuyệt vời đến thế, hệt như một nàng công chúa vậy. Mãi đến khi cả đoàn người sang trọng ấy lên đường về nhà, từ xa chỉ còn vẳng lại tiếng hát vui nhộn của đám chủng sinh lang bạt, gã Cztan mới đưa tay gạt mồ hôi đọng thành giọt trên gò má chơm chởm râu ria mà thở phừ lên một tiếng như ngựa, còn Wilk thì nghiến răng, thốt lên:

- Vào quán! Vào tửu quán! Cay đắng cho ta chưa?…

Rồi như sực nhớ ra cái việc đã giúp chúng nguôi giận lúc nãy, cả hai lại ôm lấy tảng đá và nóng nảy vần nó trở lại chỗ cũ.

Trong lúc ấy, Zbyszko đang đi cạnh Jagienka, lắng nghe lời hát từ đám hề của cha tu viện trưởng; đi được chừng năm, sáu chặng ngựa[156], đột nhiên chàng kìm ngựa, thốt lên:

156. Nguyên văn: stajanie, hay staje - đơn vị do độ dài cổ ở Ba Lan, là quãng đường ngựa có thể phi liên tục mà không phải dừng lại để nghỉ. Độ dài chính xác thay đổi tùy thời, thời đó một stajanie bằng khoảng 893m.

- A, lẽ ra tôi còn phải hiến tiền lễ misa cầu nguyện cho sức khỏe của chú tôi, thế mà lại quên bẵng đi mất. Tôi phải quay lại đây!

- Anh đừng quay lại! - Jagienka thốt lên. – Về đến trang Zgorzelice, ta gửi tiền đi cũng được kia mà.

- Tôi phải trở lại thôi, xin các vị đừng chờ. Nhờ lượng Chúa!

- Lạy Chúa! - Cha tu viện trưởng nói. - Cứ đi thôi!

Mặt ông rất đỗi vui vẻ. Khi Zbyszko đã khuất bóng, ông khẽ hích ông Zych mà bảo:

- Ông hiểu chứ?

- Hiểu gì kia ạ, thưa cha?

- Đến Krześnia, nó sẽ đánh nhau với Wilk và Cztan. Ta nói đố có sai, bởi chính ta muốn thế, chính ta khích nó làm điều ấy mà!

- Hai gã ấy khỏe lắm, chúng sẽ nện thằng bé nhừ xương mất thôi, khi ấy ta được lợi gì kia chứ, thưa cha?

- Sao lại không được gì? Nếu đã đánh nhau vì Jagienka thì làm sao nó còn có thể nghĩ đến cô ả Jurandówna được nữa? Từ nay trở đi, Jagienka chứ không phải cô gái kia sẽ là nữ chúa của nó. Đó chính là điều ta muốn, bởi nó là cháu ta, mà ta cũng thương nó lắm.

- Ha, thế còn lời thề thì sao ạ?

- Ta sẽ giải bỏ ngay cho nó! Ông không nghe ta hứa đấy à?

- Với trí óc tuệ minh của cha, chuyện gì cũng giải quyết được cả. - Ông Zych đáp.

Phởn chí vì lời khen, cha tu viện trưởng đi sát lại bên Jagienka mà hỏi:

- Còn con, sao con lo lắng thế?

Cô gái cúi đầu, cầm tay cha nâng lên môi.

- Lạy Cha, xin người phái vài tên hề đến Krześnia xem sao.

- Để làm gì? Bọn chúng sẽ sà vào quán nốc rượu bí tỉ ngay.

- Biết đâu họ chẳng ngăn được một cuộc ẩu đả nào đó.

Cha tu viện trưởng nhìn nhanh vào mắt cô gái rồi đột ngột cao giọng:

- Dẫu nó có bị giết chết ở đó thì cũng kệ thây!

- Vậy xin người ta hãy giết cả con nữa! - Jagienka thốt lên.

Và rồi niềm cay đắng cùng nỗi tủi thân tích tụ dồn nén trong ngực cô từ sau cuộc trò chuyện với Zbyszko đột ngột trào ra thành suối lệ. Thấy thế, cha tu viện trưởng bèn ôm vai cô, dùng ống tay áo rộng thùng thình che cho cô, rồi bảo:

- Đừng lo, con gái ta, đừng lo gì cả! Có thể xảy ra ẩu đả thật, nhưng bọn kia dầu sao cũng là quý tộc, chắc chúng chẳng hè cả lũ xông vào đâu, mà sẽ thách đấu đàng hoàng theo đúng quy tắc hiệp sĩ, mà nếu thế thì thằng bé sẽ cân được tuốt, dù có phải đấu với cả hai thằng liền. Còn về chuyện cô gái con ông Jurand mà con có nghe nói thì ta bảo con hay rằng: cây gỗ để đóng giường cưới cho kẻ ấy chưa mọc trong rừng đâu!

- Nhưng nếu anh ấy quý người kia hơn, con cần gì nghĩ tới anh ấy nữa! - Jagienka nói qua hàng lệ.

- Vậy sao con còn nước mắt ngắn nước mắt dài?

- Vì con lo cho anh ấy.

- Ôi, thật là kiểu suy nghĩ của đàn bà! - Cha tu viện trưởng vừa nói vừa bật cười.

Rồi cúi người ghé sát tai Jagienka, ông bảo:

- Phải hiểu chứ, con gái ta. Dù có lấy con đi nữa thì đôi khi nó cũng vẫn phải đánh nhau, đã là quý tộc thì phải thế!

Rồi cúi thấp hơn nữa, ông nói thêm:

- Trước sau thế nào nó cũng sẽ cưới con làm vợ, mà chẳng lâu la nữa đâu, thề có Chúa trên cao xanh kia chứng giám!

- Anh ấy thì có mà cưới! - Jagienka nói.

Rồi cô mỉm cười qua hàng lệ, nhìn cha tu viện trưởng như muốn hỏi sao ông biết chuyện ấy.

Trong khi đó, quay lại Krześnia, trước tiên Zbyszko đi thẳng tới gặp cha linh mục, bởi lẽ thực tình chàng muốn nộp tiền cúng lễ misa cầu sức khỏe cho ông chú Maćko. Sau khi giải quyết xong việc ấy, chàng liền tới tửu quán, nơi chàng hy vọng sẽ tìm được gã Wilk trang Brzozowa và Cztan trang Rogowo.

Quả đúng vậy, chàng đã gặp cả hai. Tửu quán đông chật những người là người, cả trang chủ quý tộc, phú nông, mấy anh hề đang diễn đủ các thứ trò giúp vui kiểu Đức. Thoạt tiên, chàng chẳng nhận mặt nổi một ai, vì cửa sổ tửu điếm che bằng màng bong bóng bò, có quá ít ánh sáng lọt vào. Mãi đến khi một bác nông dân trong vùng châm thêm một bó đóm thông đẫm nhựa, chàng mới trông thấy cái mồm đầy râu ria của Cztan và bộ mặt dữ dằn hăng máu của gã Wilk trang Brzozowa ở đằng sau những thùng bia trong một góc phòng.

Chàng thong thả bước lại gần, gạt những người ở hai bên đường ra một bên. Đến nơi, chàng đấm mạnh xuống bàn đánh rầm một tiếng, vang ầm khắp quán.

Hai gã nhổm ngay dậy tức khắc, vội vã thắt lại đai da quanh người, nhưng trước khi chúng kịp quờ tay nắm chuôi gươm, Zbyszko đã quăng phịch một chiếc găng tay lên mặt bàn và thốt lên bằng giọng mũi - cái giọng mà phong tục hiệp sĩ quy định phải dùng khi thách đấu - những lời sau đây, hoàn toàn bất ngờ đối với tất thảy mọi người:

- Nếu có kẻ nào trong hai vị, hoặc có hiệp sĩ nào khác trong quán này, dám phản đối một điều, là thiếu nữ kiều diễm và đức hạnh nhất trên thế gian chính là tiểu thư Danusia, con gái ngài hiệp sĩ Jurand trang Spychow, thì ta sẽ thách hắn quyết đấu, cả trên ngựa hay trên bộ, cho đến khi có kẻ gục ngã hoặc cho đến hơi thở cuối cùng.

Hai gã Wilk và Cztan bàng hoàng cả người - mà cả cha tu viện trưởng nữa chắc cũng thảng thốt không kém, nếu cha được nghe những lời nói này - suốt hồi lâu cả hai không thốt nổi một lời. Vị tiểu thư ấy là ai? Chúng chỉ muốn Jagienka thôi, có động gì đến cô tiểu thư kia đâu chứ?… Và nếu thằng kẻ cướp này không nói gì tới Jagienka thì hắn muốn gì ở bọn chúng mới được chứ? Tại sao hắn cố tình làm cả hai nổi đóa ngay trước cửa nhà thờ? Hắn tới đây làm gì? Sao lại gây gổ với bọn chúng? - Trước cả mớ câu hỏi ấy, trong đầu óc hai đứa lộn xộn cả lên, chúng chỉ còn biết há hốc miệng. Riêng gã Cztan ngốc nghếch thì trố mắt ra như thể trước mặt hắn không phải một con người mà loài ma quỷ nào đó chợt hiện hình.

Tinh khôn hơn và rành thuộc ít nhiều phong tục hiệp sĩ, gã Wilk chợt hiểu rằng đôi khi các hiệp sĩ thề nguyền phục vụ nữ chúa này nhưng lại cưới người khác làm vợ, gã nghĩ rằng trường hợp này cũng có thể như thế, và một khi có cơ hội để lấy lòng Jagienka thì cần chộp ngay lập tức. Thế là cố len người từ sau bàn bước ra, mang nguyên bộ mặt dữ dằn tiến lại gần Zbyszko, gã hỏi:

- Đồ chó đẻ, vậy ra không phải tiểu thư Jagienka con ngài trang chủ Zych là thiếu nữ tuyệt thế giai nhân sao?

Sau lưng gã, Cztan cũng vừa len ra. Mọi người bắt đầu tụ tập chung quanh, ai cũng hiểu rằng chuyện này sẽ không thể kết thúc suông được.

Chương 17

Vừa về đến nhà, Jagienka vội phái ngay một tên gia nhân quay lại Krześnia dò hỏi xem trong tửu quán có vụ đánh nhau nào, có ai thách đấu với ai chăng. Nhưng được nhận một đồng skojec bạc để chi tiêu, gã này quá mải mê chén chú chén anh với đám đầy tớ của linh mục, quên mất chuyện trở về báo cho cô chủ. Người gia nhân thứ hai được phái tới trang Bogdaniec báo cho ông Maćko biết tin cha tu viện trưởng sẽ tới thăm, hoàn thành nhiệm vụ trở về cho hay là đã gặp Zbyszko đang chơi mạt chược với vị trang chủ.

Tin ấy khiến Jagienka yên lòng phần nào, bởi vốn hiểu rõ kinh nghiệm và tài cung kiếm của Zbyszko, cô không lo chàng bị thách đấu nhưng lại sợ chàng gặp phải chuyện chẳng lành nghiêm trọng hơn trong tửu quán. Cô cũng muốn được đi cùng cha tu viện trưởng tới Bogdaniec, nhưng cha không cho, bởi cha định sẽ bàn với ông Maćko chuyện chuộc lại đất đai và một việc nữa quan trọng hơn nhiều - việc mà ông không muốn Jagienka tham dự.

Ông lên đường vào buổi tối. Sau khi hay tin Zbyszko bình yên trở về nhà, cha rất khoái chí, ra lệnh cho các chủng sinh quấy tếu của mình ca hát ồn ào đến mức cả rừng như cũng phải rung chuyển, còn đám nông nô ở trang Bogdaniec thì đều phải thò đầu khỏi lều nhìn xem có phải quân địch đã kéo tới chăng? Nhưng người hành hương cầm chiếc gậy cong dẫn đầu đoàn đã báo cho họ yên lòng rằng đó là một bậc tu hành đạo cao đức trọng đang du ngoạn đấy thôi. Họ bèn cúi gập người xuống chào cha, một số người thậm chí còn cung kính làm dấu thánh giá trước ngực. Thấy mình được mọi người trọng thị, cha càng vui vẻ và tự hào bước tiếp, lòng tràn đầy sung sướng, rất đỗi hài lòng với thế gian và bao la tình nhân ái đối với mọi người.

Nghe tiếng hò hát, ông Maćko và Zbyszko ra tận cổng nghênh đón cha. Một số người trong đám chủng sinh trước kia đã có lần đi với cha tu viện trưởng tới Bogdaniec, nhưng cũng có kẻ mới, chưa được thấy trang ấp này bao giờ. Lòng những kẻ ấy chợt nguội hẳn đi khi nom thấy một tòa gia trạch bần hàn, không sao sánh nổi với dinh thự khang trang ở Zgorzelice. Tuy nhiên, họ cũng phần nào được khích lệ trước làn khói đang tỏa ra từ mái rạ, và lòng họ phấn chấn hẳn lên khi vừa bước vào nhà đã ngửi ngay thấy hương nghệ tây thơm ngào ngạt cùng mùi thơm của các món thịt thà đủ loại, lại trông thấy hai dãy bàn bày đầy các thứ đĩa thiếc, tuy vẫn còn trống cả nhưng to đến nỗi không ai không hứng khởi. Trên chiếc bàn nhỏ hơn bày một chiếc dĩa bằng bạc ròng sáng choang cùng một bình rượu được chạm trổ tuyệt xảo dành riêng cho cha tu viện trưởng, cả hai thứ đều là chiến lợi phẩm đoạt được từ tay các hiệp sĩ xứ Fryzja cùng bao đồ vật quý giá khác.

Ông Maćko và Zbyszko mời khách khứa ngồi ngay vào bàn, nhưng vì vừa ăn khá no trước khi rời trang Zgorzelice, hơn nữa lại đang nóng lòng giải quyết công chuyện, nên cha tu viện trưởng từ chối. Ngay từ lúc vừa đặt chân tới đây, cha đã chăm chú và có phần hơi lo ngại ngắm Zbyszko, mong tìm được những vết tích của cuộc ẩu đả trên người chàng, nhưng khi bắt gặp nét mặt hoàn toàn điềm tĩnh của chàng trai, ông đâm sốt ruột, và rốt cuộc không sao kìm nổi sự tò mò của mình.

- Ta vào buồng trước đã, phải bàn ngay chuyện chuộc đất - Ông bảo. - Các ngươi chớ có phản đối, nếu không ta giận đấy.

Nói đoạn, ông ngoảnh lại phía các chủng sinh, quát lớn:

- Còn chúng mày, ngồi im đấy, cấm lại gần cửa nghe trộm, nghe chưa.

Rồi ông mở cửa buồng, khó nhọc lách người qua, theo sau là ông Maćko và Zbyszko. Sau khi mọi người đã an vị trên những chiếc rương, cha tu viện trưởng liền hưởng về chàng hiệp sĩ trẻ tuổi.

- Anh có trở lại Krześnia chứ? - Ông nói.

- Dạ, thưa cha, có ạ.

- Thế sao?

- Con hiến tiền lễ misa cầu sức khỏe cho thúc phụ con ạ.

Cha tu viện trưởng loay hoay ngồi không yên trên mặt rương.

“Ha”, ông nghĩ bụng, “nó không giáp mặt thằng Cztan và thằng Wilk rồi! Có thể chúng không còn ở đó, cũng có thể nó không cố tìm bọn chúng. Ta lầm rồi!”

Cha cáu vì đã lầm, vì những tính toán của cha không đúng, và mặt cha đỏ dần, hơi thở bắt đầu gấp gáp.

- Thôi, hẵng nói chuyện chuộc đất đã! - Lát sau cha bảo. - Các ngươi có tiền chuộc không?… Nếu không có, đất vẫn là của ta!…

Đã biết sẽ đối phó với cha thế nào, nghe đến đó ông Maćko liền lặng lẽ nhổm lên, mở chiếc rương đang ngồi, lôi ra một túi tiền đựng đầy những đồng skojec bạc đã chuẩn bị sẵn, rồi thưa:

- Thưa cha, chúng con là những kẻ nghèo khó, nhưng chúng con cũng có đủ tiền cần thiết để trang trải hầu cha theo đúng bản giao kèo mà con đã ký với dấu thánh giá thiêng liêng. Nếu cha cần nhận thêm một khoản tiền nào nữa về những gì cha đã thu xếp thay chúng con tại ấp này, chúng con cũng không dám phàn nàn, sẽ xin trả đúng như lời cha phán truyền, và xin được ôm chân cha, cha chủ của chúng con.

Nói đoạn, ông cúi xuống ôm đầu gối cha, tiếp theo ông, Zbyszko cũng làm thế. Những tưởng sẽ có những lời cò kè mặc cả, cha tu viện trưởng hoàn toàn bị bất ngờ trước cung cách ấy, nhưng cha không vui, bởi nếu có mặc cả cha mới có thể đặt thêm điều kiện này khác, ấy vậy mà cơ hội đấy lại không còn.

Vì vậy, quẳng trả tờ giao kèo, tức khế ước cược nợ mà ông Maćko đã ký bằng dấu thánh giá, cha bảo:

- Sao các người lại nói đến chuyện trả thêm?

- Dạ, bởi chúng con đâu dám lấy không của cha! - Ông Maćko láu lỉnh trả lời, hiểu rằng trong trường hợp này càng làm trái ý cha nhiều bao nhiêu thì càng có lợi bấy nhiêu.

Trong chớp mắt, cha tu viện trưởng đùng đùng nổi giận.

- Thấy mặt chúng nó chưa? Chúng nó không thèm lấy không của người bà con họ hàng kia đấy! Miếng bánh của người ăn vào đắng miệng mà! Ta không thèm lấy không, cũng chẳng dại trả không, nhưng nếu ta thích quăng cho rách toạc túi tiền này thì ta sẽ quăng ngay lập tức cho bây coi!

- Dạ, cúi xin cha chớ làm điều ấy! - Ông Maćko kêu lên.

- Chớ làm à? Này, tiền chuộc của các ngươi đây! Ta cứ cho, đó là ân huệ của ta! Chứ nếu ta muốn ta cứ quẳng quách ra ngoài đường, các ngươi cũng chẳng hòng cản ta được! Chớ làm hả? Này thì chớ làm này!

Nói đoạn, ông giật phăng nút buộc, quật mạnh túi tiền xuống sàn, mạnh đến nỗi những đồng tiền bạc tràn ra chỗ da bị bục.

- Chúa sẽ trả công! Chúa sẽ trả công cho cha! Cha chủ của chúng con! - Ông Maćko vội thốt lên rối rít, vì ông chỉ chờ đợi giây phút này. - Giá như đây là của kẻ khác, chúng con chẳng dám lấy đâu, nhưng cha đã là chỗ họ hàng thân thuộc lại là cha tinh thần của chúng con, cha đã cho thì chúng con xin nhận…

Cha tu viện trưởng trợn mắt dữ tợn nhìn ông Maćko và Zbyszko hồi lâu, rồi cha bảo:

- Ta biết, dẫu đang tức nhưng ta vẫn biết rõ điều ta đang làm. Các ngươi cứ việc giữ lấy những gì các ngươi vừa được nhận, bởi báo trước cho các ngươi hay là các ngươi sẽ chẳng được nhận thêm một xu nào nữa đâu!

- Chúng con cũng chẳng dám mong điều ấy, thưa cha.

- Các ngươi nên biết rằng nếu có để lại thứ gì, thì thứ đó ta sẽ để lại cho một mình Jagienka thôi.

- Cả đất đai nữa ư, thưa cha? - Ông Maćko vờ ngây thơ hỏi.

- Cả đất đai nữa! - Cha tu viện trưởng gầm lên.

Nghe thấy thế, mặt ông Maćko dài thượt ra, nhưng ông cố định thần và nói:

- Ấy, sao cha đã vội nghĩ đến cái chết làm gì vậy, thưa cha! Cầu Chúa ban cho người trăm năm sống hoặc lâu hơn nữa, và trước đó Chúa sẽ ban cho người chức giám mục quang vinh.

- Chứ sao!… Ta kém gì kẻ khác! - Cha tu viện trưởng nói.

- Sao lại kém, cha hơn nhiều chứ ạ!

Những lời khen khiến lồng cha tu viện trưởng mềm bớt, vả lại, những cơn giận của cha vẫn thường ngắn ngủi.

- Này! - Cha bảo. - Các ngươi là họ hàng thân tộc, còn Jagienka chỉ là con đỡ đầu, nhưng từ bao nhiêu năm nay ta đã thương yêu nó và cả lão Zych nữa. Trên đời này, không có ai tốt bụng hơn lão Zych, cũng không có cô gái nào tốt hơn Jagienka. Thách kẻ nào dám nói gì họ ta xem nào?

Cha đưa mắt thách thức nhìn hai người, nhưng ông Maćko không những không phản đối mà còn vội vàng khẳng định rằng khắp vương quốc này, không tìm đâu ra láng giềng tốt hơn thế nữa.

- Còn về Jagienka, - ông nói, - thì có con gái đẻ, con cũng không thể yêu thương hơn. Chính nhờ Jagienka mà con khỏe lại, đến chết con cũng không quên chuyện đó.

- Chú cháu các ngươi sẽ bị nguyền rủa nếu quên điều đó, - cha tu viện trưởng bảo, - mà chính ta sẽ là người đầu tiên nguyền rủa các ngươi. Ta không mong điều dữ cho các ngươi, bởi các ngươi đều là ruột thịt của ta. Cũng vì thế, ta đã nghĩ ra một cách để những gì ta để lại vừa là của Jagienka mà cũng vừa là của các ngươi - các ngươi hiểu chứ?

- Xin Chúa ban cho điều đó thành sự thực! - Ông Maćko thốt lên. - Lạy Chúa Giêsu lòng lành! Con nguyện sẽ đi bộ, hành hương về tận mộ hoàng hậu ở Kraków, sẽ leo lên núi Trọc để cúi chào thanh gỗ lấy từ chính thánh giá thiêng liêng.

Vẻ chân thành trong câu nói của ông Maćko khiến cha tu viện trưởng hài lòng, mỉm cười bảo:

- Con gái ta có quyền chọn lựa, bởi nó vừa xinh đẹp, vừa có khá của hồi môn, lại là con nhà đại gia thục hạnh! Mấy cái thằng Cztan và Wilk chẳng là gì đối với nó? Con trai thống đốc cũng chẳng sang gì hơn nó. Nhưng nếu ta làm mối cho nó với ai đó mà không cần ướm trước ý nó, thì nó sẽ sẵn sàng cưới ngay kẻ đó, bởi nó yêu ta lắm và biết rõ ta chẳng bao giờ khuyên điều gì không hay.

- Kẻ nào được cha làm mối cho quả là có phúc. - Ông Maćko thốt lên.

Cha tu viện trưởng quay sang Zbyszko:

- Còn anh, anh nghĩ sao?

- Dạ, con cũng nghĩ như thúc phụ con…

Khuôn mặt phúc hậu của cha tu viện trưởng càng thêm rạng ngời. Ông đập tay đánh bộp một tiếng vào đùi Zbyszko rồi hỏi:

- Tại sao lúc ở nhà thờ, anh không để cho hai gã Wilk và Cztan đến gần Jagienka?… Hả?

- Để chúng khỏi nghĩ rằng con sợ gì chúng, và để cả cha cũng đừng nghĩ thế.

- Anh còn đưa cả nước thánh cho con bé nữa.

- Dạ vâng, con có đưa.

Cha tu viện trưởng lại vỗ vào đùi chàng lần nữa.

- Thế thì… thế thì anh lấy nó đi!

- Lấy đi! - Ông Maćko kêu lên như một tiếng vọng.

Nghe thấy thế, Zbyszko khoan thai đưa tay lên gom tóc vào mao mạng rồi mới trấn tĩnh nói:

- Làm sao con có thể lấy cô ấy được, một khi con đã thề nguyền cùng nàng Danusia con ngài Jurand trước bàn thờ Chúa ở Tyniec?

- Anh thề mấy ngù lông công thì cứ đi mà kiếm, còn việc cưới Jagienka thì có làm sao?

- Thưa không! - Zbyszko đáp. - Bởi khi nàng dùng chàng mạng trùm lên đầu con, con đã nguyền sẽ cưới nàng làm vợ.

Máu dồn lên mặt cha tu viện trưởng, hai tai ông dần dần tím lại, mắt trợn lên. Cha tiến lại gần Zbyszko và thốt lên bằng giọng sục sôi cơn giận đang cố nén:

- Những lời thề thốt của anh chỉ là chút mảy, còn ta đây là ngọn cuồng phong! Hiểu chưa? Phù!…

Cha thổi một hơi thật mạnh vào đầu chàng khiến chiếc mao mạng bay vút đi, tóc chàng xõa rũ rượi xuống vai và lưng. Zbyszko nhíu mày, nhìn thẳng vào mắt cha tu viện trưởng, thốt lên:

- Danh dự của con nằm trong những lời thề nguyện, mà chính con là người lính canh giữ danh dự ấy!

Nghe chàng nói, vốn không bao giờ chịu nổi sự trái ý, cha tu viện trưởng tức đến nghẹn thở, suốt hồi lâu chẳng thốt ra lời nào. Một bầu không khí im lặng đáng sợ bao trùm, mãi sau mới bị tiếng ông Maćko phá tan:

- Zbyszko! - Ông kêu lên. - Hãy tỉnh trí lại! Mày làm sao thế?

Nhưng cha tu viện trưởng đã vung tay chỉ thẳng vào mặt chàng trai và quát lớn:

- Nó bị làm sao? Ta biết rằng nó bị làm sao rồi! Linh hồn nó không phải linh hồn hiệp sĩ, cũng chẳng phải quý tộc, mà chỉ là loài thỏ đế! Nó khiếp sợ hai thằng Cztan và Wilk đó thôi!

Hoàn toàn không mất điềm tĩnh, Zbyszko chỉ khinh thị nhún vai, nói:

- Ồ! Con đã đập vỡ đầu hai thằng đó ở Krześnia rồi!

- Lạy Chúa! - Ông Maćko thốt lên.

Cha tu viện trưởng giương mắt trừng trừng nhìn Zbyszko hồi lâu. Trong lòng ông, cơn thịnh nộ vật lộn với niềm kinh ngạc. Trí óc vốn tinh nhanh nhắc ông nhớ rằng ông có thể rút từ chuyện chàng trai đánh nhau với hai gã Cztan và Wilk kia những điều có lợi cho ý định của mình.

Vì vậy, lòng nguôi nguôi đôi chút, ông quát hỏi Zbyszko:

- Thế sao mày không chịu mở mồm nói?

- Bởi con xấu hổ, thưa cha. Con nghĩ là chúng sẽ thách đấu đàng hoàng theo cung cách xứng với những hiệp sĩ, dù là đấu trên ngựa hay trên bộ cũng được, nhưng bọn chúng chỉ là phường kẻ cướp chứ đâu phải hiệp sĩ. Thằng Wilk giật ngay một tấm mặt bàn, Cztan giật tấm nữa, lao vào con! Biết làm thế nào được? Con cũng phải vớ lấy chiếc ghế dài, và thế là… Cha và chú biết đấy…

- Chúng nó còn sống chứ? - Ông Maćko hỏi.

- Còn sống, nhưng bị ngất. Lúc con ở đấy chúng vẫn còn thở.

Cha tu viện trưởng lắng nghe, bất giác đưa tay gạt mồ hôi trán, rồi đột ngột nhổm khỏi chiếc rương đang ngồi như thể để dễ bề tập trung suy nghĩ, ông kêu lên:

- Khoan!… Ta sẽ bảo anh điều này!

- Thưa, cha dạy gì ạ? - Zbyszko hỏi.

- Anh có biết rằng một khi anh đã đánh nhau vì Jagienka, một khi đã nện vỡ đầu người ta vì con bé, thì anh đã là hiệp sĩ của chính nó chứ không phải của ai khác nữa. Nhất định anh phải lấy nó thôi.

Nói đoạn, ông chống nạnh, nhìn Zbyszko vẻ đắc thắng. Chàng mỉm cười nói:

- Hey! Con biết rõ vì sao cha muốn con đánh nhau với bọn chúng, nhưng cha nhắm trượt đích mất rồi.

- Sao lại trượt!… Nói…

- Bởi vì con đã bắt chúng phải thừa nhận rằng thiếu nữ kiều diễm và đức hạnh nhất trên đời là nàng Danusia con gái hiệp sĩ Jurand, mà chúng lại bảo vệ thanh danh cho Jagienka nên mới có trận ẩu đả đó.

Nghe chàng nói, cha tu viện trưởng đứng sững như bị hóa đá, chỉ qua làn mi chớp chớp mới nhận ra ông đang còn sống. Đột nhiên, ông quay phắt lại, đạp tung cửa buồng. Lao ra phòng ngoài, ông giật phắt chiếc gậy cong queo từ tay người hành hương, quật túi bụi vào đám chủng sinh, miệng gầm gừ như một con bò tót trúng thương:

- Lên ngựa ngay, lũ hề! Lên ngựa! Đồ chó chết! Ta không bao giờ thèm đặt chân đến cái nhà này nữa! Lên ngựa! Lên ngựa ngay! Hỡi những ai còn tin nơi Chúa! Lên ngựa!…

Rồi đạp tung cửa ra vào, ông lao như bay ra sân, theo sau là các chủng sinh lang bạt đang thảng thốt. Phóng như gió đến chỗ lều buộc ngựa, họ vội vã đóng yên cương nhanh như chớp. Uổng công ông Maćko chạy theo sau cha tu viện trưởng, uổng công ông van nài cầu xin khẩn thiết, uổng công ông thề thốt là mình không có lỗi! Chẳng ích gì! Cha tu viện trưởng chửi thề, nguyền rủa cả tòa gia trạch này, cả người ngợm, cả đồng đất nơi đây. Và khi người ta dắt ngựa tới, cha nhảy phắt ngay lên yên, không dùng đến bàn đạp, thúc ngựa phi nước đại ngay, hai ống tay áo rộng bay phần phật trong gió, hệt như đôi cánh chim màu đỏ khổng lồ. Các chủng sinh hoảng hốt lao vút theo ông, như đàn chim vội vã bay theo con đầu đàn.

Ông lão Maćko đứng lặng hồi lâu nhìn theo, cho đến khi thấy họ khuất bóng sau rừng, mới chậm chạp quay vào nhà. Ông vừa nói với Zbyszko vừa gục gặc mái đầu buồn bã:

- Mày làm chuyện gì hay gớm thế, hở con!…

- Sẽ chẳng có chuyện ấy nếu cháu ra đi từ trước, cháu chưa đi là vì chú đó thôi…

- Sao lại vì tao?

- Cháu không thể để chú đau ốm mà đi.

- Bây giờ sẽ ra sao đây?

- Giờ cháu phải đi.

- Đi đâu?

- Đến Mazury, đến với Danusia… Và đi kiếm những chỏm lông công trên đầu bọn Đức.

Ông Zbyszko im lặng hồi lâu rồi bảo:

- Khế ước cha đã trả đây rồi, nhưng việc nhượng đất còn ghi cả trong tùng thư tòa án. Chắc cha tu viện trưởng sẽ chẳng bớt cho chúng ta một đồng nào.

- Không bớt thì thôi. Chú vẫn còn tiền đấy, cháu chẳng cần mang theo làm gì. Ở đâu người ta chẳng tiếp đãi cháu, chẳng cho ngựa ăn, chỉ cần đội khôi giáp lên đầu và mang thanh gươm trong tay thì chẳng phải lo lắng gì cả.

Ngẫm nghĩ về những chuyện vừa xảy ra, ông Maćko thấy chẳng chuyện nào đúng ý ông cả. Ông những muốn cưới được Jagienka cho Zbyszko, nhưng ông hiểu rằng món bột này không thể gột nên hồ nữa rồi. Trước cơn giận của cha tu viện trưởng, trước ông Zych và Jagienka, trước tai vạ do cuộc ẩu đả với Wilk và Cztan, tốt nhất nên để cho Zbyszko ra đi, hơn ở lại đây để trở thành nguyên do cho những bất hòa và xung đột mới.

- Hà! - Mãi sau ông mới thốt lên. - Đằng nào thì mày cũng phải tìm săn mấy cái đầu giặc Đức, nếu chẳng còn cách nào khác thì mày cứ đi đi. Cầu xin mọi sự diễn ra theo ý Chúa Giêsu. Còn tao, có lẽ tao phải sang ngay bên Zgorzelice, biết đâu ông lão Zych chẳng có cách làm dịu lòng cha tu viện trưởng… Tao thấy thương cho lão Zych quá chừng…

Nói đến đây, ông nhìn thẳng vào mắt Zbyszko, hỏi đột ngột:

- Còn mày, mày không thương Jagienka à?

- Cầu Chúa ban cho cô ấy sức khỏe và những gì tốt đẹp nhất trên đời! - Zbyszko đáp.

Chương 18

Ông Maćko nhẫn nại chờ suốt mấy ngày trời xem có tin gì từ Zgorzelice nhắn tới, hay cha tu viện trưởng có hồi tâm lại chăng, nhưng rốt cuộc quá khổ tâm vì phấp phỏng đợi chờ, ông quyết định đích thân đến gặp ông lão Zych. Tất cả những chuyện vừa xảy ra đều không phải là tội lỗi của ông, nhưng ông cũng muốn tìm hiểu xem ông Zych có giận gì ông không, chứ còn như cha tu viện trưởng thì ông chắc mười mươi là kể từ giờ trở đi, cơn giận của cha sẽ còn đè nặng lên đầu hai chú cháu nhà ông.

Tuy nhiên, ông vẫn muốn làm những gì có thể làm được để xoa dịu bớt cơn giận ấy. Vừa đi đường, ông vừa ngẫm nghĩ, xếp đặt mọi điều, xem ông sẽ nói gì với ai ở Zgorzelice, để khỏi mất lòng và giữ được tình thân thiện láng giềng từ xa xưa. Song không hiểu sao những ý nghĩ trong đầu ông cứ rời rạc, chẳng chịu dính vào nhau, vì vậy ông rất lấy làm mừng khỉ gặp mỗi mình Jagienka ở nhà, cô gái đón ông bằng cách gập mình chào theo lối cổ, và hôn tay ông - tóm lại: thân mật nhưng đượm buồn.

- Cha có nhà chứ cháu? - Ông hỏi.

- Có nhà ạ, nhưng đang cùng cha tu viện trưởng đi săn. Chẳng mấy chốc nữa họ sẽ về nhà thôi…

Nói đoạn, cô gái đưa ông vào nhà. Cả hai ngồi xuống, im lặng hồi lâu, rồi cô gái lên tiếng trước.

- Phải ở lại Bogdaniec một mình, bác có buồn không?

- Buồn lắm chứ. - Ông Maćko đáp. - Thế ra cháu đã biết chuyện thằng Zbyszko ra đi?

Jagienka khẽ thở dài:

- Cháu biết. Cháu biết ngay hôm ấy. Cháu cứ tưởng… là anh ấy sẽ ghé qua, để nói dù chỉ một lời, nhưng anh ấy không ghé.

- Nó ghé vào sao được cháu! - Ông Maćko nói. - Cha tu viện trưởng sẽ xé xác nó thành hai mảnh, với lại cả cha cháu cũng không muốn thấy mặt nó kia mà.

Cô lắc đầu, nói:

- Ấy! Cháu không để cho ai xúc phạm đến anh ấy đâu.

Nghe cô nói vậy, dẫu là trái tim chai sạn, ông Maćko chợt xúc động, xích lại gần cô và bảo:

- Chúa che chở cho cháu, con gái của ta! Con buồn, ta cũng buồn, bởi nói con hay rằng, cả cha tu viện trưởng lẫn cha đẻ con cũng chẳng yêu thương con bằng ta đâu. Ta thà chịu chết vì vết thương mà con đã chữa khỏi cho ta, cốt sao thằng ấy lấy con chứ không lấy kẻ khác.

Nhưng Jagienka đang ở trong phút nhớ nhung tiếc nuối, khi người ta không biết che giấu điều gì trong lòng, cô nói:

- Cháu sẽ chẳng bao giờ được gặp anh ấy nữa đâu, nếu có gặp chăng cũng chỉ là thấy anh ấy sống với cô Jurandówna kia thôi, nên cháu thà khóc đến mù mắt cho rảnh.

Và cô nâng vạt yếm lên che đôi mắt đang nhòa lệ.

Ông Maćko lên tiếng:

- Yên nào cháu! Nó đi thật, nhưng nhờ lượng Chúa, nó chẳng trở về cùng với cô Jurandówna kia đâu.

- Sao không về ạ? - Jagienka thổn thức dưới vạt yếm.

- Bởi lẽ ông Jurand không muốn gả con gái.

Nghe thấy thế, Jagienka đột ngột buông vạt yếm, quay sang ông Maćko, hỏi vội:

- Anh ấy cũng kể với cháu thế! Nhưng có thật không hở bác?

- Đúng như thế, đúng như Chúa ở trên trời.

- Nhưng tại sao vậy ạ?

- Ai mà biết được. Hoặc một lời thề nguyền nào đó cũng nên, đã thề rồi thì chẳng cách nào gỡ nổi. Ông ấy cũng thích thằng Zbyszko, bởi nó thề sẽ giúp ông trả thù, nhưng ngay cả chuyện đó cũng không làm ông ấy thay đổi. Lời khuyên giải của chính quận chúa Anna cũng vô ích. Ông Jurand không muốn nghe một lời cầu khẩn, khuyên can hay mệnh lệnh nào hết. Ông ấy bảo là không thể được. Thế chắc hẳn là có nguyên do gì đó chắc như đinh đóng cột, khiến ông ấy không thể làm khác, mà ông ấy là người cứng rắn, đã nói cái gì là không thay đổi. Còn cháu, con gái ạ, đừng mất niềm tin, mà hãy vững lòng. Thằng bé phải ra đi vì công lý, bởi nó đã thề sẽ cướp được mấy ngù lông công kia. Mà cô gái cũng chính là người đã lấy chàng mạng choàng lên đầu nó, ra dấu hiệu cho mọi người là muốn chọn nó làm chồng, nếu không thì suýt nữa người ta đã chặt béng đầu nó đi rồi, vì vậy nói gì thì nói, nó cũng phải chịu ơn cô ta. Lạy Chúa để cho cô gái ấy không thuộc về nó, nhưng theo luật lệ, nó đã là của cô ta. Ông Zych trách nó, cha tu viện trưởng hẳn sẽ thù ghét đến tróc da rã cốt mới thôi, cha giận cả bác nữa, nhưng nghĩ cho cùng thì nó phải làm gì đây chứ? Một khi đã mang ơn cô kia thì nó phải ra đi cho trọn đạo. Nó là quý tộc kia mà! Nhưng bác xin nói với cháu rằng, nếu nơi kia không có bọn Đức cao thủ nào đó hại được nó, thì nó đi thế nào cũng về thế ấy - trở về không chỉ với bác, lão già này, không chỉ với Bogdaniec, mà còn về với cháu nữa, bởi nó rất muốn gặp cháu.

- Anh ấy thích gì chuyện gặp cháu kia chứ! - Jagienka nói.

Nhưng cô vẫn xích gần ông Maćko, lay lay khuỷu tay ông mà hỏi:

- Sao bác biết? Nào? Chắc không có thế, phải không?

- Sao bác biết ư? - Ông Maćko đáp. - Bởi lẽ bác thấy khi phải ra đi, lòng nó nặng nề ra sao. Mà còn thế này nữa, khi nó đã nhất quyết ra đi rồi, bác mới hỏi: “Thế mày không thương cho Jagienka sao?” Nó bảo: “Cầu Chúa ban cho cô ấy sức khỏe và những điều tốt lành nhất” Rồi nó cứ thở dài sườn sượt, như mang trong bụng một cái bễ lò rèn ấy.

- Chắc không phải thế!… - Jagienka nhắc lại, khẽ hơn. - Nhưng bác cứ kể nữa đi…

- Thề có Chúa nhân từ, đúng thế mà!… Cô gái kia đối với nó không còn hấp dẫn nữa rồi, khi đã quen biết cháu. Tự cháu cũng biết đấy, không thể tìm đâu trên đời này một cô gái phổng phao xinh đẹp như cháu nữa. Nó đã cảm thấy ở cháu ý nguyện của Chúa, có khi còn nhiều hơn là cháu thấy ở nó nữa đấy. Đừng lo, con ạ.

- Ơn Chúa! - Jagienka thốt kêu lên.

Và chợt nhận ra điều mình vừa buột miệng thốt lên, cô lại giấu bộ mặt đỏ hồng như trái táo vào sau ống tay áo, còn ông Maćko thì mỉm cười, đưa tay vuốt hàng ria mép, rồi bảo:

- Heỵ, giá mà ta còn trẻ! Nhưng cháu hãy vững lòng lên, bởi bác đã thấy trước chuyện gì sẽ xảy ra. Nó ra đi, nó sẽ kiếm được đôi cựa gót hiệp sĩ tại triều đình công quốc Mazowsze, bởi nơi đó gần biên giới, tìm một thằng Thánh chiến chẳng khó gì… Trong dám bọn Đức cũng có những trang hiệp sĩ tuấn kiệt lẫy lừng lắm, mà nó cũng chẳng phải mình đồng da sắt gì, nhưng bác nghĩ rằng không phải thằng vớ vẩn nào cũng địch lại được nó đâu, bởi vì chuyện đánh đấm thì nó thạo lắm. Cháu thấy đấy, cả gã Cztan trang Rogowo lẫn Wilk trang Brzozowa đều bị nó dần cho một trận mê tơi chỉ trong nháy mắt, mặc dù cứ như người ta đồn thì bọn chúng cũng là những gã trai đáng khen và khỏe như gấu cả. Nó sẽ mang về những ngù lông công kia, nhưng sẽ không đón cô tiểu thư Jurandówna về đâu, bởi bác đã từng được trò chuyện với ông Jurand, bác hiểu ông ấy là người thế nào. Này, rồi sau đó thì sao? Sau đó nó sẽ trở về đây, chứ còn biết về đâu nữa?

- Anh ấy có mà về!

- Ha! Nếu cháu không ưng thì cũng chẳng hề gì. Nhưng cháu hãy nói hộ lại với cha tu viện trưởng và ông Zych những gì bác vừa nói với cháu, để các vị phần nào nguôi giận thằng Zbyszko.

- Cháu nói sao được? Cha cháu buồn nhiều hơn là giận, nhưng lúc này mà nhắc đến anh Zbyszko trước mặt cha tu viện trưởng thì quả chẳng an toàn. Cha đã trị cả cháu lẫn cha cháu về chuyện tay gia nhân mà cháu gửi cho anh Zbyszko rồi đấy!

- Gia nhân nào?

- Bác biết không? ở nhà cháu có một gã người Séc mà cha cháu bắt làm tù binh ở gần thành Boleslawiec, một gia nhân tốt bụng và trung thành. Người ta gọi tên hắn là Hlava. Cha cho cháu để phục dịch, bởi gã vốn là phú nông ở quê hương gã. Cháu cho gã một bộ giáp xứng đáng rồi phái hắn đi theo anh Zbyszko để đỡ dần và chăm lo anh ấy trong hoạn nạn, và nếu có chuyện gì - xin Chúa hãy che chở - thì báo tin cho cháu biết.. Cháu còn cho gã một túi tiền nhỏ đi đường, gã thề với cháu bằng sự cứu rỗi linh hồn là sẽ trung thành phục vụ anh Zbyszko cho đến chết.

- Con gái của bác! Chúa sẽ trả công cho con. Thế ông Zych không phản đối sao?

- Sao không phản đối! Cha cháu dứt khoát không cho phép, nhưng đến khi cháu quỳ xuống ôm chân thì cha cháu cũng ưng thuận. Với cha cháu chẳng có chuyện gì, nhưng với cha tu viện trưởng thì khi vừa nghe đám hề đồng kể cho biết, lập tức cả nhà ầm lên tiếng nguyền rủa của cha, cứ ngỡ như ngày phán xử cuối cùng đã đến, cha cháu phải trốn vào kho rơm. Mãi đến chiều, cha tu viện trưởng mới rủ lòng thương vì những giọt lệ của cháu, người còn cho cháu một tràng hạt nữa. Cháu chịu mắng nhưng sung sướng trong lòng, cốt sao anh Zbyszko có thêm người tùy tùng là được.

- Nói có Chúa lòng lành, bác không biết bây giờ bác yêu nó hay yêu cháu hơn nữa, con gái ạ. Nhưng nó cũng có một đoàn tùy tùng kha khá rồi, tiền bác cũng đưa cho nó, mặc dầu nó không muốn nhận… Thôi, Mazury cũng đâu phải ở bên kia biển mà lo…

Câu chuyện tiếp theo bị cắt ngang bởi tiếng chó sủa, tiếng hò reo và tiếng kèn đồng vang động trước nhà. Nghe thấy những tiếng động đó, Jagienka nói:

- Cha cháu và cha tu viện trưởng đi săn về đấy. Ta ra hiên đi bác, bởi tốt hơn cứ để cho cha tu viện trưởng trông thấy bác trước từ đằng xa hơn là đột ngột thấy trong nhà.

Nói đoạn, cô đưa ông Maćko ra tiền sảnh, ở đó họ trông thấy trên mặt tuyết trong sân có một đám đông người, ngựa, chó, cùng những con hươu và chó sói bị trúng lưỡi đòng hoặc trúng tên. Trông thấy ông Maćko, trước khi xuống ngựa, cha tu viện trưởng phóng một lưỡi đòng về phía ông, thực ra không phải để giết ông mà chẳng qua cha muốn chứng tỏ một cách rõ rệt nhất lòng căm giận của mình dối với người của trang Bogdaniec. Nhưng từ đằng xa, ông Maćko đã ngả mũ chào cha, như thể ông chẳng thấy chuyện gì xảy ra, còn Jagienka quả thực không hề nhận ra chuyện đó, bởi cô đang kinh ngạc bởi sự có mặt của hai kẻ theo đuổi mình trong đoàn tùy tùng của cha.

- Có mặt cả Cztan và Wilk! - Cô kêu lên. - Chắc họ gặp cha cháu trong rừng.

Trông thấy hai gã trai, ông Maćko như có gì đó chợt nhói lên nơi vết thương cũ. Thoáng qua đầu ông cái ý nghĩ một trong hai gã sẽ có thể lấy được Jagienka, và cùng với cô là cả ấp Moczydoly, cả đất đai của cha tu viện trưởng, cả rừng và cả tiền… Và nỗi tiếc thương cùng lòng căm giận cùng ùa đến bóp nghẹt trái tim ông, nhất là khi lát sau ông lại được trông thấy một điều mới nữa. Đó là gã Wilk trang Brzozowa, mặc dù cách đây chưa lâu cha gã còn định đánh nhau với cha tu viện trưởng, nhưng lúc này gã nhảy vội đến cạnh bàn đạp để giúp cha tu viện trưởng xuống ngựa, còn cha, sau khi xuống ngựa, lại thân mật dựa người vào vai gã trang chủ quý tộc trẻ tuổi kia.

“Thế là tu viện trưởng sẽ hòa với lão Wilk, ông Maćko nghĩ thầm, “rồi cha sẽ tặng đất và rừng làm của hồi môn cho cô con gái.”

Nhưng giọng nói của Jagienka vang lên đúng vào lúc ấy đã làm gián đoạn những ý nghĩ đau đớn của ông:

- Bọn họ đã lành sau khi bị anh Zbyszko nện, nhưng dù họ có tới đây hằng ngày đi nữa thì cũng chẳng hòng được gì đâu!

Ông Maćko ngoảnh lại nhìn - khuôn mặt cô gái đỏ hồng, cả vì giận lẫy vì lạnh, mắt cô như lóe lửa căm tức, mặc dù cô biết rất rõ rằng cả gã Wilk lẫn Cztan đã bênh vực cô tại quán và vì cô mà bị ăn đòn.

Ông Maćko thốt lên:

- Thôi đi! Cháu sẽ làm điều mà cha tu viện trưởng bắt phải làm.

Nhưng cô gái nói ngay lập tức:

- Cha tu viện trưởng sẽ làm chính điều mà cháu muốn.

“Lạy Chúa lòng lành!” Ông Maćko thầm nghĩ. “Thế mà cái thằng Zbyszko ngu ngốc kia bỏ lại một cô gái như vậy chứ!”

Chương 19

Trong khi đó, thật ra “chàng Zbyszko ngu ngốc” rời xa Bogdaniec mà trái tim nặng trĩu. Trước tiên, chàng thấy bơ vơ và lạ lẫm khi ra đi một mình không có ông chú ở bên, người mà từ những năm xưa đến nay chưa khi nào chàng rời xa, người mà chàng vốn quen thuộc đến nỗi bây giờ chàng cũng không hiểu không có ông thì mình sẽ xoay xở ra sao trong những chuyến lữ hành và trong chiến trận mai này. Hai nữa, chàng thương tiếc Jagienka, bởi mặc dù tự nhủ lòng là đi đến với Danusia mà chàng yêu thương với tất cả tâm hồn, nhưng ở bên Jagienka, chàng sung sướng và hạnh phúc quá, đến bây giờ mới cảm thấy rằng bên cô là cả niềm vui, còn xa cô là mênh mông nỗi buồn. Đến nỗi chàng cũng thấy ngạc nhiên trước nỗi nhớ thương của chính mình, thậm chí đâm lo lắng, bởi giá như chàng nhớ đến Jagienka như anh trai nhớ người em gái thì đâu có chuyện gì! Đằng này, chàng lại những mơ đến việc ôm hai bên hông cô gái mà đặt lên lưng ngựa hay đỡ xuống, mơ thấy được bế cô qua suối, được vắt cho tóc cô bớt ướt, được đi lang thang trong rừng với cô, được ngắm nhìn cô để lòng sung sướng. Chàng đã quá quen với những điều ấy, những điều đã trở thành quá dễ chịu với chàng, đến mức lúc này đây khi nhớ đến, chàng hoàn toàn quên bẵng mất là mình đang đi trên con đường thiên lý dài dằng đặc đến Mazury, mà trong mắt chàng chỉ hiển hiện cảnh tượng Jagienka đến cứu chàng trong rừng, khi đang quần nhau với con gấu. Ngỡ chuyện ấy mới vừa xảy ra hôm qua, cũng như chỉ vừa mới hôm qua chàng cùng cô gái đến hồ Odstajane săn hải ly. Tuy không hề thấy cảnh cô gái nhảy xuống nước bơi ra để bắt con hải ly bị trúng tên, nhưng chàng ngỡ như đã chính mắt trông thấy, và trong chàng xuân tình lại trào dâng hệt như vài tuần trước đây, khi làn gió ỡm ờ đã cố tình đùa cợt với chiếc váy của Jagienka.

Rồi lát sau, chàng chợt nhớ lại cảnh cô gái đến nhà thờ Krześnia với trang phục tuyệt mỹ thế nào, và mình đã kinh ngạc ra sao khi thấy một cô gái giản dị là thế chợt trở thành một tiểu thư dài các trang nhã, dòng dõi lá ngọc cành vàng. Tất cả những kỷ niệm ấy khiến cho trái tim chàng chợt có gì mơn trớn, một thứ gì vừa âu yếm vừa buồn buồn, lại vừa làm dậy lên niềm khao khát, và khi chàng chợt nghĩ rằng mình đã có thể làm bất cứ điều gì mình muốn với cô, rằng cô cũng khao khát đến với chàng biết bao, chàng nhớ những khi Jagienka đắm đuối nhìn vào mắt chàng và nồng nàn áp vào người, thì chàng cố lắm mới có thể ngồi yên trên lưng ngựa. “Nếu như ta đón đường gặp nàng ở đâu đó để giã từ,” chàng thầm nghĩ, “xin được ôm nàng một lần trước lúc lên đường, thì có lẽ nàng sẽ cho phép!” Nhưng ngay lập tức chàng cảm thấy không phải thế, rằng cô sẽ chẳng cho phép đâu, bởi chỉ mới nghĩ đến cảnh từ giã ấy thôi là chàng đã râm ran cả người, dẫu trời vẫn đang tiết chớm lạnh.

Rốt cuộc, kinh hoàng trước những hồi ức quá nghiêng về phía dục vọng ấy, chàng vội rũ bỏ chúng ra khỏi tâm trí như đã rũ bỏ lớp tuyết khô ra khỏi tấm áo choàng.

“Ta đang đi đến với Danusia, đến với người yêu dấu nhất!” Chàng tự nhủ lòng mình.

Và lúc ấy, chàng chợt nhận ra rằng đó là một thứ tình yêu khác hẳn, dường như thành kính hơn và ít xác thịt hơn. Rồi dần dần, khi đôi chân dậm trong bàn đạp tê cóng, khi gió rét buốt như khiến máu chàng đông lại, mọi ý tưởng của chàng bay về phía Danusia Jurandówna. Đó chính là người con gái mà chàng thật sự có nghĩa vụ phải phụng sự. Giá không có nàng, hẳn từ lâu đầu chàng đã phải rơi trên bãi chợ Kraków. Chính nàng đã tuyên bố trước giới hiệp sĩ và thị dân: “Chàng là của em!” Và chính bằng cách ấy, nàng đã cứu chàng thoát khỏi tay đao phủ, để từ bấy trở đi chàng thuộc về nàng như một nô lệ thuộc về bà chủ. Không phải chàng đã chọn nàng, mà chính nàng đã chọn chàng, không một sự cưỡng chống nào của ông Jurand có thể bác bỏ nổi điều đó. Chỉ mỗi mình cô gái mới có thể xua đuổi chàng, như nữ chủ xua đuổi đầy tớ, dẫu nếu có thế thì chàng cũng chẳng đi xa, bởi còn bị ràng buộc bởi lời thề nguyền. Nhưng chàng nghĩ là nàng sẽ chẳng xua đuổi chàng, mà sẽ rời triều đình Mazowsze để theo chàng đến cùng trời cuối đất, và khi nghĩ vậy chàng bèn thầm ca ngợi trong tâm linh cô gái con ông Jurand, và trách móc Jagienka, dường như chỉ do lỗi của cô, chỉ vì sự cám dỗ của cô, mà lòng chàng mới phân thành đôi ngả. Lúc này, chàng không hề nghĩ rằng chính Jagienka đã chữa lành vết thương cho ông Maćko, hơn nữa, nếu không có cô tới cứu chắc hẳn gấu đã xé xác chàng đêm nọ rồi - chàng cố tình lên án Jagienka, nghĩ rằng làm như thế là chàng đã phụng sự Danusia và có thể tự bào chữa trước chính mình.

Đúng lúc đó, gia nhân người Séc là Hlava do Jagienka phái tới vừa đến nơi, dắt theo một con ngựa chở hàng.

- Sáng danh Chúa! - Chàng người Séc vừa thốt lên vừa khom mình thật thấp để chào.

Zbyszko đã một đôi lần thấy chàng ta ở trang Zgorzelice nhưng không nhận ra, nên liền lên tiếng:

- Sáng danh Chúa đời đời. Ngươi là ai?

- Là kẻ tôi tớ của ngài, thưa cậu chủ cao minh.

- Sao lại tôi tớ của ta? Tôi tớ của ta kia kìa. - Chàng vừa nói vừa chỉ hai người Thổ được ông Zawisza mang gia huy Sulima trao tặng, cùng hai người làm công lực lưỡng đang cưỡi trên những con ngựa kéo xe và dắt theo đôi ngựa nòi dành cho hiệp sĩ. - Tôi tớ ta kia, còn ngươi, ai đã phái ngươi tới đây?

- Tiểu thư Jagienka con ông Zych trang Zgorzelice ạ.

- Tiểu thư Jagienka?

Zbyszko vừa mới nổi loạn trong lòng chống lại cô gái, trái tim chàng vẫn đang ngập tràn nỗi ác cảm, nên chàng bèn bảo:

- Ngươi hãy trở lại nhà, cảm ơn tiểu thư đã ban ơn, nhưng ta không cần ngươi.

Nhưng chàng trai Séc lắc đầu.

- Thưa cậu chủ, tôi không về đâu. Tôi đã được người ta tặng cho cậu chủ, hơn nữa tôi đã thề sống chết sẽ phục vụ cậu chủ.

- Nếu người ta tặng ngươi cho ta, vậy thì ngươi là đầy tớ của ta, phải không?

- Là tôi tớ của cậu chủ, thưa ngài.

- Vậy ta ra lệnh cho ngươi phải trở lại nhà.

- Tôi đã thề rồi mà, và dẫu tôi có là tù binh bị bắt ở thành Boleslawiec, một kẻ tôi tớ nghèo hèn, nhưng vẫn là một trang chủ.

Zbyszko nổi giận:

- Cút xéo ngay! Sao? Ngươi định phục vụ ta ngược với ý muốn của ta hở? Cút ngay, nếu không ta sẽ ra lệnh cho gia nhân giương nỏ lên bây giờ.

Nhưng chàng người Séc vẫn thản nhiên tháo chiếc áo choàng bằng dạ lót da chó sói dưới gấu, trao cho Zbyszko và bảo:

- Tiểu thư Jagienka còn gửi cho ngài thứ này nữa, thưa ngài.

- Ngươi muốn ta nện gãy xương hả? - Zbyszko vừa hỏi vừa giật chiếc gậy từ tay một người gia nhân.

- Còn có cả túi tiền nhỏ này để ngài sử dụng. - Chàng trai người Séc lại nói.

Zbyszko vung chiếc gậy lên, nhưng chàng chợt nhớ ra rằng mặc dù là tù binh, nhưng người gia nhân này vốn từng là một trang chủ, anh ta chịu ở lại nhà ông Zych có lẽ chỉ vì chưa có tiền để chuộc mình, vì vậy chàng lại hạ gậy xuống.

Chàng trai Séc cúi gập người đến sát chiếc bàn đạp của Zbyszko và thốt lên:

- Thưa ngài, xin chớ giận. Nếu ngài không cho phép tôi đi cùng, thì tôi cũng phải đi theo ngài một đôi dặm đường, bởi tôi đã thề trên sự cứu rỗi linh hồn là tôi sẽ đi.

- Thế nếu ta ra lệnh giết hay trói ngươi lại thì sao?

- Nếu ngài ra lệnh giết tôi, thì đó không phải là tội lỗi của tôi, còn nếu ngài ra lệnh trói, tôi sẽ nằm lại đây cho đến khi những người tốt tới cởi trói cho tôi hoặc lũ chó sói tới ăn thịt tôi.

Zbyszko không nói nữa, chỉ thúc ngựa phóng đi, theo sau là đám tùy tùng của chàng. Chàng trai người Séc với cánh nỏ trên vai và chiếc rìu trong tay phi ngựa theo phía sau, ủ kín người trong tấm da bò tót lông lá, bởi một cơn gió lạnh giá bắt đầu nổi lên, mang theo những vụn tuyết.

Cơn bão tuyết mỗi lúc một mạnh thêm. Mặc dù đã mặc áo lông, hai gia nhân người Thổ vẫn lạnh cóng, những gia nhân khác của Zbyszko cũng phải vung chân múa tay cho khỏi rét, còn bản thân chàng, do mặc không đủ ấm, cũng bắt đầu đưa mắt liếc về chiếc áo choàng da sói mà Hlava mang tới, và lát sau chàng đành phải bảo một tùy tùng người Thổ đưa nó cho chàng.

Quấn mình thật kín trong tấm áo, chẳng mấy chốc chàng đã thấy hơi ấm lan tỏa toàn thân. Đặc biệt, chiếc mũ áo choàng hết sức tiện lợi, nó che cho mắt và phần lớn mặt chàng, khiến gió lốc gần như không còn hành hạ chàng nữa. Khi ấy, bất giác chàng thầm nghĩ rằng dẫu sao Jagienka cũng quả là một thiếu nữ tốt bụng. Chàng bèn kìm bớt ngựa lại, bởi chợt muốn hỏi chàng trai Séc về cô gái và mọi chuyện đã xảy ra ở trang Zgorzelice.

Chàng bèn gật đầu với chàng trai Séc và hỏi:

- Thế ông Zych có biết tiểu thư gửi ngươi đến cho ta không?

- Ông chủ có biết ạ. - Hlava đáp.

- Thế ông không giữ lại sao?

- Có giữ ạ.

- Ngươi hãy kể xem chuyện thế nào?

- Đức ông đi khắp nhà, còn tiểu thư bám theo sau. Ông quát mắng, tiểu thư không nói một lời, chỉ đợi khi ông quay lại là tiểu thư quỳ xuống ôm gối ông. Vẫn không thốt ra một lời nào cả. Mãi sau ông chủ bảo: “Mày câm à, mà không nói lấy một tiếng? Nói đi, bởi rốt cuộc tao sẽ cho phép, mà hễ tao cho phép, thì cha tu viện trưởng vặn đầu tao chứ chẳng không?” Đến lúc ấy tiểu thư mới hiểu rằng ông chủ đã thuận theo ý mình, tiểu thư bèn vừa khóc vừa cảm ơn. Ông chủ mắng tiểu thư là vượt quyền ông, chuyện gì ông cũng phải chiều theo ý tiểu thư, cuối cùng ông bảo: “Mày hãy hứa là sẽ không lén trốn đi chia tay với nó thì tao mới cho phép, nếu không thì thôi.” Tiểu thư buồn quá, nhưng cũng hứa. Ông chủ mừng lắm, bởi cả ông lẫn cha tu viện trưởng chỉ sợ tiểu thư muốn trốn đi gặp ngài mà thôi… A, nhưng đến thế chưa xong đâu, bởi sau tiểu thư lại muốn tôi đem theo hai con ngựa nữa, đức ông không cho, tiểu thư muốn gửi chiếc áo khoác lông sói và túi tiền, ông cũng không cho. Nhưng mệnh lệnh của ông thì cô coi ra gì! Nếu tiểu thư có phẫn chí muốn đốt cả nhà đi nữa thì ông cũng thuận thôi. Vì vậy mà có con ngựa, có chiếc áo lông sói và túi tiền đây…

“Thật là một cô gái tận tụy hết lòng!” Zbyszko nghĩ thầm trong dạ. Lát sau, chàng hỏi to thành tiếng.

- Thế với cha tu viện trưởng thì có cực lắm không?…

Chàng trai người Séc mỉm cười như một gã gia nhân tinh khôn, thấu hiểu mọi chuyện xảy ra chung quanh, rồi đáp:

- Hai cha con ông chủ giấu cha tu viện trưởng chuyện này, tôi không rõ về sau thế nào nếu cha hay chuyện, bởi lẽ tôi ra đi trước. Cha thì bao giờ chẳng thế, đôi khi quát mắng tiểu thư, nhưng rồi sau lại đưa mắt nhìn theo và nghĩ xem ngài có xúc phạm đến tiểu thư không. Chính mắt tôi trông thấy, có lần ngài rầy la tiểu thư, rồi sau đó đích thân đi mở rương, mang ra một sợi đây chuyền tuyệt vời, dẫu có tới kinh đô Kraków cũng không tìm ra được, đưa cho tiểu thư và bảo: “Thôi nào, con!” Với cha tu viện trưởng, tiểu thư cũng sẽ thu xếp được thôi, bởi ngài yêu tiểu thư hơn cả cha đẻ cô nữa kia.

- Hẳn là thế rồi.

- Như Đức Chúa ngự trên thiên giới vậy.

Nói đến đây, cả hai cùng im lặng phi ngựa đi hồi lâu giữa gió trời thét gào và những bông tuyết rơi lả tả. Đột nhiên Zbyszko ghìm ngựa lại, vì ở bên bìa rừng chợt vang lên một tiếng kêu não nùng thảm đạm, bị chìm đi trong tiếng cây rừng ầm ào:

- Hỡi các tín đồ Ki-tô, hãy cứu một bầy tôi của Chúa đang lâm nạn!

Cùng lúc đó, một người ăn mặc nửa thầy tu nửa dân thường lao ra đường, dừng ngay trước mặt Zbyszko và kêu lớn:

- Dẫu ngài là ai, xin hãy giúp đỡ người anh em đồng loại đang gặp cảnh khốn nguy!

- Có chuyện gì thế, mà ngươi là ai? - Chàng hiệp sĩ trẻ hỏi.

- Tôi phụng sự Chúa, dẫu chưa được ban ơn thánh! Còn tai họa là sáng nay, con ngựa chở hòm đồ thánh giật cương trốn mất, để tôi lại một mình không tấc sắt trong tay, mà đêm tối sắp đến rồi, lũ thú dữ sắp sửa lên tiếng trong rừng rậm. Tôi sẽ chết mất xác nếu các ngài không cứu cho.

- Nếu ngươi chết mà ta không cứu, thì ta sẽ phải gánh chịu những tội lỗi của ngươi, - Zbyszko nói, - nhưng ta làm sao tin được ngươi nói có đúng không, hay ngươi lại chỉ là một tên du đãng hoặc phường thảo khấu hoành hành trên những nẻo đường quan?

- Nhìn hòm xiểng tôi đây thì biết chứ, thưa ngài. Không ít kẻ sẵn sàng đánh đổi cả túi tiền đựng đầy căng những đồng dukat để có được những gì chứa đựng trong hòm này, nhưng tôi sẽ chia sẻ chúng với ngài không lấy một đồng, chỉ cần ngài cứu tôi theo và mang giùm những chiếc rương đây nữa.

- Ngươi bảo ngươi là bầy tôi phụng thờ Chúa, há lại không biết rằng cứu người không phải để được nhận những phần thưởng phàm trần, mà chỉ vì ơn thiên giới sao? Mà sao ngươi có thể giữ lại rương hòm, nếu con ngựa chở đồ đã rứt cương chạy mất?

- Bởi lẽ trước khi tôi tìm được ngựa thì nó đã bị lũ sói trong rừng xé xác ngoài trảng trống mất rồi, chỉ đôi hòm này còn lại, tôi phải lôi mãi mới ra được đến đường để trông đợi tình thương hại và sự cứu rỗi ở những con người nhân hậu.

Nói đoạn, để chứng minh mình nói thật, gã chỉ hai chiếc hòm bện bằng vỏ cây đặt dưới gốc thông. Zbyszko nhìn chúng hơi nghi ngại, bởi người này chàng thấy có vẻ không lương thiện, hơn nữa tuy giọng nói của gã khá trơn tru song vẫn để lộ âm sắc của một kẻ lạc loài từ phương xa tới. Nhưng chàng không muốn từ chối giúp đỡ gã, nên chàng cho phép gã được xếp cả đôi hòm nhẹ một cách lạ lùng ấy lên lưng con ngựa đi không mà chàng trai người Séc vẫn dắt theo.

- Cầu Chúa ban cho ngài nhiều chiến công, hỡi hiệp sĩ can trường! - Người lạ mặt thốt lên.

Rồi sau đó, khi nhìn tỏ khuôn mặt còn quá trẻ trung của Zbyszko, gã thấp giọng nói thêm:

- Và ban thêm ít râu ria cho ngài nữa!

Lát sau, gã đã phi ngựa cạnh chàng trai người Séc. Suốt hồi lâu chẳng ai nói với ai lời nào, vì gió buốt căm căm và tiếng cây rừng ầm ào dữ dội. Lát sau, khi trời hơi lặng bớt, Zbyszko chợt nghe sau lưng câu chuyên sau đây:

- Tôi không cãi chuyện ông đã từng tới Roma, nhưng trông ông cứ như một gã nghiện bia ấy. - Chàng Séc bảo.

- Coi chừng kẻo lại bị nguyền rủa đời đời đấy, - người lạ mặt nói, - bởi lẽ ngươi đang được nói chuyện với một con người mà lễ phục sinh vừa rồi mới được ăn trứng luộc cùng Đức Cha thiêng liêng đấy… Vả, trời lạnh thế này, nói chuyện bia bọt làm gì, trừ phi bia đun nóng thì không kể. Này, mà nếu nhà ngươi có mang theo một bầu rượu bên mình để dùng khi đi đường thì hãy cho ta hai, ba ngụm, ta sẽ giảm cho ngươi một tháng trong luyện ngục.[157]

157. Theo Ki-tô giáo, luyện ngục (purgatorium) là nơi linh hồn của những người đã chết được thanh tẩy, trước khi được vào thiên đàng.

- Chính ông đã bảo ông chưa được ban chức thánh, vậy ông giảm cho tôi một tháng ngục luyện sao được?

- Chức thánh ta chưa có, nhưng đầu ta dẫu sao cũng được cạo sạch rồi, nên ta được phép làm việc đó, hơn nữa ta còn mang theo cả những vật chuộc tội lẫn các thánh tích đây này.

- Trong mấy cái hòm vỏ cây kia à? - Chàng Séc hỏi.

- Trong mấy cái hòm ấy! Nếu được thấy những gì ta có, hẳn các ngươi sẽ quỳ úp mặt xuống đất cả lượt, và không riêng gì các ngươi đâu, tất tần tật những cây thông kia lẫn muông thú trong rừng đều làm thế cả.

Nhưng vốn là một gia nhân tinh khôn và giàu kinh nghiệm, chàng trai Séc bèn nhìn gã thầy tu dở đang đòi bán phép chuộc tội kia, vẻ đầy ngờ vực rồi bảo:

- Lũ sói ăn thịt ngựa mất rồi à?

- Ăn rồi, bởi chúng có họ với quỷ sứ, nhưng chúng đã bị vỡ bụng ra rồi. Chính mắt ta đã trông thấy một con bị nứt toang bụng. Nếu ngươi có rượu vang thì đưa đây ta, mặc dù gió hơi lặng nhưng ta bị cóng cả người khi phải ngồi chờ bên đường lúc nãy.

Nhưng chàng trai Séc chẳng đưa rượu, cả hai lại im lặng đi tiếp, cho đến lúc chính gã buôn thánh tích phải lên tiếng trước:

- Các ngươi đi đến đâu vậy?

- Còn xa. Mà bây giờ hẵng đến Sieradz đã. Ông đi với chúng tôi chứ?

- Đành thế thôi. Ta sẽ ngủ tạm qua đêm trong tàu ngựa, ngày mai có thể ngài hiệp sĩ thánh thiện kia sẽ tặng cho ta con ngựa cũng nên, khi ấy ta lại lên đường đi tiếp.

- Ông người ở đâu?

- Dưới quyền các ông chủ Phổ, ở gần Malborg.

Nghe thấy thế, Zbyszko quay đầu lại ra hiệu cho kẻ lạ mặt đến gần chàng.

- Ngươi ở gần thành Malborg à? - Chàng hỏi. - Ngươi vừa rời nơi đó phải không?

- Thưa vâng, ở gần thành Malborg ạ.

- Nhưng có lẽ ngươi không phải dân Đức, bởi ngươi nói tiếng nói của chúng ta thạo lắm. Tên ngươi là gì?

- Dạ thưa tôi là người Đức, người ta gọi tôi là Sanderus. Tôi nói được tiếng nói các ngài bởi tôi sinh tại thành Toruń, nơi dân chúng ai cũng nói thứ tiếng đó. Về sau tôi sinh sống ở thành Malborg, nhưng cả ở đó nữa cũng thế! Mà ngay cả các vị hiệp sĩ của Giáo đoàn cũng hiểu được tiếng nói các ngài.

- Ngươi rời thành Malborg lâu chưa?

- Thưa ngài, tôi đã từng đến Đất Thánh, sau đó đến Roma và thành Constantinople, từ đó tôi vượt qua đất Pháp trở về Malborg, còn từ Malborg tôi chở các thánh tích đến Mazowsze, những thứ mà các tín đồ Ki-tô mộ đạo rất sẵn lòng mua để cứu rỗi linh hồn.

- Ngươi đã đến Plock hoặc Warszawa bao giờ chưa?

- Tôi đã đến cả hai nơi, thưa ngài. Cầu Chúa ban sức khỏe cho cả hai vị quận chúa! Đâu phải bỗng dưng mà các hiệp sĩ Phổ cũng yêu mến quận chúa Aleksandra, đó là một đức bà mộ đạo, tuy quận chúa Anna Januszowa cũng không kém phần nào.

- Ngươi có gặp triều thần quận công Warszawa chứ?

- Tôi không gặp triều thần ở Warszawa mà ở Ciechanow, nơi cả hai cung đình đã nhiệt thành tiếp đãi tôi, một bề tôi của Chúa, và đã hào phóng tặng quà cho tôi trước lúc lên đường. Nhưng tôi cũng đã để lại những thánh tích sẽ mang tới cho họ ân phước của Chúa.

Zbyszko định hỏi thăm tin Danusia, nhưng chợt thấy rụt rè và xấu hổ, bởi chàng hiểu rằng như thế cũng có nghĩa như thể thổ lộ tình yêu của mình với một người lạ mặt, một kẻ gốc gác quê mùa, hơn nữa trông lại đáng ngờ và rất có thể là một kẻ chuyên lừa đảo. Vì vậy, sau hồi lâu im lặng, chàng hỏi:

- Ngươi chở những thánh tích gì theo thế?

- Tôi chở theo đây cả những linh vật chuộc lỗi lẫn các loại thánh tích khác nhau. Vật chuộc tội có loại chuộc hoàn toàn cho năm trăm năm, có loại ba trăm năm, có loại hai trăm, cũng có loại rẻ hơn dành cho những kẻ nghèo khó, để họ có thể mua mà rút ngắn bớt thời gian trải qua ngục luyện. Tôi có những vật chuộc tội cho quá khứ lẫn tương lai, và xin ngài chớ nghĩ rằng tôi cất giấu cho riêng mình những món tiền mà người ta mua chúng nhé… Một mẩu bánh mì đen, một ngụm nước - đó là tất cả những gì dành cho tôi, còn trọn mọi thứ kiếm được tôi đều chở đến Roma để quyên góp cho cuộc thập tự chinh mới. Khắp thế gian này đang đầy rẫy những kẻ moi tiền thiên hạ, mọi thứ của chúng đều giả hết: cả linh vật chuộc tội, cả thánh tích, cả kim ấn, cả chứng chỉ, những kẻ mà Đức Cha thiêng liêng đã sáng suốt gửi bố cáo truy lùng, nhưng mà riêng tôi thì cha tu viện trưởng thành Sieradz đã xúc phạm một cách bất công, bởi lẽ các ấn tín của tôi đều là thứ thiệt. Xin ngài hãy nhìn xem thật kỹ ấn tín trên sáp này rồi tự ngài hãy phán xét.

- Thế cha tu viện trưởng Sieradz bảo gì?

- Ôi, thưa ngài! Hình như cha đã lầm tưởng rằng tôi bị nhiễm tà thuyết của Wiklef[158]. Nếu các ngài đến Sieradz, như tên giám mã của ngài vừa nói, thì tốt nhất tôi thấy không nên giáp mặt cha, để tránh khỏi dẫn cha vào tội phỉ báng thánh tích.

158. Wildef John (1324 - 1384), giáo sư trường Oxford, một nhà hoạt đông xã hội và cải cách tôn giáo ở Anh, bị coi là theo dị giáo.

- Nghĩa là nói tóm lại, cha coi ngươi là một kẻ lừa đảo và một thằng kẻ cướp.

- Giá như chỉ động đến tôi thôi, thưa ngài, tôi sẽ tha thứ cho cha vì tình đồng loại, vả chăng tôi cũng đã tha thứ sẵn rồi. Nhưng cha tu viện trưởng lại dám phỉ báng những vật thiêng liêng của tôi, điều mà tôi e rằng sẽ khiến cha bị rủa nguyền vô phương cứu chữa.

- Ngươi có những thứ hàng thiêng liêng gì đó?

- Thưa, đó là những thứ mà không tiện nghe đến khi đang đội mũ trên đầu. Nhưng bây giờ sẵn có các vật chuộc tội đây, tôi xin cho các ngài được phép miễn cất mũ, vì gió lại đang nổi lên kia rồi. Vậy thì các ngài có thể mua những vật chuộc tội ấy mà không bị coi là phạm lỗi. Gì mà tôi chẳng có kia chứ? Tôi có chiếc móng của con lừa mà Chúa dùng để cưỡi khi chạy sang xứ Ai Cập, mà sau đó người ta đã tìm được gần các kim tự tháp. Vua Aragonia[159] đã trả tôi năm mươi đồng dukat bằng vàng ròng để mua nó. Tôi có chiếc lông cánh bị rơi của tổng lãnh thiên sứ Gabriel trong lúc truyền tin, hai cái đầu chim cút do Chúa gửi xuống cho người Israel trên sa mạc, món dầu sôi mà bọn ngoại giáo dùng để bỏ Thánh Jan vào, các nấc của chiếc thang mà Jakub đã từng mơ thấy, những giọt nước mắt của Thánh nữ Maria xứ Ai Cập, một chút gỉ sét từ những chiếc chìa khóa của Thánh Piotr… Không tài nào kể hết mọi thứ được, bởi tôi đang rét cóng cả người, mà tên giám mã của ngài lại không muốn chia sẻ với tôi một ngụm rượu vang, vả có kể đến tối cũng chẳng thể được hết.

159. Hồi đó Aragonia và Castilia là hai vương quốc chính trong trận bán đảo Pirene, sau khi sáp nhập với nhau (năm 1469) hình thành vương quốc Tây Ban Nha.

- Đó quả là những thánh tích vĩ đại, nếu như chúng dũng là của thật! - Zbyszko nói.

- Nếu như đúng là của thật? Xin ngài hãy giật ngay chiếc giáo trong tay kẻ nô bộc kia và chĩa ngọn ra đi, bởi quỷ sứ đang lượn quanh kẻ nào lỡ sa vào ý nghĩ đó. Xin ngài hãy giữ cho chúng ở cách xa mình một tầm giáo. Còn nếu như ngài không muốn mang vạ vào thân thì hãy mua của tôi một vật chuộc tội cho lỗi kia, nếu không chỉ trong ba tuần, người mà ngài yêu mến nhất trên đời sẽ phải chết.

Zbyszko đâm kinh sợ lời đe dọa, bởi chàng thốt nghĩ đến Danusia; chàng bèn đáp:

- Không phải ta không tin, mà chính ngài tu viện trưởng dòng Dominikan ở Sieradz đấy.

- Xin ngài hãy trông lớp sáp trên ấn tín đây này. Còn về cha tu viện trưởng thì họa có Chúa mới hay ông ấy có còn sống hay chăng, bởi lẽ công lý của Chúa thường thực thi chóng lắm.

Nhưng khi họ đến thành Sieradz, hóa ra cha tu viện trưởng vẫn còn sống. Thậm chí Zbyszko còn đến gặp cha để hiến tiền cho hai lễ misa, một để cầu nguyện cho ông Maćko, còn một để cầu xin đạt được những ngù lông công mà chàng đang tìm kiếm. Cũng như nhiều cha khác ở Ba Lan hồi ấy, cha tu viện trưởng là dân ngoại quốc, gốc người Cylia[160], nhưng trải qua bốn mươi năm sống ở thành Sieradz, cha đã học thành thạo tiếng Ba Lan và là kẻ thù không đội trời chung với bọn Thánh chiến. Vì vậy khi được biết dự định của Zbyszko, ông bảo:

160. Cylia hay Cyleja, một công quốc ở biên giới miền nam xứ Styria. Một công tước xứ Cyleja kết hôn với con gái của vua Kazimierz Vĩ Đại; còn đến lượt con gái ông ta, Anna Cylejska, là vợ kế của vua Jagiełło.

- Bọn chúng nó rồi sẽ phải chịu hình phạt lớn hơn của Chúa, nhưng ta không ngăn việc con định làm, trước hết vì con đã thề nguyền, hai nữa vì những tội ác mà bọn chúng gây ra ở Sieradz này đây, thì bàn tay Ba Lan không bao giờ không cuộn thành nắm đấm.

- Bọn chúng đã làm gì vậy, thưa cha? - Zbyszko hỏi, rất sẵn lòng được biết tỏ tường mọi tội ác của bọn Thánh chiến.

Nghe chàng hỏi, cha tu viện trưởng cao tuổi chìa hai bàn tay ra, và trước tiên cha lớn tiếng đọc bài kinh “Yên nghỉ đời đời”, rồi tiếp đó ngồi xuống ghế, mắt nhắm nghiền hồi lâu, dường như muốn nhớ lại những hồi ức thuở xưa, mãi sau cha mới nói:

- Kẻ đưa chúng tới đây là Wincenty xứ Samotula[161]. Hồi ấy ta hai mươi tuổi, mới từ Cylia tới đây cùng với chú ta là cha Petzoldt.

161. Wincenty xứ Samotula (? - 1332), nguyên phó vương vùng Wielkopolska kiêm thống đốc Poznań, sau khi bị vua Lokietek tước quyền đã liên minh với công quốc Brandenburgia và quân Thánh chiến, tấn công Ba Lan năm 1331. Về sau ông hối hận và đã góp phần vào chiến thắng Plowce.

Bọn Thánh chiến tấn công thành vào ban đêm[162] và thiêu trụi thành phố. Chúng ta núp sau bức tường, trông thấy tận mắt cảnh chúng dùng kiếm chém đàn ông, đàn bà, trẻ con trên bãi chợ hoặc ném trẻ sơ sinh vào lửa… Ta trông thấy cả các cha bị giết hại, bởi trong cơn cuồng khấu chúng không tha một ai. Cha tu viện trưởng Mikołaj, vốn người Elbląg, có quen viên lãnh binh Herman[163] đang chỉ huy quân Thánh chiến, nên cha bèn dẫn theo các đồng đạo cao tuổi đến gặp viên hiệp sĩ tàn bạo nọ, quỳ xuống trước mặt gã, cầu nguyện bằng tiếng Đức, xin gã hãy thương cho dòng máu Ki-tô. Gã bảo cha: “Ta không hiểu!” và ra lệnh tiếp tục tàn sát dân lành. Người tu hành cũng bị giết, cả chú Petzoldt của ta cũng thế, còn cha Mikołaj thì bị chúng buộc vào đuôi ngựa lôi đi… Đến sáng thì không còn lấy một ai trong thành sống sót, trừ bọn Thánh chiến và một mình ta, trốn trận chiếc xà treo chuông. Chúa đã trừng phạt chúng vì tội ác ấy ở thành Plowce, nhưng bọn chúng vẫn không thôi rình rập sự sụp đổ của vương quốc Ki-tô giáo này, và chúng sẽ còn rình rập cho đến khi bị bàn tay Chúa diệt sạch mới thôi.

162. Năm 1331, quân Thánh chiến tập kích thành Sieradz, giết sạch toàn bộ dân chúng trong thành, triệt phá thành phố.

163. Herman von Oettinger, lãnh binh vùng Balga, đồ tể số một gây nhiều tội ác nhất với nhân dân Ba Lan trong cuộc tấn công năm 1331, đã tự tay đốt cháy mười sáu nhà thờ, triệt hạ nhiều thành và trang ấp, cướp của, giết hại dân thường.

- Chính ở Plowce, gần như toàn bộ đàn ông của dòng họ con đã ngã xuống, song con không tiếc thương họ, một khi Chúa đã ban cho đức vua Loldetek một chiến thắng vĩ đại nhường ấy với hai mươi nghìn quân Đức bị tiêu vong.[164]

164. Thực ra, theo thư của giám mục Kujaw năm 1331, có 4187 quân Thánh chiến được chôn ở gần thành Plowce.

- Rồi con sẽ còn được thấy một cuộc chiến lớn hơn và những chiến thắng lẫy lừng hơn. - Cha tu viện trưởng bảo.

- Amen! - Zbyszko nói.

Rồi hai người bàn sang chuyện khác. Chàng hiệp sĩ trẻ hỏi cha về gã buôn thánh tích mà chàng bắt gặp trên đường, mới được cho hay rằng khối kẻ lừa đảo như gã hiện đang hành nghề dọc đường để đánh lừa những người cả tin. Cha tu viện trưởng cũng cho chàng hay rằng nhiều sắc lệnh của Giáo hoàng yêu cầu các giám mục phải lùng bắt bọn buôn thần bán thánh đó, xử tội ngay những kẻ không có tín bài và triện ấn đích thực. Gã buôn thánh tích kia có những chứng chỉ rất đáng ngờ, nên cha đã định đưa gã ra tòa giám mục. Nếu xét thấy gã quả là tín sứ được phép mang phân phát vật chuộc tội thì gã sẽ chẳng bị phạt gì. Ấy thế nhưng gã lại trốn đi. Cũng có thể gã trốn chỉ vì sợ nhỡ độ đường, nhưng việc trốn chạy kia càng khiến gã đáng ngờ hơn nữa.

Cuối buổi gặp gỡ, cha tu viện trưởng mời Zbyszko nghỉ đêm trong tu viện, nhưng chàng không thể nhận lời cha, bởi vì chàng còn muốn treo trước cửa tửu quán một tờ tuyên bố, thách thức tất cả các hiệp sĩ hãy quyết đấu trên bộ hay trên ngựa, nếu không chịu công nhận nàng Danusia Jurandówna là vị tiểu thư xinh đẹp và đức hạnh nhất trong toàn vương quốc. Mà tờ bố cáo ấy thì chẳng thể treo ở cổng tu viện. Cả cha tu viện trưởng lẫn các tu sĩ, không ai muốn viết cho chàng một tờ bố cáo với nội dung như vậy, vì thế chàng hiệp sĩ trẻ đâm bối rối, không biết nên làm thế nào. Mãi đến khi quay về tửu quán, chàng mới nảy ra ý nhờ gã buôn thánh tích viết giúp.

- Cha tu viện trưởng không rõ ngươi có phải là một tên lừa lọc đểu cáng hay không, - chàng bảo gã, - cha nói thế này: “Nếu y có chứng chỉ thật, thì sao lại sợ tòa án của đức giám mục kia chứ?”

- Dạ thưa, tôi chẳng sợ đức giám mục đâu, - Sanderus đáp, - chỉ e các tu sĩ không rành triện ấn. Thực ra tôi những định đến thẳng Kraków kia, nhưng không có ngựa, đành phải cố đợi đến khi có ai hảo tâm hiến tặng một con. Còn bây giờ, tôi tạm hẵng gửi trước một bức thư có đóng dấu của chính tôi đã.

- Ta cũng nghĩ nếu quả thực ngươi biết chữ, thì điều đó chứng tỏ ngươi không phải kẻ cục súc bần dân. Nhưng ngươi định gửi thư đi bằng cách nào?

- Gửi một người hành hương hoặc một tu sĩ lang thang nào đó chứ ạ. Có không ít người tìm đến Kraków viếng mộ hoàng hậu.

- Ngươi có thể viết cho ta một tờ bố cáo không?

- Tôi sẽ viết tất thảy những gì ngài bảo, thưa ngài, trơn tru, đi thẳng vào việc, dù có viết trên ván cũng thế.

- Tốt nhất là viết trên ván gỗ, - Zbyszko vui mừng nói, - nó sẽ không bị rách, mà về sau còn dùng được vào việc khác.

Quả thực một lát sau, khi đám gia nhân tìm được một tấm ván mang đến, gã Sanderus liền bắt tay vào viết. Gã viết điều gì trên đó thì Zbyszko không biết nên không đọc được, nhưng chàng vẫn ra lệnh đóng ngay lời thách đấu ấy lên cửa, bên dưới chiếc khiên được hai gia nhân người Thổ thay nhau canh giữ. Kẻ nào đâm mũi giáo vào khiên là kẻ ấy nhận lời thách đấu. Nhưng hẳn ở thành Sieradz không có một ai tình nguyện làm việc ấy, bởi suốt cả ngày hôm ấy cho đến tận trưa hôm sau, chẳng có lần nào chiếc khiên bị mũi giáo đâm vào kêu thành tiếng. Đến trưa hôm sau thì chàng trẻ tuổi phải tiếp tục lên đường với tâm trạng hơi phiền muộn.

Nhưng trước khi chàng lên đường, gã Sanderus đến gặp chàng và bảo:

- Giá như ngài treo khiên ở vùng đất của các hiệp sĩ Thánh chiến, thì chắc hẳn bây giờ giám mã đã phải thắt các đai giáp phục cho ngài.

- Sao lại thế? Hiệp sĩ Thánh chiến là tu sĩ nên đâu có quyền chọn nữ chúa mà mình yêu mến, bởi họ không được phép.

- Tôi không rõ bọn họ có được phép hay không, nhưng nữ chúa trái tim thì họ có đấy. Quả tình một hiệp sĩ Thánh chiến nếu không bị xúc phạm sẽ không thể nhận lời thách đấu với kẻ khác, bởi vì đã thề rằng chỉ quyết đấu để bảo vệ tín ngưỡng mà thôi, nhưng ngoài các tu sĩ, ở vùng họ còn có khối hiệp sĩ không tu, từ tứ xứ kéo đến để giúp sức cho các khối hiệp sĩ Thánh chiến. Bọn này, nhất là các hiệp sĩ Pháp, thì chỉ lăm lăm nhìn xem có ai để đánh nhau hay không thôi.

- Ha! Ta đã từng gặp chúng ở thành Wilno, nhưng chắc Chúa cũng sẽ cho phép ta được giáp mặt chúng ở thành Malborg nữa. Ta cần mấy cái ngù lông công trên mũ trụ, bởi ta đã thề sẽ cướp được - ngươi hiểu chứ?

- Vậy thưa ngài, xin ngài hãy mua lại của tôi đây hai hoặc ba giọt mồ hôi Thánh Jerzy đã đổ ra khi đánh nhau với rồng, vì không thánh tích nào có thể có ích cho người hiệp sĩ hơn thứ này đây! Đổi lại thánh tích ấy, ngài hãy cho tôi con ngựa mà tôi được cưỡi hôm nọ ấy. Và khi ấy, nhất định tôi sẽ tặng thêm cho ngài một chút vật chuộc tội để bù cho dòng máu Ki-tô mà ngài sẽ đổ ra trong chiến đấu.

- Im đi, nếu không ta cáu đấy. Ta sẽ không thèm mua hàng của ngươi nếu không biết chúng có phải là thật hay không.

- Xin ngài cứ đi thẳng đến triều đình Mazowsze gặp quận công Janusz như ngài đã định. Ngài cứ hỏi thăm xem ở đấy người ta đã mua của tôi bao nhiêu thứ thánh tích - cả quận chúa, cả các hiệp sĩ, cả các tiểu thư trong đám cưới mà tôi đã được mời tham dự.

- Đám cưới nào? - Zbyszko hỏi.

- Như lệ thường hồi kỳ trước giáng sinh ấy mà, giới hiệp sĩ ở các trang đua nhau cưới vợ, bởi người ta đồn rằng sắp có chiến tranh giữa đức vua Ba Lan với các hiệp sĩ Phổ để giành vùng đất Dobrzyń… Một số kẻ tự nhủ: “Họa có Chúa mới hay mình có còn được sống nữa hay không”, nên trước đó họ muốn được hưởng hạnh phúc với đàn bà cái đã…

Tin chiến tranh khiến Zbyszko rất quan tâm, nhưng chàng còn quan tâm hơn khi nghe Sanderus nói đến chuyện dựng vợ gả chồng, nên bèn hỏi:

- Thế cô dâu là những ai vậy?

- Các cung nữ của quận chúa. Không biết có còn cô nào sót không, bởi tôi có nghe quận chúa bảo rằng bà phải đi tìm đám cung nữ mới mất thôi.

Nghe gã nói thế, Zbyszko nín lặng giây lâu, rồi hỏi tiếp với giọng khác hẳn:

- Thế tiểu thư Danusia Jurandówna, người có tên trên tấm bảng ngươi viết ấy, cũng đi lấy chồng à?

Sanderus ngần ngừ, trước hết bởi lẽ gã chẳng biết điều gì thật rõ, hai nữa, gã nghĩ rằng cứ giữ cho anh chàng hiệp sĩ này phấp phỏng thì gã có ưu thế hơn và dễ lợi dụng chàng hơn. Trước đó, gã đã cân nhắc thầm trong bụng là phải bám chặt chàng hiệp sĩ có đoàn tùy tùng đông đảo và được trang bị đầy đủ này. Sanderus rất sành đánh giá cả người lẫn vật Tuổi quá trẻ của Zbyszko cho phép gã nghĩ rằng hiệp sĩ này vừa hào phóng lại vừa thiếu kinh nghiệm, dễ quẳng tiền qua cửa sổ. Gã cũng đã được trông thấy bộ giáp phục Mediolan quý giá của chàng cùng những con chiến mã mà không phải bất kỳ ai cũng sở hữu được, và gã hiểu rằng được cận kề với một ông chủ hiệp sĩ thế này thì chắc chắn sẽ được tiếp đón hậu hĩnh tại các triều đình, lại dễ bề có cơ hội bán thánh tích với giá hời, mà đi đường thì rất đỗi an toàn, và cuối cùng là cái ăn cái uống sẽ rất dồi dào - điều mà gã quan tâm nhất.

Vì vậy khi nghe câu hỏi của Zbyszko, gã vờ nhăn trán, ngước mắt lên trời như thể đang cố căng óc nhớ, rồi hỏi lại:

- Tiểu thư Danusia Jurandówna… Tiểu thư ở đâu ấy nhỉ?

- Nàng Jurandówna Danusia ở trang Spychow.

- Tôi được gặp mặt tất cả các tiểu thư, nhưng quận chúa gọi họ tên của họ là gì thì tôi không nhớ rõ lắm.

- Nàng còn trẻ lắm, chơi đàn luýt và đem tiếng hát làm vui cho quận chúa.

- A há… trẻ lắm… chơi đàn luýt.. có mấy cô còn trẻ cũng đi lấy chồng… Có phải nàng đen như mã não hay không?

Zbyszko thở dài đánh thượt:

- Không phải! Nàng trắng như tuyết, riêng đôi má hồng như quả chín, tóc màu vàng sáng.

Sanderus nói:

- Chỉ có một nàng đen như mã não là được ở lại hầu hạ quận chúa, còn gần như tất cả những người khác đều lấy chồng.

- Ngươi bảo “gần như tất cả”, thế có nghĩa là chưa phải tất cả mọi người. Lạy Chúa lòng lành, nếu ngươi muốn được ta cho một thứ gì thì hãy cố mà nhớ lại đi!

- Phải ba, bốn ngày thì chắc tôi mới nhớ ra được. Còn thứ mà tôi thích nhất là con ngựa đang chở hòm đồ của tôi.

- Ngươi sẽ nhận được ngựa, chỉ cần ngươi nói thật.

Chàng trai người Séc vốn lắng nghe câu chuyện này từ đầu và cười thầm trong bụng, nói xen vào:

- Đến cung đình Mazowsze thì mọi thứ sẽ rõ cả.

Sanderus nhìn chàng ta hồi lâu rồi bảo:

- Thế ngươi nghĩ là ta sợ triều đình Mazowsze lắm sao?

- Ta không bảo ngươi sợ triều đình Mazowsze, có điều nếu trong vòng ba ngày mà ngươi không cưỡi ngựa trốn đi, hoặc nếu mọi sự lộ ra là ngươi nói dối, thì ngươi sẽ chẳng còn chân để mà đi nữa đâu, bởi chủ ta sẽ sai bẻ gãy chân ngươi đấy!

- Hẳn là thế rồi! - Zbyszko bảo.

Sanderus nghĩ thầm trước lời de dọa như thế thì tốt nhất nên cẩn thận là hơn, bèn nói:

- Nếu muốn nói dối thì ta đã bảo rằng cô ấy đã lấy chồng hoặc chưa lấy chứ, đằng này ta bảo ta không nhớ kia mà. Nếu ngươi có chút thông minh thì chắc ngươi phải hiểu được đức độ của ta qua câu này chứ.

- Trí thông minh của ta không phải là anh em với sự đức hạnh của ngươi đâu, bởi đức hạnh của ngươi có thể là chị em ruột với đạo đức của chó đấy.

- Phẩm hạnh của ta không sủa thành tiếng như trí tuệ của ngươi, mà kẻ nào khi sống hay sủa thì khi chết dễ phải hú lắm đấy.

- Hẳn rồi! Cái đức hạnh của ngươi khi chết sẽ không hú hét đâu, chỉ cắn xé thôi, trừ phi lúc sống nó bị gãy tiệt cả răng trong khi phụng sự quỷ sứ!

Hai người bắt đầu cãi nhau, bởi chàng Séc có cái lưỡi cũng khá nhọn, cứ một lời của gã Đức, chàng đáp lại những hai. Nhưng đúng lúc đó Zbyszko ra lệnh lên đường, và chẳng mấy chốc họ đã giục ngựa đi, sau khi hỏi thăm những người tỏ tường về con đường đến Lęczyca. Ngay sau khi rời khỏi thành Sieradz, họ bắt đầu đi vào một vùng rừng rậm rạp, câm lặng, bao phủ phần lớn miền đất này. Nhưng băng qua giữa miền rừng đó là con đường cái quan, nhiều chỗ được đắp cao, nhiều chỗ lát gỗ tròn ở những vùng trũng thấp, di tích công trình của vua Kazimierz. Thật ra sau khi đức vua băng hà, trong bão táp của cuộc nội chiến mà phái Nałęcz và Grzymalit gây nên, con đường đã bị hủy hoại một phần, nhưng rồi sau thời hòa hiếu mà Jadwiga mang lại cho vương quốc, những chiếc xẻng ở miền đầm lầy, những lưỡi rìu ở vùng sơn lâm trong tay dân chúng lại vung lên, và gần cuối đời bà, thương nhân đã có thể yên tâm đánh những cỗ xe chở hàng thông thương giữa các tòa thành lớn, không lo bị gãy trục trên các ổ gà hay bị sa lầy trong những vùng đất lún dọc đường. Họa chăng có thú dữ hay bọn cướp có thể gây tai họa dọc đường, nhưng để trị thú dữ ban đêm đã có đèn đuốc, ban ngày đã có cung nỏ, còn bọn cướp đường thì ít hơn hẳn so với ở miền biên ải. Vả, ai đi có đoàn, có vũ trang thì chẳng phải e ngại chuyện gì.

Zbyszko chẳng hề sợ bọn cướp hay các hiệp sĩ có vũ trang, thậm chí cũng chẳng hề nghĩ đến chúng, bởi lòng chàng đang vướng bận nỗi lo ngại dồn cả vào nơi cung đình Mazowsze. Liệu chàng có được gặp Danusia vẫn là thị nữ của quận chúa chẳng, hay sẽ gặp khi nàng đã là vợ của một hiệp sĩ Mazowsze nào đó? Chàng không biết, và suốt từ sáng đến chiều chàng vật vã với câu hỏi ấy trong đầu. Đôi khi chàng nghĩ cô gái không thể quên chàng được, nhưng cũng có lúc chàng chợt nghĩ rằng rất có thể ông lão Jurand trang Spychow đến thăm triều đình, đã hứa gả cô gái cho một vị láng giềng hay một người bạn nào đó của ông làm vợ. Hồi ở Kraków, ông chẳng đã bảo rằng Danusia không phải dành cho Zbyszko, rằng ông không thể gả cô gái cho chàng đó sao - có nghĩa ông đã hứa gả nàng cho một người nào khác, hẳn ông đã bị ràng buộc bởi một lời thề nào đó phải thực hiện. Khi nghĩ thế, Zbyszko tin chắc rằng chàng sẽ không được gặp lại nàng Danusia trinh nữ nữa. Những khi ấy, chàng cho gọi Sanderus tới, dò hỏi, căn vặn gã, nhưng gã càng ngày càng lòng vòng. Đôi lần, dường như gã đã nhớ lại rõ ràng cô cung nữ Jurandówna và đám cưới của cô ta, để rồi lát sau gã lại đột ngột thọc một ngón tay vào miệng ngẫm nghĩ một lát và trả lời: “Có lẽ không phải cô ấy!” Dù có uống rượu nho, thứ mà gã bảo sẽ làm cho đầu óc sáng sủa, gã cũng chẳng tìm thấy trí nhớ của mình, và cứ thế gã người Đức đã giam chàng hiệp sĩ trẻ tuổi giữa nỗi lo sợ chết người và niềm hy vọng phấp phỏng.

Vì vậy, Zbyszko vẫn đi mà lòng lo lắng, phiền muộn và phấp phỏng. Dọc đường, chàng hoàn toàn không còn nghĩ gì đến trang Bogdaniec hay Zgorzelice, mà chỉ nghĩ đến những gì phải thực hiện. Trước tiên, cần phải đến triều đình công quốc Mazowsze hỏi xem hư thực ra sao, vì vậy chàng đi vội vã, chỉ dừng nghỉ đêm những chặng ngắn tại các cung đình, điền trang hay quán trọ để khỏi làm lũ ngựa kiệt sức. Đến Lęczyca, chàng lại cho treo bảng trên cửa lần nữa để thách đấu các hiệp sĩ, lòng tự nhủ rằng dầu Danusia có còn là trinh nữ hay đã lấy chồng thì nàng vẫn là nữ chúa của trái tim chàng và chàng vẫn có nghĩa vụ phải chiến đấu để bảo vệ thanh danh cho nàng. Song ở thành Lęczyca không mấy ai biết chữ để đọc nổi lời thách đấu, còn những trang hiệp sĩ đọc thông thạo văn tự của tu sĩ thì nhún vai lắc đầu vì không tường phong tục ngoại quốc, họ bảo: “Thằng cha nào đây, thật là vớ vẩn, nào ai đã trông thấy mặt ngang mũi dọc cái cô tiểu thư kia ra làm sao mà thừa nhận với chẳng chống lại?” Và thế là Zbyszko lại tiếp tục lên đường với nỗi lòng ngày thêm phiền muộn, và mỗi lúc càng vội vã hơn. Thực ra chưa bao giờ thôi yêu thương Danusia - nữ chúa của chàng, nhưng hồi ở Bogdaniec và Zgorzelice ngày nào cũng được gặp mặt Jagienka, nên chàng không thật thường xuyên nhớ đến nữ chúa lòng mình. Còn giờ đây, ngày cũng như đêm, không bao giờ hình ảnh Danusia rời khỏi tâm trí chàng, như thể nàng luôn hiển hiện trước mắt. Ngay trong giấc mơ, chàng cũng thấy nàng đang đứng trước mặt, tóc xõa tung, cầm chiếc đàn luýt nhỏ bé xinh xắn trong tay, đi đôi hài đỏ với một vòng hoa đội trên đầu. Nàng chìa tay ra cho chàng, còn ông Jurand thì lại cố kéo nàng trở lại. Tang tảng sáng, khi những giấc mộng biến đi, thì thay vào đấy nỗi nhớ càng cồn cào hơn trước, và quả thực hồi ở Bogdaniec, Zbyszko chưa bao giờ yêu thương cô gái ấy như bây giờ, chàng thực sự yêu nàng khi chàng không biết chắc liệu người ta có cướp đi mất của chàng chăng.

Thậm chí đôi khi chàng còn nghĩ rằng chắc người ta đã ép uổng nàng gả chồng, vì vậy trong lòng chàng không hề trách móc gì, nhất là khi nàng hẵng còn là một đứa trẻ. Lòng chàng chỉ sôi sục chống lại ông Jurand và quận chúa Januszowa mà thôi… vì khi nghĩ đến người chồng của Danusia, trái tim trong ngực như trồi lên tận cổ, chàng đưa mắt dữ tợn nhìn những tên gia nhân đang chở giáp phục của chàng dưới những tấm che. Chàng tự dàn xếp trong lòng rằng mình sẽ tiếp tục phụng sự nàng, và nếu như khi gặp lại nàng đã thành vợ kẻ khác thì chàng vẫn sẽ tìm đoạt bằng được những ngù lông công đã thề để dâng dưới chân nàng. Song ý nghĩ ấy có nhiều tiếc nuối hơn vui sướng, bởi chàng hoàn toàn không rõ rồi sau đó mình sẽ làm gì nữa.

Chỉ có ý nghĩ về cuộc chiến tranh lớn sắp nổ ra khiến chàng vui sướng. Dẫu không muốn sống thiếu Danusia, nhưng chàng cũng không nghĩ là mình phải chết, ngược lại, chàng cảm thấy rằng trong cuộc chiến này tâm linh và trí óc chàng sẽ thay đổi, mọi nỗi lo buồn phiền muộn rồi cũng sẽ qua đi. Mà cuộc chiến tranh lớn ấy dường như đang treo lơ lửng đây kia trong không khí. Không biết từ đâu tung ra cái tin về cuộc chiến tranh ấy giữa lúc đức vua và Giáo đoàn vẫn đang chung sống hòa bình, nhưng ở tất thảy những nơi Zbyszko đi qua, người ta không bàn tán chuyện gì khác hơn là về chiến tranh. Dường như người ta linh cảm được rằng nó nhất định sẽ xảy ra, một số người thậm chí còn nói toạc móng heo: “Chúng ta liến minh với Litva làm quái gì, nếu không phải để chống lại lũ sói Thánh chiến ấy? Đằng nào cũng phải một lần thanh toán cho tiệt nọc chúng đi, còn hơn cứ để chúng cắn xé gan ruột chúng ta mãi thế này.” Còn kẻ khác thì bảo: “Thật là một bọn thầy tu điên cuồng! Chúng thấy trận đại bại Plowce vẫn còn ít đấy mà! Cái chết đang treo trên đầu mà chúng vẫn còn vồ lấy mảnh đất Dobrzyń, thể nào rồi chúng cũng phải hộc máu mà nhè nó ra thôi!”

Và trên khắp mọi miền đất của vương quốc, người ta đều sửa soạn, thận trọng, không ba hoa, như đang chuẩn bị một trận chiến đấu sống còn, song với lòng căm hờn không lời nhưng sôi sục của một dân tộc hùng mạnh, đã phải gánh chịu những điều tủi nhục quá lâu, đang chuẩn bị nện một đòn trừng phạt khủng khiếp. Ở tất cả các triều đình chư hầu trong nước, Zbyszko đều gặp những con người tin chắc rằng sắp sửa sẽ phải nhảy lên lưng ngựa, làm chàng ngạc nhiên lắm, bởi vì tuy cũng nghĩ giống mọi người là chiến tranh nhất định sẽ nổ ra, nhưng chàng chưa từng nghe là nó sẽ nổ ra nhanh đến thế. Chàng không nghĩ rằng trong chuyện này, ý muốn của con người đã vượt trước sự kiện. Chàng tin lời mọi người chứ không tin bản thân, và lòng trào dâng niềm rạo rực trước cảnh sửa soạn cho cuộc chiến mà chàng bắt gặp trên mỗi bước đường.

Khắp nơi mọi người lo toan ngựa xe và khí cụ, khắp nơi người ta đều chăm chú tập trung xem xét lại giáo, gươm, rìu, xà mâu, mũ trụ, giáp phục, đai giáp ngực và giáp che ngựa. Ngày cũng như đêm, những bác thợ rèn dập búa chí chát vào sắt tấm để rèn nên những bộ giáp dày và nặng mà giới hiệp sĩ trang nhã phương Tây khó nhọc lắm mới nhấc nổi, nhưng các “ông chủ” tráng kiện xứ Wielkopolska và Maiopolska thì mặc cứ nhẹ như không. Các bô lão lôi từ rương trong buồng ra những túi tiền mốc meo đựng những nén bạc cho bọn trẻ lên đường chiến đấu.

Một lần nọ, Zbyszko trú đêm ở nhà một vị trang chủ quý tộc giàu có, ông Bartosz xứ Bielawy, người có tới hai mươi hai đứa con trai khỏe mạnh. Ông đã nhượng những mảnh đất thênh thang của mình cho tu viện ở Lowicz để sắm hai mươi hai bộ giáp sắt, ngần ấy chiếc mũ trụ và khí cụ đủ loại, cho các con lên đường chiến đấu. Vì vậy, mặc dù hồi ở Bogdaniec chưa được nghe chuyện ấy, Zbyszko nghĩ rằng chàng cũng sẽ kéo luôn sang đất Phổ, thầm cảm ơn Chúa là chàng đã chuẩn bị sẵn sàng để lên đường. Bộ giáp phục của chàng khiến cho mọi người đều thán phục. Người ta tưởng chàng là con đẻ của viên thống đốc, và khi chàng nói với mọi người rằng chàng chỉ là một trang chủ bình thường, rằng những bộ giáp thế này hoàn toàn có thể mua của bọn Đức, chỉ cần trả thích đáng bằng lưỡi rìu, thì nhiều trái tim lại dậy lên niềm phấn hứng chiến chinh. Nhiều kẻ không thể kìm nổi lòng ham muốn khi trông thấy bộ áo giáp, đã đuổi theo Zbyszko và hỏi:

- Ngươi có đánh nhau để tranh giáp không?

Nhưng đang nóng lòng lên đường, chàng không muốn đọ sức, còn gã trai người Séc thì giương ngay dây nỏ lên. Thậm chí dọc đường, Zbyszko cũng thôi treo bảng thách đấu, bởi chàng hiểu ra rằng càng đi xa biên giới, vào sâu trong nội địa thì càng ít người hiểu lời thách đấu ấy và càng nhiều người cho chàng là kẻ ngốc nghếch hơn.

Ở Mazowsze, ít người nói tới chiến tranh. Ở đây, người ta cũng tin rằng nó sẽ xảy ra, nhưng chưa biết bao giờ. Còn ở Warszawa hoàn toàn yên bình, nhất là khi triều đình quận công đang ngụ lại vui chơi tại Ciechanow, thành trì mà sau khi bị quân Litva tàn phá hồi xưa[165] đã được quận công Janusz xây dựng lại, hay đúng hơn là xây mới hoàn toàn, bởi tòa thành cổ chỉ còn sót lại mỗi lâu đài mà thôi. Tại thành Warszawa, đón Zbyszko là hiệp sĩ Jaśko Socha, viên tổng trấn, con trai của thống đốc Abraham, người đã tử trận trong trận Worskla. Jaśko có biết Zbyszko vì đã từng đi với quận chúa tới Kraków, nên vui vẻ tiếp đãi chàng, còn chàng, trước khi ngồi vào bàn tiệc liền hỏi ngay về Danusia và về việc quận chúa đã gả chồng cho nàng cùng các thị nữ khác hay chưa.

165. Ciechanow bị quân Litva tàn phá hai lần, một lần cùng với quân Phổ vào năm 1267, lần sau vào năm 1337, nghĩa là ngay sau thời Kazimierz Vĩ Đại.

Song Socha không thể trả lời chàng câu hỏi đó. Ông bà quận chúa đã ở lại Ciechanow vui chơi từ dạo đầu thu đến nay. Ở lại Warszawa chỉ còn một nhóm cung thủ do Jaśko chỉ huy canh giữ. Ông có nghe nói ở Ciechanow diễn ra nhiều trò vui chơi và hội cưới như thường niên trước kỳ lễ Thiên Chúa giáng sinh, nhưng là người đã yên bề gia thất, ông không hỏi kỹ xem cung nữ nào được gả chồng và cung nữ nào còn lưu lại triều đình.

- Nhưng tôi cho là Jurandówna chưa lấy chồng đâu, - ông nói, - bởi khi ông Jurand không có mặt thì điều đó không thể xảy ra, mà tôi chưa nghe tin ông ấy đến đây. Làm khách của triều đình quận chúa có hai đồng đạo hiệp sĩ Thánh chiến, hai vị lãnh binh, một người thành Jansbork[166], người kia thành Szczytno, cùng đi hình như còn có các vị khách nước ngoài nào đó nữa. Những lúc thế này thì ông Jurand không bao giờ đến đấy, bởi cứ nom thấy một tấm áo choàng trắng là ông đã nổi điên ngay… Mà nếu đã không có mặt ông Jurand thì đám cưới kia cũng chẳng thể có! Nếu anh muốn, tôi sẽ phái một tên lính hỏa bài đi hỏi, bắt hắn phải trở về ngay, nhưng cứ như tôi tin chắc thì thế nào anh cũng vẫn gặp được cô Jurandówna đang là trinh nữ cho coi.

166. Có lúc tác giả viết là Insburk (ĐA).

- Ngay ngày mai tôi đã đi rồi, Chúa sẽ trả công cho lòng tốt của ông. Chỉ cần lũ ngựa được nghỉ ngơi chút ít là tôi lên đường ngay, bởi lòng tôi không lúc nào yên trước khi biết tỏ tường sự thật. Nhưng thế nào Chúa cũng trả công cho ông, bây giờ tôi đã thấy nhẹ lòng hơn nhiều lắm.

Nhưng ông Socha vẫn chưa chịu dừng ở đó, ông bắt đầu hỏi thăm các trang chủ quý tộc đang tình cờ có mặt trong thành cùng binh lính xem có ai biết gì về đám cưới của tiểu thư Jurandówna chăng; nhưng không ai biết, mặc dù trong số đó có những người đã từng có mặt ở Ciechanow, thậm chí được tham dự vài đám cưới. Họ bảo: “Trừ phi trong mấy tuần mới đây, hay vài ngày trước đây có ai đó cưới nàng thì không rõ!” Cũng rất có thể như thế, bởi hồi ấy người ta không để phí thì giờ cân nhắc tính suy nhiều lắm. Nhưng dẫu sao lần này Zbyszko cũng vững lòng hơn khi đi ngủ. Nằm trên giường rồi, chàng lại nghĩ gã vô lại kia vẫn còn có ích khi chàng tìm đến đánh nhau với Lichtenstein, bởi hắn nói tiếng Đức. Chàng cũng thầm nghĩ rằng Sanderus dẫu sao đã không lừa dối chàng, và mặc dầu gã quả là một ông khách tốn kém, ăn uống gấp bốn người thường trong những tửu quán dọc đường, nhưng lại biết vâng lời và đã thể hiện được tài khéo viết lách, điều hơn hẳn chàng giám mã người Séc lẫn chính bản thân Zbyszko.

Tất cả những điều đó khiến chàng hiệp sĩ cho phép Sanderus cùng đi theo đến tận Ciechanow, làm gã vui mừng hết sức, không chỉ vì được ăn nhờ uống đậu, mà còn vì nghĩ rằng khi có mặt trong một đoàn người sang trọng, gã sẽ được nhiều kẻ tin hơn và sẽ tìm được những khách mua hàng sộp hơn. Sau một đêm nữa ngủ lại thành Nasielsk, hôm sau, với tốc độ không quá nhanh cũng không quá chậm, đến gần tối, họ đã trông thấy bức tường thành của Ciechanow. Zbyszko dừng chân trong một tửu điếm để mặc giáp phục lên người, tiến vào thành theo đúng phong tục hiệp sĩ, đầu đội mũ trụ, tay cầm ngang ngọn giáo, cưỡi trên lưng con chiến mã lực lưỡng đoạt được trong chiến đấu, và sau khi làm dấu thánh, chàng thúc ngựa tiến lên.

Nhưng chàng đi chưa được mười bước, thì hộ vệ người Séc đi sau lưng chàng chợt phóng lên ngang hàng và bảo:

- Thưa ngài, có mấy hiệp sĩ nào đó đang đi sau chúng ta, không biết có phải quân Thánh chiến không?

Zbyszko quay phắt ngựa lại và trông thấy phía xa, cách chàng chưa tới nửa chặng ngựa, có một đoàn người ngựa lộng lẫy, dẫn đầu là hai hiệp sĩ cưỡi những con tuấn mã giống từ vùng biển, mang đầy giáp phục, mỗi người khoác một chiếc áo choàng trắng có hình thập tự đen và đội mũ có chùm lông công cao ngất nghểu phất phơ.

- Bọn Thánh chiến, lạy Chúa lòng lành! - Zbyszko thốt lên.

Bất giác chàng hơi cúi mình trên yên, chĩa giáo lưng chừng tai ngựa. Thấy thế, gã trai người Séc nhổ nước bọt vào lòng bàn tay để cầm rìu khỏi bị trượt.

Đám gia nhân của Zbyszko, vốn là những người từng trải và quen chinh chiến, cũng đứng ở tư thế sẵn sàng, dĩ nhiên không phải để nghênh chiến - bởi trong các cuộc đấu hiệp sĩ, gia nhân không được tham gia - mà để đánh dấu vùng đấu trường nếu đấu bằng ngựa, hoặc để nện bằng mặt đất nếu đấu trên bộ. Chỉ mỗi mình chàng trai Séc - vốn là quý tộc - là có thể tham dự cuộc đấu, nhưng chàng hy vọng rằng Zbyszko sẽ lên tiếng trước khi tấn công, và lòng thầm ngạc nhiên khi thấy cậu chủ trẻ chĩa ngọn giáo quá thấp trước khi lên tiếng thách thức.

Nhưng cả Zbyszko cũng chợt nhớ lại đúng lúc. Chàng nhớ tới hành động điên rồ của mình ở gần Kraków, khi chàng bất cẩn định đánh nhau với Lichtenstein, cùng tất thảy những nỗi bất hạnh kéo theo hành động đó. Vì vậy chàng chĩa mũi giáo lên trời, rồi trao nó cho chàng trai hầu cận người Séc, và không rút gươm ra khỏi vỏ mà thúc ngựa tiến lại phía các hiệp sĩ Thánh chiến. Tiến đến gần, chàng nhận thấy ngoài bọn chúng ra còn có một hiệp sĩ thứ ba, cũng mang ngù lông trên đầu, và một người thứ tư, không mang giáp phục, tóc xõa dài mà chàng cho là một trang hiệp sĩ xứ Mazury.

Trông thấy bọn họ, chàng thầm nhủ mình: Trong ngục thất, ta đã từng thề nguyện với nữ chúa lòng ta rằng không chỉ dâng nàng ba ngù lông, mà bằng số ngón tay ở cả hai bàn tay, nhưng ba chiếc ngù lông này thì ta sẽ có thể có ngay lập tức, chỉ cầu sao bọn này đừng phải sứ giả!”

Song chợt nghĩ rằng rất có thể đây là đoàn sứ giả nào đó đến với quận công Mazowsze, nên chàng thở dài và gọi to:

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô!

- Đời đời. - Người kỵ sĩ tóc dài không mặc giáp nói.

- Cầu Chúa ban phước lành cho các ngài.

- Và ban cả cho ngài nữa.

- Ngợi ca Thánh Jerzy!

- Đó chính là vị thánh hộ mệnh của chúng tôi. Xin chào ngài trên chốn đường trường ngàn dặm.

Đến đây hai bên bắt đầu cúi mình chào nhau, rồi tiếp đó Zbyszko xưng danh, xưng gia huy, chiến lệnh và nói chàng từ đâu định tới triều đình Mazowsze. Còn vị hiệp sĩ tóc dài thì xưng tên là Jędrek xứ Kropiwnica, đang đưa các vị khách quý của quận công đến, gồm: đồng đạo Gotfryd, đồng đạo Rotgier và ngài hiệp sĩ Fulko de Lorche xứ Lotaryngia.[167]

167. Vùng đất ở đông bắc Pháp, hồi ấy thuộc về Brabanqa.

Các hiệp sĩ này đang ở chơi tại vùng Giáo đoàn Thánh chiến, rất muốn được gặp quận công Mazowsze, nhất là muốn được bệ kiến quận chúa, con gái của cựu đại quận công “Kynstut”[168] hiển danh.

168. Ý chỉ cựu đại quận công Kiejstut (ĐA)

Trong khi hai người đang xưng danh tính, các hiệp sĩ ngoại quốc ngồi thẳng mình trên lưng ngựa, chốc chốc lại gục gặc những cái đầu đội mũ trụ, bởi qua bộ giáp phục tuyệt mỹ của Zbyszko, họ tưởng chàng là một quận công nào đó, mà cũng có thể là họ hàng thân cận hoặc con trai của chính quận công, được cử ra đón họ.

Chàng Jędrek xứ Kropiwnica nói tiếp:

- Viên lãnh binh - hay gọi theo kiểu của ta là tổng trấn - Jansbork, đang làm khách của quận công, có kể chuyện ba ngài hiệp sĩ đây rất muốn đến bệ kiến quận công, nhưng chưa dám, nhất là ngài hiệp sĩ xứ Lotaryngia, bởi ở nơi cách núi ngăn sông ấy cứ tưởng rằng bên kia biên giới của Giáo đoàn Thánh chiến đã là vùng hậu cứ của bọn Saracen - bọn vẫn thường xuyên có chiến tranh với họ. Vốn là một vị chúa công nhân hậu, quận công bèn phái tôi ra biên giới để đón họ và đưa qua các thành cho an toàn.

- Vậy không có ngài giúp đỡ thì họ không qua được sao?

- Dân ta vốn rất căm thù bọn hiệp sĩ Thánh chiến, cũng chẳng phải chỉ vì ta luôn bị chúng tấn công (ta cũng đâu chịu kém mà không sang thăm bọn chúng), mà cái chính là vì chúng rất hay phản bội. Nếu một gã Thánh chiến ôm hôn ta trước mặt, thì từ đằng sau hắn vẫn rất có thể sẽ thọc dao vào lưng ta ngay lúc ấy. Phong tục của chúng thật là đồ lợn, ngược hẳn với dân Mazury ta… Mà thôi! Nói làm gì!… Ai cũng có thể tiếp bọn Đức dưới mái nhà mình, không xúc phạm khách, nhưng nếu gặp trên đường thì ai cũng chỉ chực ngáng chân chúng. Mà vùng này có những kẻ không làm gì khác ngoài việc đó, để trả thù hay để được vinh quang, niềm vinh hạnh mà xin Chúa hãy ban cho mọi người!

- Trong số đó, ai là người nổi tiếng nhất?

- Có một trang hiệp sĩ mà bọn Đức thà gặp thần chết còn hơn nom thấy ông ta. Tên người đó là Jurand trang Spychow.

Tim chàng hiệp sĩ trẻ rộn lên khi nghe cái tên ấy, và chàng quyết định sẽ moi tin ở hiệp sĩ Jędrek xứ Kropiwnica này.

- Tôi biết! - Chàng thốt lên. - Tôi có nghe: đó chính là cha đẻ của nàng Danusia, thị nữ của quận chúa trước khi được bà gả chồng cho mới vừa rồi.

Vừa nói, chàng vừa chăm chăm nhìn vào mặt vị hiệp sĩ Mazowsze, vừa cố nén hơi thở dập dồn trong ngực, còn vị hiệp sĩ kia hỏi lại chàng, vẻ rất đỗi ngạc nhiên:

- Ai nói với ngài thế? Tiểu thư còn quá trẻ. Thường thì cũng có người ở tuổi ấy đi lấy chồng thật đấy, nhưng cô Jurandówna thì chưa. Sáu ngày trước đây, khi rời khỏi Ciechanow, tôi còn gặp cô ấy đứng hầu bên quận chúa kia mà. Làm sao trong kỳ trước giáng sinh này, người ta lại gả chồng cho cô ấy được?

Nghe thấy thế, Zbyszko cố kìm mình để khỏi ôm choàng lấy cổ vị hiệp sĩ xứ Mazury và không gào lên thành tiếng “Chúa ban phước lành cho ngài vì tin ấy!” - chàng kìm được và nói:

- Tôi nghe nói ông Jurand gả tiểu thư cho một người nào đó thì phải.

- Quận chúa muốn gả, chứ không phải ông Jurand, nhưng bà không thể cưỡng ý muốn của ông ấy. Quận chúa định gả cô gái cho một hiệp sĩ ở Kraków, người đã thề nguyện với cô gái và được cô ấy yêu.

- Nàng yêu y à? - Zbyszko kêu lên.

Nghe chàng kêu, Jędrek đưa mắt nhìn chàng rất nhanh rồi mỉm cười, bảo:

- A, mà sao ngài hỏi kỹ về cô ấy thế?

- Tôi hỏi thăm tin những người quen mà tôi đang định đến gặp đó thôi.

Mặc dù dưới vành mũ sắt chỉ thấy được một phần ít ỏi mặt Zbyszko - đôi mắt, cái mũi và một phần gò má - nhưng mũi và má chàng đỏ quá đỗi, đến nỗi hiệp sĩ Mazury vốn ưa đùa cợt và chế giễu liền thốt lên:

- Chắc hẳn vì giá lạnh mà mặt ngài đỏ như những quả trứng phục sinh ấy thôi!

Chàng trai càng bối rối hơn, nói:

- Chắc là thế…

Họ giục ngựa và đi hồi lâu trong im lặng, chỉ có tiếng lũ ngựa thở phì ra những luồng hơi nước. Lát sau, hai hiệp sĩ ngoại quốc bắt đầu xì xồ với nhau. Còn hiệp sĩ Jędrek xứ Kropiwnica hỏi:

- Tính danh ngài là gì nhỉ, lúc nãy tôi nghe chưa tỏ.

- Zbyszko trang Bogdaniec.

- Ồ, thưa ngài! Chàng hiệp sĩ đã từng thề nguyện với tiểu thư Jurandówna hình như danh tính cũng là thế!

“Ngài nghĩ là tôi sẽ chối ư? - Zbyszko nói ngay, đầy tự hào.

- Việc gì phải thế. Lạy Chúa lòng lành, vậy ra ngài chính là hiệp sĩ Zbyszko, người đã được cô gái lấy chàng mạng trùm lên đầu đấy! Khi từ Kraków trở về, các cung nữ không nói đến chuyện gì khác ngoài ngài, khiến không ít kẻ nghe chuyện thôi mà đủ thèm rỏ dãi. Chính là ngài đây ư! Hey! Chắc cung đình sẽ vui lắm đây… Cả quận chúa hẳn cũng sẽ vui mừng được gặp ngài…

- Chúa ban phước cho bà và cả ngài nữa, vì những tin tức tốt lành… Bởi khi nghe người ta bảo rằng tiểu thư đã đi lấy chồng, lòng tôi như cào xé.

- Sao lại lấy chồng!… Một cô gái như vậy thật đáng mơ ước đấy, bởi sau lưng cô ấy là cả trang Spychow nữa. Nhưng mặc dầu trong triều chẳng thiếu trai tráng giỏi giang, nhưng không một ai dám đường đột nhìn vào mắt cô ấy, bởi ai cũng kính trọng hành động của cô ấy và lời thề nguyện của ngài. Vả lại, quận chúa cũng chẳng để cho việc ấy xảy ra đâu. Hey! Sẽ vui lắm đấy! Thật ra, đôi khi đám con gái cũng gièm pha. Có kẻ bảo cô ấy: “Chàng hiệp sĩ của em không trở lại đâu!” còn cô ấy thì giẫm chân liên hồi: “Chàng sẽ trở lại! Nhất định sẽ trở lại!” Nhiều lần khi có người bảo ngài đã lấy người khác, cô ấy phát khóc lên đấy.

Những lời ấy khiến Zbyszko động lòng, hơn nữa chàng thấy giận thay cho thói gièm pha của người đời, nên bèn thốt lên:

- Kẻ nào sủa bậy những điều ấy về ta, ta sẽ thách đấu!

Nhưng hiệp sĩ Jędrek xứ Kropiwnica bật cười:

- Lũ đàn bà trêu chọc nhau ấy mà! Ngài sẽ thách đấu với đàn bà ư? Kiếm sắc không đánh nổi guồng tơ đâu!

Zbyszko vui mừng vì Chúa đã phái đến cho chàng một người bạn đồng hành vui tính và tốt bụng như vậy, chàng bắt đầu hỏi tỉ mỉ về Danusia, về phong tục của triều đình Mazowsze, rồi lại hỏi về Danusia nữa, về quận công Janusz, về quận chúa, để rồi quay trở lại với Danusia. Sau cùng, chợt nhớ đến lời thề của mình, chàng thuật lại tường tận cho hiệp sĩ Jędrek nghe những gì chàng nghe được dọc đường về chiến tranh, về chuyện mọi người chuẩn bị ra sao, họ trông ngóng nó từng ngày thế nào, rồi chàng hỏi xem ở công quốc Mazowsze người ta có nghĩ thế không.

Vị trang chủ Kropiwnica không nghĩ là chiến tranh đã gần kề. Người ta bảo rằng không thể nào khác được, nhưng Jędrek đã có lần được nghe chính quận công nói với ngài Mikołaj xứ Dlugolas rằng bọn hiệp sĩ Thánh chiến đang cố giấu sừng đi, chỉ cần đức vua đòi thì ngay cả vùng đất Dobrzyń mà chúng đã chiếm, chúng cũng trả lại, bởi chúng sợ oai hùm của đức vua, hoặc chí ít cũng sẽ cố kéo dài cuộc hòa hoãn này cho đến khi chúng chuẩn bị xong xuôi.

- Vả chăng, - Jędrek nói, - quận công vừa mới đến thành Malborg cách đây chưa lâu. Vì đại thống lĩnh đi vắng nên viên đại thống chế[169] của Giáo đoàn đã đích thân đứng ra nghênh tiếp ngài, và tổ chức những cuộc hội võ để chào đón quận công. Hiện nay các lãnh binh đang ở chơi làm khách với quận công, và kia, lại có thêm mấy vị khách nữa đây này.

169. Nguyên văn: wielki marszaiek - chức vụ cao thứ hai trong dòng tu Thánh chiến, là phó cho đại thống lĩnh.

Đến đây, Jędrek ngẫm nghĩ một lát rồi nói thêm:

- Người ta bảo rằng bọn Thánh chiến không phải vô cớ mà ở chơi lâu chỗ chúng tôi cũng như ở chỗ quận công Ziemowit[170] tại thành Plock. Chúng muốn rằng nếu chiến cuộc có bùng nổ, các quận công của chúng tôi sẽ không giúp vua Ba Lan mà hỗ trợ chúng, mà giả thử không lôi kéo được thì chúng cũng muốn chúng tôi đứng yên một bên để nhìn thôi - nhưng điều đó chẳng xảy ra đâu…

170. Ziemowit IV (khoảng năm 1352 - 1426), quận công xứ Plock, người thực thi một chính sách đối ngoại độc lập, suốt một thời gian dài chống lại vua Jagiełło, nhưng là một người cai quản tốt.

- Chúa sẽ không để cho điều đó xảy ra. Làm sao các ngài có thể ngồi yên thân ở nhà được? Các quận công của các ngài đều thần phục vương quốc Ba Lan. Các ngài sẽ chẳng ngồi yên đâu, tôi nghĩ thế.

- Chúng tôi sẽ không ngồi yên. - Hiệp sĩ Jędrek xứ Kropiwnica nói.

Zbyszko lại đưa mắt nhìn những hiệp sĩ ngoại quốc, ngắm mấy chỏm lông công của chúng.

- Bọn này đến đây cũng vì chuyện ấy đấy sao?

- Hai tu sĩ thì có lẽ vì chuyện ấy. Ai biết được?

- Còn gã thứ ba?

- Gã thứ ba đi vì tò mò.

- Chắc gã phải giàu lắm.

- Ha! Ba cỗ xe đánh đai sắt đi theo, chở đồ đạc sang trọng lắm, gia nhân tùy tùng có những chín người. Giá được đụng độ với một tay giàu thế! Thèm chảy dãi ra được!

- Nhưng ngài không đụng được à?

- Sao được? Chính quận công ra lệnh tôi phải canh phòng cho bọn họ kia mà. Cho đến thành Ciechanow, không được để bọn họ bị mất một sợi tóc nào hết.

- Thế nếu tôi thách đấu bọn chúng thì sao? Liệu bọn chúng có muốn đấu với tôi không?

- Nếu thế ngài trước hết phải đấu với tôi đã, khi nào tôi còn sống thì không thể có chuyện đó được.

Nghe thấy thế, Zbyszko thân mật nhìn chàng quý tộc trẻ và bảo:

- Ngài đã hiểu rõ thế nào là danh dự hiệp sĩ. Tôi sẽ không bao giờ đánh nhau với ngài, bởi tôi là bạn của ngài, nhưng vào đến thành Ciechanow thì cầu Chúa ban cho, tôi thế nào cũng tìm được duyên cớ để chống lại bọn Đức này cho xem.

- Đến thành Ciechanow, tùy ngài muốn làm gì cũng được. Thế nào cũng tổ chức hội võ, và có thể sẽ thành một trận đấu căng thẳng, chỉ cần quận công và các lãnh binh cho phép.

- Tôi có một tấm bảng ghi lời thách đấu với bất cứ kẻ nào không chịu thừa nhận rằng tiểu thư Danusia Jurandówna là trinh nữ đức hạnh và xinh đẹp nhất trên thế gian. Nhưng ngài biết không… ở đâu người ta cũng chỉ nhún vai và cười giễu mà thôi.

- Bởi đấy là phong tục ngoại quốc, mà xin nói thật là khá ngu xuẩn, phong tục ấy người nước ta chưa quen, trừ vùng biên ải thì không kể. Chính chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia này dọc đường cũng gây sự với một nhà quý tộc của ta, buộc anh ta phải công nhận một vị tiểu thư nào đó là nhất hạng, trên hết những kẻ khác. Nhưng chẳng một ai hiểu gã, còn tôi thì nhất định không thể để cho chuyện xô xát xảy ra.

- Sao thế? Hắn bắt người ta phải ca ngợi tiểu thư của hắn ư? Phải biết kính Chúa chứ? Trừ phi hắn không biết thế nào là xấu hổ!

Chàng đưa mắt nhìn lại gã hiệp sĩ ngoại quốc, như thể muốn xem một kẻ không hề biết xấu hổ hình dáng ra sao, nhưng trong bụng chàng phải thừa nhận rằng hiệp sĩ Fulko de Lorche không có vẻ là một kẻ cướp đường thông thường. Ngược lại, dưới tấm che mặt hiện ra một đôi mắt ôn hòa và một phần khuôn mặt trẻ trung đang chất chứa nỗi buồn nào đó.

- Sanderus! - Đột nhiên, Zbyszko gọi to.

- Xin hầu ngài! - Gã người Đức vừa nói vừa tiến lại gần.

- Ngươi hãy hỏi vị hiệp sĩ kia xem nàng trinh nữ đức hạnh và xinh đẹp nhất trên đời là ai.

- Ai là người trinh nữ xinh đẹp và đức hạnh nhất trên đời, thưa ngài? - Sanderus hỏi.

- Nàng Ulryka de Elner! - Fulko de Lorche đáp.

Rồi ngửa mặt nhìn lên trời, chàng hiệp sĩ thở dài ai oán. Còn Zbyszko, sau khi nghe một câu trả lời báng bổ như thế, nỗi phẫn uất khiến chàng nghẹt thở, cơn giận bừng bừng nổi lên, chàng ghìm ngựa dừng ngay tại chỗ. Nhưng trước khi chàng thốt lên thành lời, hiệp sĩ Jędrek xứ Kropiwnica đã dùng ngựa mình tách giữa chàng và người ngoại quốc nọ, rồi bảo:

- Các ngài sẽ không đánh nhau ở đây.

Nhưng Zbyszko lại quay nhìn gã buôn thánh tích, nói:

- Ngươi nhân danh ta bảo với hắn là hắn đã phải lòng một con cú!

- Cậu chủ tôi nói rằng ngài đã yêu phải một con cú rồi đó, thưa hiệp sĩ tôn kính! - Sanderus lặp lại như một tiếng vang.

Nghe thấy thế, hiệp sĩ de Lorche buông cương, dùng tay phải bật khuy cài, rút phăng một chiếc găng bọc sắt ra, ném xuống mặt tuyết ngay trước mặt Zbyszko, chàng đưa mắt cho anh giám mã người Séc dùng mũi giáo nhặt lên.

Khi ấy, hiệp sĩ Jędrek xứ Kropiwnica quay sang nhìn Zbyszko với vẻ mặt đã đanh lại dữ dằn và quát:

- Tôi đã bảo các ngài không được đánh nhau trước khi trách nhiệm bảo vệ của tôi kết thúc kia mà. Tôi không cho phép cả ngài lẫn ông ta đâu.

- Có phải tôi thách thức hắn đâu, hắn thách tôi đấy chứ.

- Nhưng vì ngài đã gọi ý trung nhân của ông ta là cú. Thôi đi, còn nếu kẻ nào cưỡng lại ý tôi… Hey!. Cả tôi cũng biết thắt thắt lưng hiệp sĩ đấy!

- Tôi không muốn đánh nhau với ngài.

- Ngài buộc phải đánh nhau với tôi, bởi tôi đã thề sẽ bảo vệ cho ông ta.

- Vậy thì thế nào? - Zbyszko ương bướng hỏi lại.

- Đã gần đến Ciechanow rồi.

- Nhưng thằng Đức sẽ nghĩ sao?

- Ngài hãy bảo tên gia nhân nói với ông ta rằng nơi đây không được phép đánh nhau, mà trước hết ngài cần được phép của quận công, còn ông ta phải được phép của các lãnh binh cho đánh nhau dã.

- Ha! Thế nếu người ta không cho phép?

- Thì các ngài vẫn tìm được nhau kia mà. Thôi, không lắm lời nữa!

Zbyszko thấy rằng thế là hết cách, quả thực hiệp sĩ Jędrek xứ Kropiwnica không thể cho phép trận đấu xảy ra, nên chàng bèn bảo Sanderus hãy dịch lại cho hiệp sĩ xứ Lotaryngia hiểu rằng họ sẽ đánh nhau sau khi đến nơi. Nghe xong những lời của gã lái buôn Đức, hiệp sĩ de Lorche gật đầu ra dấu hiểu, sau đó chìa tay cho Zbyszko, nắm tay chàng hồi lâu và bóp chặt ba lần theo phong tục của giới hiệp sĩ, nghĩa là họ sẽ đánh nhau ở bất kỳ nơi đâu và vào bất kỳ lúc nào. Sau cái động tác bề ngoài có vẻ hữu hảo ấy, họ lại tiếp tục lên đường tiến vào thành Ciechanow với những tháp chuông đồ sộ đã hiện rõ trên nền trời nhuốm hồng.

Họ vào thành khi trời còn tỏ mặt người, nhưng trước khi họ kịp xưng danh tính ở cổng thành, trước khi cầu được thả xuống cho họ thì đêm đã buông. Đón tiếp họ là một trang hiệp sĩ quen biết với Zbyszko, ngài Mikołaj xứ Dlugolas, người chỉ huy một nhóm các hiệp sĩ và ba trăm tay cung thủ thiện xạ vùng sơn lâm. Thoạt đầu vào câu chuyện, Zbyszko hết sức buồn phiền khi hay tin triều đình hiện đang đi vắng cả. Quận công muốn tiếp đãi long trọng các lãnh binh thành Szczytno và thành Jansbork nên đã tổ chức một cuộc săn lớn trong vùng rừng đại ngàn, và để cho cuộc săn thêm phần trọng thể cũng như quý phái, cả quận chúa cùng các thị tỳ của triều đình đều tham dự. Trong số các cung nữ quen thuộc, Zbyszko chỉ tìm được mỗi bà Ofka, vợ góa của ông Krystyn xứ Jarząbkowo, vốn là người giữ chìa khóa trong cung. Bà rất vui sướng được gặp lại chàng, bởi lẽ từ khi ở Kraków trở về, bà cứ kể mãi cho mọi người - dù muốn nghe hay không - về tình yêu của chàng đối với Danusia và cuộc dụng độ với gã Lichtenstein. Vì những câu chuyện ấy, bà đâm nổi tiếng, chiếm được cảm tình của đám triều thần và cung nữ trẻ, nên bà rất hàm ơn Zbyszko. Và bây giờ, bà cố tìm cách an ủi chàng trai lúc chàng đang buồn vì sự vắng mặt của Danusia.

- Cậu không nhận ra cô ấy đâu nhá. - Bà bảo. - Con gái đến tuổi lớn, váy áo bục cả các đường chỉ ở cổ ra, vì phần nào trên người cũng phổng phao lên hết cả. Cô ấy chẳng còn “nhóc” như hồi cậu gặp nữa đâu, mà yêu thương cậu cũng khác ngày trước rồi. Bây giờ, chỉ cần có ai kêu đến tai cô ấy cái tên “Zbyszko!” là cô ấy như bị kim đâm vào da thịt rồi. Phận đàn bà chúng tôi là thế mất rồi, chẳng làm cách nào cưỡng lại được, bởi đó là ý phán truyền của Chúa… Cậu bảo thúc phụ cậu vẫn mạnh khỏe hả? Sao ông ấy không đến đây?… Thì tôi đã bảo phận đàn bà là thế mà… Góa bụa đơn côi một thân một mình trên đời buồn lắm cậu ơi… ơn Chúa, con bé chưa bị gãy chân dù ngày nào nó cũng leo lên tận đỉnh tháp ngóng ra đường… Đàn bà chúng tôi, ai cũng trông ngóng bạn hiền…

- Chỉ cần lũ ngựa được nghỉ ngơi một chút, cháu sẽ lên đường đến ngay với cô ấy, dầu có phải đi đêm cũng được. - Zbyszko nói.

- Đi đi, có điều phải lấy theo một người hướng đạo trong thành, nếu không cậu sẽ bị lạc lối giữa rừng mất.

Đến bữa tối mà ông Mikołaj xứ Dlugolas dọn ra để dãi khách, Zbyszko tuyên bố rằng sẽ lên đường ngay để đến chỗ quận công, và xin một người dẫn đường. Mấy tu sĩ đồng đạo mệt mỏi sau bữa tiệc, tụ tập quanh chiếc lò sưởi lớn đang cháy rực những súc gỗ thông lớn, quyết định đến ngày mai mới lên đường sau khi đã được nghỉ ngơi.

Nhưng sau khi hỏi chuyện họ, hiệp sĩ de Lorche nói muốn cùng đi với Zbyszko, bởi e nếu không sẽ nhỡ mất cuộc săn mà chàng muốn được ngắm nhìn tận mắt. Rồi chàng bước đến bên Zbyszko, chìa tay ra, và siết chặt ba lần những ngón tay của hiệp sĩ.

Chương 20

Nhưng lần này trận đấu giữa hai chàng hiệp sĩ cũng không diễn ra, bởi sau khi được hiệp sĩ Jędrek xứ Kropiwnica cho biết tình đầu, ông Mikołaj xứ Dlugolas đã buộc cả hai phải thề rằng sẽ không đánh nhau khi chưa xin được lệnh của quân công và các lãnh binh, nếu không nghe ông sẽ đóng cổng thành nhốt lại. Nóng lòng muốn gặp mặt Danusia thật sớm, Zbyszko không dám cưỡng lời ông; còn de Lorche, tuy rất sẵn lòng đánh nhau khi cần, nhưng cũng không phải là kẻ khát máu, nên chàng nhanh chóng ưng thuận và lấy danh dự hiệp sĩ ra thề rằng sẽ đợi quận công cho phép, hơn nữa chàng e nếu cưỡng lệnh sẽ xúc phạm tới quận công chăng. Đã từng nghe qua những bài ca ngợi các hội võ, chàng trai xứ Lotaryngia vốn thích những đám đông xa hoa lộng lẫy và lễ hội tưng bừng, muốn được đấu sức đua tài trước đông đủ triều thần, quan lại và phu nhân, bởi cho rằng khi ấy chiến thắng của chàng sẽ nổi tiếng hơn và dễ được ban cựa gót vàng hơn. Thêm nữa, chàng rất tò mò muốn được ngắm đất nước và con người ở đây, nên việc hoãn trận đấu cũng khá hợp ý, nhất là khi ông Mikołaj xứ Dlugolas - người đã từng nhiều năm sống với người Đức, chịu cảnh tù tội nô lệ, có thể trò chuyện thoải mái với người ngoại quốc - đã kể biết bao chuyện thần kỳ về những cuộc săn bắn của quận công lùng bắt nhiều loài dã thú khác nhau, mà ở các nước phương Tây người ta không còn được biết đến.

Vì thế, đúng nửa đêm, chàng cùng Zbyszko lên đường tới Prasnysz, mang theo hai đoàn tùy tùng có vũ trang, và những người khác cầm theo đèn đuốc để ngăn chặn lũ sói mà về tiết đông này thường tụ tập thành những đàn đông không đếm xuể, có thể là mối họa đối với các toán kỵ sĩ chừng mười người, dẫu được vũ trang tốt nhất đi nữa. Phía bên kia thành Ciechanow bắt đầu trải rộng những khu rừng, và nhất là từ sau trang Prasnysz trở đi, rừng biến thành khu dại ngàn Kurpie, phía đông nối với những dải rừng già rậm rạp không ai xuyên qua nổi của vùng Podlasie và sang tận Litva. Thời trước cách đây chưa lâu, những bộ tộc Litva hoang dã đã nương theo các khu rừng này tràn sang vùng Mazowsze, cố ý vòng tránh những trang ấp địa phương hùng mạnh, năm 1337 họ đã kéo xuống tận thành Ciechanow và triệt phá thành này. Hiệp sĩ de Lorche hết sức háo hức lắng nghe câu chuyện của người hướng đạo già - ông Maćko xứ Turoboje - bởi trong lòng chàng đã cháy lên ngọn lửa muốn được dọ sức với dân Litva, những kẻ mà cũng giống như các hiệp sĩ phương Tây khác, chàng coi là bọn Saracen ngoại đạo. Chàng đã đến miền này trong một cuộc thập tự chinh để đạt vinh quang và sự cứu rỗi linh hồn, và khi ấy chàng vẫn nghĩ rằng sẽ đánh nhau với dân Mazury, một dân tộc nửa phần ngoại đạo, để được thêm chắc chắn cho lễ vật chuộc tội của mình. Chàng gần như không tin vào mắt mình khi đi vào đất Mazowsze, bởi chàng trông thấy những nhà thờ trong các thành đô, những cây thánh giá trên tháp chuông, các tăng lữ và hiệp sĩ mang dấu thập tự trên giáp phục, cùng với đám dân chúng dẫu nóng nảy, hung bạo, thích gây sự, sẵn sàng đánh nhau, nhưng vẫn là bầy tôi Ki-tô, và họ hoàn toàn không hiếu chiến hơn dân Đức, ở nơi mà chàng hiệp sĩ trẻ từng có dịp đi qua. Vì vậy, khi được nghe người ta kể lại ràng dân tộc này đã từng thờ phụng Chúa Ki-tô từ bao thế kỷ nay, và chính hoàng hậu vừa băng hà là người đã cải đạo cho đất Litva, thì nỗi kinh ngạc và sự lo âu của chàng chợt trở nên khôn cùng.

Vì thế chàng bèn hỏi ông Maćko xứ Turoboje, xem trong những khu rừng họ sắp đến kia có còn lũ rồng mà dân chúng bản địa hằng năm phải dâng trinh nữ tế hiến hay chăng, để chàng có thể thử tài đánh giết chúng. Câu trả lời của ông Maćko cả về chuyện này cũng làm cho chàng hoàn toàn thất vọng.

- Trong rừng có đủ các loài đã thú như sói, bò rừng, bò tót và gấu, với chúng thì chẳng thiếu gì việc để làm. - Ông lão người xứ Mazury đáp. - Trong các bãi lầy cũng có thể còn loài ma quỷ bẩn thỉu nữa, nhưng rồng thì tôi chưa từng nghe nói đến. Mà nếu như chúng từng sống trên đời, thì hẳn chúng tôi cũng chẳng cống nộp trinh nữ cho chúng đâu, mà chúng tôi sẽ tụ tập nhau lại thật đông người đi diệt chúng. Ha! Nếu có rồng thật thì chắc cư dân vùng sơn lâm chúng tôi đã được đeo thắt lưng da rồng từ lâu rồi!

- Dân ở đây là tộc người nào, liệu có thể đánh nhau với chúng được không? - De Lorche hỏi.

- Đánh nhau thì đánh được chứ, nhưng chẳng dễ đâu, - ông Maćko đáp, - vả lại như thế không xứng với một trang hiệp sĩ, bởi họ chỉ là dân thường.

- Dân Thụy Sĩ cũng là nông dân thường thôi. Chẳng lẽ dân ở đây cũng chỉ là dân thường?

- Khắp vùng Mazowsze này không có ai không thờ Chúa. Dân vùng này cũng là người của chúng tôi, thần dân của quận công. Thì ngài đã thấy các tay cung thủ trong thành rồi đấy. Toàn là dân vùng rừng Kurpie cả, trên đời không có lính cung thủ nào giỏi hơn họ được đâu.

- Tôi cũng đã từng gặp cả người Anh và Scotland ở triều đình công quốc Burgundia…

- Tôi đã gặp họ tại thành Malborg rồi. - Ông lão người Mazury ngắt lời. - Bọn họ cũng khá đấy, nhưng cầu Chúa đừng cho họ gặp phải dân vùng này! Dân ở đây á, đến trẻ con bảy tuổi đầu cũng chẳng thể được phép ăn nếu không bắn hạ được thức ăn treo chót vót tận ngọn cây thông.

- Các người bàn chuyện gì vậy? - Zbyszko đột nhiên cất tiếng hỏi, bởi chàng nghe nhắc lại mấy lần tên gọi Kurpie.

- Về những tay cung thủ xứ Kurpie và dân Anh. Ngài hiệp sĩ này bảo rằng dân Anh và cả dân Scotland là thiện xạ hơn cả.

- Tôi cũng đã từng gặp bọn chúng ở thành Wilno rồi. Ha! Tôi đã từng nghe tiếng gió của những mũi tên của chúng sạt qua tai. Ở đó có mặt những trang hiệp sĩ từ khắp các đất nước khác nhau trên thế gian, bọn chúng đồn rằng chúng sẽ ăn gỏi dân ta không cần dùng đến muối, ấy thế nhưng thử một đôi lần rồi chúng tự nhiên lại mất cả ý muốn ăn uống.

Ông Maćko phá lên cười, dịch lại lời Zbyszko cho hiệp sĩ de Lorche nghe.

- Ở các triều đình khác người ta cũng kể chuyện đó, - hiệp sĩ xứ Lotaryngia nói, - người ta ca tụng sự can trường của hiệp sĩ xứ các người, nhưng chê trách họ đã che chở cho bọn ngoại đạo chống lại Giáo đoàn Thánh chiến…

- Chúng tôi chỉ che chở cho một dân tộc muốn được chịu lễ rửa tội, chống lại bọn ngoại xâm và sự bất công mà thôi. Chính bọn Đức muốn giữ họ trong vòng ngoại đạo để có cớ tiến đánh họ đấy thôi.

- Chúa sẽ phân xử việc ấy. - De Lorche nói.

- Có thể chẳng lâu nữa đâu. - Ông Maćko xứ Turoboje nói.

Nhưng nghe nói Zbyszko đã từng chiến đấu ở thành Wilno, hiệp sĩ xứ Lotaryngia lại hỏi chàng về vùng ấy, bởi tin tức về những trận chiến đấu và tỷ thí của giới hiệp sĩ tại đó đã vang lừng khắp thế gian. Đặc biệt, trận đấu sống chết giữa bốn trang hiệp sĩ Ba Lan với bốn hiệp sĩ Pháp đã kích động trí tưởng tượng của các chiến sĩ phương Tây. Vì vậy, de Lorche nhìn Zbyszko với ánh mắt kính trọng hơn, như dành cho người đã từng tham dự vào những trận đấu lừng lẫy dường ấy, và trong lòng chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia cũng dậy lên niềm vui sướng vì sẽ được chạm trán với một hiệp sĩ không xoàng.

Họ cứ tiếp tục đi, bề ngoài vẫn rất hòa thuận, đến chỗ dừng chân nghỉ vẫn đối xử rất lịch thiệp với nhau, mời nhau dùng thứ rượu nho mà de Lorche mang theo khá nhiều trên xe. Nhưng đến khi qua câu chuyện giữa de Lorche với ông Maćko xứ Turoboje, được biết nàng Ulryka de Elner thực ra không phải trinh nữ mà là một vị phu nhân bốn mươi tuổi, có sáu con, thì lòng Zbyszko lại sôi lên sùng sục, bởi chàng nghĩ không hiểu sao cái gã ngoại quốc kỳ lạ này dám cả gan đem một “mụ già” sánh với Danusia, mà lại còn đòi phần hơn. Song chàng nghĩ rằng gã rất có thể là một người điên dở, mà nhà tù và đòn roi là những thứ thích hợp cho gã hơn việc đi chu du thế giới, chính ý nghĩ ấy đã kìm không cho cơn cuồng nộ nổ bùng ra tức khắc.

- Ông có nghĩ là ma quỷ đã làm rối loạn đầu óc của gã hay chăng? - Chàng hỏi ông Maćko. - Biết đâu quỷ dữ chẳng đang nằm trong óc gã như con sâu nằm trong quả hồ đào, để đêm hôm nhảy ra vồ ai đó trong bọn ta. Phải thận trọng lắm mới được…

Nghe chàng nói, tuy ông Maćko xứ Turoboje không đồng tình, nhưng cũng bắt đầu dè chừng nhìn trộm chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia, rồi sau rốt, ông bảo:

- Nhiều khi chúng nằm trong óc người khùng đến hơn cả trăm con, chật chội quá, chúng chỉ muốn tìm nơi trú thân trong đầu những người khác. Mà loài quỷ tồi tệ nhất là loài do một mụ đàn bà phái đến.

Rồi ông đột ngột quay sang phía chàng hiệp sĩ ngoại quốc:

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô!

- Tôi cũng xin ngợi ca Người. - De Lorche hơi ngạc nhiên nói.

Ỏng Maćko xứ Turoboje đã hoàn toàn an tâm.

- Đấy, ngài thấy chưa, - ông bảo, - nếu quỷ dữ nằm trong đầu ông ta thì chắc ngay lập tức ông ta phải sùi bọt mép hoặc bị nó đẩy ngã dúi ngay xuống đất, khi tôi đột ngột gọi tên Chúa chứ! Ta có thể cứ đi.

Quả thực họ bình an tiếp tục đi. Từ Ciechanow tới Prasnysz không lấy gì làm xa lắm, vào mùa hè lính hỏa bài cưỡi một con ngựa tốt có thể vượt quãng đường chia cách hai tòa thành chỉ trong vòng hai tiếng đồng hồ. Nhưng họ đi lâu hơn nhiều vì đang đêm, vì phải dừng lại nghỉ chân và phải vượt qua những đống tuyết rải rác trong rừng. Và bởi họ đi đêm mất khá lâu, nên mãi đến khi trời rạng sáng họ mới tới được tòa lâm cung chuyên phục vụ cho những chuyến đi săn của quận công, nằm phía bên kia thành Prasnysz, ngay sát bìa rừng. Lâm cung ấy được xây dựng gần như tựa vào rừng, là một tòa lâu đài bằng gỗ, to lớn nhưng thấp, song cũng vẫn có những phiến kính nho nhỏ lắp nơi cửa sổ. Trước lâu đài, có thể trông rõ những chiếc cần vọt kéo nước giếng và hai tàu ngựa gỗ, còn chung quanh lâu đài chi chít những lều nhỏ được ghép vội bằng cành thông, cùng những túp lều da. Trong ánh lê minh đang rạng, những đống lửa trước cửa các túp lều vẫn cháy sáng ngời, chung quanh là những người canh gác mặc áo choàng lông thú, để mặt lông cáo, lông sói và lông gấu ra phía ngoài. Hiệp sĩ de Lorche ngỡ như đang nhìn thấy loài dã thú lông lá đang đi hai chân bên đống lửa, bởi phần lớn những người lính đều đội mũ làm từ da thú. Một số người đứng tựa ngọn lao, những người khác chống nỏ, hay đang bận tết những tấm lưới khổng lồ bằng dây thừng, hoặc chăm chú quay trở trên làn than đỏ rực những tảng thịt bò tót hay thịt hươu to tướng, hẳn là dành cho bữa điểm tâm sáng. Ánh lửa bập bùng rọi sáng mặt tuyết, đồng thời soi tỏ những hình người kỳ dị đó, ẩn hiện trong làn khói nghi ngút tỏa, trong đám sương của hơi thở và những cuộn hơi bốc lên từ những miếng thịt nướng. Đằng sau họ, có thể trông rõ những thân cây thông khổng lồ nhuốm hồng và những đám người đông vô chừng, khiến cho chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia chưa quen thấy các hội săn tấp nập dường này phải lấy làm ngạc nhiên.

- Các bậc quận công của các người đi săn mà như đi trận ấy. - Chàng thốt lên.

- Giá mà ngài được thấy, họ không thiếu gì đồ nghề lẫn thợ săn. - Ông Maćko xứ Turoboje nói. - Đây là những người săn vây của quận công, nhưng cũng có cả những người khác từ các miền rừng rậm tới đây để mua bán.

- Ta làm gì bây giờ? - Zbyszko ngắt lời. - Trong lâu dài, mọi người vẫn còn đang yên giấc.

- À, ta hãy đợi cho đến khi họ dậy thôi. - Ông Maćko đáp. - Tất nhiên, ta đâu thể đập cửa để đánh thức quận công, chúa công của ta.

Nói đoạn, ông đưa họ lại bên một đống lửa. Đám thợ săn vây quẳng ra cho họ những tấm da bò tót và da gấu để ngồi, rồi tiếp đó ân cần mời họ món thịt còn bốc hơi nóng nghi ngút. Và khi nghe tiếng nước ngoài, đám thợ săn tụ tập lại để nhìn chàng hiệp sĩ người Đức. Gia nhân của Zbyszko loan tin rằng đây là một trang hiệp sĩ “từ mãi hải ngoại” đến, và thế là chung quanh liền tụ tập đông người đến nỗi vị tráng sĩ xứ Turoboje phải dùng uy để bảo vệ cho chàng hiệp sĩ ngoại quốc khỏi bị người ta giày vò vì tò mò quá đỗi. De Lorche nhận ra trong đám đông có cả những thiếu nữ, phần đông cũng mặc áo da thú, nhưng khuôn mặt họ ửng hồng như những quả táo chín và xinh đẹp khác thường, nên chàng bèn hỏi xem có phải họ cũng tham gia vào cuộc săn hay chăng.

Ông Maćko xứ Turoboje giải thích cho chàng rõ rằng đám đàn bà ấy không thuộc phường săn, mà đến đây cùng với những người thợ săn chỉ vì tính tò mò của phụ nữ, hoặc như đi chợ phiên để mua sắm những thứ hàng hóa thị thành và bán các lâm sản.

Quả đúng như vậy. Tòa lâu dài của quận công giống như một đống lửa, chung quanh nó - cả những khi vắng mặt quận công - quây quần hai lực lượng: đô thị và rừng núi. Những người thợ săn vây không thích rời khỏi rừng, bởi họ thấy ngỡ ngàng khi thiếu tiếng thông reo xào xạc trên đầu, vì thế dám dân thành Prasnysz bèn chở đến nơi bìa rừng này thứ bia nổi tiếng của họ, bột mì đã xay trong những cối xay gió xứ thị thành hoặc những cối xay nước trên sông Węgierce, món muối rất quý hiếm và được ưa chuộng ở vùng sơn lâm này, đồ sắt, các thứ đây đai cùng những sản vật tương tự do bàn tay con người làm ra, để đánh đổi lấy da thú, những bộ lông quý giá, nấm khô, hạt dẻ, những thứ cây thuốc thảo mộc dùng cho việc chữa bệnh hoặc những thùng hổ phách mà dân Kurpie có khá sẵn. Vậy nên chung quanh lâu đài quận công bao giờ cũng náo nhiệt như một bãi chợ phiên, và sự náo nhiệt đó càng tăng thêm vào những dịp quận công đến đây săn bắn, khi mà cả nghĩa vụ lẫn tính tò mò đều lôi kéo các cư dân trong vùng phải rời khỏi chốn rừng sâu.

Vừa lắng nghe những lời của ông Maćko, hiệp sĩ de Lorche vừa chăm chú ngắm nhìn hình dáng của những người thợ săn, vốn được sống trong không khí trong lành sực nức mùi nhựa thông, lại được ăn chủ yếu là thịt như phần lớn những nông dân điền đã đương thời, nên tầm vóc và sức lực nhiều phen làm bàng hoàng những vị khách ngoại quốc tới đây.

Còn Zbyszko ngồi bên đống lửa nhưng cứ dán mắt vào cửa lớn và các cửa sổ của lâu đài, phải cố lắm mới có thể ngồi yên chỗ. Chỉ còn một khung cửa sổ có ánh đèn, hẳn đó là cửa bếp, bởi khói đang lọt qua khe hở giữa những tấm kính ghép vào nhau không thật kín. Những cửa sổ khác đều tối đen, chỉ lấp lóa trong ánh bình minh càng lúc càng rạng, dát bạc lên khu rừng già tuyết phủ đằng sau lâu dài. Trong những khung cửa ngách ở bức tường bên của lâu đài, thỉnh thoảng lại xuất hiện một gia nhân mặc sắc phục triều đình quận công, với những chiếc thùng hoặc xô tòn ten trên hai đầu đòn gánh, chạy vội ra giếng nước. Khi bị hỏi xem có phải trong lâu đài còn ngủ yên cả chăng, họ trả lời rằng đình thần mệt nhoài vì chuyến săn hôm qua nên vẫn đang ngủ, nhưng người ta đã nấu nướng thức ăn chuẩn bị cho bữa điểm tâm sáng trước lúc lên đường.

Quả thực, từ cửa sổ nhà bếp bắt đầu tỏa ra ngào ngạt mùi thơm của mỡ rán và nghệ tây, lan xa giữa các đống lửa. Cuối cùng, cánh cửa chính cũng kẽo kẹt mở, để lộ bên trong tiền sảnh được chiếu sáng tỏ tường, và một người đàn ông bước ra cửa vòm, mà chỉ cần thoáng nhìn qua Zbyszko cũng nhận ngay ra là một trong các ca công chàng đã từng gặp trong đám gia nhân của quận chúa ở Kraków. Nhìn thấy người ấy, không đợi ông Maćko xứ Turoboje lẫn de Lorche bước theo, Zbyszko đã nhảy vội về phía lâu dài, nhanh đến nỗi chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia kinh ngạc hỏi:

- Hiệp sĩ trẻ kia làm sao vậy nhỉ?

- Không làm sao cả, - ông Maćko xứ Turoboje đáp, - có điều chàng yêu thương một thị nữ của quận chúa và chỉ muốn được thấy mặt nàng thật nhanh đó thôi.

- À! - De Lorche thốt lên, áp cả hai bàn tay vào trái tim.

Rồi ngước lên trời, chàng bắt đầu thở dài thườn thượt, nghe ai oán đến nỗi ông Maćko nhún vai, tự nhủ thầm trong bụng: “Chẳng lẽ gã lại thở than cho mụ già của gã? Phải chăng gã quả là người ngây dại?”

Nhưng ông đã đưa chàng hiệp sĩ nước ngoài vào lâu đài, và cả hai có mặt trong một đại sảnh rộng rãi, có trang trí những cặp sừng bò tót, bò rừng, hươu nai, và được chiếu sáng bởi ngọn lửa tỏa ra từ những súc gỗ khô nỏ đang cháy sáng trong một chiếc lò sưởi to đại. Giữa sảnh là một chiếc bàn phủ thảm, với những bát đĩa đã sẵn sàng cho bữa ăn, nhưng chỉ có mặt vài viên đình thần đang trò chuyện với Zbyszko. Ông Maćko giới thiệu họ với hiệp sĩ de Lorche, nhưng vì họ không biết tiếng Đức nên ông vẫn phải đóng vai trò người duy nhất trò chuyện với chàng. Lúc này đám triều thần mỗi lúc một thêm đông, phần lớn là những người vâm đô lực lưỡng, tuy thô tháp nhưng cao lớn, lưng rộng, tóc hoe vàng, trang phục đã sẵn sàng để tham dự cuộc săn. Những người quen và am tường chuyện của Zbyszko hồi ở Kraków thì đều chào đón chàng như một người bạn cũ - rõ ràng chàng có uy tín giữa bọn họ. Những kẻ khác nhìn chàng với vẻ thán phục, như người ta thường nhìn một kẻ đã từng bị lưỡi rìu đao phủ treo trên gáy. Bốn phía nổi lên những tiếng trả lời chàng: “Có đủ cả ở đây! Có quận chúa, có tiểu thư Jurandówna, cậu sẽ được gặp cô ấy ngay bây giờ! Thật tội, rồi cậu sẽ đi săn với chúng tôi chứ?”

Đúng lúc ấy hai vị khách của Giáo đoàn Thánh chiến bước vào, là đồng đạo Hugo de Danveld, viên lãnh binh Ortelsburg tức thành Szczytno, người mà một kẻ họ hàng đã từng có thời làm đại thống chế, và Zygfryd de Lӧwe, lãnh binh ở Jansbork, cũng xuất thân từ một gia đình giàu công tích với Giáo đoàn. Hiệp sĩ thứ nhất còn trẻ, nhưng đã sớm béo phị, có bộ mặt của một gã nghiện bia tinh quái và đôi môi dày ướt át. Còn hiệp sĩ thứ hai cao dong đỏng, nét mặt nghiêm khắc, nhưng thanh cao. Zbyszko cảm giác đã từng có lần giáp mặt Danveld ở chỗ đại quận công Witold, hình như gã đã từng bị đức giám mục xứ Plock đánh cho ngã ngựa trong trận đấu võ, nhưng những hồi ức của chàng bị đứt quãng bởi việc quận công Janusz bước vào phòng.

Mọi người, kể cả bọn hiệp sĩ Thánh chiến lẫn triều thần đều cúi mình chào ngài. Hiệp sĩ de Lorche và các lãnh binh cùng Zbyszko tiến đến bên ngài, ngài chào hỏi nhã nhặn nhưng vẻ nghiêm nghị hiện rõ trên gương mặt chất phác không râu ria, với mái tóc cắt bằng chằn chặn trên trán và xõa dài xuống vai. Đúng lúc đó, bên ngoài cửa sổ, tiếng kèn đồng chợt rúc vang, báo hiệu quận công đã sẵn sàng để ngồi vào bàn. Tiếng kèn vang lên một, hai rồi ba hồi, và sau hồi kèn thứ ba, cửa ở cánh trái tòa nhà mở rộng, quận chúa Anna hiện ra, bên bà là một thiếu nữ tóc xõa xinh đẹp tuyệt vời, mang chiếc đàn luýt nhỏ nhắn bên vai.

Nhìn thấy cô gái và quận chúa, Zbyszko vội len lên trước, hai tay đặt lên môi, quỳ cả hai đầu gối xuống trong một tư thế đầy sùng kính và ngưỡng mộ.

Cảnh tượng ấy khiến tiếng xì xào lan khắp phòng, vì hành động của Zbyszko làm những người dân xứ Mazury ngạc nhiên, thậm chí còn khiến đôi người phật ý. “Hừ,” những người có tuổi nói, “chắc hắn ta đã học lỏm tập tục này ở các hiệp sĩ hải ngoại xa xôi, mà cũng có thể học ở bọn ngoại đạo, bởi ngay cả người Đức cũng chẳng có phong tục ấy.” Thanh niên trai tráng thì nghĩ: “Cũng chẳng có gì là lạ, anh ta được cô gái cứu cho khỏi mất đầu kia mà!” Nhưng quận chúa và Jurandówna chưa nhận ngay ra Zbyszko, vì chàng quỳ quay lưng về phía ánh lửa, mặt hướng về phía bóng tối. Thoạt tiên, quận chúa nghĩ rằng hẳn đó là một đình thần nào phạm lỗi với quận công muốn cầu xin bà bênh vực, nhưng Danusia, vốn có đôi mắt tinh tường hơn, đã tiến thêm một bước về phía trước, và cúi mái đầu màu sáng của mình, nàng đột ngột thốt lên bằng giọng kim đầy thảng thốt.

- Zbyszko!

Rồi không hề nghĩ gì đến việc cả triều đình cùng các vị khách nước ngoài đang dồn mắt nhìn mình, nhanh như một con nai nhỏ, cô gái nhảy phắt lại phía chàng hiệp sĩ trẻ, choàng tay ôm ghì lấy chàng, rồi vừa hôn tới tấp vào mắt, vào môi, vào má, nép vào người chàng, vừa thốt lên những tiếng kêu đầy vui sướng, cho đến khi những người Mazury phá lên cười, còn quận chúa nắm cổ áo nàng kéo về phía bà.

Mãi đến lúc ấy nàng mới nhìn mọi người và hoảng hồn quá, nàng cũng nhanh như cắt giấu mặt vào những nếp váy của quận chúa, lẩn vào sau lưng bà, khiến người ta chỉ còn nom thấy chỏm tóc của nàng mà thôi.

Zbyszko ôm chân quận chúa, bà nâng chàng dậy và cất tiếng chào hỏi chàng, rồi hỏi thăm ông Maćko, xem ông đã chết hay vẫn đang sống, nếu còn sống sao ông không đi cùng chàng đến Mazowsze. Zbyszko trả lời những câu hỏi ấy không mấy chú tâm, bởi chàng còn cố nghiêng người hết bên nọ đến bên kia để tìm Danusia đang nấp sau lưng quận chúa. Còn nàng, thỉnh thoảng lại thò đầu ra khỏi những nếp váy của bà, để rồi lại lặn vào trong ấy. Quần thần Mazury cười ngả cười nghiêng trước cảnh tượng đó, cả quận công cũng cười, mãi đến khi người ta mang những đĩa thức ăn nóng sốt ra, quận chúa mới vui vẻ quay sang Zbyszko và bảo:

- Ngươi hãy phục vụ chúng ta nhé, hỡi người đầy tớ đáng yêu, không chỉ trong bữa ăn này mà là mãi mãi!

Rồi bà bảo Danusia:

- Còn con, con ruồi bị theo gót này, hãy chui ra khỏi váy của ta, nếu không con sẽ làm rách nó mất thôi.

Thế là Danusia đành chui ra từ phía sau chiếc váy, mặt đỏ bừng, bối rối, chốc chốc lại ngước đôi mắt vừa e lệ, hổ thẹn, vừa tò mò lên nhìn Zbyszko, một đôi mắt tuyệt vời đến nỗi khiến trái tim như tan chảy ra, không những chỉ trong lồng ngực Zbyszko mà cả ở bao người đàn ông khác. Viên lãnh binh của Giáo đoàn Thánh chiến trấn thủ thành Szczytno chốc chốc lại đưa tay lên đôi môi dày ướt át của gã, còn hiệp sĩ de Lorche kinh ngạc vươn cả hai tay lên trời mà hỏi:

- Thề có Thánh Jakub thiêng liêng xứ Kompostella, nàng trinh nữ này là ai vậy?

Nghe thấy thế, viên lãnh binh thấp béo của thành Szczytno liền kiễng chân nói thầm vào tai hiệp sĩ xứ Lotaryngia:

- Con gái của quỷ đấy!

De Lorche hấp háy mắt nhìn gã, rồi nhíu mày thốt ra bằng giọng mũi:

- Kẻ nào dám sủa lên chống lại người đẹp, kẻ đó không xứng được mang danh hiệp sĩ!

- Nên nhớ ta đã được mang cựa gót bằng vàng, và ta là hiệp sĩ! - Hugo de Danveld cao ngạo nói.

Đó là niềm vinh hạnh to lớn đối một trang hiệp sĩ đã được tấn phong, nên chàng trai Lotaryngia cúi đầu, song lát sau chàng nói:

- Còn ta là họ hàng với các quận công Brabancja![171]

171. Công quốc giàu có bao gồm miền bắc nước Pháp (ngày nay xứ Brabancja thuộc Bỉ, còn phần phía bắc thuộc Hà Lan). Các vương triều Brabancja bị tan rã vào cuối thế kỷ XIV, và năm 1390 vùng này bị các quận công Burgundia chiếm.

- Pax! Pax! - Gã hiệp sĩ Thánh chiến thốt lên. - Vinh quang thay các vị quận công hùng cường, bạn chí thiết của Giáo đoàn! Chắc chắn chẳng bao lâu nữa, ngài sẽ được chính tay họ trao cựa gót bằng vàng thôi! Tôi không chối, cô gái quả là trang tuyệt thế giai nhân, nhưng xin ngài hãy biết ai là cha đẻ của cô ấy.

Nhưng gã không kịp nói gì thêm, vì đúng lúc ấy quận công Janusz ngồi vào bàn ăn sáng. Trước đó, đã được viên lãnh binh Jansbork cho biết hiệp sĩ de Lorche là người có họ hàng thân thích với các vị quận công hùng mạnh, ngài bèn ra hiệu mời chàng đến ngồi cạnh mình. Chỗ đối diện với ngài là quận chúa cùng Danusia. Zbyszko đứng sau lưng hai người như hồi ở Kraków để phục dịch.

Lúc này, Danusia cố cúi đầu thật thấp, bởi nàng xấu hổ với mọi người, nhưng vẫn cố nghiêng nghiêng mặt để Zbyszko có thể nhìn thấy. Chàng trai khao khát và ngưỡng mộ ngắm mãi mái tóc sáng nhỏ nhắn của nàng, ngắm đôi má chín hồng và đôi cánh tay trong chiếc áo dài rất bó, trong bộ phục trang ấy nàng không còn mang vẻ trẻ thơ nữa, và lòng chàng cuồn cuộn dâng trào một dòng chảy tình yêu dạt dào, một tình yêu mới mẻ, căng đầy cả lồng ngực. Chàng vẫn còn cảm thấy rất rõ trên mắt, trên môi và trên mặt những nụ hôn mới tinh khôi của cô gái. Ngày nào, nàng trao chàng những nụ hôn như cô em gái trao cho anh, còn chàng đón nhận chúng như những nụ hôn của một bé gái đáng yêu. Còn bây giờ, nhớ lại những nụ hôn tươi mới vừa rồi, trong chàng chợt diễn ra cái điều mà nhiều lần chàng đã cảm thấy khi ở cạnh Jagienka: chàng thấy xuân tình rạo rực ngất ngây, bên dưới nỗi ngây ngất ấy tiềm ẩn một sức nóng hừng hực như than lửa bị vùi tro.

Chàng thấy Danusia đã trở thành một thiếu nữ hoàn toàn trưởng thành, vì thực ra cô gái cũng đã lớn lên, đã bừng nở rực rỡ. Hơn nữa, bên nàng, người ta cứ nói hoài nói mãi về tình ái, nên cũng hệt như một nụ hoa được sưởi ấm nắng mặt trời sẽ thắm lại và bung xòe mỗi lúc một tưng bừng, cô gái cũng mở tròn mắt đón tình yêu. Và kết quả là giờ đây, ở nàng có được một điều mà trước đây chưa từng có, một vẻ kiều diễm nào đó, không còn mang nét trẻ thơ nữa, mà đắm say, mạnh mẽ, lôi cuốn, tỏa ra từ nàng như sức nóng hừng hực tỏa ra từ ngọn lửa hay hương thơm tỏa ra từ đóa hồng.

Zbyszko cảm thấy nhưng không thật hiểu rõ điều đó, bởi chàng đang say đắm. Thậm chí chàng quên cả việc phải phục dịch hai người bên bàn ăn. Chàng không thấy các đình thần đang nhìn mình, thúc khuỷu tay vào nhau ra hiệu, chỉ cho nhau thấy chàng cùng Danusia, và cười với nhau. Chàng cũng không hề nhận thấy bộ mặt thảng thốt như hóa đá của hiệp sĩ de Lorche, cũng như đôi mắt trô trố lồi ra của viên lãnh binh Szczytno đang hằm hè dán chặt vào Danusia, một đôi mắt phản chiếu ánh lửa trong lò sưởi nom đỏ rực và sáng quắc như mắt chó sói. Chàng chỉ sực tỉnh lại khi nghe tiếng kèn vang lên lần nữa, báo hiệu đã đến giờ tiến vào rừng, đúng lúc quận chúa Anna Danuta quay lại phía chàng và bảo:

- Ngươi hãy đi với chúng ta để có thì giờ bày tỏ tình yêu với Danusia, điều mà cả ta cũng vui lòng được nghe.

Nói xong, bà cùng Danusia bước ra để thay quần áo cưỡi ngựa. Còn Zbyszko phóng ra ngoài sân, nơi gia nhân giữ đám ngựa mình phủ sương giá, đang thở rừ rừ chờ gia đình quận công, khách khứa và đình thần. Ngoài sân không còn nhộn nhịp như lúc nãy, bởi những người thợ săn vây đã mang lưới đi trước vào rừng. Những đống lửa đang lụi dần, ngày đã sáng rõ, làn tuyết băng giá kêu kin kít dưới chân, bụi tuyết khô, sáng lấp lánh bay lả tả từ những cành cây đang lắc lư trong hơi gió nhẹ. Chẳng mấy chốc quận công bước ra, leo lên lưng ngựa, theo sau là một gia nhân mang nỏ và một ngọn lao dài, nặng đến nỗi hiếm ai có thể sử dụng nổi, nhưng quận công vẫn múa nó nhẹ như không, bởi cũng giống như những người Mazowsze thuộc dòng Piast khác, ngài có sức lực hơn người. Dòng họ ấy từng có cả những người con gái, khi đi lấy chồng là những vị quận công ngoại quốc, đã dễ dàng quấn quanh mấy ngón tay cả một băng thép rộng bản ngay trong tiệc cưới. Sát cánh bên quận công còn có hai người đàn ông nữa sẵn sàng ứng cứu khi cần, là hai người được chọn lựa trong các lãnh chúa của vùng đất Warszawa và Ciechanow, chỉ nhìn thôi cũng đã thấy khiếp, bởi vai họ rộng như những thân cây đại thụ trong rừng, khiến chàng hiệp sĩ phương xa de Lorche phải giương mắt thán phục.

Vừa lúc ấy quận chúa cùng Danusia bước ra, cả hai đội mũ trùm đầu may bằng da chồn trắng. Vị quận chúa dòng dõi cựu đại quận công Kiejstut giỏi “vá may” bằng cung nỏ hơn kim chỉ, vì vậy có người mang theo cho bà một cánh nỏ trang trí rất đẹp, có phần nhẹ hơn những nỏ khác chút ít. Zbyszko quỳ gối xuống tuyết, chìa bàn tay ra để quận chúa tì chân trèo lên lưng ngựa, rồi tiếp đó chàng nhấc bổng Danusia lên, hệt như hồi ở trang Bogdaniec thường nhấc bổng Jagienka, rồi tất thảy lên đường. Đoàn tùy tùng kéo dài thành hình một con rắn ngoằn ngoèo, lấp lóa muôn màu, ngoặt sang phía phải tòa lâu đài, chạy dọc bìa rừng nom như đường viền sặc sỡ của tấm áo dạ sẫm màu, rồi từ từ lấn sâu vào rừng.

Khi đã đi khá sâu vào rừng, quận chúa quay lại bảo Zbyszko:

- Sao ngươi không nói gì thế? Nào, nói với Danusia đi chứ?

Mặc dù được khuyến khích như vậy, nhưng Zbyszko vẫn nín lặng thêm hồi lâu, bởi bỗng thấy rụt rè quá đỗi, mãi đến hồi lâu, chàng mới cất tiếng:

- Danusia này!

- Gì cơ, anh Zbyszko?

- Tôi yêu nàng như thể…

Đến đây chàng lại ngắc ngứ tìm lời nhưng chẳng tìm ra, bởi lẽ dẫu chàng có quỳ xuống trước mặt cô gái như một trang hiệp sĩ ngoại quốc, dẫu chàng có bày tỏ bằng mọi cách niềm sùng mộ nàng, dẫu chàng có cố tình tránh những câu nói quê kệch, thì trong thực tế chàng chỉ hoài công cố tỏ ra vẻ trang nhã kiểu cách mà thôi, bởi vốn mang tâm hồn đồng nội dân dã, chàng chỉ biết nói những lời bộc trực giản dị.

Vì vậy, sau khi nín lặng hồi lâu, chàng nói tiếp:

- Tôi yêu nàng đến nghẹt thở!

Cô gái ngước đôi mắt hồ thủy và khuôn mặt ửng hồng bởi làn không khí lạnh giá trong rừng lên, nhìn chàng từ dưới chiếc mũ choàng bằng lông chồn.

- Em cũng vậy, Zbyszko ạ! - Nàng đáp vội.

Rồi nàng vội cụp hàng mi che đôi mắt, bởi chính nàng cũng chợt hiểu thế nào là tình yêu.

- Hey! Kho báu của anh! Hey! Trinh nữ của anh! - Zbyszko thốt lên. – Hey!

Rồi chàng lại lặng đi vì sung sướng và xúc động. Vốn là người nhân hậu và tò mò, quận chúa lại một lần nữa giúp họ:

- Ngươi hãy kể xem, - bà bảo, - lúc vắng con bé, ngươi đã mơ tưởng đến nó ra sao, còn giá được vài bụi cây che khuất thì ngươi có hôn vào môi nó, ta cũng chẳng mắng đâu mà lo, bởi đó là cách tốt nhất bày tỏ tình yêu của ngươi đó…

Thế là Zbyszko bắt đầu kể lại chuyện chàng đã từng mơ tưởng đến Danusia thế nào ở Bogdaniec, khi phải xa nàng, trong lúc vừa trông nom ông Maćko vừa sống giữa “những người láng giềng”. Chỉ có điều chàng láu tinh ranh ấy không hề nhắc gì đến cô nàng Jagienka mà thôi. Thực ra chàng nói cũng rất thật lòng, bởi lúc này đây chàng đang yêu Danusia xinh xắn này đến độ chàng chỉ muốn bế nàng đặt sang ngựa mình, ôm và ghì nàng vào ngực mãi mãi mà thôi.

Nhưng chàng không dám làm việc ấy. Chỉ đến khi khoảng rừng thưa đầu tiên chia cắt họ khỏi đám quần thần đi sau cùng khách khứa, chàng mới nghiêng người sang, ôm lấy cô gái, giấu mặt mình vào lớp lông chiếc mũ da chồn để bày tỏ tình yêu của chàng bằng cách đó.

Nhưng đang mùa đông, cành phỉ tử rụng hết lá, nên hiệp sĩ Hugo de Danveld và hiệp sĩ de Lorche vẫn trông thấy cảnh ấy. Nhìn thấy cảnh ấy còn có cả các đình thần nữa, và họ kháo nhau:

- Anh chàng đang hôn cô nàng ngay bên cạnh quận chúa kia kìa! Tôi tin chẳng bao lâu nữa, quận chúa sẽ tổ chức đám cưới cho cô cậu thôi!

- Anh chàng vũ dũng đấy, nhưng máu ngài Jurand cũng sục sôi chẳng kém!

- Bọn họ cũng như lửa gần rơm ấy, dù cô gái cứ nhút nhát tựa con chim bồ câu. Đừng lo, rồi tia lửa sẽ bùng lên ngay thôi! Anh chàng đã bấu chặt được móng vuốt vào tâm can cô nàng rồi.

Họ vừa cười cợt vừa bàn tán như vậy, nhưng viên lãnh binh Thánh chiến trấn thủ thành Szczytno thì quay bộ mặt dê cụ hằn học và đầy nhục cảm của mình sang hiệp sĩ de Lorche mà hỏi:

- Ngài nghĩ sao, thưa ngài hiệp sĩ, nếu Merlin[172] dùng phép phù thủy biến ngài thành chàng tiểu hiệp sĩ kia?

172. Tên một phù thủy nổi tiếng thường xuất hiện trong huyền thoại và các chuyện tình của giới hiệp sĩ thời Trung cổ.

- Thế còn ngài? - De Lorche hỏi lại.

Nghe thấy thế, tên hiệp sĩ Thánh chiến trong lòng đang sôi sục dục vọng và sự ghen tức, liền sốt ruột giật ngựa, thớt lên:

- Thề có linh hồn ta!…

Nhưng cũng đúng lúc ấy, gã chợt sực tỉnh và cúi đầu nói:

- Tôi là tu sĩ, đã từng thề nguyện giữ mình trong sạch.

Rồi gã đảo mắt liếc nhanh nhìn chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia, chỉ lo bắt gặp nụ cười trên mặt chàng, bởi về phương diện này thì Giáo đoàn vốn đã lừng lẫy ô danh, mà trong đám tu sĩ thì Hugo de Danveld là kẻ tồi tệ nhất Mấy năm trước đây, gã là phó lãnh binh ở thành Sambia, tại đó những lời kêu ca than phiền về gã nổi lên nhiều đến mức mặc dù ở Malborg người ta quen bỡn cợt đối với những việc ấy, nhưng vẫn phải chuyển gã đến làm lãnh binh tại Szczytno. Những ngày gần đây, được lĩnh một sứ mệnh bí mật đến triều đình quận công, bắt gặp nàng Jurandówna xinh đẹp, lòng gã chợt cồn lên dục vọng ghê gớm, mà trước dục vọng đó, tuổi còn quá trẻ của Danusia cũng chẳng thể trở thành vật hãm, bởi thời bấy giờ những cô gái trẻ hơn nàng cũng vẫn có thể được gả chồng như thường. Song đồng thời, Danveld cũng được biết cô gái là con cái nhà ai, và bởi cái tên Jurand vốn đã gắn liền với một ký ức kinh hoàng hằn sâu trong tâm trí, nên dục vọng của gã lại càng lớn thêm lên trên nền một nỗi hằn thù man rợ.

De Lorche lại đang muốn hỏi gã về câu chuyện đó.

- Thưa ngài, ngài đã gọi cô gái kia là con gái của quỷ dữ, chẳng hay tại sao ngài lại gọi như vậy?

Danveld bắt đầu thuật lại câu chuyện ở Zlotoryja: trong khi đang xây dựng lâu đài, người ta đã may mắn bắt được quận công cùng triều thần thế nào, vì việc đó mẹ của cô gái Jurandówna bị chết ra sao, vì vậy kể từ hồi ấy ông Jurand đã trả thù một cách khủng khiếp thế nào đối với tất cả các hiệp sĩ của Giáo đoàn Thánh chiến. Trong khi thuật lại chuyện đó, nỗi căm thù cháy trong lòng gã Thánh chiến bừng bừng như lửa, bởi gã cũng có những lý do riêng. Hai năm trước đây, chính gã cũng đã từng có lần đụng độ với ông Jurand, nhưng hồi đó, khi vừa chợt trông thấy “lợn rừng man dại trang Spychow” kia, lần đầu tiên trong đời trái tim của gã đã run rẩy một cách hèn nhát, và thế là bỏ mặc hai người bà con, gia nhân và chiến lợi phẩm, gã đã chạy trốn như thằng điên, suốt một ngày trời ròng rã đến tận thành Szczytno, mà vì quá kinh hoàng gã đã phải nằm liệt giường suốt một thời gian dài. Khi khỏe lại, gã bị đại thống chế đưa ra tòa án hiệp sĩ, tuy phiên tòa đã xử trắng án khi gã thề độc trên thánh giá và danh dự hiệp sĩ của mình là con ngựa phát cuồng đã mang gã ra khỏi chiến trường chứ không phải gã trốn chạy, nhưng phiên tòa ấy cũng đã chặn hết mọi con đường thăng tiến có thể giúp gã leo lên những chức vụ cao quý hơn nữa trong Giáo đoàn. Tất nhiên, lúc này gã hiệp sĩ Thánh chiến không thể kể cho hiệp sĩ de Lorche nghe sự thật, thay vì thế, gã tuôn ra biết bao lời lên án sự tàn bạo ghê gớm của ông Jurand, cùng tính táo tợn của toàn dân tộc Ba Lan, khiến chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia bàng hoàng đầu óc.

- Nhưng chúng ta đang ở chỗ dân Mazury chứ có phải dân Ba Lan đâu? - Lát sau, chàng mới thốt nên lời.

- Đây là một công quốc riêng, nhưng cùng chung dân tộc. - Viên lãnh binh đáp. - Chúng có chung sự vô đạo, chung lòng thù hận chống lại Giáo đoàn. Cầu Chúa hãy để cho thanh gươm người Đức được chém sạch hết cái bộ tộc ấy đi.

- Ngài nói chí lý, thưa ngài. Ngay cả vị quận công này, dẫu có vẻ nhân hậu thật đấy, nhưng lại cả gan xây dựng cả một tòa lâu đài chống lại các ngài ngay trên vùng đất của các ngài. Những chuyện vô luân như vậy thì ngay cả trong đám dân dị giáo, tôi cũng chưa từng nghe nói đến.

- Tòa lâu đài thì ông ta dựng lên để chống lại chúng tôi thật, nhưng vùng Zlotoryja nằm trên đất ông ta chứ không phải trên đất chúng tôi.

- Vậy xin ngợi ca Chúa Ki-tô đã ban cho các ngài thắng lợi. Thế rồi rốt cuộc chiến tranh ấy kết thúc ra sao?

- Hồi ấy đâu có chiến tranh.

- Vậy thì thắng lợi của các ngài ở thành Zlotoryja là thế nào?

- Chính Đức Chúa đã ban phước lành cho chúng tôi, bởi vị quận công này không đem theo quân đội, mà chỉ có đám triều thần và đàn bà con gái thôi.

Nghe thế, hiệp sĩ de Lorche ngạc nhiên nhìn gã Thánh chiến.

- Sao lại thế được? Vậy ra trong buổi thanh bình, các ngài đã tấn công đàn bà con gái, tấn công một vị quận công đang xây dựng lâu đài thành quách trên mảnh đất của chính ông ấy hay sao?

- Vì vinh quang của Giáo đoàn và đạo Ki-tô, không có hành động nào là vô đạo cả!

- Còn vị hiệp sĩ kinh khủng ấy chắc đã tìm cách rửa thù cho người vợ trẻ đã bị các ngài sát hại giữa thời bình chứ gì?

- Kẻ nào dám giơ tay chống lại một hiệp sĩ Thánh chiến, kẻ đó là con đẻ của bóng tối!

Nghe thấy thế, hiệp sĩ de Lorche thảng thốt bàng hoàng, nhưng chàng không kịp trả lời lại Danveld, bởi đúng lúc ấy họ đã bước ra một trảng trống mọc đầy lau sậy phủ tuyết, nơi quận công xuống ngựa, và sau ngài, những người khác cũng xuống ngựa theo.

Chương 21

Dưới sự hướng dẫn của viên trưởng phường săn, những người thợ săn thành thạo bắt đầu bố trí tất cả những người đi săn thành một hàng dài dọc theo rìa trảng trống, để từ chỗ nấp kín họ có cả một khoảng không gian trống trải trước mặt, thuận tiện cho những phát tên bắn ra từ cung nỏ. Hai phía sườn ngắn hơn của trảng trống được quây lưới, phía sau có những người “đuổi thú” nấp sẵn, nhiệm vụ của họ là đuổi cho thú chạy trở lại trước làn tên của những người săn, hoặc nếu như không đuổi được thì dùng lao đâm chết những con thú đã sa lưới. Những đám người Kurpie đông không kể xiết, được bố trí một cách khéo léo tạo thành vòng vây, có nhiệm vụ dồn đuổi tất cả các loài thú từ trong rừng sâu ra trảng trống. Sau lưng các tay thợ săn còn có thêm một lượt lưới chăng sẵn, để phòng trường hợp con thú vượt được qua hàng người cầm cung nỏ thì sẽ phải sa vào lưới và bị giết chết.

Quận công đứng ngay chính giữa hàng người, trong một cái rãnh nông chạy qua suốt bề rộng trảng trống. Quan trưởng phường săn, ông Mrokota xứ Mocarzewo, đã chọn cho ngài vị trí ấy, bởi ông biết rằng loài thú lớn nhất rừng khi tránh vòng vây dồn đuổi sẽ chạy theo chính cái lõng này. Quận công cầm một chiếc nỏ trong tay, ngay cạnh ngài, dựa vào thân cây là một ngọn đòng nặng trịch, còn hơi lùi về phía sau một chút là hai trợ thủ mang rìu trên vai, lực lưỡng, to như thân cây rừng, ngoài lưỡi rìu họ còn cầm thêm những chiếc nỏ đã giương sẵn tên để đưa cho quận công khi ngài cần đến. Quận chúa và tiểu thư Jurandówna không xuống ngựa, bởi quận công không cho phép, đề phòng mối nguy hiểm do lũ bò tót và bò rừng - khi gặp những loài thú này, trong trường hợp nguy hiểm thì chạy trốn bằng ngựa an toàn hơn chạy bộ. Hiệp sĩ de Lorche mặc dù được quận công mời vào vị trí ngay bên phải ngài, nhưng vì đã xin ngài cho phép được cưỡi ngựa để bảo vệ quận chúa và tiểu thư, nên chàng đứng gần quận chúa, nom hệt như chiếc đỉnh dài ngoẳng với ngọn giáo hiệp sĩ trong tay, thứ vũ khí mà dám dân Mazury thường sẽ chế nhạo với nhau là ít hợp với chuyện săn bắn.

Còn Zbyszko thì cắm ngọn lao xuống tuyết, xoay cánh nỏ ra sau lưng, đứng bên cạnh ngựa Danusia, ngước mắt lên nhìn nàng, thì thầm với nàng, chốc chốc lại ôm chân nàng và hôn vào đầu gối nàng, bởi chàng hoàn toàn không còn giấu giếm tình yêu của mình trước mặt mọi người nữa. Chàng chỉ im lặng khi ông Mrokota xứ Mocarzewo dữ tợn - người mà ở trong rừng có thể dám quát cả quận công - buộc chàng phải im.

Lúc ấy, từ phía xa xa trong rừng thẳm chợt vang lên tiếng tù và của dân Kurpie, từ trảng trống vang lên tiếng kèn sừng cong ồn ã và cụt lủn đáp lại, rồi sau đó im lặng hoàn toàn bao trùm. Chỉ thỉnh thoảng có tiếng chim giẻ cùi chí chóe trong ngọn thông, hoặc tiếng những người đang vây dồn kêu lên quà quà như tiếng quạ. Những người đi săn căng mắt chăm chăm nhìn vào khoảng không gian trống trải màu trắng, nơi gió đang khẽ lay động lớp lau lách tuyết phủ và những bụi thùy liễu không còn lá, ai cũng nóng lòng đợi con thú đầu tiên xuất hiện trên mặt tuyết trắng, ai cũng thầm đoán mình sẽ săn được những con thú vừa tuyệt diệu vừa dư dật, bởi khu rừng này đầy những bò tót, bò rừng và lợn rừng. Những người thợ rừng Kurpie cũng xua cả mấy bác gấu đang ngủ đông trong hang, và khi bị đánh thức bất chợt như thế, các bác gấu ta bò trườn trong đám bụi rậm, cáu kỉnh, đói bụng và nghi kỵ, đoán rằng chỉ chốc nữa đây chúng sẽ phải đánh nhau, không chỉ để bảo vệ giấc ngủ đông bình lặng mà còn nhằm bảo vệ chính mạng sống của mình.

Nhưng phải chờ đợi khá lâu, bởi những người đang dồn đuổi thú rừng về phía trảng trống đã dàn ra chiếm cả một khoảnh rừng rất lớn, bắt đầu đi từ chỗ xa đến nỗi những người đi săn thậm chí không nghe thấy tiếng chó sủa, lũ chó mà ngay sau lúc tiếng tù và vang lên liền được thả khỏi đây. Một con trong bọn, có lẽ được thả ra quá sớm hoặc được tự do lẩn quẩn sau lưng đám nông dân, chợt xuất hiện chạy dọc theo trảng trống, mũi chúi xuống đất, lao vụt qua giữa những người đang mai phục chờ đợi. Để rồi tất cả lại trống trơn và im lặng, chỉ còn nghe tiếng những người vây dồn kêu ‘quà quà’ hoài như tiếng quạ, báo hiệu chẳng mấy chốc nữa công việc sẽ bắt đầu.

Quả thực, sau khoảng thời gian đọc hết vài bài kinh, ở mép trảng trống hiện ra mấy con sói, những con thú tinh khôn nhất đang cố tìm ra cách thoát khỏi vòng vây. Chúng có tới mấy con. Nhưng khi vừa lao ra trảng trống, đánh hơi thấy có người ở chung quanh, chúng lại lặn ngay vào rừng trở lại, hẳn để tìm lối thoát khác. Tiếp đó lũ lợn rừng từ rừng rậm nhô ra, chạy lúp xúp thành một hàng dài như sợi đây xích màu đen qua khoảng không gian phủ tuyết, nom từ xa trông giống lũ lợn nhà vì nghe tiếng gọi của nữ gia chủ mà đang dỏng tai chạy về trang ấp. Nhưng sợi dây xích ấy chợt sững lại, nghe ngóng, đánh hơi, quay trở lại, rồi lại nghe ngóng, ngoặt sang phía lưới, để rồi nhận thấy sự có mặt của đám người đuổi ngược, chúng vừa hộc lên vừa quay trở lại phía những người đi săn, tiến mỗi lúc một thận trọng, mỗi lúc một đến gần hơn, cho đến khi nghe thấy tiếng lẫy nỏ bật đánh tách, những mũi tên xé gió lao đi và dòng máu đầu tiên lan thành vết sậm đỏ trên tấm đệm tuyết trắng ngần.

Lúc ấy, tiếng kêu hò vang lên, đàn lợn rừng kinh hoàng như thể bị sét đánh trúng, một số con chạy như mù quáng cứ thẳng hướng trước mặt, những con khác lao vào lưới, bọn khác nữa chạy hỗn loạn từng con hoặc vài con một, lẫn vào với nhiều loài thú khác đang tràn ra trảng trống. Vọng đến tai những người đi săn là tiếng tù và rúc tu tu, tiếng chó sủa ăng ẳng và tiếng người ồn ã xa xa theo dòng săn đuổi từ trong rừng sâu vang ra. Những cư dân của rừng, từ hai bên sườn bị dồn đuổi bởi hai cánh vây dồn trải rộng trong rừng đại ngàn, mỗi lúc một tụ tập thêm đông trên trảng cỏ giữa rừng. Cảnh tượng ấy không thể nào có được, không chỉ ở nước ngoài mà ngay cả ở các vùng đất khác của Ba Lan, những nơi không còn rừng đại ngàn như vùng Mazowsze.

Mặc dù đã từng lui tới đất Litva, nơi thỉnh thoảng cũng từng xảy ra chuyện lũ bò rừng đâm bổ vào hàng quân gây náo động, nhưng các hiệp sĩ Thánh chiến rất ngạc nhiên trước số lượng thú rừng nhiều vô kể, đặc biệt chàng hiệp sĩ de Lorche thấy lạ lùng quá đỗi. Đứng ngẩn người bên cạnh quận chúa và đám quần thần như một con vạc đứng canh, chẳng thể trò chuyện cùng một ai, chàng hiệp sĩ ta đã bắt đầu thấy chán, thấy cóng rét trong bộ giáp phục bằng thép của mình và đã thầm nghĩ rằng cuộc săn thế là công toi. Ấy vậy mà bất chợt, chàng thấy nhung nhúc trước mắt mình những đàn hoẵng đuôi ngắn thun lủn, những đàn hươu lông vàng hoe và những đàn nai với vầng trán nặng nề mang đôi sừng nghênh ngang những gạc là gạc, chúng trộn lẫn vào nhau, cuống cuồng trên trảng trống, mù quáng vì hãi hùng, cố tìm đường thoát.

Trước cảnh tượng ấy, trong lòng quận chúa chợt trào dâng dòng máu Kiejstut của cha ông, bà vừa bắn hết phát tên này đến phát tên khác vào đám thú hỗn loạn sặc sỡ ấy, vừa thốt lên những tiếng kêu đắc thắng mỗi khi bắn hạ được một con hươu hay nai, thấy nó chồm lên trong đà phi rồi đổ sập cả người xuống một cách nặng nề, chân đạp đạp tuyết. Các thị nữ cũng nghiêng mặt áp vào cánh nỏ, bởi tất thảy đều nổi máu thợ săn. Chỉ mỗi mình Zbyszko không hề nghĩ gì đến cuộc săn, chàng tì khuỷu tay lên đầu gối Danusia, ôm mặt trong hai lòng bàn tay, nhìn đăm đăm vào mắt nàng, còn cô gái, tươi cười và hổ thẹn, cố lấy mấy đầu ngón tay che mắt chàng, bởi không thể chịu nổi ánh mắt nồng nàn dường ấy.

Nhưng hiệp sĩ de Lorche chợt chú ý đến một con gấu có lông màu xám bạc trên cổ và các chân, to đồ sộ, đột ngột nhô ra khỏi đám lau lách ngay sát bên những người đi săn. Đích thân quận công bắn nó một phát tên, rồi cầm lưỡi đòng nhảy bổ về phía nó, và khi con vật chồm người đứng trên hai chân sau gầm lên những tiếng kinh hoàng, thì ngài đã đâm thẳng vào giữa hai mắt nó, thành thạo và nhanh nhẹn trước mặt toàn bộ triều thần, đến nỗi hai người trợ thủ chẳng cần phải sử dụng đến lưỡi rìu. Chàng hiệp sĩ trẻ tuổi xứ Lotaryngia nghĩ thầm rằng, trong các triều đình mà chàng đã từng ghé thăm dọc đường, không có mấy chúa công dám chơi một trò chơi thế này. Với những bậc quận công như thế này, với những thần dân như thế này, chắc hẳn một ngày kia Giáo đoàn sẽ phải cực kỳ vất vả, phải trải qua những giờ phút hết sức nặng nề. Lúc này, chàng tiếp tục trông thấy cảnh những người khác đã hạ thủ theo cách tương tự những con lợn độc dữ tợn, nhe nanh trắng nhởn, thân hình to lớn hơn hẳn và điên cuồng hơn hẳn những con lợn rừng mà người ta vẫn thường săn bắt trong các khu rừng vùng Lotaryngia, hay trong những vùng rừng đại ngàn nước Đức. Hiệp sĩ de Lorche chưa từng được thấy ở đâu những người đi săn thành thạo và tự tin ở sức mạnh đôi tay mình như thế, cũng chưa từng gặp những nhát đòng đâm chuẩn xác như thế. Và vốn là người từng trải, chàng tự giải thích cho mình rằng tất cả bọn họ là những cư dân từ thuở thiếu niên đã sống trong rừng đại ngàn mênh mông vô bờ này, vốn quen với cánh nỏ và ngọn đòng, nên tất nhiên họ sử dụng chúng thiện nghệ hơn nhiều so với những người khác.

Trảng trống lúc này đã trải đầy xác những loài thú đủ loại bị bắn hạ, nhưng cuộc săn còn lâu mới kết thúc. Ngược lại, giờ phút thú vị nhất và nguy hiểm nhất lúc này mới điểm, khi vòng vây dồn ra bãi trống hơn mười con bò tót lẫn bò rừng. Tuy trong rừng chúng sống riêng rẽ với nhau, nhưng lúc này lại đi lẫn vào nhau. Chúng hoàn toàn không mù quáng vì hoảng hốt, mà có vẻ đe dọa hơn là kinh hoàng. Chúng đi cũng không thật vội vã, dường như tự tin vào sức mạnh dữ dội của mình sẽ giúp phá tung mọi chướng ngại vật để đi qua - ấy thế mà mặt đất cũng bắt đầu rung lên dưới sức nặng của chúng. Những con bò đực râu dài xồm xoàm dẫn đầu cả đàn, đầu chúi xuống sát đất, chốc chốc lại dường như cân nhắc nên xông lên theo hướng nào. Từ buồng phổi kinh khủng của chúng bật ra những tiếng rống trầm đục nghe như sấm động dưới âm ty, những làn hơi dày đặc phì ra từ lỗ mũi chúng, những móng chân trước cào tung tuyết lên, và dường như dưới bờm lông đầu dày che khuất, đôi mắt ngầu máu của chúng đang hằm hằm tìm ra bằng được kẻ thù đang ẩn náu.

Đúng lúc ấy những người đuổi ngược đồng thanh hét to lên, tiếng hò hét đó được hàng trăm giọng đáp lại từ phía vòng dồn đuổi chính và hai cánh bên, những tiếng tù và và sáo thổi inh ỏi, khu rừng già đại ngàn rung lên đến tận những chốn sâu thẳm xa xôi nhất, đồng thời đàn chó săn theo vết của dân Kurpie, vừa sủa điên cuồng vừa lao ra trảng trống. Chỉ trong chớp mắt, cảnh tượng ấy đã khiến cho những con bò cái có con bên mình nổi điên lên. Đàn bò cho đến lúc này vẫn di chuyển khoan thai giờ chợt cuồng lên, phóng điên loạn tan tác khắp trảng trống. Một con bò rừng lông vàng hoe, thân to khổng lồ như một con bò thần quái dị, còn lớn hơn cả giống bò tót, chợt phóng những bước nặng trịch lao về phía hàng người đi săn, ngoặt về cánh phải trảng trống, rồi khi trông thấy mấy con ngựa đứng giữa những thân cây cách đó chừng vài mươi bước chân, nó đứng sững lại, rống lên, dũi sừng húc tung đất, dường như muốn tự kích động để vọt tới chiến đấu.

Thấy cảnh tượng kinh khủng ấy, những người thợ đuổi ngược chặn đầu cố thét to hơn, còn trong hàng người săn bắn chợt vang lên những tiếng kêu hoảng hốt: “Quận chúa! Kìa quận chúa! Cứu lấy quận chúa!”

Zbyszko vội rút phăng ngọn đòng đang cắm xuống tuyết, nhảy ra bìa rừng, theo sau là mấy người dân Litva sẵn sàng chịu chết để bảo vệ quận chúa con cựu đại quận công Kiejstut. Đúng lúc đó cánh nỏ trong tay quận chúa bật lên, mũi tên xé gió lao vút đi, sượt trên đầu con thú đang cúi xuống, cắm phập vào cổ nó.

- Trúng rồi! - Quận chúa kêu lên. - Nó không thể đi…

Nhưng đoạn sau của những lời bà thốt ra bị át đi trong một tiếng rống kinh khủng đến nỗi lũ ngựa hoảng hồn khuỵu hai chân sau xuống. Con bò rừng như một cơn lốc lao thẳng vào quận chúa. Nhưng cũng nhanh không kém, hiệp sĩ de Lorche khom mình trên lưng ngựa, từ trong đám rừng cây lao nhanh ra, giáo chĩa thẳng trước mặt như trong cuộc hội võ hiệp sĩ, xông thẳng vào con thú.

Trong chớp mắt, những người có mặt nhìn thấy ngọn giáo đâm sâu vào cổ con bò rừng, cán giáo cong vòng như một cánh cung, gãy tung thành từng mảnh, rồi cái đầu có sừng biến mất hoàn toàn dưới bụng ngựa của hiệp sĩ de Lorche. Và trước khi họ kịp thốt lên một tiếng kêu kinh hoàng thì cả ngựa lẫn chàng kỵ sĩ đã bị hất tung lên không trung như bị bắn ra từ chiếc máy bắn đá.

Con ngựa bị rơi nghiêng xuống đất, trong cơn giãy chết nó còn đập đập chân giữa đám nội tạng hỗn độn vừa xổ tung ra, và hiệp sĩ de Lorche nằm bất động cạnh đấy trên tuyết, nom như một tấm nệm thép. Còn con bò rừng hình như hơi do dự trong một thoáng, không hiểu có nên bỏ qua để lao vào đám ngựa còn lại hay không, nhưng thấy nạn nhân đầu tiên ở ngay trước mặt nên nó bèn quay trở lại phía con ngựa bất hạnh, cúi đầu xuống húc, cày xéo điên cuồng bằng đôi sừng kinh khủng vào cái bụng đang toang hoác của con ngựa.

Nhưng liền lúc ấy, có một nhóm người từ trong rừng túa ra cứu chàng hiệp sĩ nước ngoài. Chỉ nghĩ đến việc bảo vệ quận chúa và Danusia, Zbyszko chạy đến trước tiên đâm lưỡi dòng vào sườn con thú. Nhưng chàng đâm mạnh quá, nên khi con vật đột ngột quay phắt lại, cán đòng gãy tan trong tay chàng, còn chàng ngã đập mặt xuống tuyết. “Chết rồi! Chết rồi!” Những người dân Mazury chạy tới ứng cứu vội thét lên. Trong khi đó, đầu con bò rừng đã trườn lên che khuất người Zbyszko, ấn chặt chàng xuống đất. Từ chỗ quận công, hai người hộ vệ lực lưỡng chạy gần đến nơi, nhưng chắc hẳn sẽ là quá muộn, may có chàng trai người Séc tên Hlava mà Jagienka tặng cho Zbyszko đã đến trước họ. Chàng vung rìu bằng cả hai tay, giáng mạnh xuống đầu con bò đang cúi, ngay sát gốc sừng.

Nhát chém kinh khủng đến nỗi con thú đổ kềnh ngay xuống như bị sét đánh, cái đầu gần như đứt rời ra khỏi cổ, nhưng khi đổ xuống nó đè lên người Zbyszko. Trong chớp mắt, hai vệ sĩ đã lôi phắt tấm thân đồ sộ kia ra, đúng lúc quận chúa và Danusia nhảy xuống ngựa, chạy tới bên chàng trai trẻ bị trúng thương, lặng người đi vì kinh hoảng.

Còn chàng thì người tái nhợt, nhuộm đẫm máu bò và máu mình, cố nhổm lên, định đứng dậy, nhưng rồi lảo đảo ngã sụp xuống, song còn cố chống tay kêu lên được mỗi một tiếng:

- Danusia!

Rồi miệng chàng trào máu, một bức màn đen chụp lên đầu chàng. Danusia ôm lấy lưng chàng, nhưng không đỡ nổi, nàng vội kêu người đến cứu. Mọi người vây quanh chàng, lấy tuyết xát lên người, rót rượu nho vào miệng chàng, rồi sau cùng, ông trưởng phường săn Mrokota xứ Mocarzewo ra lệnh đặt chàng lên một tấm khăn choàng và tạm cầm máu bằng những sợi nấm khô mềm.

- Cậu ta sẽ sống, nếu chỉ gãy xương sườn chứ không gãy xương sống. - Ông ngoảnh lại nói với quận chúa.

Trong khi đó, các thị nữ khác lo giúp đỡ những người đi săn cứu hiệp sĩ de Lorche. Họ xoay trở người chàng khắp bốn phía, cố tìm được một chỗ giáp bị thủng hay bị sừng bò tót húc bẹp, nhưng ngoài vết tuyết bám chặt giữa hai tấm giáp che, họ chẳng tìm thấy một vết nào nữa. Con bò rừng trả thù con ngựa là chính - ngựa đã chết hẳn nằm bên cạnh chủ, ruột gan nát bấy đè dưới bụng - nhưng hiệp sĩ de Lorche thì không bị bò húc trúng. Chàng chỉ bị ngất do cú ngã, và như về sau người ta mới thấy, cánh tay phải bị sai khớp. Còn lúc này, sau khi được người ta tháo mũ sắt và rót rượu vang vào miệng, chàng lập tức mở mắt tỉnh lại, và khi nhìn thấy khuôn mặt của hai thị nữ trẻ khỏe đang lo lắng cúi xuống nhìn mình, chàng bèn thốt lên bằng tiếng Đức:

- Chắc hẳn tôi đã được lên thiên đường với các thiên thần ở trên đầu tôi đây chăng?

Tuy các thị nữ không hiểu chàng nói gì, nhưng vui mừng vì chàng đã tỉnh và nói được thành lời nên họ mỉm cười với chàng, rồi cùng các thợ săn đỡ chàng dậy khỏi mặt đất. Lúc ấy chàng mới rên lên vì cảm thấy đau ở cánh tay phải, và chàng tì tay trái vào vai một trong các vị “thiên thần”, đứng lặng hồi lâu, e ngại không dám đặt bước bởi chàng thấy chân không được vững. Rồi tiếp đó, chàng lướt ánh mắt hãy còn mờ mịt nhìn khắp bãi chiến trường, thấy cái thân màu vàng hoe của con bò rừng, nhìn gần nom to một cách kinh khủng, thấy Danusia đang vặn vẹo đôi tay bên Zbyszko, và cuối cùng thấy chính Zbyszko đang nằm trên tấm áo choàng.

- Có phải chàng hiệp sĩ này đã xông tới cứu tôi chăng? - Chàng hỏi. - Chàng ta còn sống chứ?

- Bị thương nặng lắm. - Một đình thần biết tiếng Đức trả lời.

- Từ nay trở đi không phải tôi đấu với chàng, mà sẽ mãi mãi chiến đấu vì chàng! - Hiệp sĩ xứ Lotaryngia thốt lên.

Quận công từ nãy đã đến bên Zbyszko, lúc này liền tiến lại gần hiệp sĩ de Lorche và lên tiếng ngợi ca: bằng hành động can trường của mình, chàng đã bảo vệ quận chúa và các thị nữ tránh được mối nguy hiểm ghê gớm, có thể chính chàng đã cứu sống họ. Vì thế, ngoài những phần thưởng hiệp sĩ, chàng còn được ngợi ca bởi tất thảy mọi người hiện đang sống, cũng như cháu con của họ sau này.

- Trong thời buổi đàn ông yếu ớt thế này, - ngài nói, - ngày càng có ít trang hiệp sĩ thực thụ chu du thế gian, vì vậy xin mời ngài hãy ở lại làm khách chúng tôi thật lâu, hay ở lại hẳn xứ Mazowsze này, nơi ngài đã chinh phục được lòng ưu ái của tôi, và chắc chắn rằng với những cử chỉ nghĩa hiệp khác, chẳng mấy chốc ngài sẽ chinh phục được tình yêu mến của mọi người!

Trái tim háo hức vinh quang của hiệp sĩ de Lorche tan chảy vì những lời ấy, và đến khi chàng nghĩ rằng mình đã thực hiện được hành động hiệp sĩ oai hùng như thế, đã nhận được những lời khen ngợi như thế tại chính miền đất Ba Lan xa xôi, vùng đất mà ở phương Tây người ta đồn đại biết bao nhiêu chuyện lạ lùng, thì chàng vui sướng đến quên hẳn nỗi đau đớn của cánh tay đang sưng vù lên. Chàng hiểu rằng nếu một trang hiệp sĩ có thể kể lại chuyện đã từng cứu sống vị quận chúa công quốc Mazowsze cho triều thần công quốc Brabancja hay Burgundia, thì người đó sẽ được ngợi ca như thể tắm trong ánh mặt trời.

Bị ảnh hưởng bởi những ý nghĩ ấy, thậm chí chàng còn định đến gặp ngay quận chúa và quỳ xuống chân bà tuyên thệ trung thành phụng sự, nhưng cả quận chúa lẫn Danusia đều đang bận chăm lo cho Zbyszko. Chàng đã tỉnh lại được một lúc, nhưng chỉ mỉm cười với Danusia và đưa tay lên vầng trán đang đầm đìa mồ hôi lạnh, rồi lại ngất đi. Những người thợ sân giàu kinh nghiệm thấy chàng vặn vẹo hai tay vào nhau, miệng há hốc thì bảo chắc chàng khó sống nổi, nhưng những thợ săn người Kurpie còn nhiều kinh nghiệm hơn, không ít người mang trên mình vết vuốt gấu, nanh lợn rừng hay sừng bò tót, lại hy vọng nhiều hơn, bảo rằng chiếc sừng của con bò rừng chỉ sượt qua, trúng vào giữa hai xương sườn chàng hiệp sĩ, có thể chỉ một hay hai xương sườn bị gãy, nhưng xương sống vẫn còn nguyên vẹn, nếu không chắc chàng hiệp sĩ trẻ không thể nhổm dậy. Họ cũng chỉ cho mọi người thấy chính nơi Zbyszko ngã xuống, tuyết dày vun lên thành gò nhỏ, và chính điều ấy đã cứu sống chàng, bởi lẽ khi con thú đè chàng xuống bằng khối u đầu giữa hai sừng, nó không thể làm chàng bị gãy lồng ngực hoặc cột sống.

Không may, linh mục Wyszoniek, vị ngự y của quận công, quê ở vùng Dziewanna, lại không có mặt trong cuộc săn này, mặc dầu thường thường vẫn tham dự, bởi ông đang bận nướng bánh thánh trong lâu đài. Chàng trai Séc khi biết tin đó đã phóng ngựa ngay đi mời ông, còn những người dân Kurpie thì khiêng Zbyszko trên tấm áo choàng, mang về lâu đài quận công. Danusia muốn được đi bộ theo sát bên chàng, nhưng quận chúa không cho, bởi đường thì xa, trong các rãnh rừng tuyết phủ rất dày mà việc chữa chạy lại đang cần gấp. Vì thế viên lãnh binh Thánh chiến, Hugo de Danveld giúp cô gái lên ngựa, rồi đi bên cạnh nàng, ngay sau đám người khiêng Zbyszko. Gã nói với nàng bằng tiếng Ba Lan, hạ giọng thầm thì chỉ để riêng mình cô gái nghe được:

- Ở thành Szczytno, tôi có một thứ thuốc cao tuyệt vời chuyên chữa vết thương mà một ẩn sĩ trong rừng Hercynski đã cho tôi. Khoảng ba ngày nữa tôi có thể cho mang đến đây.

- Chúa sẽ trả công cho ngài! - Danusia nói.

- Chúa ghi lại mọi cử chỉ nhân đức, nhưng liệu tôi có thể trông đợi nơi tiểu thư một sự đền đáp nào chăng?

- Liệu tôi có thể đền đáp ngài bằng cách nào?

Gã hiệp sĩ Thánh chiến thúc ngựa lại sát gần, hẳn là định nói điều gì đó, nhưng gã do dự, mãi lát sau mới bảo:

- Trong Giáo đoàn, ngoài các anh em đồng đạo, còn có cả chị em… Một trong những chị em đồng đạo đó sẽ mang thuốc cao tới, khi ấy tôi sẽ nói về việc đền đáp.

Chương 22

Linh mục Wyszoniek băng bó vết thương cho Zbyszko cũng thừa nhận rằng chỉ có một chiếc xương sườn bị gãy, nhưng hôm đầu ông không chắc người bị thương có thể khỏe lại hay không, bởi ông chưa rõ “liệu tìm người ốm có bị thương và gan có bị giập nát không”. Lúc gần tối, hiệp sĩ de Lorche thấy người yếu mệt đến nỗi phải đi nằm, và hôm sau chàng không thể cử động cả tay lẫn chân mà không bị đau như dần trong tất cả các xương. Quận chúa và Danusia cùng những thị nữ khác chăm sóc hai bệnh nhân, nấu cho họ đủ các loại thuốc bôi đắp theo đơn của linh mục Wyszoniek. Zbyszko bị thương khá nặng, thỉnh thoảng lại nôn ra máu, khiến linh mục Wyszoniek rất lo. Nhưng chàng vẫn tỉnh táo, và sang ngày hôm sau, khi được Danusia cho biết mình chịu ơn cứu mạng của ai, mặc dù vẫn còn rất yếu, chàng cho gọi chàng giám mã người Séc để cảm ơn và ban thưởng. Và khi ấy, dĩ nhiên chàng phải nghĩ đến việc đã được Jagienka tặng cho người gia nhân này, và nếu không có trái tim nhân hậu của cô, ắt chàng đã lìa đời. Đó là một ý nghĩ khá nặng nề đối với chàng, bởi lẽ chàng cảm thấy mình không bao giờ có thể lấy điều tốt đền đáp lại cho trọn vẹn lòng tốt của cô gái trung hậu kia, mình sẽ chỉ là nguyên do dẫn đến bao nỗi phiền muộn và u sầu của cô mà thôi. Dẫu chàng đã tự nhủ lòng: “Ta đâu có thể xé thân ta làm hai nửa”, song ở nơi sâu thẳm trong lòng, chàng vẫn cảm thấy một điều gì như cắn rứt lương tâm. Chàng người Séc lại còn khơi bùng to thêm ngọn lửa của nỗi day dứt nội tâm ấy.

- Tôi đã thề với nữ chủ tôi, - chàng nói, - bằng danh dự một trang chủ quý tộc là sẽ bảo vệ ngài, và tôi sẽ bảo vệ mà không cần một phần thưởng nào cả. Chính tiểu thư tôi, chứ không phải tôi, là người mà ngài chịu ơn cứu mạng.

Zbyszko không nói, nhưng chàng bắt đầu thở dài nặng nhọc. Chàng trai Séc im lặng giây lâu rồi lại lên tiếng:

- Nếu ngài ra lệnh cho tôi phải quay trở về Bogdaniec thì tôi xin xung phong đi ngay. Có lẽ ngài muốn được thấy mặt thúc phụ chăng, bởi họa có Chúa mới hay điều gì sẽ xảy đến với ngài.

- Thế linh mục Wyszoniek bảo sao? - Zbyszko hỏi.

- Linh mục Wyszoniek bảo rằng bốn ngày nữa mới biết rõ sự thể ra sao.

- Hey! Vậy thì ngươi chẳng cần trở về Bogdaniec làm gì. Hoặc ta sẽ chết trước khi chú ta đến kịp, hoặc ta sẽ khỏe lại thôi.

- Nhưng có lẽ ngài nên gửi một phong thư về Bogdaniec, gã Sanderus sẽ viết tỏ tường mọi sự. Người nhà sẽ được biết tin tức ngài và sẽ dâng lễ misa cầu nguyện cho ngài cũng nên.

- Thôi, bây giờ ngươi hãy để ta yên, bởi ta mệt lắm. Nếu ta chết, ngươi hãy quay trở về Zgorzelice và kể lại mọi chuyện vừa xảy ra, khi ấy mọi người dâng lễ misa cũng chưa muộn. Còn ta, cứ để người ta chôn ta ở ngay tại đây hoặc Ciechanow.

- Có lẽ sẽ chôn ở Ciechanow hoặc ở Prasnysz, chứ trong rừng thì chỉ dân Kurpie chôn thôi, mà lũ sói lại luôn gầm gào. Tôi nghe đám gia nhân nói rằng hai ngày nữa quận công và triều thần sẽ trở về Ciechanow, rồi sau về Warszawa.

- Không lẽ người ta để ta lại đây? - Zbyszko nói.

Chàng đã đoán đúng, bởi ngay trong hôm ấy, quận chúa đến gặp quận công xin cho bà được ở lại lâm cung này với Danusia, các thị nữ và linh mục Wyszoniek thêm vài ngày nữa, bởi linh mục phản đối việc chuyển Zbyszko đi Prasnysz ngay lúc đó. Sau hai ngày yếu mệt, hiệp sĩ de Lorche đã cảm thấy khỏe lên nhiều, chàng bắt đầu trở dậy, nhưng nghe nói các “phu nhân” ở lại, chàng cũng xin ở lại để hộ tống các bà trên đường về, bảo vệ cho họ tránh khỏi những nỗi hiểm nghèo, nếu bọn Saracen có mạo muội tiến công. Còn ở đâu ra cái “bọn Saracen” ấy thì ngài hiệp sĩ can trường xứ Lotaryngia không cần biết.

Quả thực ở phương Tây xa xôi, người ta quen gọi dân Litva như thế, nhưng những người dân ấy thì đâu thể là mối đe dọa đối với vị quận chúa con gái cựu đại quận công Kiejstut, em ruột đại quận công Witold, em họ của vị “vua Kraków” hùng cường Jagiełło. Nhưng vốn đã sống quá lâu trong đám quân Thánh chiến, nên mặc dù ở Mazowsze này đã được nghe nói đến việc cải đạo cho xứ Litva và việc thống nhất hai vương miện trên đầu một vị quân vương, hiệp sĩ de Lorche vẫn không sao từ bỏ được ý nghĩ là cần phải đề phòng mọi điều xấu từ phía dám cư dân Litva. Chính bọn Thánh chiến đã bảo chàng như vậy, mà chàng thì vẫn chưa hoàn toàn mất lòng tin vào lời của chúng.

Đúng lúc đó xảy ra một sự kiện đã đổ một bóng đen hắc ám xuống mối quan hệ giữa các vị khách của Giáo đoàn Thánh chiến với quận công Janusz. Một ngày trước khi triều đình lên đường trở về, hai đồng đạo của Giáo đoàn là Gotfryd và Rotgier - những kẻ trước đó đã nghỉ lại Ciechanow - xuất hiện, cùng với một hiệp sĩ tên là de Fourcy mang tới tin chẳng lành cho Giáo đoàn Thánh chiến. Thì ra có mấy vị khách nước ngoài đến thăm viên lãnh binh Lubawa, trong đó có ông - hiệp sĩ de Fourcy - hiệp sĩ de Bergow và hiệp sĩ Majneger, mà hai người kia đều xuất thân từ những dòng tộc đã từng phục vụ trong Giáo đoàn. Khi nghe dồn về ông Jurand trang Spychow, họ không những không sợ mà còn quyết định sẽ nhử cho người chiến sĩ lừng danh thiên hạ ấy ra ngoài đồng trống, để thử xem ông có thật kinh khủng như người ta đồn đại hay không. Viên lãnh binh đã phản đối chuyện này, lý giải rằng giữa Giáo đoàn Thánh chiến và các công quốc vùng Mazowsze đang thời hòa hiếu. Nhưng về sau, có thể do ngầm hy vọng rằng sẽ được giải thoát khỏi vị láng giềng dữ tợn nọ, nên ông ta không chỉ dừng lại ở chỗ nhòm qua khe cửa xem trận đấu, mà còn cắt cử thêm bộ quân tham gia. Các hiệp sĩ liền gửi lời thách đấu đến cho Jurand, ông nhận lời ngay, với điều kiện họ phải cho những kẻ khác lui về, mà chỉ đấu với ông cùng hai người bạn nữa ở ngay trên địa giới của Phổ và trang Spychow. Khi thấy họ không chịu đuổi bộ quân về, cũng không chịu rời đất đai trang Spychow, ông ta bèn tấn công bọn họ, đuổi đám quân bộ, đâm cho hiệp sĩ Majneger một mũi giáo kinh hồn, và bắt sống hiệp sĩ de Bergow giam vào hầm tối của Spychow. Chỉ mỗi mình de Fourcy thoát thân, sau ba ngày lang thang chạy trốn trong miền rừng rậm của Mazowsze, được những người thợ lấy nhựa thông cho hay có các bạn đồng đạo đang ở chơi tại thành Ciechanow, ông bèn băng rừng vội đến, để cùng họ tâu trình lên quận công, đòi phải trừng trị gã hiệp sĩ ngông cuồng kia và giải thoát cho hiệp sĩ de Bergow.

Cái tin ấy làm vẩn đục mối quan hệ tốt đẹp giữa quận công và đám hiệp sĩ đến làm khách, bởi không chỉ riêng hai gã đồng đạo mới đến mà cả Hugo de Danveld và Zygfryd de Lӧwe cũng nằng nặc đòi quân công phải một phen quyết liệt thực thi công lý cho Giáo đoàn, giải phóng vùng biên giới khỏi con thú dữ kia và trừng trị toàn bộ những tội lỗi mà y đã phạm phải. Đặc biệt là gã Hugo de Danveld, vốn mang sẵn món nợ xưa với ông Jurand - món nợ mà mỗi khi nhớ lại, gã thấy vừa đau đớn vừa hổ thẹn - là hăng hái đòi báo thù ghê gớm nhất.

- Chúng tôi sẽ kiện lên đến tận đức đại thống lĩnh, - gã hùng hổ, - và nếu như chúng tôi không đòi được ngài quận công thực thi công lý, thì chính đức đại thống lĩnh sẽ đích thân ra tay, dầu cả công quốc Mazowsze có đứng đằng sau ủng hộ cho thằng giặc cướp kia cũng mặc.

Vốn bản tính hiền lành, nhưng quân công phải nổi giận, bảo:

- Các ngài đòi thứ công lý nào vậy? Nếu như ông Jurand tự ý tấn công các ngài, đốt phá làng mạc, cướp bóc đàn gia súc, giết hại dân lành các ngài, thì chắc chắn ta sẽ triệu ông ta ra tòa và trừng trị thích dáng. Nhưng chính các ngài đã tấn công ông ta kia mà? Chính viên lãnh binh của các ngài đã phái binh lính đến đánh - còn Jurand thì sao? Ông ta đã nhận lời thách thức, chỉ đòi hỏi một điều là đuổi cổ bọn lính đi. Làm sao ta có thể trừng trị ông ta, gọi ông ta ra tòa vì việc ấy được? Chính các ngài đã tự ý tấn công một con người đáng sợ, con người mà tất thảy đều kinh hãi, chính các ngài chuốc lấy thảm bại lên đầu mình, vậy các ngài còn muốn gì nữa? Chẳng lẽ ta phải ra lệnh cho ông ta không được phép tự vệ khi các ngài tấn công sao?

- Không phải Giáo đoàn chúng tôi tấn công hắn ta, mà chỉ là khách, các hiệp sĩ ngoại quốc mà thôi. - Danveld đáp.

- Giáo đoàn phải chịu trách nhiệm về khách của mình chứ, hơn nữa cùng đi với bọn họ còn có cả binh lính trong thành Lubawa.

- Chẳng lẽ viên lãnh binh lại đẩy khách khứa ra cho đao phủ hành quyết?

Nghe vậy, quận công quay lại nhìn de Lӧwe và đáp:

- Các ông xem kìa, công lý theo kiểu các ông hiểu mới tráo trở làm sao, liệu sự tráo trở của các ông có xúc phạm đến Chúa hay chăng?

Nhưng gã hiệp sĩ de Lӧwe tàn bạo vẫn khăng khăng:

- Hiệp sĩ de Bergow phải được trả lại tự do, bởi lẽ cha ông của dòng họ hiệp sĩ vốn từng là những chức sắc cao cấp trong Giáo đoàn và đã lập nhiều công tích cho thánh giá thiêng liêng.

- Và cái chết của Majneger phải được báo thù. - Hugo de Danveld nói thêm.

Nghe những lời đòi hỏi vậy, quận công gạt tóc sang hai bên, đứng bật dậy khỏi ghế ngồi, tiến thẳng đến bọn Đức với bộ mặt dữ tợn không báo trước điều gì tốt lành, nhưng giây lát sau, chắc hẳn ngài sực nhớ ra bọn chúng đang là khách của mình, nên cố kìm lòng lần nữa. Ngài đặt tay lên vai de Lӧwe và bảo:

- Hỡi quan lãnh binh, xin hãy nghe ta nói đây: các ngài mang hình thánh giá trên áo choàng, xin các ngài hãy trả lời theo đúng lương tri - bằng lời nguyền trên thập tự này! - ông Jurand phải hay không phải?

- Hiệp sĩ de Bergow phải được trả tự do. - Zygfryd de Lӧwe khăng khăng đáp.

Một phút im lặng nặng nề, rồi quận công thốt lên:

- Xin Chúa hãy ban cho con lòng nhẫn nại.

Còn gã de Lӧwe vẫn nói tiếp, giọng sắc nhọn, giống như những đường gươm chém chan chát:

- Điều xúc phạm mới vừa xảy đến với chúng tôi thông qua những vị khách của chúng tôi là thêm một bằng chứng mới để kêu kiện. Từ khi có Giáo đoàn Thánh chiến, chưa ở đâu, dù ở Palestine hay ở Thất Thành[173], ngay cả trên đất Litva cho đến nay vẫn ngoại đạo, chưa một kẻ nào gây cho chúng tôi nhiều sự chẳng lành hơn tên đạo tặc trang Spychow kia! Thưa quận công! Chúng tôi không đòi hỏi công lý và hình phạt vì một sự xúc phạm này mà vì hàng nghìn sự xúc phạm khác, không phải cho một trận này mà cho hàng năm mươi trận khác, không phải bởi máu đổ ra lần này mà bởi bao năm tháng từng xảy ra những hành động bạo ngược như thế, mà lửa trời lẽ ra đã phải trút xuống thiêu trụi cái hang ổ vô đạo của sự ác nghiệt và tính hung bạo. Tiếng ai ở nơi kia đang gọi Chúa trả thù? - Tiếng chúng tôi đây! Nước mắt của ai? - Của chúng tôi! Chúng tôi đã quá hoài công kêu cầu, đã quá hoài công đòi phán xử. Không bao giờ thỏa mãn được chúng tôi đâu!

173. Vùng đất lịch sử ở miền Trung Rumani, từ thế kỷ XI thuộc Hungary, hiện nay thuộc Rumani. Còn gọi là Transylvania.

Nghe những lời nói ấy, quận công Janusz gục gặc đầu rồi bảo:

- Hey! Trước kia, các hiệp sĩ Thánh chiến đã từng là khách của điền trang Spychow, còn ông Jurand không phải là kẻ thù của các ngươi, trước khi người phụ nữ yêu dấu của ông ấy bị chết tức tưởi trong vòng vây nghiệt ngã của các ngươi. Đã bao lần chính các ngươi đã gây hấn với ông ta, muốn tiêu diệt ông ta, cũng như bây giờ đây, chỉ vì ông ta đã nhận thách đấu và chiến thắng đám hiệp sĩ các ngươi? Đã bao phen các ngươi sai lũ cướp ám phục ông ấy hoặc dùng cung nỏ bắn lén ông ấy trong rừng? Ông ấy tấn công các ngươi, đúng vậy, bởi ông ấy bị nỗi thù hận thiêu đốt - nhưng phải chăng các ngươi hoặc bọn hiệp sĩ sinh sống trên đất các ngươi đã không tấn công dân lành ở Mazowsze, không cướp bóc gia súc, không đốt phá trang ấp, không giết hại đàn ông, đàn bà và trẻ con? Nhưng khi ta kêu kiện lên đức đại thống lĩnh, thì từ thành Malborg ông ấy trả lời ta: “Chuyện xô xát thường tình ở biên giới ấy mà!” Các ngươi hãy để ta yên! Các ngươi không có quyền gì kiện cáo, một khi ngay trong thời bình các ngươi đã từng bắt trói chính ta đây, không một tấc sắt trong tay, ngay trên chính mảnh đất của ta, và giá các ngươi không e sợ cơn cuồng nộ của đức vua ở Kraków, thì chắc cho đến giờ ta vẫn còn đang rên xiết trong hầm giam của các ngươi. Các ngươi đã đền đáp ta thế đó, ta - một kẻ xuất thân từ chính dòng dõi những người đã dày công tích với các ngươi. Các ngươi hãy để ta yên, bởi các ngươi không có quyền gì được nói tới công lý!

Nghe nhưng lời nói ấy, bọn hiệp sĩ Thánh chiến điên tiết nhìn nhau, bởi chúng cảm thấy xấu hổ và nhục nhã khi quận công nhắc đến vụ bắt cóc ám muội ở thành Zlotoryja trước mặt hiệp sĩ de Fourcy; muốn chấm dứt chuyện ấy, Hugo de Danveld vội nói:

- Chuyện xảy ra với quận công chỉ là một sự lầm lẫn mà chúng tôi đã sửa chữa, không phải vì e sợ đức vua Kraków đâu, mà chỉ nhân danh công lý đó thôi. Còn chuyện đụng độ ở biên giới thì đức đại thống lĩnh của chúng tôi đâu thể chịu trách nhiệm, bởi lẽ trên thế gian có bao nhiêu vương quốc thì trên bấy nhiêu vùng biên cương đều có chuyện xô xát không yên.

- Chính ngươi nói vậy, tại sao ngươi còn đòi mở tòa xử tội ông Jurand? Các ngươi muốn gì?

- Công lý và sự trừng phạt.

Quận công siết chặt hai tay nắm tay gân guốc của ngài, nhắc lại lần nữa:

- Cầu Chúa hãy cho con được nhẫn nại!

- Xin quận công hãy nhớ cho một điều này nữa, - Danveld nói tiếp, - những kẻ gây xáo động từ phía chúng tôi chỉ động đến những người dân thường, không thuộc giống nòi Đức, còn người của các ngài lại dám vung tay lên chống lại Giáo đoàn người Đức, vì thế đã xúc phạm đến chính Đấng Cứu Thế. Có khổ hình và sự trừng phạt nào xứng với tội làm nhục thánh giá chẳng?

- Nghe đây! - Quận công thốt lên. - Ngươi chớ gọi đến tên Chúa, vì không thể lừa dối nổi Người đâu.

Rồi đặt tay lên vai tên hiệp sĩ Thánh chiến, quận công lay vai gã dữ dội đến nỗi gã đâm run sợ, bắt đầu nói bằng giọng ôn tồn hơn:

- Nếu đúng là vị khách của chúng tôi tấn công Jurand trước và không cho binh lính lui về, thì tôi cũng không ngợi khen gì hành động đó, nhưng có đúng Jurand nhận lời thách đấu không?

Nói đoạn, gã đưa mắt nhìn hiệp sĩ de Fourcy khẽ nháy mắt như thể muốn ra hiệu cho ông ta biết phải bác lại điều ấy, nhưng không rõ vì không thể hay không muốn làm điều ấy mà hiệp sĩ này trả lời:

- Ông ta muốn chúng tôi cho quân lui, để đấu nhau tay đôi ba trận với ông ta và hai người bạn nữa của ông.

- Ngươi có chắc thế không?

- Thề có danh dự của tôi! Tôi và hiệp sĩ de Bergow đồng ý, nhưng ngài Majneger không ưng thuận.

Quận công cắt ngang:

- Lãnh binh Szczytno à, có lẽ hơn những kẻ khác, ngươi biết rõ là ông Jurand không bao giờ bỏ qua lời thách đấu chứ!

Rồi quay sang những người khác, quận công bảo:

- Ai trong số các ngươi muốn thách ông ta đấu trên bộ hoặc trên ngựa, ta sẽ cho phép ngay. Nếu Jurand bị giết hay bị bắt, hiệp sĩ de Bergow sẽ được tự do không cần nộp tiền chuộc. Các ngươi đừng đòi hỏi ta thêm điều gì nữa, bởi chẳng ích gì.

Sau những lời ấy, im lặng nặng nề bao trùm. Mặc dù là những trang hiệp sĩ can trường, cả Hugo de Danveld, Zygfryd de Lӧwe lẫn hai đồng đạo Rotgier và Gotfryd đều đã hiểu quá tỏ tường ông chủ đáng ghê sợ của trang Spychow, để có thể dám nhận lời đấu sống mái với ông. Chỉ có thể làm điều đó nếu là một người xa lạ, vốn từ những vùng đất xa xôi tới đây, như de Lorche hay de Fourcy, nhưng de Lorche không có mặt trong cuộc nói chuyện này, còn hiệp sĩ de Fourcy thì vẫn đang rất đỗi kinh hoàng.

- Tôi đã từng gặp ông ta một phen rồi, - ông khẽ nói, - tôi chẳng mong gặp thêm lần nữa.

Hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe nói:

- Tu sĩ không được phép đấu tay đôi, trừ phi được phép đặc cách của đại thống lĩnh hoặc đại thống chế. Nhưng ở đây chúng tôi không đòi hỏi cho phép quyết đấu, mà đòi trả tự do cho hiệp sĩ de Bergow và đòi phải chém đầu lão Jurand.

- Các ngươi không phải là người có quyền đặt luật trên đất này.

- Cho đến nay, chúng tôi đã nhẫn nhục chịu đựng cái tai ách láng giềng nặng nề quá đỗi này. Nhưng đại thống lĩnh chúng tôi sẽ biết cách thực thi công lý.

- Cả đại thống lĩnh lẫn các ngươi đều đừng hòng đòi hỏi thứ đó ở Mazowsze này!

- Sau lưng đại thống lĩnh là cả nước Đức và hoàng đế Thánh chế La Mã!

- Còn sau lưng ta là đức vua Ba Lan, chủ nhân của bao vùng đất và bao dân tộc!

- Có phải ngài quận công định gây chiến với Giáo đoàn?

- Nếu ta muốn chiến tranh, ta đã không đợi các ngươi ở đất Mazowsze này đâu, mà sẽ tiến sang bên các ngươi, nên ngươi đừng có dọa, ta chẳng sợ đâu.

- Vậy chúng tôi có phải chuyển lời gì về cho đức đại thống lĩnh hay chăng?

- Đại thống lĩnh của các ngươi có hỏi gì đâu. Ngươi cứ nói với ông ta những gì ngươi muốn.

- Vậy thì chính chúng tôi sẽ thực thi công lý và trả thù.

Nghe thấy thế, quận công vươn tay ra, vung một ngón ngay sát mặt gã hiệp sĩ Thánh chiến đầy de dọa:

- Cẩn thận! Cẩn thận đấy! - Ngài thốt lên bằng giọng chất chứa cơn giận cố kìm nến. - Ta cho phép ngươi được thách đấu ông Jurand, nhưng nếu ngươi đem quân Thánh chiến xâm phạm đất đai của ta, thì chính ta sẽ đánh ngươi đấy, và ngươi sẽ ngồi nơi đây không phải với tư cách là khách đâu, mà là tù nhân!

Và hẳn là sự nhẫn nại của quận công đã hết, bởi ngài lấy hết sức ném mạnh cái mũ xuống mặt bàn, bước ra khỏi phòng, sập mạnh cửa.

Bọn hiệp sĩ Thánh chiến tái người đi vì điên giận, còn ông de Fourcy đưa mắt nhìn chúng như một người mất trí.

- Làm sao bây giờ? - Đồng đạo Rotgier là người đầu tiên lên tiếng hỏi.

Hugo de Danveld gần như vung nắm đấm nhảy xổ vào hiệp sĩ de Fourcy.

- Sao ngươi lại bảo bọn ngươi tấn công lão Jurand trước?

- Bởi sự thật là thế.

- Phải nói dối chứ?

- Tôi đến đây để đánh nhau chứ không phải để nói dối.

- Thế ngươi đánh nhau giỏi nhỉ, chẳng cần đến nói năng gì cả.

- Còn ngươi thì không chạy trốn lão Jurand đến tận thành Szczytno đấy hả?

- Pax! - De Lӧwe nói. - Hiệp sĩ đây là khách của Giáo đoàn.

- Và ông ta muốn nói gì thì nói. - Đồng đạo Gotfryd xen vào. - Không có tòa thì họ chẳng trừng trị lão Jurand đâu, mà trước tòa thì lại lộ chuyện hết.

- Làm sao bây giờ? - Đồng đạo Rotgier lại hỏi.

Im lặng hồi lâu, sau đó hiệp sĩ de Lӧwe khắc nghiệt và tàn bạo lên tiếng.

- Phải chấm dứt cho tiệt nọc con chó đẫm máu này thôi! - Lão bảo. - Phải lôi được de Bergow từ chốn tù ngục ra. Chúng ta sẽ kéo binh từ thành Szczytno, thành Insburk và Lubawa, lấy thêm giới trang chủ xứ Chelm và tiến đánh tên Jurand… Đã đến lúc phải chấm dứt mạng sống của hắn rồi!

Nhưng gã hiệp sĩ Danveld tinh ranh, kẻ bao giờ cũng cân nhắc sự việc cả hai phía, vòng hai tay lên ôm đầu, nhăn trán suy nghĩ rồi bảo:

- Không được phép của đại thống lĩnh thì ta không thể làm thế được.

- Nếu thành công, đại thống lĩnh sẽ khen ngợi! - Đồng đạo Gotfryd lên tiếng.

- Thế nếu không thành? Nếu quận công đem quân thiết kỵ trường thương đến đánh ta thì sao?

- Đang thời hòa hiếu giữa lão và Giáo đoàn, lão không đánh đâu!

- Ha! Hòa hiếu thật đấy, nhưng ta đánh trước kia mà. Để chống bọn Mazury thì ta không đủ quân đâu.

- Đại thống lĩnh sẽ bênh chúng ta và sẽ tuyên chiến.

Danveld lại nhíu trán suy nghĩ.

- Không! Không! - Lát sau, gã nói. - Nếu thành công, đại thống lĩnh sẽ chỉ dám mừng trong dạ thôi… Sứ giả sẽ đến gặp quận công, dàn xếp và chúng ta sẽ không bị trừng phạt Nhưng nếu thất bại thì Giáo đoàn sẽ không bênh cho chúng ta và chẳng tuyên chiến đâu… Bởi khi ấy đại thống lĩnh sẽ phải đấu sức với một kẻ khác… Đằng sau quận công là vua Ba Lan, với lão ta thì đại thống lĩnh không chống nổi…

- Ấy thế mà chúng ta vẫn cứ chiếm được đất Dobrzyń đấy thôi, rõ ràng Kraków đối với ta không đáng sợ.

- Bởi chuyện đó có cớ… Gã Opolczyk… Ta làm như chỉ đòi lại phần đất đã gán thôi, mà ngay cả cái đó…

Đến đây, gã nhìn quanh rồi thấp giọng nói thêm:

- Tôi nghe ở thành Malborg người ta bảo rằng nếu bọn chúng dọa gây chiến thì chỉ cần chúng đồng ý trả tiền gán, ta sẽ trả đất ấy lại thôi.

- Ôi! - Đồng đạo Rotgier thốt lên. - Giá như các đồng đạo Markwart Sakbach hoặc Szomberg[174], người đã bóp cổ hai con chó con của Witold[175], có mặt ở đây với chúng ta, chắc hẳn họ sẽ tìm cách trị lão Jurand. Witold là ai cơ chứ? Phó vương của triều đình Jagiełło[176]! Một đại quận công, vậy mà Szomberg vẫn coi như không… Ngài đã bóp chết lũ trẻ của Witold mà chẳng bị làm sao hết!… Quả thực trong chúng ta thiếu mất những kẻ luôn tìm ra phương sách để giải quyết mọi sự…

174. Markwart von Salzbach và Szomberg là hai quan chức Thánh chiến được phái đến chỗ đại quận công Witold. Markwart von Sakbach nổi tiếng vì là sứ giả, nên là người bất khả xâm phạm, đã nhục mạ Witold và gọi ông là kẻ phản bội (1405). Trong trận Grunwald, cả hai bị bắt làm tù binh và bị giết theo lệnh của Witold.

175. Tình tiết hư cấu. Thực tế Witold chỉ có một cô con gái, không hề bị quân Thánh chiến hãm hại. (ĐA)

176. Sở dĩ gọi là phó vương vì thật ra Witold chỉ giữ tước vị đại quận công Litva thay mặt Jagiełło, người bấy giờ đã là vua Ba Lan. Sau khi Witold qua đời, người nối ngôi sẽ do Jagiełło hoặc người thừa kế của ông định đoạt.

Nghe những lời ấy, Hugo de Danveld chống khuỷu tay lên bàn, tựa đầu vào tay, suốt hồi lâu chìm trong suy nghĩ. Đột nhiên mắt gã rực lên, theo thói quen gã quệt mu bàn tay lau đôi môi dày bự ướt át rồi nói:

- Cầu cho được ban phúc phút giây mà ngài, người anh em đồng đạo thân mến, đã nhắc đến tên tuổi đồng đạo dũng mãnh Szomberg!

- Sao vậy? Hay ngài vừa nghĩ được cách gì? - Zygfryd de Lӧwe hỏi.

- Nói ngay xem nào! - Hai gã đồng đạo Rotgier và Gotfryd đồng thanh kêu lên.

- Các ngài nghe đây. - Danveld nói. - Lão Jurand có một đứa con gái ở đây, đứa con một, đứa trẻ mà lão yêu quý như con ngươi mắt.

- Có! Chúng tôi biết con bé đó. Cả quận chúa Anna Danuta cũng yêu thương nó lắm.

- Đúng thế. Vậy các ngài nghe đây. Nếu các ngài bắt cóc được con bé, lão Jurand sẽ chịu đánh đổi không những chỉ hiệp sĩ de Bergow, mà toàn bộ đám tù binh lão có, ngay cả chính bản thân lão và thêm điền trang Spychow nữa, để chuộc lại con bé!

- Thề có dòng máu mà Thánh Bonifacy[177] đã đổ ra ở thành Dochum! - Gã đồng đạo Gotfryd kêu lên. - Ngài nói đúng quá!

177. Thánh Bonifacy (680 - 755), nhà truyền giáo nổi tiếng người Anh (tên thật là Winfryd), đã cải đạo cho đa số các bộ tộc Germanski ở vùng đất nước Đức ngày nay. Ông đã hy sinh cùng với các đồng đạo ở thành Dochum trong cuộc hành hương đến xứ Fryzja.

Rồi cả bọn im lặng, dường như chợt hoảng sợ trước sự táo bạo và những khó khăn của việc làm đó. Mãi lát sau đồng đạo Rotgier mới quay sang nói với Zygfryd de Lӧwe:

- Trí tuệ và kinh nghiệm của ngài thật tương xứng với sự can trường, vậy thưa ngài, ngài nghĩ thế nào về chuyện này?

- Tôi nghĩ rằng việc này đáng để ta cân nhắc.

- Bởi lẽ đứa con gái ấy là thị nữ thân cận của quận chúa, - Rotgier nói tiếp, - hơn nữa, nó được yêu thương như con đẻ. Các ngài thử nghĩ xem, thưa các anh em đồng đạo tôn kính, việc này sẽ gây ồn ào đến chừng nào.

Nhưng gã Hugo de Danveld phá lên cười.

- Chính mồm các ngài vừa bảo rằng - gã nói - Szomberg đầu độc hay bóp cổ chết những con chó con của Witold, mà nào hắn đã làm được gì chưa? Bất cứ chuyện gì thì bọn chúng cũng gây ồn ào thôi, nhưng nếu chúng ta xích được lão Jurand gửi về dâng cho đại thống lĩnh, thì chắc chắn chờ chúng ta sẽ không phải hình phạt mà là phần thưởng.

- Phải. - De Lӧwe lên tiếng. - Có cách để hành sự. Quận công sắp ra đi, Anna Danuta ở lại đây cùng đám cung nữ tùy tùng. Song việc tấn công lâu đài quận công ngay trong thời bình không phải là chuyện dễ. Lâu đài quận công chứ không phải trang ấp Spychow. Lại như chuyện Zlotoryja thôi! Lại hàng loạt lời kêu kiện gửi đi tất cả các vương quốc, đến tận Giáo hoàng về hành động ngạo ngược của Giáo đoàn, rồi chắc chắn lão vua Jagiełło đáng nguyền rủa sẽ lên tiếng đe dọa, còn đại thống lĩnh - các ngài hiểu người quá rõ rồi còn gì - rất vui lòng vồ lấy những gì có thể vồ được, nhưng chiến tranh với Jagiełło thì người đâu có muốn… Phải! Tiếng kêu la sẽ dậy lên khắp các vùng đất Mazowsze và Ba Lan.

- Nhưng trong khi đó, xương cốt của lão Jurand đã kịp phơi trắng ra trên móc treo rồi. - Đồng đạo Danveld bác lại. - Vả lại, nào đã ai bảo các ngài là bắt con bé ngay tại đây, ngay sát nách quận chúa đâu?

- Nhưng chắc không phải bắt cóc từ thành Ciechanow, nơi ngoài đám quý tộc còn có thêm ba trăm tay cung thủ?

- Không! Thế nhưng lão Jurand không thể ốm và phái người đi gọi con gái về sao? Khi ấy quận chúa sẽ không ngăn con bé ra đi, còn đến khi con bé bị mất tích giữa đường, thì kẻ nào dám chỉ mặt ngài hay tôi mà bảo: “Mày đã bắt cóc cô gái!”

- Ha! - De Lӧwe sốt ruột thốt lên. - Vậy ngài hãy bảo rằng lão Jurand bị ốm và gọi con gái về nhà…

Danveld mỉm cười đắc thắng nói:

- Ở chỗ tôi có một gã thợ kim hoàn bị đuổi cổ khỏi thành Malborg vì tội trộm cắp, đến sinh sống ở thành Szczytno, có thể làm giả mọi thứ triện ấn. Tôi cũng có cả những kẻ tuy trung thành với chúng ta nhưng lại xuất thân từ vùng Mazury… Chẳng lẽ các ngài chưa hiểu ý tôi sao?

- Hiểu rồi! - Đồng đạo Gotfryd hăng hái kêu lên.

Còn Rotgier giơ cả hai tay lên trời mà bảo:

- Cầu Chúa ban phúc cho ngài, hỡi người anh em đồng đạo Thánh chiến, bởi ngay cả Markwart Salzbach hay Szomberg cũng không thể nghĩ ra một cách hay đến thế.

Rồi nheo mắt lại như thể muốn nhìn một thứ rất xa, hắn bảo:

- Tôi thấy lão Jurand với sợi thừng buộc cổ đang đứng tựa cổng Gdańsk trong thành Malborg, thấy cánh bộ quân của ta đang dùng chân đá lão bình bịch…

- Còn cô gái sẽ trở thành một nàng hầu của Giáo đoàn. - Danveld nói thêm.

Nghe thấy thế, de Lӧwe hướng cặp mắt nghiêm khắc nhìn Danveld, còn gã lại đập mu bàn tay lên đôi môi lần nữa, thốt lên:

- Giờ thì chúng ta hãy trở về thành Szczytno nhanh lên!

Chương 23

Nhưng trước lúc lên đường về Szczytno, bốn gã đồng đạo Thánh chiến cùng hiệp sĩ de Fourcy còn đến giã biệt quận công và quận chúa. Cuộc chia tay đó không lấy gì làm thân thiết mặn mà, mặc dù theo phong tục cổ của Ba Lan, quận công không muốn để khách rời khỏi nhà tay không, nên đã tặng cho mỗi người một tấm da chồn được chọn và may lại rất tuyệt mỹ cùng một nén bạc ròng, bọn chúng vui mừng đón nhận và cam đoan rằng những tu sĩ đã thề sống bần hàn, sẽ không giữ số tiền ấy lại cho bản thân mà phân phát cho kẻ nghèo khó và bảo họ cầu nguyện cho sức khỏe, vinh quang cùng sự cứu rỗi sau này của quận công. Đám người Mazury cười thầm trước những lời hứa hẹn đó, bởi họ biết quá rõ lòng tham vô độ của các hiệp sĩ Giáo đoàn Thánh chiến, cũng như thói dối trá còn quá thể hơn của bọn chúng, ở Mazowsze, người ta còn hay bảo rằng “thằng hèn hôi thối, như Thánh chiến nói dối”. Chính quận công cũng chỉ phẩy tay khi nghe những lời cảm ơn ấy, và sau khi bọn chúng lui ra, ngài nói rằng có lẽ lũ tôm sẽ được lên trời vì những lời cầu nguyện của bọn Thánh chiến.

Trước đó, trong lúc từ tạ quận chúa, khi hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe hôn tay bà, Hugo de Danveld lại gần bên Danusia, đặt tay lên đầu nàng vuốt nhẹ và bảo:

- Chúng tôi được dạy phải đem điều thiện đáp lại sự ác, phải thương yêu những kẻ thù của chúng tôi, vậy nên sẽ có một chị em đồng đạo tới đây mang cho cô, thưa tiểu thư, thứ thuốc cao chữa lành vết thương của xứ Hercynski.

- Tôi biết cảm tạ ngài thế nào đây cho phải, thưa ngài? - Danusia hỏi.

- Xin tiểu thư hãy là bạn hiền của Giáo đoàn và các tu sĩ của Giáo đoàn.

Hiệp sĩ de Fourcy để ý đến mấy lời trò chuyện đó, và vì bị sửng sốt trước dung nhan cô gái, nên trên đường đi tới thành Szczytno, ông hỏi:

- Cô thị nữ tuyệt vời mà ngài trò chuyện trước lúc lên đường là ai vậy?

- Con gái của lão Jurand đấy! - Gã hiệp sĩ Thánh chiến đáp.

Hiệp sĩ de Fourcy kinh ngạc.

- Chính cái cô gái mà các ngài định bắt cóc đấy ư?

- Nó đấy. Khi chúng tôi bắt cóc được nó, lão Jurand sẽ rơi vào tay chúng tôi.

- Không phải mọi thứ bắt nguồn từ Jurand đều xấu cả nhỉ. Giá được canh giữ một tù binh như thế thì cũng hả.

- Ngài nghĩ là đấu với con bé ấy dễ hơn đánh nhau với Jurand chăng?

- Có nghĩa là tôi cũng nghĩ giống các ngài. Cha đẻ cô ta là kẻ thù của Giáo đoàn, mà với cô con gái thì các ngài lại dùng những lời đường mật ngọt ngào, lại còn hứa biếu thêm thuốc cao nữa chứ.

Gã Danveld cảm thấy cần phải nói mấy lời biện hộ.

- Tôi hứa cho cô ta thuốc cao, - gã nói, - để dùng cho gã hiệp sĩ trẻ bị bò rừng húc, chính là người mà con bé đã hứa hôn, như ngài biết đấy. Nếu bọn chúng kêu ca sau khi chúng ta bắt cóc con bé, ta sẽ nói rằng không những chúng ta không hề muốn xúc phạm đến cô ấy mà vì lòng nhân ái Thiên Chúa, chúng ta còn gửi thêm thuốc đến nữa kia.

- Tốt lắm, - de Lӧwe bảo, - có điều cần phải phái một kẻ tin cẩn đi.

- Tôi sẽ phái một cô gái rất mộ đạo, hoàn toàn trung thành với Giáo đoàn, đi làm việc này. Tôi sẽ bảo cô ấy phải nghe ngóng và quan sát. Khi những người của chúng ta giả vờ đóng vai người do lão Jurand phái tới, họ sẽ có trước nội ứng.

- Khó chọn được những người như thế lắm.

- Không. Dân ở thành chúng tôi nói cùng một thứ tiếng với bọn chúng. Trong thành, thậm chí ngay trong đám bộ quân của chúng tôi cũng có những kẻ bị pháp luật săn đuổi chạy trốn từ Mazowsze tới; đó là bọn ăn cướp, ăn cắp, đúng thế, nhưng chúng không hề biết sợ là gì, và sẵn sàng làm tất cả mọi điều. Hơn nữa, tôi sẽ hứa với chúng: nếu thành công thì được những phần thưởng lớn, còn nếu thất bại thì hưởng sợi dây thòng lọng.

- Ha! Thế nếu chúng phản bội thì sao?

- Chúng sẽ không phản bội, bởi kẻ nào trong bọn chúng ngày trước cũng đã kiếm đủ một cái án lăng trì rồi, với bản án đang treo trên đầu. Chỉ cần cho bọn chúng những tấm áo tươm tất một chút để người ta có thể coi chúng là gia nhân nhà lão Jurand thôi, còn cái chính là phải có bức tín thư có triện của lão Jurand.

- Phải phòng trước mọi chuyện. - Đồng đạo Rotgier nói.

- Sau trận đánh vừa rồi, lão Jurand có thể sẽ muốn đến gặp quận công để kêu ca về chúng ta và biện bạch cho lão. Khi đến Ciechanow, lão sẽ ghé qua lâm cung thăm con gái. Rất có thể khi ấy, những người của chúng ta đến đón con bé Jurandówna sẽ chạm trán với chính lão Jurand đấy.

- Những người tôi chọn lựa là những tên vô lại đã bị còng cả bốn chân rồi. Chúng hiểu là nếu chạm trán với lão Jurand thì chúng sẽ lên giá treo cổ mà thôi. Chính chúng sẽ phải lo sao cho không giáp mặt lão.

- Nhưng cũng rất có thể xảy ra chuyện chúng bị tóm cổ chứ.

- Khi ấy, chúng ta sẽ chối bỏ cả chúng lẫn bức tín thư. Ai chứng minh được là chính ta đã phái chúng đi? Vả lại nếu không có bắt cóc, chẳng ai kêu ca gì, mà bọn dân Mazury được thêm mấy con thú thịt treo cổ để phanh thây thì sẽ chẳng thiệt hại gì cho Giáo đoàn cả.

Đồng đạo Gotfryd, tên trẻ nhất trong các tu sĩ Thánh chiến, nói:

- Tôi không hiểu nổi cách làm của các vị, hay sự sợ sệt không dám để cho người ta biết là đứa con gái ấy bị bắt cóc theo lệnh ta. Khi đã nắm được nó trong tay, thế nào các vị chẳng phải cử một ai đó đến gặp lão Jurand mà bảo: “Con gái ngươi đang ở chỗ chúng ta, nếu muốn người được tự do thì hãy nộp mạng và thả de Bergow ra..? Chứ làm thế nào khác được?… Và khi ấy, người ta sẽ biết tỏng là chính chúng ta đã ra lệnh bắt cóc con bé.

- Đúng! - Hiệp sĩ de Fourcy, người không thích toàn bộ câu chuyện mưu mô này lắm, lên tiếng. - Việc gì phải che giấu một sự việc mà dẫu sao cũng vẫn phải nói ra.

Gã Hugo de Danveld phá lên cười, rồi quay lại hỏi đồng đạo Gotfryd:

- Ngài được mang tấm áo choàng trắng này đã lâu chưa?

- Đến Chúa nhật đầu tiên sau lễ Chúa Ba Ngôi là tròn sáu năm.

- Nếu ngài mang tấm áo thêm sáu năm nữa, ngài sẽ hiểu rõ hơn chuyện của Giáo đoàn ta. Lão Jurand hiểu chúng tôi rõ hơn các ngài đấy. Người ta sẽ nhắn bảo lão thế này: “Đồng đạo Szomberg đang canh giữ con gái ngươi đấy, nếu ngươi hở ra dù chỉ một lời thì hãy nhớ đến mấy đứa con của Witold…”

- Nhưng rồi sau đó?

- Sau đó hiệp sĩ de Bergow sẽ được tự do, và Giáo đoàn cũng sẽ được giải thoát khỏi tai họa Jurand.

- Không! - Đồng đạo Rotgier kêu lên. - Mọi chuyện đã được suy tính rất thông minh, Chúa sẽ phải ban phúc cho công việc của chúng ta thôi.

- Đức Chúa ban phước lành cho mọi hành động vì ích lợi của Giáo đoàn. - Lão hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe cau có nói.

Rồi cả bọn tiếp tục đi trong im lặng. Phía trước, cách khoảng hai, ba tầm tên bắn là toán tùy tùng dọn đường, con đường đã trở nên khó đi vì đêm qua tuyết rơi rất dày. Trên cành cây trĩu nặng những nhũ băng. Ngày rất u ám nhưng khá ấm áp, khiến thân mình ngựa bốc lên từng làn hơi nóng. Những đàn quạ từ rừng bay về các điểm có cư dân trú ngụ, làm không gian tràn ngập tiếng ‘quạ quạ’ thê lương.

Hơi tụt lại sau đám hiệp sĩ Thánh chiến, hiệp sĩ de Fourcy vừa đi vừa nghĩ ngợi miên man. Đã mấy năm rồi, ông làm hiệp khách của Giáo đoàn, đã từng tham gia những cuộc hành binh tiến đánh Żmudź - nơi ông đã tỏ rõ sự can trường, ở đâu ông cũng được thù tiếp rất mực nồng hậu theo cung cách trang trọng nhất mà các hiệp sĩ Thánh chiến đón tiếp khách thập phương. Ông đã gắn bó khá chặt chẽ với Giáo đoàn, và vì không phải vướng bận chuyện riêng tư, ông định sẽ gia nhập hẳn hàng ngũ ấy. Hiện giờ, lúc thì ông lưu ngụ ở kinh thành Malborg, khi lại đến thăm các trấn để tìm trò giải trí và thú phiêu lãng tiêu dao. Đặt chân tới thành Lubawa cùng hiệp sĩ de Bergow giàu có, nghe đến tên hiệp sĩ Jurand, ông đã nổi máu võ hiệp, muốn được đấu sức đua tài cùng con người nổi danh kinh dị kia. Lại cộng thêm sự hiện diện của hiệp sĩ Majneger, cuộc hành binh chống trang chủ Spychow càng được tiến hành nhanh hơn. Lãnh binh thành Lubawa cấp cho họ binh lính, và còn kể cho họ nghe biết bao chuyện hãi hùng về sự tàn bạo, về những thủ đoạn tráo trở của ông Jurand. Cho nên đến khi ông ta đòi hỏi họ cho binh đội lui về thành để chỉ đấu tay đôi từng cặp thì họ không đồng ý, bởi e ông sẽ dùng quỷ kế bao vây rồi giết chết hoặc tống giam họ ở trang Spychow. Nghĩ rằng họ không muốn đấu sống mái theo kiểu hiệp sĩ mà chỉ muốn cướp giật, ông Jurand đã tấn công và giáng cho họ một đòn thảm hại. Hiệp sĩ de Fourcy tận mắt trông thấy de Bergow bị đánh ngã ngựa, thấy hiệp sĩ Majneger mang mũi giáo gãy cắm giữa bụng, thấy những người khác uổng công cầu xin sự thương hại. Bản thân ông cũng khó nhọc lắm mới thoát khỏi vòng vây, phải lang thang ròng rã mấy ngày trời trên những nẻo đường giữa rừng hoang, nơi suýt nữa ông đã phải chịu chết đói hoặc làm mồi cho dã thú nếu không tình cờ mò được tới Ciechanow, tìm được các đồng đạo Gotfryd và Rotgier. Cả cuộc hành binh chỉ mang lại cho ông cảm giác xấu hổ, nhục nhã, hằn học, căm thù và thương tiếc cho de Bergow - vốn là người bạn thân thiết của ông. Vì vậy, ông hết lòng hết sức ủng hộ những lời kháng nghị của các hiệp sĩ Thánh chiến đòi phải trừng phạt kẻ có tội, trả tự do cho người không may. Và khi lời kêu cầu đó không mang lại kết quả gì, thoạt tiên ông sẵn sàng đồng ý chấp nhận mọi phương sách có thể trả thù hiệp sĩ Jurand. Nhưng giờ đây, trong lòng ông lại dậy lên những băn khoăn. Lắng nghe câu chuyện của các đồng đạo, nhất là những lời của hiệp sĩ Hugo de Danveld, bao lần ông không thể không kinh ngạc. Thực ra, qua mấy năm gần gũi quen biết khá kỹ các hiệp sĩ Thánh chiến, ông thừa biết rằng bọn chúng không phải là những kẻ như ở Đức và phương Tây người ta vẫn quan niệm. Song tại kinh thành Malborg, ông đã được làm quen với vài vị hiệp sĩ nghiêm khắc và công minh đầy khả kính, những người này cũng thường ta thán về sự hư hỏng của các đồng đạo, về thói xa hoa, thiếu kỷ cương của Giáo đoàn - và hiệp sĩ de Fourcy thấy họ nói có lý, tuy nhiên bản thân ông cũng là một kẻ xa hoa trác táng và vô kỷ luật nên cũng không lấy làm điều về những lời ta thán ấy, nhất là khi tất thảy các hiệp sĩ Thánh chiến đều có thể lấy sự can trường mà biện hộ và khỏa lấp đi những điều vi phạm. Thì chính mắt ông đã thấy cảnh bọn họ xáp chiến ngực kề sát ngực với các hiệp sĩ Ba Lan tại thành Wilno, trong khi tấn công cố chiếm những pháo đài được bảo vệ bằng lòng quyết tâm phi thường của quân phòng thủ Ba Lan, chính mắt ông đả chứng kiến cảnh họ ngã gục dưới những lưỡi rìu và gươm trong cuộc tổng tiến công hay trong những cuộc đấu tay đôi. Đối với Litva, họ là những kẻ không biết khoan nhượng và tàn ác, nhưng họ chiến đấu dũng mãnh như những con mãnh sư, lao vào áng vinh quang như lao vào ánh mặt trời. Nhưng lúc này đây, hiệp sĩ de Fourcy chợt cảm thấy rằng gã Hugo de Danveld đang nói ra những sự việc, đang dùng những phương cách mà lẽ ra linh hồn của mỗi hiệp sĩ đều phải cảm thấy khinh ghét - ấy thế mà các đồng đạo khác không những không phẫn nộ với gã mà còn gật gù tán tụng mỗi lời gã nói. Vì vậy, nỗi kinh ngạc càng lúc càng lớn lên trong ông, và rốt cuộc ông suy nghĩ lao lung, không biết có nên nhúng tay vào những hành vi thế ấy chăng.

Bởi nếu chỉ là bắt cóc cô gái để đánh đổi lấy hiệp sĩ de Bergow thì có thể ông cũng tán đồng, dẫu nhan sắc của Danusia có khiến lòng ông xao động và thương cảm. Giá ông là kẻ được giao canh giữ cô gái, ông sẵn sàng để nàng được thoát thân vẹn nguyên như khi nàng nhỡ sa vào cạm bẫy. Nhưng đám hiệp sĩ Thánh chiến này rõ ràng là đang dự tính một điều gì khác hẳn thế. Qua việc bắt cô gái, bọn chúng muốn vừa giải thoát cho de Bergow, vừa bắt được cả hiệp sĩ Jurand bằng cách hứa là sẽ thả con gái nếu ông ta tự đến nộp mạng, để rồi sau đó chúng sẽ giết ông, và cùng với ông - để che giấu sự lừa lọc và tội ác - là giết cả cô gái nữa. Thì chúng đã chẳng dọa nàng bằng số phận như những đứa con của đại quận công Witold trong trường hợp ông Jurand dám kêu kiện đó sao? “Bọn chúng không hề muốn giữ lời hứa, mà muốn lừa cả hai cha con và giết hại cả hai,” hiệp sĩ de Fourcy nghĩ thầm, “trong khi chúng vẫn mang hình thánh giá, và lẽ ra phải biết kính sợ Chúa hơn người khác!” Lòng mỗi lúc một thêm phẫn nộ trước sự vô liêm sỉ, song ông vẫn quyết định phải kiểm tra lần nữa xem những điều nghi vấn của mình đúng đến mức nào, bèn thúc ngựa lại gần Danveld và hỏi:

- Vậy nếu lão Jurand tự đến nộp mình thì quý vị sẽ thả cô con gái kia chứ?

- Nếu ta thả con bé ra, cả thế giới sẽ biết tỏng là chính chúng ta bắt cả hai cha con. - Danveld đáp.

- Ha, vậy các ngài định làm gì cô gái?

Danveld bèn cúi sát vào người vừa hỏi, nhe những chiếc răng sâu ruỗng bên trong đôi môi dày với một nụ cười khả ố.

- Ngài muốn hỏi chuyện gì mới được chứ? Về chuyện chúng tôi sẽ làm với con bé trước đó, hay về chuyện sẽ làm sau đó?

Nhưng thế là hiệp sĩ de Fourcy đã biết được điều cần biết, ông nín lặng. Hình như ông còn đấu tranh hồi lâu nữa với chính bản thân, rồi sau đó, hơi nhổm mình trên đôi bàn đạp, ông cao giọng nói to lên cho cả bốn hiệp sĩ đồng đạo đều nghe:

- Đồng đạo Ulryk von Jungingen thánh thiện, mẫu mực và là viên ngọc quý của giới hiệp sĩ, đã có lần bảo tôi thế này: “Trong những người tuổi tác cao còn sống ở thành Malborg, anh vẫn còn có thể tìm ra những hiệp sĩ xứng với thánh giá, còn những kẻ đang hoành hành trong các đạo quân viễn xứ chỉ mang lại cho Giáo đoàn nỗi nhục nhã mà thôi!”

- Tất thảy chúng ta đều là kẻ có tội, nhưng chúng ta vẫn phụng sự cho Đức Chúa. - Danveld nói.

- Nhưng danh dự hiệp sĩ của các ngài ở đâu? Đâu thể phụng sự Chúa bằng những hành vi ô nhục, trừ phi các ngài không muốn phụng sự Đấng Cứu Thế. Chúa của các ngài là ai? Xin các ngài hãy biết điều này: không những tôi không nhúng tay vào chuyện ấy, mà tôi cũng sẽ không cho phép các ngài làm thế…

- Ông định không cho phép làm điều gì?

- Lừa lọc, phản bội, nhục nhã.

- Nhưng ông làm thế nào để cấm nổi chúng tôi? Trong trận đánh với lão Jurand, ông đã đánh mất hết cả tùy tùng và ngựa xe. Ông phải sống nhờ ân huệ của Giáo đoàn, ông sẽ chết đói nhăn răng nếu chúng tôi không quăng cho ông mẩu bánh. Thêm nữa, ông có mỗi một mình, còn chúng tôi những bốn tay gươm. Làm sao ông cấm nổi?

- Làm sao cấm ư? - De Fourcy hỏi lại. - Ta có thể quay trở lại triều đình quận công, cảnh báo cho quận công biết, ta có thể công bố cho toàn thế giới biết rõ mưu mô của các ngươi.

Nghe những lời ấy, các đồng đạo Thánh chiến đưa mắt nhìn nhau, vẻ mặt biến đổi trong chớp mắt. Đặc biệt, Hugo de Danveld đưa mắt dò hỏi nhìn chằm chặp hồi lâu vào mắt hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe, rồi quay sang hiệp sĩ de Fourcy.

- Tổ tiên của ông, - gã nói, - cũng đã từng phục vụ trong Giáo đoàn, bản thân ông cũng muốn được gia nhập Giáo đoàn, nhưng chúng tôi không chấp nhận những thằng phản bội.

- Còn ta, ta cũng không thèm phụng sự Chúa cùng với bọn phản bội.

- Này, ông đừng hòng thực hiện được lời dọa dẫm. Ông nên biết là Giáo đoàn có thể trừng trị không chỉ các tu sĩ mà thôi…

Những lời ấy khiến de Fourcy nổi giận, rút phăng kiếm khỏi bao, tay trái cầm lưỡi kiếm, tay phải đặt lên chuôi, nói lớn:

- Thề có chuôi kiếm khắc hình thánh giá này, thề có đầu Thánh Dionizy, thánh bổn mạng của ta, thề có danh dự hiệp sĩ, ta sẽ cảnh báo cho quận công Mazowsze và đại thống lĩnh biết trước mưu mô này.

Hugo de Danveld lại một lần nữa đưa mắt hỏi Zygfryd de Lӧwe, lão này nháy một cái như ra hiệu đồng ý với điều gì.

Thế là Danveld cất lên giọng nói khàn khàn kỳ lạ, hoàn toàn biến đổi:

- Thánh Dionizy có thể cắp cái đầu đã bị chặt cụt vào nách mang đi, chứ đầu của ngươi, nếu đã bị chém phăng rồi…

- Các ngươi dọa ta sao? - De Fourcy cắt ngang lời hắn.

- Không dọa đâu, mà ta giết ngươi đây! - Danveld đáp.

Rồi gã thọc ngay lưỡi dao găm vào sườn ông mạnh đến nỗi dao đâm sâu vào người, lút đến tận chuôi. De Fourcy gào lên một tiếng khủng khiếp, cố dùng tay phải giữ thanh kiếm mà trước đó ông cầm bằng tay trái, nhưng ông đánh rơi kiếm xuống đất, trong lúc ba đồng đạo kia dùng dao đâm không thương tiếc vào cổ, vào lưng, vào bụng ông, cho đến khi ông ngã ngựa.

Im lặng rợn người. Bị thương khủng khiếp bởi hàng chục nhát dâm, hiệp sĩ de Fourcy quằn quại trên tuyết, những ngón tay co quắp trong cơn giãy chết đang cào cấu mặt tuyết Dưới bầu trời u ám màu chì xám xịt, chỉ có những tiếng quạ thê lương đang bay từ vùng rừng hoang về những nơi có người sinh sống.

Tiếp đó là những lời trao đổi vội vã của bọn giết người.

- Không ai biết cả đâu. - Danveld hổn hển.

- Không ai biết! Toán tùy tùng đang ở phía trước rất xa, không trông thấy được. - De Lӧwe nói.

- Các ngài nghe đây: lại thêm một bằng chứng để chúng ta kêu kiện. Ta sẽ nói rằng các hiệp sĩ Mazowsze tấn công đoàn ta, giết chết người đồng hành của ta. Ta sẽ kêu cho đến tai các vị tận kinh thành Malborg - rằng người ta bố trí bọn sát nhân giết hại cả các vị khách mời của quận công. Hãy nghe đây! Cần nói rằng gã Janusz không những không muốn nghe lời thưa kiện của chúng ta về tên Jurand, mà còn ra lệnh sát hại người đã kêu kiện.

Lúc ấy, trong cơn co giật giãy chết cuối cùng, hiệp sĩ de Fourcy lật người nằm ngửa ra bất động, với dòng bọt đẫm máu trào ra miệng, với nỗi kinh hoàng thảng thốt hiện ra trong đôi mắt đã đứng tròng mở to. Đồng đạo Rotgier nhìn xác ông rồi bảo:

- Hỡi các đồng đạo thánh thiện, anh em hãy xem chính Chúa đã ra tay trừng phạt một ý đồ phản bội.

- Dù ta có làm gì thì cũng chỉ vì lợi ích của Giáo đoàn. - Gotfryd tiếp lời. - Quang vinh thay những việc làm ấy…

Nhưng hắn chợt dừng lời giữa chừng, vì đúng lúc ấy, từ sau lưng bọn chúng, ở chỗ quanh của con đường phủ tuyết, chợt hiện ra một kỵ sĩ đang phi như bay. Nhìn thấy người đó, Hugo de Danveld nhanh nhẹn thốt lên:

- Dù hắn là kẻ nào thì cũng nhất định phải chết!

Còn hiệp sĩ de Lӧwe, mặc dù lớn tuổi nhất trong cả bọn, nhưng vẫn có ánh mắt tinh tường, thốt lên:

- Tôi nhận ra rồi, đó chính là gã giám mã đã dùng rìu giết chết bò rừng. Đúng thế, chính là hắn!

- Các ngài hãy cất dao đi, để hắn khỏi sợ. - Danveld bảo. - Tôi sẽ đâm trước, các ngài đâm sau.

Trong khi đó, chàng trai người Séc chợt ghì ngựa dừng lại cách chúng chừng tám, chín bước chân. Chàng đã trông thấy cái xác nằm trong vũng máu, thấy con ngựa không người cưỡi, nỗi kinh ngạc hiện ra trên mặt chàng, nhưng điều đó chỉ kéo dài trong chớp mắt. Rồi chàng nhìn các đồng đạo Giáo đoàn cứ như chưa trông thấy gì, nói lớn:

- Xin kính chào các vị hiệp sĩ can trường!

- Chúng ta nhận ra ngươi rồi. - Danveld vừa nói vừa thong thả tiến đến gần. - Ngươi có việc gì định nói với chúng ta chăng?

- Hiệp sĩ Zbyszko trang Bogdaniec, người mà tôi được vinh dự mang giáo theo hầu, người đã tự tay hạ con bò rừng trong cuộc săn lớn vừa qua, vì không thể đích thân đến gặp các ngài, đã phái tôi tới đây.

- Chủ ngươi muốn gì ở chúng ta?

- Vì các ngài đã vô cớ kêu kiện hiệp sĩ Jurand trang Spychow, làm nhục danh dự hiệp sĩ của ông ấy, nên chủ tôi truyền nói lại với các ngài rằng: các ngài đã hành động không phải như những hiệp sĩ chân chính, mà đã sủa xằng như lũ chó, và chủ tôi thách đấu quyết tử với bất cứ kẻ nào nhăn mặt khi nghe những lời này, trên ngựa hay trên bộ, cho đến hơi thở cuối cùng. Chủ tôi sẽ có mặt ở bất cứ nơi nào các ngài chỉ định, ngay khi chủ tôi khỏe lại nhờ ân huệ và lòng thương mến của Chúa.

- Ngươi hãy nói với chủ ngươi là các hiệp sĩ Giáo đoàn Thánh chiến kiên trì nhẫn nhục chịu đựng mọi lời phỉ báng vì sáng danh Chúa Cứu Thế, vì thế nếu không được phép của đại thống lĩnh hoặc đại thống chế, chúng ta không thể chấp nhận lời thách đấu, vậy nên ta sẽ viết thư gửi về thành Malborg để xin phép.

Chàng trai Séc lại đưa mắt nhìn xác hiệp sĩ de Fourcy lần nữa, bởi chàng được phái đi chủ yếu là để gặp con người này. Zbyszko biết trước rằng bọn hiệp sĩ Thánh chiến sẽ không nhận lời thách đấu, nhưng chàng cũng nghe người ta nói rằng trong đám hiệp sĩ Thánh chiến này có một người không phải là tu sĩ, và chàng đặc biệt muốn thách đấu với người này, nghĩ rằng như thế có thể chinh phục được lòng tin yêu của ông Jurand. Ấy thế mà giờ đây, vị hiệp sĩ ấy lại đang nằm trong vũng máu, bị đâm chém tơi bời như một con vật dưới chân lũ Thánh chiến.

Tuy không hiểu rõ ngọn ngành chuyện vừa xảy ra, nhưng vốn từ nhỏ đã từng quen với mọi hiểm nguy, chàng cảm thấy ngay đang có mối hiểm họa đe dọa mình. Chàng cũng ngạc nhiên khi thấy Danveld vừa nói vừa tiến lại mỗi lúc một thêm gần chàng, còn những tên khác vòng sang hai bên như thể định bao vây chàng. Chàng bèn cảnh giác đề phòng, nhất là khi chàng không hề mang theo bên mình một thứ khí giới gì, bởi ra đi trong lúc vội vàng mà chàng không kịp lấy.

Lúc này Danveld đã tiến sát bên và vẫn tiếp tục nói:

- Ta hứa với chủ ngươi sẽ gửi cho thuốc cao mau lên da non, thế mà chủ ngươi trả ơn ta tồi quá. Nhưng đó âu cũng là thói thường của dân Ba Lan… Nhưng chủ ngươi đang bị thương nặng, chẳng mấy chốc rất có thể sẽ về với Chúa Trời, vậy ngươi hãy bảo chủ ngươi rằng…

Nói đoạn, gã đặt tay trái lên vai chàng hộ vệ Séc:

- Vậy hãy bảo chủ ngươi rằng ta trả lời thế này đây!…

Lưỡi dao găm lóa sáng sát cổ chàng trai hộ vệ. Nhưng trước khi gã hiệp sĩ Thánh chiến kịp đâm, chàng trai Séc - người đã theo dõi mọi cử chỉ của gã từ nãy - liền túm chặt lấy tay phải của gã bằng đôi bàn tay cứng như sắt của mình, bẻ quặt nó đi khiến xương khớp kêu răng rắc, cho đến lúc đau quá gã phải rú lên, khiến con ngựa chồm cao hai chân trước, rồi chàng thúc ngựa lao đi như một mũi tên trước khi bọn còn lại kịp chắn đường.

Hai đồng đạo Rotgier và Gotfryd cố đuổi theo chàng, nhưng chúng quay trở lại ngay, kinh hoàng bởi tiếng kêu gào khủng khiếp của Danveld. Tên de Lӧwe cố giữ vai gã, mặt gã nhợt nhạt và tím tái, gã kêu la đến nỗi đoàn tùy tùng đang đưa các cỗ xe đi phía trước rất xa cũng phải dừng ngựa lại.

- Ngài bị làm sao? - Mấy tên đồng đạo hỏi.

Nhưng hiệp sĩ de Lӧwe bảo chúng hãy phóng ngựa thật mau cho xe quay trở lại đón, vì rõ ràng Danveld không tài nào ngồi vững trên yên. Lát sau, mồ hôi lạnh toát ra đầm đìa trên trán, gã ngất xỉu.

Sau khi đưa xe quay lại, bọn chúng đặt gã nằm trên rơm trải rồi tiếp tục đi về phía biên giới. De Lӧwe giục mọi người đi thật nhanh, lão hiểu rằng sau chuyện vừa xảy ra không thể để mất thì giờ, thậm chí để băng bó cho Danveld. Ngồi trên xe cạnh bên gã, thỉnh thoảng de Lӧwe lại lấy tuyết chườm lên mặt gã, nhưng không tài nào làm gã tỉnh lại.

Mãi đến lúc gần tới biên giới, Danveld mới mở mắt, dường như ngạc nhiên nhìn chung quanh.

- Ngài thấy thế nào? - De Lӧwe hỏi.

- Không thấy đau, nhưng cũng không cảm thấy được tay mình nữa. - Danveld đáp.

- Bởi tay bị cóng rồi, nên cái đau cũng qua. Vào nhà ấm áp, nó sẽ đau trở lại. Dẫu sao ngài cũng nên cảm ơn Chúa đã ban cho một phút đỡ đau.

Cả Rotgier và Gotfryd cùng đi sát lại bên xe.

- Chuyện không may lỡ xảy ra rồi, - Rotgier nói, - làm sao bây giờ?

- Ta cứ nói là thằng hộ vệ đã giết de Fourcy. - Danveld cất giọng yếu ớt nói.

- Lại thêm một tội ác mới của chúng, với kẻ gây tội đã rõ rành rành! - Rotgier tiếp lời.

Chương 24

Trong khi ấy, chàng trai người Séc phóng ngựa một mạch thẳng về đến lâm cung, gặp quận công đang còn ở đó, chàng liền thuật hết đầu đuôi câu chuyện vừa xảy ra cho ngài nghe. May là có mấy triều thần đã trông thấy cảnh chàng hộ vệ ra đi không hề mang theo vũ khí. Một người thậm chí còn kêu lên, gọi đùa bảo chàng nên mang theo chút sắt thép gì nếu không sẽ bị bọn Đức xơi tái đấy, nhưng lúc ấy chàng sợ các hiệp sĩ sẽ vượt qua biên giới mất nên nhảy vội lên lưng ngựa, chỉ mặc một tấm áo lông, không hề sửa soạn gì thêm, phóng ngựa đuổi theo bọn chúng. Chính điều đó đã xua tan mọi nỗi nghi ngờ của quận công về việc chàng trai có thể là kẻ giết chết de Fourcy, nhưng lại khiến ngài vô cùng bất bình và tức giận, đến nỗi thoạt tiên ngài định phái người đuổi truy bọn hiệp sĩ Thánh chiến, bắt chúng đóng gông, gửi về cho đại thống lĩnh trừng trị. Nhưng lát sau, kịp định thần để hiểu rằng không thể nào đuổi kịp toán hiệp sĩ đã ở sát kề biên giới, ngài bảo:

- Nhất định ta phải gửi một công hàm cho đại thống lĩnh để ngài biết chuyện chúng đã gây ra ở đây. Giáo đoàn bắt đầu băng hoại thật rồi, bởi xưa kia muôn người đều tuân thượng lệnh, còn bây giờ bất cứ viên lãnh binh nào cũng đều tự ý lộng hành. Đã đành là sự an bài của Chúa, nhưng sau sự an bài sẽ là hình phạt.

Ngài trầm tư suy nghĩ, rồi giây lát sau lại cất tiếng nói với quần thần:

- Chỉ có một điều ta không hiểu: tại sao bọn chúng lại sát hại vị hiệp khách kia? Nếu như tên hộ vệ mang theo khí giới, ta đã nghĩ chính hắn là thủ phạm chứ không ai khác.

- Nhưng tại sao tên hộ vệ lại phải giết chết ông ta, nếu trước đó y chưa từng gặp mặt ông ta bao giờ? - Linh mục Wyszoniek nói. - Hai nữa, giá như có khí giới trong tay, y làm thế nào để tấn công cả năm hiệp sĩ với một đoàn tùy tùng đầy đủ vũ trang?

- Đúng thế. - Quận công thốt lên. - Chắc vị hiệp khách ấy đã phản đối chúng chuyện gì, hoặc giả ông ta không muốn dối trá như chúng. Ngay tại đây, chính mắt ta cũng đã để ý thấy chúng nháy mắt ra hiệu cho ông ta khai rằng Jurand tấn công trước.

Hiệp sĩ Mrokota xứ Mocarzewo thưa:

- Gã hộ vệ thật là đáng khen, nếu thật y đã vặn gãy được tay con chó Danveld kia.

- Y kể là nghe rõ tiếng xương thằng Đức gãy rắc một tiếng, - quận công nói, - mà từ chuyện cuộc săn trong rừng suy ra thì có thể đúng thế lắm! Rõ cả chủ tớ đều là những gã trai tráng kiệt. Giá không phải tay Zbyszko, con bò tót hẳn đã lao thẳng vào đám ngựa. Cả hai chàng, hiệp sĩ xứ Lotaryngia lẫn Zbyszko, đã góp công lớn trong việc cứu sống quận chúa…

- Quả là một chàng trai tuấn kiệt - Linh mục Wyszoniek lặp lại. - Ồ, lúc này đây, đang sống dở chết dở mà anh ta đã chằm chặp lo bênh cho hiệp sĩ Jurand, gửi lời thách đấu đến tụi kia… Ngài Jurand cần đến đúng một chàng trai như thế làm rể.

- Không hiểu hồi ở Kraków ông Jurand nói sao, chứ bây giờ ta nghĩ là ông ấy sẽ không phản đối nữa. - Quận công bảo.

- Chính Đức Chúa Giêsu đã an bài như vậy. - Quận chúa vừa bước vào, nghe được đoạn cuối câu chuyện, liền lên tiếng. - Bây giờ ông Jurand sẽ không thể phản đối gì nữa, chỉ cầu sao Zbyszko khỏe lại. Nhưng chúng ta cũng cần có phần thưởng xứng đáng cho y.

- Phần thưởng tốt nhất dành cho y là Danusia, và ta cũng nghĩ y sẽ được cưới con bé, nhưng nguyên do chính là ở chỗ: một khi đàn bà đã muốn lấy thứ gì, thì ngay đến một người sắt đá như ông Jurand cũng đành bó tay, không thể cưỡng lại nổi.

- Chẳng lẽ thiếp hành động không đúng lẽ chăng? - Quận chúa hỏi lại. - Giá như Zbyszko là người dễ đổi thay thì chẳng nói làm gì, nhưng trên đời có lẽ không ai trung thành hơn y nữa. Con bé cũng thế. Bây giờ nó không chịu rời Zbyszko một bước, nó cứ ngồi đấy vuốt ve mặt y, còn y thì nở nụ cười với nó giữa cơn đau, khiến đôi khi trông thấy mà thiếp phải trào nước mắt! Thiếp nói thật đấy!… Một tình yêu thế kia thì nên giúp đỡ quá đi chứ, bởi ngay cả Đức Mẹ thiêng liêng cũng rất sung sướng được thấy niềm hạnh phúc thế nhân.

- Chỉ cần đó là ý Chúa thì hạnh phúc nhất định sẽ đến thôi. - Quận công phán. - Nhưng thật tình mà nói, vì con bé này mà suýt nữa y bị mất đầu, bây giờ lại bị con bò rừng húc.

- Đừng nói là “vì con bé ấy”! - Quận chúa vội kêu lên. - Bởi không phải ai khác mà chính Danusia đã cứu sống y ở kinh đô Kraków.

- Đúng thế. Nhưng nếu như không vì con bé thì y cũng chẳng phạm đến Lichtenstein để định cướp ngù lông trên đầu ông ta làm gì, cũng đã chẳng vươn cổ ra cứu de Lorche như thế. Còn phần thưởng thì ta đã nói rồi, cả hai đều xứng được ân thưởng, về Ciechanow xong ta sẽ nghĩ cách thưởng xứng đáng.

- Zbyszko không muốn gì hơn được đeo đai hiệp sĩ với cựa gót vàng.

Nghe quận chúa nói, quận công nhân hậu mỉm cười bảo:

- Vậy thì để con bé đeo cho y những thứ đó. Khi y khỏe lại, ta sẽ chăm lo để mọi thứ được tiến hành đúng theo phong tục cổ xưa. Nhưng cứ báo cho y biết ngay điều này, bởi niềm vui càng đến nhanh càng tốt!

Nghe quận công nói thế, quận chúa liền ôm chặt lấy chồng ngay trước mặt các đình thần, rồi hôn tay ngài mấy lần liền, còn ngài mỉm cười nhân hậu, cuối cùng bảo:

- Các ngươi thấy chưa… Nào! Ái khanh nghĩ ra một điều thật tốt! Đức Chúa Thánh Thần quả đã không tiếc ban tặng đàn bà một chút trí tuệ minh mẫn! Bây giờ cho gọi ngay con bé ra đây.

- Danusia! Danusia! - Quận chúa cất tiếng gọi.

Lát sau, Danusia hiện ra từ cửa phòng bên, mắt đỏ quầng vì mất ngủ, trong tay là chiếc liễn nhỏ đựng đầy thứ bột nhão bốc khói nghi ngút mà linh mục Wyszoniek dùng để bó xương bị thương cho Zbyszko - chiếc liễn mà một cung nữ có tuổi vừa đưa cho cô bé.

- Nào, cô bé mồ côi, hãy lại đây với ta! - Quận công Janusz bảo. - Đặt liễn xuống, tới đây.

Và khi cô bé phần nào e sợ bước lại gần - bởi bao giờ chúa công cũng khiến nàng hơi sợ sệt - quận công bèn nhân hậu ôm lấy nàng và vừa vuốt ve má nàng vừa nói:

- Sao, nỗi bất hạnh lại rơi vào con phải không, con ta?

- Thưa đức ông, quả vậy. - Danusia đáp.

Lòng tràn đầy nỗi buồn, mắt đầy lệ, cô gái bật khóc, nhưng chỉ dám khóc khẽ thôi để khỏi phạm đến quận công. Ngài lại hỏi:

- Sao con khóc?

- Thưa, bởi Zbyszko bị đau. - Cô gái vừa đáp vừa đưa tay lên lau mắt.

- Đừng sợ, y sẽ chẳng làm sao đâu. Phải đúng thế không, cha Wyszoniek?

- Hey! Nhờ ý Chúa, chàng ta gần đám cưới hơn đám ma. - Linh mục Wyszoniek tốt bụng đáp.

Quận công bảo:

- Con hãy chờ đấy! Tạm thời ta sẽ ban cho con một vị thuốc dành cho y, thuốc này sẽ khiến y đỡ nhiều, hoặc thậm chí khỏe hẳn lại cũng chưa chừng.

- Bên hiệp sĩ Thánh chiến đã gửi thuốc xoa đến rồi ư? - Danusia nhanh nhảu hỏi, bỏ tay ra khỏi mắt.

- Những thứ mà lũ Thánh chiến gửi đến thì tốt nhất là để xoa cho chó, chứ không phải cho chàng tiểu hiệp sĩ mà con yêu thương. Ta sẽ cho con thứ thuốc khác.

Rồi quận công quay sang phía quần thần, gọi:

- Ai vào buồng lấy cho ta cựa gót và đai!

Lát sau, người ta mang những thứ ấy ra, ngài bảo Danusia:

- Con hãy cầm lấy mang tới cho Zbyszko, bảo y là từ giờ phút này trở đi, y đã là hiệp sĩ được đeo đai. Nếu y có chết, cũng sẽ được ra mắt Chúa Trời với tư cách miles cinctus[178], còn nếu không chết thì chúng ta sẽ làm nốt những thủ tục còn lại ở Ciechanow hoặc Warszawa.

178. Nguyên văn tiếng La tinh: hiệp sĩ đã được tấn phong.

Nghe những lời ấy, Danusia vội ôm ngay lấy chân quận công, rồi sau đó một tay nàng cầm những thứ trang bị của hiệp sĩ, tay kia bê chiếc liễn, chạy vội đến phòng Zbyszko đang nằm. Không muốn bỏ qua cảnh tượng sung sướng của đôi trẻ, quận chúa cũng bước theo sau nàng.

Zbyszko đang đau đớn lắm, nhưng trông thấy Danusia, chàng vẫn ngoảnh khuôn mặt tái nhợt vì đau đớn lại phía nàng và hỏi:

- Gã Séc về rồi đấy ư, hỡi trái tim ngọt ngào của tôi?

- Gã Séc thì có nghĩa gì! - Cô gái đáp. - Em mang đến cho chàng một tin mới toanh, hay hơn nhiều. Chúa công sẽ làm lễ phong tước hiệu hiệp sĩ cho chàng, còn đây là những thứ người ta gửi em mang tới cho chàng.

Nói đoạn, nàng đặt bên chàng dải đai hiệp sĩ và đôi cựa gót. Đôi má nhợt nhạt của Zbyszko ửng lên bởi sung sướng và kinh ngạc, chàng đưa mắt hết nhìn Danusia lại nhìn những thứ phục trang của hiệp sĩ, rồi chàng nhắm nghiền mắt, lặp đi lặp lại mãi:

- Tôi đã làm gì mà được quận công phong hiệp sĩ?

Đúng lúc ấy quận chúa bước vào, chàng bèn chống tay hơi nhổm người dậy cảm ơn bà, xin lỗi là không thể quỳ xuống ôm chân lệnh bà nhân hậu được, bởi chàng đoán rằng có niềm hạnh phúc nhường kia là nhờ sự can thiệp của bà. Bà ra lệnh cho chàng phải nằm yên, rồi tự tay cùng Danusia đặt đầu chàng xuống gối. Rồi quận công cũng đến, đi cùng với ngài là linh mục Wyszoniek, hiệp sĩ Mrokota và những triều thần khác. Ngay từ xa, quận công Janusz đã dùng tay ra hiệu cho Zbyszko đừng động đậy, rồi ngồi xuống bên giường chàng, ngài bảo:

- Các ngươi hãy nhớ điều này! Con người không nên thấy lạ khi những hành vi tốt đẹp được đền đáp, bởi nếu như phẩm hạnh không được ân thưởng thì những điều vô luân của người đời sẽ lan tràn nhân thế mà không bị trừng phạt. Ngươi đã không quản tính mạng, đã tổn hao sức lực bảo vệ cho chúng ta tránh khỏi tang tóc, vì thế ta cho phép ngươi được thắt đai hiệp sĩ để từ nay trở đi được rạng rỡ, vinh quang và kính trọng.

- Tâu quận công nhân hậu, - Zbyszko nói, - thần nguyện không tiếc, dù phải hiến cả mười cuộc đời thần…

Chàng không thể nói gì hơn nữa, phần vì xúc động, phần vì quận chúa đã đặt tay lên môi chàng, bởi linh mục Wyszoniek chưa cho phép chàng nói nhiều. Quận công Janusz nói tiếp:

- Ta cũng nghĩ rằng ngươi biết rõ các bổn phận hiệp sĩ, ngươi sẽ xứng đáng với những thứ được đeo. Ngươi phải phụng sự Chúa Cứu Thế của chúng ta và chiến đấu chống quỷ vương hỏa ngục. Ngươi phải trung thành với quận công trần thế, phải tránh xa những cuộc chinh chiến phi nghĩa, phải bênh vực cho những kẻ vô tội bị đọa đày khốn khó, rồi Đức Chúa và khổ hình thiêng liêng của Người sẽ giúp sức ngươi!

- Amen! - Linh mục Wyszoniek thốt lên.

Quận công đứng dậy, làm dấu thánh cho Zbyszko, và trước khi rời đi, ngài còn nói thêm:

- Khi nào khỏe, ngươi nhớ đi ngay tới thành Ciechanow, ta sẽ cho mời cả ông Jurand đến đấy.

Chương 25

Ba hôm sau, người đàn bà đã được báo trước mang theo thứ thuốc xoa vùng Hercynski đến, cùng đi có cả viên quan chỉ huy lính cung thủ thành Szczytno. Y đem theo bức thư do các đồng đạo ký tên, được Danveld đóng triện, trong đó bọn hiệp sĩ Thánh chiến viện cả trời đất ra làm chứng cho những điều xúc phạm mà chúng đã gặp phải trên vùng đất Mazowsze, và đòi phải trừng trị kẻ đã giết hại “người đồng hành thân mến và vị khách đáng kính”, nếu không muốn hứng chịu sự trừng phạt của Chúa. Gã Danveld còn đọc cho người khác viết hộ thêm vào bức thư lời kêu kiện của gã, bằng những lời nhũn nhặn nhưng đầy hàm ý de dọa, đòi phải được bồi thường vì đã bị hành hung thành trọng thương và đòi phải tử hình chàng hộ vệ người Séc. Ngay trước mặt viên quan, quận công xé vụn bức thư, vứt xuống chân mà bảo:

- Đại thống lĩnh Giáo đoàn phái bọn chúng sang đây để lấy lòng ta, thế mà chúng đã làm ta thêm nộ khí. Ngươi về bảo cho chúng rằng chính bọn chúng đã giết chết vị khách của chúng, còn định giết cả người hộ vệ nữa. Ta sẽ viết thư báo cho ngài đại thống lĩnh chuyện này, và ta cũng nhất định sẽ viết thêm là ngài nên chọn những vị sứ giả khác, nếu muốn ta không đứng về phía nào khi có chiến tranh với đức vua Kraków.

- Tâu quận công, - viên quan nói, - lẽ nào tôi phải nhắc nguyên những lời ấy cho các đồng đạo hùng mạnh và thánh thiện hay sao?

- Nếu thấy chưa đủ, người hãy bảo thêm cho bọn chúng hay rằng ta không coi chúng là hiệp sĩ chân chính, mà coi chúng là đồ chó đẻ!

Buổi triều kiến kết thúc ở đó. Viên tướng ra đi, và ngay hôm ấy, quận công cũng lên đường trở về Ciechanow. Chỉ còn lại mụ “xơ” với thứ thuốc xoa mà linh mục Wyszoniek nghi ngại không cho dùng, nhất là khi đêm trước người bị thương đã ngủ ngon giấc, hôm sau chàng tỉnh dậy, tuy vẫn còn rất mệt nhưng đã hết sốt. Ngay sau hôm quận công lên đường, mụ “xơ” phái một trong những gia nhân cùng đi trở về, bảo là để lấy thứ thuốc mới - thứ “trứng gà tinh”[179] mà mụ bảo là có khả năng hồi phục sức khỏe cho ngay cả những kẻ đang hấp hối - còn mụ thì cứ thơ thẩn lang thang khắp hành cung, vẻ nhẫn nhục nhún nhường, với một cánh tay bị liệt, trong bộ quần áo thường dân nhưng nom vẫn ra tuồng trang phục tu hành, với chuỗi tràng hạt và quả bầu khô của kẻ hành hương đeo bên thắt lưng. Nói rất sõi tiếng Ba Lan, mụ dò hỏi cặn kẽ bọn gia nhân về Zbyszko và Danusia, còn nhân dịp thuận tiện gửi tặng cô gái một cành hồng phục sinh[180], và hôm sau, lúc Zbyszko đang ngủ, cô gái đang ngồi trong phòng ăn, mụ bèn sán đến gần nàng và bảo:

179. Nguyên văn: bazyliszek - quái vật huyền thoại, loài gà đuôi rắn, cánh dơi, có ánh mắt giết chết người.

180. Loài hồng mọc ở vùng sa mạc Cận Đông, khi khô đi thì cuộn lại với các quả bao kín. Gặp hơi ẩm, quả lại nở phình ra, như hoa nở. Vì vậy, thời cổ người ta xem đây là loài cây thần kỳ.

- Xin Chúa hãy ban phước cho tiểu thư. Đêm hôm qua tôi mơ thấy có hai chàng hiệp sĩ băng qua màn tuyết rơi dày đến gặp tiểu thư, một chàng đến trước, quấn tiểu thư vào chiếc áo choàng trắng tuyết, còn chàng thứ hai thốt lên: “Ta chỉ thấy tuyết, chẳng thấy nàng đâu”, rồi chàng trở lui.

Đang buồn ngủ, Danusia liền mở tròn đôi mắt xanh tò mò và hỏi lại:

- Thế nghĩa là thế nào?

- Thế nghĩa là người yêu tiểu thư nhất sẽ cưới được tiểu thư.

- Đó chính là Zbyszko! - Cô gái thốt lên.

- Tôi không rõ, bởi tôi không nhìn thấy mặt chàng, chỉ trông thấy tà áo choàng màu trắng là đã tỉnh giấc, bởi hằng đêm Đức Chúa Giêsu gửi xuống cho tôi nỗi nhức nhối trong đôi chân, còn cánh tay này thì Người đã lấy đi hẳn.

- Thế thứ thuốc xoa này cũng chẳng giúp gì được cho bà sao?

- Thưa tiểu thư, ngay cả thứ thuốc xoa thần diệu này cũng chẳng thể ích gì cho tôi, bởi tôi đã phạm một trọng tội, và nếu tiểu thư muốn biết, tôi xin kể hầu tiểu thư.

Danusia gật đầu ra hiệu muốn nghe, mụ xơ bèn nói tiếp:

- Trong Giáo đoàn có những tôi tớ, những người phụ nữ có thể đã có chồng, tuy không tuyên thệ, nhưng vẫn có nghĩa vụ phải tuân thủ những mệnh lệnh của các anh em đồng đạo. Người phụ nữ nào được hưởng niềm ân huệ và vinh dự ấy, người ấy sẽ được đón nhận nụ hôn thánh thiện của một hiệp sĩ đồng đạo, từ đó trở đi mọi lời nói và việc làm đều phải vì Giáo đoàn mà phụng sự. Ôi, thưa tiểu thư!

Lẽ ra tôi cũng đã được đón nhận niềm ân huệ lớn lao đó, nhưng trong nỗi rắn lòng tội lỗi, thay vì hàm ơn đón nhận, tôi lại phạm phải một tội trọng và vì thế đã phải gánh chịu hình phạt thế này đây.

- Nhưng bà đã làm gì chứ?

- Đồng đạo Danveld đến với tôi, trao cho tôi nụ hôn của Giáo đoàn, ấy thế mà tôi lại ngỡ rằng ngài túng tình làm điều xằng bậy, bèn giơ cánh tay vô đạo này lên với ngài…

Nói đến đây mụ dập bình bịch vào ngực, lặp đi lặp lại:

- Chúa ơi, Chúa ơi, hãy thương tình kẻ có tội là con!

- Thế rồi sao? - Danusia hỏi.

- Thế là ngay lúc đó tay tôi bị liệt luôn, tôi trở thành kẻ tật nguyền. Hồi ấy, tôi còn trẻ người non dạ, nào đâu tôi có biết gì! Ấy thế nhưng hình phạt vẫn giáng xuống đầu tôi! Vậy nên nếu đàn bà con gái chúng ta có tưởng một đồng đạo nào đó của Giáo đoàn định làm điều xằng bậy, thì xin cứ để Chúa phán xét hành động ấy, chứ tự mình đừng kháng cự lại, bởi kẻ nào cưỡng chống Giáo đoàn hoặc một anh em đồng đạo, kẻ đó sẽ phải gánh chịu cơn thịnh nộ của Chúa Trời….

Nghe những lời ấy, Danusia chợt cảm thấy phiền lòng và run sợ, còn mụ xơ thở dài và tiếp tục tuôn ra những lời ta thán.

- Tôi chưa đến tuổi già, - mụ bảo, - mới chưa tròn ba mươi thôi, nhưng cùng với cánh tay này, Chúa đã tước đi của tôi cả tuổi trẻ và sắc đẹp.

- Giá như không có cánh tay liệt, - Danusia nói, - thì bà cũng chẳng có điều gì phải ta thán…

Im lặng kéo dài. Đột nhiên, dường như chợt nghĩ ra điều gì, mụ xơ bảo:

- Tôi mơ thấy một hiệp sĩ dùng áo choàng trắng quấn lấy tiểu thư trên mặt tuyết. Có thể đó là một hiệp sĩ Thánh chiến cũng nên! Các hiệp sĩ Thánh chiến chẳng khoác áo choàng trắng là gì!

- Tôi không thích cả lũ Thánh chiến lẫn những tấm áo choàng trắng của chúng! - Cô gái thốt lên.

Câu chuyện đến đó bị gián đoạn bởi linh mục Wyszoniek. Ông bước vào phòng ăn, gật đầu ra hiệu cho Danusia và bảo nàng:

- Con hãy ngợi ca Đức Chúa và hãy đến ngay với Zbyszko! Chàng vừa tỉnh giấc và đang đòi ăn. Chàng đỡ nhiều lắm rồi.

Quả đúng như thế. Zbyszko thấy khỏe hơn nhiều và linh mục Wyszoniek gần như hoàn toàn tin chắc rằng chàng sẽ khỏe lại, nếu không có một sự biến bất ngờ làm xáo trộn mọi tính toán và hy vọng. Ông Jurand cử những người gia nhân mang thư tới báo cho quận chúa hay toàn những tin dữ đến kinh hoàng. Một phần tòa thành ở trang Spychow bị hỏa tai, trong khi cứu lửa ông đã bị một chiếc xà đang cháy rơi trúng người. Linh mục Kalew, người thay mặt ông viết bức thư, tuy có ghi rằng hiệp sĩ Jurand có thể sẽ sống qua được, nhưng những tia lửa và than cháy đã thiêu đốt con mắt lành duy nhất của ông, khiến nó gần như bị mờ hẳn và chắc chẳng bao lâu nữa ông sẽ bị mù hoàn toàn.

Vì vậy, ông Jurand cho gọi con gái phải nhanh chóng trở về Spychow, vì muốn được nhìn mặt con lần cuối trước khi bị bóng đêm che mờ đôi mắt. Ông cũng bảo rằng từ nay trở đi cô gái sẽ sống bên ông mãi mãi, bởi ngay cả đám người mù lòa lang thang sống nhờ miếng bánh bố thí của nhân gian còn có được những đứa trẻ cầm tay dắt đi và chỉ đường cho, thì sao ông lại bị tước đi niềm an ủi cuối cùng, đành cam chịu chết giữa những người không thân thuộc? Trong thư cũng có những lời cảm ơn thành kính dành cho quận chúa, người đã nuôi dưỡng cô gái như mẹ đẻ. Và sau rốt ông Jurand còn hứa với bà rằng dẫu có mù lòa, thể nào ông cũng sẽ lần đến tận Warszawa để được quỳ phục xuống dưới chân quận chúa, xin bà gia ơn chăm lo cho những tháng năm sau này của Danusia.

Khi được cha Wyszoniek đọc cho nghe bức thư kia, suốt một hồi lâu quận chúa lặng người không nói được lời nào. Bà vẫn hy vọng rằng, vốn mỗi năm ông Jurand thường ghé thăm con gái năm, sáu lần, gần lẽ giáng sinh thể nào ông cũng lại tới thăm con, và khi ấy bà dùng uy tín cá nhân cũng như uy tín của quận công Janusz thuyết phục ông Jurand chấp nhận Zbyszko, đồng ý cho tổ chức lễ cưới vào một ngày gần đấy. Bức thư kia không những đã xóa tan đi dự định ấy, mà còn cướp mất của bà cô gái Danusia, người mà bà thương yêu ngang với con đẻ. Bà thầm nghĩ có thể ông Jurand sẽ gả Danusia cho một người láng giềng gần gũi nào đó để được sống gần con trong những ngày tàn của cuộc đời. Về chuyện Zbyszko đến Spychow thì chẳng nên nghĩ đến làm gì lúc này, bởi những xương sườn của chàng mới vừa tạm thời liền lại, vả chăng ai có thể biết chắc khi đến Spychow, chàng sẽ được đón tiếp với thái độ ra sao? Quận chúa biết rõ rằng hồi trước ông Jurand đã từ chối không chịu gả Danusia cho chàng, và chính ông đã có lần nói riêng với bà rằng vì những lý do bí mật, ông sẽ không bao giờ cho phép đôi trẻ gắn bó với nhau.

Vô cùng phiền muộn, bà cho gọi người cao tuổi nhất trong số các gia nhân được ông Jurand phái đến, để hỏi thăm về tai họa ở Spychow và dò hỏi những ý định của ông trang chủ Jurand.

Bà ngạc nhiên thấy người xuất hiện không phải ông lão Tolima - thường mang khiên cho ông Jurand và cùng ông lui tới đây - mà là một người hoàn toàn xa lạ, trả lời bà rằng trong trận đánh với quân Đức gần đây, ông Tolima đã bị thương nặng, hiện đang vật vã với cái chết tại trang Spychow. Còn trang chủ Jurand bị trọng thương nên xin quận chúa cho con gái ông được trở về càng nhanh càng tốt, bởi mỗi ngày mắt ông một kém hơn, vài ngày nữa chưa chừng sẽ lòa hẳn. Người gia nhân ấy thậm chí còn xin bà cho mang ngay cô gái đi, chỉ chờ lũ ngựa được nghỉ ngơi chốc lát. Nhưng bởi lúc ấy trời đã tối, quận chúa cương quyết không cho, vả lại bà cũng không đành lòng để cho cuộc chia tay quá đỗi vội vàng xé nát trái tim của Zbyszko, của Danusia và của chính bà.

Nhưng đã hay biết mọi chuyện, chàng Zbyszko nằm im trong buồng như vừa bị rìu bổ vào đầu. Và khi quận chúa bước vào, vừa vặn vẹo đôi tay vừa lên tiếng ngay từ ngưỡng cửa: “Biết làm thế nào được hả con, dẫu sao ông ấy cũng là cha đẻ!”, thì chàng cũng nhắc lại lời bà như một tiếng vang: “Biết làm thế nào được!”, rồi chàng nhắm nghiền mắt lại, như đang chờ thần chết đến đón đi ngay.

Nhưng thần chết không đến, mặc dù trong lòng chàng nỗi đau đớn càng lúc càng lớn lên, và ý nghĩ bay vụt qua đầu chàng càng lúc càng tăm tối hơn, giống như những đám mây đen bị gió lốc xua đuổi, hết đám này đến đám khác nối nhau che khuất ánh mặt trời, tắt lụi đi mọi niềm vui trên nhân thế. Bởi lẽ Zbyszko cũng hiểu như quận chúa, rằng một khi Danusia lên đường về Spychow là chàng sẽ vĩnh viễn đánh mất nàng, ở đây ai cũng thương yêu chàng, chứ nơi kia, biết đâu ông Jurand sẽ không thèm tiếp chàng, không muốn nghe chàng giãi bày, nhất là khi ông bị ràng buộc bởi một lời thề nguyền hay một nguyên do chưa tường nào đó, cũng quan trọng ngang một lời thề tôn giáo.

Vả, chàng làm sao có thể đi đến Spychow được khi còn đang nằm liệt giường đây, cố lắm mới có thể nhúc nhích nổi. Vài ngày trước đây, khi được quận công ban cho dải đai hiệp sĩ và đôi cựa gót vàng, chàng ngỡ niềm sướng vui có thể giúp chiến thắng thương tật, chàng đã hết lòng nguyện cầu cho mau khỏe lại để đấu với bọn hiệp sĩ Thánh chiến, nhưng lúc này chàng mất hết mọi hy vọng, cảm thấy khi vắng mặt Danusia bên giường, chàng chẳng còn niềm vui sống, mất đi sức lực để chiến đấu với cái chết.

Rồi ngày mai, ngày kia, sẽ tới đêm noel và ngày giáng sinh, xương cốt sẽ vẫn đau như dần hệt hôm nay, sẽ cũng vẫn những cơn mệt mỏi như thế này, nhưng sẽ không còn bên chàng vầng sáng hiền dịu từ Danusia tỏa lan khắp phòng, và sẽ không còn một đôi mắt tươi vui nhìn theo nàng nữa. Vui sướng thay và ngọt ngào thay, được hỏi nàng vài lần mỗi ngày cùng một câu hỏi: “Nàng có yêu tôi chăng?” để được thấy nàng lấy bàn tay che đôi mắt tươi cười đầy xấu hổ hay cúi cả người xuống trả lời: “Còn yêu ai được nữa?” Giờ thì chỉ còn lại thương tật với nỗi đau cùng nhung nhớ, còn hạnh phúc sẽ một đi không trở lại.

Lệ long lanh trong mắt Zbyszko, chầm chậm lăn xuống má. Chàng ngoảnh nhìn quận chúa, thưa:

- Tâu lệnh bà, con nghĩ rằng đời này con sẽ không còn được gặp Danusia lần nữa.

Dù lòng phiền muộn, nhưng quận chúa cũng phải nói:

- Nếu ngươi chết vì tiếc nuối thì cũng không lạ. Nhưng con ơi, Chúa Giêsu rất đỗi nhân từ.

Và lát sau, muốn động viên chàng, bà nói thêm:

- Nếu chẳng may mà ông Jurand qua đời trước, quyền bảo trợ sẽ sang tay quận công và ta, rồi chúng ta sẽ trao con bé cho con ngay lập tức.

- Ông ấy khó mà chết! - Zbyszko nói.

Nhưng một ý nghĩ mới mẻ chợt bừng lên trong óc, chàng liền nhỏm dậy, ngồi hẳn dậy trên giường, thốt bằng giọng hoàn toàn biến đổi:

- Muôn tâu lệnh bà…

Đúng lúc ấy Danusia vừa khóc vừa chạy ào vào, ngay từ ngưỡng cửa đã kêu lên ngắt lời chàng:

- Chàng đã biết rồi ư, Zbyszko! Ôi! Em thương cha mà cũng thương chàng! Chàng ơi!

Khi cô gái lại gần bên, Zbyszko bèn dùng cánh tay lành lặn ôm nàng và bảo:

- Cô gái ơi, làm sao tôi sống thiếu em đây? Tôi băng sông vượt núi đến đây, tôi thề nguyền và phụng sự em đâu phải để mất em mãi mãi. Hey! Tiếc thương chẳng ích gì, than khóc chẳng ích gì, ngay cả cái chết nữa cũng thế, bởi dẫu cỏ có phủ xanh mồ tôi, linh hồn tôi đâu thể quên em để được về trong lâu đài của Chúa Giêsu, hay cả bên Đức Chúa Cha… Tuy nói không có cách gì, nhưng phải tìm ra cách gì chứ, bởi thiếu em tôi sống làm sao? Tôi thấy đau trong xương, nỗi đau quá lắm, nhưng không thể quỳ xuống chân lệnh bà, vậy em hãy quỳ xuống đi và cầu xin lệnh bà che chở cho đôi ta.

Nghe lời chàng, Danusia vội lao tới ôm chân quận chúa, giấu khuôn mặt trắng nõn nà vào những nếp gấp của chiếc áo dài dày nặng của bà. Quận chúa ngước đôi mắt đầy thương cảm nhưng cũng đầy ngạc nhiên nhìn Zbyszko:

- Ta giúp gì được cho các con kia chứ? - Bà hỏi - Nếu ta không để cho con trẻ trở về với người cha đang đau yếu, ta sẽ mang tội với Chúa.

Vừa mới nhổm dậy trên giường, lúc này Zbyszko lại nằm ngả xuống gối, hồi lâu không thốt lên được nên lời, bởi chàng cảm thấy nghẹn thở. Nhưng trên ngực chàng, một cánh tay cứ chậm chạp lần tìm tới cánh tay kia và chắp lại nguyện cầu.

- Ngươi cứ nằm nghỉ đi, - quận chúa truyền, - rồi hãy nói ta nghe ý ngươi ra sao, còn con, Danusia, hãy bỏ đầu gối ta ra nào!

- Em hãy nới bớt tay ra chứ khoan đứng dậy, hãy cầu xin cùng với anh đi em! - Zbyszko lên tiếng.

Rồi chàng cố sức thốt lên bằng giọng yếu ớt và đứt đoạn:

- Tâu lệnh bà nhân hậu!… Ông Jurand đã ngăn cản con hồi ở Kraków, nếu… có mặt ở đây chắc ông cũng làm thế… Nhưng nếu cha Wyszoniek làm lễ cưới cho con và Danusia, thì cho dù sau đó nàng có thể về Spychow chăng nữa, cũng không một sức mạnh gian thế nào có thể cướp nàng của con được nữa…

Lời chàng quá đỗi bất ngờ đối với quận chúa, khiến bà bật nhổm khỏi chiếc ghế dài đang ngồi, rồi lại ngồi xuống, và như thể không thật hiểu rõ chàng muốn gì, bà thốt lên:

- Lạy Chúa tôi!… Linh mục Wyszoniek?…

- Muôn tâu quận chúa nhân từ!… Con lạy quận chúa nhân hậu!… - Zbyszko khẩn khoản.

- Muôn xin lệnh bà nhân hậu! - Danusia cũng lặp lại lời chàng, ôm ghì lấy đầu gối quận chúa.

- Làm sao có thể cưới không được phép của cha mẹ…

- Ý muốn của Chúa còn uy quyền hơn bậc sinh thành kia!

- Các ngươi phải biết sợ Chúa chứ!

- Ai là cha, nếu không phải linh mục?… Ai là mẹ, nếu không phải lệnh bà, muôn tâu quận chúa!

Danusia lại thốt lên:

- Con lạy mẫu thân nhân hậu!

- Đúng vậy, ta đã và đang như là mẹ của con. - Quận chúa thốt lên. - Và cũng chính ta đã cưới vợ cho ông Jurand. Quả vậy! Mà quả thực nếu đã có lễ cưới thì mọi sự sẽ xong. Có thể ông Jurand sẽ giận, nhưng ông ấy cũng phải nể quận công như bề trên của mình chứ. Vả lại, cũng chẳng cần phải nói ngay với ông ấy làm gì, trừ phi ông ấy muốn gả con bé cho ai khác hoặc hiến nó cho nhà thờ làm nữ tu thì hẵng hay… Nếu ông ấy có thề thốt gì đó thì đây cũng không phải lỗi của ông ấy. Không ai có thể cưỡng lại ý chí của Chúa… Với Chúa nhân từ hằng sống, biết đâu đây chẳng phải là ý của Người!

- Nhất định thế rồi! - Zbyszko kêu lên.

Nhưng còn đang trong cơn xúc động, quận chúa bảo:

- Khoan, để ta bình tâm suy xét đã! Giá có quận công ở đây, ta đến gặp người hỏi ngay có nên cho Danusia cưới không?… Nhưng không có chúa công, ta hơi sợ… sợ đến nghẹn cả thở, mà thì giờ chẳng còn, ngày mai con bé đã phải lên đường rồi!… Lạy Chúa Giêsu lòng lành! Nếu như nó cưới rồi mới đi thì yên tâm. Nhưng sao lòng ta không yên, sao ta vẫn e sợ điều gì. Con không sợ ư, Danusia? Nói ta nghe!

- Thiếu nàng con chết mất thôi! - Zbyszko xen ngang.

Danusia nhổm khỏi đầu gối bà, và vốn được quận chúa cho phép thân mật âu yếm, cô gái bèn ôm ghì lấy cổ bà thật chặt.

Quận chúa truyền:

- Không có mặt cha Wyszoniek, ta sẽ không nói gì với các ngươi cả! Chạy đi tìm cha đến đây mau!

Danusia chạy ngay đi tìm cha Wyszoniek, còn Zbyszko ngoảnh khuôn mặt tái nhợt của chàng nhìn quận chúa và thốt lên:

- Chúa Giêsu ban cho điều gì thì ắt được điều ấy, nhưng muôn tâu lệnh bà, xin Chúa hãy trả công cho lệnh bà vì đã mang lại cho con niềm hạnh phúc lớn lao nhường này.

- Khoan hẵng cầu phúc cho ta, - quận chúa nói, - bởi chưa biết chuyện sẽ diễn ra thế nào. Mà ngươi cũng phải thề danh dự với ta là nếu được cưới rồi, ngươi cũng sẽ không ngăn trở con bé trở về với cha đẻ của nó ngay, để những lời nguyền rủa của ông ấy không giáng xuống đầu ta và ngươi.

- Xin thề trên danh dự của tôi! - Zbyszko thề.

- Vậy thì hãy nhớ lấy! Còn ông Jurand thì chưa nên cho biết làm gì vội. Tốt nhất không nên để tin này thiêu đốt ông ấy. Khi về đến Ciechanow, chúng ta sẽ cử người đến đón ông ấy và Danusia, rồi chính ta sẽ nói với ông ấy hoặc ta sẽ cầu xin quận công nói giúp. Ông ấy không còn cách nào khác thì sẽ đồng ý thôi. Ông ấy vốn không ghét ngươi chứ?

- Thưa không. - Zbyszko đáp. - Hiệp sĩ Jurand không ghét gì con, có thể ông ấy mừng thầm là Danusia đã thuộc về con. Nếu ông ấy có thề nguyền gì, chuyện xảy ra không phải lỗi của ông ấy.

Linh mục Wyszoniek và Danusia cùng bước vào làm gián đoạn câu chuyện. Quận chúa mời cha linh mục đến, hăng hái thuật lại cho cha nghe về ý định của Zbyszko, nhưng chỉ vừa nghe thủng câu chuyện, cha đã vội làm dấu thánh và thốt lên:

- Nhân danh Cha, Con và Thánh Thần!… Tôi làm thế sao được! Bây giờ đang là Mùa Vọng kia mà!

- Lạy Chúa! Đúng thật! - Quận chúa kêu lên.

Im lặng bao trùm, những khuôn mặt xịu xuống cũng đủ cho thấy mức độ nặng nề của những lời cha Wyszoniek tác động đến tất thảy những người có mặt.

Hồi lâu sau, linh mục nói:

- Nếu được phép ngoại lệ của đức giám mục, tôi sẽ không cưỡng, bởi tôi cũng thương tình cho hai trẻ. Tôi cũng không nhất thiết phải hỏi xem ông Jurand có cho phép hay chưa, bởi một khi quận chúa nhân từ đây đã cho phép và cam đoan cho sự ưng thuận của chính chúa công ta, thì cần gì hơn nữa - họ chẳng đã là cha là mẹ của cả công quốc Mazowsze ta đây rồi sao! Nhưng nếu không có phép ngoại lệ của đức cha giám mục thì tôi không thể! Ha! Giá cha Jakub giám mục xứ Kurdwanów[181] có mặt ở đây, chắc người cũng chẳng nỡ chối từ ban phép ngoại lệ, dẫu người có sắt đá, chẳng như cha tiền nhiệm, giám mục Mamphiolus[182] đâu, cha tiền nhiệm thì gặp sự gì cũng truyền: Bene! Bene!

181. Cha Jakub xứ Kurdwanów được phong giám mục xứ Plock năm 1396.

182. Cha Mamphiolus được Giáo hoàng Bonifacy IX phong giám mục xứ Plock năm 1392, nhưng bị cả hai quận công Mazowsze phản đối nên không nhận chức. Cha mất ở Italia năm 1396.

- Cha giám mục Jakub xứ Kurdwanów rất mến mộ chúa công và ta. - Quận chúa chen lời.

- Cũng chính vì thế mà tôi mới nói đức giám mục sẽ không chối từ ban phép ngoại lệ, nhất là khi có lý do để làm việc đó… Cô gái sắp phải ra đi, còn chàng trai thì đang đau yếu và có thể qua đời… Hừm! In articulo mortis[183]… Nhưng nếu không có phép thì chẳng làm sao được…

183. Nguyên văn tiếng La tinh: Trong giờ phút sinh tử thế này.

- Thì để ta xin cha giám mục ban phép ngoại lệ sau vậy! Không hiểu cha giám mục cứng lòng chai đá đến chừng nào, nhưng chắc ngài chẳng nỡ từ chối ta ân huệ này đâu… Ta cam đoan là ngài sẽ không từ chối đâu!

Nghe quận chúa nói thế, vốn là người nhân hậu và dễ mềm lòng, linh mục Wyszoniek liền bảo:

- Lời của bậc vương giả thánh thiện là lời có giá trị lớn lao… Tôi vẫn e sợ đức giám mục, nhưng đây quả là lời vĩ đại! Vả, chàng trai đây cũng có thể hứa hẹn thêm với nhà thờ xứ Plock… Tôi cũng không rõ là nên hứa thêm gì… Dẫu sao cưới trước khi nhận được phép ngoại lệ cũng vẫn là có lỗi, mà chẳng phải lỗi ai khác, là lỗi của chính tôi… Hừm! Tuy Đức Chúa Giêsu lòng lành vô cùng, nếu có kẻ nào phạm lỗi không vì ích lợi riêng tư mà vì thương cảm cho nỗi thống khổ thế nhân thì hẳn Người càng dễ dàng tha thứ!… Nhưng dẫu sao cũng vẫn là có tội, và nếu như ngài giám mục khăng khăng nhất mực không cho phép thì ai sẽ giải tội cho tôi!

- Ngài giám mục sẽ không rắn lòng thế đâu! - Quận chúa Anna kêu lên.

Còn Zbyszko thì nói:

- Gã Sanderus cùng đi với con có đủ mọi vật giải tội.

Cũng có thể linh mục Wyszoniek chẳng mấy tin vào các vật thiêng giải tội của gã Sanderus, nhưng cha sẵn lòng bấu víu vào bất cứ cớ nào để có thể giúp đỡ Zbyszko và Danusia, bởi vốn biết cô gái từ thuở ấu thơ, cha cũng thương yêu nàng vô hạn. Vả lại, cha nghĩ rằng cùng cực lắm thì cũng chỉ phải ăn chay hành xác mà thôi, nên cha bèn ngoảnh nhìn quân chúa và bảo:

- Tôi là linh mục, nhưng cũng là tôi tớ của chúa công. Tâu quận chúa nhân từ, bà ban cho kẻ hạ thần này mệnh lệnh gì vậy?

- Ta không muốn ra lệnh, mà muốn cầu xin cha. - Quận chúa đáp. - Nếu như gã Sanderus kia có các vật giải tội thực thì…

- Sanderus có đấy. Nhưng là tôi nói chuyện đức giám mục kia. Ở Plock, nghe đâu cha đối xử với các cha trong hội đồng thánh giáo nghiêm khắc lắm.

- Cha đừng lo về đức giám mục. Cứ như ta nghe nói thì ngài cấm các cha đeo gươm, mang nỏ và làm những việc xằng bậy khác, chứ ngài không bao giờ cấm làm việc thiện cả.

Linh mục Wyszoniek ngước mắt, vươn tay lên trời.

- Vậy thì xin mọi sự diễn ra theo ý lệnh bà.

Nghe những lời cha nói, niềm vui tràn ngập trái tim những người có mặt Zbyszko lại ngồi nhổm dậy, cả quận chúa, Danusia và linh mục Wyszoniek ngồi xuống quanh giường chàng cùng nhau “bàn luận,, xem nên tiến hành việc này ra sao. Họ quyết định sẽ giữ kín chuyện này sao cho không một ai khác trong nhà được biết. Họ cũng quyết định không để cho ông Jurand biết gì, trước khi quận chúa đích thân nói cho ông hay mọi chuyện lúc về đến thành Ciechanow. Linh mục Wyszoniek sẽ thay mặt quận chúa viết một bức thư gửi ông Jurand, mời ông tới Ciechanow ngay, nơi có thể tìm được những thứ thuốc công hiệu hơn chữa chạy cho ông, cũng là nơi ông đỡ cô đơn hơn. Cuối cùng, họ cũng quyết định rằng cả Zbyszko và Danusia đều sửa soạn xưng tội, để đêm đến, khi mọi người trong nhà đi ngủ, sẽ tiến hành hôn lễ.

Zbyszko nảy ra ý định mời chàng trai Séc làm chứng cho lễ thành hôn, nhưng rồi lại từ bỏ ý định ấy khi nhớ ra rằng chàng trai Séc được chính Jagienka tặng cho. Và cô gái chợt hiện ra trong tâm trí chàng, sống động đến nỗi chàng như nhìn rõ khuôn mặt ửng hồng, đôi mắt đẫm lệ của cô, như nghe thấy lời cô khẩn khoản: “Xin chàng đừng làm điều ấy! Xin chàng đừng đem điều ác đáp đền việc tốt, đừng đem bất hạnh đáp đền tình yêu!”

Và đột nhiên chàng chợt thấy thương cô gái đến quặn lòng, bởi chàng cảm thấy đây sẽ là điều khiến cô bị xúc phạm nặng nề, và sau chuyện này, cô sẽ không tìm thấy niềm vui nữa, dù là dưới mái nhà của tòa gia trạch trang Zgorzelice, trong rừng sâu, ngoài đồng vắng mênh mông, hay trong những quà tặng của cha tu viện trưởng và những sự xun xoe ve vẫn của hai gã Cztan cùng Wilk.

Chàng thầm nhủ với cô trong tâm khảm: “Cầu Chúa ban cho em những gì tốt đẹp nhất trên đời, hỡi người thiếu nữ, còn tôi, dù có thể nghiêng cả vòm trời xuống vì em, tôi cũng chẳng làm thế nào được nữa!” Quả thực, khi nghĩ rằng mọi chuyện xảy đến nằm ngoài khả năng của chàng, chàng cảm thấy lòng nhẹ nhõm hơn, bình tĩnh hơn, và bắt đầu chỉ nghĩ đến Danusia cùng đám cưới sắp cử hành mà thôi.

Nhưng chàng không thể tự lo liệu không có sự giúp đỡ của chàng trai người Séc, nên mặc dù đã quyết định không báo trước điều sẽ xảy ra, chàng vẫn phải cho gọi chàng trai Séc và bảo:

- Hôm nay ta phải sửa soạn xưng tội trước bàn thờ Chúa, nên ngươi hãy ăn mặc cho ta thật sang trọng, như thể chuẩn bị vào hoàng cung vậy.

Chàng trai Séc hơi hoảng hốt nhìn mặt chủ. Hiểu cái nhìn ấy, Zbyszko bảo:

- Đừng lo, không chỉ trước khi chết người ta mới phải xưng tội đâu. Hơn nữa, sắp đến kỳ lễ giáng sinh rồi, cha Wyszoniek sẽ đi Ciechanow cùng quận chúa, không còn linh mục nào ở gần đây, ngoài cha linh mục xứ Prasnysz.

- Thế cậu chủ không định đi ạ? - Chàng trai hỏi.

- Nếu khỏe ta sẽ đi chứ, nhưng chuyện đó vẫn còn ở trong tay Chúa.

Thế là chàng trai Séc an tâm, chạy đi lục rương hòm mang tới chiếc áo jaka trắng chiến lợi phẩm có thêu chỉ vàng, loại phục trang mà hiệp sĩ thường mặc trong những dịp lễ lớn, cùng một tấm thảm tuyệt đẹp để phủ chân và ghế ngồi. Rồi tiếp đó có thêm hai gã tù binh Thổ giúp sức, chàng trai Séc nâng người Zbyszko lên, lau rửa cho chàng, chải mái tóc dài của chàng, thắt lên đầu chàng một dải băng đỏ thắm, rồi để chàng ngồi tựa vào chồng gối đỏ, có vẻ rất hài lòng với công trình của mình, và thốt lên:

- Giá cậu chủ anh minh có thể nhảy múa được, thì bây giờ ta có thể tiến hành được cả lễ cưới ấy chứ!

- Vậy thì hôn lễ buộc phải tiến hành mà không khiêu vũ thôi. - Zbyszko vừa nói vừa mỉm cười.

Trong lúc ấy, quận chúa đang suy nghĩ trong phòng riêng nên trang điểm cho Danusia thế nào, vì với bản tính phụ nữ của bà, đây là chuyện hết sức trọng đại, bà không thể cho phép cô gái nuôi thương yêu đến lễ cưới trong bộ phục trang thường nhật. Được nữ chủ cắt đặt phải ăn mặc cho cô gái thứ phục trang thể hiện sự trong trắng để chuẩn bị lễ xưng tội, các thị nữ dễ dàng tìm được trong rương một chiếc áo dài trắng, nhưng đồ trang điểm cho mái tóc của cô gái thì khó tìm hơn. Điều đó khiến quận chúa bị một nỗi buồn bất chợt ám ảnh, bà than thở với cô gái:

- Con gái côi cút tội nghiệp của ta, ta tìm đâu cho con vòng hoa đội đầu giữa rừng sâu này được? Nơi đây mùa này chẳng có hoa có lá, họa chăng chỉ còn chút rêu dưới tuyết phủ là xanh!

Còn Danusia đứng đấy với mái tóc dài buông lơi, cũng lo chuyện vòng hoa, nhưng lát sau cô gái chợt nhìn lên vồng lá cúc trường sinh treo trên tường và bật thốt:

- Nếu không tìm được thứ gì khác thì cứ lấy vòng hoa lá kia cũng được, không vì hoa ấy mà anh Zbyszko chẳng lấy con đâu.

Thoạt tiên quận chúa không muốn đồng ý làm thế vì sợ điềm gở[184], nhưng vì ở lâm cung - nơi người ta chỉ ghé ở trong những cuộc hội săn - không còn loại hoa lá nào khác, nên bà đành chấp nhận dùng cúc trường sinh.

184. Ở châu Âu, người ta coi cúc trường sinh là hoa dành cho người chết.

Lúc ấy, linh mục Wyszoniek vừa làm lễ xưng tội cho Zbyszko, và màn đêm cũng vừa buông xuống. Theo lệnh quận chúa, sau bữa tối, gia nhân đều đi nằm.

Các gia nhân do ông Jurand phái đến cũng đã nằm nghỉ trong nhà ngang và trong tàu ngựa. Chẳng mấy chốc, trong các phòng gia nhân, đống lửa được phủ tro trong lò sưởi lụi dần, lâm cung của triều đình Mazowsze trở nên hoàn toàn tĩnh mịch, chỉ thảng hoặc lũ chó sủa hướng theo đàn sói về phía rừng.

Trong phòng ở riêng của quận chúa, của linh mục Wyszoniek và Zbyszko, những khuôn cửa sổ vẫn không thôi sáng đèn, rọi những ánh đỏ ra mặt tuyết phủ sân trong. Họ thức trong yên tĩnh, lắng nghe nhịp đập của trái tim, lòng dạ phấp phỏng và xúc động bởi sự trang nghiêm của giờ phút trọng thể sắp tới.

Sau nửa đêm, quận chúa cầm tay Danusia dắt vào phòng Zbyszko, nơi cha Wyszoniek cùng Đức Chúa đang đợi họ. Lò sưởi ở phòng này cháy bừng bừng một ngọn lửa sáng rực, và trong ánh sáng dồi dào nhưng bập bùng của lửa, Zbyszko nhìn thấy Danusia, mặt nàng hơi nhợt nhạt vì mất ngủ, da trắng ngần, đội vòng hoa cúc trường sinh trên tóc, mặc chiếc áo dài cứng nếp tuôn dài xuống tận đất. Đôi mi cô gái đang nhắm nghiền vì quá xúc động, đôi tay buông xuôi dọc theo nếp áo dài - gợi nhớ đến một ảnh hình được họa trên kính, nàng như hàm chứa một thứ gì đó của nhà thờ, khiến Zbyszko phải ngạc nhiên khi trông thấy nàng, và chàng chợt nghĩ rằng không phải chàng cưới một thiếu nữ phàm trần mà là lấy một linh hồn thiên giới làm vợ. Và ý nghĩ ấy càng rõ hơn trong lòng chàng khi cô gái chắp tay quỳ xuống chịu lễ, đầu hơi ngửa ra phía sau, mắt nhắm nghiền. Khi ấy chàng ngỡ như nàng đã chết, và tim chàng chợt nhói lên nổi lo âu.

Nhưng điều đó chẳng kéo dài mấy đỗi, và khi nghe tiếng cha linh mục: “Ecce Agnus Dei”[185] chàng liền tập trung tâm tưởng, những ý nghĩ của chàng bắt đầu bay về bên Chúa. Trong phòng lúc ấy chỉ còn nghe những lời trang trọng của cha Wyszoniek: “Domine, non sum dignus”[186], cùng với tiếng nổ lách tách của những tia lửa trong lò sưởi và tiếng dế nỉ non bền bỉ liên hồi, nghe thê lương từ những khe lò phát ra. Bên ngoài cửa sổ, gió chợt nổi lên, ầm ào trong khu rừng tuyết phủ, để rồi lại im ắng đi ngay.

185. Đây là con chiên Chúa.

186. Nguyên văn tiếng La tinh: Lạy Chúa, con không xứng đáng.

Zbyszko và Danusia đứng yên lặng hồi lâu, cha linh mục Wyszoniek cầm cốc rượu mang đến khám cầu nguyện của tòa lâm cung. Lát sau cha trở lại, nhưng lần này cùng với hiệp sĩ de Lorche, và khi nhìn thấy vẻ kinh ngạc trên mặt những người hiện diện, cha liền đặt một ngón tay lên môi để chặn trước tiếng kêu bất thần của một ai đó, rồi mới nói:

- Ta hiểu rằng tốt hơn nên có hai người làm chứng cho hôn lễ, vì vậy ta đã báo trước cho ngài hiệp sĩ đây, ngài đã thề danh dự trên thánh tích Aquizgran là sẽ giữ kín điều bí mật này cho đến khi nào được phép nói.

Hiệp sĩ de Lorche quỳ xuống trước mặt quận chúa, rồi trước Danusia, sau đó chàng nhổm dậy, đứng yên, mình trang bị đầy đủ giáp phục long trọng nhất, với những ánh lửa đỏ phản chiếu lấp loáng, biến ảo ở những đường cong - chàng cứ đứng im lặng thế, cao lớn, bất động, chìm trong niềm ngưỡng mộ cao siêu, bởi chính chàng cũng ngỡ như thiếu nữ trong bộ áo dài trắng với vòng cúc trường sinh đội trên thái dương kia là một hình ảnh thiên sứ họa trên kính cửa của một giáo đường Gothic nào đó.

Nhưng linh mục đã đặt cô gái ngồi trên giường Zbyszko, và sau khi phủ khăn lên tay đôi trẻ, cha bắt đầu tiến hành các nghi lễ thông thường. Nước mắt lăn từng giọt nối nhau trên khuôn mặt phúc hậu của quận chúa, song trong tâm hồn bà không gợn chút âu lo, bởi bà cho rằng mình đã hành động đúng khi gắn bó đôi trẻ vô tội tuyệt vời này với nhau.

Lần thứ hai, hiệp sĩ de Lorche quỳ gối, tì cả hai tay lên chuôi gươm, nom như một hiệp sĩ đang được thấy Chúa hiển hiện. Còn đôi trẻ thì lặp lại từng lời của cha linh mục: “Tôi tự nguyện cưới”, hòa theo những lời khẽ khàng và ngào ngọt ấy lại vẫn là tiếng dế gáy vang từ khe lò sưởi và tiếng tí tách nổ của lửa trong lò.

Sau khi xong mọi nghi lễ, Danusia quỳ sụp xuống chân quận chúa, bà ban phước cho cả hai, rồi sau rốt, khi đã trao họ cho sự che chở của những lực lượng siêu nhiên, bà bảo:

- Các con hãy vui lên, bởi bây giờ nàng đã là của con, còn con đã là của chàng rồi đó.

Zbyszko bèn chìa cánh tay lành lặn cho Danusia, còn nàng đưa cả hai tay ôm ghì cổ chàng, suốt hồi lâu chỉ nghe đôi trẻ lặp đi lặp lại những lời này trong lúc môi kề môi:

- Danusia, em là của anh rồi!

- Zbyszko, chàng là của em!

Nhưng ngay sau đó Zbyszko kiệt sức, ngả người xuống gối thở hổn hển, bởi chàng đã quá xúc động. Nhưng chàng không bị ngất, vẫn không thôi mỉm cười với Danusia, cô gái đang lau khuôn mặt đầm đìa mồ hôi lạnh của chàng, thậm chí chàng vẫn không thôi nhắc đi nhắc lại: “Em đã là của anh rồi, Danusia!” Và cứ mỗi lần như thế, nàng lại cúi nghiêng đầu tóc xõa xuống mặt chàng. Cảnh tượng ấy khiến hiệp sĩ de Lorche xúc động đến tận tâm can, nói rằng chưa ở đất nước nào chàng được thấy những con tim giàu xúc cảm nhường ấy, và chàng trang trọng thề sẵn sàng nghênh chiến, dù trên bộ hay trên ngựa, với bất cứ hiệp sĩ, phù thủy hay loài loài rồng ác hại nào dám cản ngăn hạnh phúc của đôi tân hôn. Và chàng lập tức khắc ngay hình thánh giá để ghi lời thề đó trên chuôi của thanh đoản kiếm - loại đoản kiếm mà các hiệp sĩ thường dùng để giết chết hẳn kẻ địch bị trọng thương. Quận chúa và linh mục Wyszoniek được chàng mời làm chứng cho lời thề nguyện ấy.

Rồi quận chúa cho mang rượu nho đến, bởi bà không thể chấp nhận đám cưới không có tiệc vui - thế là mọi người cùng nhau uống rượu nho. Những giờ đêm nối nhau trôi qua. Thắng được cơn yếu nhược, Zbyszko lại ôm ghì Danusia vào lòng và thốt lên:

- Một khi Chúa Giêsu đã ban em cho anh, không một kẻ nào có thể cướp em được. Chỉ có điều anh tiếc là em phải ra đi rồi, hỡi trái tim ngọt ngào thân yêu nhất của anh!

- Em sẽ cùng cha tới Ciechanow. - Danusia nói.

- Chỉ cầu mong sao em đừng ốm hay gặp phải chuyện không lành… Cầu Chúa giữ cho em tránh khỏi họa tai!… Em phải đi về Spychow - anh hiểu chứ! Hey!… Trăm lạy cảm ơn Đức Chúa cao cả và lệnh bà lòng lành, rằng em đã thuộc về anh - bởi không sức mạnh nhân thế nào có thể xóa bỏ được phép cưới.

Nhưng bởi lễ cưới được tiến hành ban đêm trong vòng bí mật, để rồi ngay sau đó sẽ là chia ly, nên không hiểu sao chẳng riêng Zbyszko mà tất thảy mọi người có mặt đều cảm thấy buồn. Câu chuyện trở nên rời rạc. Chốc chốc, lửa trong lò sưởi cũng bị lụi tắt, những mái đầu chìm vào bóng tối. Linh mục Wyszoniek lại ném những súc gỗ củi vào đám than, và khi có gì đó chợt bật lên nghe như tiếng rên não nuột - điều thường gặp khi đốt những súc củi còn tươi - cha lại hỏi:

- Hỡi linh hồn đang trăn trở, người đòi hỏi điều gì?

Chỉ có tiếng lũ dế đáp lại lời ông, để rồi sau đó ánh lửa lại bừng lên, kéo ra khỏi bóng tối những khuôn mặt mất ngủ, lấp lánh phản chiếu trên bộ giáp phục của hiệp sĩ de Lorche, và chiếu sáng chiếc áo dài trắng nuột cùng vòng hoa cúc trường sinh trên đầu Danusia.

Lũ chó trong sân lâm cung lại bắt đầu lên tiếng sủa hướng về phía rừng như xua đuổi chó sói.

Những giờ đêm càng nối nhau trôi đi, sự im lặng càng trở nên bao trùm hơn. Rốt cuộc quận chúa lên tiếng:

- Chúa Giêsu lòng lành! Đám cưới rồi chẳng lẽ lại thế này sao? Lẽ ra ta nên đi ngủ là hơn, nhưng nếu phải thức đến tận sáng thì hỡi đóa hoa nhỏ, trước khi giã biệt, con hãy chơi cho chúng ta - ta và Zbyszko - nghe lần cuối một khúc gì nữa đi con!

Đang thấy mệt và buồn ngủ, Danusia vui mừng muốn được làm gì đó cho tỉnh táo, bèn chạy đi lấy chiếc đàn luýt rồi lát sau quay trở lại ngồi xuống bên giường Zbyszko.

- Con phải chơi khúc gì đây? - Nàng hỏi.

- Khúc gì ư? - Quận chúa lên tiếng. - Còn khúc gì nữa, nếu không phải bài mà con đã hát hồi ở Tyniec, lần đầu tiên Zbyszko được giáp mặt con!

- Hey! Con vẫn nhớ y nguyên, đến chết cũng không thể quên! - Zbyszko nói. - Thường thường, hễ nghe bài hát ấy, dù ở đâu mắt con cũng rơi lệ.

- Vậy thì con xin hát bài ấy! - Danusia thốt lên.

Nàng bắt đầu gảy dây đàn luýt, rồi ngẩng đầu theo thói quen và cất tiếng hát:

♫ Ước gì có cánh như chim ♫

♫ Để băng sông núi đi tìm, chàng ơi! ♫

♫ Đậu lên cành nhỏ bên người ♫

♫ Thưa rằng: “Đây gái mồ côi phận nghèo!”… ♫

Đột nhiên giọng nàng đứt đoạn, đôi môi nàng run run, và dưới hàng mi khép chặt, từng dòng lệ dâng tràn tuôn trào xuống má. Nàng đã cố kìm giữ chúng hồi lâu dưới làn mi, nhưng không sao kìm nổi, và rốt cuộc nàng òa lên khóc, hệt như lần nàng hát bài này cho Zbyszko nghe trong nhà ngục kinh thành Kraków, khi nghĩ rằng hôm sau chàng sẽ bị chém đầu.

- Danusia! Em làm sao thế, Danusia? - Zbyszko hỏi.

- Sao con lại khóc? Đám cưới mà lại khóc à con? - Quận chúa thốt lên. - Sao thế?

- Con cũng không biết nữa, - Danusia vừa thổn thức vừa trả lời, - tự dưng con thấy buồn!… Thấy thương!… Anh Zbyszko và lệnh bà…

Mọi người đều buồn, cố an ủi nàng, cố giải thích cho nàng rằng cuộc ra đi này chẳng phải là sự chia tay lâu dài, chắc chắn đến kỳ lễ giáng sinh rồi nàng sẽ cùng ông Jurand tới Ciechanow mà thôi. Zbyszko lại ôm nàng, ghì chặt vào ngực và hôn khô lệ trên đôi mắt nàng - nhưng tất thảy mọi trái tim đều chợt thấy thắt lại lo âu. Và trong mối âu lo thắt lòng bất chợt ấy, những giờ đêm còn lại trôi qua.

Rốt cuộc, ngoài sân bỗng vang lên những tiếng rít bất ngờ và vang động khiến tất thảy mọi người chợt rùng mình. Nhổm bật dậy từ ghế ngồi, quận chúa thốt lên:

- Lạy Chúa! Tiếng cần vọt giếng nước! Người ta cho ngựa uống nước sáng rồi!

Linh mục Wyszoniek nhìn ra cửa sổ, nơi những mảnh kính đã nhoáng màu trắng đục mờ mờ, rồi lên tiếng:

- Đêm đã tàn, ngày sắp rạng! Ave Maria, gratia plena…[187]

187. Kính chào Bà Maria, đầy ơn phúc…

Rồi cha bước ra khỏi phòng, lát sau trở lại và bảo:

- Rạng sáng rồi, tuy hôm nay sẽ là một ngày u ám. Người của ông Jurand đang cho ngựa uống nước đấy. Đến lúc con phải lên đường rồi, con gái đáng thương!…

Nghe những lời ấy, cả quận chúa lẫn Danusia đều òa lên khóc to thành tiếng, rồi cả hai cùng Zbyszko cất lời than thở, như những người bình dân than thở khi phải chia ly, những tiếng than hàm chứa chút gì như nghi lễ, nửa như khóc, nửa như hát, tuôn ra từ những tâm hồn chân chất, tự nhiên hệt như lệ tràn ra từ mắt vậy.

♫ Khóc than nào ích gì đâu, ♫

♫ Sinh ly tử biệt, ruột đau chín chiều! ♫

♫ Người ơi, người chớ khóc nhiều, ♫

♫ Chia ly hai ngả, chín chiều ruột đau! ♫

Zbyszko còn ghì chặt Danusia vào ngực lần nữa, ghì thật lâu cho đến khi không còn hơi sức, cho đến khi quận chúa phải gỡ nàng ra để chuẩn bị trang phục cho nàng trước lúc lên đường.

Lúc ấy ngày đã rạng hẳn. Mọi người trong lâm cung đã trở dậy và bắt đầu dọn dẹp. Chàng giám mã người Séc vào gặp Zbyszko hỏi thăm sức khỏe và xem chàng có ra lệnh gì chăng.

- Hãy dịch giường ta lại sát bên cửa sổ! - Hiệp sĩ bảo.

Chàng trai Séc dễ dàng dịch giường lại sát cửa sổ, nhưng chàng ngạc nhiên khi Zbyszko ra lệnh mở cửa sổ ra, tuy nhiên chàng vẫn tuân lời, chỉ lấy tấm áo choàng lông phủ lên người chủ, vì ngoài trời rất lạnh và u ám, tuyết đang rơi, nhẹ nhưng dày.

Zbyszko nhìn ra ngoài: ngoài sân, qua làn tuyết từ những đám mây trên trời cao đang bay lượn, có thể trông rõ những chiếc xe trượt, mà chung quanh chúng, cưỡi trên những con ngựa lông màu cánh gián đang tỏa từng làn hơi nóng, là những người gia nhân của ông Jurand. Họ đều có vũ trang, một số người đeo những tấm giáp sắt bên ngoài áo choàng lông, phản chiếu những tia mặt trời nhợt nhạt và u ám. Rừng phủ đầy tuyết, hàng rào và cổng lâm cung gần như không trông rõ.

Danusia, cả người cứng đơ trong chiếc áo lông ngắn và áo lông cáo dài, còn một lần nữa chạy vào phòng Zbyszko, một lần nữa ôm ghì cổ chàng, một lần nữa thốt lên với chàng lời giã biệt:

- Dù phải đi xa, em vẫn là của chàng.

Zbyszko hôn tay, hôn đôi má và đôi mắt nàng gần như lấp khuất trong lần lông cáo tơ, rồi thốt lên:

- Cầu Chúa che chở cho em! Cầu Chúa dẫn đường cho em! Em đã là của anh, là của anh cho đến chết!

Và khi người ta dứt nàng ra khỏi tay chàng, chàng còn cố hết sức nhổm người lên, tì đầu vào khung cửa sổ nhìn theo mãi. Qua những bông tuyết bay như một tấm màn che, chàng còn trông thấy Danusia ngồi lên xe trượt, thấy quận chúa ôm ghì nàng thật lâu lần nữa trong vòng tay, thấy các thị nữ hôn giã biệt nàng và linh mục Wyszoniek làm dấu thánh cầu phúc cho nàng lên đường bình an. Ngay trước khi chiếc xe khởi hành, nàng còn quay lại phía chàng, giơ tay từ biệt:

- Zbyszko, cầu Chúa che chở cho chàng!

- Cầu Chúa cho anh được gặp lại em ở Ciechanow…

Nhưng tuyết rơi dày đặc như thể muốn xóa nhòa tất cả, che lấp tất cả, khiến những lời giã biệt cuối cùng kia vang đến tai đôi trẻ đã bị tắt đi nhiều, cứ ngỡ như đang gọi nhau từ nơi xa.

Chương 26

Sau những ngày tuyết rơi dày đặc là những ngày giá băng ghê gớm, rồi đến những ngày trời đẹp nắng khô. Ban ngày, những khu rừng già như lấp lánh, long lanh trong ánh mặt trời, băng đóng gông dòng sông và bịt kín bãi lầy. Rồi đến những đêm sáng trời, khi giá băng mạnh lên đến độ cây cối nứt tanh tách thành tiếng động ồn ã trong rừng; chim chóc tụ lại gần chỗ có nhà cửa; đường sá trở nên nguy hiểm vì lũ chó sói tụ họp từng đàn, tấn công không chỉ những người đi lễ mà dám vào cả làng mạc. Còn người dân thì túm tụm với nhau bên những đống lửa, trong những túp lều ám khói, bàn chuyện sẽ có vụ mùa bội thu sau tiết đông băng giá, và vui vẻ chờ những ngày lễ thánh đang đến gần. Lâm cung của quận chúa vắng dần. Quận chúa cùng đám cung nhân và linh mục Wyszoniek đã rời lâm cung đi đến thành Ciechanow. Zbyszko đã khỏe hơn, nhưng vẫn chưa đủ sức để ngồi lên lưng ngựa, ở lại lâm cung cùng với gia nhân của chàng, với gã Sanderus, với chàng hộ vệ người Séc và đám người hầu địa phương, do một nữ quý tộc cai quản.

Tâm hồn chàng hiệp sĩ sục sôi nhớ người vợ trẻ. Mặc dù chàng vẫn có ý nghĩ ngọt ngào vô hạn rằng Danusia là của chàng, và không một sức mạnh trần thế nào có thể cướp nàng đi được, nhưng chính ý nghĩ ấy càng khiến cho nỗi thương nhớ nàng thêm nung nấu. Suốt bao ngày, chàng chỉ những thở dài trông ngóng phút giây được rời bỏ lâm cung, cân nhắc xem lúc ấy nên làm gì, nên đi đâu và làm sao để chinh phục lòng ông Jurand. Nhiều khi lòng chàng chợt cồn lên một nỗi lo lắng nặng nề, nhưng nói chung chàng vẫn thấy tương lai đầy vui sướng. Được yêu Danusia và được cướp những chiếc mũ có ngù lông công cho nàng - đó sẽ là cuộc sống của chàng. Bao lần chàng những muốn được chia sẻ điều đó với chàng trai người Séc mà chàng rất quý mến, nhưng nghĩ rằng chàng ta gắn bó hết lòng với Jagienka, sẽ không vui vẻ gì khi nghe nói đến Danusia, vả chàng còn bị ràng buộc bởi điều cần giữ kín nên không thể tâm sự mọi chuyện đã xảy ra.

Mỗi ngày qua, sức khỏe chàng một khá hơn. Một tuần trước đêm giáng sinh, lần đầu tiên chàng lại ngồi thử trên lưng ngựa, và tuy cảm thấy chưa đủ sức mặc áo giáp để lên yên, chàng vẫn thấy vô cùng phấn chấn. Vả lại chàng vẫn nghĩ rằng trong thời gian trước mắt chưa có việc gì cần phải mặc áo giáp sắt và đội mũ chiến, còn nếu cần, chỉ vài ngày nữa thôi, chàng vẫn đủ sức làm việc đó. Để giết thì giờ, chàng tập nâng kiếm ở trong phòng, và việc đó chàng thực hiện cũng không đến nỗi nào. Rìu thì với sức chàng còn hơi quá nặng, nhưng chàng nghĩ rằng nếu cầm cán rìu bằng cả hai tay thì đã có thể sử dụng khá hiệu quả.

Rốt cuộc, hai ngày trước đêm giáng sinh, chàng ra lệnh chuẩn bị xe, thắng yên cương ngựa và bảo cho chàng trai người Séc biết là sẽ lên đường tới thành Ciechanow. Chàng giám mã trung thành hơi lo ngại, nhất là khi thấy ngoài trời vẫn giá băng ngăn ngắt, nhưng Zbyszko bảo:

- Không phải việc ngươi phải lo, Glowacz (chàng gọi tên gã trai theo kiểu Ba Lan như thế). Chúng ta chẳng còn việc quái gì nữa ở lâm cung này, mà nếu ta có bị đau lại chăng nữa, thì ở Ciechanow cũng chẳng thiếu gì thuốc chữa. Mà nói cho cùng, ta đâu có cưỡi ngựa, ta ngồi trong xe trượt, dưới tấm da che, phủ rơm tận cằm, đến gần Ciechanow mới phải lên ngựa cơ mà.

Và chàng làm đúng thế. Đã quá hiểu chủ, chàng trai Séc biết rằng không nên chống lại ý muốn của chủ, và nếu không thực hiện nhanh chóng lệnh đó thì lại càng tệ hơn, vì thế chỉ một tiếng đồng hồ sau họ đã có thể lên đường. Lúc xuất phát, trông thấy gã Sanderus mang cả hòm xiểng của gã chất lên xe, Zbyszko hỏi:

- Này, sao ngươi cứ bám nhằng nhẵng lấy ta như quả ké bám vào lông cừu thế, hả?… Ngươi bảo muốn đi sang đất Phổ kia mà?

- Dạ, tôi có nói là muốn sang đất Phổ, - Sanderus biện bạch, - nhưng một thân một mình thì đi sao được trong tuyết lạnh nhường này? Lũ sói sẽ xơi thịt tôi trước khi vì sao đầu tiên hiện trên trời, mà ở lại đây thì cũng chẳng biết làm gì nữa. Thôi thì vào thành phố góp sức hun đúc lòng mộ đạo của người ta là hơn, chia sẻ những món hàng thiêng liêng này với họ, cứu họ khỏi nanh vuốt loài ma quỷ, đúng như lời tôi đã từng thề nguyền với Đức Thánh Cha của dân Ki-tô ở thành Roma. Hơn nữa, tôi đã trót quá yêu quý ngài hiệp sĩ mất rồi, nên đâu thể rời xa ngài cho đến khi lên đường trở lại Roma lần nữa, biết đâu có thể hiến cho ngài chút công tích nào chăng.

- Thưa chủ nhân, bao giờ gã chẳng sẵn sàng ăn uống theo chúng ta. - Chàng trai Séc bảo. - Thứ công tích ấy thì gã sẵn sàng thực hiện hơn cả. Nếu có đàn sói nào quá ư lớn tấn công ta trong vùng rừng Prasnysz, ta nên quẳng gã làm mồi xua chúng, bởi chúng chẳng thích món gì hơn thịt gã đâu.

- Này, ngươi coi chừng không khéo lời có tội kia dính tịt vào ria mép ngươi đấy, - Sanderus trả miếng, - mà cái nhũ băng thế kia thì họa là trong lửa hỏa ngục mới tan chảy nổi mà thôi.

- Ôi! - Chàng Glowacz bất giác đưa tay phải lên sờ hàng ria mép đang nhú. - Đến chỗ nghỉ chân, ta sẽ thử dùng bia sưởi xem sao, nhưng chẳng cho nhà ngươi đâu mà hòng.

- Thế mà lời răn của Chúa lại là: hãy cho kẻ khát uống! Lại thêm một tội lỗi nữa!

- Vậy thì ta sẽ cho ngươi một thùng nước, còn tạm thời hãy dùng tạm thứ mà ta đang có trong tay.

Nói đoạn, chàng lấy hai tay vốc đầy một vốc tuyết ném vào Sanderus, gã né tránh và bảo:

- Ở Ciechanow ngươi chẳng giở thêm được trò gì nữa đâu, ở đó đã có một con gấu được huấn luyện, biết ném tuyết cừ hơn kia.

Hai người cứ trêu nhau như vậy, bởi cả hai cũng khá thích nhau. Zbyszko không cần Sanderus đi theo, nhưng con người kỳ quặc ấy khiến chàng vui vui, và quả thật chàng cũng thấy khá gắn bó với gã. Thế là vào buổi sáng đẹp trời, họ rời khỏi tòa lâm cung giữa lúc giá rét căm căm, rét đến độ phải dùng chăn phủ cho ngựa. Đất trời chìm trong màn tuyết dày. Những mái lều như chìm hẳn trong tuyết, đôi nơi khói như bốc lên từ dưới những cồn tuyết trắng, bay thẳng lên trời, rực hồng trong ánh rạng đông, bên trên làn khói xòe nở rộng ra, trông hệt như một chiếc ngù lông trên mũ hiệp sĩ.

Zbyszko đi bằng xe trượt, trước hết là để giữ sức, hai nữa vì trời quá giá lạnh, tốt hơn cả là nên giấu mình dưới lượt rơm trải ấm áp và dưới những tấm da phủ trên xe. Chàng cũng bảo cả Glowacz ngồi lên xe với mình, sẵn sàng cung nỏ để đối phó với lũ sói, rồi cả hai vui vẻ chuyện trò.

- Đến Prasnysz, - chàng bảo, - ta sẽ cho ngựa nghỉ, sưởi ấm chút đỉnh rồi sẽ đi tiếp.

- Đi đến tận Ciechanow chứ ạ?

- Trước hết hẵng đến Ciechanow để được chào quận công và quận chúa, rồi dự lễ giáng sinh dã.

- Còn sau đó? - Glowacz hỏi.

Zbyszko mỉm cười đáp:

- Sau đó, biết đâu ta lại chẳng trở về Bogdaniec.

Chàng trai người Séc ngạc nhiên nhìn chủ. Trong đầu thoáng ý nghĩ có lẽ cậu chủ trẻ đã từ bỏ tiểu thư Jurandówna, chàng thấy rất có khả năng, bởi nàng cũng vừa ra đi, mà hồi ở lâm cung chàng đã nghe người ta bàn tán rằng trang chủ Spychow không nhận chàng hiệp sĩ trẻ làm rể. Và thế là anh chàng giám mã chân thật thấy lòng hớn hở, bởi tuy mến mộ Jagienka, nhưng nhìn cô chủ như ngắm một vì sao xa trên trời cao, chàng sẵn sàng đổ máu để đánh đổi lấy niềm hạnh phúc cho cô. Chàng cũng yêu mến Zbyszko và hết lòng khao khát được phụng sự cả hai người cho đến tàn hơi.

- Thế thì nhất định lần này cậu chủ sẽ ở lại trang trại! - Chàng sung sướng thốt lên.

- Ta ở lại trang trại sao được khi đã thách đấu với bọn hiệp sĩ Thánh chiến, trước hết là với thằng cha Lichtenstein? - Zbyszko nói. “ Hiệp sĩ de Lorche bảo rằng viên đại thống lĩnh sắp mời đức vua ta đến Toruń phó hội, ta sẽ bám theo đoàn tùy tùng của đức vua. Ta tin rằng ở Toruń, hiệp sĩ Zawisza xứ Garbów hoặc hiệp sĩ Powała xứ Taczew sẽ xin đức vua cho phép ta được đấu nhau với bọn thầy tu kia cho ra khoai ra ngô. Chắc hẳn bọn chúng sẽ tham chiến cùng với đám giám mã, vậy là cả ngươi cũng sẽ có dịp choảng nhau đấy.

- Nếu không được thế, tôi thà cam chịu làm thầy tu! - Chàng Séc nói.

Zbyszko hài lòng nhìn chàng.

- Vậy thì thật đáng thương cho kẻ nào rơi vào dưới gươm giáo của ngươi. Chúa Giêsu đã ban cho ngươi một sức khỏe thật khủng khiếp, nhưng nếu ngươi sử dụng quá mức thì chẳng hay đâu, bởi một giám mã chân chính bao giờ cũng nên biết kiềm chế.

Chàng trai Séc gật gù ra hiệu sẽ không phung phí sức lực nhưng cũng chẳng tiếc sức với bọn Đức, còn Zbyszko thì vẫn tiếp tục mỉm cười, nhưng lần này không phải cười với chàng giám mã nữa mà với những ý nghĩ của chính mình.

- Hẳn trang chủ sẽ hài lòng lắm khi chúng ta trở về, - lát sau Glowacz nói, - cả bên trang Zgorzelice hẳn cũng sẽ rất vui.

Hình ảnh Jagienka lại chợt hiện ra trước mắt Zbyszko, như thể cô đang ngồi bên chàng trên xe trượt. Bao giờ cũng thế, mỗi khi nghĩ về cô, chàng lại thấy cô hiển hiện rất đỗi rõ ràng…

“Không!” Chàng tự nhủ thầm. “Nàng chẳng vui đâu nếu ta trở lại Bogdaniec cùng Danusia, còn nàng phải lấy người khác.” Thoáng qua trước mắt chàng gương mặt của gã Wilk trang Brzozowa và gã Cztan trang Rogowo, thốt nhiên chàng thấy lòng chợt đau khi nghĩ rằng cô gái sẽ có thể rơi vào tay một trong hai kẻ ấy. “Thà nàng tìm một kẻ nào khác còn hơn,” chàng nhủ thầm trong dạ, “chứ bọn kia chỉ là lũ nát rượu và ham cờ bạc, không xứng với một thiếu nữ chân thật như nàng.”

Chàng cũng thầm nghĩ rằng, khi biết được điều vừa xảy ra, hẳn thúc phụ chàng cũng phiền lòng lắm, nhưng rồi chàng lại tự an ủi với ý nghĩ: trước tiên, bao giờ ông Maćko cũng chỉ quan tâm đến nòi giống và sự giàu có phong lưu có thể nâng cao địa vị gia tộc mà thôi. Dẫu Jagienka có gần gũi hơn, là hàng xóm láng giềng chỉ cách một bờ rào, nhưng ông Jurand dẫu sao vẫn là trang chủ hùng mạnh hơn hẳn ông Zych trang Zgorzelice, vì thế chắc hẳn ông Maćko sẽ chẳng nhăn nhó lâu đâu về mối lương duyên của chàng, hơn nữa ông biết quá rõ tình yêu của đứa cháu trai, biết rõ nó mang ơn cứu mạng của Danusia… Ông có ca cẩm gì chăng nữa thì rồi cũng sẽ vui sướng và bắt đầu yêu thương Danusia như con đẻ mà thôi!

Và đột nhiên trong trái tim Zbyszko chợt run lên niềm gắn bó và nhớ nhung ông chú, một người tuy tính tình chai đá nhưng vẫn yêu thương chàng như con ngươi trong mắt. Trong chiến trận bao giờ ông cũng lo che chở chàng hơn lo cho bản thân, ông kiếm chiến lợi phẩm là vì chàng, và cũng vì chàng mà ông chăm chăm tích lũy sản nghiệp. Hai chú cháu chàng cô đơn trên cõi đời này! Chẳng có người thân nào nữa, ngoài những họ hàng xa xôi như cha tu viện trưởng. Vì vậy, những khi phải xa nhau, thiếu người này người kia chẳng biết nên làm gì, nhất là ông chú già, người chẳng ham muốn gì cho bản thân mình nữa!

“Hey! Chú sẽ vui, vui lắm!” Zbyszko thầm nhắc đi nhắc lại trong lòng. “Chỉ cầu sao cho hiệp sĩ Jurand đón ta cũng nhiệt thành như thúc phụ đón ta.”

Chàng cố hình dung xem ông Jurand sẽ nói gì, làm gì khi hay tin đám cưới. Trong ý nghĩ ấy có phần e sợ, nhưng không nhiều lắm, chính là vì chuyện đã rồi. Ông Jurand chẳng thể thách chàng quyết đấu, mà nếu như ông có cương quyết phản đối, thì Zbyszko sẽ nói với ông thế này: “Xin ngài hãy thuận lòng khi tôi cầu xin, vì quyền của ngài đối với Danusia là quyền thế nhân, còn quyền của tôi là quyền do Chúa ban cho. Bây giờ nàng không còn là của ngài nữa, mà đã thuộc về tôi rồi, thưa ngài!”

Hồi nào đó, chàng đã từng nghe một tu sĩ rất thông thuộc Kinh Thánh bảo rằng đàn bà con gái sẽ phải từ giã mẹ cha mà theo chồng, nên giờ chàng thấy mình làm phải. Song chàng không nghĩ là giữa chàng và ông Jurand sẽ xảy ra sự bất đồng và căng thẳng quá đáng, bởi chàng tin rằng những lời cầu xin của Danusia hẳn sẽ rất có tác dụng với ông, và sự bênh vực của quận công - người mà ông Jurand là thuộc hạ, cùng quận chúa - người mà ông kính trọng như mẹ đỡ đầu của con mình - cũng sẽ có giá trị tương ứng, nếu không phải nhiều hơn.

Ở Prasnysz, người ta khuyên họ nên ở lại trú đêm, báo trước phải đề phòng lũ chó sói, vì giá rét mà chúng tụ tập thành từng đàn rất lớn, dám tấn công cả những đoàn người đông đúc. Nhưng Zbyszko không quan tâm lắm đến chuyện đó, bởi chàng gặp trong tửu điếm vài trang hiệp sĩ vùng Mazowsze có tùy tùng cũng đi tới gặp quận công ở Ciechanow, cùng vài thương nhân đánh theo những cỗ xe chở nặng hàng vừa từ đất Phổ về. Đông người như thế thì chẳng lo nguy hiểm. Thế là cả đoàn bèn lên đường đi đêm, mặc dù về chiều gần tối đột nhiên gió mạnh nổi lên, mây đen dồn tới và tuyết rơi mù trời. Họ cứ đi, sát gần nhau nhưng chậm, đến độ Zbyszko lo sẽ không kịp đến dự đêm noel. Ở một số nơi người ta buộc phải san thấp bớt cồn tuyết, bởi ngựa không tài nào vượt qua nổi. May thay, họ không bị lạc trong rừng, nhưng mãi tới khi hoàng hôn buông xuống họ mới trông thấy thành Ciechanow.

Thậm chí, họ rất có thể sẽ đi vòng quanh thành giữa cơn lốc tuyết mù mịt, trong tiếng gió hú gào mà không ngờ là thành phố đã ở cận kề, giá không có những đống lửa đang cháy sáng trên một gò cao, nơi người ta đang xây tòa lâu đài mới. Không ai biết có phải vào ngày noel người ta đốt những đống lửa ấy đón khách thập phương, hay chỉ là theo phong tục cổ, nhưng lúc này chẳng một ai trong đám đồng hành của Zbyszko lại nghĩ về điều đó, bởi ai cũng muốn nhanh chóng tìm được một chỗ trú chân trong thành.

Cơn bão tuyết lồng lộn mỗi lúc một hung dữ. Gió lạnh buốt cuốn đi không biết cơ man nào là tuyết, xô tung cả cửa, gầm rú điên cuồng, xốc từng cồn tuyết lên không trung, vặn xoáy, xõa tung chúng ra rồi trút xuống, trùm lên xe, lên ngựa, cứa vào mặt khách bộ hành như một thứ cát sắc nhọn, khiến họ nghẹn thở, không thể thốt lên nổi một lời. Hoàn toàn không thể nghe thấy tiếng mõ gắn trên xe, mà trong tiếng gào hú rú rít của cơn bão, nghe vẳng đến những âm thanh não nề nào đó giống như tiếng tru của sói, như tiếng hí rền rĩ xa xôi của ngựa, và đôi khi như tiếng kêu cứu đầy thảng thốt của con người. Lũ ngựa kiệt sức bắt đầu tựa hông vào nhau và chạy mỗi lúc một chậm hơn.

- Hey! Bão tuyết mới thật ra bão tuyết chứ! - Chàng hộ vệ người Séc hổn hển thốt lên. - Cậu chủ ạ, may mà ta đã đến gần sát bên thành, lại có mấy đống lửa kia cháy sáng, chứ không thì cũng gay.

- Kẻ nào còn ở ngoài đường bây giờ là chết, - Zbyszko nói, - nhưng sao mấy đống lửa kia không thấy đâu nữa nhỉ?

- Mưa tuyết dày đặc đến nỗi ánh lửa không thể xuyên qua nổi. Mà cũng có thể bão thổi tung cả than củi đi rồi.

Các phú thương và hiệp sĩ trên những cỗ xe khác cũng đang bảo nhau rằng cơn bão tuyết này mà vớ phải ai ở xa chốn đông người, kẻ ấy ngày mai ắt không còn được nghe tiếng chuông lễ. Đột nhiên, Zbyszko chợt thấy lo lắng, thốt lên:

- Lạy Chúa, xin chớ để cho ông Jurand đi trên đường lúc này.

Đang chăm chú tập trung tìm ánh lửa, chàng hộ vệ người Séc nghe những lời Zbyszko vừa thốt ra liền quay đầu lại mà hỏi:

- Chẳng lẽ trang chủ Spychow cũng phải đi ư?

- Phải.

- Cả với tiểu thư chứ?

- Lửa bị che khuất thật rồi. - Zbyszko đáp.

Quả thực ánh lửa đã tắt, nhưng trên đường chợt xuất hiện mấy người kỵ sĩ ngay sát cạnh đoàn xe trượt và ngựa.

- Sao ngươi dám chắn đường? - Chàng trai Séc cảnh giác thét hỏi, túm chặt lấy cây nỏ. - Các ngươi là ai?

- Người của quận công được phái đi giúp những người đi đường đây.

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô!

- Đời đời!

- Các ngươi hãy đưa chúng ta vào thành! - Zbyszko lên tiếng.

- Không ai trong các ngài bị lạc chứ?

- Không.

- Các ngài đi từ đâu tới?

- Từ Prasnysz.

- Dọc đường các ngài không gặp ai khác ư?

- Không gặp. Nhưng trên những con đường khác, rất có thể vẫn còn người đấy.

- Đã có người tìm cứu trên mọi nẻo đường. Các ngài hãy đi theo chúng tôi. Rẽ khỏi đường! Quành phải.

Và họ quành ngựa lại. Suốt hồi lâu chỉ nghe tiếng gió gào rít.

- Ở trong cung có đông khách không? - Lát sau Zbyszko hỏi.

Người kỵ sĩ đi gần nhất không nghe rõ câu hỏi, nghiêng người về phía chàng:

- Ngài nói gì kia, thưa ngài hiệp sĩ?

- Ta hỏi ở chỗ quận công có đông khách không?

- Nói theo kiểu người xưa: cũng khá.

- Trang chủ Spychow đã đến chưa?

- Ngài chưa đến, nhưng mọi người đang chờ ngài đấy. Đã có người đi đón rồi.

- Có mang theo đèn đuốc chứ?

- Có điều không biết chịu nổi gió không!

Họ không thể tiếp tục trò chuyện nữa, bởi gió tuyết mỗi lúc một mạnh thêm.

- Thật là một hội vui của quỷ sứ! - Chàng Séc rủa.

Nhưng Zbyszko liền bắt chàng im ngay, chớ có dại mà gọi tên của bọn kinh tởm ấy lúc này.

- Ngươi không biết ư, - chàng bảo, - vào những dịp lễ thế này, sức mạnh của quỷ sứ bị yếu suy, chúng phải nương náu trong các hố băng. Một lần, vào trước noel, ở Sandomierz, dân ngư phủ tìm thấy trong lưới một con quỷ đang túm mõm cá măng, nhưng khi tiếng chuông nhà thờ vang tới tai, nó liền ngã lăn ra bất tỉnh, họ bèn lấy gậy nện cho nó một trận đến tận đêm. Gió lốc mạnh quá chừng! Nhưng hẳn đây là do Chúa Giêsu cho phép, chắc Người muốn ngày mai được thêm phần vui vẻ.

- Chúng ta đã đến sát ngay chân thành, mà nếu không có những người này, chưa chừng ta cứ nhắm mắt đi đến tận Bắc cực, bởi ta lạc khỏi quan lộ từ bao giờ. - Glowacz nói.

- Tại lửa tắt đấy mà.

Đúng lúc ấy, họ đi vào thành. Trong thành, trên các đường phố, những đống tuyết còn bề bộn hơn, dày và to đến nỗi nhiều chỗ che lấp hết cửa sổ - cũng chính vì thế mà lúc ở ngoài thành họ không nom thấy đèn đóm gì cả. Nhưng nơi đây đỡ gió hơn. Những đường phố vắng tanh vắng ngắt, dân chúng đang ngồi trong nhà bên bữa tiệc giáng sinh. Trước cửa một số nhà, những đứa bé trai cầm những chiếc máng nhỏ và mang đầu dê giả đang hát thánh ca giáng sinh, bất chấp cả bão tuyết. Ở bãi chợ cũng có người dùng vỏ đậu quấn quanh mình giả làm gấu, nhưng nói chung quang cảnh vẫn trống trải. Các thương gia đồng hành với Zbyszko và một vị trang chủ quý tộc khác ở lại trong phố, còn họ tiếp tục đi đến tận cung điện cũ, nơi quận công đang ở, đã được lắp kính cửa, khiến ánh sáng tỏa ra vui tươi khi họ đến gần hơn.

Cầu treo bắc qua hào đã được hạ xuống, bởi thời bấy giờ những cuộc tiến công đánh phá của quân Litva đã ngừng, còn bọn Thánh chiến thì đang cố lấy lòng quận công Mazowsze, vì chúng thấy trước triển vọng sẽ bùng nổ cuộc chiến với đức vua Ba Lan. Một gia nhân của quận công rúc lên hồi tù và, cổng lâu đài liền được mở ra. Bên cổng có chừng mươi cung thủ, nhưng trên mặt thành và các lỗ châu mai không thấy một ai, bởi quận công đã cho phép quân canh phòng lui xuống dưới. Ra đón khách là lão hiệp sĩ Mrokota đã về đây hai ngày trước, và sau khi nhân danh quận công chào đón, ông đưa họ vào những căn phòng nơi có thể thay đổi phục trang để tới ngồi vào bàn tiệc.

Zbyszko liền hỏi ông về hiệp sĩ Jurand trang Spychow, ông đáp rằng vị trang chủ ấy chưa tới, nhưng mọi người đang chờ, vì ông ấy đã hứa thể nào cũng tới, mà nếu có mệt nặng thêm thì chắc ông ấy đã báo trước. Quận công cũng đã phái mười người đi đón, bởi ngay đến những người già nhất cũng không nhớ đã từng thấy cơn bão tuyết nào dữ dội đến thế bao giờ.

- Vậy thì chắc chẳng bao lâu nữa họ sẽ đến đây.

- Chắc chẳng lâu nữa đâu. Quận chúa đã ra lệnh bày sẵn đồ cho họ trên bàn tiệc chung.

Tuy bao giờ cũng hơi e sợ ông Jurand, Zbyszko vẫn thấy vui trong dạ và tự nhủ: “Dù chẳng biết ông ấy sẽ làm gì, nhưng có một điều ông ấy không thể nào thay đổi được, ấy là vợ ta, thanh nữ thương yêu nhất của ta - Danusia - sẽ tới!” Khi nhắc thầm điều ấy, chàng gần như không dám tin vào hạnh phúc của chính mình. Rồi chàng nghĩ, biết đâu ở nơi kia, cô gái đã thổ lộ hết cùng cha, biết đâu nàng chẳng đã thuyết phục được ông, đã cầu xin ông đồng ý gả nàng cho chàng. “Vả lại, nói cho cùng thì ông ấy còn có thể làm gì hơn được nữa? Jurand là một người thông minh, ông ấy sẽ hiểu ra rằng dù có cấm ta lấy nàng đi nữa thì ta cũng vẫn cứ lấy, bởi quyền của ta bây giờ mạnh hơn.”

Vừa thay quần áo, chàng vừa hỏi thăm ông lão Mrokota về sức khỏe của quận công và quận chúa, người mà ngay từ hồi còn ở Kraków chàng đã yêu như mẹ đẻ. Chàng vui mừng được biết rằng trong triều của quận công mọi người thảy đều mạnh khỏe, mặc dù quận chúa rất đỗi nhớ thương cô ca nương đáng yêu của bà. Bây giờ thị nữ Jagienka là người thường gảy đàn luýt cho quận chúa nghe, bà tuy cũng thích nhưng không bằng Danusia xưa kia.

- Jagienka nào vậy? - Zbyszko ngạc nhiên hỏi.

- Jagienka xứ Dlugolas, cháu gái của ngài hiệp sĩ tướng công xứ Dlugolas. Một thiếu nữ xinh đẹp mặn mà, khiến chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia phải lòng.

- Hiệp sĩ de Lorche có mặt ở đây sao?

- Chứ còn ở đâu nữa? Rời lâm cung, chàng ta đi thẳng đến đây và cứ ở lì mãi, bởi với chàng nơi đây quả là dễ chịu. Quận công của chúng ta có bao giờ thiếu khách trong nhà.

- Tôi rất sung sướng được gặp chàng, bởi đó là một trang hiệp sĩ không có điều gì chê trách nổi.

- Chàng cũng tỏ ra rất yêu mến ngài. Nhưng ta đi thôi, chúa công và lệnh bà sắp ngồi vào bàn tiệc rồi.

Họ cùng đi. Trong hai chiếc lò sưởi ở phòng tiệc, những đống lửa cháy bừng bừng, được các gia nhân trông nom liên tục, còn trong phòng đông đúc khách khứa và quần thần. Quận công bước vào trước, cùng với viên trấn thành và mấy võ sĩ hộ vệ. Zbyszko quỳ gập người xuống đầu gối quận công, rồi sau đó hôn tay ngài.

Quận công ôm đầu chàng, dắt chàng sang một bên và bảo:

- Ta biết cả rồi. Thoạt tiên, ta hơi không bằng lòng vì chưa được phép ta mà các ngươi dám làm chuyện đó, nhưng quả tình là không còn thời giờ nữa, bởi mấy ngày đó ta đang ở Warszawa, nơi ta định ở qua lễ giáng sinh. Vả lại, ai chẳng biết là khi phụ nữ đã định làm gì thì chớ có cưỡng lại họ, bởi chẳng ích gì. Quận chúa thương các ngươi như người mẹ, còn ta thì bao giờ cũng cố gắng làm bà hài lòng chứ không trái ý, bởi ta không muốn quận chúa phải ưu phiền và khóc lóc.

Zbyszko lại quỳ ôm đầu gối quận công lần nữa.

- Cầu xin Chúa cho con được đền ơn đáp nghĩa quận công.

- Ngợi ca Người đã trả lại cho ngươi sức lực. Hãy nhớ kể cho quận chúa biết ta đã tiếp đón ngươi ân cần thế nào, hẳn quận chúa sẽ được vui lòng! Chúa tôi! Quận chúa vui là ta vui rồi! Ta cũng sẽ nói với ông Jurand đôi lời tốt đẹp về ngươi và ta nghĩ rằng thể nào ông ấy cũng cho phép cưới, bởi ông ấy cũng hết lòng kính yêu quận chúa.

- Dẫu ngài ấy không đồng ý thì con vẫn có quyền kia mà.

- Phải, ngươi vẫn có quyền buộc người ta phải chấp nhận, nhưng ông ấy có thể không cầu phúc cho các ngươi. Mà điều ấy thì không ai có thể dùng sức mạnh ép buộc ông ấy được. Không có lời cầu phúc của cha, ngươi cũng chẳng thể có được ân phước của Chúa.

Zbyszko đâm lo khi nghe những lời ấy, bởi cho đến lúc này chàng chưa nghĩ tới chuyện đó. Nhưng đúng lúc ấy quận chúa cùng thị nữ Jagienka xứ Dlugolas và các thị nữ khác bước vào, chàng bèn chạy đến chào bà, và quận chúa cư xử với chàng còn giàu ân tứ hơn quận công, bà nói ngay đến việc ông Jurand sẽ tới. Đĩa ăn đã được bày sẵn cho cha con ông trên bàn tiệc, và người đã được cử đi đón họ trong cơn bão tuyết. Không thể nào chờ đợi lâu hơn nữa với bữa tiệc giáng sinh, bởi chúa công không thích điều đó, nhưng thể nào cha con họ cũng sẽ đến trước khi bữa tiệc kết thúc cho xem…

- Còn nếu nói về ông Jurand, - quận chúa bảo, - thì mọi chuyện còn tùy ý Chúa. Nhưng ngay hôm nay hoặc sáng mai ta sẽ nói mọi chuyện với ông, quận công cũng đã hứa sẽ nói giúp. Tuy bướng bỉnh nhưng ông Jurand không nỡ làm mếch lòng những người mà ông yêu mến và hàm ơn đâu.

Rồi quận chúa căn dặn Zbyszko cách đối xử với ông nhạc để - lạy Chúa - khỏi làm ông phật ý mà khăng khăng một bề. Nói chung quận chúa tỏ vẻ tin tưởng, nhưng nếu ai trải đời hơn và tinh ý hơn Zbyszko, có thể nhận thấy trong những lời của bà vẫn ẩn chứa một nỗi lo. Cũng có thể là do trang chủ Spychow không phải người dễ tính, mà cũng có thể quận chúa bắt đầu cảm thấy lo ngại không hiểu sao giờ này ông vẫn chưa tới. Bão tuyết mỗi ngày một thêm khốc liệt, ai cũng bảo nếu nó túm được ai giữa đồng không mông quạnh, thì chắc kẻ đó sẽ nằm lại ngoài kia mãi mãi. Quận chúa cũng nghĩ đến một khả năng khác: rất có thể Danusia đã thổ lộ với cha việc nàng đã được ràng buộc với Zbyszko bằng hôn phối, nên ông Jurand cảm thấy bị xúc phạm và không muốn đến Ciechanow nữa. Song bà không muốn chia sẻ với Zbyszko ý nghĩ kia, thậm chí bà cũng không còn thì giờ làm việc ấy, bởi lúc đó gia nhân bắt đầu mang thức ăn ra bày lên bàn. Tuy vậy, Zbyszko vẫn còn kịp ôm chân quận chúa lần nữa và hỏi bà:

- Nhưng nếu họ đến thì sẽ ra sao, muôn tâu lệnh bà? Hiệp sĩ Mrokota bảo con hay rằng người ta dành cho ông Jurand một phòng riêng, nơi có ổ rơm trải dành cho các hộ vệ. Thế thì con biết làm sao?…

Quận chúa phì cười, lấy chiếc găng đập nhẹ vào mặt chàng, thốt lên:

- Khẽ nào! Lại chuyện gì thế nữa? Hãy chờ đến khi con gặp ông Jurand!

Rồi bà bước về phía quận công đang được các quần thần xê ghế mời ngồi. Trước đó, một viên triều thần đã dâng cho ông một chiếc đĩa đựng đầy bánh thái mỏng và bánh thánh mà quận công sẽ dùng để ban cho khách khứa, quần thần và gia nhân. Chiếc đĩa thứ hai giống thế được một chàng thiếu niên xinh xắn, con trai viên trấn thành Sochaczew bưng tới cho quận chúa. Bên kia bàn là linh mục Wyszoniek đang đứng, cha sẽ cầu phước cho bữa tiệc giáng sinh bày trên lớp rơm mới thơm nức hương đồng cỏ nội. Đúng lúc ấy, ở cửa ra vào chợt hiện ra một người phủ đầy tuyết, kêu to:

- Muôn tâu chúa công!

- Chuyện gì? - Quận công thốt lên, bực mình vì bị người ta làm gián đoạn nghi lễ.

- Trên quan lộ Radzanow có một đoàn người nào đó hoàn toàn bị vùi trong tuyết Chúng thần cần thêm người để có thể cứu họ.

Nghe tin đó mọi người đều kinh hoàng, quận công cũng thảng thốt quay sang phía viên trấn thành Sochaczew, thốt lên:

- Kỵ mã mang theo xẻng, mau lên!

Rồi ngài quay lại hỏi người báo tin:

- Có nhiều người bị vùi lấp không?

- Thưa, chúng thần không rõ. Bão tuyết kinh khủng quá. Có cả xe và ngựa. Cả một đoàn tùy tùng đông.

- Các người không biết đó là đoàn nào sao?

- Thưa, người ta nói rằng đó là đoàn của trang chủ Spychow.

Chương 27

Thoạt nghe tin không lành, không đợi được quận công cho phép, Zbyszko nhảy ngay ra tàu ngựa, ra lệnh thắng ngựa. Vốn là một hộ vệ xuất thân quý tộc, chàng trai người Séc được có mặt trong phòng tiệc bên chủ, chỉ kịp quay vào nhà mang ra cho chủ chiếc áo lông cáo ấm áp. Chàng không tìm cách giữ Zbyszko lại, bởi bẩm sinh nhanh trí, chàng hiểu rằng ngăn giữ cũng chẳng thể mang lại kết quả gì, và sự chậm trễ có khi là chết Nhảy lên lưng con ngựa thứ hai, ra đến cổng chàng còn kịp đón mấy bó đuốc ở tay lính canh rồi phi theo đoàn người của quận công, do vị trấn thành cao tuổi nhanh nhẹn dẫn đầu.

Ngay sau khi ra khỏi cổng thành họ va phải bóng đêm đen đặc, nhưng bão tuyết hình như có hơi dịu bớt. Suýt nữa họ bị lạc đường, nếu không có người đầu tiên báo tin dữ lúc này đang dẫn đường cho họ đi nhanh và đúng hướng, nhờ mang theo con chó đánh hơi đã thuộc đường. Ra ngoài đồng trống, gió lốc lại đập thẳng vào mặt họ, nhất là vì họ đang cố phi nước kiệu. Con đường quan lộ bằng đất nện, nhưng nhiều chỗ bị tuyết phủ dày nên phải đi chậm, bởi lũ ngựa bị ngập tuyết đến sát bụng. Người của quận công đốt đèn đuốc, đi giữa làn khói và ánh lửa bị gió thổi điên cuồng như thể muốn rứt đứt ngọn lửa ra khỏi mớ đóm thông đẫm nhựa, rồi ném ra đồng trống hoặc quẳng vào rừng. Đường khá xa. Họ vượt qua các trang ấp gần thành Ciechanow, rồi qua cả trang Niedzbórz và rẽ hướng trang Radzanow. Từ chỗ trang Niedzbórz, bão tuyết quả thực lặng hẳn. Gió đập yếu hơn, không mang theo những đám vụn tuyết nữa. Bầu trời rạng dần. Từ trên không còn lay phay chút tuyết, rồi sau ngừng hẳn. Sau đó, trong những khe hở giữa các đụn mây hiện ra lấp lánh các vì sao. Ngựa bắt đầu rừ rừ, các kỵ sĩ thở thoải mái hơn. Sao hiện lên mỗi lúc một dày và trời giá lạnh hơn. Sau khoảng thời gian đọc được mấy bài kinh, trời im lặng hẳn.

Muốn trấn an Zbyszko, hiệp sĩ de Lorche đi cạnh chàng, nói rằng trong mọi tình huống nguy hiểm, ông Jurand sẽ nghĩ trước hết đến việc cứu cô con gái, nên dầu có tìm thấy mọi người chết cóng hết, thì họ vẫn sẽ tìm được cô gái đang còn sống, và có thể là đang ngủ dưới những lớp da che bọc. Nhưng Zbyszko chỉ hiểu lời chàng ta rất ít, mà cũng chẳng có thời gian để nghe nữa, vì chỉ chốc lát sau, người dẫn đường đi trước rẽ khỏi đường cái quan.

Chàng hiệp sĩ trẻ tiến lên trước và hỏi:

- Tại sao lại rẽ chỗ này?

- Họ không bị vùi trên đường cái, mà ở kia! Các ngài có thấy đám cây tống quán sủ đằng kia không?

Nói đoạn, anh ta chỉ tay vào một hàng cây đen mờ, có thể nhìn thấy trên nền tuyết trắng, khi trăng nhô ra từ đám mây che, khiến đêm sáng hơn.

- Họ đã đi lệch khỏi đường cái quan.

- Họ đi lệch khỏi đường cái và đi vòng theo con sông nhỏ. Lúc gió thổi mạnh và sương giá che mờ thì rất dễ xảy ra chuyện ấy. Và họ cứ đi, đi mãi, đến khi lũ ngựa ngã gục.

- Sao các ngươi tìm thấy họ?

- Lũ chó đánh hơi đấy.

- Gần đấy có túp lều nào không?

- Có ạ, nhưng ở phía bên kia sông. Đây gần Wkra rồi.

- Lên ngựa! - Zbyszko hô vang.

Nhưng ra lệnh dễ hơn thực hiện, vì trời giá băng kinh khủng, trên đồng tuyết vừa rơi vẫn chưa đông cứng lại thành băng, xốp và ngập sâu đến ngang đầu gối ngựa, nên họ chỉ có thể di chuyển rất chậm. Đột nhiên vang đến tai họ tiếng chó sủa ăng ẳng, trước mặt thấp thoáng một thân liễu to nhiều cành nhánh, với những cành trơ trụi không lá loáng ánh trăng xõa xượi.

- Họ nằm đằng kia, bên khoảnh rừng tống quán sủ, - người dẫn đường nói, - nhưng ở đây chắc cũng phải có thứ gì…

- Một đống tuyết dưới gốc liễu! Soi đuốc lên!

Mấy người gia nhân của quận công nhảy xuống ngựa, giơ đuốc soi, rồi sau đó một người chợt kêu lên:

- Có người dưới tuyết! Thấy cái đầu đây này!

- Cả con ngựa nữa! - Người thứ hai cũng kêu.

- Bới ngay!

Những chiếc xẻng liền được ấn xuống, hất tuyết sang bên.

Lát sau họ trông thấy một hình người ngồi dưới gốc liễu, đầu gục xuống ngực, chiếc mũ tụt xuống che khuất mặt Một tay người ấy nắm đây thắng ngựa, còn con ngựa nằm bên cạnh, mõm chúi xuống tuyết. Hẳn người này rời khỏi đoàn, chắc định tìm đến chỗ có người ở để gọi cứu viện, nhưng tới đây thì con ngựa gục, người ấy đành phải nấp dưới gốc liễu phía ngược với hướng gió rồi bị cóng.

- Đuốc! - Zbyszko kêu lên.

Một gia nhân đưa đuốc vào gần khuôn mặt người bị cóng, nhưng thật khó nhận ra đó là ai. Mãi đến khi người gia nhân thứ hai ngửa đầu của kẻ bị nạn lên, từ lồng ngực tất cả những người có mặt chợt đồng thanh thốt lên một tiếng kêu:

- Hiệp sĩ trang Spychow!

Zbyszko liền ra lệnh cho hai người mang ông vào cấp cứu trong túp lều gần nhất, còn chàng và những người khác không để phí một giây, theo người dẫn đường đi cứu số còn lại trong đoàn người gặp nạn. Dọc đường, chàng thầm nghĩ nơi ấy có Danusia, vợ chàng, đang nằm, có thể không còn sống nữa - và chàng thúc mạnh ngựa, dồn nốt chút hơi tàn lao vào đống tuyết ngập sâu đến tận bụng. May thay, chỗ ấy không mấy xa, chỉ cách đó vài trăm thước là cùng. Trong bóng tối có tiếng kêu: “Đến đây!” Đó là tiếng mấy người được cử ở lại canh những kẻ bị tuyết vùi. Zbyszko lao đến, nhảy phắt xuống ngựa.

- Cầm ngay lấy xẻng!

Những người được cắt cử ở lại canh đã bới được hai chiếc xe trượt. Cả người lẫn ngựa của hai xe này đều đã chết cóng không sao cứu nổi. Chỗ các chiếc xe khác có thể được nhận ra qua hình thù những gò tuyết lô nhô đây đó, tuy không phải xe trượt nào cũng được phủ bạt kín hết. Bên một số cỗ xe trông rõ những con ngựa, bụng tì vào cồn tuyết, chồm lên như định cố chạy tiếp, và chết cóng trong lần nỗ lực cuối cùng. Trước một đôi ngựa kéo, một người cầm thương đang đứng sững, tuyết ngập quá thắt lưng. Bên những cỗ xe sau, nhiều gia nhân chết cóng, tay vẫn còn nắm chặt dây mõm ngựa. Hẳn họ bị thần chết bắt gặp giữa lúc đang định kéo ngựa ra khỏi các cồn tuyết phủ. Chiếc xe cuối đoàn chưa bị tuyết phủ kín hoàn toàn. Người đánh xe ngồi phía trước, hai tay úp che tai, phía sau có hai người nằm. Một cồn tuyết dài phủ ngang ngực họ, nối liền với lớp tuyết hai bên thành tấm khăn liệm che người, còn họ nom như thể đang ngủ, lặng lẽ và bình yên. Nhưng ngay cả hai người này cũng chết cóng trong cuộc vật lộn cạn hơi với cơn bão tuyết, bởi tư thế cuối cùng của họ thể hiện một nỗ lực ghê gớm. Một vài xe trượt bị lật nhào, một số chiếc bị gãy gọng. Chốc chốc, những chiếc xẻng lại làm phơi trần ra những chiếc cổ ngựa cong vồng lên như cánh cung, những đầu ngựa gằm xuống, răng ngập sâu vào tuyết, những hình người ở trong xe hoặc bên cạnh xe - nhưng không hề tìm thấy một phụ nữ nào. Chốc chốc Zbyszko lại đích thân cầm xẻng đào bới, mồ hôi chàng ướt đẫm vầng trán, để rồi sau đó chàng lại dõi mắt nhìn những xác người chết cóng, tim đập dồn dập, chỉ e phải thấy giữa những người đó một khuôn mặt thân yêu. Nhưng chỉ hoài công! Ánh đuốc chỉ soi tỏ những bộ mặt lởm chởm râu ria dữ tợn của những người chuyên giết giặc ở trang Spychow, mà không hề thấy Danusia, không hề thấy một phụ nữ nào khác!

- Sao vậy nhỉ? - Chàng hiệp sĩ trẻ ngạc nhiên tự hỏi.

Chàng gọi mọi người đang làm việc đằng kia hỏi xem có phát hiện được gì không, nhưng họ cũng chỉ đào bới được toàn đàn ông mà thôi. Sau rốt, công việc cũng kết thúc. Gia nhân thắt ngựa của họ vào những cỗ xe trượt, ngồi lên ghế, đánh xe chở xác chết về phía Niedzbórz, đến nơi ấm áp, cố tìm cách cứu lần nữa xem có ai sống lại được chăng. Zbyszko, chàng trai Séc và hai người nữa ở lại. Chàng chợt nghĩ rằng chiếc xe trượt chở Danusia có thể đã rời khỏi đoàn, rất có thể ông Jurand thắng cho xe của nàng những con ngựa tốt nhất và đã ra lệnh cho xe nàng phóng đi trước, mà cũng có thể ông để nàng ở lại một túp lều nào đó dọc đường. Zbyszko không biết nên làm gì nữa, chàng những muốn tìm kiếm tiếp tục trong những gò tuyết gần đó, tìm khắp khu rừng tống quán sủ, rồi sau đó quay trở lại tìm kiếm dọc quan lộ.

Nhưng trong các gò tuyết, không thấy gì cả. Trong khu rừng tống quán sủ, đôi lần những con mắt sói chiếu vào họ, nhưng họ cũng chẳng hề tìm thấy dấu vết nào của người hay ngựa. Lúc này, cánh đồng trải dài giữa khu rừng và quan lộ đã phơi ra trong ánh trăng, trên bề mặt trắng tinh buồn thảm ấy đây đó cũng nổi lên những bóng đen thẫm màu phía xa xa, nhưng đó cũng vẫn là những con sói nhanh nhẹn chạy trốn khi con người lại gần.

- Thưa cậu chủ, - rốt cuộc chàng trai người Séc lên tiếng, - ta cứ đi tìm nơi đây cũng chỉ hoài công, tiểu thư trang Spychow không hề có mặt trong đoàn đâu ạ.

- Trở lại quan lộ! - Zbyszko ra lệnh.

- Trên quan lộ cũng chẳng tìm thấy đâu. Tôi đã nhìn kĩ xem trong các xe trượt, có xe nào chở những chiếc rương đựng đồ trang sức xứ Biaioglow không, nhưng không hề có. Tiểu thư đã ở lại trang Spychow rồi.

Thấy lời nhận xét quả là đúng đắn, Zbyszko nói:

- Xin Chúa ban cho đúng như lời ngươi nói.

Chàng trai người Séc mỗi lúc một tỏ ra thông minh hơn trong suy luận:

- Nếu tiểu thư có mặt trên một xe nào đó, ắt hẳn lão hiệp sĩ đã không bao giờ rời bỏ tiểu thư, khi cưỡi ngựa phóng đi thể nào ngài cũng cho tiểu thư ngồi đằng trước, và nếu vậy thì chúng ta đã tìm thấy tiểu thư nằm bên cạnh ngài.

- Hãy trở lại đó lần nữa xem sao! - Zbyszko thốt lên bằng giọng lo lắng.

Bởi chàng chợt nghĩ mọi việc có thể xảy ra đúng như chàng trai Séc vừa nói. Biết đâu họ tìm chưa thật kỹ! Biết đâu đúng là ông Jurand đã đặt Danusia ngồi lên ngựa, đằng trước ông, rồi khi con ngựa ngã gục, Danusia đã rời cha để mong tìm người nào đó đến cứu ông. Nếu thế, nàng phải nằm đâu đó dưới tuyết gần đấy.

Như đoán được ý nghĩ của chàng, Glowacz nhắc lại:

- Nhưng nếu vậy thì trên các xe trượt kia phải tìm thấy áo dài lễ hội, chứ chắc tiểu thư không thể đến triều đình trong bộ quần áo mặc đi đường được đâu, thưa chủ nhân.

Mặc dù nhận xét của chàng ta là đúng, họ vẫn quay trở lại chỗ cây liễu lần nữa, nhưng cả dưới gốc cây lẫn chung quanh, họ không tìm thấy gì cả. Gia nhân của quận công đã đưa ông Jurand về Niedzbórz, chung quanh hoàn toàn vắng vẻ. Chàng trai Séc còn nhận xét thêm, là nếu giả như có tiểu thư ở đâu đấy, hẳn con chó săn mà người dẫn đường mang theo - con chó đã tìm thấy ông Jurand - đã đánh hơi được chỗ nàng nằm. Và đến khi ấy Zbyszko mới thở phào một hơi, bởi chàng gần như tin chắc rằng thế là Danusia đã ở lại nhà. Thậm chí chàng còn có thể tự lý giải cho mình tại sao lại thế: hẳn Danusia đã thú thật tất cả với cha, ông không đồng tình chuyện đám cưới nên đã quyết định để nàng lại nhà, một mình ông đến để trình bày câu chuyện trước quận công và cầu xin ngài hãy can thiệp với đức giám mục chánh xứ.

Nghĩ thế, Zbyszko bất giác thấy nhẹ người, thậm chí còn vui mừng vì hiểu rằng cùng với cái chết của ông Jurand, mọi trở ngại cũng tiêu tan. “Ông Jurand không muốn, nhưng Đức Chúa muốn,” chàng hiệp sĩ trẻ tự nhủ, “ý chí của Chúa bao giờ cũng mạnh hơn!”

Bây giờ chàng chỉ việc lên đường đến điền trang Spychow mang Danusia về, rồi tiếp đó thực hiện cho được lời thề nguyện - ở vùng biên ải ấy, thực hiện điều đó dễ hơn nhiều so với trang Bogdaniec xa xôi của chàng. “Thật quả là ý muốn của Chúa! Ý muốn của Chúa!” Chàng thầm nhắc đi nhắc lại trong lòng.

Nhưng đột nhiên thấy hổ thẹn trước niềm vui dễ dãi của mình, chàng quay lại bảo chàng trai người Séc:

- Thương cho lão hiệp sĩ quá, ta lớn tiếng tuyên bố thế!

- Người ta bảo bọn Đức sợ ngài hiệp sĩ như sợ thần chết - Chàng hộ vệ nói.

Rồi lát sau chàng hỏi:

- Giờ ta quay về lâu đài thôi chứ ạ?

- Qua trấn Niedzbórz. - Zbyszko đáp.

Họ rẽ qua Niedzbórz, ghé vào tòa gia trạch, nơi chủ nhân là ông Zelech ra tiếp họ. Nhưng họ không thấy ông Jurand, mà được nghe trang chủ Zelech báo tin mới:

- Người ta xát tuyết vào người ông ấy, xát mãi, - ông bảo, - rót rượu nho vào miệng, rồi sưởi ấm ông ở nhà tắm hơi, thế là ông ấy lại thở được.

- Ông còn sống ư? - Zbyszko sung sướng hỏi, nghe tin này chàng lập tức quên bẵng chuyện riêng của mình.

- Sống, nhưng liệu có sống được trở lại không thì họa có Chúa mới hay, bởi linh hồn người ta chẳng thích thú gì việc đã đi giữa đường rồi vòng trở lại.

- Sao lại chở ông ấy đi?

- Bởi có người của quận công được phái tới. Trong nhà có cái chăn nào, họ dùng để bọc lấy ông ấy rồi chở đi luôn.

- Ông ấy không nói gì về cô con gái ư?

- Mới thở được, chưa nói được lời nào.

- Còn những người khác?

- Họ về ngồi sau lò sưởi của Chúa cả rồi. Họ không còn được dự lễ giáng sinh nữa, trừ phi là lễ của chính Đức Chúa mở trên nước trời.

- Không ai sống lại sao?

- Không một ai. Các ngài hãy ghé vào nhà chút đã, sao ta lại đứng ngoài hiên trò chuyện thế này! Nếu ngài muốn nhìn qua, thì họ đang nằm cả dưới nhà ngang, bên lò sưởi kia. Mời các ngài vào nhà.

Nhưng đang rất vội, họ không muốn vào nhà, mặc dù ông lão Zelech cố giằng kéo - ông rất vui mừng được gặp những người có thể cùng “trò chuyện đôi câu”. Từ Niedzbórz đến Ciechanow đường còn khá xa, trong khi Zbyszko lòng như lửa đốt, chỉ mong mau mau được gặp ông Jurand để hỏi han đầu đuôi câu chuyện.

Họ vội vã phi nhanh hết mức có thể trên con đường tuyết phủ. Họ đến nơi vào lúc nửa đêm, lễ giáng sinh đã vừa kết thúc trong khám nguyện của lâu đài. Tai Zbyszko còn nghe tiếng bò rống và tiếng dê be be - những tín đồ mộ đạo giả làm tiếng con vật theo phong tục cổ, để dựng lại cảnh Chúa Hài Đồng được sinh ra trong máng cỏ. Sau lễ misa, quận chúa ra gặp Zbyszko, vẻ mặt đầy thảng thốt và kinh hoàng, hỏi ngay:

- Còn Danusia đâu?

- Không thấy nàng đâu. Thế ngài Jurand chưa nói gì sao, bởi con nghe nói ngài còn sống?

- Hỡi Chúa Giêsu lòng lành!… Thật quả là hình phạt của Chúa, thương thay cho lũ chúng ta! Ông Jurand chưa nói được gì, vẫn nằm đờ như khúc gỗ.

- Xin lệnh bà đừng quá lo. Danusia chắc vẫn ở lại Spychow.

- Sao các ngươi biết?

- Bởi trong các xe không có một thứ đồ áo quần trang sức nào. Ông Jurand đâu thể đưa nàng đi chỉ trần có áo lông thú.

- Lạy Chúa, đúng thế thật!

Mắt quận chúa ánh lên niềm vui, lát sau bà kêu lên:

- Hey! Hỡi Chúa Giêsu Hài Đồng, hôm nay là ngày Chúa giáng sinh, hẳn đây không phải là cơn giận của Người, mà là niềm ân ban cho chúng con!

Cũng thấy phân vân trước việc ông Jurand không mang con gái đến, bà bèn hỏi:

- Tại sao ông ấy để con bé ở nhà?

Zbyszko chia sẻ với bà điều phỏng đoán của chàng. Bà thấy rất có thể đúng như chàng nghĩ, nhưng bà không lo lắm.

- Bây giờ ông Jurand lại vừa chịu ơn chúng ta cứu mạng, - bà bảo, - thậm chí còn chịu ơn cả ngươi nữa, bởi chính ngươi đã phóng ngựa đi bới tuyết cứu ông ta. Trong ngực ông ta họa có trái tim bằng đá thì mới tiếp tục khăng khăng cưỡng lại! Ngay trong chuyện này cũng đã có lời cảnh báo của Chúa đối với ông ta rồi đấy, để ông ấy đừng chống lại ý Chúa thiêng liêng. Đợi khi ông ta tỉnh lại, nói chuyện được rồi, ta sẽ bảo ngay cho ông ta biết điều ấy.

- Chỉ cần ngài ấy tỉnh lại, bởi chưa rõ tại sao ngài ấy không mang theo Danusia. Hay là nàng ốm?

- Đừng nói vớ vẩn! Ta đang sốt cả ruột vì không gặp con bé đây này. Nếu nó ốm, hẳn ông ấy đã không để nó nằm một mình ở nhà để ra đi!

- Quả thế! - Zbyszko thốt lên.

Và họ cùng vào chỗ ông Jurand nằm. Trong phòng nóng như trong nhà tắm hơi và rất sáng, vì trong lò sưởi đang có những súc củi gỗ thông cháy rực. Linh mục Wyszoniek đang canh bên người bị nạn, ông Jurand nằm trên giường, đắp một tấm da gấu, mặt trắng nhợt, tóc bết mồ hôi, mắt nhắm nghiền. Miệng ông há hốc, ngực thở phập phồng rất khó khăn, nhưng mạnh đến nỗi khiến tấm da đắp trên người nâng lên hạ xuống theo nhịp thở.

- Ra sao rồi? - Quận chúa hỏi.

- Tôi vừa rót một bình rượu nho hâm nóng vào miệng ông ấy, - linh mục Wyszoniek đáp, - ông ấy toát được mồ hôi ra rồi.

- Ông ấy đang ngủ hay thức?

- Có lẽ không ngủ, vì ông vật vã lắm.

- Cha thử hỏi chuyện ông ấy chưa?

- Tôi đã thử hỏi, nhưng ông ấy chưa trả lời được gì, có lẽ trước khi trời sáng chưa thể nói được đâu.

- Vậy thì ta hãy chờ sáng! - Quận chúa bảo.

Linh mục Wyszoniek xin quận chúa hãy đi nghỉ một lát, nhưng bà không muốn nghe. Bao giờ trong mọi việc, bà cũng muốn được sánh ngang về phẩm hạnh Ki-tô với hoàng hậu Jadwiga quá cố, dùng công tích của mình để chuộc lại linh hồn người cha đẻ. Trong việc chăm nom người ốm cũng vậy. Bà không bỏ qua dịp nào để tỏ ra mộ đạo chân thành hơn những người ở đất nước Ki-tô giáo từ nhiều thế kỷ nay, xóa đi ấn tượng về việc bà đã ra đời tại một xứ sở ngoại đạo.

Ngoài ra, bà còn hết sức khao khát muốn được biết rõ hơn về Danusia qua miệng ông Jurand, bởi bà vẫn không yên tâm về cô gái. Bà bèn ngồi bên giường ông, cất tiếng đọc kinh nguyện, rồi sau đó khẽ thiếp đi. Vẫn chưa được khỏe, lại quá mệt sau chuyến phi ngựa suốt đêm, Zbyszko cũng làm theo bà. Và suốt một giờ cả hai ngủ say như chết, có thể ngủ hết cả ngày hôm sau nếu tiếng chuông từ khám nguyện của cung điện không đánh thức họ vào lúc rạng đông.

Tiếng chuông ấy cũng đánh thức cả ông Jurand, ông mở choàng mắt, đột ngột nhổm dậy trên giường, đưa mắt nhìn quanh, mi mắt hấp háy.

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô!… Ông thấy người ra sao? - Quận chúa hỏi.

Nhưng hẳn là ông chưa hoàn toàn tỉnh trí, bởi ông đưa mắt nhìn quận chúa như không nhận ra bà, lát sau mới kêu lên:

- Tới đây! Tới đây! Bới đống tuyết lên!

- Nhân danh Đức Chúa, ông đang ở Ciechanow đây mà! - Quận chúa lại lên tiếng.

Ông Jurand nhíu trán lại như khó nhọc lắm mới tập trung được ý nghĩ, rồi nói:

- Ở Ciechanow ư?… Con tôi đang chờ, và… cả quận công cùng quận chúa… Danusia! Danusia!

Đột nhiên ông nhắm nghiền mắt, đổ đầu xuống gối. Zbyszko và quận chúa sợ lần này ông chết mất, nhưng đúng lúc ấy ngực ông lại phập phồng hơi thở rất sâu như người đang ngủ mê.

Linh mục Wyszoniek đặt một ngón tay lên môi ra hiệu cho họ đừng làm ông thức giấc, rồi cha thì thào:

- Có thể để cho ông ấy ngủ như thế cả ngày.

- Ừ, nhưng ông ấy bảo gì thế nhỉ? - Quận chúa hỏi.

- Ngài hiệp sĩ bảo con gái đang chờ ngài ở Ciechanow. - Zbyszko đáp.

- Ông ấy đã tỉnh hẳn đâu. - Linh mục giải thích.

Chương 28

Thậm chí linh mục Wyszoniek còn sợ là sau khi tỉnh lại lần thứ hai, ông Jurand sẽ bị sốt cao và có thể hôn mê lâu. Cha hứa với quận chúa và Zbyszko sẽ báo ngay cho họ biết khi lão hiệp sĩ nói được, rồi sau khi họ rời chân, cha cũng đi nghỉ một lát. Mãi đến gần trưa ngày thứ hai của lễ giáng sinh, ông Jurand mới tỉnh, nhưng lần này tỉnh hẳn. Quận chúa và Zbyszko cùng có mặt khi ông tỉnh lại. Ông ngồi dậy trên giường, nhìn quận chúa, nhận ra bà, ông thốt lên:

- Muôn tâu lệnh bà nhân hậu… Tôi đang ở thành Ciechanow hay sao?

- Và ông bị mất cả lễ giáng sinh. - Quận chúa bảo.

- Tuyết vùi kín cả người tôi. Ai đã cứu tôi?

- Chính chàng hiệp sĩ này đây: Zbyszko trang Bogdaniec. Ông còn nhớ không, ở Kraków…

Hiệp sĩ Jurand giương con mắt lành còn lại nhìn chàng trai trẻ hồi lâu rồi nói:

- Tôi nhớ chứ… Thế Danusia đâu rồi?

- Cháu nó không đi cùng ông sao? - Quận chúa lo lắng hỏi.

- Sao nó lại đi với tôi được, khi mà tôi đang đến với nó đây thôi?

Zbyszko và quận chúa nhìn nhau, nghĩ rằng lời vừa thốt ra miệng ông Jurand là do cơn sốt nói ra, rồi quận chúa bảo:

- Lạy Chúa lòng lành, ông hãy tỉnh lại đi! Con bé không đi cùng với ông chứ?

- Con bé? Với tôi? - Ông Jurand kinh ngạc hỏi lại.

- Những người đi cùng ông đã chết hết cả, nhưng trong số đó không tìm thấy con bé. Tại sao ông để nó lại Spychow?

Hiệp sĩ hỏi lại lần nữa, nhưng lần này đã vang ngân nỗi sợ hãi trong giọng nói:

- Ở lại Spychow? Nó vẫn đang ở với lệnh bà đó chứ, muôn tâu lệnh bà nhân hậu, đâu phải ở với tôi!

- Chính ông đã phái người mang thư đến lâm cung đón nó rồi kia mà!

- Nhân danh Cha và Con! - Ông Jurand thốt lên. - Tôi không hề gửi ai đến đón cháu cả.

Quận chúa đột nhiên tái cả người.

- Sao lại thế được? - Bà thốt lên. - Ông có chắc là ông hoàn toàn tỉnh táo không đó?

- Lạy Chúa Trời nhân ái, con tôi đâu rồi? - Hiệp sĩ Jurand chồm người dậy, kêu lên.

Nghe những lời ấy, linh mục Wyszoniek vội vã bước ra khỏi phòng. Quận chúa nói tiếp:

- Ông nghe đây. Một đoàn tùy tùng vũ trang mang thư của ông đến lâm cung đón Danusia. Trong thư viết rằng ông bị một rầm nhà rơi vào người trong đám cháy… rằng ông sắp bị mù hẳn và muốn được nhìn mặt con… Bọn họ đã đón Danusia mang đi…

- Trời ơi! - Ông Jurand gào lên. - Thề có Chúa trên cao xanh, ở Spychow không hề có đám cháy nào, tôi cũng có phái ai đi đón con tôi đâu chứ!

Đúng lúc ấy linh mục Wyszoniek trở lại, mang theo bức thư, đưa cho ông Jurand và hỏi:

- Đây không phải là thư của cha linh mục của ông viết sao?

- Tôi không biết.

- Thế dấu ấn?

- Dấu ấn của tôi. Trong thư viết gì?

Linh mục Wyszoniek đọc lại bức thư, nghe xong ông Jurand đưa cả hai tay túm chặt lấy tóc, thốt lên:

- Thư giả… Con dấu giả! Đáng thương thay thân tôi! Chúng bắt mất con gái tôi rồi, chúng giết nó mất rồi!

-Ai?

- Lũ Thánh chiến!

- Lạy Chúa! Phải báo ngay cho quận công ta biết! Hãy để ngài phái ngay sứ giả đến gặp viên đại thống lĩnh! - Quận chúa kêu lên. - Lạy Chúa Giêsu lòng lành, xin Người hãy cứu giúp đứa trẻ!…

Vừa kêu lên những lời ấy, bà vừa chạy ra khỏi phòng. Hiệp sĩ Jurand nhảy phắt khỏi giường, nóng nảy khoác áo lên đôi vai khổng lồ của ông. Zbyszko ngồi nguyên như hóa đá, nhưng lát sau đôi hàm răng chàng bật ra những tiếng nghiến ken két dữ dội.

- Sao ngài biết là bọn hiệp sĩ Thánh chiến bắt tiểu thư? - Linh mục Wyszoniek hỏi.

- Thề có những khổ hình của Chúa!

- Khoan đã!… Có thể lắm! Chính bọn chúng đã đến lâm cung kêu ca về ông… Chúng muốn trả thù ông đấy mà…

- Và bọn chúng đã bắt cóc nàng! - Zbyszko đột ngột kêu lên.

Nói đoạn chàng lao ngay ra khỏi phòng, chạy đến tàu ngựa ra lệnh đóng ngựa vào xe và thắng yên cương, mà chính chàng cũng không rõ để làm gì. Chàng chỉ biết một điều: cần phải đi cứu Danusia, cứu ngay, sang tận đất Phổ, giành lại nàng khỏi những bàn tay thù nghịch, hoặc chịu chết ở đấy.

Rồi chàng trở vào phòng để báo cho ông Jurand biết khí giới và ngựa xe sắp được chuẩn bị sẵn sàng. Trong lòng chàng sục sôi cơn giận, nỗi đau và sự tiếc hận, song đồng thời chàng vẫn chưa mất hy vọng, bởi chàng nghĩ rằng cùng với hiệp sĩ khủng khiếp trang Spychow, chàng có thể làm tất cả, có thể đánh thẳng vào cả thế lực của Giáo đoàn Thánh chiến kia.

Trong phòng, ngoài ông Jurand, cha Wyszoniek và quận chúa, chàng gặp cả quận công và hiệp sĩ de Lorche cùng vị hiệp sĩ cao tuổi xứ Dlugolas, người đã được quận công mời tới để dự bàn sau khi biết chuyện, vì ông là người thông tuệ và thấu hiểu ngọn ngành bọn hiệp sĩ Thánh chiến, bởi đã từng phải ngồi tù bên chúng suốt nhiều tháng năm dài.

- Cần phải hành động thật thận trọng, để khỏi sa vào nóng vội mà làm thiệt mạng cô gái. - Hiệp sĩ xứ Dlugolas nói. - Phải kêu kiện ngay với viên đại thống lĩnh, và nếu quận công giao thư gửi cho ông ta thì tôi xin lên đường.

- Ta sẽ giao thư để ông mang đi. - Quận công bảo. - Chúng ta không thể để con bé chết, cầu Chúa và thánh giá thiêng phù hộ! Đại thống lĩnh của chúng vẫn sợ phải đánh nhau với đức vua Ba Lan, ông ta muốn lấy lòng cả ta lẫn Semka[188] em ta. Chắc chúng bắt con bé không phải theo lệnh ông ta - ông ta sẽ bảo chúng nó thả ra thôi.

188. Tên thân mật chỉ quận công Ziemowit.

- Nhưng nếu đúng là theo lệnh ông ta thì sao? - Linh mục Wyszoniek hỏi.

- Dẫu là một hiệp sĩ Thánh chiến, nhưng ông ta vẫn là người trung thực hơn nhiều kẻ khác. - Quận công đáp. - Ta nói các ngươi biết rằng lúc này, ông ta muốn hòa hiếu với ta hơn là khiến ta nổi giận. Thế lực của Jagiełło không phải chuyện đùa. Hey! Chúng cứ việc xoa mỡ lên da chúng ta đến khi còn có thể làm chuyện đó, nhưng bây giờ chúng đã thấy rằng nếu cả dân Mazury chúng ta đây hiệp lực với vua Jagiełło thì chúng toi đời…

Nhưng vị hiệp sĩ xứ Dlugolas đã lên tiếng:

- Đúng thế. Bọn hiệp sĩ Thánh chiến không bao giờ làm việc vô ích. Vì vậy, tôi nghĩ rằng chúng bắt cóc Danusia chỉ là vì muốn ngài Jurand đây phải buông gươm, rồi chúng đòi tiền chuộc mạng, hoặc đánh đổi lấy người.

Nói đoạn, ông quay sang hỏi hiệp sĩ trang Spychow:

- Trong đám tù binh của ngài giờ có tên nào không?

- Có de Bergow. - Ông Jurand đáp.

- Hắn có giá không?

- Có vẻ là có giá lắm.

Nghe thấy tên de Bergow, hiệp sĩ de Lorche hỏi chuyện, và sau khi thông tỏ ngọn ngành, chàng bảo:

- Đó chính là kẻ có họ với bá tước vùng Geldria[189], một thân chủ giàu thế lực của Giáo đoàn, thuộc một dòng họ từng có nhiều công tích với Giáo đoàn lắm.

189. Bá quốc ở phía bắc vùng Brabancja, nay là một tỉnh của Hà Lan, thủ phủ hành chính là Arnhem.

- Đúng vậy. - Hiệp sĩ xứ Dlugolas thốt lên sau khi đã dịch cho những người có mặt nghe lời chàng. - Người thuộc họ de Bergow được giữ nhiều trọng trách trong Giáo đoàn.

- Chính hai gã Danveld và de Lӧwe cũng nằng nặc đòi cứu mạng hắn đấy thôi. - Quận công bảo. - Hễ mở mồm, chúng lại đòi phải trả tự do cho de Bergow. Thề có Chúa trên trời cao, chắc chắn chính bọn chúng đã bắt cóc con bé để đổi lấy de Bergow đó.

- Vậy thì chúng sẽ phải trả tự do cho con bé chứ. - Linh mục nói.

- Nhưng tốt nhất ta cũng nên biết hiện giờ tiểu thư đang ở đâu. - Vị hiệp sĩ xứ Dlugolas nói. - Bởi nếu đại thống lĩnh hỏi ta: phải ra lệnh cho kẻ nào để trả lại tự do cho tiểu thư, thì ta biết nói thế nào?

- Ở đâu à? - Hiệp sĩ Jurand thốt lên, giọng trầm đục. - Chắc hẳn chúng không dám giữ con bé ở vùng biên ải, sợ tôi đến cứu, chắc chúng phải đưa nó về một rẻo đất xa xôi hẻo lánh nào đó ngoài cửa sông Wisla hoặc đưa ra tận biển.

Zbyszko bật dậy:

- Ta nhất định sẽ tìm được và sẽ giải thoát cho Danusia!

Quận công đột ngột bùng ra cơn giận cố nén từ nãy:

- Lũ chó đẻ cướp con bé từ lâm cung của ta, chúng làm nhục cả ta nữa, ta sẽ không tha tội cho chúng đâu, không bao giờ! Quá đủ những trò phản bội của chúng rồi! Quá đủ những trận tấn công của chúng! Thà lấy lũ ma sói làm hàng xóm còn hơn! Lần này nhất định đại thống lĩnh phải ra tay trừng phạt lũ lãnh binh lộng hành kia, trả lại tự do cho con bé, phải cử sứ thần sang xin lỗi ta mới thôi. Nếu không - ta sẽ tuyên chiến![190]

190. Nguyên văn: rozeslác wici - theo phong tục xưa, để tuyên chiến, người ta phái đi các tín sứ mang theo cành lá đan bện vào nhau, hoặc chiến thư gắn vào đầu gậy, vào vòng lá hay vòng dây thừng.

Nói đến đây, quận công đấm tay xuống bàn và thêm:

- Ô! Em ta từ Plock sẽ tham chiến với ta, cả đại quận công Witold và thế lực hùng mạnh của đức vua Jagiełło nữa! Đùa bỡn thế đủ rồi! Dẫu có là thánh hiền cũng phải hắt hơi! Ta chịu quá đủ rồi!

Mọi người đều im lặng, đợi cơn giận của quận công nguôi bớt. Quận chúa Anna Danuta vui sướng thấy quận công hết lòng vì chuyện xảy ra với Danusia, bởi bà biết rõ rằng tuy rất nhẫn, song ông cũng là người vô cùng kiên quyết, một khi đã quyết làm gì, ông không bao giờ bỏ dở trước khi đạt được điều đã định.

Tiếp đó, linh mục Wyszoniek lên tiếng.

- Trước kia, trong Giáo đoàn vốn có sự tuân phục, kỷ cương, - cha nói, - không một viên lãnh binh nào dám tự tiện hành động nếu chưa được phép của hội đồng thánh giáo và đại thống lĩnh. Cũng vì thế Đức Chúa mới giao vào tay chúng những đất nước lớn rộng nhường ấy, khiến chúng như vượt cao hẳn trên bất cứ thế lực trần gian nào khác. Nhưng bây giờ trong Giáo đoàn không còn có kỷ cương, không còn chân lý, không có lòng tin, không còn sự ngay thẳng. Không còn gì hết, chỉ có lòng tham lam và sự lật lọng, chúng như loài sói chứ không còn là giống người! Làm sao chúng vâng phục lời của đại thống lĩnh hay hội đồng thánh giáo, một khi cả lời răn của Chúa chúng cũng chẳng thèm nghe? Mỗi lãnh binh hoành hành như một vị quận công trong thành trì được giao giữ, thằng này lại giúp thằng kia làm điều ác. Ta có kêu kiện lên đại thống lĩnh thì chúng cũng chối phăng. Đại thống lĩnh có lệnh cho chúng trả lại tiểu thư, chúng cũng chẳng trả, hoặc chúng leo lẻo: “Không có cô gái ấy ở chỗ chúng tôi, chúng tôi có bắt cóc cô ấy bao giờ đâu!” Bắt chúng thề, chúng sẵn sàng thề ngay. Khi ấy chúng ta biết làm gì được?

- Làm gì ư? - Vị hiệp sĩ xứ Dlugolas thốt lên. - Ông Jurand hãy trở về trang Spychow. Nếu chúng bắt tiểu thư để lấy tiền chuộc hoặc để đánh đổi de Bergow, thế nào chúng cũng báo tin, và không báo cho ai khác ngoài ông Jurand.

- Bắt cóc tiểu thư không phải ai xa lạ, mà chính bọn hiệp sĩ đã đến lâm cung. - Linh mục nói.

- Vậy thì đại thống lĩnh sẽ đưa chúng ra tòa hoặc bắt chúng bồi thường đất cho ông Jurand.

- Đất ư? - Zbyszko thốt lên. - Đất thì cũng sẽ phải trả cho tôi trước, bởi thế nào tôi cũng thách chúng quyết đấu một phen!

Ông Jurand nhấc tay che mặt, hỏi:

- Những kẻ nào đã tới lâm cung?

- Danveld và lão già de Lӧwe, cùng hai đồng đạo khác là Gotfryd và Rotgier. - Linh mục đáp. - Bọn chúng kêu kiện, đòi quận công phải ra lệnh thả tự do cho de Bergow. Nhưng sau khi được hiệp sĩ de Fourcy cho hay rằng bọn Đức tấn công ngài trước, quận công đã mắng chúng một trận và gần như đuổi cổ chúng mà chẳng ban cho thứ gì.

- Ngươi hãy trở về trang Spychow đi, - quận công truyền, - bọn chúng sẽ nhắn tin đến đấy. Cho đến nay chúng chưa làm việc này, vì gã Danveld bị hộ vệ của chàng hiệp sĩ trẻ tuổi này bẻ gãy tay khi anh ta mang tới cho chúng lời thách đấu. Ngươi hãy trở về trang Spychow, khi nào bọn chúng đưa tin đến, hãy báo cho ta hay. Bọn chúng sẽ trả con bé cho ngươi đánh đổi lấy de Bergow, nhưng ta sẽ không thôi chuyện trả thù, bởi khi cướp con ta từ lâm cung của ta, chúng đã nhục mạ ta rồi.

Nói đến đây cơn giận của quận công lại trỗi dậy, vì quả thực bọn hiệp sĩ Thánh chiến đã khiến ngài mất hết nhẫn nại. Lát sau ngài nói thêm:

- Hey! Chúng cứ thổi, thổi mãi vào lửa, thể nào rốt cuộc chúng cũng sẽ bị cháy mất mõm cho coi!

- Chúng sẽ chối! - Linh mục Wyszoniek nhắc lại.

- Một khi chúng báo cho ngài Jurand biết là đứa trẻ đang ở trong tay chúng, chúng sẽ không thể chối cãi được đâu. - Hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas trả lời, giọng đã hơi sốt ruột - Tôi tin rằng chúng không giữ tiểu thư ở vùng biên giới, mà đúng như ngài Jurand đã nói, chúng sẽ mang tiểu thư tới những thành trì ở xa hoặc ra vùng biển hẻo lánh. Nhưng một khi đã có bằng chứng là chính chúng hành sự, chúng không thể chối cãi trước viên đại thống lĩnh được đâu.

Ông Jurand chợt cất giọng lạ lùng và kinh khủng, nhắc lại tên những gã hiệp sĩ Thánh chiến kia:

- Danveld, de Lӧwe, Gotfryd, Rotgier.

Hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas khuyên nên phái thêm những thuộc hạ thông thuộc, nhanh trí sang đất Phổ để dò xem ở thành Szczytno và Insbork có giam tiểu thư Jurandówna không, nếu không thì nàng được đưa đi đâu. Rồi quận công cầm lấy quyền trượng bước ra ngoài để ban các mệnh lệnh cần thiết, còn quận chúa quay lại, muốn dùng đôi lời tốt đẹp để cổ vũ ông Jurand.

- Ông thấy người ra sao? - Bà hỏi.

Nhưng suốt giây lâu ông chẳng trả lời, dường như không nghĩ đến câu hỏi, rồi đột nhiên ông thốt lên:

- Như thể có kẻ nào đâm sâu vào vết thương cũ của tôi vậy.

- Nhưng ông cứ vững tin vào sự nhân từ của Chúa. Danusia rồi nhất định sẽ trở về, sau khi ông trả gã de Bergow cho chúng.

- Tôi không tiếc cả máu mình với chúng.

Quận chúa ngần ngừ không hiểu có nên nói ngay cho ông biết về chuyện lễ cưới không, nhưng sau khi cân nhắc, không muốn tiếp thêm một nỗi phiền muộn mới vào những bất hạnh đã quá nặng nề của ông Jurand, bà không nói. Hơn nữa, đột nhiên bà chợt cảm thấy một nỗi lo sợ mơ hồ nào đó. “Ông ấy sẽ cùng Zbyszko đi tìm con bé, thôi cứ để Zbyszko kiếm dịp nào đó thích hợp rồi nói với ông ấy sau.” Bà tự nhủ. “Nếu nói bây giờ thì đầu óc ông ấy đến rối tung lên mất” Thế là bà nói sang chuyện khác.

- Ông cũng đừng nên trách chúng ta. - Bà bảo. - Bọn người ấy mặc sắc phục gia nhân của ông, mang thư có dấu ấn của ông nói rằng ông đang bị ốm, mắt dần dần mờ đi, muốn nhìn mặt con gái lần cuối. Làm sao chúng ta có thể chống lại, không thực hiện nguyện vọng ấy của người cha cho được?

Hiệp sĩ Jurand quỳ xuống ôm chân quận chúa.

- Tôi chẳng hờn trách ai cả, thưa lệnh bà thánh thiện.

- Ông nên luôn nhớ rằng Chúa sẽ trả con gái về cho ông, bởi mắt Người luôn dõi theo trông nom nó. Người sẽ gửi xuống cho Danusia niềm cứu rỗi, giống như trong cuộc săn vừa rồi khi con bò tót hung hãn lao thẳng vào chúng ta, Chúa Giêsu đã sai Zbyszko xông vào bảo vệ mọi người. Y suýt mất mạng, phải nằm liệt giường khá lâu, nhưng đã cứu sống được cả ta lẫn Danusia, vì thế y được quận công ban cho đai và cựa vàng hiệp sĩ. Ông thấy đấy!… Bàn tay của Chúa luôn chở che cho con trẻ! Dĩ nhiên, thương con ai chẳng xót xa. Ta cứ tưởng nó sẽ đến đây cùng ông, ta sẽ được gặp mặt nó, đứa con nuôi thương yêu nhất của ta, ai ngờ…

Giọng bà run run, lệ tuôn giàn giụa từ mắt bà, niềm tuyệt vọng kìm nén từ bấy đến giờ trong lòng ông Jurand chợt tràn dâng trong một thoáng, đột ngột và kinh hoàng như gió lốc. Đưa cả hai tay túm chặt lấy mớ tóc xõa dài của mình, ông đập đầu thình thình vào xà nhà, vừa rên rỉ vừa bật ra những lời nghẹn ngào trầm đục:

- Chúa ơi! Chúa ơi! Chúa ơi!…

Nhưng đúng lúc ấy Zbyszko đã nhảy phắt đến bên ông, lấy hết sức lắc lắc người ông, thốt lên:

- Ta hãy lên đường! Trở về ngay Spychow!…

Chương 29

- Tùy tùng của ai thế này? - Vượt qua trang Radzanow, ông Jurand hỏi khi chợt choàng tỉnh khỏi cơn trầm tư, như vừa thức giấc.

- Thưa, của cháu. - Zbyszko trả lời.

- Người của ta chết cả rồi sao?

- Cháu đã thấy xác họ ở Niedzbórz.

- Thế là không còn những người bạn cũ nữa rồi!

Zbyszko không biết nói gì, họ đi trong im lặng, đi khá nhanh bởi họ muốn trở về Spychow mau mau, hy vọng rằng sẽ được gặp sứ giả của bọn Thánh chiến. May thay, trời lại trở giá, đường đi đã được dọn sạch, nên họ có thể đi nhanh được. Lúc gần tối ông Jurand mới lại lên tiếng, hỏi về những tên tu sĩ Thánh chiến đã có mặt ở lâm cung. Zbyszko thuật lại cho ông nghe tất cả - về chuyện chúng tới kêu kiện, việc chúng ra đi, cái chết của hiệp sĩ de Fourcy, hộ vệ của chàng đã vặn gãy tay Danveld không thương xót. Và trong khi kể, chàng chợt thảng thốt nhớ đến một sự việc: sự hiện diện của mụ nữ tu nọ tại lâm cung, kẻ mang thuốc xoa liền da của Danveld tới đó. Đến chỗ nghỉ chân, chàng bèn hỏi han cả chàng trai người Séc lẫn gã Sanderus, nhưng cả hai đều không biết chuyện gì đã xảy ra với mụ. Hình như mụ cũng ra đi cùng với những kẻ đã đến đón Danusia, hoặc ra đi ngay sau họ. Đến lúc này, Zbyszko mới đoán rằng mụ có thể là kẻ được phái đến nhằm báo trước cho những tên mạo danh kia biết trong trường hợp ông Jurand có mặt ở lâm cung. Và khi ấy chúng sẽ không đóng giả làm người của trang Spychow nữa, mà chắc hẳn chúng mang theo sẵn một bức thư khác để trình lên quận chúa thay cho bức thư giả của ông Jurand. Mọi chuyện đã được xếp đặt khéo léo đến tinh ma, và chàng hiệp sĩ trẻ tới giờ mới chỉ biết bọn hiệp sĩ Thánh chiến trên bãi chiến trường, lần đầu tiên chợt nghĩ rằng để đánh nhau với chúng, nắm đấm không đủ mà cần phải có cái đầu mạnh hơn.

Ý nghĩ ấy khiến chàng thấy buồn, bởi niềm thương tiếc cùng nỗi đau trong lòng chàng đã biến thành nỗi khao khát đánh nhau và đòi trả bằng máu. Việc cứu Danusia cũng được chàng hình dung như một chuỗi những trận đánh tay đôi hoặc đông người. Ấy vậy mà bây giờ, chàng hiểu rằng rất có thể sẽ phải xích chặt lòng căm thù và niềm ham muốn được chặt đầu đám người kia lại như xích một con gấu, phải tìm những phương sách hoàn toàn mới để cứu sống và giải thoát cho Danusia. Càng nghĩ, chàng càng tiếc là lúc này không có ông chú Maćko, một người vừa can trường vừa lắm mưu mẹo. Chàng quyết định về tới Spychow sẽ phái gã Sanderus đến thành Szczytno để tìm bằng được mụ nữ tu sĩ kia, cố moi ở mụ tin tức về Danusia. Chàng tự nhủ nếu Sanderus có muốn phản bội chàng, thì gã cũng sẽ chẳng gây hại gì đáng kể, còn trong trường hợp ngược lại gã có thể giúp chàng được nhiều việc, bởi nghề của gã có thể lần mò đến bất cứ nơi nào.

Trước đó chàng muốn bàn với ông Jurand đã, nhưng chàng tạm lùi việc ấy, để đến trang Spychow hẵng hay, hơn nữa đêm đã buông màn, chàng thấy hình như ngồi trên chiếc yên cao ngất ngểu kia, ông Jurand đang thiu thiu vì quá mệt mỏi và lo lắng. Nhưng thực ra ông Jurand cúi đầu chỉ vì nỗi bất hạnh đã khiến đầu ông cúi gục. Và hẳn là ông vẫn đang nghĩ đến nỗi bất hạnh ghê gớm kia, bởi mãi sau ông chợt thốt lên:

- Thà ta chết cóng ở Niedzbórz cho rồi! Có phải chính anh đã bới ta lên không?

- Dạ, cháu cùng những người khác nữa.

- Và trong hội săn vừa rồi, chính anh đã cứu sống con ta?

- Cháu đâu có thể làm khác được!

- Bây giờ anh lại giúp ta?

Trong lòng Zbyszko chợt trào dâng tình yêu thương đối với Danusia lẫn lòng căm thù bọn Thánh chiến chuyên gây hờn oán, và chàng nhổm dậy trên yên, nói rít qua hàm răng nghiến chặt.

- Xin hiệp sĩ hãy nghe lời cháu nói đây: dù có phải dùng răng không để gặm các thành trì đất Phổ, cháu cũng sẽ gặm nát chúng ra để cứu được nàng!

Hồi lâu, im lặng bao trùm. Những lời của Zbyszko rõ ràng đã làm tỉnh thức bản tính say máu thù không kìm nổi của ông Jurand cùng với sức mạnh ghê gớm, và ông nghiến răng ken két trong bóng tối, rồi lát sau lại lần lượt điểm từng tên họ bọn Thánh chiến:

- Danveld, de Lӧwe, Rotgier, Gotfryd!

Ỏng thầm nghĩ, nếu bọn chúng muốn ông trả gã de Bergow cho chúng thì ông sẽ trả, nếu chúng bắt ông phải trả thêm tiền thì ông sẽ trả thêm, dù có phải nộp cả trang trại Spychow cũng cam, nhưng sau đó đáng thương thay cho những kẻ đã dám xúc phạm đến đứa con duy nhất của ông.

Suốt đêm, không một ai chợp mắt, sáng ra họ gần như không nhận ra nhau: vẻ mặt họ đã biến đổi ghê gớm sau đêm hôm ấy. Rốt cuộc, nỗi đau xót và sự cương quyết trả thù của Zbyszko cũng gây ấn tượng cho ông Jurand, và ông hỏi:

- Chính con ta đã lấy khăn trùm lên đầu anh, cứu anh khỏi tay thần chết - ta biết. Nhưng anh cũng mến nó chứ?

Zbyszko nhìn thẳng vào mắt ông với vẻ mặt gần như táo tợn, đáp lại:

- Nàng là vợ cháu!

Ông Jurand kìm ngay ngựa lại, nhìn Zbyszko, mắt hấp háy liên hồi và thảng thốt.

- Anh nói cái gì? - Ông hỏi lại.

- Cháu nói nàng là vợ cháu, cháu là chồng nàng.

Vị hiệp sĩ trang Spychow đưa bàn tay phải lên che mắt như bị quáng trước một tia chớp chói lòa. Nhưng sau đó chẳng nói một lời, ông thúc ngựa tiến lên đầu đoàn và phóng đi trong im lặng.

Chương 30

Đi sau lưng ông, Zbyszko không thể chịu đựng nổi, tự nhủ thầm trong dạ: “Thà ông ấy nổ bùng cơn giận còn hơn cứ găm mãi trong lòng!” Chàng bèn thúc ngựa lên đi cạnh ông, chạm bàn đạp vào bàn đạp của ông, lên tiếng:

- Xin ngài hãy nghe cháu kể chuyện đã xảy ra thế nào. Điều mà Danusia đã làm vì cháu hồi ở Kraków thì ngài biết rồi, nhưng ngài không biết rằng khi quay về trang Bogdaniec, người ta định gả cô Jagienka, con gái trang chủ Zych trang Zgorzelice cho cháu. Thúc phụ cháu, hiệp sĩ Maćko, muốn thế. Thân phụ nàng, hiệp sĩ Zych, cũng muốn thế. Và cả cha tu viện trưởng có họ với cháu, một phú hộ, cũng muốn vậy… Nhưng kể dài dòng mà làm gì? Cô ấy tốt bụng và chân thực, của hồi môn cũng xứng đáng. Nhưng không thể như thế được! Cháu thương Jagienka, nhưng còn thương Danusia hơn nhiều. Thế là cháu bèn lên đường tìm đến Mazowsze với nàng, bởi xin thú thực cùng ngài - cháu không thể sống thiếu nàng lâu hơn nữa. Xin ngài hãy nhớ lại xem chính ngài cũng đã từng yêu thương vợ mình đến chừng nào! Ngài hãy nhớ lại xem! Và chắc là ngài sẽ không lấy làm lạ!

Đến đây, Zbyszko dừng lại chờ ông Jurand thốt ra dù chỉ một lời, nhưng ông vẫn im lặng, chàng bèn nói tiếp:

- Hồi ở lâm cung, Chúa đã ban cho cháu diễm phúc được cứu sống cả quận chúa lẫn Danusia khỏi bị bò rừng húc trong hội săn. Quận chúa bèn bảo ngay: “Giờ thì hẳn ông Jurand không phản đối nữa, bởi vì còn cách nào khác trả nghĩa một hành động như thế này chăng?” Nhưng lúc ấy, chưa được sự cho phép của thân phụ nàng là ngài, cháu vẫn chưa thể dám mạo muội xin cưới. Mà thực ra cũng không thể cưới được, bởi vì con vật hung tợn ấy đã húc cháu đến suýt mất mạng. Rồi sau đó, ngài biết đấy, những người kia tới đón Danusia, để đưa nàng về Spychow, trong khi cháu vẫn đang nằm liệt giường, cháu nghĩ rằng thế là sẽ không bao giờ được gặp lại nàng nữa. Cháu cứ tưởng ngài đón nàng về Spychow để gả cho một người nào khác. Hồi ở Kraków, ngài đã không chấp nhận cháu kia mà… Cháu cứ nghĩ là mình sẽ chết Hey! Lạy Chúa hùng mạnh, cái đêm hôm ấy mới ghê gớm làm sao! Không có gì khác ngoài buồn lo, không có gì hết ngoài nuối tiếc. Cháu nghĩ là nếu nàng ra đi, mặt trời sẽ không mọc nữa. Xin ngài hãy hiểu cho tình yêu của con người, nỗi đau của con người…

Rung lên một thoáng trong giọng nói nức nở của Zbyszko, nhưng vốn có một trái tim can trường, chàng nén lòng nói tiếp:

- Bọn người kia đến đón nàng vào buổi chiều tối, định đem nàng đi ngay nhưng quận chúa bắt chúng phải chờ đến sáng. Và khi ấy, Đức Chúa Giêsu ban cho cháu ý nghĩ cầu xin quận chúa ban Danusia cho. Cháu nghĩ rằng nếu phải chết thì dẫu sao vẫn có được một niềm an ủi. Ngài hãy nghĩ thử xem, nàng sắp phải ra đi, cháu nằm lại cận kề cái chết Không còn thời gian để cầu xin ngài cho phép nữa. Quận công cũng không có mặt ở lâm cung, quận chúa đâm phân vân, nghiêng ngả giữa hai bên, bởi bà không biết hỏi ý kiến ai. Nhưng rồi cuối cùng, cùng với linh mục Wyszoniek, bà thương tình đồng ý cho linh mục làm phép cưới cho cháu… Sức mạnh của Chúa, quyền lực của Chúa…

Ông Jurand khô khốc ngắt lời chàng:

- Và sự trừng phạt của Chúa.

- Nhưng trừng phạt về chuyện gì chứ ạ? - Zbyszko hỏi. - Ngài cứ thử nghĩ mà xem, bọn chúng đến đón nàng đi trước khi làm phép cưới, dù có cưới hay không thì chúng cũng đem nàng đi mất kia mà.

Nhưng ông Jurand lại lặng câm chẳng nói gì nữa, cứ thúc ngựa đi, âm thầm, u ám, mặt như hóa đá, khiến cho Zbyszko vừa cảm thấy lòng nhẹ nhõm khi nói ra điều vẫn phải giữ kín trong lòng, lúc này lại đâm e sợ. Chàng thầm tự nhủ, mỗi lúc một lo ngại hơn, rằng vị hiệp sĩ cao tuổi kia sẽ mãi mãi căm giận chàng và kể từ đây, họ sẽ là hai người xa lạ thù hằn nhau.

Chàng chợt thấy lòng rã rời. Chưa bao giờ, kể từ ngày rời Bogdaniec, chàng thấy khổ đến thế. Lúc này đây, chàng thấy không còn chút hy vọng nào chiếm được lòng ông Jurand nữa, và tệ hại hơn, không còn chút hy vọng gì cứu thoát được Danusia. Mọi sự đều chẳng ích gì, tương lai sẽ chỉ toàn tai ương, bất hạnh càng ngày càng tệ hại giáng xuống đầu chàng mà thôi. Nhưng sự ngã lòng ấy chẳng kéo dài lâu, hay nói đúng hơn, do bản tính của chàng, chẳng mấy chốc nó biến thành cơn giận, ý muốn gây gổ và đánh nhau. “Ông ấy không muốn hòa thuận,” chàng tự nhủ khi nghĩ về ông Jurand, “thì bất hòa cũng được! Ông ấy muốn gì thì nên thế!” Và chàng sẵn sàng đương đầu với chính hiệp sĩ Jurand. Chàng chợt khát khao được đánh nhau ngay lập tức với ai đó, vì bất cứ chuyện gì, làm bất kỳ việc gì giải thoát cho nỗi tiếc hận, cay đắng và căm giận, để tìm được sự khuây khỏa.

Lúc ấy, cả đoàn rẽ vào một tửu điếm ở ngã ba đường được gọi là Swietlik, nơi ông Jurand thường cho người và ngựa dừng chân nghỉ lại những khi từ cung điện quận công trở về Spychow. Lần này, bất giác ông cũng làm như thế. Lát sau, ông và Zbyszko cùng có mặt trong một buồng riêng. Đột nhiên, ông Jurand đứng sững trước mặt hiệp sĩ trẻ, nhìn chằm chặp vào mắt chàng và hỏi:

- Có đúng là vì con ta mà anh lang bạt đến tận đây không?

Chàng trả lời gần như ngang ngạnh:

- Ngài nghĩ là tôi sẽ chối chăng?

Rồi chàng cũng nhìn thẳng vào mắt ông Jurand, sẵn sàng bùng lên một cơn giận chống lại cơn giận của ông. Nhưng trên nét mặt người chiến sĩ cao tuổi ấy không hề có vẻ gì căng thẳng, chỉ biểu lộ nỗi buồn vô hạn độ.

- Và anh đã cứu sống con ta? - Lát sau ông lại hỏi. - Rồi chính anh đã bới tuyết cứu ta?…

Zbyszko nhìn ông kinh ngạc, sợ rằng ông đã quẫn trí, bởi ông Jurand lặp lại nguyên những câu mà ông vừa hỏi chàng lúc nãy.

- Ngài hãy ngồi xuống đây, - chàng thốt lên, - bởi cháu thấy hình như ngài đang mệt.

Nhưng ông Jurand đã đưa hai tay ra đặt lên vai Zbyszko, rồi đột nhiên ông lấy hết sức ghì chàng vào ngực. Thoát khỏi cơn thảng thốt trong một thoáng, chàng cũng ôm ngang người ông, và họ cứ ôm ghì nhau như thế, rất lâu, bởi họ đã được nối kết với nhau bằng một nỗi đau xót chung, một niềm bất hạnh chung.

Khi họ rời nhau ra, Zbyszko quỳ xuống ôm hôn đầu gối của vị hiệp sĩ già, rồi nước mắt chan hòa, tới tấp hôn tay ông.

- Ngài sẽ không phản đối cháu nữa chứ? - Chàng hỏi.

Hiệp sĩ Jurand đáp:

- Ta đã từng phản đối anh, bởi trong linh hồn ta đã dâng hiến con bé cho Đức Chúa.

- Ngài đã hiến dâng nàng cho Chúa, Chúa lại ban cho cháu. Đó là ý muốn của Chúa!

- Ý muốn của Người! - Ông Jurand nói. - Nhưng bây giờ, chúng ta cần cả lòng nhân từ của Người nữa.

- Đức Chúa còn sẽ giúp ai, nếu không giúp một người cha đang đi tìm con, nếu không giúp một người chồng đang đi kiếm vợ? Chúa chẳng bao giờ giúp bọn kẻ cướp đâu.

- Thế mà chúng nó vẫn cướp được con bé. - Ông Jurand nói.

- Vậy ngài hãy trả de Bergow cho chúng.

- Ta sẽ trả hết tất cả những gì chúng muốn.

Ý nghĩ về bọn Thánh chiến lại đánh thức trong ông niềm thù hận cũ, thiêu đốt như ngọn lửa. Lát sau, ông nói thêm qua hàm ràng nghiến chặt:

- Và ta sẽ trả thêm cả những gì chúng không muốn nữa kia!

- Cháu cũng không đội trời chung với chúng! - Zbyszko nói. - Còn bây giờ, ta cần phải về ngay Spychow đã.

Cả hai đốc thúc gia nhân thắng ngựa. Và sau khi ngựa đã được cho ăn ngũ cốc, người đã được sưởi ấm đôi chút trong nhà, họ liền lên đường đi tiếp, dẫu ngoài trời bóng tối đã buông. Vì đường hẵng còn xa, đêm lại rất giá buốt, nên ông Jurand và Zbyszko - những người chưa hoàn toàn lấy lại sức - phải ngồi trên xe trượt. Zbyszko kể cho ông nghe về ông chú chàng là hiệp sĩ Maćko, người mà lòng chàng hằng nhớ, tiếc là chú không có mặt nơi đây, bởi nếu không ông có thể góp cả lòng can trường lẫn sự tinh khôn - điều còn cần hơn cả sự can trường, trong cuộc chiến với những kẻ thù như bọn Thánh chiến. Sau cùng, chàng ngoảnh sang ông Jurand, hỏi:

- Ngài có khôn khéo được không?… Chứ cháu thì không hiểu sao không tài nào khéo được.

- Ta cũng không. - Ông Jurand đáp. - Ta không đánh nhau với chúng bằng mưu mẹo, mà bằng cánh tay này, bằng nổi đau vò xé lòng ta.

- Cháu hiểu rồi. - Chàng hiệp sĩ trẻ nói. - Cháu hiểu được điều đó, vì cháu đã yêu thương Danusia mà nàng lại bị chúng bắt đi. Nếu như, xin Chúa hãy che chở…

Chàng không nói hết câu, vì chỉ chớm nghĩ tới điều đó thôi, chàng đã cảm thấy như trong lồng ngực mình không còn là trái tim người nữa, mà là tim lang sói. Hồi lâu, họ im lặng đi trên con đường trắng xóa rải ánh bạc của vầng trăng, rồi ông Jurand lên tiếng nhu thể đang nói với riêng mình:

- Nếu chúng nó có lý do gì để thù hận ta thì đâu có gì để nói! Nhưng, lạy Chúa lòng lành! Chúng đâu có lý gì… Ta đánh nhau với chúng trên chiến trường, khi ta tham gia đoàn sứ giả của quận công ta đến gặp đại quận công Witold, còn ở đây ta đối xử với chúng như láng giềng kia mà… Bartosz Nałęcz đã từng bắt gọn bốn mươi hiệp sĩ định đi đến với bọn chúng, xích tay chân, giam xuống hầm ngục Kozmina. Bọn Thánh chiến đã phải đổ ra hàng nửa xe tiền để chuộc mạng chúng. Còn ta, khi gặp một hiệp khách người Đức muốn đến với bọn Thánh chiến, vượt bãi lầy đến trang ấp của ta, ta đã tiếp đón ông ta như hiệp sĩ, và đưa đến cho chúng. Bọn Thánh chiến cũng đã nhiều lần vượt qua bãi lầy đến thăm ta. Hồi bấy giờ ta đâu đã nặng tay với chúng, thế mà chúng nỡ đối xử với ta bằng những việc mà ngay cả bây giờ ta cũng không nỡ đối xử với kẻ thù ghê gớm nhất..

Những hồi ức kinh khủng mỗi lúc một khiến ông thêm xúc động, tiếng ông nghẹn ngào hồi lâu trong ngực, rồi ông thốt lên, nghe như xen cả tiếng rên rỉ:

- Ta chỉ có mỗi một con cừu đó thôi, như chỉ có mỗi một trái tim trong ngực, thế mà bọn chúng dám lấy dây thừng trói lại như trói chó, khiến nàng phải chết nghẹt thở trong vòng dây thừng của chúng… Giờ lại đem con gái ta… Ôi! Chúa ơi! Chúa ơi!…

Rồi lại câm lặng. Zbyszko ngước khuôn mặt trai trẻ, thảng thốt ngạc nhiên nhìn vầng trăng, rồi nhìn ông Jurand và hỏi:

- Cha ơi!… Chúng sẽ được lợi lộc bao nhiêu trên tình yêu của con người chứ không phải trên hằn thù kiếm chác. Tại sao chúng lại gây ra bấy nhiêu nỗi thống khổ cho mọi dân tộc, cho mọi con người như thế, thưa cha?

Ông Jurand chỉ xòe hai bàn tay tuyệt vọng, thốt lên những tiếng trầm đục nghẹn ngào:

- Ta không biết…

Zbyszko suy ngẫm hồi lâu về câu hỏi của chính chàng, nhưng lát sau tâm trí chàng quay trở lại với ông Jurand.

- Người ta bảo rằng cha đã trả thù xứng đáng. - Chàng nói.

Lần này, ông Jurand cố bóp nghẹt nỗi đau đớn trong lòng, định thần lại và lên tiếng:

- Bởi ta đã thề sẽ trả thù chúng!… Ta đã nguyền với Chúa rằng nếu Người giúp ta trả được thù kia, ta sẽ dâng hiến cho Người đứa con gái duy nhất của ta, người thân yêu duy nhất ta còn lại. Cũng vì thế mà ta đã phản đối anh. Nhưng giờ ta không rõ ý chí hay cơn giận của Người đã xui khiến Người làm việc đó.

- Không phải, thưa cha! - Zbyszko nói. - Con đã thưa với cha là dù không có phép cưới, lũ chó cũng vẫn bắt cóc Danusia kia mà. Chúa đã đón nhận ý muốn của cha, rồi ban Danusia cho con, bởi nếu không có ý chí của Người thì con đâu thể thực hiện điều đó.

- Bất kỳ tội lỗi nào cũng đều là ngược với ý Chúa.

- Tội thì có tội thật, nhưng không phải là lẽ thiêng. Lẽ thiêng là việc của Chúa.

- Thì cũng vì vậy mới không còn cách nào khác.

- Ơn Chúa đã ban cho để không còn cách nào! Xin cha cũng chớ nên quở con việc ấy nữa, bởi bây giờ sẽ chẳng ai giúp cha chống lại lũ kẻ cướp ấy đâu. Rồi cha sẽ thấy! Về chuyện Danusia, con sẽ trả nợ chúng theo cách của con, nhưng nếu một đứa nào còn sống trong số những đứa đã bắt người vợ quá cố của cha, xin cha hãy để nó cho con, rồi cha sẽ thấy!

Nhưng ông Jurand lắc đầu.

- Không, - ông u ẩn nói, - trong bọn chúng không kẻ nào còn sống…

Suốt hồi lâu, chỉ nghe tiếng ngựa thở và tiếng vó trầm đục của lũ ngựa gõ xuống mặt đường đã có nhiều người đi qua.

- Một đêm, - ông Jurand nói tiếp, - ta nghe có tiếng nói như từ trong tường phát ra: “Trả thù thế là đủ!” Nhưng ta không chịu nghe, bởi đó không phải tiếng vợ ta.

- Thế thì đó là tiếng của ai? - Zbyszko lo lắng hỏi.

- Không rõ. Ở Spychow thường có chuyện có ai đó từ trong tường lên tiếng nói, khi thì rên rỉ, bởi rất nhiều kẻ bị giam dưới hầm đã chết.

- Thế cha xứ bảo cha thế nào?

- Cha xứ làm lễ ban phước cho tòa gia trạch và cũng bảo rằng không nên giữ lòng thù hận nữa. Nhưng đâu thể được. Ta đã trở nên quá nặng tay với chúng và về sau chính chúng lại muốn trả thù ta. Chúng giăng bẫy và thách đấu… Bây giờ cũng thế. Chính Majneger và de Bergow đã thách ta đấu trước đấy chứ!

- Có bao giờ cha nhận tiền chuộc không?

- Không bao giờ. Trong số những kẻ bị ta tóm cổ, de Bergow sẽ là đứa đầu tiên còn sống mà thoát khỏi tay ta.

Câu chuyện bị ngắt quãng, bởi họ vừa rẽ từ đường quan lộ rộng rãi vào một con đường hẹp hơn, theo đó họ đi mãi, chạy quanh co, đôi khi xuyên qua những khoảng rừng phủ đầy gò tuyết khó lòng vượt qua. Về mùa xuân hay vụ mưa mùa hạ, chắc con đường này không thể có ai lui tới.

- Có phải sắp về đến trang Spychow rồi không ạ? - Zbyszko hỏi.

- Phải. - Ông Jurand đáp. - Còn phải qua một khoảng rừng rộng, tiếp đó là những đầm lầy, trang trại của ta nằm chính giữa… Bên kia đầm lầy là đồng cỏ và ruộng khô, nhưng muốn vào được thành trang thì chỉ có thể đi theo con đê độc đạo. Nhiều lần bọn Đức đã định xông tới, nhưng không tài nào vào nổi, và biết bao xương cốt chúng đang phơi mục trên những bờ rừng.

- Cũng chẳng dễ mà tìm đúng đường đi. - Zbyszko thốt lên. - Nếu bọn Thánh chiến cử người mang thư đến, làm sao chúng tìm được đường?

- Chúng đã nhiều lần gửi thư đến rồi, chúng có những kẻ thuộc đường.

- Mong sao ta gặp chúng ở Spychow! - Zbyszko thốt lên.

Điều mong ước ấy thành sự thực sớm hơn chàng hiệp sĩ trẻ nghĩ, bởi vừa từ rừng ra đến một vùng trống trải, nơi có trang ấp Spychow nằm giữa những bãi lầy, họ trông thấy phía trước hai người cưỡi ngựa đi bên một chiếc xe trượt thấp, trong đó nổi lên ba hình người tối thẫm.

Đêm rất sáng, nên cả toán người ngựa kia nổi rõ trên nền tuyết trắng phau. Cả ông Jurand lẫn Zbyszko đều thấy tim đập dồn dập khi trông thấy toán người kia, bởi lẽ còn ai nữa có thể đến trang Spychow lúc đêm hôm thế này, nếu không phải sứ giả của bọn Thánh chiến?

Zbyszko ra lệnh cho người xà ích phóng xe nhanh hơn, lát sau họ đã tới gần, khiến những kẻ kia nghe thấy. Hai tên cưỡi ngựa - chắc là những kẻ canh phòng cho chiếc xe trượt - liền quay lại phía họ, tháo nỏ ra khỏi vai, thét lớn:

- Wer da?[191]

191. Nguyên văn tiếng Đức: Ai đấy?

- Bọn Đức! - Ông Jurand thì thào bảo, rồi lớn tiếng hỏi. - Quyền của ta là hỏi, các ngươi chỉ có quyền trả lời! Các ngươi là ai?

- Khách bộ hành.

- Khách bộ hành gì?

- Hành hương.

- Từ đâu lại?

- Từ thành Szczytno.

- Chính chúng nó! - Ông Jurand lại thì thào.

Lúc ấy hai chiếc xe trượt đã đi song song với nhau, đồng thời phía trước chợt hiện ra sáu người cưỡi ngựa. Đó là đội tuần phòng của trang Spychow, đêm ngày canh giữ con đập dẫn vào thành trang. Bên các kỵ sĩ là những con chó to khủng khiếp, nom chẳng khác gì chó sói.

Nhận ra ông Jurand, những người lính canh hò reo đón chào ông, nhưng trong những tiếng kêu đó cũng toát lên nỗi ngạc nhiên tại sao ông chủ lại trở về sớm và đột ngột như thế. Còn ông hoàn toàn chỉ quan tâm tới những kẻ làm nhiệm vụ sứ giả, lại quay sang hỏi chúng:

- Các ngươi đi đâu?

- Đến trang Spychow.

- Các ngươi muốn gì ở đó?

- Chúng tôi chỉ có thể nói với trang chủ mà thôi.

Ông Jurand đã định thốt lên: “Ta là trang chủ Spychow đây!” Nhưng ông kịp kìm lại, hiểu rằng câu chuyện không thể trao đổi khi có mặt đông người. Khi hỏi thêm xem bọn chúng có mang theo thư từ gì không, và biết chúng được ra lệnh trao đổi chỉ toàn bằng miệng, ông bèn bảo chạy hết tốc lực về trang. Cũng nóng lòng muốn được biết tin Danusia, Zbyszko cũng không lưu tâm đến chuyện gì khác. Chàng thấy sốt ruột khi quân canh phòng còn chắn đường họ hai lần nữa trên con đập dẫn vào thành trang, chàng thấy sốt ruột khi chờ người ta hạ cầu rút bắc qua hào, và bên kia hào, trên tường thành là những hàng cọc khổng lồ, đầu vót nhọn. Mặc dầu đã bao lần chàng háo hức muốn được ngắm nhìn tòa thành trang nổi tiếng dữ này, thành trang mà chỉ nhắc đến thôi bọn giặc Đức đã vội làm dấu thánh - vậy mà lúc này, chàng chẳng còn thấy gì khác ngoài toán sứ giả của bọn hiệp sĩ Thánh chiến, những kẻ sẽ cho chàng biết Danusia đang ở đâu, bao giờ thì nàng được trả tự do. Chàng cũng không hề ngờ rằng chỉ lát nữa đây thôi, chàng sẽ bị thất vọng đớn đau.

Ngoài những kỵ mã được phái đi hộ vệ và những người đánh xe, toán sứ giả từ thành Szczytno gồm hai người: một chính là nữ tu sĩ đã từng mang thuốc xoa đến lâm cung cho Zbyszko, người kia là một khách hành hương trẻ. Zbyszko không nhận ra người đàn bà, bởi hồi ở lâm cung chàng chưa hề trông thấy mặt mụ; còn gã hành hương thì chàng cảm thấy ngay là một tên hộ vệ giả trang. Ông Jurand đưa ngay hai người vào một căn phòng ở góc thành trang, và ông đứng sừng sững trước mặt chúng, cao lớn, khủng khiếp trong ánh lửa bập bùng rọi ra từ ngọn lửa đang cháy trong lò sưởi.

- Con ta đâu? - Ông hỏi.

Hai sứ giả hoảng hồn khi đứng đối mặt với người đàn ông dữ tợn nọ. Gã hành hương dẫu mặt có vẻ ngang ngạnh, nhưng vẫn run như cầy sấy, còn đôi chân của mụ nữ tu cũng lẩy bẩy chẳng kém. Ánh mắt của mụ chuyển từ ông Jurand sang Zbyszko, rồi sang cái sọ trọc lóc hói bóng của linh mục Kaleb, để rồi quay lại ông Jurand, dường như mụ muốn hỏi hai người đứng đây làm gì.

- Thưa hiệp sĩ, - mãi sau mụ mới lên tiếng, - chúng tôi không biết ngài định hỏi gì, nhưng quả thực chúng tôi được cử đến đây về một việc rất quan trọng. Tuy nhiên, người phái chúng tôi đến đây đã ra lệnh rất rõ rằng câu chuyện giữa chúng tôi với ngài nhất thiết phải được diễn ra khi không có mặt một kẻ nào khác.

- Ta không có điều gì phải giữ bí mật với những người này! - Ông Jurand bảo.

- Nhưng chúng tôi lại có, thưa hiệp sĩ. - Mụ đàn bà nói. - Nếu ngài cứ ra lệnh cho họ ở lại đây, thì chúng tôi không có điều gì khác hơn là xin ngài cho phép chúng tôi ngày mai lên đường sớm.

Cơn giận dữ hiện ra trên nét mặt vốn không quen với sự trái ý của ông Jurand. Hàng ria mép phai màu của ông nhấp nháy dữ tợn hồi lâu, nhưng nghĩ rằng đây là việc liên quan tới Danusia, nên ông cố kìm lòng. Chỉ muốn câu chuyện nhanh chóng được bắt đầu, và tin chắc là trước sau ông Jurand cũng sẽ kể lại hết với mình, Zbyszko bèn nói:

- Nếu đã vậy thì xin các vị cứ ở lại với nhau.

Rồi chàng cùng linh mục Kaleb bước ra ngoài. Chàng vừa đặt chân tới chính sảnh, nơi treo các thứ khiên và binh khí do ông Jurand cướp được, thì hộ vệ Glowacz liền chạy đến bên chàng.

- Thưa chủ nhân, - chàng trai thốt lên, - chính là mụ đó.

- Mụ nào?

- Chính con mụ mang thuốc xoa Hercynski từ chỗ bọn Thánh chiến đến cho chủ nhân. Tôi nhận ra mụ ta ngay, cả gã Sanderus cũng thế. Lần trước mụ đến lâm cung chắc là để do thám, bây giờ hẳn mụ biết rõ tiểu thư đang ở đâu.

- Rồi chúng ta cũng sẽ biết - Zbyszko thốt lên. - Vậy hẳn các ngươi cũng biết mặt gã hành hương kia chứ?

- Không, thưa chủ nhân. - Gã Sanderus đáp. - Nhưng xin ngài chớ có mua các thứ đồ giải tội của hắn đấy, bởi hắn là đồ hành hương giả mạo. Cứ dùng khảo hình đè hắn ra mà nện, ta sẽ moi được khối điều đấy.

- Khoan đã! - Zbyszko bảo.

Trong khi đó, trong căn buồng ở góc trang, khi cửa ra vào vừa khép lại sau lưng Zbyszko và linh mục Kaleb, mụ nữ tu đã nhanh nhẹn dịch lại gần ông Jurand, thì thầm:

- Con gái của ngài đã bị bọn cướp bắt đi.

- Bọn cướp mang thập giá ngoài áo choàng?

- Không. Nhưng Chúa đã gia ơn cho các anh em đồng đạo để họ giải thoát được cho tiểu thư, hiện giờ tiểu thư đang ở chỗ họ.

- Ở đâu, ta hỏi đấy?

- Dưới sự che chở của đồng đạo Szomberg thánh thiện. - Mụ đàn bà chắp hai tay lên ngực, cúi đầu đầy nhún nhường đáp.

Nghe cái tên của gã đồ tể đã bóp chết những đứa trẻ con đại quận công Witold, ông Jurand tái mặt. Lát sau, ông lặng lẽ ngồi xuống ghế dài, nhắm nghiền mắt, đưa tay gạt những giọt mồ hôi lạnh đọng đầm đìa trên trán.

Trông thấy thế, tuy nãy giờ không kìm nổi sự run sợ, bây giờ gã hành hương liền chống nạnh, ngồi chễm chệ trên ghế, duỗi chân ra thoải mái, nhìn ông Jurand bằng ánh mắt đầy khinh khi và ngạo mạn.

Im lặng nặng nề kéo dài.

- Cả đồng đạo Markwart cũng đang giúp đồng đạo Szomberg coi sóc tiểu thư. - Mụ đàn bà lại lên tiếng. - Sự coi sóc đó hết sức cẩn trọng, không thể xảy ra điều gì không hay cho tiểu thư.

- Ta phải làm gì để họ trả con gái cho ta? - Ông Jurand hỏi.

- Hãy chịu tuân phục Giáo đoàn! - Gã hành hương ngạo mạn lên tiếng.

Nghe những lời ấy, ông Jurand đứng phắt dậy, bước lại gần gã, khom lưng xuống, thốt lên bằng giọng cố nén nhưng vẫn rất khủng khiếp:

- Câm!…

Gã hành hương lại hoảng hồn lần nữa. Gã hiểu ra rằng mình có thể đe dọa, có thể nói điều gì đó để kiềm chế và bẻ gãy ý chí của ông Jurand, nhưng sợ rằng trước khi nói được thành lời thì đã có chuyện khủng khiếp xảy ra với chính gã. Vì thế gã câm nín, mắt tròn xoe, như đã bị hóa đá vì quá khiếp hãi, mắt dán chặt vào vẻ mặt kinh khủng của vị chúa tể trang Spychow, và gã cứ ngồi bất động, chỉ có chiếc cằm là bắt đầu run lên lẩy bẩy.

Ông Jurand quay lại mụ nữ tu sĩ:

- Các ngươi có mang theo thư không?

- Không, thưa ngài. Chúng tôi không có thư. Những gì cần nói, người ta bảo chúng tôi chỉ nói bằng lời.

- Vậy thì các ngươi nói đi!

Mụ nói lại một lần nữa, như thể muốn bắt ông Jurand phải ghi nhớ thật kỹ trong đầu:

- Đồng đạo Szomberg và đồng đạo Markwart hiện đang coi sóc tiểu thư, vì vậy, xin ngài hãy kìm cơn giận dữ… Sẽ không có điều gì không lành xảy ra đâu, dẫu rằng suốt bao năm ròng rã ngài đã xúc phạm nặng nề đến Giáo đoàn, nhưng các đồng đạo vẫn muốn đem điều lành đáp lại sự dữ, nếu ngài vui lòng thực hiện những điều họ đòi hỏi.

- Họ muốn gì?

- Họ muốn ngài phải thả hiệp sĩ de Bergow.

Ông Jurand thở ra một hơi dài.

- Ta sẽ trả de Bergow cho họ. - Ông bảo.

- Và cả những tù binh khác mà ngài đang giam ở Spychow.

- Có hai hộ vệ của Majneger và de Bergow, không kể các gia nhân của chúng.

- Ngài sẽ phải thả hết họ ra và đền bù vì đã giam giữ họ.

- Xin Chúa đừng bắt ta phải mặc cả để cứu con ta.

- Các đồng đạo thánh thiện cũng nghĩ như thế. - Mụ tu sĩ nói tiếp. - Nhưng đó chưa phải là tất cả những điều tôi có nhiệm vụ phải nói với ngài. Con gái của ngài bị một bọn người, chắc chắn là lũ ăn cướp bắt cóc, ắt hẳn chúng định đòi ngài phải nộp một khoản tiền chuộc lớn lao… Đức Chúa đã ban cho các đồng đạo chúng tôi ân sủng cứu được tiểu thư, bây giờ họ không hề đòi hỏi điều gì khác hơn là ngài phải trả lại tự do cho người bạn đồng thời là vị khách của họ. Nhưng các đồng đạo biết rằng - mà chắc cả ngài cũng biết - ở đất nước này, người ta căm thù họ thế nào, người ta xét đoán một cách bất công thế nào những hành động thánh thiện nhất của họ. Vì thế, các đồng đạo tin chắc rằng nếu mọi người ở đây biết tin con gái ngài hiện đang ở trong tay họ thì ắt hẳn người ta sẽ nghĩ ngay ràng chính họ đã bắt cóc tiểu thư, và sẽ lên án họ vì hành động đầy phẩm hạnh kia… Ồ, vâng, đúng thế! Loại người xấu xa và hằn học chốn đây đã bao lần đền ơn trả nghĩa họ theo cung cách như thế khiến áng vinh quang của Giáo đoàn thánh thiện chúng tôi phải gánh chịu điều tiếng nặng nề vô chừng. Vì thế, bắt buộc các đồng đạo chúng tôi phải đặt thêm một điều kiện nhỏ nữa để giữ gìn cho thanh danh ấy, là chính ngài sẽ phải tuyên bố với vị quận công của vùng đất này, với giới hiệp sĩ dữ dằn nơi đây một điều - mà điều ấy hoàn toàn đúng sự thực - là không phải các tu sĩ của Giáo đoàn Thánh chiến, mà chính bọn cướp đã bắt cóc con gái ngài và ngài đã phải chuộc lại con từ tay bọn cướp.

- Đúng là bọn cướp đã bắt cóc con gái ta và ta phải chuộc lạ nó từ tay bọn cướp… - Ông Jurand thốt lên.

- Ngài không được phép nói khác với bất kỳ ai, bởi vì nếu chỉ cần một người nào khác biết được chuyện ngài đã thương lượng với các đồng đạo, chỉ cần có một kẻ nào hoặc một lời kêu kiện nào đó trình lên đại thống lĩnh hay hội đồng thánh giáo của Giáo đoàn - thì ắt sẽ nảy sinh những khó khăn mà khó lường hết hậu quả…

Trên mặt ông Jurand hiện ra vẻ lo ngại. Thoạt tiên, ông thấy cũng là điều dễ hiểu khi các viên lãnh binh kia đòi phải giữ kín câu chuyện vì sợ trách nhiệm và e tiếng xấu, nhưng bây giờ ông đâm ngờ vực, rằng có thể có một nguyên do nào khác nữa, mà vì không rõ đó là nguyên do gì nên ông đâm lo sợ, nỗi lo sợ thường xuất hiện ngay cả ở những con người dũng cảm nhất, khi mối nguy hiểm không phải de dọa chính họ mà de dọa những người gần gũi và thân yêu của họ.

Ông quyết định sẽ cố tìm hiểu thêm đôi điều ở mụ nữ gia nhân của Giáo đoàn.

- Các ngài lãnh binh muốn giữ bí mật, - ông bảo, - nhưng bí mật sao được khi mà ta thả de Bergow và những kẻ khác để đánh đổi lấy con gái ta?

- Ngài sẽ nói rằng ngài thu tiền chuộc mạng de Bergow để trả cho bọn cướp.

- Người ta chẳng tin đâu, bởi ta chưa bao giờ nhận tiền chuộc mạng cả. - Ông Jurand âu sầu nói.

- Bởi chưa bao giờ ngài phải lo cho tính mạng của con đẻ mình. - Mụ thuộc hạ của Giáo đoàn trả miếng, giọng như rít lên.

Rồi tiếp theo lại là sự im lặng. Sau đó, gã hành hương, suốt từ nãy đến giờ đã hơi lấy lại tinh thần và nghĩ rằng hẳn bây giờ ông Jurand đã chịu nín nhịn hơn trước, bèn lên tiếng:

- Đó là ý muốn của đồng đạo Szomberg và Markwart.

Mụ nữ tu nói tiếp:

- Ngài sẽ nói rằng người hành hương cùng đi với tôi đây mang tới cho ngài tiền chuộc mạng, chúng tôi sẽ rời khỏi đây cùng với hiệp sĩ de Bergow cao quý và những tù binh khác.

- Sao lại thế? - Ông Jurand nhíu mày, thốt lên. - Các ngươi nghĩ ta sẽ trả tù binh trước khi các ngươi trả lại con cho ta sao?

- Vậy thì ngài có thể làm cách khác cũng được. Ngài có thể đích thân tới thành Szczytno để đón con gái, các đồng đạo sẽ đưa tiểu thư tới đó cho ngài.

- Ta? Đến thành Szczytno?

- Bởi nếu như bọn cướp lại bắt tiểu thư một lần nữa dọc đường, thì chắc ngài lẫn cư dân ở đây lại nghi ngờ cho các vị hiệp sĩ thánh thiện của chúng tôi. Vì vậy, các đồng đạo muốn trao trả tận tay ngài cho chắc hơn.

- Nhưng ai sẽ bảo đảm là ta có thể trở về, một khi ta tự đi vào hàm sói?

- Phẩm hạnh của các vị đồng đạo, lòng yêu công lý và sự thánh thiện của họ sẽ bảo đảm.

Ông Jurand đi đi lại lại khắp phòng. Ông bắt đầu thấy trước mưu mô phản bội, song đồng thời ông cũng cảm thấy bọn Thánh chiến có thể đặt cho ông thêm những điều kiện mà chúng muốn, trong khi ông bất lực.

Nhưng hẳn là ông chợt nghĩ ra một phương sách nào đó, bởi ông chợt dừng lại trước mặt gã hành hương, chăm chú nhìn gã rồi quay lại mụ nữ tu và nói:

- Được. Ta sẽ tới thành Szczytno. Nhưng ngươi và người đang khoác bộ quần áo hành hương này sẽ ở lại đây cho tới khi ta trở về, sau đó các ngươi sẽ đi cùng với de Bergow và các tù binh khác.

- Thưa hiệp sĩ, ngài không muốn tin ở các tu sĩ chúng tôi, - gã hành hương lên tiếng, - vậy làm sao họ có thể tin rằng khi trở về, ngài sẽ thả chúng tôi và hiệp sĩ de Bergow?

Mặt ông Jurand xám lại vì phẫn nộ. Một giây im lặng căng thẳng bao trùm, ngỡ như bây giờ ông sẽ túm lấy ngực gã hành hương ném xuống chân, nhưng ông cố nén cơn giận, thở một hơi dài, cất tiếng nói chậm rãi, dằn từng tiếng:

- Dẫu nhà ngươi là ai đi nữa, đừng nên quá lợi dụng lòng nhẫn nại của ta, không thì nó sẽ đứt mất đấy!

Gã hành hương quay sang mụ nữ tu.

- Bà hãy nói hết những gì người ta ra lệnh.

- Thưa hiệp sĩ, - mụ nói, - chúng tôi đâu dám không tin lời thề độc của ngài trên thanh gươm và trên danh dự hiệp sĩ, nhưng những kẻ nô bộc thường tình như chúng tôi đâu có xứng được ngài thề, vả chăng chúng tôi cũng không được cử đến đây để nhận lời thề của ngài.

- Vậy các ngươi được phái đến đây làm gì?

- Các đồng đạo bảo chúng tôi nói với ngài rằng không được hở với bất kỳ ai, phải có mặt tại thành Szczytno, mang theo hiệp sĩ de Bergow và các tù binh khác.

Nghe những lời ấy, ông Jurand bước lùi, những ngón tay ông chợt xòe ra thành hình móng vuốt của một loài chim dữ. Sau cùng, dừng lại trước mặt mụ nữ tu, ông cúi người thật thấp như muốn ghé sát tai mụ, rồi thốt lên:

- Thế người ta không bảo trước cho ngươi là ta sẽ ra lệnh căng các ngươi và de Bergow lên bánh xe xảo hình ở Spychow ư?

- Con gái ngài đang ở trong tay các đồng đạo Szomberg và Markwart - Mụ nữ tu gằn giọng.

- Lũ kẻ cướp, bọn giết người, quân đao phủ! - Ông Jurand bùng lên.

- Những người biết cách thức trả thù ngài, và khi chúng tôi ra đi, họ đã nói thế này: “Nếu như ông ta không chịu thực hiện tất cả những đòi hỏi của chúng ta, thì tốt hơn hết cho cô gái kia được chết như những đứa trẻ của Witold!” Ngài hãy lựa chọn đi!

- Và nên hiểu là ngài đang nằm trong tay các vị lãnh binh. - Gã hành hương lại lên tiếng. - Họ không bao giờ muốn xúc phạm đến ngài, và chính viên lãnh binh Szczytno nhắn qua chúng tôi đến với ngài lời cam đoan rằng ngài sẽ được tự do bước ra khỏi thành ấy. Nhưng họ cũng muốn rằng chính ngài, người đã gây cho họ biết bao tai họa, phải đến cúi đầu trước manh áo choàng có hình thập giá, cầu xin ân huệ của người chiến thắng. Họ muốn được tha thứ cho ngài, nhưng trước hết phải bẻ gục được chiếc cổ cứng rắn của ngài đã. Ngài đã tuyên bố rằng họ là đồ phản bội và làm trái lời thề, vì vậy họ muốn lần này ngài phải tin vào họ. Họ sẽ trả lại cho ngài và con gái ngài sự tự do, nhưng ngài phải cầu xin sự tự do ấy. Ngài đã từng chà đạp lên họ, bây giờ ngài sẽ phải thề rằng cánh tay ngài không bao giờ vung lên trước một tấm áo choàng trắng nữa.

- Các đồng đạo muốn thế, - mụ tu nữ nói thêm, - cùng với họ là hiệp sĩ Markwart và Szomberg.

Một bầu không khí im lặng chết chóc bao trùm. Dường như chỉ còn nghe có một tiếng vọng mơ hồ đầy kinh hoàng nhắc lại những cái tên kia: “Markwart… Szomberg”, đâu đấy giữa các xà nhà. Ngoài cửa sổ vọng vào tiếng những tay cung thủ của ông Jurand gọi nhau canh phòng mặt thành ở một góc công sự.

Suốt hồi lâu gã hành hương và mụ nữ tu sĩ nhìn nhau, rồi nhìn ông Jurand đang ngồi tựa vào tường, hoàn toàn bất động, mặt chìm trong bóng tối do dám da thú treo gần cửa sổ đổ bóng xuống tường. Trong đầu ông chỉ còn lại duy nhất một ý nghĩ, rằng nếu ông không thực hiện việc đó - việc mà bọn Thánh chiến đòi - thì chúng sẽ giết chết con gái ông, nhưng nếu ông làm thì chưa chắc đã cứu nổi Danusia, mà còn không cứu được cả bản thân ông. Nhưng ông không tìm được phương sách gì khác, không tìm ra lối thoát nào khác. Ông cảm thấy một thế lực hung tợn đang đè xuống, nghiền nát ông. Trong tâm linh, ông chỉ nhìn thấy đôi bàn tay sắt của một tên hiệp sĩ Thánh chiến đang bóp hờ quanh cổ Danusia, và vốn hiểu chúng quá rõ, ông không lúc nào nghi ngờ việc chúng sẽ giết con ông, vùi xác đâu đó trong tường thành, rồi sau đó leo lẻo chối, leo lẻo thề nguyền rằng không hề hay biết. Và khi ấy, ai còn có thể chứng minh rằng chính chúng đã bắt con ông? Tuy ông Jurand đang nắm giữ trong tay toán sứ giả của chúng, ông có thể nộp chúng cho quận công, dùng cực hình moi bằng được những lời khai của chúng, nhưng bọn Thánh chiến lại đang giam giữ Danusia, và chúng hoàn toàn có thể không nương tay trong việc hành hạ con gái ông. Ông ngỡ như trông thấy đứa con gái đang chìa tay cho ông từ nơi xa xôi kia, xin ông hãy cứu mình. Giá như biết chắc nó đang có mặt ở thành Szczytno, ngay trong đêm nay ông có thể lên đường tới biên giới, bất ngờ tiến công tụi Đức, chiếm tòa thành, cắt phếng hết đầu bọn quân canh giữ để giải thoát cho con. Nhưng rất có thể không hề có nó trong thành Szczytno, và chắc hẳn là không có rồi. Ông thoáng nghĩ đến việc tóm cổ con mụ tu sĩ và gã hành hương này, lôi thẳng chúng đến chỗ viên đại thống lĩnh, để chính đại thống lĩnh khai thác lời khai của chúng, rồi ra lệnh trả lại con gái cho ông, nhưng ý nghĩ ấy lóe lên rồi tắt ngóm rất nhanh… Bởi lẽ bọn này rất có thể sẽ khăng khăng khai với đại thống lĩnh rằng chúng chỉ đến đây để xin chuộc lại hiệp sĩ de Bergow, không hề biết gì đến cô gái cả. Không! Phương sách ấy chẳng đưa đến đâu cả - nhưng liệu còn cách nào khác dẫn đến kết quả chăng? Ông hiểu rằng khi ông dấn thân tới thành Szczytno, chúng sẽ xiềng tay ông, quẳng xuống hầm, còn Danusia thì chúng cũng chẳng đời nào thả ra, để khỏi lộ chuyện chúng đã bắt cóc con ông. Trong khi ấy, cái chết vẫn đang treo lơ lửng trên đầu đứa con duy nhất, trên đầu sinh linh thân yêu cuối cùng của ông!… Sau rốt, những ý nghĩ của ông bắt đầu rối loạn, nỗi đau xót càng ngày càng mạnh lên, chuyển thành sự tê liệt. Ông cứ ngồi yên vì thân thể ông như đã chết rồi, như được tạc bằng đá. Giá có muốn đứng dậy lúc này, chắc ông cũng không thể đứng nổi.

Quá mệt mỏi vì phải chờ đợi lâu, mụ nữ tu sĩ đứng lên bảo:

- Trời sắp sáng mất rồi, thưa ngài, xin cho phép chúng tôi được lui, chúng tôi cần nghỉ ngơi một lát.

- Và cần được ăn uống sau cả quãng đường dài. - Gã hành hương nói thêm.

Rồi cả hai cúi chào ông Jurand và bước ra.

Còn ông vẫn ngồi không động dậy, như đang ngủ say hay đã chết rồi.

Nhưng lát sau cánh cửa hé ra, Zbyszko xuất hiện, theo sau là linh mục Kaleb.

- Bọn sứ giả muốn gì vậy, thưa cha? - Chàng hiệp sĩ trẻ tuổi bước đến gần ông Jurand và hỏi.

Ông Jurand rùng mình, nhưng không trả lời, chỉ hấp háy mắt như người vừa tỉnh khỏi giấc ngủ say.

- Thưa chủ nhân, có lẽ người ốm mất rồi! - Linh mục Kaleb kêu lên, vì vốn hiểu ông Jurand hơn, nên cha nhận thấy có chuyện lạ lùng xảy ra với chủ.

- Không. - Ông Jurand nói.

- Thế Danusia? - Zbyszko hỏi tiếp. - Nàng đang ở đâu? Bọn chúng nói với cha thế nào? Chúng mang đề nghị gì đến vậy?

- Tiền… chuộc… - Ông Jurand chậm chạp trả lời.

- Tiền chuộc gã de Bergow ư?

- Chuộc de Bergow…

- Sao lại chuộc de Bergow? Cha làm sao thế?

- Không…

Nhưng trong giọng nói của ông có gì đó thật khác thường, như thể ông không làm chủ được bản thân mình nữa, khiến cả hai hoảng sợ, nhất là khi ông Jurand nói về việc chuộc mạng chứ không phải trao đổi de Bergow lấy Danusia.

- Lạy Chúa lòng lành! - Zbyszko kêu lên. - Danusia ở đâu?

- Không có nó ở chỗ quân Thánh… chiến…, không có! - Ông Jurand đáp lại, giọng như ngái ngủ.

Rồi đột ngột, ông ngã gục từ ghế ngồi xuống sàn nhà, như đã chết.

Chương 31

Hôm sau, vào lúc chính ngọ, toán sứ giả gặp ông Jurand, rồi sau đó chúng ra đi, mang theo de Bergow, hai tên hộ vệ cùng mươi tù binh khác. Tiếp đó ông Jurand cho gọi cha linh mục Kaleb, đọc cho cha viết một bức thư gửi quận công, báo rằng Danusia không phải bị các hiệp sĩ Thánh chiến bắt cóc, nhưng ông đã tìm biết được nơi giam giữ con và hy vọng rằng vài ngày nữa sẽ đem được con về. Ông cũng lặp lại y nguyên những lời ấy với Zbyszko, từ đêm qua chàng như phát rồ vì kinh ngạc và lo lắng. Vị hiệp sĩ già không muốn trả lời thêm một câu hỏi nào nữa, bảo chàng phải kiên trì chờ đợi, đừng làm bất cứ việc gì để giải phóng cho Danusia, bởi điều đó là thừa. Gần tối, ông lại gặp riêng linh mục Kaleb, ra lệnh cho cha ghi lại di chúc của ông, rồi sau khi xưng tội và nhận Mình Thánh, ông cho gọi Zbyszko cùng lão Tolima - người lão bộc luôn luôn câm lặng, thường sát cánh cùng ông trong mọi cuộc hành binh và chinh chiến, thời bình lại đảm nhiệm việc quản trị trang Spychow - vào gặp.

- Đây là chồng của con gái ta, người đã được nhận phép cưới con gái ta tại triều đình quận công và cũng đã được ta ưng thuận. - Ông nhìn người chiến sĩ cao tuổi, lên tiếng nói, giọng dõng dạc như thể nói với người nặng tai. - Sau khi ta chết, người này sẽ là chủ nhân nơi đây, được thừa hưởng cả thành trang, đất đai, rừng rú, đồng cỏ, gia nhân cùng mọi thứ tài sản của cải có trong trang Spychow này…

Nghe những lời ấy, ông lão Tolima hết sức bàng hoàng, ngoảnh cái đầu gần như hình vuông của mình sang nhìn Zbyszko, rồi lại nhìn ông Jurand, nhưng ông lão chẳng thốt ra lấy một lời vì gần như chẳng bao giờ lão nói lời nào, chỉ cúi đầu trước Zbyszko và vòng nhẹ đôi tay quanh đầu gối chàng.

Ông Jurand nói tiếp:

- Ý nguyện này của ta đã được linh mục Kaleb ghi lại, bên dưới di chúc có con dấu của ta đóng trên sáp. Ngươi có nhiệm vụ nói cho mọi người biết rằng chính ngươi đã được nghe những lời này từ miệng ta, ta ra lệnh cho mọi người phải tuân phục vị hiệp sĩ trẻ tuổi này như đã từng tuân phục ta. Trong ngân khố còn có những chiến lợi phẩm và tiền nong gì thì ngươi hãy trình cho chàng, và ngươi sẽ trung thành phục vụ chàng, trong hòa bình cũng như trong chiến tranh, cho đến lúc tàn hơi. Ngươi nghe rõ chưa?

Lão Tolima đưa hai tay lên ngang tai và gật đầu, rồi theo hiệu lệnh của ông Jurand, lão cúi chào ông trước khi bước ra ngoài. Vị hiệp sĩ quay sang Zbyszko, nói rành rẽ từng tiếng:

- Những gì có trong ngân khố có thể gợi dậy lòng tham lớn lao nhất, đủ để chuộc không phải chỉ một mà cả trăm người bị bắt, anh hãy nhớ lấy.

Zbyszko hỏi ông:

- Nhưng sao cha cho con trang Spychow sớm thế?

- Ta đã trao cho anh điều quý báu hơn cả trang Spychow, là con gái của ta đó thôi.

- Và giờ lâm chung thì nào ai biết trước. - Linh mục Kaleb nói thầm.

- Nào ai biết trước. - Ông Jurand nhắc lại như thể u ẩn. - Vừa rồi ta đã bị tuyết vùi kín, và mặc dù Chúa cứu cho ta được sống, nhưng trong ta không còn sức mạnh như xưa…

- Lạy Chúa lòng lành! - Zbyszko kêu lên. - Có chuyện gì xảy đến với cha từ hôm qua khiến cha cứ nói về cái chết chứ không nói tới Danusia. Lạy Chúa lòng lành vô cùng!

- Danusia sẽ trở về, nó sẽ trở về, - ông Jurand nói, - con gái ta vẫn được Chúa che chở. Nhưng nếu nó trở về… Con hãy nghe ta nói… Hãy đưa nó về Bogdaniec, còn Spychow cứ giao lại cho lão Tolima… Lão là người trung thành, mà bọn láng giềng ở đây quá chừng lang sói… Nơi ấy, bọn chúng sẽ không thể lấy dây thừng trói nó… Nơi ấy an toàn hơn…

- Hey! Zbyszko thét lên. - Sao cha nói cứ như từ thế giới bên kia dặn lại thế? Sao lại thế hả cha?

- Bởi ta như đã đặt một chân sang thế giới bên kia rồi, bây giờ ta thấy như một thứ bệnh nào đó đang hành hạ thân ta. Ta chỉ lo cho con gái ta… ta chỉ có mỗi mình nó. Ngay cả anh nữa, dẫu ta biết anh yêu thương nó lắm…

Nói đến đây ông ngừng lời, rút trong bao ra một lưỡi đoản kiếm, thường được gọi là dao lá lúa, chìa phần chuôi cho Zbyszko:

- Anh hãy thề trước ta, trên hình thập giá này, là sẽ không bao giờ xúc phạm đến con gái ta và sẽ yêu thương nó mãi mãi…

Lệ trào từ đôi mắt Zbyszko. Chàng lao người, quỳ xuống, đặt một ngón tay vào chuôi đoản kiếm, kêu lên:

- Thề có khổ hình thiêng liêng, tôi sẽ không bao giờ xúc phạm nàng và sẽ yêu thương nàng mãi mãi!

- Amen! - Linh mục Kaleb thốt lên.

Ông Jurand tra thanh đoản kiếm vào bao, đang rộng vòng tay đón chàng:

- Vậy con cũng là con ta!…

Rồi họ chia tay nhau đi nghỉ, bởi đêm đã khuya, mà từ mấy hôm rồi họ chưa biết thế nào là giấc ngủ. Nhưng mờ sáng hôm sau Zbyszko đã tỉnh giấc, bởi đêm qua chàng lo sợ, không hiểu có phải ông Jurand bị mắc một căn bệnh hiểm nghèo nào chăng, chàng muốn hỏi thăm xem đêm qua ông nghỉ có an không.

Trước cửa phòng ông Jurand, chàng va phải lão Tolima vừa từ trong ấy bước ra.

- Cha ta ra sao? Người có được khỏe không? - Chàng hỏi.

Ông lão cúi chào, rồi khua tay đưa lên quanh vành tai, thưa:

- Thưa, chủ nhân truyền gì ạ?

- Ta hỏi: Cha ta ra sao? - Zbyszko to giọng nhắc lại.

- Chúa công đi rồi.

- Đi đâu?

- Tôi không biết Ngài mặc cả giáp phục…

Chương 32

Khi bình minh bắt đầu soi tỏ những rặng cây, nhũ băng và những tảng đá vôi lăn lóc đây đó trên đồng, người dẫn đường thuê đang đi cạnh ngựa ông Jurand chợt dừng chân và bảo:

- Xin hãy cho tôi được nghỉ để thở lấy hơi, thưa ngài hiệp sĩ, hết cả hơi rồi. Trời ẩm ướt, lại dày sương quá, nhưng chẳng còn xa mấy nữa đâu…

- Hãy đưa ta ra đến quan lộ, rồi ngươi quay về cũng được. - Ông Jurand nói.

- Đường cái quan nằm bên phải khoảnh rừng thưa này, từ trên gò ngài sẽ thấy thành ngay bây giờ đấy ạ.

Nói đoạn, lão nông phu bắt đầu đập đập hai tay vào nách cho đỡ cóng bởi hơi giá lạnh ban mai, rồi ngồi xệp xuống một tảng đá, bởi cách làm ấm người kia càng khiến lão thở hổn hển hơn.

- Này, ngươi có biết ngài lãnh binh hiện đang có mặt trong thành hay không? - Ông Jurand hỏi.

- Ngài còn ở đâu được nữa khi đang ốm?

- Bị làm sao?

- Người ta bảo ngài bị các hiệp sĩ Ba Lan nện. - Lão nông phu đáp.

Trong giọng nói của lão có thể cảm thấy chút gì như hài lòng. Lão là dân dưới quyền bọn Thánh chiến, nhưng trái tim dân Mazury trong lồng ngực vẫn vui sướng trước ưu thế của các hiệp sĩ Ba Lan.

Lát sau, ông lão nói thêm:

- Hey! Các hiệp sĩ của chúng tôi cũng khỏe đấy, nhưng chơi được với họ thì còn là mệt!

Nhưng rồi vội đưa mắt liếc nhìn trang hiệp sĩ, ông lão như thể muốn kiểm tra lại xem lão có gặp chuyện gì chẳng lành chăng vì những lời vừa trót nhỡ mồm thốt ra, nên lão hỏi:

- Thưa hiệp sĩ, ngài nói tiếng của chúng tôi, vậy ngài không phải dân Đức chứ ạ?

- Không, - ông Jurand đáp, - ngươi hãy đưa ta đi tiếp đi.

Lão nông phu đứng lên, bước kề bên con ngựa. Dọc đường, thỉnh thoảng lão lại thò tay vào túi da móc ra một vốc hắc mạch chưa xay bỏ vào miệng, và sau khi làm dịu cơn đói lòng bằng cách ấy, lão liền giải thích tại sao mình ăn hạt sống. Đang mải bận bịu với nỗi bất hạnh và những suy tư của mình, ông Jurand thậm chí không nhận ra chuyện ấy.

- Ơn Chúa, dẫu chỉ là có vậy. - Lão nói. - Sống dưới ách các ông chủ người Đức nặng nề lắm thay! Họ đánh thuế ngũ cốc xay nặng đến nỗi người nghèo chỉ còn nước nhá hạt chưa xay như trâu bò. Hễ họ vớ được cối xay tay ở nhà nào, thì đàn ông liền bị gô cổ, tài sản bị tịch biên, cả con trẻ lẫn đàn bà họ cũng chẳng tha… Họ đâu còn biết sợ Chúa, sợ cha xứ, ngay đến cha xứ thành Wielborg mới vừa lên tiếng chỉ trích cũng đã bị họ xiềng cổ liền. Ôi! Nặng nề thay sống dưới ách người Đức! Nếu có ai dùng cối đá nghiền nắm hạt, phải giấu chui giấu nhủi nắm bột ấy dành đến Chúa nhật, chứ còn đến thứ Sáu thì vẫn phải nhằn hạt như chim chóc mà thôi, ơn Chúa cho được thế cũng đã là phúc lắm, chứ đến vụ giáp hạt, thì nắm ngũ cốc cũng chẳng còn… Cá thì không được phép đánh… Thú không được phép săn… Chứ đâu được như ở vùng Mazowsze.

Cứ thế, lão nông phu trên đất Giáo đoàn cứ ca cẩm mãi, nửa như nói với chính mình, nửa như nói với ông Jurand. Họ đã vượt hết quãng đồng trống rải rác những phiến đá vôi phủ dưới tuyết, bước vào một khu rừng mà trong ánh sáng tờ mờ của buổi bình minh nom như một người tóc bạc, tỏa ra làn hơi lạnh ẩm ướt, khắc nghiệt. Trời đã rạng hẳn, nếu không chắc ông Jurand cũng khó lòng vượt nổi con đường rừng chạy ngoằn ngoèo lên dốc, lại chật hẹp đến nỗi nhiều chỗ con ngựa chiến kềnh càng của ông phải khó khăn lắm mới len nổi qua những thân cây. Nhưng rồi chẳng mấy chốc rừng cũng hết, sau quãng thời gian dài bằng thì giờ đọc hết mấy bài kinh, họ lên đến một đỉnh gò đá trắng, chính giữa gò là con đường cái quan.

- Đường đây rồi, - lão nông phu bảo, - giờ thì tự ngài cũng có thể đi được rồi.

- Đi được rồi. - Ông Jurand nói. - Hỡi lão phu, ông trở lui đi.

Ông thò tay vào túi da buộc đằng trước yên, lấy một đồng tiền bạc trao cho người dẫn đường. Vốn quen nhận đòn roi hơn nhận quà tặng từ tay các hiệp sĩ Thánh chiến trong vùng, ông lão không dám tin vào mắt mình nữa. Vồ lấy đồng tiền, lão ghì trán vào bàn đạp chân của ông Jurand, đưa cả hai tay ôm ghì lấy.

- Ôi Giêsu, ôi Đức Mẹ, lạy Chúa tôi! - Ông lão kêu lên. - Chúa sẽ trả công cho ngài, kính thưa đại hiệp sĩ!

- Cầu lão được bằng an với Đức Chúa.

- Xin ân uy Chúa dẫn đường cho ngài. Thành Szczytno đang ở trước mặt ngài kia.

Nói đoạn, ông lão một lần nữa gục đầu vào bàn đạp, rồi đi khuất. Chỉ còn mỗi mình ông Jurand đứng lại trên đỉnh gò, đưa mắt theo hướng người nông phu vừa chỉ, nhìn xuống dải sương mù ẩm ướt xám xịt đang bao trùm thế gian. Sau màn sương ấy ẩn hình tòa thành thù nghịch mà bạo lực và nỗi bất hạnh đang dồn ông phải tới. Gần lắm, gần lắm rồi! Để rồi sau đó, điều gì phải xảy ra, phải thực hiện sẽ được xảy ra, được thực hiện…

Nghĩ thế, trong trái tim ông Jurand, bên cạnh sự lo lắng và nỗi bất an cho số phận của Danusia, bên cạnh sự sẵn sàng chuộc lại con gái từ tay kẻ thù, dù phải đổ ra chính dòng máu của mình, chợt nảy sinh cảm giác nhục nhã, đắng cay vô chừng, một cảm giác mới mẻ mà ông chưa từng biết đến. Đây, chính ông, hiệp sĩ Jurand, người mà chỉ nhắc đến tên cũng đủ làm hoảng sợ những gã lãnh binh vùng biên ải, giờ lại phải tới đây theo lệnh chúng để cúi đầu chịu tội. Ông - người đã từng chiến thắng, từng chà đạp lên bao thân xác chúng - giờ lại phải cảm thấy bị chiến bại và bị xéo giày. Thực ra chúng không thắng nổi ông trong chiến đấu, không phải bằng lòng dũng cảm và sức mạnh hiệp sĩ - nhưng dẫu sao ông vẫn cảm thấy mình thua cuộc. Và điều đó với ông quả là điều chưa từng thấy, khiến ông cảm thấy toàn bộ trật tự của gian thế như bị đảo lộn. Ông mà lại phải đi nộp mạng cho bọn hiệp sĩ Thánh chiến. Ông - người mà nếu không phải vì cứu Danusia, thì sẵn sàng đơn độc đương đầu với toàn bộ lực lượng của Giáo đoàn. Nào có hiếm gì những hiệp sĩ đơn thương độc mã, khi phải chọn lựa giữa nỗi ô nhục và cái chết, đã xốc thương xông vào tiến công cả đại quân? Nhưng ông cảm thấy lần này mình sẽ phải chịu ô nhục, và chỉ nghĩ đến điều đó thôi, trái tim ông như gào thét lên vì đau đớn, như con sói hú lên khi bị mũi tên xuyên thẳng vào thân.

Nhưng đó là một con người không chỉ có cơ thể mà cả tâm linh cũng bằng sắt thép. Ông đã biết bẻ gãy kẻ khác, nhưng ông cũng biết bẻ gãy chính mình.

“Ta sẽ không nhúc nhích khỏi đây,” ông tự nhủ, “trước khi ta xua đuổi hoàn toàn cơn giận dữ có thể khiến ta mất mạng mà không cứu được con.”

Và ông bắt đầu cuộc vật lộn với trái tim cứng rắn, với lòng căm hận và nỗi khát khao chiến đấu của mình. Giá có kẻ nào được trông thấy ông trên đỉnh gò kia, toàn thân đầy giáp phục, hoàn toàn bất động, trên lưng một con chiến mã to lớn - kẻ ấy sẽ bảo đó là một người khổng lồ được đúc bằng thép, và sẽ chẳng thể nào nhận ra rằng người hiệp sĩ đang đứng bất động ấy, lúc này đây đang phải trải qua trận chiến đấu căng thẳng gay go nhất trong đời mình. Ông cứ vật lộn với chính mình cho đến khi hoàn toàn thắng được, khi ông tin chắc rằng ý chí của ông sẽ không phản bội ông.

Trong khi ấy, sương dần loãng ra, tuy chưa hoàn toàn tan hẳn nhưng rốt cuộc trong màn sương, đã thấy thấp thoáng vật gì đen sẫm. Ông Jurand đoán rằng đó chính là tường thành của thành Szczytno. Thấy thế, nhưng ông vẫn chưa rời chân đi, mà còn cất tiếng cầu nguyện khẩn thiết và thành tâm, như một người chỉ còn trông mong ở sự nhân từ của Chúa.

Và khi rốt cuộc đã thúc ngựa lên đường, ông chợt cảm thấy trong lòng bắt đầu nhen lên một niềm phấn chấn. Giờ đây, ông sẵn sàng chịu đựng tất thảy những gì có thể xảy ra. Ông chợt nghĩ tới Thánh Jerzy, một hậu duệ của dòng tộc lớn nhất xứ Kapadocia[192], đã gánh chịu bao khổ hình lăng nhục, nhưng không những ngài không đánh mất lòng tin, mà còn được đặt ngồi bên phải Chúa, được phong làm thánh bổn mạng che chở cho giới hiệp sĩ. Có những lần ông Jurand được nghe những người hành hương lang thang từ các xứ sở xa xôi tới đây kể về những cuộc phiêu lưu kỳ lạ của ngài, và giờ đây khi nhớ đến chuyện đó, trái tim ông thêm vững vàng.

192. Vùng đất ở trung tâm Tiểu Á, nằm giữa Biển Đen và núi Taurus.

Thậm chí trong ông bắt đầu thức tỉnh cả niềm hy vọng mong manh. Bọn hiệp sĩ Thánh chiến nổi tiếng về tính thù hằn, ông không mảy may nghi ngờ rằng chúng sẽ trút lên đầu ông mọi kiểu cách trả thù cho những thất bại mà ông đã giáng xuống đầu chúng sau mỗi trận chiến, cho sự nhục nhã mà chúng phải chuốc lấy sau mỗi lần giáp mặt, cho nỗi kinh sợ mà vì ông chúng phải chịu đựng suốt ngần ấy năm ròng.

Nhưng chính điều đó lại khiến ông thêm vững dạ. Ông nghĩ rằng chúng bắt cóc Danusia chỉ để có thể tóm ông, vậy thì khi đã có được ông trong tay, chúng còn cần gì đến con ông nữa? Phải rồi! Chắc hẳn chúng sẽ xiềng tay ông, và không muốn để ông ở gần vùng Mazowsze, có thể chúng sẽ đem ông tới những pháo đài xa xôi, nơi có thể ông sẽ phải chịu rên xiết trong hầm ngục đến trọn đời, nhưng chúng sẽ thả Danusia. Dù có lộ chuyện chúng dùng thủ đoạn hèn hạ để bắt ông mà hành hạ, thì chắc viên đại thống lĩnh lẫn hội đồng thánh giáo cũng chẳng chê trách gì chúng, bởi ông - Jurand này - quả đã từng là kẻ thù quá nặng tay với bọn Thánh chiến, đã khiến chúng phải đổ máu nhiều hơn bất cứ hiệp sĩ nào khác trên thế gian này. Ngược lại, chính viên đại thống lĩnh đó rất có thể sẽ trừng phạt chúng vì tội đã giam giữ một thiếu nữ vô tội, lại là con nuôi của vị quận công mà Giáo đoàn đang cố sức lấy lòng, trước mối đe dọa của cuộc chiến sắp bùng nổ với đức vua Ba Lan.

Niềm hy vọng ngày càng mạnh lên trong lòng ông. Đôi lúc ông nghĩ rằng chắc chắn Danusia sẽ được trở về Spychow, sẽ được Zbyszko che chở… “Nó là một đứa vũ dũng,” ông thầm nghĩ, “nó sẽ không để cho bất kỳ kẻ nào động tới con ta.” Và ông hởi lòng hởi dạ nhớ lại những gì ông được biết về Zbyszko: “Nó đã từng quần nhau với tụi Đức ở thành Wilno, đã bao phen đọ sức tay đôi với chúng, đã cùng ông chú nó đánh gục mấy gã Fryzja trong trận thách đấu tay tư, cũng dám nện cả gã hiệp sĩ Lichtenstein, đã bảo vệ con gái ta khỏi bị bò rừng húc chết, chính nó cũng đã thề sẽ không tha tội chết cho bốn thằng hiệp sĩ khốn nạn kia.”

Nghĩ đến đây, ông Jurand ngước mắt lên cao, thốt lên:

- Con đã dâng Danusia cho Người, hỡi Chúa, và Người đã trao lại nó cho Zbyszko!

Và ý nghĩ ấy khiến ông vững lòng thêm, vì ông nghĩ một khi Chúa đã ban con gái ông cho gã trai ấy, thì hẳn Chúa chẳng khi nào lại cho phép bọn Đức khinh nhờn mà cướp lấy con ông. Người sẽ giành lại con ông từ tay chúng, dù toàn bộ binh lực của Giáo đoàn có dốc hết cả ra. Rồi sau đó, ông lại nghĩ đến Zbyszko: “Ha! Nó không chỉ là một gã trai lực lưỡng, mà còn chân chất như vàng ròng. Nó sẽ bảo vệ con ta, sẽ yêu thương con ta, và hỡi Chúa Giêsu, xin hãy ban cho con trẻ được mọi điều tốt đẹp nhất.

Nhưng ta cũng nhìn thấy rõ là ở bên nó, con ta không hề tiếc nuối cả cung đình quận công lẫn tình yêu thương của thân phụ…”

Nghĩ đến đây, hàng mi ông Jurand bất giác ướt nhòa và trong trái tim ông trào lên niềm thương nhớ bao la. Ông khao khát biết bao được gặp lại con, và mai sau - mai sau sẽ được nhắm mắt xuôi tay tại trang Spychow, bên hai đứa trẻ thân yêu ấy, chứ không phải chết trong hầm mộ tối tăm của quân Thánh chiến. Nhưng đó đã là ý Chúa!…

Đã trông rõ thành Szczytno. Những bức tường thành hiện ra trong sương mỗi lúc một rõ nét hơn, và đã gần đến giờ tận hiến, ông cố tự động viên mình thêm vững lòng bằng cách tự nhủ: “Biết làm sao, đó là ý Chúa! Nhưng đời ta cũng đã ngả sang buổi xế chiều. Vài năm hơn, vài năm kém thì cũng thế thôi. Hey! Giá được nhìn đôi trẻ con ta thêm nữa nhỉ, nhưng nói cho công bình thì ta sống thế cũng đã khá lâu rồi. Cái gì cần biết đã biết, thù cần trả đã trả. Còn bây giờ sao đây? Ta đã gần về với Chúa hơn là sống với đời, nhưng nếu như cần chịu đựng thêm nữa, thì ta sẽ chịu chứ sao! Dù có sống sung sướng đến đâu, Danusia với Zbyszko cũng chẳng thể quên ta. Biết bao lần chúng sẽ nhớ đến ta, sẽ hỏi nhau: Cha hiện giờ ở đâu nhỉ? Còn sống không, hay đã về yên vị bên lò sưởi của Chúa Trời?… Chúng sẽ dò hỏi và có thể sẽ biết được ngọn ngành. Bọn Thánh chiến tham lam hau háu chuyện báo thù, nhưng chúng cũng hau háu tham lam nhận tiền chuộc mạng. Zbyszko sẽ chẳng tiếc tiền của dẫu chỉ để chuộc lại nắm xương tàn của ta. Và chắc chắn chúng sẽ bao lần xin lễ misa cho ta. Tấm lòng hai đứa thẳng ngay và chúng thương yêu nhau lắm, xin Chúa và Đức Mẹ Tối Linh hãy ban phước lành cho chúng!”

Con đường mỗi lúc một thêm rộng và thêm đông người. Những cỗ xe chở gỗ và rơm rạ kéo nhau vào thành. Đám mục phu đuổi những đàn gia súc. Người ta chở những xe cá giá băng từ phía hồ về. Chỗ nọ, bốn gã cung thủ cầm xích dắt một người nông nô đến tòa, ắt hẳn bác đã phạm một tội lỗi gì đó, bởi tay bị trói giật cánh khuỷu ra sau lưng, chân mang xiềng, mà chiếc xiềng cứ vướng vào tuyết khiến bác khó nhọc lắm mới nhúc nhích nổi. Từ lỗ mũi hổn hển và cái miệng há hốc của bác, hơi thở phì ra thành những cuộn hơi, trong khi bọn lính dong bác đi lại đang ca hát. Nhìn thấy ông Jurand, chúng tò mò giương mắt nhìn ông, hẳn đang kinh ngạc trước tầm vóc cao lớn của cả kỵ sĩ lẫn con tuấn mã, nhưng đến khi nom thấy đôi cựa gót bằng vàng và dải đai hiệp sĩ, chúng liền buông nỏ xuống đất ra dấu chào đón và kính trọng, ở trong thành càng đông người và ồn ào náo nhiệt hơn, song người ta vội vã nhường đường cho người đàn ông mang đầy giáp phục. Ông đi qua phố chính rồi rẽ vào pháo đài đang ẩn trong làn sương mù bốc từ hào nước lên, hình như vẫn còn say ngủ.

Song không phải mọi vật chung quanh pháo đài đều ngủ cả, chí ít cũng không phải là những con quạ đen và quạ khoang, vì chúng quần tụ hàng đàn đông đúc trên con đường dốc dẫn vào pháo đài, vừa đập cánh vừa kêu lên quàng quạc. Đến gần, ông Jurand mới hiểu nguyên do sự tụ họp kia của loài chim. Ngay cạnh con đường dẫn vào cổng pháo đài sừng sững một chiếc giá treo cổ khá rộng, trên đó lủng lẳng xác của bốn người nông nô Mazury thuộc vùng bọn Thánh chiến. Không có một hơi gió nhẹ nên những xác người dường như đang chăm chú nhìn xuống bàn chân mình, không hề lắc lư, trừ lũ chim đậu trên đầu trên vai họ chen chúc nhau rỉa những mái đầu đang cúi gục hoặc động vào dây thừng. Chắc một số người bị treo cổ ở đây đã từ lâu lắm, bởi sọ của họ hoàn toàn bị lột trần, còn chân thì dài thõng xuống. Khi ông Jurand đến gần, đàn quạ ồn ã bay rật lên, nhưng chỉ bay một vòng trên không rồi lại sà xuống đậu kín xà ngang giá treo cổ. Vừa làm dấu thánh, ông Jurand vừa đi ngang qua, tiến đến gần con hào, đến chỗ chiếc cầu rút bắc qua hào đã bị kéo lên, và ông rúc vang một hồi tù và.

Rồi ông lại rúc hồi thứ hai, thứ ba, và chờ đợi. Trên tường thành không có ma nào, đằng sau cổng cũng chẳng có một tiếng người nói. Nhưng lát sau, cánh cửa con trông rõ sau hàng chấn song sắt, được xây ở gần cổng thành, có vẻ rất nặng, được mở ra trong tiếng ken két hoen gỉ, và trong lỗ cửa hiện ra cái đầu râu ria xồm xoàm của một gã bộ phu người Đức.

- Wer dai - Hắn hỏi bằng giọng thô lỗ.

- Hiệp sĩ Jurand trang Spychow! - Vị hiệp sĩ đáp.

Sau những lời ấy, cánh cửa con lại đóng chặt và im lặng câm đặc lại bao trùm.

Thời gian trôi đi. Trong cổng không nghe một chuyển động nào, chỉ có tiếng quạ kêu quà quà từ phía giá treo cổ vẳng tới.

Ông Jurand đứng chờ hồi lâu, rồi lại nâng tù và lên môi thổi một hồi nữa.

Nhưng đáp lại ông vẫn là sự im lìm.

Khi ấy, ông chợt hiểu ra rằng người ta để ông đứng chờ trước cổng thành để chứng tỏ sự đài các của bọn Thánh chiến, sự đài các kênh kiệu gần như vô hạn độ đối với kẻ bị chinh phục, để làm nhục kẻ ấy như một đứa ăn xin. Ông cũng đoán rằng có thể ông sẽ phải chờ đến tận chiều tối hoặc lâu hơn nữa. Vì vậy, thoạt tiên trong lòng ông trào lên niềm căm giận, ông những muốn nhảy phắt xuống ngựa, nhấc ngay một tảng đá đang nằm lăn lóc trên bờ hào kia mà ném thật lực vào hàng chấn song bằng sắt. Lúc khác thì dẫu chỉ là một hiệp sĩ xứ Mazowsze hoặc hiệp sĩ Ba Lan nào đó, chắc cũng đã thực hiện ngay việc ấy, dù sau đó bọn người từ trong thành lao ra đánh nhau cũng cam. Nhưng sực nhớ đến mục đích đã đưa mình tới đây, ông định trí lại và cố kìm lòng.

“Không phải ta đang nộp mình cứu con hay sao?” Ông tự nhủ trong lòng.

Và ông chờ đợi.

Lúc ấy, trong những đỉnh răng cưa mấp mô trên đầu tường thành bắt đầu nhấp nhô vật gì đen đen. Hiện ra đây đó những cái đầu trùm mũ lông, những chiếc mũ chụp đen tùm hụp, thậm chí cả những chiếc mũ trụ bằng sắt, với những đôi mắt tò mò dõi nhìn hiệp sĩ. Càng ngày chúng xuất hiện càng đông, bởi đối với cả toán quân đồn trú nơi đây, cảnh tượng hiệp sĩ Jurand khủng khiếp kia phải một mình một ngựa đứng đợi trước cổng pháo đài quân Thánh chiến quả là cảnh tượng chưa từng thấy. Trước kia, kẻ nào thấy bóng ông trước mặt là kẻ đó gặp mặt thần chết, thế mà giờ đây chúng có thể tha hồ ngắm nhìn ông mà vẫn được an toàn. Những cái đầu nhô lên mỗi lúc một cao, khiến cho rốt cuộc tất cả các lỗ răng cưa trên đỉnh thành ở cạnh cổng đều ken đầy bọn bộ binh. Ông Jurand chắc rằng cả các hiệp sĩ chức tước cao hơn cũng đang ngắm nhìn ông qua những song sắt cửa sổ trong tháp canh cạnh cổng, nên ông bèn ngước nhìn lên, nhưng ở đó những lỗ cửa sổ được khoét luôn vào bức tường sâu, không cách gì nhìn qua nổi, trừ phi đứng thật xa. Toán quân đứng trên đỉnh răng cưa, ban đầu chỉ im lặng ngắm ông, lúc này bắt đầu lên tiếng. Hết kẻ này đến kẻ kia nhắc đi nhắc lại tên ông, đây đó bật lên những giọng cười, những tiếng kêu khàn khàn nghe như tiếng chó sói mỗi lúc một lớn tiếng hơn, mỗi lúc một bạo mồm hơn, và rốt cuộc, chắc là bên trong không có kẻ nào ngăn trở, chúng bắt đầu vốc tuyết ném xuống vị hiệp sĩ đang đứng trơ bên dưới.

Bất giác, vị hiệp sĩ ấy thúc ngựa tiến lên một bước, thế là chỉ trong chớp mắt những hòn tuyết ngừng bay, những giọng nói ắng đi, thậm chí những cái đầu thụt xuống khỏi đỉnh tường thành. Quả thực, cái tên của ông Jurand đối với chúng là rất đỗi kinh hoàng. Song, rồi sau đó, ngay cả những kẻ hèn nhát nhất cũng chợt nhớ ra rằng giữa chúng và người đàn ông dữ tợn của xứ Mazury kia còn có cả một con hào và tường thành ngăn cách, thế là bọn lính lỗ mãng lại tiếp tục ném xuống không chỉ những hòn tuyết mà cả những miếng băng, những viên đá và sỏi, va lanh canh rồi bật lại từ những tấm áo giáp và giáp phủ lưng ngựa của ông.

“Ta đến nộp mình thay cho con trẻ đây mà!” Ông Jurand lại một lần nữa tự nhắc mình.

Và ông cứ đứng đợi. Đến trưa, tường thành thưa dần, bọn bộ binh bị gọi đi ăn. Nhưng cũng còn vài tên được cắt phiên canh đứng ăn ngay trên đỉnh thành, và sau khi ăn xong, chúng chơi trò ném vào người hiệp sĩ đang đói đứng dưới kia những thứ xương xẩu đã gặm sạch. Chúng cãi nhau, hỏi nhau xem có đứa nào dám liều mạng leo xuống đấm vào cổ ông hay chọc cán búa vào người ông chăng. Lũ lính khác vừa ăn xong lại gọi ông, bảo rằng nếu ông đứng chờ quá mệt thì cứ việc tự nhiên treo cổ cho thoải mái, vì trên giá treo cổ hẵng còn thừa một cái móc trống, có sẵn dây thừng đấy. Và những giờ ban chiều lần lượt trôi đi giữa những lời phỉ báng, những tiếng kêu gọi, những tràng cười giễu và những lời nguyền rủa vô lại đó. Ngày mùa đông ngắn ngủi ngả dần sang buổi hoàng hôn, mà chiếc cầu rút vẫn treo hoài trong không khí và cổng thành vẫn đóng chặt.

Nhưng gần tối gió mạnh bắt đầu nổi lên, xua tan sương mù, quét sạch mây trời để lộ ra ráng hoàng hôn. Tuyết ngả màu xanh rồi chuyển sang sắc tím. Tuy không có giá băng, nhưng đêm báo hiệu sẽ đẹp trời. Đám người lại rời khỏi đỉnh tường thành, trừ những tên lính canh, và lũ quạ khoang quạ đen lại rời giá treo cổ mà bay về phía rừng. Cuối cùng, bầu trời ngả màu đen thẫm và không gian trở lại yên ắng hoàn toàn.

“Chúng sẽ không chịu mở cổng thành trước khi đêm xuống.” Ông Jurand nghĩ thầm.

Ông thoáng có ý nghĩ quay xuống phố, nhưng lại lập tức gạt bỏ ngay. “Chúng muốn ta phải đứng đây,” ông tự nhủ, “nếu ta quay lui, chúng sẽ không để cho ta trở về nhà mà sẽ vây ta, bắt sống ta, rồi bảo rằng chúng chẳng có lỗi gì, bởi đã bắt được ta bằng vũ lực. Còn ta, tuy đã phải đến đây vì chúng, thế nào ta chẳng phải trở về…”

Khả năng chịu đựng vô cùng cao, đáng kinh ngạc, được các nhà chép sử biên niên nước ngoài thán phục của giới hiệp sĩ Ba Lan, trước cái rét, cái đói và những nhọc nhằn, đã bao lần cho phép họ thực hiện những kỳ tích mà dân Tây phương vốn ẻo lả hơn không thể nào thực hiện nổi. Ông Jurand còn có được khả năng chịu đựng cao hơn người khác, vì vậy mặc dù cái đói đã từ lâu cào xé gan ruột ông, hơi lạnh ban chiều xuyên thấu qua tấm áo choàng lông thú phủ giáp sắt, ông quyết định vẫn đứng đợi, dù có phải gục ngay trước cổng thành này cũng cam.

Nhưng trước khi bóng đêm trùm phủ hoàn toàn, ông đột nhiên nghe thấy những bước chân nghiến kin kít trên mặt tuyết.

Ông ngoảnh nhìn lại: từ phía phố có sáu người vũ trang bằng giáo và họa kích tiến lại phía ông, giữa đám người ấy còn có người thứ bảy vừa đi vừa chống kiếm.

“Có thể bọn chúng sẽ mở cổng thành cho những người này, ta sẽ đi vào cùng bọn họ.” Ông Jurand thầm nghĩ. “Chắc bọn này chẳng định dùng sức bắt hay giết ta đâu, bởi chúng quá ít người. Nhưng nếu chúng dám tấn công ta, thì điều đó có nghĩa chúng chẳng hề muốn giữ lời - và khi ấy đáng thương thay cho chúng!”

Nghĩ vậy, ông cầm lấy lưỡi rìu chiến bằng thép treo bên cạnh yên ngựa - lưỡi rìu mà người thường cầm cả hai tay cũng thấy quá nặng - thúc ngựa tiến về phía bọn người kia.

Nhưng bọn này không hề có ý định tấn công ông. Ngược lại, những tên lính bộ vội chọc cán thương cùng họa kích xuống tuyết, và vì bóng đêm chưa hoàn toàn đen đặc nên ông Jurand còn kịp nhận thấy những thứ vũ khí ấy đang run run trong tay chúng.

Còn người thứ bảy, có vẻ chức tước cao nhất, vội vã chìa bàn tay trái ra trước mặt, chĩa những ngón tay lên trời, lên tiếng:

- Thưa hiệp sĩ tôn kính, có phải ngài là Jurand trang Spychow chăng?

- Chính ta…

- Ngài có vui lòng lắng nghe những lời người ta sai tôi chuyển đến ngài chăng?

- Ta nghe đây.

- Vị lãnh binh hùng mạnh và thánh thiện là Danveld ra lệnh báo cho ngài biết một khi ngài chưa chịu xuống ngựa, cổng thành sẽ không thể mở trước ngài.

Ỏng Jurand đứng im lặng giây lâu, rồi xuống ngựa, ngay lúc đó một tên lính cầm thương nhảy đến dắt ngựa của ông.

- Cả vũ khí ngài cũng phải trao cho chúng tôi. - Người cầm kiếm lại lên tiếng.

Vị hiệp sĩ trang Spychow lưỡng lự. Nếu sau đây chúng tấn công lúc tay ông không còn một tấc sắt, đâm vũ khí tua tủa vào người ông như một con thú bị săn hạ, hay bắt ông ném vào hầm ngục thì sao? Nhưng chỉ lát sau ông nghĩ rằng muốn vậy, chúng cần phải có nhiều người hơn nữa. Bởi dù có lao vào ông chăng nữa, chúng cũng chưa thể đâm thủng ngay giáp sắt, và khi ấy ông có thể giật được khí giới của kẻ đứng gần nhất mà giết phăng cả toán trước khi bọn khác kịp ứng cứu. Chúng biết ông quá rõ kia mà.

“Mà nếu chúng có muốn lấy máu ta chăng nữa,” ông tự nhủ, “thì ta đến đây đâu có nhằm mục đích gì khác.”

Nghĩ thế, trước tiên ông ném lưỡi rìu, rồi thanh gươm, cuối cùng là đoản kiếm - rồi đứng chờ. Bọn chúng nhặt tất cả những khí giới ấy, rồi người vẫn nói với ông từ nãy liền lùi ra xa chừng hơn mươi bước, cất giọng táo tợn và dõng dạc:

- Vì tất cả những tội lỗi mà ngươi đã phạm đối với Giáo đoàn, theo mệnh lệnh của ngài lãnh binh, ngươi phải khoác chiếc bao tải gai mà ta sẽ để lại cho ngươi, lấy thừng buộc bao gươm đeo ở cổ và nhẫn nhục đứng chờ ngoài cổng cho đến khi ngài lãnh binh mở lượng hải hà ra lệnh mở cổng cho ngươi.

Lát sau, ông Jurand bị bỏ lại một mình trong bóng đêm lặng ngắt. Trên mặt tuyết, trước mặt ông là chiếc bao hành xác đen kịt và sợi dây thừng. Ông đứng đó rất lâu, cảm thấy trong lòng có cái gì đó đang rã ra, đang tan vỡ, đang hấp hối, đang chết đi, vì chỉ giây lát nữa thôi ông sẽ không còn là hiệp sĩ, sẽ không còn là vị trang chủ trang Spychow, mà trở thành một kẻ bần hàn khốn nạn, một tên nô lệ vô danh, không chút vinh dự, không được ai tôn trọng.

Những giờ phút dài dằng đặc nối nhau trôi qua trước khi ông tiến lại bên chiếc bao gai hành xác, thốt lên những lời này:

- Ta còn có thể làm gì khác được? Chúa ơi, hỡi Đức Chúa Giêsu Ki-tô. Người biết chúng sẽ bóp chết đứa trẻ vô tội của con nếu con không chịu làm tất cả những gì chúng ra lệnh. Và hẳn Người cũng biết: nếu chỉ vì mạng sống của con, con sẽ không bao giờ chịu làm những điều ấy! Những điều nhục nhã đắng cay!… Đắng cay! Nhưng ngay cả Chúa trước khi chết đi cũng còn bị chúng làm nhục kia mà. Vậy thì nhân danh Cha và Con…

Rồi ông cúi xuống, tròng vào người bao gai đã khoét trước những lỗ chui đầu và xỏ tay, đeo bao gươm bằng sợi dây thừng treo ở cổ - rồi ông lê bước đến trước cổng thành.

Ông thấy cổng thành vẫn chưa mở, nhưng bây giờ đối với ông thì thế nào cũng được - chúng mở cổng thành sớm muộn gì cũng thế thôi. Tòa thành chìm trong im lặng mênh mông của bóng đêm, chỉ bọn lính canh thỉnh thoảng lại hô khẩu lệnh gọi nhau trên những góc thành. Duy nhất một chiếc cửa sổ tít trên cao của tháp cổng mới có ánh đèn, những khung cửa sổ khác hoàn toàn tối đen.

Những giờ đêm nối nhau trôi qua, vầng trăng lưỡi liềm nhô cao trên bầu trời chiếu rọi xuống những bức tường thành u ám của pháo đài. Im lặng hoàn toàn đến độ ông Jurand nghe rõ tiếng đập của trái tim mình. Nhưng ông đã hoàn toàn tê liệt và như hóa đá, như bị người ta lấy mất linh hồn, không còn hay biết những gì đang xảy ra với mình nữa. Trong ông chỉ còn lại duy nhất một ý nghĩ, rằng ông không còn là hiệp sĩ, không còn là trang chủ Jurand trang Spychow, nhưng ông là gì - thì ông không biết… Đôi khi, ông ngỡ như trong đêm thanh vắng này, thần chết đang đặt những bước chân lặng thinh trên tuyết đi đến với ông, từ chỗ những kẻ bị chết treo mà ông đã trông thấy lúc sáng…

Đột nhiên, ông rùng mình và hoàn toàn bừng tỉnh:

- Lạy Chúa Ki-tô lòng lành! Cái gì thế?!

Từ chiếc cửa sổ nhỏ cao vót trên tháp canh cạnh cổng thành vừa vang ra những âm thanh nào đó, thoạt tiên phải cố lắm mới nghe thấy - là tiếng đàn luýt. Khi đi đến thành Szczytno, ông Jurand tin chắc rằng không có Danusia ở đấy, nhưng tiếng đàn luýt não nề giữa đêm trong một thoáng kia đã làm xao động trái tim ông. Ông ngỡ như đã từng quen với những thanh âm ấy, rằng không phải ai khác mà chính con gái ông - chỉ con gái ông thôi! - đang đánh đàn, đứa con gái thân yêu của ông… Ông quỳ gối, chắp tay như cầu nguyện, run rẩy cả người như đang lên cơn sốt, căng tai lắng nghe.

Đúng lúc ấy một giọng hát đang còn thơ trẻ lắm, nghe chứa chan nỗi nhung nhớ vô bờ chợt vang lên:

♫ Ước gì có cánh như chim, ♫

♫ Để băng sông núi đi tìm, chàng ơi! ♫

Ông Jurand những muốn cất tiếng gọi vang cái tên thân yêu, nhưng lời ông như bị giam chặt trong cuống họng, như bị một chiếc vồng sắt thít chặt. Đột nhiên một cơn sóng của nỗi đớn đau, của nước mắt, của nỗi nhớ nhung và bất hạnh cuồn cuộn dâng tràn trong ngực ông, ông úp mặt xuống tuyết, và trong niềm xúc động lớn lao, lòng như kêu lên thành tiếng với trời cao trong lời khấn nguyện đầy hàm ơn:

- Ôi, Chúa ơi! Cho con được nghe tiếng trẻ thơ lần nữa! Ôi, hỡi Chúa Giêsu!…

Và những cơn nức nở khiến thân hình đồ sộ của ông run lên.

Trên cao, giọng hát chất chứa nhớ nhung lại cất lên giữa sự im lặng mông mênh không gì khuấy động của đêm trường:

♫ Đậu lên cành nhỏ bên người, ♫

♫ Thưa rằng: “Đây gái mồ côi phận nghèo!”… ♫

Mờ sáng, một tên lính bộ người Đức râu ria tua tủa, người thô kệch, lấy chân đá vào đùi vị hiệp sĩ đang nằm lăn bên cổng thành.

- Đứng lên, đồ chó!… Cổng thành đã mở, ngài lãnh binh lệnh cho mày được vào gặp.

Ông Jurand bàng hoàng tỉnh thức như từ một giấc mơ. Ông không túm cổ tên lính bộ, không bóp chết nó trong đôi cánh tay sắt, vẻ mặt ông lặng lẽ và gần như cam chịu; ông nhổm dậy, không nói một lời bước theo tên lính đi qua cổng thành.

Nhưng ông vừa bước chân qua, thì sau lưng ông vang lên tiếng xích sắt nghiến ken két, chiếc cầu rút được kéo lên, và những chấn song sắt nặng trịch rơi phập xuống, chắn kín cổng.

Chương 33

Lọt vào sân trong lâu đài, hiệp sĩ Jurand không biết đi lối nào, vì tên lính bộ đưa ông qua cổng thành đã bỏ về phía chuồng ngựa. Trên đỉnh tường thành tuy vẫn có lính đứng, chỗ một đứa, chỗ thành nhóm, nhưng mặt mũi chúng đều dữ tợn, ánh mắt ngạo mạn, nên vị hiệp sĩ đoán rằng chúng sẽ không chịu chỉ đường cho ông, nếu ông có hỏi thì chúng cũng sẽ chỉ đáp lại bằng những lời chửi rủa thô tục hay nhục mạ mà thôi.

Một số tên lính vừa cười nhạo vừa chỉ trỏ ông, bọn khác lại ném tuyết vào ông như hôm qua. Thấy một cánh cửa có vẻ rộng hơn, bên trên tạc vào đá tượng Chúa Ki-tô trên thập giá, ông bèn bước lại gần, lòng thầm nghĩ nếu viên lãnh binh và quản thành ở nơi khác thì ắt sẽ có kẻ nhắc ông đã đi lầm lối.

Quả vậy. Khi ông Jurand bước lại gần, thì hai cánh cửa đột ngột mở tung ra, xuất hiện một gã trai đầu nhẵn thín như tu sĩ nhưng lại mặc áo dài như dân thường. Gã cất tiếng hỏi:

- Có phải ngài là hiệp sĩ Jurand trang Spychow chăng?

- Chính ta.

- Ngài lãnh binh thánh thiện lệnh tôi dẫn đường cho ngài. Xin mời theo tôi.

Gã dẫn ông qua một hàng hiên lớn xây hình vòm cuốn, bước về phía bậc tam cấp. Đến đó gã dừng bước, đưa mắt nhìn ông lần nữa rồi lại hỏi:

- Ngài không mang theo người vũ khí tùy thân đấy chứ? Tôi được lệnh phải khám người ngài.

Hiệp sĩ Jurand giơ cả hai tay lên trời để gã dẫn đường có thể trông rõ cả người ông, rồi đáp:

- Hôm qua ta đã nộp cả rồi.

Gã dẫn đường bèn hạ giọng, nói như thì thầm:

- Vậy xin ngài hãy cố kiềm chế, chớ nổi giận, vì ngài đang nằm trong tay của một thế lực bạo cường đấy.

- Nhưng vẫn trong ý Chúa! - Ông Jurand nói.

Nói đoạn, ông chăm chú nhìn gã trai dẫn đường, và khi nhận ra vẻ gì như thương hại và đồng cảm trên nét mặt gã, ông nói tiếp:

- Này võ đồng, mắt ngươi đầy trung thực. Vậy ngươi hãy trả lời thật những điều ta hỏi nhé.

- Xin ngài hãy hỏi nhanh lên. - Người dẫn đường vội giục.

- Ta đến nộp mình, liệu họ có trả con cho ta không?

Gã trai nhướn lông mày ngạc nhiên:

- Vậy ra con ngài đang ở đây?

- Con gái ta.

- Có phải tiểu thư ở trên tháp canh cạnh cổng thành?

- Phải. Người ta hứa sẽ thả con ta nếu ta tự đến nộp mình.

Người dẫn đường xua tay ra hiệu không biết gì cả, nhưng nét mặt gã lộ vẻ lo lắng và nghi ngờ.

Ông Jurand lại hỏi tiếp:

- Có đúng là cả Szomberg và Markwart đích thân canh giữ con ta?

- Các vị đồng đạo ấy hiện không có mặt trong thành. Nhưng ngài nên đón tiểu thư trước khi viên lãnh binh Danveld khỏe lại.

Nghe thấy thế, ông Jurand rùng mình, nhưng không còn thì giờ để hỏi thêm gì nữa vì họ đã lên đến tầng trên, nơi ông Jurand sẽ phải giáp mặt viên lãnh binh Szczytno. Sau khi mở cửa cho ông, gã võ đồng lui bước về phía cầu thang.

Hiệp sĩ trang Spychow bước vào một căn phòng rộng nhưng rất tối, những phiến kính nhỏ bọc trong khung chì để lọt vào rất ít ánh sáng trời, mà ngày mùa đông hôm ấy lại nhiều mây.

Tuy ở đầu phòng đằng kia lửa đang cháy trong lò sưởi lớn, nhưng những súc gỗ chưa khô hẳn khiến ánh lửa không mấy tỏa sáng. Mãi một lúc sau, khi mắt đã quen dần với bóng tối, ông Jurand mới nhìn thấy ở sâu trong phòng có một chiếc bàn với dãy các hiệp sĩ đang ngồi, sau lưng chúng là những viên hộ vệ mặc giáp phục cùng đám bộ binh cũng nai nịt chỉnh tề, trong đám tùy tùng có cả gã hề của tòa thành đang cầm dây xích giữ một con gấu.

Đã có lần ông Jurand từng đụng độ với Danveld, còn gặp hắn hai lần nữa ở triều đình công quốc Mazowsze khi hắn là sứ thần, nhưng từ dạo ấy cũng đã vài năm trôi qua. Dẫu vậy, lại đang ở trong bóng tối, nhưng ông vẫn nhận ngay được hắn, qua thân hình phì nộn, qua vẻ mặt và qua vị trí ngồi chính giữa, trên chiếc ghế có tay, với một cánh tay bó nẹp gỗ đặt trên chỗ tựa. Bên phải hắn là vị hiệp sĩ già nua Zygfryd de Lӧwe thành Insburk, kẻ thù không đội trời chung của cả dân tộc Ba Lan và của riêng ông Jurand trang Spychow. Bên trái là hai đồng đạo trẻ Gotfryd và Rotgier. Danveld cố tình mời chúng tham dự để chứng kiến cảnh ca khúc khải hoàn của hắn trước kẻ thù đáng sợ là ông, đồng thời để chia vui về thành quả của vụ phản trắc mà chúng đã cùng nhau mưu mô và góp sức thực hiện. Giờ chúng ngồi bảnh chọe nơi kia, trong những tấm áo dài bằng dạ mềm màu sẫm, với những thanh kiếm nhẹ đeo bên sườn, đầy sung sướng, tự mãn, ngạo mạn và khinh khi nhìn ông Jurand, như nhìn một kẻ yếu thế đã bị chinh phục.

Im lặng kéo dài, bởi chúng muốn được ngắm con người mà chúng từng kinh sợ, lúc này lại đang phải đứng trước mặt chúng, đầu cúi gục, vai khoác chiếc bao tải hành xác, với vỏ gươm rỗng buộc lủng lảng trên cổ bằng sợi dây thừng.

Hẳn chúng muốn cho nhiều người được trông thấy cảnh tượng nhục nhã của ông, bởi qua các cửa thông với những phòng khác, ai nấy ra vào tự do, và căn phòng ấy chứa đầy quá nửa là những kẻ mặc giáp phục. Tất thảy đều thích thú ngắm ông Jurand, lớn tiếng bàn tán, chuyện trò và nhận xét về ông. Trông thấy chúng, tự nhiên ông lại thấy lòng được cổ vũ, bởi ông thầm nghĩ: “Nếu Danveld không định giữ lời hứa, chắc hắn chẳng cho mời đến ngần kia nhân chứng.”

Danveld chợt phẩy tay, những lời trò chuyện lắng đi. Hắn ra hiệu cho một viên hộ vệ, gã này tiến đến, tóm chặt sợi thừng buộc quanh cổ, kéo ông tiến lên mấy bước, lại gần chiếc bàn.

Danveld đưa mắt đắc thắng liếc những kẻ có mặt, cất tiếng:

- Các ngươi hãy nhìn xem, sức mạnh của Giáo đoàn đã chiến thắng sự tà ác và kẻ ngạo mạn kia.

- Cầu Chúa cho luôn được thế! - Những kẻ có mặt đồng thanh nói.

Im lặng lại bao trùm, Danveld quay lại nhìn người tù:

- Như một con chó dại, mày đã từng bao phen cắn xé Giáo đoàn, vì vậy Chúa khiến mày phải đứng đây trước mặt chúng tao như một con chó, với sợi dây thừng thắt cổ, cầu xin ân sủng và lòng thương hại.

- Lãnh binh, xin chớ so tôi với loài chó, - ông Jurand bảo, - bởi nói như thế ông sẽ làm nhục những kẻ đã từng tỷ thí với tôi và đã gục ngã dưới tay tôi đấy.

Những lời ấy làm dậy lên tiếng xuýt xoa trong hàng ngũ bọn Đức mình đầy giáp phục, không rõ sự kiên cường trong câu nói làm chúng nổi giận hay sự đúng đắn của lời ông khiến chúng bàng hoàng.

Không hài lòng với sự xoay vần của câu chuyện theo chiều hướng ấy, viên lãnh binh gầm lên:

- Các ngươi xem, ngay ở đây mà lão còn dám rắn lòng và ngạo mạn nhổ vào mặt chúng ta.

Ỏng Jurand vươn cả hai tay lên trời, như muốn viện cả trời cao chứng giám, lắc đầu nói:

- Có Chúa chứng giám, lòng tự hào của tôi đã để lại bên ngoài cổng thành rồi. Chúa đã thấy và sẽ phán xử xem khi làm nhục danh dự hiệp sĩ của tôi, các ông có tự làm nhục chính mình chăng. Danh dự hiệp sĩ chỉ có một mà thôi, bất kỳ kẻ nào được vinh hạnh đeo đai cũng đều phải tôn trọng danh dự đó.

Danveld nhíu mày. Nhưng vào lúc đó, gã hề bắt đầu rung loẻng xoẻng sợi xích buộc con gấu, kêu lên:

- Rao giảng! Rao giảng! Một vị chân tu thánh thiện xứ Mazowsze vừa đến! Nghe đây, nghe đây! Rao giảng! Rao giảng!…

Rồi gã quay lại bảo Danveld:

- Thưa ngài! Khi bị gã đánh chuông đánh thức vì kéo chuông quá sớm trước giờ rao giảng, bá tước Rosenheim đã bắt gã phải nuốt sợi dây chuông, hết nút này đến nút khác. Bậc chân tu này cũng đang đeo sẵn một sợi dây thừng trên cổ, xin hãy bắt lão xơi tạm, trước khi kết thúc bài rao giảng kia.

Nói đoạn gã nhìn viên lãnh binh, lo ngại không hiểu câu đùa có đủ sức gây cười không, hay hắn lại ra lệnh quật cho gã mấy hèo vì đã lên tiếng quá sớm. Mỗi khi cảm thấy bị dưới cơ thì các đồng đạo của Giáo đoàn đều nhũn nhặn, nhún nhường, thậm chí luồn lụy xun xoe, song chúng lại chẳng bao giờ biết đến sự chừng mực đối với những kẻ kém thế, vì thế Danveld không những chỉ gật đầu với gã hề để tán thưởng câu đùa mà còn phá lên cười thô lỗ đến nỗi trên mặt mấy viên hộ vệ trẻ thoáng hiện vẻ ngạc nhiên.

- Đừng than vãn là mày bị làm nhục, - hắn nói, - bởi nếu ta có hóa phép biến mày thành chó, thì được làm chó Giáo đoàn vẫn còn hơn là làm cái giống hiệp sĩ chúng mày!

Được thể, gã hề lại hét lên:

- Đem giẻ lại đây, chùi lông cho con gấu của ta, rồi nó sẽ dùng vuốt sắc để chùi lại mõm cho mày!

Nghe câu đó, đôi chỗ vang lên tiếng cười, một giọng nào đó từ sau lưng các tu sĩ đồng đạo thốt lên:

- Mùa hè mày sẽ đi cắt lau sậy trên hồ!

- Và đánh tôm để làm món thịt thối! - Giọng thứ hai tiếp.

Giọng thứ ba lại thêm:

- Còn bây giờ hãy bắt đầu từ việc xua quạ khỏi giá treo cổ! Ở đây chẳng thiếu gì việc.

Bọn chúng ra sức nhục mạ hiệp sĩ Jurand, mới đây còn là người thật đáng sợ với chúng. Dần dần, sự vui vẻ lan ra khắp đám đông tụ tập. Một số tên từ sau bàn len ra, bước đến sát gần người tù, ngắm nghía ông rồi bảo:

- Con lợn độc địa ở Spychow đã bị ngài lãnh binh đánh cho gãy cả nanh, mõm nó đang sùi bọt, muốn húc người lắm, nhưng chịu rồi!

Gã Danveld và các hiệp sĩ Thánh chiến khác, thoạt tiên định biến cuộc hỏi cung thành một thứ phiên tòa oai nghiêm, chợt thấy sự thể xoay thành hướng khác, cũng đứng lên khỏi ghế, cùng những kẻ khác tiến đến gần ông Jurand.

Lão hiệp sĩ Zygfryd thành Insburk không hài lòng với việc đó, nhưng viên lãnh binh đã bảo:

- Rồi ngài sẽ hết nhăn thôi, sẽ còn vui hơn nữa kia!

Và chúng bắt đầu ngắm nghía ông Jurand, bởi quả là dịp hiếm, trước đây các hiệp sĩ hay lính tráng được nhìn ông ở gần đều phải vĩnh viễn nhắm mắt. Một số kẻ thốt lên:

- Lão vạm vỡ thật, dù đang mặc áo lông dưới tấm bao gai. Có thể dùng vỏ đậu khô quấn quanh mình lão rồi dắt đi diễu khắp chợ phiên…

Những kẻ khác bắt đầu lớn tiếng gọi mang bia tới để ngày hôm ấy thêm phần vui vẻ.

Lát sau, những bình đầy bia bắt đầu va nhau lanh canh, và căn phòng tối mờ mờ nồng nặc mùi bọt bia trào ra dưới nắp. Viên lãnh binh vui vẻ thốt lên:

- Thế lại càng hay, để lão đừng nghĩ làm nhục lão là ghê gớm lắm!

Thế là bọn chúng lại sán đến gần, lấy cốc vại bia chạm vào cằm ông mà bảo:

- Mày muốn uống lắm phải không, đồ mèo rừng Mazowsze!

Một vài kẻ đổ bia vào lòng bàn tay rồi vẩy vào mặt ông. Còn ông, một mình giữa bọn chúng, bị réo gào, bị nhục mạ, rốt cuộc, hình như biết mình không thể chịu đựng hơn được nữa, ông bước lại gần lão hiệp sĩ Zygfryd, lớn tiếng kêu thật to để át những tiếng ồn ào đang tràn ngập trong phòng:

- Thề trên khổ hình của Đấng Cứu Thế và sự cứu rỗi linh hồn, hãy trả con cho ta như các ngươi đã hứa!

Vị hiệp sĩ định dùng tay phải túm lấy viên lãnh binh cao tuổi, nhưng lão vội lùi ra, quát lớn:

- Tránh xa ra, thằng nô lệ kia! Ngươi muốn gì?

- Ta đã thả de Bergow, đích thân ta đã tới đây, bởi các ngươi đã hứa sẽ trả con ta đang ở đây.

- Ai hứa với mày? - Danveld hỏi.

- Thề có lương tri và đức tin, chính ngươi, hỡi lãnh binh!

- Mày không có người làm chứng, mà người chứng cũng chẳng ích gì, đây là chuyện lời hứa danh dự.

- Danh dự của chính ngươi! Danh dự của Giáo đoàn! - Ông Jurand kêu lớn.

- Nếu vậy thì con ngươi sẽ được thả! - Danveld nói.

Rồi hắn quay lại nhìn những kẻ đang có mặt và nói:

- Tất cả những gì lão gặp nơi đây chỉ là một trò đùa vô tội, chưa xứng với những hành vi tội ác của lão. Nhưng vì chúng ta hứa sẽ trả lại con gái cho lão nếu lão chịu khấu đầu nhẫn nhục trước chúng ta, nên các ngươi sẽ thấy rằng lời hứa của một Hiệp sĩ Thánh chiến cũng hệt như lời của Chúa, không bao giờ thay đổi. Đứa con gái mà chúng ta giành lại từ tay bọn cướp sẽ được trả tự do ngay bây giờ. Còn lão, sau một thời gian ăn năn hành xác về những tội ác chống lại Giáo đoàn, ta cũng sẽ để lão quay về nhà.

Lời của hắn khiến tất thảy đều kinh ngạc, bởi chúng biết rõ Danveld và mối thù hận từ xưa của hắn với ông Jurand, chúng không ngờ hắn có thể xử sự trung thực như thế. Cả lão hiệp sĩ Zygfryd, Rotgier và đồng đạo Gotfryd đều nhướn mày, nhăn trán ngạc nhiên nhìn hắn. Vờ như không trông thấy những ánh mắt dò hỏi ấy, hắn nói tiếp:

- Ta sẽ phái vệ sĩ đưa con gái ngươi về đến tận nhà, còn ngươi phải ở lại cho đến khi những người đó trở về đây an toàn, và sau khi ngươi đã trả đủ tiền chuộc mạng.

Chính ông Jurand cũng ngạc nhiên, bởi ông đã mất hy vọng rằng sự hy sinh thân mình có thể mang lại điều gì cho Danusia, nên ông nhìn Danveld gần như hàm ơn và nói:

- Chúa sẽ trả công cho ngài, thưa lãnh binh!

- Ngươi hãy biết thế nào là những hiệp sĩ của Chúa Ki-tô! - Danveld nói.

Nghe thấy thế, ông Jurand bảo:

- Cầu ngài được hưởng mọi phần ân sủng của Chúa! Đã lâu tôi không được gặp con, vậy xin hãy cho tôi được gặp mặt và ban phước cho nó.

- Được thôi, nhưng điều ấy phải làm trước mắt tất thảy mọi người ở đây, để họ làm chứng cho đức tin và ân huệ của chúng ta.

Nói đoạn hắn lệnh cho viên hộ vệ tùy tùng dẫn Danusia ra, còn chính hắn thì đến gần hiệp sĩ de Lӧwe, Rotgier và Gotfryd, bọn chúng bắt đầu tranh nhau cật vấn hắn.

- Tôi không phản đối, dù ngài không định thế. - Lão hiệp sĩ Zygfryd nói.

Còn gã hiệp sĩ Rotgier, vốn nổi tiếng can đảm và tàn bạo thì nóng nảy thốt lên:

- Sao lại thế? Không chỉ thả con bé, mà ngài còn định thả cả con chó dữ của quỷ sứ kia, để rồi nó lại cắn trả chúng ta sao?

- Lão còn cắn dữ hơn ấy chứ! - Gotfryd kêu lên.

- Thôi!… Lão sẽ trả tiền chuộc! - Danveld thản nhiên nói.

- Dù cho lão có nộp hết cửa nhà cơ nghiệp, thì chỉ một năm sau là lão sẽ lại kiếm được gấp đôi.

- Tôi không phản đối chuyện con bé, - lão Zygfryd nhắc lại, - nhưng với con sói kia thì nhiều phen các con chiên của Giáo đoàn ta sẽ còn phải khóc.

- Thế còn lời hứa của chúng ta? - Danveld vừa hỏi vừa nhếch mép cười.

- Bữa trước ông nói khác cơ mà…

Danveld nhún vai.

- Các ngài chưa chán à? - Hắn hỏi. - Các ngài còn muốn nữa sao?

Bọn khác thì vây quanh ông Jurand, vì tán thưởng hành động trung thực mà Danveld đã gieo vào lòng những người thuộc Giáo đoàn, nên chúng bắt đầu tự khoe khôn khoe khéo trước mặt ông:

- Thế nào, hiệp sĩ Bẻ Gãy Xương? - Viên tướng chỉ huy toán cung thủ của thành Szczytno hỏi. - Chắc lũ anh em ngoại đạo của ngươi không hành xử như thế với hiệp sĩ Ki-tô chúng ta đâu nhỉ?

- Hẳn ngươi sẽ uống máu chúng ta ngay, phải không?

- Còn chúng ta thì lấy bánh mì để đáp trả hòn đá của mi…

Ông Jurand không thèm để ý đến sự ngạo mạn lẫn phỉ báng trong những lời chúng nói - trái tim ông đang trào dâng, hàng mi ông đang ướt lệ, nghĩ rằng chỉ chốc lát nữa thôi sẽ được nhìn thấy Danusia con ông; ông còn được gặp con quả là nhờ lòng ân của chúng, vì vậy nhìn bọn người đang nói với vẻ cam chịu, lát sau ông thốt lên:

- Vâng! Vâng! Tôi cũng hay đối xử khá nặng tay với các ông, nhưng mà… tôi không bao giờ phản trắc.

Đúng lúc ấy, ở đầu phòng đằng kia có ai đó kêu lên: “Cô gái được đưa đến rồi!”, và khắp phòng chợt im lặng. Bọn lính rẽ ra hai bên, tuy chưa một tên nào được thấy mặt cô gái con ông Jurand, và tận lúc ấy thậm chí nhiều đứa trong bọn chúng vẫn chưa hề biết có nàng ở trong thành, bởi Danveld giấu rất kín hành vì của hắn - nhưng những kẻ đã biết danh nàng thì lúc này thì thầm báo cho những người khác về vẻ xinh đẹp khác vời của nàng. Vì vậy mọi cặp mắt đều hau háu ngóng về phía cửa, nơi cô gái sẽ bước ra.

Thoạt tiên là gã hộ vệ, theo sau là nữ tu sĩ mà mọi người ở đây thấy đều quen mặt - chính mụ đã đến lâm cung của quận công, cùng với mụ là một thiếu nữ mặc áo dài trắng, tóc buông xõa, bịt một dải băng ngang trán.

Đột nhiên, tiếng cười rộ lên khắp phòng, ồn như tiếng sấm. Ông Jurand vừa lao đến phía con gái, chợt lùi lại, mặt tái nhợt, thảng thốt nhìn cái đầu nhọn, đôi môi tím tái, đôi mắt vô hồn của cô gái điên mà bọn chúng đang dẫn ra và bảo là Danusia của ông.

- Đây đâu phải con tôi? - Ông kinh hoảng kêu lên.

- Không phải con ngươi? - Danveld cũng kêu lên. - Thề có Thánh Liboriusz xứ Padebornow! Vậy thì hoặc là không phải chúng ta đã giành lại được con ngươi từ tay bọn cướp, hoặc là một gã phù thủy nào đó đã biến đổi mặt mày con bé, chứ khắp thành Szczytno này có còn cô gái nào khác nữa đâu!

Lão hiệp sĩ Zygfryd, Rotgier và Gotfryd liếc mắt rất nhanh lẫn nhau, đầy thán phục sự ranh ma của Danveld, nhưng không một ai kịp lên tiếng, bởi ông Jurand đã gào lên bằng giọng khủng khiếp:

- Còn! Còn! Con tôi đang ở thành Szczytno này! Chính tôi đã nghe thấy nó hát, tôi đã nghe đúng giọng con tôi!

Nghe thấy thế, Danveld bèn ngoảnh về phía đồng bọn đang có mặt, nói thản nhiên nhưng dằn từng tiếng:

- Xin các vị có mặt ở đây, nhất là ngài, thưa hiệp sĩ Zygfryd thành Insburk, và các ngài, thưa đồng đạo Rotgier và Gotfryd thánh thiện, hãy làm chứng cho tôi: theo đúng lời thề và lời hứa danh dự, tôi đã trao trả cô gái mà bọn cướp bị chúng tôi đánh tan tác đã bảo rằng đó là con gái của Jurand trang Spychow. Còn nếu không đúng vậy thì đó không phải lỗi chúng tôi, mà chắc hẳn là ý của Đức Chúa, bằng cách ấy Chúa muốn trao lão Jurand này vào tay chúng ta.

Lão Zygfryd cùng hai tên đồng đạo trẻ cúi đầu ra dấu đã nghe thấy và sẽ làm chứng nếu cần. Rồi lần nữa chúng đưa mắt liếc nhanh lẫn nhau - bởi chúng đã thu được nhiều hơn so với dự tính: bắt được ông Jurand, không phải trả con gái cho ông, mà về danh nghĩa vẫn giữ được lời đã hứa. Còn ai được nhiều hơn thế?

Nhưng ông Jurand đã quỳ sụp xuống, viện tất cả các thánh tích thiêng liêng ở thành Malborg, viện cả xương cốt và thanh danh của hai cụ thân sinh, cầu xin Danveld trả lại cho ông đứa con rứt ruột đẻ ra, chứ đừng hành động như một kẻ lừa đảo, một tên phản trắc, nuốt trôi những lời đã thề, đã hứa. Giọng ông chất chứa bao nỗi tuyệt vọng và đầy chân thật, khiến một số người bắt đầu đoán trong chuyện này hẳn có điều man trá, còn những kẻ khác cho rằng hẳn một lão phù thủy hắc ám nào đó đã làm thay đổi dung mạo cô gái.

- Chúa đang dõi theo trò phản trắc của ngài đó! - Ông Jurand kêu la. - Thề trên tử thương của Đấng Cứu Thế, thề trên giờ khắc lâm chung của ngài, hãy trả con lại cho tôi!

Ông nhổm lên, cồng lưng lại, lê về phía Danveld, như thể định ôm đầu gối hắn, mắt ông rừng rực một ngọn lửa điên cuồng, giọng ông lạc đi, chất chứa nỗi đau đớn, âu lo tuyệt vọng hòa lẫn sự đe dọa. Nghe những lời chỉ trích mình lật lọng và phản trắc ngay trước mặt tất cả mọi người, Danveld bắt đầu phập phồng đôi cánh mũi, và rốt cuộc cơn thịnh nộ như ngọn lửa bừng lên trên mặt hắn. Muốn giày xéo tột cùng người cha bất hạnh, hắn cũng bước lại bên ông, cúi xuống ghé sát vào tai ông, rít lên qua hai hàm răng nghiến chặt:

- Nếu ta có trả con cho mày - thì chỉ trả khi nào nó có con với ta mà thôi!

Nhưng cũng đúng lúc ấy, ông Jurand gầm lên một tiếng vang to như bò tót rống, túm chặt lấy người Danveld nhấc bổng lên không. Khắp phòng vang lên tiếng kêu kinh hoàng: “Xin đừng giết!” - rồi tấm thân viên lãnh binh bị một sức mạnh khủng khiếp quăng đi, đập mạnh xuống sàn đá, khiến sọ vỡ vụn, óc tóe ra, bắn cả lên người lão Zygfryd và Rotgier đang đứng cạnh đấy.

Ông Jurand nhảy ngay đến bên tường, nơi treo những thứ khí giới, chộp lấy một lưỡi gươm dùng được cả hai tay, rồi như một cơn lốc lao vào bọn Đức đang chết điếng vì kinh hãi.

Vốn là những kẻ quen với chiến chinh, tàn sát và máu, nhưng vì đang quá bàng hoàng, nên ngay cả khi nỗi sững sờ qua rồi, chúng cũng chỉ biết lùi bước và trốn chạy, như một đàn cừu chạy trốn chó sói - con sói mà chỉ cần một cú xọc nanh cũng đã đủ chết người. Cả phòng vang động tiếng kêu la kinh hoảng, tiếng chân chạy thình thịch, tiếng bình vại đổ vỡ loảng xoảng, tiếng rú của lũ võ đồng, tiếng rống của con gấu vừa giằng khỏi tay gã hề và đang cố trèo lên khung cửa sổ cao, cùng những tiếng kêu tuyệt vọng đòi khí giới, khiên mộc, kiếm cung. Rốt cuộc các thứ vũ khí cũng lóe sáng và mươi mũi gươm giáo nhọn hoắt chĩa về phía ông Jurand, song ông chẳng chút nao lòng. Như đã hóa điên, ông lao thẳng vào chúng, và nơi đó diễn ra một trận chiến đấu man dại, chưa từng thấy, giống một cuộc tàn sát hơn là một trận đấu. Đồng đạo trẻ hăng máu Gotfryd là kẻ đầu tiên xông vào chắn đường ông Jurand, nhưng chỉ bằng một nhát gươm nhanh như chớp ông đã chém phăng cả đầu lẫn cánh tay và một bên vai hắn. Tiếp theo sau, gục ngã dưới tay ông là viên quan chỉ huy toán cung thủ và viên quản thành von Bracht, cùng gã người Anh Hugues - kẻ không hiểu thật rõ chuyện gì đang xảy ra, thấy thương hại ông Jurand và nỗi khổ hình mà ông phải chịu, mãi đến sau lúc Danveld bị giết gã mới kịp rút vũ khí ra. Bọn khác thấy sức khỏe kinh thiên động địa và sự say máu của hiệp sĩ, bèn dồn lại thành cụm để cùng nhau chống cự, nhưng cách ấy chỉ càng mang lại hậu quả thảm hại hơn mà thôi. Tóc dựng đứng trên đầu, mắt điên cuồng hung tợn, cả người tắm trong máu và khạc ra máu, vị hiệp sĩ như con thú sổng chuồng mê mải vung những đường gươm kinh hoàng chém, chặt, phang vô hồi vào cái khối người dày đặc kia, khiến xác chết như ngả rạ trên mặt sàn nhà đẫm máu, chẳng khác gì cơn bão tung hoành quật đổ cả đám cây lớn cây con. Bọn chúng kinh hoàng, tưởng như vị hiệp sĩ kinh khủng xứ Mazury này có thể một mình chém giết hết bọn chúng, và cũng giống hệt như đàn chó đâu có sủa nhặng xị cũng chẳng thể nào giết nổi con thú đơn thương độc mã nếu không có bàn tay xạ thủ, cả bọn quân tướng người Đức đầy mình giáp phục này cũng chẳng thể đương đầu với sức mạnh và sự cuồng nộ của ông, đánh nhau với ông chỉ mang lại cho chúng cái chết không sao tránh khỏi.

- Tản ra! Bao vây lão! Đâm đằng sau lưng! - Lão hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe gào lên.

Bọn chúng bèn chạy tản ra khắp phòng, hệt như đàn sáo ngoài đồng tan tác khi con chim ưng mỏ cong từ trên trời lao vút xuống, song chúng không làm sao vây bọc nổi ông, bởi trong cơn say chiến đấu, ông không tìm chỗ tự vệ mà lại đuổi chúng chạy vòng quanh các bức tường, kẻ nào bị ông đuổi kịp - kẻ đó gục ngã như bị sét đánh trúng. Nỗi tủi nhục, niềm tuyệt vọng, hy vọng tiêu tan biến thành khát vọng đòi nợ máu, hình như khiến cho sức lực bẩm sinh vốn đã kinh người của ông chợt tăng lên gấp chục lần. Thanh gươm mà ngay cả những tên Đức khỏe mạnh nhất cũng phải cầm hai tay, thì ông chỉ sử dụng một tay mà vẫn nhẹ như lông vũ. Ông không tìm sự sống, không tìm sự cứu rỗi, thậm chí cũng không cần chiến thắng, ông chỉ cần trả thù, như ngọn lửa hừng hực, như dòng sông cuồn cuộn khi đã phá vỡ đập chắn, sẽ mù quáng tàn phá hết thảy những gì cản đường - ông là kẻ tiêu diệt mù quáng và kinh khủng, giật tung, bẻ vụn, giày xéo, giết sạch và bóp chết những mạng người.

Bọn chúng không thể sát thương ông từ phía lưng, vì ban đầu chúng không có cách nào chạm tới ông, và những tên lính tầm thường thậm chí không dám tiến lại gần ông phía lưng vì hiểu rằng nhỡ ông quay lại thì không một sức mạnh thế nhân nào có thể cứu chúng thoát chết. Những kẻ khác thì kinh hoàng táng đảm khi nghĩ một người đàn ông trần thế không thể gây ra ngần kia cái chết, rằng không phải chúng đang đánh nhau với một người trần, mà là một sức mạnh siêu nhiên nào đó đã nhập vào thân xác kia.

Lão hiệp sĩ Zygfiryd cùng đồng đạo Rotgier lao lên hành lang, chạy dọc tên hàng cửa sổ cao lớn của căn phòng, gọi thêm người đến cứu viện, và nấp sau lưng bọn chúng để giữ thân, còn bọn mới tới thì đùn đẩy nhau chen lấn trên các bậc thang chật hẹp, muốn mau lên thật cao, để từ bên trên tìm cách sát thương người đại lực sĩ kia, người mà chúng không có cách nào đương đầu đối mặt. Rốt cuộc, bọn chúng đóng chặt cánh cửa dẫn lên cái tầng gác dành cho dàn đồng ca, và chỉ còn mỗi mình ông Jurand ở lại phía dưới. Từ hành lang vang lên những tiếng kêu vui mừng như chào đón một trận chiến thắng, và những chiếc ghế đẩu nặng trịch bằng gỗ sồi, những ghế băng và cả giá cắm đuốc bằng kim loại tới tấp lao vào người vị hiệp sĩ đơn độc. Một vật ném trúng trán ông, ngay trên lông mày, khiến máu túa xuống mặt ông. Cùng lúc đó, những cánh cửa ra vào đồ sộ được mở tung ra, bọn bộ quân cứu viện ùa vào phòng đông như nêm cối, vũ trang lăm lăm những ngọn giáo dài, họa kích, rìu, nỏ, lao, đồng, gậy, dây thừng và đủ các thứ khí giới khác mà chúng đã nhanh tay vớ được.

Ông Jurand cuồng nộ đưa tay trái lên gạt máu trên mặt để khỏi che mất mắt, dồn hết sức lao vào đám đông quân lính ấy. Trong phòng lại một lần nữa vang lên những tiếng rú, tiếng rên, tiếng sắt va loảng xoảng, tiếng nghiến răng trèo trẹo và tiếng kêu la kinh hoàng của những kẻ bị tử thương.

Chương 34

Cũng trong gian phòng ấy, buổi chiều hôm đó, lão hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe ngồi sau chiếc bàn, nơi lão tiếp nhận chức lãnh binh Szczytno sau khi lãnh binh Danveld bị mất mạng. Bên cạnh lão là đồng đạo Rotgier, hiệp sĩ de Bergow, tù binh ngày nọ của ông Jurand, và hai chàng quý tộc trẻ vừa mới được khoác lên người tấm áo choàng trắng. Gió lốc mùa đông lạnh giá hú gào ngoài cửa sổ, xô lạch xạch những khung cửa bằng chì, khiến những ngọn đuốc cháy trong giá cắm bập bùng leo lắt, đôi khi hơi gió thổi tạt vào lò sưởi làm khói tỏa mù mịt khắp phòng. Mặc dù được mời đến để bàn bạc, các đồng đạo đều ngồi im thin thít, chờ lão hiệp sĩ Zygfryd nói trước. Lão ngồi chống hai khuỷu tay lên bàn, những ngón tay đan vào nhau đặt lên trên mái tóc bạc phơ đang cúi gầm, u ẩn và buồn bã, mặt chìm trong bóng tối, những suy tư rầu rĩ giằng xé trong lòng.

- Ta bàn việc gì đây? - Rốt cuộc đồng đạo Rotgier lên tiếng hỏi.

Zygfryd ngẩng đầu nhìn người vừa hỏi, như bị thức tỉnh khỏi dòng suy tư, nói:

- Bàn về thất bại vừa rồi, về những gì sẽ phải trình lên đại thống lĩnh cùng hội đồng thánh giáo, và về phương cách làm sao cho hành động của ta không gây hại cho Giáo đoàn.

Rồi lão lại im lặng, nhưng giây sau lão đưa mắt đảo quanh, mũi phập phồng đánh hơi:

- Vẫn còn thấy mùi máu.

- Không đâu, thưa ngài lãnh binh, - Rotgier nói, - tôi đã cho chúng rửa sạch sàn nhà và tẩy bằng lưu hoàng. Đó là mùi lưu hoàng đấy.

Với vẻ mặt lạ lùng, lão Zygfryd đưa mắt nhìn khắp những kẻ đang có mặt, rồi bảo:

- Hỡi ngôi Thánh Thần sáng láng, xin hãy rủ lòng thương cho linh hồn của đồng đạo Danveld và đồng đạo Gotfryd.

Những kẻ còn lại hiểu rằng lão cầu khẩn ơn lành của Chúa đối với hai linh hồn kia vì vừa nghe nhắc tới lưu hoàng, lão chợt nghĩ ngay đến hỏa ngục; cơn rùng mình lan khắp xương cốt, chúng đồng thanh đáp lời:

- Amen! Amen! Amen!

Suốt giây lâu, chỉ nghe tiếng gió hú và tiếng lạch xạch của những khung cửa sổ.

- Xác của ngài lãnh binh và đồng đạo Gotfryd để ở đâu? - Lão hiệp sĩ già lại hỏi.

- Ở khám thờ, các linh mục đang hát thánh ca cầu nguyện cho họ.

- Đã nhập quan chưa?

- Đã nhập quan, phải phủ vải liệm trùm lên đầu ngài lãnh binh vì cả sọ lẫn mặt đều bị vỡ nát.

- Còn những xác khác? Những kẻ bị thương nữa?

- Xác chết đang đặt ngoài tuyết cho cứng lại, chờ làm áo quan, còn những kẻ bị thương đã được băng bó trong y xá.

Lão Zygfryd lại đan hai tay ôm lấy đầu.

- Mà đó chỉ là do một người gây nên đấy!… Lạy Đức Chúa Thánh Thần sáng láng, xin hãy che chở cho Giáo đoàn chúng con, khi nổ ra cuộc đại chiến với dân tộc thú dữ này!

Nghe thấy thế, đồng đạo Rotgier ngước mắt nhìn lên như nhớ lại điều gì, rồi nói:

- Hồi ở thành Wilno, tôi đã từng nghe viên lãnh binh Sambia nói với đức đại thống lĩnh anh ruột mình: “Nếu người không tiến hành cuộc đại chiến, không tiêu diệt chúng nó, làm cho một cái tên cũng không còn - thì sẽ thật thảm thương cho chúng ta và dân tộc chúng ta!”

- Cầu Chúa ban cho chúng ta cuộc chiến ấy, để chúng ta được đối đầu với chúng! - Một trong hai quý tộc mới nhập bọn lên tiếng.

Lão Zygfryd nhìn hắn chằm chằm, như muốn bảo: “Thì hôm nay ngươi đã được gặp mặt một tên trong bọn chúng rồi đó”, nhưng nhìn thấy hình dáng trẻ trung và nhỏ nhắn của chàng trai trẻ ấy, mà cũng có thể chợt nhớ rằng mặc dù nổi tiếng can trường, bản thân lão cũng chẳng muốn đâm đầu vào chỗ chết, nên lão không nói ra lời, chỉ hỏi:

- Ai trong các ngài đã gặp Jurand?

- Tôi. - De Bergow đáp.

- Lão còn sống chứ?

- Còn sống, lão vẫn bị trùm trong chiếc lưới mà ta đã dùng để bắt lão. Khi lão mở mắt, bọn bộ binh muốn giết lão, nhưng cha tuyên úy không cho phép.

- Không được giết. Đó là một người có danh tiếng bên phía chúng nó, sẽ rầy rà lắm đấy. - Zygfryd nói. - Cũng không làm cách nào giấu kín chuyện vừa xảy ra, vì đã có quá nhiều nhân chứng.

- Vậy chúng ta phải nói thế nào đây, phải làm gì đây? - Rotgier hỏi.

Lão Zygfryd trầm ngâm suy nghĩ rồi mãi sau mới lên tiếng:

- Ngài, bá tước de Bergow cao quý, xin ngài hãy đến thành Malborg gặp đức đại thống lĩnh. Ngài đã từng chịu cảnh đọa đầy trong hầm giam của lão Jurand, lại là khách của Giáo đoàn, và với tư cách ấy, ngài không cần phải bênh cho giới tu sĩ chúng tôi, nên người ta sẽ dễ tin ngài hơn. Xin ngài hãy cứ nói những điều ngài đã biết, rằng Danveld đã cướp lại được một cô gái từ toán cướp vùng biên và nghĩ rằng đó là con gái của lão Jurand, ngài lãnh binh đã báo cho lão Jurand, lão đã đích thân tới thành Szczytno, rồi… chuyện gì xảy ra thì ngài biết đấy…

- Xin thứ lỗi, thưa ngài lãnh binh. - De Bergow nói. - Tôi đã từng chịu cảnh tù ngục nặng nề tại Spychow, lại là khách của các ngài, tôi sẵn sàng làm chứng cho các ngài, nhưng để lương tâm được yên ổn, xin ngài hãy cho tôi hay: có phải tiểu thư Jurandówna không có mặt ở thành Szczytno này, phải chăng sự tráo trở của ngài Danveld đã khiến cho thân phụ của cô ấy nổi cơn cuồng nộ?

Lão hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe ngần ngừ giây lâu không đáp. Tận đáy lòng sâu thẳm, lão vẫn nung nấu mối hờn sâu sắc đối với dân tộc Ba Lan, lòng lão vẫn che giấu một sự tàn bạo còn vượt quá cả Danveld, cùng một thứ thú tính khi phải đứng ra bảo vệ Giáo đoàn, có cả lòng ngạo mạn và tính tham lam - nhưng lão không thích những hành động tráo trở thấp hèn. Niềm cay đắng và day dứt lớn nhất của đời lão là thời gian gần đây, do tính vô kỷ luật và thói lộng hành, không hiểu sao công việc chính yếu của Giáo đoàn lại được xếp đặt theo cung cách khiến cho sự tráo trở đã trở thành phương sách phổ biến và cần thiết nhất trong đời sống Giáo đoàn. Chính vì thế, câu hỏi của de Bergow đã khiến sợi đây đau đớn trong lòng lão rung lên, và mãi hồi lâu sau lão mới đáp lại:

- Danveld đang đứng trước mặt Chúa, để Chúa sẽ phán xét ông ta, còn ngài, thưa bá tước, nếu người ta hỏi ý riêng thì tùy, ngài muốn nói gì cứ nói; còn nếu người ta hỏi những gì mắt ngài đã thấy, xin ngài hãy nói rằng trước khi gã đàn ông điên cuồng kia bị lưới chụp bắt được, chính mắt ngài đã nhìn thấy chín xác chết, chưa kể vô số người bị thương, nằm trên sàn nhà này, trong đó có xác của lãnh binh Danveld, hiệp sĩ đồng đạo Gotfryd, von Bracht và Hugues, cùng hai chàng trai quý tộc… Lạy Chúa ban cho họ sự yên nghỉ đời đời. Amen!

- Amen! Amen! - Hai gã thanh niên mới gia nhập Giáo đoàn lặp lại.

- Ngài cũng nhớ nói rằng, - Zygfryd tiếp tục, - mặc dù Danveld muốn ép kẻ thù của Giáo đoàn, nhưng không ai ở đây rút gươm trước để đánh lão Jurand.

- Tôi sẽ nói đúng những gì mắt tôi trông thấy. - De Bergow nói.

- Trước lúc nửa đêm xin ngài hãy có mặt ở khám thờ, nơi chúng tôi sẽ đến cầu nguyện cho linh hồn những người vừa quá cố. - Zygfryd nói.

Lão chìa tay cho bá tước, vừa là cử chỉ hàm ý cảm ơn vừa giã biệt, bởi lão muốn tiếp tục bàn riêng với đồng đạo Rotgier - kẻ mà lão yêu quý như con ngươi mắt, như tình phụ tử với đứa con trai thương yêu duy nhất. Trong hàng ngũ Giáo đoàn cũng đã có nhiều suy đoán khác nhau về tình yêu sâu sắc ấy, tuy chẳng một ai biết rõ sự tình thực hư thế nào, nhất là khi vị hiệp sĩ mà Rotgier coi là cha vẫn đang sống sờ sờ trong tòa lâu đài nhỏ bé của ông tại nước Đức và chưa bao giờ chối bỏ đứa con ấy.

Sau khi de Bergow rời khỏi, lão hiệp sĩ Zygfryd cũng xua cả hai chàng quý tộc mới nhập Giáo đoàn đi, bảo họ phải đốc thúc việc làm áo quan cho các bộ phu bị ông Jurand giết. Và khi cửa vừa đóng lại sau lưng họ, lão nhanh nhẹn quay về phía Rotgier mà bảo:

- Hãy nghe điều ta nói đây! Tốt nhất là không để cho bất kỳ một sinh linh nào biết được rằng con bé Jurandówna thật đã ở chỗ chúng ta đây.

- Chuyện đó cũng chẳng khó gì ạ, - Rotgier nói, - bởi không một ai biết con bé ở đây, ngoài Danveld, Gotfryd, hai chúng ta và ả tu nữ đang coi giữ nó. Những người đưa con bé từ lâm cung về đây, Danveld đã cho uống say bí tỉ rồi treo cổ tất tần tật Trong hàng ngũ ta cũng có những kẻ đoán được đôi điều, nhưng việc đưa con bé điên khùng nọ ra đã khiến chúng bị lẫn lộn, bây giờ không rõ thực hư ra sao, là chúng ta bị lầm hay một lão phù thủy nào đã làm biến đổi hình hài Jurandówna.

- Vậy thì tốt - Zygfryd thốt lên.

- Nhưng thưa ngài lãnh binh cao quý, nhân lúc Danveld không còn nữa, nên chăng ta cứ đổ quách hết mọi chuyện lầm lỗi này cho ông ta…

- Để rồi ta phải thừa nhận với bàn dân thiên hạ rằng giữa buổi thanh bình hòa hảo với quận công Mazowsze, chúng ta dám bắt cóc cô con gái nuôi, ái nữ của quận chúa từ chính cung điện của quận công? Không, không thể được!… Họ đã thấy chúng ta có mặt cùng Danveld tại triều đình, và ngài chánh quản quân y[193] có họ hàng với ông ấy biết rõ rằng bao giờ chúng ta cũng hành động cùng ông ấy… Nếu ta lên án Danveld, lão ta có thể sẽ quyết báo thù cho ông ấy…

193. Nguyên văn: wielki szpitainik - người chỉ huy bộ phận quân y trong quân Thánh chiến, là thành viên hội đồng thánh giáo, cùng đại thống lĩnh quyết định mọi việc, có bổng lộc lớn.

- Vậy ta phải làm thế nào? - Rotgier hỏi.

- Phải bàn bạc và phải tìm ra phương sách tốt nhất, nếu không thì khốn nạn cho ta! Nếu ta thả Jurandówna, con bé sẽ nói rằng không phải chúng ta cướp được nó từ tay bọn cường đạo, mà chính chúng ta là những kẻ đã đến đó và mang nó về thẳng thành Szczytno.

- Đúng thế.

- Không phải ta chỉ lo trách nhiệm thôi đâu. Quận công sẽ kiện lên vua Ba Lan, và sứ thần của chúng sẽ lớn tiếng lu loa ta thán ở khắp mọi triều đình, lên án sự bạo ngược, phản trắc và tội ác của ta. Điều đó sẽ gây tác hại vô chừng cho thanh danh Giáo đoàn! Nếu biết rõ sự thật, hẳn đức đại thống lĩnh cũng sẽ ra lệnh cho chúng ta giấu kín con bé ấy đi.

- Thế nếu nó biến mất hẳn, bọn chúng sẽ không lên án ta sao? - Rotgier hỏi.

- Không! Đồng đạo Danveld là một người tinh khôn. Ngươi có nhớ ông ấy ra điều kiện cho lão Jurand không những phải đích thân đến nộp mạng tại thành Szczytno, mà trước đó phải viết thư cho quận công, báo rằng lão đến gặp bọn cướp để xin chuộc con gái, biết rằng con bé không nằm trong tay chúng ta.

- Đúng vậy, nhưng nếu thế ta thanh minh sao về chuyện đã xảy ra ở thành Szczytno này?

- Ta sẽ nói thế này: Chúng ta nghe tin hiệp sĩ Jurand đang đi tìm con gái, ta lại vừa giải thoát khỏi tay bọn cướp một cô gái không biết mình là ai, chúng ta đã báo ngay tin ấy cho Jurand, bởi nghĩ rằng đó rất có thể là con gái của ông ta; ông ta đến thành, nhưng khi trông thấy cô gái nọ liền nổi điên, và như bị quỷ ám đã thẳng tay chém giết, làm đổ bao dòng máu vô tội…

- Lời ngài lãnh binh chứa bao trí tuệ minh và kinh nghiệm của tuổi tác. - Rotgier thốt lên. - Những hành động xấu của Danveld, dù chúng ta có đổ cho một mình ông ấy, thể nào cũng gây ảnh hưởng bất lợi cho Giáo đoàn, cho tất thảy chúng ta, cho hội đồng thánh giáo và đức đại thống lĩnh. Còn nói như ngài, chúng ta sẽ hoàn toàn vô tội, mọi tội ác lại đổ cả cho lão Jurand, cho thói hung bạo của dân Ba Lan và mối quan hệ mật thiết giữa chúng với những thế lực ma quỷ hắc ám…

- Và khi ấy, xin mời những ai muốn xét xử chúng ta thì cứ việc, dù đó là Giáo hoàng hay hoàng đế Thánh chế La Mã.

- Vâng!

Một phút im lặng bao trùm, rồi đồng đạo Rotgier lên tiếng:

- Vậy ta phải làm gì với Jurandówna?

- Thử bàn xem!

- Xin ngài hãy ban con bé cho tôi.

Nhưng lão hiệp sĩ Zygfryd nhìn hắn rồi nói:

- Không! Hãy nghe đây, hỡi đồng đạo trẻ tuổi! Vì Giáo đoàn, chúng ta không tha thứ cho bất kỳ kẻ nào, đàn ông hay đàn bà, nhưng đồng thời ta cũng không tha thứ ngay cả bản thân mình. Bàn tay của Chúa đã xử Danveld, bởi ông ta không những chỉ muốn báo thù cho những điều xúc phạm đến Giáo đoàn, mà còn muốn thỏa mãn dục tính của bản thân mình.

- Ngài nghĩ xấu về tôi! - Rotgier thốt lên.

- Đừng dung túng bản thân, - Zygftyd ngắt lời hắn, - nếu không thể xác và linh hồn anh sẽ bị nhu nhược, và một ngày nào đó đầu gối của dân tộc cứng rắn này sẽ ấn chặt lên ngực anh, khiến anh không bao giờ đứng dậy được nữa đấy!

Và lần thứ ba lão lại buồn bã ôm đầu vào lòng bàn tay, nhưng hẳn là lần này lão chỉ trò chuyện với chính mình, chỉ nghĩ về bản thân mình, nên lát sau lão thốt lên:

- Cả ta nữa, ta cũng đang bị đè nặng bởi bao nhiêu máu người, bao nỗi đớn đau, bao dòng lệ chảy… Ngay cả ta nữa, giá như chỉ nghĩ đến Giáo đoàn, nếu ta thấy rằng với sức của một mình ta chẳng thể làm gì hơn được - hẳn ta cũng chẳng ngại ngần gì không tìm đường khác. Nhưng khi ra mắt Đức Chúa, người ta thờ phụng và mến yêu, ta có thể nói cùng Người: “Đó là con hành động vì Giáo đoàn, còn cho riêng mình - con chỉ nhận nỗi đớn đau.”

Lão đưa hai tay ôm lấy thái dương, ngửa đầu ngước mắt lên trời, kêu lớn:

- Hãy từ bỏ xa hoa, lạc thú, hãy kiên định thể xác và con tim, bởi ta đã trông thấy ở nơi kia trên không trung sắc trắng của bộ lông đại bàng[194] cùng những móng sắc của nó nhuộm đỏ máu Giáo đoàn…

194. Chỉ quân Ba Lan, trên quốc huy có hình đại bàng trắng.

Những lời tiếp theo của lão bị cắt ngang bởi một cơn gió lốc kinh hoàng quật mạnh vào cửa sổ bên trên dãy hành lang chạy dọc căn phòng, khiến cửa mở tung kêu đánh sầm một tiếng, và khắp phòng tràn ngập tiếng rú rít của cơn bão tuyết cùng những cánh hoa tuyết bay tơi tả.

- Lạy thần linh sáng láng[195] ! Thật là một đêm dữ dội! - Lão hiệp sĩ Thánh chiến thốt lên.

195. Có lẽ ý chỉ Lucifer, một thiên thần sa ngã. Cái tên này có nguồn gốc từ tiếng La tinh, mang nghĩa “kẻ mang lại ánh sáng”. (ĐA)

- Đêm của những thế lực hắc ám. - Rotgier nói. - Nhưng tại sao thay vì gọi tên Đức Chúa, ngài lại kêu lên: “Lạy thần linh sáng láng”?

- Thần linh sáng láng chính là Đức Chúa đó. - Lão hiệp sĩ già đáp, rồi dường như muốn lái câu chuyện sang hướng khác, lão hỏi. - Các cha vẫn ở bên xác Danveld chứ?

- Vâng…

- Lạy Chúa, xin Người hãy rủ lòng thương cho ông ta!

Cả hai cùng im lặng, sau đó Rotgier gọi mấy gia nhân vào, bảo họ lên đóng cửa sổ và đốt cho đuốc cháy sáng hơn; khi họ đã bước ra, hắn lại hỏi:

- Ta làm gì với Jurandówna đây? Ngài định mang nó về thành Insburk chăng?

- Ta sẽ đưa nó về thành Insburk, và sẽ làm những gì mà quyền lợi Giáo đoàn đòi hỏi.

- Còn tôi phải làm gì?

- Anh có đủ can trường không đã?

- Tôi đã làm gì để ngài phải nghi ngờ điều đó?

- Ta không hề nghi ngờ bởi ta biết rõ anh, và vì lòng can đảm của anh, ta đã yêu thương anh hơn ai khác trên đời. Vậy thì anh hãy đến triều đình quận công Mazowsze để thuật lại tất thảy những gì đã xảy ra, đúng như chúng ta vừa sắp đặt với nhau.

- Và tôi phải chịu mất mạng ư?

- Nếu anh bị mất mạng vì vinh quang của thánh giá và Giáo đoàn thì anh hãy sẵn sàng dâng hiến. Nhưng không đâu! Chờ anh không phải là cái đó. Bọn chúng không bao giờ động đến khách, trừ những kẻ muốn thách đấu, như thằng nhóc hiệp sĩ đã dám lên tiếng thách đấu chúng ta… Hắn hoặc đứa khác, nhưng đó đâu phải là điều đáng sợ.

- Xin Chúa hãy cho được thế! Chỉ e chúng tống tôi xuống hầm giam.

- Chúng sẽ không làm thế đâu. Hãy nhớ là có bức thư của lão Jurand gửi quận công, vả chăng anh đến đó là để lên án lão Jurand kia mà. Hãy thuật lại tường tận những gì lão đã gây ra ở thành Szczytno, chúng sẽ tin anh… Chính chúng ta đã báo cho Jurand biết việc tìm được một cô gái, chính chúng ta mời lão đến đây nhận mặt, lão đến, nổi điên, giết chết ngài lãnh binh, tàn sát những người khác. Anh cứ nói y như thế, bọn chúng còn biết nói thế nào? Tin Danveld chết đã được loan khắp vùng Mazowsze. Vì vậy bọn chúng sẽ không kêu kiện nữa, dĩ nhiên chúng sẽ tiếp tục tìm kiếm Jurandówna, nhưng một khi lão Jurand bảo rằng không có con bé trong tay ta thì ta sẽ không bị nghi ngờ. Cần phải can đảm bịt mồm chúng lại, bởi chúng sẽ nghĩ rằng nếu ta gây nên tội, thì hẳn không một ai trong chúng ta có đủ can đảm đến tận chỗ chúng đâu.

- Đúng vậy. Sau khi chôn cất ngài Danveld, tôi sẽ lên đường.

- Cầu Chúa ban phước lành cho con, con của ta! Nếu chúng ta hành động như đã bàn, chúng sẽ không bắt giữ con, mà còn phải lên án lão Jurand nữa, để chúng ta khỏi có lý do chỉ trích chúng đã đối xử với chúng ta quá tệ!

- Dẫu sao ta cũng vẫn phải kêu kiện với các triều đình khác.

- Ngài chánh quản quân y sẽ lo chuyện đó, vì quyền lợi của Giáo đoàn và vì tình máu mủ với Danveld.

- Ha, nhưng nếu con quỷ trang Spychow sống sót và lại được tự do thì…

Lão Zygfryd đưa cặp mắt u ám nhìn chằm chằm hồi lâu về phía trước, rồi lão nói, thong thả dằn từng tiếng:

- Dù lão có lấy lại được tự do, không bao giờ lão còn có thể thốt được một lời kêu kiện Giáo đoàn.

Rồi Zygfryd lại tiếp tục dạy Rotgier những gì phải nói và đòi hỏi ở triều đình công quốc Mazowsze.

HIỆP SỸ THÁNH CHIẾN TẬP 2

Chương 35

Tin tức về cuộc đụng độ tại Szczytno truyền đến Warszawa trước khi đồng đạo Rotgier đến đó, đã khiến cho người ta bàng hoàng và kinh ngạc. Không một ai trong triều, kể cả quận công, hiểu được chuyện gì đã xảy ra. Thì mới cách đây chưa lâu, trước khi hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas lĩnh mệnh quận công mang thư đến thành Malborg kịch liệt lên án bọn lãnh binh vô luân vùng biên ải bắt cóc Danusia và đòi phải thả ngay người bị bắt cóc, thì chợt có một bức thư của trang chủ Spychow gửi tới báo tin rằng con gái ông không phải bị bọn Thánh chiến mà là bọn đạo tặc ở vùng biên ải bắt cóc, và sẽ được tự do sau khi ông nộp tiền chuộc. Chính vì thế, sứ giả không phải đi nữa, bởi lẽ không ai nghĩ bọn Thánh chiến có thể buộc ông Jurand phải viết bức thư kia bằng cách dọa giết con gái ông. Tuy nhiên cũng khó mà hiểu sự tình, bởi thông thường những kẻ gây loạn ở vùng biên ải, dù thuộc sự cai quản của Giáo đoàn hay thuộc hạ của quận công, đều chỉ tấn công vào mùa hè chứ không phải về mùa đông, khi mặt tuyết có thể để lộ ra dấu vết. Mà thường khi chúng cũng chỉ tấn công các đoàn thương nhân hoặc cướp bóc các làng mạc vùng biên, bắt người, lùa gia súc mà thôi, chứ còn dám công nhiên động đến chính quận công để bắt cóc một thiếu nữ được ngài nuôi nấng, đồng thời lại là ái nữ của một trang hiệp sĩ hùng cường khiến người ta nể sợ - thì quả là điều vượt quá trí tưởng tượng của mọi người. Nhưng bức thư của ông Jurand, có áp triện của ông, lại do một người mà người ta biết chắc là xuất thân từ trang Spychow mang đến, là câu trả lời cho điều nghi ngờ ấy cũng như những ngờ vực khác. Vì thế, mọi ngờ vực đều vô căn cứ. Riêng quận công nổi trận lôi đình ghê gớm mà lâu nay thuộc hạ ít thấy ở ngài, rồi ra lệnh mở cuộc săn đuổi bọn cường đạo trên khắp vùng biên giới của công quốc, đồng thời kêu gọi quận công vùng Plock cũng hành động như vậy, và trừng trị không thương tiếc bọn táo tợn, dám cả gan kia.

Đúng lúc ấy, tin tức về sự kiện thành Szczytno lại đến.

Truyền khẩu từ người này sang người khác, tin ấy đã được phóng đại gấp mười. Người ta đồn rằng hiệp sĩ Jurand một mình một ngựa lao thẳng vào cổng thành đang mở và tàn sát thẳng tay khiến quân binh trấn giữ ít kẻ còn sống sót, bọn chúng phải cử người đi cầu viện các thành trì gần đấy, kêu gọi rất đông giới hiệp sĩ và dân chân đất có vũ trang đến ứng cứu, nhưng cũng phải mất hai ngày ròng rã bao vây họ mới đoạt lại được thành Szczytno, tiêu diệt ông Jurand và quân lính của ông. Người ta còn đồn rằng hình như những đội quân ấy lúc này đã xâm phạm biên giới và chẳng bao lâu nữa đại chiến nhất định sẽ xảy ra. Quận công không tin những lời đồn đại ấy, bởi ngài biết rõ đại thống lĩnh Giáo đoàn đang hết sức gìn giữ sao cho binh lực của cả hai vị quận công xứ Mazowsze sẽ án binh bất động trong trường hợp quân Thánh chiến có chiến tranh với đức vua Ba Lan. Ngài thừa hiểu rằng nếu bọn Thánh chiến dám gây chiến với ngài hoặc quận công Ziemowit xứ Plock thì không sức mạnh nào có thể kìm chân dân Ba Lan ở khắp vương quốc không tham chiến, mà đại thống lĩnh lại rất sợ một cuộc chiến như vậy. Đại thống lĩnh hiểu rằng cuộc chiến ấy sẽ nổ ra ngày một ngày hai, nhưng vẫn muốn đẩy lùi nó càng xa càng tốt, trước hết bởi lẽ ông ta là kẻ chủ hòa, và hai nữa, muốn đương đầu với thế lực hùng mạnh của đức vua Jagiełło cần phải chuẩn bị lực lượng - lực lượng mà cho đến nay Giáo đoàn chưa có - đồng thời phải vận động để được các quận công và giới hiệp sĩ ủng hộ, không riêng ở nước Đức mà khắp Tây phương.

Quận công không ngại chiến tranh, ngài chỉ muốn biết rõ sự việc đã xảy ra, muốn biết phải nghĩ thế nào cho đúng về cuộc đụng độ tại thành Szczytno, về việc Danusia mất tích, và về tất cả những tin đồn từ biên giới truyền về. Vì vậy, mặc dù không chút ưa bọn hiệp sĩ Thánh chiến, nhưng quận công vẫn mừng khi một buổi chiều nọ nghe viên chỉ huy toán cung thủ báo tin một hiệp sĩ của Giáo đoàn vừa đến và xin quận công cho yết kiến.

Quận công tiếp hắn với vẻ kiêu ngạo, và mặc dù nhận ngay ra rằng đó là một trong các đồng đạo của Giáo đoàn đã từng có mặt tại lâm cung, quận công vờ như không nhớ mặt hắn, hỏi hắn là ai, từ đâu đến, và có chuyện gì đã khiến hắn phải đến thành Warszawa.

- Thưa, tôi là đồng đạo Rotgier, - gã hiệp sĩ Thánh chiến đáp, - cách đây không lâu tôi đã có vinh hạnh được kính cẩn cúi chào quận công.

- Nếu là hiệp sĩ của Giáo đoàn, sao ngươi không mang trên mình dấu thánh giá?

Gã hiệp sĩ biện bạch rằng hắn không dám khoác lên người tấm áo choàng trắng có hình thập giá, bởi lẽ nếu làm thế, ắt hắn sẽ bị giới hiệp sĩ xứ Mazowsze này bắt hoặc giết tức khắc. Trên khắp thế gian, ở mọi vương quốc và công quốc khác, dấu thập giá trên áo choàng đều bảo vệ, đều thu hút được lòng ái mộ và mến khách của mọi người, chỉ duy nhất tại công quốc Mazowsze này, dấu thập giá mang tới cho kẻ nào khoác áo có hình nó một cái chết mười mươi.

Quận công giận dữ ngắt lời hắn.

- Không phải dấu thập giá, - ngài nói, - bởi thập giá thì chúng ta đều hôn hàng ngày, mà chính sự vô luân của các ngươi… Còn nếu ở nơi khác người ta đón tiếp các ngươi tử tế hơn, thì chỉ vì người ta chưa hiểu rõ bụng dạ các ngươi đó thôi.

Rồi khi thấy gã hiệp sĩ tỏ ra sợ sệt trước những lời ấy, quận công hỏi:

- Có mặt tại thành Szczytno, ngươi có biết chuyện xảy ra ở đó không?

- Dạ thưa, tôi đã có mặt tại thành Szczytno và biết tường tận chuyện đã xảy ra nơi ấy. - Rotgier đáp. - Tôi đến đây không với tư cách sứ giả của ai, mà chỉ vì vị lãnh binh thánh thiện và mẫn cán của thành Insburk bảo tôi rằng: “Đức đại thống lĩnh của chúng ta rất yêu mến ngài quận công sùng tín, và rất tin vào sự công minh của quận công; vì vậy trong khi ta phải lập tức trở về thành Malborg để cấp cáo, ngươi hãy đến ngay Mazowsze trình cho quận công rõ tất thảy những gì chúng ta bị xúc phạm, bị nhục mạ, bị gây họa. Cúi xin quận công công minh đừng ca tụng kẻ đã chà đạp lên hòa hiếu, tên kẻ cướp kinh hoàng đã làm đổ ra ngần kia dòng máu Ki-tô, như thể hắn không phải là tôi tớ của Đức Chúa Ki-tô mà là thuộc hạ của quỷ Sa-tăng!”

Nói đoạn, hắn bắt đầu thuật lại những gì đã xảy ra ở thành Szczytno: chuyện ông Jurand được chúng mời đến để xem có phải cô gái mà chúng đoạt được từ tay bọn cướp là con gái của ông không, thế rồi thay vì trả ơn ông ta đã nổi điên đánh lại chúng, giết chết tươi hiệp sĩ Danveld, đồng đạo Gotfryd, hiệp sĩ người Anh Hugues, von Bracht và hai hộ vệ quý tộc, chưa kể binh lính. Nhớ những lời răn của Chúa, bọn chúng đã không nỡ giết chết ông, mà vất vả lắm mới trói được vị hiệp sĩ khủng khiếp kia trong một tấm lưới thép; bị bắt rồi, ông Jurand mới dùng vũ khí để tự hoại thân xác mình một cách kinh khủng. Hắn nói thêm rằng không chỉ riêng trong thành, mà ngoài phố cũng có những người đã nghe thấy giữa những cơn bão tuyết băng giá rú gào, có tiếng cười sằng sặc kinh rợn và những tiếng kêu gào khủng khiếp: “Jurand của chúng ta! Kẻ đã lăng nhục thánh giá! Đã làm đổ máu vô tội! Jurand của chúng ta!”

Toàn bộ câu chuyện, nhất là những lời cuối cùng của gã hiệp sĩ Thánh chiến, đã gây ấn tượng mạnh cho mọi người có mặt. Họ kinh hoàng khi chợt nghĩ không biết có đúng là ông Jurand đã cầu viện những thế lực ma quỷ ô uế để có thể trả thù hay chăng, và mọi người đều nín lặng. Nhưng quận chúa, cũng có mặt khi gã Thánh chiến kể chuyện, lại là người thương yêu Danusia hết lòng và mang trong tim nỗi đau không an ủi nổi sau khi nàng bị bắt cóc, đã hỏi lại gã hiệp sĩ Rotgier một câu hỏi bất ngờ.

- Hỡi hiệp sĩ, - bà hỏi, - ngươi nói rằng khi cứu được cô gái điên từ tay bọn cướp, các ngươi nghĩ rằng đó là con gái của ông Jurand và vì thế đã mời ông ấy đến thành Szczytno, có phải thế không?

- Đúng thế, tâu lệnh bà. - Rotgier đáp.

- Nhưng sao các ngươi lại có thể nghĩ như vậy, một khi hồi ở lâm cung chính mắt các ngươi đã nhìn thấy con gái của hiệp sĩ Jurand bên cạnh ta?

Hiệp sĩ Rotgier bối rối, bởi hắn không chuẩn bị để đối đáp với câu hỏi ấy. Quận công đứng phắt dậy, dán chặt đôi mắt nghiêm khắc vào mặt gã hiệp sĩ Thánh chiến, còn các hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas, Mrokota xứ Mocarzewo, Jaśko xứ Jagielnica cùng những trang hiệp sĩ Mazowsze khác nữa đều nhảy xổ đến gần gã thầy tu, thay nhau ném vào mặt hắn những câu hỏi dữ dội:

- Sao các ngươi lại có thể tưởng lầm? Nói mau, thằng Đức! Tại sao lại có thể thế được?

Gã đồng đạo Rotgier lấy lại bình tĩnh, đáp:

- Tu sĩ chúng tôi không bao giờ nhìn mặt phụ nữ. Ở lâm cung, tháp tùng quận chúa lệnh bà có nhiều thị nữ, nhưng ai trong số họ là Jurandówna thì chúng tôi không được biết.

- Danveld biết quá rõ. - Hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas lên tiếng. - Thậm chí hắn đã từng trò chuyện với cô gái trong cuộc săn.

- Đồng đạo Danveld giờ đang đứng trước mặt Chúa, - Rotgier nói, - và tôi chỉ có thể nói về ông ấy mỗi một điều này: hôm sau, trên quan tài của ông, người ta đã trông thấy những đóa hoa hồng tươi thắm, những đóa hoa mà không một bàn tay trần thế nào có thể đặt lên đó vào giữa mùa đông băng giá này.

Im lặng lại bao trùm.

- Sao các ngươi biết Jurandówna bị bắt cóc? - Quận công hỏi.

- Chính sự vô đạo và tính ngược ngạo của hành động đó đã khiến nó được đồn đại rất nhiều, cả ở đây lẫn bên chúng tôi. Sau khi biết tin đó chính chúng tôi đã hiến tiền cho một lễ misa cảm tạ ơn trên rằng người bị bắt cóc ngay tại lâm cung chỉ là một thị nữ thường tình, chứ không phải con đẻ của lệnh bà quận chúa.

- Ta vẫn thấy kỳ lạ, tại sao các ngươi có thể nghĩ một đứa điên dở là ái nữ của ông Jurand kia chứ?

Đồng đạo Rotgier đáp:

- Ngài Danveld bảo rằng: “Quỷ vương Sa-tăng thường trừng trị tôi tớ của hắn, rất có thể hắn đã thay hình đổi dạng của Jurandówna.”

- Là những kẻ vô học, bọn cướp đường thông thường đâu thể giả mạo tự dạng của ông Kaleb và làm giả dấu ấn của hiệp sĩ Jurand. Vậy kẻ nào có thể làm việc đó?

- Chắc là quỷ dữ!

Lại một lần nữa, mọi người không biết nói sao.

Gã Rotgier bắt đầu bạo dạn nhìn thẳng vào mắt quận công mà bảo:

- Quả thực các câu hỏi ấy như những lưỡi gươm cắm vào ngực tôi đây, bởi chúng chứa đựng những nỗi ngờ vực ghê gớm. Nhưng vốn hằng tin vào công lý của Chúa Trời và sức mạnh của chân lý, tôi xin hỏi quận công: phải chăng hiệp sĩ Jurand nghi ngờ chúng tôi làm việc đó, và nếu thế tại sao trước khi được chúng tôi mời đến thành Szczytno, ông ấy lại sục sạo khắp miền biên ải tìm bọn đạo tặc để chuộc lại con?

- A… phải! - Quận công thốt lên. - Dù có thể che giấu được điều gì trước mắt người trần, ngươi cũng chẳng thể che đậy được mắt Chúa. Đầu tiên, ông ấy đã nghi ngờ các ngươi, nhưng sau đó… sau đó ông ấy nghĩ khác.

- Thế là chớp sáng chân lý đã thắng bóng tối! - Rotgier thốt lên.

Rồi hắn đưa ánh mắt thắng thế dõi nhìn một lượt khắp phòng, nghĩ thầm rằng sự nhanh nhạy và trí thông minh trong đầu óc các hiệp sĩ Thánh chiến bao giờ cũng vẫn nhiều hơn trong trí óc dân Ba Lan, và dân tộc này bao giờ cũng sẽ chỉ là miếng mồi ngon nuôi dưỡng Giáo đoàn mà thôi, giống như loài ruồi bao giờ cũng chỉ là món mồi làm thức ăn cho loài nhện.

Vì thế trút bỏ dáng diệu khúm núm ban nãy, hắn táo tợn bước đến gần quận công, cất cao giọng nói ngạo ngược:

- Tâu quận công, xin ngài hãy đền bù lại những tổn thất, những sự xúc phạm, những giọt nước mắt và máu của chúng tôi! Gã hiệp sĩ của địa ngục ghê gớm đó là bề tôi của ngài, vậy thì nhân danh Chúa, người điều khiển quyền hành của mọi triều vua và quận công, nhân danh công lý và thánh giá, ngài hãy đền bù cho những thiệt hại và dòng máu mà chúng tôi đã phải đổ ra!

Quận công bàng hoàng nhìn hắn.

- Lạy Chúa lòng lành! - Ngài thốt lên. - Ngươi muốn gì? Nếu như trong cơn điên giận, Jurand làm đổ máu các ngươi, thì chẳng lẽ chính ta phải chịu trách nhiệm thay ông ấy sao?

- Hắn là kẻ bề tôi của ngài, - gã hiệp sĩ Thánh chiến nói, - đất đai của hắn nằm trong công quốc của ngài, làng quê và gia trang của hắn - nơi từng giam cầm những tôi tớ của Giáo đoàn - thuộc đất đai của ngài; vì vậy, chí ít cái tài sản đó cái mảnh đất đó, vùng thổ cư vô đạo đó cũng nên thuộc về Giáo đoàn, là vật sở hữu của Giáo đoàn mới phải. Tuy đó chẳng phải là món đền bù xứng đáng với dòng máu cao quý đã phải đổ ra, tuy miếng đất đó chẳng hề làm sống lại những người đã quá cố, nhưng ít nhất nó cũng có thể làm nguôi bớt phần nào cơn giận của Chúa Trời và xóa bớt đôi chút nỗi nhục sẽ giáng xuống cả công quốc nếu không chịu đền bù! Ồ, thưa ngài! Khắp mọi nơi, đâu đâu Giáo đoàn cũng có đất đai và thành trì do các vị quận công Ki-tô giáo giàu lòng ưu ái và mộ đạo dâng hiến, chỉ riêng ở mảnh đất này Giáo đoàn không hề có một mảy may. Vậy thì hãy để cho nỗi đau của chúng tôi - nỗi đau đang đòi Chúa Trời phải trả thù kia - được đền bù, để chúng tôi có thể nói rằng mảnh đất này vẫn là nơi cư ngụ của những người mang trong lòng niềm kính sợ Chúa.

Nghe những lời đó quận công càng kinh ngạc hơn, và sau khi im lặng hồi lâu, ngài mới nói:

- Trời ơi là trời!… Này, thế Giáo đoàn của các ngươi được ở đây là nhờ ân huệ của ai, nếu không phải là ân huệ của tổ tiên ta? Các ngươi còn thấy ít lắm sao những vùng đất, những miền quê và thành quách, xưa kia từng thuộc về chúng ta, thuộc về dân tộc ta, mà nay là của các ngươi? Con gái của hiệp sĩ Jurand vẫn đang còn sống, chưa ai báo cho chúng ta biết là nó đã chết, mà các ngươi đã muốn vơ sạch sành sanh điền sản của một đứa trẻ mồ côi, các ngươi muốn đền bù cho bản thân bằng miếng bánh của trẻ mồ côi hay sao?

- Thưa ngài, ngài đã thừa nhận chúng tôi bị xúc phạm, - Rotgier nói, - vậy thì xin ngài hãy đền bù cho chúng tôi theo lương tâm của một quận công và theo linh hồn chuộng công lý của ngài chỉ bảo.

Và một phen nữa hắn khấp khởi trong lòng, nghĩ thầm: “Giờ thì chúng nó không những không lên án bọn ta, mà sẽ phải bàn tính làm sao rửa sạch tội và thoát khỏi chuyện rắc rối phiền nhiễu này. Sẽ không còn kẻ nào chỉ trích bọn ta, vinh dự của chúng ta sẽ được giữ trắng tinh như tấm áo choàng của Giáo đoàn, không chút hoen ố!”

Đúng lúc đó, giọng của vị hiệp sĩ cao tuổi xứ Dlugolas chợt vang lên:

- Người đời vẫn đồn đại về lòng tham lam của các ngươi, và hẳn Chúa biết rõ điều đó bởi ngay trong chuyện này ngươi cũng chỉ lo đến lợi lộc hơn là lo cho danh giá của Giáo đoàn.

- Đúng thế! - Các hiệp sĩ Mazowsze đồng thanh nói.

Gã hiệp sĩ Thánh chiến bước lên mấy bước, kiêu hãnh ngẩng cao đầu, nhìn mọi người bằng ánh mắt kênh kiệu, rồi lớn tiếng:

- Ta không đến đây với tư cách sứ giả, ta chỉ là một nhân chứng của việc này và là một hiệp sĩ của Giáo đoàn, sẵn sàng bảo vệ danh dự của Giáo đoàn đến hơi thở cuối cùng bằng chính máu của mình!… Vậy, hỡi kẻ nào dám nói ngược lại những điều Jurand đã nói, dám nghi ngờ Giáo đoàn dính líu vào việc bắt cóc đứa con gái của y - hãy nhặt vật thách đấu hiệp sĩ này lên và ra ứng chiến cùng ta trước sự phán xét của Chúa!

Nói đoạn, hắn ném chiếc găng hiệp sĩ của mình ra trước mặt; chiếc găng rơi mạnh xuống sàn, trong khi các hiệp sĩ đứng sững trong một bầu không khí im lặng nặng nề, bởi dẫu không ít người trong bọn họ sẽ rất lấy làm sung sướng được vung gươm chém đầu gã Thánh chiến kia, nhưng họ vẫn e sợ sự phán xử của Chúa. Không ai không biết rằng chính ông Jurand đã tuyên bố không phải bọn hiệp sĩ của Giáo đoàn bắt cóc con ông, vì vậy trong thâm tâm ai cũng nghĩ rằng lẽ phải và chiến thắng sẽ ở về phía Rotgier.

Điều đó càng khiến hắn trở nến táo tợn hơn, khuỳnh hai tay chống nạnh, hắn hỏi lần nữa:

- Liệu có kẻ nào dám cả gan nhặt chiếc găng không?

Đúng lúc đó, một hiệp sĩ mà không ai biết đã có mặt từ bao giờ, đã đứng bên cửa ra vào lắng nghe câu chuyện hồi lâu, chợt bước ra giữa phòng, nhặt chiếc găng tay lên và tuyên bố:

- Có ta đây!

Nói đoạn, chàng ném thẳng chiếc găng của chàng vào mặt Rotgier, rồi tuyên bố bằng giọng vang động như sấm khắp phòng, giữa bầu không khí im lặng của mọi người:

- Trước Đức Chúa, trước mặt quận công tôn kính và tất thảy giới hiệp sĩ của đất nước này, ta nói cho ngươi hay, hỡi gã Thánh chiến kia, rằng ngươi đã sủa như một con chó chống lại công lý và sự thật, ta thách ngươi đánh nhau trên đấu trường, trên bộ hay trên ngựa, bằng giáo hay bằng rìu, đoản đao hay trường kiếm, đến hơi thở cuối cùng, đến chết chứ không chịu sống làm nô lệ!

Trong phòng nghe rõ cả tiếng một con ruồi bay qua. Mọi ánh mắt đều đổ dồn vào gã Rotgier và chàng hiệp sĩ vừa thách thức - người mà không ai biết là ai vì chàng đang đội mũ sắt, tuy không có tấm che mặt nhưng lại có tấm che thái dương hình tròn dài xuống phía dưới tai, che mất hoàn toàn phần trên và rủ bóng xuống phần dưới khuôn mặt. Gã hiệp sĩ Thánh chiến cũng ngạc nhiên không kém. Vẻ bối rối, sự nhợt nhạt và một cơn điên giận lướt nhanh qua trên mặt hắn như tia chớp nhằng lên bầu trời đêm. Lấy tay bóp chặt chiếc găng da hươu vừa va vào mặt hắn rồi móc vào chiếc gai trên tấm giáp che vai, hắn hỏi:

- Ngươi là ai, hỡi kẻ vừa kêu cầu công lý của Chúa Trời?

Vị hiệp sĩ ấy liền tháo đây dưới cằm, bỏ mũ sắt ra, để lộ một mái đầu trẻ trai tóc sáng màu, đáp:

- Zbyszko trang Bogdaniec, chồng của con gái hiệp sĩ Jurand.

Mọi người thảy đều kinh ngạc, cả Rotgier cũng thế, bởi không một ai ngoài ông bà quận công, cha Wyszoniek và hiệp sĩ de Lorche biết đến đám cưới của Danusia; còn bọn hiệp sĩ Thánh chiến thì chắc mẩm rằng ngoài cha đẻ ra, Jurandówna không còn một ai thân thích để bảo vệ nàng. Đúng lúc ấy, hiệp sĩ de Lorche bước ra và nói:

- Tôi xin làm chứng cho sự thật những lời hiệp sĩ vừa tuyên bố, thề trên danh dự hiệp sĩ của tôi; còn nếu kẻ nào dám nghi ngờ, thì đây là găng tay bảo chứng của tôi!

Vốn là kẻ không hề biết sợ, lại đang sôi sục cơn cuồng nộ, Rotgier những muốn nhặt chiếc găng tay mà chàng hiệp sĩ vừa ném ra, nhưng hắn chợt nhớ rằng người vừa quăng găng ra là một trang hiệp sĩ hùng mạnh, thêm nữa lại là họ hàng của bá tước Geldria, nên hắn đành kìm lòng. Nhất là khi chính quận công cũng đứng lên, nhíu mày tuyên bố:

- Không được phép nhặt chiếc găng tay này lên, bởi chính ta cũng tuyên bố rằng chàng hiệp sĩ kia nói đúng sự thực.

Nghe thấy thế, gã hiệp sĩ Thánh chiến cúi mình xuống, rồi bảo Zbyszko:

- Nếu ngươi muốn, thì sẽ đấu trên bộ, trong trường đấu kín, bằng rìu.

- Chính ta đã thách ngươi trước kia mà! - Zbyszko nói.

- Lạy Chúa, xin hãy cho công lý được chiến thắng! - Các hiệp sĩ Mazowsze đồng thanh thốt lên.

Chương 36

Toàn thể triều đình, từ giới hiệp sĩ đến đám phụ nữ, đều lo cho Zbyszko, bởi mọi người đều yêu mến chàng, và do có lá thư của ông Jurand, không ai nghi ngờ là gã hiệp sĩ Thánh chiến nói sai sự thật. Mặt khác, mọi người đều biết Rotgier là một trong những hiệp sĩ danh tiếng nhất của Giáo đoàn. Có thể gã hộ vệ Van Krist đã cố tình nói cho đám lãnh chúa quý tộc Mazowsze biết rằng chủ của hắn, trước khi trở thành tu sĩ vũ trang, đã được ngồi vào bàn tiệc danh dự của các hiệp sĩ Thánh chiến, nơi chỉ dành cho những chiến binh lừng danh nhất trong giới hiệp sĩ, những người đã từng tham gia cuộc thập tự chinh đến Đất Thánh hoặc đã thắng trong những trận đấu sinh tử chống bọn khổng lồ, chống lũ rồng hung dữ hoặc những gã phù thủy phép thuật cao cường. Nghe những lời kể ấy và những chuyện huênh hoang của Van Krist, rằng ông chủ hắn đã có lần một tay thủ đoản đao, tay kia vung trường kiếm hoặc rìu chiến, cùng một lúc đánh nhau với cả năm địch thủ, những người Mazowsze lại càng thêm lo ngại, có người nói:

- Chà! Giá có hiệp sĩ Jurand ở đây, ông ấy có thể chấp cả hai đứa như gã hiệp sĩ kia, không một thằng Đức nào địch nổi ông ấy. Nhưng chàng trai trẻ kia thì rất gay, bởi gã Thánh chiến hơn hẳn cả về sức khỏe, tuổi tác và kinh nghiệm.

Những người khác hối hận là đã không dám nhặt chiếc găng tay, bảo rằng nếu cái tin kia không phải là do chính ông Jurand đưa ra, chắc hẳn họ sẵn sàng làm điều đó… “Nhưng lời phán xét của Đức Chúa thì ai chẳng hãi..?” Cũng nhân câu chuyện, để động viên lẫn nhau, họ kể tên các hiệp sĩ Mazowsze nói riêng cũng như cả giới hiệp sĩ Ba Lan nói chung, những người đã từng bao phen thắng các hiệp sĩ Tây phương trong các hội võ chốn cung đình hay những trận chiến đấu trên mình ngựa, với giáo, gươm hay rìu chiến, mà trước hết là danh tiếng của hiệp sĩ Zawisza xứ Garbów, người mà không một ai trong giới hiệp sĩ Ki-tô có thể đương đầu.

Song cũng có những người mang trong lòng niềm hy vọng tốt lành đối với Zbyszko.

- Chàng trai trẻ ấy cũng chẳng phải tay mơ đâu, - họ nói, - các ngài đã nghe kể, chính anh ta đã có lần đập vỡ sọ bọn Đức ngay trên mặt đất đấy thôi!

Nhưng điều khiến trái tim họ được cổ vũ nhiều nhất lại chính là hành động của chàng hộ vệ của Zbyszko, chàng trai trẻ người Séc tên là Hlava. Hôm trước trận đấu, khi nghe gã Van Krist huênh hoang khoác lác về những thắng lợi chưa từng có của Rotgier, và vốn là một gã trai máu nóng, chàng ta bèn túm chặt lấy bộ râu của Van Krist, giật ngửa mặt hắn lên trời mà bảo:

- Nếu mày không ngượng khi nói dối mọi người, thì hãy ngước mắt lên trời để Chúa cũng được nghe lời mày nói!

Rồi chàng cứ giữ chặt như thế suốt cả bài kinh “Lạy Cha”; còn gã kia, sau khi được chàng buông ra, liền hỏi tông tích của chàng, và khi được biết chàng vốn là trang chủ, gã liền thách chàng đấu rìu tay đôi.

Những người dân Mazowsze lại mừng rỡ vì hành động này, và không phải chỉ một người thốt ra:

- Những tay can trường như thế sẽ chẳng run trên bãi đấu đâu, chỉ cần chân lý ở về phía họ cùng với Chúa, thì lũ chó đẻ Thánh chiến kia chẳng còn mẩu xương nguyên vẹn trở về!

Nhưng gã Rotgier vẫn biết cách tung hỏa mù vào mắt mọi người, khiến cho khối người lo lắng không hiểu sự thật ở phía nào, và ngay cả quận công cũng mang trong lòng niềm lo lắng ấy.

Vì vậy, buổi tối trước trận đấu, quận công gọi Zbyszko đến nói chuyện; cuộc yết kiến chỉ có thêm mỗi mình quận chúa tham dự, ngài hỏi:

- Ngươi có chắc là Đức Chúa sẽ bênh vực ngươi không? Sao ngươi biết chính chúng đã bắt cóc Danusia? Hay ông Jurand nói gì với ngươi? Bởi ngươi biết đấy, đây chính là thư của ông Jurand do linh mục Kaleb viết, có đóng con dấu của hiệp sĩ, trong thư Jurand viết rõ rằng ông ấy biết chuyện này không phải do bọn Thánh chiến gây ra. Thế ông ấy bảo ngươi ra sao?

- Thưa, cũng bảo rằng đó không phải là bọn Thánh chiến.

- Thế sao ngươi dám coi thường tính mạng để đứng ra trước tòa phán xét của Chúa?

Zbyszko nín lặng, chỉ chiếc cằm chàng run run suốt hồi lâu và những giọt lệ rưng rưng nhòa cả mắt chàng.

- Muôn tâu quận công, thần chẳng biết gì cả. - Chàng nói. - Chúng thần cùng rời khỏi nơi đây với ông Jurand, và dọc đường thần thú thật với ông chuyện lễ cưới. Ông ấy bảo rằng điều đó có thể xúc phạm đến Chúa, nhưng khi thần nói rằng đó chính là ý Chúa thì ông bình tâm lại và đã tha thứ cho thần. Suốt dọc đường ông nói rằng không có ai khác bắt cóc Danusia ngoài bọn Thánh chiến, nhưng về sau chính bản thân thần cũng chẳng biết sự thể ra sao nữa!… Có một mụ đàn bà đến trang Spychow, chính con mụ ngày trước đã mang thuốc xoa tới lâm cung cho hạ thần, cùng đi với mụ là một sứ giả. Cả hai cùng với ông Jurand đóng kín cửa bàn luận. Họ bàn chuyện gì thần không được biết, nhưng sau câu chuyện đó ngay cả các gia nhân thân tín cũng không nhận ra hiệp sĩ Jurand, ông ấy thay đổi đến mức như mới vừa được lôi từ quan tài ra vậy. Ông ấy chỉ nói với chúng thần: “Không phải bọn Thánh chiến”, rồi họa có Chúa mới biết vì sao, ông ra lệnh thả de Bergow và tất cả đám tù binh bị giam trong hầm ngục, sau đó ông ra đi không mang theo hộ vệ hay một gia nhân nào hết… Ông nói rằng ông đến gặp bọn cướp để chuộc lại Danusia và bắt thần phải chờ đợi. Thế là thần dành ngồi chờ! Cho đến khi tin tức từ thành Szczytno truyền tới là chính hiệp sĩ Jurand đã giết bọn Đức và hy sinh! Ôi, tâu quận công! Thần tưởng mảnh đất Spychow như đang cháy dưới chân, suýt nữa thần phát điên. Thần bèn lệnh cho mọi người lên ngựa để rửa thù cho cái chết của hiệp sĩ Jurand, nhưng linh mục Kaleb bảo thần: “Con chớ lấy thành, cũng đừng khởi chiến. Hãy đến ngay chỗ quận công, có thể người ta biết điều gì về Danusia chăng?” Thế là thần bèn tới đây, đúng lúc con chó kia sủa những lời nhặng xị về việc bọn Thánh chiến bị xúc phạm và cơn điên loạn của hiệp sĩ Jurand… Tâu quận công, thần nhặt chiếc găng tay của hắn bởi trước kia thần đã từng thách đấu với hắn. Mặc dù không biết chuyện gì, nhưng có một điều này thì thần biết rất rõ: bọn chúng là những kẻ dối trá ghê tởm nhất, dối trá không chút hổ thẹn, không chút thành kính, không chút lòng tin! Xin quận công và quận chúa nghĩ mà xem! Chính chúng nó đã băm vằm xác hiệp sĩ de Fourcy, thế mà lại định trút ngay tội ác cho hộ vệ của thần. Lạy Chúa! Chúng đã băm vằm ông ta chẳng khác một con vật, ấy vậy mà còn dám kêu kiện với quận công đòi báo thù và bồi thường! Vậy thì hỏi liệu có kẻ nào dám thề rằng trước đây chúng đã không đánh lừa hiệp sĩ Jurand, còn bây giờ đang tìm cách lừa dối ngài, thưa quận công?… Thần không rõ, thần không biết Danusia giờ ở nơi đâu! Nhưng thần nhất thiết phải thách đấu sống chết với hắn, bởi dẫu cho thần phải chết, vẫn còn hơn là sống không có người yêu, sống thiếu người thiếu nữ mà thần yêu nhất trên đời.

Nói đoạn, trong cơn xúc động, chàng giật phăng cái mao mạng trên đầu, khiến tóc xõa tràn xuống hai vai, và chàng đưa tay túm tóc, nức nở nặng nề. Quận chúa Anna Danuta, xúc động đến tận đáy lòng trước sự mất mát Danusia và cảm thương cho nỗi đau của chàng trai, liền đặt tay lên đầu chàng mà bảo:

- Đức Chúa sẽ giúp đỡ, an ủi và ban phước lành cho con!

Chương 37

Quận công không phản đối cuộc quyết đấu, bởi theo phong tục thời ấy ngài không thể làm việc đó. Ngài chỉ bắt Rotgier phải viết thư cho đại thống lĩnh và gửi cho Zygfryd de Lӧwe nói rằng chính hắn là người đã tự ném găng tay thách đấu với các hiệp sĩ xứ Mazowsze, hắn sẽ quyết đấu sinh tử với chồng của tiểu thư Jurandówna, người trước đây đã có lần thách đấu với hắn. Gã hiệp sĩ Thánh chiến cũng biện bạch với đại thống lĩnh rằng hắn quyết đấu khi chưa được phép cũng chỉ vì bảo vệ danh dự của Giáo đoàn, để gạt bỏ những nỗi nghi ngờ mà hắn, hiệp sĩ Rotgier, sẵn sàng đem chính máu mình ra để đánh đổi. Bức thư ấy được gửi ngay đến biên giới bởi một gia nhân đi theo gã hiệp sĩ, sau đó được chuyển tới thành Malborg bằng bưu điện[196] - tổ chức mà Giáo đoàn đã thiết lập trên vùng đất của chúng nhiều năm trước mọi người.

196. Giáo đoàn Thánh chiến đã tổ chức hệ thống bưu điện riêng vào năm 1276, trước Pháp và Đức khoảng ba thế kỷ. Bưu điện của Giáo đoàn có nhân viên mặc sắc phục riêng biệt, chỉ phục vụ cho việc chuyển thông tin trong Giáo đoàn.

Trong khi đó, người ta tiến hành nện mặt tuyết trên sân lâu đài cho cứng, rồi rải tro lên trên, để những kẻ đấu nhau không bị vấp hay trượt chân. Lâu đài nhộn nhịp cả lên. Giới hiệp sĩ và các cung nữ chộn rộn đến nỗi đêm trước cuộc đấu không ai chợp mắt Người ta bảo nhau rằng một trận đấu trên lưng ngựa, dù với giáo hay gươm, thường chỉ kết thúc bằng các vết thương, ngược lại trận đấu trên bộ, nhất là với rìu, bao giờ cũng kết thúc bằng cái chết. Mọi con tim đều đứng về phía Zbyszko, nhưng những ai yêu mến chàng và Danusia hơn cả lại lo lắng gấp bội khi nghĩ tới những lời đồn đại về chiến công và sự thiện chiến của gã hiệp sĩ Thánh chiến. Nhiều thanh nữ đêm ấy ngồi lại trong nhà thờ, là nơi chính Zbyszko cũng thao thức khấn nguyện, sau khi xưng tội trước cha Wyszoniek. Nhìn khuôn mặt gần như thơ trẻ của chàng, các thiếu nữ bảo nhau: “Chàng hãy còn là con trẻ!… Sao nỡ đem đầu cho lưỡi rìu Đức chém đứt hả trời?…” Và họ lại càng khẩn thiết cầu nguyện Chúa hãy giúp cho chàng. Đến rạng đông, khi chàng đứng lên, đĩnh đạc bước qua khám thờ để vào lâu đài mặc giáp phục, thì trái tim họ có thêm phần phấn chấn, vì tuy nét mặt và mái đầu Zbyszko vẫn mang nét trẻ thơ, nhưng thân hình chàng đã lớn và vạm vỡ trước tuổi, như một trang nam nhi lực lưỡng, có thể đấu chọi với bất kỳ người đàn ông hùng mạnh nào.

Trận đấu sẽ diễn ra trên sân lâu đài, chung quanh có các dãy nhà hình cầu bao bọc.

Khi trời sáng hẳn, quận công cùng quận chúa và các con đến ngồi chính giữa các hàng cột, nơi có thể nhìn rõ nhất toàn bộ sân. Các quần thần quyền cao chức trọng, các bậc mệnh phụ cao sang cùng giới hiệp sĩ chiếm những chỗ ngồi cạnh họ. Tất cả các dãy nhà hình cầu đều đông nghẹt, đám bình dân chen chúc trên bờ tường đắp tạm bằng tuyết, một số người bám vào các vọng gác, thậm chí trèo cả lên mái nhà. Và ở đó, đám chúng dân xì xào bàn tán với nhau: “Xin Chúa để người của ta không chịu nhục!”

Hôm ấy là một ngày giá lạnh, ẩm ướt nhưng sáng sủa. Không gian đầy những cánh quạ đen chao lượn, chúng trú ngụ trên các mái nhà và các đỉnh tháp, hốt hoảng trước cảnh huyên náo khác thường, chúng lượn thành vòng tròn, đập cánh rần rật bên trên lâu đài. Trời lạnh mà nhiều người vẫn toát mồ hôi vì hồi hộp. Và khi hồi kèn đầu tiên vang động, báo hiệu hai đấu sĩ ra đấu trường, mọi trái tim đều đập mạnh như trống trận.

Họ bước ra từ hai góc sân đối diện nhau và cùng dừng lại ở rìa đấu trường. Mọi người xem đều nín thở, nhiều người bỗng nghĩ rằng chỉ lát nữa đây thôi, hai linh hồn sẽ bay lên, hướng về ngưỡng cửa phiên tòa phán xử của Chúa Trời, còn hai cái xác sẽ nằm lại trên mặt tuyết - nên những đôi môi, những đôi má hồng của các thiếu nữ đều chợt tái nhợt đi, còn mọi đôi mắt đàn ông đều dán chặt vào hai địch thủ, như ngắm ánh cầu vồng rực rỡ, mỗi người đều muốn đoán qua dáng điệu và giáp phục của hai địch thủ xem phần thắng sẽ thuộc về ai.

Gã hiệp sĩ Thánh chiến mặc một bộ giáp sắt phủ sơn bóng màu xanh, cùng tấm giáp che đùi và một chiếc mũ sắt cùng loại với tấm che mặt bật lên và một chùm lông công tuyệt vời trên chóp mũ. Zbyszko che ngực, hai bên sườn và lưng bằng bộ giáp phục tuyệt hảo kiểu Mediolan mà chàng đã tự tay cướp được trên người bọn hiệp sĩ Fryzja. Đầu chàng đội mũ trụ có tấm che mặt không đóng kín và không có ngù lông, chân khoác giáp da bò. Tay trái của hai người đều đeo khiên có gia huy: trên chiếc khiên của gã hiệp sĩ Thánh chiến phía trên là hình ô rô, phía dưới có ba con sư tử chồm người đứng trên chân sau; còn trên khiên của Zbyszko là một chiếc móng ngựa cùn mòn. Tay phải hai người cầm những chiếc rìu chiến to khủng khiếp, lắp cán gỗ sồi ngả màu đen bóng, dài hơn cả cánh tay người lớn. Xuất trận cùng với họ là hai hộ vệ, chàng Hlava - thường được Zbyszko gọi chệch đi là Glowacz - và gã Van Krist; cả hai đều mặc giáp sắt màu sẫm, cầm rìu và đeo khiên, trong đó khiên Van Krist vẽ hình gia huy là một khóm đậu kim, còn gia huy của chàng Séc giống như gia huy Pomian[197], chỉ khác là thay cho lưỡi rìu cắm phập vào đầu bò là một thanh đoản kiếm cắm ngập đến nửa vào mắt bò.

197. Một loại gia huy quý tộc cổ của Ba Lan, vẽ hình đầu bò tót bị rìu chém, trên nền vàng, xuất hiện từ đầu thế kỷ XIV, được các dòng họ quý tộc lãnh chúa sử dụng.

Kèn vang tiếng lần thứ hai, sau hồi kèn thứ ba hai địch thủ sẽ lao vào nhau. Hai người lúc này chỉ còn cách nhau một khoảng không gian nhỏ hẹp rắc đầy tro xám, bên trên là loài chim ác của cái chết bay lượn. Nhưng trước khi người ta thổi hồi kèn lệnh thứ ba, Rotgier tiến lại gần các cột chống nơi hai vợ chồng quận công đang ngồi, ngẩng mái đầu bọc trong sắt thép của hắn lên, cất giọng dõng dạc khiến người ngồi ở mọi góc của các dãy nhà hình cầu đều nghe rõ:

- Xin thề với Đức Chúa, có ngài quận công và toàn bộ giới quý tộc của đất nước này làm chứng, tôi không có lỗi gì về dòng máu sắp phải đổ ra nơi đây.

Nghe những lời ấy, mọi trái tim chợt thắt lại lần nữa, khi thấy gã hiệp sĩ Thánh chiến vững tin như thế vào bản thân và vào thắng lợi của mình. Nhưng vốn có tâm hồn giản dị, Zbyszko chỉ quay lại bảo chàng trai người Séc:

- Ta không ngửi nổi sự huênh hoang của gã Thánh chiến, lẽ ra hắn nên nói sau khi ta chết chứ không phải lúc ta đang còn sống.

Thằng cha khoác lác này đang mang ngù lông công trên chóp mũ, còn ta thì đã từng thề sẽ cướp được ba cái ngù lông giống thế kia, rồi sau đó ta lại thề sẽ cướp được số ngù lông bằng số ngón tay của ta, quả là Đức Chúa đã ban hắn cho ta đấy!

- Thưa chủ nhân… - Hlava vừa cúi người vỗ một ít tro xoa tay để cán rìu khỏi bị trượt, vừa hỏi, - nếu Chúa Ki-tô cho tôi hạ thằng oắt người Phổ này trước, thì tôi có được phép giúp chủ nhân không, nếu không bập gã Thánh chiến một nhát thì chí ít cũng phang cho một chiếc cán rìu vào giữa hai đầu gối để hạ gã gục xuống đất?

- Cầu Chúa che chở cho ngươi! - Zbyszko vội vã thốt lên. - Nếu thế, ngươi sẽ mang nhục đến cho ta và cho chính ngươi nữa đấy!

Đúng lúc ấy, hiệu kèn thứ ba vang lên. Nghe kèn hiệu, hai hộ vệ liền nhanh nhẹn và hăng hái nhảy xổ vào nhau, trong khi hai hiệp sĩ nhích lại gần nhau chậm chạp và thận trọng hơn, bởi uy tín và cương vị buộc họ phải hành động như vậy trước khi ra ngón đòn đầu tiên.

Ít ai để mắt đến hai hộ vệ, nhưng nhìn họ, đám đàn ông và những người giàu kinh nghiệm trong dân chúng đều hiểu ngay tức khắc là chàng Hlava có ưu thế hơn hẳn. Lưỡi rìu trong tay tên hộ vệ người Đức vung lên nặng nề hơn, những động tác của chiếc khiên hình tròn mặt lồi vẫn để lộ đôi chân của gã, tuy dài nhưng mảnh khảnh và ít dẻo dai hơn so với đôi chân đồ sộ trong chiếc quần bó chẽn của chàng trai người Séc. Hlava tấn công hăng hái đến nỗi ngay từ phút đầu, Van Krist gần như đã phải bước lui. Người ta thấy một địch thủ lao vào kẻ kia như cơn bão, dồn ép, chém, phạt ngang nhanh như sấm sét, còn kẻ kia như cảm thấy thần chết đang chực sẵn trên đầu nên chỉ cố sức chống đỡ, để làm chậm bớt giây phút hãi hùng ấy mà thôi. Và quả đúng như thế. Gã hộ vệ khoác lác, chỉ giáp chiến khi không thể làm gì khác hơn được nữa, nhận ngay ra rằng những lời nói hớ hênh đã đưa gã đến chỗ phải đấu với một lực sĩ khủng khiếp, mà lẽ ra gã phải tránh như tránh chính cái chết. Lúc này, khi cảm nhận mỗi một nhát rìu bổ xuống đều có thể hạ gục một con bò mộng, trái tim của gã chợt hoảng loạn. Gã quên mất rằng khi chiến đấu không những phải dùng khiên để đỡ những nhát đòn mà còn phải dùng rìu để chém. Trông thấy những đường rìu loang loáng trên đầu, gã cứ ngỡ nhát nào cũng sẽ là nhát cuối cùng. Vừa đưa khiên lên đỡ, bất giác gã vừa nhắm nghiền mắt lại vì kinh hoàng, e rằng không chắc còn có thể mở mắt ra được nữa hay chăng. Thỉnh thoảng lắm gã mới ra được một đòn, mà chính gã cũng không hy vọng là sẽ chạm được vào người đối thủ, càng ngày gã càng giơ khiên lên cao hơn, để che chở và bảo vệ cái đầu.

Rốt cuộc gã bắt đầu thấy mệt, trong khi chàng trai người Séc bổ rìu mỗi lúc một khủng khiếp hơn. Dưới những nhát đòn của chàng trai người Séc, những tấm thép từ giáp phục của gã hộ vệ người Đức cũng thay nhau gãy vụn và rơi lả tả như những vụn gỗ lớn bắn tung tóe từ một cây thông cổ thụ đang bị lưỡi rìu của nông phu chặt mạnh. Mép trên của chiếc khiên cong vẹo vọ và gãy nát, tấm giáp che vai phải rơi tuột ra, đai đeo bị chém đứt và dính máu rớt xuống đất Tóc trên đầu Van Krist như dựng ngược, gã sợ cuống cả lên. Gã cố lấy sức choảng một đòn, rồi đòn nữa vào chiếc khiên của chàng trai người Séc, và khi nhận thấy không còn cách gì cứu mạng nữa trước sức mạnh kinh người của địch thủ trừ việc liều mình cố cùng, hắn đột ngột lao mạnh vào chân Hlava với toàn bộ trọng lượng của giáp phục và thân thể.

Cả hai cùng ngã lăn ra đất, ôm ghì lấy nhau, lăn lộn, xoay tròn người trên tuyết. Nhưng chẳng mấy chốc chàng trai Séc đã nằm trên, chàng mất thêm ít thời gian kìm chặt những động tác tuyệt vọng của đối thủ, rồi dùng một đầu gối ấn chặt vào tấm lưới thép đang che bụng hắn, chàng rút soạt thanh đoản kiếm cực ngắn có tiết diện hình tam giác từ thắt lưng ra.

- Xin đừng giết! - Van Krist khẽ thì thào, ngước mắt lên nhìn vào mắt chàng trai Séc.

Nhưng thay vì trả lời, chàng xoài người đè lên mình hắn để có thể dễ dàng chạm tay tới cổ hắn, cắt đứt phăng chiếc đai giữ mũ sắt dưới cằm, đâm cho kẻ bất hạnh hai nhát vào cổ, hướng mũi dao nhọn về phía dưới, chính giữa ngực.

Đôi tròng mắt của Van Krist lộn sâu vào trong, tay chân gã đập vào tuyết như thể muốn rũ sạch tro đi, nhưng chỉ lát sau gã ưỡn thẳng người bất động, đôi môi phì đầy bọt đỏ bầm thưỡn ra cùng dòng máu tuôn tràn như xối.

Chàng trai người Séc đứng lên, lau lưỡi đoản kiếm vào áo gã người Đức, rồi dựng chiếc rìu lên, đứng tựa vào cán rìu, bắt đầu ngắm trận chiến đấu khủng khiếp và gay go, dằng dai hơn giữa vị hiệp sĩ chủ nhân của chàng với gã đồng đạo Rotgier.

Trong khi các hiệp sĩ phương Tây đã quen với tiện nghi và phong lưu đầy đủ, thì các “ông chủ” ở Małopolska, Wielkopolska hay Mazowsze vẫn sống theo lối nguyên thủy đầy khắc nghiệt, vì vậy họ khiến cho những người nước ngoài ít thiện cảm với họ cũng phải thán phục bởi vẻ rắn chắc của cơ thể và khả năng chịu đựng dẻo dai những nỗi nhọc nhằn dai dẳng hoặc quyết liệt. Lúc này cũng vậy, Zbyszko tỏ rõ hơn hẳn gã Thánh chiến về phương diện sức mạnh của tay chân, chẳng khác hộ vệ của chàng vượt trội hẳn Van Krist, song do tuổi còn trẻ, chàng có phần thua kém hắn về võ nghệ.

Việc chọn cách đấu rìu phần nào đó có lợi cho Zbyszko, bởi loại vũ khí này không đòi hỏi nhiều kỹ thuật, chứ nếu đấu bằng đoản gươm hay trường kiếm thì gã hiệp sĩ người Đức ắt có lợi thế hơn, bởi cần phải biết rõ những đường chém, lối đâm, để hiểu cách đánh trả đối phương. Qua những đường rìu và cách sử dụng khiên, bản thân Zbyszko cũng như khán giả đều nhận ngay ra rằng đối thủ của chàng là một hiệp sĩ dày dạn kinh nghiệm và rất dáng sợ, không phải lần đầu chấp nhận những cuộc chiến đấu tay đôi thế này. Cứ mỗi nhát bổ của Zbyszko, Rotgier lại đưa khiên đỡ và hơi nhích lùi mặt khiên một chút đúng lúc lưỡi rìu sắp chạm vào, vì thế dù rìu bổ mạnh đến đâu cũng bị mất sức công phá, không thể chém đứt hay làm sứt mẻ mặt khiên bóng nhoáng của hắn. Đôi khi hắn thụt lùi, đôi khi lấn tới, lúc khoan thai, lúc nhanh thoăn thoắt, khiến mắt thường khó theo kịp những động tác của hắn. Quận công lo cho Zbyszko, vẻ mặt của cánh đàn ông sa sầm lại, bởi họ nhận thấy hình như gã hiệp sĩ người Đức cố tình vờn Zbyszko. Có lúc thậm chí gã không đưa khiên ra đỡ, nhưng khi Zbyszko giáng lưỡi rìu xuống, gã lại xoay người nửa vòng khiến cho lưỡi rìu phạt vào chỗ trống. Điều đó rất đáng sợ, bởi khi ấy Zbyszko có thể bị mất thăng bằng ngã xuống và chắc chắn sẽ mất mạng. Thấy thế, chàng trai Séc đang đứng bên cái xác của Van Krist cũng thấy lo, thầm tự nhủ: “Lạy Chúa tôi, nếu chủ nhân bị ngã, thể nào mình cũng phải phang cho thằng Đức một rìu hóa kiếp nó!”

Nhưng Zbyszko không ngã, bởi đôi chân chàng cực kỳ vững chãi, lại được giạng khá rộng, đủ để trụ vững trong mọi động tác, chống đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể và đà vung.

Rotgier nhận ngay ra điều đó, và khán giả đã lầm khi tưởng rằng hắn coi thường địch thủ. Ngược lại, sau những nhát chém đầu tiên, mặc dù đã lùi khiên một cách thiện nghệ mà vẫn cảm thấy cánh tay bị tê dại đi, hắn hiểu ngay rằng cuộc chiến đấu với chàng trai trẻ này sẽ là một thử thách hết sức gay go, nếu không dùng mưu để quật ngã chàng thì trận chiến có thể sẽ kéo dài, nguy hiểm cho hắn. Hắn ngỡ rằng khi chém trượt vào chỗ trống, Zbyszko sẽ bị ngã vì mất đà, nhưng khi điều đó không xảy ra, hắn bắt đầu thấy lo ngại. Từ dưới tấm che mặt bằng thép nhìn ra, thấy rõ đôi môi đang mím chặt và cánh mũi hóp lại cùng đôi mắt lóe sáng của địch thủ, hắn nghĩ rằng càng đấu, đối thủ sẽ càng hăng máu, sẽ bốc đồng, mất tỉnh táo, và trong cơn cuồng nộ mù quáng sẽ chỉ nghĩ đến việc ra đòn nhiều hơn là tự vệ. Nhưng cả về điều này, hắn cũng đã lầm. Zbyszko không biết cách xoay người nửa vòng để tránh đòn, nhưng chàng không hề quên chiếc khiên, và mỗi khi vung rìu để bổ xuống, chàng không để lộ thân mình quá mức cần thiết. Biết rõ kinh nghiệm và tài nghệ của địch thủ, sự chăm chú của chàng đã được nhân lên gấp bội, chàng không hề bốc đồng mà lại hết sức tập trung, thận trọng hơn, và những nhát chém ngày càng kinh khủng của chàng dường như cân nhắc, chín chắn hơn, nảy sinh từ một ý chí cương quyết đến lạnh lùng.

Đã trải qua không ít cuộc chiến tranh, từng vượt biết bao trận đấu tập thể hoặc cá nhân, từ kinh nghiệm của bản thân, Rotgier hiểu rằng trên thế gian có những người như loài ác điểu được sinh ra chỉ để đánh nhau, được trời đất phú cho những khả năng đặc biệt để có thể đoán trước tất cả những gì mà kẻ khác phải vất vả bao tháng năm luyện tập mới đạt đến, và lúc này hắn hiểu ngay rằng hắn đang gặp phải một người như thế. Ngay từ những ngón đòn đầu tiên, hắn đã thấy ở chàng trai còn trẻ măng này có nét gì đó của một con chim ưng, luôn nhìn đối thủ chỉ là con mồi của mình, không nghĩ gì khác ngoài việc làm sao quặp móng được vào con mồi ấy. Và mặc dù có sức lực hơn người, hắn vẫn cảm thấy kém sức hơn Zbyszko, nếu hắn kiệt sức trước khi ra ngón đòn quyết định, thì cuộc chiến đấu với chàng trai kinh khủng dẫu ít kinh nghiệm này sẽ là cuộc chiến cuối cùng, mang cái chết đến cho hắn. Cân nhắc thế, quyết định sẽ cố gắng tiết kiệm sức nhất có thể, hắn thu bớt khoảng cách của chiếc khiên che mình, không tiến nhanh quá, cũng không lùi gấp quá, cố gắng hạn chế cử động, tập trung toàn bộ sức mạnh tinh thần và cánh tay dồn cho đòn quyết định mà hắn cố chờ cơ hội thuận tiện.

Cuộc đấu kinh khủng ấy kéo dài quá lệ thường. Một bầu không khí im lặng chết chóc bao trùm các dãy nhà hình cầu. Thỉnh thoảng chỉ nghe thấy những tiếng va đập, khi thì âm vang, khi thì trầm đục của lưỡi rìu đập vào khiên. Cảnh tượng này không xa lạ gì đối với quận công và quận chúa, với giới hiệp sĩ, với các cung nhân, nhưng lần này vẫn có một cảm giác kinh hoàng kỳ lạ, như có một gọng kìm sắt đang bóp chặt mọi trái tim. Người ta hiểu rằng ở đây không phải là chuyện biểu diễn sức mạnh, tài nghệ, lòng can đảm, mà trận quyết đấu này chất chứa biết bao nỗi tuyệt vọng, lòng căm thù không khoan nhượng và ý chí cương quyết trả thù. Một bên là những điều xúc phạm kinh khủng, tình yêu và nỗi thương tiếc vô bờ, còn bên kia là thanh danh của cả Giáo đoàn và sự hằn thù sâu sắc - cả hai cùng bước ra mảnh sân này để cầu xin sự phán xử của Chúa.

Lúc ấy, buổi sáng mùa đông nhợt nhạt đã phần nào rạng ra chút ít, làn sương mù xám xịt dần thưa bớt và ánh mặt trời chiếu vào bộ giáp phục màu xanh biếc của gã hiệp sĩ Thánh chiến cùng chiếc áo giáp Mediolan trắng bạc của Zbyszko. Chuông khám thờ điểm, báo chín giờ sáng, giờ của buổi nguyện thứ hai trong ngày, và cùng với tiếng chuông, một đàn quạ đen chợt bay vụt lên từ các mái nhà của lâu đài, đập cánh sầm sập và kêu lên những tiếng quang quác đến inh ỏi, như vui sướng trước cảnh máu đổ và cái thây đang nằm bất động nơi kia trên tuyết trắng. Một đôi lần trong lúc đang đánh nhau, Rotgier liếc mắt về cái xác và bỗng dưng hắn cảm thấy cô độc kinh khủng. Mọi ánh mắt đang nhìn hắn lúc này đều là ánh mắt của kẻ thù. Mọi lời khấn nguyện, cầu chúc và những hứa hẹn lễ vật dâng hiến mà các tiểu thư đang khẽ lẩm nhẩm kia đều dành cho Zbyszko. Ngoài ra, tuy gã Thánh chiến hoàn toàn tin chắc rằng viên hộ vệ của Zbyszko sẽ không đánh sau lưng hắn, cũng không hạ hắn bằng đòn ngầm, nhưng sự có mặt gần gũi của con người dữ tợn ấy bất giác vẫn khiến hắn cảm thấy lo sợ, nỗi lo sợ của một người khi gặp phải chó sói, gấu hay bò tót mà lại thiếu song sắt bảo vệ. Hắn không sao thoát khỏi sự ám ảnh của mối lo sợ đó, nhất là vì muốn theo dõi diễn biến của trận đấu, chàng trai người Séc luôn luôn di động và đổi chỗ, lúc bên sườn, lúc sau lưng, lúc trước mặt, chàng ta cứ cúi đầu, nhìn hắn với vẻ hung tợn qua khe mắt ở tấm che mặt của mũ sắt, thỉnh thoảng như tình cờ chàng lại giơ cao lưỡi rìu sắc lẹm còn vấy máu.

Rốt cuộc, sự mệt mỏi bắt đầu tác động đến gã Thánh chiến. Hai lần liền, hắn giáng hai đòn ngắn nhưng mạnh khủng khiếp vào vai phải Zbyszko, nhưng chàng đã lấy khiên gạt, mạnh đến nỗi cán rìu rung chuyển trong tay Rotgier, khiến hắn lại phải lùi lại ngay để khỏi ngã. Kể từ lúc đó hắn lùi bước liên tục. Không chỉ sức lực mà cả sự nhẫn nại và bình tĩnh của hắn cũng bắt đầu cạn. Thấy hắn lùi, từ lồng ngực khán giả bật ra vài tiếng kêu như mừng thắng lợi khiến hắn thêm bực tức và tuyệt vọng. Những nhát rìu bổ xuống mỗi lúc một dày đặc hơn. Mồ hôi chảy ròng ròng trên trán hai địch thủ, hơi thở hổn hển bật ra từ đôi hàm răng nghiến chặt. Người xem không còn giữ được bình tĩnh nữa, chốc chốc lại có tiếng đàn ông hoặc đàn bà kêu lên: “Đánh đi! Nện vào hắn!… Chúa phán xét đấy! Hình phạt của Chúa đấy! Chúa sẽ tiếp sức cho chàng!” Quận công phẩy tay mấy lần bắt những tiếng kêu ấy im đi, nhưng ngài cũng không sao kìm hãm nổi. Những tiếng kêu, tiếng reo mỗi lúc một to hơn, lũ trẻ cũng bắt đầu kêu khóc đây đó trên những dãy nhà hình cầu, và sau rốt, ngay sát cạnh quận chúa, giọng nói trẻ trung nghẹn ngào của một thiếu nữ vang lên:

- Vì Danusia, Zbyszko! Vì Danusia!…

Thì Zbyszko vẫn hiểu là vì Danusia! Chàng tin chắc rằng tên hiệp sĩ Thánh chiến này có nhúng tay vào việc bắt cóc Danusia, và chàng đánh nhau với hắn là để rửa hận cho nàng. Nhưng vốn là một chàng trai trẻ ham mê chinh chiến, khi đang đánh nhau chàng chỉ nghĩ đến trận đấu mà thôi. Tiếng kêu kia đã đột ngột nhắc chàng nhớ rằng đã bị mất nàng, rằng nàng đang đau khổ. Tình yêu, lòng thương tiếc và căm thù như cùng một lúc rót lửa nóng vào máu chàng. Trái tim chàng muốn thét lên trong nỗi đau ghê gớm vừa được đánh thức, khiến chàng rơi vào cơn điên chiến trận.

Gã hiệp sĩ Thánh chiến không còn đủ sức đỡ những nhát chém mãnh liệt như bão táp của chàng. Zbyszko đập mạnh khiên vào chiếc khiên của hắn với một sức mạnh kinh người, khiến cánh tay của tên Đức bỗng tê bại hẳn và thõng thượt buông xuôi. Kinh sợ thảng thốt, hắn giật lùi, ngả người về phía sau, đúng lúc ấy mắt hắn chợt lóe lên ánh chớp của lưỡi rìu và lưỡi thép bổ mạnh như sét vào vai phải hắn.

Một tiếng kêu kinh hoàng thảng thốt: “Chúa ơi!…” vang tới tai khán giả, Rotgier cố bước thêm một bước nữa, rồi ngã ngửa ra đất.

Những dãy nhà hình cầu náo động hệt như những đõ ong khi đàn ong được ánh mặt trời sưởi ấm bắt đầu vỗ cánh. Những đám đông hiệp sĩ chạy vội xuống các bậc thang, dân chúng ào ào nhảy qua bờ tuyết đắp để lao tới nhìn các xác chết. Khắp nơi vang động tiếng kêu: “Ôi! Đúng là tòa phán xử của Chúa!… Ngài hiệp sĩ Jurand có người nối nghiệp rồi! Hãy ngợi ca và tạ ơn chàng! Thật là một tráng sĩ dụng rìu dũng mãnh!” Những người khác thì thốt lên: “Trông này! Có khiếp không! Ngay cả ông Jurand cũng không thể chém đẹp hơn được nữa!” Cả một đám rất đông những kẻ hiếu kỳ đứng quanh xác Rotgier, trong khi hắn nằm ngửa, mặt nhợt như màu tuyết, mồm há to, một bên vai đẫm máu sau nhát chém kinh khủng xả dài từ cổ đến gần sát nách khiến vai gần như rời hẳn ra, thán phục ngắm tầm vóc cao lớn của hắn, chiếm cả một khoảng rộng trên đấu trường, và khi chết nom hắn còn to lớn hơn. Những kẻ khác thì ca ngợi chỏm lông công óng ánh nhiều màu trên mặt tuyết, còn loại người thứ ba thì lại thích thú trước bộ áo giáp được người ta đánh giá cao. Chàng trai người Séc Hlava cùng với hai gia nhân khác của Zbyszko tiến đến cởi bộ giáp sắt của kẻ vừa tử trận, thế là những kẻ tò mò lại kéo tới xúm quanh Zbyszko, hết lời ca ngợi và tâng bốc chàng, bởi họ cho rằng niềm vinh quang của chàng sẽ soi sáng toàn giới hiệp sĩ vùng Mazowsze và toàn Ba Lan. Người ta tháo khiên và mang rìu chiến của chàng đi, hiệp sĩ Mrokota xứ Mocarzewo tháo mũ sắt cho chàng, mái tóc chàng đẫm mồ hôi, dính bết cả vào chiếc mũ lót bằng dạ đỏ thắm. Zbyszko như còn bàng hoàng, chàng thở nặng nhọc, đôi mắt vẫn chưa nguội lửa, mặt vẫn còn nhợt nhạt vì quá gắng sức và vì nỗi căm thù, cả người run run vì xúc động và mệt mỏi. Người ta đỡ tay chàng dẫn tới trước mặt ông bà quận công đang đợi trong một căn phòng rất rộng, bến lò sưởi ấm áp. Zbyszko quỳ gối trước mặt hai người, và sau khi linh mục Wyszoniek làm dấu thánh cho chàng rồi đọc kinh “An nghỉ đời đời” cho linh hồn những kẻ vừa qua đời, quận công liền ôm ghì lấy đầu chàng hiệp sĩ trẻ, thốt lên:

- Đức Chúa cao minh đã xét xử các ngươi và đã dẫn dắt cánh tay ngươi đó, cầu cho tên tuổi của Người được sáng láng đời đời, amen!

Rồi quay sang hiệp sĩ de Lorche và các hiệp sĩ khác, ngài nói thêm:

- Có ngài đây, hỡi vị hiệp sĩ ngoại quốc, và tất cả các khanh đang có mặt tại đây, hãy làm chứng cho điều mà chính ta sẽ tuyên bố: họ đã đấu theo đúng luật lệ và quy tắc, tòa phán xử của Chúa đã được tiến hành như các tòa phán xử khác ở khắp nơi, theo ý Chúa và theo tinh thần hiệp sĩ.

Các chiến binh địa phương đồng thanh reo lên vang động, và khi được người ta dịch cho nghe những lời của quận công, hiệp sĩ de Lorche liền tuyên bố rằng không những chàng chỉ làm chứng rằng cuộc đấu đã được diễn ra theo ý Chúa và theo tinh thần hiệp sĩ, mà nếu có kẻ nào ở thành Malborg hay một triều đình quận công nào khác dám nghi ngờ điều đó dù đó là một hiệp sĩ thường tình, là khổng lồ hay phù thủy, hoặc chính lão Merlin pháp thuật cao siêu - thì chàng, de Lorche này, sẽ lập tức thách hắn bước ra đấu trường để đấu sinh tử, trên bộ hay trên ngựa.

Lúc Zbyszko cúi ôm chân bà, quận chúa Anna Danuta liền nghiêng người bảo chàng:

- Sao con không vui? Hãy vui lên và tạ ơn Chúa đã nhân từ cứu con thoát khỏi hiểm họa này, hẳn Người sẽ chẳng chối bỏ con đâu và sẽ dẫn dắt con tới bến bờ hạnh phúc.

Zbyszko đáp:

- Muôn tâu lệnh bà, con đâu thể vui được! Chúa đã cho con được thắng và trả thù tên hiệp sĩ Thánh chiến kia, nhưng nào ai biết Danusia ở nơi đâu, nàng vẫn xa cách con y như trước, vì việc này chẳng hề làm con được gần nàng hơn.

- Những kẻ thù cay độc nhất: Danveld, Gotfryd và Rotgier đã chết, - quận chúa bảo, - còn về lão Zygfryd thì người ta đồn rằng tuy rất tàn bạo nhưng lão vốn công bằng hơn bọn khác. hãy ngợi ca lòng nhân từ của Chúa. Hiệp sĩ de Lorche đã nói rằng nếu gã Thánh chiến tử trận thì chàng sẽ mang thi hài của hắn đi, sau đó chàng sẽ đến thành Malborg xin gặp chính đại thống lĩnh để đề nghị về việc Danusia. Bọn chúng sẽ chẳng dám không tuân lời đại thống lĩnh đâu.

- Xin Chúa ban sức khỏe cho hiệp sĩ de Lorche, - Zbyszko thốt lên, - con cũng sẽ đi cùng chàng tới thành Malborg.

Quận chúa hoảng hốt trước lời chàng nói, như thể bà nghe Zbyszko bảo sẽ tay không xông vào giữa bầy sói đói đang tụ tập thành từng đàn lớn trong những khu rừng đại ngàn hoang vắng của Mazowsze vậy.

- Để làm gì? - Bà kêu lên. - Để mất mạng sao? Ngay lúc con đến nơi thì hiệp sĩ de Lorche cũng chẳng thể giúp được, cả những bức thư Rotgier viết trước trận đấu cũng chẳng cứu nổi mạng con đâu. Con sẽ không cứu được ai, mà lại phải chịu thiệt mạng đó.

Nhưng chàng trai đã đứng lên, đặt cả hai tay lên thánh giá mà nói:

- Xin Chúa hãy giúp con, con sẽ tới tận thành Malborg, hoặc vượt cả sang bên kia biển lớn. Xin Chúa Ki-tô ban phước lành để con đi tìm nàng không ngừng không nghỉ, đến tận hơi thở cuối cùng, tới khi gục ngã. Con sẽ đánh nhau với bọn Đức, vì với con thà mặc giáp đấu nhau với chúng còn dễ hơn là chịu để cô gái mồ côi phải rên xiết trong hầm ngục. Ôi! Dễ hơn, dễ hơn nhiều lắm!

Cũng như mọi lần khi nhắc tới Danusia, chàng thớt lên những lời đó trong sự bồng bột, trong nỗi đau đớn ghê gớm, khiến đôi lúc lời nói đứt đoạn như thể chàng bị ai bóp chặt cổ họng. Quận chúa hiểu rằng thuyết phục chàng sẽ vô ích, muốn giữ chân có lẽ chỉ còn cách cùm chàng lại nhốt vào hầm giam mà thôi.

Nhưng Zbyszko không thể ra đi ngay lập tức. Thời bấy giờ hiệp sĩ có thể không hay để ý đến những khó khăn cản trở, nhưng lại không có quyền vi phạm phong tục của giới mã thượng, mà phong tục đó buộc những người đã thắng trong cuộc đấu tay đôi phải có mặt tại nơi đấu suốt cả ngày hôm đấu đến tận nửa đêm hôm sau để chứng tỏ rằng mình đích thực là chủ nhân của đấu trường, đồng thời để chứng tỏ mình sẵn sàng chấp nhận tiếp tục chiến đấu nếu có họ hàng hay bè bạn nào đó của kẻ thua muốn thách thức. Phong tục ấy còn được ngay cả những đạo quân lớn tuân thủ, đôi khi sẽ gây bất lợi, vì đã không nhanh chóng rút lui sau chiến thắng. Zbyszko không hề định làm trái luật, nên sau khi ăn chút ít, chàng mặc giáp ngồi lì ở sân lâu đài cho đến tận nửa đêm, dưới vòm trời mùa đông u ám, chờ đợi một kẻ địch có thể đến từ bất cứ nơi nào.

Mãi đến đúng nửa đêm, khi các viên tướng lệnh thổi kèn hiệu vang động chính thức công bố chàng đã thắng cuộc, hiệp sĩ Mikołaj mới ra sân mời chàng dùng bữa tối rồi cùng đến gặp quận công để nghị bàn.

Chương 38

Trong cuộc nghị bàn, quận công lên tiếng đầu tiên:

- Đáng tiếc là ta không có chứng cớ hay văn bản nào chống lại bọn lãnh binh. Dù suy luận của ta có vẻ đúng, chính ta cũng nghĩ rằng bọn chúng chứ không phải một kẻ nào khác đã bắt cóc Jurandówna, nhưng suy luận suông thì ích gì? Chúng sẽ chối phăng. Nếu đại thống lĩnh hỏi chứng cứ, ta biết lấy gì để đưa? Mà thư của ông Jurand thì lại là bằng cớ bênh vực cho chúng nữa chứ!

Nói đoạn, ngài quay sang Zbyszko:

- Ngươi bảo thư đó là do chúng đe dọa bắt ông ấy phải viết. Có thể, mà chắc đúng là thế, bởi nếu công lý ở về phía chúng thì hẳn Đức Chúa đã không giúp ngươi thắng tên Rotgier. Song nếu chúng đã bắt ép được một thì chúng cũng có thể bắt ép được hai. Trong tay chúng hiện rất có thể có giấy do chính tay ông Jurand viết là chúng không có lỗi trong việc cô gái đáng thương kia bị bắt cóc. Mà nếu thế thì chắc chắn chúng sẽ trình lên đại thống lĩnh - và sẽ ra sao?

- Nhưng chính chúng đã thừa nhận rằng bọn chúng cướp lại Danusia từ tay một bọn cướp nào đó và hiện đang giữ nàng ở chỗ chúng đấy thôi, thưa ngài.

- Biết thế. Nhưng giờ chúng lại bảo rằng chúng lầm, đó là một cô gái khác, mà bằng chứng hiển nhiên nhất là ông Jurand đã từ chối không nhận cô gái ấy.

- Ông ấy chối từ bởi chúng đưa một cô gái khác đến, và chính điều đó đã khiến ông nổi khùng.

- Chắc chắn là thế, nhưng chúng có thể bảo rằng đó chỉ là suy diễn của ta.

- Sự dối trá của chúng dày rậm như rừng già. - Hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas lên tiếng. - Ở ngoài bìa rừng ta còn có thể nhìn thấy được đôi điều, càng vào sâu rừng càng dày đặc, khiến người ta lạc lối và hoàn toàn mất phương hướng.

Rồi hiệp sĩ nhắc lại những lời ấy bằng tiếng Đức cho de Lorche nghe, chàng hiệp sĩ nói:

- Đại thống lĩnh còn khá hơn bọn chúng, em trai ông ta cũng vậy, tuy tâm tính táo tợn, nhưng vẫn rất nhạy cảm với danh dự hiệp sĩ.

- Đúng thế. - Ông Mikołaj nói. - Đại thống lĩnh là một hiệp sĩ nhân hậu. Ông ấy không thể kìm hãm được bọn lãnh binh và hội đồng thánh giáo, cũng không có cách gì chống lại việc Giáo đoàn hiện đang tồn tại trên những nỗi đau khổ của mọi người, nhưng ông ấy cũng chẳng vui gì về chuyện ấy. Hỡi hiệp sĩ de Lorche, ngài hãy đi đến đấy thuật cho đại thống lĩnh biết rõ mọi chuyện xảy ra nơi đây. Bọn chúng sẽ thấy xấu hổ với người ngoại quốc hơn là với chúng tôi, vì chúng sợ họ sẽ kể lại những sự phản trắc và những hành động thiếu trung thực của chúng ở các vương triều nước ngoài. Nếu đại thống lĩnh có hỏi ngài bằng chứng, thì ngài cứ nói với ông ta thế này: “Biết rõ sự thật là việc của Chúa, còn việc của loài người là tìm kiếm sự thật; vì vậy thưa đại thống lĩnh, nếu ngài muốn có chứng cứ thì xin hãy đi tìm; hãy lục soát thật kỹ các thành trì, hãy xét hỏi mọi người, hãy cho phép chúng tôi cùng đi tìm, bởi chuyện bọn lục lâm thảo khấu bắt cóc cô gái đó chỉ là chuyện bịa đặt nực cười mà thôi.”

- Chuyện bịa đặt nực cười. - Hiệp sĩ de Lorche nhắc lại.

- Bởi lẽ đám lục lâm sẽ không bao giờ dám động tới triều thần của quận công cũng như con đẻ của hiệp sĩ Jurand. Nếu chúng có bắt cô gái thì cũng chỉ để lấy tiền chuộc, tự chúng sẽ báo cho ta biết là chúng đang giam giữ Danusia.

- Tôi sẽ nói những điều đó. - Chàng hiệp sĩ xứ Lotaryngia nói. - Tôi cũng sẽ đi tìm hiệp sĩ de Bergow. Tuy tôi không quen ông ta, nhưng chúng tôi cùng chung một nước và nghe đồn rằng ông ta cũng có họ với bá tước Geldria. Ông ta có mặt tại thành Szczytno, hãy để ông ta kể cho đại thống lĩnh nghe những gì đã thấy.

Zbyszko cũng lõm bõm hiểu đôi điều trong những lời chàng hiệp sĩ vừa nói, những gì không hiểu thì được ông Mikołaj giải thích, vì vậy chàng ôm hiệp sĩ de Lorche ghì chặt vào ngực, khiến cho vị hiệp sĩ ngoại quốc phải rên lên.

Quận công bảo Zbyszko:

- Ngươi vẫn cả quyết sẽ đi ư?

- Nhất định, thưa quận công. Thần còn biết làm gì bây giờ? Thần những muốn đánh phá ngay cả thành Szczytno, dù phải dùng răng mà gặm tường thành, nhưng thần đâu có quyền khởi chiến khi chưa được phép.

- Kẻ nào khởi chiến khi chưa có lệnh, kẻ đó sẽ phải rơi đầu dưới lưỡi gươm đao phủ. - Quận công nghiêm giọng.

- Thưa vâng, luật pháp là luật pháp! - Zbyszko nói. - Ha! Thần còn định thách đấu với tất cả những kẻ đã có mặt tại thành Szczytno, nhưng nghe đồn ràng hiệp sĩ Jurand đã chém giết bọn chúng chết như ngả rạ tại đó, thần không rõ kẻ nào sống kẻ nào chết.. Cầu xin Chúa và thánh giá thiêng phù hộ cho con, để đến hơi thở cuối cùng con không rời bỏ hiệp sĩ Jurand!

- Anh nói phải, rất hợp ý tôi. - Hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas thốt lên. - Việc anh quyết không xông tới thành Szczytno cho thấy là anh vẫn còn trí khôn, bởi lẽ một thằng ngu cũng đoán được chúng không giam giữ ông Jurand lẫn con gái ông tại đó, mà phải chuyển đến những tòa thành khác. Đức Chúa đã thưởng công bằng chính tính mạng của Rotgier, vì anh đã tìm tới đây đấy.

- Phải rồi! - Quận công nói. - Cứ như Rotgier nói, thì trong số bốn hiệp sĩ đó chỉ mỗi mình lão già Zygfryd là còn sống sót, ba tên khác đã bị Chúa trừng phạt, hoặc bằng tay ngươi hoặc bằng tay ông Jurand. Zygfryd có thể là kẻ ít gian manh, nhưng tàn bạo hơn bọn kia. Ông Jurand và Danusia còn trong tay lão là chuyện chẳng lành, phải mau cứu họ. Để cho ngươi tránh khỏi chuyện bất ưng, ta sẽ viết một bức thư gửi đại thống lĩnh. Ngươi chú ý nghe cho rõ, phải nhớ rằng ngươi đến đấy không với tư cách sứ thần mà chỉ là người đưa thư. Ta sẽ viết cho đại thống lĩnh thế này: Trước kia, bọn chúng đã tấn công chính ta, một hậu duệ của những người đã làm ơn cho chúng, thì hoàn toàn có thể là chính chúng đã bắt cóc Jurandówna, nhất là vì chúng căm thù ông Jurand. Ta đề nghị đại thống lĩnh ban lệnh cho tìm kiếm cô gái, và nếu ông ta muốn giữ tình hòa hiếu với ta thì nên mau chóng trao trả lại cô gái cho ngươi.

Nghe lời quận công vừa nói, Zbyszko liền quỳ sụp xuống chân ngài, vòng tay ôm gối ngài và thốt lên:

- Thế còn hiệp sĩ Jurand, tâu quận công! Còn ông Jurand? Xin quận công bênh vực cho cả ông ấy! Nếu có bị trọng thương chăng nữa, thì xin để cho ông ấy được nhắm mắt trên mảnh đất của mình, ở bên cạnh cháu con.

- Ta cũng sẽ nói đến ông Jurand. - Quận công ôn tồn. - Đại thống lĩnh sẽ phái hai quan tòa, ta cũng phái hai người để cùng nhau phân xử hành động của hiệp sĩ Jurand và bọn lãnh binh theo đúng luật danh dự hiệp sĩ. Những người này sẽ chọn ra một người để làm trưởng, họ phân xử thế nào thì nên thế.

Cuộc bàn bạc kết thúc ở đó, Zbyszko từ biệt quận công, định sẽ lên đường ngay. Nhưng trước khi hai hiệp sĩ khởi hành, vốn thấu hiểu bọn hiệp sĩ Thánh chiến, cụ Mikołaj xứ Dlugolas dắt Zbyszko ra một bên và hỏi:

- Anh định đem theo chàng hộ vệ người Séc ấy sang đất bọn Đức à?

- Hắn không rời cháu được. Nhưng sao kia ạ?

- Ta tiếc cho anh ta. Thật là một gã trai đáng khen. Hãy nghĩ thật kỹ những điều ta nói. Trừ phi anh gặp phải một tay giỏi giang hơn, chắc anh thì sẽ giữ được nguyên cái đầu để rời thành Malborg, nhưng anh ta thì cầm chắc cái chết.

- Tại sao ạ?

- Bởi bọn chó đẻ đã kết tội anh ta đâm chết de Fourcy. Chắc chắn chúng đã viết thư báo cho đại thống lĩnh về cái chết của y, hẳn chúng đã viết rằng chàng trai Séc đã gây đổ máu. Ở Malborg, bọn chúng sẽ không tha cho anh ta chuyện đó đâu. Chờ sẵn anh ta là tòa án và sự trả thù, bởi ta làm thế nào có thể thuyết phục đại thống lĩnh là anh ta vô tội? Hơn nữa, chính anh ta cũng đả bẻ gãy tay của Danveld, mà Danveld lại là bà con với chánh quản quân y của Giáo đoàn. Ta thấy thương thay cho anh ta, và xin nhắc lại với anh: nếu anh ta sang đấy thì chỉ để đón nhận cái chết mà thôi.

- Hắn sẽ không phải đón cái chết, cháu sẽ để cho hắn ở lại trang Spychow.

Nhưng sự việc lại diễn ra khác đi, vì có lý do khiến chàng trai Séc không ở lại trang Spychow. Ngày hôm sau, Zbyszko cùng de Lorche và đoàn tùy tùng lên đường. Hiệp sĩ de Lorche rất vui sướng vì đã được linh mục Wyszoniek giải cho lời thề nguyện với nàng Ulryka de Elner, dọc đường anh chỉ mơ tưởng đến dung nhan cô nàng Jagienka xứ Dlugolas nên toàn giữ im lặng. Còn Zbyszko cũng không thể trò chuyện cùng anh ta về Danusia do hai người không hiểu tiếng nói của nhau, vì thế chàng chỉ nói chuyện với Hlava, người cho đến lúc này vẫn chưa hề biết gì về dự định đi sang vùng đất Giáo đoàn.

- Ta sẽ đến thành Malborg, - chàng bảo, - còn bao giờ trở về thì còn tùy ơn Chúa… Có thể nhanh, có thể sang xuân, có thể phải một năm nữa, mà cũng có thể sẽ chẳng bao giờ, ngươi hiểu không?

- Tôi hiểu. Chắc chủ nhân sang đấy để tiếp tục thách đấu với các hiệp sĩ bên ấy. Xin tạ ơn Chúa, bởi thế nào mỗi hiệp sĩ lại chẳng có một gã hộ vệ đi cùng!

- Không. - Zbyszko nói. - Ta không sang bên ấy để thách đấu với chúng, trừ phi có chuyện ấy bất ngờ. Ngươi sẽ không sang bên ấy mà trở về nhà: ngươi sẽ ở lại trang Spychow.

Nghe chàng nói, thoạt tiên chàng trai Séc rất buồn và cất lời than thở, cố gắng van nài cậu chủ trẻ đừng bắt mình phải ở lại.

- Tôi đã thề trên thánh giá và thề với danh dự của tôi là sẽ không bao giờ rời chủ nhân, tôi đã thề. Nếu như cậu chủ gặp chuyện chẳng lành thì tôi còn mặt mũi nào nhìn cô chủ tôi ở Zgorzelice nữa! Tôi đã thề với cô chủ, thưa cậu! Xin cậu hãy rủ lòng thương, để tôi khỏi chịu nhục trước cô chủ.

- Thế ngươi không thề với nàng là vâng lời ta sao? - Zbyszko hỏi.

- Sao lại không ạ? Trong mọi chuyện, trừ chuyện cậu đuổi tôi. Nếu bị cậu đuổi, tôi sẽ đi cách xa một quãng, để khi cần tôi vẫn có mặt.

- Ta không đuổi ngươi và sẽ không bao giờ đuổi. - Zbyszko nói. - Nhưng ta sẽ khổ tâm nếu không thể phái ngươi đi, dù là đến nơi xa xôi nhất, hay không thể tách rời ngươi dù chỉ một ngày. Ngươi đâu thể cứ mãi canh ta như gã đao phủ đứng chực một linh hồn! Còn khi đấu nhau thì ngươi giúp ta sao được? Không kể lúc chiến chinh, vì trong trận nhiều người đánh nhau tứ tung, còn khi đấu tay đôi thì ngươi đâu thể đấu thay ta. Nếu Rotgier khỏe hơn ta, thì chắc chắn không phải bộ giáp của hắn nằm trên xe ta, mà bộ giáp của ta đã nằm trên xe hắn. Hơn nữa, ngươi phải biết rằng đi cùng với ngươi bên ấy sẽ cực cho ta hơn, và chính ngươi có thể sẽ khiến ta mang họa đấy.

- Sao lại thế, thưa cậu?

Zbyszko bèn nói lại cho gã trai nghe những lời chàng đã được nghe từ hiệp sĩ Mikołaj: không thể thú nhận đã giết hiệp sĩ de Fourcy, bọn lãnh binh đã vu cho Hlava và sẽ trả thù chàng. Sau cùng Zbyszko bảo:

- Nếu chúng bắt ngươi, thì dĩ nhiên ta không thể để ngươi rơi vào mõm lũ chó, và ta sẽ phải liều mạng.

Chàng trai Séc sa sầm mặt khi nghe những lời ấy, chàng hiểu chủ nhân nói phải, nhưng vẫn cố xoay xở để thực hiện bằng được ý mình.

- Nhưng những kẻ biết mặt tôi đâu còn sống ạ, người ta đồn trang chủ Spychow đã giết mấy mống, còn Rotgier thì chính cậu chủ vừa hạ thủ rồi.

- Đám gia nhân đi theo chúng đã thấy mặt ngươi, và lão hiệp sĩ Thánh chiến vẫn đang sống, chắc lúc này lão đang ngồi ở thành Malborg, nếu không hẳn lão cũng sẽ mò đến đấy, nếu như đại thống lĩnh triệu lão - xin Chúa cho được thế.

Không biết nói gì thêm, họ im lặng đi tiếp đến tận trang Spychow. Tại đó, họ thấy cả điền trang đều đang sẵn sàng chiến đấu, bởi lẽ cụ Tolima e rằng bọn Thánh chiến sẽ tấn công, hoặc Zbyszko sẽ trở về để dẫn mọi người đi cứu hiệp sĩ trang chủ. Lính canh bố trí khắp nơi, trên những lối vào băng qua bãi lầy và cả bên trong điền trang. Chẳng lạ gì chiến tranh, những nông phu vũ trang chờ bọn Đức tới, háo hức mong kiếm được những chiến lợi phẩm đáng giá. Linh mục Kaleb đón Zbyszko và hiệp sĩ de Lorche vào trang, rồi ngay sau bữa tối, cha đưa cho chàng xem tấm giấy da cừu có gắn dấu ấn của ông Jurand, trên đó chính tay cha đã ghi lại ý nguyện cuối cùng của hiệp sĩ trang Spychow.

- Chính ông ấy đã đọc cho tôi viết, - cha bảo, - vào cái đêm trước ngày ông ấy lên đường tới thành Szczytno. Ông ấy không nghĩ là sẽ có lúc trở về.

- Thế sao cha không hề nói gì?

- Tôi không thể, bởi ông ấy đã nói những gì ông ấy định làm khi xưng tội. Xin Chúa hãy ban cho trang chủ của con được yên nghỉ đời đời, soi sáng ông bằng ánh sáng vĩnh hằng cực lạc…

- Cụ khoan hẵng đọc kinh cho ngài hiệp sĩ. Ngài vẫn đang còn sống. Tôi biết thế qua lời gã hiệp sĩ Thánh chiến Rotgier mà tôi đã hạ tại cung đình quận công. Chúng tôi đã ra trước tòa phán xử của Chúa và tôi đã giết chết hắn.

- Thế thì ông Jurand càng khó trở về… Trừ phi có sức mạnh của Chúa!…

- Tôi đang cùng vị hiệp sĩ đây đi cứu ông khỏi tay bọn chúng.

- Thế thì có lẽ anh chưa hiểu bọn Thánh chiến. Tôi hiểu chúng quá rõ, bởi trước khi được ông Jurand cưu mang ở trang Spychow đây, suốt mười lăm năm ròng rã tôi là linh mục bên đất chúng. Chỉ duy nhất mình Chúa mới có thể cứu được ông Jurand mà thôi.

- Người cũng có thể sẽ giúp chúng ta.

- Amen!

Rồi cha mở chúc thư, cất tiếng đọc. Ông Jurand đã trao toàn bộ đất đai và tài sản của ông cho Danusia cùng con cháu của nàng, còn trong trường hợp cô gái chết chưa có con cái thì giao cho chồng của nàng là Zbyszko trang Bogdaniec. Cuối chúc thư, ông nhờ quận công bảo trợ cho ý nguyện cuối cùng của mình, “để nếu có điều gì chưa hợp pháp, xin quận công khiến nó trở thành hợp pháp”. Sở dĩ có thêm dòng cuối cùng này là vì linh mục Kaleb chỉ am hiểu luật lệ nhà Chúa mà thôi, còn ông Jurand, suốt đời mải mê chiến chinh, chỉ thông thuộc luật lệ hiệp sĩ. Sau khi đọc cho Zbyszko nghe chúc thư, cụ linh mục tuyên đọc cho những cư dân cao niên trang Spychow nghe, họ liền công nhận chàng hiệp sĩ trẻ tuổi là chủ nhân và nguyện sẽ vâng lời chàng.

Họ tưởng rằng Zbyszko sẽ đưa họ đi ngay để cứu trang chủ, họ hết sức sung sướng vì điều đó, bởi trong ngực họ đang đập gấp gáp những trái tim gan lì, ham chinh chiến, vô cùng gắn bó với hiệp sĩ Jurand. Cũng vì thế, họ rất đỗi buồn phiền khi được biết sẽ phải ở lại nhà, còn vị trang chủ trẻ tuổi chỉ đem theo một ít tùy tùng lên đường tới thành Malborg, không phải để đánh nhau, mà để kêu kiện. Chàng trai người Séc là Glowacz cũng chia sẻ với họ nỗi phiền muộn ấy, tuy mặt khác anh chàng lại rất vui mừng trước sự sinh sôi nảy nở đáng kể những tài sản của Zbyszko.

- Hey! Nếu có ai vui mừng, thì hẳn đó phải là cụ chủ trang Bogdaniec! - Anh chàng thốt lên. - Và hẳn cụ ông sẽ biết cách cai quản nơi đây thật ra trò! So với điền trang này thì Bogdaniec là cái thá gì kia chứ!

Lòng Zbyszko lúc này cũng chợt trào lên nỗi nhớ ông chú, chàng thường nhớ ông, nhất là trong những giờ phút khó khăn, nặng nề trong đời. Không kịp suy nghĩ gì thêm, chàng quay sang bảo chàng hộ vệ:

- Ngươi ngồi lại đây làm gì! Hãy trở về Bogdaniec, mang thư về đó cho ta!

- Nếu không được đi cùng cậu, thì tôi muốn được về nơi ấy hơn! - Chàng trai trẻ vui mừng nói.

- Gọi linh mục Kaleb cho ta, bảo cụ ghi lại những gì xảy ra ở đây, về đó nhờ đức cha ở Krześnia hoặc cha tu viện trưởng đọc hộ, nếu cha còn ở Zgorzelice.

Nhưng vừa thốt ra những lời đó chàng lại sờ tay vào hàng ria mép măng tơ mà nói thêm như tự nhủ lòng:

- Hà! Cha tu viện trưởng!…

Trước mắt chàng chợt hiện ra hình ảnh Jagienka - cô gái mắt xanh, tóc sẫm, khỏe tươi như đồng đất, mà hàng mi lại vương những giọt lệ buồn! Chàng đâm bối rối, suốt hồi lâu chỉ đưa tay lau trán, rồi mãi sau mới thốt lên:

- Hẳn là nàng cũng buồn, nhưng chẳng thể phiền muộn hơn ta!

Vừa lúc ấy linh mục Kaleb đến, bắt đầu ngồi xuống viết thư. Zbyszko đọc cho cha viết lại tất cả những chuyện xảy ra từ lúc chàng đặt chân tới lâm cung. Chàng không hề giấu điều gì, bởi nghĩ rằng sau khi suy ngẫm thật kỹ mọi chuyện chàng kể trong thư, ông Maćko sẽ vui. Quả thực Bogdaniec không thể sánh nổi với trang Spychow, một điền trang rộng lớn và giàu có, mà Zbyszko hiểu rõ rằng ông Maćko bao giờ cũng chăm lo nhất chuyện đất đai tài sản.

Sau khi bức thư đã được viết xong với bao khó nhọc và niêm phong với ấn tín kỹ càng, Zbyszko gọi hộ vệ, trao thư cho chàng ta và bảo:

- Có thể ngươi nên cùng chú ta trở lại đây, ta sẽ vui lắm!

Nhưng vẻ mặt của chàng thanh niên người Séc cũng tỏ ra bối rối, chàng ta cứ lần chần, đổi hết chân nọ sang chân kia, chưa chịu bước đi, khiến chàng hiệp sĩ trẻ phải bảo:

- Ngươi muốn nói gì nữa thì nói đi!

- Tôi muốn… dạ thưa chủ nhân… - chàng trai Séc nói, - dạ tôi muốn… hỏi thêm điều này nữa thôi ạ: tôi sẽ kể chuyện gì cho người ở đấy?

- Người nào?

- Không phải người ở Bogdaniec, mà là người quanh vùng… Chắc thế nào người ta cũng hỏi.

Nghe thấy thế, quyết định không giấu nữa, Zbyszko đưa mắt láu lỉnh nhìn chàng trai và nói luôn:

- Ngươi không định nói ai khác, mà nói tiểu thư Jagienka chứ gì!

Chàng trai Séc đỏ bừng mặt, sau đó lại tái đi, nói:

- Dạ, về tiểu thư, thưa cậu chủ.

- Sao ngươi chắc là tiểu thư chẳng đã lấy gã Cztan trang Rogowo hoặc gã Wilk trang Brzozowa?

- Tiểu thư tôi chẳng lấy ai cả. - Chàng hộ vệ cả quyết đáp.

- Cha tu viện trưởng có thể ra lệnh cho nàng lắm chứ.

- Cha nghe theo lời cô chủ, chứ cô chủ chẳng nghe cha đâu.

- Thế ngươi muốn gì? Ngươi cứ kể hết sự thật với tiểu thư, cũng như với mọi người.

Chàng trai Séc cúi chào rồi bước đi, hơi cáu.

“Cầu Chúa cho cô chủ quên cậu đi!” Chàng trai nghĩ về Zbyszko. “Xin Chúa ban cho cô một người tài giỏi hơn cậu. Nếu cô chủ chưa quên, mình sẽ bảo cô chủ rằng cậu đã có vợ mà hóa ra là chưa có, vì cậu đã góa vợ trước khi được bước tới giường cưới.”

Tuy chàng hộ vệ gắn bó với Zbyszko, thậm chí cảm thương cho Danusia, nhưng chàng vẫn kính yêu Jagienka nhất trên đời, và từ khi đột ngột được biết về cuộc hôn nhân của Zbyszko trước trận đấu ở Ciechanow, chàng mang trong tim một nỗi đau và niềm cay đắng.

- Lạy Chúa, xin hãy cho cậu chủ bị góa vợ trước!

Nhưng ngay tiếp đó, hẳn là những ý nghĩ khác ngọt ngào hơn chợt đến với chàng trai, nên lúc xuống thềm đến với lũ ngựa, chàng lại thốt lên:

- Ơn Chúa là tôi sẽ lại được ôm chân cô chủ!

Trong khi ấy, Zbyszko đang nóng lòng muốn lên đường ngay, nhưng lại bị cơn ốm hành hạ, và vì thế không bị buộc phải lo những việc khác, khiến chàng thấy quá đau khổ phải nghĩ triền miên về Danusia và ông Jurand. Dẫu sao cũng cần phải ở lại Spychow ít nhất là một đêm để chuẩn bị hành trang cho cả chuyến đi xa, vì sự có mặt của hiệp sĩ de Lorche. Chính chàng cũng đã mệt mỏi quá mức bởi trận đấu quyết tử, đêm thức canh đấu trường, con đường vừa trải qua, sự thiếu ngủ và những nỗi lo phiền. Vì thế, khi đêm đã khuya lắm, chàng mới ngả lưng xuống chiếc giường cứng đơ của ông Jurand, hy vọng là sẽ chợp mắt được một lát. Nhưng chàng chưa kịp ngủ thì gã Sanderus đã gõ cửa, cúi chào chàng và nói:

- Thưa ngài, ngài đã cứu tôi thoát chết, sống bên ngài tôi thật sung sướng, từ trước đến nay tôi chưa được thế bao giờ. Chúa vừa ân thưởng cho ngài một điền sản lớn lao, khiến ngài trở nên giàu hơn hẳn ngày xưa, và kho của trang Spychow cũng chẳng rỗng không. Xin ngài hãy cho tôi ít tiền, tôi sẽ cùng sang đất Phổ, đi hết thành này sang thành khác, bất chấp mọi hiểm nguy, dốc lòng phò tá ngài.

Thoạt tiên Zbyszko định tống cổ gã ra khỏi phòng, nhưng chàng suy nghĩ những lời gã nói, lát sau rút trong bao đựng tiền để cạnh giường ra một túi tiền khá nặng quẳng cho gã và bảo:

- Của ngươi đấy, đi đi! Nếu ngươi là đồ đểu - ngươi cứ việc đi mà lừa lọc, còn nếu là người ngay thực - hãy cố gắng giúp cho ta.

- Tôi sẽ lừa lọc với tư cách đồ đểu, thưa ngài, - Sanderus nói, - nhưng không phải lừa ngài đâu, với ngài - tôi xin trung thành phụng sự.

Chương 39

Lão hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe định lên đường đến thành Malborg thì vừa hay, một gia nhân chạy thư đột ngột mang đến cho lão bức thư của Rotgier gửi về từ cung đình công quốc Mazowsze.

Tin ấy khiến lão hiệp sĩ Thánh chiến cao tuổi xúc động tận đáy lòng. Trước hết, qua thư có thể thấy rằng Rotgier đã trình bày và dẫn dắt chuyện hiệp sĩ Jurand một cách tuyệt vời trước quận công Janusz. Lão Zygfryd mỉm cười khi đọc thấy Rotgier còn đòi quận công phải bồi thường cho Giáo đoàn những thiệt hại vừa rồi, và phải trao điền trang Spychow cho các hiệp sĩ Thánh chiến. Nhưng phần sau của bức thư mang những tin tức bất ngờ và bất lợi. Rotgier báo tin rằng để chứng tỏ rõ ràng hơn sự vô can của Giáo đoàn trong việc bắt cóc Jurandówna, hắn đã ném găng tay cho các hiệp sĩ xứ Mazowsze, thách bất cứ ai nghi ngờ điều đó cùng hắn bước ra tòa phán xử của Chúa, nghĩa là tỷ thí trước mặt triều đình… “Không kẻ nào dám nhặt găng tay lên”. Rotgier viết tiếp, “bởi mọi người đều biết bức thư của chính lão Jurand đã bênh vực chúng ta, bọn chúng e sợ sự phán xử của Chúa. Ấy vậy mà tự nhiên lại xuất hiện một thằng oắt con - cái thằng mà chúng ta đã từng gặp tại lâm cung - dám chấp nhận lời thách đấu. Vì lý do đó, xin ngài, thưa đồng đạo anh minh và thánh thiện, chớ ngạc nhiên là tôi sẽ về chậm đôi ba ngày, bởi lẽ với tư cách người thách đấu tôi buộc phải ở lại chiến đấu. Việc này tôi hành động vì thanh danh Giáo đoàn, nên hy vọng rằng cả đại thống lĩnh lẫn ngài - người mà tôi ngưỡng mộ và mến yêu với trái tim của một đứa con - không nỡ trách cứ. Đối thủ của tôi hầu như vẫn còn trẻ con, mà như ngài đã biết, chuyện đánh đấm đối với tôi chẳng phải là điều gì mới mẻ. Do vậy, chắc chắn tôi sẽ khiến cho máu hắn phải đổ ra để ca ngợi thanh danh Giáo đoàn, nhất là khi tôi được Chúa Ki-tô trợ giúp, bởi hẳn Người thương yêu những kẻ mang thánh giá của Người hơn một tên Jurand vớ vẩn hoặc một con bé oặt ẹo nào đó của dân mọi rợ Mazowsze!”

Lão Zygfryd ngạc nhiên trước hết bởi tin Jurandówna đã có chồng. Cứ nghĩ đến việc trang Spychow có thể sẽ lại xuất hiện một kẻ thù dữ tợn và đầy hằn thù mới, lão lãnh binh già đã thấy lòng lo lắng. “Dĩ nhiên,” lão tự nhủ, “hắn sẽ không thôi trả thù, nhất là một khi hắn cướp lại được con bé kia, và nghe nó nói rằng chính chúng ta đã bắt cóc nó từ lâm cung! Ha, khi ấy mọi chuyện sẽ lộ hết, là chúng ta mời lão Jurand tới đây chỉ để giết lão, chứ không ai nghĩ đến chuyện trả con gái cho lão cả.”

Nghĩ đến đây, Zygfryd chợt đoán rằng sau những bức thư của quận công, hẳn đại thống lĩnh sẽ cho lục soát thành Szczytno, chí ít cũng để đẹp mặt với quận công. Bởi lẽ đại thống lĩnh và hội đồng thánh giáo đang lo giữ gìn quan hệ, để nếu cuộc đại chiến với đức vua Ba Lan hùng mạnh nổ ra, các quận công Mazowsze sẽ đứng ngoài cuộc. Trước các lực lượng không xoàng của giới lãnh chúa quý tộc Mazowsze, trước khả năng chinh chiến đáng nể của họ, chớ nên xem thường hay bỏ qua lực lượng của các quận công. Hòa hiếu với họ sẽ giữ yên được cả một vùng biên giới rất dài, cho phép Giáo đoàn tập trung tốt hơn lực lượng của mình. Đã bao lần ở thành Malborg người ta bàn bạc việc đó trước mặt Zygfiyd, đã bao lần người ta vui sướng bởi hy vọng là sau khi chiến thắng vua Ba Lan, họ sẽ tìm một cái cớ vớ vẩn nào đó để chống lại Mazowsze, và khi ấy sẽ không còn một sức mạnh nào có thể giằng được đất nước này ra khỏi tay các hiệp sĩ Thánh chiến. Đó là một tính toán đại cuộc chắc chắn, và vì thế, cũng chắc chắn là lúc này đại thống lĩnh sẽ làm tất cả để khỏi mất lòng quận công Janusz, bởi lẽ vị ấy kết hôn với con gái của cựu đại quận công Kiejstut, khó lấy lòng hơn nhiều so với quận công Ziemowit xứ Plock - người có bà vợ không hiểu sao lại hết lòng gắn bó với Giáo đoàn.

Nghĩ thế, lão hiệp sĩ Zygfryd - kẻ tuy rất sẵn sàng thực hiện những hành động tội ác, phản trắc và dã man, song lại yêu mến Giáo đoàn và áng quang vinh của Giáo đoàn hơn mọi thứ khác trên đời - bắt đầu tính toán lại trong lòng. Hay tốt hơn cả là thả ông Jurand và con gái ông ta ra? Nếu vậy thì toàn bộ sự phản trắc và lừa lọc ghê gớm sẽ bị phơi trần, nhưng chỉ làm vấy bẩn tên tuổi của gã Danveld thôi, mà gã thì không còn nữa. “Dù đại thống lĩnh có nghiêm khắc xử phạt ta và Rotgier vì đã đồng lõa với việc làm của Danveld,” lão nghĩ bụng, “thì việc đó cũng vẫn tốt hơn cho Giáo đoàn!” Nhưng nghĩ tới đây, con tim đầy thù hằn và ác độc của lão bắt đầu sôi sục chống lại ông Jurand.

“Lẽ nào ta phải thả hắn, tên đao phủ có bàn tay sắt dối với biết bao con dân của Giáo đoàn, kẻ đã thắng ngần ấy cuộc đọ sức, đã gây ra bao thất bại và nhục nhã, kẻ đã đánh gục rồi giết chết Danveld, đã thắng de Bergow, đã giết Majneger, giết Gotfryd và Hugues, kẻ mà chỉ riêng ở thành Szczytno thôi cũng đã khiến cho bao dòng máu Đức đổ ra, nhiều hơn hẳn một cuộc đụng độ lớn thời chiến?”

“Ta không thể! Không thể!” Zygfryd thầm nhắc đi nhắc lại trong lòng. Chỉ mới nghĩ đến điều ấy thôi, những ngón tay hiếu sát của lão đã co quắp cả lại, và bộ ngực già nua đã thấy khó nhọc, phải hớp hớp không khí.

“Thế nhưng nếu điều đó gắn liền với lợi ích lớn lao và danh dự Giáo đoàn thì sao? Nếu như hình phạt dành cho những kẻ gây tội ác còn đang sống có thể lấy lòng quận công Janusz vẫn thù địch trước nay, khiến ông ta đồng ý ký hòa ước hay trở thành đồng minh?… Bọn chúng tuy nóng tính, - viên lãnh binh già nghĩ thầm, - nhưng chỉ cần đối xử tốt đôi chút là chúng dễ dàng quên đi những điều xúc phạm. Thì chính quận công Janusz chẳng đã bị bắt ngay trên đất đai của mình, nhưng sau đó ông ta đâu có ra mặt trả thù…”

Nghĩ đến đấy, lòng rất đỗi phân vân, lão bắt đầu đi đi lại lại trong phòng. Đột nhiên, lão tưởng như nghe thấy một giọng nói nào từ trên cao vọng xuống:

- Hãy khoan, hãy đợi Rotgier trở về!

Phải! Đợi đã! Chắc Rotgier sẽ mau chóng giết chết thằng oắt kia thôi, sau đó hoặc ta phải tìm cách giấu đi lão Jurand và con gái của lão, hoặc đem trao trả. Nếu theo cách thứ nhất, tuy quận công không quên, nhưng cũng không biết chắc kẻ nào đã bắt cóc cô gái, ông ta sẽ phải tìm, sẽ gửi thư đến cho đại thống lĩnh, không phải để kết tội mà để căn vặn - và sự việc có thể kéo dài miên man. Còn nếu theo cách thứ hai, niềm vui sướng khi thấy Jurandówna trở về sẽ lớn hơn ý muốn báo thù việc bắt cóc cô gái. “Dẫu sao, lúc nào ta cũng vẫn có thể bảo rằng chúng ta tìm thấy con bé sau khi lão Jurand gây ra cuộc náo loạn kia mà!” Ý nghĩ sau rốt khiến lão Zygfryd hoàn toàn yên tâm.

Còn về ông Jurand, đã từ lâu lão cùng Rotgier nghĩ ra một cách, để nếu có phải thả ông ra thì ông cũng không còn khả năng trả thù hay kêu kiện nữa. Zygfryd thấy lòng khoan khoái khi nghĩ đến phương kế kia. Lão cũng phấn chấn khi nghĩ về tòa phán xử của Chúa sẽ được tổ chức tại lâu đài Ciechanow. Lão không hề mảy may lo lắng về kết quả của cuộc chiến đấu sinh tử kia. Lão nhớ lại một hội võ ở Krulewiec, nơi một mình Rotgier đã hạ liền hai đối thủ vốn là những hiệp sĩ lừng danh, từng được coi là các võ sĩ vô địch tại quê hương Andegawen của họ. Lão cũng nhớ đến trận chiến đấu ở chân thành Wilno với một hiệp sĩ Ba Lan, một võ tướng của hiệp sĩ Spytko xứ Melsztyn, người cũng đã bị Rotgier giết chết. Và mặt lão rạng rỡ, trái tim lão tràn dâng niềm tự hào, bởi chính lão là người đầu tiên hướng dẫn Rotgier - lúc đó đã là một hiệp sĩ lẫy lừng danh tiếng - đưa hắn vào những cuộc hành binh tiến đánh Litva, đã dạy cho hắn phương cách hữu hiệu nhất để chiến đấu với dân tộc ấy. Lúc này đây, đứa con yêu của lão sẽ lại một lần nữa làm dòng máu Ba Lan đáng nguyền rủa kia tuôn chảy, và nó sẽ trở về trong ánh vinh quang. Đây là tòa phán xử của Chúa, vì thế cả Giáo đoàn cũng sẽ được gột khỏi những mối ngờ vực… “Tòa phán xử của Chúa!”… Trong chớp mắt, trái tim già nua của lão chợt thắt lại bởi một cảm giác gì đó giống như nỗi kinh hoàng. A, Rotgier đang bước vào một trận đấu sinh tử để bảo vệ cho sự vô tội của Giáo đoàn, trong khi thực ra chúng có tội, nghĩa là Rotgier sẽ chiến đấu bảo vệ sự dối trá… Không lẽ đã xảy ra điều bất hạnh ư? Song chỉ lát sau, lão Zygfryd lại cảm thấy điều đó vô lý. Rotgier không thể thua.

Tự làm yên lòng mình như thế, lão hiệp sĩ Thánh chiến cao tuổi bèn nghĩ đến việc có nên đưa Danusia tới một tòa thành xa xôi nào đó, không thể bị dân Mazury tấn công. Nhưng sau hồi lâu cân nhắc, lão gạt bỏ ý định ấy. Suy tính vạch kế hoạch và cầm đầu cuộc tiến công chỉ có thể là thằng oắt con chồng của Jurandówna, mà hắn thì chắc chắn sẽ chết dưới tay Rotgier… Sau này sẽ chỉ có những cuộc điều tra từ phía quận công và quận chúa, sẽ xét hỏi, sẽ thư từ, sẽ kiến nghị, nhưng chính những việc đó sẽ khiến cho sự vụ bị mờ mịt và nhòa nhạt dần đi, chưa nói đến chuyện có thể lần lữa kéo dài triền miên. “Trước khi có thể rút ra được kết luận gì,” lão Zygfryd tự nhủ, “chắc là mình đã chết rồi, còn Jurandówna có lẽ cũng đã trở nên già khụ trong nhà giam của Giáo đoàn.” Tuy nhiên, lão cũng ra lệnh cho binh lính trong thành chuẩn bị sẵn sàng mọi việc để tự vệ và lên đường, bởi lão cũng chưa rõ cuộc bàn bạc sắp tới với Rotgier sẽ đem lại quyết định ra sao. Và lão đợi.

Trong khi đó đã hai, ba rồi bốn ngày trôi qua kể từ thời hạn Rotgier hẹn sẽ trở về, nhưng vẫn chưa thấy đoàn người ngựa nào xuất hiện trước cổng thành Szczytno. Mãi đến ngày thứ năm, lúc trời gần tối, mới có tiếng tù và rúc vang trước chòi canh của người gác cổng. Vừa mới kết thúc những công việc buổi chiều, Zygfryd liền phái ngay một tên võ đồng ra hỏi xem ai đến.

Lát sau hắn quay về, vẻ mặt bối rối, song Zygfryd không thể nhận thấy điều đó vì căn phòng chỉ có ánh lửa cháy trong lò sưởi, không đủ soi tỏ bóng tối.

- Họ về rồi phải không? - Vị lão hiệp sĩ hỏi.

- Thưa vâng! - Tên võ đồng đáp.

Trong giọng nói của hắn có điều gì đó chợt khiến lão hiệp sĩ Thánh chiến lo lắng, lão hỏi:

- Còn đồng đạo Rotgier?

- Đồng đạo Rotgier đã được đưa về.

Nghe thấy thế, Zygfryd nhổm dậy khỏi chiếc ghế đang ngồi. Suốt một lúc lâu lão vẫn bám chặt tay vào tay ghế như sợ ngã, mãi sau lão mới thốt lên bằng giọng cố kìm nén:

- Đưa áo khoác cho ta.

Võ đồng quàng áo lên vai lão, còn lão hình như đã lấy lại sức, tự tay đội mũ choàng lên đầu rồi bước ra khỏi phòng.

Lát sau, lão đã có mặt trên sân, nơi bóng tối hoàn toàn đen đặc, lão bước những bước chân chậm rãi trên mặt tuyết kêu rin rít, tiến lại phía đoàn người ngựa vừa vượt qua cổng thành, rồi dừng lại cạnh đó. Một đám đông người đã tụ tập lại, vài ngọn đuốc bập bùng do bọn lính gác thành vừa kịp mang tới. Nhìn thấy vị hiệp sĩ cao tuổi, bọn bộ binh vội dãn ra, nhưng trong ánh đuốc bập bùng vẫn thấy những bộ mặt kinh hoàng và nghe những tiếng thì thầm khe khẽ:

- Đồng đạo Rotgier…

- Đồng đạo Rotgier bị giết…

Zygfryd nhích lại gần chiếc xe trượt, nơi có cái xác người phủ manh áo choàng đặt nằm trên lớp rơm lót, rồi lão nhấc một đầu áo lên.

- Dịch gần đuốc lại đây. - Lão gạt chiếc mũ choàng, bảo quân lính.

Một tên lính nghiêng ngọn đuốc xuống. Trong ánh đuốc, lão hiệp sĩ Thánh chiến trông thấy đầu Rotgier với khuôn mặt trắng nhợt như màu tuyết, đã bị lạnh cóng, quanh đầu buộc một chiếc khăn đen thắt nút dưới cằm để giữ miệng khỏi bị há ra. Không hiểu sao cả bộ mặt của hắn như dài thõng ra, biến đổi đến nỗi có thể tưởng rằng người nằm đó là một kẻ khác. Mi mắt hắn đã nhắm chặt, chung quanh mắt và thái dương có những đám xanh xanh. Băng đóng thành lớp cứng như thủy tinh trên gò má.

Trong bầu không khí im lặng của mọi người, viên lãnh binh sững lặng nhìn suốt một hồi lâu. Những kẻ khác thì nhìn lão, bởi họ biết lão như cha đẻ của người vừa qua đời, rất yêu thương con người ấy. Không một giọt lệ ứa ra từ đôi mắt lão, vẻ mặt lão chỉ càng trở nên khắc nghiệt hơn ngày thường, dường như chứa dựng một nỗi bình tĩnh đã đông cứng lại.

- Chúng nó để thằng bé nằm thế này mà gửi về đây! - Mãi sau lão mới thốt lên mấy tiếng, rồi quay lại bảo viên quản lý thành. - Trước nửa đêm phải đóng xong quan tài và đưa xác vào nhà nguyện.

- Thưa, vẫn còn lại một chiếc áo quan hôm nọ làm cho những người bị tên Jurand giết chết, - viên quản lý nói, - để tôi ra lệnh lót thêm dạ vào trong.

- Và nhớ phủ áo choàng cho nó, - Zygfryd vừa che mặt Rotgier lại vừa nói thêm, - không phải áo này, áo choàng của Giáo đoàn ấy.

Rồi lát sau lão nhắc:

- Khoan hãy đóng nắp.

Mọi người tiến lại gần cỗ xe. Zygfryd lại chụp mũ choàng lên đầu, nhưng hẳn lại sực nhớ ra điều gì trước khi bước đi, lão hỏi:

- Còn Van Krist đâu?

- Cũng bị giết ạ, - một võ đồng đáp, - nhưng người ta đã phải chôn anh ấy ở Ciechanow, vì xác bắt đầu trương rồi.

- Vậy cũng hay.

Nói đoạn, lão bỏ đi bằng những bước chân chậm chạp. Trở về phòng, lão lại ngồi vào chiếc ghế vừa ngồi lúc mới nhận được tin báo, và lão cứ ngồi lặng như thế, vẻ mặt như hóa đá, lâu đến nỗi gã võ đồng đâm lo, chốc chốc lại thò đầu qua cửa ngó vào. Những giờ đêm nối nhau trôi đi, sự chộn rộn thường ngày trong thành dần ắng lại, riêng phía khám thờ vẳng lại tiếng búa gõ khắc khoải trầm đục, để rồi sau đó không còn có gì khuấy động sự tĩnh lặng của đêm, trừ tiếng những người lính canh gọi nhau.

Gần nửa đêm, lão hiệp sĩ già bỗng chợt bừng tỉnh như vừa thoát khỏi cơn mơ, lão gọi võ đồng.

- Đồng đạo Rotgier đâu rồi? - Lão hỏi.

Bàng hoàng trước biến cố, trước bầu không khí quá tình lặng và một đêm mất ngủ, tên võ đồng dường như không hiểu câu hỏi, nhìn lão chàm chằm với vẻ kinh hoảng, rồi run run đáp lại:

- Con không biết, thưa ngài!…

Nhưng lão hiệp sĩ già đã mỉm một nụ cười đau đớn, ôn tồn bảo: - Kìa con, ta chỉ muốn hỏi: đã đưa anh ấy vào nhà nguyện chưa?

- Đã đưa rồi ạ, thưa ngài.

- Tốt lắm. Con hãy bảo Diederich mang chìa khóa và đèn soi đến đây cho ta, rồi ở đây chờ tới lúc ta về. Bảo hắn đem cả nồi than hồng đến nữa. Trong nhà nguyện có đèn nến gì không?

- Đã thắp nến dọc theo quan tài rồi ạ.

Zygfryd mặc áo khoác rồi bước ra ngoài.

Bước đến nhà nguyện, lão đứng từ cửa nhìn vào xem có ai trong đó không, rồi đóng cửa thật cẩn thận trước khi bước tới gần quan tài, lấy hai trong số sáu cây nến đang cháy bên áo quan cắm lên giá nến bằng đồng to tướng, rồi quỳ xuống.

Môi lão không hề mấp máy, có nghĩa là lão không cầu nguyện. Suốt hồi lâu lão chỉ chăm chăm nhìn mãi vào khuôn mặt đã đông cứng lại nhưng nom vẫn còn xinh trai của Rotgier, dường như muốn cố tìm ở đó chút dấu tích còn lại của sự sống.

Rồi bằng giọng nghẹn ngào, lão khẽ thốt lên giữa bầu không khí lạnh tanh của nhà nguyện:

- Con ta! Con ta ơi!

Rồi lão lại nín lặng. Dường như lão đang chờ được nghe lời đáp.

Tiếp đó, lão thò bàn tay với những ngón gầy guộc nom giống như những chiếc móng vuốt luồn vào dưới tấm áo choàng phủ ngực Rotgier, sờ soạng. Lão tìm khắp, ở giữa ngực rồi hai bên sườn, dưới xương sườn và dọc xương bả vai, rốt cuộc qua lần da tay lão sờ dọc theo cái khe hở kéo dài từ đỉnh vai phải xuống tận nách, lão ấn sâu những ngón tay xuống, lần suốt chiều dài vết thương, và miệng lão lại lẩm bẩm những lời thì thầm, chứa chất một chút kêu than run rẩy:

- Ô.. Ô!… Một nhát chém mới độc địa làm sao!… Thế mà con bảo thằng ấy vẫn còn là con nít!… Xả cả một bên vai! Cả một mảng vai! Đã bao lần con vung tay chống lũ tà đạo để bảo vệ Giáo đoàn, để bây giờ lưỡi rìu Ba Lan bổ toạc cả mảng vai con thế này… Con ơi, thế là hết rồi, hết cả rồi! Người đã không ban phước cho con, có lẽ Người không còn che chở cho Giáo đoàn nữa. Người cũng bỏ rơi cả ta, dù ta đã phụng sự Người bao tháng năm đằng đẵng.

Những lời thở than dứt đoạn, môi lão run run, trong nhà nguyện bầu không khí im lặng câm đặc lại bao trùm.

- Con ta! Con ta ơi!

Giọng lão Zygfryd lúc này như một lời cầu khẩn, lão kêu khẽ hơn, như những người muốn hỏi một điều bí mật nào đó vô cùng khủng khiếp và hết sức quan trọng:

- Nếu con đang ở đây, nếu con nghe thấy lời ta, hãy ra hiệu cho ta biết với: con hãy động đậy bàn tay hoặc hãy mở mi mắt một thoáng thôi cũng được - bởi con tim già nua của ta đang gào thét trong ngực này… Ra hiệu đi con, ta yêu con lắm, con hãy nói đi!…

Rồi chống cả hai tay vào hai mép quan tài, lão dán chặt đôi mắt u ám vào đôi mi đã nhắm nghiền của Rotgier và chờ đợi.

- Ha! Nhưng làm sao con còn nói được nữa! - Mãi sau lão mới thốt lên. - Chỉ còn có khí lạnh và mùi hôi hám toát ra từ người con mà thôi. Nhưng khi con im lặng thì ta sẽ nói điều này, để linh hồn con bay về giữa những ngọn nến đang cháy sáng này mà lắng nghe.

Nói đoạn, lão cúi xuống sát mặt cái xác.

- Con có nhớ việc cha tuyên úy không cho giết Jurand và chúng ta đã thề như thế hay không? Được, ta sẽ thực hiện đúng lời thề mà cũng vẫn làm thỏa lòng con, dù con đang ở nơi đâu đi nữa.

Dứt lời, lão lùi khỏi quan tài, đặt lại những giá cắm nến mà lúc trước lão đã để ra một bên, phủ lại tấm áo choàng lên thân người và che cả mặt của xác chết, rồi bước khỏi nhà nguyện.

Tên võ đồng quá mệt mỏi đã ngủ say bên cửa, còn trong phòng, gã Diederich vẫn đang chờ theo lệnh của Zygfryd.

Đó là một người đàn ông thấp lùn nhưng to ngang, có đôi chân vòng kiềng và bộ mặt chữ điền đầy vẻ thú vật, một phần mặt bị khuất trong chiếc mũ che có diềm cắt răng cưa thõng xuống vai. Gã mặc một chiếc áo kaftan bằng da bò không thuộc, thắt dây lưng cũng bằng da bò có giắt chùm chìa khóa và con dao ngắn. Bên tay phải gã cầm một chiếc đèn soi bằng sắt có màn che, còn tay kia cầm một chiếc nồi nhỏ bằng đồng và bó đuốc.

- Sẵn sàng chưa? - Zygfryd hỏi.

Diederich im lặng cúi đầu.

- Ta đã lệnh mi phải cho than hồng vào nồi kia mà.

Gã đàn ông lùn không nói một lời, chỉ trỏ tay vào những súc gỗ đang cháy rừng rực trong lò sưởi, rồi vớ lấy chiếc xẻng nhỏ bằng sắt đựng bên lò, xúc than hồng cho vào nồi, châm đèn rồi đứng chờ.

- Giờ mi hãy nghe đây, đồ chó. - Zygfryd bảo. - Ngày trước đã có lần mi phun ra chuyện lãnh binh Danveld sai mi làm, nên bị lãnh binh bắt cắt lưỡi. Nhưng vì mi vẫn có thể dùng tay ra hiệu cho cha tuyên úy hiểu những gì mi muốn nói, nên ta bảo trước cho mi hay: nếu mi hở cho ông ta biết, dù chỉ bằng một động tác, cái việc mà ta sai mi làm - ta sẽ ra lệnh treo cổ mi lên.

Diederich lại im lặng cúi mình, riêng bộ mặt của gã chợt dài thượt ra một cách ác độc khi nhớ lại chuyện khiếp đảm kia, bởi thực ra gã bị cắt lưỡi vì một lý do hoàn toàn khác hẳn điều lão Zygfryd vừa nói.

- Giờ thì mi hãy đi trước, dẫn đường cho ta đến hầm giam lão Jurand.

Tên đao phủ dùng bàn tay to tướng cầm lấy những chiếc dây treo nồi than, nhấc ngọn đèn lên và cả hai cùng đi. Ra khỏi cửa, cả hai đi ngang qua viên võ đồng đang ngủ say, rồi bước xuống thềm, không đi về phía cửa chính mà ngoặt sau cầu thang, nơi có một dãy hành lang rất hẹp, dài hun hút chạy suốt chiều rộng tòa nhà, kết thúc bởi một cánh cổng nặng trịch ẩn kín trong hốc tường. Diederich mở cổng và cả hai lại bước ra ngoài trời, trên một mảnh sân nhỏ, bốn phía là những bức tường cao của kho lẫm chứa ngũ cốc, nơi dự trữ lương thực đề phòng thành bị vây. Dưới một trong những kho lẫm đó, về phía bên phải, là những hầm giam tù. Nơi đây không cần đặt lính canh, bởi người tù dù có chui ra khỏi hầm, cũng chỉ đến được mảnh sân kín bưng mà lối ra duy nhất chính là qua cánh cổng vừa nãy.

- Đợi đã! - Lão Zygfryd bảo.

Lão chống tay vào tường, dừng lại, bởi lão cảm thấy trong người có chuyện gì đó không hay vừa xảy ra. Lão ngạt thở, lồng ngực như bị bóp nghẹt trong một chiếc áo giáp quá chật, bởi một lẽ đơn giản là những gì lão vừa phải trải qua đã vượt quá sức vóc già nua của lão. Cảm thấy những giọt mồ hôi lạnh ngắt toát đầy trên trán dưới chiếc mũ trùm đầu, lão quyết định đứng thở một lát.

Sau một ngày u ám, đêm rất đẹp trời. Vầng trăng sáng tỏ chiếu soi, cả khoảng sân con ngập tràn ánh sáng, mặt tuyết ngả màu xanh lơ. Lão Zygfryd thèm thuồng hít vào phổi làn không khí trong lành, hơi lạnh giá. Nhưng lão chợt nhớ cũng vào một đêm trăng sáng thế này, Rotgier lên đường đến Ciechanow để rồi trở thành một cái xác khi trở về.

- Bây giờ con đang nằm trong nhà nguyện. - Lão khẽ thì thào.

Diederich lại tưởng viên lãnh binh bảo gì với gã, nên gã giơ cao cây đèn soi tỏ mặt lão, bộ mặt nhợt nhạt khủng khiếp gần như một xác chết, song cũng giống hệt đầu một con điều hâu già nua.

- Dẫn đường! - Zygfryd lại bảo.

Vòng sáng vàng ệch của ngọn đèn soi lại chuệnh choạng lắc lư trên mặt tuyết, theo bước chân hai người. Trong bức tường dày của lẫm thóc có một cái cửa lõm vào, với mấy bậc tam cấp dẫn thẳng tới một cánh cửa sắt lớn. Diederich mở cửa, vừa bước xuống bậc thang dẫn sâu vào lòng một khoảng đen ngòm tăm tối, vừa đưa cao chiếc đèn soi đường cho viên lãnh binh bước theo. Hết những bậc thang là một hành lang, hai bên là những cánh cửa sắt rất thấp của các xà lim giam tù.

- Đến chỗ Jurand! - Zygfryd ra lệnh.

Bản lề cửa rít lên ken két, cả hai bước vào. Trong hầm tối đen, trong ánh sáng mờ đục của ngọn đèn soi, Zygfryd không trông thấy rõ, bèn bảo tên đao phủ đốt đuốc lên. Trong ánh sáng tỏ tường của bó đuốc, lão nom thấy ông Jurand đang nằm trên ổ rơm. Người tù bị xiềng chặt hai chân, hai tay cũng bị xiềng, nhưng với sợi xích sắt dài hơn để ông có thể tự đưa thức ăn lên miệng. Trên người ông vẫn còn nguyên chiếc bao khổ hình mà ông đã khoác lên người hôm ra mắt các lãnh binh, nhưng lúc này bao đã loang lổ những vết máu đen thâm, bởi vào cái ngày mà người ta phải dùng một tấm lưới chụp để bắt vị hiệp sĩ điên cuồng vì đớn đau và phẫn nộ, để chấm dứt cuộc chiến đấu kinh thiên động địa của ông, bọn lính bộ đã đâm ông mười mấy nhát bằng trường thương và kích, định giết chết ông. Nhưng việc đó đã bị viên tuyên úy của thành Szczytno ngăn cản. Các vết thương không làm ông chết hẳn, nhưng khiến ông mất quá nhiều máu, lúc bị người ta khiêng quăng vào hầm giam thì ông đã sống dở chết dở. Bọn ở trong thành cứ ngỡ rằng chỉ vài tiếng đồng hồ thôi là ông sẽ chết, nhưng với sức khỏe phi thường, ông đã chiến thắng được tử thần, dù các vết thương chẳng hề được băng bó, mà ông lại còn bị tống xuống cái hầm giam khủng khiếp này, nơi vào những ngày trời ẩm ướt thì trần nhỏ nước tong tỏng, còn những ngày lạnh giá thì tường bao phủ một lớp tuyết dày với những vụn băng.

Lúc này vị hiệp sĩ ấy đang nằm bất lực trên ổ rơm, chân tay bị xiềng, nhưng nom ông vẫn to lớn đến nỗi người ta có thể tưởng ông là một phiến đá được tạc thành hình người. Lão Zygfryd ra lệnh soi đuốc vào thẳng mặt ông, rồi lão im lặng nhìn mặt ông hồi lâu, trước khi quay lại bảo Diederich:

- Mi thấy không, lão ta chỉ còn có một con ngươi. Hãy đốt nốt nó cho ta!

Giọng nói của lão lãnh binh già yếu ớt và run run, nhưng chính vì vậy cái mệnh lệnh khủng khiếp nọ lại càng khủng khiếp hơn. Bó đuốc hơi run rẩy trong tay gã đao phủ, nhưng rồi gã vẫn chúc đầu ngọn đuốc xuống, và lát sau những giọt nhựa to tướng cháy bỏng bắt đầu rơi thẳng vào con mắt còn lành của ông Jurand, để chẳng mấy chốc nhựa đã phủ kín hõm mắt từ lông mày xuống đến xương gò má.

Mặt ông Jurand nhăn nhúm lại, hàng ria bạc nhướn lên, phô ra hàm răng nghiến chặt, nhưng ông không thốt ra lấy một lời, không hiểu vì quá kiệt sức hay vì tính cương nghị bẩm sinh mà trời đất đã phú cho, ông không hề bật ra một tiếng rên rỉ.

Lão Zygfryd nói:

- Người ta đã hứa là mày sẽ được trả tự do, và thế nào mày cũng được thả, nhưng mày không thể lên án Giáo đoàn được nữa đâu, bởi cái lưỡi mà mày từng dùng để bôi nhọ Giáo đoàn sẽ bị cắt ngay bây giờ!

Lão phẩy tay ra hiệu cho Diederich, gã này ú ớ thốt ra những tiếng kêu kỳ lạ bằng giọng cổ, đồng thời lấy tay ra hiệu là gã cần phải rảnh cả hai tay, gã muốn viên lãnh binh soi đuốc cho.

Lão hiệp sĩ bèn cầm bó đuốc trên cánh tay run rẩy, giơ lên soi, nhưng khi Diederich tì hai đầu gối đè lên ngực ông Jurand thì lão quay đầu đi, nhìn vào mặt tường phủ những váng băng.

Có tiếng đây xích loẻng xoẻng, rồi hình như nghe thấy những tiếng thở hổn hển của lồng ngực người, một tiếng rên trầm đục và sâu thẳm, cuối cùng im lặng bao trùm.

Mãi sau, giọng nói của Zygfryd lại vang lên:

- Này hỡi Jurand, hình phạt mà mày vừa gánh chịu là điều trước sau mày cũng phải lĩnh nhận, nhưng ta còn hứa với đồng đạo Rotgier, người vừa bị thằng chồng con gái mày giết chết, là sẽ đặt bàn tay phải của mày vào quan tài của con ta nữa.

Vừa định nhổm dậy, nhưng nghe những lời nói đó, Diederich lại cúi xuống người hiệp sĩ Jurand.

Lát sau, viên lãnh binh già và Diederich chui ra khoảng sân nhỏ đẫm ánh trăng. Sau khi đi hết hành lang, Zygftyd cầm lấy chiếc đèn soi từ tay gã đao phủ, cùng một vật gì đen đen bọc trong miếng giẻ, và lão nói lên thành tiếng một mình:

- Bây giờ ta sẽ trở lại nhà nguyện, rồi sau đó sẽ lên tháp.

Diederich liếc nhanh mắt nhìn lão, nhưng viên lãnh binh bảo gã đi ngủ, còn lão vừa lắc lư chiếc đèn vừa cố lê bước về phía những cửa sổ đang sáng đèn của nhà nguyện. Dọc đường, lão miên man nghĩ về chuyện vừa diễn ra. Lão cảm thấy một điều chắc chắn là giờ phút kết thúc đang đến với lão, đây là những hành động cuối cùng lão làm trên cuộc đời này. Tuy nhiên cái linh hồn hiệp sĩ Thánh chiến của lão - dù về bản chất nhiều phần tàn bạo hơn là dối trá, nhưng do hoàn cảnh đã quen với những kiểu chối bỏ, lừa lọc và che giấu các hành vi đẫm máu của Giáo đoàn - giờ đây bất giác cũng nghĩ rằng lão có thể rũ bỏ nỗi nhục và trách nhiệm về những khổ hình của ông Jurand, cả cho lão lẫn Giáo đoàn. Diederich không nói được nên gã sẽ chẳng thể khai báo điều gì nữa, và dẫu vẫn còn khả năng trao đổi với cha tuyên úy, nhưng vì sợ chết, gã sẽ không dám hở ra điều gì. Thế thì liệu ai có thể biết được rằng ông Jurand không bị những vết thương mới kia trong khi đánh nhau? Ông ta rất có thể bị đứt lưỡi nếu có một ngọn giáo xuyên vào giữa hai hàm răng, rất có thể bị một thanh gươm hoặc lưỡi rìu nào đó chặt đứt rời bàn tay phải, còn con mắt độc nhãn của ông rất có khả năng bị đâm thủng khi ông đang tung hoành điên loạn một thân một mình chống lại quân binh thành Szczytno! Ôi! Jurand! Niềm vui sướng cuối cùng trong đời chợt khiến trái tim của lão hiệp sĩ Thánh chiến rộn lên. Phải rồi, nếu Jurand sống nổi qua lần này thì nên thả cho lão được tự do! Nghĩ tới đây, Zygfryd chợt nhớ lại cái lần bàn bạc với Rotgier về chuyện này, khi ấy gã hiệp sĩ đồng đạo trẻ tuổi vừa cười vừa nói: “Và khi ấy cứ để mặc lão đi bất cứ nơi nào mà con mắt lão đưa dắt tới, còn nếu lão không thể tìm được tới Spychow thì cứ để lão hỏi thăm đường!” Điều vừa diễn ra đã được bọn lão quyết định một phần từ trước. Còn lúc này đây, khi Zygfryd lại bước vào nhà nguyện, quỳ xuống, đặt bàn tay còn đẫm máu của ông Jurand bên cạnh chân Rotgier, thì niềm vui sướng cuối cùng vừa rộn lên trong lòng lão vừa nãy cũng phảng phất hiện trở lại trên nét mặt.

- Con thấy chưa,- lão thốt lên- ta đã làm được nhiều hơn những gì chúng ta quyết định, bởi đức vua Luksemburg[198] dẫu bị mù vẫn còn chiến đấu được và đã hy sinh trong danh dự, còn lão Jurand sẽ không bao giờ còn đánh nhau được nữa và sẽ chết như một con chó dưới chân rào.

198. Jan Luksemburski (1296 - 1346), hỗn danh Jan Mù, vua Séc từ 1310, là đại diện của giới hiệp sĩ lầm lạc, cả đời tham gia hàng loạt cuộc chiến chinh tấn công Litva, Zmudz và đất nước Ba Lan. Ông chết trong trận đánh lớn với quân Anh tại Crécy (ở Pháp).

Nói đến đấy, lão lại chợt cảm thấy ngạt thở như lúc đang bước tới chỗ ông Jurand, đầu lão nặng trịch như đang đội mũ sắt, nhưng cảm giác ấy chỉ kéo dài trong một thoáng. Lão thở dài rồi bảo:

- Hey giờ thì đến lượt ta. Ta chỉ có mỗi mình con, giờ thì chẳng còn ai nữa. Nhưng nếu như ta phải tiếp tục sống, thì con ta ơi, ta xin thề với con là ta sẽ đặt nốt bàn tay đã giết chết con lên mộ con, hoặc là ta sẽ chết. Nhưng kẻ giết con hãy còn sống…

Nói đến đây hai hàm răng lão nghiến chặt lại, người lão co thắt mạnh đến nỗi những lời thốt ra đứt đoạn trên môi, hồi lâu sau lão mới nói được thành những lời rời rạc:

- Phải… kẻ giết con ta vẫn còn sống, nhưng ta sẽ sờ đến hắn… và khi ấy, ta sẽ cho hắn được hưởng những khổ hình khác, còn ghê gớm, còn tồi tệ hơn cái chết..

Lão nín bặt.

Lát sau, lão đứng lên, bước lại gần quan tài và cất giọng bình tĩnh:

- Thôi, vĩnh biệt con… Ta sẽ nhìn mặt con lần cuối, để có thể nhận thấy con được thỏa lòng vì lời hứa của ta. Lần cuối cùng!

Lão giở tấm che mặt Rotgier ra, nhưng đột ngột lùi lại.

- Con cười ư… - lão thốt lên, - nhưng nụ cười của con mới khủng khiếp làm sao…

Có thể vì được ủ dưới tấm áo choàng, cũng có thể vì hơi nóng của đèn nến, nên cái xác đã tan giá và bắt đầu phân rã rất nhanh. Vẻ mặt của viên hiệp sĩ trẻ tuổi kia nom thật kinh khủng. Đôi vành tai sưng tướng đỏ mọng mang vẻ gì đó của quỷ sứ, còn đôi môi tím lịm cong trều ra như thể đang cười…

Lão Zygfryd vội vàng phủ kín cái mặt người khủng khiếp kia.

Rồi lão vớ lấy chiếc đèn và bước ra ngoài. Dọc đường, lão cảm thấy khó thở lần thứ ba, bèn quay về phòng ngả mình trên chiếc giường tu cứng ngắc, nằm bất động hồi lâu. Lão tưởng sẽ chợp mắt được một lát, nhưng bỗng một cảm giác lạ lùng kéo đến chế ngự lão. Lão cảm thấy dường như giấc ngủ sẽ không bao giờ đến nữa, mà nếu lão còn nằm lại trong căn phòng này thì cái chết sẽ đến ngay tức khắc.

Zygfryd không sợ chết Trong nỗi mệt mỏi vô biên, không còn hy vọng gì ở giấc ngủ, lão thấy cái chết sẽ là một sự nghỉ ngơi thật sự mênh mông, nhưng lão chưa muốn tuân phục nó đêm nay. Lão bèn nhổm dậy trên giường, thốt lên:

- Hãy cho ta thì giờ đến mai.

Đúng lúc ấy, lão nghe rõ ràng một giọng nói nào đó thì thầm vào tai lão:

- Hãy ra khỏi nhà. Mai sẽ quá muộn, ngươi sẽ chẳng thể thực hiện được điều ngươi hứa nữa đâu. Hãy ra khỏi đây ngay!

Cố hết sức đứng lên, viên lãnh binh già nua bước ra ngoài. Đám lính canh vẫn lên tiếng gọi nhau ở những góc tường thành bên những lỗ châu mai. Ánh nến vàng vọt từ cửa sổ nhà nguyện rọi xuống mặt tuyết. Giữa sân, cạnh chiếc giếng xây bằng đá, hai con chó đen đang đùa nhau giằng xé một miếng giẻ nào đó, còn khắp sân vắng tanh và lạnh ngắt.

- Chẳng lẽ nhất thiết phải ngay trong đêm nay ư? - Lão Zygfryd thốt lên. - Ta mệt lắm rồi, nhưng ta sẽ đi… Mọi người đang ngủ. Mệt mỏi sau những cực hình, có lẽ cả lão Jurand cũng đã thiếp đi, chỉ một mình ta không ngủ. Ta sẽ đi, đi mãi, bởi trong nhà là thần chết, mà ta đã hứa với ngươi… Rồi sau đó xin thần chết hãy đến, nếu giấc ngủ không thể đến. Ngươi đang cười cợt nơi kia, mà ta thì kiệt sức rồi. Ngươi cười, hẳn là ngươi sung sướng. Nhưng ngươi thấy không, những ngón tay ta đã cóng đơ cả rồi, sức mạnh đã rời bỏ tay ta, ta đâu thể làm điều đó được nữa… Điều đó sẽ được ả nữ tu cùng ngủ với con bé làm thay ta…

Vừa nói, lão vừa bước những bước chân nặng nhọc về phía tháp canh bên cạnh cổng thành. Mấy con chó vừa đùa với nhau cạnh giếng nước liền chạy đến bên, cọ người vào chân lão. Zygfryd nhận ra một con là con chó cao lớn, anh bạn đồng hành không rời chân của Diederich, mà như trong thành người ta đồn thì đêm đêm gã dùng thân chó thay gối đầu.

Mừng lão lãnh binh, con chó khẽ sủa lên một rồi hai lần, sau đó nó quay trở lại phía cổng thành và bước về phía đó như đoán được ý nghĩ của con người.

Lát sau, Zygfryd đến trước những cánh cửa hẹp của tháp canh, được cài chặt phía ngoài vào ban đêm. Đẩy chốt cài ra, lão sờ soạng mò tìm tay vịn cầu thang ngay cạnh cửa và bắt đầu leo lên gác. Trong đầu chỉ toàn những ý nghĩ rời rạc, lão quên đem theo chiếc đèn soi, nên phải bước mò thận trọng từng bước, dùng chân sờ tìm những bậc thang.

Sau vài bước, lão đột nhiên dừng lại, bởi chợt nghe phía trên, sát gần đầu, có tiếng gì đó như tiếng thở hổn hển của người hay một con vật.

- Ai đấy?

Không có tiếng đáp, những tiếng thở hổn hển càng trở nên gấp gáp hơn.

Zygfryd vốn là người không hề biết sợ, lão không sợ chết, nhưng đêm nay cả lòng can đảm lẫn sự bình tĩnh của lão đều đã kiệt quệ đến tận cùng. Thoáng qua óc ý nghĩ rằng chính Rotgier đang chắn đường lão, tóc trên đầu lão như dựng hết cả lên, trán đầm đìa mồ hôi lạnh. Lão bước lùi xuống gần cửa ra vào.

- Ai đó? - Lão cất giọng nghẹn ngào hỏi.

Nhưng đúng lúc ấy, vật gì đó đột ngột đâm thẳng vào ngực lão với một sức mạnh khủng khiếp, khiến lão hiệp sĩ ngã ngửa ra ngoài qua cánh cửa đang mở, không kịp kêu một tiếng.

Im lặng bao trùm. Rồi từ trong tháp, một bóng đen nhô ra lom khom lẩn về phía tàu ngựa cạnh kho vũ khí ở bên trái sân. Con chó săn to lớn của gã Diederich im lặng phóng theo bóng đen ấy. Con chó kia cũng chạy theo sau, chìm vào bóng tường thành, nhưng lát sau nó quay lại, đầu cúi gục sát đất, chạy chậm như thể đánh hơi kẻ bí ẩn nọ. Cứ thế, nó tiến lại gần lão Zygfryd đang nằm bất động, thận trọng ngửi thật kỹ khắp người lão, rồi ngồi xổm bên cạnh và ngước mõm lên trời cất những tiếng tru thê thảm.

Tiếng chó tru kéo dài suốt một hồi lâu, khiến cái đêm u ám ấy càng thêm thê lương và ảm đạm. Rốt cuộc có tiếng bản lề cửa cọt kẹt, cánh cửa ẩn trong một hõm tường của cổng lớn mở ra, người lính canh cổng cầm họa kích bước ra sân.

- Quỷ tha ma bắt con chó này đi cho rồi! - Gã thốt lên. - Tao sẽ dạy cho mày biết cách tru ban đêm!

Gã chĩa kích định đâm con chó, đúng lúc ấy gã chợt thấy có người đang nằm gần cánh cửa tháp canh đang mở toang hoác.

- Herr Jesus![199] Cái gì thế này?…

199. Nguyên văn tiếng Đức: Lạy Chúa Giêsu.

Gã cúi đầu nhìn mặt người đang nằm, rồi kêu ầm lên:

- Tới đây! Tới đây! Cứu với!…

Tiếp đó, gã nhảy vội tới bên cổng, lấy hết sức kéo thật mạnh dây chuông.

Chương 40

Mặc dù nóng ruột muốn lên đường trở về Zgorzelice nhưng chàng Glowacz cũng không thể đi ngay vì đường sá đã trở nên vô cùng khó đi. Sau những ngày đông lạnh lẽo, giá băng cóng buốt và những trận mưa tuyết tràn về phủ kín cả làng mạc, bây giờ là những ngày tuyết tan, ẩm ướt. Ngược với tên gọi của mình, tháng hai hoàn toàn chẳng khắc nghiệt[200] chút nào. Đầu tiên là những màn sương mù dày đặc che mờ mọi vật, tiếp đó là sương móc rơi rào rạt như mưa, khiến những cồn tuyết trắng tan đi rõ rệt, còn giữa những đợt sương móc là gió, những trận gió thường chỉ có trong tháng ba - đột ngột, đứt đoạn, dồn đuổi những đám mây nặng trĩu trên bầu trời, rú rít trong những lùm cây thấp, gầm gào trong những cánh rừng, nuốt chửng những lớp tuyết vừa mới đây còn phủ chăn đắp kín cho những thân cành ngủ say trong giấc mùa đông yên ả. Những khu rừng đen thẫm lại. Trên những nội cỏ đột ngột trải dài những dải nước rộng, gợn sóng lăn tăn, sông suối dềnh lên, mở rộng lòng. Chỉ dân ngư phủ là thích tiết trời nước nôi ẩm ướt ấy, còn tất cả những người khác thì như bị thần nước cầm tù, đành phải chui rúc trong lều, trong nhà. Nhiều nơi, chỉ có thể đi lại bằng thuyền từ làng này sang làng khác. Tuy vẫn có những bờ đất cao cùng các con đường được lát bằng những thân gỗ tròn băng qua các bãi lầy và các khu rừng, nhưng vào tiết trời này những bờ đất ấy nhão ra, các thân gỗ tròn lún xuống đất ở những nơi sũng nước, xe ngựa đi qua đó không an toàn hoặc không thể qua được. Đối với chàng trai người Séc, khó khăn lớn nhất là phải vượt qua cả vùng Wielkopolska chi chít đầm hồ, nơi vào tiết xuân nước ngập nhiều hơn so với những vùng khác, vì vậy mà đường đi - nhất là đi ngựa - càng khó vượt hơn.

200. Tiếng Ba Lan, “tháng hai” là luty, cũng có nghĩa là khắc nghiệt.

Chàng thường phải lưu lại chờ đợi hàng tuần liền ở các thị trấn hoặc những làng quê, tại nhà các trang chủ hiếu khách, họ đón tiếp chàng và những người cùng đi rất chu đáo, theo đúng phong tục, thích thú lắng nghe chuyện bọn Thánh chiến, cũng thường mang bánh mì và muối để đón nghe những chuyện mới toanh.

Rồi tiếp đó mùa xuân thật sự về, kéo dài qua phần lớn tháng ba, trước khi chàng trai người Séc về đến vùng lân cận điền trang Zgorzelice và Bogdaniec.

Tim chàng trai rộn ràng khi sắp được gặp mặt cô chủ, dẫu biết chẳng bao giờ có thể có được Jagienka, như chẳng thể hái một vì sao trên trời, nhưng chàng vẫn ngưỡng mộ và yêu thương cô bằng tất cả tấm lòng. Chàng quyết định về chỗ ông Maćko trước, bởi một là chàng được phái về để gặp ông, hai là chàng phải dẫn một đoàn người đi cùng về ở hẳn tại trang Bogdaniec. Theo đúng luật lệ của Giáo đoàn, khi giết Rotgier, Zbyszko đã thu được cả đoàn tùy tùng gồm mười con ngựa và mười gia nhân. Hai người trong đó đưa xác kẻ bị giết về Szczytno, bọn còn lại được Zbyszko gửi Glowacz dắt về tặng chú, bởi chàng biết ông Maćko đang rất cần người làm.

Tới Bogdaniec, chàng trai Séc không gặp ông Maćko ở nhà, người ta cho chàng hay rằng ông đã dắt chó và mang nỏ đi vào rừng. Nhưng ông trở về ngay ngày hôm ấy, vì khi biết có đoàn người ngựa đông đúc vừa tới, ông vội vàng trở về nhà để chào đón và tiếp đãi. Thoạt tiên ông không nhận ngay ra Glowacz, nhưng khi chàng trai cúi chào và xưng danh tính, ông kinh hoảng vô cùng, vứt cánh nỏ và chiếc mũ xuống đất, kêu lên:

- Lạy Chúa! Chúng giết thằng bé mất rồi! Nói ngay cho ta nghe những gì ngươi biết!

- Cậu chủ chưa bị giết đâu, - chàng trai Séc nói, - cậu vẫn khỏe lắm.

Nghe vậy, ông Maćko hơi xấu hổ, thở hổn hển hồi lâu, rồi trút một hơi thở thật dài.

- Ngợi ca Chúa Ki-tô! Ông thốt lên. - Thế giờ nó ở đâu?

- Đang đến thành Malborg ạ, cậu chủ cử con về đây báo tin.

- Nó tới Malborg làm gì?

- Cậu ấy đi tìm vợ.

- Này con, hãy biết kính trọng những vết thương của Chúa chứ! Vợ nào?

- Con gái của ngài Jurand ạ. Chuyện ấy có thể kể đến hết đêm, nhưng xin ngài hãy cho con được nghỉ lấy hơi một lát, con mệt lắm, phải đi suốt từ nửa đêm tới giờ.

Ông Maćko không hỏi nữa, vì quá đỗi bàng hoàng, khó lòng thốt nên lời. Bình tĩnh lại đôi chút, ông quát gia nhân ném thêm củi vào lò, mang thức ăn ra mời chàng trai Séc, rồi ông cứ đi đi lại lại trong phòng, vung cả hai tay, nói một mình:

- Không dám tin ở tai ta nữa… Con gái hiệp sĩ Jurand… Thằng Zbyszko đã có vợ rồi…

- Cậu có vợ mà cũng như chưa có. - Chàng Séc nói.

Rồi lát sau, chàng từ từ thuật lại mọi chuyện, vị hiệp sĩ lớn tuổi háo hức lắng nghe, thỉnh thoảng lại ngắt lời bằng những câu hỏi, vì câu chuyện chàng Séc kể lại không mấy rõ ràng. Ví dụ, Glowacz không biết chính xác Zbyszko cưới lúc nào, bởi không hề có đám cưới, mà do quyết định của chính quận chúa Anna Danuta, và chuyện ấy mọi người chỉ được biết sau khi gã hiệp sĩ Thánh chiến Rotgier xuất hiện - kẻ mà Zbyszko đã thách ra trước tòa phán xử của Chúa và đã quyết đấu trước mặt cả triều đình Mazowsze.

- A! Quyết đấu? - Ông Maćko reo lên, mắt sáng long lanh, hết sức háo hức. - Thế rồi sao?

- Cậu chủ đã chém thằng Đức thành hai mảnh, con cũng được Chúa cho xẻ thịt thằng hộ vệ.

Ông Maćko lại thở gấp gáp, nhưng lần này là vì quá hài lòng.

- Hà! Nó đâu phải đứa con trai sinh ra để làm trò cười! Nó là cháu con còn ít tuổi của dòng họ Mưa Đá, nhưng xin Chúa giúp cho, hẳn không phải là đứa cuối cùng. Hồi đánh nhau với bọn hiệp sĩ Fryzja… Nó hãy còn là một đứa trẻ…

Nói đoạn, ông chăm chú ngắm gã trai Séc một đôi lần, rồi tiếp:

- Ngươi cũng vừa ý ta lắm. Hẳn là ngươi không bịa chuyện. Mùi dối trá thì ta ngửi thấy ngay. Thằng hộ vệ kia thì chẳng thèm nói làm gì, chính ngươi cũng bảo là không có gì vất vả, nhưng việc ngươi bẻ gãy tay đồ chó đẻ ấy, rồi trước đó lại hạ được cả con bò tót, thì quả là những hành động can trường.

Rồi đột nhiên ông hỏi:

- Thế còn chiến lợi phẩm? Cũng khá chứ hả?

- Chúng con thu được giáp phục, ngựa và mười gia nhân, cậu chủ gửi về tặng ngài tám tên.

- Thế nó làm gì với hai thằng còn lại?

- Cậu chủ sai chúng chở cái xác về thành.

- Sao quận công không sai gia nhân của ngài làm việc đó? Hai thằng kia chắc là sẽ mất hút luôn thôi.

Chàng trai Séc mỉm cười trước lòng tham không kìm chế nổi và thường xuyên bộc lộ ở ông lão.

- Cậu chủ bây giờ không cần phải đếm xỉa đến chuyện vặt đó nữa đâu. - Chàng trai thốt lên. - Spychow là cả một trang trại lớn.

- Lớn! Ô, nhưng mà sao? Đã phải của nó đâu?

- Vậy thì của ai nữa ạ?

Ông Maćko đứng bật dậy.

- Ngươi nói mau! Thế còn ông Jurand thì sao?

- Hiệp sĩ Jurand đang nằm chờ chết trong hầm giam của bọn Thánh chiến. Chỉ có Chúa mới biết ngài có qua được không, nếu ngài có sống chăng nữa cũng chẳng biết có được trở về? Và dẫu ngài có sống mà trở về thì cha Kaleb cũng đã đọc di chúc cho mọi người hay rằng ngài đã trao toàn bộ gia sản cho cậu chủ nhà ta rồi ạ.

Cái tin mới mẻ này gây ấn tượng rất mạnh đối với ông Maćko, nhưng nó vừa quá tuyệt vời lại vừa không hay, đến nỗi ông không tài nào khống chế nổi những tình cảm rất trái ngược nhau đang thay nhau khuấy đảo trong lòng. Thoạt tiên, tin Zbyszko lấy vợ khiến ông đau lòng, bởi ông yêu thương Jagienka như cha đẻ, và hết sức mong muốn tác thành cho cô với Zbyszko. Tuy nhiên, ông cũng quen coi đó là chuyện đã hỏng, không thể vớt vát được gì. Hơn nữa, Jurandówna mang lại cho gia đình ông những điều mà Jagienka không thể mang lại - đó là ân sủng của quận công, và hồi môn của cô gái con một ấy cũng lớn hơn gấp nhiều lần. Trong thâm tâm, ông Maćko tưởng tượng Zbyszko sẽ là một vị quận mã của quận công, là trang chủ của cả Bogdaniec lẫn Spychow, ha, và trong tương lai biết đâu chàng chẳng lên đến chức trấn thành cũng nên. Đó là chuyện thật phi thường, bởi thời bấy giờ người ta thường nói về các lãnh chúa nghèo thế này: “Ông ấy có mười hai thằng con, sáu thằng chết trận, sáu thằng làm trấn thành.” Cũng giống như các dòng họ, dân tộc chỉ trở nên vĩ đại nhờ tài sản. Một sản nghiệp lớn có thể giúp Zbyszko trên đường hoạn lộ. Cũng vì thế, ông Maćko có lý do để thỏa mãn lòng tham và lòng tự hào dòng tộc. Song, vị hiệp sĩ già cũng không thiếu lý do để lo lắng. Trước đây, chính ông đã lặn lội sang vùng đất bọn Thánh chiến để tìm cách cứu Zbyszko, và cuộc hành trình ấy đã tặng cho ông một mẩu sắt dưới xương sườn; bây giờ đến lượt Zbyszko tới thành Malborg, có khác gì dấn thân vào hàm sói? Không biết ai đợi chàng ở đó - cô vợ hay thần chết.

“Ở đó bọn chúng chẳng thích gì nó,” ông Maćko nghĩ bụng, “nó lại vừa mới xơi tái mất một hiệp sĩ có hạng của chúng, trước đó nó cũng đã từng tấn công Lichtenstein, mà bọn chó đẻ ấy là chúa thù dai.” Ý nghĩ ấy khiến vị hiệp sĩ lớn tuổi rất đỗi lo lắng. Ông đoán rằng chàng trai nông nổi Zbyszko ở nơi ấy khó lòng tránh được chuyện quyết đấu với một tên Đức nào đó. Điều đó không đáng lo, điều ông Maćko sợ nhất là chúng sẽ bắt giữ Zbyszko. “Chúng đã dám bắt hiệp sĩ Jurand cùng cô con gái, chúng không run tay khi bắt cóc cả quận công tại thành Zlotoryja ngày trước, vậy chúng ngại gì không bắt Zbyszko?”

Nghĩ đến đây, trong đầu ông hiện ra câu hỏi: nếu chàng trai thoát khỏi tay bọn Thánh chiến nhưng lại không tìm được vợ thì sao? Ông Maćko hài lòng khi biết trang Spychow sẽ trở thành tài sản của chú cháu ông, nhưng đó chỉ là một thoáng vui ngắn ngủi. Ông chăm chắm chắt chiu cho sản nghiệp, nhưng chẳng kém phần lo cho hậu duệ dòng họ, cho con cháu của Zbyszko. “Nếu Danusia biệt tăm như hòn đá rơi xuống đáy nước sâu, không ai biết sống hay chết, thì Zbyszko đâu thể lấy vợ khác - và vậy thì dòng họ Mưa Đá Bogdaniec đâu thể tồn tại trên đời. Hey! Nếu Jagienka thì lại là chuyện khác!… Ấp Moczydoly cũng rộng rãi thênh thang, cò bay thẳng cánh, chó chạy ngay đuôi, mà một thiếu nữ như nàng thì ắt hẳn sẽ sòn sòn năm một, như cây táo hằng năm sai quả trĩu trịt trong vườn.” Và thế là trước điền sản mới, lòng ông lão Maćko chợt thấy buồn hơn vui, rồi vì buồn phiền, lo lắng, ông bắt đầu căn vặn chàng trai người Séc về cái đám cưới không rõ tổ chức hồi nào.

Chàng Séc đáp:

- Thưa chủ nhân, con đã thưa với ngài là con không biết cậu chủ làm phép cưới từ khi nào, còn những điều con phỏng đoán thì không dám chắc đâu ạ.

- Thế ngươi đoán thế nào?

- Con không hề rời cậu chủ, bao giờ cũng ngủ cùng phòng với cậu. Chỉ một đêm cậu bảo con ra ngoài, rồi sau đó con thấy quận chúa với tiểu thư Jurandówna, hiệp sĩ de Lorche và cha Wyszoniek vào phòng. Con ngạc nhiên khi thấy tiểu thư đội vòng hoa, nhưng con lại nghĩ là mọi người đến để làm lễ cho cậu chủ… Có thể là hôm ấy… Con còn nhớ cậu chủ bắt con phải mặc cho cậu đẹp như đi dự cưới, nhưng con cứ tưởng chẳng qua là để đón nhận Mình Thánh mà thôi.

- Rồi sau đó thế nào? Hai đứa ở riêng với nhau chứ?

- Uh! Không ở riêng tí nào, mà nếu có ở riêng thì đêm ấy cậu chủ yếu lắm, ăn còn phải bón kia mà!… Đám người giả danh người nhà ông Jurand đã đến chực sẵn, sáng sớm tinh mơ tiểu thư phải lên đường ra đi…

- Và từ ngày ấy Zbyszko không gặp lại con bé lần nào ư?

- Không một ai gặp lại tiểu thư nữa.

Im lặng hồi lâu.

- Ngươi nghĩ sao? - Lát sau ông Maćko lại hỏi. - Lũ Thánh chiến có chịu thả con bé không?

Chàng trai Séc lắc đầu, phẩy tay vô vọng.

- Cứ theo con nghĩ, - chàng thong thả đáp, - thì tiểu thư mất tích luôn rồi.

- Tại sao? - Ông Maćko bật lên hỏi như kinh hoảng.

- Giá chúng nhận là đang giam giữ tiểu thư, thì còn đôi chút hy vọng. Có thể kêu kiện, trả tiền chuộc, hay dùng vũ lực đánh tháo. Nhưng bọn chúng lại bảo thế này: khi giải thoát được một cô gái khỏi tay bọn cướp, chúng đã báo ngay cho ngài Jurand; nhưng để đền đáp lòng tốt của chúng, ngài không những không chịu nhận con gái mà lại giết bao nhiêu người của chúng, nhiều hơn số nhân mạng ngã xuống trong một trận chiến đấu.

- Nghĩa là chúng có cho ông ấy xem mặt một cô gái nào đó?

- Chúng bảo là có. Nhưng chỉ có Chúa mới biết! Có thể không, cũng có thể chúng đưa một cô gái khác ra cho ngài. Chỉ có điều quả thật ngài đã đánh giết bọn chúng, mà chúng thì thề rằng không hề bắt cóc tiểu thư Jurandówna. Đây là chuyện rất phức tạp. Dù cho đại thống lĩnh có ra lệnh chăng nữa, thì chúng cũng sẽ bảo là không hề giam giữ cô gái. Ai chứng minh được? Hơn nữa triều thần Ciechanow có nói đến bức thư của ngài Jurand, viết rằng con gái ngài không nằm trong tay bọn Thánh chiến.

- Cũng có thể không ở trong tay bọn Thánh chiến thật?

- Thưa chủ nhân! Nếu bọn cường đạo nào đó bắt cóc cô ấy thì chẳng nhằm mục đích nào khác ngoài việc đòi tiền chuộc. Mà bọn cướp thường thì đâu có thể viết được thư, mạo được con dấu của hiệp sĩ trang chủ Spychow, lại còn phái cả một đoàn tùy tùng đi đón?

- Đúng vậy. Nhưng bọn Thánh chiến bắt con bé làm gì mới được chứ?

- Thế còn mối thù với ngài Jurand? Chúng ham trả nợ máu hơn cả uống mật ong và rượu nho, mà chúng có thừa lý do để đòi nợ. Đối với chúng, hiệp sĩ trang Spychow là một hung thần, những việc ngài đã làm trong thời gian gần đây quả thực khiến chúng ngán hết chỗ nói… Cậu chủ của con cũng vậy, con nghe bảo rằng cậu đã từng tấn công hiệp sĩ Lichtenstein, lại giết cả Rotgier! Chúa cũng đã giúp con vặn gãy tay đồ chó đẻ đó! Hey! Hãy tính thử xem: có bốn mống, thì ba đã toi mạng, giờ chỉ còn một mống, lại là một lão khọm già. Thưa ông chủ, nanh vuốt chúng ta cũng mạnh đấy chứ ạ!

Một hồi lâu im lặng bao trùm.

- Ngươi đúng là một hộ vệ giỏi! - Ông Maćko thốt lên. - Thế ngươi nghĩ bọn chúng sẽ làm gì với cô gái đó?

- Ngài Witold là một đại quận công, nghe đồn đích thân hoàng đế nước Đức cũng đã từng cúi gập người chào ngài, vây mà chúng đã cả gan làm gì với mấy người con của đại quận công? Ở chỗ chúng thiếu gì thành quách? Thiếu gì hầm giam? Thiếu gì giếng cạn? Thiếu gì dây thòng lọng thắt cổ?

- Lạy Đức Chúa hằng sống! - Ông Maćko thốt lên.

- Cầu Chúa để chúng không chôn sống cậu chủ, dẫu cậu mang theo bức thư của quận công và có hiệp sĩ de Lorche đi cùng, đó là một vị hiệp sĩ giàu có lại có họ với các quận công. Ha! Con đâu muốn trở về đây, ở bên ấy dễ được đánh nhau hơn. Nhưng cậu chủ đã ra lệnh cho con. Có lần, con nghe cậu nói với ngài trang chủ Spychow thế này: “Ngài có khôn khéo không?” Cậu hỏi. “Chứ con thì không, không khéo được, mà với chúng nó thì cần phải tinh ranh! Ôi!” Cậu bảo. “Giá thúc phụ Maćko của con ở đây thì hay biết mấy!” Cũng vì thế, cậu chủ phái con về đây. Nhưng ngay cả chủ nhân nữa, thưa chủ nhân, cũng chẳng thể cứu được tiểu thư Jurandówna đâu, bởi rất có thể nàng đã sang thế giới bên kia rồi, mà với thần chết thì ngay cả người tinh khôn nhất cũng bất lực.

Ông Maćko trầm ngâm suy nghĩ, hồi lâu sau ông mới lên tiếng:

- Ha! Thế thì chẳng còn cách nào! Chống lại thần chết thì tinh khôn mấy cũng chẳng ích gì. Nhưng nếu ta đi được đến đấy, tìm biết được chúng đã giết cô gái kia rồi, thì dẫu sao trang Spychow cũng sẽ được giao hẳn cho Zbyszko, và thằng bé thì có thể trở về đây mà cưới cô gái khác…

Đến đây, ông Maćko trút một hơi thở thật dài như vừa rũ bỏ được gánh nặng đè trĩu trái tim. Glowacz cất giọng rụt rè khẽ hỏi:

- Cưới cô chủ Zgorzelice ạ?…

- Ừ! - Ông Maćko đáp. - Bây giờ con bé mồ côi mồ cút, còn thằng Cztan trang Rogowo và gã Wilk trang Brzozowa càng ngày càng tệ…

Chàng trai người Séc đứng bật dậy.

- Cô chủ mồ côi rồi sao? Thế hiệp sĩ Zych…?

- Ngươi chưa biết chuyện gì sao?

- Lạy Chúa lòng lành! Có chuyện gì xảy ra thế?

- Ha, phải rồi, ngươi biết sao được, ngươi đi thẳng về đây, mà suốt nãy giờ ta chỉ toàn nói chuyện Zbyszko! Con bé mồ côi rồi!

Nói thật ra ông Zych trang Zgorzelice chẳng bao giờ chịu ngồi yên ở nhà, trừ khi có khách. Lão thường mơ tới những chuyến đi. Lần ấy cha tu viện trưởng viết thư báo cho biết là cha định đến thăm quận công Przemko ở Oświęcim và mời lão Zych cùng đi. Lão Zych rất mừng vì vốn quen quận công và đã nhiều phen cùng ngài vui thú. Thế là lão bèn sang bảo ta: “Tôi đi Oświęcim, rồi tới Glewice; nhờ bác để mắt giùm tôi bên Zgorzelice với nhá!” Tự nhiên ta linh cảm thấy chuyện không hay, mới khuyên lão: “Chớ đi! Bác nên ở nhà với Jagienka trông nom trang trại, chứ tôi biết là Cztan với thằng Wilk định giở trò không hay đấy.” Ngươi nên biết rằng vì bực Zbyszko, cha tu viện trưởng đầu tiên định gả con bé cho gã Wilk hoặc Cztan, nhưng về sau, khi hiểu rõ chúng hơn, cha đã có lần lấy gậy nện cả hai thằng và tống cổ khỏi Zgorzelice. Chuyện ấy hay thì cũng hay, nhưng không hay lắm bởi hai đứa rất cay cú. Bây giờ hơi yên yên một chút, vì hai thằng đang hằm hè nhau, chứ trước kia không lúc nào yên. Chuyện gì cũng trút lên đầu ta - hết chăm lo lại bảo vệ. Giờ đến lượt Zbyszko muốn ta ra đi… Đâu thể biết trước được Jagienka ở đây rồi sẽ ra sao, nhưng thôi, để ta kể ngươi nghe nốt chuyện lão Zych. Lão không thèm để ý lời ta, cứ đi. Bọn họ cùng nhau tiệc tùng, vui vẻ! Rời Glewice, họ tới thăm thân phụ quận công Przemko, cụ Noszak, đang trị vì ở Cieszyn. Chẳng ngờ ông Jaśko, quận công xứ Racibórz, vì mối thâm thù quận công Przemko, đã xui kẻ cướp người Séc là Chrzan tấn công họ. Cả quận công Przemko lẫn lão Zych trang Zgorzelice đều tử nạn, bị mũi tên cắm ngập vào cổ. Cha tu viện trưởng bị chùy sắt đánh vào đầu, đến tận bây giờ cái đầu vẫn cứ lắc la lắc lư, không biết đến chuyện gì ở bên ngoài, lại bị câm vĩnh viễn. Quận công Noszak mua lại Chrzan từ tay một hiệp sĩ ở Zampach, bắt hắn phải chịu biết bao cực hình khủng khiếp mà ngay đến những người già cũng chưa từng nghe nói đến bao giờ - nhưng những cực hình kia đâu thể làm nguôi ngoai được nỗi thương tiếc đứa con trai, đâu thể khiến được lão Zych sống lại, cũng chẳng làm khô đi nước mắt của Jagienka. Đấy, trò vui của họ đã kết thúc thế đấy… Sáu tuần trước, người ta vừa chở xác ông Zych về đây chôn cất.

- Một trang hiệp sĩ kiêu dũng là thế!… - Chàng trai Séc thương tiếc thốt lên. - Hồi ở thành Bolesławiec con cũng đâu phải tay xoàng, ấy vậy mà chưa đọc xong bài kinh ngài đã bắt sống con ngay tại trận. Mà cảnh tù tội như con được hưởng thì dù có đổi tự do, con cũng chẳng đánh đổi… Ông chủ con tốt bụng vô cùng, phẩm hạnh vô cùng! Cầu xin Đức Chúa ban cho ngài ánh sáng đời đời. Tiếc thật! Thương thật! Nhưng thương nhất vẫn là cô chủ tội nghiệp của con.

- Tội nghiệp quá! Nhiều đứa con gái không yêu mẹ bằng nó yêu cha đâu. Mà ở Zgorzelice thì nào có an toàn. Ngay sau đám tang, tuyết còn chưa phủ kín mộ ông Zych, Cztan và Wilk đã xông đến trang trại Zgorzelice. May mà người của ta báo trước, ta dẫn một đoàn nông phu chạy tới tiếp ứng, nhờ lượng Chúa, chúng ta đã nện cho chúng một trận nên thân. Sau trận ấy, con bé ôm lấy chân ta mà bảo: “Không được làm vợ Zbyszko”, - nó bảo, - “con sẽ không làm vợ ai hết, nhưng xin bác hãy cứu con khỏi bọn con của quỷ sứ kia, con thà chết chứ không chịu lấy chúng…” Bảo cho ngươi hay, bây giờ ngươi về khó lòng nhận ra trang Zgorzelice, bởi ta đã biến nó thành một thành lũy. Bọn chúng còn dẫn xác đến hai lần nữa nhưng cũng chẳng xơ múi gì. Bây giờ tạm yên một thời gian, bởi như ta đã kể với ngươi, chúng nó hục hặc nhau, chẳng đứa nào động chân động tay được.

Nghe kể, Glowacz lặng thinh không nói một lời, có điều khi nghe đến Cztan và Wilk, chàng trai nghiến răng ken két, nghe như tiếng cửa đóng mở liên tục, rồi chàng đưa đôi bàn tay to lớn xoa lia lịa hai bên đùi, như thể đang ngứa tay lắm. Sau rốt, miệng chàng khó nhọc bật ra một tiếng rủa:

- Zatraceny!…[201]

201. Nguyên văn tiếng Séc: Đáng nguyền rủa!

Đúng lúc ấy, có tiếng ai đó chợt vang lên ngoài hiên, cánh cửa đột ngột mở tung ra rồi Jagienka chạy ào vào nhà, đi cùng cô là đứa lớn nhất trong số mấy thằng em trai - thằng bé Jaśko mười bốn tuổi, giống cô như chị em sinh đôi.

Được nông phu Zgorzelice báo là gặp đoàn người ngựa do chàng trai Hlava người Séc dẫn đầu trở về Bogdaniec, cô cũng hoảng hốt như ông Maćko lúc nãy. Khi nghe người ta bảo không thấy có Zbyszko trong đoàn, đoán có chuyện chẳng lành, cô vội phóng ngựa một hơi sang Bogdaniec để hỏi sự tình.

- Có chuyện gì vậy?… Lạy Chúa lòng lành! - Ngay từ ngưỡng cửa, cô đã kêu lên.

- Có chuyện gì đâu. - Ông Maćko đáp. - Zbyszko vẫn sống khỏe mạnh mà.

Chàng trai Séc vội lao đến bên cô chủ, quỳ một chân, cúi hôn gấu váy cô, nhưng cô hoàn toàn không để ý đến, bởi khi nghe vị hiệp sĩ già trả lời, cô vội quay mặt đi; mãi lúc sau, như thể chợt nhớ ra là chưa chào hỏi, cô mới thốt lên:

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô!

- Đời đời! - Ông Maćko nói.

Đến lúc này mới nhận ra chàng trai Séc đang quỳ bên chân, cô bèn cúi xuống.

- Hlava, ta vui được gặp ngươi, nhưng sao ngươi để cậu chủ đi một mình?

- Cậu chủ phái con về đây, thưa cô chủ nhân hậu của con.

- Chàng ra lệnh thế nào?

- Ra lệnh trở về Bogdaniec.

- Về Bogdaniec?… Còn gì nữa?

- Cậu chủ viết thư xin thúc phụ một lời khuyên… cậu gửi lời chào và chúc sức khỏe thúc phụ.

- Về Bogdaniec, chỉ thế thôi ư? Thôi, được rồi. Nhưng chàng đang ở đâu?

- Đang ở chỗ bọn Thánh chiến, cậu chủ đến thành Malborg.

Vẻ mặt Jagienka lại hiện lên nỗi lo ngại.

- Chàng chán sống rồi sao? Để làm gì chứ?

- Cậu đi tìm thứ sẽ chẳng bao giờ thấy, thưa cô chủ nhân từ.

- Phải rồi, chẳng tìm thấy được đâu! - Ông Maćko chen ngang. - Không có búa làm sao đóng được nắp, thiếu ý Chúa thì ý thế nhân chẳng ích gì.

- Bác nói chuyện gì vậy? - Jagienka hỏi.

Nhưng ông Maćko đáp lại câu cô hỏi bằng một câu hỏi:

- Thế Zbyszko có nói gì với con về Jurandówna không, cứ như bác biết thì nó có nói?

Jagienka không trả lời ngay, mãi sau, nến một hơi thở dài, cô mới đáp:

- Ôi! Anh ấy có nói! Đâu có gì ngăn anh ấy đừng nói!

- Vậy càng hay, vì bác dễ nói chuyện này hơn. - Hiệp sĩ già nói.

Rồi ông bắt đầu thuật lại cho cô nghe những điều ông vừa được nghe chàng trai Séc kể, song chính ông cũng ngạc nhiên là thỉnh thoảng câu chuyện lại trở nên lộn xộn và khó nói đến thế. Vốn là người tinh khôn, lại không muốn làm mất lòng Jagienka trong bất cứ trường hợp nào, nên ông cố tình kể - điều mà chính ông cũng rất tin - như thể thực chất Zbyszko chưa bao giờ là chồng của Danusia, còn cô gái thì đã mất tích vĩnh viễn.

Chàng trai Séc thỉnh thoảng lại xác nhận lời ông kể, khi thì gật đầu, khi thì thốt lên: “Chính vậy, đâu thể khác!” Cô gái ngồi nghe, hàng mi hạ xuống, không hỏi điều gì, lặng lẽ đến nỗi ông Maćko bất giác dâm lo.

- Kìa, thế con nghĩ sao? - Ông hỏi khi kết thúc câu chuyện.

Cô không nói gì, chỉ có hai giọt lệ lớn long lanh dưới hàng mi khép chặt, rồi lăn tròn xuống má.

Lát sau, cô bước lại gần ông Maćko, hôn tay ông, rồi nói:

- Sáng danh Chúa.

- Đời đời. - Ông già nói. - Sao con vội về thế? Hãy ở lại với chúng ta đã nào.

Nhưng cô không muốn ở lại, lấy cớ là chưa sai làm bữa chiều bên nhà. Còn ông Maćko, tuy biết rằng bên trang Zgorzelice còn có một phụ nữ có tuổi là bà Sieciechowa có thể đảm đương việc nhà thay cô, nhưng ông không cố giữ cô, ông hiểu rằng khi buồn người ta thường không muốn để ai trông thấy nước mắt, và cũng giống như loài cá, khi cảm thấy bị thương thường ẩn mình xuống đáy nước thật sâu, con người cũng thế.

Vì vậy, ông chỉ xoa đầu cô gái rồi cùng chàng trai Séc đưa cô ra sân. Chàng trai Séc dắt ngựa từ tàu ngựa đến, nhảy lên, cùng đi với cô chủ.

Trở vào, ông Maćko thở dài, đầu gật gù, lẩm bẩm:

- Cái thằng Zbyszko ngu quá là ngu!… A, nhưng mà mùi hương con bé vẫn còn thơm sực trong nhà ta.

Rồi ông lão lại thấy lòng phiền muộn. Ông nghĩ nếu như sau khi về, Zbyszko đồng ý cưới cô gái thì bây giờ đã vui biết mấy! Chứ còn giờ thì… Chỉ nhắc đến nó là con bé đã nước mắt ngắn nước mắt dài, thằng bé thì lại lang thang khắp thế gian, biết đâu chẳng đập đến vỡ đầu vào tường thành Malborg, trong khi cửa nhà hiu hắt, khí giới giáp phục trên tường thì nhe mãi răng ra. Hoa lợi thu được từ đồng đất cho nhiều mà làm gì, tất tả chăm lo chạy vạy mà làm gì, trang ấp Spychow với Bogdaniec mà làm gì, biết để lại cho ai đây…

Nghĩ thế, cơn giận trào sôi trong lòng ông lão Maćko.

- Cứ chờ đấy, đồ lãng tử giang hồ, - ông nói to thành tiếng, - tao chẳng đi theo mày đâu, mày muốn làm gì thì cứ việc!

Nhưng cũng chính vào lúc ấy, chẳng rõ tại sao lòng ông lại chợt cồn cào nỗi nhớ Zbyszko. “Hà, mình mà không đi,” ông nghĩ bụng, “thế chẳng lẽ cứ ngồi ở nhà mãi à? Quả là sự trừng phạt của Chúa! Không gặp được thằng cháu đáng ghét kia thì không thể chịu nổi! Chắc nơi ấy nó lại vừa tuốt xác một đồ chó đẻ nào đó nữa rồi - và thu chiến lợi phẩm… Người khác thì bạc tóc trước khi được đeo đai, còn nó đã được quận công phong danh hiệu… Mà cũng xứng đáng đấy chứ, đám trang chủ quý tộc mấy ai sánh được với nó!”

Rồi mềm lòng, ông bắt đầu xem xét lại giáp phục, những thanh kiếm và rìu chiến đã bám mồ hóng đen kịt, cân nhắc xem mang gì đi, để gì lại, và ông bước ra khỏi nhà, phần vì không thể ngồi yên được nữa, nhưng cũng là để ra lệnh bôi mỡ trục xe và cho ngựa ăn gấp đôi khẩu phần ngũ cốc.

Ra đến mảnh sân tối tăm, ông chợt nghĩ tại chính nơi này Jagienka vừa lên ngựa lúc nãy, và tự nhiên ông lại lo lắng…

- Đi thì đi, - ông tự nhủ, - nhưng ai ở lại đây bảo vệ con bé chống bọn Cztan và Wilk? Cầu cho sấm sét đánh chết chúng nó đi!…

Trong khi đó Jagienka cùng chú bé Jaśko phi ngựa trên con đường rừng về phía trang Zgorzelice, chàng trai Séc im lặng theo sau họ, lòng tràn ngập tình yêu và nỗi buồn… Vừa nãy đã thấy những giọt lệ của thiếu nữ, lúc này chàng lại dõi theo hình bóng đen thẫm của cô thấp thoáng trong bóng tối rừng đêm, đoán được nỗi buồn và sự đau đớn trong lòng cô. Chàng tưởng như chỉ chốc lát nữa thôi, từ bóng tối rậm rạp kia, những bàn tay tàn bạo của gã Wilk hoặc Cztan sẽ thò ra tóm lấy cô - và chỉ thoáng nghĩ đến điều đó thôi, lòng chàng sôi trào một nỗi thèm khát được đánh nhau. Nỗi thèm khát đó trở nên không thể kìm hãm nổi, chàng muốn vớ ngay lấy rìu hoặc gươm mà đâm mà chém, dù chỉ là chém những cây thông mọc bên đường. Chàng cảm thấy nếu được vung mạnh tay thì lòng sẽ vợi bớt. Chàng muốn thúc ngựa phi nước đại, nhưng hai người đằng trước đi rất chậm, từng bước từng bước một, gần như không một lời trò chuyện; thường ngày Jaśko hay nói, nhưng sau vài lần thử gợi mà thấy chị không muốn nói, nên cậu cũng im lặng.

Khi về tới gần trang Zgorzelice, chàng trai Séc càng tức giận hơn đối với hai gã Cztan và Wilk. “Với cô chủ, ta không tiếc gì, kể cả máu,” chàng tự nhủ, “cốt sao làm cho cô chủ vui, nhưng bất hạnh thay, ta đâu làm gì được? Biết nói thế nào đây? Lẽ ra ta phải nói với cô chủ rằng cậu Zbyszko nhờ ta gửi lời chào, xin Chúa giúp cho cô chủ tạm an lòng.”

Nghĩ vậy, chàng bèn giục ngựa lại gần Jagienka.

- Dạ thưa cô chủ nhân hậu…

- Ngươi vẫn đi theo chúng ta đấy ư? - Thiếu nữ bàng hoàng như vừa tình mộng, hỏi lại. - Ngươi định nói gì?

- Tôi trót quên mất điều cậu chủ dặn tôi nói với cô chủ. Trước khi rời trang Spychow, cậu gọi tôi và dặn rằng: “Ngươi hãy ôm chân tiểu thư Zgorzelice giùm ta; dẫu gặp may mắn hay rủi ro trong đời, ta cũng chẳng bao giờ quên nàng, vì tất cả những gì mà nàng đã dành cho ta và thúc phụ ta, xin Đức Chúa hãy đền đáp cho nàng và giúp cho nàng luôn được mạnh khỏe.”

- Chúa sẽ đền đáp chàng vì những lời tốt đẹp. - Jagienka nói.

Rồi cô nói thêm bằng giọng rất đỗi lạ lùng, khiến cho trái tìm trong ngực chàng trai Séc như hoàn toàn tan chảy:

- Và cả ngươi nữa, Hlava.

Câu chuyện lại gián đoạn một lúc lâu. Chàng hộ vệ phấn chấn trong lòng vì những gì vừa nói với cô chủ, và thầm nghĩ: “Chí ít thì cô chủ cũng không nghĩ là bọn này vô ơn!” Và cố moi tìm trong bộ óc ngay thật của mình xem còn có thể nói thêm điều gì nữa, lát sau chàng lại lên tiếng:

- Thưa tiểu thư…

- Gì kia?

- Dạ… là vì… tôi định nói là… như tôi đã thưa với cụ trang chủ Bogdaniec, cô gái kia mất tích vĩnh viễn rồi, cậu chủ sẽ chẳng bao giờ tìm lại được nữa, dù đại thống lĩnh có gắng giúp đi nữa.

- Đó là vợ chàng. - Jagienka nói.

Chàng Séc lắc đầu quầy quậy:

- Vợ đâu mà vợ ạ…

Jagienka không nói gì, nhưng về nhà, sau bữa tối, khi Jaśko và mấy đứa em đã đi ngủ, cô bảo đem bình mật ong tới, rồi ngoảnh lại bảo chàng trai Séc:

- Ngươi muốn đi nghỉ chưa, ta định hỏi chuyện ngươi thêm chút nữa.

Mặc dù rất mệt, chàng trai Séc vẫn sẵn sàng trò chuyện đến sáng. Và thế là cả hai lại ngồi nói chuyện, hay đúng hơn chàng thuật lại cho Jagienka nghe lần nữa những chuyện bất ngờ mà Zbyszko, ông Jurand, Danusia và chính chàng đã gặp phải trong thời gian vừa qua.

Chương 41

Ông Maćko đã sẵn sàng lên đường, nhưng suốt hai ngày liền Jagienka không ló mặt sang Bogdaniec, bởi cô còn bàn bạc với chàng trai Séc. Mãi đến ngày thứ ba, hôm Chúa nhật, trên đường tới nhà thờ, vị hiệp sĩ lớn tuổi mới gặp cô. Cô tới Krześnia cùng em trai Jaśko và một đoàn tùy tùng đông đúc gồm các gia nhân có vũ trang, bởi cô vẫn e ngại gã Cztan và Wilk sẽ tấn công.

- Cháu vẫn định sau lễ misa sẽ ghé sang Bogdaniec, - cô nói sau khi chào hỏi ông Maćko, - cháu có việc rất gấp phải thưa, giờ ta có thể nói chuyện ngay.

Nói đoạn, cô vượt lên trước đoàn tùy tùng, hẳn là không muốn để gia nhân nghe câu chuyện. Khi ông Maćko thúc ngựa lên kịp, cô hỏi:

- Chắc chắn bác sẽ đi chứ?

- Cầu Chúa, ngay ngày mai, không muộn hơn được nữa.

- Đến thành Malborg?

- Đến Malborg hoặc không. Tùy sự thể.

- Vậy xin bác hãy nghe cháu nói. Cháu đã suy nghĩ rất lâu, giờ cháu muốn hỏi ý bác. Bác biết đấy, khi cha cháu còn sống, cha tu viện trưởng còn sáng suốt, mọi chuyện khác hẳn. Cztan và Wilk nghĩ rằng cháu sẽ chọn một trong hai nên chúng kiềm chế lẫn nhau. Nhưng giờ cháu còn mỗi mình, không ai che chở, thì cháu đành phải chịu ngồi ru rú bên trong hàng rào trang Zgorzelice như ở tù, nếu không trước sau sẽ bị chúng xúc phạm. Bác xem có đúng vậy không?

- Ha, bác cũng nghĩ mãi về việc ấy. - Ông Maćko nói.

- Thế bác nghĩ ra được gì chưa?

- Bác chưa nghĩ ra được điều gì hay, nhưng cháu nên biết rằng vùng ta vẫn thuộc đất Ba Lan, mà hiến pháp có những hình phạt kinh khủng dành cho những kẻ hiếp đáp đàn bà con gái.[202]

202. Bên cạnh ba tội đốt nhà, cướp bóc và xâm lược thì hiếp đáp phụ nữ là tội thứ tư, không thuộc quyền phân xử của chúa đất mà là do tòa án của chính quyền thành bang xét xử. Hình phạt nặng nhất là tước bỏ danh hiệu quý tộc, danh dự hiệp sĩ và đuổi đi lưu vong.

- Vâng, nhưng vượt sang bên kia biên giới chẳng khó gì. Vùng Śląsk[203] cũng là đất Ba Lan đấy thôi, thế mà ở đó các quận công vẫn gầm ghè tấn công lẫn nhau. Nếu không thế, hẳn người cha kính yêu của cháu vẫn còn sống. Mà bọn Đức cũng đã mò được vào đấy, chúng phá phách và hiếp đáp dân lành, kẻ nào muốn trốn sang hàng ngũ chúng là trốn được ngay. Nếu chỉ có một mình, cháu không ưng cả Cztan lẫn Wilk cũng được, nhưng lại còn các em cháu nữa. Cháu không có mặt ở đây là yên, cháu còn ở lại Zgorzelice ngày nào thì họa có Chúa mới hay sẽ xảy ra chuyện gì. Chẳng thể tránh được chuyện tấn công, đánh nhau, mà em Jaśko năm nay đã mười bốn, không ai có đủ sức kìm giữ nó, nói gì tới cháu. Lần vừa rồi, lúc bác đến cứu chúng cháu ấy, nó lao lên hàng đầu, suýt nữa bị thằng Cztan phang cho một đòn nát sọ. Hey! Jaśko nói với gia nhân là thể nào cũng có lúc nó thách cả hai thằng kia quyết đấu. Thưa bác, cháu sẽ không có được một ngày yên ổn, nếu bọn trẻ gặp phải chuyện chẳng lành.

203. Phiên âm: Slônxk - Thời đó vùng Śląsk của các quận công Piast chỉ là chư hầu về danh nghĩa của vua Séc Waclaw IV, do triều đình này suy yếu nên vùng Śląsk là tự lập và mỗi công quốc trong vùng đều có chính sách riêng. Vì thế lực hùng mạnh của Ba Lan nên các quận công Śląsk đều hướng về phía Kraków.

- Phải! Thật là đồ chó đẻ! - Ông Maćko thốt lên. - Cả Cztan lẫn Wilk. Nhưng chúng chẳng dám vung tay lên đánh con trẻ đâu. Phù! Chuyện đó thì ngoài bọn Thánh chiến, chẳng ai dám làm.

- Chúng chẳng đánh trẻ con, nhưng trong đám lộn xộn, hey - lạy Chúa che chở cho con - trong hỏa hoạn, thì chẳng khó gì gặp phải chuyện không lành. Mà nói làm gì hả bác! Bà Sieciechowa yêu lũ trẻ như con đẻ, chăm sóc chúng hết lòng, nếu không có cháu ở đây thì chúng sẽ được yên ổn hơn.

- Cũng có thể. - Ông Maćko nói.

Rồi ông đưa mắt liếc nhanh sang cô gái:

- Vậy cháu muốn gì?

Cô hạ giọng đáp:

- Bác cho cháu theo với.

Nghe thấy thế, mặc dù chẳng khó đoán trước đoạn kết của câu chuyện, ông Maćko vẫn rất ngạc nhiên, ghìm ngựa lại, kêu lên:

- Cháu phải biết sợ Chúa chứ, Jagienka!

Cô cúi đầu, rụt rè và như buồn bã thốt lên:

- Bác ơi! Cháu nghĩ thà nói thật còn hơn giấu kín trong lòng. Cả Hlava làn bác đều bảo rằng anh Zbyszko sẽ chẳng bao giờ tìm lại được cô gái ấy, gã Séc còn đoán trước điều tệ hại hơn. Xin Chúa chứng giám cho, cháu không bao giờ cầu mong điều dữ cho cô ấy. Cầu xin Đức Mẹ chở che và bảo vệ cô ấy cho chàng. Với Zbyszko, cô ấy là người đáng yêu hơn cháu, biết làm sao! Phận cháu đành thế thôi! Nhưng bác biết không, nếu như Zbyszko chưa tìm được, hoặc nếu như bác nói - không tìm lại được nữa, thì… thì…

- Thì sao? - Ông Maćko hỏi gặng, khi thấy thiếu nữ càng lúc càng bối rối và ngắc ngứ.

- Thì cháu không muốn là của Cztan, Wilk hay bất kỳ ai khác.

Ông Maćko thở một hơi dài khoan khoái.

- Thế mà bác tưởng là cháu quên nó rồi. - Ông bảo.

Cô gái đáp lại, giọng càng buồn bã hơn:

- Hey!

- Thế cháu muốn sao? Ta đưa cháu sang đất bọn Thánh chiến ư?

- Không nhất thiết phải sang bên ấy. Lúc này cháu chỉ muốn đến với cha tu viện trưởng, người đang dưỡng bệnh ở thành Sieradz. Nơi ấy, cha chẳng có ai thân thích, bọn gia nhân chắc là ham be rượu hơn việc chăm sóc cha, mà cha là cha đỡ đầu, là ân nhân của cháu. Giá như cha còn khỏe thì có lẽ cháu vẫn đến nương nhờ cha che chở, bởi mọi người đều rất sợ cha.

- Bác chẳng phản đối gì việc đó. “ Ông Maćko bảo. Thực ra ông rất hài lòng trước quyết định của Jagienka, bởi vốn đã quá rõ tâm địa của bọn Thánh chiến, ông tin chắc rằng Danusia không thể thoát khỏi tay bọn chúng. - Nhưng bác phải nói thật với con rằng dẫn theo phụ nữ đi đường rất phiền toái.

- Với người khác có thể là phiền, chứ với cháu thì không. Cho đến nay cháu chưa đánh nhau tay đôi bao giờ, nhưng với cháu chuyện bắn nỏ múa thương và chịu đựng gian khổ khi đi săn chẳng phải là chuyện gì mới. Khi cần cháu sẽ chịu được hết, bác đừng ngại. Cháu sẽ mặc áo quần của Jaśko, đội mạng che tóc, thắt đoản kiếm vào lưng là có thể đi luôn. Tuy trẻ hơn nhưng Jaśko chẳng nhỏ con hơn cháu, mặt mũi thì giống y cháu, đến nỗi dạo nọ, trong ngày cuối hội hóa trang, khi chúng cháu thay đổi quần áo cho nhau, thân phụ đã quá cố của cháu không tài nào nhận ra đâu là em nó, đâu là cháu… Rồi bác sẽ thấy, cả cha tu viện trưởng lẫn những người khác chẳng nhận ra cháu đâu.

- Cả Zbyszko cũng thế à?

- Nếu như được gặp anh ấy…

Ông Maćko ngẫm nghĩ một lúc, rồi chợt mỉm cười và bảo:

- Thằng Wilk trang Brzozowa và Cztan trang Rogowo sẽ điên tiết lắm đây!

- Mặc chúng nó cáu. Chỉ lo chúng bám theo ta thôi.

- À, đừng lo. Bác già thật, nhưng tốt nhất chớ giở trò với bác. Và với những người khác của dòng họ Mưa Đá!… Chúng nó cũng đã thử sức với Zbyszko rồi đấy thôi!

Mải chuyện, họ vừa tới Krześnia. Trong nhà thờ đã có mặt ông lão Wilk trang Brzozowa - người thỉnh thoảng vẫn liếc ông Maćko với ánh mắt quàu quạu, nhưng ông Maćko không thèm để ý. Lòng nhẹ nhõm, sau lễ misa, ông cùng Jagienka trở về nhà. Nhưng sau khi chia tay, một mình về đến Bogdaniec, trong đầu ông lại nảy ra những ý nghĩ kém phần vui vẻ. Ông hiểu là khi Jagienka ra đi, quả thực không có gì đe dọa trang Zgorzelice cùng các em cô nữa.

“Con bé ở nhà thì bọn chúng có thể sẽ ra tay,” ông tự nhủ, “đó là việc khác, nhưng chúng sẽ chẳng động đến bọn trẻ mồ côi hay điền sản của nó đâu, bởi chúng sợ sẽ chuốc lấy nỗi ô nhục và bị mọi người chống lại như một lũ sói. Nhưng thế nghĩa là cũng đành phải để lại cả trang Bogdaniec này nữa, phó mặc rủi may nhờ lượng Chúa!… Chúng có thể sẽ san bằng gò đống, cướp hết trâu bò, xua đuổi nông nô!… Xin Chúa, nếu trở về ta sẽ cướp lại, sẽ gửi đơn kiện gọi chúng ra tòa, bởi ở đất này không chỉ có nắm đấm trị vì mà còn có luật pháp!… Chỉ có điều không biết ta có còn trở lại đây được nữa không và bao giờ mới trở lại?… Chúng căm ta lắm, vì ta đã ngăn trở chúng hiếp đáp con bé, và một khi con bé theo ta ra đi, chắc chúng càng căm ta hơn.”

Và ông thấy tiếc nuối, vì đã đổ bao công sức xây đắp trang Bogdaniec, cứ trông cũng đủ thấy, thế mà chắc là khi trở về ông sẽ chỉ thấy trống trải và hoang tàn như trước kia thôi.

“A! Phải đi nói chuyện với chúng!” Ông nghĩ bụng.

Thế là sau bữa trưa ông sai thắng ngựa, rồi ngồi lên yên thẳng tiến về hướng trang trại Brzozowa.

Sẩm tối ông mới tới nơi. Lão Wilk đang ngồi ở nhà trước, bên bình mật ong, còn gã Wilk con, vừa bị Cztan gây sự, nằm trên chiếc ghế dài trải da và cũng đang uống. Ông Maćko đột ngột bước vào, dừng lại nơi ngưỡng cửa, vẻ mặt nghiêm cẩn, dáng người cao lớn, xương xẩu, tuy không mặc giáp phục nhưng đeo một thanh kiếm bên sườn. Tia nắng hoàng hôn sót lại rọi sáng mặt ông, hai cha con nhận ra ông tức khắc, thoạt tiên cả hai đều bật dậy như bị sét đánh, nhảy vọt đến bên tường, cố vớ bất kỳ thứ khí giới nào tiện tay nhất.

Nhưng người lính già từng trải, có thể hiểu ngay phản xạ của mọi người trong mọi hoàn cảnh, lại không hề lúng túng chút nào, không thò tay nắm cán gươm, mà chỉ chống tay vào sườn rồi nói với giọng bình thản có rung ngân một chút khinh bỉ:

- Sao thế? Tình hiếu khách cao quý ở Brzozowa là thế đấy chăng?

Nghe thấy thế, mấy người kia liền buông thõng tay, lão Wilk thả thanh kiếm rơi đánh xoẻng xuống nền nhà, còn gã trai trẻ đánh rơi ngọn đòng, cả hai ngoái cổ nhìn ông Maćko, mặt vẫn còn vẻ hằn thù nhưng đã pha chút ngạc nhiên lẫn hổ thẹn.

Còn ông mỉm cười và chào:

- Ngợi ca Đức Chúa Giêsu Ki-tô!

- Đời đời.

- Và Thánh Jerzy!

- Cầu cho Người.

- Tôi đến thăm láng giềng đây. - Ông nói chân thành.

- Hân hạnh đón chào quý khách!

Lão Wilk chạy lại bên ông Maćko, theo sau là thằng con, cả hai nắm lấy tay phải của ông, mời ông ngồi chỗ trang trọng bên bàn. Trong chớp mắt, người ta đã đặt nồi xúp rau thơm lên bếp lò, trải khăn lên bàn, bày các âu ngồn ngộn thức ăn, vại bia, bình mật ong rồi bắt đầu ăn uống. Gã Wilk trẻ tuổi thỉnh thoảng lại nhìn ông Maćko với ánh mắt đặc biệt, trong đó niềm tôn trọng khách đang cố ghìm lòng căm hận đối với kẻ thù; gã cố nhiệt tình tiếp đãi ông, mặt tái đi vì gắng sức, bởi gã vừa bị thương và khá mệt mỏi. Cả hai cha con đều rất tò mò, không hiểu ông Maćko đến làm gì, nhưng không ai hỏi, cố chờ ông tự nói ra.

Còn ông, là người thông thuộc phong tục, trước tiên ông khen các món ăn ngon, thức uống tốt, gia chủ đón khách chân tình, rồi sau khi đã no nê, ông mới nghiêm trang nhìn thẳng vào mặt họ mà rằng:

- Đôi khi người ta có thể gây gổ, thậm chí đánh nhau, nhưng tình thân láng giềng tắt lửa tối đèn vẫn quý hơn cả!

- Trên đời không gì đáng quý hơn thế. - Lão Wilk cũng trang trọng nói.

- Thường thường, trước khi phải đi xa, - ông Maćko tiếp, - dù trước nay sống với ai không mấy thuận hòa, nhưng chưa nói lời chia tay người ta thì cũng khó dứt ra mà đi cho được.

- Xin Chúa đáp đền lời hay ý đẹp của ông.

- Không chỉ lời nói mà cả hành động nữa, vì tôi đã đến đây với các bác rồi đấy thôi.

- Chúng tôi rất mừng vì bác sang thăm. Bác tới chơi luôn nhé.

- Giá được vinh hạnh đón bác ở Bogdaniec thì vui quá, các bác là những người trọng danh dự hiệp sĩ, nhưng tôi lại sắp phải lên đường.

- Bác đi đánh nhau hay đến thăm thánh địa nào thế?

- Giá được thế thì còn gì bằng, lần này thì tệ hơn, tôi phải sang đất bọn Thánh chiến.

- Sang đất bọn Thánh chiến? - Hai cha con cùng kêu lên.

- Đúng thế! - Ông Maćko đáp. - Ai đặt chân vào đất chúng, không phải bạn của chúng thì phải được lòng Đức Chúa với mọi người, mới khỏi bị mất mạng và được cứu rỗi đời đời.

- Thật quá là lạ! - Lão Wilk thốt lên. - Tôi chưa gặp người nào không bị xúc phạm, không bị đau khổ khi gặp bọn chúng.

- Cả vương quốc của ta còn thế nữa là! - Ông Maćko nói thêm. - Ngay với Litva trước khi chịu cải đạo, cả đến bọn rợ Tatar cũng chẳng tàn ác hơn lũ tu hành quỷ dữ ấy.

- Đúng quá, nhưng bác cũng nên nhớ: tích nước mãi phải tràn, giờ đã đến lúc phải kết thúc!

Nói đoạn, lão khẽ nhổ bọt vào cả hai lòng bàn tay. Gã con trai thì nói thêm:

- Không thể khác được.

- Hẳn là thế, nhưng bao giờ? Đó không phải là việc để thứ người như ta lo nghĩ, đó là việc của đức vua. Có thể chóng, mà cũng có thể chầy… Họa có Chúa mới hay! Còn bây giờ, tôi có việc phải sang đất chúng nó đây.

- Có phải để chuộc Zbyszko chăng?

Nghe cha nhắc tới tên Zbyszko, vẻ mặt gã Wilk trẻ tuổi tái nhợt đi vì tức, trông dữ tợn hẳn.

Nhưng ông Maćko vẫn bình thản đáp:

- Cũng có thể là chuộc, nhưng không phải chuộc Zbyszko.

Lời ông càng khiến hai cha con nhà Wilk trang Brzozowa tò mò, lão già không thể nén lòng lâu hơn được, bèn hỏi thẳng:

- Bác có nói cho chúng tôi biết hay không tùy bác, nhưng xin hỏi: bác sang bên ấy có việc gì thế?

- Tôi sẽ nói, sẽ nói chứ! - Ông Maćko gật đầu đáp. - Nhưng tôi phải nói với bác và cậu chuyện khác đã. Bác và cậu biết đấy, tôi mà đi rồi, đành phó mặc Bogdaniec cho Đức Chúa lòng lành… Hồi trước, khi tôi cùng Zbyszko theo đại quận công Witold đi đánh nhau, thì cha tu viện trưởng trông nom trang ấp thay chúng tôi, cả ông Zych trang Zgorzelice cũng góp một phần, nhưng bây giờ thì cả hai người ấy đều không thể. Đau lòng lắm, khi nghĩ bao công lao khó nhọc của mình sẽ trở thành công cốc… Bác biết đấy, họ sẽ lợi dụng thời cơ này cướp người, phá bỏ ranh giới ruộng vườn, bắt hết gia súc của tôi. Nếu Đức Chúa Giêsu có cho tôi may mắn trở về chăng nữa, thì cũng chỉ là về nơi đồng không mông quạnh… Chỉ một cách duy nhất để cứu vãn: có láng giềng tốt. Vì thế tôi đến đây, tình láng giềng tắt lửa tới đèn có nhau, xin bác trông nom giúp trang Bogdaniec, không để người ta phá hoại.

Nghe lời đề nghị đó, lão Wilk đưa mắt nhìn con trai, đứa con nhìn ông bố, cả hai cùng kinh ngạc. Một không khí lặng lẽ bao trùm cả ba người, hai cha con không thốt ra được lời nào. Ông Maćko đưa cốc mật ong lên môi uống cạn, rồi bình thản và thân mật nói tiếp, như thể hai cha con đều là những người bạn thân thiết nhất của ông:

- Xin nói thật với bác và cậu biết, kẻ khiến tôi lo ngại nhất chẳng phải ai khác, mà chính gã Cztan trang Rogowo. Chứ cứ như bác và cậu, thì dẫu có phải ra đi trong lúc chưa hòa thuận, tôi cũng chẳng phải lo điều gì, bởi bác là người nghĩa hiệp, dám xông ra giáp thẳng mặt, chứ không bao giờ thèm hèn hạ đánh sau lưng. Hey! Với bác và cậu là chuyện khác hẳn… Hiệp sĩ bao giờ cũng vẫn là hiệp sĩ! Còn gã Cztan là một thường dân, hắn có thể làm mọi chuyện tệ hại, nhất là bác biết, hắn căm tôi đã ngăn hắn xúc phạm cô Jagienka Zychówna.

- Người mà ông định vơ cho cháu ông! - Gã Wilk bùng ra.

Ông Maćko nhìn gã hồi lâu với ánh mắt lạnh lùng, rồi quay sang ông bố già, bình tĩnh nói:

- Bác biết không, thằng cháu tôi đã kết hôn với một tiểu thư vùng Mazury, được thừa hưởng cả một gia sản lớn.

Im lặng lại bao trùm, lần này còn lâu hơn. Cả hai cha con há hốc mồm nhìn ông Maćko hồi lâu, mãi sau ông bố mới thốt lên:

- Hả? Sao lại thế? Thì người ta đồn rằng… Bác bảo sao cơ?…

Như chẳng để ý gì đến câu hỏi, ông Maćko vẫn nói tiếp:

- Chính vì thế tôi mới phải sang đó, cũng vì thế mà tôi nhờ bác thỉnh thoảng để mắt hộ tới trang Bogdaniec, không cho ai gây hại, nhất là gã Cztan! Xin các bác, những láng giềng trung thực và đáng trọng, trông nom hộ tôi!…

Giờ đã đủ cho gã Wilk trẻ tuổi, vốn khá nhanh trí, hiểu ra rằng nếu Zbyszko đã cưới vợ thì hắn nên lấy lòng ông Maćko, bởi Jagienka vốn tin tưởng ông, sẵn sàng làm theo lời khuyên của ông trong mọi việc. Những viễn cảnh mới mẻ mở ra trước mắt anh chàng trẻ tuổi. “Không nên trái ý ông Maćko, phải lấy lòng ông ấy!” Gã bụng bảo dạ. Dẫu đã ngà ngà, gã vẫn thò tay xuống gầm bàn, bóp chặt đầu gối cha, ra hiệu để ông đừng nói điều gì không phải, rồi gã lên tiếng:

- Bác đừng lo thằng Cztan! Ô hô! Nó cứ thử đi! Nó vừa đớp cháu một miếng, nhưng cháu cũng đã quạng một trận vào cái mõm rậm râu của nó, đến mẹ nó cũng chẳng nhận ra nổi nữa. Bác đừng lo gì cả! Cứ yên lòng ra đi! Trang Bogdaniec của bác sẽ chẳng bị mất một chiếc lá[204] nào đâu!

204. Nguyên văn: mất một con quạ nào đâu!

- Các vị quả là những người đứng đắn. Hứa với tôi thế chứ?

- Xin hứa! - Hai cha con đồng thanh thốt lên.

- Bằng danh dự hiệp sĩ?

- Bằng danh dự hiệp sĩ!

- Trên gia huy của các vị?

- Cả trên gia huy của chúng tôi! Ha! Cả trên thánh giá nữa! Chúa sẽ giúp chúng tôi!

Ông Maćko mỉm cười khoái chí, rồi bảo:

- Ha, tôi cũng nghĩ là bác và cậu sẽ làm được thế. Đã vậy thì tôi xin nói thêm điều này… Như bác biết đấy, ông Zych nhờ cậy tôi trông nom lũ trẻ. Vì vậy mà tôi đã ngăn cản gã Cztan và cả cậu đây nữa, khi hai người định dùng vũ lực xông vào trang Zgorzelice. Nhưng bây giờ, tôi phải đến Malborg hay một nơi nào khác họa có Chúa mới hay, thì còn trông nom săn sóc gì được nữa… Tuy có Chúa hằng bảo vệ trẻ mồ côi, kẻ nào động đến chúng thì sẽ bị người ta dùng rìu chặt phăng đầu và bêu danh, nhưng ra đi thế này, tôi vẫn lo lắm. Rất lo. Xin bác hãy hứa với tôi, không những nhà bác sẽ không động đến lũ trẻ mồ côi nhà ông Zych, mà sẽ không để ai động đến chúng.

- Chúng tôi xin hứa! Xin hứa!

- Bằng danh dự hiệp sĩ và trên gia huy của các vị?

- Bằng danh dự hiệp sĩ và trên gia huy của chúng tôi!

- Cả trên thánh giá nữa chứ?

- Cả trên thánh giá nữa!

- Chúa đã nghe thấu rồi đấy! Amen! - Ông Maćko kết thúc.

Và ông thở ra một hơi dài nhẹ nhõm, hiểu rằng người ta sẽ giữ lời hứa ấy, dù có lúc người ta sẽ muốn cắn đứt chính nắm tay mình vì tức!

Rồi ông xin từ tạ ra về, nhưng hai cha con cố giữ ông lại. Ông đành phải uống và trò chuyện thân mật với lão Wilk, còn gã Wilk trẻ, thường thường gây gổ khi say, thì lúc này lớn tiếng đe Cztan, và hết sức xun xoe quanh ông Maćko, như thể ngay ngày mai sẽ được ông ban cho Jagienka vậy. Nửa đêm gã xỉn lăn lóc, khi được người nhà đỡ lên, gã liền ngủ say như chết! Ông bố già chẳng mấy chốc cũng theo gương cậu con trai, và ông Maćko từ biệt cả hai cha con ra về, để họ gục bên bàn ăn như hai xác chết.

Vốn là bợm rượu, ông không say, mà lòng lại thêm phấn chấn. Trên đường về nhà, ông vui vẻ nghĩ về điều vừa làm được.

“Ha!” Ông tự nhủ. “Thế là Bogdaniec sẽ an toàn, mà Zgorzelice cũng được yên ổn. Bọn chúng sẽ tha hồ tức về việc Jagienka ra đi, nhưng buộc phải giữ gìn điền sản của ta và của con bé. Đức Chúa Giêsu đã ban cho con sự nhanh trí… Nếu nắm đấm không giải quyết được, thì phải dùng mưu… Khi trở về, ta khó mà tránh khỏi việc lão già thách đấu, nhưng chẳng hề gì… Đức Chúa còn ban phúc cho chúng ta chinh phục được cả bọn hiệp sĩ Thánh chiến kia mà… Mà với bọn chúng cũng khó đấy… Dân ta, dù có là đồ chó đẻ chăng nữa, một khi đã thề trên thanh danh hiệp sĩ và gia huy thì sẽ chẳng ai sai lời, còn với chúng nó thì thề chẳng khác nhổ nước bọt xuống nước. Nhưng biết đâu Đức Mẹ của Chúa chẳng giúp để ta có thể làm được đôi điều cho Zbyszko, như đã làm vừa rồi cho con trẻ của lão Zych, lẫn cho trang ấp Bogdaniec?…”

Tới đây, ông chợt nghĩ rằng nếu vậy có lẽ cô gái cũng không cần phải ra đi, bởi hai cha con nhà Wilk sẽ chăm sóc cô như con ngươi mắt. Nhưng lát sau ông lại gạt đi ý nghĩ ấy: “Cha con lão Wilk có thể sẽ trông nom con bé, nhưng chỉ khiến cho thằng Cztan thêm điên cuồng. Chỉ có Chúa liệu mới biết ai thắng ai, nhưng chắc là sẽ có đánh nhau và những trận đột kích, khiến trang Zgorzelice phải chịu tổn hại. Những đứa trẻ mồ côi con trai lão Zych và có thể ngay cả chính con bé cũng bị vạ lây. Nếu chỉ phải canh chừng trang Bogdaniec thì dễ cho cha con lão Wilk, còn dẫu thế nào thì cũng nên tránh cho con bé khỏi bọn người hay gây gổ, để nó gần cha tu viện trưởng giàu có là hơn.” Ông Maćko không tin việc Danusia có thể sống sót thoát khỏi tay bọn Thánh chiến, ông vẫn chưa mất niềm hy vọng rằng một ngày kia, khi Zbyszko thành một kẻ góa vợ và trở về, hẳn chàng sẽ cảm thấy Jagienka chính là sự an bài của Chúa.

- Hey! Lạy Đức Chúa hùng cường! - Ông tự nhủ. - Giá như nó có được trang Spychow, sau đó lại lấy Jagienka với ấp Moczydoly cùng những gì cha tu viện trưởng để lại, thì con nguyện sẽ không tiếc sáp ong làm nến dâng Người!

Phấn chấn với những ý nghĩ đó, đường từ trang Brzozowa về nhà dường như ngắn lại, nhưng lúc ông về tới Bogdaniec thì trời đã rất khuya; ông ngạc nhiên thấy nơi màn che cửa sổ vẫn còn ánh đèn tỏa ra. Gia nhân cũng không ngủ, ông vừa vào tới sân, một gã trông ngựa đã chạy ra đón.

- Có khách hay sao thế? - Ông Maćko vừa hỏi vừa xuống ngựa.

- Có cậu chủ bên Zgorzelice cùng gia nhân người Séc sang thăm ạ. - Người trông ngựa đáp.

Cuộc thăm viếng này khiến ông Maćko ngạc nhiên. Jagienka hứa sáng mai sẽ tới cùng ông lên đường ngay, vậy sao giờ này Jaśko còn tới đây? Vị hiệp sĩ già nghi là bên trang Zgorzelice có thể vừa xảy ra chuyện gì, nên ông bước vào mà lòng đầy phấp phỏng.

Trong nhà, những cành cây đẫm nhựa đang cháy sáng vui vẻ trong lò sưởi đắp đất sét đồ sộ thay cho những bếp lửa đốt giữa nhà trong các gia đình nông dân thường, trên bàn hai ngọn đuốc đang sáng rực cắm trong giá sắt. Trong ánh đuốc, ông Maćko nhận ra cậu Jaśko, chàng người Séc Hlava và một gã trai trẻ nữa, mặt hồng như táo chín.

- Cháu có khỏe không, Jaśko, chị Jagienka cháu ra sao rồi? - Vị trang chủ lớn tuổi hỏi ngay.

- Jagienka bảo cháu đến thưa với bác, - cậu bé hôn tay ông rồi nói, - rằng chị ấy nghĩ lại rồi và muốn được ở lại nhà.

- Các con phải biết sợ Chúa với chứ? Sao lại thế? Hả? Nó lại nghĩ ra chuyện gì hẳn thôi?

Cậu bé ngước đôi mắt xanh thẳm nhìn ông, cất tiếng cười.

- Sao tự nhiên cháu lại cười?

Nhưng cả chàng Séc lẫn người gia nhân thứ hai cũng phá lên cười vui vẻ.

- Bác thấy chưa, - người đóng giả cậu bé kêu lên, - ngay cả bác cũng không nhận ra, liệu còn ai nhận ra cháu được nữa?

Mãi đến lúc này ông Maćko mới nhìn kỹ hình vóc thanh tao của người ấy và thốt lên:

- Nhân danh Cha và Con! Thật là cả một hội hóa trang! Này, nhưng con bé, sao cháu lại đến đây, hả?

- Sao nữa ạ?… Ai muốn đi thì hãy sớm lên đường!

- Lẽ ra sáng sớm mai cháu mới tới kia mà?

- Sáng sớm mai đến để mọi người trông thấy ạ? Đến mai, bên Zgorzelice mọi người sẽ nghĩ rằng cháu ở lại chơi bên nhà bác, và sẽ không ai chờ cháu cho đến tận ngày kia. Bà Sieciechowa và em Jaśko thì biết, nhưng Jaśko đã thề với danh dự hiệp sĩ là đến khi mọi người lo lắng thì mới nói thật. Bác không nhận ra cháu, đúng không nào?

Đến lượt ông Maćko lại phá lên cười.

- Để bác ngắm lần nữa nào… Hey! Quả là một cậu thiếu niên duyên dáng!… Thật đặc biệt, bởi có thể trông đợi chú bé này sinh ra một bé con… Bác nói không đúng ư? Giá bác còn trẻ! Ha! Nhưng dẫu sao ta cũng phải dặn trước: cẩn thận đấy, cô gái ạ, đừng có trêu ta! Cẩn thận đấy!…

Ông chìa một ngón tay đe cô gái và cười, nhưng ánh mắt vô cùng thích thú ngắm cô, bởi trong đời ông chưa từng gặp một võ đồng nào như Jagienka. Đầu nàng choàng một mao mạng bằng tơ đỏ, người mặc áo kubrak vạt dài màu lục, chiếc quần phồng ở hai đùi, phía dưới chẽn bó chân, một ống cùng màu với mao mạng, ống kia có những sọc kẻ dọc. Với thanh đoản kiếm quý giá bên sườn, với nét mặt tươi cười và trong sáng như ánh bình minh, nom nàng thật xinh xắn, khiến không ai có thể rời mắt.

- Chúa tôi! - Ông Maćko vui vẻ thốt lên. - Đây là một tiểu thư nhỏ bé tuyệt vời, hay một đóa hoa xinh xắn?

Rồi ông quay lại nhìn gã tiểu đồng thứ hai, hỏi:

- Còn gã này sao cũng ở đây?… Chắc lại một ả nào đóng giả?

- Đó là con gái bà Sieciechowa. - Jagienka đáp. - Mình cháu đi với các bác không tiện, cháu mang theo em Anulka, có hai chị em vẫn dễ hơn, em sẽ đỡ đần cháu. Cũng chẳng ai có thể nhận ra nó là con gái.

- Vui vẻ nhỉ! Một cô còn chưa đủ, giờ lại những hai!

- Xin bác chớ phàn nàn.

- Phàn nàn trách móc gì đâu, ban ngày ai chẳng nhận ra cả cháu lẫn nó đều là đàn bà.

- Ha! Tại sao ạ?

- Bởi hai đầu gối cháu đi cứ khít vào nhau, nó cũng vậy!

- Kìa bác!… Đừng đùa cháu nữa!

- Bác tha ngay, bởi không còn tuổi, còn thằng Cztan với Wilk có tha hay không thì họa có Chúa mới hay. Cháu có biết bác từ đâu về không hả con ruồi con? Từ Brzozowa đó.

- Lạy Chúa lòng lành! Bác nói sao kia?

- Đúng thế, cha con nhà Wilk sẽ trông nom cả Bogdaniec lẫn Zgorzelice chống lại Cztan. Ha! Thách thức kẻ thù và đánh nhau với chúng là chuyện dễ, nhưng biến được kẻ thù thành kẻ canh giữ tài sản thì không mấy ai làm được.

Nói đoạn, ông Maćko thuật lại cuộc viếng thăm của ông tại trang Brzozowa và cách ông thuyết phục hai cha con, khiến cô gái ngồi nghe đầy kinh ngạc. Khi ông kể hết, Jagienka thốt lên:

- Đức Chúa Giêsu đã không tiếc khi ban cho bác óc tinh khôn, cháu nghĩ rằng mọi chuyện đều sẽ diễn ra theo đúng ý bác.

Nghe thế, ông Maćko lại gật gù cái đầu, như thể buồn phiền.

- Này con gái ơi, nếu mọi sự đều đúng như ta muốn, thì đã từ lâu con phải là cô chủ ở trang Bogdaniec này rồi!

Jagienka ngước đôi mắt xanh thẳm lên nhìn ông hồi lâu, rồi bước lại gần, hôn tay ông.

- Sao con hôn tay bác thế? - Vị hiệp sĩ lớn tuổi hỏi.

- Không ạ!… Cháu chỉ muốn chúc bác ngủ ngon, mai ta phải lên đường sớm.

Rồi nàng dẫn cô bé Sieciechówna đi, ông Maćko đưa chàng trai Séc vào góc phòng, rồi ngả mình trên những tấm da bò tót, hai người ngủ một giấc say sưa ngon lành.

Chương 42

Tuy đã được đức vua Kazimierz Vĩ Đại tái thiết từ đất bằng, sau khi bị bọn Thánh chiến triệt hạ, thiêu hủy và tàn sát vào năm 1331, nhưng thành Sieradz vẫn không được đẹp lắm, chẳng thể sánh nổi với những đô thị khác của vương quốc. Song dối với Jagienka - một thiếu nữ từ bé đến giờ chỉ biết có trang ấp Zgorzelice và thị trấn Krześnia - thì những tường thành, các tháp chuông, nhà hội đồng, nhất là tòa giáo đường đồ sộ, không chút gì giống với cái nhà thờ gỗ nhỏ xíu ở Krześnia, đã gây ấn tượng hết sức mạnh mẽ. Tính tình vui vẻ thường ngày của cô mất hẳn, đến nỗi cô không dám nói to, chỉ dám thì thầm hỏi ông Maćko về những kỳ quan khiến cô lóa mắt kia. Và khi vị hiệp sĩ lớn tuổi nói rằng so với kinh thành Kraków, Sieradz chỉ giống như một mẩu củi cháy leo lét so với vầng dương, thì cô không dám tin, bởi cô nghĩ rằng khắp thế gian không thể có một đô thị nào tuyệt vời hơn Sieradz.

Nghênh tiếp họ tại tu viện vẫn là vị cha bề trên già nua lớn tuổi, người vẫn còn nhớ trận tàn sát của bọn hiệp sĩ Thánh chiến xảy ra từ thuở ông còn thơ ấu. Trước đây, cũng đã có lần ông đón Zbyszko. Tin tức về cha tu viện trưởng thân thương khiến họ buồn rầu và bối rối. Cha ngụ tại tu viện này, nhưng hai tuần trước cha đến thăm một người bạn là đức giám mục xứ Plock. Cha vẫn ốm yếu luôn. Ban ngày, buổi sáng cha tỉnh, nhưng đến chiều lại mê sảng, cha thường nhổm dậy đòi phải mặc giáp phục cho mình, rồi thách quận công Jan xứ Racibórz quyết đấu. Đám chủng sinh theo hầu cha phải khó khăn và vất vả lắm, thậm chí còn mạo hiểm nữa, mới giữ được cha nằm yên trên giường. Hai tuần trước đây cha mới tỉnh, và mặc dù còn rất yếu, cha vẫn sai người chở cha đến thành Plock.

- Cha bảo cha không tin ai bằng đức giám mục xứ Plock. - Vị cha bề trên lớn tuổi nói. - Cha muốn được nhận Mình Thánh từ chính tay đức giám mục và được trao lại di chúc cho ngài. Chúng tôi đã cố sức ngăn cha lại, bởi cha còn yếu lắm, e là chẳng thể đi được mấy dặm. Nhưng cưỡng lại ý cha đâu dễ. Các chủng sinh đành chằng buộc chiếc xe thật kỹ rồi chở cha đi. Cầu Chúa ban cho cha được nhiều may mắn!

- Nếu chẳng may cha qua đời ở đâu đó gần thành Sieradz đây, thì chắc ngài đã nghe tin đồn. - Ông Maćko bảo.

- Hẳn chúng tôi đã phải nghe chứ, - cha bề trên nói, - chính vì chưa nghe tin gì nên tôi nghĩ là cha chưa mất, ít nhất đến tận Leczyca cha vẫn chưa trút hơi thở cuối cùng. Nhưng sau đó có xảy ra chuyện gì không thì tôi không rõ. Nếu các ngài đi theo con đường cha đã đi thì dọc đường có thể hỏi thêm tin tức.

Những tin ấy khiến ông Maćko đâm lo, ông tìm Jagienka để bàn. Cô cũng vừa được chàng trai người Séc cho biết việc cha tu viện trưởng đã ra đi.

- Làm gì bây giờ? - Ông hỏi. - Cháu định thế nào?

- Bác tới Plock đi, cháu sẽ đi cùng bác! - Cô đáp gọn.

- Đến Plock! - Sieciechówna cất giọng thanh thanh họa theo.

- Xem kìa! Nghe hai đứa bàn mới dễ chứ! Đến Plock! Cứ như chỉ cách một quãng dao ấy thôi.

- Nhưng cháu với Sieciechówna quay về sao được? Nếu không được đi tiếp cùng với bác, thì cháu biết làm gì? Bác không nghĩ là bây giờ hẳn bọn chúng nó sẽ càng điên tiết, càng căm hận hơn hay sao?

- Cha con nhà Wilk sẽ chống lại Cztan để bảo vệ cháu.

- Cháu sợ sự che chở của nhà Wilk chẳng kém sự quấy quả của nhà Cztan. Nhưng hình như bác chỉ giả vờ thế thôi, chứ thực lòng bác không phản đối.

Quả thực, ông Maćko không phản đối ý cô. Trái lại, ông muốn đưa cô cùng đi hơn là để cô phải trở lại; vì vậy, nghe cô nói, ông mỉm cười bảo:

- Không phải mặc váy, cô nàng muốn thành nhà thông thái ngay kia đấy!

- Trí thông minh trong đầu chứ có ở chỗ khác đâu ạ!

- Đường tới Plock đâu phải đường bác định đi.

- Anh người Séc bảo cháu đường ấy cũng đâu có chệch hướng đến thành Malborg, có khi lại còn gần hơn.

- Thế ra các cô đã bàn bạc với gã Séc rồi sao?

- Vâng ạ. Anh ấy bảo rằng nếu cậu chủ chẳng may bị nguy ở thành Malborg, thì ta có thể nhờ quận chúa Aleksandra của công quốc Plock giúp, bởi bà vừa là hiền muội của đức vua, vừa là người bạn thân của các hiệp sĩ Thánh chiến, rất được chúng trọng vọng.

- Lạy Chúa lòng lành! - Ông Maćko thốt lên. - Chuyện đó thì đã hẳn. Nếu được quận chúa ban cho một bức thư gửi đại thống lĩnh thì chúng ta có thể bình an đi qua vùng đất bọn Thánh chiến. Chúng mến mộ quận chúa, bởi bà cũng rất tử tế với chúng… Lời khuyên ấy tốt đấy, thằng bé Séc rõ là đứa thông minh!

- Anh ấy giỏi lắm cơ! - Sieciechówna nhiệt tình thốt ra, ngước đôi mắt xanh biếc lên nhìn mọi người.

Ông Maćko quay phắt lại nhìn cô:

- Thế còn mày, làm trò gì ở đây, hả?

Cô gái hết sức bối rối, khép vội hàng mi dài, mặt đỏ ửng như đóa hoa hồng.

Thực tình, ông Maćko hiểu rằng không còn cách nào tốt hơn là đưa hai cô gái đi tiếp, mà lòng ông cũng muốn thế, nên hôm sau, sau khi từ biệt vị cha bề trên lớn tuổi, họ bèn lên đường, tiếp tục cuộc hành trình. Do tuyết tan, nhiều nước đọng trên đường, nên họ đi vất vả hơn. Dọc đường, họ hỏi thăm tin tức cha tu viện trưởng, đã ghé nhiều điền trang và nhà thờ xứ, đến thăm cả một tửu điếm, nơi trước kia cha thường ghé lại nghỉ đêm. Lần theo vết cha chẳng mấy khó khăn, bởi cha thường bố thí rất hào phóng, hiến tiền lễ misa, tiền đúc chuông, giúp cho những xứ đạo đang suy vi, vì vậy không hiếm những người ăn mày già lang thang, các bõ già nhà chung, cả các cha chánh xứ, đều nhắc đến cha với lòng hàm ơn. Người ta coi cha như một vị thiên sứ giáng trần, ai cũng cầu cho cha được an khang, dẫu e rằng cha đã gần sự siêu thoát vĩnh hằng hơn là trở về với sức khỏe trần thế. Vì yếu mệt, cha đã phải nằm lại một số nơi đôi ba ngày. Vì thế ông Maćko tin rằng thể nào họ cũng đuổi kịp cha.

Nhưng hóa ra ông tính lầm, vì nước sông Ner và Bzura lên cao đã kìm chân họ. Chưa đến được Leczyca, họ buộc phải lưu lại suốt cả bốn ngày ở một tửu điếm tuềnh toàng, trống hoang trống huếch, mà chủ nhân đã đi sơ tán, chắc vì sợ lụt. Con đường từ tửu điếm đến thành, dù đã được lát bằng thân cây gỗ, nhưng vẫn lún ngập trong một thứ bùn lầy ghê gớm. Gã Wit, một gia nhân của ông Maćko, vốn người quê xứ này, nghe nói có một con đường mòn nào đó băng rừng có thể vượt qua được, nhưng không dám dẫn đường, vì nghe đồn những đầm lầy xứ Leczyca vốn là hang ổ của những thế lực quỷ ma hắc ám, mà đích danh là quỷ Boruta[205] ghê gớm, rất hay dụ người ta tới những vũng lầy không đáy, rồi buộc họ phải bán linh hồn cho nó để được cứu mạng. Ngay cả tửu điếm mà họ đang phải lưu lại cũng có tiếng không mấy hay ho, nên mặc dù các đoàn lữ hành thời đó thường mang theo lương thảo, không lo bị đói, nhưng ông Maćko lớn tuổi vẫn ngại phải lưu lại nơi đây.

205. Theo dân gian, đó là con quỷ canh giữ các kho báu rất lớn trong lâu đài Leczyca, thường hay xuất hiện trong vùng đầm lầy và rừng rậm quanh vùng.

Đêm đêm, họ nghe những tiếng lạt sạt trên mái quán, đôi khi lại có tiếng như ai đó gõ cửa. Jagienka và Sieciechówna ngủ ở buồng trong, ngay sát phòng lớn, nghe thấy trong đêm đen, tiếng bước chân ai đó rón rén đi lại trên mái nhà, thậm chí lần xuống dọc theo tường. Điều đó không khiến hai cô gái sợ hãi, vì ở Zgorzelice họ đã đã quen nghe chuyện đám yêu lùn, mà sinh thời ông lão Zych ra lệnh luôn phải để thức ăn cho chúng; vả lại theo quan niệm thời bấy giờ, bọn tiểu quỷ chẳng làm hại ai nếu người ta đừng bủn xỉn tiếc chúng những mẩu thức ăn thừa. Nhưng đến một đêm kia, trong lùm cây rậm rạp gần đó, chợt vang lên những tiếng rống trầm đục dữ tợn, sáng ra họ thấy có những vết móng to tướng hằn rõ trong bùn. Rất có thể đó là bò tót hay bò rừng. Nhưng gã Wit khăng khăng bảo đó chính là quỷ Boruta, con quỷ dù mang hình dáng người, thậm chí hình người quý phái, nhưng vẫn có móng guốc như chân dê, còn đôi giày mà nó thường mang để dễ lẫn lộn với loài người đã được nó tháo ra khi gặp chỗ bùn lầy, theo thói quen keo bẩn bẩm sinh của loài quỷ. Nghe gã bảo có thể lấy lòng con quỷ dữ này bằng rượu, suốt ngày ông Maćko cân nhắc xem việc quan hệ với quỷ sứ có phải mắc trọng tội chẳng, rốt cuộc ông bảo Jagienka:

- Bác định sai treo lên hàng rào một bong bóng bò chứa rượu vang hay mật ong, nếu đến đêm rượu bị uống, thì ta sẽ biết chắc rằng nó đang quanh quẩn quanh quán.

- Cầu chư vị thần linh không bị xúc phạm vì chuyện ấy, thưa bác, - cô gái nói, - chúng ta đang cần ân phước của họ mới mong cứu được anh Zbyszko.

- Bác cũng ngại thế, nhưng bác nghĩ mật ong có phải hồn của ta đâu mà lo. Bác đâu có dâng linh hồn cho ma quỷ, một bong bóng mật thì có nghĩa lý gì với chư thần thiên giới chứ!

Rồi ông hạ giọng:

- Lãnh chúa đãi lãnh chúa, dẫu là lãnh chúa xấu xa nhất đi nữa thì cũng là lẽ thường tình, mà cứ như người ta đồn, hắn cũng là lãnh chúa…

- Ai kia ạ? - Jagienka hỏi.

- Bác không muốn gọi tên loài quỷ dữ ấy.

Tối ấy, ông Maćko tự tay treo lên hàng rào một bong bóng bò to tướng mà người ta thường dùng đựng thức uống khi đi đường. Sáng hôm sau, mọi người thấy thức uống đựng bên trong đã bị cạn đến tận đáy.

Nghe kể lại chuyện ấy, chàng trai người Séc mỉm cười hơi lạ, song chẳng ai để ý. Ông Maćko mừng thầm trong bụng, hy vọng rằng sẽ không gặp phải trở ngại hay tai ương khi vượt qua vùng đất lầy thụt trước mắt.

- Chắc hắn cũng còn có chút ít lương tâm chứ, trừ phi người ta đồn không đúng! - Ông tự nhủ.

Nhưng trước hết cần tìm xem có lối nào băng rừng không đã. Có thể có, bởi những nơi được tầng rễ cây lớn nhỏ giữ chặt thì đất không nhũn ra khi trời mưa. Nhưng vừa nghe tới chuyện tìm đường, gã Wit - kẻ vốn là dân bản địa, có thể đảm nhiệm tốt nhất việc này - lại kêu lên:

- Thà giết tôi đi, thưa chủ nhân, chứ tôi chẳng dám đi đâu!

Người ta hoài công giải thích cho gã là ban ngày ban mặt, ma quỷ chẳng dám ngang ngược hoành hành. Ông Maćko định tự mình đi dò đường, nhưng rốt cuộc, Hlava - chàng gia nhân táo tợn nhưng rất được yêu mến, nhất là với các cô thiếu nữ - nổi cơn hăng máu, giắt rìu vào thắt lưng, tay lăm lăm chiếc gậy tày, lên đường.

Chàng ra đi lúc rạng sáng, người ta đoán rằng chàng sẽ trở về vào khoảng gần trưa, nhưng mãi chẳng thấy chàng đâu, họ bắt đầu lo ngại. Rồi suốt cả buổi chiều, đám gia nhân hoài công ngóng về phía khu rừng. Gã Wit chỉ phẩy tay:

- Hắn không về đâu, mà nếu có về thì cũng chỉ khổ hơn cho ta, bởi chỉ có Chúa mới hay liệu hắn có trở về với cái mõm sói và đã biến thành sói rồi chăng!

Nghe thấy thế mọi người thảy đều kinh hãi, cả ông Maćko cũng không yên. Jagienka quay về phía rừng làm dấu thánh. Còn cô bé Anulka Sieciechówna thì chốc chốc lại mò tìm vô vọng chiếc khăn trên đôi đầu gối đang mặc quần đàn ông; không tìm thấy thứ có thể đưa lên che mắt, cô bèn che mắt bằng những ngón tay, chẳng mấy chốc chúng đã ướt đẫm những những giọt lệ cứ nối nhau tràn ra.

Tuy nhiên vào lúc chạng vạng tối, khi mặt trời sắp lặn hẳn, chàng Séc trở về, nhưng không về một mình mà cùng với một kẻ giống như người, mà chàng bắt phải đi đằng trước. Mọi người hò la reo mừng ùa tới đón, nhưng họ chợt im bặt khi nhìn rõ người kia, nhỏ bé, cong queo, đen thui, đầy lông lá, khoác bộ da chó sói.

- Nhân danh Cha và Con, mày đưa thứ quỷ quái gì về thế? - Ông Maćko kinh ngạc kêu lên.

- Con biết đâu đấy, - chàng hộ vệ đáp, - thấy bảo ông ta là thợ sơn tràng lấy nhựa cây, đúng không thì con chẳng biết.

- Ôi! Chẳng phải là người, không phải đâu! - Gã Wit hét lên.

Ông Maćko quát gã im, thận trọng nhìn kỹ người đàn ông rồi đột nhiên nói lớn:

- Cầu nguyện đi! Cầu Thánh Thần đến đây với ta!…

- Sáng danh Đức Chúa Giêsu Kì-tô! - Gã đàn ông kêu lên và làm dấu thánh rất nhanh, gã thở một hơi dài nhẹ nhõm, nhìn đám đông đang vây quanh vẻ tin tưởng hơn, lặp đi lặp lại. - Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô! Cũng chẳng hay tôi rơi vào tay ai, dân Ki-tô hay quỷ dữ. Ôi, Chúa ơi!…

- Đừng sợ, ngươi đang ở với người Ki-tô giáo, những người thường nghe giảng đạo. Ngươi là ai?

- Thợ lấy nhựa, thưa ngài, dân sơn tràng. Chúng tôi có bảy người ở trong rừng với đàn bà và con trẻ.

- Có xa đây không?

- Chưa đầy mười dặm.

- Các ngươi thường đi đến thành nào?

- Chúng tôi có đường riêng đi đến Lũng Quỷ.

- Lũng Quỷ à! Ngươi cầu nguyện lần nữa đi!

- Nhân danh Cha, Con và Thánh Thần, amen!

- Được rồi. Thế giờ đường đó xe có qua được không?

- Bây giờ khắp nơi đều lầy bùn, ở đó không được như trên đường cái quan, nhưng gió thổi dưới thung lũng nên bùn cũng khô se. Đường đến Budy khó đi lắm, nhưng theo đường rừng đi từng quãng thì cũng đến được Budy.

- Một quan tiền ngươi có dẫn đường không, mà thôi, hai quan cũng được!

Người thợ kiếm nhựa thông vui vẻ chấp nhận, nhất là khi được ăn thêm nửa ổ bánh mì, vì tuy trong rừng chẳng đến nỗi đói nhưng bánh mì thì đã lâu ông ta không được ăn. Họ hẹn sáng sớm mai sẽ lên đường, vì đi ban đêm không hay. Về con quỷ Boruta, người thợ sơn tràng kể, thỉnh thoảng nó cũng “quấy động” kinh hoàng trong rừng, nhưng nó chẳng làm hại dân thường, mà còn đuổi đánh những con quỷ khác trong các bụi rậm, ganh nhau về công quốc Leczyca. Nhưng gặp nó ban đêm thì tệ lắm, nhất là khi người ta say bí tỉ. Còn ban ngày mà tỉnh táo thì chẳng có lý do gì để phải sợ.

- Sao ngươi lại sợ thế? - Ông Maćko hỏi.

- Vì vị hiệp sĩ kia bất ngờ tóm tôi mạnh đến nỗi tôi nghĩ đó không phải là người.

Jagienka bật cười vì tất cả mọi người đều cho ông thợ sơn tràng là một thứ “quỷ quái”, còn ông ta cũng nghĩ về họ như thế. Cả Anulka Sieciechówna cũng bật cười rinh rích, ông Maćko bảo:

- Cháu suýt mù mắt khóc thương Hlava, bây giờ lại cười à!

Chàng trai Séc đỏ mặt nhìn cô, thấy hàng mi cô vẫn còn ướt, bèn hỏi:

- Cô khóc vì tôi thật à?

- Ê, không có đâu! - Cô gái đáp. - Em chỉ sợ quá, thế thôi!

- Là quý tộc, phải biết xấu hổ chứ. Cô chủ chúng ta có sợ đâu nào. Ban ngày ban mặt, giữa đông người mà sợ gì chứ?

- Em không sợ cho em, mà chỉ sợ cho anh!

- Thế sao cô lại bảo không khóc vì tôi?

- Không khóc vì anh.

- Thế vì sao nào?

- Vì sợ.

- Bây giờ cô còn sợ nữa không?

- Không.

- Sao thế?

- Vì anh đã về.

Nghe thấy thế, chàng trai Séc nhìn cô đầy hàm ơn rồi mỉm cười bảo:

- Nói thế thì nói đến mai! Cô ranh lắm.

Vốn là chàng trai tinh khôn, nhanh nhẹn, Hlava hiểu rõ rằng không phải thế. Chàng cũng biết rằng càng ngày cô bé càng gắn bó với mình hơn. Bản thân chàng rất yêu mến Jagienka, nhưng như một thần dân yêu mến công chúa con vua, mến yêu với lòng thành kính và ngưỡng mộ, chẳng chút hy vọng. Trong khi đó chuyến hành trình khiến chàng gần gũi với cô bé Sieciechówna.

Khi đi, ông Maćko thường sóng đôi với Jagienka dẫn đầu, còn anh chàng đi với Anulka. Là một tráng niên vâm váp như bò tót, máu nóng cuồn cuộn dâng trào như sôi, vậy nên dọc đường khi liếc nhìn đôi mắt trong trẻo của cô, ngắm những sợi tóc màu sáng lòa xòa không chịu mắc vào mao mạng, ngắm dáng hình mảnh mai xinh đẹp, và nhất là đôi chân tròn trịa, tuyệt vời đang cưỡi con ngựa non màu đen, thì một cơn rùng mình chợt chạy xuyên suốt từ chân lên đầu chàng. Chàng không thể kiềm chế, ngày càng thường xuyên, ngày càng ham muốn nhìn ngắm tất thảy những điều tuyệt mỹ ấy, và bất giác nghĩ rằng nếu ma quỷ biến thành một tiểu đồng tuyệt vời như vậy, hẳn nó dễ dẫn chàng vào cám dỗ.

Và bởi được đi cùng một tiểu đồng ngọt như mật, lại rất biết vâng lời, nên chỉ cần một cái liếc mắt là chàng đã vui vẻ như chim sẻ trên mái nhà. Đôi khi những ý nghĩ kỳ lạ len vào tâm tư chàng Séc, và một lần khi hơi lùi lại phía sau cùng Anulka, chàng ta quay sang cô và nói:

- Cô biết không? Tôi đi với cô ở đây hệt như sói đi với cừu non ấy.

Còn cô, hàm răng trắng ánh lên cùng nụ cười chân thành, hỏi:

- Anh muốn ăn thịt tôi? Ha! Xin mời!

Chàng trai nhìn cô với ánh mắt khiến cô như bị cháy bỏng, để rồi sau đó sự im lặng bao trùm cả hai, chỉ có trái tim đập nhịp dập dồn mạnh mẽ, chàng trai vì ham muốn, cô gái vì một nỗi e lệ ngọt ngào và đắm say nào đó.

Thoạt tiên, những ham muốn trong lòng chàng trai Séc chiếm ưu thế, vượt trên cả sự chăm lo dịu dàng, và khi nói rằng chàng nhìn Anulka như một con sói nhìn cừu non, là nói thật. Mãi cho đến buổi tối hôm đó khi thấy đôi má và hàng mi đẫm lệ của cô, trái tim chàng trai mới mềm đi. Với chàng, cô gái nhân hậu, gần gũi và xiết bao chân thật, còn bản tính chàng cũng trung thực và là một hiệp sĩ, nên chàng không chỉ vượt qua ham muốn dục vọng và mềm lòng khi thấy những giọt lệ ngọt ngào kia, mà còn trở nên rụt rè và chăm lo cho cô gái nhiều hơn. Chàng đã bỏ được thói buông tuồng bất cẩn trong ăn nói ngày trước, và mặc dù vẫn hay nói đùa trong bữa tối về tính cả thẹn của cô gái, nhưng chàng đã thay đổi hẳn, phục vụ cô như giám mã của hiệp sĩ có nghĩa vụ phục vụ một tiểu thư. Còn ông Maćko, dù mải nghĩ về việc ngày mai và tiếp tục cuộc hành trình, song cũng nhận ra điều đó nhưng chỉ khen ngợi chàng về việc cải thiện thái độ, điều mà chắc là chàng trai Séc đã học được khi đi cùng Zbyszko ở cung đình Mazowsze.

Rồi quay sang Jagienka, ông nói thêm:

- Hey! Zbyszko thì biết cách cư xử ngay cả khi ở trước mặt đức vua.

Sau khi phục dịch tại bữa tối, lúc tạm biệt để nghỉ đêm, hôn tay Jagienka rồi, Hlava đã nâng cả bàn tay của Sieciechówna lên môi hôn và nói:

- Xin cô đừng sợ, ở bên tôi cô không phải sợ bất cứ điều gì, bởi tôi sẽ không để cho kẻ nào làm hại cô đâu.

Sau đó, đám đàn ông ngả mình trong chính sảnh, còn Jagienka và Anulka trong gian nhà xếp, trên một chiếc giường rộng và cũng khá chắc chắn. Nhưng không hiểu sao cả hai không thể ngủ được, đặc biệt Sieciechówna cứ chốc chốc lại trở mình trằn trọc trên tấm thảm trải giường, vì vậy một lúc lâu sau Jagienka bèn dịch sát đầu cô và bắt đầu thì thầm:

- Anulka?

- Gì cơ chị?

- À.. Chị thấy em yêu anh chàng Séc lắm rồi… Phải không?

Câu hỏi ấy không có lời đáp, vì vậy Jagienka lại thì thầm lần nữa:

- Chị hiểu mà… Kể chị nào…

Sieciechówna không trả lời, mà chỉ áp đôi môi mình vào má cô chủ rồi chốc chốc lại hôn nhẹ. Còn nàng Jagienka tội nghiệp thì những hơi thở dài lại theo nhau dâng lên, căng tràn lồng ngực thanh nữ.

- Ôi, chị hiểu, chị hiểu mà! - Cô thì thầm rất khẽ, đến nỗi tai Anulka chỉ thoảng nghe được lời cô.

Chương 43

Sau đêm mù sương, một ngày đầy gió nhẹ nhàng đến, thỉnh thoảng trời mới lóe sáng, rồi lại sầm xuống do những đám mây đang bị gió xua đuổi như những đàn thú phi nước đại trên trời. Ông Maćko lệnh cho đoàn lên đường lúc rạng đông. Người thợ kiếm nhựa cây làm nhiệm vụ dẫn đường tới Budy khẳng định rằng ngựa thì có thể đi suốt con đường, nhưng xe thì đôi chỗ phải dỡ đồ đạc xuống và chuyển tay một phần, cùng với quần áo và lương thực dự trữ. Họ phải mất nhiều thời gian và vất vả mới có thể tới nơi, nhưng những con người cương nghị và quen với gian lao muốn đương đầu sự gian khó lớn lao hơn là nghỉ ngơi biếng nhác trong cái tửu quán trống rỗng, vì vậy họ hăng hái lên đường. Ngay cả gã Wit vốn hay e sợ, nhưng được động viên và có sự hiện diện của ông thợ kiếm nhựa cây, nên cũng không còn tỏ ra sợ hãi.

Vừa ra khỏi quán trọ, họ đi vào một khu rừng cây thân cao vút, trơ trụi ít lá cành, nơi phải thật khéo léo điều khiển ngựa thì mới có thể đi quanh quéo giữa những thân cây lá kim cổ thụ mà không phải tháo xe ra. Gió khi thì ngừng lại, khi lại giật lên với sức mạnh khủng khiếp, như những đôi cánh khổng lồ đập mạnh vào các cành cây thông trần trụi, uốn cong chúng, vặn xoắn chúng, vung vẩy chúng như những cánh quạt cối xay gió, rồi bẻ gãy chúng. Rừng gập mình dưới cái hơi thở tàn bạo đó không thôi gầm gào và réo rít thậm chí trong khoảng thời gian giữa hai đợt gió, như thể giận dữ trước sự tấn công bạo liệt ấy. Thỉnh thoảng, những đám mây đen che khuất hoàn toàn ánh sáng ban ngày; mưa phùn gieo muôn hạt trộn lẫn với những bông tuyết to, khiến trời đất tối sầm, như thể đã đến buổi hoàng hôn tối mịt. Gã Wit lại mất tinh thần một lần nữa và kêu lên rằng “lũ ma ác lại điên cuồng gây cản trở”, nhưng không có ai nghe gã, thậm chí cô gái Anulka nhút nhát cũng không thèm chấp lời nói của gã, nhất là khi có chàng trai Séc sát cánh bên cạnh, cô có thể chạm bàn đạp mình vào bàn đạp của chàng, và ngắm nhìn anh chàng đang có vẻ mạnh bạo như thể dám thách đấu cả với ma quỷ.

Sau khu rừng cây cao, bắt đầu là rừng cây cành lá rậm, tiếp đó là những bụi cây rậm rạp không thể đi qua. Đến đây cần phải tháo xe ra, nhưng họ làm việc đó rất thành thạo và chỉ trong chớp mắt. Đám đầy tớ vạm vỡ chuyển trên vai của mình bánh xe, trục và mui xe, cũng như hành lý và nguồn thực phẩm. Đường xấu như vậy kéo dài chừng ba chặng ngựa, nên mãi đến gần tối họ mới tới được Budy, nơi mà đám thợ kiếm nhựa cây đón tiếp họ hậu hĩ và cam đoan rằng cứ đi theo Lũng Quỷ, hay chính xác hơn là đi dọc theo nó, là có thể đến được thị trấn. Những người này quen sống nơi rừng thẳm, hiếm khi thấy được bánh mì và bột, nhưng không hề bị đói, vì họ có sẵn lắm loại thịt, đặc biệt là cá chình hun khói, loại cá rất nhiều ở vùng đầm lầy nơi đây. Họ đãi đoàn rất hào phóng, đồng thời chìa tay háo hức đón lấy những chiếc bánh mì. Trong số họ có cả phụ nữ và trẻ em, tất cả đều đen kịt vì khói đẫm nhựa cây, và một người đàn ông già nua, hơn trăm tuổi, vẫn còn nhớ vụ các hiệp sĩ Thánh chiến tàn sát Lęczyca hồi năm 1331, phá hủy hoàn toàn thành phố. Ông Maćko, chàng trai Séc và hai cô gái, mặc dù đã nghe câu chuyện này trước đây ở Sieradz, vẫn rất chăm chú lắng nghe ông lão. Lão ngồi bên lò sưởi đang cời lửa, dường như đào bới lại những ký ức khủng khiếp thời tuổi trẻ của mình. Phải! Ở Lęczyca, cũng như ở Sieradz, bọn chúng không tha cho cả nhà thờ lẫn các vị linh mục, máu của người già, phụ nữ và trẻ em đã chảy tràn theo kiếm đao của bọn chinh phục. Bọn hiệp sĩ Thánh chiến, lại vẫn luôn là bọn hiệp sĩ ấy! Ông Maćko và Jagienka cứ nghĩ mãi về Zbyszko, người chắc đang ở trong hàm nanh chó sói, ở giữa bọn người thù nghịch, không hề biết xót thương ai, cũng chẳng tôn trọng luật lệ nào. Sieciechówna cũng suýt xỉu vì sợ, biết đâu trong cuộc đuổi theo cha tu viện trưởng chẳng may họ lại rơi vào tay bọn người ác độc đó…

Rồi cụ già bắt đầu kể về trận chiến gần Plowce[206], cuộc chiến đã chấm dứt cuộc xâm lăng của bọn hiệp sĩ Thánh chiến, ở trận đó, với một lưỡi hái sắt trong tay, ông đã làm bộ sĩ trong đội dân binh. Trong trận chiến ấy, gần như toàn bộ trai tráng của dòng họ Mưa Đá đã ngã xuống, nên ông Maćko thuộc lòng mọi chi tiết, nhưng bây giờ ông vẫn chăm chú lắng nghe cụ kể như một câu chuyện mới về vụ tàn diệt khủng khiếp bọn Đức, bọn chúng nằm như ngả rạ dưới trận cuồng phong những lưỡi kiếm của giới hiệp sĩ Ba Lan và sự hùng mạnh của đức vua Lokietek…

206. Trận Plowce diễn ra ngày 27/9/1331 giữa quân đội của vua Władysław Lokietek và các đơn vị của Giáo đoàn Thánh chiến, chấm dứt chiến dịch của quân Thánh chiến xâm chiếm Ba Lan.

- Hà! Bây giờ tôi vẫn nhớ. - Cụ già nói. - Chúng tràn tới vùng đất này, thiêu trụi cả thành quách lẫn lâu đài, giết cả bọn trẻ còn nằm nôi, nhưng rốt cuộc bọn chúng lại có cái kết cục đen kịt. Hey! Cuộc chiến ra chiến! A! Cứ nhắm mắt là tôi lại nhìn thấy quang cảnh cái chiến trường ấy…

Rồi cụ nhắm nghiền mắt lại im lặng, thi thoảng cời nhẹ than trong bếp, mãi đến khi Jagienka sốt ruột muốn nghe tiếp câu chuyện, cất tiếng hỏi:

- Rồi sao nữa ạ?

- Sao nữa à? - Cụ già lặp lại. - Tôi vẫn nhớ rõ cái cánh đồng ấy như thể bây giờ nó đang bày ra trước mắt: bên này là những bụi cây rậm rạp, còn bên phải là cánh đồng sũng nước và những ruộng lúa đã gặt Thế mà sau cuộc chiến không còn lấy một bụi cây nào nữa, không còn đất ướt, không còn lúa má, rải rác khắp mọi nơi chỉ toàn là kiếm, rìu, giáo mác, cùng những bộ giáp phục sang trọng, cái nọ chồng lên cái kia, như che phủ toàn bộ mảnh đất thiêng… Chưa bao giờ tôi thấy nhiều người chết chất chồng nhau đến thế, chưa bao giờ tôi thấy máu người chảy tràn ra nhiều đến thế…

Trái tim ông Maćko lại rộn lên bởi những hồi ức ấy, ông thốt lên:

- Phải! Lạy Đức Chúa Giêsu lòng lành! Cũng tệ hại như hỏa tai hay dịch hạch, hồi đó bọn chúng cố đánh chiếm vương quốc ta. Không chỉ Sieradz và Lęczyca, mà bọn chúng đã tàn phá nhiều thành phố khác. Rồi sao? Đất nước chúng ta vẫn sống kiên cường, sức mạnh trong ta không hề bị khuất phục. Ta đã tóm lấy cổ bọn chó Thánh chiến ấy, siết cổ chúng không buông ra và nện cho chúng gãy răng… Cứ hãy nhìn xem: đức vua Kazimierz đã tái thiết cả Sieradz lẫn Lęczyca rất đỗi tuyệt vời, hoành tráng hơn cả ngày trước, đã triệu tập họp Hội đồng Quý tộc cả vùng để thông qua các định ước theo phương cách cũ. Còn đám Thánh chiến mà cụ đã từng chém ở Plowce, cứ nằm đó mà thối rữa. Cầu Chúa sẽ cho một kết cục như thế nữa!

Nghe thấy thế, cụ ông thoạt tiên gật gù như thể tán đồng, rồi sau đó nói:

- Thực ra chúng đâu có nằm đấy để mà bị thối rữa. Sau cuộc chiến, đức vua lệnh cho bọn tôi đào những hố sâu, nông dân trong vùng cũng kéo đến đông lắm để giúp sức lo công việc, tiếng cuốc xẻng vang động đất trời. Chúng tôi đặt bọn Đức xuống hố rồi chôn cất cẩn thận, để tránh bệnh hoạn lan ra từ thây ma bọn chúng, mà rốt cuộc chúng cũng chẳng còn được nằm yên ở đấy nữa kia.

- Sao không còn ở đấy? Thế chúng bị làm sao?

- Tôi thì không thấy chuyện đó, tôi chỉ kể lại những gì mọi người nói thôi. Sau trận chiến, có một chuyện kinh khủng, kéo dài những mười hai tuần lễ liền, nhưng chỉ toàn diễn ra vào ban đêm. Ban ngày mặt trời chiếu sáng chẳng ai thấy gì, nhưng về đêm gió to đến nỗi chẳng sợi tóc nào trên đầu không bị giằng đứt. Cả một bầy quỷ sứ quay cuồng trong gió lốc, mỗi con cầm một cái chàng nạng, bay tới nơi con nào cũng xọc ngay xuống đất, xóc lên xác một hiệp sĩ Thánh chiến, rồi đem xuống địa ngục. Dân chúng ở Plowce nghe như có tiếng cả đàn chó cùng đồng thanh tru lên, họ không biết đó là tiếng bọn Đức rú lên vì sợ hãi và ân hận, hay dám quỷ sứ đang vui sướng reo cười. Chuyện ấy tiếp diễn cho đến khi cha linh mục làm lễ thánh trên các hố chôn người, đến khi sang năm mới đất đông cứng, khiến chàng nạng không xỉa được xuống đất.

Rồi cụ nín lặng, một lúc sau lại nói thêm:

- Cầu Chúa ban cho, thưa hiệp sĩ, cái kết cục như ngài nói, vì dù tôi không sống được tới ngày đó nhưng những trai tráng như hai vị đây sẽ sống đến ngày thấy những gì mắt tôi đã từng trông thấy.

Sau đó, cụ lúc thì chăm chú ngắm Jagienka, lúc lại nhìn Sieciechówna, ngạc nhiên trước vẻ mặt kiều diễm của họ, và cụ lúc lắc đầu.

- Hệt như hoa anh túc ngoài đồng. - Cụ thớt lên. - Mắt tôi chưa từng thấy người nào đẹp thế này.

Họ tiếp tục chuyện trò như thế suốt một phần đêm, sau đó ngả lưng ngủ trong nhà trên lượt rêu mềm như lông vũ, đắp những tấm da ấm áp. Và khi giấc ngủ say sưa đã giúp cho tứ chi hồi phục, ngay từ sáng sớm tinh mơ hôm sau họ lại tiếp tục lên đường. Con đường chạy dọc theo khe núi quả thực không dễ đi, nhưng cũng không quá khó, vì vậy trước khi mặt trời lặn họ đã nhìn thấy lâu đài Lęczyca. Thành phố đã được tái dựng lên từ đống tro tàn, một phần xây bằng gạch đỏ, phần bằng đá. Những bức tường cao, tháp phòng thủ, các ngôi nhà thờ còn đẹp hơn cả ở Sieradz. Gặp các giáo sĩ dòng Dominikan, họ biết tin về cha tu viện trưởng. Cha đã đến đây, bảo rằng thấy khỏe hơn, cha vui với hy vọng sẽ khỏe hẳn, rồi tiếp tục lên đường từ một vài ngày trước.

Ông Maćko không hy vọng sẽ đuổi kịp cha trên đường, mà quyết định đưa hai thiếu nữ đến tận Plock, ở đấy thể nào cũng gặp được cha, nhưng ông nóng ruột được gặp Zbyszko hơn, nên ông bối rối với một cái tin khác. Ấy là sau khi cha lên đường, mực nước các con sông đã dâng cao đến độ người ta không thể vượt qua. Thấy vị hiệp sĩ đi với một đoàn tùy tùng lớn, lại nghe ông nói là đang trên đường đến chỗ quận công Ziemowit, nên các tu sĩ dòng Dominikan đón tiếp và đối đãi họ rất tử tế, thậm chí còn tặng ông Maćko một tấm bảng bằng gỗ ô liu, trên đó ghi lời cầu nguyện bằng tiếng La-tinh lên thiên sứ Raphael, vị thánh bảo trợ cho viễn khách đường trường.

Suốt hai tuần, họ phải kéo dài cuộc lưu trú bắt buộc tại Lęczyca, trong thời gian đó một gã hộ vệ của viên chỉ huy lâu đài đã phát hiện ra rằng hai tiểu đồng của vị hiệp sĩ là nữ, và gã liền mê mệt Jagienka. Vì thế chàng trai Séc định tỷ thí với gã trên sân đất nện, nhưng hôm sau đó là phải khởi hành rồi, nên ông Maćko ngăn cản, không để cho chàng manh động.

Khi họ tiếp tục lên đường đi Plock, gió đã làm khô bớt mặt đường, và tuy vẫn còn những cơn mưa phùn, nhưng đó chỉ là mưa tiết xuân ngắn ngủi. Những hạt nước mưa rất ấm và to, bởi xuân đã về tràn ngập. Trên cánh đồng lóng lánh những dải nước gợn sóng lăn tăn, gió mang về hương đất ướt nồng nàn. Đầm phủ đầy hoa cúc dại, trong rừng loại hoa lá gan đã nở, và ríu rít tiếng chim sẻ nhỏ hót vui rộn rã giữa lá cành. Trái tim của các viễn khách trào dâng những mong ước và hy vọng mới, nhất là khi đường đi thuận lợi và sau mười sáu ngày đường họ đã đến được cổng thành Plock.

Nhưng họ đến vào ban đêm, khi cổng thành đã đóng, vì vậy phải trú nhờ nhà một người thợ dệt ở bên ngoài thành. Đi ngủ muộn, sau những nhọc nhằn và bất tiện suốt hành trình dài, các cô thiếu nữ ngủ say như chết. Ông Maćko, người mà không khó khăn nào có thể hạ gục, không muốn đánh thức họ, nên ngay khi cổng thành mở, một mình ông vào thành, tìm đến nhà thờ và nhà của đức giám mục, nơi ông nghe được tin đầu tiên là cha tu viện trưởng vừa qua đời tuần trước.

Cha đã qua đời một tuần, nhưng theo phong tục thời ấy, người ta tổ chức lễ cầu nguyện bên áo quan và chịu tang trong sáu ngày, đám tang sẽ được cử hành hôm nay, tiếp theo là mặc niệm và lễ tưởng nhớ người đã khuất.

Quá buồn phiền, ông cũng chẳng buồn ngó quanh thành phố, vả chăng ông đã biết chút ít về nó trong lần mang thư của quận chúa Aleksandra đến cho đại thống lĩnh trước kia. Ông nhanh chân quay về nhà người thợ dệt ở ngoài tường thành, dọc đường ông băn khoăn tự nhủ:

- Thế là cha đã được yên nghỉ đời đời! Chẳng thể làm được gì hơn nữa rồi, nhưng bây giờ mình biết làm gì với các cô thiếu nữ ấy đây?

Ông suy nghĩ nên để các cô gái ở lại với quận chúa Aleksandra, quận chúa Anna Danuta, hoặc có thể mang theo về trang Spychow. Bởi vì trong khi đi đường, nhiều lúc ông nghĩ là nếu Danusia có mệnh hệ gì thì không có gì ngăn trở được Jagienka gần gũi Zbyszko. Ông chắc Zbyszko sẽ còn yêu thương, tiếc nuối và than khóc Danusia khá lâu nữa, vì nàng là người chàng quý trọng nhất trần đời, nhưng ông cũng không nghi ngờ gì việc được một thanh nữ như Jagienka luôn ở bên cạnh sẽ làm nên chuyện phải thành. Ông nhớ hồi Zbyszko còn là cậu bé, mặc dù trái tim lôi kéo đến với các khu rừng già, rừng non Mazowsze, nhưng cậu vẫn thích suốt ngày quanh quẩn cạnh Jagienka. Vì tin chắc Danusia không còn sống, ông nghĩ một khi cha tu viện trưởng đã quá cố thì không nên gửi Jagienka đi đâu cả. Và vốn tham lam đất đai, ông nghĩ ngay đến tài sản mà cha để lại. Quả là cha có giận và đã tuyên bố rằng không để cho họ chút gì hết, nhưng biết đâu trước khi qua đời cha chẳng nghĩ lại? Chuyện cha viết di chúc cho Jagienka thì là chắc chắn, bởi hồi ở Zgorzelice cha vẫn hay nói điều đó; vì vậy mà qua Jagienka, Zbyszko vẫn có thể được hưởng điền sản của cha.

Cũng có lúc ông Maćko định ở lại Plock để tìm hiểu cho kỹ hai, ba câu chuyện, và lo cho xong việc này, nhưng ông lại dẹp ngay ý nghĩ ấy. “Ta ở đây lo chạy chọt mong kiếm thêm tài sản,” ông nghĩ bụng, “trong khi thằng bé cháu ta lại đang mong chờ ta đến giải cứu nó khỏi tay bọn Thánh chiến.” Quả thật chỉ còn một cách: để Jagienka lại dưới sự chăm sóc của quận chúa và cha giám mục, khẩn cầu họ bảo vệ cô không bị ai làm hại, vì cha tu viện trưởng quá cố đã mong thế. Nhưng cách ấy cũng chẳng khiến ông Maćko hài lòng. “Dù sao con bé vẫn có của hồi môn lớn, nếu được thừa kế từ cha tu viện trưởng.” Ông tự nhủ. “Nếu có một gã nào đó xứ Mazury vớ được nó, thì nói có Chúa trên trời, con bé sẽ không thể giữ nổi, vì như mồ ma ông Zych đã nói, ngay từ hồi đó nó đã như bước trên than hồng.” Và lão hiệp sĩ e sợ ý nghĩ ấy, rằng nếu thế thì cả Danusia lẫn Jagienka đều bỏ Zbyszko, mà đó là điều ông không muốn nhất trên đời. “Chúa đã định cho thằng bé cô nào cũng được, nhưng một trong hai cô gái này thì nhất định nó phải có.”

Rốt cuộc, ông cũng quyết định là trước tiên phải cứu Zbyszko đã, còn nếu phải tạm xa Jagienka, thì tốt nhất sẽ để cô lại hoặc ở trang Spychow hoặc ở chỗ quận chúa Danuta, chứ không để ở thành Plock, nơi mà trong cung có không ít những hiệp sĩ tuyệt vời và xinh trai hơn.

Trĩu nặng những nghĩ suy ấy, ông rảo bước đi nhanh về nhà người thợ dệt để báo cho Jagienka biết tin cha tu viện trưởng qua đời, nhưng ông cũng tự hứa với mình rằng sẽ không báo ngay cho cô biết điều ấy, vì sợ cái tin xấu quá bất ngờ có thể khiến cô gái bị ngất xỉu và gây hậu họa làm cô không sinh nở được sau này. Về đến nhà, thấy cả hai cô gái đã quần áo chỉnh tề, thậm chí còn trang điểm và đang vui vẻ như chim chích, ông bèn ngồi xuống chiếc ghế đẩu nhỏ, bảo đám thợ học việc của ông thợ dệt mang ra cho ông một bát bia nóng, rồi cau mặt làm ra bộ nghiêm nghị, hỏi:

- Cháu có nghe thấy tiếng chuông trong thành không? Cháu có đoán được tại sao lại kéo chuông, hôm nay có phải Chúa nhật đâu, mà các cháu ngủ quá giờ cầu kinh sáng rồi. Cháu có muốn gặp cha tu viện trưởng không?

- Cháu muốn chứ! - Jagienka nói.

- Cháu không gặp cha được đâu.

- Cha đi mất rồi sao?

- Hẳn rồi, cha đã ra đi. Thế cháu không nghe người ta kéo chuông à?

- Cha mất rồi ư? - Jagienka kêu lên.

- Cháu phải nói là yên nghỉ đời đời.

Thế là cùng với Sieciechówna, cả hai bắt đầu đọc kinh yên nghỉ đời đời, hòa theo nhịp tiếng chuông. Lệ giàn giụa trên khuôn mặt của Jagienka, bởi vì cô thực sự yêu mến cha tu viện trưởng, người mặc dù hay nóng nảy với mọi người, nhưng không bao giờ làm hại ai, đôi bàn tay ông đã làm bao điều tốt; còn cô, con gái đỡ đầu của ông, được ông yêu thương như đứa con ruột thịt. Maćko nhớ rằng cha tu viện trưởng có họ với ông và Zbyszko, nên cũng động lòng và khóc một chút, rồi khi nước mắt đã cuốn trôi một phần buồn thương, ông bèn dẫn chàng trai Séc và hai cô gái đi dự tang lễ ở nhà thờ.

Lễ tang quả là trọng thể. Đích thân giám mục Jakub xứ Kurdwanów chủ trì, có mặt tất cả các linh mục và các tu sĩ thuộc giáo phận, tất cả các chuông đều gióng lên, người ta đọc những bài điếu văn mà không ai hiểu ngoài các giáo sĩ, bởi vì nội dung được viết bằng tiếng La-tinh, sau đó các giáo sĩ và giáo dân quay về nhà giám mục để dự một bữa tiệc thịnh soạn.

Ông Maćko cũng đi dự tiệc, mang theo cả hai gia nhân, vì là họ hàng của cha tu viện trưởng vừa quá cố và là người quen của giám mục nên ông được tham dự. Đức giám mục cũng nhiệt thành tiếp đãi thân nhân của người quá cố với sự biệt nhãn, nhưng ngay sau khi chào đón, ngài nói với ông:

- Ở đây, di chúc viết rằng những khu rừng dành cho dòng họ Mưa Đá trang Bogdaniec của ông, song những gì còn lại không thuộc về tu viện hay giáo xứ, mà dành tặng cho một cô cháu gái nào đó của cha tu viện trưởng, tên là Jagienka trang Zgorzelice.

Ông Maćko, người không hề mong đợi điều đó rất vui sướng vì các khu rừng, còn giám mục không nhận thấy rằng một trong những tiểu đồng của lão hiệp sĩ, khi nghe nhắc đến tên Jagienka trang Zgorzelice, liền ngước đôi mắt phủ sương xanh như màu thỉ xa cúc nhìn lên trời và nói:

- Chúa sẽ trả ơn người, nhưng con muốn cha còn sống hơn.

Nghe vậy, ông Maćko quay lại và giận dữ quát:

- Im đi, kẻo cháu sẽ xấu hổ đấy.

Nhưng đột nhiên ông ngừng lời, đôi mắt lóe lên ngạc nhiên, rồi mặt ông chợt trở nên đầy hận thù và dữ tợn, vì cách đấy không xa, bên cạnh cái cửa nơi quận chúa Aleksandra vừa bước vào, ông chợt trông thấy thân hình gã Kuno Lichtenstein đang gập người cúi chào theo phong thái cung đình đầy trang nhã, chính là gã hiệp sĩ Thánh chiến đã suýt giết chết Zbyszko ở Kraków.

Trong đời mình, Jagienka chưa bao giờ thấy ông Maćko như thế: khuôn mặt bị nhăn choắt lại như mõm một con chó dữ tợn, răng của ông lóe sáng trắng ởn dưới bộ ria mép, nhanh như chớp ông mở bung thắt lưng và bước thẳng về phía tên Thánh chiến không đội trời chung.

Nhưng nửa chừng, ông dừng lại và bất giác đưa bàn tay to lớn lên vuốt tóc. Ông chợt nhớ ra đúng lúc rằng Lichtenstein rất có thể đang là người của triều đình Plock, hay là khách mời, hoặc một kiểu gì tương tự như tín sứ, nên nếu không hỏi điều gì mà bỗng dưng cứ nện hắn, thì chẳng khác gì Zbyszko đã làm trên đường từ Tyniec. Vì thế, sành sỏi và giàu kinh nghiệm hơn Zbyszko, ông tự kiềm chế bản thân, móc khóa thắt lưng trở lại, cố làm cho nét mặt trở nên hòa nhã hơn, ông chờ đợi. Rồi sau đó, khi quận chúa chào hỏi Lichtenstein xong, bắt đầu trò chuyện với linh mục Jakub xứ Kurdwanów, ông tiến lại gần bà và cúi chào thật thấp, nhắc bà về những chuyện đã xảy ra, và ca ngợi lòng nhân hậu của bà qua việc bà gửi cho ông bức thư trước đây.

Quân chúa chỉ nhớ mài mại khuôn mặt của ông, nhưng bà nhớ ngay đến bức thư và cả toàn bộ câu chuyện. Bà cũng được biết những gì xảy ra trong cung đình Mazowsze láng giềng, bà đã nghe chuyện ông Jurand, việc bắt cóc cô con gái của ông, cuộc hôn nhân của Zbyszko và cuộc đấu tay đôi sinh tử của chàng với Rotgier. Những chuyện đó hấp dẫn vô cùng, như những truyền thuyết hiệp sĩ, hay như khúc ca mà các ca công cung đình Đức và các ca sĩ Mazowsze thường hát. Đối với bà - không phải như đối với quận chúa Anna Danuta, phu nhân của quận công Janusz - các hiệp sĩ Thánh chiến không phải loại người đáng căm hận, nhất là vì muốn lấy lòng bà, bọn họ tỏ ra đặc biệt kính cẩn, nịnh nọt và vung ra vô số những quà tặng hào phóng. Nhưng lần này, lòng bà ngả về phía cặp đôi trẻ, bà sẵn sàng giúp đỡ họ, và bà cũng rất vui khi được có trước mặt mình một người có thể nói cho bà biết chính xác nhất diễn biến của các sự kiện.

Còn ông Maćko trước đây đã quyết bằng mọi cách phải giành được sự chăm lo và bảo trợ của quận chúa đầy thế lực, khi nhận thấy bà rất chăm chú lắng nghe, ông sẵn sàng kể cho bà số phận bi thảm của Zbyszko và Danusia, khiến bà cảm động đến suýt rơi lệ, bởi ông cảm nhận được nỗi đau khổ của cháu hơn ai khác, và đau đớn vì điều ấy với cả tâm hồn.

- Trong đời ta chưa nghe chuyện gì buồn đến thế. - Quận chúa thốt lên. - Và ta thấy nỗi đau lớn nhất chính vì chàng đã thành hôn với một thiếu nữ, cô ấy đã là vợ của chàng, vậy mà chàng chưa được biết thế nào là hạnh phúc. Mà này, ông có chắc chắn rằng chàng chưa hề biết hay chăng?

- Hey! Lạy Chúa hùng mạnh! - Ông Maćko đáp. - Làm sao nó biết được cơ chứ, nó liệt giường khi thành hôn với cô gái lúc nửa đêm, mà sáng sớm tinh mơ bọn chúng đã bắt mất cô gái rồi!

- Và ông nghĩ đó là quân Thánh chiến? Ấy thế mà nơi đây thiên hạ lại đồn chuyện một bọn cướp nào đó đã đánh lừa các hiệp sĩ Thánh chiến bằng cách trả cho họ một cô gái khác. Người ta cũng còn nói về lá thư của ông Jurand…

- Đó không phải là việc tòa án nhân thế có thể phân xử, mà phải là tòa của Chúa. Người ta nói rằng hiệp sĩ Rotgier thật vĩ đại, đã thắng những người mạnh nhất, vậy mà lại gục dưới bàn tay của một đứa trẻ.

- Ồ, đó mà là một đứa trẻ á, - quận chúa cả cười, - an toàn nhất là không cho nó lê la ra đường. Bị tổn thương - đúng! Các ngươi cảm thấy bị tổn thương là phải, nhưng trong số bốn người kia thì đã ba kẻ không còn sống nữa, còn hiệp sĩ già sống sót thì ta nghe nói cũng đã nộp mạng cho thần chết rồi.

- Thế còn Danusia? Thế còn ông Jurand? - Ông Maćko nói. - Giờ họ ở đâu? Và liệu Chúa mới biết có điều gì không hay xảy ra cho Zbyszko ở thành Malborg.

- Ta biết, nhưng các hiệp sĩ Thánh chiến không phải toàn lũ chó má như ông nghĩ đâu. Ở thành Malborg, bên cạnh đại thống lĩnh và em trai của ngài là Ulryk, một người hào hiệp, sẽ không thể có gì xấu xảy ra với cháu trai của ông đâu, trong khi anh ta chắc chắn có bức thư của quận công Janusz. Trừ khi anh ta thách đấu với hiệp sĩ nào đó và bị giết, vì ở Malborg luôn luôn đông đảo các hiệp sĩ nổi tiếng nhất từ khắp nơi trên thế giới kéo về.

- Ấy, thần không sợ gì chuyện đó. - Lão hiệp sĩ lên tiếng. - Chỉ sợ nhất nó bị giam dưới hầm, bị đánh một cách hèn mạt mà không có trong tay một mẩu sắt. Chỉ có một lần nó thua một tay lực lưỡng hơn hẳn, chính là quận công Mazowsze Henryk, người từng là giám mục ở đây và đã từng say mê quận chúa Ryngalia kiều diễm. Còn Zbyszko khi ấy vẫn chỉ hoàn toàn là một đứa trẻ. Không những thế, nó còn thề sẽ thách đấu với một kẻ đang có mặt nơi đây, kiên quyết như thể người ta thường niệm amen lúc cầu kinh, và cả thần cũng đã thề y như vậy.

Nói đoạn, ông đưa mắt chỉ Lichtenstein, kẻ đang trò chuyện với thống đốc thành Plock.

Nhưng quận chúa đã cau mày, đổi sang giọng khô khan và nghiêm khắc khi bà đang nổi cơn giận:

- Ông thề với anh ta hay không mặc ông, nhưng cần phải nhớ rằng anh ta đang là khách của chúng ta; ai muốn là khách của chúng ta thì phải tuân thủ mọi phong tục.

- Thần biết, tâu quận chúa nhân từ. - Ông Maćko nói. - Thần đã tháo đai và tiến lại chỗ hắn ta, nhưng thần đã dừng tay và nghĩ lại.

- Đó là một người đáng kể trong số những người mà đại thống lĩnh dựa vào và không hề từ chối điều gì. Chúa có thể đã an bài cho anh ta không có mặt ở thành Malborg trong thời gian cháu trai ông ở đó và người ta nói rằng Lichtenstein, mặc dù xuất thân từ dòng họ cao quý, vẫn hay chấp nhặt và thù hận. Anh ta có nhận ra ông không?

- Hẳn là không, bởi hắn ít khi thấy thần. Trên đường Tyniec thì chúng thần đều mang mũ trụ, sau đó thần chỉ có một lần gặp hắn trong vụ Zbyszko, nhưng lại vào buổi tối, và đang rất vội vàng, rồi là gặp nhau tại tòa. Thần đã thay đổi nhiều từ dạo ấy và râu ria cũng đã bạc đi nhiều. Bây giờ thần cũng thấy rằng hắn đang nhìn thần, nhưng chắc chỉ vì thấy thần trò chuyện khá lâu với quận chúa nhân từ, vì sau đó mắt hắn hoàn toàn bình thản quay sang chỗ khác. Hắn sẽ nhận ngay ra Zbyszko - nhưng khi trông thấy thần, mà có thể chưa nghe nói về lời thề của thần, có lẽ hắn sẽ còn nhiều chuyện khác để suy nghĩ.

- Còn chuyện gì khác nữa?

- Bởi vì đã thề sống mái với hắn là hiệp sĩ Zawisza xứ Garbów, Powała xứ Taczew, Marcin xứ Wrocimowice, Paszko Đạo Chích, và Lis xứ Targowisko. Mỗi người trong bọn họ, tâu lệnh bà nhân từ, có thể hạ cả mười tay hiệp sĩ như thế, chứ chưa nói họ tập trung lại! Thà hắn chưa từng sinh ra đời, còn hơn là để thanh kiếm của người nào trong số đó đặt trên đầu hắn. Nhưng thần sẽ không nhắc đến lời thề nguyện của thần, mà còn cố gắng để có được tình thân của hắn ta nữa kia.

- Sao vậy?

Mặt ông Maćko chợt trở nên ranh mãnh, hệt như một con cáo già.

- Để thần xin hắn một bức thư, giúp thần có thể yên ổn đi khắp các vùng đất có quân Thánh chiến để cứu Zbyszko nếu cần.

- Liệu việc đó có xứng với danh dự hiệp sĩ? - Quận chúa mỉm cười hỏi.

- Xứng chứ. - Ông Maćko đáp giọng chắc nịch. - Nếu ví dụ ở trong trận chiến, thần đâm hắn đằng sau lưng mà không gọi để hắn quay mặt lại thì thần mới làm điều ô nhục, còn trong thời bình, dùng mẹo để dẫn dắt dối phương như dắt chó bằng đây xích thì không khiến một hiệp sĩ đứng đắn nào phải hổ thẹn.

- Vậy ta sẽ giúp ông làm quen. - Quận chúa bảo.

Rồi bà ra hiệu cho Lichtenstein, giới thiệu hắn với ông Maćko, thầm nghĩ rằng thậm chí nếu Lichtenstein có nhận ra ông thì chắc cũng sẽ không thể xảy ra chuyện gì lớn.

Nhưng Lichtenstein không nhận ra ông, bởi trên đường Tyniec hắn chỉ thấy ông đội mũ trụ che kín mặt, và sau đó chỉ một lần nói chuyện cùng ông, nhưng lại vào buổi tối khi ông Maćko đến gặp để xin tha thứ cho lỗi của Zbyszko.

Hắn cúi đầu chào nhưng khá cao ngạo, cho đến khi nhìn thấy hai tiểu thiếu niên xinh đẹp, trang phục sang trọng, đứng sau lưng hiệp sĩ, hắn mới chợt nghĩ không phải ai cũng có những người hầu như thế, nên mặt hắn rạng ra một chút, mặc dù vẫn không thôi bĩu môi một cách kiêu căng, điều mà hắn luôn làm, nếu không phải đang tiếp xúc với một bậc trị vì.

Còn quận chúa chỉ ông Maćko và bảo:

- Ngài hiệp sĩ đây đang trên đường tới thành Malborg, chính ta đã giới thiệu ông ấy với đại thống lĩnh, nhưng khi nghe nói về các thể thức trọng thị trong Giáo đoàn, ông ấy lại muốn có được một lá thư giới thiệu của ngài.

Nói đoạn, bà liền đi đến gặp đức giám mục. Còn Lichtenstein nhìn ông Maćko chằm chằm bằng đôi mắt thép lạnh lùng của mình và hỏi:

- Nguyên do gì dắt dẫn ngài, thưa ngài, đến thăm thủ đô thánh thiện và khiêm nhường của chúng tôi?

- Chỉ với một lý do chân thành và mộ đạo. - Ông Maćko nói, ngước mắt lên nhìn. - Nếu là lý do khác, quận chúa nhân từ hẳn đã không giới thiệu tôi. Nhưng ngoài bổn phận mộ đạo, tôi cũng muốn được gặp đại thống lĩnh của các ngài, người đem lại hòa bình trên trái đất, và là vị hiệp sĩ nổi tiếng nhất thế giới.

- Ai đã được quận chúa nhân từ, nữ chúa lòng lành của chúng ta giới thiệu, người ấy sẽ không phải phàn nàn về lòng hiếu khách thiếu hào hiệp của chúng tôi. Tuy nhiên, ngài khó có thể gặp được đức đại thống lĩnh, bởi vì người đã đi Gdańsk từ tháng trước, từ đó người đi tiếp đến Królewiec[207] và xa hơn nữa tới vùng biên ải, bởi dẫu là người yêu hòa bình, người vẫn phải bảo vệ lãnh thổ của Giáo đoàn khỏi những cuộc bạo loạn của bè lũ bội phản Witold.

207. Gọi theo tên Đức là Kӧnigsberg - tức là thành phố Kaliningrad thuộc Nga ngày nay.

Nghe thấy thế, ông Maćko tỏ ra lo lắng, đến độ Lichtenstein - kẻ mà không gì có thể che giấu được cặp mắt của hắn - liền nói:

- Tôi thấy rằng ngài vừa muốn quen biết đại thống lĩnh, lại vừa muốn thực hiện lời tuyên thệ của mình.

- Tôi muốn, tôi muốn lắm! - Ông Maćko vội nói. - Vậy ra cuộc chiến với Witold giành vùng Żmudź[208] là điều chắc chắn?

208. Tên gọi lịch sử của vùng Hạ Litva, một vùng đồng bằng đồng thời cũng là vùng hành chính riêng biệt.

- Chính Witold đã khởi đầu cuộc chiến bằng cách giúp quân bạo loạn, trái với những lời thề nguyện.

Một khoảnh khắc của sự im lặng.

- Ha! Cầu Chúa ban phước cho Giáo đoàn, như các ngài đáng được hưởng! - Mãi sau ông Maćko thốt lên. - Tôi không thể được làm quen với đại thống lĩnh, song chí ít cũng được hoàn thành tâm nguyện.

Nhưng ngược với những lời vừa thốt ra, quả tình ông không biết phải bắt đầu làm gì lúc này, và với một cảm giác đau khổ lớn lao, ông thầm tự hỏi: “Ta biết tìm Zbyszko ở đâu, nơi đâu tìm được thằng bé bây giờ?”

Thật dễ thấy là nếu đại thống lĩnh đã rời thành Malborg để đi chinh chiến, thì không thể tìm thấy Zbyszko ở Malborg, và phải tìm ngay những thông tin chi tiết về chàng trai. Ông Maćko vô cùng lo lắng, nhưng vốn là người hành động mau chóng, ông quyết định là không lãng phí thời gian, ngay ngày hôm sau sẽ lên đường. Có được lá thư từ Lichtenstein, với sự hỗ trợ của quận chúa Aleksandra, người mà đại thống lĩnh tin tưởng không giới hạn, ông sẽ đi lại rất dễ dàng. Vậy nên ông nhận được chỉ dụ cho lãnh binh Brodnica và chánh quản quân y ở thành Malborg, mà để có nó ông đã phải tặng cho Lichtenstein một chiếc cốc bạc to tướng, được chạm khắc tinh vi ở Wroclaw, loại cốc mà các hiệp sĩ thường có thói quen rót đầy rượu vang rồi đặt cạnh giường vào ban đêm, để nếu mất ngủ thì họ có sẵn trong tầm tay cả thuốc ngủ lẫn niềm hoan lạc. Sự hào phóng của ông Maćko khiến chàng trai Séc hơi ngạc nhiên, vì chàng vốn hiểu rằng lão hiệp sĩ không hề vội vã trong việc vung quà tặng cho bất cứ ai, đặc biệt là dân Đức - nhưng ông nói:

- Ta làm thế vì ta đã thách đấu hắn và ta nhất quyết sẽ đấu với hắn, nghĩa là ta giết hại một người vừa phục vụ ta. Chúng ta không có thói quen đánh ân nhân…

- Nhưng tiếc cho cái cốc đẹp thế! - Chàng Séc nói với một chút tiếc nuối.

Còn ông Maćko thì bảo:

- Ta chẳng làm điều gì không suy nghĩ kỹ đâu, đừng lo! Bởi nếu Chúa Giêsu lòng lành cho ta hạ được bọn Đức, thì ta sẽ đoạt lại chiếc cốc, và cùng với nó là vô khối thứ đồ xứng đáng khác nữa kia.

Rồi sau đó cả hai người cùng với Jagienka bắt đầu bàn bạc xem nên làm gì tiếp theo. Ông Maćko thoạt nghĩ là sẽ để cô và Sieciechówna ở lại thành Plock dưới sự chăm sóc của quận chúa Aleksandra, theo chúc thư của cha tu viện trưởng để lại nơi đức giám mục. Nhưng cô gái phản đối bằng cả ý chí không khoan nhượng của mình. Đúng là sẽ dễ dàng hơn nếu đi đường không có hai cô gái, vì sẽ không cần phải tìm phòng nghỉ riêng hoặc không phải để tâm đến phong tục, sự an toàn và nhiều chuyện tương tự thế. Nhưng đâu phải họ rời Zgorzelice lên đường để chịu ngồi yên ở Plock. Di chúc đã ở chỗ giám mục thì không thể mất đi đâu, còn với họ, nếu trên đường bắt buộc phải dừng lại ở chỗ ai đó, thì tốt nhất là ở chỗ quận chúa Anna chứ không phải ở chỗ quận chúa Aleksandra, bởi nơi đó người ta ít thích bọn Thánh chiến mà yêu mến Zbyszko hơn. Ông Maćko cho rằng suy nghĩ không phải là việc của đàn bà, và thật không thích hợp khi để một cô gái “dắt mũi” như thể cô ấy thực sự có trí tuệ - nhưng ông không phản đối quyết liệt, và chẳng mấy chốc ông nhượng bộ hoàn toàn khi Jagienka kéo ông ra một bên, và bắt đầu nói với lệ tràn trong đôi mắt:

- Bác biết đấy!… Chúa đang nhìn thấy trái tim cháu, Chúa biết mỗi sáng mỗi tối, cháu đều cầu xin Người ban phúc cho Danusia, và cho cả Zbyszko! Chúa ở trên trời cao biết tất thảy! Mà cả Hlava và bác đều nói rằng cô ấy đã chết, vì khó hòng sống sót thoát khỏi tay bọn Thánh chiến - nếu như chuyện phải thế, thì cháu…

Đến đây cô ngập ngừng, nước mắt dâng tràn lăn chầm chậm xuống gò má, rồi cô thốt lên rất khẽ:

- Thì cháu muốn được ở gần anh Zbyszko…

Cảm động bởi những giọt nước mắt và những lời nói nghĩa tình kia, nhưng ông Maćko vẫn nói:

- Nếu con bé mà chết, Zbyszko quá đau buồn cũng không nhìn đến cháu đâu.

- Cháu cũng không muốn anh ấy nhìn cháu, nhưng cháu muốn được ở bên anh ấy.

- Cháu biết rõ là chính bác cũng muốn điều đó như cháu mà; nhưng vì quá đau buồn, nó dễ nổi khùng lắm…

- Cứ để anh ấy nổi khùng. - Cô nói với một nụ cười buồn. - Nhưng anh ấy sẽ không làm thế, vì anh sẽ không biết đó là cháu.

- Nó sẽ nhận ra cháu.

- Không nhận ra đâu. Tất thảy mọi người đều không nhận ra. Bác cứ nói với anh ấy rằng đó không phải là cháu, mà là Jaśko, mặt Jaśko giống hệt cháu mà. Bác cứ nói là nó đã lớn lên và thế thôi, mà anh ấy thậm chí không thể nghĩ rằng đó không phải là Jaśko…

Lão hiệp sĩ còn nói gì đó về chuyện hai đầu gối cô khi đi cứ khít vào nhau, nhưng ngay cả con trai cũng có những đứa đi khít đầu gối vào nhau, Vì vậy chuyện đó không thể là một trở ngại, đặc biệt là khi cô và Jaśko có khuôn mặt gần như giống hệt nhau, còn tóc của thằng bé thì sau lần cắt mới đây lại dài ra, nó phải cuộn tóc vào mao mạng, giống như các trang thanh niên quý tộc khác và các hiệp sĩ. Vì những lý do ấy, ông Maćko đành nhượng bộ và bắt đầu nói đến việc lên đường. Họ quyết định sẽ ra đi vào ngày hôm sau. Ông Maćko quyết định sẽ đi vào vùng đất của quân Thánh chiến, đến tận Brodnica, hỏi thêm tin tức, và nếu trái với điều Lichtenstein nói, đại thống lĩnh vẫn còn ở thành Malborg thì họ sẽ tới thành Malborg, trường hợp ngược lại họ sẽ đi theo biên giới đất Thánh chiến về hướng Spychow, dọc đường sẽ cố hỏi thăm về chàng hiệp sĩ trẻ Ba Lan và đoàn của chàng. Vị hiệp sĩ lớn tuổi còn đồ rằng tại Spychow hoặc tại lâu đài của quận công Janusz xứ Warszawa dễ tìm được tin gì đó về Zbyszko hơn là ở những nơi khác.

Và ngày hôm sau họ lên đường.

Xuân đã về hoàn toàn, các dòng sông dâng tràn nước, cả sông Skrwa và Drwęca chắn ngang đường, vì vậy mãi đến ngày thứ mười sau khi rời Plock, họ mới tới được biên giới, tới trấn Brodnica. Thị trấn rất sạch sẽ và ngăn nắp, nhưng ngay từ lúc đặt chân vào, có thể nhận ra sự cai trị hà khắc của chính quyền Đức, vì một cái giá treo cổ lớn bằng gạch được xây lên bên ngoài thành trên đường đi Gorczenice, trên giá đầy những xác người bị treo cổ, trong đó có một phụ nữ. Trên tháp canh và trên lâu đài tung bay lá cờ với một bàn tay màu đỏ trên nền màu trắng. Nhưng họ không được gặp viên lãnh binh, vì ông cùng với một bộ phận quân binh và những người dẫn đầu giới quý tộc địa phương đã đến thành Malborg. Những lời giải thích đó ông Maćko nhận được từ một hiệp sĩ Thánh chiến lớn tuổi, đã bị mù cả hai mắt, ngày trước từng là lãnh binh trấn Brodnica, rồi sau đó gắn bó với địa phương và lâu đài nơi đây, sống ở đó nốt phần còn lại của cuộc đời. Khi được một vị giáo sĩ địa phương đọc cho nghe thư của Lichtenstein, ông đã tiếp đón ông Maćko rất niềm nở, và bởi đã sống lâu với dân Ba Lan, ông ta nói tiếng Ba Lan rất thạo, khiến mọi người dễ dàng nói chuyện với ông. Sáu tuần trước, ông cũng đã tới Malborg, nơi người ta mời ông như một hiệp sĩ giàu kinh nghiệm tham dự một hội đồng quân sự, vì vậy ông biết những gì đã diễn ra ở thủ đô. Khi được hỏi về một hiệp sĩ trẻ Ba Lan, ông nói rằng ông không nhớ tên, nhưng ông đã nghe nói về một hiệp sĩ mà ông rất ngạc nhiên, vì mặc dù tuổi đời còn rất trẻ nhưng đã là một hiệp sĩ được tấn phong, hơn nữa lại chiến thắng trên đấu trường mà đại thống lĩnh tổ chức theo phong tục cho các vị khách ngoại quốc trước khi khởi hành lên đường chinh chiến. Dần dần ông nhớ lại là chàng hiệp sĩ ấy đã được vị hiệp sĩ can trường và cao quý Ulryk von Jungingen - em ruột của vị đại thống lĩnh - yêu mến, dành cho sự bảo trợ đặc biệt, trao tặng những thư thiết khoán, mà chàng thanh niên sau đó đã dùng chúng để đi về phía đông. Ông Maćko rất vui mừng với những tin tức đó và không còn nghi ngờ gì nữa, chàng hiệp sĩ trẻ ấy chính là Zbyszko. Vì thế lúc này không cần phải đến thành Malborg, bởi dù chánh quản quân y hoặc những quan chức thống lĩnh Giáo đoàn và các hiệp sĩ có thể cung cấp thêm thông tin chi tiết hơn nữa, thì họ cũng không thể chỉ ra chính xác Zbyszko đang ở đâu. Hơn nữa, bản thân ông Maćko biết rõ hơn ai hết nên tìm chàng ở đâu, bởi vì không khó để đoán được rằng khi đang ở gần thành Szczytno, nếu không tìm thấy Danusia, chàng sẽ tìm kiếm tại các lâu đài và các binh trấn[209] khác xa hơn về phía đông.

209. Nguyên văn: komturia - đơn vị hành chính trong dòng tu Thánh chiến, đứng đầu là lãnh binh.

Vì vậy, không lãng phí thêm thời gian, họ đi trên đất bọn Thánh chiến về phía đông, hướng đến thành Szczytno. Đường đi khá thuận lợi, bởi vì các thành phố và các thị trấn đông đúc được kết nối bằng những con đường cái do các hiệp sĩ Thánh chiến, hay nói đúng hơn là các thương nhân cư ngụ tại các thành phố, duy trì trong tình trạng tốt, không tệ hơn những con đường của Ba Lan, được hình thành dưới sự chăm nom của đức vua Kazimierz có tài kinh bang tế thế và cư xử rất mềm dẻo. Hơn nữa, thời tiết lại rất tuyệt vời. Đêm đầy sao, ngày trong sáng, ban chiều có những hơi gió ấm và khô ráo mang sinh lực tràn đầy lồng ngực con người. Ngũ cốc xanh mơn mởn trên đồng, những đồng cỏ phủ đầy hoa và rừng thông đã bắt đầu tỏa ngan ngát mùi nhựa thơm lừng. Suốt cả chặng đường đến Lidzbark, từ đó đến Dziatdowo và tiếp tục đến Niedzbórz, các viễn khách không hề thấy một gợn mây trên bầu trời. Đêm ở Niedzbórz mới có một trận mưa với sấm sét, lần đầu tiên họ thấy trong mùa xuân này, nhưng nó kéo dài không lâu và ngày hôm sau buổi sáng lại bừng lên, với sắc hồng, sắc vàng và trong sáng đến nỗi tất thảy vạn vật đều óng lên như khoác dải lụa mịn màng dính kim cương và ngọc trai, cả đất trời dường như đều tươi cười sung sướng vì cuộc sống tốt tươi.

Trong một buổi sáng như thế, họ ngoặt từ Niedzbórz đi Szczytno. Biên giới Mazowsze cách đó không xa và họ có thể dễ dàng chuyển hướng để quay về trang Spychow. Thậm chí cũng có lúc ông Maćko những muốn làm điều ấy, nhưng cân nhắc mọi việc, ông vẫn chọn đi thẳng đến cái tổ kinh khủng của quân Thánh chiến, nơi một phần số phận của Zbyszko đã được định đoạt một cách buồn thảm như thế. Vì vậy, ông tìm lấy một nông dân làm hướng đạo, bảo anh ta dẫn bầu đoàn tiến thẳng về phía thành Szczytno, mặc dù cũng chẳng cần hướng đạo làm gì, bởi từ Niedzbórz chỉ đi thẳng một con đường có những cột mốc dặm Đức được đánh dấu bằng đá trắng.

Người hướng đạo đi trước khoảng vài chục bước, phía sau trên lưng ngựa là ông Maćko cùng Jagienka, tiếp đó cách quãng khá xa là chàng Séc với cô nàng Sieciechówna xinh đẹp, và sau rốt là chiếc xe chở đồ có tôi tớ vũ trang bao quanh. Mới sáng sớm tinh mơ. Sắc hồng chưa biến mất khỏi phía đông của bầu trời, nhưng mặt trời đã chiếu sáng, biến những giọt sương trên lá cây ngọn cỏ thành những hạt ngọc long lanh.

- Cháu không sợ đến Szczytno sao? - Ông Maćko hỏi.

- Cháu không sợ. - Jagienka đáp. - Có Chúa che chở trên đầu, vì cháu là một đứa trẻ mồ côi.

- Bọn chúng không giữ trọn đức tin. Thực ra, đồ chó xấu xa nhất là gã Danveld, mà ông Jurand đã diệt trừ hắn cùng với Gotfryd… Gã Séc kể thế. Thứ hai sau Danveld là Rotgier, kẻ đã ngã gục dưới lưỡi rìu của Zbyszko. Còn lại lão già cũng ác độc, là kẻ đã bán mình cho quỷ… Không ai biết chắc, tuy nhiên, bác vẫn nghĩ rằng nếu Danusia bị chết thì chính là do tay lão. Người ta cũng kể rằng lão đã gặp phải chuyện gì đó, nhưng như quận chúa nói với bác hồi ở Plock, thì lão vẫn thoát được. Với lão, chúng ta sẽ có chuyện để làm ở Szczytno.

Rất tốt là ta có lá thư của Lichtenstein, bởi hình như bọn chó đẻ còn sợ lão già hơn là sợ đại thống lĩnh… Người ta đồn rằng lão ta có một cương vị quan trọng lắm và rất được tôn trọng, nhưng lại hay hằn thù. Bất kỳ lỗi lầm nào cũng không bỏ qua… Nếu không có lá thư của Lichtenstein, bác sẽ không yên lòng đến thành Szczytno.

- Lão hiệp sĩ ấy tên gì?

- Zygfryd de Lӧwe.

- Chúa sẽ cho chúng ta đủ sức đương đầu với lão.

- Chúa sẽ ban cho!

Ỏng Maćko bật cười và hồi sau cất tiếng:

- Hồi ở Plock, quận chúa có nói với bác: “Các ngươi cảm thấy bị tổn thương, cảm thấy bị đe dọa như chiên con đối với đàn sói, nhưng ở đây có tới ba con sói không còn sống nữa, vì đã bị những con chiên vô tội bóp chết” Mà nói cho đúng, quả có thế thật..

- Thế còn Danusia? Và song thân của cô?

- Bác cũng nói với quận chúa như thế. Nhưng trong tâm bác lại vui, vì hóa ra làm hại chúng ta là một điều không dễ. Chúng ta đã biết nắm chặt lấy cán và vung rìu lên! Còn như chuyện Danusia và ông Jurand, đó là sự thật. Bác cũng nghĩ giống như gã Séc rằng họ không còn trên cõi đời này, nhưng chẳng ai biết chuyện thực hư thế nào… Bác cũng xót ông Jurand lắm, bởi khi sống ông ấy đã phải chịu những nỗi đau đớn vì cô con gái, và nếu ông có qua đời, thì đó chắc phải là cái chết nặng nề.

- Khi có ai nói với cháu về bác ấy, là cháu nghĩ ngay đến cha cháu, người cũng không còn trên thế giới này. - Jagienka nói.

Khi nói thế, cô ngước đôi mắt tuyệt đẹp loáng nước mắt nhìn lên trời. Ông Maćko gật đầu nói:

- Chắc chắn ông ấy được gặp Chúa và đã ở trong ánh sáng vĩnh hằng, bởi vì có lẽ trong cả vương quốc của chúng ta, không có ai tốt hơn ông ấy…

- Ôi, không có, không có đâu! - Jagienka thở dài.

Nhưng câu chuyện bị gián đoạn bởi người nông dân hướng đạo đột ngột kìm con ngựa lai lại, sau đó quay ngoắt nó, vội vã chạy mau về phía ông Maćko và kêu lên bằng một giọng sợ hãi đến lạ lùng:

- Lạy Chúa! Ngài nhìn kìa, thưa hiệp sĩ, có ai đó từ trên đồi đi về phía chúng ta.

- Ai, ở đâu? - Maćko gọi to lên.

- Kia kìa! Tôi nghĩ hẳn là một người khổng lồ hay sao ấy…

Ông Maćko và Jagienka ghìm đôi ngựa đang phi nước kiệu, nhìn theo hướng người dẫn đường vừa chỉ, và thấy quả thực trên sườn đồi, cách đấy khoảng già nửa chặng ngựa, có một người cao to hơn bình thường.

- Hắn nói phải, gã này cũng cao to đấy. - Ông Maćko lẩm bẩm.

Rồi ông cau mày, đột nhiên nhổ toẹt sang một bên và nói:

- Chó thật chứ!

- Sao bác lại chửi thề thế ạ? - Jagienka hỏi.

- Bởi bác nhớ lại, trong một sáng sớm y hệt thế này, khi cùng Zbyszko đang trên đường từ Tyniec đi đến Kraków, bác cũng trông thấy một người cao to như khổng lồ thế này. Hồi đó người ta nói rằng đó là Walgier Tuấn Tú. Ha! Hóa ra đó lại là ông chủ xứ Taczew, nhưng rồi chẳng mang lại điều gì tốt đẹp cả. Chó má thật!

- Đấy không phải một hiệp sĩ, vì ông ta đang đi bộ. - Jagienka nói, cố căng mắt nhìn. - Cháu còn thấy rằng ông ta không có vũ khí gì, mà tay trái đang cầm gậy…

- Và tay quờ quạng trước mặt, như thể đang là ban đêm. - Ông Maćko nói thêm.

- Ông ấy đi chậm lắm. Chắc rồi! Ông ấy mù hay sao?

- Mù là chắc, mù rồi! Chắc như đinh!

Họ giục ngựa và một lúc sau họ dừng lại trước mặt ông lão, người đang rất chậm chạp lần từ trên đồi xuống, khua gậy trước mặt dò đường.

Đó là một ông già thực sự rất cao lớn, mặc dù nhìn ở gần họ không còn cảm giác ông là người khổng lồ nữa. Họ cũng thử để thấy rằng ông bị mù hoàn toàn. Thay cho đôi mắt chỉ còn là hai hốc đỏ. Ông lão cũng bị mất bàn tay phải, ngay tại đó ông buộc một cái nút làm bằng giẻ bẩn. Mái tóc trắng xõa xuống vai, và bộ râu của ông dài đến thắt lưng.

- Người đàn ông nghèo khổ này không có trẻ dẫn đường, không cả chó, và ông tự mò mẫm tìm đường. - Jagienka lên tiếng. - Lạy Chúa, chúng ta không thể bỏ mặc ông ấy không giúp đỡ. Không biết ông ấy có hiểu được không, nhưng cháu sẽ nói chuyện với ông ấy bằng tiếng của quê ta.

Rồi cô lanh lẹ nhảy xuống ngựa, đứng ngay trước ông lão, bắt đầu tìm tiền trong bao da ở thắt lưng.

Ông lão nghe tiếng vó ngựa và tiếng trò chuyện, liền giơ cây gậy ra trước mặt, ngẩng đầu lên, như người mù thường hay làm.

- Ngợi ca Chúa Giêsu Ki-tô! - Cô gái nói. - Ông có hiểu không, cháu nói với ông bằng tiếng của người Ki-tô giáo đấy?

Ông lão nghe giọng nói trẻ trung, ngọt ngào của cô thì run lên, trên khuôn mặt ông như chợt có một tia sáng kỳ lạ lướt qua, dường như ông cảm động và tiếc nuối, cụp mi xuống để che hốc mắt trống rỗng, và đột nhiên, ông ném cây gậy, quỳ xuống trước mặt cô, hai cánh tay vươn thẳng lên trời.

- Hãy đứng dậy, cháu sẽ giúp ông mà. Ông làm sao thế? - Jagienka ngạc nhiên hỏi.

Nhưng ông lão không nói được gì, chỉ có hai giọt nước mắt lán dài trên gò má, miệng ông bật ra chỉ có tiếng rên:

- Aa! Aa!

- Lạy Chúa lòng lành! Ông không nói được hay sao?

- Aa! Aa!

Vừa kêu lên thế, ông vừa giơ tay lên, đầu tiên làm dấu thánh, sau đó đưa tay trái dọc theo khóe miệng. Jagienka không hiểu gì, đưa mắt nhìn ông Maćko, ông nói:

- Có lẽ ông ấy muốn ra hiệu cho cháu là lưỡi ông ấy đã bị người ta cắt mất.

- Họ cắt mất lưỡi của ông phải không? - Cô gái hỏi.

- A! A! A! A! - Ông già vừa lặp đi lặp lại nhiều lần vừa gật đầu.

Rồi ông chỉ ngón tay vào mắt, sau đó duỗi cánh tay phải không còn bàn tay, còn tay trái thực hiện một động tác giống như cắt.

Bây giờ thì cả hai người đều hiểu.

- Ai đã làm chuyện ấy với ông? - Jagienka hỏi.

Ông lão lại làm dấu thánh giá mấy lần trong không khí.

- Bọn Thánh chiến! - Ông Maćko kêu lên.

Ông lão gục đầu xuống ngực ra dấu hiệu xác nhận.

Im lặng bao trùm hồi lâu, ông Maćko và Jagienka nhìn nhau lo lắng, bởi họ đang có một bằng chứng sống ngay trước mắt về sự nhẫn tâm và sự vô độ của những biện pháp trừng phạt, dấu hiệu để phân biệt các hiệp sĩ của Giáo đoàn Thánh chiến với những giáo đoàn khác.

- Chúng tàn ác quá! - Mãi sau, ông Maćko lên tiếng. - Chúng đã trừng phạt ông quá nặng nề, và chỉ có Chúa biết có đáng hay không. Chúng ta sẽ không hỏi rõ được điều đó. Nhưng làm sao biết được ta sẽ phải đưa ông ấy đến nơi nào, bởi vì ông chắc là cư dân vùng này. Ông hiểu tiếng của ta, vậy dân ở đây cũng giống như dân ở Mazowsze.

- Ông có hiểu những gì chúng cháu nói không? - Jagienka hỏi.

Ông lão khẳng định bằng cách gật đầu.

- Ông là người ở đây ư?

- Không. - Ông lão đáp bằng cách ra hiệu.

- Hay có lẽ ông từ Mazowsze?

- Phải.

- Ở chỗ quận công Janusz?

- Phải.

- Thế ông đã làm gì ở chỗ bọn Thánh chiến?

Ông lão không thể trả lời, nhưng khuôn mặt ông lập tức hiện lên một nỗi đau đớn vô hạn, khiến trái tim giàu thương cảm của Jagienka rung động bởi nỗi đồng cảm lớn lao, thậm chí ngay cả ông Maćko, người mà ngỡ không gì có thể khiến cho bị xúc động, cũng phải thốt lên:

- Chắc chắn là bọn chúng đã làm hại ông ta, đồ chó má, có lẽ chẳng phải do lỗi của ông ta đâu.

Còn Jagienka nhét vào tay người đàn ông khốn khổ mấy đồng tiền lẻ.

- Ông nghe này, - cô nói, - chúng cháu sẽ không bỏ mặc ông đâu. Ông sẽ đi cùng chúng cháu đến Mazowsze, và đến mỗi làng chúng cháu sẽ hỏi đây có phải làng ông hay không. Có lẽ chúng ta sẽ có cách gì đó nói chuyện nhiều hơn với nhau. Bây giờ ông hãy đứng lên đi, vì chúng cháu đâu phải là bậc thánh.

Nhưng ông lão không đứng dậy, mà còn cúi khom người xuống và ôm lấy chân cô gái, như thể để đáp lại sự chăm sóc và để tạ ơn; nhưng hình như ông ngạc nhiên, thậm chí vẻ mặt ông còn thể hiện sự hẫng hụt. Có lẽ đó là vì nghe tiếng nói, ông đã tin rằng ông đang đứng trước một cô gái, trong khi tay ông lại chạm phải một đôi giày da ống cao mà các hiệp sĩ và giám mã thường dùng khi đi đường.

Còn cô gái bảo:

- Vậy nhé. Các xe chở hàng của chúng cháu tới đây rồi, ông sẽ nghỉ ngơi một chút và ăn uống. Nhưng sẽ không đi Mazowsze ngay, vì trước đó chúng ta cần phải đến thành Szczytno đã.

Nghe thấy thế, ông già đứng phắt dậy. Mặt ông biểu lộ sự kinh hoảng và thảng thốt. Ông đang rộng hai tay, như thể muốn chắn đường, còn miệng ông thốt ra những thanh âm hoang dã, như thể chứa đầy kinh hãi.

- Ông làm sao thế? - Jagienka kinh hãi thốt lên.

Nhưng chàng Séc, cùng với Sieciechówna vừa đi tới, chăm chăm nhìn ông già một hồi lâu, rồi đột ngột quay sang ông Maćko với vẻ mặt thất sắc và giọng nói lạ lùng:

- Lạy Chúa tôi! Cho phép con, thưa ngài, được nói chuyện với ông ta, bởi vì có thể ngài không biết đó là ai đâu!

Rồi không cần được cho phép, chàng nhảy phắt lại bên ông lão, đặt cả hai tay lên vai ông và hỏi ngay:

- Bác đã đến thành Szczytno à?

Như thể bị giật mình bởi giọng nói của chàng, ông lão bình tĩnh lại và gật đầu.

- Bác đi tìm con ở đó phải không?…

Một tiếng rên trầm dục là lời đáp duy nhất cho câu hỏi.

Chàng Hlava hơi tái mặt, đôi mắt tinh khôn nhìn kỹ nét mặt của ông già lần nữa, rồi sau đó chàng nói chậm rãi nhưng chắc nịch:

- Đây chính là hiệp sĩ Jurand trang Spychow!

- Ông Jurand! - Ông Maćko kêu lên.

Đúng lúc ấy, ông Jurand loạng choạng và ngất đi. Những đau khổ đã phải trải qua, thiếu lương thực, những nhọc nhằn đường trường đã quật ngã ông. Đã là ngày thứ mười trôi qua, kể từ khi ông mò mẫm ra đi, lang thang tìm đường bằng cây gậy khua trước mặt, trong cái đói và nỗi nghi ngại không biết chắc mình đang đi về đâu. Ông không thể hỏi đường, ban ngày ông định hướng bằng hơi ấm của ánh nắng mặt trời, ban đêm ông nằm co quắp trong các hào rãnh ven đường. Những khi tình cờ đi ngang qua làng mạc, qua các tụ điểm dân cư, hoặc gặp những người đi ngược chiều, ông dùng tay và giọng nói ú ớ để xin bố thí, nhưng hiếm khi ông gặp được một bàn tay thương xót trợ giúp, vì mọi người đều nghĩ ông là một tên tội phạm đã bị nhận sự trừng phạt của pháp luật và công lý. Hai ngày nay chỉ cầm hơi bằng vỏ cây và lá, ông đã nghĩ rằng sẽ không bao giờ tới được Mazowsze - vậy mà đột nhiên bao quanh ông là những trái tim nhân hậu của đồng bào và những tiếng nói quen thuộc, một trong số đó khiến ông nhớ đến giọng nói ngọt ngào của đứa con gái - và sau rốt người ta còn gọi đúng tên ông nữa, thì cảm xúc trào dâng quá mức, trái tim ông bị bóp chặt trong lồng ngực, những ý nghĩ của ông quay cuồng như một cơn xoáy lốc trong đầu, và ông sẽ ngã dập mặt xuống bụi đường, nếu đôi tay mạnh mẽ của chàng Séc không đỡ kịp.

Ông Maćko nhảy phắt xuống ngựa, cùng chàng Séc ôm lấy ông Jurand, khiêng tới chỗ tạm nghỉ, sau đó đặt ông nằm trên chiếc xe trải cỏ khô. Ở đó Jagienka và Sieciechówna giúp ông hồi tỉnh, cho ông ăn và uống rượu vang. Thấy ông không giữ được cốc, Jagienka tự tay cho ông uống. Sau đó ông chìm vào một giấc ngủ say như chết, không thể cưỡng lại, và ba ngày sau mới tỉnh giấc.

Những người còn lại đã lập tức bàn bạc với nhau.

- Nói ngắn gọn, - Jagienka nói, - bây giờ ta không đến Szczytno nữa, mà là về Spychow để đưa ông ấy về nơi an toàn, giao cho những người thân để họ lo chăm sóc và chạy chữa.

- Xem kìa, sao cháu lại bàn thế! - Ông Maćko nói. - Phải đưa ông ấy về Spychow, nhưng không nhất thiết tất cả chúng ta phải đi, chỉ cần một xe là đủ.

- Cháu nghĩ không nên thế, vì qua ông ấy ta có thể biết được rất nhiều điều về Zbyszko và về Danusia.

- Nhưng làm thế nào để hỏi chuyện ông ấy, khi ông ấy không có lưỡi?

- Thế ai, nếu không phải chính ông ấy, đã cho ta biết ông ấy bị cắt mất lưỡi? Cháu thấy không cần phải nói một lời, chúng ta vẫn biết được mọi điều cần biết, chỉ cần quen với cử động của đầu và tay ông! Thí dụ bác hỏi ông ấy Zbyszko đã từ Malborg trở về Szczytno chưa, thì ông ấy chỉ cần gật đầu hay lắc là đủ. Và tương tự về những chuyện khác.

- Đúng thế! - Chàng Séc kêu lên.

- Bác không phản đối, đúng là thế, - ông Maćko nói, - bác cũng nghĩ như cháu, có điều cái đầu bác phải cân nhắc trước rồi mới tới cái mồm nói.

Nói đoạn, ông ra lệnh cho cả đoàn quay về hướng biên giới Mazowsze. Dọc đường đi, Jagienka chốc chốc lại đến gần cái xe nơi ông Jurand nằm, sợ nhỡ ông qua đời trong khi đang ngủ.

- Chính bác cũng không nhận ra ông ấy, - ông Maćko bảo, - nhưng cũng không có gì là lạ. Ông ấy vốn to khỏe như bò tót! Ở Mazowsze người ta hay nói rằng chỉ một mình ông là có thể giao đấu cùng hiệp sĩ Zawisza - thế mà bây giờ trông như bộ xương khô.

- Có tin dồn, - chàng Séc nói, - rằng bọn chúng đã đày đọa ngài ấy trong bao đau khổ, nhưng một số người vẫn không muốn tin là các tín đồ Ki-tô mà lại đối xử như thế với một vị hiệp sĩ đeo đai, người đã xem Thánh Jerzy là vị thánh bảo trợ.

- Chúa đã ban cho Zbyszko trả thù giúp ông ấy phần nào. Không, nhưng hãy trông, chúng ta và chúng nó khác biệt nhau biết chừng nào. Đúng thế! Trong bốn thằng chó má, thì ba đã gục ngã - nhưng là gục ngã trong trận chiến và không có một cái lưỡi nào bị cắt, cũng không có đôi mắt nào bị móc.

- Chúa sẽ trừng phạt bọn chúng. - Jagienka thốt lên.

Nhưng ông Maćko quay sang chàng trai Séc:

- Thế sao ngươi lại nhận ra ông ấy?

- Con cũng không nhận ra ngài ấy ngay, mặc dù con là người gặp ngài ấy sau cùng, trong số chúng ta đây. Nhưng có điều gì đó cứ băn khoăn trong đầu con, và càng nhìn kỹ ngài ấy, con lại càng băn khoăn nhiều hơn… Hà! Không có râu và tóc bạc cũng không, ngài ấy từng là một lãnh chúa hùng mạnh, làm sao có thể nhận ra trong hình hài một ông lão khốn khổ thế này! Nhưng khi cô chủ nói là sẽ đi Szczytno, và ngài ấy bắt đầu ú ớ hú lên, thì mắt con mới nhận ra.

Ông Maćko ngẫm nghĩ.

- Chắc phải mang ngài ấy từ trang Spychow đến chỗ quận công, người không thể dung thứ cho lối hành xử tệ hại thế với một người khả kính như ngài Jurand.

- Chúng sẽ chối, thưa ngài. Chúng lừa, bắt cóc con gái của ngài ấy nhưng lại chối bỏ việc đó, còn đối với trang chủ Spychow thì chúng lại khẳng định rằng ngài ấy bị mất cả lưỡi, cả tay, cả mắt trong cuộc chiến.

- Đúng vậy. - Õng Maćko nói. - Bọn chúng cũng đã có lúc bắt cóc cả quận công. Người không thể đánh nhau với bọn chúng, vì không đủ sức, trừ phi đức vua giúp đỡ. Mọi người cứ bàn tán mãi về một cuộc đại chiến, thế mà ở đây, một cuộc tiểu chiến cũng chưa thấy.

- Có cuộc chiến với đại quận công Witold.

- Ngợi ca Đức Chúa, đại quận công không coi bọn chúng ra gì… Hey! Đại quận công Witold là chúa công của ta! Xảo trá với ngài cũng không xong, bởi vì ngài còn xảo quyệt hơn tất thảy bọn chúng gộp lại. Nhiều khi bọn chó đẻ dồn ép ngài đến mức như thể đã đặt được kiếm lên đầu ngài, nhưng ngài lại như một con rắn trườn thoát đi và ngay lập tức quay lại cắn chúng… Hãy coi chừng khi ngươi bị đánh, nhưng hãy cẩn thận nhiều hơn khi ngươi được vuốt ve.

- Ngài đối xử như vậy với tất cả mọi người ư?

- Không, chỉ với bọn hiệp sĩ Thánh chiến thôi. Với những người khác, ngài là một đại quận công tốt bụng và hào phóng!

Đến đây, ông Maćko lại im lặng ngẫm nghĩ, như thể để hồi tưởng lại tốt hơn về đại quận công Witold.

- Ngài là một người khác hẳn so với các quận công chốn này. - Cuối cùng ông thốt lên. - Zbyszko nên tìm đến với ngài, vì đi theo ngài và nhờ ngài thì có thể làm được nhiều việc chống lại bọn hiệp sĩ Thánh chiến.

Sau một lúc, ông nói thêm:

- Biết đâu có khi ta gặp được cả hai vị chúa công, bởi ở đó có thể trả thù đích đáng nhất.

Sau đó họ lại trò chuyện về ông Jurand, về số phận bất hạnh của ông và những nỗi đớn đau không kể xiết mà các hiệp sĩ Thánh chiến đã gây cho ông, đầu tiên là vô cớ sát hại người vợ yêu quý của ông, rồi sau đó báo thù trả cho báo thù, họ lại bắt cóc con gái ông, và tra tấn chính ông bằng những hình phạt quá độc ác mà ngay cả bọn Tatar cũng không thể nghĩ ra. Ông Maćko và chàng Séc nghiến răng khi nghĩ rằng ngay cả việc phóng thích ông cũng là một sự tàn ác có tính toán nữa. Người hiệp sĩ lớn tuổi thầm tự hứa với lòng mình rằng ông sẽ cố gắng để tìm hiểu thật rõ mọi chuyện, và sau đó sẽ thanh toán những kẻ liên quan.

Họ cứ trò chuyện và suy ngẫm như thế trên đường đi đến Spychow. Sau một ngày đẹp trời là một đêm yên tĩnh đầy sao, nên họ không dừng lại nghỉ đêm, chỉ đừng cho ngựa ăn thật no ba lần, rồi băng qua biên giới ngay trong đêm ấy và được một người hướng đạo thuê dẫn đường, sáng tinh mơ họ đã bắt đầu đặt chân lên đất Spychow. Hẳn là ông Tolima duy trì mọi thứ dưới bàn tay sắt, vì họ chỉ vừa bước chân vào rừng, đã có ngay hai tráng niên có vũ trang chặn đường, tuy nhiên khi không thấy có binh lính, chỉ là một đoàn người không mấy đông, liền để đoàn đi không cần hỏi han, lại còn dẫn họ vượt qua những đầm lầy và hồ nước, mà những ai không rành địa thế vùng này thì không thể lần ra nổi.

Đón khách ở trong tòa thành nhỏ là cụ Tolima và cha Kaleb. Tin ông chủ được những người nhân đức đưa trở về loan ra nhanh như chớp khắp trang trại. Và đến khi nhìn thấy hình hài người vừa thoát khỏi tay của bọn hiệp sĩ Thánh chiến thì họ bùng lên một cơn bão những lời nguyền rủa và cơn thịnh nộ, giả sử còn một thằng Thánh chiến nào nấp dưới đất Spychow, thì không sức mạnh nào có thể cứu hắn thoát một cái chết khủng khiếp.

Những người đầy tớ chăn ngựa thì muốn ngồi ngay lên lưng ngựa, nhảy tới biên giới, tóm lấy một bọn Đức nào đó và ném thủ cấp của chúng dưới chân ông chủ, nhưng ông Maćko kìm họ lại, ông biết rằng bọn Đức thì ngự sau thành cao hào sâu, còn dân quê thì chỉ có bầu máu nóng, vì sống dưới chính quyền hà khắc và bạo lực ngoại bang. Nhưng những tiếng ồn ào huyên náo, những tiếng la hét hay tiếng kẽo kẹt của cần kéo nước giếng cũng không thể đánh thức ông Jurand, người được chuyển từ chiếc xe trên một tấm da gấu, đặt nằm trên giường trong phòng ông. Cha Kaleb, người bạn từ những ngày xưa, người gần gũi yêu thương ông như thể anh em ruột thịt, ngồi lại bên ông, bắt đầu nguyện cầu xin đấng cứu rỗi thế giới trả lại cho ông Jurand bất hạnh cả mắt, cả lưỡi và cả bàn tay.

Mệt mỏi vì hành trình, sau khi dùng bữa sáng, các vị viễn khách cũng đi nghỉ. Mãi đến quá trưa, ông Maćko mới thức dậy và liền sai người hầu gọi lão Tolima đến gặp.

Đã biết từ chàng Séc rằng trước khi lên đường, ông Jurand ra lệnh tất cả mọi người phải tuân lệnh Zbyszko và đã nói với linh mục giao toàn bộ tài sản ở Spychow cho chàng, ông bèn nói với cụ Tolima bằng giọng bề trên:

- Ta là thúc phụ của cậu chủ, trước khi nó quay về, ta sẽ là chủ nơi đây.

Cụ Tolima cúi mái đầu màu bạc tựa như đầu sói, và đưa tay khum khum lên che vành tai, hỏi lại:

- Thưa, phải chăng ngài chính là hiệp sĩ cao quý trang Bogdaniec?

- Phải. - Ông Maćko đáp. - Sao ông biết ta?

- Bởi cậu chủ trẻ Zbyszko đã chờ đợi ngài ở đây và đã hỏi về ngài.

Nghe thấy thế, ông Maćko liền bật ngay dậy, và quên mất vị thế bề trên của mình, ông kêu lên:

- Zbyszko ở Spychow?

- Cậu chủ đã ở đây, thưa ngài; cậu chủ ra đi hai ngày trước.

- Lạy Chúa tôi! Nó từ đâu về đây và lại đi đâu?

- Cậu chủ đến từ thành Malborg, dọc đường cậu đã ghé Szczytno, còn đi đâu thì cậu chủ không nói.

- Nó không nói à?

- Có lẽ cậu chủ nói với linh mục Kaleb…

- Hey! Lạy Đức Chúa hùng mạnh! Thế là ta lại nhỡ mất nó! - Ông Maćko đập tay vào đùi, thốt lên.

Lão Tolima lại đưa tay lên che quanh vành tai kia:

- Ngài nói gì cơ, thưa ngài?

- Cha Kaleb đâu rồi?

- Bên giường ông chủ ạ.

- Ông gọi cha tới đây! Mà không… Ta sẽ đi tìm cha.

- Để tôi mời cha! - Cụ già nói.

Và lão bước ra. Nhưng trước khi lão mời được linh mục đến, thì Jagienka đã bước vào.

- Vào đây ngay! Cháu biết gì không! Hai ngày trước Zbyszko đã ở đây.

Mặt cô gái chợt biến đổi tức thì, đôi chân mặc chiếc quần kẻ sọc bó khít run run cả lên.

- Đã ở đây rồi đi mất ư? - Cô hỏi, tim đập dồn. - Đi đâu ạ?

- Hai ngày trước, còn đi đâu thì có thể linh mục biết.

- Ta phải đuổi theo anh ấy ngay! - Cô nói kiên quyết.

Lát sau, linh mục Kaleb bước vào, nghĩ rằng ông Maćko cho gọi để hỏi về ông Jurand, nên chưa cần hỏi, cha đã nói ngay:

- Ông ấy vẫn đang ngủ.

- Tôi nghe nói rằng Zbyszko đã ở đây? - Ông Maćko kêu lên.

- Vâng. Hai ngày trước, cậu ấy ra đi.

- Đi đâu?

- Tôi không biết.. Cậu ấy đi tìm… Cậu ấy đi đến vùng biên giới Żmudź, nơi đang có chiến tranh.

- Lạy Chúa lòng lành! Cha kể hết những gì cha biết về nó đi!

- Tôi chỉ biết những gì đã nghe từ cậu chủ. Cậu ấy đã ở Malborg, nơi cậu ấy nhận được sự bảo trợ rất hùng mạnh từ em trai đại thống lĩnh, hiệp sĩ số một của quân Thánh chiến. Lệnh của ông ta cho phép Zbyszko được tự do tìm kiếm ở mọi thành quách.

- Tìm ông Jurand và Danusia?

- Phải, tìm Danusia, nhưng không tìm ông Jurand, vì người ta bảo với cậu chủ rằng ông ấy đã chết.

- Cha kể từ đầu xem nào.

- Khoan đã, cho tôi thở và tỉnh táo lại chút đã, vì tôi vừa trở về từ một thế giới khác.

- Sao lại từ một thế giới khác?

- Từ cái thế giới không thể đi ngựa tới, mà tới được bằng nguyện cầu… và ở dưới chân Chúa Ki-tô, nơi tôi cầu Chúa thương xót cho ông Jurand.

- Cha cầu xin phép thần thông à? Cha có được quyền năng ấy không? - Ông Maćko thích thú hỏi.

- Quyền năng tôi không có, nhưng Đấng Cứu Rỗi thì có, nên nếu muốn, Người sẽ trả lại cho ông Jurand cả mắt, cả lưỡi và tay…

- Nếu Người muốn, Người có thể làm mọi điều, - ông Maćko nói, - nhưng có phải cha cầu xin chuyện thường tình đâu.

Cha Kaleb không đáp lại điều gì, có thể cha không nghe được hết, vì đôi mắt cha dường như vô thức, hẳn là cha đã để toàn tâm trong việc cầu nguyện.

Lúc này, che mặt bằng cả hai bàn tay, cha ngồi im lặng suốt một hồi lâu. Cuối cùng cha chợt rùng mình, đưa tay dụi cả hai mắt, rồi nói:

- Bây giờ ngài hỏi đi.

- Bằng cách nào Zbyszko được lòng lãnh binh Sambia?

- Thực sự ông ta không còn là lãnh binh Sambia…

- Thôi bỏ qua chuyện đó… Cha hiểu cho đúng những gì tôi hỏi, và nói hết cho tôi những gì cha biết.

- Cậu chủ được lòng Ulryk trong giải đấu. Hiệp sĩ Ulryk rất mê thích thi đấu trong các đấu trường, ông ta đã đấu với Zbyszko; vì có rất đông các hiệp sĩ khách đến ở thành Malborg, nên đại thống lĩnh đã tổ chức một cuộc thi đấu. Ulryk bị đứt đai buộc yên ngựa và Zbyszko có thể dễ dàng đánh ông ta ngã ngựa, nhưng khi nhìn thấy thế, cậu chủ đã phóng phập cây giáo gỗ xuống đất và đỡ lấy địch thủ vẫn đang lảo đảo.

- Hey! Cháu thấy chưa! - Ông Maćko kêu lên, quay sang Jagienka. - Vì thế Ulryk yêu mến nó phải không?

- Ông ta yêu mến cậu chủ vì thế. Cũng vì yêu mến cậu, ông ta không còn muốn đấu bằng giáo cùn hay giáo sắc với cậu chủ nữa. Cậu chủ Zbyszko cũng nói với ông ta nỗi đau khổ của mình, ông ta cũng là người trọng danh dự hiệp sĩ, nên nổi giận đùng đùng cả với anh trai mình, là đại thống lĩnh, và liền đưa cậu Zbyszko đi kêu kiện. Chúa sẽ ban cho ông ta ơn cứu độ, vì trong bọn Thánh chiến không nhiều người chuộng công bằng như thế. Cậu Zbyszko còn nói với tôi rằng hiệp sĩ de Lorche cũng giúp cậu rất nhiều, bởi hiệp sĩ được họ tôn trọng vì dòng họ danh tiếng và sự giàu có, đã làm chứng cho cậu Zbyszko về tất cả sự việc.

- Thế việc khiếu kiện và làm chứng đó rồi ra sao?

- Đại thống lĩnh đã nghiêm khắc ra lệnh cho chỉ huy thành Szczytno phải gửi ngay tất cả các tù binh và tù nhân đang có trong thành Szczytno đến Malborg, nhưng không tìm thấy ngài Jurand. Về ngài Jurand, viên chỉ huy trả lời rằng ngài đã chết vì những thương tích và được chôn cất tại nhà thờ. Ông ta đã gửi đến hết các tù nhân khác, trong số đó có một cô gái dở người, nhưng không có Danusia của chúng ta.

- Tôi đã biết qua giám mã Hlava, - ông Maćko nói, - rằng Rotgier, kẻ mà Zbyszko giết chết, đã nói ở cung đình quận công Janusz về một cô gái dở người. Hắn nói rằng người ta tưởng đó là Jurandówna, khi quận chúa trả lời rằng mọi người đã quen và đã biết rõ Jurandówna không phải là dở điên dở dại, thì hắn nói: “Quận chúa nói đúng, nhưng tôi nghĩ rằng bọn quỷ ma đã khiến cô ấy bị biến đổi.,, - Viên chỉ huy cũng viết như thế cho đại thống lĩnh, bảo rằng cô gái ấy không phải ở trong tù, mà đang được họ chăm sóc, vì họ vừa giải thoát cô khỏi tay một bọn cướp, bọn ấy thề rằng đó chính là tiểu thư Jurandówna đã bị biến đổi.

- Và đại thống lĩnh tin ư?

- Bản thân ngài cũng không biết là nên tin hay không tin, nhưng Ulryk còn tức giận hơn, buộc anh trai phải phái một sứ quan của Giáo đoàn đi cùng Zbyszko đến thành Szczytno, và ông đã chuẩn y. Đến Szczytno, họ không gặp lão lãnh binh của quân Thánh chiến ở đó, vì lão đang đi đến các thành phía đông để đánh nhau với Witold, nhưng viên sứ quan đã lệnh cho phó lãnh binh phải mở tất cả các kho chứa và hầm ngầm. Rồi họ tìm và tìm mãi nhưng chẳng được gì. Họ cũng bắt người ra để hỏi cung. Một kẻ đã bảo với cậu Zbyszko rằng hỏi cha tuyên úy có thể tìm ra khối chuyện, bởi vì ông có thể hiểu được cả tay đao phủ câm. Nhưng tay đao phủ thì đi theo lão lãnh binh, còn cha tuyên úy lại đang đi đến Królewiec dự một đại hội giáo sĩ gì đó… Họ thường hay đi đến đó và gửi các khiếu nại về bọn Thánh chiến lên Đức Thánh Cha, bởi vì các linh mục nghèo khó sống dưới ách bọn Thánh chiến…

- Tôi thấy lạ là họ không tìm thấy ông Jurand! - Ông Maćko nhận xét.

- Bởi lão lãnh binh đã thả ông từ trước đó. Thả ông đi còn tàn ác hơn là chặt đầu ông. Chúng nó muốn ông phải chịu đau khổ bao nhiêu nữa trước khi được chết, hơn nữa là những đau khổ mà một người ở tình trạng như ông phải chịu. Mù, câm và không còn bàn tay phải - chúng nó phải biết sợ Đức Chúa chứ!… Không thể tìm được đường về nhà, cũng không thể xin ăn dọc đường… Chúng chắc rằng ông ấy sẽ chết nơi bụi bờ vì đói khát, hoặc chết đuối chết chìm trong ao rãnh nào đó… Ông ấy còn lại gì? Không còn gì cả, chỉ còn nhớ mình là ai, và biết mình đang phải chịu nghèo đói. Mà điều đó còn đau đớn hơn mọi đớn đau… Có thể ông ấy đã ở đâu đó trong nhà thờ hay đang ngồi lê lết dọc đường, còn Zbyszko cưỡi ngựa đi qua mà không nhận ra. Có thể ông ấy nghe thấy tiếng Zbyszko, nhưng không cất tiếng gọi được… Hey! Tôi không thể không rơi lệ!… Chúa đã ban cho phép mầu kỳ diệu là các ngài đã gặp được ông ấy, nên vì vậy tôi mới nghĩ rằng Người sẽ còn cho nhiều hơn thế, dù đôi môi không xứng đáng và đầy tội lỗi của tôi có cầu khẩn Người hay không.

- Thế Zbyszko còn nói gì nữa? Nó đi đâu? - Ông Maćko hỏi.

- Cậu chủ bảo thế này: “Tôi biết là Danusia đã ở thành Szczytno, nhưng không biết bọn chúng bắt cóc, giết hại, hay đã mang nàng đi mất rồi. Lão de Lӧwe đã làm ra việc này; rồi chắc Chúa cũng sẽ giúp, tôi sẽ không ngừng nghỉ cho đến khi tìm được nàng.”

- Nó nói thế à? Thế thì chắc nó sẽ đi về các vùng phía đông, nhưng bây giờ ở đó lại đang có chiến tranh.

- Cậu chủ biết đang chiến tranh, vì thế cậu mới đến với đại quận công Witold. Cậu bảo rằng đại quận công sẽ khởi sự chống lại bọn Thánh chiến sớm hơn đức vua ta.

- Đến với đại quận công Witold! - Ông Maćko bật dậy hét lên.

Rồi ông quay sang Jagienka:

- Cháu thấy không, nó nghĩ sáng suốt thế chứ! Bác nói có đúng không? Bác đã báo trước là thể nào chúng ta cũng phải đi đến với đại quận công Witold mà…

- Cậu chủ Zbyszko hy vọng, - cha Kaleb nói tiếp, - là đại quận công Witold sẽ tấn công đất Phổ và lấy lại được các thành trì phía đó.

- Nếu cho ngài thời gian, thì ngài sẽ không bỏ cuộc. - Ông Maćko nói. - Nào! Sáng danh Chúa, ít nhất chúng ta đã biết phải tìm Zbyszko nơi nào.

- Thế thì chúng ta lên đường ngay thôi! - Jagienka nói.

- Im mồm! - Ông Maćko quát lên. - Kẻ thuộc hạ không được lên tiếng khi đang nghị bàn.

Nói thế, ông nhìn cô ngụ ý, như thể nhắc nhở rằng cô đang đóng vai một người hầu, cô nhớ ra và liền im lặng.

Song ông Maćko lại suy nghĩ hồi lâu và nói:

- Bây giờ ta sẽ tìm thấy Zbyszko, vì chắc không nơi nào khác, nó phải ở bên cạnh đại quận công Witold, nhưng ta phải biết liệu nó muốn đi khắp thế gian để tìm thứ gì khác ngoài mấy cái đầu của các gã hiệp sĩ Thánh chiến mà nó đã thề?

- Làm sao để biết? - Cha Kaleb hỏi.

- Nếu linh mục thành Szczytno đã quay về sau khi họp hội đồng giám mục, tôi muốn gặp ông ấy. - Ông Maćko đáp. - Tôi có lá thư của Lichtenstein nên có thể an toàn đến thành Szczytno.

- Đó không phải là hội đồng giám mục mà chỉ là cuộc họp các giáo sĩ thôi, - cha Kaleb cho biết, - và cha tuyên úy đã phải quay về từ lâu rồi.

- Thế thì tốt. Còn lại cứ để tôi lo… Tôi sẽ mang theo Hlava, hai thuộc hạ với mấy con ngựa chiến - và lên đường.

- Và sau đó đến với Zbyszko? - Jagienka hỏi.

- Và sau đó đến với Zbyszko, nhưng trong lúc ấy, cháu sẽ ở lại đây và chờ đến khi bác từ thành Szczytno quay về. Bác nghĩ nhiều nhất là ba hoặc bốn ngày thôi. Xương bác vẫn chắc lắm, mà vất vả thì đâu phải chuyện mới. Nhưng trước hết, cha Kaleb hãy viết cho một bức thư gửi cha tuyên úy thành Szczytno đã. Ông ta sẽ dễ tin tôi hơn nếu tôi đưa cho ông ta thư của cha, bởi các linh mục luôn tin tưởng lẫn nhau.

- Mọi người nói toàn điều tốt về linh mục ấy. - Cha Kaleb cho biết - Và nếu có ai biết được điều gì, thì chỉ có cha thôi.

Gần tối, lá thư đã sẵn sàng, và hôm sau, trước khi mặt trời lên, ông Maćko đã không có mặt ở trang Spychow nữa.

Chương 44

Ông Jurand thức dậy sau một giấc ngủ dài, khi cha Kaleb đang có mặt; ông quên mất những gì đã xảy đến với mình, ông không biết mình đang ở đâu, ông bắt đầu sờ lần giường và bức tường liền với chiếc giường. Cha Kaleb vội ôm lấy vai ông và bật khóc vì mừng rỡ, cất tiếng:

- Tôi đây! Người đang ở trang Spychow! Jurand! Chúa đã thử thách người… Nhưng người đã về với người của mình rồi… Những người khả kính đã chở người về… Jurand! Người anh em của tôi!…

Cha ôm ghì ông vào ngực mình, hôn lên vầng trán, lên đôi mắt trống rỗng, rồi lại ghì chặt ông vào ngực, và lại hôn ông; còn ông, thoạt tiên dường như bị choáng, như không hiểu gì hết, nhưng sau đó bắt đầu đưa tay trái lên trán, lên đầu, như thể để xua đi và rũ sạch những đám mây nặng nề của cơn mê cùng sự thảng thốt.

- Người có nghe thấy và hiểu tôi nói gì không? - Cha Kaleb hỏi.

Ông Jurand gật đầu, ra hiệu là nghe thấy, rồi với tay lấy cây thánh giá bằng bạc mà ông đã giành được từ một hiệp sĩ can trường người Đức, nhấc nó ra khỏi tường, áp lên môi, áp vào ngực của mình và rồi đưa cho cha Kaleb.

Cha bèn nói:

- Tôi hiểu người, người anh em! Chúa đã cứu người, đưa người thoát khỏi mảnh đất nô lệ, vì vậy Chúa cũng có thể trả lại cho người tất thảy những gì người đã mất.

Ông Jurand chỉ tay lên trời, ra dấu là tất cả mọi thứ chỉ nơi đó mới có thể mang trả lại cho ông, rồi lệ giàn giụa một lần nữa trong đôi mắt trống rỗng, và nỗi đau đớn khôn cùng hiện ra trên khuôn mặt đầy mệt mỏi của ông.

Cha Kaleb trông thấy cử động và nỗi đau ấy, hiểu rằng Danusia đã chết, nên cha bèn quỳ xuống cạnh giường và cầu nguyện:

- Lạy Chúa, xin cho tiểu thư được yên nghỉ đời đời, cầu cho ánh sáng vĩnh hằng chiếu rọi, cầu cho con Chúa được mãi mãi bình yên, amen.

Nghe thấy thế, người mù nhổm dậy và ngồi xuống giường, lắc đầu quầy quậy và xua tay rối rít như thể phản đối, muốn cha Kaleb ngừng lại, nhưng họ không hiểu ý nhau, bởi vì đúng lúc ấy, ông cụ Tolima bước vào, theo sau là cả dân chúng trong điền trang, những quản nông, các điền chủ giàu có và lớn tuổi của Spychow, các lâm dân và ngư dân, vì tin tức ông chủ trở về đã lan truyền ra khắp vùng Spychow. Họ ôm lấy đầu gối ông, hôn tay ông và òa lên khóc nức nở khi nhìn thấy một ông già tàn phế, không còn chút gì giống hiệp sĩ Jurand uy dũng ngày xưa, người tiêu diệt bọn Thánh chiến, người chiến thắng trong tất cả mọi trận đấu. Nhưng một số người - cụ thể là những người đã từng cùng ông tham gia chinh chiến - đùng đùng nổi giận, mặt tái đi và trở nên sắt đá. Lát sau họ cụm lại thành từng nhóm, thì thầm, huých vào tay nhau, chen lên gần ông, và cuối cùng một trong những cựu chiến binh của ông, đồng thời là thợ rèn của trang Spychow, tên là Sukharz, bước lại gần ông Jurand, ôm ghì chân ông mà nói:

- Ngay khi người ta đưa ngài về đây, thưa ông chủ, chúng con chỉ muốn tiến ngay đến thành Szczytno, nhưng ngài hiệp sĩ đã đưa ông chủ về ngăn chúng con đi. Còn người, thưa ông chủ, bây giờ hãy cho phép chúng con, bởi hận thù này khiến chúng con không kìm nổi nữa. Hãy để như những ngày trước. Bọn chó không thể làm nhục chúng ta, không bao giờ có thể… Chúng con sẽ đánh bọn chúng theo lệnh của ngài, chúng con sẽ lên đường ngay bây giờ, dưới sự lãnh đạo của ông Tolima hoặc không. Chúng con phải chiếm bằng được thành Szczytno và sẽ bắt thứ máu chó của chúng phải tuôn chảy - Chúa sẽ giúp chúng con!

- Chúa sẽ giúp chúng con! - Giọng mấy chục người nhắc lại.

- Đến thành Szczytno!

- Chúng ta đòi máu!

Và ngọn lửa cháy bừng lên trong những trái tim nóng nảy của dân Mazury. Những vầng trán nhăn lại, những cặp mắt long lên, đây đó nghe tiếng nghiến răng. Nhưng lát sau, những tiếng ồn ào và tiếng nghiến răng im dần, mọi con mắt đều chăm chú nhìn vào ông Jurand.

Gò má ông đỏ dần lên, như bắt đầu sục sôi trong ông là sự quyết liệt ngày trước, máu chinh chiến ngày trước. Ông đứng dậy và bắt đầu đưa một bàn tay mò tìm trên tường. Mọi người nghĩ hẳn ông đang tìm thanh kiếm, nhưng những ngón tay ông sờ đúng vào cây thập tự mà cha Kaleb đã treo ở chỗ cũ.

Ông lại lấy nó ra khỏi tường lần thứ hai, và mặt ông tái lại; ông quay sang phía mọi người, ngước lên trời đôi hố mắt rỗng và giơ cây thánh giá ra trước mặt.

Im lặng bao trùm. Ngoài sân, trời đã xế chiều. Qua các cửa sổ đang mở, vọng vào nhà tiếng hót của các loài chim, chúng đang sửa soạn chui vào ngủ trong các tổ ở dưới mái hiên của tường thành và trên những cây đoạn trồng trong sân. Ráng đỏ rực cuối cùng của mặt trời chiếu vào nhà, vào cây thập tự đang được giơ cao và mái tóc bạc trắng của ông Jurand.

Thợ rèn Sukharz nhìn ông Jurand, nhìn quanh những đồng đội của mình, rồi nhìn ông Jurand lần nữa, cuối cùng anh từ giã và nhón chân đi ra khỏi phòng. Đằng sau anh, những người khác cũng lặng lẽ bước ra theo, rồi dừng lại trong sân và bắt đầu thì thầm với nhau:

- Thế rồi sao?

- Ta sẽ không lên đường hay sao?

- Ông chủ không cho phép!

- Ông chủ đã để quyền trừng phạt vào tay Chúa. Rõ là tâm hồn ông đã thay đổi.

Và quả đúng thế.

Trong buồng ông Jurand chỉ còn lại cha Kaleb, cụ Tolima, cùng với họ là Jagienka và Sieciechówna, trước đó khi nhìn thấy rất nhiều người có vũ trang đi qua sân, các cô cũng đã đến xem sẽ xảy ra chuyện gì.

Jagienka, táo bạo và tự tin hơn Sieciechówna, bước lại gần ông Jurand.

- Cầu Chúa giúp bác, thưa hiệp sĩ Jurand! - Cô nói. - Chúng cháu là những người đã đưa bác từ đất Phổ về đây.

Còn ông, mặt ông rạng ra khi nghe một giọng nói trẻ trung. Hẳn là ông cũng đã nhớ lại chính xác hơn mọi điều xảy ra trên đường Szczytno, vì ông ra dấu cảm ơn, gật đầu nhiều lần và đặt tay lên trái tim mình. Cô gái bắt đầu kể cho ông nghe rằng họ đã gặp ông ra sao và chàng trai người Séc Hlava - hộ vệ của hiệp sĩ Zbyszko - đã nhận ra ông thế nào, và làm cách nào rốt cuộc họ đã đưa được ông về Spychow. Cô cũng nói về mình, và rằng cô cùng với một người bạn, đang mang thanh kiếm, lá chắn và mũ trụ cho hiệp sĩ Maćko trang Bogdaniec, chú của Zbyszko, người đã rời Bogdaniec để đi tìm cháu, và bây giờ đang đi đến thành Szczytno, ba hoặc bốn ngày nữa sẽ lại trở về Spychow.

Nghe đến tên Szczytno, ông Jurand không bị sốc như lần trước lúc dọc đường, nhưng mặt ông biểu hiện vẻ vô cùng lo lắng. Tuy nhiên, Jagienka bảo đảm với ông rằng hiệp sĩ Maćko vừa tinh khôn vừa can trường, không ai có thể đánh lừa được ông đâu, hơn nữa, ông lại có lá thư của Lichtenstein, có thể đi khắp nơi một cách an toàn. Những lời đó đã khiến ông bình tĩnh hơn nhiều; và rõ ràng ông muốn hỏi rất nhiều điều nữa, nhưng không thể nên ông bứt rứt trong tâm. Nhận ra điều ấy, cô thiếu nữ thông minh bèn nói:

- Nếu chúng cháu được nói chuyện với bác thường xuyên hơn, thể nào chúng cháu cũng nói hết được tất cả mọi chuyện.

Nghe thấy thế, ông lại mỉm cười và đưa tay ra, mò mẫm đặt lên đầu cô, để yên hồi lâu, như thể chúc phúc cho cô.

Thực tình ông rất biết ơn cô, bên cạnh đó sự trẻ trung và giọng nói dễ thương như tiếng chim hót của cô khiến tim ông rất vui thích.

Kể từ đó những khi không cầu nguyện - điều mà ông dành gần hết cả ngày để thực hiện - hoặc không bị chìm trong giấc ngủ, ông đều tìm kiếm cô; nếu không tìm được, ông lại thấy nhớ giọng nói của cô và bằng mọi cách cố gắng để ra hiệu cho linh mục Kaleb cùng cụ Tolima rằng ông muốn có được chàng gia nhân dễ thương nọ ở bên ông.

Còn cô đến vì trái tim nhân hậu của cô chân thành thương cảm cho ông, ngoài ra ở bên cạnh ông, thời gian trôi qua nhanh hơn khi chờ đợi ông Maćko, người đã ở lại thành Szczytno lâu một cách kỳ lạ.

Lẽ ra ông đã phải quay lại trong vòng ba ngày, thế mà ngày thứ tư, rồi thứ năm đã trôi qua. Đến chiều ngày thứ sáu, cô gái quá sốt ruột, đã phải nhờ cụ Tolima phái người đi thăm dò, thì bất ngờ từ phía trạm gác trên cây sồi đã có tín hiệu báo rằng một đoàn người cưỡi ngựa đang tiến đến gần Spychow.

Lát sau, tiếng vó ngựa đã vang trên cầu dẫn và chàng hộ vệ Hlava phi ngựa vào sân cùng với một gia nhân mang thư tín. Jagienka, trước đó đã từ buồng trên xuống và chờ sẵn trong sân, nhảy phắt về phía chàng trước khi chàng xuống ngựa.

- Ông Maćko đâu? - Cô hỏi với trái tim đập dồn vì nỗi sợ hãi.

- Ông đến chỗ đại quận công Witold, và bảo cô ở lại đây. - Chàng hộ vệ đáp.

Chương 45

Được biết rằng mình phải ở lại Spychow theo lệnh ông Maćko, thoạt tiên Jagienka không nói được lời nào vì ngạc nhiên, buồn tủi và giận dữ, cô chỉ mở to đôi mắt nhìn chàng trai Séc, người đã đoán ra là mình vừa mang cho cô một tin rất khó chịu, liền nói:

- Tôi cũng muốn kể cho cô chủ nghe những gì chúng tôi đã được biết ở thành Szczytno, vì có vô khối tin mới rất quan trọng.

- Về Zbyszko ư?

- Không, đó là tin về Szczytno - cô chủ biết đấy…

- Ta hiểu! Cứ để gia nhân tháo ngựa, còn ngươi đi cùng ta.

Và sau khi ra lệnh cho gia nhân, cô dẫn chàng Séc lên gác.

- Sao ông Maćko lại bỏ ta ở đây? Sao ta phải ngồi lại Spychow và sao ông ấy để ngươi trở về? - Cô hỏi một hơi.

- Tôi trở về, - Hlava đáp, - vì hiệp sĩ Maćko lệnh cho tôi. Tôi muốn đi đánh nhau, nhưng lệnh là lệnh. Hiệp sĩ Maćko bảo tôi thế này: “Ngươi quay trở lại, chăm lo cho cô chủ Zgorzelice và đợi tin ta. Có thể ngươi sẽ phải hộ tống cô chủ về Zgorzelice nếu cần, vì cô chủ không thể về đó một mình.”

- Lạy Chúa tôi! Đã xảy ra chuyện gì? Có tìm thấy cô con gái ông Jurand không? Có phải ông Maćko không gặp Zbyszko, mà chỉ đi tìm Danusia? Ngươi đã gặp cô ấy chưa? Đã nói chuyện với cô ấy? Sao ngươi không đưa cô ấy cùng về, bây giờ cô ấy đâu?

Chàng Séc nghe xong một thác câu hỏi dồn dập liền quỳ xuống trước cô và nói:

- Xin cô chủ nhân từ chớ nổi giận vì tôi không thể trả lời mọi thứ ngay một lúc, nhưng tôi xin trả lời từng câu hỏi một, nếu không có trở ngại gì.

- Được! Có tìm thấy cô ấy không?

- Không ạ, nhưng cũng có một tin chắc chắn là cô ấy đã từng ở Szczytno, và chắc bọn chúng đã mang cô ấy đi đâu đó về các thành phía đông.

- Thế tại sao chúng ta phải ngồi ở Spychow?

- Ôi, giá thử tìm được… thì như cô chủ thấy đấy… Bởi thật ra, cũng chẳng để làm gì…

Jagienka nín lặng, nhưng hai má cô đỏ lựng lên.

Còn chàng Séc nói:

- Tôi đã nghĩ và vẫn nghĩ rằng chẳng thể cứu cô ấy sống sót thoát khỏi móng vuốt của lũ chó đẻ ấy, nhưng mọi việc đều trong tay Chúa. Cho phép tôi được kể từ đầu. Chúng tôi đã đến Szczytno. Hiệp sĩ Maćko chìa lá thư của Lichtenstein cho viên phó thành, hắn là một người trẻ tuổi mang gươm của Kuno, hắn liền hôn lên con dấu ngay trước mắt chúng tôi, rồi tiếp chúng tôi rất ân cần mà không nghi ngờ gì cả. Giá có đông người ở gần đấy thì hẳn có thể chiếm cả thành, vì hắn rất tin chúng tôi… Việc gặp linh mục thì không có trở ngại gì, chúng tôi đã nói chuyện suốt cả hai đêm - và được biết những điều kỳ lạ mà linh mục nghe từ gã đao phủ.

- Nhưng tay đao phủ câm kia mà.

- Hắn câm thật, nhưng biết cách ra hiệu để nói với linh mục mọi điều, và linh mục hiểu như thể nghe hắn nói bằng lời. Đó thật là điều kỳ lạ, chắc hẳn nhờ vào bàn tay của Chúa. Chính tay đao phủ ấy đã chặt tay ông Jurand, xẻo lưỡi và móc mắt của ông. Hắn là vậy, khi xử đàn ông thì hắn không hề run tay trước bất kỳ nhục hình nào, và nếu được lệnh nhổ từng cái răng - hắn cũng sẽ làm. Nhưng hắn không thể động tay đến một cô gái nào, dù có phải chịu hình phạt gì chăng nữa. Hắn như vậy vì lý do là ngày trước chính hắn cũng có một cô con gái duy nhất mà hắn yêu thương vô cùng, nhưng cô ấy đã bị bọn Thánh chiến…

Đến đây, Hlava nghẹn lời, không biết nói sao nữa, thấy thế, Jagienka nói:

- Sao ngươi lại nói chuyện con gái tay đao phủ với ta?

- Bởi việc đó có liên quan. - Chàng Séc nói. - Khi hiệp sĩ trẻ tuổi của chúng ta phanh thây tên hiệp sĩ Rotgier, thì viên lãnh binh già Zygfryd suýt nữa hóa điên. Trong thành Szczytno người ta đồn rằng Rotgier chính là con trai của lão, và cha linh mục cũng đã xác nhận rằng không có người cha nào yêu con trai mình hơn thế. Chính lòng hận thù đã khiến lão bán linh hồn cho quỷ dữ, chính mắt tay đao phủ đã nhìn thấy! Lão đã trò chuyện với người chết hệt như tôi đang trò chuyện cùng cô chủ, còn cái thây ma trong quan tài lúc thì cười với lão, lúc thì nghiến răng, lúc thì liếm môi bằng chiếc lưỡi đen kịt khi lão thề sẽ lấy đầu cậu chủ Zbyszko dâng cho hắn. Nhưng lúc ấy không thể bắt được cậu chủ, nên lão ra lệnh trừng trị ông Jurand, rồi bỏ cả lưỡi lẫn bàn tay ông Jurand vào quan tài Rotgier, và hắn bắt đầu cắn xé ăn tươi nuốt sống…

- Nghe khủng khiếp quá. Nhân danh Cha, Con và Thánh Thần, amen! - Jagienka thốt lên.

Rồi cô nhổm dậy, cho thêm củi vào lò sưởi, vì trời đã tối mịt.

- Chứ sao nữa! - Hlava kể tiếp. - Tôi không biết đến tòa phán quyết cuối cùng sẽ xử thế nào, bởi vì thứ gì của ông Jurand thì phải trả lại cho ông Jurand. Nhưng đó không phải là lý trí con người. Tay đao phủ đã nhìn thấy hết mọi thứ. Khi ma quỷ đã say mùi thịt người, lão lãnh binh già bèn mang con gái ông Jurand đến cho hắn, vì hình như hắn đã thì thầm với lão rằng hắn thèm uống máu của trẻ vô tội… Nhưng tay đao phủ, như tôi đã nói, có thể làm bất cứ điều gì ngoài làm hại một cô thiếu nữ, nên hắn bèn nấp ở cầu thang… Linh mục nói rằng tay đao phủ là kẻ dở điên dở dại và thật sự là dã thú, nhưng vẫn hiểu điều ấy - và nếu cần thiết thì không kẻ nào tinh ranh bằng hắn. Hắn bèn ngồi trên cầu thang và chờ đến khi viên lãnh binh đi tới. Nghe thấy tiếng thở của tay đao phủ, và nhìn thấy đôi mắt sáng lấp loáng, viên lãnh binh sợ, bởi tưởng rằng đó là ma quỷ. Còn hắn thì nện cho lão ta một quả đấm vào gáy! Hắn nghĩ rằng cú đấm xuyên đến tận tủy của lão, và không có dấu vết gì, nhưng hắn không giết chết lão. Viên lãnh binh chỉ bị ngất và ngã bệnh vì quá sợ hãi, đến khi hồi phục, lão sợ không dám động đến Jurandówna nữa.

- Nhưng lão đã chuyển cô ấy đi.

- Lão đã chuyển cô ấy đi, cùng với cô là cả tay đao phủ. Lão không biết ràng hắn đã bảo vệ Jurandówna, chỉ nghĩ rằng một thế lực không thể hiểu nổi nào đó, xấu hay tốt, đã làm việc ấy. Lão cũng không muốn để tay đao phủ ở lại thành Szczytno. Lão sợ hắn ta là nhân chứng hay sao… Hắn câm thật, nhưng nếu có tòa án thì có thể nhờ linh mục nói ra những gì hắn biết.. Vì vậy, rốt cuộc linh mục nói với hiệp sĩ Maćko như sau: “Lãnh binh Zygfryd không giết cô Jurandówna bởi vì sợ, và nếu lão có lệnh cho người nào khác, thì chừng nào Diederich còn sống, hắn ta sẽ không bỏ rơi cô ấy; hơn nữa hắn đã một lần bảo vệ cô ấy.”

- Linh mục có biết bọn chúng đưa cô ấy đến nơi nào không?

- Ông không biết thật rõ, nhưng ông có nghe bọn kia nói gì đó về Ragneta[210], một lâu đài không xa Litva, ở biên giới Żmudź.

210. Ngày nay là vùng Nieman ở gần Kaliningrad. Năm 1289, Giáo đoàn Thánh chiến đã xây thành tại đó.

- Thế bác Maćko bảo sao?

- Sau khi nghe chuyện, ngày hôm sau hiệp sĩ Maćko bảo tôi: “Nếu vậy, ta vẫn có thể tìm thấy Zbyszko, mà ta thì cần phải gặp nó nhanh nhất có thể, để bọn Thánh chiến không dùng Jurandówna dụ tóm nó như ông Jurand. Bọn chúng sẽ bảo nó là sẽ thả con bé nếu tự nó đến gặp, thế là nó đến, và khi đó lão già Zygfryd mới trả thù cho thằng con Rotgier, trả thù theo cung cách mà mắt người chưa từng thấy.”

- Đúng thế! Đúng! - Jagienka lo lắng kêu lên. - Nếu vậy bác ấy đi càng gấp càng tốt.

Một lát sau, cô quay sang Hlava:

- Nhưng bác ấy cử ngươi về đây là sai rồi. Sao cần phải canh cho chúng ta ở trang Spychow? Đã có cụ Tolima là đủ rồi, còn ngươi sẽ có ích cho hiệp sĩ Zbyszko ở ngoài kia, ngươi là người vừa mạnh mẽ vừa khôn ngoan.

- Thế nếu có chuyện gì thì ai sẽ đưa cô chủ về Zgorzelice?

- Nếu có chuyện, ngươi sẽ tới đây trước bọn họ. Có tin gì mới thì họ sẽ cần người chuyển tin; người đó chính là ngươi, và ngươi sẽ đưa chúng ta về Zgorzelice.

Chàng trai Séc hôn tay cô và hỏi giọng xúc động:

- Nhưng suốt thời gian đến lúc đó cô chủ sẽ ở lại đây chứ?

- Chúa chăm con trẻ mồ côi! Ta sẽ ở đây.

- Cô chủ sẽ không buồn chứ? Cô chủ sẽ làm gì ở đây?

- Ta sẽ cầu xin Chúa Giêsu cho Zbyszko may mắn, và cho tất cả mọi người được khỏe mạnh.

Và nói thế, cô òa lên khóc thật to.

Viên hộ vệ lại cúi xuống chân cô:

- Cô chủ hệt như thiên thần trên trời vậy. - Chàng thốt lên.

Chương 46

Cô gái lau nước mắt và đưa chàng hộ vệ đến gặp ông Jurand để báo cho ông những tin mới. Cô tìm thấy ông trong phòng lớn với một con sói đã thuần nằm dưới chân, ông đang ngồi với cha Kaleb, Sieciechówna và cụ Tolima. Một thầy phụ lễ địa phương, cũng là một người hát rong, đang vừa chơi đàn luýt vừa hát khúc ca về một trận chiến ngày trước của ông Jurand với “bọn hiệp sĩ Thánh chiến dâm đãng”; còn họ, tay tựa đầu, lắng nghe trong niềm tư lự và nỗi buồn. Phòng sáng chiếu ánh trăng. Sau một ngày nhọc mệt là buổi tối yên tĩnh, ấm áp. Các cửa sổ mở rộng và trong ánh sáng trăng, có thể nhìn thấy những con bọ cánh cứng bay lòng vòng trong phòng, sinh sôi trên những cây đoạn mọc trong sân. Trong lò sưởi cháy leo lét những ngọn lửa than, nơi một chàng trai đang hâm nóng mật ong trộn rượu, tỏa mùi thảo mộc thơm ngan ngát.

Người ca công, đúng hơn là thầy phụ lễ và người giúp việc của cha Kaleb, chỉ vừa bắt đầu hát một khúc mới, về cuộc gặp gỡ hạnh phúc: “Jurand đi, cứ đi, trên lưng ngựa màu hạt dẻ…”, thì Jagienka bước vào và cất tiếng:

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô!

- Đời đời. - Cha Kaleb nối lời.

Ông Jurand đang ngồi trên chiếc tràng kỷ có tay, khuỷu tay tựa trên tay ghế, nhưng khi nghe thấy giọng cô gái, ông quay ngay về hướng cô và gật gật mái đầu trắng như sữa chào đón cô.

- Hộ vệ của anh Zbyszko vừa từ Szczytno về, - cô gái nói, - và đưa tin mới từ linh mục. Ông Maćko không quay lại đây, mà sẽ đến với đại quận công Witold.

- Sao ông ấy không quay lại? - Cha Kaleb hỏi.

Thế là cô kể lại tất cả những điều cô được nghe từ chàng Séc, về việc Zygfryd đã trả thù cho cái chết của Rotgier ra sao, lão lãnh binh định mang Danusia đến cho Rotgier để hắn uống dòng máu thanh khiết của nàng thế nào, và tại sao tay đao phủ đã đột nhiên bảo vệ nàng. Cô cũng không giấu giếm rằng ông Maćko vẫn đang hy vọng là sẽ tìm được cả hai, Zbyszko và Danusia, sẽ cứu thoát nàng mang về trang Spychow, chính vì thế mà ông đã đi thẳng đến với Zbyszko, và ra lệnh cho họ ở lại đây.

Nói đến cuối câu, giọng cô run lên như thể có điều gì buồn rầu hay nuối tiếc, và khi cô ngừng lời, cả phòng chìm trong khoảnh khắc im lặng. Chỉ nghe thấy tiếng chim họa mi lảnh lót trên những cây đoạn trồng trong sân, như chúng đang ùa cả vào qua các cửa sổ đang rộng mở. Mọi con mắt đều đổ dồn vào ông Jurand, người với đôi mắt nhắm nghiền và đầu ngả về phía sau, không có dấu hiệu nào của sự sống.

- Anh có nghe thấy không? - Mãi sau cha Kaleb mới cất tiếng hỏi ông.

Còn ông nghiêng đầu hơn nữa, giơ cánh tay trái và chỉ ngón tay lên trời.

Ánh trăng rọi thẳng lên mặt ông, lên mái tóc bạc trắng, lên đôi mắt đã bị hủy hoại, và trên khuôn mặt tử vì đạo đó vẫn lộ rõ vẻ sẵn sàng thuận theo ý Chúa, mà tất cả mọi người ngỡ như trông thấy một linh hồn được giải thoát khỏi xiềng xích của thân xác, đã từ giã vĩnh viễn cuộc sống trần thế, không còn gì trông đợi ở đó nữa.

Vì thế họ lại im lặng, và một lần nữa âm thanh duy nhất là những tiếng họa mi hót đang tràn ngập khoảng sân cùng căn phòng.

Jagienka đột nhiên cảm thấy trào dâng một tình thương bao la và một tình yêu trẻ thơ đối với ông lão bất hạnh này, và theo phản ứng đầu tiên, cô chạy ào lại gần, nắm chặt lấy bàn tay ông, bắt đầu vừa hôn vừa tuôn trào nước mắt.

- Cháu cũng mồ côi! - Cô nức lên từ sâu thẳm trái tim dâng trào cảm xúc. - Cháu không phải là gã tiểu đồng gia nhân nào hết, cháu là Jagienka trang Zgorzelice. Ông Maćko cưu mang cháu, bảo vệ cháu khỏi những kẻ xấu, nhưng bây giờ cháu sẽ ở lại cùng bác cho đến khi Chúa mang Danusia trở về với bác.

Jurand không tỏ ra ngạc nhiên, như thể đã biết trước rằng đó là một cô gái, ông chỉ kéo cô lại gần và ôm ghì cô vào ngực, còn cô vẫn hôn mãi tay ông và nói tiếp, giọng dứt quãng vì thổn thức:

- Cháu sẽ ở lại với bác, rồi Danusia sẽ về… Còn cháu sẽ về Zgorzelice… Chúa chăm lo trẻ mồ côi! Bọn Đức cũng giết cả cha cháu, nhưng con gái của bác sẽ còn sống trở về. Xin Chúa lòng lành, xin Đức Mẹ thiêng liêng sẽ ban cho…

Cha Kaleb đột nhiên quỳ xuống và căt giọng trang trọng:

- Kyrie eleison!

- Christe eleison! - Chàng Séc và cụ Tolima tiếp lời.

Mọi người đều quỳ xuống, bởi vì họ hiểu rằng đó là lời kinh cầu nguyện người ta đọc không phải chỉ khi người thân chết, mà còn cả cho sự cứu rỗi khỏi những nỗi nguy hiểm chết người của những người ruột thịt và thân yêu. Jagienka quỳ, ông Jurand trượt từ ghế dài quỳ xuống trên đôi đầu gối và bắt đầu đọc đồng thanh:

- Kyrie eleison! Christe eleison!

- Lạy Cha chúng con ở trên trời, lạy Chúa - xin thương xót chúng con…

- Con trai Đức Chúa Trời, Đấng Cứu Thế, lạy Chúa - xin thương xót chúng con…

Tiếng người khóc cầu “Xin thương xót chúng con…!” hòa trong tiếng hót của lũ chim họa mi.

Đột nhiên, con sói nuôi nhổm dậy từ tấm da gấu cạnh tràng kỷ của ông Jurand, tiến lại gần cửa sổ đang mở, chồm lên khung cửa và hướng cái mõm hình tam giác của nó về vầng trăng, bắt đầu tru lên những tiếng khẽ khàng nhưng ai oán.

Mặc dù chàng trai Séc ngưỡng mộ Jagienka và trái tim ngày càng lôi kéo chàng nhiều hơn về phía cô nàng Sieciechówna đáng yêu, nhưng tâm hồn trẻ trung và kiêu dũng của chàng vẫn thúc giục được đánh nhau hơn mọi thứ trên đời. Chàng trở lại Spychow theo lệnh của ông Maćko, vì thói quen tuân lệnh, đồng thời cũng có đôi chút an ủi dịu ngọt khi nghĩ rằng sẽ được chăm lo và bảo vệ cả hai cô gái đồng trinh, nhưng khi nghe Jagienka nói - mà quả là sự thật - rằng ở Spychow không có gì nguy hiểm và rằng nhiệm vụ của chàng là phải ở bên Zbyszko, chàng rất vui mừng chấp thuận. Ông Maćko không phải là ông chủ trực tiếp của chàng, vì vậy chàng có thể dễ dàng biện minh cho mình trước ông, chàng không ở lại Spychow vì mệnh lệnh của nữ chủ nhân đích thực của mình, người đã bảo chàng phải đến với Zbyszko.

Còn Jagienka làm điều đó vì nghĩ rằng chàng giám mã sức vóc và nhanh nhẹn thế này sẽ luôn có ích cho Zbyszko, để cứu mạng trong nhiều mối hiểm nguy đe dọa. Chàng đã chứng tỏ điều đó trong cuộc săn với quận công, khi Zbyszko suýt bị mất mạng vì con bò tót. Chàng còn có thể hữu ích nhiều hơn trong chiến tranh, nhất là khi chiến đấu tại vùng biên cương Żmudź. Glowacz rất muốn xông ngay ra sa trường, nên khi đi cùng Jagienka trở về từ chỗ ông Jurand, chàng quỳ xuống ôm chân cô và nói:

- Giờ tôi muốn được cúi chào tiểu thư, xin được người ban phước trước khi lên đường…

- Sao, - Jagienka hỏi, - ngươi muốn đi ngay hôm nay ư?

- Sáng sớm mai, để ngựa được nghỉ qua đêm đã ạ. Chuyến đi đến tận Żmudź xa xôi lắm!

- Thế thì ngươi đi đi, để sớm đuổi kịp bác Maćko.

- Khó lắm. Ông già rắn rỏi đương đầu với mọi loại khó khăn, lại đi trước tôi vài ngày đường. Hơn nữa ông đi qua đất Phổ để rút ngắn cung đường, còn tôi phải băng rừng rậm. Ông cũng có thư của Lichtenstein và có thể chìa ra, còn tôi biết chìa gì ra được chứ! Và thế là tôi chọn đi đường tự do.

Nói đến đây, chàng đặt tay lên cán thanh đoản kiếm đeo bên sườn; nhìn thấy thế, Jagienka kêu lên:

- Cẩn thận đấy! Ngươi đã đi thì phải đến nơi, chứ không được để sa vào bẫy ngầm của bọn Thánh chiến. Nhưng ngay cả trong rừng, ngươi cũng phải để ý, vì nơi đó có nhiều loài ma ác khác nhau sinh sống, được dân địa phương thờ phụng trước khi có đạo Ki-tô. Ta vẫn nhớ hiệp sĩ Maćko và Zbyszko đã nói những gì ở Zgorzelice.

- Tôi vẫn nhớ chứ, nhưng tôi không sợ, vì lũ ma quỷ không phải là thần thánh, không có sức mạnh. Tôi dám địch lại với chúng và với bọn Đức mà tôi gặp, miễn là chiến tranh sẽ bùng ra.

- Thế chưa bùng ra à? Hãy kể ta biết những gì ngươi nghe được về chiến tranh với bọn Đức.

Nghe thế, chàng trai tinh khôn nhíu mày một lúc lâu, rồi nói:

- Vừa bùng ra mà cũng vừa chưa bùng ra. Chúng tôi đã tìm hỏi mọi chuyện, nhất là hiệp sĩ Maćko, người rất tinh ranh và biết cách đối phó với lũ Đức. Có vẻ như ông ấy hỏi về một chuyện gì khác, ông ấy tỏ ra tốt bụng, không hề lộ ý gì hết, ấy thế mà vẫn moi dũng điều cốt yếu và moi từng tin tức cứ như từng con cá một cắn câu. Nếu cô chủ nhân hậu chịu khó nghe, tôi sẽ kể. Vài năm trước đây, vì đang định chống quân Tatar, đại quận công Witold muốn hòa hoãn với phía Đức, nên ngài nhượng bộ cho Đức vùng Żmudź. Thật là hữu hảo. Ngài cho phép họ xây thành, thậm chí còn giúp đỡ thêm. Ngài đi với đại thống lĩnh tới một hòn đảo, ăn uống và bày tỏ tình cảm quý mến nhau. Ở trong những khu rừng đại ngàn nơi ấy, bọn Thánh chiến thậm chí không bị cấm săn bắn, và nếu như có đám cư dân Żmudź nào nổi lên chống lại sự thống trị của Giáo đoàn, thì đại quận công Witold lại giúp bọn chúng bằng cách phái quân đến, thậm chí khắp xứ Litva còn xì xào bàn tán rằng đích thân ngài thân chinh tham chiến nữa kia. Tất cả những chuyện đó viên phó thành Szczytno đã kể cho chúng tôi nghe, hắn ca ngợi chính quyền Thánh chiến ở Żmudź đã cử cha linh mục đến với cư dân Żmudź để rửa tội cho họ, và gửi ngũ cốc trong thời buổi đói kém. Hình như chúng đã gửi đi thật, vì đức đại thống lĩnh, người biết sợ Chúa hơn những kẻ khác, đã ra lệnh, nhưng bù lại chúng bắt con trẻ của họ sang đất Phổ và làm nhục phụ nữ trước mặt chồng cùng anh em trai của họ, người nào chống lại sẽ bị treo cổ - và do vậy, thưa cô chủ, mới có chiến tranh.

- Còn đại quận công Witold?

- Suốt một thời gian dài, đại quận công mắt nhắm trước những khổ đau của dân vùng Żmudź và cứ yêu chuộng bọn Thánh chiến. Mới gần đây, phu nhân ngài đi đến đất Phổ, tới tận thành Malborg trong một chuyến viếng thăm. Bọn chúng tiếp đón phu nhân cứ như thể hoàng hậu Ba Lan ấy. Mà đó là mới đây, mới đây thôi! Tại mỗi thành phố, bọn chúng trút những cơn mưa quà cáp lên phu nhân, tổ chức nào giải đấu võ, nào tiệc tùng và bao trò kỳ quái nữa không sao kể xiết. Dân chúng tưởng rằng sẽ là tình yêu mến vĩnh hằng giữa bọn Thánh chiến và đại quận công Witold, thế mà bỗng dưng lòng đại quận công bất ngờ thay đổi…

- Qua những gì đang xảy ra, cùng những lời phụ thân quá cố của ta và bác Maćko kể, thì có vẻ trái tim của đại quận công thường quá dễ đổi thay.

- Với những người có đạo đức thì không thế, nhưng đối với bọn hiệp sĩ Thánh chiến thì thường xuyên, lý do là bọn chúng không bao giờ giữ chữ tín trong mọi chuyện. Bây giờ bọn chúng muốn đại quận công giao lại những người đã đào tẩu, và ngài bảo với chúng rằng sẽ chỉ giao những kẻ tồi tệ, còn những người tự do thì không, vì là người tự do, họ có quyền được sống nơi nào họ muốn. Thế là bắt đầu trao qua đổi lại những bức thư chua chát với những lời khiếu nại, và hai bên đe dọa lẫn nhau. Nghe tin ấy, dân Żmudź mới tẩn bọn Đức! Họ hạ thủ binh lính, phá phách thành quách, và tấn công sang tận đất Phổ, còn đại quận công Witold thì không chỉ không kìm hãm họ, mà còn cười giễu những buồn phiền của bọn Đức và âm thầm giúp thêm dân chúng Żmudź.

- Ta hiểu. - Jagienka nói. - Nhưng nếu đại quận công chỉ âm thầm giúp họ, thì vẫn chưa phải là chiến tranh.

- Với dân chúng Żmudź thì đã có chiến tranh, còn với đại quận công Witold thì trong thực tế cũng đã có. Khắp nơi bọn Đức đều tăng cường bảo vệ các tiền đồn biên giới và rất muốn mở trận tấn công lớn sang Żmudź; nhưng chúng phải chờ đợi cho đến mùa đông, vì vùng đất này ẩm ướt quá, đám hiệp sĩ chẳng thể đánh nhau được. Nơi nào người dân Żmudź tiến, quân Đức chịu lùi, vì thế mùa đông là bạn của quân Đức. Khi có băng giá, toàn lực của quân các hiệp sĩ Thánh chiến bắt đầu chuyển sang thế công, rồi đại quận công Witold sẽ tiến đến giúp người Żmudź - và ngài hành động với sự cho phép của đức vua Ba Lan, vì đức vua là vị chúa tể tối cao của cả đại quận công và toàn bộ Litva.

- Có thể là sẽ có chiến tranh với cả đức vua?

- Cả bên Đức lẫn ở đây, mọi người đều đoán rằng sẽ có. Hình như bọn Thánh chiến đã thu gom sự trợ giúp của tất cả các thành trì, và mũ trụ trên đầu chúng khoác màu đỏ cháy như phong tục khi đánh bọn trộm, bởi lẽ đương đầu thế lực của đức vua không phải trò đùa, còn giới hiệp sĩ Ba Lan, khi nghe đến lũ Thánh chiến, ai cũng nhổ nước bọt vào lòng bàn tay để sẵn sàng.

Nghe đoạn, Jagienka thở dài và nói:

- Trên đời, đàn ông bao giờ cũng hạnh phúc hơn phụ nữ, bởi vì như trường hợp này, ngươi có thể được đi ngay ra trận như bác Maćko và Zbyszko, còn ta đành phải ở lại Spychow này.

- Chứ làm sao khác được, thưa cô chủ? Các cô phải ở lại cho an toàn. Bọn Đức vẫn còn kinh sợ tên tuổi ngài Jurand lắm, như những gì tôi đã nghe thấy ở thành Szczytno, nếu chúng nó biết rằng ngài đang ở Spychow thì chúng sợ đến chết khiếp.

- Ta biết chúng sẽ không dám mò đến đây, bởi vì đầm lầy chắn lối, và còn có cụ Tolima nữa, có điều ngồi đây không nghe được tin tức gì thì nặng nề lắm.

- Nếu có gì xảy ra, tôi sẽ báo. Tôi biết là trước khi tôi khởi hành đi Szczytno, ở đây người ta đã họp và chọn hai người trai tráng khỏe mạnh tự nguyện ra chiến trường, mà cụ Tolima cũng không thể cấm được, bởi vì họ là các quý tộc từ Łękawice. Bây giờ họ sẽ đi với tôi, và nếu có chuyện gì tôi sẽ nhờ họ mang tin về.

- Chúa sẽ trả công cho ngươi. Ta biết rằng trong bất kỳ tình huống nào ngươi cũng đều nhạy bén, nhưng ta sẽ biết ơn ngươi đến trọn đời vì tình cảm và lòng tốt mà ngươi luôn dành cho ta.

Nghe thấy thế, chàng Séc quỳ một bên gối và nói:

- Các chủ nhân không những không làm hại tôi, mà còn cho tôi được hưởng bao phúc lộc. Hiệp sĩ Zych đã thắng được tôi trong cuộc đấu tay đôi tại Bolesiawiec, và đã trả tự do cho tôi mà không đòi một xu tiền chuộc, song với tôi, được làm gia nhân cho cô chủ còn ngọt ngào hơn cả tự do. Lạy Chúa, xin hãy cho tôi được đổ máu vì người, thưa cô chủ của tôi!

- Cầu Chúa trông nom và dẫn dắt cho ngươi. - Jagienka nói, chìa tay về phía chàng.

Nhưng chàng muốn cúi xuống hôn bàn chân cô để bày tỏ lòng thành kính hơn, sau đó chàng ngẩng đầu lên và nhổm dậy, bắt đầu nói với vẻ bẽn lẽn và tuân phục:

- Tôi chỉ là một kẻ tôi tớ, nhưng là người đầy tớ trung thành và thanh sạch của cô chủ… Xin hãy ban cho tôi một tín vật gì đó trước lúc lên đường. Xin đừng từ chối tôi điều đó! Thời chiến đã đến gần, và thề có Thánh Jerzy làm chứng, nơi chiến trận tôi luôn có mặt ở tuyến đầu chứ không ở tuyến sau.

- Ngươi muốn xin món tín vật nào? - Jagienka hỏi với một chút ngạc nhiên.

- Xin cô chủ thắt cho tôi một dải vải diềm váy để tôi lên đường, nếu có chết thì cũng sẽ nhẹ nhàng hơn, khi được chết cùng dải vải của cô chủ.

Và một lần nữa chàng lại cúi xuống chân cô, rồi chắp tay cầu xin cô, nhìn vào mắt cô, song trên gương mặt Jagienka chỉ có nỗi lo sợ nặng nề - và sau một lát, cô nói như thể không kìm nổi niềm cay đắng trong lòng:

- Anh bạn thân mến! Đừng yêu cầu ta điều đó, bởi vì không có gì may mắn từ dải vải buộc của ta đâu. Ai là người hạnh phúc, hãy để người ấy thắt cho anh, vì điều ấy sẽ mang cho anh hạnh phúc. Còn ta thật ra là gì? Không có gì, chỉ có nỗi buồn! Mà trước mặt ta cũng không có gì ngoài đau khổ! Ôi! Ta không thể mang hạnh phúc cho anh, hay cho bất kỳ ai, vì những gì ta không có, ta không thể cho ai được. Vậy, Hlava ơi, đời bây giờ tệ đến nỗi, mà… mà…

Nói tới đây, cô đột ngột ngừng lời, bởi cảm thấy rằng nếu nói ra thêm một từ nào nữa thì sẽ òa lên khóc, và lệ cũng đã dâng tràn che mờ mắt cô như một làn mây. Chàng Séc hết sức xúc động, bởi chàng hiểu rằng bây giờ cô quay lại Zgorzelice thì rất dở, vì phải ở cạnh bên những con thú ham mồi là gã Cztan và Wilk, mà ở lại Spychow cũng dở nốt, vì sớm hay muộn thì Zbyszko và Danusia cũng có thể sẽ quay về đây. Hlava hiểu rõ những gì đang diễn ra trong trái tim thiếu nữ, nhưng chàng không có lời khuyên nào cho những nỗi bất hạnh của cô, nên chỉ biết ôm chân cô mà nhắc đi nhắc lại:

- Hey! Tôi muốn được chết vì tiểu thư! Được chết vì cô!

Còn cô bảo:

- Đứng dậy đi. Bước vào cuộc chiến, hãy để Sieciechówna buộc đai lưng cho anh hoặc tặng anh một món kỷ vật gì khác có thể, vì cô ấy đã mến mộ anh từ lâu rồi.

Rồi Jagienka bắt đầu gọi Sieciechówna, cô gái bước ra ngay từ phòng kế bên, bởi trước đó cô đã rình nghe trộm bên kia cửa, không dám xuất hiện chỉ vì nhút nhát, dù trong lòng sôi sục mong muốn được chia tay chàng giám mã xinh trai. Cô bước ra bối rối, sợ hãi, tim đập thình thịch, đôi mắt long lanh bởi nước mắt, trông mơ màng, rồi cô hạ làn mi, đứng trước mặt chàng như một đóa hoa táo, không thể thốt ra nổi lời nào.

Với Jagienka, bên cạnh sự gắn bó sâu sắc hết mực bởi lòng ngưỡng mộ và sự tận tâm, Hlava không hề dám nghĩ đến việc với tới cô, mà chàng thường chỉ nghĩ đến Sieciechówna, bởi cảm thấy với dòng máu cuộn trào trong huyết quản, chàng không thể nào cưỡng nổi vẻ quyến rũ của cô. Bây giờ, chàng lại càng xúc động trong lòng trước vẻ kiều diễm của cô gái, nhất là với vẻ bối rối và những giọt lệ, qua đó tình yêu hiện rõ như một cái đáy sông bằng vàng hiện rõ qua làn nước trong vắt.

Vì vậy, chàng quay sang cô và nói:

- Cô biết chăng? Tôi sẽ đi ra chiến trường và có thể sẽ ngã xuống. Cô có thấy thương tiếc tôi không?

- Em thương chàng lắm! - Cô gái thốt lên bằng giọng mỏng mảnh. Và ngay lập tức nước mắt rơi thánh thót, vì lúc nào lệ cô cũng chực tuôn trào.

Xúc động cùng cực, chàng Séc bắt đầu hôn tay cô, và vì có mặt Jagienka nên chàng đành phải cố nén ý muốn có những nụ hôn nồng nàn hơn.

- Em thắt đai lưng cho anh ta hoặc tặng một thứ kỷ vật lên đường để anh ta có được vật che chở của em trong trận chiến. - Jagienka bảo cô gái.

Nhưng thật khó cho Sieciechówna để tặng chàng vật gì đó, bởi cô đang mặc trang phục của một trang thanh niên mới lớn. Cô cố tìm kiếm: đai cũng không mà băng buộc cũng chẳng có cái nào!

Vì các trang phục thiếu nữ vẫn còn nằm nguyên trong hành lý kể từ khi khởi hành ở Zgorzelice, nên cô gái bối rối vô cùng, và một lần nữa Jagienka lại giúp cô, khuyên cô nên tặng cái mao mạng đang mang trên tóc.

- Lạy Chúa tôi! Mao mạng thì mao mạng! - Hlava reo lên, hơi có chút hài hước. - Tôi sẽ treo nó trên mũ trụ và bất hạnh thay cho thằng Đức nào dám động đến!

Thế là Sieciechówna đưa cả hai tay lên đầu và chỉ giây lát sau, làn tóc màu sáng của cô đã lóng lánh tràn xuống lưng và vai. Nhìn thấy cô gái tóc sáng tuyệt vời nhường ấy, mặt Hlava chợt biến đổi. Má chàng chợt đỏ rực lên rồi lại tái nhợt đi; chàng cầm lấy tấm mao mạng, đưa lên môi hôn, đặt nó trong lòng mình, lại ôm gối Jagienka lần nữa, rồi ôm đầu gối Sieciechówna hơi chặt hơn cần thiết, rồi sau khi thốt lên “Cầu cho được thế!”, chàng bước ra khỏi phòng, không nói gì hơn.

Và mặc dù vừa đi một quãng đường xa về mà chưa được nghỉ ngơi, chàng cũng không ngủ. Chàng uống rượu qua đêm với hai chàng quý tộc trẻ của Łękawice, người sẽ đi cùng đến Żmudź.

Nhưng chàng không hề say, và khi tia sáng đầu tiên hé rạng, chàng đã có mặt trong sân, nơi lũ ngựa chờ đợi sẵn sàng để lên đường. Cửa sổ có che màng bong bóng nơi bức tường phía trên nhà xe lập tức hé mở, và một đôi mắt xanh nhìn qua khe cửa xuống sân. Chàng Séc nhận thấy, muốn đi tới gần để khoe tấm mao mạng cài trên mũ sắt và nói lời tạm biệt một lần nữa, nhưng vừa lúc cha Kaleb và cụ Tolima bước tới, hai người chủ tâm xuống tiễn để cho chàng những lời khuyên trên đường.

- Anh hãy đi đến lâu đài của quận công Janusz. “Cha Kaleb dặn. - Có thể hiệp sĩ Maćko cũng sẽ tới đó. Trong mọi trường hợp, phải dò hỏi những tin tức chắc chắn, vì ở đó anh chẳng thiếu người quen. Nơi đó cũng có nhiều đường anh biết dẫn tới Litva và sẽ dễ dàng tìm được một người hướng đạo băng qua rừng. Muốn chắc chắn gặp được Zbyszko thì anh chớ nên đi thẳng đến Żmudź vì có hàng rào của bọn Phổ, mà nên đi vòng qua Litva. Hãy chú ý, bởi dân Żmudź có thể giết chết tươi anh ngay trước khi anh kịp nói mình là ai, nhưng chuyện sẽ khác nếu anh từ phía đại quận công Witold đến. Dẫu sao, Chúa cũng ban ơn lành cho anh và cả hai hiệp sĩ kia, để các người quay trở về mạnh khỏe và mang cô bé về, điều mà tôi sẽ cầu xin Chúa hằng ngày, từ sau giờ kinh chiều cho đến khi ngôi sao đầu tiên mọc.

- Cảm ơn cha đã cầu phước. - Hlava nói. - Không dễ cứu được nạn nhân còn sống sót từ những bàn tay ma quỷ, nhưng tất cả đều trong tay của Chúa Giêsu, và hy vọng thì tốt hơn buồn lo.

- Nếu hy vọng tốt hơn thì đừng đánh mất nó. Phải… Hy vọng vẫn hằng sống, dù nỗi lo sợ tràn dâng trái tim… Tệ nhất là ông Jurand, cứ nghe nhắc đến tên cô con gái là lập tức chỉ thẳng ngón tay lên trời, như thể đã nhìn thấy nó ở đó.

- Sao ngài ấy có thể nhìn thấy khi mắt đã không còn?

Linh mục bắt đầu nói, vừa với chàng Séc, vừa với chính mình:

- Thường khi ai đó có đôi mắt trần thế bị tắt đi, thì có thể nhìn thấy những gì người khác không thể thấy. Thường thế, thường là thế! Nhưng làm sao Chúa cho phép tai ương giáng xuống một con chiên như con ông được. Bởi nó có làm hại gì cho bọn Thánh chiến đâu cơ chứ? Không một chút gì! Nó thanh sạch như một bông huệ của Chúa, và thân thiết với mọi người, như một con chim non đồng nội chỉ biết hót vui! Chúa yêu thương con trẻ và có lòng thương cảm trước nỗi khổ đau nhân thế… Ôi! Nếu bọn chúng có giết chết nó, thì Người vẫn có thể hồi sinh nó như hiệp sĩ Piotrowin đã sống dậy từ nấm mồ và sau đó còn sống rất lâu… Anh hãy đi đi, đi mạnh giỏi, cầu xin bàn tay của Chúa sẽ chăm lo cho tất cả các người và con bé!

Nói xong, cha trở vào nhà thờ để cử hành thánh lễ sáng, còn chàng Séc lên ngựa, cúi chào một lần nữa trước cửa sổ căng màng bong bóng hé mở rồi lên đường, vì ngày đã rạng sáng hoàn toàn.

Chương 47

Quận công Janusz và quận chúa cùng với một bộ phận cung đình đến Czersk[211] để đánh cá mùa xuân, vì họ thích phong cảnh nơi đó vô cùng và coi đấy là trò giải trí vui nhất. Tuy nhiên, chàng Séc được hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas cho biết nhiều tin quan trọng, liên quan đến những việc riêng và đến chiến tranh. Chàng được biết là hiệp sĩ Maćko rõ ràng đã bỏ ý định đi thẳng tới Żmudź vượt qua “hàng rào Phổ”, bởi vì cách đây vài ngày ông đã ở Warszawa, gặp cả quận công lẫn quận chúa. Lão hiệp sĩ Mikołaj đã khẳng định tất cả các tin tức về chiến tranh mà Hlava nghe được ở thành Szczytno. Toàn bộ dân chúng vùng Żmudź, muôn người như một, đều đã đứng lên chống lại quân Đức, còn đại quận công Witold không những không giúp Giáo đoàn chống lại cư dân Żmudź bất hạnh, mà còn cung cấp cho dân xứ ấy thêm tiền nong, người ngựa và ngũ cốc, không nói gì đến chiến tranh với Giáo đoàn và đánh lừa chúng bằng các hiệp ước.

211. Thành phố cổ từ 1382, sau đó bị mất địa vị thành phố năm 1772; nay là một thị trấn ở gần Bydgoszcz của Ba Lan.

Trong khi đó cả ông lẫn bọn Thánh chiến đều cử các điệp sứ đến gặp Giáo hoàng, đức vua và những thủ lĩnh Ki-tô giáo khác, cáo buộc nhau đã không giữ lời, đã không trung thành và phản bội. Nhà thông thái Mikołaj xứ Rzeniewo - người biết cách tháo gỡ những sợi chỉ rối rắm mà bọn Thánh chiến xảo quyệt đan cài - đã mang đi những lá thư của đại quận công, là minh chứng hùng hồn cho những nỗi đau khổ vô bờ mà đất nước Litva và Żmudź đã phải chịu dựng. Trong khi đó mối quan hệ giữa Litva và Ba Lan được thắt chặt tại Wilno, khiến tim bọn Thánh chiến thót cả lại, bởi dễ thấy trước rằng vua Jagiełło - vị thống lĩnh tối cao của tất cả các vùng đất thuộc quyền đại quận công Witold - sẽ đứng về phía đại quận công trong trường hợp có chiến tranh. Bá tước Jan Sayn, lãnh binh vùng Grudziądz và bá tước Schwartzburg của vùng Gdańsk, được lệnh đại thống lĩnh đến gặp đức vua, mang theo câu hỏi về những gì Giáo đoàn có thể trông đợi từ đức vua. Đức vua không nói gì, dù chúng đã mang đến cho người bao tặng vật: những con chim cắt và các thức đựng quý giá. Vì vậy, người ta đe dọa chiến tranh, nhưng không thật thế, bởi vì chúng biết rằng trong lòng cả đại thống lĩnh lẫn hội đồng thánh giáo đều e sợ thế lực khủng khiếp của Jagiełło và mong muốn được trì hoãn ngày của sự thịnh nộ cùng thảm bại.

Mọi hiệp ước đều bị rứt đứt như tơ nhện mỏng manh, nhất là các hòa ước với Witold. Vào buổi tối, khi Hlava đến, lại có những tin tức mới toanh từ Warszawa. Ngài Bronisz xứ Ciasnoci, cận thần của quận công Janusz, vừa đến, trước đó ông đã báo cho quận công các tin tức về Litva; đi cùng với ông là hai quận công có thế lực của Litva với các bức thư từ đại quận công Witold và từ cư dân Żmudź. Những tin tức đầy đe dọa. Giáo đoàn Thánh chiến đang sửa soạn chiến tranh. Chúng củng cố thành trì, nghiền trộn thuốc súng, đẽo đạn đá, kéo hàng đoàn lính bộ và hiệp sĩ đến vùng biên ải, còn những toán kỵ binh nhẹ và bộ binh bắt đầu tiến công vùng biên giới của Litva và Żmudź từ phía Ragneta, Gotteswerder và các tiền đồn biên giới khác. Trong miền rừng rậm, trên các cánh đồng và làng quê đã vang động những tiếng kêu gọi thời chiến, và ban đêm cháy sáng ánh lửa hiệu rực rỡ bên trên biển cây rừng tối thẫm. Rốt cuộc đại quận công Witold cũng đã công khai chăm lo bảo trợ cho xứ Żmudź, ông phái tới đó những vị quan chức, và cử hiệp sĩ nổi tiếng về lòng can trường Skirwoiłło đứng đầu lực lượng dân binh. Hiệp sĩ đã tấn công vào đất Phổ, đã đốt, đã phá và hủy hoại sạch sành sanh. Đích thân đại quận công dẫn quân luồn vào đất Żmudź, cung cấp lương thảo cho một số thành trì, triệt hạ một số thành khác, chẳng hạn như Kowno, để không trở thành chỗ tựa cho quân Thánh chiến; và chẳng còn là điều bí mật với bất kỳ ai là khi mùa đông đến, khi các vùng đất ngập nước và đầm lầy đông cứng lại, hoặc thậm chí sớm hơn nếu mùa hè đủ khô ráo, thì sẽ bắt đầu một cuộc chiến tranh lớn, bao trọn mọi vùng đất Żmudź, Litva, Phổ; và nếu đức vua ra tay để giúp Witold, thì sẽ đến một ngày mà cái làn sóng Đức hoặc sẽ tràn lên chiếm lấy nửa kia của thế giới, hoặc bị chặn lại, rút lui nhiều thế kỷ trở về hang ổ mà chúng đã chiếm trước đây.

Nhưng điều đó vẫn chưa xảy ra. Trong khi đó thế giới chỉ vang tiếng rên la và khóc than đòi công lý. Tại lâu đài của Giáo hoàng, và tại những vương quốc phương Tây khác, người ta đọc thư của các quốc gia bất hạnh ở Kraków và Praha. Người ta mang đến cho quận công Janusz một bức thư ngỏ của giới quý tộc Nga và Litva - những người cùng đến với hiệp sĩ Bronisz xứ Ciasnoci. Vì vậy, nhiều người dân xứ Mazury bất giác sờ vào chuôi đoản gươm đeo bên mình, lòng thầm cân nhắc xem có nên tự nguyện gia nhập dưới cờ hiệu của đại quận công Witold hay không. Người ta biết rằng vị đại quận công rất chuộng giới quý tộc Ba Lan dạn dày chinh chiến, cũng như những cư dân Litva và Żmudź, tuy đã bị tơi tả trong chiến tranh nhưng lại có nhiều kinh nghiệm và được vũ trang tốt hơn. Một số người cũng bị thôi thúc bởi lòng thù hận đối với kẻ thù cũ của dân tộc Ba Lan cổ, và số khác là bởi lòng thương hại. “Các người hãy nghe, hãy nghe đi!” Những cư dân Żmudź kêu cầu các vị vua chúa, các quận công và tất thảy các dân tộc khác. “Chúng tôi vốn là người tự do và dân tộc có huyết thống thanh cao, thế mà bọn Giáo đoàn Thánh chiến muốn biến chúng tôi thành nô lệ! Chúng không tìm kiếm linh hồn của chúng tôi, mà thèm khát đất đai và của cải. Sự bần hàn đã khiến chúng tôi phải đến mức đi ăn mày, lang thang cơ nhỡ, hoặc trở thành kẻ cắp! Sao chúng có thể dùng nước phép để rửa tội cho chúng tôi, một khi tay chúng còn không sạch! Chúng tôi muốn được rửa tội, nhưng không phải bằng máu và bằng gươm, chúng tôi muốn niềm tin, nhưng là niềm tin mà những bậc quân vương khả kính, như Jagiełło và Witold, đã dạy cho chúng tôi. Xin hãy nghe và hãy cứu chúng tôi, bởi vì chúng tôi đang chết đi! Giáo đoàn không muốn rửa tội cho chúng tôi, mà để muốn tước đoạt tự do của chúng tôi hơn; chúng không cử linh mục, mà cử đao phủ tới đây. Chúng cướp sạch đõ ong, cướp hết đàn gia súc, cướp sạch hoa lợi của đất; chúng tôi không được đánh cá, không được săn thú rừng! Chúng tôi cầu xin! Xin hãy lắng nghe, bởi vì ở đây chúng tôi đang phải cúi gập cái cổ tự do xưa kia để làm những việc nặng nhọc, xây dựng thành quách ban đêm, con em chúng tôi bị bắt làm con tin, vợ và con gái chúng tôi bị làm nhục trước mặt chồng và cha. Chúng tôi không thể nói mà chỉ còn biết rên! Gia đình chúng tôi bị thiêu cháy, đàn ông bị bắt sang Phổ, những người con vĩ đại như Korkuc, Wassygin, Swolk và Sągajla bị giết chết; chúng uống máu chúng tôi như những con sói đói khát thèm thuồng. Ôi, xin hãy lắng nghe! Chúng tôi là người, đâu phải con vật, vì thế chúng tôi kêu cầu Đức Thánh Cha thiêng liêng cho chúng con được rửa tội bởi các giám mục Ba Lan, bởi bằng cả tấm lòng chúng con muốn được rửa tội, nhưng bằng thứ nước rửa tội đầy ân phước, chứ không phải bằng máu tươi của sự hủy diệt.

Những cư dân Żmudź đã kêu cầu như thế, và khi những lời khiếu nại của họ được triều đình Mazowsze nghe thấy, thì mấy hiệp sĩ và triều thần liền được phái đi để giúp họ, biết rằng cũng không cần phải xin phép quận công Janusz, bởi quận chúa là em gái ruột của đại quận công Witold. Cơn phẫn nộ cũng lan truyền trong những con tim, khi người ta được ông Bronisz và các kiều dân miền đông bắc cho biết nhiều thanh niên quý tộc người xứ Żmudź bị bắt làm con tin ở Phổ, đã tự sát vì không thể chịu nổi những nhục mạ và sự dã man của bọn hiệp sĩ Thánh chiến gây cho họ.

Hlava rất vui mừng trước mong muốn ấy của các hiệp sĩ vùng Mazowsze, vì chàng nghĩ rằng càng có nhiều người từ Ba Lan kéo tới giúp đại quận công Witold, thì chiến tranh sẽ càng nóng thêm lên, càng chắc chắn là sẽ có thể làm được gì đó chống bọn Thánh chiến. Chàng càng thích vì sẽ mau được gặp mặt Zbyszko, người mà chàng rất gắn bó; gặp vị hiệp sĩ lớn tuổi Maćko, người mà chàng rất thích khi được cùng đồng hành, vì đi với ông là sẽ đến những vùng đất hoang vu mới mẻ, những thành đô chưa từng biết, giới hiệp sĩ và quân đội trước đó chàng chưa từng gặp; và cuối cùng là được gặp đại quận công Witold, người mà tiếng tăm khi đó đã vang động khắp thế giới.

Và nghĩ thế, chàng quyết định sẽ lên đường bước vào một hành trình “vĩ đại và cấp bách”, không ngừng nghỉ ở đâu trừ việc cho ngựa nghỉ lấy sức.

Những cư dân vùng đông bắc đã cùng ông Bronisz xứ Ciasnoci đến đây và những cư dân Litva khác có mặt trong cung quận chúa, biết rõ đường đi và những chướng ngại phải vượt qua, đã dẫn đường cho chàng cùng những hiệp sĩ tự nguyện của vùng Mazowsze, từ trang ấp này tới trang ấp khác, từ tòa thành này đến tòa thành khác, băng qua vùng rừng rậm hoang dã mênh mông, bao trùm phần lớn lãnh thổ Mazowsze, Litva và Żmudź.

Chương 48

Trong khu rừng, cách thành Kowno mà đại quận công Witold đã phá hủy một dặm về phía đông, là đồn trú lực lượng chính của quận công Skirwoiłło, để khi cần sẽ phóng nhanh như tia chớp từ chỗ này sang chỗ khác, tiến hành những cuộc hành binh ngắn tấn công biên giới của Phổ, các tòa thành hoặc tiền đồn vẫn còn nằm trong tay quân Thánh chiến, thổi bùng ngọn lửa chiến tranh ra toàn vùng. Chính tại đó, chàng hộ vệ trung thành đã tìm được Zbyszko và ông Maćko, họ cũng vừa mới tới đây trước hai ngày. Sau khi chào hỏi Zbyszko, chàng Séc ngủ như chết một mạch suốt cả đêm, và mãi chiều ngày hôm sau chàng mới đến chào vị hiệp sĩ lớn tuổi, người vì mệt mỏi và cáu kỉnh, đã tiếp chàng một cách giận dữ, hỏi tại sao chàng không tuân lệnh ở lại Spychow - và ông chỉ ôn tồn một chút sau khi chàng hộ vệ tranh thủ lúc thích hợp khi Zbyszko không có mặt trong lều, trình bày với ông những mệnh lệnh rõ ràng của Jagienka.

Chàng cũng nói thêm là ngoài mệnh lệnh ấy và bản tính ham thích chinh chiến bẩm sinh đã đưa chàng đến đây, chàng cũng mong muốn rằng khi cần sẽ phái sứ giả mang ngay tin về Spychow.

- Cô chủ, - chàng nói, - có tấm lòng như thiên thần đã đích thân cầu nguyện cho con gái ngài Jurand, đi ngược lại quyền lợi của chính mình. Nhưng tất thảy chuyện này phải kết thúc. Nếu tiểu thư Jurandówna đã chết, cầu Chúa ban cho cô ánh sáng vĩnh hằng, vì cô là một con chiên non vô tội; nhưng nếu như tìm được tiểu thư, thì phải báo ngay cho cô chủ càng sớm càng tốt, để cô chủ rời khỏi trang Spychow, không chờ đến khi Jurandówna trở về mới ra đi như một kẻ bị trục xuất, với nhục nhã ê chề và xấu hổ.

Ông Maćko nghe chàng nói thì không thích lắm, cứ lẩm bẩm lặp đi lặp lại: “Không dính gì đến mày.” Nhưng Hlava hoàn toàn không e ngại điều ấy, vẫn cương quyết nói thẳng, và cuối cùng bảo:

- Tốt hơn là cứ để các tiểu thư ở yên tại Zgorzelice; chuyến đi không có nghĩa lý gì cả. Chúng ta cứ bảo nhau là cô Jurandówna không còn sống, mà có thể hiện thực lại khác.

- Thế ai kể rằng Jurandówna không còn sống, nếu không phải là ngươi? - Ông Maćko giận dữ hỏi. - Nói phải biết giữ mồm giữ miệng! Còn ta đưa Jagienka đi vì cháu nó sợ Cztan và Wilk.

- Chỉ là cái cớ thôi. - Chàng hộ vệ nói. - Cô ấy có thể yên ổn ở Zgorzelice, bởi vì hai gã đó sẽ cản trở nhau. Nhưng ngài lại sợ, thưa ông chủ, là nếu nhỡ cô Jurandówna mà chết thì tiểu thư có thể hụt mất chàng Zbyszko, và vì thế ngài đã đưa cô ấy theo.

- Ngươi nói lăng nhăng gì thế? Có vẻ như ngươi là hiệp sĩ đeo đai chứ không còn là tôi tớ nữa thì phải?

“Con phục vụ ngài, nhưng con cũng là tôi tớ của cô chủ, vì thế con phải lo để cô ấy không bị nhục.

Ông Maćko buồn rầu ngẫm nghĩ, không vui với chính mình. Đôi khi ông tự trách mình là đã mang Jagienka rời khỏi Zgorzelice, bởi ông cảm thấy rằng trong bất kỳ trường hợp nào, việc mang Jagienka đến cho Zbyszko vẫn có cái gì đó như thể khiến cho cô gái tự hạ mình, và nếu Danusia được tìm thấy thì còn tệ hơn cả tự hạ mình. Ông cũng cảm thấy trong những lời khó nghe của chàng Séc có điều đúng đắn, vì ông đưa Jagienka theo là để tìm cha tu viện trưởng, khi biết tin về cái chết của cha, đáng lẽ ông đã có thể để cô ở lại Plock, nhưng ông lại mang theo cô đến tận Spychow, để nếu có việc gì xảy ra thì cô cũng được ở bên Zbyszko.

- Thế mà ta không nghĩ ra, - ông nói, như thể là muốn dàn hòa với chàng Séc, - mà con bé cũng cứ nằng nặc đòi đi cơ.

- Cô ấy nằng nặc đòi đi theo, bởi vì chúng ta đã nói là cô tiểu thư kia không còn sống trên đời, và rằng với hai gã kia thì không có mặt cô ấy vẫn an toàn hơn là có - và vì vậy mà cô ấy đã đi.

- Chính ngươi đã nói góp vào! - Ông Maćko quát lên.

- Phải, chính con - và con có lỗi. Nhưng bây giờ phải nói thật, có sao nói thế. Phải thế thôi, thưa ngài, cố cãi mà làm gì. Nếu không - thà chết còn hơn.

- Có gì mà phải cố, - ông Maćko cáu kỉnh thốt lên, - với đội quân như thế, trong một cuộc chiến như thế… Tốt nhất là đợi đến tháng bảy, bởi vì với bọn Đức chỉ có hai mùa đánh đấm: mùa đông và mùa hè khô ráo, chứ bây giờ lửa chỉ âm ỉ, chứ không cháy lên được. Hẳn là đại quận công Witold phải đi Kraków để giãi bày với đức vua, xin phép và cầu trợ giúp.

- Có mấy tòa thành của bọn Thánh chiến ở ngay gần đây. Nếu ta chiếm được một, hai thành, biết đâu ta sẽ tìm thấy tiểu thư Jurandówna, hoặc biết được tin tức về cái chết của cô.

- Hoặc chẳng được gì.

- Thì chính hiệp sĩ Zygiryd đã đưa tiểu thư về hướng này mà. Họ đã nói như thế với chúng ta ở thành Szczytno, và ta vẫn luôn nghĩ thế mà.

- Thế ngươi đã trông thấy lính lác chưa hả? Bước khỏi lều mà xem. Một số mang gậy gỗ, còn một số mang gươm đồng từ thời ông cố ông tổ.

- Ha! Nhưng con nghe nói rằng đám trai nông phu giỏi đánh đấm lắm mà!

- Nhưng với cái bụng rỗng thì họ không thể chiếm thành đâu, nhất là của bọn Thánh chiến.

Cuộc trò chuyện bị gián đoạn bởi sự xuất hiện của Zbyszko và Skirwoiłło, chỉ huy trưởng của cư dân vùng Żmudź. Ông có vóc người nhỏ, nhưng rắn chắc và vai rất rộng. Ngực ông nở phồng, trông như cái bướu, và đôi tay rất dài, gần chạm tới đầu gối. Nom ông nhang nhác giống Zyndram xứ Maszkowice, vị hiệp sĩ nổi tiếng mà hồi trước ông Maćko và Zbyszko đã từng quen biết tại Kraków, cũng có cái đầu khổng lồ và đôi chân vòng kiềng. Người ta cũng đồn rằng ông là người rất biết chiến chinh. Năm tháng đời ông trôi qua trong những cuộc chiến kéo dài suốt nhiều năm ở Nga chống bọn Tatar, và chống lại bọn Đức, lũ người mà ông căm ghét như dịch hạch. Trong các cuộc chiến ấy ông đã biết tiếng Nga, sau đó ở cung đình đại quận công Witold lại học được một ít tiếng Ba Lan; tiếng Đức thì ông biết, chí ít ông cũng chỉ lặp đi lặp lại có ba từ: lửa, máu và cái chết. Trong cái đầu to tướng, ông luôn có sẵn các ý đồ và mưu mẹo chiến chinh, mà bọn Thánh chiến không thể đoán ra và cũng chẳng thể ngăn chặn nổi, vì thế, ở vùng biên ải bọn chúng rất sợ ông.

- Chúng cháu đang bàn về cuộc hành binh, - Zbyszko nói với ông Maćko, vẻ sôi nổi khác thường, - và chúng cháu đến đây để nghe những lời khuyên đầy kinh nghiệm của chú.

Ông Maćko mời ông Skirwoiłło ngồi trên một gốc cây thông phủ tấm da gấu, rồi ra lệnh cho người hầu mang bình mật ong tới, và các hiệp sĩ dùng ca múc uống; khi mọi người đã uống kha khá, ông Maćko mới cất tiếng nói:

- Thế các anh muốn làm gì nào?

- Đốt phá thành trì bọn Đức…

- Thành nào?

- Thành Ragneta hoặc thành Kowno Mới.

- Ragneta. - Zbyszko khẳng định. - Bốn hôm trước, chúng cháu đã tới thành Kowno Mới và chúng đã nện chúng cháu một trận.

- Đúng thế. - Ông Skirwoiłło xác nhận.

- Là thế nào?

- Được, để cháu kể.

- Khoan, - ông Maćko nói, - tôi không rành đường đất ở xứ này. Thành Kowno Mới nằm ở đâu, còn đâu là thành Ragneta?

- Từ đây đến thành Kowno Cũ chưa đầy một dặm, - Zbyszko đáp, - rồi từ đó đến Kowno Mới một dặm nữa. Lâu đài nằm trên đảo. Hôm ấy, chúng cháu muốn đi qua, nhưng nửa chừng bọn chúng tấn công. Chúng còn đuổi theo chúng cháu nửa ngày, chúng cháu phải nấp trong đám rừng, quân lính tan tác cả, một số mãi sáng nay mới tìm về tới nơi.

- Thế còn Ragneta?

Skirwoiłło giơ cánh tay dài như một cành cây chỉ về phía bắc và nói:

- Xa! Xa…

- Chính là vì xa! - Zbyszko nói. - Vùng chung quanh đó vẫn bình yên, vì tất cả những người có vũ trang từ bên này biên giới đều đổ hết về phía chúng cháu rồi. Bọn Đức không nghĩ là có bất kỳ cuộc tấn công nào, ta tấn công là an toàn.

- Nói phải lắm. - Ông Skirwoiłło nói.

Ông Maćko lại hỏi:

- Thế các anh nghĩ rằng sẽ chiếm được thành à?

Ông Skirwoiłło lắc đầu, còn Zbyszko nói:

- Thành vững chắc lắm, nếu có chiếm được là nhờ may thôi. Nhưng chúng ta sẽ quét sạch vùng này, đốt sạch làng mạc và thị trấn, phá hủy hết lương thảo, và hơn hết là sẽ bắt được tù binh, trong đó có thể có những kẻ đáng kể mà bọn Thánh chiến sẵn lòng muốn chuộc lại hay trao đổi…

Rồi chàng quay sang ông Skirwoiłło:

- Chính ngài, thưa quận công, đã thừa nhận rằng tôi nói đúng, còn bây giờ, xin hãy xem xét điều này: thành Kowno Mới thì nằm trên đảo. Do đó ta sẽ không thể đốt phá được làng mạc, không thể thu được gia súc, cũng không thể bắt được tù binh. Và chính chúng vừa đánh chúng ta liểng xiểng ở đấy. Ầy! Tốt hơn ta hãy đi đến nơi mà chúng không ngờ ta sẽ tới.

- Kẻ vừa thắng sẽ ít ngờ là sẽ bị tấn công. - Ông Skirwoiłło lầm bầm.

Nhưng đến đây thì ông Maćko lên tiếng, bắt đầu ủng hộ điều mà Zbyszko vừa nói, bởi ông hiểu chàng trai đang có nhiều hy vọng sẽ tìm hiểu được gì đó ở thành Ragneta hơn là ở thành Kowno Mới - và trước hết là ở thành Ragneta dễ bắt một tù binh đáng giá, có thể dùng để trao đổi. Ông cũng cho rằng trong mọi trường hợp, thà đi xa hơn và tấn công bất ngờ vào nơi ít phòng bị thì tốt hơn là chạm tới một cái đảo được phòng thủ bởi tự nhiên, không những có thành trì vững chắc lại được canh phòng bởi một đoàn quân vừa chiến thắng.

Là người giàu kinh nghiệm chiến chinh, ông nói mạch lạc và đưa ra những lý lẽ xác đáng, có thể thuyết phục bất kỳ ai. Họ chăm chú lắng nghe. Đôi khi ông Skirwoiłło nhướn hàng lông mày như thể tán thưởng, đôi khi lại lẩm bẩm “Nói phải lắm!”, rồi lại thụt cái đầu khổng lồ vào giữa đôi vai rộng lớn, trông hệt như một chàng gù, và trầm ngâm suy nghĩ.

Rồi lát sau, ông đứng lên và chẳng nói lời nào, bắt đầu tạm biệt.

- Thế nào, quận công? - Ông Maćko hỏi. - Ta đi đâu nào?

Ông chỉ đáp cụt lủn:

- Kowno Mới.

Rồi ông rời khỏi lều.

Ông Maćko và chàng trai Séc thảng thốt nhìn Zbyszko, rồi vị hiệp sĩ già đập tay vào đùi, kêu lên:

- Phù! Đúng là một gốc cây!… Như thể chăm chú lắng nghe, lắng nghe, thế mà sau đó vẫn làm theo ý mình. Thật phí lời!…

- Cháu vẫn nghe người ta nói ông ta đúng là người thế đấy, - Zbyszko bảo, - mà thật ra, mọi người ở đây đều cứng đầu cả. Chăm chú lắng nghe người khác nói, nhưng sau đó thì hệt như lời nói gió bay.

- Thế ông ta còn hỏi làm gì?

- Vì chúng ta là các hiệp sĩ đã thụ phong, và vì vậy tất cả mọi điều đều được cân nhắc lợi hại hai bên. Nhưng ông ta không ngốc đâu.

- Có thể là ở thành Kowno Mới, bọn chúng ít ngờ ta tấn công, - chàng Séc nhận xét, - vì chúng vừa nện ta một trận mà. Trong chuyện ấy thì ông ta có lý.

- Ta hãy đi gặp những người mà cháu đưa tới, - Zbyszko đề nghị, vì chàng thấy trong lều ngột ngạt, - cần phải thông báo để họ sẵn sàng.

Họ ra ngoài. Bên ngoài, màn đêm đã buông, đầy mây đen và bóng tối, chỉ có một chỗ sáng là đống lửa nơi những người dân Żmudź đang xúm quanh.

Chương 49

Đối với ông Maćko và Zbyszko, những người trước đây đã từng phục vụ dưới trướng đại quận công Witold, đã quen với cảnh quân ngũ Litva và các chiến binh Żmudź, cảnh lửa trại không có gì mới; nhưng riêng chàng Séc thì vừa ngắm họ với vẻ tò mò, vừa cân nhắc trong lòng liệu có thể mong đợi gì ở những đám người này khi vào trận chiến, và thầm so sánh họ với giới hiệp sĩ của Ba Lan cùng các hiệp sĩ Đức. Trại được dựng trên vùng đất thấp, bao quanh bởi các khu rừng và đầm lầy, an ổn hoàn toàn khỏi những cuộc tấn công, bởi lẽ không đội quân nào khác có thể vượt qua những khu đầm lầy nguy hiểm này. Ngay cả khu đất thấp nơi dựng trại cũng là một vùng cây cối rậm rạp và sình lầy, nhưng họ đã chặt những cành linh sam và cành thông rồi ném xuống đó rất dày, nên dường như được ngồi nghỉ tại chỗ khô ráo nhất. Người ta ra lệnh khẩn cấp làm cho quận công Skirwoiłło một cái numa, tức là lều kiểu Litva bằng đất và gỗ nguyên cây không đẽo gọt; vài chục chiếc lều tạm đan bằng cành lá dành cho những người khá giả hơn, còn các chiến binh thông thường thì ngồi quanh đống lửa trại dưới bầu trời, dùng những tấm áo choàng hay những miếng da thuộc để che tấm thân trần trụi, chống lại những thay đổi về thời tiết và làn mưa phùn. Trong trại, không một ai ngủ, bởi vì mọi người không có gì việc gì để làm nên đã ngủ suốt ngày. Một số đang ngồi hoặc nằm quanh những đống lửa cháy sáng được đốt bằng cây cỏ khô và những cành bách xù, những người khác đang cời bới trong những cái niêu bị vùi trong đống than củi đã cháy tàn và phủ đầy tro, từ đó tỏa mùi thơm của củ cải nướng - món ăn thông thường của người dân Litva - và mùi thịt cháy. Giữa các đống lửa, trông rõ những đống khí giới được đặt rất gần, để khi có sự biến mỗi người chỉ cần với tay là sẽ cầm ngay được vũ khí. Hlava tò mò ngắm nghía những bao tên hẹp và dài, đầu tên bọc sắt, những cây chùy làm bằng gỗ sồi non, có đóng nhiều đinh nhọn hay viên đá sắc, những chiếc rìu chiến có tay cầm ngắn, tương tự như rìu của dân thợ săn Ba Lan, mà các kỵ sĩ hay sử dụng, và những chiếc rìu chiến với tay cầm dài giống những cây rìu bổ mà lính bộ thường dùng. Cũng có các thứ khí giới bằng đồng từ những thời xa xưa, khi đồ sắt vẫn còn ít được sử dụng ở vùng xa xôi này. Một số thanh kiếm cũng được làm bằng đồng, nhưng hầu hết được rèn bằng thép tốt, được cung cấp từ thành Novogrod. Chàng trai Séc cầm lên tay những chiếc câu liêm, đao, kiếm, lưỡi dao sắc lẹm, những cánh cung nỏ được uốn cong qua lửa, và trong ánh sáng của đống lửa, chàng mê mải ngắm nghía sự hoàn hảo của chúng. Bên những đống lửa trại chỉ có mấy con ngựa, còn cả đàn đang được thả trong rừng và trên cánh đồng cỏ gần đấy, trong sự canh gác cẩn mật của các tay chăn ngựa; các hiệp sĩ phong lưu hơn của vùng này lại muốn có ngay đàn chiến mã của chính họ ngay khi cần, nên thường nuôi hàng vài chục con trong trang trại, do các nông nô chăm sóc cẩn thận. Hlava thán phục ngắm nhìn thân hình những con chiến mã cực kỳ nhanh nhẹn, với những chiếc cổ phồng căng mạnh mẽ; chúng là giống ngựa kỳ lạ mà các hiệp sĩ phương Tây thường ngỡ là loài vật khác hẳn, giống với thiên mã một sừng thần thoại hơn giống ngựa thông thường.

- Những con chiến mã cao to không làm nên trò trống gì ở đây, - vốn từng trải, ông Maćko lên tiếng, nhớ lại thời trước phục vụ dưới trướng đại quận công Witold, - vì to xác, chúng sẽ nhanh chóng bị kiệt sức trong vùng đồng lầy ẩm ướt, chỉ những con ngựa nhỏ bé của vùng này sẽ có thể đi khắp mọi nơi, cũng hệt như cư dân ở đây vậy.

- Nhưng trong chiến trận, - chàng Séc lên tiếng, - ngựa ở vùng này đâu thể đọ được với ngựa của quân Đức lực lưỡng hơn.

- Không đọ được thì hẳn rồi. Nhưng bọn Đức lại không thể chạy trốn nổi khỏi quân Żmudź mà cũng không thể đuổi kịp họ, bởi vì ngựa của họ nhanh bằng, thậm chí còn nhanh hơn ngựa của quân Tatar.

- Thế thì con thấy cũng lạ, vì con đã gặp lũ tù binh Tatar mà hiệp sĩ Zych dẫn về Zgorzelice, chúng rất nhỏ con, bất kỳ con ngựa nào cũng có thể mang nổi, mà đây lại là những người cao lớn.

Quả thực những người này rất cao lớn. Bên ánh lửa bập bùng, có thể nhận thấy những vồng ngực rộng, những bắp tay to lớn hằn dưới lớp da thú và áo choàng lông. Những tráng nông thô tháp, nhưng to xương và dài người; nhìn chung tầm vóc của những người đàn ông nơi đây vượt trội hơn hẳn các cư dân của những vùng đất Litva khác, vì họ được sinh sống trên những vùng đất màu mỡ và phì nhiêu hơn, nơi hiếm khi biết đến nạn đói - nỗi cơ hàn nhiều khi vẫn xảy ra ở Litva. Ngược lại, tính hoang dã thì họ lại vượt trội hơn cả những người Litva khác. Thành Wilno có cung điện của đại quận công, thu hút về đấy các công hầu từ cả phương Đông lẫn phương Tây, những sứ đoàn, các thương nhân nước ngoài thường lui tới, nên cư dân thành đô và dân chúng trong vùng đã quen với người ngoại bang; còn ở đây người ta chỉ biết đến dân ngoại quốc là bọn Thánh chiến hay Giáo đoàn Thánh kiếm[212], bọn quỷ dữ đem lửa đốt cháy những bản dân cư nơi sơn cùng thủy tận, áp đặt chế độ nô lệ và mang đến phép rửa tội bằng máu, vì vậy tất cả mọi thứ ở nơi đây đều thô lỗ hơn, tàn bạo hơn và gần giống chuyện đời xưa, chống lại những cái mới kiên quyết hơn; phong tục của họ cổ xưa hơn, cách chinh chiến cũ kỹ hơn, theo ngoại giáo bướng bỉnh hơn, vì họ không được dạy lòng yêu kính thánh giá một cách nhẹ nhàng bởi sứ giả của Tin Mừng với tình yêu của một bậc sứ đồ, mà bởi một tên tu sĩ vũ trang người Đức với linh hồn đao phủ.

212. Zakon Kawalerów Mieczowych (tiếng La tinh: Fratres militiae Christi de Livoniae, tiếng Đức: Brüder der Ritterschakt Christi von Livland), dòng tu hiệp sĩ của Đức do giám mục Albert von Buxhӧvden thành lập tại Riga năm 1202; năm 1237 nhập với dòng tu hiệp sĩ Thánh chiến, nhưng vẫn giữ một số chế định riêng về hành chính.

Ông Skirwoiłło và các bậc trưởng giả giàu có là các tráng sĩ đều đã nhập Ki-tô giáo, vì họ theo gương đức vua Jagiełło và đại quận công Witold. Những người khác, thậm chí các chiến binh mộc mạc nhất và hoang dã nhất, vẫn mang trong ngực cảm giác câm lặng rằng cái chết sẽ đến và đưa họ về thế giới xa xưa, với đức tin cổ xưa của họ. Và họ sẵn sàng cúi đầu trước thánh giá, miễn là nó không phải cầm trên tay bọn Đức mà họ căm thù. “Chúng tôi cầu được rửa tội,” họ kêu gọi các quận công và các quốc gia, “nhưng hãy nhớ, rằng chúng tôi là con người chứ không phải loài súc vật mà các người có thể dùng tặng nhau, mua lại hoặc bán đi.” Niềm tin cổ xưa đã tắt như ngọn lửa lụi tàn vì không có ai tiếp thêm củi, còn trái tim họ quay đi trước đức tin mới chính vì bọn Đức đã buộc họ phải tin bằng bạo lực, trong tâm hồn họ nảy sinh sự trống rỗng, lo lắng, tiếc nuối quá khứ, và một nỗi buồn sâu sắc. Chàng Séc, người đã lớn lên từ một đứa trẻ quen với sự ồn ã vui vẻ của đời chiến binh, với những bài hát và thứ âm nhạc náo nhiệt, lần đầu tiên trong đời mới chứng kiến một khu trại u ẩn và buồn rầu đến thế. Thảng hoặc đây đó, từ phía những đống lửa nằm thật xa cái chòi numa của ông Skirwoiłło, mới có thể nghe thấy âm thanh của một cây sáo hay ống tiêu, hoặc lời một bài ca rất khẽ. Các chiến binh cúi gục đầu lắng nghe với đôi mắt dán chặt vào đống lửa hồng. Một số người ngồi xệp bên đống lửa, chống khuỷu tay lên đầu gối, hai bàn tay che kín mặt, cả thân người bọc trong tấm da, trông hệt như thú rừng. Nhưng khi họ ngẩng đầu nhìn những hiệp sĩ đi ngang qua, ánh lửa soi sáng khuôn mặt hiền lành và đôi mắt màu xanh lơ, không chút dữ tợn cũng không hề khát máu, mà như đang trông đợi điều gì, như ánh mắt của đứa trẻ thơ buồn rầu và bị xúc phạm. Ở vùng ngoài rìa của trại, những người bị thương mà người ta cứu được từ trận chiến gần đây nhất mang về, đang nằm trên những lớp rêu lót. Các thầy bùa, thường được gọi là “thầy mo” hay “phù thủy”, vừa lẩm bẩm khấn những câu thần chú vừa băng bó vết thương của họ bằng các loại thảo mộc mà chẳng ai biết là gì, còn họ nằm yên lặng, kiên nhẫn chịu đựng đau đớn và khổ ải. Từ phía rừng sâu, từ những đồng cỏ ngập nước và trảng cỏ hoang vẳng lại tiếng ngựa hí, đôi khi gió giật lên bao khuất cả trại trong làn khói và thổi ùa về đây tiếng rừng ồn ã huyền bí. Đêm càng về khuya, ngọn lửa lụi tàn dần rồi tắt, và im lặng càng dày hơn, làm sâu thêm cảm giác buồn bã và u ẩn.

Zbyszko ra lệnh cho mọi người đi cùng sẵn sàng, với họ chàng có thể nói chuyện dễ dàng, bởi trong số đó có mấy người dân thành Połock[213], rồi chàng quay sang hộ vệ của mình và bảo:

- Ngươi đã nhìn thỏa thích chưa, bây giờ là lúc về lều rồi đấy.

213. Thời Trung cổ, đây là một tòa thành của người Slav, nay là một thành phố ở Belarus.

- Tôi thấy cũng đủ rồi, - chàng hộ vệ nói, - nhưng tôi không vui vì những điều trông thấy, bởi tôi biết ngay đó là đám lính bại trận.

- Hai lần rồi, bốn hôm trước tại thành và hôm qua ở chỗ vượt sông. Thế mà bây giờ ông Skirwoiłło lại vẫn muốn đến đấy lần nữa để nếm trận đại bại thứ ba.

- Sao thế, chẳng lẽ ông ấy không hiểu rằng đem một đội quân như thế chống lại quân Đức là chuyện không tưởng? Hiệp sĩ Maćko đã nói với tôi điều đó, và bây giờ tự tôi mới hiểu ra là đem nông dân đi đánh trận thì sẽ vô cùng tệ hại.

- Chuyện này thì ngươi lầm rồi, bởi vì đó là những người dũng mãnh nhất, trên đời ít ai sánh bằng. Chỉ có điều họ đánh nhau như một toán quân loạn xạ, còn quân Đức thì dàn theo đội hình. Nếu có thể phá vỡ đội hình, thì người Żmudź dễ hạ gục được quân Đức hơn là bọn Đức hạ quân Żmudź. Lũ giặc kia cũng biết thế, nên cứ giáp trận là chúng cố kết bám chặt với nhau thành bức tường người.

- Vậy thì chuyện chiếm thành cũng đừng mơ tới nữa. - Chàng Séc nói.

- Bởi họ không có các chiến cụ phá thành. - Zbyszko nói. - Đại quận công Witold có các đồ chiến cụ ấy, và khi ngài chưa mang đến cho chúng ta thì đừng hòng gặm nổi tòa thành nào, ngoại trừ gặp may hoặc có người nội ứng.

Vừa trò chuyện như vậy, họ vừa về đến lều, trước lều đang cháy rực một đống lửa to mà gia nhân đốt sẵn, và có cả các món thịt thà được tôi tớ chuẩn bị. Trong lều rất lạnh và ẩm ướt, vì vậy các hiệp sĩ cùng Hlava ngồi xuống bên đống lửa, trên các tấm da thú.

Sau khi ăn tối, họ cố chợp mắt nhưng không thể. Ông Maćko cứ quay trở hết bên nọ sang bên kia, và khi thấy Zbyszko đang ngồi trước đống lửa hai tay bó gối, ông bèn hỏi:

- Nghe này! Sao anh lại bàn nên đi xa đánh thành Ragneta mà không đánh ngay Gotteswerder này cho gần? Anh nghĩ gì thế?

- Bởi không hiểu sao bụng dạ cháu cứ mách là Danusia đang ở thành Ragneta, và ở đó ít được canh phòng hơn ở đây.

- Không có thời gian để trò chuyện, bởi vì cả ta cũng đã mệt nhừ, còn anh thì phải vào rừng gom người bị tản mát sau trận chiến bại. Nhưng bây giờ thì nói ta nghe, có thật là anh vẫn cứ muốn tìm bằng được cô thanh nữ ấy không?

- Không phải tìm cô thanh nữ nào cả, mà là tìm vợ cháu. - Zbyszko đáp.

Im lặng bao trùm, bởi ông Maćko hiểu rõ rằng không có câu trả lời cho điều ấy. Nếu Danusia chỉ là tiểu thư Jurandówna như trước đây, hẳn vị hiệp sĩ lớn tuổi sẽ không ngại ngần thúc giục cháu trai mình thôi tìm kiếm, nhưng trước sự thiêng liêng của bí tích hôn phối, việc tìm kiếm đã trở thành một nhiệm vụ bắt buộc, và ông Maćko thậm chí đã không hỏi câu ấy nếu ông có mặt trong lễ hứa hôn và lễ thành hôn, nên một cách vô thức ông vẫn nghĩ con gái ông Jurand là thanh nữ.

- Phải rồi! - Mãi một lúc sau ông mới lên tiếng. - Nhưng ta hỏi điều mà suốt hai ngày nay ta muốn mà không hỏi được, thế mà anh lại bảo không biết gì hết.

- Bởi vì cháu không biết gì hết, họa chàng chỉ biết là Chúa đã trút cơn thịnh nộ xuống đầu cháu.

Vừa lúc đó Hlava nhổm dậy từ tấm da gấu, ngồi chăm chú và tò mò lắng nghe.

Ông Maćko nói:

- Thôi, không ngủ được thì nói đi: anh đã thấy gì, đã làm gì và đã được gì ở Malborg?

Zbyszko gạt mớ tóc đã lâu không cắt phía trán, xõa dài xuống tận lông mày, ngồi im hồi lâu, rồi bắt đầu nói:

- Ước gì Chúa cho cháu được biết tin về Danusia của cháu nhiều như những gì cháu biết về thành Malborg. Chú hỏi cháu đã nhìn thấy ở đó những gì ư? Cháu đã nhìn thấy sức mạnh to lớn vô biên của Giáo đoàn Thánh chiến, từ tất thảy các vị vua chúa, tất thảy các dân tộc gộp lại, cháu không biết có ai trên đời này đọ được với chúng không. Cháu đã nhìn một thành quách mà có lẽ chính hoàng đế Thánh chế La Mã cũng chưa từng có được. Cháu đã thấy những kho báu vô tận, cháu đã thấy vô vàn khí giới, cháu đã thấy những đoàn tu sĩ, hiệp sĩ, lính bộ đầy đủ vũ trang, và các thánh tích nhiều như ở nhà Đức Thánh Cha tại Roma, cháu xin nói thật rằng nhiều đến mức mà linh hồn chợt tê tái khi cháu nghĩ liệu có ai có thể cướp lại của chúng? Ai có thể chế ngự chúng? Ai có thể cưỡng chống chúng? Ai mà sức mạnh của chúng không thể bẻ gãy?

- Có chúng ta! Chết mẹ chúng nó đi! - Hlava không thể chịu được, hét lên.

Ông Maćko hình như thấy lạ khi nghe những lời của Zbyszko, vì vậy mặc dù muốn biết rõ những cuộc phiêu lưu của chàng, ông vẫn ngắt lời và nói:

- Thế anh quên mất chuyện ở thành Wilno rồi à? Đã bao lần chúng ta đã đánh nhau với chúng, khiên choảng vào khiên, trán chọi với trán! Anh đã quên mất chúng sợ đấu với chúng ta thế nào, chính chúng đã phải thốt lên trước sự bướng bỉnh của chúng ta: không thể chỉ tắm ngựa bằng mồ hôi và đâm bằng ngọn thương, mà phải bóp chặt họng kẻ khác hoặc là bị kẻ khác bóp nát họng! Biết bao hiệp khách đã thách đấu với chúng ta, và tất thảy đều phải hổ thẹn rút lui. Chuyện gì đã khiến anh yếu lòng đến thế?

- Cháu không yếu lòng, ngay cả ở thành Malborg, cháu đã thách tỷ thí cả trên bộ và trên ngựa. Nhưng chú không biết hết sức mạnh của chúng.

Nhưng cụ già đã nổi đóa.

- Thế mày đã biết hết sức mạnh của Ba Lan chưa? Mày đã thấy tất cả các đạo quân dân binh dồn thành một khối? Mày chưa thấy mà. Cái sức mạnh do dân chúng bị xúc phạm và bị phản bội còn kia, vì họ cũng không còn lấy một gang tay đất mà trước kia đất là của họ. Các quận công của ta tiếp đón chúng như đón một kẻ nghèo khổ vào nhà, lại còn tặng quà cáp đủ thứ, thế mà khi chúng nó mạnh lên, chúng lại cắn ngay chính bàn tay đã cho chúng miếng ăn, như một lũ chó điên vô lại. Chúng cướp hết đất đai, cưỡng chiếm các thành phố bằng bạo lực và bội phản! Nhưng dù cho tất thảy vua chúa trên đời đều trợ giúp chúng, thì thế nào ngày phán xét và báo thù cũng tới.

- Chú bảo cháu kể đã thấy những gì, bây giờ lại tức giận, tốt nhất là thôi cháu không nói nữa. - Zbyszko thốt lên.

Ông Maćko giận dữ thở hổn hển hồi lâu, nhưng rồi nguôi bớt, ông nói:

- Mà chuyện cũng thường xảy ra thôi! Thấy một cây thông cổ thụ sừng sững trong rừng giống như một tòa tháp vững chãi, anh nghĩ rằng nó sẽ còn đứng đó đời đời kiếp kiếp, nhưng nếu anh dùng rìu phang thật lực, thì hóa ra bên trong lại rỗng. Chỉ toàn tàn mọt vụn rơi tơi tả. Sức mạnh Thánh chiến là thế đấy! Nhưng ta bảo anh kể xem anh đã làm cái gì và được điều gì ở đó. Anh đã tỷ thí ở đó à?

- Cháu đã đua ngựa. Thoạt đầu chúng tiếp cháu theo kiểu bất lịch sự và thô thiển, bởi biết cháu đã tỷ thí với Rotgier. Cũng may cho cháu là cháu đến đấy với lá thư của quận công, và hiệp sĩ de Lorche - người mà chúng kính trọng - đã bảo vệ cháu trước cơn giận dữ của chúng. Rồi sau đó thì tiệc tùng và đua ngựa, Đức Chúa Giêsu đã ban phước cho cháu. Chú đã nghe chuyện em trai Ulryk của đại thống lĩnh rất mến cháu chưa - ông ấy đã cấp cho cháu một bức thư do chính tay đại thống lĩnh ký, yêu cầu chúng trả lại Danusia cho cháu?

- Người ta đã kể ta nghe, - ông Maćko đáp, - rằng đai thắng yên của hắn bị đứt khi đang cưỡi đấu, nên anh tha, không đâm hắn.

- Chính thế, cháu đã chĩa ngọn dòng lên trời, ông ấy yêu mến cháu bắt đầu từ chuyện ấy. Hey, lạy Chúa lòng lành! Ông ấy đã cấp cho cháu một lá thư rất trang trọng, có thể đi hết thành này đến thành khác để tìm. Cháu cứ ngỡ là tai ương và lo buồn đã kết thúc rồi, thế mà bây giờ vẫn phải ngồi đây ở cái xứ xa lạ này, vô vọng trong buồn đau, mỗi ngày lại tệ hơn, nhớ thương hơn…

Chàng ngồi lặng hồi lâu, sau đó lấy sức ném một thanh củi gộc vào đống lửa, khiến những hòn than lửa bắn tóe lên cháy rực rỡ, rồi nói:

- Có thể nàng đang đau khổ rên xiết trong một tòa thành nào đó quanh đây, mà nghĩ rằng cháu đã quên mất nàng thì thà cho cháu được chết ngay tức khắc còn hơn!

Và hẳn là trong lòng chàng, sự sốt ruột và nỗi đau cắn xé quá đỗi, nên chàng lại ném vụt những thanh củi vào lửa như bị một cơn đau mù quáng đột ngột dâng trào; mọi người thảy đều ngạc nhiên, bởi không ngờ chàng yêu thương Danusia đến thế.

- Kiềm chế đi! - Ông Maćko kêu lên. - Thế tờ thư thiết khoán ấy thì sao? Chẳng lẽ bọn tổng trấn không chịu tuân thủ mệnh lệnh của đại thống lĩnh à?

- Kiềm chế nào, thưa cậu chủ, - chàng Séc nói, - Đức Chúa sẽ an ủi chúng ta, có thể là chóng thôi.

Zbyszko nước mắt long lanh, nhưng bình tĩnh hơn một chút và nói:

- Chúng cũng đã mở mọi ngóc ngách và nhà tù. Cháu đã tới mọi nơi tìm kiếm! Cho đến lúc nổ ra cuộc chiến này, khi tên chỉ huy von Heideck ở thành Gierdawy[214] bảo rằng theo luật thời chiến, lệnh bài được cấp trong thời bình không còn ý nghĩa. Cháu đã ngay lập tức thách đấu hắn, nhưng hắn không chịu chấp nhận và đã ra lệnh tống cổ cháu khỏi thành.

214. Nay là một thành phố thuộc tỉnh Kaliningrad, cách biên giới Ba Lan 3 km.

- Còn những nơi khác? - Ông hỏi.

- Nơi nào cũng thế thôi. Ở thành Królewiec, viên chỉ huy là người đứng đầu toàn binh trấn Gierdawy, thậm chí còn không thèm đọc thư của đại thống lĩnh, bảo rằng chiến tranh là chiến tranh, và một khi cái đầu còn nguyên thì khôn hồn mau mau mang nó mà xéo đi. Cháu đã hỏi các nơi khác, ở đâu cũng nói thế.

- Bây giờ ta hiểu rồi. - Vị hiệp sĩ già cất tiếng. - Thấy là không thể làm được gì nữa, anh mới tới đây, nơi có thể báo thù.

- Chính thế. - Zbyszko nói. - Cháu cũng nghĩ rằng nơi đây sẽ bắt được tù binh và có thể chiếm được vài tòa thành; nhưng họ không biết làm thế nào để chiếm được thành.

- Hey, khi đại quận công Witold đến, câu chuyện sẽ khác đấy.

- Xin Chúa ban cho.

- Ngài sẽ đến. Ở triều đình Mazowsze, ta đã nghe rằng ngài sẽ đến, và cùng với ngài có thể có cả đức vua với toàn bộ sức mạnh của Ba Lan.

Nhưng chuyện bị gián đoạn bởi sự xuất hiện của ông Skirwoiłło, người đột ngột từ bóng tối nhô ra, nói:

- Lên đường thôi.

Nghe thấy thế, các hiệp sĩ bật ngay dậy, ông Skirwoiłło ghé sát cái đầu khổng lồ của mình vào mặt họ và nói bằng một giọng rất khẽ:

- Có tin mới: đoàn tiếp lương đang đi tới thành Kowno Mới. Hai hiệp sĩ dẫn theo toán lính bộ, súc vật và lương thực. Ta sẽ chặn đường chúng.

- Ở chỗ vượt sông Niemen? - Zbyszko hỏi.

- Phải. Tôi biết chỗ cạn.

- Thế trong thành đã biết về đoàn tiếp lương chưa?

- Biết và sẽ ra để đón, nhưng anh sẽ nện bọn đó.

Và ông bắt đầu giải thích nơi họ phải mai phục để bất ngờ tấn công những kẻ sẽ từ trong thành ra đón. Ông muốn cả hai trận chiến sẽ bắt đầu đồng thời để rửa hận cho những thất bại mới đây, chuyện ấy với họ có thể sẽ dễ hơn vì sau chiến thắng vừa rồi, kẻ thù đang cảm thấy hoàn toàn an toàn. Vì vậy, ông ấn định địa điểm và thời gian mà họ phải có mặt cho kịp, còn lại chỉ cần dũng cảm và khôn khéo. Lòng họ vui mừng, vì biết ngay người đang nói với họ là một chiến binh giàu kinh nghiệm và tinh khôn. Nói xong, ông bảo họ lên đường và quay ngay trở về cái numa của mình, nơi các chúa công và chỉ huy của đoàn tráng sĩ đang chờ ông. Ở đó, ông nhắc lại mệnh lệnh, ban ra những lệnh mới, và sau cùng nâng lên miệng chiếc còi khoét từ xương sói, phát ra một hiệu lệnh to và lảnh lót, có thể nghe thấy từ đầu này đến đầu kia của trại.

Đáp lại âm thanh ấy là thứ gì đó rộn rịch bên những đống lửa đang tắt; đây đó bắt đầu bắn ra những tia lửa, sau đó những ngọn lửa lóe lên, càng lúc càng cháy sáng lên, và qua ánh lửa trông rõ những hình hài hoang dã của các chiến binh tụ tập quanh đống khí giới. Rừng thẳm giật mình tỉnh giấc. Lát sau, từ trong rừng sâu vang lên tiếng những mã phu thúc đàn ngựa đổ dồn về phía trại.

Chương 50

Mờ sáng, họ ra đến sông Nicwiaza[215] rồi vượt qua sông: người trên lưng ngựa, người bám đuôi ngựa, người trên những bó cỏ lau. Việc đó diễn ra quá nhanh, đến nỗi ông Maćko, Zbyszko, Hlava và những người lính tình nguyện xứ Mazury đều ngạc nhiên trước sự khéo léo của cư dân chốn này, và bây giờ mới hiểu tại sao cả rừng rú, cả đầm lầy, cả sông sâu cũng không thể ngăn được các cuộc hành quân của người Litva. Vượt khỏi sông, không một ai cởi quần áo, bỏ áo khoác lông thú hay tấm da chó sói đội đầu, mà chỉ nghiêng lưng về phía mặt trời để cho khô bớt nước, khiến người họ bốc hơi như những lò đốt nhựa cây - và sau khi nghỉ ngơi chút đỉnh, họ lại vội vã hành quân về hướng bắc. Chiều tối, họ đến sông Niemen. Để vượt qua con sông lớn đang phình rộng do nước lũ mùa xuân thì thật là không dễ dàng. Chỗ cạn mà ông Skirwoiłło biết có nơi lại biến thành vực sâu, đến nỗi lũ ngựa phải bơi những quãng dài. Hai người bị dòng nước cuốn đi ngay sát bên cạnh Zbyszko và chàng Séc, mà họ cũng không cứu nổi do bóng tối và nước cuộn che khuất tầm nhìn, còn những người bị nạn thì không dám kêu cứu, vì trước đó chỉ huy đã ra lệnh phải tuyệt đối im lặng khi vượt sông. May thay, tất cả những người khác đã sang được bờ bên kia an toàn, nơi họ ngồi nghỉ mà không đốt lửa cho đến tận sáng.

215. Chi lưu bên phải của sông Niemen.

Trong những tia sáng ban ngày đầu tiên, đội quân chia thành hai nhánh. Một nhánh cùng ông Skirwoiłło tiến sâu vào nội địa để đón đánh dám hiệp sĩ mang lương thảo đến cho Gotteswerder, còn Zbyszko dẫn nhánh thứ hai trở lại hòn đảo để chặn đường những kẻ từ trong thành ra đón toán kia. Ngày hôm đó bầu trời thực tươi sáng và thanh bình, nhưng ở bên dưới, cả khu rừng, đồng cỏ ngập nước và các lùm cây bị che phủ bởi làn sương trắng đục dày đặc, che khuất hẳn tầm nhìn xa. Điều này đã tạo hoàn cảnh thuận lợi cho Zbyszko và đám người của chàng, vì bọn Đức kéo từ trong thành ra không thể nhìn thấy họ từ xa để rút lui trước khi trận đánh nổ ra. Chàng hiệp sĩ trẻ mừng lắm, nói với ông Maćko đang cưỡi ngựa đi bên cạnh:

- Trong màn sương mù này, dễ dâm vào nhau trước khi trông thấy nhau, chỉ cầu Chúa đừng để sương mỏng đi cho đến tận trưa.

Nói xong, chàng vọt lên trước để ra lệnh cho bách đội đi phía tiền quân, nhưng rồi chàng quay lại ngay và nói:

- Chỉ lát nữa ta sẽ tới con đường từ chỗ vượt sông phía đầu đảo dẫn vào trung tâm của vùng, ở đó ta sẽ nấp trong các bụi rậm đợi chúng.

- Sao anh biết đến con đường đó? - Ông Maćko hỏi.

- Từ các nông phu địa phương mà cháu có hơn chục người. Họ dẫn đường cho chúng cháu khắp mọi nơi.

- Anh định ẩn nấp cách thành và cách đảo bao xa?

- Khoảng một dặm.

- Thế là vừa, bởi nếu gần hơn, chúng có thể kéo bộ binh từ thành ra ứng cứu, như thế này thì vừa không kịp cứu mà cũng chẳng nghe được tiếng kêu la.

- Quả thế, cháu đã nghĩ vậy.

- Nếu anh đã nghĩ được một, thì hãy nghĩ thêm điều thứ hai: có các nông phu trung thành, anh nên cử hai, ba người đi lên phía trước, khi phát hiện thấy bọn Đức thì họ sẽ ra hiệu cho ta biết là chúng đang tới.

- Vâng, đã làm rồi ạ!

- Vậy thì ta nói với anh điều này. Hãy phái một trăm hay hai trăm người, ngay sau khi cuộc chiến bắt đầu thì không can dự vào, mà chạy đi chặn đường từ đảo.

- Đó là ưu tiên số một! - Zbyszko nói. - Cháu đã ra lệnh như vậy rồi ạ. Bọn Đức sẽ rơi vào bẫy như một cái nơm!

Nghe chàng nói thế, ông Maćko đưa mắt vui vẻ nhìn cháu trai, vui mừng thấy rằng mặc dù còn rất trẻ, Zbyszko cũng đã hiểu biết chuyện chiến chinh, nên ông mỉm cười và nói:

- Đúng huyết thống nhà ta!

Nhưng trong lòng chàng hộ vệ Hlava còn vui hơn cả ông Maćko, vì với chàng không có niềm khoái lạc nào lớn hơn là chiến trận.

- Con không biết, - chàng nói, - người của chúng ta sẽ đánh đấm ra sao với lũ kia, nhưng họ biết hành quân lặng lẽ và rõ ràng là rất muốn đánh nhau. Nếu ông Skirwoiłło làm tốt mọi chuyện theo kế hoạch, thì chẳng một thằng nào còn sống sót để thoát khỏi trận này.

- Cầu Chúa cho ít đứa thoát thân. - Zbyszko nói. - Nhưng ta đã ra lệnh cố gắng bắt càng nhiều tù binh càng tốt, và nếu có tay hiệp sĩ nào hay anh em đồng đạo nào của quân Thánh chiến, thì nhất thiết không được giết.

- Sao thế, thưa cậu chủ? - Chàng Séc hỏi lại.

Zbyszko bảo:

- Ngươi cũng nhớ là cố mà làm cho được điều ấy. Hiệp sĩ, nếu là hiệp khách, thường đi lang thang qua các thành đô, lâu đài, được gặp nhiều người, được nghe nhiều tin tức, còn nếu là đồng đạo Giáo đoàn thì còn biết nhiều hơn. Sự thật, Chúa đã đưa ta đến đây để bắt được một kẻ nào đó đáng giá mà đánh đổi. Nàng là người yêu thương nhất mà ta còn lại… nếu như nàng vẫn còn.

Nói đoạn, chàng lại thúc cựa giục ngựa tiến lên phía đầu đoàn quân để ban ra các mệnh lệnh cuối cùng và để trốn tránh những ý nghĩ buồn rầu, mà cũng chẳng đâu thời gian mà nghĩ nữa, vì vị trí đã chọn để phục kích không còn quá xa.

- Sao cậu chủ vẫn nuôi hy vọng là cô vợ trẻ của cậu còn sống và hiện đang ở miền này nhỉ? - Chàng trai Séc băn khoăn hỏi.

- Bởi vì nếu trong cơn thịnh nộ mà Zygftyd đã không giết con bé ở thành Szczytno, - ông Maćko bảo, - thì có thể hy vọng là nó vẫn còn sống. Nếu nó bị giết thì linh mục thành Szczytno đã không kể với bọn ta những chuyện ấy, mà cả Zbyszko cũng nghe thấy đấy thôi. Không phải dễ dàng cho một bạo chúa, dù tàn bạo nhất, khi phải xuống tay với một cô gái không chút tự vệ, hà, một đứa trẻ vô tội.

- Nặng nề, nhưng không phải đối với bọn Thánh chiến. Như chuyện các con của đại quận công Witold đấy thôi?

- Sự thật là chúng có trái tìm của lũ sói, tuy nhiên cũng sự thật là ở thành Szczytno lão đã không sát hại con bé mà kéo con bé về phương này, như vậy có thể lão đã giấu nó trong một tòa thành nào đó.

- Hey! Giá mà chiếm được hòn đảo và tòa thành này nhỉ!

- Hãy nhìn kỹ những con người này. - Ông Maćko nói.

- Chắc rồi! Chắc rồi! Nhưng xin nói với ông chủ, con có một ý này muốn chia sẻ với cậu chủ.

- Ngươi có cả mười ý thì dùng giáo cũng không thể phá vỡ được tường thành.

Nói thế, ông Maćko chỉ vào những hàng cây giáo mà phần lớn các chiến binh đều trang bị, rồi hỏi:

- Ngươi đã thấy một đội quân như thế bao giờ chưa?

Quả tình chàng Séc chưa từng thấy điều gì giống thế. Vừa vượt qua trước mặt họ là một toán chiến binh cưỡi ngựa, đông ken và lộn xộn, bởi trong rừng, giữa các lùm cây, rất khó để giữ đội hình. Thêm nữa, có những lính bộ binh đi xen lẫn giữa đàn ngựa, họ túm lấy bờm, bám vào yên và cả đuôi ngựa để theo cho kịp. Vai các chiến binh được che những tấm da chó sói, da mèo rừng và da gấu, với những cái đầu thú nhe bộ răng hoang dã, những bộ gạc hươu, những đôi tai thú đầy lông lá, vì vậy, giá như không có những thứ khí giới đang chổng ngược lên trời, không có những cánh nỏ láng bóng nhựa thông và hộp đựng đầy mũi tên đeo trên lưng, nếu trông từ đằng sau, nhất là trong làn sương mù, trông họ hệt như những đàn thú hoang dã, từ các hang hốc khuất nẻo trong rừng thẳm, đang kéo đi đâu đó trong một cuộc động rừng, bị thôi thúc bởi sự khát máu hay cái đói. Có điều gì đó vừa khủng khiếp vừa thật khác thường, như thể ta nhìn thấy một cuộc diễu hành huyền hoặc của tự nhiên, khi mà theo như truyền thuyết, mọi loài vật, thậm chí cả đất đá và cây cỏ đều bật dậy, cùng nhau nhịp bước khởi hành.

Nhìn thấy cảnh tượng ấy, một trong những vị hiệp sĩ xứ Łękawice đã đến đây cùng chàng Séc liền lại gần chàng, chào hỏi rồi nói:

- Sáng danh Cha và Con! Quả thật ta đang ở cùng với bầy sói chứ không phải người.

Mặc dù thoạt tiên cũng có cảm giác giống thế khi nhìn đội quân, nhưng Hlava trả lời như một người giàu kinh nghiệm, đã trải qua tất cả và không ngạc nhiên trước bất cứ điều gì:

- Mùa đông sói đi theo bầy, mùa xuân mới nếm máu quân Thánh chiến.

Giờ đang là tiết xuân - tháng năm! Khu rừng non xen lẫn với đại ngàn, đang phủ màu lục non. Trên làn rêu mịn màng và mềm mại, nơi mà bước chân đoàn chiến sĩ đi không có tiếng động, nảy ra những nụ hoa nho nhỏ màu xanh và trắng, cùng đám nghệ tây non và dương xỉ lá răng cưa. Đẫm nước mưa phùn, vỏ cây bốc mùi hăng hăng ẩm ướt, tầng rừng tỏa mùi hương ngai ngái của lá thông rụng và gỗ mục. Vầng dương gieo muôn ánh cầu vồng trên những giọt nước treo trên vòm lá, và tiếng chim vút lên vui vẻ trên tầng cao.

Họ đi mỗi lúc một nhanh hơn, bởi được Zbyszko thúc giục. Sau một lúc, chàng quay trở lại hậu quân, nơi có ông Maćko cùng chàng Séc và quân tình nguyện vùng Mazury. Niềm hy vọng một trận chiến thuận lợi dường như đã khiến chàng hồi sinh, khuôn mặt chàng không còn nét u ẩn thường ngày, và đôi mắt ánh lên long lanh như thuở xưa.

- Nào! - Chàng gọi. - Giờ là lúc phải lên tiền quân, không đi đoạn hậu!

Và chàng dẫn họ lên đầu đoàn quân.

- Chú ý nhé, - chàng nói lần nữa, - ta có thể tấn công bọn Đức bất ngờ, nhưng nếu chúng nhận thấy ta và kịp xếp thành đội hình thì chúng ta sẽ đánh trước, vì ta có giáp phục và những thanh kiếm tốt hơn!

- Cứ thế đi! - Ông Maćko đồng tình.

Những người khác cũng ngồi lại cho vững vàng hơn trên yên, như thể sắp xung trận đến nơi. Nhiều người hít mạnh không khí vào ngực và kiểm tra xem đoản kiếm có dễ rút khỏi bao không.

Zbyszko nhắc họ lần nữa, rằng nếu trong đám bộ binh Đức có những hiệp sĩ hoặc đồng đạo của Giáo đoàn khoác áo choàng trắng thì không được giết mà bắt làm tù binh, sau đó chàng lại vượt lên toán dẫn đường và một lúc sau lệnh cho đội quân dừng bước.

Họ đã đến con đường dẫn từ bến sông nằm đối diện với đảo và chạy sâu vào nội địa. Quả thực đó chưa phải đường cái quan, mà là một đường mòn qua rừng vừa được phát dọn và sửa sang bề mặt đủ để quân đội cùng xe chở hàng có thể đi. Hai bên đường là những rừng cây thân cao vút và những đống thân gỗ thông già cắt ngắn, vừa được chặt hạ để mở đường. Đám rừng cây bụi thấp tè đôi chỗ mọc dày đến nỗi che khuất cả tầm nhìn khu rừng cây cao. Zbyszko chọn nơi con đường bị ngoặt cong làm chỗ mai phục, để những kẻ đi đường không thể nhìn thấy gì từ phía xa, cũng không kịp rút lui hoặc dàn đội hình chiến đấu. Chàng chia lính phục cả hai bên con đường mòn và ra lệnh chờ đợi kẻ thù.

Quá quen thuộc với rừng rậm và chiến trận trong rừng, những chiến binh Żmudź đã nhanh chóng nấp kín sau những đống thân cây, những hốc rễ cây, các lùm cây và các bụi cây linh sam trẻ, như thể đã bị mặt đất nuốt chửng. Người không lên tiếng, ngựa không rừ. Thỉnh thoảng, những con thú nhỏ to của rừng kéo lại quanh những người đang ẩn nấp, chỉ khi gần chạm phải họ chúng mới kinh hoàng chạy trốn nhanh như tên bắn. Có những lúc hơi gió nổi lên, làm khu rừng tràn ngập những tiếng thì thầm trọng thể và trang nghiêm, đôi khi nó ngừng bặt, và âm thanh duy nhất là tiếng chim cúc cu xa xa cùng tiếng chim gõ kiến mổ vỏ cây ngay gần.

Các chiến binh Żmudź vui sướng lắng nghe những âm thanh ấy, đặc biệt là tiếng chim gõ kiến, tín hiệu báo cho họ điềm lành. Loài chim ấy sống trong khắp rừng rậm nơi đây, và những tiếng gõ vang về từ mọi phía của khu rừng, mạnh mẽ, khẩn trương, giống như những thanh âm lao động của con người, như thể chúng cũng có những bễ rèn ở đâu đó trong rừng và từ sáng sớm đã bắt tay vào công việc một cách nghiêm túc. Ông Maćko và những chiến binh vùng Mazury tưởng như nghe thấy thợ mộc đang đóng đinh vào những chiếc xà đỡ mái của ngôi nhà mới, và những thanh âm đó nhắc họ nhớ về gia trang.

Nhưng thời gian trôi qua và kéo dài mãi, mà vẫn chưa nghe tiếng động gì khác ngoại trừ tiếng ồn ã của rừng và tiếng các loài chim. Sương mù dưới thấp mỏng dần, mặt trời đã lên khá cao và bắt đầu hun nóng, còn họ cứ phải nằm im. Rốt cuộc đã chán vì chờ đợi và im lặng, Hlava ghé sát tai Zbyszko thì thầm:

- Thưa cậu chủ, lạy Chúa, nếu không có thằng chó đẻ nào thoát thân, thì liệu ta có nên nhân đêm đến kéo tới gần thành, vượt sông rồi bất ngờ chiếm thành?

- Thế ngươi nghĩ là chúng không canh gác thuyền bè và không có mật khẩu hay sao?

- Chúng canh gác và có mật khẩu, - chàng trai Séc thì thầm, - nhưng cứ gí dao vào cổ thì tù binh sẽ khai ngay, hoặc bắt chính chúng nói bằng tiếng Đức! Chỉ cần tới được đảo, còn tòa thành thì…

Chàng ngừng lời, bởi Zbyszko đột ngột đặt tay lên miệng, vì từ ngoài đường chợt vang lên tiếng quạ.

- Im! - Zbyszko nói. - Đó là ám hiệu!

Quả thực chỉ sau thời gian khoảng hai tuần kinh, trên đường mòn chợt xuất hiện một người Żmudź cưỡi con ngựa nhỏ thó, lông bờm xờm, móng được bịt da cừu để khỏi phát ra tiếng vó và không để lại dấu vết trên bùn.

Khi tới nơi, anh ta nhanh nhẹn nhìn cả hai bên, khi nghe thấy tiếng quạ kêu phía lùm cây, anh lẩn ngay vào rừng, và chỉ lát sau đã đến sát bên Zbyszko.

- Chúng đang đến… - Anh nói.

Chương 51

Zbyszko vội hỏi chúng đi ra sao, bao nhiêu đứa cưỡi ngựa, bao nhiêu lính bộ, và còn cách bao xa. Từ câu trả lời của người chiến binh Żmudź, chàng biết được rằng toán lính không quá một trăm năm mươi người, khoảng năm mươi kỵ binh, không phải do một hiệp sĩ Thánh chiến chỉ huy mà là một hiệp sĩ thế tục nào đó, chúng đi thành đội hình, kéo theo những chiếc xe rỗng, trên xe chở nhiều bánh xe. Dẫn đầu đoàn, đi trước cách khoảng hai tầm tên bắn, là toán vệ sĩ gồm tám người, thường xuyên sục sạo vào rừng và các lùm cây; chúng còn cách đây chừng phần tư dặm.

Zbyszko không thích việc chúng đi theo đội hình. Theo kinh nghiệm, chàng biết là nếu vậy sẽ rất khó đánh tan quân Đức, từng cụm lính sẽ biết cách giữ đội hình cầm cự, vừa rút lui vừa chia thành từng đơn vị theo kiểu heo rừng bị chó săn bao vây. Ngược lại, chàng vui mừng trước tin là chúng chỉ còn cách đây chừng phần tư dặm, vì chàng đoán chắc rằng toán quân phái đi trước đó đã bọc hậu được quân Đức, và trong trường hợp chúng bị thất bại thì sẽ không một tên nào chạy thoát. Về toán tiền trạm đi phía trước đoàn quân, chàng chẳng lo lắng nhiều, vì chàng đã biết trước rằng chúng sẽ hành quân như thế, nên đã ra lệnh cho các chiến binh Żmudź để mặc chúng đi qua, hoặc nếu có tên nào mò vào rừng kiểm tra thì phải im lặng hạ thủ từng tên một.

Nhưng mệnh lệnh sau cùng hóa ra là không cần thiết. Bọn địch đã tới ngay sát. Ẩn dưới hốc rễ cây sát gần với đường, những người Żmudź trông rõ đám bộ binh Đức khi chúng dừng ở khúc đường cong và nói chuyện với nhau. Chỉ huy là một tên Đức vạm vỡ, râu đỏ, đưa tay ra hiệu cho chúng im lặng, rồi chăm chú lắng nghe. Trong một khoảnh khắc, có thể thấy là hắn do dự, không biết có nên đi sâu dò xét khu rừng không, nhưng rốt cuộc, khi chỉ nghe thấy tiếng chim gõ kiến mổ đều đều, chắc hắn nghĩ rằng lũ chim không thể tự do đến thế nếu trong rừng có người đang ẩn nấp, thế là hắn vẫy tay rồi dẫn toán lính đi tiếp.

Chờ đến khi cả toán khuất hẳn sau chỗ đường ngoặt tiếp theo, Zbyszko mới dẫn đầu một toán người vũ trang đầy đủ lặng lẽ tiến sát con đường. Trong số họ có ông Maćko, chàng Séc, hai hiệp sĩ tự do xứ Łękawice, ba hiệp sĩ trẻ từ Ciechanów và hơn chục người dũng sĩ Żmudź khá nhất, khí giới đầy đủ nhất. Không cần phải ẩn nấp nữa, Zbyszko trù tính khi quân Đức đến, họ sẽ nhảy vọt ra giữa đường, tấn công chúng và xé nát đội hình. Nếu thành công, cuộc chiến sẽ biến thành một loạt các trận đấu tay đôi, chàng tin rằng những dũng sĩ người Żmudź sẽ đủ sức trị quân Đức.

Một lần nữa im lặng lại bao trùm, chỉ có tiếng xạc xào đơn điệu của rừng thẳm. Nhưng ngay sau đó, từ phía đông của con đường, vọng đến tai các chiến binh tiếng người nói xao xác. Thoạt tiên còn lộn xộn và khá xa, dần dần chúng gần lại và rõ ràng hơn. Ngay lúc ấy Zbyszko liền dẫn đội quân của mình tiến ra giữa đường và xếp thành hình mũi nêm. Chính chàng đứng hàng đầu, sau lưng là ông Maćko và chàng Séc. Tiếp theo là hàng ba người, sau đó là hàng bốn. Họ được trang bị rất tốt: chỉ thiếu mỗi ngọn đòng, tức là cây thương dài của giới hiệp sĩ, bởi mang nó theo rất khó khăn khi hành quân qua rừng; trái lại, họ đã có trong tay những thanh giáo ngắn và nhẹ của xứ Żmudź để tấn công đợt đầu, cùng gươm và rìu chiến để đấu tay đôi.

Hlava vểnh tai lắng nghe, rồi thì thầm với ông Maćko:

- Chúng nó hát, chết mẹ chúng đi!

- Tôi thấy lạ là có rừng che khuất tuốt đằng kia, mà đến tận bây giờ ta vẫn chưa trông thấy chúng. - Ông Maćko nói.

Zbyszko thấy đã không còn cần ẩn nấp, thậm chí nói chuyện khẽ quá cũng là thừa, nên chàng quay lại nói:

- Bởi con đường chạy dọc theo dòng sông nên thường hay quanh co. Ta sẽ thấy chúng rất bất ngờ, mà thế càng tốt.

- Chúng nó hát vui vẻ chưa kìa! - Chàng Séc nói.

Quả vậy, bọn Đức đang hát một bài gì đó, hoàn toàn không phải thánh ca, dễ dàng nhận ra điều đó qua giai điệu. Lắng nghe kỹ, có thể nhận ra là chỉ có dưới chục người hát, tất cả đồng thanh lặp lại chỉ một từ duy nhất, vang to như sấm trong rừng.

Chúng đến với cái chết, vui vẻ và hào hứng thế đấy.

- Ta sẽ thấy mặt chúng ngay bây giờ. - Ông Maćko nói.

Và mặt ông đột ngột đổi thay thành vẻ mặt như con sói, bởi tâm hồn ông đã kiệt khô và đầy căm hận, cũng vì cho tới nay ông chưa trả được mối thù bị trúng mũi tên, khi mà để giải cứu Zbyszko ông đã phải mang bức thư của em gái đại quận công Witold[216] đến cho đại thống lĩnh.

216. Có lẽ tác giả lầm lẫn, người gửi thư cho đại thống lĩnh là quận chúa Aleksandra, em gái vua Jagiełło. (ĐA)

Vì vậy, bây giờ trái tim ông bùng lên, khát vọng trả thù thiêu đốt ông như phải bỏng.

“Bất hạnh cho kẻ nào chạm trán với ông ấy đầu tiên.” Hlava nghĩ thầm, liếc nhìn lão hiệp sĩ.

Lúc này, gió mang đến một tiếng hô rõ ràng mà cả bọn đồng thanh lặp đi lặp lại trong đoạn điệp khúc: “Tandaradei! Tandaradei!” và cùng lúc chàng Séc nghe rõ lời một bài ca mà chàng quen thuộc:

♫ Bi den rôsen er wol mac ♫

♫ Tandaradei! ♫

♫ merken wa mir’z houbet lac…[217] ♫

217. Bài hát của tác giả Walther von der Vogelweide (1170 - 1230), bản dịch của thi sĩ Leopold Staff, có nghĩa: Có kẻ nào chăng khi nào lại dám/ Đi ngang đây và dừng lại nơi kia/ Thì tức khắc hắn ta phải nhặt/ Tandaradei!/ Cái đầu kia nhẹ hơn những đóa hồng!

Đúng lúc đó, bài hát chợt ngưng bặt, vì cả hai bên đường chợt vang lên những tiếng quạ kêu ồn ã và vang động, như thể trong rừng đang có một đại hội của đàn quạ. Bọn Đức ngạc nhiên là tại sao bọn quạ lại đột nhiên tập trung ở đây nhiều đến thế, và sao tất cả tiếng quạ kêu đều cất lên từ mặt đất, chứ không phải từ những ngọn cây. Hàng đầu tiên của bọn bộ binh Đức vừa xuất hiện chỗ đường ngoặt thì chợt đứng như hóa đá khi nhìn thấy những kỵ binh lạ mặt đứng chắn trước mặt.

Ngay lập tức Zbyszko khom người xuống, thúc mạnh cựa vào hông ngựa nhảy vọt lên phía trước:

- Nện chúng!

Theo sau chàng, những người khác cũng lao tới. Cả hai phía rừng vang dậy tiếng kêu hét kinh khủng của các chiến binh Żmudź. Người của Zbyszko cách bọn Đức khoảng hai trăm bước chân, bọn chúng ngay lập tức chĩa cả một rừng giáo về hướng các kỵ sĩ, trong khi những hàng phía sau cũng nhanh như cắt quay mặt sang hai bên rừng để tự vệ chống lại tấn công từ hai bên sườn. Nếu còn có chút thời gian và nếu những con chiến mã không mang họ lao với tốc độ nhanh nhất về phía những mũi giáo nhọn hoắt sáng lấp loáng, hẳn các hiệp sĩ Ba Lan sẽ ngưỡng mộ sự tinh nhuệ này của quân Đức.

May cho Zbyszko là bọn kỵ binh Đức lúc ấy đang ở phía hậu quân, bên cạnh đám xe ngựa. Mặc dù ngay lập tức chúng cố tiến về phía đám bộ binh, nhưng không thể vượt qua hay tránh được họ, nên không thể ngăn chặn cuộc tấn công đầu tiên. Toán quân bộ lập tức bị bao vây bởi đám chiến binh Żmudź đông như kiến cỏ, ào ạt túa ra từ rừng cây như một đàn ong vò vẽ bị động tổ do bàn chân của một lữ khách bất cẩn nào đó. Zbyszko cùng với quân lính của chàng tấn công vào dám lính bộ.

Nhưng cuộc tấn công không có kết quả. Bọn lính Đức thọc ngập cán những cây giáo nặng và rìu chiến cán dài xuống đất, giữ chúng đồng đều và vững chãi, đến nỗi những con ngựa thấp bé nhẹ cân của quân Żmudź không tài nào chọc thủng nổi bức tường vũ khí ấy. Con chiến mã của ông Maćko bị rìu chiến chém trúng, chồm mình trên hai chân sau, rồi ngã gục chúi mũi xuống đất. Trong một khoảnh khắc, cái chết như treo trên đầu lão hiệp sĩ, nhưng vì đã lão luyện qua mọi trận chiến và đầy kinh nghiệm trong những nỗi nguy, ông liền rút chân khỏi bàn đạp, đưa bàn tay cứng như sắt túm lấy ngọn giáo của bọn Đức, ngọn giáo thay vì xuyên thủng ngực ông lại trở thành điểm tựa để ông bật dậy, lao vào giữa đàn ngựa, rút gươm chém xối xả vào đám giáo và rìu chiến, hệt như một con chim cắt săn mồi giận dữ đánh tan tác đàn sếu mỏ dài.

Trong đà phi nước đại, ngựa của Zbyszko bị kìm cương đột ngột, gần như quỵ hẳn xuống. Chàng chống ngọn giáo xuống, nhưng giáo lại gãy, vì vậy chàng cũng bắt đầu dùng kiếm. Chàng trai Séc, người chỉ tin tưởng vào lưỡi rìu, đã ném thẳng rìu vào một đống quân Đức, và tạm thời tay không khí giới. Một trong hai hiệp sĩ xứ Łękawice bị giết, nhìn thấy cảnh tượng ấy người hiệp sĩ thứ hai điên giận tru lên như sói và cố leo lên mình ngựa đầy máu, lao như mù quáng thẳng vào giữa đám quân lính đang túm tụm. Các dũng sĩ xứ Żmudź chém lia lịa vào hàng dày đặc những mũi giáo và cán gỗ, đằng sau lộ ra những khuôn mặt của bọn bộ binh Đức vừa thảng thốt bất ngờ vừa sắt đanh lại, bướng bỉnh và ngoan cố. Nhưng đội hình địch vẫn không bị phá vỡ. Những chiến binh Żmudź tấn công từ hai bên sườn cũng bị bật ngay ra khỏi đội hình bọn Đức như thể va phải gai nhím. Dù ngay sau đó họ quay trở lại, điên cuồng hơn, nhưng vẫn chẳng thể làm được gì.

Một số người nhanh như cắt leo lên những cây thông lớn hai bên đường và bắt đầu nã tên vào giữa đám quân bộ, thấy thế viên chỉ huy bọn Đức ra lệnh lùi lại về phía toán kỵ binh và đoàn xe. Toán cung nỏ Đức cũng bắt đầu bắn, vì vậy chốc chốc lại có một người Żmudź ẩn giữa những cành thông rơi xuống đất như một con thú trúng tên và giãy chết, tay cào cấu lớp rêu trên mặt đất hoặc ưỡn cong mình như con cá bị lôi lên khỏi mặt nước. Bọn Đức bị bao vây tứ phía, mặc dù không thể trông mong sẽ thắng, nhưng nhìn thấy hiệu quả của việc tự vệ, chúng vẫn nghĩ rằng chí ít một số sẽ có thể rút lui khỏi cuộc tàn sát và quay trở lại phía sông.

Không kẻ nào có ý định đầu hàng, bởi chẳng bao giờ tha mạng tù binh, chúng biết rằng không thể trông chờ lòng thương hại của một dân tộc đã bị đẩy đến bờ tuyệt vọng và đang nổi loạn. Chúng nín lặng lùi dần, vai kề vai, những mũi giáo và rìu chiến lúc giương lên lúc chĩa xuống, đâm, chém, dùng cả cung nỏ, những gì mà cuộc hỗn chiến cho phép, rồi lùi dần về phía đoàn xe và đám kỵ binh cũng đang phải chiến đấu sống chết với những toán binh lính khác.

Vừa lúc ấy, có một điều bất ngờ xảy đến, quyết định số phận của trận chiến dai dẳng. Đó là vị hiệp sĩ xứ Łękawice, người đã nổi điên sau cái chết của anh trai, chợt cúi nghiêng người xuống, không rời lưng ngựa mà cố nhấc xác anh lên khỏi mặt đất, dường như muốn bảo vệ cho thân xác khỏi bị chà đạp, để đặt vào một chỗ nào khả dĩ yên tĩnh hơn, dễ dàng tìm thấy sau cuộc chiến. Nhưng cũng vào lúc đó một cơn điên giận mới chợt bùng lên trong ông, lấy mất cả sự sáng suốt, bởi thay vì tránh ra bên đường, ông lại lao thẳng vào bọn bộ binh Đức, và ném tử thi của người anh lên mũi những cây trường thương; chúng xóc vào ngực, bụng và hông, oằn cong dưới sức nặng của người chết, khiến bọn lính địch luống cuống, và trước khi chúng kịp rút mũi giáo ra, người hiệp sĩ điên cuồng đã lao vào chỗ đội hình địch bị thủng, xô đổ quân địch như một cơn bão.

Ngay lập tức hàng chục cánh tay vươn về phía ông, hàng chục ngọn giáo thọc vào sườn con chiến mã, nhưng cũng chính khi đó hàng ngũ địch bị rối loạn và trước khi chúng kịp ổn định lại, thì một trong những dũng sĩ xứ Żmudź ở gần nhất đã kịp lao vào, tiếp sau là Zbyszko, rồi chàng trai Séc, và trong chớp mắt trận hỗn chiến khủng khiếp mỗi lúc một lan rộng. Các dũng sĩ khác cũng lấy xác của những người chết ném vào các lưỡi giáo nhọn hoắt; quân Żmudź từ hai bên sườn lần nữa lại tăng cường tấn công. Cả toán quân nãy giờ vẫn ngay ngắn, nay rúng động rồi nghiêng ngả như căn nhà có bức tường bị nứt vỡ, rã rời ra như cái cây bị chèn nêm dưới gốc, và cuối cùng là đổ sụp.

Cuộc chiến ngay lập tức biến thành một cuộc tàn sát. Trong trận giáp lá cà, những ngọn trường thương và rìu chiến cán dài của Đức trở nên vô dụng, ngược lại những lưỡi gươm của đội kỵ binh tha hồ xả xuống, băm bổ vào đám những đầu và cổ người. Ngựa giẫm vó lên đống người rúm ró, giày xéo và chà đạp lên bọn bộ binh Đức khốn nạn. Các kỵ sĩ có thể dễ dàng hạ dao từ thế cao, nên họ chém không kịp thở, không ngừng nghỉ một giây. Từ hai bên đường càng ngày càng túa ra dày đặc những dám chiến binh hoang dã khoác da sói, lồng ngực sục sôi cơn khát máu cũng như giống sói. Tiếng hú hét của họ át đi những tiếng cầu xin và tiếng rên rỉ của những kẻ đang sắp chết. Bọn thua trận ném bỏ vũ khí, một số cố gắng trốn chạy vào rừng, một số nằm ngã xuống đất giả vờ chết, một số đứa lại đứng thẳng đuỗn, mặt tái nhợt như tuyết và nhắm nghiền mắt; những tên khác cầu nguyện; một thằng dường như bị mất trí vì quá sợ, tự dưng lại bắt đầu vừa chơi sáo vừa mỉm cười, ngước mắt lên trời, cho đến khi chiếc chùy Żmudź giáng xuống đầu. Rừng già thôi xào xạc, như thể cũng sợ hãi thần chết.

Đám hiệp sĩ Thánh chiến ngày một teo tóp. Chốc chốc từ sau các lùm cây lại vang lên âm thanh của một cuộc đấu ngắn hoặc một tiếng thét kinh hoàng vì tuyệt vọng. Bây giờ, ông Maćko và Zbyszko với tất cả các kỵ sĩ theo sau mới xông vào đám lính kỵ và xe cộ.

Bọn này vẫn còn đang chống cự, cụm lại thành vòng tròn, bởi bọn Đức bao giờ cũng tự vệ theo cách ấy khi bị bao vây bằng lực lượng vượt trội hơn. Lính kỵ binh cưỡi những con ngựa béo và trang bị giáp phục tốt hơn so với bộ binh, chiến đấu dũng cảm và kiên cường, thật đáng ngưỡng mộ. Không có tên nào mặc áo choàng trắng trong số đó, tức phần lớn chúng chỉ là đám quý tộc Phổ nhỏ và vừa, có nghĩa vụ phải ra trận theo lệnh của Giáo đoàn. Ngựa của chúng phần lớn cũng được phủ giáp, một số con được trang bị cả áo giáp dài, và tất cả đều có miếng khiên thép che giữa trán. Chỉ huy của chúng là một vị hiệp sĩ cao, gầy, mặc bộ áo giáp màu xanh sẫm và một chiếc mũ thép cùng màu với tấm chắn mặt buông kín.

Từ sâu trong rừng, tên bắn như mưa vào chúng, nhưng những mũi tên bật ra khi va phải mũ sắt, áo giáp và tấm che vai. Đội ngũ bộ binh và lính kỵ Żmudź bao vây quanh chúng rất gần, nhưng chúng vẫn chống cự thật lực, chém và đâm bằng những thanh kiếm dài, dữ dội đến mức cả một đống xác chết xếp thành vòng dưới những vó ngựa. Những hàng đầu của những người tấn công muốn thoái lui, nhưng không thể vì bị đẩy từ phía sau. Quang cảnh chung thật dồn ép và lộn xộn, loáng mắt bởi những mũi giáo sáng lòa, những lưỡi kiếm chớp nhoáng. Lũ ngựa bắt đầu hí vang, cắn và đá. Các dũng sĩ Żmudź, Zbyszko, chàng Séc và cả những chiến sĩ Mazury cùng lao vào. Dưới những đòn đánh nặng trịch của họ, hàng ngũ địch bắt đầu rung chuyển, lắc lư và dao động như khu rừng bị gió lốc, còn họ giống như thợ rừng đốn thật lực đám cây cối, tiến từng bước chậm về phía trước trong cái công việc mệt nhọc và nóng bức ấy.

Ông Maćko ra lệnh nhặt những rìu chiến cán dài của Đức trên bãi chiến trường, và với gần ba mươi chiến binh hoang dã được trang bị bằng thứ vũ khí ấy, ông bắt đầu tập trung ép sát bọn Đức. Lao tới chỗ bọn chúng, ông hét lên “Chặt chân ngựa!”, và biện pháp ấy lập tức cho một kết quả kinh hoàng. Bọn hiệp sĩ Đức không thể dùng kiếm để sát thương người của ông, trong khi những cây rìu cán dài bắt đầu phang thật lực vào chân ngựa. Tên hiệp sĩ giáp phục xanh nhận ra là trận đấu sắp tới hồi kết thúc, chỉ còn cách hoặc là chọc thủng toán quân đang chặt đứt đường về, hoặc là sẽ chết.

Y chọn cách đầu tiên, và theo lệnh của y, trong chớp mắt cả đội ngũ hiệp sĩ quay về phía mà chúng vừa đi qua. Những người Żmudź gần như đã cưỡi trên cổ chúng, nên bọn Đức khoác tấm khiên che lưng, ra sức phản công phía trước mặt và hai bên sườn, xé đứt vòng vây, thúc ngựa chạy về phía đông như một cơn bão. Đơn vị được giao cắt đường lui lao vào giáp chiến với chúng, nhưng bị nghiền nát bởi ưu thế của vũ khí và đàn ngựa, nên họ ngã gục thành hàng như một cánh đồng ngô trong cơn lốc xoáy. Đường đến lâu đài đã thông, nhưng sự cứu rỗi vẫn còn xa xôi và phấp phỏng lắm, bởi vì ngựa của dân Żmudź nhanh nhẹn hơn ngựa Đức. Viên hiệp sĩ mặc giáp xanh hiểu rất rõ điều đó.

“Khốn rồi!” Y tự nhủ thầm. “Sẽ không ai thoát được khỏi tay chúng, trừ khi ta đánh đổi bằng chính máu mình.”

Nghĩ thế, y liền hét lớn gọi những người ở gần nhất hãm ngựa, còn chính y vòng lại, không cần biết có ai nghe thấy tiếng gọi hay không, y quay lại đối mặt với kẻ thù.

Zbyszko chạy đến đầu tiên, nên tên Đức chém vào tấm giáp che mặt của chiếc mũ sắt, nhưng nó không vỡ và mặt chàng không bị thương. Thay vì chém trả, Zbyszko liền túm lấy ngang người gã hiệp sĩ, ôm chặt lấy và với mong muốn bắt sống cho bằng được, chàng lấy hết sức kéo y khỏi yên ngựa. Nhưng đai thắng ngựa bị đứt do chịu quá sức, cả hai đều ngã lăn xuống đất. Hai người đấu một hồi lâu, dùng cả tay và chân, nhưng chàng trai trẻ cực kỳ rắn chắc đã đánh bại đối thủ và tì được hai đầu gối vào bụng tên Đức, ghìm y bên dưới, như một con sói giữ một con chó dám đương đầu với nó trong bụi rậm.

Nhưng việc kìm giữ là không cần thiết, vì tên Đức đã ngất xỉu. Trong khi đó ông Maćko và chàng Séc chạy đến, thấy họ Zbyszko kêu lớn:

- Bắt trói hắn lại! Gã hiệp sĩ này khá lắm, lại còn được tấn phong nữa!

Chàng Séc nhảy xuống ngựa, nhưng nhìn thấy tên hiệp sĩ đã ngất xỉu, chàng không thèm trói y, mà tước vũ khí, tháo tấm che vai, lấy chiếc thắt lưng có treo thanh đoản kiếm, cắt đứt đai giữ mũ sắt và rốt cuộc tháo vít mở tấm che mặt.

Nhưng mới nhìn mặt gã hiệp sĩ, chàng đã nhảy lên và hét lớn:

- Ông chủ! Ông chủ! Nhìn xem này!

- De Lorche! - Zbyszko kêu lên.

Còn hiệp sĩ de Lorche nằm đó, với khuôn mặt nhợt nhạt, ướt đẫm mồ hôi và đôi mắt nhắm nghiền, bất động, hệt như một xác chết.

Chương 52

Zbyszko ra lệnh đặt de Lorche lên một trong các xe chiến lợi phẩm vừa thu được, trên xe chở đầy các bánh xe và trục xe còn mới nguyên, phục vụ cho chuyến hành quân để tiếp viện tòa thành. Còn chàng cưỡi lên một con ngựa khác và cùng ông Maćko tiếp tục đuổi theo bọn Đức đang chạy tan tác. Đó không phải là cuộc rượt đuổi khó khăn vì ngựa bọn Đức rất kém khi chạy trốn, nhất là khi đường đi lối lại đều nhão nhoét sau những cơn mưa xuân. Đặc biệt là với ông Maćko, ông cưỡi con ngựa nhỏ bé và nhanh nhẹn của dũng sĩ xứ Łękawice vừa bị giết, và sau vài chặng ngựa ông đã vượt trước toàn bộ dân Żmudź, đuổi kịp tên hiệp sĩ đầu tiên. Theo phong tục hiệp sĩ, ông lên tiếng gọi hắn, hoặc chịu quy hàng hoặc quay lại đánh nhau, nhưng hắn giả vờ điếc, ném cả khiên đi cho nhẹ ngựa và cúi rạp mình, thúc cựa vào hông giục ngựa. Vị hiệp sĩ lớn tuổi xả cho hắn một nhát kinh hoàng bằng rìu rộng bản vào giữa hai vai, khiến hắn ngã lộn người khỏi lưng ngựa.

Cứ thế ông trả thù bọn đang trốn chạy, vì mũi tên bắn lén mà ông đã bị bắn ngày trước; chúng chạy trốn trước ông như một đàn hươu, với nỗi sợ hãi khôn xiết trong tim, trong tâm chúng chỉ mong thoát khỏi người đàn ông khủng khiếp nọ, chứ không phải chiến đấu hay tự vệ. Vài kẻ chạy được vào rừng, nhưng một tên chìm trong suối và bị những người Żmudź dìm chết. Những kẻ khác trốn trong các lùm cây, nơi bắt đầu một cuộc săn hoang dã, đầy tiếng la hét, kêu than và khóc lóc. Những thanh âm đó vang trong rừng hồi lâu cho đến khi tất cả bọn chúng đều bị tóm cổ. Rồi lão hiệp sĩ trang Bogdaniec, cùng với Zbyszko và chàng trai Séc đã trở lại bãi chiến trường ban đầu, nơi hàng loạt xác bộ binh Đức bị chém chết nằm la liệt. Xác của chúng đã bị lột trần, một số còn bị hành hạ một cách khủng khiếp bởi dân Żmudź đầy thù hận. Chiến thắng này là đáng kể và họ đang say sưa vui sướng. Sau thất bại gần đây của ông Skirwoiłło ở thành Gotteswerder, nỗi chán ngán đã chế ngự trái tim của cư dân Żmudź, nhất là khi lương thực cứu viện mà đại quận công Witold đã hứa không đến nhanh như họ mong đợi; giờ đây niềm hy vọng lại trỗi dậy và sự nhiệt tình lại bùng lên, hệt như lửa cháy rực lên khi được tiếp thêm củi.

Cả quân Żmudź lẫn quân Đức có quá nhiều người bị thiệt mạng để có thể chôn cất, nên Zbyszko lệnh dùng giáo đào hố dưới tán thông chôn hai dũng sĩ xứ Łękawice đã đóng góp lớn vào chiến thắng, trên thân cây dùng gươm khắc dấu thập tự. Rồi sau khi lệnh cho chàng trai Séc trông coi hiệp sĩ de Lorche vẫn đang bất tỉnh, Zbyszko giục mọi người nhanh chóng đi theo con đường về hướng ông Skirwoiłło để trợ giúp ông nếu cần. Sau một thôi đường, họ đến một bãi chiến trường vắng hoe, la liệt xác chết của dân Żmudź và quân Đức. Zbyszko hiểu ngay rằng ông Skirwoiłło hùng mạnh hẳn cũng giành được thắng lợi đáng kể, vì nếu bị thua thì chàng đã gặp phải quân Đức kéo về phía thành. Nhưng chiến thắng ắt phải rất đẫm máu, bởi vì ngoài chiến địa chính, xác người chết còn dày đặc khắp nơi. Dày dạn kinh nghiệm, ông Maćko suy ra rằng hẳn một bộ phận quân Đức đã kịp rút lui khỏi cuộc tàn sát.

Khó đoán được là ông Skirwoiłło có đuổi theo chúng hay không, bởi vì các dấu vết đã bị xóa đi nhiều. Tuy nhiên, ông Maćko kết luận rằng chiến cuộc kết thúc đã khá lâu, có lẽ sớm hơn trận đánh của Zbyszko, vì các xác chết đã ngả màu xám và hơi trương lên, một số đã bị chó sói cắn xé, những con này bỏ chạy tản mát vào rừng khi đoàn người có vũ trang tiến đến gần.

Vì thế, Zbyszko quyết định không chờ ông Skirwoiłło mà quay trở về cái trại cũ. Mãi đến khuya họ mới về đến nơi, tại đó chàng gặp lại vị thủ lĩnh của quân Żmudź, người trở về sớm hơn chàng chút ít. Khuôn mặt vốn u ẩn của ông giờ rạng rỡ một niềm vui khắc khổ. Ngay lập tức ông hỏi chàng về trận đánh, và khi biết tin thắng lợi, ông cất giọng nói, giống như tiếng quạ kêu:

- Mừng vì anh, cũng vui vì ta. Đại quân không sớm tới đâu, nhưng nếu như đại quận công có đến, hẳn người cũng vui mừng, bởi vì tòa thành này sẽ là của ta.

- Ngài bắt được tù binh nào không? - Zbyszko hỏi.

- Có được gì đâu, chẳng được con cá sộp nào hết. Cũng có một, hai con, nhưng chúng chuồn mất rồi. Lũ cá đầy răng! Nó cắn trộm người ta rồi trốn mất!

- Đức Chúa đã ban cho tôi một tên. - Chàng trai trẻ tiếp lời. - Một hiệp sĩ hùng mạnh và lừng danh, dẫu là dân thế tục - một hiệp khách!

Lão vương Żmudź cuồng nộ đặt cả hai tay quanh cổ, rồi tay phải làm một cử chỉ như kéo dây thừng hướng lên trên.

- Hắn sẽ được thế đấy! - Ông nói. - Cũng như cả lũ kia… Phải!

Nghe thấy thế, Zbyszko chợt nhíu mày:

- Hắn ta sẽ không bị gì hết, bởi vì đó là tù binh của tôi và là bạn tôi. Quận công Janusz đã làm lễ tuyên thệ cho chúng tôi cùng một lần, tôi không cho phép ai được chạm đến hắn ta.

- Ngươi không cho?

- Tôi không cho.

Và họ bắt đầu nhìn thẳng vào mắt nhau, lông mày chau lại. Dường như cả hai sắp nổ bùng lên, nhưng Zbyszko không muốn cãi nhau với vị thủ lĩnh lớn tuổi mà chàng đánh giá cao và tôn trọng, hơn nữa trái tim chàng vẫn đang ngây ngất vì những chuyện xảy ra trong ngày, nên chàng đột nhiên ôm lấy cổ ông, ghì vào ngực mình và kêu lên:

- Ngài muốn cướp anh ta khỏi tay tôi, cướp cả niềm hy vọng cuối cùng của tôi? Sao ngài lại làm tổn thương tôi?

Ông Skirwoiłło không tránh né cái ôm, lúc sau ông ngẩng đầu khỏi vòng tay Zbyszko, vừa chăm chú nhìn chàng vừa thở hổn hển.

- Nào, - ông nói sau một lúc im lặng, - ngày mai ta sẽ ra lệnh treo cổ hết lũ tù binh của ta, nhưng nếu anh cần thằng nào, ta sẽ tha cho thằng ấy.

Sau đó, họ lại ôm ghì nhau lần nữa và chia tay trong sự hòa thuận tốt lành, khiến ông Maćko hài lòng khôn xiết, thốt lên:

- Tức tối thì chẳng thể moi được gì từ ông ta, còn lòng tốt thì có thể nhào nặn ông ta như sáp nhão.

- Dân xứ đây là thế, - Zbyszko nói, - chỉ có bọn Đức là không biết điều đó.

Nói xong, chàng ra lệnh đưa hiệp sĩ de Lorche tới bên đống lửa, sau khi hiệp sĩ đã được nghỉ ngơi đôi chút trong lều. Lát sau chàng Séc đưa tù binh tới, đã bị tước vũ khí, không có mũ trụ, chỉ mặc áo kaftan bằng da, mặt da hằn rõ những vệt áo giáp, với một chiếc mũ chỏm màu đỏ mềm mại trên đầu. Qua chàng hộ vệ, de Lorche biết trước mình là tù binh của ai, chính vì thế chàng ta bước đến với vẻ lạnh lùng, tự tôn, mặt ánh lên sự bướng bỉnh và khinh khi.

- Cảm ơn Chúa, - Zbyszko nói với chàng, - là đã trao anh vào tay tôi, vì thế sẽ không có gì gây hại cho anh cả.

Và chàng chìa tay ra thân mật, nhưng de Lorche không hề động dậy.

- Ta không chìa tay cho những hiệp sĩ đã làm hoen ố danh dự hiệp sĩ, những kẻ đã cùng với bọn Saracen chiến đấu chống lại các Ki-tô hữu.

Một người Mazury dịch lại, vả chăng Zbyszko cũng đoán được nghĩa của lời ấy. Vì vậy, thoạt tiên máu chàng như sôi cả lên.

- Đồ ngu! - Zbyszko hét lên, tay bất giác nắm chặt đoản đao.

Còn de Lorche vẫn ngẩng đầu.

- Giết ta đi! - De Lorche nói. - Ta biết các ngươi chẳng bao giờ thương xót tù binh.

- Còn các ngươi thì thương xót họ sao? - Chiến binh Mazury thét lên, không thể bình tâm khi nghe những lời nói ấy. - Không phải các ngươi đã treo cổ trên bờ đảo tất cả những người bị bắt trong trận chiến vừa rồi sao? Vì thế mà ông Skirwoiłło đã treo cổ những người của các ngươi.

- Đúng là chúng ta đã làm thế, - de Lorche nói, - nhưng đó là bọn ngoại đạo.

Tuy nhiên, có thể thấy dường như chàng cũng thấy xấu hổ khi trả lời, và không khó đoán rằng tận sâu trong tâm hồn chàng cũng không chấp nhận hành động đó.

Lúc này, Zbyszko đã nguôi giận, nói rất điềm tĩnh và nghiêm túc:

- De Lorche! Hai ta đã nhận đai hiệp sĩ và cựa thúc ngựa từ tay cùng một người; ngươi biết ta quá rõ, ngươi biết rằng với ta, danh dự hiệp sĩ còn quý hơn mạng sống, vậy hãy lắng nghe cho kỹ những điều mà ta thề với Thánh Jerzy là sẽ bảo cho ngươi biết đây: phần đông những người này đều đã được rửa tội, không phải mới hôm qua, còn những người chưa phải Ki-tô hữu thì cũng đang vươn tay đến thánh giá để cầu xin cứu rỗi; nhưng ngươi có biết ai đã gây trở ngại cho họ đến với sự cứu rỗi, ngăn trở họ không được phép rửa tội hay chăng?

Người Mazury dịch nhanh những lời của Zbyszko, de Lorche đưa mắt dò hỏi nhìn khuôn mặt của chàng trai trẻ.

Zbyszko liền thốt lên:

- Bọn Đức!

- Không thể nào! - Hiệp sĩ xứ Geldria gào lên.

- Thề trên mũi giáo và cựa thúc ngựa của Thánh Jerzy, chính là bọn Đức! Bởi nếu thánh giá trị vì nơi đây thì bọn chúng sẽ mất cái cớ để xâm lăng, để cai trị đất nước này và đè nén cư dân bất hạnh nơi đây. Ngươi hiểu chúng quá rõ mà, de Lorche, ngươi biết rõ nhất những hành động chúng làm có chính đáng hay không.

- Thế mà ta lại tưởng rằng họ đang trừng phạt tội lỗi, đang chiến đấu với dân ngoại đạo và khuyên chúng chịu lễ rửa tội.

- Bọn Đức đã rửa tội cho họ bằng gươm, bằng máu của chính họ, chứ không phải bằng nước lành cứu rỗi. Hãy đọc tờ thư này, ngươi sẽ biết ngay thôi, rằng có phải chính ngươi đã phục vụ cho những kẻ tội đồ, bọn thú dữ và ma quỷ của địa ngục để chống lại đức tin và tình yêu thương Ki-tô giáo hay không.

Nói đoạn, Zbyszko đưa ra bức thư của những người dân Żmudź gửi cho các vị vua chúa và quận công, bức thư rất phổ biến ở khắp mọi nơi, de Lorche cầm lấy nó và bắt đầu lia mắt đọc trong ánh lửa.

Chàng đọc rất nhanh, bởi vốn quen việc đọc, sau đó ngạc nhiên quá đỗi mà thốt lên:

- Chẳng lẽ tất thảy là sự thật sao?

- Thật như ngươi và ta đang được Chúa che chở, Người biết rõ nhất rằng ta đang ở đây không chỉ vì chuyện riêng, mà còn vì phục vụ công lý nữa.

De Lorche nín lặng hồi lâu, rồi nói:

- Ta là tù binh của ngươi.

- Hãy đưa tay cho tôi. - Zbyszko nói. - Anh là người anh em của tôi, chứ không phải tù binh.

Thế là họ chìa tay phải bắt tay nhau, rồi cùng ngồi ăn bữa tối mà chàng Séc đã lệnh cho các đầy tớ chuẩn bị. Trong bữa ăn, de Lorche càng ngạc nhiên khi biết rằng mặc dù có lá thư của các bậc bề trên, Zbyszko vẫn chưa thể tìm được Danusia, và các viên chỉ huy không thừa nhận giá trị pháp lý của thư thiết khoán vì lý do chiến tranh đã bùng nổ.

- Bây giờ tôi mới hiểu sao anh lại ở đây, - chàng bảo Zbyszko, - xin cảm ơn Chúa đã cho tôi làm tù binh của anh, tôi nghĩ rằng các hiệp sĩ Thánh chiến sẽ chịu bằng lòng trả cho anh bất cứ ai mà anh muốn để đổi lấy tôi, nếu không sẽ ồn ào rất kinh khủng ở phương Tây, bởi vì tôi sinh ra trong gia đình thế tộc…

Nói tới đây, đột nhiên chàng đập tay vào đầu và thốt lên:

- Thề có tất cả các thánh tích ở Akwizgran! Dẫn đầu các đạo quân kéo đến Gotteswerder chính là Arnold von Baden và lão hiệp sĩ Zygfryd de Lӧwe. Tôi biết vậy từ những thư được gửi đến thành. Họ có bị bắt không?

- Không! - Zbyszko bật dậy, nói. - Không có hiệp sĩ nào danh tiếng lẫy lừng hơn họ. Lạy Chúa tôi! Anh đã báo cho tôi một tin thật tuyệt. Cầu Chúa lòng lành! Còn có những tù binh khác, tôi sẽ hỏi chúng xem có cô gái nào đi cùng Zygfryd hay không.

Chàng liền gọi gia nhân lấy đuốc soi đường cho chàng chạy về hướng mà bọn tù binh bị ông Skirwoiłło bắt đang tụ tập. De Lorche, ông Maćko và anh chàng Séc cũng chạy theo chàng.

- Nghe này! - Dọc đường, chàng trai xứ Geldria nói. - Anh hãy tin lời tôi, thả tôi ra, tôi sẽ lùng sục khắp xứ Phổ để tìm kiếm cô ấy, và khi tìm thấy cô ấy, tôi sẽ trở lại với anh, rồi anh sẽ đổi tôi để nhận cô ấy.

- Nếu nàng còn sống! Nếu nàng còn sống! - Zbyszko nói.

Họ chạy đến nơi đám tù binh của ông Skirwoiłło đang túm tụm. Một số đang nằm, số khác bị trói đứng sát vào thân cây bằng các bó sợi vỏ cây. Những ngọn đuốc chiếu sáng soi rõ mặt Zbyszko, nên tất thảy đám người không may mắn ấy đều ngoảnh lại nhìn chàng.

Đột nhiên, từ một nơi sâu thẳm nào đó chợt vang lên tiếng kêu to đầy sợ hãi:

- Ông chủ của tôi, người bảo vệ của tôi, cứu tôi với!

Zbyszko giật lấy vài cành cây đang cháy từ tay một gia nhân, nhảy đến chỗ gốc cây nơi phát ra tiếng nói, rồi giơ cao đuốc lên, kêu lớn:

- Sanderus!

- Sanderus! - Chàng Séc cũng ngạc nhiên thốt lên.

Còn người kia, vì không thể động đậy đôi tay bị trói, chỉ đành cố vươn dài cổ kêu lên lần nữa:

- Ơn Chúa lòng lành!… Tôi biết con gái của ông Jurand đang ở đâu… Cứu tôi!

Chương 53

Gia nhân lập tức cởi trói cho gã, nhưng tay chân đã bị tê mỏi rã rời nên gã ngã sụp xuống đất, và khi được nâng dậy, gã còn ngất vài lần nữa, vì trước đó đã bị đánh đập tàn tệ. Theo lệnh Zbyszko, người ta mang gã đến gần đống lửa, cho ăn uống, xát mỡ lợn rồi ủ ấm bằng một tấm da thú, nhưng Sanderus vẫn chưa thể tỉnh lại, gã chìm vào một giấc ngủ say như chết, mãi tận chiều hôm sau chàng trai Séc mới có thể đánh thức gã.

Lòng sốt ruột như lửa cháy, Zbyszko đến gặp gã ngay lập tức. Nhưng thoạt đầu, chàng không thể hỏi được gã điều gì, bởi hoặc quá hoảng loạn sau những điều kinh khủng phải trải qua, hoặc vì sự bải hoải thường chế ngự những linh hồn yếu ớt sau khi mối nguy hiểm qua đi, gã Sanderus khóc nức nở không thể kìm được, cố mấy cũng không sao trả lời những câu hỏi mà chàng đặt ra. Gã nức nở nghẹn cả cổ họng, đôi môi run rẩy, và nước mắt cứ tuôn trào từ đôi mắt, như thể cả mạng sống của gã cũng tuôn chảy theo.

Rốt cuộc, bình tĩnh lại đôi chút và được lại sức bởi món sữa ngựa mà người Litva đã học được từ dân Tatar để bồi bổ sức khỏe, gã bắt đầu than thở rằng lũ “con cháu của Belial” đã dùng mũi giáo nhọn xiên gã như một quả táo nát, cướp mất con ngựa đang chở các thứ thánh tích có sức mạnh phi thường và đắt giá của gã; cuối cùng, khi bị trói vào gốc cây, bị lũ kiến kéo nhau cắn chân và toàn thân, gã đinh ninh là mình chắc chắn chết, nếu không phải hôm nay thì ngày mai.

Rốt cuộc Zbyszko nổi giận, đứng phắt dậy và bảo:

- Trả lời ngay, đồ hành khất, đúng vào những gì ta hỏi, coi chừng kẻo ngươi lại gặp những chuyện tệ hơn ấy!

- Có ổ kiến lửa đỏ không xa đây. - Chàng Séc cất lời. - Thưa cậu chủ, cứ ra lệnh mang hắn ta đặt lên đó, thì chẳng mấy chốc hắn sẽ tìm thấy lưỡi của hắn thôi mà.

Hlava nói đùa, thậm chí còn mỉm cười, vì chàng vẫn dành cho Sanderus lòng khoan dung, nhưng gã đã hoảng sợ và bắt đầu gào lên:

- Lạy các đấng nhân từ! Lạy các đấng nhân từ! Xin hãy cho tôi thêm một chút xíu thứ đồ uống ngoại đạo kia, rồi tôi sẽ nói tất cả những gì đã thấy và cả những gì tôi không thấy!

- Nếu chỉ một lời bịa đặt, ta sẽ đóng nêm vào giữa hàm răng của ngươi đấy! - Chàng Séc đe.

Song chàng lại đưa túi da đựng sữa ngựa đến gần miệng gã, gã vội vồ ngay, ôm chặt lấy, đôi môi thèm thuồng mút chặt vào miệng túi như một đứa trẻ ngậm vào vú mẹ và bắt đầu nuốt ừng ực, mắt hết mở ra lại nhắm tịt vào. Sau khi đã nút đến gần hai lít[218] hoặc hơn, gã mới rùng mình, đặt túi da trên đùi và nói, như thể rốt cuộc phải đành chịu thua:

218. Nguyên văn: kwarta - đơn vị cổ đo dung tích, khoảng bằng một lít.

- Tởm quá!…

Rồi gã nói với Zbyszko:

- Nào, bây giờ xin hãy hỏi đi, cứu tinh của tôi!

- Vợ ta có trong đám quân mà ngươi tham gia hay không?

Sanderus thoáng vẻ ngạc nhiên. Mặc dù gã đã nghe Danusia là vợ của Zbyszko, nhưng vì đám cưới diễn ra bí mật và ngay sau đó nàng bị bắt cóc, vì vậy gã thường nghĩ rằng nàng là con gái của ông Jurand[219]. Tuy nhiên, gã vội trả lời:

219. Ý chỉ Danusia là tiểu thư Jurandówna chưa chồng. (ĐA.)

- Có, thưa ngài, có cô ấy! Nhưng lão Zygfryd de Lӧwe và Arnold von Baden đã mang theo cô gái trốn thoát khỏi đội ngũ rồi.

- Ngươi đã trông thấy nàng chưa? - Chàng trai trẻ hỏi với trái tim dập dồn.

- Tôi không thấy tận mặt cô ấy, thưa ngài, nhưng tôi đã nhìn thấy giữa hai con ngựa có một cái nôi bằng đây bện, hoàn toàn kín, trong đó họ chở theo một người, mà người canh giữ là con thằn lằn cái, chính con mụ đầy tớ của Giáo đoàn đã từ chỗ tên Danveld đến lâm cung. Và tôi cũng nghe thấy tiếng hát rất ai oán vẳng ra từ chiếc nôi ấy…

Zbyszko tái nhợt vì xúc động, chàng ngồi xuống một gốc cây và hồi lâu không biết hỏi gì thêm. Ông Maćko cùng chàng Séc cũng vô cùng xúc động khi nghe cái tin tức quan trọng và lớn lao ấy. Chàng Séc có thể cũng chợt nghĩ về cô chủ yêu quý của mình đang ở trang Spychow, mà với cô chủ thì cái tin này cũng đồng nghĩa với một bản án đầy đau khổ.

Một khoảnh khắc im lặng bao trùm.

Cuối cùng, ông Maćko ranh mãnh, người chưa từng biết Sanderus, mới chỉ nghe đôi điều gì đó về gã trước đấy, chợt nhìn gã vẻ nghi ngờ và hỏi:

- Mày là thằng nào? Mày đang làm trò gì trong bọn Thánh chiến?

- Con là ai, thưa ngài hiệp sĩ dũng mãnh, - kẻ lang thang đáp, - thì hãy để cho chính quận công can trường đây, - gã trỏ Zbyszko, - và quý ngài Séc dũng cảm kia, những người biết rõ con từ lâu, nói cho ngài hay.

Đến đây, hẳn là sữa ngựa bắt đầu tác động đến gã, nên gã linh hoạt hẳn lên, quay sang phía Zbyszko, bắt đầu lớn tiếng, không còn tí gì của sự yếu mệt vừa nãy:

- Ông chủ ơi, ngài đã cứu tôi hai lần. Không có ngài, lũ sói sẽ xơi tái tôi hoặc tôi sẽ bị các cha giám mục trừng phạt, vì họ đã bị bọn thù địch của tôi làm cho mắc sai lầm (ôi, cái thế gian này mới tệ bạc làm sao!), đã ban hành lệnh truy bắt tôi vì tội bán các thánh tích, những thứ mà chính họ vẫn nghi ngờ tính chân xác. Nhưng ngài, ông chủ đã che chở cho tôi, nhờ ngài mà lũ sói không ăn thịt tôi và những kẻ truy đuổi không tóm được tôi, bởi họ nghĩ tôi là một người trong đoàn tùy tùng của ngài. Sống với ngài, tôi lại không bao giờ thiếu đồ ăn thức uống - ngon lành hơn thứ sữa ngựa ở đây, thứ mà tôi kinh tởm, nhưng tôi vẫn sẽ uống thêm nữa để chứng minh rằng một kẻ nghèo hèn, một người hành hương sùng đạo không bao giờ lùi bước trước bất kỳ sự hành xác nào.

- Hãy nói đi, thằng xẩm hát rong, và nói cho mau những gì ngươi biết, đừng có đóng vai hề! - Ông Maćko quát lên.

Gã lại đưa cái túi da lên miệng, nốc sạch những giọt cuối cùng, dường như không nghe thấy lời ông Maćko, rồi lần nữa gã quay sang Zbyszko:

- Bởi thế tôi mới yêu quý ngài, thưa ông chủ. Các vị thánh, như Kinh Thánh nói, trong một giờ có những chín lần phạm tội, vì vậy Sanderus tôi đây đôi khi cũng làm ra tội lỗi, nhưng Sanderus không phải và sẽ không bao giờ là kẻ vô ơn. Vì vậy, khi tai họa xảy đến với ngài, ngài nhớ chứ, thưa ông chủ, những gì tôi đã nói với ngài: tôi sẽ đi từ lâu đài này đến lâu đài khác, vừa dạy bảo mọi người trên đường đi, vừa tìm kiếm thứ mà ngài bị cướp mất. Còn ai mà tôi chưa hỏi! Còn nơi chốn nào tôi chưa đi! Kể hết ra thì dài lắm; chỉ cần nói là tôi đã tìm thấy, và từ thời điểm đó như cái gai dính vào tấm áo choàng, tôi cứ cố bám chặt theo lão Zygfryd. Tôi làm đầy tớ cho lão, hết thành này đến thành khác, hết binh trấn này đến binh trấn khác, hết thị trấn này đến thị trấn khác, tôi đã đi theo lão không ngừng nghỉ cho đến trận chiến cuối cùng này.

Lúc này, Zbyszko đã kiềm chế xúc động và nói:

- Ta biết ơn và sẽ thưởng cho ngươi. Nhưng bây giờ thì hãy trả lời điều ta hỏi đây: ngươi có dám thề trên sự cứu rỗi của linh hồn là nàng còn sống chứ?

- Tôi xin thề trên sự cứu rỗi của linh hồn! - Sanderus nói nghiêm nghị.

- Tại sao lão Zygfryd lại rời thành Szczytno?

- Tôi không biết, thưa ngài, nhưng tôi đoán lão chưa bao giờ là lãnh binh Szczytno, còn lão phải rời đi có lẽ vì sợ lệnh của đại thống lĩnh, người mà như người ta đồn, đã viết thư cho lão bảo phải trả cô gái bị bắt cóc cho quận chúa Mazowsze. Có thể lão muốn tránh bức thư này, linh hồn lão sôi sục vì đau đớn và muốn trả thù cho Rotgier. Người ta đồn rằng đó chính là con trai lão. Tôi không biết có phải đúng thế không nhưng tôi biết là lão đã phát điên vì giận, thề rằng một khi còn sống thì sẽ không bao giờ chịu buông khỏi tay cô con gái của ông Jurand, à, tôi định nói cô chủ trẻ.

- Ta thấy chuyện này lạ lắm, - ông Maćko đột ngột cắt lời, - bởi vì nếu con chó già ấy căm hận dòng họ nhà ông Jurand, thì lão đã giết Danusia ngay chứ.

- Lão cũng muốn làm điều đó - Sanderus nói, - nhưng lão đã gặp phải một chuyện gì đó khiến bị lâm bệnh nặng, suýt nữa thì trút hơi thở cuối cùng. Có nhiều người của lão thì thào về chuyện ấy. Một số người bảo rằng một đêm lão đi lên tòa tháp định giết cô chủ trẻ thì lại gặp phải hồn ma, những người khác bảo rằng đó là một thiên thần. Người ta tìm thấy lão nằm bất tỉnh trong tuyết ngay phía dưới tòa tháp. Ngay cả bây giờ, mỗi khi nhắc đến chuyện này, tóc của lão vẫn dựng ngược cả lên, nên lão không dám tự mình hạ sát cô ấy và cũng sợ không dám ra lệnh cho người khác. Lão mang theo một thằng câm, cựu đao phủ thành Szczytno, nhưng không biết sao, vì chính lão và những người khác đều sợ tay ấy.

Những lời này đã gây ấn tượng rất mạnh. Zbyszko, ông Maćko và chàng trai Séc đều ngồi sát lại gần Sanderus, gã làm dấu thánh rồi nói tiếp:

- Bên ấy nhiều chuyện kinh khủng lắm. Hơn một lần, tôi đã nghe và đã thấy những điều sởn gai ốc. Tôi đã kể với ngài ràng lão lãnh binh bị một thứ gì ấn chặt vào đầu. Mà làm sao khác được, nếu những hồn ma từ thế giới bên kia ám ảnh lão! Nếu lão ở một mình, thì một thứ gì đó bắt đầu thở hổn hển xung quanh lão, hệt như có một ai đó đang bị nghẹt thở. Đó chính là Danveld, người đã bị ông chủ kinh hoàng của trang Spychow giết chết. Lão Zygfryd nói với hắn ta: “Cái gì nữa? Cầu nguyện cho ngươi không tác dụng gì, sao ngươi còn đến?” Còn hồn ma thì nghiến răng kèn kẹt rồi thở hổn hển. Nhưng đến thăm lão thường xuyên hơn cả là Rotgier, mỗi lần như thế trong phòng sặc lên mùi lưu huỳnh, lão lãnh binh còn trò chuyện với hồn anh ta nhiều hơn: “Ta không thể, ta không thể! Khi nào chính ta đến đó hẵng hay, chứ bây giờ ta không thể!” Tôi cũng nghe thấy lão hỏi hồn ma: “Con có đỡ hơn không, con ta?” Cứ như thế kéo dài. Thường suốt cả hai, ba ngày lão không thốt ra lời nào, vẻ mặt thì đau đớn khủng khiếp. Cái kiệu nôi ấy được lão canh phòng rất cẩn mật, cùng với con mụ gia nhân của Giáo đoàn, nên không một ai có thể thấy mặt cô chủ.

- Thế chúng có hành hạ nàng không? - Zbyszko hỏi khô khốc.

- Xin thưa thật với quý ngài, chuyện đánh đập và la mắng thì tôi chưa từng nghe thấy, nhưng tiếng hát thê lương não nề thì tôi đã từng nghe, đôi khi cứ như tiếng một con chim non, thảm thiết ghê lắm…

- Đau đớn chưa! - Zbyszko rít lên qua hàm răng nghiến chặt. Nhưng ông Maćko cắt ngang bằng một câu hỏi.

- Đủ rồi. - Ông bảo. - Hãy nói ta nghe về trận đánh. Ngươi có chứng kiến không? Sao chúng nó thoát được, chuyện gì xảy ra với chúng?

- Tôi đã thấy, - Sanderus nói, - và tôi sẽ thưa một cách thành thực. Ban đầu họ đánh nhau hăng lắm, nhưng khi biết đã bị vây tứ phía, thì họ cố tìm mọi cách thoát ra. Và hiệp sĩ Arnold, người quả thật là khổng lồ, tiên phong phá vòng vây mở đường để cho lão lãnh binh và vài người nữa thoát thân, cùng với cái kiệu nôi được buộc giữa hai con ngựa.

- Không ai đuổi à? Sao lại không đuổi theo bọn chúng?

- Có đuổi theo, nhưng chẳng thể giúp được gì, bởi khi đuổi gần tới, hiệp sĩ Arnold lại quay trở lại và chặn đứng mọi người. Chúa che chở cho những ai đấu với ông ta, bởi sức lực người này quá khủng khiếp, dẫu phải đấu cả trăm trận ông ta cũng chẳng hề gì. Ba lần ông ta quay lại là cả ba lần những người đuổi theo bị chặn đứng. Những người ở sát ông ta đều bị mất mạng - tất cả, không trừ người nào. Chính ông ta cũng bị thương, như chính mắt tôi thấy, con ngựa cũng trúng thương, nhưng ông ta vẫn sống, và cũng đủ thì giờ cho lão lãnh binh trốn thoát an toàn.

Nghe chuyện, ông Maćko nghĩ rằng chắc Sanderus nói thật, bởi ông sực nhớ lại, từ nơi mà ông Skirwoiłło tham chiến, suốt cả khoảng đường dài phủ đầy xác chết của chiến binh Żmudź, như bị một gã khổng lồ đâm chém kinh khủng.

- Sao ngươi thấy được mọi chuyện thế? - Ông hỏi Sanderus.

- Con nhìn thấy hết, - gã lang thang đáp, - vì con túm đuôi của một trong hai con ngựa buộc cái kiệu nôi, con cũng cố chạy trốn, cho đến khi nhận được một cú đá vào bụng. Con bị ngất xỉu đi, vì thế rơi vào tay lính của ngài.

- Được, cứ cho là thế, - Hlava lên tiếng, - nhưng ngươi đừng có bịa, nếu không sẽ gặp chuyện chẳng lành đâu!

- Dấu vết vẫn còn đây, - Sanderus nói, - ai muốn cũng có thể thấy; dẫu sao, tin vào lời tôi nói vẫn hơn là lên án tôi vì sự bất tín.

- Mặc dù đôi khi ngươi tình cờ nói đúng sự thật, ngươi cũng sẽ phải sa hỏa ngục vì tôi mua bán thánh tích.

Và họ bắt đầu trêu chọc nhau, như thói quen vẫn thường có hồi trước, nhưng cuộc nói chuyện bị Zbyszko gián đoạn:

- Ngươi đã từng đến vùng này, vậy hẳn ngươi biết rõ. Hãy kể ta xem những tòa thành gần đây mà Zygfryd và Arnold có thể nương náu.

- Trong vùng lân cận không có thành nào cả, chỉ có rừng rậm, con đường này người ta cũng mới chặt rừng làm đường cách đây chưa lâu. Cũng không có làng mạc và điểm dân cư nào, bởi bọn Đức đã thiêu rụi hết; vì khi cuộc chiến này bắt đầu, dân địa phương cùng với các bộ lạc sống ở nơi đây đã cùng nhau nổi dậy chống sự thống trị của Giáo đoàn Thánh chiến. Thưa ngài, tôi nghĩ rằng Zygfryd và Arnold hiện chắc đang lang thang trong rừng, muốn quay trở lại nơi đã ra đi hoặc lén lút trở về thành mà chúng đang kéo tới trước khi nổ ra trận chiến không may.

- Chắc thế! - Zbyszko thốt lên.

Chàng trầm ngâm suy nghĩ hồi lâu. Đôi mày nhăn lại và vẻ mặt tập trung dễ cho thấy là chàng đã nỗ lực nghĩ suy ra sao, nhưng chuyện đó không kéo dài. Lát sau, chàng ngẩng đầu lên và nói:

- Hlava! Chuẩn bị ngựa và gia binh sẵn sàng, lên đường ngay.

Chàng hộ vệ vốn có thói quen không bao giờ hỏi lý do của mệnh lệnh, vội đứng phắt dậy, không nói một lời, chạy ngay về phía đàn ngựa; còn ông Maćko lại trừng mắt nhìn đứa cháu trai và ngạc nhiên hỏi:

- Này… Zbyszko? Hey? Anh đi đâu? Cái gì?… Sao lại thế?…

Nhưng chàng trai đã trả lời bằng câu hỏi:

- Thế chú nghĩ sao? Chẳng lẽ cháu không nên đi?

Lão hiệp sĩ nín lặng không đáp. Nỗi ngạc nhiên dần phai trên mặt, ông lắc đầu một lần rồi lần nữa, rốt cuộc thở một hơi thật dài từ sâu thẳm trong ngực, và nói, như thể trả lời chính mình:

- Không! Đã vậy thì… Không sao được!

Rồi ông cũng đi về phía lũ ngựa. Còn Zbyszko quay lại hiệp sĩ de Lorche và nói thông qua người Mazury biết tiếng Đức:

- Tôi không thể bắt anh phải giúp tôi chống lại những người mà anh vốn có chung cờ hiệu; anh được tự do, hãy đi bất cứ nơi nào anh muốn.

- Hiện giờ, tôi không thể làm trái danh dự hiệp sĩ để giúp anh bằng gươm của mình, - de Lorche nói, - nhưng mà tự do thì cũng không. Là tù binh của anh, tôi sẽ đi đến nơi đâu anh ra lệnh. Và nếu anh gặp chuyện gì thì có thể dùng tôi để đánh đổi bất cứ tù nhân nào của Giáo đoàn, bởi tôi không chỉ xuất thân từ một gia tộc danh giá mà còn có công tích lớn với các hiệp sĩ Thánh chiến.

Họ chia tay, theo phong tục họ đặt tay lên vai nhau và hôn má, rồi de Lorche nói:

- Tôi sẽ đi đến thành Malborg hoặc triều đình Mazowsze, anh biết rằng nếu không có ở đây thì sẽ tìm thấy tôi ở đó. Điệp sứ của anh chỉ cần nói với tôi hai từ: Lotaryngia - Geldria!

- Được, - Zbyszko nói. - Tôi sẽ nói với ông Skirwoiłło để ông ấy cấp cho anh một thẻ hiệu bài mà các cư dân Żmudź tôn trọng.

Rồi chàng đến gặp ông Skirwoiłło. Thủ lĩnh đã cấp cho chàng một phù hiệu và để chàng ra đi, bởi ông biết đó là vì việc gì, ông mến Zbyszko và biết ơn chàng vì cuộc chiến vừa rồi, và thực ra ông cũng không có quyền chặn một hiệp sĩ từ quốc gia khác, đã đến đây vì ý muốn của chính họ. Ông cảm ơn về công trạng mà chàng đã lập, cấp cho chàng lương thực, thứ rất hữu ích trong vùng đất hoang, và cầu mong sau này có thể gặp lại, nhất là trong cuộc đấu cuối cùng với quân Thánh chiến. Còn chàng thì rất vội, người như thể đang bị một cơn sốt. Tuy nhiên, khi quay về đến nơi, chàng thấy mọi thứ đã sẵn sàng; trong đoàn quân, ông chú Maćko cũng đã ngồi sẵn trên lưng ngựa, mặc áo giáp làm bằng những vòng xích kim loại và đội mũ trụ trên đầu. Vì vậy, chàng tiến lại gần và nói:

- Thế chú cũng đi với cháu à?

- Thì tao biết làm gì nữa? - Ông Maćko hỏi lại, hơi cộc cằn.

Zbyszko không nói gì, chỉ hôn tay phải đã được che bằng giáp phục của chú, rồi nhảy lên ngựa và lên đường.

Sanderus cùng đi với họ. Đường đến chỗ chiến trường thì họ biết rõ, nhưng gã là người hướng đạo trên quãng tiếp theo. Họ cũng hy vọng rằng có thể gặp được trong khu rừng những nông dân địa phương thù ghét các hiệp sĩ Thánh chiến cai trị, sẽ giúp họ trong việc đuổi theo lão lãnh binh già cùng Arnold von Baden, người có sức mạnh siêu quần và vũ dũng phi thường mà gã Sanderus đã kể.

Chương 54

Đường đến bãi chiến trường, nơi Skirwoiłło tấn công bọn Đức, khá dễ đi, bởi đã quen. Họ đến nơi rất sớm, nhưng phải vội đi qua cho thật nhanh, bởi mùi tử khí không sao chịu nổi tỏa ra từ nhưng thi thể không được chôn cất. Đi ngang qua, họ cũng xua đi những đàn sói, những đàn quạ đen, quạ khoang và chim ăn xác chết đông đúc, rồi bắt đầu tìm kiếm dấu vết của con đường. Mặc dù trước đó cả đội quân đã kéo qua, nhưng ông Maćko từng trải dễ dàng tìm thấy trên mặt đất bị giày xéo các vết hằn sâu của những móng ngựa khổng lồ di chuyển theo hướng ngược lại, và bắt đầu giải thích cho những người trẻ tuổi ít tinh tường kỹ năng chinh chiến hơn:

- May là sau cuộc chiến không có mưa. Lưu ý rằng ngựa của Arnold phải chở một gã khổng lồ nên cũng phải rất to, và dễ đoán ra rằng khi phi thục mạng để trốn thoát, vó ngựa phải đạp mạnh hơn xuống đất so với lúc đi chậm rãi về hướng kia, do đó vết lõm dưới đất lớn hơn. Nhìn này, những chỗ ẩm vết móng ngựa thật rõ! Cầu Chúa cho chúng ta tóm cổ bọn chó chết, miễn là trước đó chúng không tìm được tường thành bảo vệ.

- Gã Sanderus bảo, - Zbyszko nói, - gần đây không có tòa thành nào, mà cũng đúng, bọn Thánh chiến mới chiếm được vùng này, chưa kịp xây thành. Chúng nó trốn nơi nào? Những người nông dân vốn sinh sống nơi đây thì hiện đang ở trong trại binh của ông Skirwoiłło, bởi vì cùng là dân tộc Żmudź… Còn làng mạc thì như Sanderus nói, bọn Đức đã thiêu trụi, bà già và trẻ con phải ẩn náu trong rừng sâu. Nếu không tiếc sức ngựa, ta sẽ đuổi kịp chúng.

- Ngựa cần phải dưỡng sức, vì ngay cả khi chúng ta thành công thì ngựa vẫn sẽ là sự cứu rỗi của chúng ta. - Ông Maćko bảo.

- Trong trận đánh, hiệp sĩ Amold bị trúng một chùy xích vào lưng. - Gã Sanderus xen vào. - Thoạt tiên ông ta không quan tâm đến chuyện đó chỉ lo đánh nhau và chém giết, nhưng sau đó người ta đã phải lột giáp phục cho ông ấy, bởi vì ban đầu không thấy gì, nhưng sau mới đau. Vì thế chắc chúng sẽ không chạy trốn quá nhanh đâu, mà có thể cần phải nghỉ lấy sức.

- Toán người mà ngươi nói, còn ai nữa không? - Ông Maćko hỏi.

- Có hai người phải chở theo cái kiệu nôi, được buộc vào giữa hai yên ngựa, ngoài ra là lão lãnh binh và hiệp sĩ Arnold. Còn khá đông những kẻ khác, nhưng đã bị những tráng binh Żmudź đuổi kịp giết chết.

- Thế thì, - Zbyszko nói, - gia binh của ta sẽ bắt hai tên chở cái kiệu nôi, chú sẽ tóm lão Zygfryd, còn cháu sẽ đánh Arnold.

- Nào! - Maćko nói. - Ta sẽ trị được lão Zygfryd, vì nhờ ân sủng của Chúa Giêsu mà sức trong xương cốt ta vẫn còn khỏe lắm! Nhưng anh đừng quá tự phụ, bởi Arnold là một gã khổng lồ đấy!

- Được! Để rồi xem! - Zbyszko nói.

- Ta không phủ nhận là anh tráng kiện, nhưng vẫn có những người mạnh hơn anh. Thế anh đã quên các vị hiệp sĩ ta đã gặp ở Kraków rồi sao? Liệu anh có địch nổi ông Powała xứ Taczew không? Rồi ông Paszko Đạo Chích xứ Biskupice và ngài Zawisza Đen nữa chứ! Sao? Đừng hăng máu quá, phải để ý xem chuyện gì xảy ra.

- Rotgier cũng đâu phải tay xoàng. - Zbyszko lầm bầm.

- Thế còn con thì có việc gì không ạ? - Chàng Séc hỏi.

Nhưng chàng không nhận được câu trả lời, vì lúc này đầu óc của ông Maćko đang vướng bận chuyện khác.

- Cầu Chúa ban phước, - ông nói, - miễn là sau này về được đến vùng rừng Mazowsze! Ở đó ta sẽ an toàn, khi đó mọi thứ đều kết thúc.

Nhưng sau một lúc, ông lại thở dài, hẳn ông chợt nghĩ là ngay cả khi đó không phải tất cả mọi chuyện đều kết thúc, bởi vì cần phải làm gì đó cho cô thanh nữ Jagienka bất hạnh.

- Hey! - Ông lẩm bẩm. - Phán xử của Chúa mới quả thật kỳ lạ. Đôi khi ta cứ nghĩ sao Chúa không để anh lấy nó, để ta được bình yên sống với hai đứa… Dẫu sao, đó là cách thường tình nhất. Mà trong giới quý tộc vương quốc này, chỉ có độc chú cháu ta phải lang thang qua các đất nước khác nhau trên những con đường gập ghềnh, thay vì được ngồi nhà làm chủ trang trại theo ý Chúa.

- Vâng! Quả thế, nhưng đó ý Chúa! - Zbyszko nói.

Họ đi trong im lặng một hồi lâu, rồi lão hiệp sĩ lại quay sang cháu lần nữa:

- Anh có tin cái gã lang thang kia không? Hắn là ai?

- Một kẻ nhát cáy và có thể là đứa lừa gạt nữa, nhưng đối với cháu vô cùng tử tế và cháu không sợ bị phản bội.

- Nếu vậy, cứ để cho hắn đi trước, bởi nếu hắn đuổi kịp bọn kia thì cũng không làm chúng sợ. Cứ nói với chúng rằng hắn đã trốn khỏi bị bắt, bọn chúng sẽ tin. Làm vậy tốt hơn, bởi vì nếu chúng trông thấy bọn ta, chúng sẽ kịp ẩn náu, hoặc chuẩn bị tự vệ.

- Ban đêm thì hắn không dám đi trước đâu, bởi hắn rất nhát, - Zbyszko nói, - nhưng ban ngày thì cách đó tốt đấy. Cháu sẽ bảo hắn ba lần một ngày dừng lại chờ đợi ta; nếu ta không thấy hắn ở chỗ dừng, thì đó sẽ là dấu hiệu rằng hắn đang đi với bọn chúng, và sau đó đi theo dấu hắn, ta sẽ tấn công chúng bất ngờ.

- Nhỡ hắn cảnh báo cho chúng?

- Không. Hắn mong điều tốt cho cháu hơn là cho chúng. Cháu sẽ nói với hắn là khi tấn công bọn chúng, ta cũng sẽ trói cả hắn nữa, để không phải sợ sau này chúng trả thù. Cứ để hắn không lộ ra là đi với ta…

- Thế anh nghĩ bọn kia còn sống sót à?

- Chứ sao khác được ạ? - Zbyszko hỏi lại vẻ buồn phiền. - Chú xem… Giá đây là vùng Mazowsze hoặc ở nơi gần quê hương, thì ta sẽ thách đấu chúng, như cháu đã thách đấu với Rotgier, và sẽ đấu một trận sống chết, nhưng đây là đất của chúng thì không thể… Đây là cuộc chạy đua để cứu Danusia. Cần phải thật nhanh và thật im lặng giải thoát cho nàng, tránh chuyện chẳng lành, rồi sau đó như chú nói, ta sẽ thúc ngựa để trở về vùng rừng đại ngàn Mazowsze. Tấn công bất ngờ có thể sẽ khiến chúng không kịp mặc áo giáp, thậm chí không kịp rút kiếm nữa! Khi đó ta sẽ giết chúng ư? Cháu sợ nhục lắm! Cả hai chú cháu ta đều đã được tấn phong hiệp sĩ, cả bọn chúng cũng…

- Phải. - Ông Maćko nói. - Nhưng biết đâu sẽ có đánh nhau.

Zbyszko chau mày, vẻ mặt vô cùng kiên quyết, là nết bẩm sinh của tất cả đàn ông trang Bogdaniec, và vào lúc này chàng giống hệt ông Maćko, đặc biệt là ánh mắt, như thể con trai ruột của ông.

- Cháu cũng muốn, - chàng nói giọng khô khốc, - được ném lão Zygfryd, đồ chó khát máu, xuống chân ông Jurand! Cầu Chúa ban cho!

- Xin Chúa ban cho, xin Chúa! - Ông Maćko lặp lại.

Trò chuyện như vậy, họ đã đi cả một thôi đường dài. Màn đêm buông xuống, một đêm trời trong, nhưng không trăng. Cần phải dừng lại để lũ ngựa nghỉ ngơi, mọi người ăn và ngủ để sức lực hồi phục. Nhưng trước khi đi nghỉ, Zbyszko dặn gã Sanderus rằng vào ngày hôm sau gã phải đi trước, gã vui vẻ tán thành, trong bụng thầm nhủ rằng trong trường hợp gặp nguy hiểm do thú dữ hoặc người dân địa phương thì gã có quyền chạy trở lại với họ. Gã cũng yêu cầu là không phải ba, mà bốn lần gã được phép dừng nghỉ, vì sự cô đơn luôn khiến gã sợ, ngay cả ở những vùng quê thanh bình, chứ huống hồ là trong rừng hoang đầy hiểm nguy nơi đây.

Sau khi đã ăn để lấy sức, họ tản đi nghỉ, ngả lưng trên những tấm da thú, bên một đống lửa nhỏ, được đốt dưới một thân cây đổ, cách xa đường chừng nửa dặm. Đám gia nhân thay nhau canh lũ ngựa đã được ăn no ngũ cốc khô, ngả mình gối cổ lên lưng nhau. Nhưng khi bình minh vừa ướp ánh bạc lên những ngọn cây, Zbyszko đã nhổm dậy đầu tiên, đánh thức những người khác, và lúc bình minh họ đã tiếp tục hành trình. Chẳng mấy khó khăn, họ lại tìm thấy dấu vó con chiến mã khổng lồ của Arnold hằn sâu trên mặt đất bùn đã khô vì hạn hán. Gã Sanderus đi trước và khuất khỏi tầm mắt họ, tuy nhiên đến nửa khoảng thời gian từ lúc mặt trời mọc đến giữa trưa, họ gặp gã ở chỗ nghỉ chân. Gã nói với họ là không thấy một sinh linh nào, ngoại trừ một con bò tót to khổng lồ, nhưng gã không phải lánh nó, vì con vật đã rời đi trước. Ngược lại, vào buổi trưa, khi dừng để dùng bữa ăn đầu tiên, gã nói đã gặp một người thợ nuôi ong, chân đang mang nài để leo cây, nhưng gã không giữ anh ta lại vì sợ rằng sâu trong rừng có thể có nhiều người hơn nữa. Gã đã cố gặng hỏi chuyện, nhưng họ không thể nói chuyện được với nhau.

Tiếp tục lên đường, Zbyszko bắt đầu thấy lo. Sẽ ra sao nếu họ đi lên vùng cao hơn và khô ráo hơn, nơi mặt đường cứng hẳn và khó có thể tìm thấy dấu vết? Ngoài ra, nếu cuộc truy đuổi kéo dài quá lâu, dẫn họ tới vùng đông dân hơn, nơi cư dân suốt một thời gian dài đã quen phải tuân theo bọn Thánh chiến, thì việc tấn công và cướp lại Danusia sẽ gần như không tưởng, bởi vì ngay cả khi lão lãnh binh Zygfryd và Arnold không ẩn náu sau một bức tường thành hay tiền đồn nào đó thì dân địa phương hẳn vẫn sẽ đứng về phía bọn chúng.

Nhưng may mắn thay, những lo ngại đó hóa ra là thừa, bởi vì tại điểm dừng chân tiếp theo vào thời điểm đã hẹn, họ không gặp gã Sanderus, thay vào đó phát hiện trên cây thông cạnh đường một vết hình chữ thập lớn, rõ ràng vừa mới khắc, vì còn tươi rói. Họ nhìn nhau, mặt nghiêm nghị hẳn, và trái tim bắt đầu đập dồn. Ông Maćko và Zbyszko ngay lập tức nhảy xuống ngựa, kiểm tra hết sức chăm chú các dấu vết trên mặt đất, nhưng chẳng phải tìm lâu, bởi vì chúng đập ngay vào mắt.

Gã Sanderus rõ ràng đã rời đường rẽ vào rừng, đi theo vết móng ngựa to tướng, không sâu như trên đường, nhưng vẫn khá rõ, vì ở đây là nền than bùn và con chiến mã nặng nề đã để lại trên từng bước chân vết của móc chống trượt gắn vào móng ngựa, thành những vết đen dọc theo mép hố vết móng.

Đôi mắt sắc sảo của Zbyszko còn thấy cả những dấu vết khác nữa, vì vậy chàng nhảy ngay lên ngựa, ông Maćko cũng làm theo, và họ bắt đầu bàn bạc với chàng trai Séc bằng giọng hạ thấp, như thể kẻ thù đã gần bên.

Chàng Séc khuyên lúc này nên đi bộ đuổi theo, nhưng họ không ưng cách đó bởi chẳng biết xuyên rừng còn bao xa. Nhưng đám gia nhân sẽ đi lên trước và khi phát hiện được điều gì thì sẽ ra hiệu để họ sẵn sàng.

Họ đi ngay vào rừng. Vết khắc thứ hai trên thân cây thông bảo đảm rằng họ không bị mất dấu gã Sanderus. Chẳng bao lâu họ nhận ra rằng họ đang đi trên một con đường rừng, hay chí ít cũng đang đi trên một lối mòn[220] giữa rừng rậm mà người ta thường đi theo để băng rừng. Họ tin rằng sẽ tìm thấy một bản làng giữa rừng, và ở đó có những người mà họ đang truy đuổi.

220. Nguyên văn: perć - lối mòn (theo ngôn ngữ của cư dân vùng rừng núi, mà tác giả Sienkiewicz sử dụng để tạo nên ngữ cảnh cổ Ba Lan).

Mặt trời đã xuống thấp, chiếu ánh vàng rực qua những thân cây. Một hoàng hôn thanh bình. Rừng già yên tĩnh, chim muông đều đã tìm về chỗ trú. Thảng hoặc đây đó giữa lá cành được vầng dương chiếu sáng, hiện ra một chú sóc được ánh chiều nhuộm thành màu đỏ rực. Zbyszko, ông Maćko, chàng trai Séc và đám gia nô đi nối theo nhau thành một hàng dích dắc. Tin rằng các gia binh đi bộ đằng trước sẽ cảnh báo kịp thời, lão hiệp sĩ nói với cháu trai bằng giọng không quá thì thầm:

- Hãy tính theo mặt trời. - Ông nói. - Từ điểm dừng chân cuối cùng tới chỗ có vết khắc, ta đã đi một chặng đường dài. Theo đồng hồ thành Kraków, hẳn mất khoảng vài giờ… Nghĩa là gã Sanderus đã ở trong hàng ngũ bọn chúng khá lâu, đủ thời gian để kể cho chúng nghe chuyện phiêu lưu của mình. Cốt sao gã đừng phản bội.

- Gã không phản đâu. - Zbyszko nói.

- Miễn chúng tin gã, - ông Maćko kết thúc, - bởi nếu chúng không tin thì tình cảnh của gã sẽ rất tệ.

- Sao chúng không tin chứ. Chúng có biết gì về ta đâu? Mà chúng thì biết rõ gã. Nhiều khi tù binh vẫn trốn được mà.

- Đó chính là chuyện ta đang lo, vì nếu gã bảo đã trốn thoát khỏi trại tù thì chúng sẽ sợ có thể bị đuổi theo sau mà ngay lập tức di chuyển.

- Không. Gã nói dối thành thần. Mà chúng nó cũng biết chẳng ai thèm truy đuổi gã xa thế.

Đúng lúc đó họ chợt im bặt, một lát sau ông Maćko ngỡ Zbyszko thì thầm điều gì đó với ông, nên quay lại hỏi:

- Anh bảo gì?

Nhưng Zbyszko đang ngước mắt lên trời, chàng không thì thầm với ông, mà chỉ cầu Chúa che chở cho Danusia và mong muốn táo bạo của mình.

Ông Maćko cũng làm dấu thánh, nhưng ông vừa làm được một lần, thì một gia nhân đi đầu chợt nhô ra từ dám cây rừng, tiến vội lại gần ông.

- Trại nấu nhựa thông! - Y nói. - Bọn chúng ở đó!

- Dừng lại! - Zbyszko thì thầm, rồi nhảy phắt xuống ngựa.

Tiếp sau chàng là ông Maćko, chàng trai Séc và các gia nhân, trong đó ba người được lệnh ở lại canh lũ ngựa thật cẩn thận, cầu Chúa không để cho ngựa hí. Ông Maćko nói với năm người còn lại:

- Ở đó có hai thằng hộ vệ và gã Sanderus, các ngươi phải lập tức trói nghiến lại, nếu có ai có vũ khí mà muốn kháng cự, thì nện cho một cái vào thủ.

Họ vội vã tiến về phía trước. Dọc đường, Zbyszko còn thì thầm dặn chú:

- Chú lo lão già Zygfryd, còn cháu Arnold.

- Để ý nhé! - Ông nói.

Và ông nháy mắt ra hiệu cho chàng trai Séc để chàng ta hiểu rằng bất cứ lúc nào cũng phải sẵn sàng trợ giúp cậu chủ.

Chàng trai gật đầu ra dấu sẽ làm như thế, rồi vừa hít một hơi thật sâu trong lồng ngực, chàng vừa sờ để kiểm tra xem thanh kiếm có dễ rút khỏi bao không.

Nhưng Zbyszko để ý thấy và nói:

- Không! Ta lệnh cho ngươi ngay lập tức phải nhảy đến chỗ cái kiệu nôi và không được rời nó một tấc nào khi chiến đấu.

Họ đi nhanh và lặng lẽ, vẫn nương theo những bụi cây dẻ rậm rạp, nhưng đi chưa mấy xa, chừng hai chặng ngựa thì rừng rậm đột ngột gián đoạn, xuất hiện một trảng trống nhỏ, nơi thấy có một lò nhựa thông đã tắt lửa và hai túp lều đất, chắc là nơi các tay thợ lấy nhựa từng sinh sống trước khi bị chiến tranh xua đuổi. Hoàng hôn chiếu ánh sáng rực rỡ xuống đồng cỏ, lò nhựa và cả hai túp lều khá xa nhau. Trước một túp lều là hai hiệp sĩ đang ngồi trên khúc gỗ, còn trước túp lều kia là một gã tóc đỏ vai rộng và gã Sanderus.

Cả hai đều đang bận dùng vải lau những tấm áo giáp, dưới chân Sanderus là hai thanh kiếm mà hình như gã có ý định sẽ lau chùi sau đó.

- Nhìn kìa. - Maćko nói, bóp mạnh tay Zbyszko, cố kìm chàng lại thêm một lúc nữa. - Hắn cố tình tước gươm và giáp phục của bọn chúng. Tốt lắm! Lão đầu bạc thì hẳn là…

- Xông lên! - Zbyszko đột nhiên thét lên.

Nhanh như một cơn lốc, họ lao ra trảng trống. Bọn kia cũng bật ngay dậy, nhưng trước khi chúng tới được chỗ gã Sanderus, thì ông Maćko dữ tợn đã tóm lấy ngực lão già Zygfryd, ép lão gập người ra sau lưng và ngay lập tức dè lên người lão. Zbyszko và Arnold ghì chặt nhau như hai con chim cắt, tay bám chặt vào nhau và bắt đầu đẩy nhau kịch liệt. Gã người Đức vai rộng ngồi bên Sanderus trước đó bật dậy túm lấy gươm, nhưng trước khi kịp vung lên thì đã bị Wit, gia nhân của ông Maćko, nện cho một cán rìu vào cái đầu tóc hung đỏ quạch, gục ngay tại chỗ. Sau đó theo lệnh ông chủ, họ trói nghiến lão Sanderus, còn gã, mặc dù biết rằng điều này đã hẹn trước, vẫn hét lên vì sợ hãi, hệt như con bê bị người ta cứa đứt họng.

Zbyszko, mặc dù khỏe đến mức có thể bóp cành cây tươi tứa nước, nhưng vẫn cảm thấy như thể bị rơi vào vuốt gấu chứ không phải tay người. Thậm chí chàng ngỡ như nếu không có bộ áo giáp mặc trên người, nếu chàng không kịp đấu bằng vũ khí, thì hẳn gã khổng lồ Đức đã nghiền nát xương sườn của chàng, hay bẻ gãy cả cột sống. Mặc dù chàng đã nhấc hắn lên một chút, nhưng hắn lại nhấc chàng lên cao hơn và cố dồn sức quật chàng xuống đất, để chàng không thể đứng dậy được nữa.

Nhưng Zbyszko cũng cố hết sức ép mạnh đến nỗi mắt của hiệp sĩ Đức bật máu, rồi chàng luồn một chân vào giữa hai đầu gối hắn, co chân thúc mạnh và quật hắn ngã xuống đất.

Thực ra cả hai cùng ngã, chàng trai trẻ nằm phía dưới, nhưng đúng vào lúc này, ông Maćko vẫn chú ý theo dõi mọi thứ, bèn đẩy lão Zygfryd đã nửa sống nửa chết vào tay mấy gia nhân, rồi nhảy về phía hai người đang nằm lăn trên đất và nhanh như cắt trói hai chân Arnold bằng đai da, rồi cưỡi lên người hắn như lên con lợn rừng vừa bị hạ, gí mũi đoản kiếm vào cổ hắn.

Tên Đức hết lên một tiếng khủng khiếp, bất lực buông tay khỏi thân mình Zbyszko, và sau đó hắn bắt đầu rên, không phải vì lưỡi đoản kiếm, mà vì đột nhiên cảm thấy đau khôn tả ở lưng, nơi hắn đã từng bị trúng một chùy trong cuộc chiến với ông Skirwoiłło.

Ông Maćko dùng cả hai tay túm lấy cổ áo hắn kéo rời khỏi người Zbyszko, còn Zbyszko nhổm lên khỏi mặt đất rồi lại ngã xuống, sau đó chàng muốn đứng dậy nhưng không thể, nên dành ngồi bất động hồi lâu. Mặt chàng tái xanh và đầm đìa mồ hôi, mắt vằn gân máu và đôi môi tái mét, mắt nhìn thẫn thờ về phía trước như thể chưa hoàn toàn tỉnh táo.

- Anh sao thế? - Ông Maćko lo lắng hỏi.

- Không có gì, có điều cháu mệt quá. Giúp cháu đứng dậy với. Ông Maćko luồn tay xốc nách, nâng chàng đứng lên.

- Anh đứng được không?

- Được ạ.

- Anh có đau gì không?

- Không. Cháu chỉ thở không ra hơi.

Lúc đó, chàng trai Séc hẳn thấy mọi chuyện đã xong xuôi, mới xuất hiện trước túp lều đất, túm lấy cổ mụ đầy tớ của Giáo đoàn. Thấy thế, Zbyszko lập tức quên hết mệt nhọc, sức mạnh quay trở lại với chàng ngay lập tức, và như thể chưa bao giờ vật lộn với gã Arnold kinh khủng, chàng nhảy vội về phía túp lều đất.

- Danusia! Danusia!

Nhưng không có ai trả lời những tiếng gọi đó.

- Danusia! Danusia! - Zbyszko lại gọi.

Và chàng nín lặng. Căn phòng mờ tối, vì vậy thoạt tiên chàng không thể nhìn thấy gì. Chỉ có sau những phiến đá xếp làm bếp vọng đến tai chàng một tiếng thở hổn hển như có con thú nào đang ẩn nấp.

- Danusia! Chúa tôi! Anh đây mà! Zbyszko!

Rồi đột nhiên chàng thấy trong bóng tối đôi mắt của nàng mở to, đầy kinh hoàng, không tỉnh táo. Chàng bèn nhảy vội về phía nàng và ôm nàng trong vòng tay, nhưng nàng hoàn toàn không nhận ra chàng, vừa cố thoát ra khỏi tay chàng, vừa hổn hển lặp đi lặp lại:

- Sợ quá! Sợ quá! Sợ quá!…

Chương 55

Những lời nói dịu dàng, những vuốt ve âu yếm và những lời cầu nguyện đều không giúp được gì - Danusia không nhận ra ai và không tỉnh lại. Cảm xúc duy nhất chế ngự toàn bộ con người nàng là nỗi sợ hãi kinh hoàng, giống như nỗi sợ hãi bùng ra khi một con chim bị bắt. Khi thức ăn được mang đến, nàng không muôn ăn khi có mặt người khác, dù qua ánh mắt thèm khát liếc nhìn thức ăn thì người ta biết là nàng đang rất đói, thậm chí kiệt quệ vì đói. Khi còn lại một mình, nàng lao tới thức ăn với sự khát thèm của một con thú hoang, nhưng khi Zbyszko bước vào phòng, nàng lại lẩn ngay vào xó nhà, nấp sau những chùm hoa bia khô. Zbyszko hoài công đang rộng vòng tay, hoài công chìa tay, hoài công năn nỉ, trong khi cố nuốt nước mắt nghẹn ngào. Nàng không muốn rời khỏi chỗ ẩn nấp ngay cả khi người ta đốt lửa trong phòng và ánh lửa sáng soi rõ nét mặt Zbyszko. Dường như trí nhớ đã rời xa nàng cùng với các giác quan. Chàng nhìn nàng, nhìn vẻ mặt hốc hác với nỗi kinh hoảng đông cứng lại, nhìn đôi mắt trũng sâu, nhìn những mảnh vải rách te tua mà nàng đang khoác trên người, lòng chàng chợt trào lên nỗi đau và cơn thịnh nộ khi nghĩ nàng đã rơi vào tay lũ người ấy, đã bị đối xử tàn tệ ra sao. Cơn tức giận điên cuồng bùng lên khủng khiếp đến nỗi chàng vồ lấy thanh gươm, nhảy tới chỗ Zygfryd và hẳn chàng đã giết tươi lão ta, nếu ông Maćko không kịp ghì chặt tay chàng.

Rồi họ giằng co nhau như hai kẻ thù, nhưng chàng trai trẻ đã quá yếu do cuộc đấu trước đó với gã khổng lồ Arnold, nên lão hiệp sĩ đã thắng; ông khóa tay chàng, rồi quát lên:

- Mày điên à?

- Chú bỏ tôi ra! - Zbyszko run cả người, đáp. - Tôi điên cả người đây này.

- Cứ điên đi! Tao không buông! Thà mày đập đầu vào thân cây, còn hơn mày làm nhục bản thân và cả gia tộc.

Và ghì chặt tay Zbyszko như những gọng kìm sắt, ông giận dữ quát lên:

- Thử nhìn xem mày đã làm gì! Thù hận không mất đi, mày là một hiệp sĩ đeo đai cơ mà! Sao lại thế, hả? Mày dám đâm chết một tù binh bị trói á? Mày sẽ chẳng giúp được gì cho Danusia, mà thân mày còn ra thể thống gì nữa? Không ra cái thá gì hết, chỉ còn nỗi nhục nhã. Mày nói là ngay cả đức vua và các quận công cũng có khi giết chết tù binh chứ gì? Thôi đi! Chúng ta thì không! Và họ thì thoát tội, mày thì không. Họ có cả những vương quốc, những thành đô, những lâu đài, còn mày có gì? Chỉ có danh dự hiệp sĩ mà thôi. Ai không lên án họ, mày cứ việc nhổ vào mặt. Tỉnh lại đi, cầu Chúa!

Một khoảnh khắc im lặng bao trùm.

- Chú buông cháu ra, - Zbyszko buồn bã nói, - cháu sẽ không đâm lão ta.

- Hãy lại chỗ đống lửa, ta sẽ bàn.

Ông cầm tay dắt chàng đến bên đống lửa mà gia nhân đã đốt lên bằng nhựa thông. Ngồi xuống đấy, ông Maćko ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi nói:

- Anh hãy nhớ đã hứa sao với ông Jurand về số phận cái con chó già này. Chính ông ấy mới là người báo thù cả cho bản thân lẫn cho những đau khổ của Danusia! Ông ấy sẽ trả thù, đừng lo! Anh phải thực hiện ước nguyện của ông Jurand. Ông ấy xứng đáng được thế. Những gì anh không được phép làm, ông Jurand lại được phép, bởi vì ông ấy không phải là người bắt tù binh, mà có được tù binh như một món quà do anh tặng. Dù có lột da lão thì ông ấy cũng không phải xấu hổ và không bị người đời trách móc - anh có hiểu không?

- Cháu hiểu. - Zbyszko đáp. - Chú nói phải lắm.

- Rõ là anh đã tỉnh trí lại rồi. Nhỡ anh có bị ma quỷ cám dỗ lần nữa, thì hãy nhớ rằng chính anh đã thề với Lichtenstein và những hiệp sĩ Thánh chiến khác; nếu anh giết tù binh không có vũ khí tự vệ, và nếu tin tức được bọn gia nhân lan truyền ra, thì sẽ không có hiệp sĩ nào thèm tỷ thí với anh, và họ có quyền làm như thế. Lạy Chúa che chở! Bất hạnh không thiếu, nhưng đừng chịu nhục. Tốt nhất ta hãy bàn xem phải làm gì bây giờ, và làm sao trở về.

- Xin chú cứ dạy ạ! - Chàng trai thốt lên.

- Ta bàn thế này nhé: ta có thể trừ khử con rắn cái đã từng canh giữ Danusia, nhưng hiệp sĩ không thể lấy máu của nữ nhân, nên ta sẽ giao nộp nó cho quận công Janusz. Nó đã mưu mô phản nghịch ngay từ hồi ở lâm cung, bên cạnh quận công và quận chúa, vậy hãy để cho tòa án Mazowsze xử tội, và nếu con mụ ấy không bị phanh thây trên bánh xe, thì ta e rằng họ sẽ xúc phạm công lý của Chúa. Khi chưa có được người nữ nào khác chăm sóc cho Danusia thì vẫn cần mụ ta, nhưng sẽ phải trói mụ vào sau ngựa. Giờ thì phải về rừng Mazowsze càng sớm càng tốt.

- Bây giờ thì không, bởi đang đêm. Biết đâu ngày mai, Chúa sẽ giúp Danusia tỉnh lại.

- Hãy để cho cả lũ ngựa cũng được nghỉ. Sáng sớm ta lên đường.

Cuộc trò chuyện bị gián đoạn bởi tiếng nói của Arnold von Baden, bắt đầu kêu la gì đó bằng tiếng Đức, trong khi đang nằm ngửa không xa đấy, bị trói liền với thanh kiếm của hắn. Ông Maćko đứng dậy đi về phía hắn, nhưng không thể hiểu thật rõ những gì hắn nói, nên bắt đầu nhìn quanh tìm chàng trai Séc.

Nhưng Hlava không thể đến ngay, vì còn đang bận việc khác. Trong lúc họ đang trò chuyện cạnh đống lửa, chàng đến chỗ mụ đầy tớ của Giáo đoàn, nắm gáy mụ và lắc như một quả lê, rồi bảo:

- Nghe này, đồ chó cái! Mày hãy vào lều, trải tấm da dọn chỗ nằm cho tiểu thư, nhưng trước đó hãy ăn mặc đàng hoàng cho tiểu thư bằng quần áo của mày, còn mày phải khoác bộ đồ rách nát mà bọn chó đã bắt tiểu thư phải khoác lên người khi đi đường… Mả mẹ chúng nó!

Và không thể kiềm chế cơn giận đột ngột, chàng lắc mụ ta dữ dội đến nỗi mắt mụ trợn ngược. Có lẽ chàng đã bẻ gãy cổ mụ ta, nhưng nghĩ mụ ta vẫn cần thiết, nên rốt cuộc chàng buông cổ mụ ra và bảo:

- Rồi đi tìm cành lá mà trải chỗ cho mày.

Mụ hoảng hồn ôm chặt đầu gối chàng, bị chàng đạp cho một cái, mụ liền chạy vào túp lều và cúi gập mình xuống chân Danusia, bắt đầu kêu van:

- Cứu con với! Đừng buông con!

Nhưng Danusia chỉ nhắm nghiền mắt, miệng nàng thốt ra những tiếng thì thầm hổn hển:

- Tôi sợ lắm, tôi sợ, tôi sợ lắm!

Rồi sau đó nàng đờ đẫn hẳn, mỗi lần mụ đầy tớ của Giáo đoàn lại gần, nàng luôn bị tác động như thế. Nàng để cho mụ cởi quần áo và thay bộ trang phục mới. Mụ trải xong chỗ nằm, đặt nàng lên tấm da như một hình nhân bằng gỗ hoặc nặn bằng sáp, còn mụ thì ngồi bên đống lửa sưởi, sợ đi ra khỏi lều.

Lát sau, chàng trai Séc bước vào, trước tiên tới chỗ Danusia và nói:

- Tiểu thư đang ở giữa những người bạn, vì vậy nhân danh Cha, Con và Thánh Thần, xin hãy ngủ yên!

Chàng làm dấu thánh cho nàng, rồi nói với mụ đầy tớ mà không lên giọng, để tránh cho Danusia khỏi phải sợ:

- Mụ phải bị trói nằm ngoài cửa, nhưng nếu mụ la hét hay làm cho tiểu thư sợ, tao sẽ cắt cổ đấy. Đứng dậy, đi đi.

Chàng đưa mụ ra khỏi lều, trói lại như đã nói, thật chắc chắn, sau đó đi đến chỗ Zbyszko.

- Tôi đã ra lệnh con kỳ nhông cái đó thay cho cô chủ các thứ quần áo mà nó mặc trên người. - Chàng nói. - Đệm nằm đã được trải cẩn thận và cô chủ đang ngủ. Lúc này tốt nhất là không nên đến đó, thưa cậu chủ, để khỏi làm cô chủ sợ. Cầu Chúa để sau khi được nghỉ ngơi, ngày mai cô chủ sẽ tỉnh táo, còn bây giờ cậu chủ phải ăn uống và nghỉ ngơi đi.

- Ta sẽ nằm ngay ngoài cửa lều. - Zbyszko nói.

- Để tôi kéo con chó cái kia về phía cái xác râu tóc đỏ tua tủa đã, nhưng bây giờ cậu chủ phải ăn, bởi vì ta còn trước mặt cả một quãng đường dài đầy gian khó đấy.

Nói xong, chàng bước đi để lấy mấy miếng thịt hun khói và củ cải khô ra từ cái túi da mà họ đã mang theo để ăn đường từ hồi còn ở trại của người Żmudź, nhưng chàng chỉ vừa đặt thức ăn trước mặt Zbyszko thì đã bị ông Maćko gọi lại phía hiệp sĩ Arnold.

- Nào, ngươi hãy nói xem, - ông nói, - gã hiệp sĩ to xác này định nói gì, bởi vì mặc dù ta cũng biết vài từ, nhưng ta chẳng hiểu nó muốn nói gì.

- Con sẽ kéo y lại bên đống lửa, thưa ông chủ, để ngài hỏi. - Chàng Séc nói.

Nói đoạn, chàng tháo đây đeo, kéo đai vai của Amold, đặt hắn trên lưng mình. Phải còng người dưới sức nặng của gã khổng lồ, nhưng vốn là một tráng niên, chàng vẫn mang được hắn đến bên đống lửa và ném hắn như một bao tải đậu bên cạnh Zbyszko.

- Cởi trói cho ta. - Gã hiệp sĩ Thánh chiến thốt lên.

- Thế cũng được, - ông Maćko nói, - nếu ngươi thề trên danh dự hiệp sĩ rằng ngươi thừa nhận mình là tù binh. Dẫu sao thì ta cũng bảo rút thanh kiếm khỏi hai đầu gối và cởi trói tay cho ngươi, để ngươi có thể ngồi với bọn ta, nhưng ta không thể cởi trói chân ngươi được, cho đến khi nói chuyện xong.

Ông gật đầu cho chàng Séc cắt dây trói tay tên Đức, rồi giúp hắn ngồi lên. Arnold hằn học nhìn ông Maćko và Zbyszko rồi hỏi:

- Các ngươi là ai?

- Ngươi dám hỏi thế à? Là ai thì quan trọng gì! Thề đi.

- Ta chỉ có thể thề danh dự hiệp sĩ với các hiệp sĩ mà thôi.

- Thế thì trông đây!

Ông Maćko hé tấm áo choàng, cho hắn thấy đai hiệp sĩ trên hông.

Trông thấy thế, gã Thánh chiến vô cùng ngạc nhiên, mãi lúc lâu sau mới thốt được ra:

- Sao lại thế? Vậy mà các ngươi lại lẩn quất trong rừng? Các ngươi giúp bọn ngoại đạo chống lại các tín đồ Ki-tô giáo?

- Mày nói láo! - Ông Maćko quát lớn.

Và thế là bắt đầu một cuộc đối thoại không thân thiện, gay cấn, giống như cãi cọ. Nhưng khi ông Maćko tức giận quát lên rằng chính Giáo đoàn đã không cho phép Litva chịu lễ rửa tội, và ông nêu ra tất thảy các bằng chứng, thì hiệp sĩ Arnold lại một lần nữa ngạc nhiên và dừng lời, bởi cái sự thật đó hiển nhiên đến mức rõ ràng không thể không nhìn thấy hoặc bác bỏ. Đặc biệt, gã hiệp sĩ Đức bị tác động mạnh nhất bởi những lời ông Maćko vừa nói, vừa làm dấu thánh giá: “Ai mà biết, thực ra các ngươi - nếu không phải tất cả các ngươi thì chí ít cũng là một số - phục vụ cho ai?”, và hắn bị tác động bởi vì ngay trong chính Giáo đoàn cũng có dư luận cho rằng một số vị lãnh binh đã phục vụ cho quỷ Sa-tăng. Họ không tổ chức một phiên xét xử nào cả để khỏi phải mang ô nhục cho Giáo đoàn, nhưng Arnold biết rõ rằng họ đã thầm thì về chuyện đó giữa các anh em đồng đạo và rằng những tin đồn tương tự vẫn cứ lan truyền. Thêm nữa, biết những câu chuyện mà Sanderus kể về các hành vi khó hiểu của lão Zygfryd, ông Maćko đã gây lo lắng cùng cực cho kẻ to xác trung thực.

- Thế lão Zygfryd, kẻ mà ngươi đã theo để tham gia cuộc chiến này, - ông nói, - có phục vụ Chúa Ki-tô hoặc Đức Chúa Trời hay không? Ngươi chưa từng nghe lão trò chuyện với hồn ma bóng quế, thì thầm với bọn chúng và cười sằng sặc giữa đêm sao?

- Quả có thế! - Arnold lầm bầm.

Nhưng Zbyszko, bị một làn sóng buồn giận mới trào dâng trong tim, đột nhiên kêu lên:

- Ngươi còn dám nói đến danh dự hiệp sĩ? Nhục nhã cho ngươi, vì đã giúp lũ đao phủ và hỏa ngục! Nhục nhã cho ngươi có thể thản nhiên nhìn nỗi khổ hình của một cô gái không chút khả năng tự vệ, lại là con gái một hiệp sĩ; mà có thể chính ngươi cũng đã giày vò cô ấy. Nhục nhã cho ngươi!

Arnold tròn mắt kinh ngạc và làm dấu thánh giá, thốt lên:

- Nhân danh Cha, Con và Thánh Thần!… Sao lại thế?… Cô gái điên trong đầu có hai mươi bảy con quỷ dữ trú ngụ ấy á?… Tôi?…

- Khốn nạn! Khốn nạn! - Giọng Zbyszko đứt đoạn, khản đặc.

Và nắm chặt lấy chuôi thanh đoản kiếm, chàng lại quắc ánh mắt hoang dại nhìn về phía lão Zygfryd đang nằm trong bóng tối phía xa.

Ông Maćko lặng lẽ đặt tay lên vai chàng, bóp chặt với tất cả sức mạnh để giúp chàng bình tĩnh trở lại, rồi quay sang Arnold, ông bảo:

- Cô gái ấy là con gái của hiệp sĩ Jurand trang Spychow, và là vợ của hiệp sĩ trẻ đây. Bây giờ ngươi đã hiểu tại sao chúng ta phải đuổi theo các ngươi và tại sao ngươi lại thành tù binh của chúng ta!

- Lạy Chúa! - Arnold than. - Sao thế? Từ đâu? Cô ấy bị tâm trí lẫn lộn…

- Bởi vì lũ Thánh chiến các ngươi đã bắt cóc con chiên ngây thơ như cô ấy và đã hành hạ cô ấy đến mức đó.

Khi nói đến “con chiên ngây thơ”, Zbyszko đã đưa nắm tay lên miệng và hàm răng chàng cắn chặt mu bàn tay, đôi mắt chàng tuôn ra những giọt lệ lớn của nỗi đau không thể kiểm soát. Arnold ngồi lặng. Chàng trai Séc vắn tắt thuật lại chuyện gã Danveld phản bội, bắt cóc Danusia, hành hạ ông Jurand và trận đấu tay đôi với Rotgier. Khi chàng nói xong, một bầu im lặng bao trùm, chỉ nghe có những âm thanh xào xạc của rừng và tiếng lách tách của đống lửa.

Họ ngồi lặng hồi lâu, rốt cuộc Arnold ngẩng đầu lên và nói:

- Không chỉ trên danh dự hiệp sĩ, mà trên cả thập giá của Chúa Ki-tô, tôi thề với các người là tôi gần như chưa thấy mặt cô gái này, tôi không hề biết cô gái này là ai, tôi không bao giờ để mình can dự vào bất cứ việc gì có thể hành hạ cô ấy.

- Thế thì ngươi hãy thề thêm là ngươi tự nguyện đi cùng chúng ta mà không tìm cách bỏ trốn, và ta sẽ ra lệnh cởi trói hoàn toàn cho ngươi. - Ông Maćko bảo.

- Cứ như ông nói - tôi thề! Các người định đưa tôi đi đâu?

- Về Mazowsze, đến gặp ông Jurand trang Spychow.

Nói đoạn, chính tự tay ông Maćko cắt dây trói chân Arnold, rồi chỉ cho hắn món thịt và củ cải. Lát sau, Zbyszko cũng nhỏm dậy và đi nghỉ ở ngoài cửa lều, nơi chàng không thấy mụ hầu của Giáo đoàn, vì trước đấy các tay nô bộc đã dẫn mụ đi đến chỗ đàn ngựa. Ở đó chàng ngả mình lên tấm da mà Hlava mang tới, quyết định không ngủ, chờ xem buổi bình minh có mang đến sự thay đổi may mắn nào cho tình trạng của Danusia.

Chàng trai Séc trở về bên đống lửa, bởi vì có gì đó dè nặng lên tâm hồn chàng, khiến chàng muốn chuyện trò với vị hiệp sĩ lớn tuổi của trang Bogdaniec. Chàng gặp ông cũng đang trầm lặng nghĩ suy, không mảy may để ý đến tiếng ngáy của gã Arnold, người sau khi tiêu thụ một lượng đáng kể củ cải và thịt xông khói, đã ngủ say sưa vì mệt mỏi.

- Ông chủ không nghỉ à, thưa ông? - Chàng hộ vệ hỏi.

- Giấc ngủ không đến. - Ông Maćko đáp. - Cầu Chúa một ngày mai tốt lành…

Và nói thế, ông ngước nhìn lên phía các vì sao.

- Sao sớm đã hiện trên bầu trời, mà ta vẫn nghĩ mãi, không rõ mọi chuyện sẽ ra sao.

- Con thì không ngủ được, vì trong đầu cứ nghĩ mãi về tiểu thư Zgorzelice.

- Hey, phải rồi, lại một đứa nữa bị khổ! Mà giờ nó đang ở Spychow.

- Ở trang Spychow. Không biết tại sao lại đưa cô ấy từ Zgorzelice tới đó.

- Nó muốn đi gặp cha tu viện trưởng, mà khi cha đột ngột qua đời, thì ta còn biết làm sao. - Ông Maćko cáu kỉnh bảo; ông không hề muốn nói về chuyện đó, bởi tận sâu trong tâm hồn ông cảm thấy mình có lỗi.

- Vâng, nhưng làm gì bây giờ?

- Ha! Biết sao? Ta sẽ mang nó quay về nhà và để tùy ý Chúa!…

Nhưng sau đó ông lại nói thêm:

- Đành là thuận theo ý Chúa, nhưng giá như Danusia khỏe mạnh và bình thường như những người khác, thì chí ít người ta còn biết đường phải làm gì. Chứ như thế này thì có quỷ mới biết! Nếu một mai nó không khỏe lại… mà cũng không chết đi. Cầu Đức Chúa Giêsu phán xử.

Nhưng chàng Séc lúc này lại chỉ nghĩ đến Jagienka.

- Ngài thấy đấy, thưa ông chủ nhân từ. - Chàng nói. - Khi con rời khỏi Spychow và nói lời tạm biệt, cô ấy đã nói với con thế này: “Nếu có chuyện gì xảy ra, ngươi hãy về đây trước anh Zbyszko và cụ Maćko, bởi vì nếu họ phải nhờ người nào khác, thì tốt hơn là phái ngươi về đây và ngươi sẽ đưa ta trở về Zgorzelice.”

- Hey! - Ông Maćko nói. - Sẽ bất tiện cho nó nếu phải ở lại Spychow khi Danusia về đấy. Chắc phải đưa nó về Zgorzelice. Sao ta thương cho con bé côi cút ấy thế, thương nó quá, nhưng nếu đó không phải là ý Chúa thì khó lắm! Biết tính sao bây giờ? A, mà khoan đã… Ngươi nói rằng nó dặn ngươi phải mang tin cho nó trước chúng ta, và sau đó đưa nó về Zgorzelice?

- Cô ấy đã nói thế, đúng như con đã nhắc lại với ngài.

- Hà! Thế thì ngươi sẽ lên đường trước chúng ta. Cũng phải báo trước cho ông Jurand là đã tìm được con gái, để niềm vui bất ngờ không giết mất ông ta. Lạy Chúa lòng lành, chẳng có gì tốt hơn để làm. Quay về ngay đi! Nói rằng chúng ta đã giải thoát được Danusia và sẽ mau đưa cô ấy trở về, còn ngươi hãy đưa cô gái tội nghiệp kia về nhà.

Nói tới đây, vị hiệp sĩ lớn tuổi thở dài, bởi vì ông thực sự lấy làm tiếc cho Jagienka và cho những ý định mà ông hằng nhen nhúm trong tim.

Lát sau, ông lại hỏi:

- Ta biết ngươi là kẻ khôn ngoan và mạnh mẽ, nhưng liệu ngươi có thể bảo vệ nó tránh khỏi nguy hiểm và không bị làm hại? Bởi vì trên đường cũng dễ dàng xảy ra điều nọ chuyện kia.

- Dạ con làm được, dù có phải bị mất đầu! Con sẽ chọn vài người gia nhân tốt mà ông chủ của điền trang Spychow đã giao cho con, và con sẽ đưa cô ấy đến nơi an toàn, dẫu đó là tận cùng thế giới.

- Nào! Đừng có quá tự tin. Hãy nhớ rằng ngay khi đến nơi, ở tại điền trang Zgorzelice, ngươi cần phải để mắt đến bọn thằng Wilk trang Brzozowa và Cztan trang Rogowo… Mà thôi! Ta nói không vào việc chính rồi, vì chỉ phải đề phòng chúng để nhỡ có đứa xen vào chuyện tốt. Chứ bây giờ thì chẳng có hy vọng gì, cứ để chuyện gì phải đến thì đến.

- Dẫu sao con cũng sẽ bảo vệ cô ấy chống lại những gã kia, bởi vì cô hôn thê tội nghiệp này của cậu Zbyszko hầu như chỉ còn thoi thóp… gần như đã chết rồi!

- Ngươi nói đúng quá, lạy Chúa lòng lành: hầu như chỉ còn thoi thóp - gần như đã chết..

- Việc đó chỉ nhờ vào lượng Chúa thôi, còn bây giờ chúng ta hãy nghĩ đến cô thanh nữ trang Zgorzelice.

- Đáng lý ra, - ông Maćko nói, - đích thân ta phải đưa con bé về nơi quê cha đất tổ. Nhưng biết làm sao. Ta bây giờ đâu thể rời Zbyszko, mà đấy là vì nhiều nguyên do. Chính ngươi cũng thấy nó cứ nghiến răng, chỉ chực nhảy xổ đến lão lãnh binh già kia mà xé xác như một con lợn lòi. Nếu chẳng may như ngươi nói, cô gái này tắt nghỉ dọc đường, thì ta chẳng biết có ngăn nổi nó không nữa kia. Nếu không có ta, sẽ chẳng ai kiềm giữ được nó và nỗi ô nhục muôn đời sẽ giáng xuống đầu nó cùng cả dòng tộc, cầu Chúa ngăn cản, amen!

Nghe thấy thế, chàng trai Séc bảo:

- Ha! Còn một cách nữa. Hãy giao cho con thằng giặc kia đã bị bịt đầu bằng bao đao phủ, con sẽ không đánh rơi lão dọc đường, và khi về tới trang Spychow con sẽ trút lão ra khỏi bao trước mặt ngài Jurand.

- A, cầu Chúa ban cho ngươi sức khỏe! Ô, ngươi thật sáng ý! - Ông Maćko vui vẻ thốt lên. - Một cách thật đơn giản! Thật đơn giản! Hãy mang lão theo, cốt đưa lão về đến trang Spychow còn sống, ngươi muốn làm gì với lão thì làm.

- Thế thì cứ giao cả con chó cái thành Szczytno kia nữa cho con! Nếu dọc đường nó không gây sự thì con sẽ mang nó về Spychow, còn nếu sinh sự thì cho nó được treo lên cây.

- Danusia cũng có thể sẽ mau bớt sợ và tỉnh trí nhanh hơn, nếu không thấy mặt hai kẻ kia. Nhưng nếu ngươi mang con tỳ nữ đi, không có ai là nữ thì biết làm thế nào chăm sóc con bé?

- Chúng ta đang ở giữa rừng, ngài có thể gặp những nông dân địa phương hoặc các cư dân mang theo cả gia đình đi tản cư. Ngài cứ chọn lấy một người đàn bà nào đó mà ngài gặp đầu tiên, vẫn còn tốt hơn con mụ ấy. Trước đó, chỉ cần cậu chủ Zbyszko chăm sóc là đủ.

- Hôm nay sao ngươi nói năng thông minh hơn ngày thường thế. Đúng đấy. Có lẽ được nhìn thấy Zbyszko suốt ngày ở bên, con bé sẽ mau tỉnh hơn cũng nên. Zbyszko có thể chăm con bé thay cả cha lẫn mẹ. Tốt lắm. Thế khi nào ngươi lên đường?

- Con sẽ không đợi đến bình minh, nhưng bây giờ con ngả lưng một chút. Có lẽ giờ chưa tới nửa đêm.

- Sao bắc đẩu đã lên rồi, nhưng sao mai vẫn chưa xuất hiện.

- Cảm ơn Chúa đã cho chúng ta bàn bạc được đôi điều, vì con đang buồn nẫu gan nẫu ruột.

Nói đoạn, chàng trai Séc duỗi người bên đống lửa đang lụi dần, phủ lên người một tấm da xù xì và trong chớp mắt ngủ thiếp đi. Nhưng bầu trời chưa rạng, đêm vẫn đang sâu, thì chàng đã tỉnh thức, thò người ra từ dưới tấm da, nhìn lên các vì sao và co duỗi chân tay đã hơi tê cứng, đánh thức ông Maćko.

- Đến giờ con phải sửa soạn rồi! - Chàng nói.

- Đi đâu? - Ông Maćko nửa tỉnh nửa mê hỏi, dụi mắt bằng nắm tay.

- Về Spychow.

- A phải! Thế ai đang ngáy bên cạnh ta thế? Đến người chết cũng phải tỉnh dậy.

- Hiệp sĩ Arnold. Để con tiếp thêm ít cành cây cho đống lửa rồi đến chỗ toán gia nhân.

Chàng bước đi, nhưng một lúc sau quay lại với những bước chân vội vã, và ngay từ xa đã kêu lên bằng giọng cố hạ thấp:

- Thưa ngài, có tin mới - mà là tin xấu!

- Xảy ra chuyện gì thế? - Ông Maćko bật dậy, kêu lên.

- Mụ đầy tớ trốn rồi. Bọn gia nhân đã nhốt mụ vào giữa đàn ngựa và cởi trói cả hai chân mụ, cầu sét đánh chết chúng đi! Khi chúng ngủ say, mụ đã trườn như một con rắn giữa chúng và chạy trốn. Hãy đến xem, thưa ngài.

Lo lắng, ông Maćko vội vã đi cùng Hlava đến chỗ đàn ngựa, nhưng ở đấy họ chỉ gặp mỗi một gia nhân. Những người khác đang chạy đi tìm kẻ bỏ trốn. Song tìm kiếm trong đêm giữa những lùm cây rậm rạp là chuyện ngu ngốc; cho nên chẳng bao lâu sau họ đều trở về, đầu cúi gằm. Ông Maćko lặng lẽ cho họ mấy nắm đấm, sau đó quay trở lại chỗ đống lửa, bởi vì chắng có gì khác để làm.

Lát sau, Zbyszko cũng đến; chàng đang canh trước cửa lều và không thể ngủ, nên khi nghe thấy tiếng bước chân, chàng muốn biết đã xảy ra chuyện gì. Ông Maćko kể cho chàng nghe những gì đã bàn với chàng trai Séc, và sau đó mới báo tin mụ đầy tớ của Giáo đoàn đã đi trốn.

- Cũng chẳng phải chuyện gì lớn, - ông nói, - bởi vì nếu mụ ta không chết đói trong rừng, thì đám nông phu cũng sẽ tóm được mụ ta, họ sẽ đập mụ chết nếu trước đó lũ sói không xơi tái mụ. Chỉ tiếc rằng mụ tránh được sự trừng phạt mà lẽ ra mụ phải nhận ở Spychow.

Zbyszko cũng lấy làm tiếc là mụ thoát khỏi hình phạt, nhưng chàng nhận tin ấy với vẻ thản nhiên. Chàng cũng không phản đối việc chàng trai Séc sẽ đem lão Zygfryd đi trước, vì chàng thờ ơ với tất cả những thứ gì không trực tiếp liên quan tới Danusia. Ngay lập tức, chàng nói về cô gái:

- Sáng sớm mai, cháu sẽ đặt nàng ngồi phía trước trên lưng ngựa, và cũng sẽ đi. - Chàng nói.

- Thế nó ra sao rồi? Ngủ à? - Ông Maćko hỏi.

- Thỉnh thoảng lại rên rỉ một chút, nhưng cháu không rõ liệu nàng ngủ hay thức, cháu không muốn vào lều, để khỏi làm nàng sợ hãi.

Cuộc nói chuyện bị gián đoạn bởi khi thấy Zbyszko, chàng Séc liền kêu lên:

- Ô, cậu chủ đã dậy rồi sao? Vâng, đến giờ rồi! Ngựa đã sẵn sàng và lão quỷ già đã được trói chặt vào yên. Sắp sáng rồi, bây giờ đêm ngắn lắm. Các ngài ở lại, cầu Chúa che chở, thưa các ngài!

- Hãy đi với Chúa, và mạnh khỏe nhé!

Nhưng Hlava kéo ông Maćko sang một bên và nói:

- Con cũng muốn xin ông chủ, nếu như có chuyện… ngài biết rồi đấy… nếu có chuyện chẳng lành xảy ra hay gì đó… thì ngài hãy cử ngay một tên gia nhân chạy thẳng về Spychow. Nếu chúng con đã ra đi, thì hãy bảo nó đuổi theo!

- Được rồi. - Ông Maćko nói. - Ngươi đưa Jagienka đến thành Plock, hiểu chưa! Đến đấy với giám mục và nói với đức cha cô ấy là ai, chính là con gái đỡ đầu của cha tu viện trưởng, đã có di chúc ở chỗ giám mục rồi đấy, rồi xin giám mục tiếp tục chăm lo cho cô ấy, bởi điều đó cũng đã ghi trong di chúc.

- Thế nếu đức giám mục giữ chúng con ở lại thành Plock?

- Hãy vâng lời cha trong mọi việc và thực hiện những gì cha bảo.

- Vâng, sẽ làm đúng thế, thưa ngài. Nhờ lượng Chúa!

- Nhờ lượng Chúa.

Chương 56

Hôm sau, khi biết tin mụ đầy tớ của Giáo đoàn đã bỏ trốn, hiệp sĩ Amold chỉ cười thầm, song cũng nói điều tương tự như ông Maćko: hoặc là sói sẽ ăn thịt mụ hoặc là mụ bị dân Litva giết. Thực ra, điều đó rất có thể bởi vì người dân gốc Litva bản địa ghét Giáo đoàn và mọi thứ dính dáng đến chúng. Một phần nông nô trốn sang với ông Skirwoiłło, phần khác nổi loạn, giết chết bọn Đức ở nơi này nơi khác, rồi ẩn náu cùng với gia đình và đồ đạc trong rừng sâu không có lối vào. Sáng ra, mọi người cũng đã tìm kiếm mụ đầy tớ, song không có kết quả, cũng bởi họ chẳng mấy cố gắng, vì ông Maćko và Zbyszko đã không ra lệnh ráo riết về việc đó trong khi đang mải bận chuyện khác. Muốn mau về tới Mazowsze, họ định khởi hành ngay từ lúc bình minh, nhưng không thể, bởi vì Danusia thiếp đi mê mệt từ lúc trời gần sáng và Zbyszko không cho phép đánh thức nàng. Đã nghe nàng rên rỉ trong đêm, đoán nàng không ngủ được, vì vậy bây giờ chàng hy vọng nhiều điều tốt từ giấc ngủ say này. Hai lần chàng nhẹ nhàng lẻn vào lều, và cả hai lần, trong ánh sáng chiếu qua các khe hở của tấm vách, chàng nhìn thấy đôi mắt nàng nhắm nghiền, đôi môi hé mở và đôi má đỏ bừng, như một đứa bé đang chìm trong giấc ngủ sâu. Trái tim chàng tan chảy trong niềm xao động, chàng nói với nàng:

- Cầu Chúa cho em nghỉ ngơi và sức khỏe, hỡi đóa hoa đáng yêu nhất!

Rồi chàng lại nói:

- Nỗi thống khổ của em đã qua rồi, than khóc hết rồi, và cầu Đức Chúa Giêsu lòng lành, hạnh phúc sẽ đến với em như nước sông không bao giờ vơi cạn.

Đồng thời, chàng dâng lên Thiên Chúa tâm hồn mộc mạc, nhân từ và tự hỏi: mình sẽ cảm tạ bằng thứ gì, sẽ đền ơn bao nhiêu, sẽ dâng hiến lễ vật gì cho nhà thờ nào, với bao của cải, ngũ cốc, gia súc, sáp ong hoặc những thứ tương tự, mà sức mạnh thiêng liêng yêu thích? Thậm chí chàng muốn thề ngay lập tức và liệt kê chính xác những gì chàng sẽ dâng, nhưng chàng muốn chờ, bởi không biết sức khỏe Danusia sẽ ra sao khi nàng thức tỉnh, liệu nàng đã tỉnh trí hay chưa, nên chàng vẫn chưa chắc sẽ phải cảm ơn những gì.

Mặc dù biết họ sẽ chỉ được an toàn khi về đến vùng đất của quận công Janusz, nhưng ông Maćko cũng hiểu rằng không nên làm mất phút ngơi nghỉ này của Danusia, những giây phút có thể cứu rỗi cho cô gái, vì vậy ông bảo đám gia nhân phải chuẩn bị sẵn sàng, đóng yên cương cho ngựa và chờ đợi.

Tuy nhiên, khi đã quá trưa rồi mà cô gái vẫn ngủ, thì mọi người bắt đầu lo lắng. Zbyszko, cứ chăm chăm nhìn qua những khe trống và qua cánh cửa, rốt cuộc bước vào lều lần thứ ba, ngồi xuống trên gốc cây mà tối hôm qua mụ đầy tớ đã kéo đến để trải chỗ nằm và thay đồ cho Danusia.

Chàng ngồi nhìn chăm chăm vào cô gái, nàng vẫn chưa mở mắt, nhưng sau một khoảng thời gian lâu như khi người ta đọc chậm hết bài kinh “Lạy Cha” và “Cầu Mẹ sức khỏe”, thì môi nàng hơi rung động và nàng thì thầm, như thể nhìn thấy chàng qua mi mắt khép kín:

- Zbyszko…

Chàng quỳ ngay trước mặt nàng, nắm lấy bàn tay gầy gò của nàng mà hôn nồng nhiệt, và thốt lên với giọng đứt quãng:

- Tạ ơn Chúa! Danusia! Em đã nhận ra anh!

Giọng nói của chàng đã khiến nàng tỉnh hẳn, vì vậy cô gái ngồi lên, mở to đôi mắt, và cứ lặp đi lặp lại:

- Zbyszko…

Rồi mắt nàng bắt đầu nhấp nháy, và sau đó nhìn quanh, dường như kinh ngạc.

- Em không bị giam nữa! - Zbyszko nói. - Anh đã cướp được em khỏi tay bọn chúng, và ta sẽ về Spychow!

Nhưng nàng rút tay ra khỏi tay chàng và nói:

- Tất cả chỉ vì chưa được phép của cha. Quận chúa đâu rồi?

- Tỉnh trí đi em, con chiên nhỏ. Quận chúa đang ở xa đây, chúng ta đã giải thoát em khỏi tay bọn Đức.

Còn nàng, như thể không nghe thấy, và như thể chợt nhớ ra điều gì, vội nói:

- Chúng cướp cây đàn luýt nhỏ xinh của em và đập vào tường!

- Lạy Chúa tôi! - Zbyszko kêu lên.

Lúc đó chàng mới chợt nhận ra rằng đôi mắt của nàng nửa tỉnh nửa mê, sáng long lanh, gò má nàng đỏ bừng. Chợt lướt nhanh qua tâm trí của chàng ý nghĩ rằng nàng rất có thể đang ốm nặng và gọi tên chàng hai lần chỉ vì nàng mê sảng do sốt cao.

Trái tim chàng run lên trong nỗi sợ hãi, và mồ hôi lạnh vã đầy trên trán.

- Danusia! - Chàng gọi. - Em có thấy anh và hiểu anh nói gì không?

Nàng đáp bằng giọng khẩn khoản:

- Uống… nước!

- Lạy Chúa Giêsu lòng lành!

Chàng vọt ra khỏi lều. Trước cửa chàng va phải ông Maćko, người vừa đến để xem sự thể ra sao, và chỉ ném cho ông một từ “Nước”, chàng chạy vội về phía dòng suối chảy quanh gần đấy giữa những bụi cây và khóm rêu rừng.

Giây lát sau, chàng quay lại với một bình đầy nước, đưa cho Danusia, nàng bắt đầu uống ừng ực. Trước đó ông Maćko đã bước vào lều và nhìn người bệnh, mặt ông xịu hẳn.

- Đang sốt cao à? - Ông hỏi.

- Vâng! - Zbyszko rên rỉ.

- Nó có hiểu những gì cháu nói không?

- Không.

Cụ già chau mày, đưa tay lên xoa sau đầu và cổ.

- Phải làm gì chứ?

- Cháu không biết.

- Chỉ có điều… - Ông Maćko bắt đầu nói.

Nhưng đúng lúc ấy, Danusia ngắt lời ông. Nàng đã thôi uống nước, chằm chằm nhìn ông bằng đôi mắt với đồng tử dãn to vì sốt, nói:

- Cháu cũng không trách cứ gì bác đâu. Bác thương cháu đi mà!

- Ta thương con lắm, con của ta, ta chỉ muốn điều tốt cho con. - Vị hiệp sĩ lớn tuổi cảm động nói.

Và sau đó ông quay sang Zbyszko.

- Nghe này! Để con bé lại đây cũng chẳng có ích gì. Nếu được gió mát thổi và ánh mặt trời sưởi ấm thì sẽ tốt hơn cho nó. Anh cũng đừng vội ngã lòng, chàng trai trẻ, hãy mang con bé vào chiếc nôi vẫn dùng để chở nó, hoặc đặt nó lên yên ngựa, rồi lên đường! Hiểu chưa?

Nói đoạn, ông bước khỏi lều để ra những mệnh lệnh cuối cùng, nhưng chỉ vừa mới ngước mắt nhìn lên, ông đột nhiên sững lại như hóa đá.

Cả một đội quân hùng mạnh những tên lính bộ, vũ trang bằng giáo mác và rìu chiến, đang như một bức tường vây bọc bốn phía cả căn lều, cái gò và khoảnh đất trống.

“Bọn Đức.” Ông Maćko nghĩ thầm.

Một nỗi sợ hãi kinh dị xâm chiếm tâm hồn ông, nhưng chỉ trong chớp mắt, ông nắm lấy thanh kiếm, nghiến chặt răng và đứng đó như một con thú hoang bất ngờ bị dồn ép bởi đàn chó săn, sẵn sàng chống trả đến cùng.

Từ trên gò, hiệp sĩ khổng lồ Arnold cùng với một trang hiệp sĩ khác bắt đầu tiến lại phía ông, vừa đến gần vừa cất tiếng:

- Bánh xe vận mệnh may rủi chuyển vần nhanh lắm. Ta đã từng là tù binh của các ngươi, và bây giờ các ngươi lại là tù nhân của ta.

Nói đoạn, hắn ngạo mạn nhìn vị hiệp sĩ cao tuổi như một kẻ kém thua mình. Hắn không phải là một người xấu và cũng không quá tàn nhẫn, nhưng hắn vẫn mắc cái tật chung của tất thảy bọn hiệp sĩ Thánh chiến, là chẳng bao giờ kìm nén nổi thái độ khinh miệt dối với bất kỳ ai bại trận, ngay cả những bậc tôn quý bị sa vào cảnh không may, và tự hào vô bờ bến khi chúng cảm thấy mình mạnh hơn.

- Các ngươi là tù binh! - Hắn ngạo mạn nhắc lại.

Vị hiệp sĩ lớn tuổi buồn bã nhìn quanh. Trong lồng ngực ông đang đập mạnh một trái tim không hề run sợ, trái tim rất đỗi can trường. Nếu ông đang mặc giáp phục và cưỡi trên ngựa chiến, nếu ông có Zbyszko bên mình, và nếu cả hai đều có trong tay thanh kiếm, rìu, hoặc ngọn đòng khủng khiếp mà giới quý tộc Lechicka thuở ấy đã sử dụng rất hiệu quả, thì ông có thể sẽ cố gắng để phá vỡ bức tường giáo mác và rìu chiến vây quanh. Nhưng ông Maćko đang chân trần đứng ở đây trước mặt gã Arnold, một mình, không có giáp phục, vì vậy, là người dày dạn kinh nghiệm chiến chinh và rất từng trải, khi thấy đám nô bộc đã phải chịu buông vũ khí, lại biết rằng Zbyszko cũng hoàn toàn không có vũ khí đang ở trong lều bên cạnh Danusia, ông hiểu rằng không còn cách nào thoát.

Vì vậy, ông chậm rãi rút thanh đoản kiếm ra khỏi vỏ, rồi ném nó xuống chân vị hiệp sĩ đứng cạnh Arnold. Hiệp sĩ này tuy cũng không kém phần tự mãn như Arnold, nhưng vẫn lịch sự cất giọng nói bằng thứ tiếng Ba Lan chuẩn xác:

- Xin xưng danh, thưa ngài. Tôi cam đoan sẽ không ra lệnh trói ngài, nếu ngài đưa ra lời cam kết. Lạy Chúa, tôi thấy ngài là một hiệp sĩ đeo đai và các ngài đã đối xử rất nhân đạo với anh trai tôi đây.

- Tôi xin cam kết! - Ông Maćko thốt lên.

Và sau khi cho biết mình là ai, ông hỏi xem ông có được phép trở vào trong lều để cảnh báo đứa cháu trai “đừng làm điều gì điên khùng”, rồi sau khi nhận được dấu hiệu cho phép, ông biến mất ở cửa vào lều, lát sau trở ra với một thanh gươm trong tay.

- Cháu trai tôi thậm chí không đeo gươm trên người, - ông nói, - nó chỉ yêu cầu là cho tới khi phải lên đường, nó được ở lại bên vợ của mình.

- Anh ta cứ ở lại. - Em trai Arnold nói. - Tôi sẽ gửi mang tới cho anh ta đồ ăn thức uống, hôm nay sẽ không thể lên đường ngay, vì mọi người đều mệt, chính chúng tôi cũng cần ăn uống, nghỉ ngơi. Xin mời ngài cùng tham dự với chúng tôi.

Nói đoạn, bọn chúng quay lại, đi về phía đống lửa mà ông Maćko vừa nghỉ qua đêm, nhưng hoặc là do quá tự tôn, hoặc do cách hành xử thô thiển khá phổ biến giữa bọn hiệp sĩ, chúng bỏ đi trước, để ông phải đi theo sau. Còn ông, như một người quá từng trải, hiểu rõ cần phải giữ những phong tục gì trong mọi hoàn cảnh, lên tiếng hỏi:

- Xin được hỏi, các ngài mời tôi như một vị khách hay như một tù binh?

Đến lúc ấy, em trai hiệp sĩ Arnold cảm thấy xấu hổ, bèn dừng lại và nói:

- Xin mời ngài hãy đến đây.

Vị hiệp sĩ lớn tuổi bước đến, và không muốn làm tổn thương lòng tự ái của kẻ mà có thể ông sẽ phụ thuộc rất nhiều vào, nên ông nói:

- Ngài không chỉ biết những ngôn ngữ khác nhau, mà ngài còn có phong cách xử sự rất đúng kiểu cung đình.

Nghe thấy thế, dẫu chỉ hiểu được một số từ, Amold liền kêu lên:

- Wolfgang, có chuyện gì thế, ông ta nói gì thế?

- Ông ta nói phải! - Wolfgang đáp, hẳn cảm thấy được tâng bốc từ những lời của ông Maćko.

Rồi họ cùng ngồi xuống bên đống lửa và đồ ăn thức uống được đưa đến. Bài học mà ông Maćko dạy cho bọn Đức không uổng phí, vì Wolfgang mời ông đầu tiên. Qua cuộc nói chuyện, vị hiệp sĩ lớn tuổi hiểu họ đã rơi vào bẫy như thế nào. Wolfgang - em trai của Arnold - đang dẫn một toán quân dân Człuchowska đến thành Gotteswerder để chống lại những người dân Żmudź nổi loạn; tuy nhiên, do khởi hành từ một tỉnh trấn xa xôi, họ không thể đến kịp. Hiệp sĩ Arnold lại không cần phải chờ họ đến, vì biết rằng trên đường sẽ được gặp những đơn vị lính khác từ các thị trấn và thành trì gần biên giới Litva. Vì lý do đó, em trai Arnold đã đến trễ mấy ngày và có mặt gần trại nhựa thông, đúng nơi mụ đầy tớ của Giáo đoàn trốn thoát vào ban đêm, báo cho y biết chuyện ông anh đã gặp. Nghe chuyện được kể lại bằng tiếng Đức, hiệp sĩ Arnold mỉm cười hài lòng, rốt cuộc thốt lên là hắn đã nghĩ rằng có thể xảy ra như thế.

Còn ông Maćko tinh ranh, người mà trong mọi hoàn cảnh đều cố gắng tìm lời giải, nghĩ rằng nếu lấy lòng được hai anh em người Đức này sẽ có lợi hơn, nên lát sau ông nói:

- Rơi vào cảnh tù đày luôn là chuyện nặng nề, nhưng tạ ơn Chúa vì tôi đã không rơi vào tay người khác, mà vào tay các ngài, bởi vì tôi tin rằng các ngài là những hiệp sĩ chân chính, luôn tuân thủ đạo lý.

Nghe thấy thế, Wolfgang nhắm mắt lại và gật gật đầu, mặc dù khá cứng nhắc, nhưng vẫn tỏ rõ sự hài lòng.

Vị hiệp sĩ già nói tiếp:

- Và các ngài lại rành cả ngôn ngữ của chúng tôi! Tôi thấy rõ rằng đưa tôi vào tay các ngài là ý Chúa!

- Tôi nói được tiếng của các ông, bởi vì dân Człuchow nói tiếng Ba Lan, mà tôi với anh tôi phục vụ ở vùng đấy trong vòng bảy năm.

- Ngài đã dùng cơ hội và thời gian làm chủ được tiếng nói đó, thật đáng quý! Không thể khác được… Mà sao anh ngài lại không nói được tiếng của chúng tôi?

- Anh ấy hiểu một ít, nhưng không nói được. Anh ấy khỏe hơn, mặc dù tôi cũng không phải là kẻ yếu ớt, nhưng tôi lại có đầu óc nhanh nhạy hơn.

- Hey! Tôi không thấy là anh ta ngốc! - Ông Maćko nói.

- Wolfgang! Ông ấy lại nói gì thế? - Arnold lại hỏi.

- Ông ấy khen anh đấy. - Wolfgang đáp.

- Phải, tôi ca ngợi - ông Maćko nói thêm, - vì anh ta là một hiệp sĩ chân chính, đó là điều cốt yếu nhất! Tôi cũng xin nói thật rằng hôm nay tôi đã muốn thả anh ta hoàn toàn tự do, muốn đi đâu thì đi, miễn năm sau trở lại. Đó là điều nên làm giữa các hiệp sĩ đeo đai với nhau.

Và ông chăm chú nhìn vào gương mặt Wolfgang, còn y nhíu mày và nói:

- Tôi cũng có thể thả ông, giá như ông không giúp lũ chó ngoại đạo chống lại chúng tôi.

- Điều đó không đúng. - Ông Maćko nói.

Và ông lại bắt đầu cuộc tranh luận gay gắt như hôm qua với Arnold. Nhưng dù đúng, lần này vị hiệp sĩ lớn tuổi vẫn khó nói hơn, vì Wolfgang quả thực sắc sảo hơn anh trai mình. Tuy nhiên, từ cuộc tranh cãi này vẫn nảy sinh một điều có lợi, là gã hiệp sĩ trẻ được biết về tất cả những tội ác ở thành Szczytno, những trò thề thốt giả dối và sự phản bội, cũng như về thân phận của nàng Danusia bất hạnh. Với điều này, với những điều tệ hại mà ông Maćko đã ném thẳng vào mặt y, y không thể nói được gì. Y buộc phải thừa nhận sự báo thù đó là công bằng và các hiệp sĩ Ba Lan có quyền làm những việc như họ đã làm, cuối cùng y nói:

- Thề trên xương cốt cua Thánh Liboriusz! Tôi sẽ không thương tiếc cho Danveld. Người ta đồn rằng ông ta chuyên dùng ma thuật hắc ám, nhưng sức mạnh và công lý của Thiên Chúa mạnh hơn ma thuật! Đối với ông Zygfryd, tôi không biết ông ấy có phục vụ lũ ma quỷ ấy không, nhưng tôi không theo ông ấy, bởi vì thứ nhất tôi không có kỵ binh, và thứ hai, nếu như ông kể ông ta đã hành hạ cô trinh nữ ấy, thì ông ta cũng chẳng thể thoát khỏi địa ngục!

Nói đến đây, y làm dấu thánh rồi nói thêm:

- Chúa tôi, xin hãy giúp con và ở bên con!

- Thế còn cô thanh nữ bất hạnh đã từng bị tra tấn đó thì sao? - Ông Maćko hỏi. - Chẳng lẽ các người không cho phép đưa cô ấy về nhà sao? Chẳng lẽ để cô ấy chịu tử nạn trong hang ổ của các người? Hãy nghĩ đến cơn thịnh nộ của Thiên Chúa!…

- Tôi không bắt cô ấy. - Wolfgang trả lời cộc lốc. - Hãy để một trong các ông đưa cô ấy về cho thân phụ rồi quay trở lại; nhưng tôi không cho phép người thứ hai.

- Ha, thế nếu tôi thề trên ngọn giáo của Thánh Jerzy thì sao?

Wolfgang do dự một chút, bởi đó là lời thề độc cao nhất, nhưng đúng lúc đó Arnold hỏi lần thứ ba:

- Ông ấy nói gì?

Khi được biết chuyện, hắn bắt đầu nóng nảy và thô lỗ phản đối việc thả hai người dựa trên lời cam kết. Hắn đã có tính toán: là người đã bị bại trong trận chiến lớn với ông Skirwoiłło và trong cuộc đấu tay đôi với các hiệp sĩ Ba Lan này, cũng như là một người lính, hắn biết rằng toán bộ binh này của chú em bây giờ phải quay trở lại thành Malborg, bởi nếu tiếp tục đi Gotteswerder, bọn hắn sẽ bị giết sạch như các toán quân trước. Hắn cũng biết là sau đó hắn sẽ phải đứng trước mặt đại thống lĩnh cùng tư lệnh, và sẽ ít hổ thẹn hơn nếu hắn có thể đưa ra một tù binh có hạng. Một hiệp sĩ sống, trình ra trước mắt mọi người, sẽ có nghĩa hơn nhiều những câu chuyện về việc bắt được hai người.

Lắng nghe tiếng la hét khàn đặc và những câu chửi thề của Arnold, ông Maćko hiểu ngay là nên chấp nhận những gì chúng đưa ra, bởi chẳng thể làm được gì hơn, nên quay sang Wolfgang, ông nói:

- Vậy thì xin yêu cầu ngài một điều nữa thôi: tôi chắc rằng đứa cháu trai của tôi hiểu rằng nó phải ở bên chăm lo cho vợ mình, còn tôi đi với các ngài. Nhưng dẫu sao, xin ngài nói cho nó biết rằng không có gì phải bàn nữa, vì đó là ý muốn của các ngài.

- Được thôi, tôi thì sao cũng được. - Wolfgang nói. - Chúng ta hãy nói về khoản tiền chuộc mà cháu trai của ông sẽ phải mang đến để trả cho bản thân và cho ông, bởi vì tất cả mọi thứ phụ thuộc vào chuyện đó.

- Về khoản tiền chuộc? - Ông Maćko hỏi lại, ông rất muốn hoãn cuộc thương lượng này về sau. - Ta đâu có quá nhiều thời gian? Khi chuyện dính đến một hiệp sĩ đeo đai, thì có nghĩa là tiền mặt đã sẵn sàng, và giá cả có thể định theo lương tâm. Ở gần thành Gotteswerder, chúng tôi bắt được một hiệp sĩ có hạng của các người là hiệp sĩ de Lorche, và cháu trai của tôi, thực tế chính nó bắt anh ta, đã để cho anh ta đi mà không hề nói gì đến giá cả.

- Các người đã bắt ngài de Lorche? - Gã Wolfgang vội hỏi. - Tôi biết ngài ấy. Một vị hiệp sĩ hùng mạnh. Nhưng sao chúng tôi không gặp ngài ấy dọc đường?

- Vì chắc là anh ta không đi đường này, mà đi Gotteswerder hoặc Ragneta. - Ông Maćko đáp.

- Một hiệp sĩ hùng mạnh, thuộc gia tộc danh giá. - Wolfgang lặp đi lặp lại. - Các người kiếm được món hời quá! Thật tốt là ông đã nhắc đến chuyện ấy, bởi vì bây giờ tôi sẽ không thả các người với giá bèo đâu.

Ông Maćko nhằn nhằn hàng ria mép, nhưng ngẩng đầu lên đầy tự hào:

- Không có chuyện ấy thì chúng tôi cũng biết mình giá trị bao nhiêu.

- Thế thì càng hay. - Gã em trai Arnold nói.

Nhưng lát sau, y nói thêm:

- Càng hay hơn không phải cho chúng tôi, vì chúng tôi là những tu sĩ khiêm nhường, đã thề sẽ sống bần hàn, mà là cho Giáo đoàn, bởi số tiền ấy sẽ được sử dụng cho vinh quang của Chúa.

Ông Maćko không đáp, chỉ nhìn Wolfgang như muốn nói: “Đi mà nói với người khác!”, và lúc sau họ bắt đầu mặc cả. Đối với vị hiệp sĩ lớn tuổi, đó là việc nặng nề và nhạy cảm, vì một mặt, ông đắn do với mọi khoản tổn thất dù nhỏ nhất, mặt khác ông hiểu rất rõ rằng không được định giá bản thân mình và Zbyszko quá thấp. Vì vậy, ông uốn éo như một con lươn; mặc dù nói những lời ra vẻ rất nhân đạo và mềm mại, nhưng gã Wolfgang là kẻ cực kỳ tham lam và rắn như đá.

Điều an ủi duy nhất ông Maćko nghĩ là de Lorche sẽ trả tiền cho mọi khoản, dẫu ông vẫn tiếc đã bị mất niềm hy vọng có lời, không tính đến khoản lời từ tiền chuộc của Zygfryd, bởi ông nghĩ là ông Jurand và cả Zbyszko sẽ không thể tha cho lão già bằng bất cứ giá nào.

Sau một hồi lâu mặc cả, cuối cùng ông đành đồng ý về số tiền chuộc và thời hạn trả, cũng như định rõ bao nhiêu gia nhân và số ngựa mà Zbyszko được mang đi, rồi ông liền đến báo cho chàng, và khuyên chàng nên lên đường ngay lập tức, hẳn vì ông sợ rằng bọn Đức sẽ nảy ra ý gì khác.

- Đời hiệp sĩ là thế mà, - ông nói với một tiếng thở dài, - hôm qua anh nắm đầu nó, thì hôm nay chúng nó lại nắm đầu anh! Biết sao được, thật khó! Cầu Chúa ban cho, rồi sẽ lại đến lượt chúng ta! Còn bây giờ, đừng lãng phí thời gian. Phải nhanh lên, cố đuổi kịp Hlava, bên nhau sẽ an toàn hơn, cứ cố chạy thoát vào rừng hoang, cố về được vùng có người ở Mazowsze, anh sẽ tìm được lòng hiếu khách, sự trợ giúp và bao bọc ở mọi gia đình quý tộc hoặc hiệp sĩ. Ở quê ta không ai từ chối giúp người dưng, nói gì đến đồng hương của mình! Có thể đó cũng là sự cứu rỗi cho cô gái tội nghiệp kia!

Nói vậy, ông nhìn Danusia đang còn nửa tỉnh nửa mê, hơi thở gấp gáp và nặng nhọc. Đôi tay trắng trẻo của nàng đặt sõng soài trên tấm da gấu đen, run rẩy vì cơn sốt.

Ông Maćko làm dấu thánh cho nàng và nói:

- Hey, cháu hãy đưa nó đi đi! Cầu Chúa hãy giúp biến cải, bởi ta thấy con bé khó bề qua khỏi!

- Chú đừng nói thế! - Zbyszko thốt lên vì tuyệt vọng.

- Lạy Đức Chúa phi thường! Ta sẽ bảo đưa ngựa tới đây, cháu đi đi!

Rồi ông ra khỏi lều, ra lệnh cho tất cả chuẩn bị lên đường. Hai gia nhân người Thổ mà ông Zawisza tặng dẫn tới đôi ngựa chở cái nôi trải thêm rêu và da thú, còn gã tiểu đồng Wit đưa con chiến mã của Zbyszko đến, lát sau Zbyszko bước ra khỏi lều, ôm theo Danusia. Vì tò mò, hai anh em von Baden đã đến trước căn lều và trông thấy hình dáng nửa phần trẻ thơ của Danusia, khuôn mặt giống hệt như các tiên đồng trên những bức tranh thờ, thấy nàng yếu đến mức không thể ngẩng đầu lên, phải tựa hẳn vào vai chàng hiệp sĩ trẻ; khi trông thấy những điều ấy, có gì đó cảm động khiến họ bắt đầu đưa mắt nhìn nhau ngạc nhiên và trong trái tim họ bắt đầu dậy lên cảm giác muốn chống lại các thủ phạm đã gây nên sự đau khổ cho nàng.

- Hẳn Zygfryd có trái tim đao phủ, chứ không phải trái tim hiệp sĩ, - Wolfgang thì thầm với anh trai, - còn con rắn độc kia, dù anh đã tha, tôi vẫn sẽ ra lệnh xử bằng hình phạt.

Họ cảm động còn vì Zbyszko bế Danusia trên tay như một người mẹ bồng con trẻ, và họ hiểu tình yêu của chàng, bởi trong mạch máu họ vẫn mang bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ.

Còn chàng ngập ngừng một lát, cân nhắc nên đặt cô gái bị ốm trên yên ngựa trước mặt mình và ôm nàng để giữ trong suốt cuộc hành trình, hay nên đặt nàng vào chiếc nôi. Cuối cùng chàng quyết định làm theo cách thứ hai, vì nghĩ rằng được nằm thì nàng sẽ thoải mái hơn. Rồi chàng tiến lại gần ông chú, cúi xuống hôn tạm biệt ông, còn ông Maćko, người yêu thương chàng như con ngươi trong mắt, dẫu không muốn để lộ sự cảm động trước bọn người Đức, nhưng ông không thể không ôm chàng thật chặt, ép đôi môi vào mái tóc tươi tốt màu vàng hoe của chàng.

- Cầu Chúa dẫn dắt cháu! - Ông nói. - Hãy nhớ đến ông chú già này, bởi lao tù nô lệ luôn là chuyện nặng nề.

- Cháu không quên đâu ạ. - Zbyszko nói.

- Đức Mẹ Tối Linh sẽ an ủi con!

- Chúa lòng lành sẽ trả công cho chú về việc này… và về tất cả mọi việc.

Lát sau, khi Zbyszko đã lên yên, ông Maćko nhớ ra một điều gì khác, vội nhảy về phía chàng, đặt tay lên đầu gối của chàng và nói:

- Nghe này! Nếu cháu đuổi kịp Hlava, thì với lão Zygfryd, đừng làm gì để phải hổ thẹn cho chính cháu và cho mái đầu bạc của ta. Ông Jurand thì được, nhưng cháu thì không! Hãy thề với chú trên thanh gươm và trên danh dự!

- Khi nào chú chưa trở về thì cháu sẽ ngăn cả ông Jurand, để bọn chúng nó không trả thù chúng ta thay cho Zygfryd - Zbyszko nói.

- Cháu lo cho chú à?

Chàng trai mỉm cười buồn bã:

- Chú biết mà.

- Vậy thì đi đi! Đi cho khỏe nhé!

Đàn ngựa bắt đầu khởi hành và chẳng mấy chốc bị che khuất sau hàng cây dẻ màu xanh non. Ông Maćko đột nhiên cảm thấy buồn và cô đơn ghê gớm, như mất hết sức lực vì đã dành cả cho đứa cháu trai yêu quý, là tất cả hy vọng của gia đình. Nhưng ông cũng thoát ngay khỏi nỗi buồn, bởi ông vốn là người cứng rắn và có quyền năng đối với chính bản thân mình.

“Tạ ơn Chúa,” ông tự nhủ, “không phải thằng cháu bị tù, mà là ta…” Rồi ông quay sang hỏi bọn người Đức:

- Còn các ngài, khi nào lên đường và sẽ đi đâu?

- Khi nào chúng tôi muốn, - Wolfgang đáp, - chúng ta sẽ đi đến Malborg, nơi mà ông sẽ phải đứng trước mặt đức đại thống lĩnh.

“Hey, nơi đó các ngươi sẵn sàng chặt cổ ta vì tội đã giúp người Żmudź!” Ông Maćko nghĩ thầm.

Song ông lại tự an ủi rằng dẫu sao ông vẫn có thể đánh đổi bằng hiệp sĩ de Lorche và rằng anh em nhà von Baden sẽ bảo vệ ông vì chưa nhận được món tiền chuộc.

“A,” ông tự nhủ, “nếu vậy thì Zbyszko không cần phải ra mặt, mà tài sản cũng chẳng bị giảm chút nào.”

Ý nghĩ ấy khiến ông nhẹ lòng.

Chương 57

Zbyszko không thể đuổi kịp hộ vệ của mình, bởi vì Hlava giục ngựa phóng nhanh cả ngày lẫn đêm, chỉ dừng nghỉ khi lũ ngựa cần phải được nghỉ để khỏi bị chết gục; phải ăn thứ cỏ nhạt lẽo nơi đây, lũ ngựa không thể chịu nổi những cung đường trường như ở những vùng dồi dào yến mạch. Hlava không tiếc sức của bản thân, cũng không để ý đến tuổi già sức yếu của lão Zygfryd. Lão hiệp sĩ phải chịu giày vò ghê gớm, nhất là khi xương cốt của lão bị đau nhức sau trận đụng độ với ông Maćko gân guốc. Tuy nhiên, điều khiến lão khó chịu nhất là đàn muỗi tràn ngập trong những khu rừng ẩm ướt nơi đây, trong khi tay lão bị trói và hai chân bị buộc vào bụng ngựa, khiến lão không thể xua đuổi muỗi. Chàng hộ vệ không hành hạ, nhưng cũng chẳng thương xót gì lão, nên chỉ cho phép mở trói tay phải của lão khi dừng lại nghỉ ăn: “Ăn đi, đồ chó sói, cốt sao ta mang được ngươi còn sống về cho ông chủ trang Spychow!” - đó là những lời chàng giục lão. Thoạt đầu, lão Zygfryd định tuyệt thực cho chết, nhưng đến khi nghe bảo rằng họ sẽ dùng dao cạy răng lão và tống đồ ăn vào họng, thì lão đành chịu nhượng bộ để nhân phẩm và danh dự hiệp sĩ không bị tổn hại.

Chàng trai Séc nhất thiết phải về đến trang Spychow trước “các ông chủ” của anh, để tránh cho người phụ nữ mà anh yêu quý khỏi phải chịu xấu hổ. Là người mộc mạc nhưng cẩn trọng và không thiếu tinh thần thượng võ, vốn dòng dõi quý tộc, chàng hiểu rất rõ rằng sẽ là nhục nhã cho Jagienka nếu cô có mặt ở trang Spychow cùng lúc với Danusia. “Có thể thưa với đức giám mục xứ Plock,” chàng nghĩ bụng, “rằng cụ chủ Bogdaniec là người đỡ đầu, nên phải mang cô theo. Cha sẽ tuyên bố rằng cô được sự bảo trợ của đức giám mục, ngoài điền trang Zgorzelice cô còn được thừa kế di sản của cha trưởng tu viện. Và khi đó đến cả con trai thống đốc cũng không phải là quá cao với cô ấy.” Ý nghĩ ấy khiến cho những gian khó của chuyến đi trở nên nhẹ bớt, bởi lòng chàng vẫn chua xót khi nghĩ rằng cái tin tức tốt lành mà chàng mang về cho trang Spychow cũng chính là bản án cho cô thanh nữ bất hạnh.

Cô Sieciechówna vẫn thường hiện ra trong mắt chàng như một quả táo mỹ miều. Và lúc này đây, mỗi khi đường còn có thể đi lại được, chàng đều thúc mạnh cựa giục con ngựa, bởi vì chàng rất nóng lòng về được trang Spychow.

Họ thường lạc đường, hay đúng hơn là thường đi vào chỗ không có đường, cứ băng rừng, thẳng tiến như một con quăng bị ném về phía trước. Chàng Séc biết rằng chỉ cần đi theo hướng nam, hơi lệch về phía tây, cứ đến được Mazowsze thì mọi thứ sẽ ổn. Ban ngày, chàng định hướng theo vầng dương, còn khi hành trình kéo sang cả đêm, thì định hướng nhờ các vì sao. Rừng trải dài trước mặt họ dường như không có bến bờ, không giới hạn. Họ chìm trong bóng tối âm u của rừng cả đêm lẫn ngày. Nhiều lúc Hlava nghĩ rằng chàng hiệp sĩ trẻ tuổi sẽ không thể mang được cô trinh nữ còn sống sót trở về, băng qua chốn hoang vu kinh khủng này, nơi không ai trợ giúp, không chút lương thảo, nơi ban đêm phải lo bảo vệ đàn ngựa chống lại lũ chó sói và gấu dữ, còn ban ngày thì phải thường nhường đường cho những đàn bò tót và bò rừng, nơi những con lợn rừng đực đơn độc hồng hộc mài sắc những chiếc nanh cong nhọn vào đám rễ thông, nơi mà người ta suốt cả ngày sẽ chẳng có gì để ăn nếu không dùng cung nỏ để bắn gục hay dùng giáo dài để đâm hạ những con nai sừng tấm hoặc lợn rừng non.

“Sẽ ra sao đây,” Hlava nghĩ thầm, “nếu cứ đi mãi thế này với một cô gái đang sắp trút hơi thở cuối cùng!”

Nhiều lần họ phải đi vòng tránh những vùng đất trũng lầy lội rất rộng hoặc những khe sâu, mà dưới đáy ầm ào những dòng suối đang phình rộng bởi mưa xuân. Giữa chốn rừng hoang cũng không thiếu những hồ nước, nơi đó họ trông thấy từng đàn hươu nai lội trong làn nước phẳng lặng, vàng rực ánh hoàng hôn. Đôi khi, họ cũng nhìn thấy làn khói báo hiệu sự có mặt của dân cư. Nhiều lần, Hlava đến gần các lâm trại, nhưng từ trong trại liền túa ra những tốp người hoang dã, da thú khoác trên thân trần, cầm những cây chùy xích và cung nỏ, mắt gườm gườm dữ tợn dưới mái tóc bù xù đầy chấy rận, đến nỗi chàng phải tranh thủ giây phút họ đang bàng hoàng khi nhìn thấy một hiệp sĩ mặc giáp trụ đang đến gần, mà biến đi nhanh như chớp.

Tuy nhiên, đã hai lần những mũi tên bay rít qua tai chàng Séc và tiếng hò hét “Wokili!” (Bọn Đức!) đuổi theo sau lưng, và chàng chỉ muốn mau chân chạy trốn hơn là giải thích mình là ai. Rốt cuộc, sau vài ngày đường nữa, chàng nghĩ rằng chắc đã vượt qua biên giới, nhưng chung quanh lại chẳng có ai để hỏi. Mãi đến khi gặp những người đang đi săn nói tiếng Ba Lan, chàng mới biết mình đã đứng trên vùng đất Mazowsze. Đường đi đã dễ hơn, mặc dù toàn bộ miền đông Mazowsze vẫn chỉ ầm ào triền miên một vùng rừng đại ngàn hoang vắng. Song cũng không đến nỗi không có bóng người, bởi ở những nơi có thôn ấp, cư dân ít xa lánh hơn, có lẽ vì không phải thường xuyên sống trong nỗi hận thù, và cũng có lẽ bởi vì chàng Séc đã nói với họ bằng một thứ ngôn ngữ mà họ có thể hiểu được. Điều tai hại là sự tò mò của những đám người vây quanh các kỵ sĩ trong đoàn, ném cho họ hàng tràng câu hỏi và khi biết rằng họ đem theo một tên tù binh là hiệp sĩ Thánh chiến, liền bảo:

- Giao hắn cho chúng tôi, thưa ngài, chúng tôi sẽ xử hắn!

Và họ đòi hỏi hăng máu đến nỗi chàng Séc thường phải nổi nóng hoặc phải giải thích cho họ rằng tù nhân này là của quận công. Nghe vậy, họ đành chịu nhượng bộ. Nhưng về sau, ở các vùng đất đông cư dân hơn, cách trả lời đó không dễ qua mặt giới quý tộc và hiệp sĩ. Ở nơi ấy, nỗi thù hận luôn sục sôi chống lại các hiệp sĩ Thánh chiến, bởi khắp nơi người ta vẫn còn nhớ như in sự phản bội và những xúc phạm mà chúng đã gây cho quận công khi chúng bắt cóc ngài tại Zlotoryja giữa thanh thiên bạch nhật và giam giữ ngài như một tù nhân. Quả tình họ không muốn xử Zygfryd, mà những vị quý tộc cứng rắn nói rằng: “Cởi trói cho lão, tôi sẽ đưa cho lão một thứ vũ khí, rồi sẽ thách lão đấu một trận sống mái.” Điều đó là gánh nặng đặt trên đầu chàng trai Séc, bởi chàng không được phép tước đi quyền trả thù đầu tiên của ông chủ trang Spychow bất hạnh.

Nhưng việc đi lại ở các vùng đông dân cư lại dễ hơn vì có những con đường tạm được và ở khắp mọi nơi, lũ ngựa được cho ăn yến mạch hay kiều mạch. Chàng trai Séc liền đi mải miết, không dừng lại ở đâu, và mười ngày trước lễ Mình Thánh Chúa Ki-tô[221], chàng về tới Spychow.

221. La tinh: Sollemnitas Sanctissimi Corporis et Sanguinis Christi.

Chàng về tới nơi vào buổi tối, khi ông Maćko vừa gửi tin từ thành Szczytno thông báo về chuyến đi của ông tới vùng Żmudź. Vừa thấy chàng qua khung cửa sổ, Jagienka chạy vội ra đón, và chàng liền quỳ sụp xuống chân cô, hồi lâu không thể nói được nên lời. Cô đỡ chàng lên và kéo nhanh đi lên gác, không muốn hỏi chàng khi có mặt mọi người.

- Có gì mới không? - Cô hỏi, run lên vì sốt ruột và không thể nén được hơi thở dồn. - Họ còn sống không? Khỏe cả chứ?

- Còn sống cả! Khỏe mạnh!

- Đã tìm được cô ấy à?

- Vâng. Họ đã cứu thoát cô ấy.

- Ngợi ca Chúa Giêsu Ki-tô!

Dù thốt ra những lời này, khuôn mặt cô chợt như đông cứng lại, bởi tất cả hy vọng của cô đều đã tan thành tro bụi.

Tuy nhiên, sức mạnh không rời bỏ cô và cô không mất tỉnh táo, chỉ một lát sau cô đã trấn tĩnh hoàn toàn và lại hỏi lần nữa:

- Bao giờ họ về đến đây?

- Chỉ một vài ngày nữa! Đường sá khó đi lắm, lại mang theo người ốm.

- Cô ấy bị bệnh sao?

- Nặng lắm. Đầu óc cô ấy bị lẫn do đau đớn.

- Lạy Chúa Giêsu lòng lành!

Một khoảng im lặng ngắn, đôi môi tái nhợt của Jagienka khẽ mấp máy như đang cầu nguyện.

- Cô ấy không tỉnh lại khi gặp Zbyszko sao? - Cô hỏi lại.

- Có thể cô ấy tỉnh lại, nhưng tôi không biết, vì tôi đã phải lên đường ngay để kịp về báo với cô chủ, trước khi họ về đến đây.

- Đức Chúa Trời sẽ trả công cho ngươi. Nói đi, mọi chuyện xảy ra thế nào?

Chàng Séc kể ngắn gọn họ đã cứu Danusia và bắt gã Arnold khổng lồ cùng Zygfryd thế nào. Chàng cũng nói là đã đưa gã Zygfryd về cùng, bởi chàng hiệp sĩ trẻ muốn tặng cho ông Jurand lão hiệp sĩ già như món quà để trả thù.

- Ta sẽ đến gặp bác Jurand bây giờ! - Jagienka nói ngay khi chàng vừa dứt lời, rồi bước ra.

Và cô rời khỏi, nhưng Hlava cũng chẳng phải ở lại một mình lâu; từ nhà ngang, Sieciechówna chạy về phía chàng, còn chàng, hoặc vì chưa tỉnh táo do mệt nhọc và những vất vả vô song, hoặc vì quá nhớ cô và bàng hoàng khi vừa nhìn thấy cô, chỉ biết ôm chặt vòng eo cô, ghì chặt vào ngực, rồi hôn tới tấp lên mắt, lên má, lên môi, như thể đã từng nói tất cả mọi điều cần phải nói với một cô thanh nữ trước khi thể hiện hành động như vậy.

Và cũng có thể chàng đã nói thầm với cô trong tâm tưởng vào những ngày đi đường, bởi chàng hôn và hôn cô mãi không ngừng nghỉ, ôm mạnh đến nỗi cô gần như tắc thở, còn cô không cưỡng lại, thoạt tiên vì quá thảng thốt, còn sau đó vì nỗi mê đắm tuyệt vời, đến nỗi cô sẽ ngã xoài ra đất nếu đôi cánh tay đang giữ cô không mạnh mẽ đến thế. May thay, mọi chuyện không kéo dài quá lâu, bởi vì trên cầu thang đã nghe tiếng bước chân và chỉ lát sau cha Kaleb bước vào.

Họ vội nhảy rời khỏi nhau, cha Kaleb bắt đầu hỏi dồn Hlava những câu mà chàng rất khó trả lời vì gần như không kịp thở. Linh mục nghĩ rằng đó là do chàng quá mệt. Nghe tin Danusia đã được giải thoát, còn tên đao phủ của nàng thì đã bị bắt đưa về đến Spychow, cha liền quỳ xuống để cảm tạ Thiên Chúa. Trong khoảng thời gian đó, dòng máu trong người Hlava đã kịp dịu đi một chút và khi linh mục đứng lên, chàng có thể dễ dàng thuật lại với cha chuyện họ đã tìm thấy và giải thoát Danusia ra sao.

- Đức Chúa Trời đã cứu tiểu thư, - nghe xong mọi chuyện, linh mục bèn nói, - không phải để cho tâm trí và linh hồn tiểu thư bị bỏ lại trong bóng tối, thuộc sở hữu của những quyền năng bẩn thỉu! Ngài Jurand sẽ đặt đôi tay thánh thiện lên đầu tiểu thư và chỉ một lời cầu nguyện sẽ khôi phục lại lý trí cùng sức khỏe của cô.

- Hiệp sĩ Jurand ư? - Chàng Séc kinh ngạc hỏi. - Ngài đã khỏe lại rồi sao? Ngài còn sống được thì đã là bậc thánh.

- Khi sống, ngài đã đứng trước mặt Đức Chúa Trời, và khi ngài qua đời, mọi người trên trần thế sẽ có thêm trên thiên đàng một vị thánh tử vì đạo nữa.

- Nhưng cha nói, kính thưa cha, rằng ông chủ sẽ đặt hai tay lên đầu tiểu thư. Chẳng lẽ tay phải của ông chủ đã mọc lại? Vì con biết rằng mọi người đã cầu xin Chúa Giêsu điều ấy.

- Ta nói “đôi tay” là theo cách nói thông thường, - linh mục bảo, - nhưng với ân sủng của Chúa thì chỉ cần một tay cũng đủ.

- Hẳn là thế, thưa cha. - Hlava nói.

Trong giọng nói của chàng có thoáng thất vọng, bởi chàng ngỡ sẽ được thấy một phép lạ hiển hiện. Cuộc trò chuyện bị gián đoạn khi Jagienka bước vào.

- Con đã thận trọng khi báo tin cho hiệp sĩ, - cô nói, - để niềm vui quá bất ngờ không giết chết ông; ông đã nằm rạp trước thánh giá và cầu nguyện.

- Không có chuyện đó thì ông ấy cũng nằm như thế suốt cả đêm, còn hôm nay thì chắc đến sáng ông cũng chưa nhỏm dậy. - Cha Kaleb nói.

Quả đúng vậy. Họ ghé thăm ông nhiều lần, và mỗi lần họ đều thấy ông đang nằm, không ngủ mà là cầu nguyện rất nhiệt thành, gần như hoàn toàn mê đắm.

Mãi đến sáng, sau buổi cầu kinh, khi Jagienka lại tới thăm, ông ra hiệu muốn gặp Hlava và tên tù binh. Lão Zygfryd liền được dẫn ra khỏi hầm ngầm với đôi tay bị trói chéo thành hình chữ thập trên ngực, và tất cả mọi người cùng cụ Tolima đến gặp ông chủ.

Thoạt đầu, chàng Séc không thể thấy ông Jurand thật rõ, bởi vì những chiếc cửa sổ che màng mờ ít cho ánh sáng chiếu vào, mà hôm ấy lại tối vì những đám mây trùm kín cả bầu trời, báo hiệu một trận tuyết. Khi đôi mắt tinh nhanh của chàng quen dần với bóng tối, chàng vẫn phải cố lắm mới nhận ra ông, gầy gò và hốc hác đi nhiều. Một người đàn ông khổng lồ đã trở thành một bộ xương khổng lồ. Mặt ông trắng nhợt nhạt, không khác gì nhiều so với màu tóc và bộ râu bạc trắng, và khi ông nhắm mắt nghiêng đầu xuống tay ghế, Hlava thấy ông giống như một xác chết.

Cạnh chiếc ghế có một cái bàn, trên đó là cây thánh giá tạc hình Chúa Giêsu, bình nước và một ổ bánh mì đen có cắm thanh đoản kiếm, là một lưỡi dao sắc bén mà các hiệp sĩ thường dùng để giết kẻ bị thương chết hẳn. Đã từ lâu, ông Jurand không dùng một loại thực phẩm nào khác ngoài bánh mì và nước. Ông mặc áo ngắn bằng vải thô trên tấm thân trần, thắt lưng bằng dây thừng. Vị hiệp sĩ của trang Spychow từng một thời hùng mạnh và khủng khiếp, đã sống cuộc sống như thế từ khi ông trở về từ cảnh tù đày ở thành Szczytno.

Nghe thấy tiếng mọi người bước vào, ông dùng chân đẩy con chó sói đã thuần hóa mà ông dùng để ủ ấm đôi bàn chân trần ra và ngả người về phía sau. Lúc đó, chàng trai Séc thấy ông giống như người đã chết. Một khoảnh khắc chờ đợi, mọi người tưởng ông sẽ ra hiệu ai đó bắt đầu nói, nhưng ông vẫn ngồi bất động, trắng toát, bình thản, miệng hơi hé mở, như thể đã bị chìm vào giấc ngủ vĩnh hằng của cái chết.

- Có Hlava ở đây, - sau rốt Jagienka cất tiếng nói bằng một giọng ngọt ngào, - bác có muốn nghe anh ấy kể không ạ?

Ông gật đầu ra hiệu đồng ý, chàng trai Séc bắt đầu kể lại câu chuyện lần thứ ba. Chàng kể lại ngắn gọn những trận chiến đấu với quân Đức gần Gotteswerder, cuộc đấu với Arnold von Baden và cuộc cứu thoát Danusia, nhưng chàng không muốn làm ông lão tử đạo vừa nghe tin mới tốt lành lại phải chịu thêm đau đớn và khơi dậy trong ông những niềm lo lắng mới, nên chàng giấu chuyện Danusia bị mất trí sau những ngày dài tù đày khổ đau.

Tuy nhiên, với trái tim đầy căm hờn chống lại các hiệp sĩ Thánh chiến và ước mong sao lão Zygfryd sẽ bị trừng trị theo cách ít nhân từ nhất, chàng cố tình không giấu rằng họ tìm thấy nàng trong tình cảnh bị hành hạ, bị chà đạp, đau yếu, đủ để thấy rõ rằng nàng đã bị đối xử theo cung cách của lũ đao phủ, và nếu nàng còn nằm trong những bàn tay tàn bạo khủng khiếp ấy lâu hơn nữa thì chắc chắn nàng sẽ bị héo hắt và sẽ chết, giống như bông hoa tàn lụi héo úa dưới những gót chân chà đạp. Câu chuyện ảm đạm ấy được đồng hành bởi một tiếng sấm ầm ào báo trước cơn bão đang đến. Những đám mây xỉn màu đồng đang tràn ngập khắp bầu trời trang Spychow.

Ông Jurand nghe câu chuyện, không một cử động hay run rẩy nào, khiến những người có mặt ngỡ như ông đang chìm trong giấc ngủ, nhưng ông đã nghe và hiểu hết mọi điều, bởi khi Hlava nói đến những nỗi đau khổ của Danusia, thì trong đôi mắt trống rỗng của ông rưng rưng hai giọt nước mắt to tướng, rồi chúng lăn xuống má ông. Tất cả những cảm xúc trần thế của ông chỉ còn lại một điều: tình yêu đối với con trẻ.

Rồi đôi môi tái xám của ông bắt đầu run run nguyện cầu. Bên ngoài, vang vọng những tiếng sấm đầu tiên, vẫn còn xa xăm và những tia chớp đôi khi chiếu sáng các cửa sổ. Ông cầu nguyện rất lâu, những giọt nước mắt lăn dài trên bộ râu bạc trắng. Cuối cùng ông ngừng lại và tiếp đó là sự im lặng triền miên, kéo dài quá đỗi, trở thành không thể chịu đựng nổi cho những người có mặt, bởi họ không biết phải làm gì nữa.

Rốt cuộc, cụ Tolima, cánh tay phải suốt đời của ông Jurand, người đồng hành trong tất cả các trận đánh và là người giám hộ chính của điền trang Spychow, lên tiếng:

- Đang đứng đây trước mặt ngài, thưa ông chủ, là kẻ tàn bạo, một tên hiệp sĩ Thánh chiến lang sói, kẻ đã tra tấn ngài và đứa trẻ con ngài; hãy ra hiệu cho tôi phải làm gì lão, phải trừng phạt lão thế nào.

Nghe những lời này, gương mặt của ông Jurand chợt sáng lên, và ông gật đầu ra hiệu đưa tên tù đến gần ông.

Hai gia nhân lập tức nắm lấy vai Zygfryd dẫn đến trước mặt cụ già; ông vươn một tay ra, sờ khắp mặt Zygfryd, như thể muốn ôn lại để nhớ hoặc ghi lại lần cuối cùng những đường nét trên mặt lão, rồi ông đưa tay xuống ngực lão Thánh chiến, sờ nắn đôi cánh tay đã bị trói chéo, chạm vào dây thừng, và ông nhắm mắt lại, nghiêng mái đầu.

Những người có mặt nghĩ rằng ông đang suy nghĩ. Nhưng việc đó không kéo dài lâu, bởi vì chỉ lát sau ông bừng tỉnh lại và quờ tay sang phía chiếc bánh mì có cắm sẵn thanh đoản kiếm. Thời khắc đó cả Jagienka, chàng trai Séc, thậm chí cụ Tolima và tất cả gia nhân đều nín thở. Hình phạt trăm lần xứng đáng, sự trả thù là đích đáng, tuy nhiên, ý nghĩ rằng cụ già nửa sống nửa chết ấy sẽ mò mẫm để tự tay hạ sát tên tù binh đang bị trói kia khiến trái tim họ run lên.

Ông nắm giữa kiếm, thò ngón tay trỏ chạm vào mũi nhọn thanh kiếm, dường như để biết chắc ông đang chạm vào cái gì, và bắt đầu cắt dứt dây trói trên tay tên Thánh chiến. Mọi người đều sửng sốt vì họ hiểu ý của ông, nhưng không muốn tin vào mắt mình. Với họ, đó là điều quá sức tưởng tượng. Hlava là người đầu tiên lên tiếng thì thầm, tiếp đó là cụ Tolima và các gia nhân khác. Riêng linh mục Kaleb cất tiếng hỏi bằng giọng dứt đoạn vì cố kìm tiếng nức nở:

- Người anh em Jurand, người muốn gì? Có phải người muốn cho tù nhân được tự do không?

- Phải! - Ông Jurand trả lời bằng một cái gật đầu.

- Có phải người muốn thả hắn đi, không trả thù, không trừng phạt?

- Phải!

Tiếng xì xầm giận dữ và phẫn nộ tăng thêm, nhưng cha Kaleb không muốn làm uổng phí một hành động nhân từ phi thường nhường kia, liền hướng về những người đang xì xào và gọi lớn:

- Ai dám chống lại một vị thánh? Quỳ xuống!

Và chính cha cũng quỳ gối, bắt đầu đọc kinh:

- Lạy Cha chúng con ở trên trời, chúng con nguyện danh Cha cả sáng, nước Cha trị đến…

Và cha tụng đến trọn bài kinh Lạy Cha, tụng đến những lời “và tha nợ chúng con như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con”, mắt cha bất giác quay sang nhìn ông Jurand, khuôn mặt ông đã sáng bừng một thứ ánh sáng thiên giới.

Quang cảnh này cùng với những lời cầu nguyện đã làm xúc động trái tim của mọi người có mặt. Dẫu tâm hồn đã chai sạn trong những trận chiến liên miên, cụ Tolima vẫn làm dấu thánh rồi ôm lấy đầu gối của ông Jurand mà nói:

- Thưa ngài, để ý muốn của ngài được trọn vẹn, thì nên đưa tù binh đến tận biên giới.

- Phải! - Ông Jurand gật đầu.

Những tia chớp giật chói sáng cửa sổ nhiều hơn; cơn dông bão mỗi lúc một gần.

Chương 58

Giữa cơn cuồng phong và những làn mưa xối xả, lão Zygfryd và cụ Tolima đang ra sức giục ngựa tiến đến gần địa giới trang Spychow. Cụ quyết định phải hộ tống lão hiệp sĩ Đức vì lo dọc đường, những nông nô canh phòng hoặc đám gia nhân của điền trang Spychow đang vô cùng căm hận và sục sôi ý muốn báo thù sẽ giết lão. Lão Zygfryd cưỡi ngựa không có vũ khí, nhưng cũng chẳng bị trói. Cơn dông tố xua gió lốc đến đây đang vần vụ trên đầu họ. Đôi khi, tiếng sấm đột ngột vang rền khiến những con ngựa giật mình khuy hậu xuống. Trong bầu không khí im lặng ngột ngạt, họ cưỡi ngựa dọc theo một khe núi sâu, đôi khi phải đi sát nhau, bàn đạp kề bên bàn đạp vì con đường quá chật hẹp. Vốn đã nhiều năm quen canh giữ tù binh, chốc chốc cụ Tolima lại đưa mắt thận trọng trông chừng lão Zygfryd, như e lão đột nhiên trốn mất - và mỗi lần như thế, cụ lại bất chợt rùng mình vì thấy mắt của lão hiệp sĩ Thánh chiến cháy rực trong bóng tối như mắt của ma quỷ.

Bất giác, cụ định làm dấu thánh, nhưng lại chợt nghĩ rằng biết đâu khi thấy dấu thánh lão lại chẳng hú lên một tiếng không phải tiếng người, và biến thành một con quỷ kinh tởm, đầy răng nhọn lởm chởm - ý nghĩ ấy khiến cụ sợ hơn. Người lính già từng dám đấu tay đôi với cả toán lính Đức như một con điều hâu dũng mãnh đánh tan tác đàn gà, nhưng lại rất sợ các thế lực bẩn thỉu và không muốn phải đối mặt với chúng. Cụ những muốn chỉ đường đi cho tên Đức rồi quay lui, nhưng lại tự thấy hổ thẹn với chính mình, nên cố hộ tống lão đến tận biên giới.

Khi họ đến bìa rừng Spychow, cơn mưa chợt tạnh, mây rực lên một thứ ánh sáng vàng rực đến lạ lùng. Ngày sáng sủa hơn, mắt lão Zygfryd mất đi ánh dữ dằn trước đó. Nhưng lúc đó, lòng cụ Tolima lại nảy sinh một cám dỗ khác. Cụ tự nhủ: “Họ bảo ta đưa con chó điên này đến biên giới an toàn, thì ta đã đưa; nhưng có nên chăng thả tên đao phủ của ông chủ và con gái ông chủ đi mà không trả thù, không trừng phạt? Giết lão có phải là hành vi xứng đáng, đẹp lòng Thiên Chúa? Hey! Hay thách đấu sinh tử với lão? Giờ thì lão không có vũ khí, nhưng chỉ cách đây khoảng một dặm, ngay trong lâu đài ông chủ Warcimowy, ta sẽ tìm cho lão một thanh gươm hoặc lưỡi rìu chiến, và ta sẽ đấu với lão. Cầu Chúa cho ta hạ gục lão, rồi sẽ phanh thây và đá đầu lão xuống hố phân!” Cụ cứ nhủ thầm như vậy và liếc nhìn tên Đức với vẻ thèm thuồng, mũi cụ giật giật như thể cảm nhận được mùi máu tươi. Hẳn cụ đã phải đấu tranh ghê gớm với mong muốn ấy, phải vật lộn gay go với chính mình, mãi tới khi cụ nghĩ ra rằng ông Jurand đâu phải chỉ cứu mạng sống và trả tự do cho gã tù binh này trong phạm vi địa giới, mà nếu cụ làm việc đó thì việc làm thánh thiện của ông sẽ mất ý nghĩa, phần thưởng thiên giới dành cho ông cũng sẽ bị cắt giảm ghê gớm, nên rốt cuộc cụ đã thắng được bản thân mình. Cụ bèn kìm ngựa và bảo:

- Đây là địa giới của chúng ta, đường đến chỗ ngươi không xa nữa. Ngươi hãy đi đi, và nếu nỗi đau đớn không dè bẹp ngươi, sấm sét của Chúa không đuổi kịp ngươi, thì con người sẽ không de dọa gì ngươi nữa đâu.

Nói xong, cụ quay ngựa, còn lão Thánh chiến đi tiếp, không nói lời nào, với vẻ mặt như đã hóa đá một cách hoang dã, như chẳng hề nghe thấy gì.

Và lão cứ tiếp tục đi như thể đang chìm trong một giấc ngủ mê trên con đường đã trở nên rộng rãi hơn.

Cơn dông chỉ tạnh một lúc, trời chỉ rạng ra trong một thoáng. Rồi trời tối sầm lại, như thể thế gian chìm vào bóng đen của chiều hôm, những đám mây xuống thấp, gần như che phủ ngay trên đỉnh rừng. Trên trời âm âm tiếng rì rầm đáng sợ, như tiếng rú rít sốt ruột và tiếng gầm gừ của những cơn sấm sét đang bị thiên sứ của dông bão ghìm lại. Nhưng chốc chốc, những ánh chớp chói lòa lóe lên chiếu sáng bầu trời đầy đe dọa và mặt đất đang sợ hãi, khi đó có thể nhìn thấy con đường trải rộng chạy dài giữa hai bức tường đen sẫm của rừng cây, trên đó, ở giữa lòng đường, một kỵ sĩ đơn độc trên lưng ngựa. Lão Zygfryd đi nửa mê nửa tỉnh, như bị hành hạ bởi cơn sốt nóng. Nỗi tuyệt vọng đã gặm nhấm linh hồn lão kể từ lúc Rotgier bị giết chết, một mớ hỗn độn trộn lẫn giữa nỗi thù hận, đau xót, những cảnh tượng kinh hoàng, sự giày vò lương tâm khiến tâm trí lão u mê suốt một thời gian dài, đến mức lão phải cố hết sức để khỏi phát điên, nhưng nhiều khi cũng phải chịu bó tay. Ấn tượng còn mới tinh là những vất vả của cuộc hành trình dưới bàn tay cứng rắn của chàng trai Séc, cái đêm bị giam ở Spychow, sự phấp phỏng về mạng sống, và trên tất cả là cách hành xử từ bi đầy ân sủng, chưa từng có, gần như siêu nhiên, khiến lão bàng hoàng, tất cả những chuyện ấy đã dồn ép lão đến cùng cực. Đôi khi ý nghĩ đông cứng lại, lão hoàn toàn không biết điều gì đang xảy ra với mình, nhưng sau đó cơn sốt nóng lại thức tỉnh lão, đồng thời đánh thức trong lòng lão cái cảm giác tuyệt vọng, tổn thất, mất mát - cảm giác rằng mọi thứ đã trôi qua, đã lụi tắt, đã kết thúc, đã xuất hiện cái lằn ranh mà chung quanh chỉ toàn bóng đêm và bóng đêm, là hư không, giống như một vực thẳm khủng khiếp đầy những nỗi kinh hoàng mà lão buộc phải đi tới.

- Đi! Đi đi! - Một giọng nói bỗng đột ngột thì thầm bên tai lão.

Lão đưa mắt nhìn quanh và trông thấy thần chết. Một bộ xương người cưỡi trên một bộ xương ngựa, lướt nhẹ ngay cạnh lão, với những chiếc xương trắng toát va vào nhau lạo xạo.

- Ngươi đấy à? - Lão Thánh chiến hỏi.

- Ta đây. Đi đi!

Nhưng đúng vào lúc đó, lão lại thấy còn có một người bạn đồng hành ở phía bên kia: đi sát cạnh là hình hài giống như một người đàn ông, nhưng với khuôn mặt không phải mặt người mà là một cái đầu thú vật, với đôi tai dựng ngược, một cái mõm dài, nhọn, phủ lông đen.

- Ai đấy? - Lão Zygfryd hỏi.

Thay cho câu trả lời, kẻ đó nhe nanh và gầm lên.

Lão Zygfryd nhắm nghiền mắt, nhưng lập tức lão lại nghe thấy tiếng xương lạo xạo va nhau khủng khiếp hơn và giọng nói đã từng nghe lặp lại bên tai:

- Thời gian! Thời gian! Nhanh lên! Đi đi!

Lão nói:

- Tôi đi đây!…

Câu trả lời thốt ra từ ngực lão mà như thể nó được nói bởi kẻ nào khác.

Rồi dường như bị xô đẩy bởi một ngoại lực không thể cưỡng lại, lão xuống ngựa, tháo khỏi ngựa chiếc yên rất cao kiểu hiệp sĩ và bộ đây cương. Các bạn đồng hành của lão cũng xuống ngựa, không hề rời lão một chớp mắt, và cả ba cùng rời con đường đi đến rìa khu rừng, ở đó con quỷ đen vít một cành cây và giúp buộc bộ đây cương lên đấy.

- Quàng lên! - Thần chết thầm thì.

- Quàng lên! - Có tiếng nói thì thầm vọng xuống từ trên những ngọn cây.

Như thể bị chìm trong một giấc mơ, lão Zygfryd xỏ đầu kia của đây cương vào khóa, tạo thành một vòng thòng lọng, bước lên cái yên ngựa mà trước đấy lão mang đến đặt cạnh gốc cây, rồi tròng đây vào cổ.

- Đẩy cái yên ra!… Rồi! A a!

Bị chân gạt ra, cái yên lăn đi vài bước, và xác của lão hiệp sĩ Thánh chiến bất hạnh nặng nề thõng xuống.

Trong chớp mắt, dường như lão còn nghe một tiếng gầm khàn đặc, khi cái bóng ma gớm ghiếc ấy lao vào lão, đu đẩy thân người lão và bắt đầu dùng răng xé bộ ngực lão để cắn vào tận trái tim. Đôi mắt tắt dần của lão còn thấy một chuyện khác: thần chết tan biến dần thành một đám mây trắng, từ từ trôi về phía lão, vây bọc lão, bao quanh, nhấn chìm, và cuối cùng che khuất tất cả bằng một bức màn khủng khiếp, bất khả xuyên thấu.

Lúc đó, cơn dông bùng nổ với một sự cuồng nộ vô bờ. Sấm giáng xuống giữa đường với một tiếng nổ ầm vang khủng khiếp như thế mặt đất đang chìm xuống. Cả khu rừng gập mình dưới gió. Tiếng ầm ào, tiếng gào rú, tiếng gió rít, tiếng rên rỉ của những thân cây và tiếng răng rắc của những cành bị gãy đổ vang động đến tận chốn thẳm sâu của khu rừng. Những làn sóng mưa bị gió lốc đẩy đi che mờ cả thế gian, và chỉ trong những ánh chớp lóe sáng màu máu mới có thế nhìn thấy cái xác của lão Zygfryd lắc lư man dại lơ lửng trên đường.

Ngày hôm sau, cũng trên chính con đường ấy, lại có một đoàn người đông đảo. Dẫn đầu là Jagienka cùng với Sieciechówna và chàng trai Séc, theo sau là những chiếc xe chở hàng, có bốn gia nhân vũ trang bằng kiếm và cung nỏ bao quanh. Mỗi xà ích đều có một ngọn lao và một lưỡi rìu đặt cạnh, không kể những cái chàng nạng và khí cụ hữu ích khác. Cần phải vũ trang để phòng chống những loài thú hoang, cũng như lũ cướp thường xuyên lảng vảng vùng biên Thánh chiến, nạn cướp đã từng bị vua Jagiełło cay đắng lên án trong các thư gửi đại thống lĩnh và chính ngài đã lên án trực tiếp tại các hội nghị ở Raciąz.

Có những người thành thạo, được vũ trang phòng thủ tốt, không cần phải e dè bọn cướp, nên cả đoàn có thể tiến tới đầy tự tin mà không sợ hãi. Sau cơn dông bão hôm qua là một ngày thật kỳ diệu, tươi mới, tĩnh lặng và trong sáng đến nỗi ở những nơi không có bóng râm, người đi đường phải nheo mắt vì ánh sáng quá dồi dào. Không một chiếc lá xao động trên cây, những giọt nước mưa to tướng đọng trên cây lung linh muôn sắc cầu vồng trong ánh mặt trời. Chúng lấp lánh trong đám rừng thông như vô số những viên kim cương to lớn. Cơn mưa đã khiến những con suối nhỏ tràn ra đường, chảy lao xao vui nhộn xuống nơi thấp hơn, tạo thành những hồ nước nhỏ và nông trong các chỗ trũng. Cả vùng đẫm sương, ẩm ướt, nhưng vui tươi rạng rỡ vào buổi sáng tinh khôi. Trong một buổi sáng như vậy, niềm vui dâng trào trong trái tim con người, vì vậy những người đánh xe và gia nhân đang thầm ca hát trong lòng, ngạc nhiên trước sự im lặng đang chế ngự những người dẫn đầu đoàn.

Họ im lặng, bởi một mối lo đang đè nặng trong lòng Jagienka. Một thứ gì đó vừa kết thúc trong đời cô, một cái gì đó đã tan vỡ, và cô gái, dù vốn không mấy nhanh trí trong suy nghĩ và khó có thể diễn tả rành mạch những gì đang xảy ra trong lòng cùng những gì đang nghĩ, vẫn cảm thấy rằng mọi thứ, mà cho đến nay cô đã sống vì chúng, đã tan vỡ và uống phí vô ích, mọi hy vọng đã tan biến như làn sương sớm đang tan trên đồng, cô sẽ phải từ chối mọi thứ, sẽ phải buông bỏ mọi thứ, sẽ phải quên hết mọi thứ và sẽ phải bắt đầu một cuộc sống hoàn toàn mới. Cô cũng nghĩ rằng điều ấy không hoàn toàn là dở khi đó là ý của Chúa, không thể khác được, nhưng cô quá buồn, và cho dù có thế nào thì mọi chuyện cũng không thể tốt đẹp được như phần đời vừa mới kết thúc đây.

Và nỗi đau vô lượng bóp chặt trái tim cô, cho cái quá khứ đã khép chặt một lần và mãi mãi, khiến dòng lệ dâng tràn đôi mắt cô. Nhưng cô không muốn khóc, bởi vì không có nó thì cô cũng đã cảm thấy một nỗi xấu hổ thêm vào toàn bộ gánh nặng đang vò xé linh hồn cô. Cô thà chưa bao giờ rời khỏi Zgorzelice, để giờ đây không phải trở về từ Spychow. Bởi cô đến chốn này không chỉ vì không biết phải làm gì sau cái chết của cha tu viện trưởng, không phải chỉ để bọn Cztan và Wilk không có lý do tấn công vào Zgorzelice, mà vì một lý do khác mà cô không dám thừa nhận ngay cả với chính mình! Không! Ông Maćko biết điều đó, dẫu ông tiếp nhận cô không phải vì vậy, và Zbyszko chắc chắn cũng biết. Nghĩ đến điều đó, đôi gò má cô cháy rực và trái tim cô tràn đầy cay đắng. “Mình đã không đủ cứng rắn,” cô tự nhủ với lòng mình, “và bây giờ mình phải nhận điều mà mình đáng gánh chịu.” Thêm vào nỗi đau đớn, sự bất định của ngày mai, nỗi buồn cắn rứt trong tim, nỗi đau vô bờ về quá khứ, cô còn phải chịu thêm nỗi sỉ nhục.

Dòng suy nghĩ nặng nề bị gián đoạn bởi một người đàn ông tiến đến từ phía ngược lại. Chàng trai Séc, với con mắt cảnh giác trước tất cả mọi điều, thúc ngựa tiến về phía người kia, và qua cánh nỏ trên vai, túi da lửng và túm lông chim giẻ cùi cài trên mũ, chàng nhận ra đó là một thổ dân trong vùng.

- Này, ông là ai? Hãy dừng bước đã! - Chàng vẫn hỏi cho chắc.

Còn ông ta vội vã bước tới với khuôn mặt kích động, giống như khi có điều gì đó khác thường phải báo tin, và ông gọi to:

- Có ai đó treo cổ ở kia, ngay trước mặt các vị!

Chàng Séc lo đó là trò của bọn cướp đường, liền vội hỏi:

- Xa không?

- Chỉ một tầm nỏ. Ngay trên đường.

- Có ai khác không?

- Không ai cả. Tôi đã đuổi một con sói đang ngửi hơi cái xác.

Lời đề cập đến con sói đã làm Hlava yên tâm, bởi điều đó chứng tỏ chung quanh chỗ đó vắng người và không phải lo bị phục kích.

Còn Jagienka thì bảo:

- Hãy xem có chuyện gì.

Hlava giục ngựa tiến lên trước, nhưng lát sau đã quay trở lại còn vội hơn.

- Lão Zygfryd treo cổ! - Chàng kêu lên, dừng ngựa ngay trước mặt Jagienka.

- Nhân danh Cha, Con và Thánh Thần! Lão Zygfryd? Tên Thánh chiến á?

- Thánh chiến! Lão treo cổ bằng đây cương!

- Tự lão à?

- Hẳn là tự lão, vì cái yên ngựa nằm ngay sát đấy. Nếu là bọn cướp, chỉ cần giết lão và lấy cái yên mang đi, vì nó rất đáng giá.

- Làm sao chúng ta qua bây giờ?

- Đừng qua đó ta đừng đi qua chỗ đó! - Anulka Sieciechówna vốn nhát gan, bật khóc. - Lão sẽ bám theo chúng ta đấy!

Jagienka cũng có chút sợ hãi, vì cô tin rằng gần xác người tự tử sẽ luôn tụ hội các hồn ma quái đản, nhưng Hlava, vốn là người mạnh mẽ và không sợ bất cứ điều gì, liền nói:

- Thôi đi! Tôi đã đến sát gần lão, thậm chí còn lấy ngọn lao chạm vào người lão ta mà có thấy ma quỷ nào bám vào đầu vào cổ tôi đâu.

- Ngươi chớ báng bổ! - Jagienka thốt lên.

- Tôi không nói diêu, - chàng Séc nói, - bởi tôi tin vào quyền năng của Chúa. Nhưng nếu các người sợ, thì ta có thể đi cắt rừng để tránh.

Sieciechówna van xin cô chủ đi đường vòng, nhưng Jagienka ngẫm nghĩ một lát rồi bảo:

- Này! Thấy người chết mà không chôn cất là không được! Đó là nghĩa vụ của Ki-tô hữu, theo chỉ dụ của Chúa Giêsu, hơn nữa lão cũng là một con người.

- Nhưng lão ta là một thằng Thánh chiến, một tên đao phủ, một kẻ sát nhân! Để lũ quạ và chó sói chăm lo cho lão.

- Đừng nói vớ vẩn! Đức Chúa Trời sẽ phán xét những tội lỗi của lão, còn ta hãy làm việc của mình. Cũng sẽ chẳng có điều ác nào bám theo ta, nếu chúng ta làm trọn điều răn thánh thiện.

- Ha! Vậy hãy thuận theo ý cô chủ. - Chàng Séc nói.

Rồi chàng ra mệnh lệnh cho đám gia nhân, họ miễn cưỡng làm theo với vẻ ghê tởm. Nhưng vì sợ Hlava, họ bèn gom mang đi các thứ xẻng cuốc, chàng nạng và rìu để đào hố. Chàng trai Séc cùng đi với họ để làm gương, và sau khi làm dấu thánh, chàng tự tay cắt dây cương treo cái xác.

Mặt lão Zygfryd tái xanh trong khí lạnh và trông khá khủng khiếp, vì đôi mắt lão vẫn mở trừng trừng rất kinh hoàng, miệng há ra như thể cố đớp hơi thở cuối cùng. Họ nhanh chóng đào một cái hố cạnh đấy và dùng cán chàng nạng đẩy cái xác xuống hố, mặt úp xuống đất, rồi sau khi chôn lấp, họ bắt đầu tìm mấy phiến đá, vì theo phong tục lâu đời, mộ kẻ tự tử phải được yểm đè bằng đá, nếu không đêm đêm sẽ thức dậy quấy nhiễu du khách.

Đá thì không thiếu, cả trên đường lẫn trong đám rừng cây rêu phủ, nên chỉ lát sau một nấm mộ của lão hiệp sĩ Thánh chiến được đắp lên, rồi Hlava dùng rìu khắc dấu thánh giá vào thân cây thông, không phải dành cho lão Zygfryd, mà để hồn ma bóng quỷ đừng tụ tập tại nơi này, sau đó họ quay về với đoàn.

- Hồn lão đã ở dưới hỏa ngục, còn thân xác đã nằm trong đất - Chàng nói với Jagienka. - Bây giờ ta có thể đi.

Và họ lên đường. Tuy nhiên khi đi ngang qua, Jagienka rứt một nhành lá thông ném lên phiến đá, và theo gương cô chủ mọi người cũng làm thế, theo phong tục cổ xưa.

Họ đi mãi hồi lâu trong im lặng, ngẫm nghĩ về lão hiệp sĩ - tu sĩ tàn độc này, về hình phạt đã đến với lão, cuối cùng Jagienka nói:

- Công lý của Thiên Chúa không tha lão. Thậm chí không nên dành cho lão lời cầu nguyện ‘Yên nghỉ đời đời”, bởi đối với lão thì không thể có lòng thương xót.

- Tâm hồn cô chủ vẫn tràn đầy lòng thương xót, nên mới lệnh chôn cất lão ta. - Chàng Séc nói.

Và rồi chàng bắt đầu nói với một chút ngần ngừ:

- Người ta đồn rằng… mà không! Có thể không phải dân thường, mà các ông bà phù thủy nói rằng các dây thừng hoặc đây treo cổ mang lại may mắn trong tất cả mọi việc, nhưng tôi không lấy dây treo cổ của lão Zygfryd, vì tôi trông đợi hạnh phúc không phải từ phép ma thuật, mà từ quyền năng của Chúa Giêsu.

Jagienka không nói gì, mãi về sau, thở dài nhiều lần, cô thốt ra như thể tự nói với chính mình:

- Hey! Hạnh phúc của ta đã ở sau lưng rồi, không còn phía trước nữa đâu!

Chương 59

Mãi chín ngày sau khi Jagienka ra đi, Zbyszko mới về đến địa giới trang Spychow, nhưng Danusia đã rất gần với cái chết, chàng hoàn toàn mất hết hy vọng rằng nàng sẽ còn sống để gặp lại cha. Ngay ngày hôm sau, khi nàng bắt đầu nói những lời không tỉnh táo, chàng đã nhận ra rằng không chỉ là đầu óc nàng bị bấn loạn, mà nàng đã nhiễm một căn bệnh gì đó cái cơ thể trẻ thơ của nàng héo mòn vì tù đầy, bị giày vò hành hạ quá lâu và nỗi sợ hãi triền miên, đã không còn có chút sức nào để chống đỡ. Có thể dư âm từ trận chiến khốc liệt của ông Maćko và Zbyszko với bọn Đức đã làm tràn chiếc li của nỗi hãi hùng, và chính lúc ấy căn bệnh đã tấn công nàng, cơn sốt không buông tha nàng suốt từ đó đến cuối cuộc hành trình. Tình huống này cũng có chút may mắn, vì Zbyszko đã mang nàng đi gần như đưa một người chết, vô thức và không biết chuyện gì chung quanh, để vượt qua những khu rừng khủng khiếp, băng qua muôn vàn khó khăn to lớn. Sau khi đã vượt qua rừng thẳm, họ đặt chân vào vùng đất phì nhiêu, giữa các trang trại của điền chủ và giới quý tộc, những nguy hiểm và gian khó đã kết thúc. Khi được biết rằng họ đang mang theo một cô gái trẻ đồng hương, được cướp lại từ tay bọn hiệp sĩ Thánh chiến, lại là con gái của hiệp sĩ Jurand lừng danh mà những người hát rong thường hát những bài hát ngợi ca qua bao thành quách, cung đình và làng mạc, thì mọi người đua nhau giúp đỡ và hỗ trợ. Họ cung cấp lương ăn và ngựa cưỡi. Mọi cánh cửa đều rộng mở. Zbyszko không còn phải chở Danusia trong cái nôi buộc giữa hai con ngựa, mà những trai tráng lực lưỡng thay nhau cáng nàng đi từ làng này qua làng khác một cách thật cẩn trọng và nâng niu, như mang một thánh nữ. Phụ nữ vây bọc nàng bằng sự chăm sóc ân cần nhất. Khi nghe kể về những tai ương mà nàng đã phải gánh chịu, những người đàn ông nghiến chặt răng, không chỉ một người muốn khoác ngay giáp sắt, nắm chặt thanh kiếm, lưỡi rìu hoặc ngọn giáo và đi theo Zbyszko để trả thù, bởi dường như đối với thế hệ căm hờn sục sôi này, lấy máu trả máu vẫn còn chưa đủ. Nhưng lúc này Zbyszko hoàn toàn không nghĩ đến việc báo thù, mà chỉ lo cho Danusia.

Chàng sống giữa những tia hy vọng mỗi khi người bệnh đỡ hơn và nỗi tuyệt vọng câm lặng khi tình trạng của nàng xấu đi trông thấy. Nhưng chàng không thể tự đánh lừa mình được nữa. Ngay từ đầu cuộc hành trình, nhiều lúc thoáng qua đầu óc chàng ý nghĩ đầy mê tín rằng có thể đâu đó trong vùng hoang vu không có đường mà họ băng qua, thần chết rình rập từng bước sau lưng, chỉ chờ thời điểm thích hợp sẽ lao vào Danusia để hút cạn phần sinh khí ít ỏi còn lại của nàng. Viễn cảnh ấy, mà đúng hơn là linh cảm ấy, vào những đêm tối đen trở nên đặc biệt rõ ràng, đến nỗi nhiều khi chàng tuyệt vọng chỉ muốn quay trở lại, để thách thức quỷ vương - tên mà giới hiệp sĩ vẫn hay gọi thần chết - quyết đấu một trận sống mái đến hơi thở cuối cùng. Đoạn cuối của cuộc hành trình còn tệ hơn, bởi chàng cảm thấy thần chết không còn ở đằng sau mà ngay trong đoàn người, dù không nhìn thấy, nhưng rất gần, hơi thở băng giá của cái chết vương vít quanh họ. Và chàng hiểu ra rằng để chống kẻ thù ấy, lòng can đảm chẳng có nghĩa gì, đôi tay rắn chắc và khí giới chẳng có nghĩa gì, chàng đành bất lực giao lại mái đầu thân yêu nhất như một miếng mồi cho y mà không thể giao chiến.

Và đó là cảm giác khủng khiếp nhất, bởi vì nó gắn liền với nỗi đau như gió lốc không thể kìm hãm, nỗi đau thẳm sâu như biển khơi không đáy. Linh hồn Zbyszko sao có thể không rên rỉ, sao có thể không giằng xé vì đớn đau, khi nhìn người con gái yêu dấu của mình, chàng bất giác nói với nàng như thể buột miệng:

- Ta yêu quý em làm gì, ta tìm kiếm và chiến đấu cứu em làm gì, nếu mai này ta phải chôn em xuống đất, sẽ không được thấy em nữa?

Nói thế, chàng lại nhìn đôi má đỏ hồng vì sốt, đôi mắt thất thần mơ hồ của nàng mà hỏi một lần nữa:

- Em bỏ ta? Em không thấy tiếc ư? Em muốn rời ta hơn ở lại với ta sao?

Để rồi sau đó chàng lại nghĩ rằng có lẽ chính đầu óc chàng cũng bị bấn loạn, ngực chàng đau tức như bị một cơn thổn thức khổng lồ đè nén, nhưng cứ thiêu đốt mà không thể bùng ra, vì bị chặn ngang bởi một nỗi căm hận, một cơn cuồng nộ đối với cái thế lực tàn nhẫn, mù quáng và lạnh lùng đã gây đau khổ cho đứa trẻ vô tội kia. Nếu một gã Thánh chiến độc ác nào có mặt trong đoàn này, chàng sẽ xé xác y như một con thú hoang dã.

Khi tới được lâm cung chàng muốn dừng lại, nhưng vào tiết xuân nó rất vắng vẻ. Những người canh giữ cho chàng biết rằng cả quận công và quận chúa đã đến Plock thăm em trai là quận công Ziemowit, chàng liền từ bỏ ý định đi đến Warszawa, nơi mà các lương y của hoàng cung có thể chữa bệnh cho cô gái. Chàng buộc phải trở về Spychow, đó lại là điều kinh khủng, bởi chàng nghĩ rằng mọi thứ đã chấm dứt và chàng chỉ đưa về cho ông Jurand một cái xác mà thôi.

Nhưng chỉ vài giờ trước khi đến Spychow thì một tia hy vọng lại rọi sáng trái tim chàng. Má Danusia dần bớt đỏ, đôi mắt trở nên ít mờ mịt hơn, hơi thở bớt khó nhọc và chậm dần lại. Zbyszko nhận thấy ngay và sau một lát, chàng ra lệnh dừng nghỉ lần cuối cùng, để nàng có thể hít thở nhẹ nhàng. Họ còn cách Spychow chừng một dặm, cách xa vùng có dân cư, trên một con đường hẹp chạy giữa cánh đồng và nội cỏ. Gần đấy có cây lê dại tỏa bóng che ánh mặt trời, nên họ dừng lại dưới tán của nó. Đám gia nhân chăm sóc đàn ngựa, tháo đây cương để chúng gặm cỏ thoải mái. Mệt mỏi vì chặng đường dài và hơi nóng mặt trời, hai cô gái chuyên chăm sóc Danusia và những người trai trẻ khiêng cáng cho nàng đã ngả người trong bóng râm ngủ thiếp đi; chỉ còn mỗi mình Zbyszko canh cáng, chàng ngồi xuống một chiếc rễ cây lê, không rời mắt khỏi người ốm.

Còn nàng nằm giữa lặng yên ban chiều, bình thản, với đôi mắt khép lại. Nhưng Zbyszko có cảm giác là nàng không hề ngủ. Quả thực, khi ở phía đầu bên kia cánh đồng cỏ rộng lớn, một nông dân cắt cỏ khô đứng lên và bắt đầu lùa lưỡi hái vào làn cỏ, nàng hơi rùng mình và hé mở làn mi một thoáng, rồi khép lại; ngực nàng nhô cao như cố hít một hơi thật sâu, và tiếng thì thầm khẽ thốt ra từ đôi môi nàng:

- Thơm quá…

Đó là những lời đầu tiên không vì cơn sốt và không vô nghĩa mà nàng thốt ra từ đầu cuộc hành trình, vì quả thực làn gió nhẹ từ đồng cỏ được ánh mặt trời sưởi ấm đưa về đây một hương thơm nồng nàn, trong đó có thể cảm nhận hương cỏ khô, mùi mật ong và các loại thảo mộc tỏa mùi thơm khác nhau. Ngỡ ý thức của người ốm đã trở lại, trái tim Zbyszko run rẩy niềm vui. Hoan hỉ quá, thoạt tiên chàng muốn ôm hôn chân nàng, nhưng sợ làm nàng sợ hãi, nên chàng tự kiềm chế, chỉ quỳ bên cạnh cáng và cúi xuống gọi tên nàng khe khẽ:

- Danusia! Danusia!

Nàng lại mở mắt, nhìn chàng hồi lâu, rồi một nụ cười bừng sáng khuôn mặt nàng, hệt như trước đây trong căn lều của những người thợ sơn tràng, nhưng còn tỉnh táo hơn, nàng gọi tên chàng:

- Zbyszko!…

Và nàng cố chìa tay cho chàng, nhưng không thể vì quá yếu; vòng tay chàng ôm nhẹ lấy nàng, với trái tim căng tràn như thể muốn cảm ơn nàng vì một ân sủng vô biên.

- Em tỉnh rồi! - Chàng thốt lên. - Ôi, ngợi ca Đức Chúa… Đức Chúa…

Rồi chàng nghẹn lời, và suốt hồi lâu họ im lặng nhìn nhau. Sự im lặng của đồng quê chỉ bị xáo trộn bởi làn gió thơm hương từ phía bên kia đồng cỏ đưa về, tiếng xạc xào trong tán lá cây lê, tiếng lũ ngựa đang ăn trên đồng cỏ và tiếng hát xa xăm không rõ lời của người cắt cỏ khô.

Danusia có vẻ mỗi lúc một tỉnh táo hơn và không thôi mỉm cười, hệt như một đứa trẻ gặp được thiên thần trong giấc mơ.

Tuy chậm rãi, nhưng trong ánh mắt nàng hiện dần một nỗi ngạc nhiên:

- Em đang ở đâu đây? - Nàng cất tiếng.

Miệng chàng trai ào ra một loạt câu trả lời ngắn, đứt đoạn vì quá vui mừng:

- Em đang ở bên anh! Gần Spychow! Ta đang về với cha. Nỗi bất hạnh của em chấm dứt rồi! Ôi! Danusia của anh! Ôi, Danusia! Anh đã tìm được em, anh đã cứu em. Em không còn nằm trong tay bọn Đức nữa rồi. Đừng sợ! Em sẽ sớm về đến Spychow ngay bây giờ. Em ốm, nhưng Chúa Giêsu đã thương xót! Bao đau đớn, bao than khóc! Danusia!… Giờ tốt rồi… Không có gì khác, chỉ toàn hạnh phúc đang đón chờ em. Hey anh đã tìm em… anh đã lang thang biết bao chặng đường… Hey Đức Chúa hùng mạnh… Hey!

Và chàng thở một hơi thật dài, như trút hết gánh nặng buồn đau khỏi lồng ngực.

Danusia năm lặng lẽ, dường như đang nhớ lại điều gì đó, đang cân nhắc điều gì đó, và sau cùng nàng hỏi:

- Thế anh không quên em sao?

Và hai giọt lẹ dâng tràn trong mắt nàng, chầm chậm lăn tròn trên mặt, rơi xuống chiếc gối đầu.

- Sao anh quên em được chứ! - Zbyszko kêu lên.

Có biết bao sức mạnh trong tiếng kêu bị dồn nén ấy, mạnh hơn cả những lời thề nguyền mạnh nhất, bởi chàng luôn yêu quý nàng với tất cả linh hồn, và kể từ khi giành lại được nàng, nàng còn trở nên quý hơn cả thế giới.

Yên lặng lại bao trùm, phía xa xa, người nông phu đã ngừng hát và đưa lưỡi hái vào đám cỏ khô lạt sạt.

Môi Danusia lại bắt đầu mấp máy, nàng thì thầm khẽ đến mức Zbyszko không thể nghe rõ, chàng bèn cúi xuống phía nàng và hỏi:

- Em nói gì, em yêu của anh?

Và nàng lặp lại:

- Thơm quá…

- Chúng mình đang ở bên đồng cỏ, - chàng nói, - nhưng ta sẽ lại lên đường ngay đây em yêu. Về với cha, người cũng đã thoát khỏi giam cầm. Và em sẽ là của anh cho đến chết. Em có nghe anh nói rõ không? Em có hiểu không?

Đột nhiên, chàng cảm nhận một nỗi lo sợ bất ngờ, vì khuôn mặt nàng bỗng trở nên nhợt nhạt và mỗi lúc một tái đi, với những giọt mồ hôi lấm tấm rơi.

- Em sao thế? - Chàng hỏi với một nỗi sợ hãi khủng khiếp. Chàng cảm thấy tóc dựng ngược trên đầu và lạnh toát đến tận xương.

- Sao thế em yêu? Nói đi em! - Chàng lại hỏi.

- Tối! - Nàng thì thầm.

- Tối? Mặt trời đang chiếu sáng, mà sao em thấy tối? - Chàng hổn hển hỏi. - Em vừa nói tỉnh táo lắm mà! Lạy Đức Chúa lòng lành, hãy nói một lời đi em!

Nàng mấp máy môi, nhưng thậm chí không còn có thể thầm thì được nữa. Zbyszko chỉ đoán rằng nàng đang kêu tên chàng và muốn gọi chàng. Rồi đôi tay gầy guộc của nàng bắt đầu co giật và run lên trong tấm khăn đắp. Chỉ kéo dài một lúc. Không còn gì để ảo tưởng nữa - nàng đã qua đời.

Còn chàng, với nỗi kinh hoàng và thất vọng trào dâng, ra sức cầu van nàng, như thể xin nàng làm điều gì đó:

- Danusia! Lạy Chúa Giêsu nhân từ!… Xin chờ cho đến Spychow! Chờ đã! Chờ đã! Ôi Chúa ơi! Chúa ơi! Chúa ơi!

Nghe lời cầu xin của chàng, mấy người phụ nữ vùng cả dậy, những người gia nhân đang trông ngựa trên đồng cỏ phía xa cũng chạy lại. Nhưng chỉ nhìn thoáng qua họ đều biết chuyện gì đã xảy ra, họ liền quỳ gối và bắt đầu đọc kinh cầu nguyện.

Gió ngừng thổi, tán lá cây lê ngừng xao xác, chỉ những lời cầu nguyện vang ngân trong cái im lặng tuyệt đối của đồng quê.

Trước khi kết thúc lời kinh cầu, mắt Danusia còn mở ra lần nữa, như thể nàng muốn được nhìn Zbyszko và thế giới tràn ngập ánh mặt trời lần cuối cùng, và rồi nàng chìm sâu vào giấc ngủ vĩnh hằng.

Những người phụ nữ vuốt mắt cho nàng, rồi sau đó đi ra đồng tìm hái hoa. Các gia nhân cũng theo họ, bước đi trong ánh nắng mặt trời giữa những đám cỏ tươi tốt, trông giống như những vị thần đồng nội, chốc chốc lại dừng bước và cất tiếng khóc, bởi vì trái tim họ ngập tràn lòng thương cảm và tiếc nuối. Zbyszko quỳ trong bóng râm, bên chiếc cáng, đầu tì vào đầu gối Danusia, bất động và câm lặng, giống như đã chết, còn họ đi quanh đấy lúc gần lúc xa, hái những bông vạn thọ vùng đầm lầy, hoa chuông vàng, những đóa hồng dại mọc um tùm gần đấy và những bông đồng tiền màu trắng tỏa ngát mùi mật. Họ cũng tìm thấy hoa huệ hoang mọc trong những chỗ hõm ẩm ướt, hoa bướm vàng mọc ở chân gò kế bên. Khi hoa đã nặng tay, họ buồn rầu vây quanh chiếc cáng và bắt đầu kết hoa cho nó. Thi thể nàng được phủ gần kín dưới những bông hoa và lá, chỉ trừ khuôn mặt nàng, trắng toát giữa những đóa hoa chuông và huệ tây, lặng lẽ, yên bình, như đang chìm trong giấc mộng phiêu linh, thanh thản hệt như thiên thần.

Đến Spychow chỉ còn không đầy một dặm, nên sau khi nỗi buồn đau đã vơi bớt theo dòng nước mắt, họ lại nhấc cáng và đi tới khu rừng, từ sau rừng đã bắt đầu là đất của ông Jurand.

Các gia nhân dẫn đàn ngựa đi sau đoàn người. Zbyszko tự mình khiêng một đầu cáng, phía trước là đám phụ nữ mang những vòng thảo mộc và hoa lá sum sê, hát những khúc ca cầu nguyện - và cứ vậy, họ bước đi chầm chậm như một đám rước tang lễ giữa một bên là đồng cỏ xanh và một bên là dãy gò đồi phẳng phiu màu xám.

Trên bầu trời xanh ngắt không một gợn mây, cả nhân thế nóng lên dưới ánh mặt trời vàng rực.

Chương 60

Cuối cùng họ cũng đưa được thi thể nàng thiếu nữ về đến vùng rừng của trang Spychow, nơi biên giới có những gia nhân vũ trang của ông Jurand canh giữ ngày đêm. Một người trong số đó chạy vội về trang báo tin cho cụ Tolima và cha Kaleb, những người khác dẫn đầu đám rước, trên con đường thoạt tiên quanh co và lồi lõm, tiếp sau là một con đường rộng rãi dẫn đến bìa rừng, nơi bắt đầu một vùng lầy lội và ẩm ướt trải rộng, nơi có đàn thủy cầm vùng đầm lầy đông đúc, rồi đến lâu đài Spychow nằm trên một ngọn đồi khô ráo. Có thể thấy ngay là tin tức đau thương đã về tới Spychow, vì chỉ vừa ra khỏi bóng khu rừng đến với bầu trời sáng sủa, thì tai họ đã nghe vọng những tiếng chuông từ nhà nguyện của điền trang. Lát sau, họ nhìn thấy một toán người đông đảo, có cả đàn ông và đàn bà, từ xa tiến lại. Khi hai đoàn còn cách nhau hai, ba tầm tên bắn, đã có thể nhận diện được mọi người. Dẫn đầu là đích thân ông Jurand, được cụ Tolima đưa đi, tay ông khua khua chiếc gậy chống. Rất dễ nhận ra ông bởi cái tầm vóc cao lớn khác người, hai lỗ hổng màu đỏ ở vị trí của đôi mắt và mái tóc trắng xõa xuống tận vai. Bên cạnh ông, người mang theo cây thánh giá trong bộ áo choàng trắng là linh mục Kaleb. Đằng sau họ là người mang cờ hiệu với gia huy của ông Jurand và những chiến binh có vũ trang của Spychow, tiếp theo là những người đàn bà đã có chồng mang khăn choàng đầu và những thanh nữ đầu trần tóc màu sáng. Cuối đoàn người là một cỗ xe để đặt thi thể thiếu nữ.

Trông thấy ông Jurand, Zbyszko ra lệnh hạ cái cáng mà chính chàng khiêng phía đầu xuống đất, rồi chạy lại phía ông, kêu lên bằng giọng khủng khiếp vì nỗi đau buồn và tuyệt vọng vô bờ bến:

- Con đi tìm nàng cho cha, tìm cho bằng được, con đã cướp lại được nàng, nhưng nàng lại muốn đến với Đức Chúa hơn là về Spychow!

Và nỗi buồn khiến chàng gục hẳn, ngã vào ngực ông Jurand, ôm choàng lấy cổ ông mà rên lên:

- Ôi Chúa ơi! Ôi Chúa ơi…

Nhìn cảnh tượng ấy, với trái tim sôi sục, những thuộc hạ có vũ trang của điền trang Spychow bắt đầu đập giáo vào những tấm lá chắn, bởi họ không biết làm thế nào khác để bày tỏ nỗi đau và khao khát trả thù. Những người phụ nữ thì thở than và kêu khóc, đưa tạp dề lên lau mắt, hoặc phủ lên đầu, khóc thành tiếng:

- Ôi! Số phận! Số phận! Cô thì cười còn chúng tôi thì khóc. Cái chết đã vơ lưỡi hái vào cô, thần chết đã cướp cô đi rồi, than ôi!

Một số người ngửa đầu ra phía sau, mắt nhắm nghiền, hét lên:

- Chẳng lẽ ở đây tệ lắm sao, hỡi đóa hoa tươi thắm, ở với chúng tôi tệ lắm sao? Để lại cha già trong tang tóc, còn cô bỏ đi dạo chơi trong ngôi nhà thiên giới, than ôi!

Sau rốt, có những người nhắc nhủ cho người vừa quá cố xót thương cho cha già và người chồng cô đơn, cũng như những dòng lệ của họ. Những lời than khóc và buồn thương này nửa phần giống như bài ca, bởi những cư dân chốn đây không biết thổ lộ nỗi đau của mình theo cách nào khác.

Buông mình khỏi vòng tay Zbyszko, ông Jurand chỉ chiếc gậy ra trước mặt, ra dấu rằng ông muốn tới chỗ Danusia. Cụ Tolima và Zbyszko liền đỡ lấy hai cánh tay dẫn ông đến chỗ cái cáng, ông quỳ xuống cạnh thi thể, đưa bàn tay chạm vào, vuốt từ trán xuống đến chỗ hai tay bắt tréo của người quá cố, rồi cúi đầu vài lần, như muốn nói rằng đó chính là Danusia của ông, không phải ai khác, và rằng ông đã nhận ra đứa con ruột thịt. Ông vòng một cánh tay ôm lấy nàng, còn tay kia ông giơ lên cao, dẫu bàn tay đã bị chặt lìa, và những người có mặt đều hiểu rằng cách oán thán không lời này với Chúa còn hùng hồn hơn bất cứ một lời đau buồn nào khác. Sau khoảnh khắc bùng nổ, khuôn mặt Zbyszko như hoàn toàn tê liệt, chàng cứ quỳ mãi phía bên kia cái cáng, lặng im như một tượng đá, chung quanh yên lặng như tờ, đến nỗi nghe thấy tiếng châu chấu bay ngoài đồng và tiếng vù vù của một con ruồi bay qua. Cuối cùng, cha Kaleb vẩy nước thánh lên người Danusia, Zbyszko, ông Jurand, và bắt đầu đọc kinh “Requiem aeternam”[222], Sau khi dứt bài kinh, cha còn cầu nguyện thành tiếng hồi lâu, những người có mặt ngỡ như nghe thấy giọng của đấng tiên tri đang cầu xin để nỗi khổ đau này của một đứa trẻ vô tội là giọt nước làm tràn li của cái ác, để mau đến ngày phán xét và trừng phạt, với sự căm phẫn và kinh hãi.

222. Nguyên văn tiếng La tinh: Yên nghỉ đời đời.

Rồi họ lên đường về Spychow, nhưng họ không đặt Danusia lên xe, mà mang nàng trên chiếc cáng phủ đầy hoa. Chuông vẫn đổ dồn như mời gọi họ về, và họ vừa đi vừa hát dưới ráng hoàng hôn vàng rực trải rộng mênh mang, như thể quả thực cô gái vừa qua đời đang dẫn họ tới với vầng sáng trong trẻo vĩnh hằng. Chiều đã buông, đàn gia súc từ đồng ruộng trở về khi họ về đến điền trang. Nhà nguyện nơi đặt xác cô gái sáng rực ánh đuốc và đèn nến. Theo hiệu lệnh của cha Kaleb, bảy cô gái đồng trinh thay nhau đọc kinh cầu nguyện bên thi hài cho đến bình minh. Cho đến tận lúc bình minh Zbyszko cũng không rời khỏi Danusia, và sau buổi đọc kinh nguyện sáng, tự tay chàng đặt nàng vào áo quan mà những người thợ thủ công khéo tay đã làm suốt đêm qua từ một thân cây sồi, trên nắp ở phần đầu nàng có mặt kính bằng hổ phách màu vàng.

Ông Jurand không có mặt ở đó, bởi vì đã có những chuyện lạ lùng xảy ra với ông. Ngay sau khi trở về nhà, chân ông đã mất khả năng đi lại, và khi được đặt lên giường, ông không cử động được và không biết mình đang ở đâu, việc gì đang xảy ra với ông. Cha Kaleb hoài công nói chuyện với ông, hoài công hỏi ông bị làm sao: ông không nghe, không hiểu, chỉ nằm ngửa, ngước lên trời đôi tròng mắt rỗng không và mỉm cười, khuôn mặt ông rạng rỡ và hạnh phúc, đôi khi đôi môi ông mấp máy như thể đang trò chuyện với một ai đấy. Linh mục và cụ Tolima hiểu rằng ông đang trò chuyện với người con gái đã được cứu rỗi của mình và đang cười với nàng. Họ cũng ngỡ rằng ông sắp tắt nghỉ và đôi mắt của linh hồn ông đã trông thấy niềm hạnh phúc vĩnh hằng, nhưng họ lầm, vì ông còn mỉm cười suốt cả hàng tuần, tuy không cảm giác và hoàn toàn câm lặng với tất cả mọi thứ chung quanh, và ông vẫn còn sống khi Zbyszko buộc phải ra đi để trả tiền chuộc ông Maćko.

Chương 61

Sau đám tang Danusia, Zbyszko không ốm liệt giường, nhưng trở nên đờ đẫn. Thoạt tiên, vài ngày đầu, cũng không quá tệ: chàng đi lại, nói về hôn thê vừa mất, đến thăm ông Jurand và ngồi cạnh ông. Chàng cũng nói với linh mục Kaleb về việc ông Maćko bị cầm tù, cả hai quyết định cử cụ Tolima đến Prus và thành Malborg để dò hỏi về nơi ông Maćko bị giam và chuộc ông ra, sau khi thanh toán cả cho Zbyszko số lượng bạc mà họ đã thỏa thuận với Arnold von Baden và em trai hắn. Dưới hầm của Spychow không thiếu bạc mà ông Jurand đã làm ra hoặc đã thắng được, linh mục nghĩ rằng chỉ cần nhận đủ số bạc thì bọn hiệp sĩ Thánh chiến sẽ thả ngay lão hiệp sĩ, không yêu cầu chàng trai trẻ phải hiện diện.

- Ông hãy tới thành Plock, - linh mục dặn cụ Tolima khi tiễn cụ lên đường - xin quận công xứ ấy một thư thiết khoán. Nếu không, bất cứ gã chỉ huy nào cũng có thể bắt ông đấy.

- Vâng! Tôi biết lắm. - Cụ Tolima nói. - Bọn chúng còn có thể cướp bóc ngay cả những người có thư thiết khoán nữa kia.

Rồi cụ lên đường. Nhưng ngay sau đó, cha Kaleb thấy hối hận rằng đã không phái chính Zbyszko đi. Mặc dù cha sợ rằng trong những phút đầu đau đớn, chàng trai không thể cư xử bình tĩnh, hoặc có thể sẽ bùng nổ chống lại các hiệp sĩ Thánh chiến và sẽ bị nguy hiểm; cha cũng biết rằng sẽ rất khó để ngay lập tức chàng phải rời khỏi chiếc quan tài của người thân yêu, trong nỗi đau chưa phai mờ, lúc vừa phải rơi vào cảnh cô đơn ngay sau cuộc hành trình khủng khiếp và đau đớn như vậy từ Gotteswerder về Spychow. Tuy nhiên sau đó, cha lại thấy tiếc vì đã tính những điều ấy, khi càng ngày Zbyszko càng trở nên tệ hơn. Trước khi Danusia mất, chàng sống trong một nỗ lực tối cao, cố huy động tối đa mọi sức lực có được: chàng đi tìm khắp mọi miền đất nước, thách đấu, cứu bằng được người thiếu nữ của mình, đưa nàng vượt qua cả những vùng rừng hoang dã, thế mà đột nhiên tất cả đều kết thúc, như thể có ai đó đã phạt ngang một nhát kiếm, chàng chỉ còn nhớ mỗi một điều là tất cả đều trở nên vô vọng, mọi nỗ lực đều bỏ đi - và tất cả đã thực sự trôi qua, cùng với nó chàng đã mất đi một đoạn đời, mất đi niềm hy vọng, mất đi cái tốt đẹp, mất đi tình yêu, và chẳng còn lại một thứ gì.

Mỗi người đều sống cho ngày mai, mỗi người đều hướng đến một thứ gì đó và đều sắp xếp điều gì đó cho riêng mình trong tương lai, còn với Zbyszko ngày mai đã trở thành dửng dưng. Đối với tương lai, chàng cũng có cảm giác giống như Jagienka đã nói khi rời khỏi Spychow: “Hạnh phúc của tôi đã ở phía sau lưng, không phải ở trước mặt”. Nhưng thêm vào đó cảm giác bất lực, trống rỗng, khốn khổ trong lòng chàng lớn dần lên trên mảnh đất của nỗi đau đớn vô bờ và nỗi tiếc thương Danusia ngày càng nhiều hơn. Nỗi tiếc thương ấy chiếm lấy chàng, chế ngự lòng chàng, mỗi lúc một mạnh thêm lên, rốt cuộc trong tim Zbyszko không còn có chỗ cho bất cứ thứ gì khác. Chàng chỉ nghĩ về nỗi tiếc thương đó, dưỡng nuôi nó trong lòng và chỉ sống với một mình nó, vô cảm với mọi thứ khác, lòng chàng khép lại, như chìm vào cơn nửa tỉnh nửa mê, không biết đến những gì đang xảy ra xung quanh. Mọi quyền năng của tâm hồn và thể xác của chàng, tính nhanh nhẹn và dũng mãnh trước đây của chàng dường như đã rơi vào lãng quên. Ánh mắt và cử động của chàng giờ đây toát lên vẻ nặng nề của người già. Suốt ngày đêm chàng ngồi mãi trong hầm mộ bên quan tài Danusia, hoặc ngồi trên bức tường đất bao quanh nhà, sưởi ấm trong ánh nắng những giờ ban chiều. Đôi khi chàng lẩn thẩn đến nỗi quên không trả lời những câu hỏi được đưa ra. Cha Kaleb rất yêu mến chàng, bắt đầu sợ rằng nỗi đau này sẽ gặm mòn chàng như gỉ ăn mòn sắt, và cha buồn bã khi nghĩ là có lẽ sẽ tốt hơn nếu cử chính Zbyszko đến gặp bọn Thánh chiến để trả tiền chuộc.

- Cần phải có một chuyện động trời gì đó mạnh như bão lốc tác động đến anh ta, - cha nói với một thầy tu quê mùa, vì cũng chẳng còn biết tâm sự với ai gần gũi hơn, - chứ nếu không chắc anh ta chết mất.

Còn vị tu sĩ quê mùa thì khuyên một cách rất khôn ngoan, ví von rằng khi một người bị hóc xương, để chữa khỏi thì tốt nhất nên cho anh ta một cái nện vào sau gáy.

Mãi chẳng có chuyện gì to tát xảy ra, tuy nhiên vài tuần sau đấy, hiệp sĩ de Lorche bất ngờ ghé thăm. Việc gặp hiệp sĩ làm Zbyszko lay động, bởi chàng nhớ lại cuộc hành quân đến vùng Żmudź và việc đánh cướp Danusia. Hiệp sĩ de Lorche cũng không ngần ngại nhắc lại những ký ức đau buồn. Khi được biết nỗi bất hạnh của Zbyszko, hiệp sĩ đã cùng chàng đến cầu nguyện bên quan tài của Danusia, liên tục nói về nàng, và vừa là thi sĩ vừa là ca công, chàng làm ra một khúc ca về nàng, và giữa đêm khuya, bên cửa dẫn vào hầm mộ, chàng vừa gảy đàn luýt vừa hát khúc ca ấy thảm thiết não nuột đến nỗi dù Zbyszko không hiểu nghĩa ca từ, chỉ qua giai điệu cũng đã phải khóc mãi đến sáng. Rồi quá mệt mỏi vì than khóc và đau đớn, chàng chìm vào một giấc ngủ khá dài, và khi tỉnh giấc, có thể thấy nỗi đau dường như đã vơi đi theo dòng nước mắt, trông chàng đã khá hơn, khỏe khoắn hơn hôm trước và ánh mắt đã có hồn. Chàng cũng rất vui với hiệp sĩ de Lorche, cảm ơn đã ghé thăm, rồi hỏi làm sao biết tin về bất hạnh của chàng.

Hiệp sĩ đáp qua lời thông dịch của cha Kaleb, rằng mình đã biết về cái chết của Danusia khi ở thành Lubawa gặp cụ Tolima trong nhà giam của lãnh binh, nhưng vẫn phải đi đến Spychow để chịu làm tù binh của Zbyszko.

Tin cụ Tolima bị bắt khiến cả Zbyszko lẫn cha linh mục đều hết sức ngạc nhiên. Họ hiểu rằng thế là khoản tiền chuộc đã mất, vì trên đời không có chuyện gì khó khăn hơn là móc họng bọn hiệp sĩ Thánh chiến để đồi lại khoản tiền mà bọn chúng đã cướp được. Do đó, cần phải đi lần nữa, mang theo khoản tiền chuộc thứ hai.

- Gay rồi! - Zbyszko kêu lên. - Ông chú tội nghiệp của con cứ đợi hoài ở đó và nghĩ rằng con đã quên mất ông rồi! Con phải đến ngay với chú ấy.

Rồi chàng quay sang hiệp sĩ de Lorche:

- Anh có biết mọi sự xảy ra thế nào không? Anh có biết ông ấy đang ở trong tay của quân Thánh chiến?

- Tôi biết, - de Lorche trả lời, - bởi tôi đã gặp ông ấy ở thành Malborg, và đó là lý do tại sao tôi lại đến đây.

Cha Kaleb than thở.

- Chúng ta sai rồi, - cha nói, - nhưng lúc đó chẳng ai còn đầu óc tỉnh táo cả… Tôi cũng đã trông mong quá nhiều vào trí tuệ ông Tolima. Tại sao ông ấy không đến Plock, và không có thư thiết khoán mà lại đến gặp bọn cướp kia!

Nghe thấy thế, hiệp sĩ de Lorche nhún vai:

- Thư thiết khoán mà ích gì! Cả quận công xứ Plock cũng như chính bản thân các vị ở đây chưa chịu đủ đau khổ vì chúng sao? Vùng cận biên luôn luôn là nơi của những trận chiến và những cuộc tấn công, bởi vì các vị đâu chịu thua chúng. Một viên lãnh binh, mà thôi, ngay cả một viên lý trưởng cũng đều làm mọi thứ ông ta muốn, và chẳng ai chịu thua ai về tính cường đạo…

- Thế thì cụ Tolima càng phải đến Plock.

- Ông ta cũng muốn làm điều đó nhưng bọn chúng bắt cóc ông khi dừng ngủ đêm trên đường qua biên giới. Chúng đã giết ông rồi nếu ông không nói rằng ông đang mang tiền cho một lãnh binh ở Lubawa. Ông ấy đã tự cứu mình, nhưng viên lãnh binh giờ đây là nhân chứng như ông Tolima nói.

- Thế chú Maćko sao rồi? Có khỏe không? Chúng không định cứa cổ chú ấy chứ? - Zbyszko hỏi.

- Ông ấy vẫn khỏe. - De Lorche nói. - Chúng nó căm “vua” Witold và những người đã giúp dân Żmudź lắm, nên hẳn đã chặt đầu vị hiệp sĩ cao tuổi rồi, nếu chúng không tiếc khoản tiền chuộc. Vi lý do đó anh em nhà von Baden bảo vệ ông ấy, và cuối cùng là kỳ họp hội đồng thánh giáo về tính mạng của chính tôi, nếu họ dám thí mạng tôi thì giới hiệp sĩ ở Handria, ở Geldria và cả Burgundia sẽ nổi lên chống lại họ… Anh biết đấy, tôi là người ruột thịt của bá tước Geldria.

- Thế tại sao lại liên quan đến cái đầu anh? - Zbyszko ngạc nhiên ngắt lời.

- Cũng là vì anh đấy. Tôi đã nói ở thành Malborg: “Các ông mà cứa họng lão hiệp sĩ trang Bogdaniec, thì chàng hiệp sĩ trẻ sẽ cứa họng tôi…”

- Tôi sẽ không làm thế! Lạy Chúa cứu giúp!

- Tôi biết anh sẽ không làm thế, nhưng bọn chúng lại sợ điều đó, và ông Maćko sẽ được an toàn. Chúng nói với tôi rằng anh cũng đã bị bắt, các hiệp sĩ nhà von Baden thả cho anh đi vì lời hứa hiệp sĩ của anh, vì vậy tôi không cần đến trình diện anh. Nhưng tôi đã bảo chúng rằng khi anh bắt được tôi, anh vẫn là người tự do. Và anh đã có tôi! Một khi tôi còn nằm trong tay anh, chúng sẽ không làm gì anh và ông Maćko. Anh đã trả tiền chuộc cho anh em nhà von Baden, thì hãy yêu cầu chúng trả số tiền gấp đôi gấp ba ngần ấy để chuộc tôi. Chúng sẽ phải trả. Tôi nói thế không phải tôi nghĩ rằng tôi có giá trị hơn anh, mà để đánh vào lòng tham của chúng, thứ mà tôi coi thường. Ngày trước tôi hoàn toàn không hiểu gì về chúng, nhưng giờ đây chúng khiến tôi kinh tởm. Tôi sẽ đi đến vùng Đất Thánh, để tìm kiếm cuộc phiêu lưu ở đó, bởi vì tôi không muốn phục vụ bọn chúng lâu hơn nữa.

- Hay ngài hãy ở lại chỗ chúng tôi, thưa ngài. - Cha Kaleb nói. - Tôi nghĩ đằng nào cũng thế, bởi tôi không nghĩ rằng họ sẽ trả tiền chuộc cho ngài đâu.

- Nếu chúng không trả tiền, tự tôi sẽ trả. - De Lorche nói. - Tôi đến đây với rất nhiều hành lý cùng những cái xe đầy hàng, và những gì trên đó là đủ rồi…

Cha Kaleb dịch lại những lời đó cho Zbyszko, giá có ông Maćko thì chắc sẽ không bỏ qua, nhưng vốn còn trẻ và ít lo nghĩ về sở hữu tài sản nên Zbyszko chỉ nói:

- Thề trên danh dự của tôi! Sẽ không xảy ra những điều anh nói. Anh là một người anh em, một người bạn, tôi sẽ không đòi bất cứ khoản tiền chuộc nào của anh.

Rồi họ ôm lấy nhau và cảm thấy một mối dây mới đã liên kết họ với nhau. Hiệp sĩ de Lorche mỉm cười và nói:

- Hay lắm. Nhưng chớ để cho bọn Đức biết điều đó bởi nếu không chúng sẽ hành hạ ông Maćko. Các vị thấy không, chúng sẽ phải trả, vì chúng sợ nếu làm khác đi thì tôi sẽ loan báo cho các cung đình và giới hiệp sĩ rằng chúng chỉ vờ ra vẻ rất hân hoan chào đón các hiệp khách, nhưng nếu có ai bị rơi vào cảnh tù đày, chúng sẽ quên ngay. Hiện giờ Giáo đoàn đang rất cần lấy lòng hiệp khách bởi vì chúng sợ Witold, và còn sợ dân Ba Lan cùng vị vua của họ.

- Vậy thì được, - Zbyszko nói, - anh hãy ở lại đây hoặc đi bất cứ nơi nào anh muốn ở Mazowsze, còn tôi sẽ đến thành Malborg lo cho ông chú tôi, và tôi sẽ tỏ ra rất tàn ác đối với anh.

- Thề có Thánh Jerzy! Xin hãy làm thế! - De Lorche nói. - Nhưng trước hết, xin anh hãy nghe những gì tôi nói đã. Ở thành Malborg người ta đồn rằng đức vua Ba Lan sẽ trở về Plock để gặp đại thống lĩnh ở ngay Plock hoặc một nơi nào khác gần biên giới. Bọn Thánh chiến đang khao khát điều đó bởi vì chúng muốn biết liệu đức vua có giúp đỡ đại quận công Witold không, nếu ông ta công khai tuyên chiến với chúng vì chuyện Żmudź. Ha! Chúng tinh ranh như loài rắn, nhưng lại gặp phải tay tổ còn khôn hơn ở chính ngài Witold nọ. Giáo đoàn e sợ ông ta, bởi chẳng ai biết ông đang nghĩ gì và sẽ làm gì. “Ông ta trả cho chúng ta Żmudź,” chúng nói trong hội đồng thánh giáo, “nhưng lại vẫn kề thanh gươm ấy vào cổ chúng ta. Chỉ cần ông ta nói một lời là bạo loạn sẽ bùng lên!” Và quả thực thế. Lúc nào đấy tôi phải đến cung đình của ông ta mới được. Sẽ có thể thách đấu tay đôi, hơn nữa, tôi cũng nghe nói rằng nhiều thanh nữ ở đấy đẹp xinh như thiên thần vậy.

- Ngài có nói, thưa ngài, rằng đức vua Ba Lan sẽ đến thành Plock? - Cha Kaleb ngắt lời.

- Vâng, đúng vậy. Hãy để anh Zbyszko gia nhập triều đình đức vua. Đại thống lĩnh đang muốn lấy lòng đức vua và sẽ không từ chối điều gì. Các ngài biết đấy, một khi cần điều gì, thì không ai có thể khiêm nhường hơn các hiệp sĩ Thánh chiến. Hãy để Zbyszko tham gia đoàn tùy tùng, hãy để anh ấy kể lại câu chuyện của chính mình, hãy để anh ấy lớn tiếng kêu về cách hành xử vô luật pháp. Có mặt đức vua và giới hiệp sĩ Kraków, vốn lừng danh ở mọi nơi và những ý kiến phán xử của họ thường lan rộng khắp giới hiệp sĩ, chúng sẽ chịu nghe anh ấy theo một cách khác hẳn.

- Lời khuyên tuyệt vời! Lạy thánh giá cứu thế! Tuyệt vời! - Linh mục thốt lên.

- Vâng, - de Lorche thừa nhận, - và không thiếu gì cơ hội. Hồi ở Malborg, tôi nghe nói sẽ có các đại tiệc, các giải đấu, bởi vì hiệp khách ngoại quốc rất muốn được giao đấu với các hiệp sĩ của cung đình. Lạy Chúa! Có hiệp sĩ Jan xứ Aragonia - người mạnh nhất trong giới hiệp sĩ Ki-tô giáo cũng sẽ đến. Các ngài không biết ư? Hình như từ mãi Aragonia, ông ấy đã gửi găng tay cho hiệp sĩ Zawisza của ta, để trong các cung đình người ta không còn nói rằng trên đời này có người thứ hai sánh ngang ông ta.

Sự xuất hiện của hiệp sĩ de Lorche, với cách nhìn và toàn bộ cuộc trò chuyện khiến cho Zbyszko tỉnh thức khỏi trạng thái vô hồn thảm thương mà trước đây chàng từng bị chìm sâu, giờ đây chàng rất thích thú lắng nghe tin. Chàng biết chuyện hiệp sĩ Jan xứ Aragonia, vì mỗi hiệp sĩ đều phải biết và ghi nhớ danh xưng của tất cả các chiến binh nổi tiếng nhất, mà danh tiếng của giới quý tộc xứ Aragonia, nhất là của hiệp sĩ Jan, đã vang rền khắp thế gian.

Không một hiệp sĩ nào địch nổi ông trên các đấu trường, riêng người Moor[223] thì cứ thấy bộ giáp phục của ông là đã trốn chạy, nói chung mọi người đều cho rằng ông là người số một trong giới hiệp sĩ Ki-tô giáo.

223. Nguyên văn: Maurowie - tên gọi cư dân da đen thời Trung cổ sinh sống trên lãnh thổ Tây Ban Nha ngày nay.

Vì vậy, nghe tin về ông, tâm hồn hiệp sĩ ham chinh chiến bừng dậy trong lòng Zbyszko, chàng bắt đầu chăm chú hỏi cho rõ:

- Ông ấy thách đấu với hiệp sĩ Zawisza Đen à?

- Hình như đã một năm rồi kể từ ngày ông ấy gửi găng tay đến đây và hiệp sĩ Zawisza gửi lại găng của mình.

- Thế thì chắc hiệp sĩ Jan xứ Aragonia thể nào cũng sẽ đến.

- Chắc hay không chưa biết, nhưng có nhiều tin đồn về việc ấy. Bọn hiệp sĩ Thánh chiến đã gửi thư mời ông ta từ lâu.

- Xin Chúa cho được thấy việc ấy!

- Cầu Chúa! - De Lorche nói. - Và nếu hiệp sĩ Zawisza có bị thua - điều mà cũng có thể dễ dàng xảy ra - thì ông vẫn đáng được ngợi ca tuyệt đỉnh, vì đã được hiệp sĩ Jan xứ Aragonia gửi lời thách đấu, à không, là ngợi ca cho toàn thể dân tộc của các anh nữa.

- Để rồi xem! - Zbyszko nói. - Tôi chỉ nói: cầu Chúa cho được thấy.

- Tôi cũng cầu thế.

Tuy nhiên, mong muốn của họ lần này không thành hiện thực, các biên niên sử xưa thuật lại rằng trận đấu tay đôi giữa hiệp sĩ Zawisza với hiệp sĩ Jan xứ Aragonia mãi đến mười mấy năm sau đó mới xảy ra tại Perpignano, với sự hiện diện của hoàng đế Zygmunt, Giáo hoàng Benedykt XIII, vua Aragonia, cùng nhiều vị quận công và các hồng y. Bằng mũi giáo đầu tiên, hiệp sĩ Zawisza Đen xứ Garbów đã hạ gục con ngựa của đối phương và giành chiến thắng tuyệt đối. Song lúc này Zbyszko và de Lorche vẫn vui mừng, nghĩ rằng ngay cả khi hiệp sĩ xứ Aragonia không thể có mặt đúng ngày hẹn, thì họ cũng sẽ được chứng kiến những hành động nghĩa hiệp, vì ở Ba Lan không thiếu các hiệp sĩ không chịu thua ông Zawisza, còn trong số các vị khách Thánh chiến thì luôn có thể tìm được các nhà vô địch hàng đầu của Pháp, Anh, Burgundia và Italia, sẵn sàng đấu với bất kỳ ai để chứng tỏ ưu thế của mình.

- Anh nghe này. - Zbyszko nói với de Lorche. - Vắng chú Maćko tôi buồn lắm, muốn chuộc chú ấy ra ngay, vì vậy sáng mai tôi sẽ lên đường đến Plock. Còn anh, sao phải ở lại đây? Bề ngoài anh đang là tù binh của tôi, thì hãy đi với tôi, anh sẽ được gặp đức vua và quần thần.

- Tôi cũng chỉ muốn đề nghị chuyện đó, - de Lorche nói, - vì đã từ lâu tôi muốn được gặp giới hiệp sĩ của nước anh, mà nhất là khi tôi được nghe nói rằng đám thanh nữ của triều đình giống tiên nữ hơn người trần thế.

- Đó là anh mới chỉ nói về cung đình đại quận công Witold thôi đấy. - Zbyszko bảo.

Chương 62

Zbyszko bị dằn vặt, bởi chìm sâu trong nỗi đau buồn mà chàng đã quên mất chuyên ông chú ruột thịt, và vốn có tính làm ngay những gì muốn làm, nên sáng tinh mơ hôm sau chàng lập tức lên đường đến Plock cùng hiệp sĩ de Lorche. Ngay cả trong thời bình, những nẻo đường biên giới không bao giờ an toàn vì lũ cướp, nhiều toán được quân Thánh chiến che chở và chống lưng, điều mà đức vua Jagiełło đã từng chỉ trích gay gắt. Mặc những lời phàn nàn bay đến tận thành Roma, mặc những lời răn đe và những án xử nghiêm khắc, các lãnh binh vùng cận biên thường vẫn để cho bọn lính của Giáo đoàn gia nhập cùng lũ cướp, và mặc dù chối bỏ những kẻ chẳng may rơi vào tay dân Ba Lan, nhưng chúng lại che giấu và hỗ trợ những kẻ đem những của cướp được trở về cùng với cả tù nhân, không chỉ trong các thôn ấp mà ngay tại các thành quách thuộc Giáo đoàn.

Bị rơi vào tay bọn cướp đường thường là các thương khách và cư dân biên giới, đặc biệt là con cái của những gia đình giàu có bị bắt cóc để đòi tiền chuộc. Nhưng hai hiệp sĩ trẻ có đoàn xe đông đảo, mỗi chiếc xe ngoài xà ích còn có cả tá gia nhân vũ trang đi bộ và cưỡi ngựa theo, không sợ bị tấn công, nên họ đến được thành Plock không gặp nguy hiểm gì, và ngay khi vừa đến đã có một điều bất ngờ dễ chịu chờ đợi họ.

Đó là họ gặp cụ Tolima tại quán trọ, người đã đến đây trước họ một hôm. Chuyện là do viên lãnh binh toán quân Thánh chiến ở Lubawa nghe tin vị sứ giả bị tấn công ở gần Brodnica đã kịp giấu bớt một phần tiền chuộc, nên giải ông về thành, nhờ lãnh binh buộc ông ta phải khai ra nơi giấu tiền. Cụ Tolima lợi dụng cơ hội để trốn thoát, và khi các hiệp sĩ ngạc nhiên hỏi cụ sao trốn thoát dễ dàng thế, cụ liền giải thích với họ:

- Tất cả cũng chỉ nhờ lòng tham của chúng. Viên lãnh binh Brodnica không muốn gây ồn ào về chuyện tiền nong nên không phái nhiều người canh giữ tôi. Có thể hắn đã thỏa thuận sẽ chia nhau tiền với viên lãnh binh thành Lubawa, nhưng lại sợ nhỡ tin tức lan ra sẽ phải nộp trả phần lớn số tiền về thành Malborg hoặc phải nộp toàn bộ cho anh em nhà von Baden. Vì thế hắn cử hai người đi cùng tôi, một là tay lính bộ mà hắn tin cẩn, người phải cùng tôi chèo thuyền trên sông Drwęca, người kia là một tay ký lục gì đó… Để cho không ai trông thấy, chúng phải đi ban đêm, mà các ngài biết đấy, biên giới thì sát bên. Chúng cũng đưa cho tôi một mái chèo gỗ sồi… và thế là nhờ ơn Chúa… tôi lại được ở Plock.

- Cháu hiểu là hai thằng kia sẽ không trở về! - Zbyszko thốt lên.

Nghe thế, nụ cười sáng bừng trên gương mặt nghiêm nghị của cụ Tolima.

- Thì sông Drwęca đổ vào sông Wisla mà. - Cụ nói. - Làm sao chúng trở về được từ đáy sông chứ? Có lẽ quân Thánh chiến ở mãi Toruń sẽ tìm thấy chúng.

Rồi lát sau cụ quay sang Zbyszko, nói thêm:

- Một phần tiền đã bị viên lãnh binh Lubawa cướp mất, nhưng tôi đã tìm lại được những gì tôi kịp giấu khi bị tấn công, thưa cậu chủ, tôi đã giao cho hộ vệ của cậu giữ, bởi anh ta ở trong lâu đài quận công, an toàn hơn tôi ở quán trọ.

- Thế ra hộ vệ của cháu đang có mặt ở Plock à? Hắn làm gì ở đây thế ạ? - Zbyszko ngạc nhiên hỏi.

- Sau khi đưa lão hiệp sĩ Zygfryd về, anh ta lại cùng với cô tiểu thư đã từng tá túc ở Spychow ra đi, bây giờ cô ấy là người của quận chúa nơi đây. Hôm qua anh ta bảo với tôi thế.

Zbyszko, người mà sau cái chết của Danusia đã như hóa câm điếc vì đau buồn, không hỏi và không biết bất cứ điều gì về trang Spychow, bây giờ mới sực nhớ lại rằng chàng trai Séc được phái dẫn lão hiệp sĩ Zygfryd về trước - và trái tim chàng lại bị bóp chặt bởi nỗi đau và sự căm hận.

- Đúng! - Chàng nói. - Thế giờ lão đao phủ đó đâu rồi? Chuyện gì đã xảy ra với lão?

- Cha Kaleb không nói gì với anh sao? Lão Zygfryd đã tự treo cổ, cậu chủ vừa đi ngang qua mồ lão ấy mà.

Một khoảnh khắc im lặng bao trùm.

- Tay hộ vệ có nói sẽ đến gặp cậu chủ, - mãi sau cụ Tolima lại cất tiếng, - lẽ ra anh ta đã đến từ nãy, nhưng còn bận chăm cô gái bị ốm sau khi rời Spychow.

Chợt tỉnh khỏi những ký ức đau buồn như thoát khỏi giấc mơ, Zbyszko hỏi:

- Cô gái nào kia?

- Tiểu thư là em gái hoặc người thân của cậu chủ, - cụ già đáp, - đã mặc trang phục giả trai đi cùng hiệp sĩ Maćko đến Spychow, trên đường đã tình cờ tìm được ông chủ của chúng tôi đang đi lang thang. Nếu không có cô ấy, chưa chắc ông Maćko và tay hộ vệ của cậu đã có thể nhận ra ông chủ. Ông chủ chúng tôi yêu mến cô ấy lắm, cô ấy chăm sóc ông ân cần như thể con gái ruột thịt, và ngoài linh mục Kaleb, chỉ một mình cô ấy mới hiểu được ý ông chủ.

Chàng hiệp sĩ trẻ ngạc nhiên mở tròn đôi mắt.

- Cha Kaleb không hề nói với tôi về cô gái nào cả, tôi cũng chẳng có người họ hàng nào như vậy…

- Cậu chớ nói thế, thưa cậu, là vì quá đau đớn mà cậu đã lẫn và không còn biết gì về thế giới của Chúa.

- Thế cô tiểu thư ấy tên gì?

- Người ta gọi cô ấy là Jagienka.

Zbyszko ngỡ như đang mơ. Đầu óc chàng không thể tưởng tượng được rằng Jagienka từ trang Zgorzelice xa xăm có thể đi đến tận Spychow. Và để làm gì chứ? Tại sao? Thực tình chàng không quên chuyện cô gái vui mừng khi gặp chàng và đã theo sát chàng hồi ở trang Zgorzelice, nhưng chàng đã nói thật rằng chàng là người đã có vợ - vì thế chàng không thể hình dung ra chuyện ông Maćko lại đưa cô về Spychow để cưới cô cho chàng. Cả ông Maćko và chàng trai Séc cũng không hề nói với chàng lời nào về cô gái… Câu chuyện này rất lạ, chàng không thể hiểu nổi, vì vậy, như chưa tin vào tai mình, chàng lại hỏi dồn cụ Tolima, muốn cụ nói lại cái tin đáng kinh ngạc ấy.

Cụ Tolima không thể nói gì hơn những điều đã nói, thay vì thế, cụ đi ngay vào thành để tìm kiếm tay hộ vệ, và trước khi mặt trời lặn, cụ dẫn chàng về. Chàng Séc vui mừng chào cậu chủ, tuy cũng rất buồn vì chuyện vừa xảy ra ở Spychow. Zbyszko cũng vui, bằng cả tâm hồn chàng cảm thấy rằng Hlava có một trái tim thân hữu và trung thành, điều con người cần nhất mỗi khi đau khổ. Trở nên hoạt ngôn và xúc động, Zbyszko kể về cái chết của Danusia, chia sẻ với chàng Séc nỗi buồn đau, sự tiếc thương và những giọt nước mắt, hệt như chia sẻ với đứa em trai. Chuyện đó kéo dài khá lâu, nhất là sau cùng, theo yêu cầu của Zbyszko, hiệp sĩ de Lorche hát lại khúc ca buồn thảm đã sáng tác cho người quá cố, hát với cây đàn luýt trong khi đang đứng nơi khung cửa sổ mở, mắt ngẩng lên nhìn những vì sao.

Mãi cho đến khi đã nguôi ngoai, họ mới nói về những điều đang chờ đợi họ ở Plock.

- Ta ghé vào đây trên đường đi đến thành Malborg, - Zbyszko nói, - bởi khi biết chú Maćko đang bị giam ở đó, ta phải đến để chuộc chú ấy ra.

- Dạ, tôi biết - Chàng Séc nói. - Ngài làm phải lắm, thưa ngài. Chính tôi cũng muốn đến Spychow để khuyên ngài về con đường đến Plock; đức vua đã tiến hành thương thảo với đại thống lĩnh tại Raciąz, khi ở bên cạnh đức vua ngài sẽ dễ nói hơn, vì trước uy nghiêm cung đình, bọn hiệp sĩ Thánh chiến không dám bướng bỉnh và phải giả vờ cư xử theo đúng đạo của người Ki-tô.

- Cụ Tolima nói rằng ngươi muốn gặp ta, nhưng vì cô Jagienka Zychówna bị ốm nên chưa đi được. Nghe nói chú Maćko đã đưa cô ấy tới đây, cô ấy cũng đã qua Spychow, phải không? Ngạc nhiên quá! Ngươi hãy nói xem, vì sao chú Maćko lại đưa cô ấy đi cùng từ Zgorzelice?

- Thưa, nhiều lý do lắm. Hiệp sĩ Maćko sợ rằng nếu để cô ấy lại không người chăm sóc thì các hiệp sĩ Wilk và Cztan sẽ tấn công Zgorzelice, và có thể làm hại bọn trẻ. Nếu cô ấy không ở đó thì sẽ an toàn hơn nhiều, vì ở Ba Lan, như ngài biết, quý tộc có thể bắt cóc một thiếu nữ, nhưng không ai dám động đến trẻ mồ côi, vì sẽ bị gươm của đao phủ chém đầu, mà còn mang nỗi nhục tệ hại hơn nữa kia! Cũng còn một lý do nữa là cha tu viện trưởng đã qua đời và tiểu thư là người thừa kế tài sản của cha, mà tài sản đó đang chịu sự bảo hộ của giám mục xứ này. Vì vậy, hiệp sĩ Maćko phải đưa tiểu thư đến Plock.

- Nhưng chú còn đưa cô ấy về Spychow nữa?

- Ông chủ đã phải đưa đi, vì không còn có ai để nhờ trông nom cô ấy, cả đức giám mục và ông bà quận công đều đi vắng. Thật may là ông chủ đã đưa cô ấy theo. Nếu không nhờ cô ấy, tôi và ông chủ sẽ đi qua mặt hiệp sĩ Jurand mà không nhận ra, tưởng là người lạ. Khi cô ấy khóc thương ngài, chúng tôi mới nhận ra ngài ấy. Chúa đã sắp đặt mọi chuyện qua trái tim nhân từ của tiểu thư.

Rồi chàng kể là từ đó trở đi ông Jurand không thể làm việc gì nếu không có cô, ông rất yêu thương và cầu phước cho cô, còn Zbyszko, dù đã được cụ Tolima kể, vẫn xúc động lắng nghe câu chuyện, lòng đầy biết ơn Jagienka.

- Cầu Chúa ban cho cô ấy sức khỏe! - Sau rốt chàng nói. - Chỉ lạ là sao ngươi không nói lời nào với ta về cô ấy.

Chàng trai Séc bối rối, và để có thêm chút thời gian suy nghĩ tìm câu trả lời, bèn hỏi lại:

- Ở đâu kia, thưa cậu chủ?

- Thì hồi ở chỗ ngài Skirwoiłło, xứ Żmudź đó.

- Tôi chưa nói sao? Sao thế được! Tôi nhớ là đã kể cho cậu chủ rồi, nhưng chắc là hồi đó đầu óc cậu chủ đang vướng bận chuyện gì khác.

- Ngươi nói ông Jurand đã trở về, thế nhưng không hề nói gì về Jagienka.

- Ôi! Chẳng lẽ cậu chủ quên? Mà chỉ có Chúa mới biết! Có thể hiệp sĩ Maćko nghĩ rằng tôi kể, còn tôi nghĩ là ngài ấy đã kể. Mà thưa, lúc đó dù có nói với cậu chủ chuyện gì thì cũng không quan trọng, mà chẳng có gì lạ! Bây giờ thì khác rồi, may mà ta có tiểu thư ở đây, bởi vì cô ấy sẽ rất có ích ngay cả cho hiệp sĩ Maćko.

- Cô ấy có thể làm gì?

- Chỉ cần cô ấy nói một lời với quận chúa vùng này, người yêu thương cô ấy vô chừng! Bọn Thánh chiến không từ chối bà điều gì, thứ nhất vì bà là người ruột thịt của đức vua, và thứ hai, bà lại là người bạn lớn của Giáo đoàn. Chắc các ngài có nghe việc quận công Skirgiełło[224], cũng là một người anh em ruột thịt của đức vua, đã chống lại đại quận công Witold và trốn sang chỗ bọn Thánh chiến, những kẻ muốn giúp ông ta, đặt ông ta lên chiếc ngai của Witold. Đức vua thì yêu quý quận chúa, và như người ta đồn, sẵn sàng chiều theo lời bà, vì vậy bọn Thánh chiến muốn bà khuyên đức vua ngả về phía Skirgiełło chống lại Witold. Chúng hiểu rất rõ, mẹ chúng nó chứ, chỉ cần dẹp được Witold, chúng sẽ được bình an. Vì vậy, suốt từ sáng đến tối, hết sứ giả này đến sứ giả khác của bọn chúng đến cúi đầu chào quận chúa, sẵn sàng đáp ứng mọi ý muốn của bà.

224. Skirgiełło Olgierdowicz (khoảng 1354/1355, mất trước ngày 24/12/1394 hoặc 23/12/1396 tại Kiev), đại quận công của đại công quốc Litva trong những năm 1386 - 1392/1394, quận công Kiev 1392 - 1394, con trai của cựu đại quận công Litva Olgierd từ cuộc hôn nhân thứ hai với Julianna, em trai của đức vua Władysław Jagiełło.

- Jagienka yêu mến chú Maćko, chắc sẽ bênh chú ấy. - Zbyszko nói.

- Chắc chắn, không thể khác! Nhưng bây giờ cậu chủ hãy vào thành, dặn cô ấy phải nói những gì và nói thế nào.

- Ta cũng phải cùng hiệp sĩ de Lorche vào thành có việc, - Zbyszko nói, - vì thế mà chúng ta phải đến đây. Chỉ cần chải gọn đầu tóc và ăn mặc cho trang nhã một chút.

Lát sau, chàng nói thêm:

- Ta đã muốn cắt trọc vì đau buồn, nhưng lại quên mất.

- Thế lại tốt hơn! - Chàng trai Séc nói.

Rồi chàng Séc bước ra để gọi đám gia nhân, và trở lại với họ, trong khi chờ hai hiệp sĩ trẻ thay trang phục thích hợp cho bữa dạ tiệc cung đình, chàng kể tiếp về những việc xảy ra ở hoàng cung và triều đình quận công.

- Bọn Thánh chiến, - chàng nói, - nếu được, đã đào hố chôn đại quận công Witold rồi, bởi vì nếu ông còn sống, lại được đức vua ủng hộ để cai trị một vùng đất hùng mạnh, thì chúng không thể bình yên! Thực sự chúng chỉ e sợ một mình ông! Hey! Vả chăng, chúng cũng đã cố đào hố thật đấy, hệt như lũ dúi! Chúng đã kích động quận công và quận chúa vùng này chống ông, chúng kêu ca đến mức cả quận công Janusz bây giờ cũng tỏ ra lạnh nhạt với ông về vụ Wizna…

- Quận công Janusz và quận chúa Anna cũng có mặt ở đây sao? - Zbyszko hỏi. - Quá nhiều người quen tụ hội ở đây, mà đâu phải lần đầu tiên ta đến thành Plock chứ.

- Vâng ạ, - chàng hộ vệ nói, - cả hai đều có mặt, họ có nhiều chuyện với các hiệp sĩ Thánh chiến, muốn nói với đại thống lĩnh trước mặt đức vua.

- Thế còn đức vua? Ngài ủng hộ ai? Chẳng lẽ đức vua không căm bọn Thánh chiến, không muốn vung gươm trên đầu chúng sao?

- Đức vua không thích bọn Thánh chiến, người ta đồn rằng đã từ lâu ngài đe là sẽ có chiến tranh… Còn với đại quận công Witold thì đức vua chọn ngài hơn là hoàng đệ Skirgiello ruột thịt, kẻ hay quậy phá và say xỉn… Và vì thế các hiệp sĩ tháp tùng nghi trượng nói rằng đức vua sẽ không nói điều gì chống lại đại quận công Witold, không hứa với bọn Thánh chiến là ngài sẽ không hỗ trợ đại quận công. Mà có thể đúng thế, bởi vì vài ngày gần đây, quận chúa Aleksandra cố săn đón đức vua và có vẻ rất lo lắng về điều gì đó.

- Hiệp sĩ Zawisza Đen có ở đây không?

- Thưa, ông ấy không có mặt, nhưng chỉ với những người đang hiện diện thì cũng không tốt lành cho bọn chúng, và nếu có chuyện gì xảy ra, lạy Đức Chúa hùng cường, bọn Đức sẽ tan tành thành rơm rác, sẽ tan tành!…

- Ta sẽ không thương tiếc chúng.

Rồi sau vài bài kinh nguyện, với phục trang sang trọng, họ đi vào lâu đài. Buổi dạ tiệc hôm đó không được tổ chức tại dinh quận công, mà tại dinh của viên tổng trấn, hiệp sĩ Andrzey xứ Jasieniec, là một điền trang rộng rãi nằm kề tường thành, cạnh Baszta Lớn. Tiết trời đêm tuy đẹp nhưng hơi nóng, viên tổng trấn e khách bị bức bối ở trong nhà, nên lệnh bày tiệc ngoài sân, nơi những cây thanh lương trà và thông đỏ mọc xen giữa những phiến đá. Những thùng nhựa được đốt cháy soi sáng cảnh quan bằng ánh lửa vàng rực rỡ, nhưng ánh trăng còn sáng tỏ hơn; vầng trăng tỏa sáng trên bầu trời đêm quang đãng không một bóng mây, giữa đàn sao quần tụ, giống như chiếc khiên bạc của hiệp sĩ. Gia đình quận công chưa đến, nhưng giới hiệp sĩ trong vùng đã tề tựu đông đúc, với các vị giáo sĩ, quần thần của cả hoàng gia và vương phủ. Zbyszko biết khá nhiều người trong số họ, đặc biệt là đám quần thần của quận công Janusz, còn trong số bằng hữu cũ ở Kraków chàng nhìn thấy hiệp sĩ Krzon xứ Kozieglowy, hiệp sĩ Lis xứ Targowisko, hiệp sĩ Marctin xứ Wrocimowice, hiệp sĩ Domarat xứ Kobylany, hiệp sĩ Staszko xứ Charbimovvice, và cuối cùng là hiệp sĩ Powała xứ Taczew - người mà chàng rất vui được gặp, vì chàng còn nhớ sự tử tế mà vị hiệp sĩ nổi tiếng này đã dành cho chàng tại kinh thành Kraków.

Nhưng chàng không thể gặp riêng ai trong số đó, bởi các vị hiệp sĩ vùng Mazowsze đang vây thành một vòng tròn kín mít quanh mỗi người trong bọn họ, hỏi han về Kraków, chuyện cung đình, các trò vui, các trận quyết đấu, đồng thời để ngắm không rời mắt những tấm áo choàng tuyệt vời của họ, những mái tóc tết cầu kỳ, với những lọn tóc được bôi bằng lòng trắng trứng để giữ nếp, cũng như học tập nơi họ mọi thứ mẫu mực về tập tục và phong cách triều đình.

Nhưng vừa thấy Zbyszko, hiệp sĩ Powała xứ Taczew liền gạt những người Mazowsze ra và bước đến cạnh chàng.

- Ta nhận ra anh, hỡi chàng trai trẻ. - Ông thốt lên, siết chặt tay chàng. - Anh sống ra sao và sao lại đến đây? Lạy Chúa! Ta thấy anh đã được đeo đai và mang cựa hiệp sĩ rồi. Khối kẻ khác phải chờ đến khi bạc đầu, nhưng anh có lẽ đã phụng sự Thánh Jerzy rất tốt rồi đấy.

- Cầu Chúa ban phước cho ngài, thưa hiệp sĩ cao thượng. - Zbyszko nói. - Đánh được một thằng Đức giỏi nhất bay khỏi lưng ngựa, tôi cũng sẽ không vui bằng được thấy ngài khỏe mạnh.

- Ta cũng rất vui. Thế cha anh đâu?

- Thưa, đó không phải cha mà là chú ruột của tôi. Hiện chú ấy đang bị giam ở chỗ bọn Thánh chiến, tôi đang tìm cách chuộc chú ấy ra.

- Thế còn cô thiếu nữ đã dùng khăn đội đầu cứu anh?

Zbyszko không nói gì, chỉ ngước mắt lên trời, đôi mắt bỗng chan chứa lệ, thấy thế, vị hiệp sĩ xứ Taczew liền nói:

- Trần gian là nước mắt… Ôi không sao, miễn là chân thật! Nhưng thôi, ta hãy đến cái ghế dưới cây thanh lương trà kia ngồi, anh hãy kể tôi nghe câu chuyện buồn của anh.

Và ông kéo chàng tới góc sân. Ở đó, ngồi cạnh ông, Zbyszko bắt đầu kể cho ông về nỗi thống khổ của ông Jurand, về chuyện Danusia bị bắt cóc, chuyện chàng đi tìm nàng và cái chết của nàng sau khi được giải thoát. Hiệp sĩ Powała chăm chú lắng nghe, khuôn mặt ông lúc thì kinh ngạc, lúc thì tức giận, kinh hoàng, thương xót. Cuối cùng, khi Zbyszko kể hết, ông nói:

- Ta sẽ thưa với đức vua, chúa công của chúng ta! Dù sao đức vua cũng sẽ trách đại thống lĩnh chuyện cậu Jaśko trang Kretkowo, đòi phải trừng phạt nghiêm khắc những kẻ đã bắt cóc cậu ấy. Chúng bắt cóc vì cậu bé giàu có, hòng thu tiền chuộc. Với chúng, việc hành hạ con trẻ không phải là tội lớn.

Đến đây, ông ngẫm nghĩ một lát rồi tiếp tục như thể tự nói với chính mình:

- Một đám người không biết no, còn tệ hơn cả bọn Thổ và Tatar. Tuy trong tâm chúng sợ cả đức vua lẫn chúng ta, nhưng chúng vẫn không thôi cướp của, giết người. Như bầy sói, chúng tấn công làng mạc, giết đám điền chủ, dìm chết ngư dân, bắt cóc con trẻ. Điều gì chúng sẽ làm một khi không còn biết sợ!… Đại thống lĩnh gửi thư đến các cung đình ngoại quốc chỉ để che mắt đức vua, bởi ông ta hiểu sức mạnh của chúng ta rõ hơn những kẻ khác. Nhưng rốt cuộc cái giới hạn cuối cùng cũng sẽ bị vượt qua!

Ông lại im lặng hồi lâu, rồi đặt tay lên vai Zbyszko.

- Ta sẽ tâu với đức vua, - ông nhắc lại, - lòng đức vua cũng đã sôi sục từ lâu vì căm hận, như nước đang sôi sục trong nồi. Anh hãy tin chắc rằng những kẻ gây ra nỗi đau khổ cho anh nhất định sẽ bị trừng phạt đích đáng.

- Trong số đó, thưa ngài, không kẻ nào còn sống. - Zbyszko nói.

Hiệp sĩ Powała nhìn chàng và nói với lòng tử tế của một người bằng hữu tuyệt vời:

- Cầu Chúa che chở! Ta thấy là anh đã không tha bọn chúng. Chỉ mỗi mình gã Lichtenstein là chưa, bởi ta biết anh không thể. Chúng ta cũng đã thề tại Kraków là sẽ đánh bại hắn, nhưng với hắn có lẽ cần phải chờ chiến tranh - rồi Đức Chúa sẽ ban cho - bởi hắn không thể chấp nhận thách đấu nếu đại thống lĩnh không cho phép, mà đại thống lĩnh thì cần đầu óc của hắn, lại đã liên tục phái hắn đi các thành trì khác nhau, nên không dễ gì cho phép.

- Đầu tiên phải chuộc chú tôi thoát ra đã.

- Phải… rồi ta sẽ hỏi tội Lichtenstein. Hắn không có mặt ở đây, cũng không ở Raciążko, vì đã được phái đi gặp vua Anh quốc để xin quân cung thủ tiếp ứng. Còn chuyện của ông chú, anh chớ nên quá đau đầu. Chỉ cần đức vua hoặc quận chúa xứ này nói một lời, đại thống lĩnh sẽ không cho phép lật lọng với số tiền chuộc.

- Tôi còn có một tù binh, là hiệp sĩ de Lorche, một người giàu có và nổi tiếng trong bọn chúng. Anh ấy sẽ rất vui được cúi chào và làm quen với ngài, thưa hiệp sĩ, bởi anh ấy rất ngưỡng mộ các hiệp sĩ lừng danh.

Nói đoạn chàng gật đầu với de Lorche đang đứng gần đấy, người mà trước đó đã kịp hỏi xem Zbyszko nói chuyện cùng ai, giờ đây liền háo hức bước tới, bởi quả thực có mong ước được làm quen với vị hiệp sĩ lừng danh như ông Powała.

Khi Zbyszko giới thiệu, chàng hiệp sĩ xứ Geldria trang trọng cúi chào rất lịch thiệp và nói:

- Chỉ có một vinh hạnh lớn lao hơn việc bắt tay ngài, thưa hiệp sĩ, và đó chính là được đấu tay đôi với ngài trên đấu trường hoặc trong trận chiến.

Nghe thấy thế, vị hiệp sĩ lực lưỡng xứ Taczew mỉm cười, bởi trông ông giống như một trái núi bên cạnh de Lorche nhỏ bé và mảnh khảnh, rồi ông nói:

- Tôi cũng bằng lòng rằng chúng ta sẽ gặp nhau theo cách chính thức, và cầu Đức Chúa ban cho, sẽ không khác được.

De Lorche do dự một chút, rồi nói có phần hơi nhút nhát:

- Nếu như ngài, thưa hiệp sĩ khả kính, muốn nói rằng tiểu thư Agnieszka xứ Dlugolas không phải là người đẹp nhất và đức hạnh nhất trên thế giới… thì sẽ là vinh hạnh lớn cho tôi… được phản đối và…

Đến đây, chàng dừng lời, và nhìn thẳng vào mắt hiệp sĩ với sự trân trọng, thậm chí thành kính, nhưng rất tinh nhanh và thận trọng.

Còn ông, hoặc vì biết có thể bóp vỡ chàng như một quả óc chó bằng hai ngón tay, hoặc bởi ông vốn rất tốt bụng và vui vẻ, liền cười lớn mà rằng:

- Hà hà, tôi đã có lần thề với quận công phu nhân xứ Burgundia, nhưng hồi ấy nàng lớn hơn tôi mười tuổi, vậy thưa ngài, nếu ngài muốn khẳng định rằng quận công phu nhân của tôi không già hơn tiểu thư Agnieszka của ngài, thì chúng ta phải nhảy ngay lên lưng ngựa…

Nghe thấy thế, de Lorche nhìn hiệp sĩ xứ Taczew hồi lâu, rồi gương mặt chàng bắt đầu run run và cuối cùng chàng cũng phá lên cười thật hồn nhiên.

Còn hiệp sĩ Powała cúi xuống, bất ngờ đặt tay hai bên hông nhấc bổng de Lorche lên khỏi mặt đất và bắt đầu đu đưa chàng như thể là một cậu bế.

- Pax! Pax! - Ông nói. - Như đức giám mục Bình Nước Thánh thường nói… Ngài đã thuyết phục tôi rồi, thưa hiệp sĩ, và nói có Chúa, chúng ta sẽ không bao giờ đấu nhau vì bất cứ người phụ nữ nào.

Sau đó ông ôm lấy chàng rồi đặt chàng xuống đất, bởi vì ở lối vào sân, tiếng kèn đột ngột nổi lên và quận công Ziemowit xứ Plock cùng với phu nhân đã xuất hiện.

- Quận công và quận chúa đến trước cả đức vua và quận công Janusz, - ông Powała bảo với Zbyszko, - vì tuy dạ tiệc tổ chức ở nhà viên tổng trấn, nhưng theo phong tục thành Plock, họ vẫn luôn là chủ nhà. Hãy cùng ta đến gặp quận chúa, bởi vì anh đã biết bà từ Kraków, khi bà bênh vực anh trước đức vua.

Và nắm tay chàng, ông dẫn qua sân. Theo sau quận công và quận chúa là các cận thần và cung nữ, vì tiệc có mặt đức vua, mọi người đều rất lộng lẫy và sang trọng hệt như những đóa hoa, khiến cả sân bừng sáng. Cùng ông Powała đến gần, Zbyszko dõi mắt nhìn mặt mọi người xem có thấy người quen nào hay không, đột nhiên chàng ngạc nhiên sững cả người.

Bởi vì ngay sau quận chúa, chàng nhận ra một hình dáng rất thân quen, với khuôn mặt thân thuộc, nhưng thật nghiêm trang, xinh đẹp và đài các, khiến chàng nghĩ rằng có thể mình nhìn lầm.

- Có phải Jagienka hay là con gái của quận công xứ Plock?

Nhưng đó chính là nàng Jagienka Zychówna từ Zgorzelice, bởi lúc ánh mắt họ giao nhau, nàng mỉm cười với chàng, vừa thân thiện vừa thương cảm, rồi sau đó hơi tái mặt và khép hàng mi, nàng đứng yên, với dải băng màu vàng thắt trên mái tóc đen và trong ánh hào quang rạng rỡ vô chừng của sắc đẹp đầy quyến rũ, u buồn và thanh cao, nàng không chỉ như một công nương tiểu thư mà giống một công chúa hoàng gia thực sự.

Chương 63

Zbyszko ôm lấy chân quận chúa xứ Plock và xin được phụng sự bà, nhưng thoạt tiên bà không nhận ra chàng, vì đã lâu không gặp. Mãi đến khi nghe chàng xưng tên, bà mới thốt lên:

- Phải rồi! Hiệp sĩ Zbyszko trang Bogdaniec! Thế mà ta lại cứ ngỡ là ai đó từ hoàng cung. Hay quá! Chú của anh, lão hiệp sĩ Bogdaniec, đã từng là khách của chúng ta ở đây, và ta còn nhớ ông ấy đã khiến ta và gia nhân phải rơi lệ khi kể chuyện về anh. Thế anh đã tìm thấy hôn thê chưa? Bây giờ cô ấy ở đâu?

- Nàng mất rồi, thưa quận chúa…

- Ôi, Chúa ơi! Đừng nói nữa, kẻo ta khóc mất. Chỉ còn một điều an ủi, là cô ấy còn trẻ thế mà đã được đón lên thiên giới. Lạy Đức Chúa hùng mạnh! Phụ nữ là những sinh linh vô cùng yếu ớt. Nhưng ở thiên đường cô ấy sẽ được ban thưởng vì tất thảy. Vậy lão hiệp sĩ trang Bogdaniec có ở đây cùng anh không?

- Thưa không, chú ấy đang bị bọn Thánh chiến giam giữ, tôi đang tìm cách chuộc chú ấy ra.

- Thật rủi cho ông ấy. Quả là người nhanh trí, hiểu tường tận mọi phong tục. Bao giờ chuộc được ông ấy ra, hãy đến thăm ta nhé. Ta sẽ rất vui được đón tiếp, vì nói thật lòng, hiếm người hiểu biết như ông ấy và điển trai như anh.

- Vâng, xin tuân lời quận chúa nhân từ đã dạy, tôi cũng đến đây cầu xin quận chúa ban một lời thỉnh cầu cho chú ấy.

- Được rồi. Hãy đến vào sáng mai trước khi đi săn, ta sẽ có thời gian.

Lời bà bị ngắt quãng bởi tiếng kèn rền vang, báo hiệu sự xuất hiện của quận công Janusz Mazowiecki và quận chúa vợ ông. Vì Zbyszko và quận chúa xứ Plock đứng bên cạnh cửa ra vào, nên quận chúa Anna Danuta thấy ngay, bà liền bước đến bên chàng, không để ý đến viên tổng trấn đang cung kính cúi chào bà.

Thấy quận chúa, trái tim chàng trai trẻ lại thêm một lần bị đau nhói, chàng liền quỳ xuống, ôm đầu gối bà, và cứ quỳ mãi trong câm lặng, còn bà cúi xuống bên chàng, dùng đôi bàn tay ghì chặt thái dương chàng, những giọt lệ thi nhau lăn xuống mái tóc sáng màu của chàng, như bà mẹ đang khóc cho sự bất hạnh của chính con trai mình.

Rồi trước sự ngạc nhiên của đám cận thần và các vị quan khách, bà bật khóc suốt hồi lâu, miệng nức nở lặp đi lặp lại:

- Ôi Chúa Giêsu, ôi Chúa Giêsu lồng lành.

Rồi bà đỡ Zbyszko đứng dậy và nói:

- Ta khóc cho con, Danusia của ta, và ta khóc cho cả anh nữa. Nhưng Thiên Chúa phán quyết mọi điều, mọi nỗi khổ đau của anh và những giọt lệ của ta giờ đây cũng chẳng giúp được gì. Nhưng anh phải kể hết ta nghe mọi chuyện về cái chết của con bé, dẫu có phải nghe suốt cả đêm ta cũng chẳng thấy đủ.

Và bà dắt chàng sang một bên, chỗ hồi nãy hiệp sĩ xứ Taczew đã đưa chàng tới. Những ai trong số khách mời chưa quen biết Zbyszko liền hỏi nhau về những cuộc phiêu lưu của chàng, và thế là trong suốt hồi lâu, đám đông chỉ bàn tán về chàng, về Danusia và ông Jurand. Các đặc sứ của Giáo đoàn Thánh chiến được cử đến để bệ kiến đức vua hôm đó là Frydrych von Wenden, lãnh binh thành Toruń, và Jan von Schồníeld, lãnh binh thành Osteroda, cũng tò mò dò hỏi. Jan von Schõníeld là người Đức, nhưng vốn gốc gác vùng Śląsk, nói thành thạo tiếng Ba Lan, liền hỏi xem sự thể thế nào, và sau khi được nghe chuyện kể qua miệng hiệp sĩ Jasiek xứ Zabierz, đình thần của quận công Janusz, y liền nói:

- Danveld và de Lӧwe đang bị đại thống lĩnh nghi ngờ sử dụng ma thuật.

Nói đoạn, dường như sực nghĩ rằng những điều vừa thốt ra có thể hắt bóng đen lên cả Giáo đoàn, như đã từng xảy ra đối với Giáo đoàn Đền thánh[225] hồi nào, nên y vội nói thêm:

225. Tức dòng tu Hiệp sĩ Bần hàn của Chúa Ki-tô và Đền thờ Solomon (tiếng La tinh: Pauperes Commilitones Christi Templique Salomonici) - một dòng tu của các hiệp sĩ Ki-tô giáo thời Trung cổ, được thành lập vào khoảng năm 1120 tại Jerusalem, về sau đã bị vua Philip IV của Pháp (1268 - 1314) buộc tội bất kính, dị giáo, phù thủy và âm mưu liên kết với dân ngoại đạo. Đại thống lĩnh Jacob de Mollay và năm muơi bốn vị chức sắc tối cao của dòng tu đã bị thiêu sống. Dòng tu bị Giáo hoàng cấm chỉ vào năm 1317.

- Đó là lời những gã hát rong, nhưng mà không phải, họ có ở chỗ chúng tôi đâu mà biết.

Hiệp sĩ xứ Taczew đứng bên liền bật ra:

- Kẻ nào dám ngăn lễ rửa tội của Litva, kẻ đó cũng coi thường cả thánh giá.

- Chúng tôi luôn mang thánh giá trên áo. - Schõníeld kiêu hãnh đáp lại.

Hiệp sĩ Powała nói:

- Lẽ ra phải mang nó trong tim.

Đúng lúc ấy, tiếng kèn lại rền vang hơn nữa báo hiệu đức vua đến, cùng với tổng giám mục Gniezno, giám mục thành Kraków, giám mục thành Plock, viên trấn thành Kraków và một số chức sắc, triều thần khác, trong đó có hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice mang gia huy Thái Dương và quận công trẻ tuổi Jamont, người hộ giá cho đức vua. Dung mạo đức vua ít thay đổi kể từ khi Zbyszko được gặp ngài dạo trước. Vẫn đôi má đỏ rực như hồi nào, vẫn mái tóc dài mà chốc chốc ngài lại gạt ra sau tai, và ánh mắt tinh anh nhưng đầy lo lắng. Zbyszko có cảm giác đức vua nghiêm trang và uy nghi hơn, như thể ngài vững tin hơn trên ngai vàng, vị trí mà sau khi hoàng hậu bảng hà thoạt tiên ngài đã muốn rời bỏ ngay, không muốn tại vị nữa, dường như giờ đây đức vua đã ý thức được sức mạnh và quyền nàng vô cùng to lớn của mình. Hai vị quận công Mazowsze đứng kề sát hai bên đấng quân vương, trước mặt ngài là các đặc sứ của Đức đang cung kính cúi chào, quây quần chung quanh ngài là các chức sắc và đình thần cao cấp nhất.

Bức tường bao quanh sân rung lên bởi những tiếng hò reo không ngớt, tiếng kèn và tiếng trống ầm ầm.

Khi những thanh âm lặng đi, vị đặc sứ Thánh chiến von Wenden lên tiếng nói gì đó về các khó khăn của Giáo đoàn, nhưng vừa nghe mấy lời, đức vua đã hiểu ngay những gì y định hướng đến, nên sốt ruột phẩy tay và cất giọng trầm hùng:

- Ngươi thôi đi! Chúng ta đến đây để vui chơi, để ăn và uống, chứ không muốn phải xem những tư liệu của ngươi đâu.

Dứt lời, đức vua lại mỉm cười thân thiện, không muốn gã Thánh chiến nghĩ rằng ngài đã quá gay gắt, rồi nói thêm:

- Còn về các khó khăn, ta sẽ bàn với đại thống lĩnh tại Raciążek.

Rồi ngài hỏi quận công Ziemowit:

- Mai ta vào rừng đi săn chứ, hả?

Câu hỏi như một lời tuyên cáo rằng tối nay đức vua không muốn nói bất cứ chuyện gì khác ngoài những cuộc đi săn mà ngài vô cùng yêu thích, ngài thường lui tới vùng Mazowsze để đi săn, bởi vì Małopolska và Wielkopolska có ít rừng, và một số vùng đất đông dân cư đến nỗi rừng hoàn toàn biến mất.

Mọi người đều vui mừng, bởi họ biết rằng mỗi khi nói về săn bắn, đức vua thường vui vẻ và rộng lượng. Quận công Ziemowit liền bàn sẽ đi đâu, săn thú gì, còn quận công Janusz liền phái một cận thần vào thành để dẫn đến bệ kiến đức vua hai lực sĩ, những kẻ đã từng ghì sừng bò tót để lôi chúng về và cũng đã từng nện gãy xương gấu.

Zbyszko rất muốn bệ kiến đức vua, nhưng không thể đến gần ngài. Chỉ có quận công Jamont gật đầu thân thiện với chàng từ xa, dường như đã quên đi câu trả lời sắc bén mà chàng hiệp sĩ trẻ từng đáp trả ở Kraków, và ra hiệu cho chàng đến gần khi có thể. Nhưng đúng lúc đó, tay ai đó khẽ chạm vào tay chàng hiệp sĩ, rồi một giọng nói ngọt ngào và buồn bã cất lên sát bên tai chàng:

- Anh Zbyszko…

Chàng trai quay lại và thấy Jagienka ngay trước mặt. Trước đó mải chào hỏi quận chúa Ziemowitowa, rồi lại trò chuyện với quận chúa Januszowa, chàng không thể đến gần cô gái, nhưng chính nàng, nhân sự lộn xộn khi đức vua xuất hiện, đã nhích đến với chàng.

- Anh Zbyszko, - nàng lặp lại, - xin Chúa và Đức Mẹ Tối Linh an ủi anh.

- Cầu Chúa đáp đền. - Chàng hiệp sĩ nói.

Lòng đầy biết ơn, chàng nhìn vào đôi mắt xanh thảm của cô, dường như đang có làn sương mờ bao phủ. Rồi họ đứng lặng trước mặt nhau, vì dẫu cô đến với chàng như đứa em gái tốt bụng đang u buồn, nhưng với vị thế đường bệ và những xiêm áo triều y lộng lẫy, chàng thấy cô khác hẳn Jagienka ngày xưa, nên thoạt đầu chàng không dám xưng hô với cô như với cô gái hồi ở Zgorzelice hay Bogdaniec. Còn cô, sau những lời vừa thốt ra, cũng không biết nói thêm điều gì với chàng nữa.

Vẻ mặt cả hai đầy bối rối. Nhưng cũng vừa lúc ấy, tiếng ồn ào rộ lên, bởi đức vua vừa an tọa để vào tiệc. Quận chúa Januszowa bước đến gần Zbyszko và nói:

- Đây sẽ là bữa tiệc buồn với chúng ta, nhưng anh hãy cố phục dịch ta như hồi trước nhé.

Vì vậy, chàng hiệp sĩ trẻ phải rời Jagienka và khi khách khứa đã an tọa, chàng đứng ở phía sau ghế quận chúa để thay dĩa bát, rót nước và rượu cho bà. Vừa phục vụ, đôi khi bất giác chàng vẫn đưa mắt nhìn Jagienka, là thị tỳ của quận chúa thành Plock, cô đang ngồi ngay bên cạnh bà, và chàng bỗng dưng thấy ngưỡng mộ vẻ đẹp của cô. Jagienka đã trưởng thành biết bao trong mấy năm qua, thay đổi không chỉ về chiều cao, mà cả về vẻ trang nhã - điều mà ngày trước không hề có ở cô. Trước đây, mặc chiếc áo khoác da cừu với mái tóc rối bù còn vương những chiếc lá, rong ruổi trên lưng ngựa khắp rừng rậm rừng thưa, có thể ngỡ như cô là một câu bé xinh đẹp, còn giờ đây, chỉ cần thoáng nhìn cũng có thể nhận ra cô là hậu duệ một gia tộc lớn với huyết thống hùng mạnh, bởi vẻ khoan thai đĩnh đạc hiển hiện trên nét mặt Zbyszko cũng nhận thấy rằng vẻ vui tươi nhí nhảnh xưa kia của cô đã biến mất, và chàng cũng không mấy ngạc nhiên vì đã biết tin về cái chết của ông Zych. Điều khiến chàng ngạc nhiên là phong thái cao sang ở cô, mà thoạt tiên chàng cứ ngỡ là do bộ trang phục mang lại cho dáng vẻ bên ngoài của cô. Vì vậy, chàng ngắm từ dải băng vàng bao quanh vầng trán trắng như tuyết và mái tóc sẫm màu chảy dài thành hai bím trên lưng, đến chiếc áo choàng màu xanh viền nhưng dải màu tím, bó sát cơ thể, tôn bật vóc dáng thanh cao và khuôn ngực trinh nữ, mà lòng chàng thầm nhủ: “Quả là một nàng công chúa!” Sau đó chàng nhận ra rằng không chỉ phục trang là nguyên nhân sự thay đổi, giả sử bây giờ cô có mặc chiếc áo da cừu giản dị khi xưa, chàng cũng không dám đối xử suồng sã như hồi trước.

Rồi chàng để ý thấy nhiều hiệp sĩ trẻ trung, thậm chí cả những hiệp sĩ lớn tuổi cũng đang chăm chú và thèm thuồng ngắm nhìn cô. Một lần, khi thay chiếc đĩa mới cho quận chúa, bắt gặp vẻ mặt chăm chú đến ngây ra của hiệp sĩ de Lorche đang ngắm cô gái, bất chợt lòng chàng cảm thấy tức sôi lên. Hành xử của hiệp sĩ xứ Geldria cũng không thoát khỏi sự chú ý của quận chúa Januszowa, và khi chợt nhận thấy thế, bà liền nói:

- Nhìn de Lorche kìa! Chắc lại phải lòng người ta rồi, ngây cả người ra.

Rồi hơi nghiêng người qua bàn và đưa mắt sang Jagienka ngồi bên, bà nói:

- Hẳn là những ngọn nến khác bị mờ đi khi ở cạnh bó đuốc này.

Zbyszko bị Jagienka thu hút, vì dường như đối với chàng, cô gái là một người một thịt thân ái mà chàng yêu thương, cảm thấy không ai đồng cảm với nỗi buồn của mình hơn cô, không trái tim ai khác có tình thương lớn lao hơn, nhưng đêm nay chàng không thể nói được gì thêm với cô, vì chàng còn bận phục dịch, hơn nữa các ca công và dàn kèn chơi nhạc ồn ào trong suốt bữa tiệc, đến nỗi ngay cả những người ngồi cạnh nhau cũng không thể nghe rõ lời nhau. Hai quận chúa và các thị nữ tùy tùng lại rời bàn tiệc sớm, trước cả đức vua, các quận công và giới hiệp sĩ, những người quen chạm cốc đến tận khuya. Jagienka, người mang đệm ngồi cho quận chúa, không thể ở lại thêm, nên đành đi theo bà, đến lối ra cô chỉ kịp mỉm cười lần nữa với Zbyszko và gật đầu chào chàng. Mãi gần sáng, chàng hiệp sĩ trẻ, de Lorche và hai giám mã của họ mới trở về nhà trọ. Họ đi trong im lặng hồi lâu, nhưng khi về gần tới nhà, de Lorche nói gì đó với hộ vệ của chàng ta, một người quê vùng Pomeran, thạo tiếng Ba Lan, rồi người này quay sang Zbyszko, nói:

- Chủ của tôi xin được hỏi tôn ông một điều.

- Được thôi. - Zbyszko nói.

Hai người kia lại nói chuyện với nhau một hồi, rồi hộ vệ người Pomeran khẽ mỉm cười dưới bộ ria mép và nói:

- Chủ tôi muốn hỏi: nàng thiếu nữ mà tôn ông đã trò chuyện trước bữa tiệc là phàm nhân, thiên thần hay một vị thánh?

- Bảo với chủ của ngươi, - Zbyszko trả lời với vẻ sốt ruột, - rằng hắn đã hỏi ta câu ấy từ ngày xưa rồi, ta quá chán khi phải nghe lại! Chứ gì nữa: ở Spychow, chủ ngươi nói nhất định sẽ đến triều đình đại quận công Witold vì người đẹp xứ Litvvinek, rồi sau hắn lại muốn đến Plock cũng với lý do ấy, ở Plock hôm nay hắn muốn thách đấu hiệp sĩ xứ Taczew vì cô nàng Agnieszka xứ Dlugolas, và bây giờ hắn lại nhắm tới một cô gái khác. Chẳng lẽ sự kiên định và đức tin hiệp sĩ của hắn là vậy sao?

Nghe câu trả lời từ miệng giám mã của mình, de Lorche nặng nhọc thở dài, ngước mắt hồi lâu nhìn lên bầu trời đêm đang rạng dần, rồi đáp lại những lời chỉ trích của Zbyszko:

- Anh nói đúng. Không kiên định, thiếu niềm tin! Tôi chỉ là một kẻ tội lỗi, không xứng được đeo cựa hiệp sĩ. Còn về cô Agnieszka xứ Dlugolas - dũng, tôi đã thề với nàng và Chúa đã giúp tôi giữ lời, nhưng người anh em sẽ thương xót nếu nghe tôi kể cô nàng đã chơi khăm tôi ác thế nào tại lâu đài xứ Czersk.

Nói đoạn, chàng lại thở dài, ngước mắt nhìn trời, nơi phương đông ngày càng rạng sáng, và đợi gã Pomeran dịch xong, lại tiếp:

- Nàng nói với tôi rằng kẻ thù của nàng là gã phù thủy nương náu trong một tòa tháp giữa rừng sâu, mỗi năm gã phái một con rồng đến để hại nàng, cứ đến tiết xuân nó tới rình bên tường thành xứ Czersk chờ cơ hội để bắt nàng. Nghe nàng nói thế, tôi liền tuyên bố sẽ đánh nhau với rồng. Ôi chao ơi! Xin hãy nghe tôi kể! Đến nơi nàng chỉ, tôi thấy con quái vật khủng khiếp đang bất động rình chờ, niềm vui tràn ngập hồn tôi khi nghĩ rằng hoặc gục ngã, hoặc sẽ cứu nàng trinh nữ thoát khỏi bộ răng nanh ghê tởm kia, và danh tiếng tôi sẽ thành bất tử. Nhưng khi đến gần, thọc giáo vào con quái vật, tôi đã thấy gì, anh biết không? Chỉ là một đống rơm lớn phủ trên các thanh gỗ, còn cái duôi thì làm bằng đây chão! Thay vì nổi tiếng, tôi đã bị cười giễu, đến nỗi phải thách đấu với hai hiệp sĩ vùng Mazowsze, và bị họ nện cho nhừ tử. Cô nàng tôi tôn thờ nhất đời, người duy nhất mà tôi muốn yêu, đã đối xử với tôi thế đấy…

Dịch những lời ấy, đôi lúc gã hộ vệ xứ Pomeran suýt cắn phải lưỡi, cố lắm để không bật cười, mà khi khác chắc Zbyszko cũng đã cười phá lên, nhưng lúc này nỗi đau khổ đã xua tan mất niềm vui, nên chàng nghiêm túc đáp lại:

- Có lẽ cô ấy làm thế cũng chỉ vì nhẹ dạ, chứ không có ý gì xấu.

- Tôi cũng đã bỏ qua, - de Lorche nói, - bằng chứng mà anh vừa chứng kiến là tôi đã thách với hiệp sĩ xứ Taczew để bảo vệ nhan sắc và đức hạnh của nàng.

- Chớ dại làm điều đó - Zbyszko nói nghiêm trang hơn.

- Tôi biết là chết, nhưng tôi thà gục, hơn phải chịu buồn khổ triền miên…

- Hiệp sĩ Powała chẳng để ý chuyện ấy đâu. Tốt nhất, mai hãy đi với tôi đến gặp và kết bạn với ông ấy.

- Tôi sẽ đi, ông ấy đã khiến tôi xúc động, nhưng mai ông ấy lại đi săn với đức vua mất rồi.

- Ta sẽ đi vào buổi sáng. Đức vua mê đi săn, nhưng việc nghỉ ngơi người cũng chẳng xem thường, mà hôm nay đức vua đã tiệc tùng đến tận khuya cơ mà.

Họ đã làm thế, nhưng vô ích, vì chàng trai Séc - người đã tới lâu đài trước họ để gặp Jagienka, báo rằng hiệp sĩ Powała không ngủ ở nhà, mà ngủ lại trong khách điếm của hoàng gia. Tuy nhiên, họ cũng không phải thất vọng vì quận công Janusz đã gặp và bảo họ đi theo đoàn tùy tùng của ông, nghĩa là họ được tham gia cuộc săn. Trên đường vào rừng, Zbyszko cũng tìm được cơ hội nói chuyện với quận công Jamont, người đã báo với chàng một tin tốt lành.

- Khi giúp đức vua thay quần áo đi nằm, - anh ta bảo, - tôi có nhắc người về anh và chuyện phiêu lưu ở Kraków của anh. Vì lúc ấy cũng có mặt cả hiệp sĩ Powała, ngài liền mách đức vua rằng chú của anh đang bị các quân Thánh chiến bắt giữ, xin đức vua hãy nói với bọn chúng chuyện chú anh. Đang rất căm tức chúng vì vụ bắt cóc bé Jaśko từ Kretkowo và giận dữ vì nhiều vụ bắt bớ khác, đức vua càng điên tiết hơn. “Không phải nói với chúng bằng lời ngọt ngào,” đức vua bảo, “mà phải nói bằng giáo! Bằng giáo! Bằng một ngọn giáo!” Còn hiệp sĩ Powała lại cố ý đổ thêm dầu vào lửa. Đến sáng, các đặc sứ Thánh chiến đã chờ sẵn ở cổng thành, nhưng đức vua không thèm đưa mắt nhìn chúng, dù chúng đã cúi rạp mình xuống sát đất. Giờ thì chắc chắn chúng sẽ không nhận được lời hứa của đức vua là sẽ không giúp đại quận công Witold, chúng sẽ không biết phải làm thế nào. Nhưng anh cứ tín chắc rằng đức vua sẽ không quên ép đại thống lĩnh về chuyện ông chú của anh đâu.

Tâm hồn chàng trai đã được an ủi bởi quận công Jamont, sau đó chàng còn được an ủi nhiều hơn nữa nhờ Jagienka, bởi trong khi tháp tùng quận chúa Ziemowitowa đi săn, cô đã tìm cách đi gần Zbyszko. Khi đi săn người ta thường rất tự do, họ hay đi theo từng cặp, các cặp không đi quá gần nhau, vì vậy có thể trò chuyện thoải mái. Jagienka đã được chàng trai Séc cho biết việc ông Maćko bị bắt và cô đã không để phí thời gian. Theo lời cầu xin của cô, quận chúa đã gửi một lá thư cho đại thống lĩnh, hơn thế nữa, bà còn yêu cầu lãnh binh thành Toruń là von Wenden phải đề cập đến chuyện đó trong bức thư giải trình những gì đang xảy ra ở Plock. Y khoe với quận chúa rằng y đã viết: “Nếu muốn khiến đức vua hài lòng, đại thống lĩnh không nên làm khó chuyện này.” Mà lúc này đại thống lĩnh đang muốn lấy lòng vị quân vương hùng mạnh nhất, và để được an toàn tuyệt đối, ông muốn hướng mọi thế lực nhằm chống lại Witold, người mà cho đến nay Giáo đoàn không thể làm gì được.

- Vâng, em đã cố hết sức xin bà đừng trì hoãn, - Jagienka nói tiếp, - còn đức vua, vốn không nhường em gái trong những chuyện dại sự, chắc sẽ cố gắng chiều lòng bà trong những việc nhỏ, nên em rất hy vọng.

- Nếu chúng không hay phản trắc đến thế, - Zbyszko nói, - tôi sẽ trả ngay tiền chuộc cho xong, nhưng bọn chúng có thể làm mọi chuyện, như cụ Tolima đã cảnh báo, chúng sẽ lấy cả tiền lẫn những cống vật ta mang nộp, nhưng vẫn không chịu thả người, nếu ta không có thế lực đủ mạnh hậu thuẫn.

- Em hiểu. - Jagienka nói.

- Tiểu thư đã hiểu mọi điều, - Zbyszko nói, - tôi mang ơn tiểu thư suốt đời.

Còn cô, ngước đôi mắt u buồn và nhân hậu nhìn chàng, rồi hỏi:

- Sao anh không xưng hô với em như trước, mình quen nhau từ nhỏ kia mà.

- Tôi không biết - Chàng trả lời thành thật - Có gì đó khó quá… Tiểu thư cũng đâu có còn là cô bé ngày xưa, mà như thể là… một người hoàn toàn…

Chàng không sao tìm được lời thích hợp, nhưng cô gái đã cắt lời và nói:

- Vì chuyện xảy ra hồi trước… Bọn Đức đã giết cha em ở Śląsk.

- Đúng! - Zbyszko nói. - Cầu Chúa ban cho ông ánh sáng thiên giới vĩnh hằng.

Họ lặng lẽ đi bên nhau, như thể đang im lặng lắng nghe tiếng rì rào trầm mặc của rừng thông, rồi cô lại hỏi:

- Sau khi chuộc được chú Maćko, anh sẽ ở lại đó chứ?

Zbyszko nhìn cô vẻ ngạc nhiên, bởi vì quá buồn, cho đến nay chàng chưa hề nghĩ đến chuyện tiếp theo. Chàng ngước mắt lên như thể đang suy nghĩ, lâu sau mới trả lời:

- Tôi cũng chưa biết nữa! Lạy Chúa Ki-tô nhân từ! Làm sao biết được? Chỉ biết rằng có đi đến đâu thì nỗi bất hạnh cũng sẽ theo tôi. Hey! Bất hạnh nặng nề!… Tôi sẽ chuộc chú tôi, rồi sau đó có lẽ sẽ đến với đại quận công Witold, để thực hiện lời thề chống lũ Thánh chiến - và chắc tôi sẽ chết.

Đôi mắt của cô gái chợt mờ đi, và hơi nghiêng người về phía chàng trai, cô thốt lên rất khẽ, như thể khẩn cầu:

- Anh đừng chết, đừng chết!

Và một lần nữa họ lại im lặng, mãi đến khi về gần tới tường thành, Zbyszko mới thoát khỏi nỗi ưu tư đang dằn vặt mà hỏi:

- Thế còn tiểu thư… thế còn em - em sẽ ở lại cung đình ư?

- Không ạ. - Cô đáp. - Em buồn nhớ các em trai và Zgorzelice. Bọn Cztan và Wilk chắc cũng đã kết hôn rồi, mà nếu chưa thì em cũng chẳng sợ họ nữa.

- Cầu Chúa ban cho, chú Maćko sẽ đưa em về Zgorzelice. Chú ấy là người thân thiết với em, mọi sự em có thể trông cậy ở chú. Em vẫn nhớ chú chứ…

- Thề với anh rằng với bác ấy, em sẽ giống như con gái ruột..

Nói dứt lời, cô òa khóc nức nở vì lòng chợt buồn thương vô hạn.

*

Hôm sau, hiệp sĩ Powała xứ Taczew đến nhà trọ của Zbyszko và bảo chàng:

- Sau lẽ Mình Thánh Chúa Ki-tô, đức vua sẽ đến RaciạẺek gặp đại thống lĩnh, và anh được đưa vào đoàn các hiệp sĩ hoàng gia, hãy lên đường ngay cùng chúng tôi.

Zbyszko sướng đến phát điên khi nghe những lời này, bởi việc được nhập vào đoàn hiệp sĩ hoàng gia không chỉ bảo đảm cho chàng tránh khỏi những trò bội phản hèn hạ của bọn Thánh chiến, mà còn là một vinh dự vô cùng lớn lao. Trong đoàn có hiệp sĩ Zawisza Czarny cùng hai người em ruột của ông là Farurej và Kruczek, hiệp sĩ Powała, các hiệp sĩ Krzon xứ Kozieglowy, Stach xứ Charbimowice, Paszko Zlodziej xứ Biskupice, Lis xứ Targowisko - và nhiều trang hiệp sĩ oai hùng khác, lừng danh cả trong ngoài nước. Đức vua Jagietìo chỉ mang theo một đoàn tùy tùng nhỏ, bởi vì một số hiệp sĩ vân ở nhà, một số khác đang phiêu lưu ở ngoại quốc trên những vùng đất xa xôi, nhưng đức vua biết rằng với đoàn tùy tùng này, có thể đến tận thành Malborg mà không sợ bọn Thánh chiến giở trò, vì nếu có chuyện gì thì những cánh tay mạnh mẽ của họ sẽ phá tung tòa thành và sẽ mở đường cho ngài xuyên qua phòng tuyến của bọn Đức. Trái tim trai trẻ của Zbyszko cháy bỏng niềm tự hào khi nghĩ sẽ được đồng hành cùng những người như vậy.

Vì vậy, quên cả nỗi đau buồn, Zbyszko nắm chặt tay hiệp sĩ Powała xứ Taczew, vui sướng kêu lên:

- Đội ơn ngài, không ai khác, tôi đội ơn ngài, thưa hiệp sĩ!

- Ta chỉ là một phần thôi, - Powała nói, - còn lại là nhờ quận chúa sở tại, nhưng anh phải cảm ơn nhiều nhất là đức vua nhân từ của chúng ta, người mà anh nên ngay lập tức quỳ tạ ơn, nếu không muốn bị coi là vô ơn.

- Tôi sẵn sàng chết vì người, cầu Chúa giúp sức! - Zbyszko thốt lên.

Chương 64

Cuộc thương nghị tại hòn đảo trên sông Wisla ở Raciąż mà đức vua tham dự vào dịp lễ Mình Thánh Chúa Ki-tô, diễn ra với những dự đoán không lành, đã chẳng dẫn đến thỏa thuận nào, cũng không giải quyết các vấn đề mà phải đến hai năm sau đó, cũng tại chính nơi này, đức vua mới giành lại được vùng đất Dobrzyn cùng với Bobrowniki đã từng bị Opolczyk[226] bội phản nhượng cho bọn hiệp sĩ Thánh chiến. Đến nơi thương nghị, vốn đã bực bội sẵn vì những lời vu khống chống lại ông mà bọn hiệp sĩ Thánh chiến rêu rao tại các triều đình phương Tây, ngay cả tại Roma, đức vua Jagiełło lại thêm tức giận với thủ đoạn gian manh của Giáo đoàn. Đại thống lĩnh không muốn bàn bạc thỏa thuận về vùng đất Dobrzyń, mà ông ta cố tình làm thế, vì cũng như các chức sắc khác của Giáo đoàn, hằng ngày chính ông ta cũng lặp đi lặp lại với người Ba Lan: “Chúng tôi không muốn gây chiến với các người cũng như với Litva, nhưng vùng đất Żmudź là của chúng tôi, vì Witold đã cấp cho chúng tôi. Hãy hứa là các người sẽ không giúp y, cuộc chiến với y sẽ sớm kết thúc, đến lúc ấy ta sẽ bàn về Dobrzyn, và chúng tôi sẽ nhượng bộ các người.” Nhưng vốn nhạy bến, giàu kinh nghiệm và đã quá hiểu thói giả trá của quân Thánh chiến, các thành viên hội đồng hoàng gia không bị lừa. “Khi thế lực các người mạnh lên, sự điên cuồng của các người sẽ còn phình to hơn nữa.” Họ trả lời đại thống lĩnh. “Các người nói rằng các người không quan tâm đến Litva, các người chỉ muốn đặt Skirgiello lên ngai vàng ở thành Wilno. Lạy Chúa! Nhưng đó là di sản của đức vua Jagiełło, tự ngài có quyền định đoạt cho ai làm đại quận công Litva - do vậy, các người hãy cố kiềm chế đi để khỏi bị đức vua vĩ đại của chúng ta trừng phạt!” Đại thống lĩnh bèn nói ràng nếu đức vua là chủ nhân thực sự của Litva thì hãy lệnh cho Witold từ bỏ cuộc chiến và trả lại vùng đất Żmudź cho Giáo đoàn Thánh chiến - nếu không, Giáo đoàn phải tấn công Witold ở mọi nơi có thể và gây thiệt hại cho ông ta. Và tranh cãi cứ thế kéo dài suốt từ sáng sớm đến tối mịt, không lối thoát, như đi theo một vòng tròn lẩn quẩn. Không muốn nhượng bộ điều gì, đức vua ngày càng mất kiên nhẫn, nói với đại thống lĩnh rằng nếu vùng đất Żmudź mà hạnh phúc dưới sự cai trị của Giáo đoàn, thì Witold đã không có lý do hay nguyên cớ nào để phải động đậy một ngón tay. Là người điềm tình và hiểu rõ thế lực hùng mạnh của Jagiełło hơn những đồng đạo khác, bỏ ngoài tai những lời bàn tán rầm rì của đám lãnh binh hăng máu và ngông cuồng, đại thống lĩnh đã cố gắng xoa dịu đức vua, không tiếc lời ca ngợi, thậm chí nhiều lúc còn tự hạ mình. Nhưng ngay cả trong sự nhún nhường ấy đôi khi vẫn lộ ra những đe dọa được che dậy, do vậy cuộc dối thoại không đi đến kết quả. Hòa ước về những điều trọng yếu đã nhanh chóng bị chao đảo, và sang ngày thứ hai họ chỉ còn bàn những chuyện vặt vãnh. Đức vua đã mạnh mẽ công kích Giáo đoàn về việc nâng đỡ bọn phản nghịch, tấn công và cướp bóc vùng biên giới, bắt cóc tiểu thư Jurandówna và cậu bé Jaśko từ Kretkowo, giết hại điền chủ và ngư dân. Đại thống lĩnh cố phủ nhận, quanh co chối, thề rằng mình không hề biết việc đó và chỉ trích lại rằng không chỉ Witold mà ngay cả các hiệp sĩ Ba Lan cũng đã trợ giúp những kẻ ngoại đạo vùng Żmudź chống lại Giáo đoàn Thánh chiến - một bằng chứng sống là hiệp sĩ Maćko trang Bogdaniec. May là đức vua đã được hiệp sĩ Powała cho biết các hiệp sĩ từ Bogdaniec đang làm gì ở vùng đất Żmudź, càng thuận lợi hơn vì có mặt Zbyszko trong đoàn tùy giá, nên ngài đã có thể đáp trả lời buộc tội, còn bên đại thống lĩnh thì có hai hiệp sĩ von Baden, những người đến đây với hy vọng sẽ được đấu với giới hiệp sĩ Ba Lan.

226. Władysław Opolczyk (khoảng 1330-1401), quận công Opole, chư hầu của Séc, ủng hộ vương triều Andegawenski, đã nhượng cho quân Thánh chiến thành Zlotoryja, giúp họ có chỗ nương thân để sau đó tiến hành xâm lấn lãnh thổ Ba Lan.

Nhưng trận đấu đã không diễn ra. Nếu mọi việc suôn sẻ, các hiệp sĩ Thánh chiến muốn mời đức vua vĩ đại đến thành Toruń, ở đó chúng bày tiệc tùng và trò vui vài ngày để chiêu đãi, nhưng một khi thỏa thuận không thành do ác cảm lẫn tức giận của cả hai bên, chúng không còn muốn thế nữa. Vào lúc rạng sáng, chỉ có một số hiệp sĩ biểu diễn cho nhau xem để khoe sức mạnh và sự khéo léo, nhưng như quận công Jamont nói vui, ngay cả điều đó cũng đủ khiến cho các hiệp sĩ Thánh chiến phải rợn tóc gáy, bởi cánh tay của hiệp sĩ Powała xứ Taczew mạnh hơn hẳn Arnold von Baden, Dobko xứ Oleśnica giỏi múa giáo hơn và Lis xứ Targowisko đã vượt trội hơn mọi người trong trò nhảy ngựa. Nhân dịp này, Zbyszko và Arnold von Baden đã nói chuyện với nhau về tiền chuộc. De Lorche, với tước vị và là một ông chủ có tầm cỡ, nhìn Arnold từ thế thượng phong, phản đối yêu sách này, mà khẳng định rằng chính anh sẽ trang trải mọi thứ. Song, Zbyszko cho rằng danh dự hiệp sĩ buộc chàng phải trả đủ số nến bạc đã cam kết, nên dù Arnold muốn giảm bớt, chàng vẫn không chịu bớt tiền và không chấp nhận vai trung gian của de Lorche.

Arnold von Baden là một gã hiệp sĩ khá bộc tuệch, lợi thế lớn nhất là sức mạnh cực kỳ khỏe của cánh tay, và dẫu khá đần, lại hám tiền, nhưng vẫn là kẻ trung thực. Hắn không có các mánh khóe của bọn Thánh chiến, do đó không che giấu Zbyszko lý do hắn muốn giảm giá.

- Giữa đức vua và đại thống lĩnh sẽ không đi đến được thỏa ước, - hắn nói, - nhưng vẫn có trao đổi tù binh. Tôi thì thà được một chút còn hơn là không có gì, vì túi tôi luôn rỗng, nhiều khi chỉ đủ mua ba vại bia mỗi ngày, mà không có năm, sáu vại thì tôi toi!

Nhưng Zbyszko tức giận với hắn vì những lời đó:

- Ta sẽ trả vì ta đã nói lời hiệp sĩ, ta không muốn trả rẻ hơn, mà phải để cho ngươi biết đúng giá trị của chúng ta.

Nghe đoạn, Arnold siết chặt tay chàng, và các hiệp sĩ, cả Ba Lan lẫn Thánh chiến, đều ca ngợi: Thải lắm! Còn trẻ như vậy mà đã được đeo đai hiệp sĩ và cựa thúc ngựa chiến, bởi chàng biết trọng danh dự và phẩm giá của mình.”

Trong khi đó, đức vua và đại thống lĩnh đã dàn xếp xong việc trao đổi tù binh, và khi ấy mới lộ ra những chuyện lạ kỳ, mà về sau các giám mục và chức sắc của vương quốc đã viết thư gửi Giáo hoàng và các vương quốc khác. Đó là phía Ba Lan có nhiều tù binh, đều là những tráng niên trưởng thành hoặc đã có tuổi, bị bắt trong các trận chiến vùng biên giới, hoặc trong các cuộc giao tranh, khi trong tay đang cầm vũ khí. Ngược lại, trong tay các hiệp sĩ Thánh chiến phần lớn lại là phụ nữ và trẻ em, bị bắt trong những cuộc cướp phá về đêm nhằm mục đích đòi tiền chuộc. Chính Đức Giáo hoàng tại thành Roma đã chú ý đến điều đó ngài lớn tiếng bày tỏ sự tức giận và phẫn nộ của mình đối với Giáo đoàn, bất chấp sự gian ngoan dẻo miệng biện hộ của Jan von Felde, đại diện Giáo đoàn Thánh chiến tại thủ đô của các thánh tông đồ.

Riêng về chuyện ông Maćko thì lại khó khăn. Đại thống lĩnh không tự mình gây khó, nhưng muốn tỏ thái độ sao cho mỗi sự nhượng bộ đều có sức nặng. Ông ta tuyên bố rằng thuận theo công lý, một hiệp sĩ Ki-tô giáo đã cùng dân dị giáo Żmudź chiến đấu chống lại Giáo đoàn thì phải chịu tội chết. Các thành viên hội đồng hoàng gia phải kể từ đầu những gì họ biết về ông Jurand và con gái, cũng như về những tai họa khủng khiếp mà những thuộc hạ của Giáo đoàn đã gây ra cho hai cha con ông cũng như cho vị hiệp sĩ trang Bogdaniec. Đáp lại, đại thống lĩnh đã lặp lại một cách kỳ lạ, gần như nguyên văn những lời mà quận chúa Aleksandra Ziemowitowa đã nói với hiệp sĩ trang Bogdaniec hồi nào:

- Các người cứ tự cho mình là cừu, còn chúng tôi là sói. Nhưng bốn con sói tham gia vào vụ bắt cóc cô Jurandówna thì không một ai còn sống, trong khi những con cừu vẫn nhởn nhơ bình thản trên đời.

Điều đó là sự thật, tuy nhiên, hiệp sĩ xứ Taczew có mặt trong cuộc thương nghị đã đáp lại bằng câu hỏi:

- Đúng, nhưng có phải chúng bị giết vì bị phản bội? Hay là tất cả bọn chúng văn lăm làm kiếm trong tay khi ngã xuống?

Đại thống lĩnh không biết trả lời thế nào, và thấy đức vua bắt đầu nhăn mặt, ánh mắt lóe lên, ông ta đành nhượng bộ, vì không muốn đẩy người trị vì đầy nguy hiểm đến chỗ phải bùng nổ. Người ta thỏa thuận rằng mỗi bên sẽ cử các sứ giả để tiếp nhận tù nhân. Về phía Ba Lan, hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice - người đang muốn tìm hiểu kỹ hơn lực lượng của quân Thánh chiến, hiệp sĩ Powała và Zbyszko trang Bogdaniec được chỉ định làm đặc sứ.

Zbyszko biết ơn quận công Jamont về điều này. Quận công đã vì chàng mà xin đức vua, bởi nghĩ rằng với tư cách là sứ giả của hoàng gia, chàng sẽ mau được gặp lại ông chú hơn và sẽ tự tin hơn đến đón ông. Đức vua đã không từ chối yêu cầu của vị quận công trẻ tuổi, người mà ông và cả triều thần đều yêu mến vì hiền lành, tốt bụng, có dung mạo tuyệt vời và không bao giờ cầu xin điều gì cho bản thân. Zbyszko cảm ơn quận công bằng tất cả tấm lòng, giờ đây chàng chắc chắn sẽ cứu được ông Maćko khỏi tay bọn hiệp sĩ Thánh chiến.

- Nhiều người ghen tị với quận công, - chàng nói với anh, - vì ngài được gần gũi với đấng quân vương, nhưng ân sủng ấy là đúng, vì ngài chỉ dùng sự thân cận với đức vua để lo việc tốt cho mọi người, và không ai có trái tim tốt lành hơn quận công.

- Gần đức vua tốt thật, - quận công trả lời, - nhưng ta vẫn muốn được ra chiến trường với quân Thánh chiến, ta ghen tị với anh vì anh đã được đánh nhau với bọn chúng.

Sau một lúc, anh nói thêm:

- Hôm qua, lãnh binh Toruń von Wenden đã tới, tối nay anh sẽ đến chỗ ông ta, cùng với đại thống lĩnh và đoàn tùy tùng xuất hành trong đêm.

- Tới thành Malborg.

- Tới thành Malborg!

Nói đoạn, quận công Jamont bật cười:

- Đó là một đoạn đường ngắn, nhưng chẳng mấy dễ chịu đâu, bởi vì bọn Đức chẳng moi được gì từ đức vua, mà với đại quận công Witold cũng sẽ chẳng vui vẻ gì. Ông ấy đã tập hợp mọi lực lượng của Litva và sẽ tiến đến cả vùng đất Żmudź.

- Nếu đức vua ủng hộ đại quận công, thì đại chiến sẽ nổ ra.

- Cả giới hiệp sĩ Ba Lan đều cầu Chúa ban cho điều ấy. Nhưng ngay cả khi đức vua không khai chiến vì tiếc cho dòng máu Ki-tô, ngài cũng sẽ ủng hộ đại quận công Witold bằng ngũ cốc cùng tiền nong, và các hiệp sĩ Ba Lan cũng sẽ tình nguyện đến giúp ông ấy.

- Hẳn rồi. - Zbyszko nói. - Có lẽ Giáo đoàn sẽ tuyên chiến với đức vua?

- Không đâu! - Quận công đáp. - Một khi ngài đại thống lĩnh này còn sống, thì sẽ không thể có chuyện đó.

Anh nói đúng. Dù biết đại thống lĩnh đã từ lâu, nhưng bây giờ, trên đường đến thành Malborg, thường xuyên kề cận bên đại thống lĩnh cùng với hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice và Powała, Zbyszko có thể hiểu rõ và biết về ông ta nhiều hơn. Chuyến đi giúp chàng hiểu thêm là đại thống lĩnh Konrad von Jungingen không phải là kẻ ác, là người xấu. Ông ta thường phải hành động bất chính, bởi vì cả Giáo đoàn Hiệp sĩ Thánh chiến tồn tại trên sự gian ác. Ông phải gây hại, vì cả Giáo đoàn được xây dựng trên việc gây hại cho mọi người. Ông phải dối trá bởi đã thừa hưởng sự dối trá cùng lúc nhận chức đại thống lĩnh, và ngay từ những năm đầu, ông đã quen coi đó chỉ là xảo thuật chính trị. Nhưng ông không phải là kẻ tàn bạo, ông sợ sự phán xét của Chúa, cố kiềm chế thói kiêu ngạo và sự hung tợn của các chức sắc Giáo đoàn đang gây chiến với thế lực hùng mạnh của đức vua Jagiełło. Nhưng ông là một người yếu đuối. Trong hàng thế kỷ trước, Giáo đoàn đã đi quá xa, đã quá quen mui với thói rình rập những vùng đất khác, và cướp bóc bằng vũ lực hoặc lừa đảo để chiếm đoạt các lãnh thổ lân bang, đến mức đại thống lĩnh Konrad không những không thể kiềm chế cơn dõi săn mồi ấy, mà vô hình trung, dưới sực ép của đà tiến sẵn có của Giáo đoàn, chính ông đã phải nhượng bộ và cố gắng thỏa mân nó. Đã quá xa rồi cái thời của Winrich von Kniprode[227], thời kỳ kỷ luật sắt, thời Giáo đoàn được toàn thế giới ngưỡng mộ. Ngay từ thời tiền nhiệm của ông là đại thống lĩnh Konrad Wallenrod[228], Giáo đoàn đã quá say sưa với sức mạnh ngày càng tăng của mình, cái thế lực không bị một vài thất bại tạm thời làm cho suy yếu, đã quá say sưa với danh tiếng và thành công, quá say máu người, đã buông lỏng những kỷ cương - thứ giữ cho Giáo đoàn mạnh mẽ và đoàn kết. Đại thống lĩnh đã cố gắng cảnh báo, cố duy trì kỷ cương và công lý, cố tìm cách nới lỏng bàn tay sắt của Giáo đoàn đang áp chế nặng nề lên dám nông dân, thị dân, thậm chí cả các giáo sĩ và quý tộc đang sớng theo luật thái ấp ở vùng đất Thánh chiến ngay gần thành Malborg, đám điền chủ hoặc cư dân có máu mặt, tự coi là có của án của để, hoặc giàu có nơi đây. Nhưng tại những vùng đất tự chủ xa hơn, thói hà khắc và sự trụy lạc của các quan lãnh binh đã giày xéo lên luật pháp, mặc sức áp bức và tống tiền, tự áp đặt đủ mọi sắc thuế, moi móc đến đồng xu cuối cùng, vắt cạn nước mắt và cả máu, khiến cho những vùng đất bao la chỉ còn có tiếng rên ri, nỗi đau khổ và lời kêu than. Ngay cả khi lợi ích của Giáo đoàn đòi hỏi phải cai trị ôn hòa hơn, như một thời ở vùng đất Żmudź, thì những mệnh lệnh ấy vẫn bị vô hiệu hóa trước sự vô luân và tàn bạo vốn có của các lãnh binh. Đại thống lĩnh Konrad von Jungingen cảm thấy mình như người đánh một chiếc xe với lũ ngựa đang phát cuồng, đã để đây cương rơi khỏi tay và phó mặc chiếc xe lao theo ý muốn của số phận. Lương tâm ông luôn bị ám ảnh bởi những linh cảm tồi tệ, ông thường nghĩ đến những lời tiên tri: “Ta đã để cho chúng làm những con ong hữu ích, ta đã dùng chúng để củng cố bờ cõi của nước Chúa. Nhưng giờ chúng chống lại ta, chúng chẳng hề chăm chút linh hồn, chẳng thương tiếc thân xác những kẻ từ bỏ lầm lỗi trở về với lòng tin Thiên Chúa, về với ta. Chúng biến họ thành nô lệ, không chịu dạy bảo họ những lời phán truyền của Đức Chúa Cha, tước đi của họ lễ rửa tội thiêng liêng, đày họ vào những cực hình hỏa ngục khốn khổ hơn cả khi họ còn theo tà giáo. Chúng gây chiến để thỏa lòng tham khôn cùng. Vì vậy sẽ đến ngày nanh vuốt chúng bị bẻ gãy, tay phải chúng bị chặt lìa, chân phải chúng bị thọt, để chúng nhận thấy tội lỗi đã phạm.”[229] Đại thống lĩnh biết rằng những lời chỉ trích các hiệp sĩ Thánh chiến mà giọng nói bí ẩn đã rao truyền trong mặc khải của Thánh nữ Brygida là chính xác. Ông hiểu rằng tòa nhà được xây trên đất đai người khác, trên nỗi đau khổ của người khác, được chống đỡ bởi sự dối trá, lừa lọc, cường bạo, không thể đứng vững bao lâu. Ông sợ rằng vì bị tắm máu và nước mắt bao năm, tòa nhà ấy sẽ tan tành dưới nắm dấm của bàn tay Ba Lan hùng mạnh. Ông thấy chiếc xe đang bị đàn ngựa phát cuồng kéo đi, rốt cuộc phải lao xuống vực, nên chỉ cố sao cho cái giờ phán xử, trong điên giận, thất bại và đau khổ não nề, có thể đến chậm nhất. Vì lý do ấy, dù yếu đuối, ông vẫn có một ý định không lay chuyển, dựa trên lòng tự tôn và lý lẽ của riêng mình: không để nổ ra trận chiến chống Ba Lan. Mặc những lời chê ông hèn kém và bất lực, mặc cho các lãnh binh vùng biên ải ra sức ép buộc ông khởi chiến. Ông luôn luôn biết rút lui vào phút cuối cùng, khi ngọn lửa sắp bùng lên, và sau đó ông làm lễ tạ ơn Chúa ở thành Malborg đã giúp cho ông kiềm chế được thanh kiếm đang treo trên đầu Giáo đoàn.

227. Winrich von Kniprode là đại thống lĩnh thứ hai mươi hai của dòng tu Hiệp sĩ Thánh chiến. Ông giữ ngôi lâu nhất, ba mươi mốt năm (1351 - 1382). Von Kniprode sinh năm 1310 tại Monheim am Rhein gần Cologne. Ông là lãnh binh thành Danzig (1338 - 1341) và Balga (1341 - 1343).

228. Tức Konrad von Wallenrode (mất ngày 25/7/1393 tại thành Malborg), đại thống lĩnh Giáo đoàn Hiệp sĩ Thánh chiến những năm 1391 - 1393.

229. Lời tiên tri của Thánh nữ Brygida Thụy Điển (1303 - 1373) - nhà tiên tri và nhà văn, người sáng lập dòng tu Đấng Cứu Rỗi Tối linh (tiếng La tinh: Ordo Sanctissimi Salvatoris Sanctae Brigittae, viết tắt O.S.S.S), tại Vadstenie (Thụy Điển) năm 1350.

Nhưng ông biết chắc rằng điều đó sẽ phải đến. Xác tín rằng Giáo đoàn đang không tồn tại trên luật pháp của Thiên Chúa, mà trên sự gian ác và dối lừa, và linh cảm về ngày diệt vong cận kê đã khiến ông trở thành người bất hạnh nhất thế giới. Ông sẵn sàng hiến dâng sự sống và cả máu của mình để sự thể có thể khác đi, và nếu vẫn đủ thời gian thì trở về con đường chân chính, nhưng chính ông cũng cảm thấy rằng không còn thời gian nữa! Quay trở lại có nghĩa là phải trao trả cho những chủ nhân chân chính toàn bộ các vùng đất màu mỡ, sung túc mà Giáo đoàn đã chiếm được, họa chỉ có Chúa biết từ bao lâu, và cùng với đó là rất nhiều thành phố giàu có như Gdańsk Và không chỉ có thế! Điều đó còn có nghĩa là từ bỏ vùng đất Żmudź, từ bỏ mưu đồ chiếm Litva, phải tra kiếm vào vỏ, và cuối cùng là rời khỏi những vùng đất mà chẳng có dân cư nào chưa cải đạo - Giáo đoàn chỉ có thể trở về định cư tại Palestine hoặc một hòn đảo nào đó của Hy Lạp, để bảo vệ thập giá khỏi bọn dân ngoại đạo. Nhưng đó là điều không thể, bởi nó đồng nghĩa với sự tận diệt.

của Giáo đoàn. Ai sẽ đồng ý? Có đại thống lĩnh nào dám yêu cầu thế? Bóng đen đã che phủ cả linh hồn lẫn cuộc sống của Konrad von Jungingen, nhưng nếu như có kẻ nào đề nghị như thế, với lý do tương tự, ông cũng sẽ là người đầu tiên kết án y như một kẻ mất hết tri giác, cần tống vào ngục. Cần phải đi tiếp, đi tiếp nữa, cho đến ngày Chúa đặt dấu chấm hết. Và vì vậy, ông cứ đi, trong một sự u ẩn ngột ngạt và buồn phiền. Râu cằm và tóc trên thái dương của ông đã bạc, đôi mắt ngày nào vốn sắc bén nay đã khép hờ với đôi mi nặng trĩu. Zbyszko không bao giờ thấy nét cười trên mặt ông. Nét mặt đại thống lĩnh không dữ tợn, cũng không u buồn, dường như chỉ quá mệt mỏi với một nỗi đau lặng thầm. Trong bộ áo giáp, với hình thánh giá trên ngực, ở giữa có hình đại bàng đen vuông vức - trong chiếc áo choàng lớn màu trắng, cũng được thêu hình thánh giá, ông mang một vẻ nghiêm nghị, uy nghi và buồn bã. Xưa kia, Konrad vốn là người vui vẻ và thích bông đùa, ngay cả giờ đây ông cũng không hề tránh những buổi tiệc tùng sang trọng, những chương trình trình diễn hào nhoáng và những giải thi đấu hoành tráng - đích thân ông còn tham gia nữa kia, nhưng ông không hề có chút vui vẻ trong cảnh đám đông các hiệp sĩ hào hoa viếng thăm thành Malborg, trong sự rộn ràng, huyên náo, nhộn nhịp, giữa những tiếng kèn vang rền và tiếng vũ khí va nhau lách cách, bên những chiếc li đầy tràn rượu vang ngọt Hy Lạp. Những khi đó, trong lúc mọi thứ xung quanh ông tràn ngập vẻ quyền uy, lộng lẫy, sự giàu có khôn tả, sức mạnh vững chắc không thể lay chuyển, khi các vị đặc sứ của hoàng dế và các vị quân vương phương Tây hào hứng reo hò rằng Giáo đoàn sánh ngang mọi vương quốc và thế lực của toàn thế giới - thì chỉ một mình ông không ảo tưởng, một mình ông nhớ đến những lời tiên tri tàn độc được tiết lộ trong mặc khải của Thánh nữ Brygida: “Vì vậy sẽ đến ngày nanh vuốt chúng bị bẻ gãy, tay phải chúng bị chặt lìa, chân phải chúng bị thọt hãng, để chúng nhận thấy tội lỗi đã phạm.”

Chương 65

Họ đi dọc con đường khô ráo dẫn từ Chełmża đến Grudziạdz, nơi họ dừng chân nghỉ đêm và cả một ngày sau đó vì đại thống lĩnh phải phân xử tranh chấp về đánh cá giữa viên quản thành của Giáo đoàn Thánh chiến và giới lãnh chúa địa phương, chủ của những vùng đất đai liền kề sông Wisla. Từ đó, họ đi trên những thuyền đáy bằng của Giáo đoàn xuôi theo dòng sông về tận thành Malborg. Các hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice, Powała xứ Taczew và Zbyszko luôn ở bên cạnh đại thống lĩnh, người rất muốn biết ấn tượng của các hiệp sĩ, đặc biệt là ông Zyndram, khi được tận mắt thấy lực lượng của quân Thánh chiến. Đại thống lĩnh muốn biết điều đó bởi vì ngài Zyndram xứ Maszkowice không chỉ là một hiệp sĩ can trường và cực kỳ dũng mãnh trong các cuộc đấu tay đôi, mà còn là một chiến binh vô cùng sắc sảo. Trong toàn vương quốc, không một ai như ông có kiến thức về việc chỉ huy những đội quân lớn, việc chuẩn bị cho các đội tinh binh xáp chiến, việc xây cất hay phá hủy các lâu đài, việc bắc cầu qua sông lớn, cũng như hiểu rõ trang bị vũ khí của các quốc gia khác nhau và nắm vững tất cả phương cách chinh chiến. Biết hội đồng hoàng gia phụ thuộc nhiều vào ý kiến của vị hiệp sĩ này, đại thống lĩnh nghĩ rằng nếu có thể khiến ông e ngại trước quy mô tài sản và quân sự của Giáo đoàn, thì cuộc chiến sẽ có thể được trì hoãn thêm một thời gian dài nữa. Trên hết, chỉ riêng quang cảnh thành Malborg đã có thể khiến mọi trái tim Ba Lan e sợ, bởi lẽ không một thành đô nào khác trên đời có thể sánh nổi với thành này, tính cả Thượng Thành, Trung Thành và Tiền Thành[230]. Ngay từ khi đi thuyền trên dòng Nogat[231], các hiệp sĩ đã trông thấy từ xa những tòa tháp cao sừng sững nổi bật trên nền trời. Ngày rất sáng sủa, nên có thể ngắm nhìn nó một cách hoàn hảo, và lát sau, khi đoàn thuyền tiến lại gần, càng trông rõ các đỉnh chóp nhà thờ trên Thượng Thành và những bức tường thành khổng lồ chồng chất lên nhau - một phần mang màu gạch, song phần lớn được trát bằng loại vữa màu trắng xám nổi tiếng - sản phẩm mà chỉ đám thợ hồ của Giáo đoàn Thánh chiến biết làm. Sự đồ sộ của thành đô vượt xa tất cả những gì các hiệp sĩ Ba Lan từng thấy trong đời. Nơi ấy, ngỡ như các tòa nhà mọc bên trên các tòa nhà, tạo nên một ngọn núi ở nơi đất vốn trũng thấp mà đỉnh là Thượng Thành, còn các sườn dốc là Trung Thành và Tiền Thành rộng lớn. Từ cái tổ khổng lồ của các tu sĩ vũ trang toát ra quyền uy và sức mạnh phi thường đến nỗi khuôn mặt dài ngoẵng, thường ảm đạm của đại thống lĩnh cũng rạng lên phần nào.

230. Nguyên văn tiếng Đức: Vorburg - khu vực chân đế của thành trì.

231. Cửa sông phía đông của sông Wisła.

- Ex luto Marienburg - thành Marienburg từ bùn, - đại thống lĩnh nói với hiệp sĩ Zyndram, - nhưng thứ bùn ấy không sức người nào phá nổi.

Hiệp sĩ Zyndram không trả lời - ông im lặng đưa mắt ngắm toàn cảnh những tòa thành và vẻ đồ sộ của các bức tường thành được chống đỡ bởi những sườn dốc có hình thù quái dị.

Đại thống lĩnh Konrad von Jungingen hỏi thêm sau một khoảnh khắc im lặng:

- Là người hiểu biết về thành quách, ngài nghĩ sao về tòa thành này?

- Thành trì có vẻ bất khả xâm phạm, - vị hiệp sĩ Ba Lan nói như đang suy ngẫm, - nhưng…

- Nhưng sao? Ngài có điều gì chê trách?

- Nhưng mọi thành trì đều có thể đổi chủ.

Nghe thấy thế, đại thống lĩnh chau mày.

- Ý ngài định nói gì?

- Ý tôi nói là phân xử và phán xét của Thiên Chúa đều vô hình trong mắt người thường.

Rồi ông lại trầm ngâm ngắm nhìn bức tường thành, còn Zbyszko, được hiệp sĩ Powała dịch cho nghe câu trả lời, nhìn ông với sự ngưỡng mộ và lòng biết ơn. Cũng đến lúc này, chàng mới chợt nhận ra sự giống nhau giữa hiệp sĩ Zyndram và quận công Skirvvoiłło - thủ lĩnh của quân Żmudź. Cả hai đều có cái đầu to tướng, như bị kẹt giữa hai cánh tay dài, hai vồng ngực mạnh mẽ và đôi chân vòng kiềng hệt như nhau.

Trong khi đó không muốn để các hiệp sĩ Ba Lan nói lời cuối, đại thống lĩnh lại khơi mào.

- Người ta bảo, - ông nói, - thành Marienburg của chúng tôi lớn gấp sáu lần cung điện Wawe!

- Nơi đó là núi đá, không có nhiều đất rộng như vùng bình nguyên ở đây, - hiệp sĩ xứ Maszkowice nói, - nhưng còn trái tim thì tôi thấy cung Wawel của chúng tôi lại lớn hơn.

Đại thống lĩnh Konrad nhướn mày ngạc nhiên:

- Tôi không hiểu.

- Thì trái tim của mỗi tòa thành là gì nếu không phải nhà thờ? Nhà thờ lớn của chúng tôi to gấp ba cái nhà thờ này.

Nói thế, ông chỉ cái nhà thờ quả thực nhỏ bé của thành, mà ở thánh điện của nó là bức tranh khảm Đức Mẹ Đồng Trinh đang tỏa sáng trên nền vàng.

Đại thống lĩnh lại một lần nữa không hài lòng với diễn biến câu chuyện.

- Ngài có câu trả lời nhanh, nhưng rất lạ đấy, thưa ngài. - Ông nói.

Vừa lúc ấy họ đến nơi. Chắc dám quân cảnh nổi danh của Giáo đoàn đã báo trước cho thành phố và lâu đài về sự trở về của đại thống lĩnh, nên ngay đầu bến, bên cạnh các đồng đạo, đã có mặt những nhạc công chơi kèn của thành đô, thường nổi nhạc chào mừng đại thống lĩnh trở về sau những chuyến viễn hành. Bên kia đường, ngựa đã chờ sẵn, họ lên ngựa, cả đoàn tiến vào thành phố qua cổng Szewska, theo đường tháp Wróbley, đến Tiền Thành. Tại cổng thành, nghênh đón đại thống lĩnh có tổng lãnh binh Wilhelm von Helíenstein - người mà thực ra chỉ còn chức tước trên danh nghĩa, vì đã vài tháng nay, nhiệm vụ của ông được Kuno Lichtenstein đảm nhiệm, nhưng hiện ông này đang đi sứ sang Anh quốc; ngoài ra có chánh quản quân y Konrad Lichtenstein - một người họ hàng của hiệp sĩ Kuno, chánh quản quân nhu[232] Rumpenheim, chánh quản ngân khố Burghard von Wobecke, cuối cùng là một quản thành nhỏ chuyên chỉ huy các công xưởng và quản lý tòa thành. Ngoài những quan chức ấy, còn có mấy chục đồng đạo được tấn phong, điều hành công việc nhà thờ tại Phổ, áp chế rất hà khắc các tu viện và giáo sĩ thế tục, thậm chí buộc họ phải lao động như phu lục lộ dọn dẹp băng tuyết; cùng với họ là một nhóm các đồng đạo thế tục - những hiệp sĩ không bị bó buộc tuân theo quy tắc của Giáo hội. Tầm vóc cao to và cường tráng của họ (Giáo đoàn Hiệp sĩ Thánh chiến không chấp nhận những kẻ yếu ớt), đôi vai rộng, hàm râu quai nón và ánh mắt sắc lạnh khiến họ giống những hiệp sĩ cướp đường người Đức[233] hơn là tu sĩ. Đôi mắt họ toát ra sự can trường, cứng rắn và niềm tự tôn vô song. Họ không thích Konrad vì ông e ngại cuộc chiến với đức vua Jagiełło hùng mạnh; nhiều khi tại các đơn vị, họ công khai chỉ trích sự nhút nhát của ông, vẽ hình ông lên tường và ngầm xúi giục những người qua đường chế nhạo ông. Tuy nhiên, khi thấy ông đến, họ lại cúi đầu tỏ vẻ khiêm nhường, nhất là khi thấy đại thống lĩnh cưỡi ngựa trong đoàn các hiệp sĩ ngoại quốc, họ vội lao tới nắm dây cương và đây hàm thiếc để kìm giữ ngựa cho ông.

232. Nguyên văn: wielki szatny - viên quan trong dòng tu Thánh chiến cai quản kho trang phục, giáp trụ và huân chương, huy chuơng.

233. Nguyên văn tiếng Đức: raubritter - hiệp sĩ hành nghề ăn cuớp.

Đại thống lĩnh xuống ngựa, quay ngay sang hỏi Helfenstein:

- Có tin gì của Werner von Tettingen không?

Werner von Tettingen là đại thống chế, thống lĩnh các lực lượng vũ trang Thánh chiến, đang đi chiến dịch chống lại quân Żmudź và đại quận công Witold.

- Thưa, không có tin gì quan trọng, - Helfenstein trả lời, - nhưng có những thiệt hại. Bọn dân man di đã đốt các khu dân cư tại Ragneta và các thị trấn gần một số thành trì khác.

- Hy vọng ở Chúa, một trận đại chiến sẽ phá tan lòng căm hận sắt đá của chúng. - Đại thống lĩnh nói.

Khi nói điều này, ông ngước mắt lên trời, môi mấp máy hồi lâu cầu nguyện cho sự thành công của Giáo đoàn.

Rồi ông chỉ các hiệp sĩ Ba Lan và bảo:

- Đây là các vị đặc sứ của đức vua Ba Lan: hiệp sĩ xứ Maszkowice, hiệp sĩ xứ Taczew và hiệp sĩ trang Bogdaniec, họ đến chỗ chúng ta để trao đổi tù binh. Quản thành hãy đưa họ đến phòng khách, tiếp đãi và đối xử với họ cho xứng đáng.

Nghe thấy thế, các hiệp sĩ đồng đạo tò mò nhìn các đặc sứ, nhất là hiệp sĩ Powała xứ Taczew, với tên tuổi là một đấu sĩ nổi tiếng đã được nhiều người biết đến. Những ai chưa được nghe về ông tại các triều đình Burgundia, Séc và Kraków, thì cũng bị thu hút bởi thân hình cao lớn của ông và con chiến mã lực lưỡng, khiến những ai đã viếng thăm Đất Thánh và Ai Cập bất giác nghĩ đến lạc đà và voi đã thấy tại đó trong những năm tuổi trẻ.

Một số người nhận ra Zbyszko là đấu sĩ trên các võ đài ở thành Malborg, họ lịch thiệp chào chàng, vì nhớ rằng hiệp sĩ hùng mạnh và lừng danh của Giáo đoàn, Ulryk von Jungingen, em trai của đại thống lĩnh, đã đối xử với chàng thân hữu và ưu ái. Người ít được chú ý trầm trồ nhất là hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice, vị hiệp sĩ mà trong tương lai sẽ trở thành kẻ chinh phục khủng khiếp nhất của Giáo đoàn, vì khi ông xuống ngựa, do người thấp đậm và đôi tay dài quá khổ, trông ông như thể bị gù. Cánh tay dài và đôi chân vòng kiềng của ông khiến vài đồng đạo trẻ bật cười. Thậm chí một kẻ nổi tiếng hay pha trò trong bọn còn tiến lại gần định nói lời ác ý, nhưng khi nhìn vào mắt hiệp sĩ xứ Maszkowice, y liền cụt hứng và im lặng bỏ đi.

Viên quản thành mời khách và đưa họ đi cùng. Họ bước vào khoảng sân nhỏ, nơi ngoài trường học, một nhà kho cũ kỹ và xưởng làm yên cương, còn có nhà nguyện Thánh Mikołaj, rồi qua cầu Mikołajski, họ bước đến Tiền Thành. Viên quản thành dẫn họ đi giữa những bức tường cao vút, đây đó điểm xuyết những tòa tháp lớn nhỏ. Hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice chăm chú quan sát kỹ mọi thứ, còn người dẫn đường, dẫu không ai hỏi, vẫn háo hức khoe các tòa dinh thự khác nhau, như thể muốn khách hiểu được mọi điều chi tiết nhất có thể.

- Tòa nhà lớn trước mặt mà quý vị thấy ở bên trái, - y nói, - là chuồng ngựa của chúng tôi. Chúng tôi chỉ là những kẻ tu hành nghèo, nhưng người ta thường nói nhà cửa của hiệp sĩ nơi khác cũng không được như trại ngựa của chúng tôi.

- Không ai nghi ngờ các ông về cái nghèo đâu, - hiệp sĩ Powała nói, - nhưng nơi đây chắc phải có một thứ gì đó khác trại ngựa, bởi tòa nhà rất cao, và chắc các ông không muốn lũ ngựa phải leo cầu thang.

- Chuồng ngựa ở bên dưới, nơi chứa bốn trăm con, - viên quản thành nói, - còn bên trên là những vựa ngũ cốc, chứa lương thực đủ dùng cho cả mười năm. Chúng tôi không bao giờ bị vây, nhưng nếu có, chúng tôi sẽ không bị đói.

Nói xong, y rẽ phải và qua cây cầu bắc giữa tháp Thánh Wawrzyniec và tháp Panzerna, đưa họ vào một cái sân rộng lớn, nằm chính giữa Tiền Thành.

- Xin quý ngài lưu ý, - gã người Đức nói, - tất cả những gì quý ngài trông thấy về phía bắc, mặc dù nhờ ơn Thiên Chúa là chốn không thể bị chinh phục, vẫn mới chỉ là Tiền Thành - mà về độ vững chắc thì không thể sánh nổi với Trung Thành, nơi tôi sẽ đưa quý vị tới, chứ chưa nói đến Thượng Thành.

Một con hào sâu và cây cầu rút chia cắt Trung Thành với sân trong, và khi tới cổng lâu đài, nằm ở vị thế cao hơn, theo lời khuyên của viên quản thành, các hiệp sĩ ngoảnh đầu lại, và họ thấy toàn cảnh khu đất hình vuông khổng lồ được gọi là Tiền Thành. Nơi ấy các tòa nhà chen chúc nhau, mọc ken sát vào nhau, khiến hiệp sĩ Zyndram ngỡ như cả một thành phố ở trước mắt. Tại đó có những kho gỗ vô tận được xếp chồng lên nhau thành từng lớp, cao như những tòa nhà, những kho đạn đá xếp thành hình kim tự tháp vươn cao, bên các nghĩa địa, quân y viện, nhà kho. Nằm hơi lệch sang một bên, dọc theo cái ao nước, nổi bật những bức tường đồ sộ của một tòa nhà màu đỏ, là một nhà kho lớn có nhà ăn cho lính đánh thuê và kẻ hầu người hạ. Dưới bờ kè phía bắc, có thể thấy những tàu ngựa khác dành cho ngựa của các hiệp sĩ và cho các chức sắc được tấn phong. Dọc theo cối xay chạy bằng sức nước là doanh trại cho các hộ vệ và lính đánh thuê, còn ở phía đối diện của những căn nhà hình tứ giác dành cho các chức sắc và viên chức tôn giáo khác là các nhà xưởng, kho dự trữ, lò bánh mì, nhà giặt, xưởng đồ đồng[234], một công binh xưởng lớn được gọi là Kanvan, nhà tù, một cơ xưởng pháo cũ[235], tất cả đều rất kiên cố và được phòng thủ đến mức có thể tự vệ như một tòa thành độc lập, toàn bộ lại được bao quanh bởi một tường thành với nhiều tháp canh lô nhô, phía ngoài tường là hào sâu, tiếp sau là một vòng cung khổng lồ của hàng rào cọc chống, tiếp đó về phía tây mới tới những con sóng màu vàng của dòng sông Nogat, phía bắc và phía đông lóng lánh mặt nước của những vùng đầm hồ rộng lớn, còn phía nam vươn cao sừng sững các tòa thành còn kiên cố và vững chãi hơn: Trung Thành và Thượng Thành.

234. Nguyên văn: ludwisarnia - từ cổ, chỉ xưởng thợ, nơi đúc chuông, nòng súng và chế tạo các đồ đồng lớn khác.

235. Nguyên văn: puszkarnia - từ cổ, gốc Hungary, chỉ xưởng thợ thủ công làm pháo.

Cái hang ổ khủng khiếp ấy toát ra một sức mạnh không dung thứ, nơi tập trung hai thế lực mạnh nhất thế gian thời đó: thế lực của tôn giáo và thế lực của lưỡi kiếm. Ai chống lại thế lực này, sẽ bị thế lực kia đè bẹp. Bất cứ ai dám giơ tay chống lại, mọi quốc gia Ki-tô giáo sẽ đều gào lên rằng hắn dám to gan chống lại thánh giá.

Và giới hiệp sĩ từ khắp bốn phương sẽ kéo về đây để hỗ trợ. Hang ổ này cũng luôn đông đúc các đám thợ thủ công cùng cư dân có vũ trang, và luôn sôi động như một đõ ong. Trước các tòa nhà, trên các lối đi, tại các cổng thành, trong các cơ xưởng - mọi nơi đều nhộn nhịp như hội chợ. Đanh đanh tiếng búa và tiếng đục đẽo tròn những viên đạn đá, rầm rầm tiếng cối xay và rậm rịch tiếng bước chân, lanh lảnh tiếng ngựa hí dài, lách cách tiếng giáp sắt và khí giới chạm nhau, véo von tiếng kèn và tiếng sáo, gióng giả những mệnh lệnh và tiếng kêu gọi. Ở những mảnh sân này, có thể nghe thấy mọi thứ ngôn ngữ của thế giới, có thể gặp mọi chủng chiến binh: không thiếu mặt các cung thủ người Anh bách phát bách trúng, có thể xuyên một con chim bồ câu đậu trên cột buồm cách xa trăm bước, với những mũi xạ tiễn có thể xuyên thủng áo giáp dễ dàng như xuyên qua tấm vải mỏng; những lính bộ Thụy Sĩ kiêu hùng có thể múa song kiếm chiến đấu; những người lính Đan Mạch can trường dẫu ăn uống vô độ; các hiệp sĩ người Pháp hay cười nhưng cũng hay gây sự; đám quý tộc Tây Ban Nha kiệm lời và kênh kiệu; các hiệp sĩ Ý tuyệt vời, những kiếm sĩ điệu nghệ nhất, thường ngày vận phục trang nhung lụa, nhưng khi chinh chiến lại mặc những bộ giáp phục chắc chắn nhất được chế tạo tại Venice, Milan và Horence; có cả các hiệp sĩ xứ Burgundia và những người Fryzja, cuối cùng là người Đức từ tất cả các vùng đất Đức. Len lỏi giữa đám hiệp sĩ ấy là những người khoác áo choàng trắng với tư cách là chủ nhà hay thượng cấp. “Tòa tháp đầy vàng”, hay chính xác hơn là một phòng đặc biệt được xây dựng trong Thượng Thành, sát với phòng đại thống lĩnh, từ sàn đến trần nhà chất ngất tiền bạc và những thỏi kim loại quý, để Giáo đoàn tiếp đãi xứng đáng các vị khách, cũng như để thu hút bọn lính đánh thuê, được phái đi chinh phạt các thành trì, và để điều khiển những kẻ cầm đầu các đơn vị địa phương, các chỉ huy và lãnh binh. Đó là cách thức kết nối sức mạnh của lưỡi gươm và sức mạnh của tôn giáo, gắn kết khối tài sản vô lượng với cái trật tự thép, dẫu ở các tỉnh trấn đã bị buông lỏng do quá tự tin và quá say sưa với sức mạnh của chính nó, vẫn còn được duy trì chặt chẽ tại thành Malborg bằng sức mạnh của kỷ cương xưa. Các vị quân vương đến đây không chỉ để chiến đấu chống quân ngoại đạo hoặc để vay mượn tiền, mà còn để học nghệ thuật trị quốc; còn giới hiệp sĩ đến đây để học nghệ thuật chiến chinh, bởi trên toàn thế giới không ai giỏi cai trị và chiến đấu bằng Giáo đoàn. Hồi trước, khi mới đến đây, ngoại trừ một địa giới nhỏ nhoi và một vài tòa lâu đài được một quận công Ba Lan bất cẩn trao tặng, Giáo đoàn không có lấy một tấc đất[236] cắm dùi, thế mà giờ đây nó cai trị cả một vùng mênh mông, rộng lớn hơn bao vương quốc khác, với cơ man đất đai phì nhiêu, những thành đô hùng mạnh và những lâu đài bất khả chinh phục. Giáo đoàn cai trị và canh giữ hệt một con nhện độc canh giữ cái mạng nhện đã giăng ra, canh giữ từng đường tơ sợi chỉ một. Từ chốn này, từ Thượng Thành, từ đại thống lĩnh và những tấm áo choàng trắng, mệnh lệnh được các lính hỏa bài truyền đi khắp bốn phương: các lãnh chúa phong kiến, các hội đồng thành phố, các đô trưởng, các đầu lĩnh, nhóm trưởng và đội trưởng lính đánh thuê, mỗi quyết định và ý chí sinh ra ở đây sẽ sớm được hàng trăm, hàng ngàn bàn tay thép nơi kia thực thi. Từ khắp miền đất nước chảy tràn về đây tiền của, ngũ cốc, đủ thứ đồ ăn thức uống, cống vật từ các giáo sĩ thế tục đang rên rỉ dưới ách thống trị hà khắc và từ các tu viện khác mà Giáo đoàn vẫn theo dõi bằng con mắt bất ưng; và sau rốt, từ đây, những cánh tay thèm muốn vươn tới mọi quốc gia và chủng tộc láng giềng.

236. Nguyên văn: piędź - đơn vị do độ dài xưa, khoảng 18-22 cm.

Nhiều vùng đất của các cư dân Phổ nói tiếng Litva đã bị chinh phục. Gần đây, Litva cảm thấy rõ bàn chân thép của các hiệp sĩ Thánh chiến giẫm lên ngực, nặng nề kinh khủng đến mức mỗi hơi thở tức nghẹn như muốn ứa máu con tim. Ba Lan, dù đã thắng trong trận chiến kinh hoàng tại Plowce, nhưng từ thời vua Lokietkowy đệ nhất đã chịu mất quyền nắm giữ vùng hữu ngạn sông Wisła cùng các thành phố Gdańsk, Taczew, Gniew và Świecie. Giáo đoàn Hiệp sĩ Thánh kiếm đã vươn tới vùng đất Nga, và cả hai giáo đoàn là những con sóng khổng lồ đầu tiên của mặt biển Đức tràn vào vùng đất Slav mỗi lúc một sâu và rộng hơn.

Bỗng mây đen bất ngờ che khuất mặt trời hưng thịnh của trục Thánh chiến - Đức. Litva đã chịu nhận phép rửa tội từ tay Ba Lan và vua Jagiełło tiếp nhận ngai vàng của Kraków cùng với bàn tay của vị nữ hoàng xinh đẹp tuyệt vời. Dẫu không mất một mảnh đất hay thành trì nào, nhưng Giáo đoàn cảm thấy đã hình thành một sức mạnh đáng gờm chống lại mình và đã mất đi nguyên cớ tồn tại ở đất Phổ. Sau lễ rửa tội của Litva, có lẽ Giáo đoàn nên trở về xứ Palestine để bảo vệ những người hành hương đang hướng về Đất Thánh. Nhưng trở về có nghĩa là từ bỏ sự giàu có, chính quyền, quyền lực, sự cai trị các thành phố, các vùng đất và toàn bộ các vương quốc. Thế là Giáo đoàn bắt đầu giãy giụa trước nỗi sợ hãi và điên giận như con rồng quái dị đã bị đầu mũi tên găm vào sườn. Đại thống lĩnh Konrad sợ đặt mọi thứ vào vận may rủi, ông run rẩy khi nghĩ đến cuộc chiến với một vị vua hùng mạnh, người thống trị cả Ba Lan, Litva và những vùng đất Nga rộng lớn, mà thời Olgierd đã cướp lại từ tay bọn Tatar, song hầu hết các hiệp sĩ của Giáo đoàn Thánh chiến lại muốn quyết đấu một trận sinh tử, khi lực lượng vẫn còn nguyên vẹn, khi sự quyến rũ của dòng tu vẫn chưa phai nhạt, khi thế giới vẫn sẵn sàng trợ giúp, và khi sấm sét của Giáo hoàng chưa trút xuống hang ổ của chúng; lúc này đây vấn đề sống còn không phải là mở rộng vùng đất Ki-tô giáo, mà là ngừng mở rộng vùng đất ngoại giáo.

Trong khi đó tại các vương quốc và các thành bang lan truyền tin đức vua Jagiełło và Litva làm lễ rửa tội giả, chỉ là hình thức, vì không thể nào chỉ trong một năm lại có thể thực hiện được điều mà suốt nhiều thế kỷ, thanh gươm của Giáo đoàn không thể làm nổi. Họ dấy loạn chống lại Ba Lan, chống lại người cai trị các ngai vàng và giới hiệp sĩ, như chống lại kẻ bảo vệ và che chở cho dân ngoại giáo. Những dư luận này không tới được thành Roma, nhưng đã lan rộng khắp thế giới, thu hút về thành Malborg các vương tôn, giới quý tộc, hiệp sĩ từ miền nam và miền tây. Giáo đoàn lại tự tin và lại cảm nhận quyền lực. Marienburg với những lâu đài ghê gớm và khu Tiền Thành đầy sức mạnh lại khiến người ta choáng ngợp hơn bao giờ hết, và quáng mắt vì sự giàu có, lóa mắt vì thứ trật tự bề ngoài, Giáo đoàn dường như mạnh hơn và bất khả chinh phục so với những kỷ nguyên trước đây. Không một ai trong số các vương công, không một ai trong số các hiệp khách, không một ai trong các hiệp sĩ Thánh chiến - ngoại trừ đại thống lĩnh - hiểu ra rằng kể từ lễ rửa tội của Litva, đã xảy ra một điều gì đó giống như những làn sóng của sông Nogat, dẫu một mặt vẫn che chắn cho cái tòa thành khủng khiếp này, nhưng mặt khác đã bắt đầu xói mòn bức tường thành của nó. Không một ai hiểu ra rằng cái cơ thể đồ sộ ấy vẫn còn nhiều sức mạnh, nhưng linh hồn thì đã lìa xa. Kẻ nào mới đến lần đầu, nhìn cái thành Marienburg ex luto hùng vĩ, cao vòi vọi này, nhìn những bức tường thành, những tòa tháp, những cây thập giá màu đen ở các cổng thành, trên các tòa nhà và trên những tấm áo choàng, hẳn đều nghĩ rằng cổng địa ngục sẽ không thể thắng nổi cái kinh đô phương bắc này của thánh giá.[237]

237. Cổng địa ngục sẽ không thể thắng nổi… - nguyên văn trong Kinh Thánh (Mt 16, 18).

Không chỉ riêng hiệp sĩ Powała xứ Taczew và Zbyszko, những người đã từng đến đây ngày trước, mà ngay cả hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice thông tuệ hơn họ, cũng có những suy nghĩ tương tự khi ngắm nhìn thành đô. Mặt ông sầm lại khi nhìn bầy đàn lính vũ trang được vây bọc trong cái khung của những tháp canh và những công trình khổng lồ, đầu óc ông bất giác hiện ra những lời đầy ngạo nghễ mà các hiệp sĩ Thánh chiến đã từng de dọa vua Kazimierz: “Lực lượng của chúng ta mạnh hơn, nếu ngài không chịu nhượng bộ thì những lưỡi gươm của chúng ta sẽ săn đuổi ngài đến tận Kraków.”

Trong khi đó, viên quản thành đưa các hiệp sĩ đi tiếp, đến Trung Thành, nơi các phòng khách nằm về phía đông.

Chương 66

Ông Maćko và Zbyszko ôm ghì nhau thật chặt suốt hồi lâu, bởi cả hai luôn yêu thương nhau, và trong những năm gần đây, những cuộc phiêu lưu cùng nhau và nỗi bất hạnh chung đã khiến tình yêu thương ấy càng lớn thêm lên. Vừa thoạt trông thấy cháu trai, lão hiệp sĩ đã đoán ra rằng Danusia không còn trên đời, nên ông không hỏi gì, chỉ ôm chầm lấy cháu, muốn nhờ sức mạnh của cái ôm để nhắn nhủ rằng chàng không hoàn toàn mồ côi, bên chàng vẫn còn một linh hồn luôn gần gũi, sẵn sàng cùng chàng sẻ chia mọi nỗi thống khổ.

Khi những dòng lệ tuôn chảy đã làm nỗi buồn đau vợi bớt, sau một khoảng im lặng dài, ông Maćko mới cất tiếng hỏi:

- Thế bọn chúng lại cướp con bé lần nữa, hay nó chết trên tay anh?

- Nàng chết trên tay cháu ngay tại Spychow. - Chàng trai trả lời. Và chàng vừa kể mọi chuyện đã xảy ra, vừa than khóc làm câu chuyện bị ngắt quãng, ông Maćko chăm chú lắng nghe và cũng than thở, sau rốt ông hỏi:

- Ông Jurand vẫn còn sống chứ?

- Khi cháu ra đi, cha vẫn còn sống, nhưng có lẽ cha cũng chẳng còn trên gian thế bao lâu, chắc cháu sẽ không được gặp lại cha lần nữa.

- Có lẽ tốt hơn là anh không nên ra đi.

- Nhưng sao cháu có thể để chú ở đây được?

- Vài tuần sớm hay muộn hơn thì cũng vậy thôi mà!

Nhưng Zbyszko nhìn ông chăm chú rồi hỏi:

- Chú bị ốm phải không? Nom chú hệt như xác chết ấy.[238]

238. Nguyên văn: Piotrowin - theo truyền thuyết, ông là hiệp sĩ quá cố được Thánh Stanislaw làm phép cho hồi sinh từ dưới mộ, để làm chứng bênh vực ông trước đức vua Boleslaw Smialy.

- Dù mặt trời có sưởi ấm trên mặt đất, nhưng dưới hầm thì luôn lạnh lẽo và nhất là ẩm ướt kinh khủng, vì ở chung quanh lâu đài toàn là vùng sông nước. Chú cứ tưởng chú bị rêu mọc khắp người. Cũng chẳng có gì để thở. Từ tất thảy những điều ấy, vết thương cũ lại tái phát - anh nhớ không… hồi ở Bogdaniec mới lành lại sau khi uống mỡ gấu ấy mà.

- Cháu nhớ, - Zbyszko nói, - lần đó cháu đi săn hải ly với Jagienka. Thế bọn chó đẻ giam chú dưới lòng đất à?

Ông Maćko lắc đầu và trả lời:

- Nói thật, chúng nó cũng chẳng muốn thấy mặt chú, vậy mới khổ chứ. Chúng nó căm hận đại quận công Witold và dân Żmudź, nhưng còn căm ghét những người như ta đến giúp họ hơn nhiều. Chú đã hoài công giải thích lý do tại sao lại lọt tới vùng dân Żmudź. Nếu đến giờ chúng chưa chặt đầu chú, thì một là do tiếc khoản tiền chuộc, vì anh biết đấy, chúng quý tiền hơn việc báo thù, hai nữa, chúng muốn có trong tay bằng chứng rằng vua Ba Lan phái người giúp dân ngoại đạo. Biết là dân nghèo Żmudź đang mong được rửa tội để cải đạo, miễn không phải nhờ tay chúng, nên bọn ta mới đến đó, nhưng bọn Thánh chiến vờ như không biết, và cứ rêu rao chỉ trích họ ở mọi triều đình, và cùng với họ chúng chỉ trích cả vua ta nữa.

Kể đến đây, ông Maćko nghẹt thở, phải ngừng một lát lấy hơi, rồi mới nói tiếp:

- Chú tưởng đã chết rục dưới lòng đất rồi chứ. Chỉ mình hiệp sĩ Arnold von Baden bênh vực chú, dẫu chung quy y cũng chỉ muốn thu tiền chuộc. Nhưng y không có địa vị đáng kể trong bọn chúng, chúng mắng nhiếc y là đồ gấu. May mà qua Arnold, de Lorche biết được chuyện về chú, cậu ta đã gay gắt to tiếng cãi nhau với bọn chúng. Chú không biết cậu ta có nói với anh điều đó không, vì cậu ta thường giấu những việc làm tốt của mình… Ở đây, bọn chúng coi cậu ta là người có vai vế, bởi vì thời trước, từng có một người họ de Lorche được trọng vọng trong Giáo đoàn, thêm nữa cậu ta lại có gia thế danh giá và là người giàu có. Cậu ta nói với chúng rằng cậu ta là tù binh của chúng ta, nếu họ cứa cổ chú hoặc để chú chết đói, chết rét, thì anh sẽ cắt cổ cậu ta. Cậu ta dọa hội đồng thánh giáo là sẽ loan tin cho các triều đình phương Tây rằng quân Thánh chiến đã đối xử ra sao với các hiệp sĩ đeo đai. Bọn chúng sợ nên đưa chú đến bệnh xá, nơi có khí trời và đồ ăn ngon hơn.

- Cháu sẽ không nhận một xu nào của de Lorche, xin Chúa cứu giúp!

- Nhận tiền của kẻ thù thì sướng, còn bạn bè thì phải bỏ qua, - ông Maćko nói, - mà chú nghe đã có thỏa thuận với đức vua về trao đổi tù nhân, anh không phải trả tiền chuộc chú nữa.

- Hà! Thế còn lời hứa hiệp sĩ của chúng ta thì sao? - Zbyszko hỏi. - Thỏa thuận thì thỏa thuận, chứ Arnold vẫn có thể cáo buộc chúng ta là dối trá.

Nghe thấy thế, ông Maćko quan ngại, ngẫm nghĩ hồi lâu rồi nói:

- Nhưng có thể mặc cả được chút ít chứ?

- Ta phải tự trọng. Chẳng lẽ bây giờ ta lại kém giá đi?

Ông Maćko lại càng lo, nhưng mắt ông thể hiện nhiều hơn sự ngưỡng mộ và tình yêu thương dành cho Zbyszko.

“Nó biết trọng danh dự!… Bẩm sinh nó là thế mà.” Ông thầm nhủ.

Bất giác ông thở dài. Zbyszko nghĩ chắc ông tiếc món tiền chuộc phải trả cho von Baden, chàng bèn nói:

- Chú biết đấy! Vẫn đủ tiền mà, miễn là tai họa đừng nặng quá.

- Chúa sẽ biến họa thành phúc cho anh! - Lão hiệp sĩ cảm động thốt lên. - Mà chú cũng chẳng còn sống mấy nữa trên đời.

- Chú đừng nói thế! Chú sẽ khỏe lại, chỉ mong gió thuận chiều cho ta.

- Gió à? Gió uốn cây non nhưng bẻ gãy cây già.

- Đó! Cây của chú chưa bị mục đâu, còn lâu mới già. Đừng buồn!

- Chú cũng muốn cười để anh vui, nhưng chú còn một lý do nữa để phải lo, mà thật ra không chỉ với chú thôi, mà với tất cả chúng ta.

- Lý do gì ạ? - Zbyszko hỏi.

- Anh có còn nhớ cái lần bị chú mắng ở trại của quận công Skirwoiłło vì tội nói nhiều về thế lực của quân Thánh chiến không? Trên chiến trường thì dân ta rắn lắm, nhưng bây giờ có dịp ở gần, chú mới nhìn kỹ bọn chó đẻ ở nơi này!…

Đến đây, ông Maćko hạ giọng, như thể sợ ai đó nghe thấy:

- Bây giờ chú mới thấy anh đúng, chứ không phải chú. Cầu Chúa che chở, lực lượng chúng nó kinh quá, mạnh quá! Đám hiệp sĩ của ta ngứa ngáy tay chân chỉ muốn tấn công bọn Đức càng sớm càng hay, nhưng đâu có biết rằng tất cả các dân tộc, tất cả các vị vua đều đang ủng hộ bọn Thánh chiến, rằng chúng có nhiều tiền của hơn, được luyện tập tốt hơn, thành trì vững chắc hơn, khí giới hùng mạnh hơn. Xin Chúa che chở!… Ở quê ta và cả ở đây, mọi người đều nói rằng phải tiến tới cuộc chiến, đại chiến sẽ nổ ra, nhưng khi nó nổ ra, cầu Chúa thương cho vương quốc, cho dân tộc chúng ta!

Tới đây, ông đưa hai tay ôm lấy cái đầu gầy guộc, chống khuỷu tay lên đầu gối và im bặt.

Zbyszko nói:

- Chú thấy đấy. Đấu tay đôi thì có người của ta mạnh hơn chúng, nhưng nếu nói đến đại chiến thì chính chú cũng tính được sự thể sẽ thế nào.

- Ôi, chú đã thấy! Cầu Chúa cho các vị sứ giả hoàng gia cũng thấy được ra, nhất là hiệp sĩ xứ Maszkowice.

- Cháu đã thấy ông ấy chau mày. Ông ấy là tay tổ cự phách nhất về chiến tranh, người ta bảo rằng không ai trên thế giới hiểu rõ chiến tranh như ông ấy.

- Nếu đúng vậy thì có lẽ chiến tranh sẽ không xảy ra.

- Nếu bọn Thánh chiến thấy rằng chúng mạnh hơn thì chiến tranh sẽ xảy ra. Chú cho cháu được nói thẳng nhé: dù có chuyện gì đi nữa, thì xin cứ cho xảy ra ngay đi, chứ dân ta không thể sống như thế này được nữa…

Rồi đến lượt Zbyszko cúi gục đầu, như thể không chịu nổi sự khốn khổ của chính mình và của mọi người, còn ông Maćko nói:

- Thật tiếc cho vương quốc đáng kính, chỉ e Chúa sẽ trừng phạt chúng ta vì tội quá khinh suất. Anh có nhớ đám hiệp sĩ trước nhà thờ lớn ở Wawel hồi ngay trước lễ misa, khi anh suýt bị chặt đầu rồi lại không bị chặt, đã dám lớn tiếng tuyên chiến cả với Tymur Thọt, chủ nhân bốn mươi vương quốc, kẻ đã tạo ra cả những núi đầu người… Với họ, quân Thánh chiến chỉ là cái đinh! Họ muốn cùng lúc tuyên chiến với tất cả mọi người - mà đó có thể là tội phạm thánh.

Nhớ lại hồi ức đó Zbyszko túm lấy mái tóc màu vàng của mình, vì đột nhiên thấy buồn đau vô hạn, chàng gào lên:

- Lúc đó ai đã cứu cháu thoát lưỡi gươm đao phủ, nếu không phải là nàng! Lạy Chúa Giêsu! Danusia của tôi!… Chúa ơi!…

Rồi chàng giật tóc, cắn nắm tay để cố bóp nghẹt nỗi thổn thức, trong cơn đau nhói bất ngờ trào lên vò xé trái tim.

- Cháu ơi! Hãy tin Chúa!… Nín đi nào! - Ông Maćko kêu lên. - Cháu làm gì thế? Thôi đi nào! Nín đi cháu!…

Nhưng suốt hồi lâu, Zbyszko không sao bình tâm, mãi tới khi ông Maćko - người vẫn còn rất yếu, chợt xỉu đi, loạng choạng rồi ngã xuống ghế bất tỉnh, chàng mới vội đặt ông nằm trên chiếc ghế, đổ vào miệng ông chút rượu được viên quản thành tặng, và ngồi canh cho đến khi vị hiệp sĩ già ngủ thiếp đi.

Hôm sau, họ thức dậy muộn, cảm thấy sảng khoái và tươi tỉnh hơn.

- Chà, - ông Maćko nói, - có lẽ chưa đến lúc chết, giờ chú nghĩ chỉ cần một làn gió đồng nội mát rượi là chú sẽ có thể ngồi ngay lên lưng ngựa.

- Hai vị sứ giả sẽ còn ở đây vài ngày nữa, - Zbyszko nói, - vì ngày càng có nhiều người kéo tới hỏi họ về tù binh bị bắt ở Mazowsze hoặc Wielkopolska, nhưng chú cháu ta thì có thể lên đường khi nào chú muốn và cảm thấy đủ sức.

Ngay lúc đó Hlava bước vào.

- Ngươi có biết các sứ giả đang làm gì không?

- Họ đi thăm Thượng Thành và nhà thờ. - Chàng Séc đáp. - Đích thân viên quản thành dẫn họ đi, sau đó họ đến phòng ăn lớn dùng bữa trưa do đức đại thống lĩnh mời.

- Thế ngươi làm gì từ sáng?

- Con xem bọn lính bộ đánh thuê người Đức cùng các chỉ huy đang luyện tập, và so với người Séc của chúng con.

- Ngươi còn nhớ quân lính Séc cơ à?

- Con đã bị hiệp sĩ Zych trang Zgorzelice bắt từ nhỏ, nhưng vẫn còn nhớ họ rất rõ, vì con mê những chuyện đánh đấm ấy từ khi còn bé.

- Thế sao?

- Không có gì! Lính bộ Thánh chiến thì mập và được tập tành đúng cách lắm, nhưng chúng giống như lũ bò, còn lính Séc của chúng con giống như sói. Nếu có chuyện gì xảy ra thì ông chủ biết đấy: bò không ăn thịt sói, còn sói thì thích chén thịt bò.

- Quả thế, - ông Maćko thốt lên, - ai phạm phải dân mày thì như dính phải gai nhím.

- Khi giáp chiến, một hiệp sĩ đi ngựa địch được cả mười lính bộ. - Zbyszko nói.

- Nhưng chỉ lính bộ mới có thể chiếm thành Marienburg. - Viên hộ vệ đáp lại.

Cuộc trò chuyện về lính bộ tạm dừng ở đó nhưng vẫn tiếp nối dòng suy tư của mình, ông Maćko bảo:

- Này, Hlava, hôm nay, khi nào tao thấy đủ sức thì ta sẽ đi ngay nhé.

- Đi đâu ạ? - Chàng Séc hỏi.

- Về Mazowsze. Về trang Spychow. - Zbyszko nói.

- Rồi anh sẽ ở nhà chứ?…

Ông Maćko nhìn Zbyszko có ý hỏi, bởi từ nãy giờ họ chưa bàn đến chuyện sẽ làm gì tiếp. Chàng trai trẻ hẳn là đã có quyết định, nhưng không muốn làm ông chú buồn, nên nói tránh di:

- Trước tiên, chú phải khỏe hẳn đã.

- Rồi sau đó?

- Sau đó? Chú sẽ quay về Bogdaniec. Cháu biết, chú yêu Bogdaniec lắm.

- Còn anh?

- Cháu cũng yêu nó chứ.

- Chú không bảo anh đừng đến chỗ ông Jurand, - ông Maćko chậm rãi nói, - vì nếu chết, ông ấy phải được chôn cất thật tử tế, nhưng anh hãy chú ý những gì chú dặn, bởi anh còn trẻ, chưa đủ hiểu biết. Mảnh đất Spychow thật bất hạnh. Anh có thể gặp điều tốt lành - nhưng là ở nơi khác, còn ở đó không có gì khác đâu, ngoài những lo lắng và buồn phiền trĩu nặng.

- Chú nói phải, - Zbyszko nói, - nhưng còn linh cữu của Danusia thì…

- Thôi đi nào! - Ông Maćko kêu lên, sợ Zbyszko lại bất ngờ bị nỗi đau giày vò như hôm qua.

Nhưng khuôn mặt của chàng trai chỉ có nỗi buồn.

- Ta sẽ bàn sau. - Lát sau chàng nói. - Dù sao về đến Plock, chú cũng phải nghỉ ngơi đã.

- Sẽ không thiếu người chăm sóc cho ông chủ. - Hlava nói.

- Phải rồi, - Zbyszko nói, - chú có biết là Jagienka đang ở đó không? Cô ấy đang là cung nữ của quận chúa Ziemowitowa. Mà chính chú đã đưa cô ấy đến đó mà. Cô ấy cũng đã đến Spychow. Cũng lạ là hồi ở chỗ quận công Skirwoiłło, chú không nói gì với cháu về cô ấy.

- Con bé không chỉ đến trang Spychow thôi đâu, nếu không nhờ nó, chưa chừng bây giờ ông Jurand vẫn đang chống gậy mò mẫm trên đường, hay đã gục ở đâu đó dọc đường. Chú đã đưa con bé đến Plock theo di ngôn của cha tu viện trưởng, còn chú không kể chuyện con bé với anh, có kể thì mọi chuyện cũng vẫn thế, vì hồi đó anh như mất hồn, chẳng để ý đến chuyện gì cả.

- Cô ấy yêu mến chú hết mực. - Zbyszko nói. - Ơn Chúa, những lá thư ấy không cần dùng đến, nhưng chính cô ấy đã cầu quận chúa viết thư xin tha cho chú và nhờ chính tay quận chúa đưa cho các sứ giả Thánh chiến.

- Cầu Chúa ban phước cho con bé, trên đời không ai tốt hơn nó! - Ông Maćko thốt lên.

Cuộc trò chuyện bị gián đoạn bởi các hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice và Powała xứ Taczew, vì biết tin ông Maćko bị ngất hôm qua nên hôm nay họ ghé thăm.

- Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô! - Hiệp sĩ Zyndram cất tiếng chào và bước qua cửa. - Hôm nay ngài thế nào?

- Chúa phù hộ! Đỡ hơn một chút rồi! Zbyszko nói rằng chỉ cần có làn gió mát thổi là tôi sẽ khỏe ngay.

- Chứ sao!… Ngài sẽ khỏe! Mọi thứ sẽ ổn thôi. - Hiệp sĩ Powała nói.

- Tôi cũng đã nghỉ ngơi đủ rồi! - Ông Maćko trả lời. - Không như các ngài, nghe nói phải dậy từ sáng sớm.

- Đầu tiên, cư dân ở đây đến để nhận diện tù binh, - hiệp sĩ Zyndram nói, - sau đó chúng tôi đi thăm các tài sản của quân Thánh chiến: cả Tiền Thành và hai thành khác.

- Tài sản quá lớn, lâu đài quả là quá giàu! - Ông Maćko buồn rầu lẩm bẩm.

- Hẳn là giàu rồi. Trong nhà thờ có cả đồ trang sức Ả Rập, các hiệp sĩ Thánh chiến bảo rằng họ đã học được cách chế tác đá quý từ dân Sicily, còn từng căn phòng trong các lâu đài đều rất độc đáo, với những cột chống đơn hay thành cụm. Rồi ngài sẽ được tận mắt thấy cái đại trai phòng thật hoành tráng. Và khắp mọi nơi đều có công sự phòng thủ vững chắc, chưa từng thấy ở bất cứ đâu. Những bức tường thành, những viên đạn đá lớn không thể tưởng. Quả thật, được nhìn rất thích…

Hiệp sĩ Zyndram nói tất cả chuyện đó vui vẻ đến nỗi ông Maćko dâm ra ngạc nhiên nhìn ông và hỏi:

- Ngài thấy chúng giàu có, kỷ cương, thấy cả quân đội, lẫn khách khứa?

- Họ đã cho chúng tôi thấy mọi thứ, tưởng như hiếu khách, nhưng thực ra là muốn làm chúng tôi sợ đến rụng cả tim.

- Thế rồi sao?

- Rồi Chúa sẽ ban cho cuộc chiến, chúng sẽ bị đuổi đi, qua núi cao biển cả, về lại nơi mà từ đó chúng đã đến đây.

Đến lúc này, ông Maćko kinh ngạc, quên cả bệnh tình, đứng bật dậy.

- Sao thế, thưa ngài? - Ông bật ra. - Họ đồn rằng ngài có trí tuệ sắc sảo lắm… Tôi đến phải xỉu khi thấy lực lượng của chúng… Vì Chúa! Ngài đang tính toán gì thế?

Tới đây, ông quay sang cháu trai.

- Zbyszko, bảo mang rượu vang họ gửi biếu ra đây. Xin mời các ngài ngồi cả xuống, và xin ngài hãy nói tiếp, bởi không thầy thuốc nào có thể cấp thứ dược phẩm tốt hơn để chữa bệnh của tôi như ngài đâu.

Zbyszko cũng rất háo hức, tự tay đặt một bình rượu với mấy chiếc cốc, rồi họ ngồi quanh bàn và hiệp sĩ xứ Maszkowice nói tiếp:

- Công sự phòng thủ cũng chưa là gì, tay người xây được lên, thì tay người cũng có thể phá đi. Cái gì gắn kết một đống gạch? - Vôi vữa! Còn gắn kết con người? - Lòng yêu thương.

- Chúa ơi! Lời ngài ngọt như mật, thưa ngài! - Ông Maćko kêu lên.

Hiệp sĩ Zyndram ấm lòng vì lời khen ngợi, và nói tiếp:

- Trong đám dân chúng nơi đây, kẻ thì có anh em, người có con, người này có họ hàng, người khác lại là thông gia bên phía chúng ta. Bọn lãnh binh các tỉnh thành biên giới bắt họ đi cướp phá vùng đất của ta, nhiều người của họ mất mạng hoặc bị chúng ta bắt. Dân cư ở đây được tin về thỏa ước giữa đức vua và đại thống lĩnh, nên đến gặp chúng tôi ngay từ sáng, đọc tên các tù binh, ký lục của chúng ta đã ghi lại đầy đủ. Có một thợ đóng thùng, là thị dân giàu người Đức, có nhà ở thành Malborg, rốt cuộc đã nói: “Để được phụng sự đức vua và vương quốc của các ngài, tôi sẵn sàng hiến dâng không chỉ tài sản, mà cả cái đầu tôi nữa.” Tôi gạt đi, cho rằng anh ta chỉ là quân Judas[239]. Nhưng sau đó một cha xứ từ Oliwa đến hỏi tin về người anh ruột và nói:

239. Judas Iscariot, một trong mười hai tông đồ đầu tiên của Chúa Giêsu, đã phản bội và nộp Chúa cho các chức sắc Do Thái. Tên Giu-đa thường được dùng để chỉ sự phản bội hay phản quốc.

“Có thật là các ngài sẽ đánh nhau với các đấng bề trên người Phổ của chúng tôi? Các ngài có biết rằng cư dân ở đây, khi nói vương quốc là nghĩ về đức vua của các ngài không?” Rồi sau đó có hai quý tộc đến hỏi về đứa con trai đang bị giam ở một lãnh địa gần Sztum; có cả những thương nhân từ thành Gdańsk, có thợ thủ công, cả những người thợ đã đúc chiếc chuông ở Kwidzyn, có đủ mọi loại hạng người - và tất cả đều nói những lời tương tự.

Tới đây, hiệp sĩ xứ Maszkowice dừng lời, đứng lên kiểm tra xem có kẻ nào nghe trộm ngoài cửa không, rồi trở lại, ông hạ giọng, nói:

- Tôi đã hỏi rất kỹ. Dân Phổ, cả linh mục, quý tộc, thị dân lẫn phú nông đều căm ghét quân Thánh chiến. Ghét chúng không chỉ có riêng những người dân nói tiếng ta hay tiếng Phổ, mà cả người Đức. Ai phải phục dịch thì cứ phục dịch - nhưng với họ dịch hạch còn dễ chịu hơn là quân Thánh chiến. Ô, thế đấy…

- Nhưng chuyện ấy thì liên quan gì với sức mạnh quân Thánh chiến? - Ông Maćko vẫn lo lắng hỏi.

Hiệp sĩ Zyndram đưa tay xoa vầng trán rộng của mình, ngẫm nghĩ một lúc, như thể tìm một cách so sánh, rồi mỉm cười và hỏi:

- Ngài đã từng ra đấu trường tỷ thí chưa?

- Đã đấu không chỉ một lần. - Ông Maćko trả lời.

- Thế ngài nghĩ sao? Liệu ngài có hạ được ngay trong hiệp đầu một hiệp sĩ, dẫu là khỏe nhất, nhưng lại có dây thắng yên và bàn đạp đã bị cắt dứt?

- Hẳn rồi!

- Đấy, ngài thấy chưa: Giáo đoàn là một gã hiệp sĩ như thế.

- Chúa ơi! - Zbyszko kêu lên. - Ngay trong sách chắc cũng chẳng thể đọc được một điều gì hay hơn!

Còn ông Maćko xúc động đến nỗi giọng nói hơi run:

- Chúa sẽ trả công cho ngài. Thưa ngài, tôi nghĩ trên đầu của ngài, thợ làm giáp phục đã phải đo ni tấc để làm chiếc mũ sắt, bởi vì chẳng có chiếc nào làm sẵn mà vừa được cả.

Chương 67

Ông Maćko và Zbyszko hẹn nhau sẽ rời Malborg ngay, nhưng họ không ra đi vào cái hôm mà tâm hồn họ được hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice cổ vũ, vì hôm ấy các vị sứ giả và khách được mời dự bữa trưa ở Thượng Thành, rồi sau đó là tiệc tối. Zbyszko tham gia với tư cách hiệp sĩ hoàng gia, và do có quan hệ ruột thịt với chàng nên cả ông Maćko cũng được mời. Bữa trưa được tổ chức cho ít thực khách, trong một phòng tiệc rộng rất tráng lệ, với mười cửa sổ chiếu sáng, có vòm trần thon thả được đỡ chỉ bằng một cây cột, với thủ pháp nghệ thuật xây dựng tinh xảo hiếm thấy. Ngoài các hiệp sĩ hoàng gia, khách mời chỉ có một vị quý tộc Swabia[240] và một người xứ Burgundia, chắc là đại diện những nhà cầm quyền giàu có, thay mặt họ đến đây để vay tiền Giáo đoàn. Bên phía chủ, ngoài đại thống lĩnh còn có bốn vị chức sắc được gọi là trụ cột của Giáo đoàn, là tổng lãnh binh, chánh quản quân y, chánh quản quân nhu và chánh quản ngân khố. Trụ cột thứ năm, đại thống chế, vào thời điểm đó đang bận tham gia chinh phạt chống lại đại quận công Witold.

240. Vùng ở miền nam nước Đức.

Giáo đoàn vẫn tự xưng là nghèo, vậy mà họ được dùng toàn chén vàng đĩa bạc, uống thứ vang ngọt Hy Lạp hảo hạng, vì đại thống lĩnh muốn làm lóa mắt các đặc sứ Ba Lan. Mặc dù la liệt đồ ăn thức uống, các vị thực khách vẫn cảm thấy bữa tiệc gò bó, vì khó trò chuyện và phải giữ sự nghiêm cẩn. Tuy nhiên, tiệc tối trong đại sảnh khánh tiết [241] rộng mênh mông thì vui hơn nhiều, bởi khi ấy tập trung cả Giáo đoàn và tất cả những hiệp khách mà đại thống chế chưa kịp kéo theo để đi đánh đại quận công Witold. Cuộc vui này không bị xáo trộn bởi bất kỳ tranh chấp hay tranh cãi nào cả.

241. Nguyên văn tiếng Đức: convents remter: đại sảnh hội nghị.

Dẫu giới hiệp sĩ ngoại quốc vẫn nhìn các hiệp sĩ Ba Lan bằng con mắt e dè vì sợ rằng một ngày nào đó họ sẽ phải chạm trán nhau, nhưng Giáo đoàn Thánh chiến đã cảnh báo trước rằng họ phải giữ bình tĩnh và đòi hỏi họ phải làm thế, bởi động đến sứ giả là xúc phạm đến đức vua và cả vương quốc. Nhưng ngay cả trong trường hợp ấy, Giáo đoàn vẫn để lộ ác tâm khi cảnh báo thực khách về tính dễ nổi nóng của người Ba Lan: “Một khi rượu đã ngà ngà, chỉ cần một lời nói xóc là đủ cho anh bị vặt râu hoặc bị xỉa ngay một nhát dao.” Về sau các vị khách đã rất ngạc nhiên trước sự vui vẻ của cả hiệp sĩ Powała xứ Taczew lẫn hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice, và những người nhanh trí hiểu ra rằng người Ba Lan không hề thô bạo như miệng lưỡi độc địa của quân Thánh chiến.

Một số người vốn quen với các trò vui tinh tế tại các triều đình hoa lệ phương Tây, không thích phong cách của các hiệp sĩ Thánh chiến, bởi nhạc trong bữa tiệc tối ồn quá mức, những bài hát của ca công quá thô lỗ, những lời đùa của lũ hề quá tục tĩu, cảnh nhảy nhót của lũ gấu và những ả gái chân trần quá náo loạn. Nếu sự hiện diện của đàn bà tại Thượng Thành có gây ngạc nhiên, thì nên biết rằng lệnh cấm dường như đã bị phá bỏ từ lâu, và từ thuở xưa, chính đại thống lĩnh Winrich von Kniprode vĩ đại đã từng khiêu vũ với nàng Maria von Alrieben xinh đẹp. Các đồng đạo giải thích rằng phụ nữ không chỉ được sống tại Thượng Thành, mà còn có thể đến dự tiệc chiêu đãi; năm ngoái, phu nhân Witoldowa[242] - người đang sống trong cung điện cổ kính Puszkarnia theo phong cách hoàng gia tại Tiền Thành, hằng ngày vẫn đến đây để chơi cờ đam bằng số vàng mà bà được tặng mỗi tối.

242. Vợ của đại quận công Witold, tức Anna Światosławowna, quận chúa Smoleńsk (mất năm 1418).

Đêm đó người ta không chỉ chơi cờ đam và cờ vua, mà còn chơi trò gieo xúc xắc, những trò vui thậm chí còn nhiều hơn cả lời trò chuyện thường bị chìm đi trong tiếng hát ca và tiếng nhạc quá ầm ĩ. Tuy nhiên, cũng có những khoảng lặng giữa bầu không khí ồn ào, và tranh thủ một khoảnh khắc như vậy, hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice làm ra vẻ không biết gì, hỏi đại thống lĩnh là có phải chư hầu mọi miền đất đều yêu mến Giáo đoàn hay chăng.

Konrad von Jungingen trả lời:

- Ai yêu thánh giá, hẳn là phải yêu Giáo đoàn.

Câu trả lời làm hài lòng cả Giáo đoàn lẫn khách khứa, vì vậy họ lên tiếng ca tụng ông, thêm phấn khích ông bèn nói tiếp:

- Ai là bạn với chúng tôi thì chúng tôi đối tốt, còn ai là thù, chúng tôi có hai cách đối xử.

- Cách gì thế? - Vị hiệp sĩ Ba Lan hỏi.

- Có thể ngài không biết rằng tôi từ phòng riêng đi xuống đại sảnh này bằng những bậc thang nhỏ trong tường thành, bên cạnh cầu thang đó có một căn phòng hình mái vòm, tôi sẽ đưa ngài đến thăm, ngài sẽ biết ngay.

- Xin đi ngay ạ! - Bọn đồng đạo kêu lên.

Hiệp sĩ xứ Maszkowice đoán ngay là đại thống lĩnh định nói đến “tòa bảo tháp đầy vàng” mà Giáo đoàn Hiệp sĩ Thánh chiến tự hào, vì vậy ông ngẫm nghĩ một chút rồi nói:

- Hồi xa xưa, cách đây đã lâu lắm rồi, có một hoàng dế người Đức đã chỉ cho vị sứ giả của chúng tôi, tên là Skarbek[243], một căn phòng như vậy và bảo: “Ta có cái để đánh bại chủ của ngươi!” Cụ Skarbek liền ném thêm vào đó một chiếc nhẫn quý của mình và bảo: “Vàng hãy đi với vàng, dân Ba Lan chúng tôi yêu chuông thép hơn…” Người Đức các ngài có biết tiếp sau đó là gì không? Sau đó là Hundsfeld[244]…

243. Theo truyền thuyết, ông là tổ tiên của dòng họ Awdaniec, mang gia huy Abdank - một trong nhũng dòng họ lâu đời nhất của Ba Lan, từ thế kỷ X.

244. Nguyên văn tiếng Đức: Cánh đồng Chó. Theo biên niên sử của thống lĩnh Wincenty ghi lại chuyện truyền khẩu hàng trăm năm, trận chiến trên Cánh đồng Chó diễn ra năm 1109 gần Wroclaw, giữa các đội quân của Boleslaw Krzywousty và hoàng đế Đức Henry V. Nhà biên niên sử trước đó là Gall Anonim thì không đề cập đến trận chiến này.

- Hundsfeld là gì? - Cả tá hiệp sĩ cùng hỏi dồn.

- Đó là một cánh đồng, - hiệp sĩ Zyndram thản nhiên trả lời, - nơi người Đức chết không kịp chôn, cuối cùng chỉ có lũ chó chôn cất họ.

Nghe câu ấy, các hiệp sĩ và đồng đạo của Giáo đoàn mất hẳn tự tin, không biết phải nói gì, còn hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice thì nói như để kết luận:

- Vàng không thể chống nổi sắt thép.

- Hà! - Đại thống lĩnh kêu lên. - Nhưng chúng ta còn cách thứ hai nữa - sắt. Ngài cũng đã thấy cánh thợ rèn giáp sắt thiện nghệ ở Tiền Thành rồi chứ. Họ nện búa ngày đêm, làm ra những áo giáp và loại gươm kiếm không thể tìm thấy ở đâu khác trên đời.

Đáp lại, hiệp sĩ Powała xứ Taczew vươn tay về phía giữa bàn, nắm lấy con dao chặt thịt dài khoảng một cẳng tay, rộng hơn nửa gang tay, nhẹ nhàng cuộn tròn nó lại thành một cái ống, như thể nó làm bằng giấy da cừu, và giơ cao lên để mọi người cùng thấy, rồi đưa nó cho đại thống lĩnh.

- Nếu thứ sắt này mà dùng làm kiếm, - ông nói, - thì các ngài cũng chẳng chứng tỏ được gì đâu.

Rồi ông mỉm cười hài lòng, còn đám giáo sĩ và giáo dân nhổm hết cả lên, chạy vội sang chỗ đại thống lĩnh, chuyền tay nhau con dao đã bị cuộn tròn lại, tất thảy đều im lặng, thảng thốt đứng tim trước sức mạnh kinh hoàng.

- Thề có Thánh Liboriusz! - Mãi lúc sau đại thống lĩnh mới thốt lên. - Ngài quả có cánh tay sắt, thưa ngài.

Còn vị quý tộc Burgundia nói thêm:

- Còn cứng hơn cả sắt. Ông ấy uốn con dao dễ như nó làm bằng sáp vậy.

- Thậm chí ông ấy không đỏ mặt, bắp tay không nổi cuộn! - Một đồng đạo thốt lên.

- Bởi lẽ, - hiệp sĩ Powała nói, - vương quốc chúng tôi vốn quen sống giản dị, mộc mạc, không có những tiện nghi sang trọng như tôi thấy ở đây, nhưng chúng tôi khỏe mạnh hơn.

Lúc này, đám hiệp sĩ Ý và Pháp đến gần, nói với ông bằng các thứ ngôn ngữ ríu ra ríu rít, mà ông Maćko bảo là giống như tiếng mấy cái bát bằng thiếc cọ vào nhau. Họ ca ngợi sức mạnh của ông, còn ông chạm cốc với họ và nói:

- Chúng tôi thường làm những chuyện như thế này trong các bữa tiệc, ngay cả các cô gái cũng làm được với những con dao nhỏ hơn.

Nhưng đám người Đức, vốn thích khoe khoang với người lạ về tầm vóc và sức mạnh của họ, thì xấu hổ và tức giận, vì vậy, lão hiệp sĩ già Helfenstein đã hét to cho cả bàn nghe:

- Thật xấu hổ cho bọn ta! Arnold von Baden, hãy chứng tỏ là xương cốt chúng ta không phải làm bằng nến nhà thờ! Đưa cho anh ta con dao!

Người hầu liền mang ngay dao vào đặt trước mặt Arnold, nhưng chắc lúng túng vì có mặt quá đông nhân chứng, hoặc sức cũng không mạnh như ông Powała, nên y chỉ bẻ cong con dao, chứ không thể cuộn nó thành vòng tròn.

Vì thế, nhiều khách ngoại quốc, những người trước đó được các hiệp sĩ Thánh chiến thì thào báo trước rằng mùa đông này sẽ mở cuộc chiến với vua Jagiełło, lúc này chợt suy nghĩ lại, họ nhớ ra rằng mùa đông ở đất nước này rất khắc nghiệt, tốt nhất là quay về lâu đài quê hương khi trời còn dễ chịu.

Cũng lạ là những suy nghĩ ấy nảy sinh trong đầu họ vào tháng bảy, là thời điểm thời tiết tuyệt đẹp và nóng nực.

Chương 68

Tại thành Plock, Zbyszko và ông Maćko không tìm thấy ai từ cung đình, bởi vì cả hai vợ chồng quận công[245] cùng với cả tám đứa trẻ đã đến thành Czersk, theo lời mời của quận chúa Anna Danuta. Họ được đức giám mục báo cho biết tin Jagienka sẽ lưu lại trang Spychow, bên ông Jurand cho đến khi ông mất. Tin này thật hay, bởi họ cũng muốn đến Spychow. Ông Maćko hết lời ca ngợi lòng tốt của Jagienka, bởi cô chọn việc đến chăm nom một người già sắp chết, không phải là họ hàng, hơn là đến vui chơi ở thành Czersk, nơi hẳn không thiếu những vũ hội và các trò vui.

245. Tức quận công Ziemowit IV và quận chúa Aleksandra Olgierdówna.

- Có lẽ con bé làm thế cũng vì không muốn bị lạc mất chúng ta. - Lão hiệp sĩ nói. - Không gặp nó suốt thời gian dài, chú rất muốn được gặp lại, nó tử tế thế cơ mà. Chắc giờ con bé lớn lắm rồi, và hẳn là còn xinh đẹp hơn trước.

Zbyszko nói:

- Cô ấy thay đổi ghê lắm. Xinh thì vẫn xinh, nhưng cháu nhớ cô ấy vốn rất mộc mạc, thế mà bây giờ cô ấy… cứ như người ở hoàng cung ấy.

- Nó thay đổi đến thế kia à? Ồ! Đó là dòng dõi gia tộc Jastrzębiec trang Zgorzelice lâu đời, họ hô chiến lệnh “Vào hội đi!” khi xông trận.

Một khoảnh khắc im lặng, rồi lão hiệp sĩ lại lên tiếng:

- Có lẽ như chú nói, nó muốn quay về Zgorzelice.

- Cháu thấy lạ sao cô ấy lại đi.

- Chắc nó muốn coi sóc số tài sản để lại của cha tu viện trưởng đã mất, hiện không ai trông chừng. Hơn nữa, nó còn ngại bọn Cztan và Wilk, mà chú cũng bảo rằng sẽ an toàn hơn nếu nó tránh mặt bọn trai ấy đi.

- Sao chúng dám làm hại trẻ mồ côi mồ cút.

Ông Maćko ngẫm nghĩ.

- Chỉ Chúa mới biết liệu bọn đó có trả thù chú đã đưa con bé đi cùng, mà cũng chẳng biết chúng có tha một cái cây nào của Bogdaniec hay không! Cũng chẳng biết liệu có thể chống cự nổi chúng không khi chú trở về. Chúng còn trẻ và khỏe, mà chú thì già rồi.

- Hey! Chú đi mà nói với những ai chưa biết chú. - Zbyszko nói.

Quả tình ông Maćko đã nói điều đó không hoàn toàn trung thực, bởi ông có ý khác, nhưng lúc này ông chỉ xua tay:

- Nếu chú không bị bệnh ở Malborg, thì coi chừng! - Ông nói. - Thôi, chuyện đó để khi về Spychow hãy nói.

Sau một đêm nghỉ lại thành Plock, họ lên đường về Spychow.

Ngày sáng sủa, đường khô ráo, dễ đi, lại an toàn, vì sau các thỏa thuận mới đây, bọn Thánh chiến chỉ còn dám ăn cướp ở vùng ven biên ải. Vả lại, hai hiệp sĩ thuộc loại những lữ khách mà bọn cướp tốt nhất nên cúi đầu chào từ xa hơn là đến gần để bám theo, vì vậy họ đi rất nhanh, vào ngày thứ năm sau khi rời thành Plock, buổi sáng họ đã về đến Spychow mà không gặp khó khăn gì. Jagienka, người gắn bó với ông Maćko như người thân yêu nhất trên đời, đã chào đón ông như người cha ruột thịt, còn ông, dẫu là người không dễ bị xúc động, cũng rất sung sướng trước tình cảm tốt đẹp của cô gái thân yêu. Lát sau, khi Zbyszko hỏi thăm về ông Jurand, rồi vào gặp ông và thăm “chiếc quan tài nhỏ”, thì vị hiệp sĩ già thở một hơi thật dài và nói:

- Chà, người mà Chúa muốn lấy đi thì đã lấy đi rồi, còn người Chúa muốn để lại thì đã để lại, bác nghĩ thế là tất cả những vất vả nhọc nhằn, những chuyến lang thang qua nhiều bến bờ của hai chú cháu bác đã kết thúc.

Sau một lúc, ông nói thêm:

- Hey! Còn nơi nào mà Chúa Giêsu không đưa chúng ta tới trong mấy năm vừa qua!

- Nhưng bác đã được Chúa che chở. - Jagienka nói.

- Đúng là Chúa đã che chở, nhưng chân thành mà nói, đã đến lúc trở về nhà.

- Ta phải ở đây khi nào ông Jurand còn sống. - Cô gái nói.

- Ông ấy sao rồi?

- Bác ấy chỉ nhìn lên trời mỉm cười; chắc bác ấy đã nhìn thấy thiên đường, và thấy cả Danusia trên ấy.

- Cháu vẫn chăm sóc ông ấy à?

- Cháu vẫn chăm, nhưng cha Kaleb nói rằng các đấng thiên sứ đang bảo vệ ông. Hôm qua, một bà ở trang này đã nhìn thấy hai vị thiên thần.

- Người ta thường nói rằng, - ông Maćko bảo, - quý tộc tốt nhất là chết trên chiến trường, nhưng người như ông Jurand thì chết trên giường vẫn xứng đáng.

- Bác ấy không ăn gì, không uống gì, chỉ luôn mỉm cười. - Jagienka nói.

- Ta vào thăm ông ấy nhé. Zbyszko cũng ở đó rồi.

Nhưng Zbyszko chỉ ngồi một lúc với ông Jurand - ông không còn nhận ra ai - rồi đi xuống hầm thăm quan tài Danusia. Chàng ở lại dưới đó mãi đến khi tới bữa ăn, cụ Tolima xuống tìm. Khi bước ra, trong ánh đuốc, chàng nhìn rõ chiếc quan tài phủ đầy những vòng hoa thỉ xa cúc và kim tiền thảo, quanh mặt nền đất được dọn sạch có ghim nhánh hoa cúc, vạn thọ và một cành hoa linh đăng, tỏa ngát mùi hương mật ngọt. Chàng trai trẻ cảm động hỏi:

- Ai trang hoàng áo quan thế?

- Cô thiếu nữ từ Zgorzelice đấy. - Cụ Tolima trả lời.

Chàng hiệp sĩ trẻ không nói gì, nhưng một lúc sau, khi gặp Jagienka, chàng bất ngờ quỳ xuống ôm đầu gối cô, thốt lên:

- Chúa ban phước cho tiểu thư vì lòng chính trực và vì hoa cho Danusia.

Rồi chàng òa khóc thảm thiết, còn cô ôm nhẹ đầu chàng như một đứa em gái đang muốn an ủi anh trai, và nói:

- Ôi, Zbyszko của em, em sẽ vui nếu được an ủi anh!

Rồi lệ cũng tuôn trào từ đôi mắt cô.

Chương 69

Ông Jurand mất vài ngày sau đó. Cha Kaleb làm lễ cầu nguyện suốt cả tuần mà thân xác ông không bị hư hoại - điều mà mọi người cho là phép lạ của Chúa - và suốt cả tuần, trang Spychow đầy khách khứa viếng thăm. Rồi đến giai đoạn lặng lẽ như thường xảy ra sau đám tang. Zbyszko thường lui tới hầm mộ, đôi khi cũng mang cung nỏ vào rừng, không phải để săn bắn mà chỉ cốt được trầm tư và quên đi mọi thứ, rồi rốt cuộc, một buổi tối, chàng bước vào căn phòng nơi các cô gái đang ngồi cùng ông Maćko và Hlava, rồi bất ngờ cất tiếng:

- Xin hãy nghe tôi! Buồn mãi cũng chẳng ích gì, tốt hơn là ta hãy quay về Bogdaniec và Zgorzelice thay vì ngồi đây mà đau buồn.

Mọi người đều im lặng, hiểu rằng đó là một lời nói tự đáy lòng, lúc lâu sau ông Maćko mới nói:

- Tốt cho chúng ta, tốt cả cho anh.

Nhưng Zbyszko lắc mái tóc sáng màu của chàng.

- Không! - Chàng nói. - Rồi Chúa cũng sẽ cho cháu được trở về Bogdaniec, nhưng bây giờ cháu cần đi đường khác.

- Hey! Ông Maćko kêu lên. - Chú đã bảo đến đây là kết thúc rồi, thế mà vẫn chưa hết! Phải biết sợ Chúa chứ, Zbyszko!

- Chú biết rõ là cháu đã thề mà.

- Đó là lý do sao? Không còn Danusia, anh không còn ai để thề. Cái chết đã giải cho anh khỏi lời thề nguyện.

- Hẳn nàng đã buông bỏ cho lời thề nguyện của cháu rồi, nhưng cháu không thề với nàng. Cháu đã thề với Chúa bằng danh dự hiệp sĩ! Chẳng lẽ chú muốn cháu mất danh dự hiệp sĩ sao?

Mỗi lời nói về danh dự hiệp sĩ đều tác động kỳ lạ như phép thần thông đến ông Maćko. Trong cuộc sống, ngoài các điều răn của Chúa và của Giáo hội, ông chỉ tuân theo vài nguyên tắc khác, nhưng riêng với điều ấy thì ông rất kiên tín.

- Chú không bảo anh không giữ lời thề. - Ông nói.

- Là sao ạ?

- Anh còn trẻ, còn đủ thời gian để làm mọi thứ. Giờ thì anh hãy cứ đi cùng mọi người; cứ nghỉ ngơi, rũ bớt đau buồn, rồi sau đó hẵng đi nơi nào anh muốn.

- Cháu thành tâm bày tỏ với mọi người như trong lễ xưng tội. - Zbyszko nói. - Mọi người cũng thấy đấy, tôi vẫn đi đến những nơi cần đi, vẫn trò chuyện với mọi người, vẫn ăn và uống như mọi người, nhưng nói thật lòng tôi không thể yên trong tâm, trong gan ruột. Lòng tôi trống rỗng, chỉ còn nỗi buồn, không có gì ngoài nỗi đau, không còn gì, chỉ có dòng lệ cay đắng tuôn ra!

- Thế thì đến với những người xa lạ, anh sẽ còn tệ hơn.

- Không! - Zbyszko nói. - Chúa biết cháu sẽ chết mòn nếu về Bogdaniec. Khi cháu nói là không thể, thì quả thật cháu không thể! Cháu cần chiến tranh, bởi ở sa trường sẽ dễ lãng quên hơn. Cháu cảm thấy một khi thực hiện được lời thề, cháu có thể nói với cái linh hồn được cứu rỗi kia: tôi đã hoàn thành mọi điều mà tôi đã hứa - thì mới được yên. Trước đó thì không! Không thể giữ cháu lại Bogdaniec, dù có trói buộc cháu chăng nữa…

Sau những lời chàng thốt ra, cả phòng lặng hẳn, có thể nghe thấy tiếng ruồi vo ve dưới trần nhà.

- Nếu sẽ chết ở Bogdaniec, tốt hơn cứ để anh đi. - Cuối cùng Jagienka nói.

Ông Maćko đưa cả hai tay lên ôm đầu, như ông vẫn thường làm những khi buồn phiền, rồi thở dài nặng nề và nói:

- Ôi, Đức Chúa hùng mạnh!…

Jagienka nói tiếp:

- Zbyszko, hãy hứa rằng nếu được Chúa gìn giữ, anh sẽ không ở lại đây, mà quay về với chúng em nhé.

- Sao không trở về! Tôi không bỏ mặc Spychow, nhưng sẽ không ở lại đây.

- Bởi nếu anh lo lắng cho chiếc áo quan, - cô gái nói tiếp với giọng khẽ hơn, - thì ta sẽ chuyển về Krześnia…

- Jagus![246] - Zbyszko thốt kêu lên.

246. Một cách gọi tên Jagienka thân mật hơn.

Trong phút giây bồng bột và đầy biết ơn, chàng quỳ xuống chân cô gái.

Chương 70

Lão hiệp sĩ muốn đi cùng Zbyszko đến đội quân của đại quận công Witold, nhưng chàng không muốn nghe chuyện ấy. Chàng khăng khăng đi một mình, không lều trại, không xe cộ, chỉ mang theo ba gia nhân cưỡi ngựa, một người mang lương thực, người thứ hai mang giáp phục và đồ dùng, người thứ ba chở bộ da gấu để ngủ. Hoài công Jagienka và ông Maćko xin chàng cho Hlava đi theo, bởi đó là một hộ vệ khỏe mạnh và trung thành. Chàng từ chối, bảo rằng chàng cần phải quên đi nỗi đau đang hành hạ, mà hộ vệ có mặt sẽ lại nhắc chàng về tất cả những gì đã có và đã xảy ra.

Nhưng trước khi chàng lên đường, đã diễn ra một cuộc bàn bạc quan trọng về điền trang Spychow. Ông Maćko bàn rằng nên bán đi. Ông bảo rằng mảnh đất bất hạnh này không mang lại tốt đẹp cho ai, chỉ toàn tai họa và đau khổ. Có rất nhiều tài sản ở Spychow, từ tiền bạc đến khí giới, ngựa, trang phục, áo choàng lông, những bộ da thú quý, những dụng cụ đắt tiền và đàn gia súc, vì vậy, trong thâm tâm ông muốn làm giàu thêm cho điền trang Bogdaniec, nơi mà ông yêu quý hơn mọi vùng đất khác. Họ bàn bạc rất lâu về chuyện đó, nhưng Zbyszko cương quyết không đồng ý bán.

- Sao có thể bán đi xương cốt của ông Jurand? - Chàng nói. - Không lẽ bằng cách ấy, ta đền đáp những điều lành mà ông ấy đã mang lại cho ta?

- Chú đã hứa với anh là sẽ mang quan tài Danusia đi, thì cũng có thể mang theo cả áo quan của ông Jurand nữa.

- Ông ấy nằm lại đây với các bậc tổ tiên, nếu thiếu cha ông, ở Krześnia ông ấy sẽ bị dằn vặt vì thương nhớ. Nếu chỉ đưa Danusia đi, nằm lại đây một mình ông ấy sẽ nhớ con, mà đưa cả ông ấy đi thì tổ tiên ông ấy sẽ bị bỏ lại nơi đây.

- Anh không biết rằng trên thiên đường, ông Jurand đang dõi theo tất thảy mỗi ngày đấy sao? Cha Kaleb nói ông ấy đang ở thiên giới. - Vị hiệp sĩ lớn tuổi nói.

Nhưng cha Kaleb, người đứng về phía Zbyszko, nói:

- Linh hồn trên thiên giới, nhưng thân xác vẫn ở trần gian tới ngày phán xét.

Ngẫm nghĩ một lát, ông Maćko vẫn tiếp tục dòng suy nghĩ của riêng mình, nói:

- Mà cũng có thể ông Jurand không nhìn thấy những người chưa siêu thoát, mà chuyện đó không sao gỡ được.

- Sao lại bàn đến sự phán xét của Chúa ở đây? - Zbyszko nói. - Chúa không cho phép người lạ sống trên tro tàn thiêng liêng nơi này. Nên để nguyên mọi thứ ở đây, cháu sẽ không bán Spychow, dẫu quận công có giao nó cho cháu.

Nghe những lời ấy, ông Maćko biết không thể làm gì được nữa, bởi ông hiểu rõ tính kiên quyết của đứa cháu trai, và trong sâu thẳm tâm hồn ông ngưỡng mộ đức tính đó hơn mọi thứ ở chàng trai trẻ.

Vì vậy, lát sau ông nói:

- Những điều anh nói không thuận với ý chú, nhưng lại đúng.

Và ông không biết nên làm gì.

Nhưng Jagienka, nãy giờ vẫn im lặng, đưa ra một đề xuất mới:

- Tìm một người trung thực để quản lý Spychow, hay cho thuê trang trại cũng là cách hay. Tốt nhất là cho thuê, vì sẽ không phải lo nghĩ gì, mà lại có tiền. Có thể là cụ Tolima?… Có điều cụ đã già và hiểu trận mạc nhiều hơn nông trại, mà nếu không phải cụ, hay là cha Kaleb?…

- Quý cô lòng lành ơi! - Cha Kaleb trả lời. - Cả tôi và ông Tolima cũng đang nghĩ về chuyện đất đây, nhưng là thứ đất sẽ đắp lên chúng tôi, chứ không phải chuyện đất đai mà chúng ta đang bàn.

Rồi quay sang Tolima, cha hỏi:

- Có phải không, cụ?

Nghe hỏi, cụ Tolima đưa tay lên che vành tai, hỏi lại:

- Về chuyện gì, hả? - Và khi được lặp lại to hơn, cụ bảo. - Đúng. Tôi không quản lý được trang trại đâu! Lưỡi rìu chém sâu hơn lưỡi cày… Tôi đang muốn báo thù cho chủ nhân với con trẻ đây…

Rồi cụ xòe ngay bàn tay gầy gò, đầy gân guốc của mình, với những ngón cong như móng vuốt của loài mãnh ưng, quay mái đầu bạc giống như đầu chó sói về phía ông Maćko và Zbyszko, nói thêm:

- Các ngài cho tôi đến chỗ bọn Đức với, đấy mới là nghề của tôi!

Và quả thế. Cụ đã kiếm được rất nhiều của cải cho ông Jurand, nhưng chỉ bằng chiến trận và cướp bóc, chứ không phải làm trang trại.

Jagienka, vẫn mải suy nghĩ nên nói gì suốt cuộc bàn bạc, lúc này cất tiếng:

- Ở đây, cháu thấy cần một chàng trai không sợ biên giới bọn Thánh chiến sát kề bên, không trốn quân Đức mà lại tự đi tìm chúng, và cháu nghĩ sao chúng ta không thử với Hlava - anh ấy phù hợp công việc đó…

- Khoan đã! - Ông Maćko lên tiếng, vì mặc dù rất yêu mến Jagienka, nhưng ông không muốn phụ nữ tham gia vào chuyện này, mà còn là một cô gái trẻ nữa chứ.

Chàng trai người Séc đứng bật khỏi băng ghế đang ngồi và nói:

- Nói có Chúa chứng giám, tôi chỉ muốn cùng cậu chủ Zbyszko đi chiến đấu, chúng tôi đã cùng nhau trừ được một số thằng Đức - và sẽ còn tiếp tục… Nhưng nếu phải ở lại, tôi sẽ ở lại… Cụ Tolima là người thân thiết, cụ ấy biết tôi rồi đấy… Biên giới Thánh chiến ngay sát kề bên thì sao? Càng hay! Cứ để xem ai sẽ làm ai khổ! Tôi không sợ chúng, mà chúng phải sợ tôi. Xin Đức Chúa Giêsu giữ cho tôi đừng chỉ vơ cho mình mà gây thiệt hại cho trang trại. Còn về việc cô chủ đề nghị tôi, cô chủ làm thế vì biết rõ rằng tôi thà bị chết trăm lần chứ không thất tín… Tôi biết về làm nông trại chỉ qua những gì đã thấy ở Zgorzelice, nhưng tôi hiểu rằng ở đây phải cần rìu và gươm nhiều hơn cày cuốc. Đó là tất cả những gì tôi nghĩ, nhưng dẫu có phải, vâng… dẫu phải ở lại nơi đây…

- Thì sao? - Zbyszko hỏi. - Ngươi định nói gì?

Bị lúng túng quá, Hlava đâm nói ấp úng:

- Nếu như cô chủ đi, thì mọi người sẽ đi cùng. Chiến đấu thì tốt mà làm nông trại cũng hay, nhưng nếu chỉ có một thân một mình… không có ai trợ giúp, tôi sẽ buồn lắm, nếu không có cô chủ và không có… Tôi muốn nói là., cũng như cô chủ không thể một mình đi khắp thế giới… nếu như không có ai giúp tôi… Tôi cũng chẳng biết nói sao nữa!

- Thằng này nói cái gì thế nhỉ? - Ông Maćko hỏi.

- Bác thông thái thế mà vẫn chẳng chịu hiểu gì à? - Jagienka bảo.

- Hiểu gì chứ?

Thay vì trả lời, nàng quay sang chàng hộ vệ:

- Thế nếu Anulka Sieciechówna ở lại với anh thì anh trụ vững chứ?

Chàng Séc dập đầu dưới chân nàng khiến bụi từ sàn nhà bay lên mù mịt.

- Với cô ấy thì đến cả hỏa ngục tôi cũng chịu được! - Chàng thốt lên, ôm lấy chân nàng.

Nghe thấy thế, Zbyszko kinh ngạc nhìn người giám mã, bởi trước đó chàng không hề hay biết và cũng không đoán ra điều gì, mà cả ông Maćko cũng ngạc nhiên, tự nhủ trong lòng, không hiểu phụ nữ quan trọng đến thế nào trong tất thảy vấn đề của con người, để mọi thứ có thể thành công hoặc thất bại.

- Chúa ơi, - ông lẩm bẩm, - mình chẳng còn ham gì họ nữa.

Còn Jagienka, quay lại với Hlava, nói:

- Bây giờ chúng tôi muốn biết liệu Anulka có chịu được anh không.

Và nàng gọi Sieciechówna, cô gái ấy bước vào, chắc đã biết hoặc đoán được chuyện gì đang xảy ra, tay che mắt và cúi đầu, chỉ thấy mái tóc sáng màu đang sáng thêm lên trong những tia nắng mặt trời.

Cô gái dừng bước bên cửa, rồi nhảy ngay lại phía Jagienka, quỳ gối xuống và giấu mặt vào nếp váy của thiếu nữ.

Còn chàng Séc quỳ ngay xuống cạnh cô và nói với Jagienka:

- Xin hãy cầu phước cho hai chúng tôi, thưa cô chủ!

Chương 71

Hôm sau, đến ngày Zbyszko lên đường. Chàng ngồi cao trên lưng con ngựa chiến vạm vỡ, mọi người vây quanh. Jagienka đứng một bên hông ngựa, ngước đôi mắt xanh buồn bã lặng nhìn chàng trai, như muốn ngắm cho thỏa trước lúc chia xa. Ông Maćko cùng với cha Kaleb đứng bên kia, cạnh chàng hộ vệ với Sieciechówna. Zbyszko quay hết bên nọ sang bên kia, trao đổi với mọi người những lời ngắn gọn thường nói trước lúc đi xa: “Khỏe nhé!” - “Cầu Chúa dẫn dắt!” - “Đến giờ rồi!” - “Hey! Đi nhé! Đi nhé!”. Trước đó, chàng đã từ biệt mọi người, riêng với Jagienka, chàng cúi thật thấp cảm ơn vì lòng tốt của cô. Giờ đây, từ yên ngựa cao, chàng những muốn nói thêm với cô một lời tốt đẹp, bởi ánh mắt đang ngước lên và vẻ mặt cô như đang nói với chàng: “Hãy trở về, anh nhé!”, khiến trái tim chàng tràn ngập lòng biết ơn.

Và như thể đáp lại sự gửi gắm không lời của cô, chàng nói:

- Jaguś, em như em gái ruột thịt của anh… Em biết không!… Không phải nói gì thêm nữa!

- Em biết. Chúa phù hộ anh.

- Em nhớ chăm nom chú nhé.

- Anh cũng nhớ nhé.

- Hẳn rồi, anh sẽ về nếu không chết.

- Anh đừng chết!

Lần trước, ở thành Plock, khi chàng nói chuyện ra đi, cô cũng đã nói với chàng: “Anh đừng chết”, nhưng lần này, những lời ấy phát ra từ tận đáy lòng, và cô cúi gục đầu như để giấu đi những giọt nước mắt, khiến trong một thoáng trán cô khẽ chạm vào đầu gối Zbyszko.

Trong khi đó những kỵ sĩ ở cổng giữ những con ngựa thồ đã sẵn sàng lên đường, bắt đầu cất tiếng hát:

♫ Chiếc nhẫn, chiếc nhẫn vàng sẽ không bị mất. ♫

♫ Nó sẽ không bị rơi mất. ♫

♫ Từ cánh đồng quạ sẽ mang nhẫn về ♫

♫ Trao cho nàng thanh nữ. ♫

- Lên đường! - Zbyszko hét lên.

- Lên đường.

- Chúa sẽ dẫn dắt! Đức Mẹ Tối Linh!…

Tiếng vó ngựa gõ nhịp dập dồn trên cây cầu gỗ bắc ngang con hào, một con ngựa hí dài, những con khác cũng lên tiếng và cả toán người ngựa lên đường.

Nhưng cả Jagienka, ông Maćko, linh mục, cụ Tolima, chàng Séc cùng với nàng thanh nữ và các gia nhân ở lại trang Spychow vẫn đứng trên cầu nhìn mãi theo bóng những người ra đi. Cha Kaleb giơ thánh giá làm dấu cầu nguyện cho họ một hồi lâu, cho đến khi họ khuất dạng sau những khóm cây trần cao vút, cha mới nói:

- Dấu thánh sẽ không cho điều dữ phạm đến họ.

Còn ông Maćko nói thêm:

- Hẳn rồi, mà đàn ngựa khịt mũi rất mạnh cũng là điềm tốt.

Họ cũng không lưu lại Spychow lâu. Sau hai tuần, lão hiệp sĩ đã thu xếp xong mọi chuyện với chàng Séc, người sẽ ở lại trông nom điền sản nơi đây, còn ông cùng Jagienka dẫn một đoàn dài xe ngựa với đám gia nhân có vũ trang lên đường về trang Bogdaniec. Linh mục Kaleb và cụ Tolima không mấy vui khi nhìn đoàn xe, bởi thật ra, ông Maćko đã vơ mất của Spychow một số thứ, nhưng vì Zbyszko đã giao toàn quyền cho ông, nên không ai dám cưỡng. Thậm chí, nếu không bị Jagienka cản bớt, ông còn lấy đi nhiều hơn, và dẫu thường cãi với cô, kêu rên cô là “đầu óc đàn bà”, nhưng hầu hết mọi chuyện ông vẫn nghe theo ý cô.

Họ không mang theo quan tài của Danusia, vì Spychow không bị bán, và Zbyszko muốn nàng được ở lại với cha mình.

Thay vào đó, họ mang đi nhiều tiền bạc và của cải, phần lớn cướp được của bọn Đức trong vô số trận chiến mà ông Jurand đã đánh nhau với chúng. Và giờ đây, khi ngắm những chiếc xe chở đầy được phủ kín bạt, ông Maćko khấp khởi trong tâm khi nghĩ về việc Bogdaniec sẽ được củng cố để hùng mạnh thêm lên. Niềm vui ấy bị đầu độc bởi nỗi sợ Zbyszko có thể mất mạng, nhưng vốn hiểu kỹ năng hiệp sĩ của chàng trai, ông không mất hy vọng rằng chàng sẽ may mắn trở về, và ông khoan khoái nghĩ đến khoảnh khắc ấy.

- Có lẽ đó là ý Chúa, - ông tự nhủ - là trước tiên Zbyszko có được Spychow, tiếp theo có thể là cả Moczydoly và mọi thứ mà cha tu viện trưởng để lại? Cứ để nó trở về đã, mình sẽ dựng cho nó cả một tiểu lâu đài ra dáng ở Bogdaniec, và sau đó cứ để xem!…

Tới đây, ông chợt nghĩ rằng gã Cztan trang Rogowo và Wilk trang Brzozowa chắc hẳn sẽ chẳng mấy vui khi gặp ông, có thể sẽ phải giao đấu với chúng, nhưng ông không lo, giống như một con chiến mã già không nề hà khi lâm trận. Sức khỏe của ông đã hồi phục, ông cảm thấy sức mạnh trong xương cốt và hiểu rằng sẽ dễ dàng hạ được bọn kẻ cướp đó bởi chúng tuy to xác nhưng không được trui rèn kiểu hiệp sĩ. Trước đây, quả tình có lần ông nói với Zbyszko theo kiểu khác, nhưng chẳng qua chỉ để thuyết phục chàng trở về.

“Hey! Mình như cá măng, chúng chỉ là đồ cá mương,” ông nghĩ bụng, “chớ hòng qua mặt mình!” Trái lại, ông băn khoăn một chuyện khác: có Chúa mới biết khi nào Zbyszko trở về, mà chàng lại coi Jagienka như em gái, nhỡ con bé cũng coi Zbyszko như anh trai, không muốn chờ chàng vì ngày về không hẹn thì sao?

Vì vậy, ông quay sang cô và bảo:

- Nghe này, Janga, bác không nói về Cztan và Wilk, đó là bọn nông phu thô thiển, không xứng với cháu. Bây giờ cháu là người của cung đình rồi!… Nhưng rồi năm tháng sẽ qua mau!… Ông Zych quá cố có nói rằng cháu cảm nhận được ý Chúa, nhưng đó là mấy năm trước… Mà bác cũng không biết nữa! Người ta hay nói là nếu thấy vòng hoa đội đầu quá chật, trinh nữ sẽ tìm ngay người giải thoát… Hẳn đó không phải Cztan hay Wilk… Mà cháu nghĩ sao về chuyện đó?

- Bác hỏi về chuyện gì ạ?

- Cháu sẽ không lấy ai sao?

- Cháu à?… Cháu sẽ đi tu.

- Đừng nói vớ vẩn! Thế Zbyszko quay về thì sao?

Cô vẫn lắc đầu:

- Cháu vẫn đi tu.

- Thế nếu nó yêu cháu? Nếu nó hết sức cầu xin cháu?

Cô gái ngoảnh khuôn mặt đỏ bừng ra cánh đồng, vừa lúc cơn gió đồng thổi lại mang đến tai ông Maćko câu trả lời rất khẽ:

- Thì cháu sẽ ở lại.

Chương 72

Họ nghỉ ở thành Plock một thời gian để giải quyết thủ tục tài sản và di chúc của cha tu viện trưởng, sau khi nhận được các giấy tờ cần thiết, họ lại đi tiếp, ít cần nghỉ lại dọc đường, vì đường đi rất dễ và an toàn, do cái nắng nóng đã làm bùn khô đi, sông suối hẹp lại và con đường chạy qua một vùng đất yên bình, nơi có những cư dân thân thiện và mến khách sinh sống. Tuy nhiên, vốn thận trọng, ngay từ Sieradz, ông Maćko đã phái một gia nhân về Zgorzelice báo trước việc ông và Jagienka sẽ đến, nên cậu Jaśko, em trai của Jagienka, dẫn theo hai mươi gia nhân có vũ trang đi đón họ giữa đường và đưa về nhà.

Cuộc gặp mặt thật vui, với bao lời chào hỏi và những câu cảm thán. Giống Jagienka như hai giọt nước, nhưng Jaśko đã cao hơn cô, trở thành một chàng trai nhanh nhẹn, vui vẻ giống hệt ông Zych đã quá cố, lại thừa hưởng được cái tính muốn ca hát suốt ngày và linh hoạt như một tia lửa. Mấy năm qua, thấy mình đã lớn lên, mạnh mẽ, cậu tự coi mình là một người trưởng thành, chỉ huy đám gia nhân như một thủ lĩnh thật sự, còn họ thi hành mọi mệnh lệnh của cậu trong nháy mắt, rất sợ sự nghiêm khắc và quyền uy của cậu.

Ông Maćko và Jagienka ngạc nhiên khôn xiết, còn cậu cũng kinh ngạc và vui sướng về sắc đẹp và vẻ lịch lãm của chị gái đã lâu không gặp. Cậu nói rằng đã định đi tìm chị, suýt nữa họ không gặp cậu ở nhà, vì cậu đang cần phải thăm thú thế gian, gặp gỡ mọi người, luyện tập võ nghệ hiệp sĩ và tìm cơ hội để thách đấu với các hiệp sĩ lang thang.

- Hiểu biết thế giới và phong tục của thế gian là việc tốt, - ông Maćko nói với cậu, - vì nó dạy ta cách hành xử trong mỗi cuộc phiêu lưu, biết nói những điều cần nói và tăng cường trí tuệ bẩm sinh. Còn chuyện thách đấu, bác nghĩ là cháu vẫn còn quá trẻ, nếu nói điều đó với người lạ thì sẽ bị người ta cười cho đấy.

- Thế thì hắn sẽ phải khóc sau khi cười, - Jaśko nói, - nếu không phải hắn, thì vợ con hắn sẽ phải khóc.

Và ánh mắt cậu gườm gườm đầy đe dọa, như thể muốn nói với tất cả các hiệp sĩ lang thang trên đời: “Chuẩn bị nộp mạng đi!”

Vị hiệp sĩ trang Bogdaniec hỏi:

- Thế bọn Cztan và Wilk có chịu để yên không? Ngày trước chúng nó nhìn Jagienka ham hố lắm.

- À! Wilk thì bị giết ở Śląsk rồi. Anh ta muốn hạ một tòa thành Đức tại đó và đã công thành, nhưng bị một súc gỗ từ thành nện trúng, hai ngày sau, anh ta đã tắt thở.

- Thật đáng tiếc. Cha hắn cũng đã từng đánh bọn Đức ở Śląsk, nơi bọn chúng xâm chiếm, cướp bóc dân ta, ông ấy cướp lại của chúng… Công thành thì khó lắm, vì khi ấy cả giáp phục lẫn võ nghệ hiệp sĩ đều chẳng giúp được gì. Cầu Chúa cho đại quận công Witold không đánh thành, mà chỉ đánh bọn Thánh chiến ngoài đồng… Thế còn Cztan? Có chuyện gì với hắn vậy?

Jaśko bật cười:

- Cztan đã kết hôn! Anh ta cưới con gái của một phú nông xứ Bờ Cao, nổi tiếng là xinh đẹp. Hey! Không chỉ là xinh đâu, cô ta còn rất ghê gớm, bởi chẳng chịu nhường Cztan chút nào, một, hai là quại ngay vào mõm, dẫu anh ta râu ria đến mấy, rồi dắt mũi đi như dắt gấu bằng xích sắt ấy.

Nghe thế, lão hiệp sĩ khoái chí vô cùng.

- Thấy chưa! Đàn bà đều thế! Jagienka, rồi cháu cũng sẽ thế! Tạ ơn Chúa, thế là hết rắc rối với hai gã kẻ cướp này, vì nói thật tình, bác cũng thấy lạ sao chúng nó không quậy phá Bogdaniec.

- Cztan muốn, nhưng Wilk không cho vì khôn ngoan hơn. Anh ta đến Zgorzelice gặp chúng cháu hỏi dò chuyện gì đã xảy ra với chị Jagienka. Cháu nói chị ấy đi nhận di sản của cha tu viện trưởng. Anh ta hỏi: “Sao ông Maćko không nói với tao chuyện đó?” Cháu bèn bảo: “Jagienka có phải là của anh đâu mà bác ấy phải nói?” Anh ta ngẫm nghĩ một lúc, rồi nói: “Đúng thật, cô ấy không phải của tao.” Vốn thông minh, anh ta hiểu ngay rằng bác với chúng cháu như một nhà, nên mới bảo vệ cho Bogdaniec trước Cztan. Bọn họ hay choảng nhau ở Lawica gần Piaski, rồi lại chè chén với nhau như thường.

- Cầu Chúa chiếu rọi linh hồn gã Wilk! - Ông Maćko thốt lên.

Và trút một hơi thở thật dài, ông mừng vì hẳn Bogdaniec không bị hư hại gì, ngoại trừ do ông vắng mặt quá lâu.

Quả thực, ông cũng không thấy gì khác, ngược lại, đàn vật nuôi gia tăng, từ một đàn ngựa cái không lớn lắm đã có những chú ngựa non hai tuổi, một số là dòng giống ngựa chiến Fryzja to khỏe khác thường.

Chỉ tiếc là có mấy tù binh bỏ trốn, nhưng ít thôi, vì họ chỉ có thể trốn đến Śląsk, mà ở đó những tên hiệp sĩ kẻ cướp người Đức hoặc người lai Đức đối xử với tù nhân tàn tệ hơn giới quý tộc Ba Lan. Tuy nhiên, ngôi nhà lớn cũ kĩ đã bị nghiêng đáng kể, sắp sập. Sàn đất đã nứt nẻ, các bức tường và trần nhà bị cong võng, các rầm gỗ thông làm từ hơn hai trăm năm trước đã bắt đầu bị mục. Trong những cơn mưa mùa hè sầm sập, tất cả các phòng mà xưa kia dòng họ Mưa Đá đông đúc của trang Bogdaniec từng cư ngụ, đều bị dột. Mái nhà chi chít lỗ thủng, phủ đầy những đám rêu xanh đỏ. Cả ngôi nhà như một cái nấm to rộng đã lún xuống, rạn nứt.

- Nếu được tu bổ, nó còn vững được, vì mới bắt đầu bị hư hỏng chưa lâu. - Ông Maćko nói với viên quản nô Kondrat, người trông coi tài sản khi vắng chủ.

Rồi lát sau, ông nói thêm:

- Ta thì sống trong nhà này đến khi chết cũng được, nhưng Zbyszko thì phải có một tòa thành nhỏ.

- Chúa tôi! Tòa thành nhỏ?

- Hey! Chứ sao?

Tòa thành là mơ ước yêu thích mà ông xây nên cho Zbyszko và con cháu tương lai của chàng. Ông biết rằng quý tộc không ở trong một tòa nhà bình thường, mà phải ở phía sau hào sâu và tường cao có cắm cọc nhọn, với các vọng lâu canh gác, từ đó lính canh quan sát cả vùng, để dễ xử trí những kẻ lân la đáng ngờ. Không đòi hỏi gì nhiều cho bản thân mình, nhưng đối với Zbyszko và con cháu của chàng, ông Maćko không muốn dừng lại ở điều vặt vãnh, nhất là khi tài sản bây giờ đã tăng lên rất nhiều.

“Nếu nó lấy được Jagienka,” ông nghĩ, “cùng với con bé là cả điền trang Moczydoly và di sản của cha tu viện trưởng, thì không một kẻ nào trong vùng sánh bằng - xin Chúa hãy ban cho!”

Nhưng mọi thứ đều phụ thuộc vào việc Zbyszko có trở về hay không, mà đó là chuyện không chắc chắn, tùy thuộc ân sủng bề trên. Ông Maćko tự nhủ giờ đây phải cung kính Chúa tốt nhất có thể, sao cho không những không mắc tội phạm thánh, mà còn được lòng Chúa. Với mong muốn ấy, ông không tiếc gì với nhà thờ ở Krzesnia, cả về đèn nến, bột rắc trong lễ thánh, lẫn muông thú để phóng sinh, và một buổi tối ông đã nói với Jagienka khi đến thăm Zgorzelice:

- Ngày mai bác sẽ đi Kraków viếng mộ hoàng hậu Jadwiga linh thiêng của chúng ta.

Cô suýt bật lên khỏi ghế vì sợ.

- Bác nhận tin không lành à?

- Không có tin dữ, mà cũng chẳng thể có. Nhưng cháu còn nhớ không, lúc bác bị cái mũi nhọn cắm vào sườn, hồi cháu cùng Zbyszko đi săn hải ly ấy, bác thề rằng nếu Chúa cho khỏe lại, bác sẽ đến viếng mộ bà. Hồi đó mọi người đều tán thành ý muốn ấy. Chứ sao! Ở nơi cao xanh kia, Đức Chúa chắc có nhiều người hầu cận thánh thiện, nhưng chẳng ai sánh bằng hoàng hậu của chúng ta, và bác không muốn bà giận, nhất là khi bác đang lo cho Zbyszko.

- Phải lắm! Bác làm ngay đi! - Jagienka thốt lên. - Nhưng bác vừa mới từ một chuyến phiêu lưu kinh khủng như vậy trở về…

- Thì sao! Bác muốn làm xong ngay mọi việc, để sau đó bình tâm ngồi nhà chờ Zbyszko về. Mong sao hoàng hậu thánh thiện của chúng ta cầu xin cho nó với Chúa Giêsu, để giúp nó địch nổi cả mười thằng Đức với bộ áo giáp tốt.. Sau đó, bác sẽ yên lòng hơn xây dựng tòa thành nhỏ cho nó.

- Xương cốt bác vẫn còn chắc lắm!

- Thì bác vẫn còn khỏe mà. Bác muốn nói với cháu chuyện khác. Hãy để Jaśko đi cùng bác, nó cũng đang muốn lên đường. Bác là người từng trải, có thể kiểm soát nó. Nếu có chuyện gì xảy ra bởi thằng bé ngứa ngáy chân tay, thì cháu biết là chuyện đánh nhau không phải chuyện mới với bác, dù trên bộ hay trên ngựa, bằng kiếm hay bằng rìu..

- Cháu biết! Không ai bảo vệ nó tốt hơn bác.

- Bác nghĩ là sẽ không đánh nhau đâu, thời hoàng hậu còn sống, đầy hiệp sĩ ngoại quốc ở Kraków để chiêm ngưỡng dung nhan của bà, nhưng giờ bọn họ thích kéo nhau đến thành Malborg hơn, bởi ở đó ê hề rượu vang ngọt xứ Ý.

- Nhưng lại có hoàng hậu mới[247] mà bác.

247. Ý Nói đến Anna Cylejska (khoảng 1380 – 1416 ở Kraków), cháu gái của vua Kazimierz Vĩ Đại, vợ thứ của vua Władysław Jagiełło.

Ông Maćko nhăn mặt và xua tay:

- Bác đã gặp rồi! Bác sẽ không nói gì thêm - cháu hiểu mà.

Lát sau, ông nói thêm:

- Ba hoặc bốn tuần nữa bác sẽ trở lại.

Mọi chuyện diễn ra như thế. Vị hiệp sĩ lớn tuổi chỉ bắt Jaśko phải thề trên danh dự hiệp sĩ và Thánh Jerzy rằng cậu sẽ không đòi thêm chuyến đi nào nữa - rồi họ lên đường.

Họ đến được thành Kraków mà không xảy ra chuyện gì, vì đất nước đã tạm yên ổn, được bảo vệ khỏi các lãnh chúa thân Đức vùng biên ải và bọn hiệp sĩ cướp đường Đức tấn công, bởi chúng ngại sức mạnh của vương quốc và sự dũng cảm của cư dân. Sau lễ cưới của đức vua, họ được hiệp sĩ Powała xứ Taczew và quận công trẻ Jamont đưa vào cung vua. Ông Maćko nghĩ rằng cả ở cung đình và trong các thư phòng, chắc người ta sẽ háo hức hỏi ông về quân Thánh chiến, như một người am tường về chúng và đã có dịp quan sát chúng rất kỹ. Nhưng sau khi nói chuyện với quan chưởng ấn và quan chưởng kiếm của thành Kraków, ông ngạc nhiên thấy rằng họ biết về bọn Thánh chiến không những không kém mà còn hơn cả ông. Người ta biết cả những chi tiết nhỏ nhất về những gì đang xảy ra ở thành Malborg lẫn những tòa thành khác, kể cả những nơi xa xôi nhất. Họ biết rõ các mệnh lệnh, số lượng binh sĩ là bao nhiêu, bao nhiêu vũ khí, cần bao nhiêu thời gian để tập hợp quân đội, ý định của các hiệp sĩ Thánh chiến trong trường hợp chiến tranh xảy ra. Họ biết rõ từng viên lãnh binh, biết hắn có tính bốc đồng hăng tiết hay thận trọng, và đã ghi chép cẩn thận tất cả mọi thứ như thể chiến tranh sẽ nổ ra ngay ngày mai.

Vị hiệp sĩ lớn tuổi vui trong dạ, vì ông hiểu rằng ở thành Kraków người ta đã chuẩn bị cho cuộc chiến thận trọng hơn, hiểu biết và kỹ lưỡng hơn nhiều so với ở thành Malborg. Ông thầm nghĩ: “Chúa Giêsu đã cho quân ta can trường bằng hoặc hơn quân Đức, nhưng thông minh hơn và nhìn xa hơn.” Ông cũng được biết nguồn tin từ đâu đến: từ chính cư dân các thành bang vùng đất Phổ, cả người Ba Lan lẫn người Đức. Giáo đoàn đã khiến họ thù hận, mọi cư dân vùng đất Phổ mong đợi quân đội vua Jagiełło như trông chờ sự cứu rỗi.

Ông Maćko nhớ lại những điều hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice đã nói tại thành Malborg và thầm nhắc đi nhắc lại trong lòng: “Ông ấy có cái đầu thật ghê gớm! Đúng là một kho báu!”[248]

248. Nguyên văn: ceber - từ cổ, chỉ một loại bình gỗ rất quý hiếm.

Ông nhớ lại từng lời của vị hiệp sĩ. Có lần, ông còn mượn sự khôn ngoan của ông ấy, khi Jaśko trẻ tuổi hỏi về quân Thánh chiến, ông nói:

- Chúng mạnh khỏe, to béo thật, nhưng cháu nghĩ sao? Liệu một hiệp sĩ khỏe nhất có bay khỏi yên ngựa không, nếu dây thắng yên và bàn đạp đã bị cắt đứt?

- Hắn sẽ bay chứ, đúng như cháu đang đứng đây này! - Anh bạn trẻ trả lời.

- Hà! Thấy chưa! - Ông Maćko reo lên. - Bác muốn cháu hiểu điều đó!

- Hiểu gì cơ ạ?

- Giáo đoàn chính là gã hiệp sĩ đó!

Và lát sau, ông nói thêm:

- Người tầm thường không thể nói cho cháu những lời đó đâu - đừng lo!

Và thấy chàng hiệp sĩ trẻ tuổi chưa hiểu, ông bắt đầu giải thích, nhưng quên nói thêm rằng không phải ông tự nghĩ ra được sự so sánh ấy, mà nó phát sinh từ bộ óc hùng mạnh của hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice.

Chương 73

Lẽ ra họ ở lại Kraków không lâu, thậm chí còn rút ngắn hơn, nếu không vì Jaśko muốn thỏa chí thăm thú thành đô và nhìn ngắm mọi người, bởi với cậu mọi thứ như một giấc mơ quá đẹp. Tuy nhiên, lão hiệp sĩ đang vội về nhà thu hoạch mùa màng, nên sự cầu xin của chàng trai không mấy kết quả, và thế là, đến lễ Đức Mẹ Lên Trời[249], họ đã trở về - một người về Bogdaniec, người kia về Zgorzelice với chị.

249. Lễ Đức Mẹ Lên Trời là một lễ trọng của các Ki-tô hũu thuộc Giáo hội Công giáo Roma, Chính thống giáo Đông phương, Cộng đồng Anh giáo. Tín điều Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời được Giáo hoàng Pius XII ban hành ngày 1/11/1950 qua hiến chế “Munificentissimus Deus” (Thiên Chúa vô cùng vinh hiển).

Và kể từ đó, cuộc sống của họ khá đơn điệu, đầy ắp việc đồng áng và những chuyện thôn quê thường nhật. Mùa màng bội thu ở vùng đất thấp Zgorzelice, đặc biệt là trang Moczydoły của Jagienka, nhưng ở trang Bogdaniec, do năm ấy hạn hán, nên mùa màng rất kém và không mất mấy công để thu hoạch. Nói chung, ở đó rất ít đất màu mỡ, vì ruộng nương nằm kề với rừng, chủ nhân lại đi vắng lâu ngày, thiếu người làm nên ngay cả khoảnh đất tốt đã được cha tu viện trưởng cho người cày hộ xong cũng bị bỏ hoang. Vị hiệp sĩ già tuy rất nhạy với mọi khoản mất mát, nhưng không quá coi trọng việc đó bởi ông biết khi đã có tiền sẽ dễ dàng đưa mọi chuyện vào trật tự và nền nếp, chỉ cần biết mình vất vả làm việc là vì ai. Nhưng chính nỗi băn khoăn ấy đã đầu độc công việc và những ngày tháng của ông. Ông làm việc luôn tay, thức dậy từ mờ sáng, theo đàn gia súc, coi sóc công việc ngoài đồng và trong rừng, thậm chí ngắm sẵn chỗ và chuẩn bị vật liệu để xây tòa thành nhỏ, nhưng sau cả một ngày mệt nhoài, khi mặt trời đã lặn trong ráng chiều vàng óng và đỏ rực, nhiều lúc ông thấy lòng buồn nặng nề khôn tả, đầy lo lắng mà trước đây ông chưa từng trải qua. “Mình gắng sức vất vả ở đây,” ông thầm nhủ, “mà biết đâu nơi kia, thằng bé đang nằm trên đồng với một ngọn giáo xiên vào ngực và lũ sói đang nhe nanh.” Tim ông thắt lại bởi ý nghĩ đó, bởi một tình yêu và nỗi đau lớn như nhau. Vào những lúc đó, ông thường lắng tai xem có tiếng vó ngựa báo hiệu Jagienka sắp đến hay không, vì khi có cô, ông thường vờ vui vẻ, để động viên cô và động viên chính mình đôi chút trong lúc tâm hồn đang đau khổ.

Cô gái đến hằng ngày, thường là vào buổi chiều, với một cây nỏ mắc ở yên ngựa và một ngọn lao, để phòng tai nạn trên đường về. Khó có thể bất ngờ gặp Zbyszko, vì ông Maćko bảo phải một năm hay năm rưỡi nữa chàng mới về, nhưng chắc hẳn niềm hy vọng ấy vẫn le lói ấp ủ trong cô, vì không còn như ngày xưa với áo sơ mi xoàng xĩnh buộc dải ruy băng hay áo khoác da cừu xù lông, với những chiếc lá vương tron mái tóc rối, giờ cô đến đây với bím tóc được bện thật đẹp và bộ ngực căng tròn trong lớp vải Sieradz đầy màu sắc. Ông Maćko bước ra đón cô, câu đầu tiên cô hỏi luôn là: “Thế sao ạ?” - còn câu trả lời đầu tiên của ông: “Chưa có gì!” - rồi ông đưa cô vào nhà, họ ngồi bên bếp lửa trò chuyện về Zbyszko, về Litva, về bọn Thánh chiến và về cuộc chiến - lần nào cũng chỉ là những chuyện đó, nhưng không thấy chán và chưa bao giờ là đủ.

Và cứ thế suốt nhiều tháng trời ròng rã. Thỉnh thoảng ông cũng có tới Zgorzelice, nhưng thường là cô gái đến Bogdaniec. Đôi lần, ông Maćko cũng hộ tống cô gái về đến tận nhà, khi trong vùng có chuyện xáo trộn, hoặc trong mùa gấu giao phối, khi những con đực già cáu kỉnh đi tìm con cái, dễ tấn công người. Có vũ trang, ông không sợ bất kỳ loài vật hoang dã nào, ông nguy hiểm với chúng hơn chúng đối với ông. Những lần như vậy, họ cưỡi ngựa cạnh nhau, từ rừng sâu thi thoảng vẳng ra những thanh âm đầy hăm dọa, nhưng họ quên đi mọi chuyện, chỉ nói về Zbyszko: Chàng đang ở đâu? Làm gì? Đã đánh giết được nhiều hiệp sĩ Thánh chiến như đã hứa với Danusia và người mẹ quá cố của nàng chưa? Và bao lâu nữa chàng sẽ về? Jagienka hỏi ông Maćko những câu mà cô đã hỏi cả trăm lần, còn ông vẫn trả lời đầy nghiêm cẩn và thận trọng như thể lần đầu tiên được hỏi.

- Bác bảo là, - cô hỏi, - với hiệp sĩ, đánh nhau ngoài cánh đồng dễ hơn lúc công thành ạ?

- Cháu nhớ chuyện xảy ra với gã Wilk không? Không áo giáp nào đỡ được súc gỗ lao từ trên thành xuống, còn ngoài cánh đồng, một hiệp sĩ tinh nhuệ có thể địch nổi cả mười người.

- Thế còn anh Zbyszko? Áo giáp của anh ấy có tốt không?

- Nó có vài bộ giáp tốt, bộ quý nhất đoạt được từ tay hiệp sĩ người Fryzja, được rèn ở thành Mediolan. Một năm trước Zbyszko mặc còn hơi rộng, nhưng giờ thì vừa như in.

- Không có vũ khí nào chọc thủng được nó chứ bác?

- Những gì do bàn tay con người làm ra, thì bàn tay con người cũng biết chế ngự. Với áo giáp Mediolan thì đã có kiếm Mediolan hoặc tên nỏ của người Anh.

- Tên nỏ người Anh á? - Jagienka lo lắng hỏi.

- Thế bác chưa kể với cháu à? Trên đời không có cung thủ nào giỏi bằng họ… họa chăng chỉ có thổ dân vùng Mazury, nhưng họ lại không có cung tốt. Cây nỏ Anh có thể xuyên thủng bộ giáp tốt nhất cách xa một trăm bước. Bác đã thấy ở thành Wilno. Không ai trong họ bắn trượt, có tay thiện xạ bắn hạ được cả diều hâu đang bay.

- Bọn ngoại giáo! Vậy làm thế nào đối phó được chúng?

- Không có cách nào khác, chỉ xông tới thật sát! Bọn chúng múa đao bản rộng cán dài cũng giỏi, nhưng ở gần thì ta vẫn hạ thủ tốt.

- Chúa đã che chở cho bác, bây giờ Người cũng sẽ che chở anh Zbyszko.

- Bác cũng thường cầu nguyện: “Lạy Chúa, Ngài đã tạo ra chúng con, cho chúng con ở Bogdaniec, xin đừng để chúng con phải chết!” Ha! Đó là việc của Chúa. Chăm lo cả thế giới, không quên điều gì quả là chuyện không nhỏ, nhưng chúng ta luôn được Người nhớ đến bởi không bao giờ dè sẻn với nhà thờ thiêng, và hai nữa, Chúa là thánh nhân chứ đâu phải người thường.

Họ thường trò chuyện với nhau như thế, để cổ vũ nhau và mang lại cho nhau niềm hy vọng. Trong khi đó, những ngày, rồi những tuần và nhiều tháng trôi qua. Vào tiết thu, ông Maćko có chuyện với lão Wilk ở trang Brzozowa. Cuộc tranh chấp địa giới giữa nhà Wilk và cha tu viện trưởng về vùng đất lâm phần mới khai khẩn kéo dài đã lâu, vì giữ cam kết với Bogdaniec, cha tu viện trưởng đã độc chiếm nó. Hồi trước, cha đã thách hai cha con nhà Wilk ra cánh đồng, đấu với nhau bằng giáo dài hoặc trường kiếm, nhưng họ không muốn đấu với giáo sĩ, mà ra tòa thì cũng chẳng thể làm gì được. Bây giờ, lão Wilk trở mặt đòi lại vùng đất ấy. Ông Maćko, vốn tham đất hơn mọi thứ trên đời, nên thoạt đầu, theo bản tính, lại phấn khích nghĩ đến mùa màng sắp bội thu trên vùng đất mới, nên ông không muốn nhượng bô. Chắc họ sẽ ra tòa, nếu không tình cờ gặp mặt nhau tại nhà linh mục giáo xứ Krześnia. Ở đó, sau một hồi tranh cãi dữ dội, khi nghe lão Wilk bật ra: “Trước khi để nhân gian phân xử, tôi cầu Chúa sẽ báo thù dòng họ nhà ông vì tai họa của tôi”, đang hăng máu tự nhiên ông Maćko mềm đi, tái mặt, im lặng hồi lâu, rồi nói với người láng giềng đang gây gổ:

- Ông biết đấy, khởi đầu không phải tôi, mà là cha tu viện trưởng. Chúa biết rõ ai đúng ai sai, nhưng thay vì nguyền rủa Zbyszko, thì ông hãy nhận lấy vùng đất ấy đi, cầu Chúa ban sức lực và may mắn cho Zbyszko, một khi tôi đã chân thành trao trả đất cho ông.

Rồi ông chìa tay ra, còn lão Wilk, vốn đã biết nhau từ thời trước, vô cùng kinh ngạc, vì không ngờ trong trái tim dường như rắn chắc này lại chứa đựng một tình thương sâu nặng dành cho đứa cháu trai và lo lắng cho số phận của nó đến thế.

Suốt một hồi lâu ông ta không nói lời nào, cho đến lúc cha linh mục làm dấu thánh cho họ, vui mừng vì câu chuyện lại xoay theo chiều ấy, ông ta mới nói:

- Nếu thế thì lại khác! Tôi đâu có nghĩ đến lợi lộc, tôi già rồi, của cải cũng chẳng biết để lại cho ai, mà chỉ cần lẽ phải. Ai đối tốt với tôi, tôi nhường cả của mình cho nữa. Cầu Chúa phù hộ cho cháu trai của ông, để khi tuổi già ông không phải khóc cho nó, như tôi đã khóc cho đứa con trai duy nhất của tôi…

Họ ôm nhau, rồi còn tranh luận hồi lâu, không ai chịu nhận mảnh đất. Rốt cuộc, ông Maćko đành chịu nhận, vì lão Wilk còn mỗi một thân một mình trên đời, và quả thực ông ta không còn biết để tài sản lại cho ai.

Sau đó ông mời lão Wilk về trang Bogdaniec, thết đãi ông ta vô số đồ ăn thức uống, vì lòng ông quá vui mừng. Ông hy vọng lúa mạch sẽ bội thu trên vùng đất mới, còn Chúa sẽ thôi trừng phạt Zbyszko.

“Chỉ cần nó trở về, sẽ không thiếu đất đai và sản nghiệp!” Ông thầm nghĩ.

Jagienka cũng rất vui mừng với việc thỏa thuận.

- Bây giờ, khi Đức Chúa Giêsu lòng lành đã chứng tỏ rằng Người muốn hòa hiếu hơn tranh chấp, anh Zbyszko nhất định sẽ may mắn trở về với bác! - Cô nói khi nghe mọi chuyện.

Mặt ông Maćko bừng sáng như thể được ánh nắng chiếu rọi.

- Bác cũng tin thế! - Ông nói. - Lạy Đức Chúa! Người là đấng toàn năng, nhưng quyền năng của thiên đường cũng có cách thức, phải có trí tuệ để hiểu…

- Bác thì chưa bao giờ thiếu tinh khôn. - Cô gái nói, mắt ngước lên trời.

Và sau một lúc, như thể đang suy ngẫm gì đó cô lại nói tiếp:

- Mà bác cũng yêu anh Zbyszko! Bác yêu lắm! Hey!

- Ai không yêu nó! - Lão hiệp sĩ nói. - Thế còn cháu? Cháu ghét nó ư?

Jagienka không đáp; đang ngồi trên băng ghế cạnh ông Maćko, cô xích lại gần hơn, và ngoảnh mặt đi, cô thúc nhẹ khuỷu tay vào người ông:

- Thôi nào, bác! Cháu xin bác đấy!

Chương 74

Cuộc chiến giành vùng đất Żmudź giữa các hiệp sĩ Thánh chiến và đại quận công Witold đã khiến cư dân vương quốc quá bận tâm, đến mức họ chẳng cần phải hỏi nhau về diễn tiến của nó. Một số người tin chắc rằng vua Jagiełło sẽ giúp người anh em thúc bá, và họ sẽ sớm được thấy cuộc quyết chiến chống lại Giáo đoàn. Giới hiệp sĩ cũng háo hức mong chờ, tại mọi gia đình quý tộc, người ta kháo nhau rằng phần lớn các chức sắc Kraków trong hội đồng hoàng gia đều chủ chiến, rằng đã đến lúc phải chấm dứt với kẻ thù không bao giờ thấy đủ, đám người cứ lăm le ăn cướp những thứ thuộc về người khác ngay cả khi chúng e sợ thế lực láng giềng. Nhưng ông Maćko là người khôn ngoan, đã từng thấy và biết nhiều điều, không tin là cuộc chiến sắp nổ ra, ông đã nói điều đó nhiều lần với chàng trai trẻ Jaśko từ Zgorzelice và những láng giềng khác mà ông gặp ở Krzesnia.

- Một khi đại thống lĩnh Konrad còn sống thì sẽ không có chiến tranh, bởi ông ta khôn ngoan hơn người, biết rằng đó không phải là cuộc chiến thông thường, mà là một cuộc đấu sinh tử! Biết rất rõ lực lượng của hoàng gia, ông ta sẽ không để cho chuyện đó xảy ra đâu.

- Nhưng nếu đức vua tuyên chiến trước thì sao? - Người hàng xóm hỏi.

Ông Maćko vẫn lắc đầu:

- Các bác biết không… Tôi đã xem lũ mọi thứ, biết đánh giá không ít việc. Nếu đức vua thuộc dòng họ quân vương Ki-tô giáo của chúng ta ngày trước, ngài sẽ là người đầu tiên đánh quân Đức. Nhưng trước khi lên ngôi, đức vua Władysław Jagiełło của chúng ta (tôi không dám phạm thượng, bởi ngài là một quý nhân chân chính, cầu Chúa giữ gìn sức khỏe cho ngài) vốn là đại quận công Litva, nhưng là người ngoại đạo; ngài vừa được cải đạo sang Ki-tô giáo, mà bọn Đức vẫn đang rêu rao khắp thế gian rằng ngài vẫn còn linh hồn tà giáo. Vì vậy, hình ảnh đức vua sẽ trở nên tàn độc nếu ngài tuyên chiến trước và làm đổ máu Ki-tô giáo. Cũng vì thế ngài sẽ không khởi quân giúp đại quận công Witold, dù tay ngài đã ngứa ngáy lắm, bởi tôi biết đức vua căm thù bọn Thánh chiến như bọn hủi.

Với những lời bàn như vậy, ông Maćko trở nên nổi tiếng là người thông minh, biết cân nhắc mọi chuyện, ở Krześnia, sau lễ misa vào Chúa nhật hằng tuần, người ta thường xúm xít quanh ông, rồi sau đó thành thông lệ, hễ có người hàng xóm nào nghe được tin gì mới là cưỡi ngựa ngay đến Bogdaniec, để được lão hiệp sĩ lớn tuổi lý giải cho những điều mà một đầu óc quý tộc bình thường không thể hiểu. Ông chào đón tất cả mọi người với lòng mến khách, sẵn lòng trò chuyện với họ, và khi tiễn khách no chuyện ra về, ông không quên tạm biệt bằng những lời sau đây:

- Bác ngạc nhiên vì tôi hay chuyện, nhưng khi thằng Zbyszko cháu trai tôi, cầu Chúa ban cho, được trở về, bác sẽ còn ngạc nhiên hơn nhiều! Nó xứng được ngồi trong hội đồng hoàng gia, vì có trí óc sáng láng và am hiểu lắm.

Nói thế với khách, rốt cuộc ông cũng đã khiến cả bản thân lẫn Jagienka nghĩ Zbyszko như một hoàng tử trong truyện cổ tích. Khi mùa xuân đến, họ không thể ngồi yên ở nhà được nữa. Đàn chim én và lũ cò đã trở về, những đàn thủy cầm đã bắt đầu thong dong dạo chơi trên đồng cỏ, chim cút râm ran trong đám ngũ cốc đâm chồi non xanh, những đàn sếu và ngỗng trời giăng hàng dài trên không trung - chỉ riêng mình Zbyszko chưa trở lại. Nhưng khi những cánh chim bay về từ phương nam, thì từ phía bắc, hơi gió lại mang đến tin chiến trận. Người ta đồn về các trận chiến và những cuộc giao tranh, vị đại quận công tráo trở Witold lúc thắng, lúc bại; người ta còn đồn về những thảm họa lớn mà mùa đông và bệnh tật đã gây ra cho quân Đức. Và cuối cùng, một tin vui lan khắp cả nước rằng Kiejstutowicz[250] can trường đã phá tan thành Kowno Mới, hay còn được gọi là thành Gotteswerder. Vừa hay tin, ông Maćko đã nhảy ngay lên ngựa phi thẳng đến Zgorzelice.

250. Tức đại quận công Witold Kiejstutowicz.

- Ha! - Ông nói - Bác biết vùng đó, tại đó bác đã cùng với Zbyszko và quận công Skirwoiłło đánh nhau với quân Thánh chiến. Anh chàng de Lorche tốt bụng cũng bị bắt tại đó. Hẳn Chúa đã khiến bọn Đức bị chặt mất một chân, bởi vì đó là tòa thành rất khó công phá.

Trước khi ông Maćko đến, Jagienka cũng đã nghe tin thành Kowno Mới bị hạ, mà cô còn nghe một tin nữa, là đại quận công Witold bắt đầu dàn xếp một cuộc đình chiến. Tin sau còn khiến cô sung sướng hơn, bởi vì hết chiến tranh, nếu còn sống thì Zbyszko sẽ trở về.

Cô hỏi lão hiệp sĩ xem chuyện ấy có đáng tin không, ông ngẫm nghĩ rồi nói:

- Với đại quận công Witold, mọi chuyện đều tin được, bởi ngài là người khác thường, khôn khéo nhất trong các quý ông Ki-tô giáo. Khi cần phải bành trướng quyền cai trị sang Nga, ngài giảng hòa với người Đức, và theo cái cách ngài hành xử với những gì đã lên kế hoạch trước đó, thì thể nào ngài cũng sẽ lại đánh quân Đức lần nữa! Chúng không thể đương đầu nổi với ngài và vùng đất Żmudź bất hạnh đâu. Khi thì ngài cướp nó từ bọn Đức, khi thì lại trao trả và còn tiếp tay cho chúng hành hạ vùng đất ấy. Có những người bên ta, ngay cả ở Litva, chống lại ngài, cho rằng ngài đang lấy dòng máu của dân tộc bất hạnh ấy ra làm trò đùa… Còn bác, nói thật lòng, bác sẽ thấy đó là một sự sỉ nhục, nếu như đó không phải là đại quận công Witold… Bởi đôi khi bác tự hỏi: Tại sao ngài thông thái và biết rõ mọi chuyện hơn mình, mà lại làm thế? Bác đã được nghe chính quận công Skirwoiłło bảo rằng đại quận công muốn biến vùng đất này thành một vết thương trong cơ thể bọn Thánh chiến, liên tục rỉ máu mủ, để nó không bao giờ khỏe mạnh… Các bà mẹ ở Żmudź sẽ không ngừng sinh con đẻ cái, và dòng máu đổ ra sẽ không bị phí hoài.

- Cháu chỉ lo anh Zbyszko có trở về không.

- Nếu Chúa sẵn lòng, nhưng cháu phải ước điều ấy vào giờ lành, cháu gái à!

Rồi lại thêm vài tháng đằng đẵng nữa trôi qua. Có tin rằng hòa bình đã thực sự được lập lại; ngũ cốc đã nhuốm sắc vàng với những bông lúa trĩu nặng, các cánh đồng kiều mạch đã ngả sang màu nâu, song vẫn chưa có tin về Zbyszko.

Cuối cùng, sau vụ thu họạch ngũ cốc đầu tiên, ông Maćko không thể chịu được nữa, tuyên bố sẽ lên đường đến Spychow thăm dò tin tức, vì nơi đó gần Litva hơn, nhân tiện thăm luôn điền trang của chàng Séc.

Jagienka nằng nặc đòi theo, nhưng ông không muốn cho cô đi cùng, thế là họ bất hòa cả tuần. Một chiều, họ đang cãi nhau ở Zgorzelice, thì một cậu bé đầu trần tóc hoe, chân trần, cưỡi ngựa không yên, phóng như gió từ Bogdaniec đến trong sân, ngay trước gian tiền sảnh nơi họ đang ngồi, hét tướng lên:

- Cậu chủ về rồi!

Quả thực Zbyszko đã trở về, nhưng có dáng vẻ rất lạ: không chỉ gầy guộc, da cháy sạm vì nắng gió, chàng xơ xác, trở nên thờ ơ và ít nói hẳn. Chàng Séc, người cùng với vợ đi theo Zbyszko trở về, nói thay cho Zbyszko. Chàng Séc nói rằng chuyến chinh chiến của hiệp sĩ trẻ tuổi hẳn là đã thành công, vì đã mang cả một đống những ngù lông công và lông đà điểu trên mũ hiệp sĩ đặt lên quan tài của Danusia và thân mẫu cô tại điền trang Spychow. Chàng cũng mang về những con chiến mã và giáp phục đã thu được, trong số đó có hai bộ rất quý, dù đã mang nhiều vết kiếm và rìu chiến. Ông Maćko nóng lòng muốn nghe chính miệng cháu trai kể, nhưng chàng chỉ xua tay, trả lời nhát gừng, rồi sau ba hôm, chàng trở bệnh phải nằm. Hóa ra chàng bị thương ở một bên sườn, hai xương sườn bị gãy, khiến chàng khó thở và rất mệt khi đi lại. Thêm nữa, những vết thương trong vụ đụng độ với bò tót mà chàng đã phải chịu cũng đau trở lại, và cả chặng đường gian nan từ Spychow trở về cũng đã vắt cạn sức lực của chàng. Thực ra những thứ đó không nguy hiểm, vì hệt như một cây sồi non, chàng còn rất trẻ và chưa bị tàn hoại, nhưng lúc này, chàng bị chế ngự bởi một sự mệt mỏi vô bờ, như thể tất cả những gian lao vất vả đã phải chịu đựng giờ mới ngấm vào xương cốt. Lúc đầu, ông Maćko đoán chỉ cần hai, ba ngày nghỉ ngơi là mọi thứ sẽ qua, nhưng thực tế hoàn toàn trái ngược. Cả những thứ cao xoa và thảo dược mà thầy lang địa phương đưa cho, lẫn các thứ thuốc sắc được Jagienka và một linh mục từ Krześnia gửi đến cũng không có tác dụng, Zbyszko ngày càng yếu đi, mệt mỏi và u buồn hơn.

- Cháu có chuyện gì thế? Cháu muốn gì không? - Vị hiệp sĩ lớn tuổi hỏi.

- Cháu chẳng muốn gì, sao cũng được. - Zbyszko trả lời.

Ngày qua ngày, vẫn cứ thế. Jagienka nghĩ rằng có lẽ đó không phải là thứ bệnh tật thông thường, chắc hẳn chàng đang bị dằn vặt bởi một bí ẩn nào đó và cô khuyên ông Maćko thử dò hỏi xem sao.

Ông Maćko đồng ý ngay, nhưng sau khi suy nghĩ một lát, ông bảo:

- Mà có thể nó dễ nói với cháu hơn với bác? Bởi nó rất mến cháu, bác thấy khi cháu đi lại trong phòng, nó luôn đưa mắt dõi theo cháu.

- Bác thấy thế thật à? - Jagienka hỏi.

- Đúng thế, nó luôn nhìn theo cháu. Nếu cháu lâu không đến, nó cứ dán mắt nhìn ra cửa. Cháu thử hỏi nó đi.

Song câu chuyện chỉ dừng ở đó. Jagienka không thể và chưa dám hỏi. Động tới chuyện ấy, cô hiểu rằng phải nói với chàng về Danusia và về tình yêu mà chàng dành cho người đã quá cố - những điều mà cô không muốn thốt ra.

- Bác khéo nói hơn, - cô nói với ông Maćko, - bác hiểu biết và kinh nghiệm nhiều hơn, bác nói đi, chứ cháu không thể.

Thế là dù muốn hay không, ông Maćko cũng đành chuẩn bị. Và vào một buổi sáng, khi Zbyszko có vẻ tỉnh táo hơn thường lệ, ông bắt đầu trò chuyện với chàng:

- Hlava có nói với chú rằng cháu đã mang một đống ngù lông công trên mũ chiến đặt xuống hầm mộ trang Spychow.

Đang nằm ngửa, chàng không rời mắt nhìn lên trần nhà, gật đầu xác nhận.

- A! Chúa Giêsu ban phúc cho cháu đấy, đánh nhau với bọn bộ binh dễ hơn với các hiệp sĩ… Cháu có thể diệt bao nhiêu tên lính bộ cháu muốn, với hiệp sĩ thì phải cẩn thận… Cháu hạ chúng bằng kiếm phải không?

- Cháu đã nhiều phen đấu trên đất bằng, cũng có lần cháu bị chúng vây trong trận chiến. - Chàng trai uể oải nói.

- Cháu đã mang về nhiều chiến lợi phẩm tốt lắm…

- Một phần do đại quận công Witold trao tặng.

- Ngài ấy luôn hào phóng thế sao?

Zbyszko lại gật đầu, rõ là không muốn nói chuyện.

Nhưng ông Maćko không bỏ cuộc và quyết định đi đến điểm chính.

- Cháu nói thật chú nghe, - ông bảo, - khi đặt những ngù lông đó lên quan tài, lòng cháu có nhẹ đi nhiều không?… Ai cũng vui khi đã thực hiện lời thề… Cháu có vui không? Hả?

Như ngạc nhiên, đôi mắt buồn bã của Zbyszko rời khỏi trần nhà nhìn thẳng vào ông Maćko, và chàng trả lời:

- Không.

- Không à? Phải biết sợ Chúa chứ! Như chú nghĩ, nếu cháu làm cho những linh hồn kia trên thiên đường được thỏa lòng, thì mọi chuyện sẽ kết thúc.

Chàng trai nhắm mắt lại một lúc như để ngẫm nghĩ, rồi nói:

- Máu người hình như không làm được gì cho những linh hồn được cứu rỗi.

Một khoảnh khắc im lặng.

- Thế thì cháu ra trận làm gì? - Rốt cuộc ông Maćko bật hỏi.

- Để làm gì? - Zbyszko trả lời như đã tỉnh táo hơn. - Cháu cứ tưởng rằng nó sẽ làm cháu nhẹ lòng! Cháu đã nghĩ nó sẽ khiến cho Danusia và bản thân cháu vui lên… Nhưng sau đó, thật lạ lùng, cháu rời khỏi hầm mộ và những chiếc quan tài ấy mà lòng vẫn nặng trĩu. Cháu thấy là máu người không làm được gì cho những linh hồn đã được cứu rỗi.

- Chắc có ai đã nói điều đó với cháu, chứ cháu không thể tự nghĩ ra được.

- Tự cháu thấy được, vì nhìn cả thế gian cũng chẳng rạng rỡ gì hơn lúc trước cả. Cha Kaleb chỉ khẳng định thêm với cháu điều đó.

- Giết kẻ thù trong chiến đấu không phải tội lỗi, mà là vinh quang, và đó là những kẻ thù của dân tộc ta.

- Cháu không thấy có tội mà cũng không hề thương tiếc chúng.

- Thế vẫn là chuyện Danusia ư?

- Cứ nhớ tới nàng là cháu lại thương tiếc. Nhưng đó đã là ý Chúa! Nàng ở chốn lâu đài xanh thẳm kia tốt hơn, mà cháu cũng đã quen với chuyện ấy rồi.

- Thế sao cháu không thể rũ bỏ nỗi buồn? Cháu cần gì sao?

- Cháu cũng không biết nữa…

- Cháu không thiếu nghỉ ngơi, bệnh tật cũng hết rồi. Hãy đến nhà tắm, tắm rửa thật kỹ, uống một túi mật ong cho tháo mồ hôi - và thế là…!

- Thế là gì?

- Cháu sẽ sớm tìm lại được sự vui vẻ.

- Cháu biết tìm nó ở đâu? Không thấy nó trong lòng, mà đi vay cũng không ai cho mượn.

- Vì cháu còn giấu chuyện gì đó!

Zbyszko nhún vai.

- Cháu không thấy vui, nhưng cũng không có gì phải giấu.

Chàng nói thành thật, khiến ông Maćko tin ngay, ông đưa tay vuốt mái tóc hoa râm như những khi có điều gì đó phải ngẫm nghĩ, sau rốt ông nói:

- Chú sẽ bảo anh thiếu gì nhé: anh kết thúc với một chuyện mà lại chưa bắt đầu chuyện thứ hai - anh hiểu không?

- Cháu không rõ lắm, nhưng cũng có thể! - Chàng trai đáp.

Và chàng vươn vai như đang buồn ngủ.

Tuy nhiên, ông Maćko tin chắc rằng ông đã đoán được nguyên nhân thực sự, ông rất vui mừng và hết lo lắng. Ông cũng tự tin hơn bao giờ hết vào đầu óc của chính mình và thầm nhủ: “Hỏi sao ai cũng phải tham vấn mình!”

Và buổi chiều hôm ấy, khi Jagienka đến, chưa kịp xuống ngựa, ông đã nói với cô rằng ông biết Zbyszko đang thiếu thứ gì.

Cô gái tuột ngay khỏi yên, hỏi vội:

- Thế à, anh ấy thiếu gì? Bác nói mau xem!

- Cháu có thứ thuốc cho nó.

- Cháu á? Thuốc nào?

Ông khẽ ôm cô rồi thì thầm điều gì đó vào tai cô, chỉ một thoáng, cô gái nhảy phắt ra xa như phải bỏng, giấu khuôn mặt đỏ bừng vào giữa tấm đệm vải phủ và cái yên cao, kêu lên:

- Bác thôi đi! Cháu ghét bác lắm!

- Lạy Chúa lòng lành, bác nói thật đấy. - Ông Maćko mỉm cười bảo.

Chương 75

Ông Maćko đoán đúng, nhưng chỉ đúng một nửa. Với Zbyszko, quả thực một phần của cuộc đời chàng đã kết thúc. Mọi ký ức về Danusia đều khiến chàng cảm thương, nhưng chàng vẫn nghĩ rằng nàng ở lâu đài cao xanh kia tốt hơn là ở trong cung quận chúa. Chàng đã quen với ý nghĩ nàng không còn trên đời, và đó là điều không thể khác được. Hồi ở Kraków, chàng rất ngưỡng mộ các cửa sổ nhà thờ được cắt bằng kính với hình các nữ thánh viền khung chì, đầy màu sắc, sáng rực lên trong ánh mặt trời, và giờ đây chàng hình dung Danusia cũng giống như vậy. Chàng thấy nàng màu thanh thiên, trong suốt, người quay sang một bên, hai bàn tay chắp lại, đôi mắt ngước lên, với cây đàn luýt nho nhỏ, trong đám các nghệ sĩ vĩ cầm đã được cứu rỗi của Chúa trên thiên đàng, đang chơi nhạc cho Đức Mẹ của Chúa Cha và Chúa Con. Trong nàng không còn một nết gì trần tục, và với chàng, nàng đã trở thành một linh hồn thuần khiết đầy vẻ thiên sứ, đến nỗi đôi khi nhớ ra cách nàng phục dịch quận chúa ở lâm cung, cách nàng cười nói, ngồi cùng mọi người bên bàn - chàng chợt ngạc nhiên rằng sao điều đó lại có thể xảy ra. Ngay trong cuộc chiến đi theo đại quận công Witold, khi chuyện chiến chinh và đánh nhau thu hút hết tâm trí, chàng đã thôi nhớ người đã chết như nhớ người yêu, mà chỉ nghĩ đến nàng như nghĩ về người bảo trợ. Bằng cách ấy, tình yêu của chàng mất dần những yếu tố trần thế, ngày càng trở thành một hoài niệm ngọt ngào, cũng xanh biếc như bầu trời, và đơn giản chỉ còn là sự sùng bái nhuốm màu thiên giới…

Giá có thân hình gầy guộc và tư duy sâu sắc hơn, chàng sẽ trở thành một tu sĩ, trong cuộc sống tĩnh lặng ở tu viện, chàng sẽ giữ mãi ký ức màu xanh thiên giới ấy như một sự thiêng liêng cho đến khi linh hồn rời khỏi cái ngục tù cơ thể để tan biến vào không gian vô tận như một con chim thoát ra khỏi lồng. Nhưng chàng mới chớm bước vào tuổi ba mươi, có thể dùng tay bóp nát trái cam và dùng đùi kẹp chặt đến mức khiến ngựa bị đứt hơi không thở nổi. Chàng giống các trang quý tộc và những hiệp sĩ lang thang thời đó, những người mà nếu không chết non từ thời thơ ấu hoặc không trở thành linh mục, thì sẽ sa vào thói cướp bóc, trần tục và say sưa, hoặc kết hôn khi còn rất trẻ, để tới khi được gọi đi lính, họ đã có hai mươi bốn đứa con hoặc hơn nữa, như lợn rừng, không hề biết chừng mực.

Nhưng chàng không biết điều đó - nhất là khi mới bị bệnh. Tuy nhiên, dần dần, dẫu được băng bó kém, các xương sườn cũng liền lại, thành một chỗ hơi lồi bên sườn nhưng không cản trở chàng, không chỉ khi mặc giáp mà ngay cả áo choàng bình thường cũng có thể che đi hoàn toàn. Mệt mỏi qua đi. Mái tóc vàng hoe tươi tốt bị cắt để tang cho Danusia, giờ đã mọc lại, dài tới ngang lưng. Chàng trở lại với vẻ đẹp khác thường ngày trước của mình. Vài năm trước, ở thành Kraków, khi bước lên đài treo cổ, trông chàng giống công tử của một gia tộc lớn, còn bây giờ chàng còn điển trai hơn, như một hoàng tử, với vai, ngực, thắt lưng và cánh tay giống người khổng lồ, còn khuôn mặt như thiếu nữ. Sức mạnh và sinh lực cuồn cuộn trong chàng như nước sôi trong nồi, bị dồn nén bởi sự khiết tịnh và nghỉ ngơi kéo dài, sức lực ấy như một ngọn lửa thiêu đốt xương cốt chàng. Chàng không biết đó là gì, nghĩ rằng mình vẫn còn đau ốm, và chàng nằm dài trên giường, hài lòng được ông Maćko và Jagienka chăm nom, săn sóc và nuông chiều trong mọi thứ. Khi thì chàng thấy mình sung sướng như ở trên thiên đường, lại có khi - nhất là khi Jagienka không có mặt - chàng cảm thấy tồi tệ, u buồn không chịu nổi. Những lúc đó chàng đòi hỏi, kêu ca, nóng giận và tuyên bố với ông Maćko rằng hễ khỏe lại, chàng sẽ đi đến tận cùng thế giới, đến với bọn Đức, bọn Tatar, hoặc đến nơi hoang dã tương tự khác, chỉ để thoát khỏi cuộc sống đang nặng nề quá mức. Còn ông Maćko, thay vì cãi lại, chỉ gật đầu ưng thuận - nhưng đồng thời cho gọi Jagienka, người mà khi đến, khiến cho những ý định của Zbyszko về các cuộc chiến chinh mới lại dần tiêu tan, giống như tuyết bị tan chảy khi được mặt trời mùa xuân sưởi ấm.

Còn cô nhiệt tình và hăng hái tới đây cả khi được mời lẫn theo ý muốn riêng, bởi cô yêu Zbyszko với tất cả sức mạnh của tâm hồn và trái tim mình. Trong thời gian ở tòa giám mục và trong cung điện của quận công thành Plock, cô cũng đã gặp nhiều hiệp sĩ điển trai nổi tiếng không kém về sức mạnh và sự dũng cảm, nhiều người đã quỳ xuống trước cô, thề trung thành mãi mãi đến trọn đời, nhưng chàng là người cô chọn, là người cô yêu bằng mối tình đầu trong những năm qua, và nỗi bất hạnh mà chàng vừa trải qua chỉ khiến tình yêu của cô mạnh thêm lên, đến mức với cô chàng là người thân yêu và đáng quý gấp trăm lần tất cả các hiệp sĩ và mọi hoàng tử trên trái đất. Bây giờ, khi chàng khỏe dần lên, ngày càng trở nên điển trai hơn, tình yêu của cô gần như đã chuyển thành nỗi đắm say che khuất cả thế giới.

Tuy nhiên, cô không dám thừa nhận điều đó ngay cả với chính bản thân mình, còn với Zbyszko, cô cố che giấu tình yêu ấy cẩn thận nhất có thể, e chàng lại coi nhẹ nó. Ngay cả với ông Maćko, ngày trước cô có thể bộc bạch mọi nỗi niềm tâm sự, giờ cô cũng trở nên thận trọng và kiệm lời. Tình cảm của cô chỉ lộ ra qua việc chăm sóc Zbyszko, nhưng cô cố gắng thể hiện sự âu yếm ấy theo cách khác, và vì thế, một lần, cô tinh quái giả vờ nói với Zbyszko:

- Em chăm anh đôi chút chỉ vì nghĩ đến bác Maćko thôi, anh có nghĩ vớ vẩn gì không đấy? Nói xem nào!

Và làm ra vẻ sửa lại mái tóc trên trán, cô đưa tay che mặt, chăm chú liếc trộm chàng qua kẽ tay, còn chàng, ngạc nhiên trước câu hỏi bất ngờ, đỏ mặt như một cô gái, và mãi hồi lâu mới đáp:

- Tôi có nghĩ gì đâu. Bây giờ cô đã khác rồi.

Một khoảnh khắc im lặng.

- Khác ư? - Cuối cùng cô cũng hỏi lại bằng giọng khẽ khàng và nhỏ nhẹ. - Vâng! Chắc là khác. Nhưng cầu Chúa để em không làm khổ anh nhiều quá!

- Chúa phù hộ cô. - Zbyszko nói.

Và từ hôm đó họ tốt với nhau, chỉ hơi có chút vụng về và cứng nhắc. Đôi lúc dường như họ nói về một chuyện mà lại nghĩ về chuyện khác. Giữa họ thường có những khoảng im lặng không lời.

Zbyszko vẫn nằm trên giường, và như lời ông Maćko, đưa mắt dõi theo cô mọi nơi, nhất là những khi chàng thấy cô trở nên tuyệt đẹp, không thể rời mắt. Những khi ánh mắt họ bất ngờ chạm nhau, cả hai đều đỏ bừng mặt, khuôn ngực căng tròn của cô gái phập phồng trong hơi thở gấp gáp, trái tim cô dập dồn như thể đang trông chờ được nghe một điều gì đó sẽ khiến tâm hồn cô tan chảy và dào dạt cả người. Zbyszko im lặng, bởi bỗng dưng chàng đã mất đi sự táo bạo trước kia với cô, chàng e một lời thiếu cân nhắc sẽ làm cô sợ hãi, và bất chấp những gì nhìn thấy, chàng cố tự nhủ rằng với chàng, cô chỉ thể hiện tình cảm của một người em gái vì mối quan hệ với ông Maćko mà thôi.

Một lần chàng nói về điều đó với ông Maćko. Chàng cố nói một cách bình tĩnh, thậm chí thản nhiên, mà không nhận thấy lời nói của mình ngày càng giống với lời than vãn, nửa phần cay đắng, nửa phần buồn đau. Ông Maćko kiên nhẫn lắng nghe chàng nói hết, cuối cùng ông chỉ nói một từ:

- Đồ ngốc!

Rồi ông rời khỏi phòng.

Nhưng ra đến chuồng gia súc, ông bắt đầu xoa tay và vỗ vào đùi vì vui sướng.

Ông tự nhủ: “Hà! Khi con bé tự nguyện đến thì mày không thèm nhìn, bây giờ mày lại sợ nó, thật quá ngu ngốc. Tao sẽ đi xây tòa thành nhỏ, thời gian ấy cứ để mày tự vật vã. Tao sẽ không nói gì hết và không giúp cho mày sáng mắt ra[251], ngay cả khi mày gào to át cả tiếng lũ ngựa ở Bogdaniec. Lửa gần rơm thể nào cũng bén, tao sẽ không thổi lửa vì tao nghĩ cũng chẳng cần.” Và không những ông không thổi, mà còn phản đối Zbyszko và trêu tức chàng, như một ông già tinh quái trêu một thanh niên thiếu kinh nghiệm.

251. Nguyên văn: không tháo băng bịt mắt cho mày.

Một lần nọ, khi Zbyszko lại nói với ông rằng chắc chàng sẽ phải lên đường đi thật xa để thoát khỏi cuộc sống không thể chịu đựng nổi, ông mới bảo:

- Khi anh còn bé thì chú chịu trách nhiệm về anh, nhưng bây giờ thì tùy. Nếu lý trí của anh bảo nhất thiết phải ra đi, thì cứ đi đi.

Zbyszko ngạc nhiên bật dậy ngồi trên giường.

- Sao? Chú không ngăn cản nữa à?

- Sao chú lại phải ngăn cản chứ? Chú chỉ tiếc cho dòng họ nhà ta sẽ có thể mất theo anh, nhưng ngay cả chuyện đó cũng đã có cách.

- Cách gì? - Zbyszko lo lắng hỏi.

- Cách gì? A! Không cần phải nói, chú cũng khá tuổi rồi, nhưng dẫu sao xương cốt vẫn còn đủ mạnh. Jagienka thì muốn kiếm một anh chàng trẻ hơn - nhưng chú lại là bạn thân của người cha đã quá cố của cô ấy - nên biết đâu…

- Chú là bạn của cha cô ấy, - Zbyszko nói, - mà đối với cháu, chú chưa bao giờ thương cháu cả - chưa bao giờ, chưa bao giờ!…

Và chàng dừng lại, vì cằm chàng bắt đầu run run, còn ông Maćko nói:

- Hà! Nhưng nếu anh cứ muốn chết - thì tôi biết làm thế nào?

- Được! Chú cứ làm những gì chú muốn - còn tôi sẽ ra đi ngay hôm nay!

- Đồ ngốc! - Ông Maćko lặp lại.

Và một lần nữa, ông lại rời khỏi phòng để ra trông coi đám nông dân của trang Bogdaniec cùng những người từ Zgorzelice và Moczydofy mà Jagienka đã cho ông mượn để giúp đào một con hào bao quanh tòa thành.

Chương 76

Zbyszko đã không thực hiện lời dọa dẫm và không ra di; một tuần sau, sức khỏe đã hoàn toàn hồi phục khiến chàng không thể nằm mãi trên giường. Ông Maćko bảo chàng bây giờ nên đến Zgorzelice để cảm ơn Jagienka đã dành thời gian chăm sóc, thế là một ngày nọ, sau khi đã tắm táp thật thoải mái, chàng quyết định đi ngay, không lần lữa. Chàng ra lệnh lấy trang phục trong rương để thay cho quần áo thông thường và bắt đầu sửa sang tóc tai. Tuy nhiên, chuyện đó khá khó khăn và không mấy nhẹ nhàng, không phải chỉ do mái tóc quá rậm của Zbyszko, dài như cái bờm đến tận thắt lưng. Hằng ngày, các hiệp sĩ thường bao tóc bằng mao mạng, khiến họ có mái tóc hình nấm, cách này có mặt tốt là trong chinh chiến, mũ sắt sẽ giúp họ ít bị tổn thương hơn nhiều, còn trong các dịp lễ lạt, như đám cưới hoặc đến thăm các gia đình có con gái mới lớn, họ lại chải chúng thành những cuộn tóc xoăn đẹp mắt, thường được bôi lòng trắng trứng để sáng bóng và cứng sợi hơn. Đó là kiểu đầu tóc mà Zbyszko muốn chải. Nhưng hai người phụ nữ được gọi trong đám gia nhân không quen việc đó, nên không làm nổi. Mái tóc khô và rối xù sau khi tắm gội không muốn nằm yên nếp mà chổng lên như mái nhà tranh xơ xác. Cả chiếc lược làm bằng sừng trâu có trang trí cướp được tại Fryzja, lẫn cái cào chải lông ngựa mà một gia nhân đã ra chuồng ngựa mang vào cũng không giúp được gì. Tới khi Zbyszko bắt đầu nổi nóng, thì vừa lúc ông Maćko bước vào cùng với Jagienka, người bất ngờ vừa tới trong thời gian đó.

- Ngợi ca Đức Chúa Giêsu Ki-tô! - Cô gái cất tiếng.

- Đời đời! - Zbyszko đáp lại với khuôn mặt rạng ngời hẳn lên. - Ồ, lạ quá! Chú cháu tôi đang định đến Zgorzelice, thì cô lại đến đây!

Và mắt chàng sáng lên niềm vui, vì cứ khi nào gặp cô, chàng đều thấy hồn mình tươi sáng như nhìn vầng dương hé rạng. Còn Jagienka, thấy các bà gia nhân đang bối rối với chiếc lược trong tay, còn cái cào chuốt lông ngựa nằm lăn lóc trên băng ghế cạnh Zbyszko mái tóc rối bời, thì nàng phá lên cười.

- Ôi, kiểu tóc ra tóc nhé! - Cô kêu lên, khoe hàm răng trắng xinh đẹp sau đôi môi màu san hô. - Đặt anh vào ruộng gai dầu hoặc vườn anh đào để dọa lũ chim thì tuyệt!

Còn chàng thì xịu mặt nói:

- Chú cháu tôi muốn đến Zgorzelice, nhưng ở đấy thì dẫu sao tôi cũng là khách, còn ở đây cô có thể dạy bảo tôi bao nhiêu lần cô muốn, điều mà thật ra cô luôn vui lòng làm.

- Em vui lòng ư? - Cô gái nói. - Ôi, hãi hùng thay Đức Chúa! Em đến để mời bác và anh sang dùng bữa tối đấy chứ, mà em có cười anh đâu, chỉ cười mấy cái bà này, vì nếu là em, em sẽ làm được ngay.

- Cô sẽ không làm được!

- Thế đầu thằng Jaśko thì ai chải?

- Nhưng Jaśko là em trai cô. - Zbyszko nói.

- Thì sao?…

Tới đây, ông Maćko giàu kinh nghiệm quyết định giúp đỡ họ.

- Trong mọi gia tộc, - ông nói, - tóc của các tiểu hiệp sĩ mọc lại sau khi húi, sẽ được chị gái chải cho, còn ở tuổi trưởng thành thì vợ giúp cho chồng; nhưng cũng có phong tục là khi chị hoặc vợ của một hiệp sĩ vắng mặt, thì các cô gái quý tộc sẽ phục vụ cho anh ta, ngay cả khi họ hoàn toàn xa lạ.

- Có phong tục như vậy à bác? - Jagienka hỏi, mắt cúi nhìn xuống.

- Không chỉ trong dinh thự, trong các lâu đài, mà ngay cả ở hoàng cung. - Ông Maćko trả lời.

Rồi ông quay sang đám đàn bà:

- Đã không làm được thì xuống nhà dưới đi!

- Bảo họ mang cho cháu ít nước nóng với. - Cô gái nói.

Ông Maćko cùng dám phụ nữ đi ra ngoài, như thể ông phải trông coi để không có chuyện gì lộn xộn, lát sau ông cho mang nước nóng vào, rồi để lại trong phòng chỉ còn hai người trẻ tuổi. Trước tiên Jagienka nhúng ướt chiếc khăn bịt đầu, rồi dùng nó để bắt đầu làm cho tóc Zbyszko thật ướt, và khi tóc đã thôi chổng ngược mà nằm xuôi xuống do hơi ẩm, cô mới cầm chiếc lược và ngồi xuống băng ghế bên cạnh chàng trai để làm tiếp.

Và thế là họ ngồi ngay cạnh nhau, vừa vô cùng đẹp đôi vừa yêu nhau tha thiết, nhưng lại vẫn chịu đau khổ và im lặng. Cuối cùng, Jagienka bắt đầu tạo kiểu cho mái tóc vàng hoe của chàng, còn chàng cảm nhận được sự gần gũi của hai cánh tay đang giơ lên, của hai bàn tay cô và chàng run rẩy từ đầu đến chân, cố hết sức kìm nén để không ôm ngang lưng và ghì chặt cô vào ngực bằng tất cả sức mạnh của mình.

Trong im lặng, chỉ nghe tiếng thở của họ dập dồn.

- Anh mệt à? - Cô gái hỏi sau một lúc. - Anh sao thế?

- Không sao! - Chàng hiệp sĩ trẻ trả lời.

- Vì anh thở ghê quá.

- Cô cũng thế…

Lại im lặng. Má của Jagienka ửng hồng, vì cảm nhận được Zbyszko không một giây rời mắt khỏi cô, vì vậy, để xua đi sự bối rối của chính mình, cô lại hỏi:

- Sao anh nhìn em ghê thế?

- Cô phiền à?

- Không phiền, em chỉ hỏi thôi.

- Jagienka?

- Gì anh…

Zbyszko hít một hơi thật sâu, thở dài, rồi mấp máy môi, như định tiếp tục nói dài hơn, nhưng rõ là chàng chưa đủ can đảm, nên lại gọi tên cô lần nữa:

- Jagienka?…

- Gì cơ anh?

- Tôi sợ nói ra…

- Anh đừng sợ. Em chỉ là một cô gái bình thường, có phải con rồng đâu.

- Không phải rồng! Nhưng mà chú Maćko bảo rằng chú muốn lấy cô!…

- Chú ấy muốn, nhưng không phải cho mình.

Và cô im bặt, như thể e sợ bởi những lời nói của chính mình.

- Lạy Chúa! Jaguś của anh… Em nói gì thế, Jaguś? - Zbyszko kêu lên.

Đôi mắt cô bất ngờ chan chứa lệ, đôi môi xinh đẹp run run, và giọng cô chợt khẽ đến mức Zbyszko gần như không thể nghe thấy khi cô nói:

- Cha em và cha tu viện trưởng những mong… còn em thì… anh biết đấy!…

Nghe những lời này, niềm vui chợt bùng lên trong tim chàng như ngọn lửa bất ngờ - chàng liền ôm cô gái trên tay, nâng cô lên như một chiếc lông và hét lên như mê sảng:

- Jaguś! Jaguś! Em vàng ngọc của anh! Mặt trời bé của anh - Hey! Hey!

Chàng hét to đến nỗi ông Maćko tưởng có chuyện bất thường xảy ra nên lao vội vào phòng. Nhìn thấy Jagienka trên tay Zbyszko, ông ngạc nhiên vì mọi chuyện diễn ra nhanh bất ngờ đến thế, ông thốt lên:

- Nhân danh Cha và Con! Bình tĩnh lại nào, chàng trai!

Zbyszko chạy lại phía ông, đặt Jagienka xuống đất, và cả hai đều muốn quỳ xuống, nhưng trước khi họ có thể làm thế, vị hiệp sĩ lớn tuổi đã ôm chặt cả hai trong vòng tay xương xẩu và ghì họ vào ngực bằng tất cả sức lực của mình.

- Ngợi ca Chúa! - Ông nói. - Chú biết rồi sẽ kết cục như thế, nhưng chú vui sướng quá! Chúa ban phước cho hai đứa! Chú sẽ chết nhẹ nhàng hơn… Cháu là cô gái vàng ròng chân thật nhất… Với Chúa và với mọi người! Đúng là thế! Muốn ra sao thì ra, khi chú đã chờ được niềm hạnh phúc lớn lao này… Chúa đã thử thách, và Chúa đã an ủi. Phải sang ngay Zgorzelice để báo cho Jaśko biết mới được. Hey, giá như ông Zych còn sống!… Cả cha tu viện trưởng nữa… Nhưng tôi đã làm thỏa lòng trông mong của cả hai người, vì nói thật lòng, tôi yêu mến cả hai vô cùng, nói ra mà xấu hổ.

Và dù có một trái tim đã được tôi luyện trong lồng ngực, ông cảm động đến mức cảm thấy có gì dâng lên trong cổ họng, ông bèn hôn Zbyszko, sau đó hôn lên cả hai má của Jagienka, rồi nghẹn ngào thốt ra trong nước mắt: “Mật ngọt, chứ đâu phải con gái!”, và rồi ông đến chuồng ngựa để ra lệnh đóng yên cho con ngựa.

Ra ngoài, choáng ngợp bởi niềm vui, ông loạng choạng va vào hàng thiên nga nhung mọc trước nhà, bắt đầu ngắm nghía những vòng tròn màu đen của chúng được bao quanh bởi những chiếc lá vàng, như một người đang say.

- A! Chúng mày nhiều thật đấy, - ông nói, - nhưng Chúa sẽ cho dòng họ Mưa Đá trang Bogdaniec của chúng ta còn đông hơn nhiều.

Sau đó, đi về phía chuồng ngựa, ông vừa lẩm bẩm vừa đếm:

- Bogdaniec này, điền sản cha tu viện trưởng này, Spychow này, Moczydoly này… Chúa luôn biết Người dắt dẫn đến đâu, rồi sẽ đến ngày cuối của lão Wilk, cả trang ấp Brzozowa cũng đáng mua lại lắm… Những đồng cỏ tuyệt vời!…

Trong khi đó, Jagienka và Zbyszko cũng bước ra trước nhà, vui vẻ, hạnh phúc, tỏa sáng như mặt trời.

- Chú ơi! - Zbyszko gọi từ đằng xa.

Ông quay lại, dang cả hai tay và bắt đầu hét lên như đang gọi trong rừng:

- Hốc! Hốc! Chào nhé!

Chương 77

Họ sống ở trang Moczydoly, còn ông Maćko thì đã xây cho họ một tòa thành nhỏ ở Bogdaniec. Tòa thành xây lên rất chậm, vì ông muốn xây các bờ thành bằng đá và vôi, còn tháp canh thì bằng gạch, mà vật liệu này rất khó tìm trong vùng. Năm đầu tiên, ông cho đào con hào, công việc khá dễ dàng, vì ngọn đồi nơi được chọn để xây tòa thành đã từng được đào, có lẽ từ thời còn ngoại đạo, vì vậy chỉ cần dọn sạch những cây to và những bụi táo gai đã mọc sum sê trong các khe sâu, sau đó đắp bờ và đào đến độ sâu cần thiết. Khi nạo vét, người ta đã khơi ra cả một mạch nguồn rất nhiều nước, nhanh chóng lấp đầy con hào, vì thế ông Maćko phải tìm lối thoát cho lượng nước dư thừa. Sau đó, ông xây dựng một tường phòng thủ cắm các cọc gỗ nhọn trên bờ kè, rồi bắt đầu tích lũy gỗ để xây tường thành, với những cây gỗ sồi to đến ba người khiêng không nổi và những cây thông không bị mục khi chôn dưới lớp đất sét khô cũng như dưới lớp đất bùn ẩm ướt có rễ cây cỏ. Mặc dù có sự hỗ trợ thường xuyên của những người nông phu từ Zgorzelice và Moczydoly, mãi sau một năm ông mới bắt đầu dựng được các tường thành, và ông còn hăng hái hơn vì trước đó Jagienka đã sinh hạ được hai đứa trẻ song sinh. Khi ấy, bầu trời rộng mở đối với lão hiệp sĩ, vì ông đã có người để ông phải lao tâm khổ tứ, ông biết rằng dòng họ Mưa Đá sẽ không bị tuyệt diệt, và Móng Ngựa Cùn sẽ còn nhiều phen phải lội trong máu kẻ thù.

Cặp song sinh được đặt tên là Maćko và Jaśko.

- Lũ trẻ, - ông nói, - thật đáng ca ngợi, khắp vương quốc không có trẻ nào sánh bằng, mà bố mẹ chúng thì lại vẫn còn rất trẻ.

Ông yêu chúng ngay lập tức bằng một tình yêu rộng lớn, và ông không nhìn thấy ai sau Jagienka. Ai ca ngợi cô với ông thì có thể nhận được bất cứ thứ gì người ấy muốn. Vì cô, người ta đâm ghen tị với Zbyszko, và họ ca ngợi cô không chỉ vì điền sản, mà bởi cô thực sự tỏa sáng trong cả vùng, như đóa hoa đẹp nhất trong mọi bông hoa đồng nội. Cô đã mang lại cho chồng của hồi môn đồ sộ, nhưng lớn hơn cả của hồi môn là tình yêu và vẻ đẹp tuyệt vời làm chói mắt mọi người, cả vẻ tao nhã và lòng can đảm mà không ít hiệp sĩ có thể tự hào. Chỉ vài ngày sau khi sinh con, cô đã đến trang trại như không có chuyện gì, và sau đó cùng chồng đi săn hoặc cưỡi ngựa từ Moczydoly đến Bogdaniec vào buổi sáng rồi quay trở lại với cậu Jaśko và ông Maćko trước buổi trưa. Chồng yêu cô như con ngươi trong mắt, ông Maćko yêu cô, gia nhân yêu cô, vì với họ cô luôn có trái tim nhân hậu, còn ở Krześnia, khi cô đến nhà thờ vào ngày Chúa nhật, cô được chào đón bởi những tiếng rì rầm thán phục và ngưỡng mộ. Người trước đây từng theo đuổi cô, gã Cztan ghê gớm trang Rogowo, có vợ là con gái một điền chủ, sau lễ misa, khi ngồi uống rượu trong một tửu điếm với lão Wilk trang Brzozowa, đã nói với ông lúc ngà ngà: “Tôi thường tranh nhau với con trai của bác vì muốn lấy cô ấy, nhưng cũng chẳng khác gì muốn hái sao trên trời?’

Còn nhiều người khác công nhận rằng ngay cả trong hoàng cung ở Kraków cũng khó tìm được một ai tuyệt vời đến vậy. Bên cạnh sự giàu có, sắc đẹp và sự trang nhã, người ta cũng vô cùng ngưỡng mộ vẻ tươi trẻ và sức mạnh của cô. Có người còn bảo cô là “người phụ nữ dám cầm lao vào rừng săn gấu; và không cần cắn hạt óc chó, chỉ đặt trên ghế và ngồi lên là nó sẽ vỡ nát như thể bị ép bằng cối đá”. Người ta ca ngợi cô như thế tại giáo xứ Krześnia, ở các làng lân cận, thậm chí cả tỉnh trấn Sieradz. Dẫu ghen tị với Zbyszko trang Bogdaniec, nhưng người ta không ngạc nhiên khi chàng có được cô, vì vinh quang chiến chinh của chàng thật rạng rỡ, điều mà không ai trong vùng có được.

Các hiệp sĩ trẻ và quý tộc kể cho nhau nghe những câu chuyện về bọn lính Đức đã bị chàng đánh hạ trong các trận chiến do Witold lãnh đạo và những trận đấu tay đôi trên đất bằng. Người ta đồn rằng chưa hề có kẻ nào địch được chàng, rằng tại Malborg chàng đã đánh ngã ngựa cả mười hai người, trong đó có cả em trai của đại thống lĩnh là Ulryk, cũng như chàng đã từng thi đấu với các hiệp sĩ thành Kraków và chính hiệp sĩ Zawisza Czarny bất khả chiến bại cũng là bạn thân thiết của chàng. Một số người không muốn tin những lời đồn thổi quá phi thường ấy, nhưng khi nói về việc sẽ chọn ai trong vùng, nếu các hiệp sĩ Ba Lan phải đấu với người phương xa, họ vẫn nói: “Dĩ nhiên, Zbyszko” - rồi sau đó mới kể đến gã Cztan lông lá trang Rogowo và các võ sĩ địa phương khác, thua xa người thừa kế trẻ tuổi trang Bogdaniec về tài nghệ hiệp sĩ.

Sự giàu có cũng đem lại lòng tôn trọng của mọi người dành cho chàng, ngang với vinh quang. Không phải mất công, mà nhờ Jagienka chàng đã có được cả Moczydoly lân điền sản to lớn của cha tu viện trưởng, nhưng trước đó chàng đã là chủ Spychow cùng với kho báu khổng lồ mà ông Jurand tích lũy được, ngoài ra, người ta còn thì thầm kháo nhau rằng chiến lợi phẩm mà các hiệp sĩ Bogdaniec thu lấy và đoạt được, từ giáp phục, ngựa chiến, áo choàng, đồ trang sức, đủ để nuôi đến cả ba hoặc bốn làng.

Họ coi đó là ân sủng đặc biệt của Chúa dành cho gia tộc Mưa Đá, với gia huy Móng Ngựa Cùn, vì chỉ vừa mới đây đã gần như tiêu tan, ngoài trang Bogdaniec trống rỗng ra thì không còn gì khác, vậy mà bây giờ lại trở thành điền trang lớn nhất cả vùng. Người già bảo nhau: “Thì sau vụ hỏa hoạn, ở Bogdaniec chỉ còn mỗi một ngôi nhà xiêu vẹo, mà còn thiếu cả tay người làm, nên điền sản cũng phải nhờ họ hàng trông hộ, thế mà giờ đây lại xây được cả thành quách. Họ rất khâm phục, nhưng nó đi cùng với cảm nhận chung một cách bản năng, rằng theo ý Chúa thì cả quốc gia cũng đang đi với đà tiến không kìm hãm tới một điều tốt đẹp kỳ vĩ nào đó, vì vậy họ không hề đố kị. Ngược lại, cả vùng khoe khoang và rất tự hào về những hiệp sĩ trang Bogdaniec. Họ như bằng chứng sống về những gì một quý tộc có thể đạt đến nếu kết hợp cánh tay mạnh mẽ với trái tim dũng cảm và hoài bão phiêu lưu của hiệp sĩ. Nhìn gương họ, nhiều người cảm thấy ngôi nhà của mình, ranh giới gia đình mình quá chật chội, trong khi ngoài kia là biết bao tài sản lớn lao, bao vùng đất mênh mông có thể được chiếm lấy với những lợi ích to lớn cho bản thân và cả vương quốc. Và sự dư thừa sức lực mà các dòng tộc cảm thấy đang khiến cả cộng đồng sục sôi, giống như nước sôi tất phải làm bật vung nồi. Các lãnh chúa thông thái Kraków và đức vua yêu chuộng hòa bình có thể kìm hãm sức mạnh ấy trong một thời gian, trì hoãn chiến tranh với kẻ thù truyền kiếp suốt nhiều tháng năm dài, nhưng không có lực lượng nào của con người có thể bóp nghẹt hoàn toàn sức mạnh ấy, không thể ngăn nổi bước đi của một tinh thần chung muốn tiến đến sự vĩ đại.

Chương 78

Ông Maćko đã sống đến những ngày hạnh phúc của cuộc đời. Ông thường nói với láng giềng rằng ông đã được nhiều hơn những gì ông mong ước. Ngay đến tuổi già cũng chỉ khiến ông bạc tóc bạc râu, nhưng cho đến nay không hề lấy đi sức mạnh và sức khỏe của ông. Trái tim ông tràn ngập những niềm vui trước kia chưa từng nếm trải. Khuôn mặt hà khắc thời trước của ông giờ trở nên nhân hậu hơn, mắt ông tươi cười với mọi người. Lòng ông tin rằng mọi điều xấu đã chấm dứt vĩnh viễn, sẽ không có lo buồn, không tai ương nào làm xáo trộn dòng chảy thanh bình của những tháng ngày tươi sáng êm trôi. Chiến đấu đến già, về nhà làm ăn và gia tăng tài sản cho “cháu nội” - đó là mong muốn lớn nhất của ông trong mọi thời, và mọi thứ đều hoàn thành một cách tuyệt vời. Công việc đồng áng diễn ra vô cùng thuận lợi. Cây rừng đã được đốn chặt phần lớn; vùng đất mới đã được dọn sạch và gieo hạt, mỗi mùa xuân các loại ngũ cốc khác nhau lại nhú mầm xanh mướt; tài sản sinh sôi; trên đồng cỏ nhà quý tộc già nhìn thấy hằng ngày đàn bốn mươi ngựa cái với lũ ngựa con nhẩn nha; đàn cừu và gia súc gặm cỏ trên các gò đồi và hõm đất hoang; Bogdaniec đã biến cải hoàn toàn từ một điền trang hoang vắng thành một ngôi làng dân cư đông đúc và trù phú, làm lóa mắt bất kỳ ai ngay từ đằng xa bởi chòi canh cao vọi và những bức tường mới tinh của thành trì nhỏ, lấp lánh vàng rực dưới ánh mặt trời và đỏ ráng chiều hôm.

Ông Maćko hởi lòng hởi dạ cả vì số của cải, điền trang và số phận may mắn của mình, và ông không chối khi mọi người nói rằng ông có một bàn tay giàu hạnh phúc. Một năm sau khi có cặp song sinh, lại thêm một cậu bé nữa chào đời, đứa con mà Jagienka đặt tên là Zych để ngợi ca và tưởng nhớ thân phụ của cô. Ông Maćko vui sướng chào đón đứa cháu trai, mà ông cũng không hề lo ngại rằng nếu mọi sự cứ như thế này thì cái sản nghiệp đã được ông gom nhặt bằng bao gian khó và vất vả nhường kia sẽ sẽ bị phân chia nhỏ ra.

- Thế trước đây ta có những gì nào? - Một hôm, ông bảo Zbyszko. - Không gì hết! Chính Đức Chúa đã ban cho tất cả. Ông Pakosz trang Sulislawice có mỗi một cái làng, với những hai mươi hai đứa con trai, vậy mà họ đâu có chết đói. Đất đai ở vương quốc ta và Litva thiếu lắm sao? Làng mạc và lâu đài nằm trong tay bọn chó đẻ Thánh chiến còn ít lắm à? Hey? Điều gì xảy ra nếu Chúa Giêsu ra tay? Đó sẽ là nơi ra gì lắm đấy chứ, bởi có những lâu đài xây toàn bằng gạch đỏ, mà đức vua lòng lành của chúng ta sẽ biến thành các tỉnh trấn.

Đó là điều thật đáng chú ý, vì lúc này Giáo đoàn đang ở đỉnh cao quyền lực, giàu có, sức mạnh, đông đảo những đội quân tinh nhuệ, hơn hẳn các vương quốc phía tây, vậy mà vị hiệp sĩ già này lại nghĩ các thành quách của quân Thánh chiến sẽ là nơi cư ngụ trong tương lai của cháu con mình. Và nhiều người ở vương quốc của đức vua Jagiełło có lẽ cũng đã nghĩ giống như vậy, không chỉ bởi vì vùng đất cũ của Ba Lan là nơi Giáo đoàn đang chiếm, mà còn vì cái sức lực hùng mạnh đang sục sôi trong lồng ngực của quốc gia và tìm đường thoát về mọi phía.

Vào năm thứ tư kể từ cuộc hôn nhân của Zbyszko, tòa thành nhỏ đã được xây lên, nhờ những bàn tay lao động không chỉ từ trang này, Zgorzelice, Moczydoly, mà cả những trang ấp láng giềng, đặc biệt là ông lão Wilk trang Brzozowa, người còn lại mỗi mình trên đời sau cái chết của con trai, đã trở nên thân thiết với ông Maćko, rồi sau đó yêu mến cả Zbyszko và Jagienka. Ông Maćko đã trang trí các căn phòng bằng những chiến lợi phẩm mà tự ông hoặc ông cùng Zbyszko thu được, với cả những vật được thừa hưởng từ ông Jurand điền trang Spychow, lẫn của cha tu viện trưởng và những gì Jagienka mang từ nhà đi, những kính cửa sổ mua từ Sieradz, và cô đã bài trí một ngôi nhà thật tuyệt vời. Song mãi đến năm thứ năm, Zbyszko mới cùng vợ con chuyển vào ở trong thành, khi các công trình khác như chuồng ngựa, kho ngũ cốc, bếp và nhà tắm đều đã hoàn thành, cùng với các hầm ngầm mà ông già đã xây bằng đá và vôi vữa, có độ bền vĩnh cửu. Riêng ông Maćko không chuyển vào thành, mà thích ở lại nhà cũ, và từ chối những lời cầu xin của Zbyszko cùng Jagienka, ông nói những suy nghĩ của mình:

- Chú muốn được chết ở nơi được sinh ra. Các cháu thấy đấy, trong cuộc chiến Grzymalit với Nalecz[252], Bogdaniec bị cháy rụi - tất cả nhà lớn nhà bé, thậm chí đến cả hàng rào cũng bị lửa thiêu, mỗi ngôi nhà này còn sót lại. Mọi người đồn nhau rằng vì mái nhà nhiều rêu quá nên không cháy, nhưng chú nghĩ đó là ơn Chúa, Người muốn chúng ta trở về đây và lại phát triển lên. Hồi chiến chinh, chú thường than vãn rằng mình chẳng còn gì để trở về, nhưng chú nói vậy không hoàn toàn đúng, bởi vì thực ra, dù không còn gì để sinh nhai và đưa vào miệng, nhưng vẫn có một nơi để trú thân. Các cháu còn trẻ, nghĩ khác, nhưng chú nghĩ là một khi ngôi nhà này đã không bỏ mặc chúng ta, thì chú không nỡ lòng nào từ bỏ nó.

252. Cuộc nội chiến ở Wielkopolska, trong những năm 1382 - 1385 giữa các đại diện của hai gia tộc quyền quý là Grzymalit và Nalecz. Xung đột bắt nguồn từ tranh chấp việc thừa kế ngai vàng Ba Lan sau khi triều Piast bị diệt.

Và ông ở lại. Song ông vẫn thường thích vào thành để thấy sự hoành tráng của nó so với chỗ ở xưa kia, đồng thời ngắm nhìn Zbyszko, Jagienka và các cháu trai. Mọi thứ ông thấy ở đó phần lớn là thành quả của ông, nhưng lại khiến ông phải tự hào và kinh ngạc. Thi thoảng, ông lão Wilk ghé thăm ông để cùng trò chuyện bên bếp lửa, hoặc ông đến thăm ông ta ở Brzozowa, vì vậy có lần bày tỏ những suy nghĩ của mình về “trật tự mới”, ông nói:

- Bác biết đấy! Nhiều khi tôi cũng ngạc nhiên. Tất nhiên, Zbyszko đã từng ở tại triều đình Kraków (suýt nữa nó mất đầu!), ở Mazowsze, ở thành Malborg, ở dinh thự quận công Janusz, còn Jagienka cũng giàu có, nhưng chúng chưa từng có tòa thành riêng… Nhưng bây giờ chúng hành xử cứ như chúng chưa bao giờ sống cách nào khác ấy… Thưa bác, chúng cứ đi, đi mãi, từ phòng này sang phòng khác, cứ đi, đi và ra mệnh lệnh, mệt thì chúng ngồi nghỉ. Cứ như viên trấn thành và phu nhân đích thực ấy! Cũng có một phòng, nơi chúng cùng với các chưởng quản, các quản nông và gia nhân dùng bữa, ghế dành cho vợ chồng nó cao hơn, những người khác ngồi thấp hơn, và đợi cho đến khi ông bà chủ yên vị thì mới bày bát đĩa ra. Đó là phong tục cung đình, và tôi phải nhớ rằng hai đứa không phải là ông bà lớn nào cả, mà là cháu trai cháu dâu mình, chúng hôn tay lão già này, đưa vào chỗ ngồi danh dự nhất và gọi là ân nhân của chúng.

- Nên Đức Chúa Giêsu mới ban phước cho họ. - Lão Wilk già nhận xét.

Rồi ông buồn bã gật gù, uống chút mật ong, lấy cây sắt cời những khúc củi đang cháy trong lò mà bảo:

- Còn thằng bé của tôi thì đã mất!

- Đó là ý Chúa!

- Vâng! Những đứa lớn hơn, cả năm đứa, cũng đã nằm xuống từ trước. Bác cũng biết đấy. Vâng, ý Chúa. Nhưng nó là thằng khỏe nhất trong cả bọn. Đúng là họ nhà Wilk, và giá không chết, biết đâu giờ nó chẳng tự xây tòa thành riêng.

- Giá thằng Cztan chết thì tốt hơn.

- Thằng Cztan là cái thá gì! Nó chỉ biết vác thớt cối xay trên lưng, bao nhiêu lần bị con tôi nện gãy răng! Thằng con tôi tập luyện phong cách hiệp sĩ, còn Cztan bây giờ còn bị con vợ nện vào mặt, bởi nó khỏe nhưng mà ngu.

- Hey! Như cái khấu đuôi! - Ông Maćko xác nhận.

Và nhân dịp, ông ca tụng Zbyszko không chỉ về võ nghệ hiệp sĩ mà cả trí thông minh, rằng hồi ở thành Malborg chàng đã vung kiếm đuổi theo các hiệp sĩ hàng đầu, “còn trò chuyện với quận công thì ngon như cắn hạt dẻ”. Ông cũng ca ngợi đầu óc đâu ra đấy của chàng và sự giỏi giang trong làm ăn, thiếu đức tính ấy thì tài sản của cải sẽ sớm tiêu tan. Tuy nhiên, không muốn lão Wilk nghĩ rằng điều đó có thể xảy ra như một mối đe dọa đối với họ, nên ông hạ giọng kết thúc câu chuyện:

- Nhờ ơn Chúa, mọi thứ đều đủ đầy hơn những gì người ta biết, nhưng ông chớ nói với ai nhé.

Tuy nhiên, người ta cũng đoán biết và kể cho nhau đến mức cường điệu, đặc biệt là về những tài sản mà Bogdaniec đã lấy về từ Spychow. Họ đồn rằng hàng thùng tiền được chuyển từ Mazowsze về. Một lần, ông Maćko đã đồng ý cho những người thừa kế giàu có ở Koniecpol vay mấy chục lạng bạc, điều đó càng khiến cho khắp vùng tin là ông có cả “kho báu”. Cũng vì thế, vị thế của Bogdaniec càng lớn lên, lòng tôn trọng của mọi người tăng lên, tòa thành không bao giờ vắng khách, và mặc dù tính tằn tiện, ông Maćko không nhìn họ bằng con mắt miễn cưỡng, bởi ông biết rằng danh tiếng của gia đình cũng sẽ được nhân lên.

Đặc biệt, các lễ rửa tội rất dồi dào, và mỗi năm một lần, sau lễ Đức Mẹ Lên Trời, Zbyszko tổ chức một bữa tiệc rất to cho khu vực láng giềng, nơi các quý bà quý cô đến xem các cuộc tập trận của các hiệp sĩ, nghe các nhạc công trình diễn và nhảy múa với các hiệp sĩ trẻ trong ánh đuốc bập bùng cho đến sáng. Những lúc đó, ông lão Maćko đưa mắt liếc nhìn, tận hưởng hình ảnh thật lịch lãm và mang vẻ lãnh chúa của Zbyszko cùng Jagienka. Zbyszko đã trưởng thành, người to lớn hơn, và mặc dù vóc dáng to lớn khác người, khuôn mặt chàng nom vẫn rất trẻ trung, những khi chàng quấn một dải băng màu tía ngang mái tóc dài của mình, khoác chiếc áo choàng tuyệt vời thêu chỉ bạc và vàng, thì không chỉ ông Maćko mà nhiều nhà quý tộc tự bảo: “Chúa tôi! Quả là một hoàng tử đang ngồi trong lâu đài của chính mình!” Và bao hiệp sĩ hiểu phong tục Tây phương đã quỳ gối trước Jagienka, xin cô hãy để họ xem cô là nữ chúa của tâm tưởng - cô rạng ngời sức khỏe, tuổi trẻ, sức mạnh và sắc đẹp. Ngay cả người thừa kế lớn tuổi ở Koniecpol, vốn là thống đốc của Sieradz, cũng kinh ngạc khi gặp cô và so sánh cô với ánh bình minh, thậm chí là với mặt trời “chiếu sáng cho thế gian và sưởi ấm cả xương cốt người già”.

Chương 79

Vào năm thứ năm, khi trật tự chặt chẽ ở các trang ấp đã được thiết lập, khi lá cờ với biểu tượng Móng Ngựa Cùn phấp phới trên cái tháp canh vừa hoàn thành được mấy tháng, và Jagienka hạnh phúc sinh hạ đứa con trai thứ tư được đặt tên là Jurand, thì một hôm ông Maćko bảo Zbyszko:

- Chúa đã ban cho mọi thứ tốt đẹp, và nếu Chúa Giêsu ban cho một điều hạnh phúc nữa thôi thì chú có chết cũng an lòng.

Zbyszko nhìn ông bằng ánh mắt dò hỏi, lát sau chàng hỏi lại:

- Chắc chú định nói về cuộc chiến với bọn Thánh chiến, chứ chú cần gì hơn nữa?

- Chú vẫn nói với anh như trước đây, - ông Maćko nói, - rằng khi nào đại thống lĩnh Konrad còn sống, thì sẽ không có chiến tranh.

- Ông ta sống mãi được à?

- Cả chú cũng không sống mãi, đó là lý do tại sao chú nghĩ về một điều khác.

- Điều gì ạ?

- Tốt nhất là đừng nói. Chú định đi Spychow, và có thể nhân thể ghé thăm các quận công ở Plock và Czersk.

Zbyszko không mấy ngạc nhiên, bởi vì mấy năm vừa qua ông Maćko đã đến Spychow nhiều lần, vì vậy chàng chỉ hỏi:

- Chú định đi lâu không?

- Lâu hơn bình thường, chú sẽ ở lại Plock một thời gian.

Thế là một tuần sau ông Maćko lên đường, mang theo vài chiếc xe và bộ giáp phục tốt, “phòng trường hợp có dịp thi đấu trên đấu trường”. Lúc ra đi ông tuyên bố rằng sẽ có thể đi lâu hơn bình thường, và thực sự ông đã đi lâu hơn, vì suốt nửa năm không có tin tức gì về ông. Zbyszko bắt đầu lo lắng và cuối cùng chàng đã gửi một gia nhân đến Spychow, nhưng người này gặp ông Maćko ngay sau thành Sieradz và cùng ông quay trở về.

Lão hiệp sĩ trở về mặt mày u ám, nhưng sau khi hỏi kỹ Zbyszko về những gì xảy ra trong thời gian ông vắng mặt, và hài lòng rằng mọi thứ đều ổn, ông vui hơn một chút và bắt đầu kể về chuyến đi của mình.

- Anh biết là chú đã đến thành Malborg. - Ông nói.

- Đến Malborg ạ?

- Chứ đâu nữa?

Zbyszko ngạc nhiên nhìn ông một lúc, rồi bất ngờ dập tay lên dùi, nói:

- Trời ơi! Thế mà cháu quên mất.

- Anh có thể quên vì đã thực hiện lời thề của anh, - ông Maćko bảo, - nhưng xin Chúa, đừng để chú đã thề mà lại không giữ lời. Họ nhà ta không có thói bỏ qua kẻ thù - cầu thánh giá thiêng liêng trợ giúp, khi nào còn thở, chú sẽ không bao giờ tha cho hắn.

Nói tới đây, khuôn mặt của ông Maćko trở nên đáng sợ và bạo liệt, như vẻ mặt mà Zbyszko đã từng thấy một lần vào thời xa xưa ở chỗ đại quận công Witold và quận công Skirwoiłło, trước khi lâm trận với bọn Thánh chiến.

- Thế rồi sao? - Chàng hỏi. - Hắn có thoát được không?

- Hắn không nhận lời thách đấu của chú.

- Tại sao?

- Hắn lên chức tổng lãnh binh.

- Kuno Lichtenstein lên chức tổng lãnh binh à?

- Ha! Hắn có thể được bầu làm đại thống lĩnh chứ chẳng chơi. Biết đâu đấy! Nhưng bây giờ thì hắn ngang vai với các vị quận công rồi. Người ta nói rằng bây giờ hắn điều hành tất cả mọi người, mọi thứ của dòng tu đều nằm trong đầu hắn, và đại thống lĩnh không thể làm gì nếu không có hắn. Địa vị ấy thì làm sao nhận lời thách đấu tay đôi! Chỉ để người ta cười.

- Họ dám cười chú à? - Zbyszko hỏi, mắt đột nhiên lóe ánh giận dữ.

- Quận chúa Aleksandra thành Plock đã cả cười mà bảo: “Nhà ngươi đi mà thách đấu hoàng dế Thánh chế La Mã! Theo chỗ ta biết, cả ông Zawisza Czarny, Powała lẫn Paszko xứ Biskupice cũng đều đã gửi lời thách đấu ông ta (ý là Lichtenstein), nhưng ngay cả với các hiệp sĩ ấy, ông ta cũng không trả lời, bởi ông ta không thể. Ông ta không thiếu trái tim, chỉ có điều là quan chức của Giáo đoàn và nói cho đúng, ông ta có địa vị rất quan trọng và cao sang, không hơi đâu mà để ý những chuyện ấy - nếu nhận lời thách đấu, ông ta sẽ bị mất danh dự hơn là bỏ qua, không để ý? Đó là những gì quận chúa nói với chú.

- Thế chú nói gì?

- Chú buồn vô cùng, nhưng chú nói là phải tới thành Malborg để có thể nói với Đức Chúa và người đời: “Tôi đã làm tất cả những gì có thể.” Chú đã xin quận chúa hãy nghĩ ra một việc gì đó và viết một lá thư để cho chú cầm tới Malborg, vì chú biết nếu không sẽ khó mang được đầu mình khỏi cái ổ sói ấy. Chú nghĩ thầm trong bụng: “Ngươi không muốn nhận lời thách đấu của ông Zawisza, Powała hay Paszko, nhưng nếu bị ta túm lấy râu mà giật đứt ngay trước mặt đại thống lĩnh, các lãnh binh và khách khứa, thì chắc ngươi phải đấu với ta.”

- Chúa phù hộ cho chú! - Zbyszko nhiệt thành kêu lên.

- Chứ sao? - Lão hiệp sĩ nói. - Có cách cho mọi thứ, chỉ cần có đầu óc. Nhưng lần này Chúa Giêsu không thương tình, vì chú không gặp hắn ở Malborg. Người ta bảo rằng hắn đang đi sứ đến chỗ đại quận công Witold. Lúc ấy, chú chẳng biết phải làm gì: chờ hắn về hay đuổi theo hắn. Chú sợ nhỡ bị trượt mất hắn. Nhưng vì hồi trước có quen với đại thống lĩnh và chánh quản quân nhu, chú hé cho họ biết lý do thật sự đã khiến chú đến đây - họ bảo rằng đó là điều không thể.

- Tại sao?

- Thì nguyên nhân như quận chúa đã nói đấy. Đại thống lĩnh hỏi: “Ngài sẽ nghĩ sao về tôi nếu tôi chấp nhận đấu với bất cứ hiệp sĩ nào từ Mazowsze hoặc Ba Lan đến?” Chà, ông ta có lý, bởi vì nếu thế thì ông ta đã lìa đời từ lâu. Khi đó mọi người đang trò chuyện bên bàn ăn tối, cả đại thống lĩnh lẫn chánh quản quân nhu đều rất ngạc nhiên. Chú nói anh nghe, đúng là chọc vào đõ ong! Đặc biệt là trong số những vị khách, một nhóm đứng phắt dậy, thét lên: “Kuno không thể, nhưng chúng tôi có thể!” Chú đã chọn ba người trong số họ, định đấu tay đôi với từng người một, nhưng sau những lời cầu xin, đại thống lĩnh chỉ cho phép đấu với một người, cũng có họ Lichtenstein và là họ hàng với lão Kuno.

- Rồi sao hả chú? - Zbyszko kêu lên.

- Thì chú đã mang về đây giáp phục của y, nhưng nó bị nứt gãy cả rồi, đến mức không ai muốn trả một xu để mua lại.

- Lạy Chúa, thế là chú đã thực hiện được lời thề!

- Lúc đầu chú vui vì cũng nghĩ thế, nhưng sau đó chú lại nghĩ: “Không! Không giống nhau!” Và bây giờ chú không yên lòng, chính vì nó không như nhau!

Zbyszko an ủi ông:

- Chú cũng biết là cháu không hề xem nhẹ những chuyện như thế hơn chú hay bất cứ ai khác, nhưng nếu nó xảy đến với cháu, thì thế đã là đủ. Cháu xin nói với chú, có các hiệp sĩ vĩ đại nhất ở Kraków làm chứng. Bản thân ông Zawisza, người hiểu rõ nhất về danh dự của hiệp sĩ, có lẽ sẽ không nói gì hơn.

- Anh nói thế thật à? - Ông Maćko hỏi.

- Chú nghĩ thử xem: họ lừng danh khắp thiên hạ, họ cũng đã thách đấu với hắn, thế mà không ai làm được nhiều như chú. Chú thề là sẽ giết Lichtenstein - và đã hạ một tên Lichtenstein đấy thôi.

- Có lẽ thế. - Hiệp sĩ lớn tuổi nói.

Còn Zbyszko, người vẫn ham chuyện về hiệp sĩ, hỏi lại:

- Bây giờ chú nói xem, hắn trẻ hay già? Chú hạ hắn trên ngựa hay trên bộ?

- Hắn ta ba mươi lăm tuổi, râu dài đến thắt lưng, cưỡi ngựa. Chúa đã giúp chú, chú đấu bằng trường thương, rồi chuyển sang kiếm. Nói anh biết, máu từ miệng hắn tuôn ra ướt sũng cả bộ râu.

- Thế mà chú còn phàn nàn là chú già ư?

- Cứ cưỡi lên lưng ngựa hoặc nhảy nhót trên mặt đất, chú vẫn ngon lắm, nhưng nếu mặc cả bộ giáp thì chú không nhảy nổi lên yên ngựa được nữa.

- Nhưng chính gã Kuno cũng sẽ không địch nổi chú.

Ông lão phẩy tay khinh bỉ, ra hiệu rằng với lão Kuno sẽ dễ hơn nhiều, rồi họ đi xem bộ giáp phục thu được, mà ông Maćko chỉ mang về làm chứng tích chiến thắng, vì nó đã nát bươm và do đó không còn giá trị. Chỉ có giáp che hông và ống chân được chế tạo tinh xảo là còn nguyên vẹn.

- Chú vẫn muốn đó là gã Kuno. - Ông Maćko buồn rầu nói.

Còn Zbyszko bảo:

- Chúa biết điều gì là tốt hơn. Nếu Kuno lên chức đại thống lĩnh, chú sẽ không thể đấu được với hắn, trừ phi là trong một trận đại chiến nào đó.

- Chú sẽ nói anh nghe những gì người ta đồn. - Ông Maćko nói. - Một số người bảo kế vị Konrad sẽ là Kuno, còn những người khác bảo rằng sẽ là Ulryk, em trai Konrad.

- Cháu muốn là Ulryk. - Zbyszko nói.

- Cả chú cũng muốn thế, anh biết tại sao không? Tại vì Kuno thông minh và khôn khéo hơn, còn Ulryk thì nóng nảy hơn. Đó là một hiệp sĩ chân chính, trọng danh dự, nhưng sợ chiến tranh với chúng ta đến phát run. Người ta đồn rằng một khi y trở thành đại thống lĩnh, thì sẽ có cơn bão tuyết chưa từng có trên đời kéo đến ngay. Còn Konrad thì hình như thường bị ngất xỉu. Một lần, ông ta đã bị xỉu ngay cạnh chú. Hey! Có lẽ chúng ta sẽ đợi được đến lúc ấy.

- Xin Chúa ban cho! Thế có chuyện gì mới với vương quốc ta không?

- Có cả chuyện cũ lẫn chuyện mới. Bọn hiệp sĩ Thánh chiến bao giờ cũng vẫn là Thánh chiến. Mặc dù biết rằng ta mạnh hơn, gây sự với ta sẽ không hay, nhưng chúng vẫn không thôi rình rập ta, vì chúng không thể khác được.

- Chúng vẫn nghĩ rằng Giáo đoàn mạnh hơn tất cả các vương quốc.

- Không phải tất cả, nhưng nhiều kẻ trong bọn chúng, kể cả Ulryk, nghĩ thế. Bởi vì quả thực sức mạnh của chúng thật kinh khủng.

- Chú còn nhớ hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice nói gì không?

- Chú nhớ, và ở đó mỗi năm một tệ hơn. Anh em ruột cũng không đón nhau nhiệt tình như họ vừa đón chú ở đó, trong khi không ai thèm nhìn đến đám hiệp sĩ Thánh chiến. Mọi người đều đã quá chán ghét chúng rồi.

- Thế thì chắc chẳng phải chờ lâu nữa đâu!

- Không lâu, hoặc sẽ lâu. - Ông Maćko nói.

Và sau một lúc suy tư, ông nói thêm:

- Mà phải làm việc chuyên cần, tăng nhanh tài sản để có thể ra trận thật đàng hoàng.

Chương 80

Một năm sau, đại thống lĩnh Konrad qua đời. Cậu Jaśko trang Zgorzelice, em trai của Jagienka, là người đầu tiên nghe tin ở Sieradz về cái chết của ông và việc Ulryk von Jungingen được bầu chọn, cũng là người đầu tiên đưa tin ấy về Bogdaniec, khiến trái tim và tâm hồn mọi người rúng động, ở nơi ấy cũng như khắp các tư dinh của giới quý tộc. “Sẽ đến thời chưa từng có!” Ông Maćko trang nghiêm tuyên bố, còn Jagienka thì dắt các con đến trước mặt Zbyszko ngay từ phút đầu hay tin để từ biệt, như thể chàng sẽ lên đường ngay ngày hôm sau. Tuy biết chiến tranh không thể bùng lên nhanh như lửa trong lò, nhưng ông Maćko và Zbyszko tin rằng nó nhất định sẽ đến, và họ bắt đầu chuẩn bị. Họ chọn ngựa, giáp phục, tập luyện đội hình chiến binh, gia nhân, các trưởng ấp, những người mà theo luật Đức[253] có nghĩa vụ phải hiến ngựa để tham gia chinh chiến, và các quý tộc nghèo - những hiệp sĩ lang thang - vui mừng được liên kết với những người giàu có hơn. Tại tất cả các công quốc và tỉnh trấn khác, người ta cũng làm những việc ấy, khắp nơi vang lên tiếng búa đập chí chát trong lò rèn, những bộ giáp phục cũ được lau sạch, cương thắng và dây đai ngựa được chùi kỹ bằng mỡ, xe cộ được sửa sang, lương thảo được tích trữ với những khẩu phần ngũ cốc và thịt hun khói. Trong các nhà thờ vào ngày Chúa nhật và các ngày lễ, người ta hỏi nhau tin tức mới và không vui khi nghe mọi sự vẫn yên ổn, bởi lẽ trong dạ mỗi người đều mang một dự cảm sâu sắc rằng phải chấm hết với kẻ thù khủng khiếp này của cả dân tộc, rằng cả vương quốc sẽ không thể phát triển hòa bình và yên ổn làm ăn, một khi bọn hiệp sĩ Thánh chiến không bị vặn cho gãy răng và chặt đứt tay phải, theo lời của Thánh nữ Brygida.

253. Tức luật Magdeburg - mô phỏng theo luật thành Magdeburg, cũng áp dụng cho các làng thuộc vùng đất Đức thời ấy.

Ở Krześnia, người ta đặc biệt vây quanh ông Maćko và Zbyszko như những người hiểu rõ về Giáo đoàn và cuộc chiến với Đức. Họ không chỉ hỏi tin tức, mà còn hỏi cách thức đấu với quân Đức: đánh chúng cách nào tốt nhất, giao chiến với chúng ra sao, những gì chúng trội hơn và những gì kém dân Ba Lan, nên phá áo giáp chúng bằng rìu hay bằng kiếm, sau khi mũi đòng đã gãy?

Đó cũng là những điều mà hai chú cháu đều am tường, vì vậy cả hai rất được chăm chú lắng nghe, nhất là khi ai cũng tin rằng cuộc chiến này sẽ không dễ dàng, sẽ phải đương đầu với giới hiệp sĩ thượng thặng nhất của mọi quốc gia, không phải chỉ là chuyện hạ một kẻ thù lang thang nay đây mai đó, mà là một cuộc đấu sinh tử đến kiệt sức hoặc chết. Các hiệp sĩ lang thang bảo nhau: “Nếu cần, thì chơi - hoặc chúng chết, hoặc ta chết.” Và với thế hệ đã mang sẵn trong tâm hồn một linh cảm về sự vĩ đại của tương lai, thì lòng khát khao không mất đi mà trái lại, nó lớn lên từng giờ từng ngày, người ta hành động không vì lời ca ngợi hay khoe khoang trống rỗng, mà nghiêm nghị, tập trung cao độ và sẵn sàng hy sinh tính mạng.

- Cái chết đã ghi sẵn, cho ta hoặc chúng.

Trong khi đó, thời gian trôi đi dài đằng đẵng, mà vẫn chưa có chiến tranh. Người ta đã nói về những bất hòa giữa đức vua Władysław và Giáo đoàn, rồi về vùng đất Dobrzyn, dù nó đã được mua từ nhiều năm trước, và về các tranh chấp biên giới, về chuyện hai bên giằng co cái xứ Drezdenko[254] mà nhiều người lần đầu tiên trong đời được nghe nói đến - nhưng vẫn chưa có chiến tranh. Một số người thậm chí bắt đầu nghi ngờ không biết liệu có chiến tranh hay không, bởi chuyện tranh chấp luôn luôn xảy ra, nhưng thường chỉ kết thúc bằng các hội đàm, hiệp ước và các đoàn sứ giả. Có tin đồn rằng đã có đoàn sứ giả Thánh chiến đến Kraków, rồi đoàn sứ giả Ba Lan đã tới thành Malborg. Người ta bắt đầu nói về sự trung gian hòa giải của các đức vua Séc và Hungary, thậm chí ngay cả chính Đức Giáo hoàng, ở xa Kraków, người ta không thể biết chuyện gì chính xác, họ phải nghe những tin tức hỗn độn, và thường là quái dị đến mức không tưởng, nhưng vẫn chưa có chiến tranh.

254. Drezdenko (trước kia là Drdzen, tiếng Đức là Driesen) - năm 1402, Drezdenko cùng với các vùng đất xung quanh đã được vua Zygmunt Luksemburski trao cho dòng tu Thánh chiến, người thừa kế Ulryk von Ost đã giao nộp lại vùng này cho đức vua Jagiełło, và sự giao nộp này đã trở thành nguyên nhân của tranh chấp giữa dòng tu Thánh chiến và vương quốc Ba Lan. Ngày nay, đây là thị trấn thuộc huyện Strzelecko-Dresden, tỉnh Lubuski, trên vùng hồ Wielkopolska và Pomorska, cách Gorzów Wielkopolski 40 km về phía đông.

Rốt cuộc, chính ông Maćko, người đã nhớ quá nhiều lời đe dọa chiến tranh và các hiệp ước, cũng không biết nên nghĩ sao về mọi chuyện, và ông quyết đến Kraków để tìm kiếm những tin tức đáng tin cậy hơn. Ông lưu lại đó không lâu, chỉ sáu tuần đã trở về - với khuôn mặt rạng rỡ hơn nhiều, ở Krześnia, khi bị giới quý tộc háo hức tin tức mới vây quanh như thường lệ, ông trả lời nhiều câu hỏi chỉ bằng một câu hỏi lại:

- Thế các ông đã mài sắc mũi đòng và lưỡi rìu cả chưa?

- Chuyện gì thế? Ông nói xem nào! Vì Chúa! Có tin gì mới? Ông đã gặp ai vậy? - Họ hỏi dồn từ tứ phía.

- Tôi đã gặp ai ư? Hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice! Tin gì mới ư? Tin là sẽ sắp phải thắng yên cương!

- Chúa ơi! Chuyện thế nào? Ông nói ngay đi!

- Thế các ông đã nghe nói về Drezdenko chưa?

- Chúng tôi nghe rồi. Nhưng ai biết ở đó có bao nhiêu lâu đài và đất đai có rộng hơn của bác ở Bogdaniec hay không.

- Chắc đó không đáng là nguyên nhân chiến tranh, hả?

- Chắc rồi, không đáng; đã từng có nhiều nguyên nhân lớn hơn, mà sau đó có chuyện gì xảy ra đâu.

- Thế các ông có biết chuyện ngụ ngôn mà hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice đã nói với tôi về Drezdenko không?

- Ông kể ngay đi, vì mũ trên đầu chúng tôi sấp bốc cháy cả rồi đây này!

- Ngài nói với tôi thế này: “Một gã mù đi trên đường và bị ngã vì vấp hòn đá. Hắn ngã vì bị mù, nhưng hòn đá mới là nguyên nhân.” Drezdenko là một hòn đá như thế.

- Sao lại thế? Hả? Giáo đoàn vẫn vững lắm mà.

- Các ông không hiểu à? Thế thì tôi sẽ nói theo cách khác: khi bát nước đã quá đầy, chỉ cần thêm một giọt sẽ tràn ra.

Thế là nhiệt tình lại dâng trào, các hiệp sĩ hăng đến mức họ muốn nhảy ngay lên lưng ngựa và phi thẳng đến Sieradz, làm ông Maćko phải kìm bớt.

- Hãy sẵn sàng, - ông bảo họ, - nhưng phải kiên nhẫn chờ đợi. Họ sẽ không quên chúng ta đâu.

Vì vậy họ lại chờ, nhưng họ đã chờ rất lâu, suốt một thời gian dài, khiến nhiều người lại bắt đầu nghi ngờ một lần nữa. Nhưng ông Maćko thì không chút nghi ngờ, giống như khi thấy chim chóc kéo về ông cảm nhận được xuân sang, vì là người từng trải, từ nhiều dấu hiệu khác nhau ông biết rằng chiến tranh đang đến gần - và đó sẽ là một cuộc chiến tranh lớn.

Trước tiên là lệnh mở ngay mùa săn trong tất cả các khu rừng của vương quốc, mùa săn lớn đến mức những người già nhất cũng không nhớ đã có cuộc săn nào lớn đến thế. Hàng ngàn cư dân tập trung săn vây những đàn bò tót, trâu rừng, hươu, lợn rừng và nhiều động vật nhỏ hơn. Các khu rừng mù mịt khói trong suốt nhiều tuần nhiều tháng, và thịt muối được hun khô trong khói, sau đó được gửi đến các thành trấn, từ đó đến kho chứa tại thành Plock. Rõ ràng là thịt ấy được dành để cung cấp cho những đội quân rất đông đảo. Ông Maćko biết rõ phải nghĩ thế nào, bởi trước mỗi cuộc hành binh lớn ở Litva, đại quận công Witold cũng đã từng ra lệnh tổ chức những cuộc săn tương tự. Và cũng còn những dấu hiệu khác. Hàng đoàn nông dân bắt đầu chạy trốn từ “vùng Đức” sang vương quốc Ba Lan và vùng Mazowsze[255]. ở gần Bogdaniec, chủ yếu là các hiệp sĩ Đức từ Śląsk, và điều tương tự cũng diễn ra khắp mọi nơi, đặc biệt là ở Mazowsze. Chàng Séc quản lý điền trang Spychow ở Mazowsze đã gửi tới Bogdaniec một tá người Mazury từ đất Phổ đến tị nạn ở chỗ anh ta. Những người này xin được tham gia chiến đấu bởi họ muốn trả thù bọn hiệp sĩ Thánh chiến vì những tội ác mà chúng đã gây ra, bọn người mà lòng họ vô cùng căm ghét. Họ kể rằng một số làng vùng biên ở Phổ gần như hoàn toàn bị bỏ hoang, các chủ đất đã mang vợ con đến với các quận công vùng Mazowsze. Bọn hiệp sĩ Thánh chiến treo cổ tất cả những ai chạy trốn bị chúng bắt lại được, nhưng không gì có thể ngăn chặn được dám cư dân bất hạnh đó họ thà chết còn hơn phải sống dưới ách cai trị tàn bạo của bọn Đức. Rồi tiếp đó những người ăn mày từ đất Phổ bắt đầu tràn ra cả nước. Tất thảy đều kéo về Kraków. Họ đến từ Gdańsk, từ Malborg, từ Toruń, thậm chí từ thành Królewiec xa xôi, từ mọi thành phố và mọi vùng đất thuộc Phổ. Không chỉ có những người ăn mày, mà cả các thầy tu, các nhạc công chơi đàn đại phong cầm, đủ loại kẻ hầu người hạ của các tu viện, thậm chí cả các giáo sĩ và linh mục. Người ta kháo nhau rằng họ mang theo tin tức về những thứ đang diễn ra ở đất Phổ: nào là chuẩn bị chiến tranh, gia cố các lâu đài, nào là tập hợp binh lính, đủ các loại lính đánh thuê và hiệp khách. Người ta xì xào rằng tại Kraków, thống đốc của các tỉnh trấn và các ủy viên hội đồng hoàng gia đóng kín cửa mật đàm suốt hàng giờ liền, nghe những người Phổ và tin của họ. Trong số đó có người quay lại đất Phổ, sau lại xuất hiện ở vương quốc. Có tin từ Kraków rằng qua họ, đức vua và quý vị hội đồng biết rõ từng bước đi của bọn hiệp sĩ Thánh chiến.

255. Thời ấy, Mazowsze là vùng lãnh thổ độc lập, do các vương hầu của dòng họ Piast cai trị.

Mọi thứ lại diễn ra hoàn toàn trái ngược tại thành Malborg. Một thầy tu trốn thoát khỏi thành này, nghỉ chân ở sân điền trang Koniecpol kể rằng đại thống lĩnh Ulryk và các hiệp sĩ Thánh chiến không quan tâm gì đến các tin tức từ Ba Lan, mà tin chắc rằng chỉ bằng một đòn, chúng sẽ chiếm lấy và xóa sổ toàn bộ vương quốc, “không để sót một vết nào”. Ông ta nhắc lại những lời của đại thống lĩnh nói trong bữa tiệc ở thành Malborg: “Bọn chúng càng đông, áo khoác da cừu ở Phổ sẽ càng rẻ.” Tự tin vào sức mạnh của mình và sự trợ giúp của mọi vương quốc, cả những nơi xa nhất, chúng vui mừng và say sưa chuẩn bị cho cuộc chiến.

Song, bất chấp mọi dấu hiệu chiến tranh, những sự chuẩn bị và nỗ lực, cuộc chiến không đến nhanh như mọi người mong. Chàng thừa kế trẻ tuổi của trang Bogdaniec phát chán vì phải ngồi nhà. Mọi thứ đã săn sàng, chàng khao khát vinh quang và chinh chiến, nên mỗi ngày trì hoãn đều trở nên nặng nề, chàng hay kêu ca với ông chú, như thể chiến tranh hay hòa bình tùy thuộc ở ông.

- Chú đã hứa chắc chắn là sẽ đến, - chàng nói, - sao mãi vẫn không thấy!

Ông Maćko nói:

- Anh có khôn, nhưng chưa ngoan! Anh không thấy chuyện gì đang diễn ra à?

- Nhưng đức vua sẽ quyết định ra sao vào phút cuối? Họ nói rằng đức vua không muốn chiến tranh.

- Rõ là ngài không muốn, nhưng ai, nếu không phải chính đức vua, đã hét lên: “Ta không muốn làm vua, nếu ta để mất Drezdenko”, mà bọn Đức đã lấy Drezdenko, và đến giờ chúng vẫn giữ chặt. À! Đức vua không muốn máu Ki-tô giáo phải đổ, nhưng các quý ngài ủy viên hội đồng thông minh lắm, họ cảm nhận được sức mạnh Ba Lan đang ép quân Đức vào tường. Mà chú nói anh hay là nếu không phải là Drezdenko, thì người ta cũng sẽ tìm ra chuyện khác.

- Cháu nghe là chính đại thống lĩnh Konrad đã lấy Drezdenko, mà ông ta thì vẫn luôn sợ đức vua ta.

- Ông ta sợ, vì hiểu rõ thế lực của Ba Lan hơn những kẻ khác, nhưng ông ta lại không thể kìm được lòng tham của Giáo đoàn, ở Kraków, họ nói với chú: khi bọn Thánh chiến chiếm thành Nowa Marchia, hiệp sĩ già von Ost, người thừa kế Drezdenko, đã cúi đầu thần phục đức vua, vì vùng đất ấy vốn là của Ba Lan suốt nhiều thế kỷ, nên ông ấy muốn quy thuận vương quốc. Nhưng các hiệp sĩ Thánh chiến đã mời ông ấy đến thành Malborg uống rượu và lấy được chữ ký của ông ấy. Thế là đức vua đã không còn đủ kiên nhẫn.

- Đúng là đức vua đã không thể! - Zbyszko kêu lên.

Ông Maćko nói:

- Đó chính là điều mà ngài Zyndram xứ Maszkowice đã nói: Drezdenko là hòn đá khiến gã mù bị ngã.

- Nếu bọn Đức chịu trả Drezdenko thì sẽ ra sao?

- Thì sẽ lại có một hòn đá khác. Nhưng bọn Thánh chiến sẽ không chịu nhả những gì chúng đã nuốt đâu, trừ phi ruột gan chúng bị phanh ra, điều mà Đức Chúa sẽ sớm cho chúng ta thực hiện.

- Không! - Được khích lệ tinh thần, Zbyszko kêu lên. - Konrad có thể trả, nhưng Ulryk thì không. Y quả là một hiệp sĩ không tì vết, nhưng nóng tính đến dã man.

Họ cứ nói chuyện với nhau như vậy, trong khi các sự kiện như những hòn đá bị chân người qua đường chạm phải, lăn xuống theo những sườn dốc, lao mỗi lúc một nhanh về phía vực thẳm.

Đột nhiên, có tin lan khắp cả nước rằng bọn hiệp sĩ Thánh chiến đã tấn công và cướp bóc thành Santok[256] - một thành trì cổ của Ba Lan đã nhượng cho các hiệp sĩ Joannici[257]. Đại thống lĩnh mới Ulryk đã cố ý rời khỏi thành Malborg để tránh mặt các sứ giả Ba Lan đến mừng ông ta được bầu lên chức vụ mới, và ngay từ giây phút cầm quyền đầu tiên đã ra lệnh sử dụng tiếng Đức thay cho tiếng La-tinh trong quan hệ với đức vua và dân chúng Ba Lan - rốt cuộc đã tự lộ rõ mình. Các quý ông Kraków đã âm thầm thúc đẩy cuộc chiến hiểu rằng vị đại thống lĩnh đang cố lớn tiếng hô hào chiến tranh, không chỉ lớn tiếng mà còn mù quáng và xấc xược, điều mà trong quan hệ với dân tộc Ba Lan, các thống lĩnh không bao giờ được phép, ngay cả khi sức mạnh của họ thực sự lớn hơn, còn sức mạnh của vương quốc yếu hơn so với hiện tại.

256. Thành cổ ở cửa sông Notec, ngày nay là một làng.

257. Tên thường gọi của các hiệp sĩ Thánh Jan người Malta - dòng tu hiệp sĩ bắt nguồn từ các đồng đạo có liên quan đến bệnh viện Thánh Jan Người Rửa Tội ở Amalh (Ý), thành lập không chính thức từ thế kỷ XII, hoạt động đặc biệt ở khu vực Địa Trung Hải, nổi tiếng với đội tàu tốt.

Tuy nhiên, các chức sắc của Giáo đoàn ít hăng máu hơn nhưng xảo quyệt hơn Ulryk, hiểu rõ đại quận công Witold, đã cố gắng chinh phục ông bằng những món quà tặng và những lời tâng bốc vượt xa mọi chuẩn mực thông thường, những điều tương tự có lẽ chỉ có thể tìm được từ thời người ta xây dựng đền miếu và bàn thờ cho các hoàng đế La Mã ngay khi họ còn sống. “Có hai ân nhân của Giáo đoàn,” các sứ giả Thánh chiến nói, khấu đầu dập trán trước vị phó vương của vua Jagiełło, “Đức Chúa là số một, còn thứ hai là đại quận công Witold; mọi mong muốn và mọi lời nói của đại quận công Witold đối với Giáo đoàn Thánh chiến đều thiêng liêng.” Chúng cầu xin đại quận công tha thứ vụ Drezdenko, với ý đồ là thuộc hạ của đức vua mà lại dám phán xử cấp trên của mình thì ông đã xúc phạm đức vua, và mối quan hệ tốt đẹp giữa họ sẽ chấm dứt, nếu không phải mãi mãi thì chí ít cũng là một thời gian dài. Nhưng các tôn ông của hội đồng hoàng gia biết rõ mọi thứ đang diễn ra và đang được tính toán ở Malborg, do đó đức vua cũng đã chọn Witold làm người hòa giải.

Và Giáo đoàn đã phải hối hận về sự lựa chọn ấy. Các quan chức của Giáo đoàn Thánh chiến, những kẻ dường như biết rõ về đại quận công, vẫn chưa hiểu hết ông, vì Witold không chỉ xem Drezdenko là của người Ba Lan, mà còn biết tiên đoán được mọi chuyện sẽ kết thúc ra sao - nên ông lại nâng đỡ vùng Żmudź, và ngày càng thể hiện bộ mặt dữ tợn hơn với Giáo đoàn, bắt đầu giúp cư dân ở đó bằng cách gửi nhân lực, vũ khí và ngũ cốc từ những vùng đất Ba Lan màu mỡ.

Khi có chuyện, mọi con dân ở mọi vùng đất của quốc gia rộng lớn này đều hiểu rằng giờ khắc quyết định đã điểm. Và rồi giờ phút đó cũng đến.

*

Ở trang Bogdaniec, một hôm, khi ông Maćko, Zbyszko và Jagienka đang ngồi trước cổng tòa thành nhỏ, tận hưởng thời tiết tuyệt vời và khí trời ấm áp thì bỗng xuất hiện một người đàn ông lạ mặt cưỡi con ngựa đẫm mồ hôi, ông ta kìm ngựa trước cổng, ném một thứ gì như một vòng lá bện bằng dây mây và cành thùy liễu xuống chân các hiệp sĩ, hét lên “Wici! Wici![258] rồi lại phóng ngựa đi tiếp.

258. Chiến tranh! Chiến tranh! - dấu hiệu báo chiến tranh thời cổ, được gửi đi dưới dạng một bó cành liễu hoặc dây thừng.

Họ xúc động đứng bật cả dậy. Mặt ông Maćko bỗng trở nên dữ tợn và nghiêm nghị hẳn. Zbyszko vội chạy vào để phái giám mã mang vòng cành lá đi báo tin tiếp, sau đó quay ra, mắt cháy bừng như ngọn lửa, chàng thốt lên:

- Chiến tranh! Rốt cuộc Chúa đã ban cho! Chiến tranh!

- Một cuộc chiến mà trước đây ta chưa từng thấy! - Ông Maćko trang trọng nói thêm.

Rồi ông hét lên với dám gia nhân mà chỉ trong chớp mắt đã tụ tập quanh các ông bà chủ:

- Lên tháp canh thúc tù và báo động khắp bốn phía! Cử người chạy đi các làng báo cho thôn trưởng. Dắt ngựa ra khỏi chuồng, thắng xe ngay! Mau lên!

Lệnh ông chưa dứt thì gia nhân đã túa đi nhiều hướng để thi hành, những việc ấy cũng không khó, bởi người, xe, ngựa, vũ khí, giáp phục, lương thảo… đã sẵn sàng suốt một thời gian dài, giờ chỉ cần nhảy lên yên và khởi hành!

Zbyszko hỏi ông Maćko:

- Thế chú không ở nhà ư?

- Tôi ở nhà? Đầu óc anh sao thế?

- Bởi theo luật, là người đã có tuổi, chú có thể ở nhà, thêm người chăm lo bảo vệ cho Jagienka và lũ trẻ.

- Không, nghe này: Tôi đã đợi giờ phút này đến bạc cả đầu rồi đấy.

Chỉ cần nhìn vẻ mặt lạnh lùng, sắt đá của ông cũng hiểu rằng không gì có thể thuyết phục được ông. Vả lại, dẫu đã bảy mươi, người ông vẫn còn tráng kiện như cây sồi, đôi tay vẫn nhanh nhẹn vung rìu vun vút. Mặc đầy đủ giáp phục trên người, ông không còn có thể nhảy lên lưng con ngựa không yên cương, nhưng nhiều người trẻ, nhất là các hiệp sĩ phương Tây, cũng không thể làm được chuyện ấy. Ngược lại, ông sở hữu những kỹ năng hiệp sĩ ghê gớm, mà trong cả vùng không có lấy một chiến binh lão luyện như ông.

Jagienka cũng không sợ phải ở lại một mình, khi nghe chồng nói, cô đứng dậy hôn tay chàng mà bảo:

- Đừng lo cho em, Zbyszko yêu quý, tòa thành kiên cố lắm, mà anh biết em đâu phải kẻ nhát gan, với em thì cả cung nỏ lẫn mũi lao đều chẳng là thứ gì mới. Giờ đây, khi cần cứu vương quốc, không phải là lúc để nghĩ ngợi chuyện vợ con, còn nơi đây, Chúa sẽ che chở cho chúng em.

Và đột nhiên, mắt cô tràn lệ, những giọt nước mắt lăn dài trên khuôn mặt màu hoa huệ tuyệt đẹp. Rồi đưa tay chỉ đàn con trẻ, cô nói tiếp với giọng cảm động, run run:

- Ôi! Nếu chúng không còn quá nhỏ, em sẽ quỳ xuống chân anh cầu xin cho đến khi anh cho phép em đi theo, tham gia cuộc chiến này!

- Jaguś! - Zbyszko thốt lên, ôm chặt cô trong vòng tay.

Cô ôm ghì cổ chàng, cố hết sức nép chặt vào người chàng, lặp đi lặp lại:

- Chỉ cần chàng trở lại, cục vàng của em, người thương duy nhất của em, người yêu dấu của em!

- Nhớ tạ ơn Chúa mỗi ngày vì Người đã ban cho anh một người vợ hiền như thế! - Ông Maćko nói thêm với giọng khàn khàn.

Một giờ sau, lá cờ gia huy từ tháp canh được kéo xuống, báo hiệu các chủ nhân đi vắng. Zbyszko và ông Maćko cho phép Jagienka và các con đi cùng họ đến tận Sieradz, vì vậy sau bữa ăn thịnh soạn, tất cả mọi người cùng đoàn ngựa xe lên đường.

Ngày hôm ấy trời trong, không có gió. Những cánh rừng đứng yên lặng lẽ. Những đàn gia súc trên cánh đồng và các gò đống cũng nghỉ ngơi giữa trưa, nhai lại thức ăn chậm rãi như thể đang ngẫm nghĩ. Trong làn không khí khô hanh, những đám bụi màu vàng cuộn lên đây đó dọc theo các nẻo đường, phần ngọn những đám mây bụi đó cháy lấp lánh giống như những đốm lửa vô cùng sáng chói dưới ánh mặt trời. Zbyszko chỉ cho vợ con xem và nói:

- Em có biết thứ gì đang óng ánh lên trên đỉnh những xoáy bụi ấy không? Đó là những lưỡi đòng và mũi lao đấy. Hẳn là tin chiến trận đã đến khắp mọi nơi và cả dân tộc đang lên đường chống quân Đức.

Quả đúng như thế. Cách biên giới của trang Bogdaniec không xa, họ đã gặp em trai Jagienka, chàng Jaśko trẻ tuổi từ trang Zgorzelice, như người thừa kế đủ quyền năng, dắt theo ba chàng hiệp sĩ và hai mươi dân binh.

Lát sau, ngay ngã rẽ, hiện ra khuôn mặt râu ria xồm xoàm của gã Cztan trang Rogowo, người vốn không phải là bạn của gia đình Bogdaniec, dẫn theo một đoàn người, từ xa đã thét lên “Đánh chết bọn chó đẻ đi!” rồi cúi chào họ một cách tử tế, trong khi con ngựa xám của gã phi nước kiệu đi tiếp. Họ cũng gặp ông lão Wilk trang Brzozowa. Đầu ông đã hơi gật gù vì tuổi tác, nhưng ông vẫn muốn đi để trả thù cho đứa con trai bị bọn Đức giết chết ở Śląsk.

Càng đến gần Sieradz, những đám mây bụi càng xuất hiện thường xuyên hơn trên các con đường, và khi các tòa tháp thành phố hiện ra ở phía xa, toàn bộ các nẻo đường đã tấp nập những đoàn hiệp sĩ, các xã trưởng dẫn theo toán nông phu có vũ trang, tất cả kéo về nơi tập trung. Nhìn thấy những đoàn người đông đúc, tráng kiện và phương phi, kiên cường trong chiến trận, chịu đựng được gian lao vất vả, thời tiết xấu, tiết lạnh giá và tất cả những khó khăn khác, ông Maćko thấy lòng tràn ngập hứng khởi và tin chắc vào chiến thắng.

Chương 81

Rốt cuộc, chiến tranh đã nổ ra, lúc đầu cuộc chiến không lớn lắm, và thoạt tiên không thuận cho người Ba Lan. Trước khi các lực lượng Ba Lan kịp kéo đến, quân Thánh chiến đã chinh phục được thành Bobrowniki, san thành bình địa Zlotoryja và một lần nữa chiếm vùng đất Dobrzyn bất hạnh mà mới đây quân Ba Lan vừa khó nhọc giành lại được. Rồi cơn bão chiến tranh tạm lắng với sự trung gian hòa giải của Séc và Hungary. Một thỏa thuận ngừng chiến được lập, nhà vua Séc là Wacław sẽ phân xử tranh chấp giữa Ba Lan và Giáo đoàn.

Tuy nhiên, trong những tháng mùa đông và xuân, hai bên đều không ngừng tập hợp các đạo quân và dịch chuyển dần về phía nhau, và khi do nhận hối lộ mà nhà vua Séc đã đưa ra một bản phán quyết có lợi cho Giáo đoàn, cuộc chiến lại bùng nổ một lần nữa.

Mùa hè đã đến, và cùng với mùa hè là các chủng tộc đã ùn ùn kéo đến với đại quận công Witold. Sau khi tạm dừng gần Czerwieńsk, cả quân đội và các toán quân của các quận công vùng Mazowsze gặp nhau. Ở phía bên kia, tại trại Świecie, đã có mặt một trăm ngàn lính Đức, giáp sắt che kín người. Đức vua muốn vượt sông Drwęca rồi đi đường tắt tiến về thành Malborg, nhưng khi việc vượt sông bất khả thi, ngài đã ngoặt từ Kurzętnik sang Działdowo và sau khi nghiền nát lâu đài Dąbrowno[259] tức thành Gilgenburg của quân Thánh chiến, ngài cho hạ trại tại đó.

259. Ngày nay là làng Dąbrowno, thuộc huyện Ostródzki của Ba Lan.

Cả đức vua lẫn các quan chức Ba Lan và Litva đều biết rằng một trận đấu quyết định sẽ sớm nổ ra, nhưng không ai nghĩ rằng nó sẽ đến chỉ trong vài ngày tới. Người ta cho rằng theo dõi con đường của đức vua, đại thống lĩnh sẽ để cho thuộc hạ được nghỉ ngơi, nhằm bước vào cuộc chiến sinh tử không mệt mỏi và đầy sảng khoái. Còn quân đội của vương quốc thì nghỉ đêm tại Dąbrowno. Việc chiếm được lâu đài này, dù không được lệnh, thậm chí ngược với ý của hội đồng quân sự, đã cổ vũ trái tim của cả đức vua lẫn đại quận công Witold, vì lâu đài rất vững chãi, được hồ nước bao quanh, với những tường thành dày và đội quân phòng thủ đông đảo. Vậy mà các hiệp sĩ Ba Lan chỉ trong chớp mắt đã chiếm được thành, với khí thế không thể kiềm hãm được, trước khi đại quân kịp kéo đến, tất cả những gì còn lại của thành phố và lâu đài chỉ là những mảnh vụn và tro tàn, nơi các chiến binh hoang dã của đại quận công Witold và quân Tatar do Saladyn thống lĩnh đang thanh toán nốt tàn dư của bộ quân Đức.

Đám cháy kéo dài không lâu, bị dập tắt bởi một trận mưa rào ngắn nhưng rất nặng hạt. Đêm ngày mười bốn sang mười lăm tháng bảy, trời đất biến đổi thật lạ lùng, đầy cuồng nộ. Gió cuốn ào ào, cơn nọ nối tiếp cơn kia. Đôi lúc, cả bầu trời như bị đốt cháy bởi những tia chớp và tiếng sấm ầm ầm kinh động khắp đông tây. Sấm sét dồn dập khiến không khí sặc mùi lưu huỳnh, tiếng mưa sầm sập nhấn chìm mọi thanh âm khác. Sau đó gió lại xua đuổi những đám mây bay tán loạn, ở những mảnh trời quang có thể nhìn thấy các vì sao và vầng trăng to tướng, sáng vằng vặc. Quá nửa đêm, tất cả mới yên một chút, để chí ít có thể nhóm lửa. Và có hàng ngàn, hàng ngàn đống lửa cháy sáng trong vô số các lều trại của quân Ba Lan - Litva. Đám chiến binh vừa hong cho khô những tấm áo choàng ướt sũng vừa hát những bài chiến ca.

Đức vua cũng thức, vì trong một ngôi nhà được dựng ở bìa khu đóng trại, nơi người đang trú bão, đã diễn ra phiên họp hội đồng quân sự, bàn về việc đánh chiếm thành Gilgenburg. Vì chiến đoàn Sieradz có tham gia trận công thành, nên thủ lĩnh của chiến đoàn, hiệp sĩ Jakub xứ Koniecpol[260], đã được triệu tập đến họp cùng với những chỉ huy khác để giải thích lý do tại sao khi không được lệnh, họ lại tấn công thành và không chịu ngừng cuộc tấn công dù đức vua đã phái một viên vệ úy dẫn theo mấy chiến binh dưới trướng đến để ngăn lại.

260. Jakub xứ Koniecpol (mất năm 1430), thống đốc Sieradz, tham gia hội đồng hoàng gia của đức vua Władysław Jagiełło.

Lo lắng không biết có bị khiển trách, thậm chí trừng phạt hay không, ngài thống đốc đã dẫn theo một tá hiệp sĩ hàng đầu, trong đó có ông Maćko và Zbyszko, để làm chứng rằng viên vệ úy mà đức vua phái tới đến nơi khi họ đã ở trên tường thành lâu đài vào đúng lúc đang diễn ra trận chiến khốc liệt nhất với lính phòng thủ. Còn về chuyện tấn công lâu đài thì ông nói: “Thật khó để kiểm soát mọi chuyện vì binh sĩ rải ra trên đoạn dài đến vài dặm.” Được phái đi tiên phong, ông chỉ nghĩ cần nghiền nát mọi chướng ngại trước khi đại quân đến và đánh bại mọi kẻ thù nếu gặp. Nghe những lời tấu trình, đức vua, đại quận công Witold và các vị trong hội đồng, lòng vốn đang rất vui mừng về những gì đã xảy ra, không những không truy xét viên thống đốc và chiến đoàn Sieradz về hành động của họ, mà còn tôn vinh lòng can trường của họ, rằng “đã hạ được thành rất nhanh và đánh bại đội quân đồn trú tinh nhuệ”. Ông Maćko và Zbyszko có thể ngắm nhìn những người đứng đầu vương quốc, ngoài đức vua và các quận công vùng Mazowsze còn có hai nhà lãnh đạo: đại quận công Witold, vị thống lĩnh của các đoàn quân Litva, Żmudź, Nga, Besarabia[261], Woloch[262] cùng Tatar, và hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice, gia huy Thái Dương, viên chưởng kiếm Kraków, tổng chỉ huy quân đội Ba Lan, vượt trội hơn mọi người bởi kinh nghiệm chiến chinh. Bên cạnh họ, trong hội đồng còn có những chiến binh vĩ đại và chỉ huy các thành trấn: viên trấn thành Kraków hiệp sĩ Krystyn xứ Ostrów, thống đốc Kraków hiệp sĩ Jaśko xứ Tarnów[263], thống đốc Poznań hiệp sĩ Sędziwój xứ Ostroróg[264], thống đốc Sandomierz hiệp sĩ Mikołaj xứ Michalowice, linh mục dòng Thánh Horian đồng thời là quan chưởng ấn Mikołaj Trąba[265], thống chế hiệp sĩ Zbigniew xứ Brzezie[266], quan thị vệ Kraków Piotr Szafraniec[267], và cuối cùng là hiệp sĩ Ziemowit[268] con trai của hoàng thân Ziemowit, quận công xứ Plock - một số người còn trẻ, nhưng như thể “sinh ra để chiến đấu”, ý kiến của họ thường được đức vua vĩ đại đánh giá cao.

261. Vùng đất lịch sử nằm giữa các sông Dniestr và Prut, ngày nay là vùng biên giới của Moldawia và Ukraina.

262. Tức Woloszczyzna, đất nước lịch sử, nằm ở bình nguyên Woloska, ngày nay là phía nam Rumani.

263. Jan xứ Tarnów (1367 - 1433), trấn thành Kraków từ năm 1409.

264. Sędziwój xứ Ostroróg (1375 - 1441), thống đốc Poznań những năm 1406 - 1441, tham gia bộ tham mưu của vua Jagiełło trong cuộc chiến với quân Thánh chiến.

265. Mikolaj Trąba (1358 - 1422), giáo sĩ và chính trị gia, quan chưởng ấn những năm 1403 - 1412, về sau là tổng giám mục Gniezno và thống lĩnh Ba Lan.

266. Zbigniew xứ Brzezie (1360 - 1425), thống chế, một thời gian đảm nhiệm chức vụ tổng trấn Kraków.

267. Piotr Szafraniec (mất năm 1437), về sau là thống đốc Sandomierz và Kraków.

268. Ziemowit V (1389 - 1442), quận công Mazowsze, chư hầu thừa kế của Ba Lan.

Còn trong căn phòng rộng rãi liền kề, các hiệp sĩ vĩ đại nhất, nức tiếng ở Ba Lan và nước ngoài đang chờ để sẵn sàng tư vấn cho hội đồng khi cần thiết. Ông Maćko và Zbyszko trông thấy hiệp sĩ Zawisza Czarny mang gia huy Sulima cùng em trai là hiệp sĩ Farurej, hiệp sĩ Skarbek Abdank xứ Góra, hiệp sĩ Dobko xứ Oleśnica, người đã từng trong giải thi đấu ở Toruń đánh ngã cả mười hai hiệp sĩ người Đức khỏi yên ngựa, hiệp sĩ khổng lồ Paszko Zlodziej xứ Biskupice, hiệp sĩ Powała xứ Taczew - người bạn chân tình của họ, hiệp sĩ Krzon từ Kozieglowy, hiệp sĩ Marcin từ Wrocimowice, người được vinh dự giữ lá đại kỳ tuyệt vời của toàn vương quốc, hiệp sĩ Horian Jelitczyk xứ Korytnica, hiệp sĩ Lis xứ Targowisko khỏe khủng khiếp trong những cuộc vật tay, và hiệp sĩ Staszko xứ Charbimowice, người dẫu mặc nguyên giáp phục đầy đủ vẫn có thể nhảy vọt qua cả hai con ngựa cao lớn.

Ngoài ra còn có nhiều hiệp sĩ nổi tiếng ở hàng tiên phong[269] từ những vùng đất khác nhau và từ Mazowsze, những người được gọi là quân tiên phong, vì họ luôn ở tuyến đầu tham chiến. Nhưng những người quen, đặc biệt là hiệp sĩ Powała, rất vui mừng chào hỏi ông Maćko và Zbyszko, trò chuyện với nhau những câu chuyện ngày trước và những cuộc phiêu lưu.

269. Nguyên văn: przedchorągiewny (nghĩa đen: người ở trước cờ) - các hiệp sĩ chiến đấu ở đội tiền quân, đi phía trước quân kỳ.

- Hey! - Hiệp sĩ xứ Taczew nói với Zbyszko. - Anh quả là nặng nợ với bọn Thánh chiến, nhưng tôi hy vọng rằng giờ là thời điểm anh sẽ trả cho chúng đích đáng về mọi thứ trong thời gian qua.

- Tôi sẽ trả, dù là bằng máu, tất cả chúng ta đều thế! - Zbyszko nói.

- Thế anh có biết rằng Kuno Lichtenstein giờ đã là tổng lãnh binh? - Hiệp sĩ Paszko Złodziej xứ Biskupice nói.

- Tôi biết và chú tôi cũng đã biết.

- Xin Chúa cho tôi được gặp hắn, - ông Maćko ngắt lời, - tôi có chuyện riêng với hắn.

- Ha! Cả chúng tôi cũng đã thách đấu với hắn, - ông Powała nói, - nhưng hắn trả lời rằng Giáo đoàn không cho phép. Nào, giờ thì hẳn là cho phép rồi.

Nghe thấy thế, hiệp sĩ Zawisza, người luôn rất nghiêm cẩn, bèn bảo:

- Hắn sẽ làm những gì Chúa định dành cho.

Zbyszko đã tò mò hỏi ý kiến của ông Zawisza về việc của ông chú, liệu lời thề có coi là đã được thực hiện hay chưa nếu ông Maćko giao đấu và đã giết chết một kẻ họ hàng của Lichtenstein, người tự nguyện thay hắn nhận lời thách đấu. Mọi người đều kêu lên rằng thế là được rồi. Riêng ông Maćko, mặc dù hài lòng với ý kiến chung, vẫn nói:

- Ồ, tôi sẽ được cứu rỗi chắc chắn hơn nếu được chạm trán Kuno!

Rồi họ bàn về việc chiếm thành Gilgenburg và về trận chiến vĩ đại mai này mà họ mong đợi sẽ sớm đến, bởi đại thống lĩnh chắc chắn sẽ chặn đường đức vua.

Giữa lúc họ đang bàn xem mấy ngày nữa có thể diễn ra cuộc đụng đầu, thì một vị hiệp sĩ cao và gầy, khoác một tấm dạ màu đỏ, với chiếc mũ chỏm nhỏ xíu cùng màu tiến lại gần họ, đang rộng tay, cất tiếng nhỏ nhẹ như thanh nữ:

- Xin chào, hiệp sĩ Zbyszko trang Bogdaniec!

- De Lorche! - Zbyszko kêu lên. - Anh đấy à?

Và chàng ôm chặt lấy bạn mình, vì vẫn nhớ về de Lorche với lòng hàm ơn, và sau khi họ hôn nhau như hai người bạn thân nhất, chàng vui sướng hỏi:

- Anh ở đây ư? Anh đứng về phía chúng tôi?

- Nhiều hiệp sĩ vùng Geldria có thể ở phía bên kia, - de Lorche đáp, - nhưng tôi có nghĩa vụ phải phụng sự chủ nhân tôi, quận công Janusz xứ Dlugolas.[270]

270. Chính là quận công vùng Mazowsze, chồng của quận chúa Anna Danuta. (ĐA)

- Thế ra anh là người thừa kế hiệp sĩ Mikołaj xứ Dlugolas?

- Phải. Sau cái chết của cụ Mikołaj và con trai cụ, bị hạ sát ở gần Bobrowniki, Dlugolas đã thuộc về nàng Jagienka kiều diễm, người mà năm năm qua là phu nhân và nữ chúa của đời tôi.

- Lạy Chúa! - Zbyszko kêu lên. - Hãy kể xem chuyện diễn ra thế nào?

Hiệp sĩ de Lorche chào ông Maćko và nói:

- Hộ vệ trước kia của anh, Glowacz, bảo là sẽ gặp được anh ở đây, bây giờ anh ấy và bữa tối đang đợi ta trong lều của tôi. Trại cũng hơi xa, vì ở đầu bên kia khu trại, nhưng đi ngựa thì cũng nhanh thôi - vậy xin mời các vị đến chỗ tôi.

Sau đó, quay sang hiệp sĩ Powała - người trước kia đã được gặp ở Plock, de Lorche nói thêm:

- Thật may mắn và vinh hạnh cho tôi được mời cả tôn ông.

- Hay lắm. - Hiệp sĩ Powała nói. - Rất vui được trò chuyện với thân hữu, dọc đường tôi sẽ quan sát khu trại luôn thể.

Họ bước ra, lên ngựa và lên đường. Trước đó, người hầu của de Lorche đã kịp phủ lên vai họ những tấm áo choàng mà gã đã dự liệu mang theo.

Rồi gã bước lại bên Zbyszko, hôn tay chàng và nói:

- Xin trân trọng cúi chào quý ngài, thưa ngài. Tôi là kẻ hầu cận trước đây của ngài, nhưng trong bóng tối, ngài không thể nhận ra. Ngài có còn nhớ Sanderus không?

- Chúa ơi! - Zbyszko kêu lên.

Và trong một khoảnh khắc, ký ức về những nỗi buồn đau đã trải qua, những khốn khổ trước đây chợt ùa về trong chàng, hệt như khi được gặp lại viên hộ vệ cũ Hlava sau một thời gian xa cách, khi chàng gia nhập quân đội hoàng gia với chiến đoàn của các quận công vùng Mazowsze mấy tuần trước.

Chàng thốt lên:

- Sanderus! Hey! Ta vẫn nhớ hồi trước và nhớ rõ ngươi! Từ thời đó ngươi làm những gì, đã đi những đâu? Ngươi không còn mang theo thánh tích nữa à?

- Không, thưa ngài! Cho đến mùa xuân năm ngoái, tôi vẫn là một phụ lễ tại nhà thờ ở Dlugolas, nhưng người cha quá cố của tôi lại vốn chuyên nghề võ, nên khi chiến tranh nổ ra, tôi bỗng thấy chán mùi đồng của chuông nhà thờ và chợt tỉnh thức trong tôi niềm say mê sắt thép.

- Lạ thật! - Zbyszko thốt lên, không sao hình dung được cảnh Sanderus cầm kiếm, cây đòng có ngạnh hoặc rìu để chiến đấu.

Còn y vừa nói vừa đưa đây cương cho chàng:

- Một năm trước, theo lệnh của đức giám mục Plock, tôi đã đến vùng đất Phổ, nhờ vậy tôi đã lập được một công trạng đáng kể, nhưng tôi sẽ kể sau, còn bây giờ xin ngài hãy lên ngựa, vì có một vị quận công người Séc mà ngài thường gọi là Hlava đang chờ ngài với bữa tối trong lều của ông chủ tôi.

Thế là Zbyszko lên ngựa và đến gần de Lorche, cưỡi ngựa bên cạnh để dễ trò chuyện, vì chàng rất tò mò muốn biết câu chuyện của bạn mình.

- Tôi vui lắm, - chàng nói, - khi anh đứng về phía chúng tôi, nhưng tôi thấy thật lạ vì anh vốn phục vụ quân Thánh chiến kia mà.

- Những người nhận lương của họ mới là kẻ phục vụ, - de Lorche nói, - còn tôi thì không. Tôi đến chỗ các hiệp sĩ Thánh chiến chỉ để tìm kiếm cuộc phiêu lưu và để được đeo đai hiệp sĩ, mà như anh biết, tôi đã được quận công Ba Lan trao cho chiếc đai ấy. Sống nhiều năm ở các đất nước này, tôi đã biết rõ chân lý thuộc về bên nào, mà một khi kết hôn và định cư ở đây, làm sao tôi có thể chống lại các anh được? Tôi đã là người chốn này và anh xem, tôi đã học được tiếng nói của các anh như thế nào. A! Tôi đã hơi quên tiếng mẹ đẻ mất rồi.

- Thế còn tài sản của anh ở Geldria thì sao? Tôi nghe nói anh là họ hàng của nhà cầm quyền ở đó và là người thừa kế nhiều lâu đài cùng tài sản.

- Tôi đã nhượng quyền thừa kế cho họ hàng, Fulko de Lorche, người đã trả tiền cho tôi. Năm năm trước, tôi trở về Geldria và từ đó đã mang về nhiều tiền của, mà tôi dùng để mua điền sản ở Mazowsze.

- Vậy làm thế nào mà anh lại kết hôn với tiểu thư Jagienka xứ Dlugolas?

- Ôi! - De Lorche trả lời. - Nào ai biết được mình sẽ lấy ai? Nàng cứ luôn trêu chọc tôi, cho đến khi tôi quá nản mới tuyên bố với nàng rằng vì quá buồn, tôi sẽ bỏ đi châu Á đánh nhau và không bao giờ quay lại nữa, nàng bất ngờ òa khóc và bảo: “Vậy thì em sẽ đi tu.” Nghe thế, tôi liền quỳ xuống chân nàng, và hai tuần sau, đức giám mục Plock đã làm thánh lễ cầu phước cho chúng tôi tại nhà thờ.

- Anh có con chưa? - Zbyszko hỏi.

- Hết chiến tranh, Jagienka sẽ đến viếng mộ hoàng hậu Jadwiga để xin bà ban phước. - De Lorche thở dài trả lời.

- Phải. Người ta bảo rằng trong việc ấy thì đó là cách chắc chắn nhất, không có người nào bảo trợ tốt hơn hoàng hậu thánh thiện của chúng ta. Cuộc đụng độ khốc liệt sẽ diễn ra trong một vài ngày nữa, sau đó là hòa bình.

- Vâng.

- Nhưng các hiệp sĩ Thánh chiến có thể coi anh là kẻ phản bội.

- Không! - De Lorche nói. - Anh biết tôi nghiêm cẩn bảo vệ danh dự hiệp sĩ như thế nào. Theo lệnh của đức giám mục xứ Plock, Sanderus đã đến Malborg, vì vậy tôi nhờ y chuyển một bức thư cho đại thống lĩnh Ulryk, trong đó tôi tuyên bố chấm dứt việc phụng sự ông ta và giải thích rõ lý do tại sao tôi đứng về phía các anh.

- Hà! Sanderus! - Zbyszko kêu lên. - Y nói với tôi rằng y chán ngán mùi đồng trên quả chuông và sắt thép đã đánh thức sự háo hức trong lòng y, với tôi điều đó thật lạ lùng, bởi vì y luôn luôn nhát như thỏ đế.

De Lorche bật cười:

- Số sắt thép của Sanderus chỉ đủ cho tôi và bạn tôi cạo râu.

- Thế ư? - Zbyszko vui vẻ hỏi lại.

Họ cưỡi ngựa trong im lặng, rồi de Lorche ngước mắt lên trời và nói:

- Tôi mời các vị ăn tối, nhưng khi chúng ta đến nơi, thì là bữa sáng mất rồi.

- Trăng vẫn đang còn sáng. Zbyszko nói. - Ta đi thôi.

Sau khi đuổi kịp ông Maćko và Powała, bộ bốn cùng nhau đi trên một con đường rộng rãi, luôn được các chỉ huy ra lệnh chừa sẵn giữa các lều trại và những đống lửa, để có thể đi lại thoải mái. Muốn đến được chỗ các chiến đoàn Mazowsze đóng quân ở đầu kia của khu trại, họ phải băng qua hết con đường.

- Ba Lan chưa bao giờ thấy một đội quân đông đến thế, - ông Maćko thốt lên, - các chủng tộc từ mọi vùng đất đều chảy cả về đây.

- Cũng không vị vua nào khác dám làm điều ấy, - de Lorche nói, - vì không ai có được một quốc gia hùng mạnh đến vậy.

Vị hiệp sĩ lớn tuổi quay sang hỏi ông Powała xứ Taczew:

- Ngài nói có bao nhiêu chiến đoàn đã đến cùng đại quận công Witold?

- Bốn mươi. - Ông Powała nói. - Ba Lan chúng tôi cùng với Mazury là năm mươi, nhưng không được đông đúc như của đại quận công Witold, bởi vì có chiến đoàn của ngài ấy đông tới vài nghìn người. Ha! Nghe đồn đại thống lĩnh nói rằng đấy chỉ là thứ quân hỗn tạp, giỏi cầm thìa hơn múa gươm, nhưng cầu Chúa cho ông ta nói ra câu ấy đúng vào giờ xấu, vì tôi nghĩ rằng các mũi đòng của dân Litva sẽ nhuộm đỏ máu quân Thánh chiến.

- Thế những người mà ta đang đi qua, họ là dân nào vậy ạ? - De Lorche hỏi.

- Đó là dân Tatar; họ được một chư hầu của đại quận công Witold là Saladyn[271] chỉ huy.

271. Saladyn, tên thật là Dżalal ad-Din (1380 - 1412), chư hầu của đại quận công Witold, tham gia trận đại chiến Grunwald. Gần cuối đời là quốc vương (khan) của Trại Vàng.

- Họ có giỏi chiến đấu không?

- Dân Litva biết cách chiến đấu với họ và đã thắng phần lớn, vì thế họ được kéo vào cuộc chiến này. Nhưng các hiệp sĩ phương Tây rất khó đương đầu với họ vì họ tránh đòn giỏi hơn là giao đấu.

- Ta hãy xem họ kỹ hơn nào. - De Lorche nói.

Và họ đi đến gần bên những đống lửa, vây quanh là những người vai trần, mặc áo lông cừu có mặt lông lộn ra bên ngoài ngay giữa tiết hè. Hầu hết họ ngủ ngay trên mặt đất trần hoặc trên lượt rơm ướt, tỏa hơi nóng hầm hập vừa trải, nhiều người ngồi bó gối bên cạnh đống lửa cháy rừng rực; một số người hát những bài ca hoang dã bằng giọng mũi để những giờ đêm qua mau, gõ nhịp bằng cách đập hai khúc xương ngựa vào nhau, phát ra những thanh âm kỳ lạ, đến là khó nghe; những người khác gõ những chiếc trống nhỏ hoặc gảy các dây cung căng lên thành tiếng phừng phừng. Những người khác vừa chúm đôi môi xám xịt thổi cho nguội vừa gặm lấy gặm để những tảng thịt ngựa vừa được lôi ra khỏi đống lửa, vẫn còn đang ứa máu và bốc khói nghi ngút. Nhìn chung, trông họ thật hoang dã và dữ tợn, đến nỗi dễ nghĩ rằng họ là quái vật rừng xanh khủng khiếp hơn là những con người. Khói nóng của đống lửa nồng nặc mùi mỡ ngựa và mỡ cừu bị cháy xèo xèo, quyện với mùi lông cháy khét lẹt không thể chịu nổi, mùi áo lông bị hun nóng và mùi lộn mửa của da mới lột xen lẫn mùi máu. Từ phía bên kia đường, phảng phất mùi mồ hôi của đàn ngựa. Đàn ngựa chừng vài trăm con được thả ở gần đó đang gặm cỏ, liếm lông nhau, hí lên những tràng dài vang động. Đám người trông ngựa cố bắt chúng im bằng giọng nói và bằng những sợi roi da thô chưa thuộc.

Thật nguy hiểm khi dám đấu tay đôi với họ, bởi mũi giáo của họ cực kỳ hung bạo. Ngay đàng sau là những ngọn đòng có móc của dân Besarabia ít hoang dã hơn một chút, với đôi sừng trên đầu; những người Woloch tóc dài, mặc áo giáp gỗ, có đeo bảng sơn trên ngực và lưng, vẽ hình ma quỷ, bộ xương người hoặc các con vật, với nét ngoằn ngoèo, thô thiển; tiếp đó là người Serbi đang say ngủ, nhưng khu lều trại vẫn âm âm như một cây đàn lớn, với nhiều tiếng sáo, đàn balalaica, khèn bè multanki[272] và nhiều nhạc cụ khác.

272. Nhạc cụ thổi dân tộc của người Mołdawia, gồm nhiều ống sáo ghép lại với nhau.

Những đống lửa chiếu sáng, và từ trên trời cao, giữa những đám mây bị gió mạnh xô đuổi, mặt trăng vằng vặc tỏa sáng rực rỡ, trong ánh sáng đó các vị hiệp sĩ chăm chú quan sát khu lều trại. Tiếp sau người Serbi là trại của dân Żmudź bất hạnh. Quân Đức đã khiến máu họ phải chảy thành sông, nhưng hễ đại quận công Witold kêu gọi, họ lại đứng lên tham gia những trận đánh mới. Và giờ đây, như thể linh cảm rằng sự thống khổ của họ sẽ sớm kết thúc một lần và mãi mãi, dân tộc ấy bị thu hút đến đây bởi tinh thần của quận công Skirvołłio, người mà chỉ riêng cái tên đã khiến người Đức vừa điên giận vừa hãi hùng. Những đống lửa trại của dân Żmudź tiếp nối với những người Litva, bởi vì họ cùng một chủng tộc, có cùng phong tục và ngôn ngũ.

Nhưng ở lối vào các trại của Litva, đập vào mắt các hiệp sĩ là một cảnh tượng thê lương. Nơi đó trên các giá treo cổ dựng lên bằng những thân gỗ tròn, hai xác chết đang treo lơ lửng, gió đung đưa, hú lên, xoay tròn và xô đẩy mạnh đến nỗi những xà ngang của giá treo cổ phát ra những tiếng ken két ghê rợn. Thấy xác chết, lũ ngựa của họ thở phì phì và hơi quỵ chân sau, các hiệp sĩ trang nghiêm làm dấu thánh, và khi họ đi qua, hiệp sĩ Powała nói:

- Khi bọn tội phạm này được đưa đến, đại quận công Witold đang ở chỗ đức vua, tôi cũng ở bên cạnh ngài. Trước đây, các vị linh mục và các tôn ông của chúng ta đã phàn nàn rằng dân Litva quá tàn nhẫn, thậm chí không tha các nhà thờ. Vì vậy, khi họ được dẫn vào (mà họ là những người đứng đắn, nhưng bất hạnh lại dám xúc phạm bí tích thiêng liêng), đại quận công nổi cơn điên giận đến nỗi tôi phát sợ khi nhìn ngài, rồi ngài ra lệnh treo cổ bọn họ. Chính bọn họ đã phải tự tay dựng lên giá treo cổ và đã phải tự treo cổ, mà vẫn còn giục nhau: “Mau lên, mau lên, kẻo đại quận công lại nổi giận hơn đấy!” Toàn dân Tatar và Litva đều run sợ, không phải sợ chết đâu, mà là sợ đại quận công tức giận.

- Tôi còn nhớ, - Zbyszko nói, - khi ở Kraków, đức vua giận tôi về chuyện Lichtenstein, quận công Jamont trẻ trung, là quan thị lang[273], cũng đã khuyên tôi nên tự treo cổ. Với trái tim nhân hậu, anh ấy đã khuyên tôi như vậy, mặc dù vì lời khuyên ấy tôi sẵn sàng thách đấu anh ấy, nếu như tôi không bị họ kết tội chết chém, như các vị đã biết.

273. Nguyên văn: rękodajny. Tạm dịch: quý tộc tự nguyện làm quan phục vụ trong cung.

- Quận công Jamont đã học được phong tục hiệp sĩ. - Powała nói.

Vừa trò chuyện như thế, họ đã vượt qua một khu trại lớn của dân Litva và ba trung đoàn tuyệt hảo của Nga, trong đó đơn vị đông người nhất thuộc về vùng Smoleńsk, và đến khu trại Ba Lan. Nơi đó có năm mươi chiến đoàn - cốt lõi và quân tiên phong của mọi cánh quân. Giáp phục ở đây tốt hơn, ngựa chiến lực lưỡng hơn, các hiệp sĩ được luyện tập nhiều hơn, không thua kém gì so với phương Tây. Bằng sức mạnh của các bộ phận cơ thể, khả năng chịu đựng cái đói, cái rét và khó khăn gian khổ, những con dân của vùng đất Wielkopolska và Małopolska thậm chí còn vượt xa các chiến binh phương Tây, những kẻ thường quan tâm hơn đến tiện nghi. Phong tục của họ cũng giản dị hơn, áo giáp được rèn dày dặn hơn, chịu đựng giỏi hơn, các hiệp sĩ Pháp và Anh từ xa thường ngưỡng mộ họ về việc coi thường cái chết và chiến đấu vô cùng kiên cường.

De Lorche, người biết giới hiệp sĩ Ba Lan đã lâu, cũng nói:

- Tất cả sức mạnh và hy vọng ở đây. Tôi nhớ là ở Malborg, bọn họ thường phàn nàn rằng đánh nhau với các ngài, mỗi tấc đất phải trả bằng cả sông máu.

- Giờ đây, sông máu rồi cũng phải tuôn chảy, - ông Maćko nói, - vì chưa bao giờ Giáo đoàn tập hợp được một lực lượng đông đến như vậy.

Nghe thấy thế, hiệp sĩ Powała góp lời:

- Hiệp sĩ Korzbóg, người mang thư của đức vua đến cho đại thống lĩnh, nói rằng các hiệp sĩ Thánh chiến tuyên bố không một vị vua nào, kể cả hoàng đế Thánh chế La Mã, có được sức mạnh như thế, Giáo đoàn có thể đánh bại tất cả các vương quốc.

- Ha, nhưng chúng ta vẫn đông hơn! - Zbyszko nói.

- Phải, nhưng chúng coi nhẹ đội quân của đại quận công Witold, bảo rằng chỉ được trang bị những thứ vũ khí vớ vẩn, chỉ cần dính đòn đầu tiên là sẽ vỡ vụn như một cái bình đất sét bị búa dập. Điều đó đúng hay không, tôi cũng không biết.

- Vừa đúng, vừa sai! - Ông Maćko thận trọng lên tiếng. - Tôi và Zbyszko hiểu họ, vì chúng tôi đã cùng chiến đấu với họ. Vũ khí của họ tệ hơn và lũ ngựa thì thấp bé, vì thế thường thì các hiệp sĩ phải chịu lép vế, nhưng trái tim của họ thì can trường và dũng cảm hơn bọn Đức.

- Điều đó sẽ sớm bộc lộ thôi. - Hiệp sĩ Powała nói. - Đức vua vẫn thường ứa lệ khi nghĩ bao dòng máu Ki-tô giáo sẽ phải đổ, ngài vẫn cố cứu vãn hòa bình đến giây phút cuối cùng, nhưng niềm hãnh tiến của bọn Thánh chiến không cho phép điều đó.

- Đúng quá! Tôi hiểu các hiệp sĩ Thánh chiến, tất cả chúng ta đều biết họ. - Ông Maćko nói. - Đức Chúa đang đặt lên cân máu của chúng ta và máu kẻ thù của dân tộc chúng ta.

Họ đã đến gần trại các chiến đoàn Mazowsze, trong đó có lều của hiệp sĩ de Lorche, thì chợt thấy một nhóm đông người đang chụm lại giữa đường, mắt nhìn lên bầu trời.

- Dừng lại, kìa! Đứng lại! - Một giọng nói vang lên từ giữa đám người.

- Ai nói đấy, các người đang làm gì ở đây? - Hiệp sĩ Powała hỏi.

- Linh mục thành Klobuck. Các người là ai?

- Powała xứ Taczew, các hiệp sĩ trang Bogdaniec và de Lorche.

- A, ra là ngài, chúa công của tôi. - Vị linh mục với giọng nói bí ẩn tiến gần con ngựa của ông Powała. - Các ngài hãy nhìn lên mặt trăng và nhìn những gì đang xảy ra ở đó. Thực là một đêm điềm báo, tuyệt vời!

Các hiệp sĩ ngẩng đầu nhìn lên mặt trăng đã nhạt màu, gần ngả về phía tây.

- Tôi không thấy gì cả! - Hiệp sĩ Powała nói. - Thế cha thấy gì?

- Một tu sĩ trùm đầu đang đấu nhau với đức vua mang vương miện! Nhìn kìa! Đó! Nhân danh Cha, Con và Thánh Thần! Ôi, họ đang chiến đấu thật kinh khủng… Lạy Chúa, xin xót thương cho những kẻ có tội chúng con!

Chung quanh im lặng, bởi vì mọi người đều nín thở.

- Nhìn kìa! - Linh mục kêu lên.

- Đúng rồi! Có thứ gì giống thế! - Ông Maćko nói.

- Đúng rồi! Đúng! - Những người khác xác nhận.

- Hà! Đức vua đã đánh ngã tu sĩ! - Đột nhiên linh mục thành Klobuck kêu lên. - Người giẫm chân lên hắn! Sáng danh Chúa Giêsu Ki-tô!

- Đời đời!

Lúc đó một đám mây đen lớn che khuất mặt trăng, màn đêm trở nên đen đặc, chỉ còn lại ánh sáng của những đống lửa run rẩy như những vệt máu trên đường.

Các hiệp sĩ tiếp tục đi, khi họ rời khỏi đám người, hiệp sĩ Powała hỏi:

- Các ông đã thấy gì?

- Lúc đầu tôi không thấy gì, - ông Maćko trả lời, - nhưng sau tôi nhìn rõ cả đức vua và tu sĩ.

- Cả tôi.

- Cả tôi nữa.

- Dấu hiệu của Chúa. - Hiệp sĩ Powała nói. - Hà! Thế là rõ, dẫu những giọt lệ của đức vua đã đổ ra, nhưng sẽ không có hòa bình.

- Và sẽ là trận chiến mà thế gian chưa bao giờ thấy. - Ông Maćko nói.

Và họ tiếp tục lặng lẽ đi, trái tim tràn ngập niềm trang trọng.

Nhưng khi họ đến gần lều của hiệp sĩ de Lorche, gió lại nổi lên mạnh đến nỗi trong chớp mắt thổi tung những đống lửa của người Mazury.

Không khí tràn ngập muôn vàn đốm sáng, những mẩu củi cháy dở, các tàn lửa, bị che khuất bởi những đám mây khói.

- Ôi, khói quá! - Zbyszko nói, kéo tấm choàng mà gió đã thổi quấn vào đầu.

- Trong cơn gió cuộn, nghe như có tiếng rên khóc vậy.

- Sắp bình minh rồi, không biết ngày đến sẽ mang lại điều gì. - De Lorche nói.

Chương 82

Vào buổi sáng, cơn dông không những không ngớt, mà lại còn tăng thêm đến mức không thể tháo nổi chiếc lều, nơi đức vua định dự ba khóa lễ misa như lệ thường hằng ngày kể từ khi bắt đầu cuộc hành quân. Đại quận công Witold phải chạy tới xin đức vua cho hoãn việc hành lễ đến thời điểm thích hợp hơn và không nên dừng cuộc hành quân. Cuối cùng, đề nghị của đại quận công cũng được chấp thuận, bởi cũng chẳng thể khác được.

Khi mặt trời mọc, toàn quân di chuyển như một làn sóng nham thạch, theo sau là một đoàn xe kéo dài miên man không dứt. Sau một giờ hành quân, gió hơi ngớt đi một chút, để các lá quân kỳ có thể mở cuộn ra. Và khi ấy, những cánh đồng rộng đến hút tầm mắt nhìn hầu như được bao phủ bởi những đóa hoa thẫm màu. Không mắt nào có thể bao quát khắp các đơn vị, và khu rừng dày đặc những lá quân kỳ mang các biểu trưng khác nhau, đang phần phật bay trên đầu các chiến đoàn tiến về phía trước. Những chiến đoàn của vùng đất Kraków tiến bước dưới một lá cờ đại màu đỏ với hình đại bàng trắng đội vương miện, là quân kỳ tối cao của cả vương quốc, biểu trưng tuyệt vời cho toàn thể quân đội. Lá quân kỳ ấy được giương cao bởi hiệp sĩ Marcin xứ Wrocimowice, gia huy Pólkozic, một hiệp sĩ cường tráng nổi tiếng khắp thế giới. Theo sau ông là các chiến đoàn hoàng gia, một mang cờ có chữ thập kép của Litva, một với biểu trưng Pogon[274]. Dưới cờ hiệu Thánh Jerzy là một đoàn rất đông các hiệp sĩ tình nguyện và lính đánh thuê, chủ yếu bao gồm người Séc và người Moravia. Rất đông chiến binh loại này tham gia cuộc chiến, bao gồm tất thảy tới bốn mươi chín chiến đoàn. Những đội quân này, nhất là đám lính bộ theo sau các hiệp sĩ cưỡi ngựa mang trường thương, có vẻ hoang dã, lộn xộn, nhưng lại chiến đấu rất quyết liệt, và thường đánh nhau bạo liệt điên khùng, đến mức khi phải đương đầu với họ, mọi loại bộ binh khác đều chọn cách chạy trốn như lũ chó nhà gặp phải một con nhím. Những lưỡi việt[275], lưỡi phủ, lưỡi hái, và đặc biệt là liềm sắt đã trở thành những món vũ khí mà họ sử dụng thành thạo đến độ khủng khiếp. Họ đánh thuê cho tất cả những ai trả tiền, bởi vì nghề duy nhất của họ là chinh chiến, cướp bóc và tàn sát.

274. Truy kích - biểu trưng chung của Litva, có hình một kỵ sĩ vung thanh kiếm đang phi nước đại.

275. Nguyên văn: berdysz - binh khí cổ có lưỡi rìu chiến bản rộng gắn vào cán gỗ dài, gọi là lưỡi việt hay trường phủ để phân biệt với rìu chiến cán ngắn gọi là phủ.

Cùng tiến bước bên cạnh những chiến binh Séc và Moravia là mười sáu chiến đoàn của vùng đất Ba Lan, bao gồm một đơn vị vùng Przemyśl, một từ Lwow, một từ Halick và ba chiến đoàn vùng Podolsk, dẫn theo sau là những đoàn bộ binh đông đảo của những vùng đất ấy, thường trang bị những lưỡi đòng có ngạnh[276] và lưỡi hái. Các quận công Janusz và Ziemowit xứ Mazowsze thống lĩnh các chiến đoàn thứ hai mươi mốt, hai mươi hai và hai mươi ba. Cùng hành quân với binh đoàn có hai mươi hai cha xứ và những trang chủ. Đó là ngài Jaśko xứ Tarnów, Jędrek xứ Tęczyn, Spytek Leliwy và Krzon xứ Ostrów, Mikołaj xứ Michałowice, Zbigniew xứ Brzezie, Krzon xứ Koziegłowy, Kuba xứ Koniecpol, Jaśko Ligęza, Kmita, Zakliko, ngoài ra có cả gia tộc Gryhty, Bobowski, Kożlich Rogi, và rất nhiều người khác, cùng tập hợp dưới một biểu trưng gia tộc chung và một chiến lệnh chung.

276. Nguyên văn: rohatyna - loại binh khí cổ với mũi nhọn hoắt và có thêm ngạnh cong, để khi bị đâm trúng, địch thủ khó rút ra.

Và mặt đất dưới chân họ cũng muôn màu như thế, những đồng cỏ nở hoa sặc sỡ chào mùa xuân. Cả một làn sóng ngựa, một làn sóng người, bên trên là một rừng tua tủa những lưỡi đòng nhọn hoắt với những ngọn quân kỳ đầy màu sắc như những bông hoa nhỏ, còn tiếp sau, chìm trong đám mây bụi, là đoàn bộ binh của các thành đô và làng mạc. Biết là sẽ tiến vào một trận chiến cực kỳ khủng khiếp, nhưng họ hiểu đó là điều cần thiết, vì vậy họ tiến bước với những trái tim hào sảng.

Ở cánh phải có các đơn vị quân binh của đại quận công Witold, dưới các chiến kỳ đủ màu sắc khác nhau, nhưng cùng mang biểu trưng Truy Kích của người Litva. Không cặp mắt trần tục nào có thể bao quát tất cả các đoàn quân, trải rộng hơn một dặm Đức trên những cánh đồng và các khu rừng.

Trước buổi trưa, khi đến gần các làng Logdau[277] và Tannenberg[278], toàn quân dừng lại ở bìa rừng. Đây có vẻ là nơi tốt và an toàn để nghỉ ngơi, tránh các cuộc tấn công bất ngờ, bởi vì ở phía bên trái, nó bị ngăn cách bởi mặt nước của hồ Dąbrowskie, còn bên phải là hồ Luben, còn trước mặt đoàn quân trải rộng một cánh đồng với khoảng không gian rộng chừng một dặm. Ở giữa không gian ấy là cánh đồng cỏ xanh mát Grunwald, hơi dốc một chút về phía tây, còn xa hơn nữa thấp thoáng ẩn hiện những mái rạ bạc màu và vùng gò bãi hoang vắng của làng Tannenberg. Từ gò cao, có thể dễ dàng thấy được kẻ thù nếu chúng tiến vào rừng, nhưng người ta đồ rằng sớm nhất thì ngày hôm sau điều đó mới có thể xảy ra. Quân đội chỉ dừng lại ở đây một lúc, nhưng vốn rất cẩn trọng, hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice đã quan sát trật tự đội hình ngay khi đang hành quân, và cho dừng trong tư thế sẵn sàng đối phó với mọi sự có thể xảy ra vào bất cứ lúc nào. Theo mệnh lệnh, trước đó người ta đã cử các kỵ sĩ phóng những con chiến mã lẹ làng và nhanh nhẹn về phía Grunwald, Tannenberg và xa hơn nữa, để do thám địa hình khu vực, trong khi đó, họ dựng một chiếc lều nguyện trên bờ cao bên hồ Luben để đức vua có thể dự các lễ misa theo thông lệ hằng ngày.

277. Tức làng Logwigowo (gọi theo tiếng Đức: Logdau) - ngày nay là làng thuộc tổng Dąbrówno, huyện Ostródzki, tỉnh Warminsko-Mazurskie, ở miền bắc Ba Lan. Làng Logwigowo nằm gần địa điểm diễn ra trận Grunwald (1410).

278. Tức làng Stębark (gọi theo tiếng Đức: Tannenberg) - một làng ở gần Grunwald, ngày nay thuộc tổng Dąbrówno, huyện Ostródzki, tỉnh Warminsko- Mazurskie, ở miền bắc Ba Lan. Làng Stębark nổi tiếng nhất với hai trận chiến lịch sử: trận Grunwald (1410) và trận Tannenberg trong Thế chiến I.

Đức vua Jagiełło, đại quận công Witold, các quận công Mazowsze và hội đồng quân sự đều vào lều. Cả giới hiệp sĩ hàng đầu đều tập trung trước lều, để cầu Chúa trước ngày quyết định và cũng để được chiêm ngưỡng long nhan đức vua. Họ thấy đức vua mặc một chiếc áo choàng hành quân màu xám, với khuôn mặt nghiêm trang, hiện rõ vẻ lo lắng, nặng nề. Năm tháng chỉ làm thay đổi chút ít dáng vẻ của đức vua, chưa khiến mặt ngài có những nếp nhăn, cũng không làm bạc tóc, mái tóc mà giờ đây bằng một động tác nhanh nhẹn, ngài hất vào sau vành tai, hệt như lúc Zbyszko được gặp đức vua lần đầu ở Kraków. Đức vua bước đi hơi nghiêng xuống, như thể bị cái trọng trách khủng khiếp đè nặng trên vai, và như đang chìm trong một nỗi u buồn sâu thẳm. Trong quân, người ta đồn nhau rằng đức vua đã khóc bởi biết những dòng máu Ki-tô giáo sẽ phải tuôn ra. Quả thực như thế, đức vua Jagiełło rùng mình trước cuộc chiến, nhất là với những kẻ mang hình thánh giá trên áo choàng và trên chiến kỳ, bởi ngài toàn tâm khao khát hòa bình. Hoài công các lãnh chúa Ba Lan, thậm chí cả các ông Ścibor và Gara - những vị khách người Hungary - cố thuyết phục ngài về thói tự tôn và kiêu ngạo vô lối của các hiệp sĩ Thánh chiến, việc đại thống lĩnh Ulryk sẵn sàng thách chiến với cả thế giới; hoài công đặc sứ Piotr Korzbóg mà đức vua phái đi thương thuyết trở về đã thề trên thập giá thiêng của Chúa và trên gia huy mang hình con cá của gia tộc ông, rằng Giáo đoàn không hề muốn nghe nói đến hòa bình, và khi viên lãnh binh vùng Gniew, bá tước von Wende, là người duy nhất khuyên nên giữ hòa hiếu, thì tất cả bọn chúng đã sỉ nhục và thóa mạ ông ta - đức vua vẫn hy vọng rằng kẻ thù sẽ hiểu được tính đúng đắn trong yêu sách của ngài, sẽ biết tiếc máu người và sẽ chấm dứt mối hận thù kinh khủng này bằng một thỏa hiệp công bằng.

Vì vậy, lúc này khi bước đến lều nguyện để cầu Chúa, tâm hồn thuần phác và nhân từ của đức vua bị giày vò bởi một nỗi phiền muộn lớn lao. Trước đây, Jagiełło đã từng đến vùng đất Thánh chiến của lửa và sắt, nhưng ngài đã làm chuyện đó với tư cách đại quận công xứ Litva ngoại giáo, còn bây giờ, khi đã là vua Ba Lan và tín đồ Ki-tô, khi phải nhìn thấy làng mạc bị đốt cháy, tro tàn, máu và nước mắt, ngài bị chế ngự bởi nỗi e sợ cơn giận của Đức Chúa Trời, nhất là khi biết đó mới chỉ là sự khởi đầu của cuộc chiến. Giá như có thể chỉ dừng lại ở đó! Nhưng hôm nay, hay ngày mai thôi, các vương quốc sẽ va nhau và mặt đất sẽ lại sũng ướt máu. Dẫu kẻ thù quá vô luân, nhưng chúng vẫn mang trên áo choàng hình cây thánh giá và được che chở bởi những thánh tích vĩ đại và linh thiêng, đến nỗi chỉ mới nghĩ đến thôi người ta đã phải kinh sợ mà thụt lui. Nghĩ đến bọn Thánh chiến là toàn quân e sợ, không phải vì mũi tên, lưỡi gươm sắc hay rìu bén, mà người Ba Lan nào cũng đều sợ phạm đến các thánh tích. “Làm sao tôi dám vung tay lên đầu đại thống lĩnh, khi mà y mang theo bình đựng thánh tích dưới áo giáp, trong đó chứa xương cốt thiêng liêng và mẩu gỗ cây thánh giá của Đấng Cứu Rỗi!” Các hiệp sĩ vốn không bao giờ biết sợ đã thốt lên. Dẫu chính đại quận công Witold đã dấy lên ngọn lửa chiến tranh, đã hối hả lao mình vào cuộc chiến, nhưng trái tim mộ đạo của đức vua vẫn không tránh khỏi quằn quại khi nghĩ đến các thế lực thiên giới mà Giáo đoàn đã dùng để che đi sự vô luân của chúng.

Chương 83

Linh mục Bartosz thành Klobuck đã hoàn tất một khóa lễ misa, và linh mục Jarosz xứ Kalisz sắp sửa bắt đầu khóa lễ thứ hai, đức vua vừa bước ra trước lều để duỗi cái đầu gối đã hơi mỏi, thì bỗng nhiên nhà quý tộc Hanko Ostojczyk đột ngột lao đến như một cơn bão, rồi nhảy vọt khỏi lưng con ngựa đẫm mồ hôi, ông kêu lên:

- Bọn Đức đang kéo đến, tâu đức vua nhân từ!

Nghe những lời ấy, các hiệp sĩ đứng phắt cả dậy, đức vua sa sầm nét mặt, im lặng một thoáng rồi thốt lên:

- Ngợi ca Chúa Giêsu Ki-tô! Ngươi thấy chúng ở đâu, có bao nhiêu chiến đoàn?

- Thần nhìn thấy một chiến đoàn gần Grunwald, - hiệp sĩ Hanko vừa thở hổn hển vừa nói, - nhưng nhiều đám bụi bốc lên phía sau đồi, hình như chúng có nhiều quân nữa đang kéo đến.

- Ngợi ca Chúa Giêsu Ki-tô! - Đức vua lặp lại.

Khi đó đại quận công Witold - người mà chỉ sau lời nói đầu tiên của Hanko, máu đã dồn lên mặt và đôi mắt bắt đầu cháy rực lên như hòn than - quay sang các cận thần và thét lên:

- Hủy lễ misa thứ hai, đưa ngay ngựa cho ta!

Đức vua đặt tay lên vai Witold và bảo:

- Đi đi, người anh em, còn ta sẽ ở lại tham dự lễ misa thứ hai.

Thế là đại quận công Witold và hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice nhảy ngay lên ngựa, nhưng vừa đúng lúc họ định quay lại trại, một thám mã thứ hai là nhà quý tộc Piotr Oksza xứ Wlostów phóng ngựa đến, và ngay từ xa đã hét lớn:

- Bọn Đức! Bọn Đức! Tôi thấy hai chiến đoàn!

- Lên ngựa! - Nhiều tiếng nói vang lên trong đám cận thần và các hiệp sĩ.

Nhưng ông Piotr chưa dứt lời, thì tiếng vó ngựa lại vang lên và thám mã thứ ba lao đến, tiếp theo là người thứ tư, thứ năm và thứ sáu: mọi người đều thấy số lượng các chiến đoàn của Đức đang tăng lên. Không nghi ngờ gì nữa, toàn bộ quân đội Thánh chiến đang kéo đến chặn đường quân đội hoàng gia.

Trong chớp mắt, các hiệp sĩ tản ngay về với đơn vị của mình. Chỉ có một số ít cung nhân, linh mục và đình thần ở lại với đức vua tại lều cầu nguyện. Đúng lúc ấy chuông reo báo hiệu linh mục Kalisz đang bắt đầu lễ misa thứ hai, đức vua Jagiełło vươn vai, thành kính chắp tay và ngước mắt lên trời, thong thả bước về phía lều.

Sau lễ misa, khi vừa bước ra trước lều, đức vua có thể tận mắt thấy rằng các thám mã đã báo tin chính xác, bởi vì ở phía xa, cuối vùng bình nguyên rộng lớn hơi thoai thoải dốc lên, hiện ra một khối màu đen, như thể một cánh rừng nào đó đột nhiên xuất hiện trên đồng hoang trống trải, phía trên cánh rừng đó là những cờ hiệu với muôn sắc cầu vồng đang phấp phới tung bay dưới ánh mặt trời. Xa hơn nữa, về phía sau Grunwald và Tannenberg, một đám mây bụi khổng lồ đang cuồn cuộn bốc lên trời. Đức vua đưa mắt bao quát toàn cảnh chân trời đầy đe dọa này, rồi quay sang hỏi linh mục chưởng ấn Mikołaj:

- Hôm nay là ngày thánh tông đồ nào?

- Thưa, hôm nay là lễ truyền sai các thánh tông đồ ra đi rao giảng tin mừng. - Linh mục chưởng ấn đáp.

Đức vua thở dài:

- Ngày này sẽ là ngày cuối đời của nhiều Ki-tô hữu, những người sẽ đụng độ trên cánh đồng này hôm nay.

Và ngài đưa tay chỉ vùng đồng bằng rộng lớn, trống trải, nơi chỉ có một vài cây sồi cổ thụ mọc lên ở giữa con đường dẫn đến làng Tannenberg.

Đúng lúc đó con chiến mã được dẫn tới cho đức vua, và từ phía xa xuất hiện sáu mươi chiến binh cầm những ngọn đòng nhọn hoắt mà hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice đã phái đến để làm cận vệ cho hoàng gia.

*

Đội cận vệ hoàng gia được thống lĩnh bởi hiệp sĩ Aleksander, con trai thứ của quận công xứ Plock, anh trai của chàng hiệp sĩ Ziemowit - người đã được “trời sinh” cho chiến trận, thành viên đương nhiệm của hội đồng quân sự. Vị trí thứ hai sau chàng được đảm nhiệm bởi con rể của đại quận công Litva, Zygmunt Korybut, một chàng trai trẻ với bao hy vọng sự nghiệp lớn lao, nhưng tinh thần không bao giờ ngơi nghỉ. Trong số các hiệp sĩ, có những người nổi tiếng nhất Jaśko Mązyk xứ Dąbrowa, một người khổng lồ thực sự, ngang ngửa với hiệp sĩ Paszko xứ Biskupice, và sức mạnh chỉ thua kém hiệp sĩ Zawisza Czarny chút ít; hiệp sĩ Zólawa, nam tước gầy nhỏ xứ Séc, nhưng võ thuật điêu luyện khôn sánh, nổi tiếng trong các cuộc đấu tay đôi ở xứ Séc và Hungary, trong đó ông đấu lần lượt với gần một tá hiệp sĩ xứ Rakusy; một hiệp sĩ xứ Séc thứ hai là Sokói, cung thủ thượng thặng trên mọi cung thủ; các hiệp sĩ Bieniasz Wierusz xứ Wielkopolan, Piotr Mediolanski, dũng sĩ Litva Sienko xứ Pohost - cha của ông thống lĩnh một chiến đoàn Smolenśk; quận công Fieduszko - một người họ hàng của đức vua, quận công Jamont, và ngoài ra là các hiệp sĩ Ba Lan “được tinh lựa từ ngàn người”, những người đã thề sẽ chiến đấu đến giọt máu cuối cùng để bảo vệ đức vua, che chắn cho ngài mọi hiểm nguy chiến trận. Sát ngay cạnh ngài là linh mục chưởng ấn Mikołaj và viên ký lục Zbyszko xứ Oleśnica[279] - một học giả trẻ, thông thạo nghệ thuật đọc và viết, có sức mạnh hệt như dã thú. Ba hộ vệ chăm lo cho giáp phục và khí giới của đức vua: Czajka xứ Nowy Dwór, Mikołaj xứ Morawica và Danilko Rusin, người mang cung và túi tên cho đức vua. Ngoài ra còn có thêm một tá cung nhân trong triều đình, những người sẽ phóng ngựa nhanh như bay để truyền các mệnh lệnh cho quân đội.

279. Tức Zbigniew xứ Oleśnica (1389 - 1455), tổng giám mục Kraków (1423 - 1455), năm 1449 được bầu làm Giáo hoàng (là Giáo hoàng đầu tiên người Ba Lan). Có công lớn cứu đức vua Władysław Jagiełło trong trận đại chiến Grunwald.

Các hộ vệ mặc cho đức vua bộ giáp phục sáng bóng, tuyệt vời, rồi dắt tới cho ngài một con chiến mã màu hạt dẻ, được chọn từ hàng ngàn con chiến mã; dưới tấm giáp thép che đầu, con ngựa khịt mũi rừ rừ như một điềm lành và hí một tràng vang động không gian, hơi khuỵu chân sau như chim chuẩn bị cất cánh bay lên. Cưỡi lên ngựa và nắm chặt mũi đòng trong tay, đức vua đột nhiên thay đổi hẳn. Nỗi u buồn biến mất, đôi mắt nhỏ đen láy bắt đầu lóe sáng và đôi má rực đỏ, nhưng điều đó chỉ diễn ra trong một thoáng, khi vị linh mục chưởng ấn làm dấu thánh từ biệt, long nhan đức vua nghiêm nghị trở lại và ngài khiêm nhường cúi thấp mái đầu được che trong chiếc mũ sắt.

*

Trong khi đó quân đội Đức từ từ tiến xuống vùng đồng bằng thoai thoải, vượt qua Grunwald, qua cả Tannenberg và dàn đội hình chiến đấu nghiêm chỉnh ở giữa cánh đồng. Từ bên dưới, phía trại Ba Lan, có thể trông rõ làn sóng những con chiến mã to lớn lẫn các hiệp sĩ mặc giáp phục bằng thép, đầy vẻ de dọa. Những ai nhanh mắt hơn còn có thể phân biệt chính xác những biểu trưng khác nhau, như hình thánh giá, đại bàng, điểu sư, kiếm, mũ trụ, cừu, bò tót và đầu gấu, được thêu trên các chiến kỳ đang tung bay phần phật trong gió.

Đã từng đánh nhau với quân Thánh chiến trước kia, ông Maćko và Zbyszko biết rõ quân đội và cờ hiệu của chúng, đã chỉ cho các hiệp sĩ người Sieradz thấy hai chiến kỳ của đại thống lĩnh, có hình bông hoa và trang phục hiệp sĩ, và đại quân kỳ chung của cả Giáo đoàn, được đích thân Friedrich von Wallenrode[280] giương lên, với hình Thánh Jerzy to tướng và một chữ thập đỏ trên nền trắng, cùng vô số chiến kỳ khác của Giáo đoàn. Họ chỉ không phân biệt nổi các biểu trưng của nhiều hiệp khách ngoại quốc, bởi hàng ngàn người từ khắp thế giới kéo đến: từ Áo, từ Bavaria, từ Swabia, từ Thụy Sĩ, từ Burgundia với giới hiệp sĩ lừng danh, từ Handria giàu có, từ nước Pháp đầy nắng - xứ sở mà trước đây ông Maćko đã từng nghe nói rằng ngay cả khi đã ngã xuống đất rồi, các hiệp sĩ vẫn cất lên những lời can trường, từ nước Anh - quê hương của các cung thủ bách phát bách trúng, thậm chí cả từ Tây Ban Nha xa xôi, nơi mà trong những trận chiến không ngơi với dân ngoại đạo Saracen, bản lĩnh và danh dự hiệp sĩ đã nở rộ hơn các quốc gia khác.

280. Friedrich (Fryderyk) von Wallenrode (mất ngày 15/7/1410), hiệp sĩ và chỉ huy Đức, sau năm 1396 là lãnh binh các thành Gniew, Brodnica và Królewiec, đồng thời đảm nhiệm chức vụ đại thống chế của Giáo đoàn Thánh chiến. Ông là thống lĩnh cánh trái của quân Thánh chiến trong đại chiến Grunwald và chết tại trận.

Máu bắt đầu sôi rần rật trong huyết quản giới quý tộc can trường từ các vùng Sieradz, Koniecpol, Krześnia, Bogdaniec, Rogowo và Brzozowa cũng như từ các lãnh thổ khác của Ba Lan, khi họ nghĩ rằng chỉ lát nữa thôi sẽ khai chiến với quân Đức và toàn bộ giới hiệp sĩ uy dũng này. Nét mặt những người lớn tuổi chợt trở nên nghiêm trọng và khắc nghiệt, vì họ biết cuộc chiến ấy sẽ gay go và ác liệt vô cùng. Nhưng trái tim của những người trẻ tuổi thì lại trào dâng niềm hứng khởi, giống đàn chó săn đang bị kiềm giữ chợt tru lên khi trông thấy đàn thú hoang từ phía xa. Một số người siết chặt hơn những ngọn đòng, chuôi kiếm và cán rìu chiến, ghìm chiến mã khuỵu chân sau như chuẩn bị vọt lên; những người khác mặt chợt đỏ bừng, bắt đầu thở dồn, như thể đột nhiên cảm thấy giáp phục trở nên quá chật. Tuy nhiên, các chiến binh giàu kinh nghiệm hơn trấn an họ rằng: “Sẽ không bỏ sót ai đâu, cầu Chúa sẽ đủ mạng kẻ thù cho mỗi người, chỉ mong đừng quá nhiều.” Còn các hiệp sĩ Thánh chiến, từ trên cao nhìn xuống vùng đất thấp có rừng cây thưa thớt, chỉ thấy chừng một tá chiến đoàn Ba Lan ở bìa rừng, không biết chắc liệu đó đã là toàn bộ quân đội hoàng gia hay chưa. Quả tình, ở bên trái, gần hồ, thấy có những nhóm chiến binh màu xám, và trong các lùm cây lóe sáng lấp lánh thứ gì đó giống như các mũi xiên nhọn, là loại giáo nhẹ hay được người Litva sử dụng. Tuy nhiên, đó có thể chỉ là một đoàn xe ngựa thồ khá đông đảo của Ba Lan. Mãi đến khi mươi cư dân chạy trốn từ làng Gilgenburg bị đốt phá được dẫn tới trước mặt đại thống lĩnh khai ra, chúng mới biết rằng đang đối mặt với toàn bộ liên quân Ba Lan - Litva.

Nhưng dân tản cư chỉ phí công kể về sức mạnh của quân Ba Lan. Đại thống lĩnh Ulryk không muốn tin họ, bởi vì ngay từ đầu cuộc chiến, ông ta chỉ tin vào những gì có lợi cho mình và đã cầm chắc chiến thắng. Ông ta đã không thèm phái thám mã và trinh sát, vì hiểu rằng trước sau cũng phải bước vào trận chiến quyết định, trận chiến đó không thể kết thúc theo cách nào khác ngoài thất bại khủng khiếp cho kẻ thù. Tự tin vào lực lượng quân đội hùng hậu mà chưa có vị đại thống lĩnh nào của Giáo đoàn từng đưa được ra chiến trường, ông ta cũng rất xem thường đối thủ, nên khi viên lãnh binh thành Gniew - người tự phái quân đi do thám báo cáo rằng quân đội của vua Jagiełło rất đông - ông ta đã nói:

- Quân của chúng ư? Chỉ là bọn thường dân Ba Lan có sức khỏe hơn người tí chút, mà nói cho cùng, nếu có nhiều nữa, thì chúng cũng chỉ là đám dân kém cỏi, cầm thìa giỏi hơn sử dụng vũ khí.

Vì đã huy động tất cả lực lượng cho cuộc chiến, giờ đây lòng ông ta cháy bừng niềm vui lớn khi bất ngờ thấy mình đối diện kẻ thù, và khi nhìn thấy lá đại chiến kỳ của cả vương quốc màu đỏ rực nổi rõ trên nên tối sẫm của khu rừng, thì không còn nghi ngờ rằng trước mặt ông ta là đội quân chủ lực của triều đình.

Nhưng quân Đức không có cách nào để đánh quân Ba Lan khi họ đang ở trong rừng, bởi vì giới hiệp sĩ chỉ khủng khiếp trên cánh đồng quang quẻ, chúng không thích và không thể chiến đấu trong những bụi cây rậm rạp.

Vì vậy, chúng tập trung để bàn chớp nhoáng với đại thống lĩnh làm thế nào để dụ kẻ thù ra khỏi đám lùm cây.

- Lạy Thánh Jerzy! - Đại thống lĩnh kêu lên. - Ta đã phải đi hai dặm liền không nghỉ, nóng như thiêu đốt, cơ thể đổ tháo mồ hôi dưới giáp sắt. Ta sẽ không đợi ở đây, nếu kẻ thù không muốn xuất hiện trên đồng.

Nghe thấy thế, bá tước Wende, một người đàn ông nghiêm nghị bởi tuổi tác và hiểu biết, nói:

- Dẫu lời của tôi sẽ bị người ta chế giễu nơi đây, và bị chế giễu bởi những kẻ chạy trốn khỏi cánh đồng này, nơi tôi sẽ ngã xuống (nói đến đây, ông ta nhìn hiệp sĩ Werner von Tettingen) - nhưng tôi vẫn phải nói ra những điều mà lương tâm và tình yêu dành cho Giáo đoàn buộc tôi phải nói. Người Ba Lan không hề thiếu trái tim, nhưng như tôi biết, đến tận phút cuối, đức vua vẫn đang trông đợi những sứ giả hòa bình.

Werner von Tettingen không nói gì, chỉ mỉm một nụ cười khinh bỉ, còn đại thống lĩnh không thích những lời của hiệp sĩ Wende, vì vậy ông ta bảo:

- Bây giờ đâu phải là lúc để nghĩ về hòa bình! Ta phải lo việc khác.

- Luôn có thời gian để nghĩ về ý định của Chúa. - Von Wende nói.

Viên lãnh binh tàn độc Henryk của thành Człuchow, người đã thề sẽ bắt mang theo bên mình hai thanh kiếm tuốt trần cho đến khi chúng được nhuộm đỏ máu Ba Lan - quay bộ mặt béo phị, đẫm mồ hôi của mình nhìn đại thống lĩnh, giận dữ và tàn nhẫn hét lên:

- Chết vinh hơn sống nhục! Dù chỉ một mình, với những thanh kiếm này, tôi cũng sẽ tấn công cả quân đội Ba Lan!

Ulryk khẽ cau mày.

- Ngươi đang cưỡng lại sự tuân phục đấy. - Ông ta nói.

Rồi ông ta bảo các lãnh binh:

- Các ngươi bàn xem làm thế nào để kéo kẻ thù ra khỏi rừng.

Mỗi người khuyên một ý, cho đến cuối cùng, các lãnh binh và các hiệp khách hàng đầu chọn cách của Gersdorf là cử hai sứ giả đến chỗ đức vua, báo rằng đại thống lĩnh gửi cho ông hai thanh kiếm và thách quân Ba Lan đấu một trận sinh tử, nếu họ thấy cánh đồng quá hẹp, thì quân Thánh chiến sẽ nhường, lui lại một chút để họ có đủ chỗ dàn quân.

*

Đức vua vừa rời khỏi bờ hồ và đi sang cánh trái để đến chỗ chiến đoàn Ba Lan, nơi ngài sẽ làm lễ tuyên thệ cho một nhóm hiệp sĩ, thì bất ngờ được tin báo có hai sứ giả của quân Thánh chiến đang đi đến.

Trái tim của vua Władysław lại dập dồn hy vọng.

- Có thể họ sẽ mang hòa bình công bằng đến!

- Cầu Chúa! - Các linh mục đáp lời.

Đức vua cử người báo cho đại quận công Witold, nhưng ông ấy đang bận dàn quân của mình nên không đến, trong khi đó các sứ giả đang từ từ tiến đến gần.

Trong ánh mặt trời rực rỡ, họ thấy các sứ giả thật rõ ràng, chúng đang cưỡi trên lưng những con ngựa chiến khổng lồ, được phủ áo giáp ngựa; một sứ giả mang khiên có hình đại bàng đen của hoàng gia trên nền vàng, còn người kia là sứ giả của quận công Szczecin, với hình thần ưng sư trên nền trắng. Các hàng binh sĩ tách ra nhường lối cho họ, họ xuống ngựa, đứng trước mặt vị vua vĩ đại rồi khẽ nghiêng đầu để chào ông, sau đó tuyên cáo thông điệp của họ:

- Đức đại thống lĩnh Ulryk, - vị sứ giả đầu tiên nói, - thách ngài, thưa đức vua, với đại quận công Witold, cùng chúng tôi đấu một trận chiến sinh tử, và để giúp các ngài có thêm lòng can đảm mà các ngài đang thiếu, đại thống lĩnh gửi tặng ngài hai thanh kiếm đã tuốt trần này.

Nói xong, y đặt kiếm dưới chân đức vua. Hiệp sĩ Jaśko Mązyk xứ Dąbrowa dịch lời của sứ giả cho đức vua, khi ông vừa dứt lời, viên sứ giả thứ hai mang hình ưng sư thần trên mặt khiên bước lên và nói:

- Đức đại thống lĩnh Ulryk cũng tuyên bố với các ngài, thưa đức vua, nếu các ngài thấy chiến trường quá chật chội, thì đại thống lĩnh sẽ cùng quân đội của mình lui lại nhường chỗ, để các ngài khỏi phải ẩn nấp trong chốn bụi bờ.

Jaśko Mązyk lại dịch lời sứ giả. Im lặng bao trùm, chỉ có tiếng nghiến răng lặng lẽ của các hiệp sĩ trong đám quần thần hoàng gia, trước sự xấc xược và xúc phạm đến vậy.

Hy vọng cuối cùng của đức vua Jagiełło đã bị xua tan như làn khói mỏng. Đức vua mong đợi một thông điệp thỏa thuận và hòa bình, trong khi đó lại là một thông điệp kiêu ngạo và gây chiến.

Vì vậy, ngước đôi mắt nhòa lệ lên trời, đức vua phán:

- Kiếm thì bên chúng ta có đủ, nhưng ta vẫn nhận hai thanh kiếm này như điềm báo trước chiến thắng mà chính Đức Chúa đã gửi cho ta qua tay ngươi. Chúa sẽ quyết định người chiến thắng. Tin vào công lý của Chúa, nay ta gửi những lời khiếu nại về sự xúc phạm, vô luân và kiêu căng của các ngươi để Chúa phân xử, amen.

Và hai giọt nước mắt to tướng lăn dài trên đôi gò má rám nắng của ngài.

Trong khi đó, các hiệp sĩ trong đoàn tùy tùng hộ giá bắt đầu xôn xao:

- Quân Đức đang lùi lại. Chúng nhường thêm chỗ!

Các sứ giả rời đi, một lúc sau đã thấy họ phi những con ngựa to lớn lên đồi, những dải lụa đính trên giáp phục của họ lóng lánh dưới ánh mặt trời.

Từ trong rừng và các bụi cây, quân đội Ba Lan tiến ra trong đội hình chiến đấu chỉn chu. Đi đầu là tiền quân, gồm các hiệp sĩ danh tiếng nhất, tiếp theo là trung quân, rồi đến bộ binh và lính đánh thuê. Giữa các đội quân hình thành hai dải trống dài, nơi hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice và đại quận công Witold tiến đến như bay.

Đại quận công không đội mũ sắt, mặc bộ áo giáp tuyệt vời, hệt như một ngôi sao báo điềm gở hay một xoáy lốc lửa bị gió cuốn đi.

Các hiệp sĩ hít một hơi thật sâu và ngồi thật vững trên yên.

Trận chiến sắp bùng nổ.

*

Trong khi đó, đại thống lĩnh đang theo dõi quân đội hoàng gia tiến ra từ rừng.

Suốt một hồi lâu, ông ta dán mắt nhìn mãi sự vĩ đại của đoàn quân, như đôi cánh của một con chim khổng lồ đang dang rộng, nhìn muôn sắc cầu vồng của những lá chiến kỳ đang phập phồng trong gió, và đột nhiên trái tìm ông ta chợt bị bóp chặt bởi một cảm giác gì đó chưa từng biết, rất kinh khủng. Có lẽ bằng con mắt của tâm linh, ông ta đã nhìn thấy những đống xác chết và những dòng sông máu. Ông ta không sợ con người, nhưng có lẽ ông ta sợ Chúa ở trên những tầng trời cao thẳm sẽ nắm giữ cán cân chiến thắng… Lần đầu tiên, ông ta chợt cảm nhận cái trách nhiệm vô biên đang gánh trên đôi vai. Mặt ông ta tái nhợt, môi bắt đầu run rẩy, và những giọt nước mắt nặng trĩu trào ra. Các viên lãnh binh kinh ngạc nhìn vị thủ lĩnh của mình.

- Có chuyện gì với ngài vậy? - Bá tước Wende hỏi.

- Không lẽ đã đến lúc phải rơi lệ! - Viên lãnh binh tàn bạo Henryk của thành Człuchow lên tiếng.

Tổng lãnh binh Kuno Lichtenstein trề môi, nói:

- Tôi xin thẳng thắn chỉ trích ngài, thưa đại thống lĩnh, lúc này ngài phải động viên các hiệp sĩ, chứ không làm yếu đi chuẩn mực Giáo đoàn. Quả thật chúng tôi chưa từng thấy ngài như thế bao giờ.

Nhưng dẫu ngài đại thống lĩnh đã cố hết sức, nước mắt vẫn chảy dài xuống bộ râu đen, như thể một ai khác đang khóc cho ông ta.

Rốt cuộc cũng kìm được đôi chút, ông ta nhìn các viên lãnh binh vẻ nghiêm khắc, quát to:

- Về các chiến đoàn!

Mọi người liền tản ngay về đơn vị của họ, bởi ông ta quát rất to, còn ông ta đưa tay cho viên hộ vệ và nói:

- Đưa mũ cho ta!

Những trái tim trong cả hai đội quân đang dập dồn như trống thúc, nhưng kèn vẫn chưa phát lệnh tấn công.

Khoảnh khắc chờ đợi còn nặng nề hơn trận chiến. Trên cánh đồng giữa quân Đức và quân đội hoàng gia, phía làng Tannenberg, có mấy cây sồi cổ thụ, đám nông dân địa phương leo lên để xem lực lượng của hai đội quân khổng lồ, từ xưa thế giới chưa từng thấy. Ngoài cụm cây ấy, cả cánh đồng trống rỗng, xám xịt, đáng sợ, hệt như một cánh đồng chết. Chỉ có gió thổi triền miên trên đồng, và cái chết đang lặng lẽ dâng lên. Đôi mắt của các hiệp sĩ bất giác nhìn ra bình nguyên câm lặng và báo điềm dữ này. Những đám mây bay đôi khi che khuất mặt trời, và khi ấy bóng râm đậm sắc thê lương trùm phủ trên cánh đồng.

Rồi lốc nổi lên. Gió xào xạc trong rừng, rứt đứt hàng ngàn chiếc lá, gió ào ra đồng, quơ lấy những ngọn cỏ khô, tung những đám mây bụi lên trước mắt đoàn quân Thánh chiến. Đúng vào lúc đó thanh âm kinh hoàng của những chiếc tù và, những chiếc kèn cong[281] và tiếng sáo chợt vang lên rung chuyển cả không gian, cả cánh quân Litva bật lên như một đàn chim khổng lồ sắp cất cánh. Theo thói quen, họ nhảy vọt tới trước. Những con ngựa vươn dài cổ, cúp hai tai, lao nhanh hết sức về phía trước, các kỵ sĩ vung gươm và đòng, thét lên một tiếng khủng khiếp, lao như bay vào cánh trái của quân Thánh chiến.

281. Nguyên văn: krzywuła - nhạc cụ cổ xưa, được sử dụng phổ biến thời Trung cổ ở châu Âu.

Viên đại thống lĩnh đang ở đúng bên cánh ấy. Cơn xúc động ban nãy đã qua, và thay vì nước, mắt ông ta đang lóe lửa. Nhìn thấy quân Litva đông như kiến đang lao tới, ông ta quay sang Friedrich von Wallenrode, người chỉ huy cánh quân này, ra lệnh:

- Witold đã tấn công trước. Ngươi cũng bắt đầu đi, nhân danh Chúa!

Rồi ông ta gật đầu ra hiệu về bên phải, cho mười bốn chiến đoàn hiệp sĩ sắt bắt đầu chuyển động.

- Gott mit uns![282] - Wallenrode thét lên.

282. Nguyên văn tiếng Đức: Chúa phù hộ chúng ta!

Các chiến đoàn hạ thấp mũi đòng xuống, bắt đầu cho ngựa đi bước một. Nhưng giống như tảng đá lăn từ ngọn núi xuống, mỗi lúc một tăng tốc, họ cũng vậy, từ đi bước một, họ chuyển sang nước kiệu, rồi phi nước đại, và phóng đi vun vút, khủng khiếp, không kiềm hãm được, như một trận tuyết lở quét sạch và nghiền nát mọi thứ cản đường.

Mặt đất rên rỉ và quằn quại dưới chân họ.

*

Trong phút chốc trận chiến lan ra toàn tuyến, và các chiến đoàn Ba Lan bắt đầu cất lên bài chiến ca cổ của Thánh Wojciech[283]. Một trăm ngàn cái đầu bọc trong mũ sắt, một trăm ngàn cặp mắt ngước lên trời, một trăm ngàn bộ ngực phát ra một thanh âm vang động tựa như tiếng sấm rền:

283. Tức Wojciech Slawnikowic (khoảng 956 - 23/4/997), tu sĩ gốc Séc, giám mục, nhà truyền đạo Ki-tô, tử vì đạo, được coi là vị thánh bảo trợ của Ba Lan. Ông là tác giả của bài thánh ca Bogurodzica (Đức Mẹ Thiên Chúa) - bài thánh ca cổ nhất của Ba Lan (còn giữ được bản chép tay của lời ca từ năm 1407), thường được sử dụng như quốc ca của dân tộc.

♫ Đức Mẹ Đồng Trinh, ♫

♫ Thiên Chúa hiển vinh, ♫

♫ Maria! Mẹ của Đức Chúa, ♫

♫ Mẹ được lựa chọn, Maria, ♫

♫ Hãy che chở chúng con, cứu giúp chúng con… ♫

♫ Kiryjelejzon…[284] ♫

284. Kiryjelejzon (tiếng Hy Lạp cổ): Kyrie eleison.

Sức mạnh ngấm sâu vào xương cốt họ, trái tim họ sẵn sàng để hy sinh. Trong tiếng hát, lời ca ấy hàm chứa một sức mạnh chiến thắng vô biên, giống như tiếng sấm bắt đầu rền vang khắp bầu trời. Những ngọn đòng trong tay các hiệp sĩ rung lên, những chiến kỳ lớn nhỏ rung lên, bầu không khí rung lên, cành cây trong rừng đong đưa, những tiếng vọng của rừng bị đánh thức cũng lên tiếng từ chốn sâu thẳm, như thể thanh âm được các hồ nước và thảo nguyên đáp lại, cùng với cả mặt đất dài và rộng:

♫ Hãy che chở chúng con, ♫

♫ Cứu giúp chúng con… Kiryjelejzon!. ♫

Và họ lại tiếp tục hát:

♫ Vì kẻ đã chịu tội cho Người, con của Chúa ♫

♫ Hãy nghe lời đầy suy tư của kiếp người ♫

♫ Hãy nghe lời nguyện cầu chúng con dâng lên, ♫

♫ Hãy ban cho điều chúng con thỉnh nguyện, ♫

♫ Là một đời sống thần tiên trên thế giới, ♫

♫ Và thiên đường kiếp sau. ♫

♫ Kiryjelejzon… ♫

Tiếng vọng lặp lại như lời đáp: “Kiryjelejzooon!” trong lúc một cuộc chiến khốc liệt đã nổ ra sôi sục ở cánh quân bên phải và càng ngày càng lan gần hơn đến trung quân.

Tiếng ầm ầm, tiếng ngựa hí, tiếng thét khủng khiếp của chiến binh hòa lẫn với lời hát. Đôi khi những tiếng kêu thét ngưng bặt, như thể ai đó đã hết cả hơi, và trong những quãng ngắt như vậy, người ta lại nghe thấy những tiếng ca sấm động:

♫ Hỡi Adam, con dân của Chúa, ♫

♫ Đang ngồi bên Chúa trong hội ngộ, ♫

♫ Hãy dẫn dắt các con của người vào, ♫

♫ Nơi các thiên thần ngự trị! ♫

♫ Nơi có niềm vui, ♫

♫ Nơi có tình yêu, ♫

♫ Nơi có khải tượng thiên thần, ♫

♫ Vô biên của Đấng Tạo Hóa… ♫

♫ Kiryjelejzon! ♫

Và tiếng vọng lại rền vang khắp khu rừng: “Kiryjelejzon!” Tiếng la hét bên cánh phải ngày càng lớn hơn, nhưng không thể thấy hoặc hiểu chuyện gì đang xảy ra ở đó vì đại thống lĩnh Ulryk, vốn đứng quan sát trận chiến từ trên cao, lúc này đã cùng hai mươi chiến đoàn dưới sự chỉ huy của Lichtenstein tấn công vào quân Ba Lan.

Còn hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice như sấm sét lao đến đội tiền quân của Ba Lan, nơi có những trang hiệp sĩ kiệt xuất nhất, vung gươm chỉ vào đám quân Đức dày đặc đang lao tới, thét to đến nỗi lũ ngựa ở hàng đầu giật mình khuỵu cả chân sau:

- Lao vào chúng! Giết!

Thế là các hiệp sĩ đều rạp mình sát cổ ngựa, chĩa thẳng mũi giáo, xông lên.

*

Đội ngũ Litva gồng mình trước đoàn quân khủng khiếp của người Đức. Hàng đầu tiên, được trang bị tốt nhất, gồm những dũng sĩ mạnh mẽ nhất, ngã rạp xuống đất thành một dãy dài. Những người ở hàng tiếp sau điên giận trước quân Thánh chiến, nhưng lòng can đảm, sự kiên định và cả sức người cũng không thể cứu họ khỏi thất bại và cái chết. Mà làm sao khác được, khi một bên là những hiệp sĩ bọc kín trong áo giáp thép, cưỡi những con ngựa được che chắn bằng sắt thép, còn một bên là những con người tuy cao to và mạnh mẽ, nhưng cưỡi những con ngựa nhỏ bé và chỉ có làn da trần che chở?… Những chiến binh Litva kiên cường vô vọng tìm cách chạm đến làn da bọn Đức. Những mũi giáo mác, kiếm, lưỡi hái, gậy buộc đá hoặc đóng đinh, tất cả đều nảy bật ra trên các tấm giáp sắt như va phải mặt các phiến đá hoặc tường thành. Sức nặng của người và ngựa Đức đè bẹp những đám người bất hạnh của đại quận công Witold, những lưỡi kiếm và rìu chém ngang người họ, những lưỡi việt phủ đập gãy xương cốt họ, những móng ngựa đạp lên thân xác họ. Trong vô vọng, đại quận công Witold ném ngày càng nhiều các đơn vị mới vào cái hàm thần chết này, nhưng kiên cường mấy cũng vô ích, điên cuồng mấy cũng chẳng thể cứu vãn được, chí coi thường cái chết và cả những dòng sông máu tuôn chảy cũng không thể làm được điều gì! Đội quân Tatar, Besarabia và Woloch tan tành trước, rồi chẳng mấy chốc, bức tường binh lính Litva bị phá vỡ và một sự hoảng loạn đầy hoang dã chế ngự toàn thể chiến binh.

Phần lớn tàn quân trốn chạy về phía hồ Luben, đuổi theo sau là các lực lượng chính của quân Đức, cuộc tàn sát khủng khiếp đến nỗi toàn bộ bờ hồ phủ đầy xác chết.

Bộ phận thứ hai của quân đội đại quận công Witold, nhỏ hơn, trong đó có ba trung đoàn Smolenśk, đã lùi về phía cánh quân Ba Lan, bị ép bởi sáu chiến đoàn quân Đức, rồi sau đó là cả bọn Đức từ sau cuộc truy đuổi trở về. Các chiến binh vùng Smolenśk được trang bị tốt hơn nên đã chống cự hiệu quả hơn. Trận chiến biến thành một cuộc tàn sát. Máu tuôn ra trên từng bước chân, trên mỗi tấc đất. Một trung đoàn Smolenśk đã bị đốn gục gần như hoàn toàn. Hai trung đoàn khác chống đỡ trong tuyệt vọng và điên loạn. Nhưng không gì có thể ngăn được người Đức chiến thắng. Một số chiến đoàn gần như phát cuồng. Từng hiệp sĩ tay vung cao lưỡi rìu hoặc thanh kiếm, thúc cựa vào bụng ngựa hoặc đứng nhổm hẳn người trên lưng chiến mã, lao thẳng vào những đám đông nhiều kẻ thù nhất. Những nhát chém bằng kiếm và lưỡi việt phủ của chúng gần như siêu phàm, đốn gục cả hàng người, giết chết, đập nát những con ngựa và các hiệp sĩ Smolenśk, cuối cùng tiến đến tiền quân và trung quân của Ba Lan, mà suốt một tiếng đồng hồ cả hai khối quân đã chiến đấu với quân Đức do Kuno Lichtenstein chỉ huy.

Nhưng đối với Kuno, ở đây mọi chuyện không dễ dàng như thế, bởi hai bên ngang ngửa nhau hơn về vũ khí và chiến mã, cũng được luyện tập kỹ năng hiệp sĩ như nhau. Những mũi đòng nhọn hoắt của quân Ba Lan đã cản được quân Đức và đẩy bật chúng về phía sau, nhất là khi chúng đánh vào ba chiến đoàn mạnh nhất: chiến đoàn Kraków và Gończ do hiệp sĩ Jędrek xứ Brochocice chỉ huy, cùng chiến đoàn hoàng gia do hiệp sĩ Powała xứ Taczew thống lĩnh. Tuy nhiên, trận chiến diễn ra khốc liệt nhất sau khi các ngọn đòng bị gãy, hai bên đều dùng đến kiếm và rìu. Lúc đó, khiên đập vào khiên, người đấu với người, những con chiến mã ngã quỵ, những ngọn chiến kỳ ngả nghiêng, mũ sắt, giáp che vai, áo giáp bị vỡ nát dưới đòn đánh của lưỡi việt phủ và búa chiến, giáp sắt bị loang lổ máu, các kỵ sĩ bị đốn ngã rơi khỏi yên ngựa như những cây thông bị chặt. Những hiệp sĩ Thánh chiến đã từng trải qua trận chiến với quân Ba Lan gần Wilno biết rõ dân này “khó đánh” và “bướng bỉnh” thế nào, nhưng những người mới và những vị hiệp khách ngoại quốc đều bị nỗi kinh ngạc gần như sợ hãi chế ngự. Có kẻ bất giác phải kìm ngựa, thử nhìn xem, nhưng trước khi kịp nghĩ ra phải làm gì, thì đã chết dưới đòn đánh của quân Ba Lan. Giống như một trận mưa đá từ một đám mây màu đồng trút xuống ruộng lúa hắc mạch không chút tiếc thương, những cú đánh, đòn đâm, những nhát chém tàn nhẫn của kiếm, của rìu chiến, rìu thường, không kịp thở và không thương xót, nghe như tiếng búa đập sắt trong lò rèn, cái chết như một cơn gió lốc thổi tắt ngóm mạng sống, những tiếng rên rỉ bật ra từ lồng ngực, những đôi mắt tắt lịm và những mái đầu trẻ trung với mớ tóc vàng hoe chìm vào màn đêm vĩnh cửu.

Bay tung lên trời những mảnh sắt vụn, những mẩu gỗ, lông đà điểu và lông công. Móng guốc của chiến mã trượt trên những bộ giáp phục đẫm máu và các xác ngựa la liệt trên mặt đất. Những kẻ bị thương ngã xuống đều bị giẫm nát dưới móng ngựa.

Nhưng không ai trong số các hiệp sĩ Ba Lan hàng đầu bị ngã xuống, họ vẫn tiến về phía trước trong một đám đông ken sát vào nhau, miệng gọi to tên của các vị thánh bảo trợ hoặc hô các chiến lệnh của gia tộc, hệt như ngọn lửa lan trên thảo nguyên khô cằn, nuốt trọn mọi lùm cây bụi cỏ. Hiệp sĩ Lis xứ Targowisko đã là người đầu tiên hạ gục hiệp sĩ Gamrat - viên lãnh binh can trường của thành Osteroda, người khi bị mất khiên, đã cuộn chiếc áo khoác trắng vào tay để che đỡ những nhát chém.

Lưỡi kiếm của Lis đã chém phăng tấm áo khoác và miếng giáp che vai, chặt đứt rời cánh tay y đến tận nách, nhát thứ hai đâm vào bụng, lưỡi kiếm thọc đến tận xương sống. Quân lính thành Osteroda hét lên vì sợ hãi trước cái chết của viên chỉ huy, nhưng Lis đã lao vào chúng như một con đại bàng giữa bầy sếu, khi các hiệp sĩ Staszko xứ Charbimowice và Domarat xứ Kobylany nhảy tới để hỗ trợ ông, cả ba bắt đầu tàn sát kinh khủng, như đàn gấu lột vỏ đậu rào rào khi lọt vào cánh đồng gieo đậu non.

Cũng tại đó, hiệp sĩ Paszko Złodziej xứ Biskupice đã giết chết đồng đạo nổi tiếng Kunc Adelsbach. Trông thấy một người khổng lồ xuất hiện trước mặt với chiếc rìu đẫm máu cầm ở tay, trên đó cùng với máu là cả những mảnh xác người, Kunc đã run sợ trong lòng và muốn đầu hàng làm tù binh. Nhưng trong cơn hỗn loạn, Paszko không nghe thấy lời y nói, đã vung rìu lên chém vỡ đôi cái đầu đang đội mũ sắt, như thể ai đó cắt một quả táo thành hai nửa. Rồi tiếp sau đó, ông hạ thủ tiếp hiệp sĩ Loch xứ Mecklenburg, Klingenstein, Swab Helmsdorf từ một gia tộc bá tước giàu có, Limpach xứ Moguncja, và Nachterwitz cũng từ Moguncja, cho đến khi quân Đức sợ hãi bỏ chạy dạt về cả hai bên, ông vẫn tiếp tục chém chúng như chém một bức tường thân xác người, chốc chốc lại thấy ông nhổm người trên yên, rồi nhoáng ánh chớp của lưỡi rìu và lại thêm một chiếc mũ trụ của Đức rơi xuống chân ngựa.

Ở đó hiệp sĩ hùng mạnh Jędrzej xứ Brochocice đã chém đến gãy cả thanh kiếm của mình trên đầu một hiệp sĩ mang gia huy hình chim cú trên khiên và đội mũ trụ có hình đầu cú, bèn tóm lấy tay kẻ thù, bẻ gãy nó và tước gươm, rồi kết liễu đời y. Ông bắt sống hiệp sĩ trẻ Dynheim, kẻ mà ông thấy không đội mũ sắt, nên thương tình không giết, vì y gần như là một đứa trẻ và ngước nhìn ông bằng ánh mắt trẻ thơ. Sau đó ông ném y cho Andrzej, hộ vệ của mình, mà không biết rằng ông đang bắt chính con rể, bởi vì sau này trang hiệp sĩ trẻ tuổi ấy đã lấy con gái ông làm vợ và ở lại Ba Lan mãi mãi.

Dĩ nhiên lúc này, quân Đức điên cuồng rất muốn đánh tháo chàng hiệp sĩ trẻ tuổi Dynheim, người xuất thân từ gia tộc giàu có danh giá xứ sông Ren, nhưng các hiệp sĩ tiên phong Sumik xứ Nadbroż và hai anh em xứ Płomyków, Dobko xứ Ochwio, Zych Pikna buộc chúng phải đứng tại chỗ, giống như mãnh sư khống chế một con bò rừng, đẩy lùi chúng trở lại chiến đoàn Thánh Jerzy, gieo rắc sự hủy diệt và tàn phá trong đội ngũ chúng.

Còn chiến đoàn hoàng gia do hiệp sĩ Ciolek xứ Zelechów chỉ huy đã chiến đấu chống lại các vị hiệp khách, ở đó bằng sức mạnh siêu phàm, hiệp sĩ Powała xứ Taczew đã đánh đổ biết bao người và ngựa, những chiếc mũ sắt bị nát vụn như vỏ trứng, một mình ông đánh lại cả đám đông, và bên cạnh ông là hiệp sĩ Leszko xứ Goraj, một hiệp sĩ Powała khác từ xứ Wyhucz và Mácisaw xứ Skrzynno, cùng với hai hiệp sĩ người Séc là Sokół và Zbysławek. Cuộc chiến đấu ở đấy kéo dài khá lâu, bởi một chiến đoàn ấy bị ba chiến đoàn Đức tấn công, nhưng khi chiến đoàn thứ hai mươi bảy của Jan xứ Tarnów kéo đến tiếp viện, thì lực lượng trở nên cân bằng hơn và người Đức đã bị đẩy lùi gần một nửa tầm tên bắn kể từ nơi diễn ra cuộc đụng độ đầu tiên.

Chiến đoàn lớn của Kraków do đích thân hiệp sĩ Zyndram chỉ huy còn đẩy lùi bọn chúng xa hơn nữa, và dẫn đầu những người tiên phong là vị hiệp sĩ kinh hồn nhất trong tất cả các hiệp sĩ Ba Lan, Zawisza Czarny, với gia huy Sulima. Sát cánh chiến đấu cùng ông là người em trai Farurej, hiệp sĩ Horian Jelitczyk xứ Korytnica, Skarbek từ Góra, hiệp sĩ Lis nổi tiếng xứ Targowisko, Paszko Zlodziej, Jan Nalęcz, và Stach xứ Charbimowice. Dưới bàn tay kinh hồn táng đảm của Zawisza, bao hiệp sĩ can trường đã phải mất mạng, như thể họ đã gặp phải chính thần chết trong bộ giáp phục màu đen, trong khi ông đánh nhau mà hàng lông mày nhíu lại, hai cánh mũi khít chặt, bình tĩnh, cẩn trọng như thể ông đang làm một việc bình thường; đôi khi ông di chuyển chiếc khiên đều đều để đỡ đòn đánh, nhưng mỗi khi thanh kiếm của ông lóe sáng đều có tiếng hét kinh hoàng của kẻ bị trúng thương đáp lại, còn ông thậm chí không thèm nhìn mà bước đi làm việc tiếp theo, như một đám mây đen lừng lũng, thi thoảng lại phóng ra một tia sét chớp nhoáng.

Chiến đoàn Poznań, với con đại bàng không đội vương miện trên quân kỳ, có đức tổng giám mục và ba giám mục người Mazowsze tham chiến, cũng chiến đấu sinh tử. Mọi người đều gắng hết sức thi nhau về sự gan góc và dũng cảm tấn công, ở chiến đoàn Sieradz, chàng trai trẻ Zbyszko trang Bogdaniec đã lao mình như mãnh thú vào đám quân địch đông nhất, ngay kề bên chàng là ông Maćko lớn tuổi nhưng mang đến sự kinh hoàng, đánh nhau thận trọng như một con sói chiến, cắn cái nào chết chắc cái ấy.

Ông đưa mắt khắp nơi tìm kiếm Kuno Lichtenstein, nhưng không thể tìm thấy gã trong đám người đông đặc, ông bèn để mắt đến những kẻ khác có giáp phục đẹp hơn, và thật bất hạnh cho hiệp sĩ nào phải đấu với ông. Không xa cả hai hiệp sĩ trang Bogdaniec là chàng Cztan đáng sợ của trang Rogowo đang nổi điên khùng ghê gớm. Sau cuộc va chạm đầu tiên, mũ sắt của anh đã bị vỡ nát, giờ đây anh đầu trần chiến đấu, bộ mặt tua tủa râu ria đầy máu của anh khiến quân Đức kinh hãi, bởi thấy anh chúng ngỡ không phải gặp con người, mà là một vị thần rừng ghê gớm nào đó.

Hàng trăm, rồi hàng ngàn hiệp sĩ dàn ra bao phủ kín vùng đất ở cả hai phía, và rốt cuộc, khi hàng ngũ quân Đức bắt đầu chao đảo dưới những đòn đánh của đội quân Ba Lan đầy cuồng nộ, thì đã xảy ra một chuyện quyết định số phận của cả trận chiến.

Đó là sau khi truy đuổi quân Litva quay về, bị chế ngự bởi cơn cuồng chiến và say sưa với thắng lợi, các chiến đoàn quân Đức đã đánh thọc sườn vào cánh quân Ba Lan.

Nghĩ rằng toàn bộ quân đội hoàng gia đã bị đánh tan và trận chiến đã chắc chắn chiến thắng, chúng quay trở về thành những cụm lớn, lộn xộn, với tiếng la hét và tiếng hát hò, thì bất ngờ khi thấy trước mặt một cuộc tàn sát dữ dội và người Ba Lan gần như đã chiến thắng các đơn vị quân Đức.

Vì vậy, các hiệp sĩ Thánh chiến cúi đầu kinh ngạc nhìn qua các thanh chắn của mũ sắt xem chuyện gì đang xảy ra, và sau đó, kẻ nào đang dừng ngựa liền thúc cựa vào bụng ngựa và lao ngay vào một cuộc chiến hỗn loạn.

Hết toán này đến toán khác tới tấp lao vào tấn công, cho đến khi hàng ngàn người tràn tới đánh bại các chiến đoàn Ba Lan đã quá mệt mỏi. Quân Đức hét lên sung sướng khi thấy quân cứu viện kéo đến, và với nhiệt huyết mới, chúng hăng hái chiến đấu chống quân Ba Lan. Một trận chiến khủng khiếp sôi sục trên toàn bộ chiến tuyến, mặt đất tuôn chảy hàng suối máu, bầu trời u ám đầy mây và tiếng sấm gầm trầm đục dậy lên, dường như chính Đức Chúa cũng muốn hòa lẫn vào giữa các chiến binh.

Phần thắng bắt đầu nghiêng về phía quân Đức… Đã có những xáo trộn trong hàng ngũ Ba Lan, các đội quân Thánh chiến đang hả hê bắt đầu đồng thanh cất lên bài ca chiến thắng:

♫ - Christ ist erstanden…[285] ♫

285. Nguyên văn tiếng Đức: Chúa Ki-tô đã phục sinh.

Thế rồi, chính lúc đó đã xảy ra một chuyện khủng khiếp.

Đó là một tên Thánh chiến đang nằm trên mặt đất đã dùng dao xẻ toạc bụng con ngựa mà hiệp sĩ Marcin xứ Wrocimowice đang cưỡi, trong tay ông đang giương lá đại quân kỳ có hình đại bàng đội vương miện - lá cờ thiêng liêng của tất cả binh mã của chiến đoàn Kraków. Con chiến mã và người cưỡi bất ngờ ngã lăn ra, lá quân kỳ ngả nghiêng rồi đổ gục.

Ngay lập tức, hàng trăm cánh tay sắt vươn ra định cướp lấy lá cờ, tiếng gào rống vui mừng bật ra từ tất thảy các lồng ngực của quân Đức. Chúng nghĩ rằng thế là kết thúc, rằng giờ đây nỗi sợ hãi và hoảng loạn sẽ chế ngự người Ba Lan, rằng thời khắc đánh bại, giết chóc và tàn sát đã điểm, chúng chỉ còn truy đuổi và săn lùng những người chạy trốn.

Nhưng chờ đợi chúng là cả một sự thất vọng khủng khiếp và đẫm máu.

Tuy toàn quân Ba Lan tuyệt vọng đồng thanh hét lên khi thấy lá quân kỳ đổ xuống, nhưng trong tiếng thét và trong sự tuyệt vọng ấy không có nỗi sợ hãi mà chỉ có cơn thịnh nộ. Như bị ngọn lửa cháy bỏng rơi vào áo giáp, những người đàn ông khủng khiếp nhất của cả hai đội quân đã lao mình như đàn mãnh sư tới chỗ quân kỳ, và cơn bão bùng lên ở chính nơi ấy. Người và ngựa quần tụ lại thành một xoáy lốc quái dị, trong xoáy lốc ấy, chỉ thấy những cánh tay vung lên, tiếng gươm kiếm chạm nhau chan chát, tiếng rìu bổ phầm phập, tiếng sắt thép miết vào sắt thép, tiếng gầm gừ, rên rỉ, tiếng ồn ào hoang dã của những người đàn ông đang tàn sát nhau, hòa thành một thứ thanh âm kinh khủng, như thể ma quỷ bị nguyền rủa bỗng chợt gào rú lên từ thẳm sâu địa ngục. Một đám bụi mù mịt bốc lên, chỉ thấy những con ngựa kinh hoàng không người cưỡi, với những đôi mắt vằn máu và những cái bờm rối bời đầy hoang dã.

Nhưng điều đó kéo dài không lâu. Không một tên Đức nào còn sống sót để thoát khỏi cơn bão ấy, và chỉ lát sau, lá quân kỳ vừa giành được đã lại tung bay trên đầu đoàn chiến binh Ba Lan. Gió thổi phần phật, ngọn cờ bay, trải rộng tuyệt vời như một bông hoa khổng lồ, như một dấu hiệu hy vọng, như biểu thị cơn tức giận của Chúa đối với người Đức và chiến thắng dành cho hiệp sĩ Ba Lan.

Toàn quân chào đón quân kỳ bằng tiếng hò reo chiến thắng, và họ hăng hái đánh quân Đức, mỗi chiến đoàn như thể gia tăng gấp bội sức mạnh và số binh sĩ.

Bị đánh không thương tiếc, không kịp thở, không được nghỉ để lấy hơi, bị dồn ép từ mọi phía, bị băm chém không tha bằng đao kiếm, bằng rìu, bằng lưỡi việt phủ, bằng chùy, quân Đức lại bắt đầu nao núng và lùi bước. Đây đó cất lên những tiếng van xin. Đây đó một hiệp khách ngoại quốc bị lọt vào giữa cơn cuồng loạn, mặt trắng bệch vì sợ hãi và kinh ngạc, thất thần trốn chạy về bất cứ nơi nào mà con chiến mã không kém phần kinh hoảng đưa tới. Hầu hết những chiếc áo choàng trắng mà đồng đạo Giáo đoàn khoác ngoài giáp phục của họ đã nằm lại trên mặt đất.

Nỗi lo âu nặng trĩu tràn ngập trái tim của các thủ lĩnh quân Thánh chiến, bởi chúng hiểu rằng toàn bộ sự giải cứu chỉ còn nằm ở vị đại thống lĩnh, người mà lúc này đã chuẩn bị dẫn đầu mười sáu chiến đoàn phản công.

Còn ông ta, từ trên cao nhìn xuống cuộc chiến, cũng hiểu rằng thời khắc đã điểm, bắt đầu di chuyển cánh quân thép của mình, hệt như một cơn lốc đang cố vần xoay để di chuyển một đám mây mang mưa đá nặng nề, trĩu nặng sự thất bại.

Nhưng trước đó hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice cưỡi con chiến mã đang lồng lên đã xuất hiện trước đội quân thứ ba của Ba Lan, cho đến lúc này vẫn chưa tham gia trận chiến, bởi ông đã cảnh giác trước mọi điều và theo dõi rất sát mọi diễn biến của cuộc chiến.

Có vài đội lính đánh thuê người Séc trong đoàn bộ binh Ba Lan. Trước khi xáp chiến, một trong số các đơn vị đó đã dao động, nhưng họ cảm thấy xấu hổ đúng lúc, đã giữ nguyên vị trí và thay viên chỉ huy, giờ trong lòng họ đang bùng cháy ham muốn chiến đấu, mong lấy sự can đảm bù đắp cho phút yếu đuối nhất thời của mình. Lực lượng chính bao gồm các trung đoàn Ba Lan, bao gồm những hiệp sĩ lang thang nghèo khổ, có ngựa nhưng không có giáp phục thép, những lính bộ người thành thị và rất đông các nông phu, trang bị những ngọn giáo dài có ngạnh, những chiếc rìu nặng và lưỡi hái lắp cán dài bằng gỗ.

- Sẵn sàng! Chuẩn bị! - Hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice la lớn, lướt nhanh như chớp dọc suốt hàng quân.

- Sẵn sàng! - Các viên chỉ huy cấp dưới nhắc lại mệnh lệnh.

Vậy là những người nông phu hiểu rằng với họ, thì giờ đã điểm, họ liền tựa cán giáo, liềm và lưỡi hái xuống đất rồi làm dấu thánh, nhổ toẹt nước bọt vào hai bàn tay to lớn chuyên nghề đồng áng của mình.

Tiếng nhổ nước bọt đầy đe dọa lan dọc khắp hàng quân, rồi mỗi người cầm ngay lấy vũ khí và hít một hơi thật dài. Đúng vào lúc đó, một kỵ binh mang lệnh đức vua chạy vội đến chỗ hiệp sĩ Zyndram, hổn hển thì thầm điều gì vào tai ông, còn ông lập tức quay về toán lính bộ, vung cao kiếm và hô lớn:

- Tiến lên!

- Tiến lên! Cả hàng! Thẳng! - Tiếng các chỉ huy thét lên.

- Nào! Bọn chó đẻ! Nện vào chúng!

Họ bước đi. Để thật đều và giữ thẳng hàng, tất cả cùng đồng thanh lặp lại:

- Lạy Đức Mẹ Maria Hiển Linh, Chúa ở cùng bà!

Và họ bước đi hệt như một trận lũ cuốn, với các trung đoàn lính đánh thuê và các người hầu ở đô thị, nông dân từ Małopolska, Wielkopolska và những người Śląsk đã tìm đến nương náu trên lãnh thổ vương quốc từ trước chiến tranh, cả những người Mazury từ Elk chạy trốn quân Thánh chiến. Cả cánh đồng sáng rực và lóng lánh những mũi giáo mác, lưỡi lê.

Và họ đã đến.

- Giết! - Tiếng các chỉ huy hét lớn.

- Uch!

Muôn người đều hét lên một tiếng như tiều phu khi vung rìu lên, rồi lấy toàn bộ hơi sức chém xuống.

Tiếng la hét vang lên tận trời cao.

*

Đứng trên một chỗ cao, đức vua theo dõi toàn bộ trận chiến, liên tục ra mệnh lệnh cho các liên lạc viên mang đi, đến nỗi người khản cả giọng, và cuối cùng khi thấy tất cả các đội quân lâm trận, đức vua cũng bắt đầu đích thân xuất chiến.

Các triều thần không để đức vua đi, lo sợ thánh thể bị xâm phạm. Zólawa nắm lấy dây cương ngựa và dẫu bị đức vua chọc giáo vào tay, anh ta vẫn không buông. Những người khác cũng ngáng đường, cầu xin và trình bày rằng dẫu thế nào, số phận của cuộc chiến cũng sẽ không đảo ngược.

Trong khi đó, mối nguy lớn nhất lại bất ngờ treo trên đầu đức vua và toàn bộ đoàn tùy tùng.

Đó là đại thống lĩnh, theo gương của đoàn quân quay về sau khi đuổi đánh quân Litva, cũng muốn thọc sườn cánh quân Ba Lan để khép kín vòng vây, vì vậy ông ta dẫn cả mười sáu chiến đoàn tinh nhuệ nhất đi qua cạnh ngọn đồi nơi đức vua Władysław Jagiełło đang đứng.

Họ thấy ngay mối nguy, nhưng không còn thời gian để lùi nữa.

Người ta chỉ kịp cuộn lại lá vương kỳ, viên ký lục của đức vua là Zbigniew xứ Olesnica phóng ngựa phi như bay đến chỗ chiến đoàn gần nhất, do hiệp sĩ Mikołaj Kielbasa chỉ huy, đang chuẩn bị nghênh chiến kẻ thù.

- Đức vua bị vây. Cần cứu viện! - Zbigniew kêu lên.

Nhưng hiệp sĩ Kielbasa, trước đó đã bị bay mất mũ sắt, giật phăng cái khăn trùm đầu nhỏ xíu đẫm mồ hôi và nhuốm máu, chìa nó cho người liên lạc, giận dữ hét lên:

- Trông thử xem, ta có ngồi chơi đâu! Điên! Anh không thấy cánh quân dày đặc đang nhằm thẳng đây à, chẳng lẽ lại dẫn đường cho chúng đến chỗ đức vua; cút ngay đi, nếu không ta cho anh một nhát kiếm bây giờ.

Không thèm biết đang nói với ai, thở hổn hển đầy tức giận, quả thật ông đang vung kiếm về phía người báo tin, còn anh ta hiểu ngay sự việc, và quan trọng hơn là hiểu vị lão tướng đã nói đúng, nên phóng ngựa trở lại với đức vua và thuật lại cho ngài những gì anh đã nghe.

Thế là đám cận vệ hoàng gia tiến lên trước dàn thành một bức tường để lấy ngực che cho đức vua. Tuy nhiên lần này, đức vua không để họ ngăn mà đứng ngay ở hàng đầu. Họ vừa xếp đội ngũ xong thì các chiến đoàn Đức đã tới rất gần, đến nỗi có thể phân biệt rõ các gia huy vẽ trên khiên. Trông thấy chúng, những trái tim dũng cảm nhất cũng phải nghẹn thở, bởi vì các biểu trưng ấy toàn là những bông hoa và khí cụ của hiệp sĩ. Chúng mặc những bộ giáp phục sáng láng nhất, cưỡi những con ngựa cao lớn như bò tót, chưa hề nhuốm mùi trận chiến, vì cho đến lúc này chưa phải tham gia mà vẫn được nghỉ ngơi, chúng tiến nhanh như bão với nhịp vó ngựa dồn dập, với tiếng động ầm ầm, với tiếng cờ xí lớn nhỏ tung bay phần phật, và đích thân vị đại thống lĩnh đang phóng như bay phía trước trong một tấm áo choàng trắng rộng lớn, tung bay trong gió trông giống đôi cánh đại bàng khổng lồ.

Đại thống lĩnh đã phóng vượt qua đội cận vệ hoàng gia, đang đến chiến trường chính, bởi với ông ta thì một nhóm nhỏ hiệp sĩ đứng bên lề đường chẳng có ý nghĩa gì, khi mà trong số đó ông ta không đoán được và cũng không nhận ra đức vua! Nhưng một tên Đức cao to đã tách ra khỏi đơn vị, không hiểu do nhận ra vua Jagiełło, hay quá ham thích bộ giáp phục lóng lánh bạc mà đức vua đang mặc, hoặc chỉ vì muốn thể hiện lòng dũng cảm hiệp sĩ của mình, y cúi đầu, giương ngọn giáo và lao thẳng tới đức vua.

Đức vua liền thúc ngựa và nhảy về phía tên Đức trước khi người ta kịp ngăn ngài lại. Và chắc chắn họ sẽ đụng độ nhau đến chết, nếu không có chàng hiệp sĩ Zbigniew xứ Oleśnica, ký lục hoàng gia trẻ tuổi, thông thạo cả tiếng La-tinh và những ngón nghề hiệp sĩ. Với một khúc cán đòng bị gãy trong tay, anh đã chắn ngang đường tên Đức, và từ phía bên hông, anh đập mạnh vào đầu y, phá nát cái mũ sắt và hất văng y xuống đất “Ngay lúc đó, đức vua đã đâm y một nhát vào đúng vào giữa cái trán bị lộ ra và giết chết y bằng chính tay mình?”[286]

286. Trích dẫn không đầy đủ một câu văn của nhà biên niên sử Jan Dlugosz, mà Sienkiewicz đã sử dụng để mô tả trận đại chiến Grunwald.

Hiệp sĩ Đức lừng danh Dypold Kikieritz von Dieber đã chết như thế đấy. Con ngựa của y bị quận công Jamont bắt, còn y bị tử thương nằm trên tấm áo choàng màu trắng, bộ giáp thép và chiếc thắt lưng mạ vàng. Đôi mắt đã lộn tròng trắng dã, nhưng đôi chân còn giãy đạp một lúc nữa vào mặt đất, cho đến khi thần chết - kẻ an ủi vĩ đại nhất của nhân loại, phủ bóng tối lên đầu khiến y yên nghỉ vĩnh viễn.

Các hiệp sĩ từ chiến đoàn Chelmno nhảy ra, muốn trả thù cho cái chết của người đồng ngũ, nhưng chính đại thống lĩnh đã chặn đường họ và hét lên “Herum! herum!” đuổi họ về phía chiến trận chính, nơi sẽ quyết định số phận của cái ngày đẫm máu đó.

Và một lần nữa, một điều kỳ lạ lại xảy ra. Đó là hiệp sĩ Mikołaj Kielbasa, người ở gần trận địa nhất, đã nhận ra kẻ thù, nhưng trong đám bụi mù mịt, các đơn vị chiến đoàn khác của Ba Lan đã không nhận ra chúng, mà tưởng rằng đó là quân Litva đang trở lại với trận chiến, nên không vội ứng chiến.

Khi nhảy tới ngay trước mặt đại thống lĩnh đang phóng vượt lên trước, hiệp sĩ Dobko xứ Oleśnica mới nhận ra ông ta qua tấm áo choàng, qua cái khiên và bình đựng thánh tích bằng vàng to tướng mà ông ta đeo trên ngực, bên ngoài áo giáp. Nhưng dẫu vượt trội hơn hẳn viên đại thống lĩnh về sức lực, vị hiệp sĩ Ba Lan vẫn không dám dùng đòng đâm thẳng vào bình thánh tích, mà ông chỉ đánh tung thanh gươm của đại thống lĩnh bay lên không, làm con ngựa bị thương nhẹ, rồi họ phóng vượt qua nhau thành một cung tròn và tách xa nhau, mỗi người phi về phía của mình.

- Bọn Đức! Chính là đại thống lĩnh! - Dobko hét lên.

Nghe thấy thế, các chiến đoàn Ba Lan liền vội thúc ngựa phi nhanh nhất tới phía kẻ thù. Mikołaj Kielbasa giáng đòn đầu tiên và trận chiến lại sôi sục.

Nhưng hoặc là các hiệp sĩ vùng Chelmno, trong đó có nhiều người mang dòng máu Ba Lan, đã không chiến đấu hết mình, hoặc là không gì có thể chống đỡ nổi cơn điên giận của người Ba Lan, nên cuộc tấn công của quân Đức đã không đạt được điều mà viên đại thống lĩnh mong đợi. Ông ta ngỡ đây sẽ là đòn cuối cùng đánh vào lực lượng hoàng gia, nhưng ông ta sớm nhận ra rằng chính quân Ba Lan đang tấn công, đang tiến lên, đang đánh, đang chém, đang thanh toán đội quân này như những gọng kìm thép, còn các hiệp sĩ của ông ta chủ yếu đánh phòng thủ chứ không phải tấn công.

Hoài công ông ta gào thét cổ vũ, hoài công ông ta vung gươm thúc quân chiến đấu. Chúng chỉ tự vệ, chống cự một cách qua quýt, mất đi cái khí thế, cái nhiệt huyết hừng hực của một đội quân chiến thắng, thứ nhiệt huyết đang thổi bùng những trái tim Ba Lan. Với những bộ giáp phục vỡ nát, với máu, với những vết thương, với những vũ khí bị sứt mẻ, không còn hơi thở trong lồng ngực, các hiệp sĩ Ba Lan vẫn tập trung hết sức vào các phía quân Đức dày đặc nhất, còn bọn chúng thì bắt đầu giật ngựa, quay đầu nhìn lại, như xem những gọng kìm sắt kinh khủng đang mỗi lúc một siết chặt hơn quanh mình đã khép hẳn lại chưa, và chúng lùi dần, lùi dần, tuy chậm nhưng liên tục, như thể cố tìm cách thoát ra khỏi gọng kìm chết người kia. Bỗng nhiên có những tiếng hét mới vang lên từ phía rừng. Đó chính là hiệp sĩ Zyndram đang đưa các nông binh vào trận chiến. Tiếng lưỡi hái va vào sắt, tiếng liềm bổ vào áo giáp thép, các xác chết bắt đầu đổ ngã mỗi lúc một dày hơn, máu chảy thành suối trên mặt đất bị chà đạp và trận chiến trở thành một biển lửa vô tận, bởi quân Đức hiểu rằng chỉ có thể tự cứu mình bằng kiếm, nên đã bắt đầu chống cự một cách tuyệt vọng.

*

Và họ đã giằng co như thế mà chưa biết phần thắng thuộc về ai cho đến khi những đám mây bụi khổng lồ bất ngờ bốc lên ở phía cánh phải của trận chiến.

- Quân Litva quay lại rồi! - Quân Ba Lan vui sướng reo ầm lên.

Họ đoán đúng. Lúc này, quân Litva, đội quân dễ bị đánh tan hơn là bị đánh bại, đã quay trở lại với những tiếng ồn đinh tai nhức óc, nhanh như một cơn lốc trên những con ngựa nhanh nhẹn của họ.

Mấy viên lãnh binh do Werner von Tettingen dẫn đầu chạy lại bên đại thống lĩnh.

- Phải tự thoát thân thôi, thưa ngài! - Đôi môi tái nhợt của lãnh binh Elbląg hét lên. - Tự cứu mình và cứu cả Giáo đoàn trước khi vòng vây khép lại.

Hiệp sĩ Ulryk buồn bã đưa mắt nhìn y, giơ tay lên trời, kêu:

- Xin Chúa đừng bắt ta rời bỏ chiến trường này, nơi bao người can trường đã ngã! Xin Chúa!

Rồi thét gọi mọi người đi theo, ông ta lao vào cuộc chiến. Trong khi đó, quân Litva đã kéo đến nơi và trận đánh trở thành một cuộc đấu hỗn loạn, một vòng xoáy lốc, một chiếc vạc sôi sùng sục, đến nỗi mắt người không thể phân biệt được điều gì nữa.

Bị trúng một mũi lao của Litva vào miệng và bị thương hai lần vào mặt, đại thống lĩnh vẫn còn cố dùng cánh tay phải đã tàn lực chống cự một lúc nữa; rồi cuối cùng, bị một mũi giáo có ngạnh thọc trúng cổ, ông ta ngã vật xuống đất như một cây sồi bị hạ.

Một đám chiến binh khoác áo lông thú đông như kiến phủ kín xác ông.

*

Hiệp sĩ Werner von Tettingen cùng vài chiến đoàn chạy thoát, nhưng vòng vây thép của quân đội hoàng gia đã khép chặt quanh tất cả các chiến đoàn còn lại. Trận chiến biến thành một cuộc tàn sát cũng như một thảm họa chưa từng thấy của quân Thánh chiến, và trong lịch sử loài người, rất hiếm trận tương tự xảy ra. Trong lịch sử Ki-tô giáo, từ hồi người La Mã và người Gothic chiến đấu chống quân Attyla và Karol Młot[287] chống quân Ả Rập, chưa từng có các đội quân hùng mạnh như thế giáp chiến nhau. Lúc này đây, phần lớn một trong hai đạo quân đã nằm la liệt, như lúa đã bị cắt sau vụ gặt. Các chiến đoàn sau cùng mà đại thống lĩnh mới đưa vào trận chiến đã chịu đầu hàng. Binh lính xứ Chelmno đều hạ chiến kỳ, đặt nằm ngả xuống đất. Các hiệp sĩ Đức khác xuống ngựa và quỳ trên mặt đất sũng máu, biểu thị họ đã sẵn sàng chịu làm tù binh. Toàn bộ chiến đoàn Thánh Jerzy gồm toàn hiệp khách ngoại quốc cùng với các viên chỉ huy cũng làm như vậy.

287. Karol Młot (686 - 741), thủ lĩnh của quốc gia Frank cổ dại, người đã chiến thắng quân Saracen tại trận đánh Poitiers (năm 732), ngăn họ tấn công vùng đất Galia.

*

Nhưng trận chiến vẫn còn tiếp tục, vì nhiều chiến đoàn Thánh chiến thà chết chứ không cầu xin sự thương hại, không chịu làm nô lệ. Lúc này, quân Đức chiến đấu theo thói quen, tập hợp thành một vòng tròn lớn, chống cự hăng như một đàn lợn rừng bị bầy sói bao vây. Vòng vây của quân Ba Lan - Litva đã bao quanh cái vòng tròn đó, hệt như con trăn quấn chặt thân mình con bò rừng, mỗi lúc một siết chặt. Những cánh tay vung lên, vang động tiếng liềm, tiếng hái, phầm phập tiếng đòng dâm, giáo xọc, choang choang tiếng búa, tiếng rìu phang, veo véo tiếng gươm chém, kiếm chặt. Quân Đức bị đốn hạ như cây rừng bị đẵn, nhưng chúng chết câm lặng, âm thầm, ảm đạm, to lớn, không biết sợ.

Có những kẻ nâng tấm giáp che mặt lên để từ giã, trao đi nụ hôn cuối cùng trước khi chết; có kẻ mù quáng lao thân vào cuộc chiến như bị phát cuồng, có kẻ chiến đấu như đang mê ngủ; những kẻ khác tự sát, thọc đoản kiếm vào họng hoặc phanh tấm giáp che cổ ra rồi ngoảnh lại yêu cầu đồng đội: “Đâm đi!”

Cơn thịnh nộ của Ba Lan đã nhanh chóng phá nát cái vòng tròn khổng lồ thành một tá những phần nhỏ hơn, nhờ đó các hiệp sĩ đơn độc cũng dễ bỏ trốn hơn. Nhưng nói chung, các cụm bị phá vỡ vẫn chiến đấu điên cuồng và tuyệt vọng.

Hầu như không một kẻ nào chịu quỳ xuống cầu xin thương xót, và khi sức ép khủng khiếp của quân Ba Lan rốt cuộc đã đánh tan tác cả những nhóm nhỏ hơn, thì từng hiệp sĩ đơn độc cũng không muốn rơi vào tay kẻ chiến thắng khi còn sống. Đó là ngày thảm bại lớn nhất nhưng cũng là vinh quang nhất của Giáo đoàn và tất cả các hiệp sĩ phương Tây. Dưới chân hiệp sĩ khổng lồ Arnold von Baden, bị bao vây bởi toán quân bộ nông binh, hình thành một bức tường xác chết những người lính Ba Lan, trong khi y, hùng mạnh và không thể bị hạ gục, đứng trên đống xác chết đó, như một cột mốc biên cương được chôn chặt trên ngọn đồi, và kẻ nào tiến lại gần cách một tầm gươm đều ngã gục như bị sét đánh. Cuối cùng, chính hiệp sĩ Zawisza Czarny mang gia huy Sulima đã tấn công y, nhưng khi thấy hiệp sĩ kia không có ngựa, ông không muốn đấu với y trái luật hiệp sĩ, nên ông cũng liền nhảy vọt khỏi lưng chiến mã và quát vào mặt y từ xa:

- Quay lại đi, thằng Đức, đầu hàng hoặc đấu với ta!

Arnold quay lại, khi nhận ra hiệp sĩ Zawisza qua bộ áo giáp đen và chiếc khiên có gia huy Sulima, gã tự nhủ thầm trong dạ: “Cái chết đang đến, giờ của ta đã điểm, không ai sống nổi dưới tay y. Nhưng nếu ta thắng, ta sẽ có được vinh quang bất tử và sẽ cứu được mạng sống mình.”

Nghĩ đoạn, y nhảy về phía ông, họ chiến đấu với nhau như hai cơn bão táp trên mặt đất đầy xác chết. Hiệp sĩ Zawisza có sức mạnh phi phàm hơn hẳn mọi người, thật không may cho cha mẹ những kẻ gặp phải ông trong trận chiến. Dưới nhát kiếm của ông, tấm khiên rèn ở thành Malborg bị gãy, chiếc mũ sắt bị vỡ như một cái bình đất sét và hiệp sĩ Arnold can trường ngã vật xuống với cái đầu bị chặt làm hai nửa…

*

Hiệp sĩ Henryk, lãnh binh Człuchow, kẻ thù hung bạo nhất của cả dân tộc Ba Lan, kẻ đã thề ra lệnh mang theo người hai thanh kiếm cho đến khi chúng được nhuốm máu Ba Lan, bây giờ chạy trốn, lủi ra khỏi chiến trường, như một con cáo lẻn khỏi vòng vây những người thợ săn, thì đột nhiên chàng Zbyszko trang Bogdaniec chặn ngang đường. Viên lãnh binh hét lên, khi thấy lưỡi kiếm đang vung trên đầu: “Erbarme dich meiner!”[288], và hoảng hồn chắp tay lại; nghe thấy thế, chàng hiệp sĩ trẻ tuy không kịp hãm đà tay đang chém xuống, nhưng đã kịp xoay trở thanh kiếm, đập sống gươm vào cái mõm đang sùi bọt của viên lãnh binh. Rồi chàng giao hắn cho viên hộ vệ của mình, người đã buộc một sợi đây quanh cổ hắn và kéo như kéo một con bò đến nơi các tù binh Thánh chiến được dồn lại.

288. Tha cho tôi!

*

Ông Maćko vẫn đang cố tìm kiếm hiệp sĩ Kuno Lichtenstein trong trận chiến đẫm máu, và số phận ngày hôm ấy đã mang lại may mắn cho mọi chuyện của người Ba Lan, rốt cuộc ông tóm được hắn trong một lùm cây, nơi một nhóm hiệp sĩ Đức thoát khỏi trận tấn công khủng khiếp đang ẩn náu. Ánh sáng chói của mặt trời phản chiếu từ bộ giáp phục đã tiết lộ chỗ chúng nương náu cuộc truy đuổi. Tất cả bọn chúng đều quỳ gối đầu hàng ngay lập tức, nhưng ông Maćko, khi biết rằng viên tổng lãnh binh của Giáo đoàn nằm trong số các tù binh, đã ra lệnh cho hắn đứng trước mặt ông, và cởi mũ sắt khỏi đầu, ông hỏi:

- Kuno Lichtenstein, ngươi có nhận ra ta không?

Hắn cau mày và dán mắt nhìn ông Maćko hồi lâu, rồi nói:

- Tôi đã gặp ông ở cung đình Plock thì phải.

- Không, - ông Maćko nói, - ngươi đã gặp ta trước đấy kia. Ngươi gặp ta ở kinh thành Kraków, khi ta cầu xin ngươi cứu đứa cháu ta, người bị kết án phải chết chém vì đã thiếu suy nghĩ tấn công nhà ngươi. Khi đó, ta đã thề với Chúa, trên danh dự hiệp sĩ là sẽ tìm bằng được ngươi và đấu sinh tử với ngươi.

- Ta biết, - Lichtenstein trả lời và kiêu hãnh bĩu môi, mặc dù mặt hắn bỗng tái nhợt, - nhưng giờ ta là tù binh của ngươi và ngươi sẽ bị nhục nếu vung kiếm lên với ta.

Vẻ mặt ông Maćko chợt dài ra đầy dữ tợn, giống như mõm của một con sói.

- Kuno Lichtenstein, - ông bảo, - ta không vung kiếm lên đầu một địch thủ không có khí giới. Nhưng ta báo ngươi biết nếu ngươi từ chối chiến đấu với ta, thì ta sẽ ra lệnh treo cổ ngươi như một con chó.

- Không còn lựa chọn nào khác, bắt đầu đi! - Tên tổng lãnh binh hét lên.

- Đấu đến chết, không làm nô lệ nhé. - Ông Maćko lưu ý lại.

- Đến chết.

Lát sau, họ bắt đầu trận đấu trước mặt các hiệp sĩ Đức và Ba Lan. Kuno trẻ hơn và nhanh nhẹn hơn, nhưng tay chân ông Maćko vượt xa địch thủ về sức mạnh, ông quật ngã hắn xuống đất ngay lập tức và đè gối lên bụng hắn.

Mắt của tên tổng lãnh binh lồi ra kinh hoảng.

- Xin tha! - Hắn rên lên, sùi cả nước dãi và bọt mép.

- Không thể! - Ông Maćko nói không khoan nhượng.

Và gí thanh đoản kiếm vào cổ của địch thủ, ông đâm hai nhát, hắn rống lên khủng khiếp; một làn sóng máu trào ra khỏi miệng hắn, cơn giãy chết rung chuyển cơ thể hắn, rồi hắn duỗi thẳng đơ người ra và kẻ an ủi vĩ đại của các hiệp sĩ đã giúp hắn yên nghỉ vĩnh viễn.

Trận chiến biến thành một cuộc tàn sát và săn đuổi. Kẻ nào không chịu hàng thì đều bị giết. Có rất nhiều trận chiến và các cuộc đụng độ trên thế giới vào thời đó, nhưng không ai trong số những người còn sống nhớ đến một trận tiêu diệt khủng khiếp đến thế. Ngã xuống chân đức vua vĩ đại không chỉ là các hiệp sĩ của Giáo đoàn Thánh chiến, mà toàn quân Đức, với những hiệp sĩ tài ba nhất đã từng hỗ trợ “đội tiền quân” Thánh chiến lừng danh nọ gặm những miếng sâu hơn vào thân thể vùng đất Slav.

Trong số bảy trăm “áo choàng trắng” thủ lĩnh dẫn đầu trong trận đại hồng thủy Đức ấy, chỉ còn sót lại có mười lăm. Hơn bốn mươi ngàn xác chết nằm gục vĩnh hằng trên cánh đồng dẫm máu đó.

Vô số chiến kỳ mà buổi trưa vẫn còn bay phấp phới trên đầu đội quân Thánh chiến đông bạt ngàn, giờ đã lọt vào bàn tay nhuộm máu nhưng chiến thắng của người Ba Lan. Không một lá chiến kỳ nào còn sót, và giờ này tất cả các chiến kỳ đều bị các hiệp sĩ Ba Lan và Litva ném xuống chân đức vua Jagiełło, còn ngài ngước mắt lên trời, lặp đi lặp lại với giọng xúc động: “Ý Chúa đã muốn thế!” Người ta cũng dẫn đến trước mặt đức vua những tù binh danh tiếng nhất. Hiệp sĩ Abdank Skarbek xứ Góra đã đưa đến quận công Szczecin là Kazimierz, hiệp sĩ người Séc Trocnowski, quận công Oleśnica là Konrad, còn hiệp sĩ Przedpelko Kopidlowski mang gia huy Dryja, đưa đến hiệp sĩ Jerzy Gersdorf - viên chỉ huy tất cả các hiệp khách ngoại quốc của chiến đoàn mang tên Thánh Jerzy, đang ngất vì bị thương.

Hai mươi hai quốc gia đã tham gia vào cuộc chiến của quân Thánh chiến chống lại người Ba Lan, và lúc này các thư lục của đức vua ghi lại tên các tù binh đang quỳ gối trước long nhan, cầu xin lòng từ bi để được trở về nhà nộp tiền chuộc.

Toàn bộ quân đội Giáo đoàn Thánh chiến đã bị xóa sổ. Cuộc truy kích của quân Ba Lan cũng chiếm được những lều trại khổng lồ của quân Thánh chiến, trong đó ngoài những kẻ bị thương, còn có vô số xe chở đầy xiềng xích định dành cho người Ba Lan, và rượu chuẩn bị sẵn cho bữa dại tiệc sau khi chiến thắng.

Mặt trời đang ngả về tây. Một cơn mưa ngắn, nặng hạt trút xuống, làm lắng bụi. Đúng lúc đức vua, đại quận công Witold và hiệp sĩ Zyndram xứ Maszkowice đang chuẩn bị rời bãi chiến trường thì người ta chở thi thể của các thủ lĩnh đã tử trận đến trước mặt họ. Những người Litva chở cái xác bị đâm chi chít những ngọn giáo, phủ đầy bụi và sỏi, của đại thống lĩnh Ulryk von Jungingen, đặt trước mặt đức vua. Đức vua ai oán thở dài, nhìn cái xác to lớn nằm ngửa trên mặt đất, nói:

- Đây là kẻ sáng nay còn nghĩ sẽ vượt lên mọi cường quốc trên thế giới.

Rồi những giọt lệ như ngọc trai bắt đầu lăn dài trên má đức vua, lát sau ngài phán:

- Nhưng ông ta đã chết can trường, ta sẽ ca ngợi lòng dũng cảm của ông và tổ chức cho ông một đám tang Ki-tô giáo xứng đáng.

Rồi ngài ra lệnh tắm rửa thật kỹ thi thể trong hồ, mặc cho đại thống lĩnh bộ trang phục tuyệt mỹ và phủ lên một tấm áo choàng Thánh chiến trước khi áo quan được chuẩn bị xong.

Trong khi đó, người ta tiếp tục mang đến các thi thể mới nữa, được tù binh nhân dạng. Tổng lãnh binh Kuno Lichtenstein với cái cổ bị đoản kiếm cắt đứt một cách khủng khiếp, đại thống chế của Giáo đoàn Friedrich von Wallenrode, chánh quản quân nhu công tước Albert Szwarcberg, chánh quản ngân khố Tomasz Mercheim, và công tước Wender bị chết dưới tay hiệp sĩ Powała xứ Taczew, cùng hơn sáu trăm thi thể của các lãnh binh và đồng đạo danh tiếng khác. Gia nhân xếp chúng cạnh nhau, nằm như những thân cây bị đốn hạ, mặt hướng lên trời, trắng bệch như màu áo khoác, những đôi mắt đông cứng sự giận dữ, niềm kiêu ngạo, cơn cuồng chiến và nỗi kinh hoàng.

Trên đầu của chúng, họ cắm các chiến kỳ đã thu được! Hơi gió chiều hôm hết cuộn lại mở những lá cờ đầy màu sắc, khiến chúng xào xạc như muốn tiễn đưa những kẻ nằm xuống vào giấc thiên thu. Phía xa xa, trong ánh ráng chiều, có thể thấy quân đội Litva đang kéo những khẩu thần công thu được, mà quân Thánh chiến đã sử dụng lần đầu tiên trong một trận dã chiến, nhưng không kịp gây ra tổn hại nào cho những người chiến thắng.

Trên ngọn đồi, các hiệp sĩ uy dũng nhất đang tụ tập chung quanh đức vua, những lồng ngực vẫn đang thở dồn, nhìn xuống những hàng chiến kỳ và những dãy xác chết nằm dưới chân, như những người thợ gặt mệt nhoài nhìn những bó lúa mà họ đã cắt và buộc lại. Đó là một ngày thật nặng nhọc và một vụ thu hoạch thật khủng khiếp, nhưng rốt cuộc, một hoàng hôn tuyệt vời, đầy niềm vui Thiên Chúa, đang đến.

Niềm hạnh phúc vô bờ làm rạng rỡ khuôn mặt của những người chiến thắng, bởi vì mọi người đều hiểu rằng đây là buổi chiều kết thúc sự khốn khổ và khó khăn không chỉ của ngày hôm ấy, mà là của hàng thế kỷ.

Còn đức vua, dù hiểu ý nghĩa của cuộc bại trận này, nhưng như thể vẫn còn kinh ngạc, mãi sau mới cất tiếng hỏi:

- Vậy là toàn bộ Giáo đoàn nằm cả ở đây?

Linh mục Mikołaj, người biết những lời tiên tri của Thánh nữ Brygida, bèn đáp:

- Đã đến ngày răng của chúng bị gãy và bàn tay phải của chúng bị chặt đứt!…

Rồi đức vua đưa tay làm dấu thánh vĩnh biệt, không chỉ với những kẻ nằm gần nhất, mà cả toàn bộ cánh đồng trải rộng giữa Grunwald và Tannenberg. Trong ráng chiều rực rỡ và bầu không khí được cơn mưa rửa sạch, hiện ra một bãi chiến trường khổng lồ, đẫm máu, đầy khói lửa, những mảnh giáo, lưỡi việt phủ, lưỡi hái chổng ngược, những đống xác ngựa và xác người, với những cánh tay, ống chân, những vó ngựa chết lặng nhô lên đây đó và cánh đồng chết chóc đầy thê lương với hàng vạn thi thể trải dài đến hút tầm mắt.

Đám gia binh đang quanh quẩn khắp cái nghĩa trang rộng lớn, thu thập vũ khí và tháo bỏ giáp phục từ những kẻ đã ngã xuống.

Còn bên trên, trong bầu trời rực đỏ ráng chiều, đang bay thành vòng tròn là những đàn quạ, diều hâu và chim ưng, cất lên những tiếng kêu vui sướng khi nhìn thấy mồi ngon.

Và nằm xếp đống dưới chân đức vua, không chỉ Giáo đoàn Thánh chiến, mà là toàn bộ sức mạnh của Đức, cho đến lúc này như một làn sóng tràn ngập vùng đất Slav bất hạnh, đã bị vỡ tung trong ngày cứu rỗi khi va vào vồng ngực Ba Lan.

*

Quá khứ vĩ đại, thiêng liêng, cùng dòng máu đầy hy sinh sẽ được ngợi ca và tôn kính đến muôn đời!

Chương 84

Ông Maćko và Zbyszko trở về trang Bogdaniec. Vị hiệp sĩ lớn tuổi còn sống rất lâu, còn chàng Zbyszko mạnh khỏe và tràn đầy sinh lực, đã chờ đợi đến được phút giây hạnh phúc, khi vị đại thống lĩnh Giáo đoàn Thánh chiến nước mắt lưng tròng rời khỏi một cổng thành Malborg, trong khi ở cổng thành bên kia, ngài thống đốc dẫn đầu đội quân Ba Lan tiến vào, để nhân danh đức vua và cả vương quốc tiếp nhận chủ quyền thành phố cùng toàn bộ vùng đất trải dài đến tận những con sóng bạc đầu của biển Baltic.

CHÚ THÍCH TÊN RIÊNG

Aleksandra Olgierdówna/ Ziemowitowa (khoảng 1370 - 1434) - quận chúa, con gái cựu đại quận công Litva Olgierd, em ruột vua Władysław II Jagiełło, từ năm 1387 là vợ quận công Mazowsze Ziemowit IV (1357 - 1426, lên ngôi 1370).

Andegaweński (tức Anjou) - dòng họ vua chúa đạt đỉnh cao quyền lực hồi thế kỷ XIV. Các vua chúa thuộc dòng họ này trị vì ở miền nam Italia, Hungary, Croatia. Ở Ba Lan, sau khi Kazimierz Vĩ Đại qua đời, vua Ludwik kế vị cũng là người của dòng họ này. Hoàng hậu Jadwiga là con gái của vua Ludwik I (hay Ludwik Hungary).

Anna Cylejska (khoảng 1380 - 1416) - cháu gái Kazimierz Vĩ Đại, vợ kế của vua Władysław Jagiełło.

Anna Danuta (1360 - 1448) - quận chúa, con gái cựu đại quận công Kiejstut, em gái đại quận công Witold, em họ vua Jagiełło, vợ quận công Janusz I Mazowiecki.

Attyla (mất năm 453) - vua Hung Nô (từ 434), chúa tể một đế quốc rộng lớn ở châu Âu, từng kéo dài từ Biển Đen đến sông Rhine, trung tâm là vùng Panonia (tức Hungary ngày nay).

Benedykt xứ Nursja (480 - 543) - người lập đan viện đầu tiên tại Monte Casino vào năm 529, sáng lập dòng tu Benedyktyn.

Besarabia - vùng đất lịch sử nằm giữa các sông Dniestr và Prut, ngày nay là vùng biên giới giữa Moldawia và Ukraina.

Brygida (1303 - 1373)- thánh nữ, nhà tiên tri, nguyên là quận chúa Thụy Điển, sáng lập giáo đoàn nữ mang tên bà, có ảnh hưởng lớn đến việc vận động Giáo hoàng Avignon về Roma. Bà đã báo trước cuộc chiến tranh Ba Lan - Thánh chiến.

Burgundia - vùng ở miền Trung nước Pháp.

Chrzan - kẻ đã hạ sát quận công Przemysław Oświęcimski, bị hành hình công khai.

Dobrzyn - vùng đất ở phía đông Toruń, bị Giáo đoàn Thánh chiến chiếm đóng theo hiệp ước phi pháp với quận công Władysław Opolczyk.

Filip Uy Dũng (1342 - 1404) - hoàng tử con trai vua Pháp, quận công Burgundia, nổi tiếng là người tài trí thông minh.

Handria - vùng đất dọc Biển Bắc, nằm trên lãnh thổ của Bỉ, Pháp và Hà Lan ngày nay.

Fryzja - miền đất giáp Biển Bắc, nay là vùng biên giới giữa Đức, Đan Mạch và Hà Lan.

Geldria - tỉnh của Hà Lan, nằm giữa các sông IJssel, Moza và Ren.

Giáo đoàn Thánh chiến (tên La-tinh chính thức: Ordo domus Sanctae Maria Theutonicorum Hierosolymitanorum) - giáo đoàn quân sự gốc Đức, được thành lập vào cuối thế kỷ XII ở Acre, vùng Levant với mục đích trợ giúp các Ki-tô hữu hành hương tới Đất Thánh và thiết lập các bệnh xá. Thời Trung cổ, đây là Giáo đoàn Thập tự chinh, gồm những hiệp sĩ mặc áo choàng trắng với chữ thập đen, được gọi là các Hiệp sĩ Thánh chiến.
Sau khi lực lượng Ki-tô giáo bị đánh bại ở Trung Đông, Giáo đoàn dời về Transylvania năm 1211 để hợp binh với quân Hungary chống lại dân Cuman, sau đó bị trục xuất năm 1225 do được cho là đã cố tình đặt mình dưới quyền của Giáo hoàng thay vì của Hungary.
Sau khi chiếu thư Rimini được hoàng đế Friedrich II ban hành, vị hoàng đế Thánh chế La Mã này cùng với đại thống lĩnh Hermann von Salza và quận công Konrad của Mazowsze phát động cuộc xâm lược vào năm 1226 để buộc người dân Cựu Phổ vùng Baltic phải theo đạo Ki-tô.
Giáo đoàn bị tố cáo là vi phạm luật lệ Ba Lan vì cố tình tạo ra một giáo binh đoàn độc lập. Giáo đoàn đã có một nền kinh tế đô thị mạnh, thuê nhiều thương nhân từ khắp châu Âu, và trở thành thế lực hải quân mạnh nhất ở biển Baltic lúc bấy giờ. Sau khi đứng vững ở Phổ, Giáo đoàn bắt đầu chống lại các nước láng giềng theo đạo Ki-tô: vương quốc Ba Lan, đại công quốc Litva và cộng hòa Novgorod.
Vào năm 1410, liên quân Ba Lan - Litva đã đánh bại Giáo đoàn trong trận đại chiến tại Grunwald. Giáo đoàn dần dần suy yếu cho đến năm 1525, khi đại thống lĩnh Albert xứ Brandenburg thoái vị và cải đạo. Các đại thống lĩnh khác tiếp tục nắm chủ quyền trên những vùng đất quan trọng của Giáo đoàn ở Đức và nhiều nơi khác, cho đến năm 1809, bị hoàng đế Napoléon Bonaparte ra lệnh giải tán. Giáo đoàn do vương triều Habsburg hậu thuẫn vẫn tồn tại trong Chiến tranh Thế giới I.
Ngày nay, Giáo đoàn là một dòng tu Công giáo thuần túy, trụ sở đặt tại thành Viên, Áo. Hoạt động chủ yếu với những mục tiêu từ thiện ở Trung Âu.

Giáo đoàn Đền thánh - giáo đoàn hiệp sĩ, tên đầy đủ: Giáo đoàn Hiệp sĩ Bần hàn của Chúa Ki-tô và Đền thờ Solomon, được thành lập khoảng năm 1120 tại Jerusalem, bị sụp đổ chủ yếu do lời buộc tội của vua Philip IV của Pháp (1268 - 1314), liên quan đến tội phạm thánh, dị giáo, phù thủy và âm mưu với dân ngoại đạo. Chi nhánh của giáo đoàn tại Pháp đã bị giải thể vào năm 1311, nhiều thành viên, bao gồm cả đại thống lĩnh Jacob de Mollay và năm mươi bốn chức sắc tối cao, đã bị thiêu sống. Giáo đoàn đã bị Giáo hoàng cấm chỉ vào năm 1317.

Giáo đoàn Thánh kiếm - giáo đoàn hiệp sĩ Đức được thành lập tại Riga bởi đức cha Albert von Buxhӧvden năm 1202. Năm 1237, giáo đoàn này nhập với Giáo đoàn Thánh chiến, song vẫn duy trì một sự tách biệt nhất định về hành chính.

Gierdawy - nay là thành phố thuộc tỉnh Kaliningrad, cách biên giới Ba Lan 3 km.

Gilgenburg - nay là thành phố Dąbrowno của Ba Lan.

Jadwiga Andegaweńska, thường được gọi là nữ hoàng Jadwiga (sinh trong khoảng giữa ngày 3/10/1373 đến 18/2/1374 ở Buda, mất ngày 17/7/1399 tại Kraków) - con gái của vua Ludwik Hungary; đăng quang nữ hoàng Ba Lan năm 1384. Năm 1386, bà lấy đại quận công Litva là Władysław Jagiełło. Năm 1387, bà sáp nhập vùng đất của công quốc Haliski vào vương quốc Ba Lan. Bà có uy tín rất cao trong dân chúng. Một phần tài sản riêng bà đã dành để mở mang Viện đại học Kraków. Bà được Đức Giáo hoàng Jan Paul II phong là nữ thánh tông đồ của Litva, nữ thánh của Giáo hội Công giáo và là người bảo trợ của Ba Lan ngày 8/6/1997, trong buổi lễ được cử hành tại Kraków trước sự chứng kiến của hơn một triệu người.

Jakub xứ Koniecpol (mất năm 1430) - thống đốc Sieradz, tham gia hội đồng hoàng gia của vua Władysław Jagiełło.

Jan Farurej xứ Garbów (mất năm 1453) - hiệp sĩ mang gia huy Sulima, con trai viên trấn thành Sieradz Mikołaj, em trai hiệp sĩ Zawisza Đen xứ Garbów. Ông được nhà sử học Jan Długosz coi là một trong những hiệp sĩ can trường nhất chiến đấu trong đại chiến Grunwald.

Jan II Raciborski, biệt danh Sắt Thép (khoảng 1365 - 1424) - quận công Racibórz từ năm 1380.

Jan Luksemburski (1296 - 1346) - vua Séc từ 1310, bị chết trong trận Crécy.

Jan xứ Tarnów (1367 - 1433) - trấn thành Kraków từ năm 1409.

Janusz I Mazowiecki (1340 - 1429) - quận công dòng họ Piast, cai quản một phần Mazowsze, nhiệt thành ủng hộ kế hoạch của cha (Ziemowit III, mất năm 1381) nhằm cải đạo Ki-tô cho Litva. Dưới thời trị vì của ông, Warszawa bắt đầu có ý nghĩa kinh tế và chính trị trong đời sống quốc gia. Cuộc hôn nhân giữa ông với Anna Danuta đã thắt chặt quan hệ hữu hảo Ba Lan - Litva.

Joannici (hay Hiệp sĩ Malta) - một giáo đoàn hiệp sĩ bắt nguồn từ các đồng đạo có liên quan đến bệnh viện Thánh Jan Người Rửa Tội ở Amalfi (Ý), thành lập không chính thức từ thế kỷ XII, hoạt động đặc biệt ở khu vực Địa Trung Hải, nổi tiếng với đội tàu tốt. Lãnh thổ tại Malta bị mất trong cuộc chiến tranh Napoléon.

Karol Młot (686 - 741) - tiết độ sứ, trên thực tế là người cai trị dân Frank. Ông đã chiến thắng dân Saracen trong trận Poitiers (732), ngăn cản sự bành trướng của họ đến vùng Galia.

Kazimierz III Vĩ Đại (1310 - 1370) - con của vua Władysław I Lokietek, nhà vua cuối cùng của dòng họ Piast lên ngôi năm 1333, có nhiều công với đất nước Ba Lan.

Konrad von Jungingen (khoảng 1355 - 1407) - đại thống lĩnh Giáo đoàn Thánh chiến những năm 1393 - 1407, gia nhập Giáo đoàn cùng với em trai Ulryk khoảng năm 1380, lúc đầu là chỉ huy thành Ostróda, được bầu làm đại thống lĩnh ngày 30/11/1393 sau cái chết của Konrad von Wallenrode. Ủng hộ việc tiếp tục chính sách của những người tiền nhiệm, nhưng khác với họ, ông không chọn con đường chiến tranh mà là ngoại giao. Ông đã cố gắng tranh thủ các đại quận công Litva như Witold và Skirgiełło để làm suy yếu liên minh Ba Lan - Litva dưới quyền của vua Jagiełło. Nhờ chính sách khéo léo của mình, ông đã chiếm được Żmudź. Năm 1402, tận dụng các vấn đề tài chính của Zygmunt Luksemburski, ông đã mua được Nowa Marchia, tuy nhiên, giới hiệp sĩ địa phương đã vũ trang chống lại quyền lực độc tài của Giáo đoàn, trong khi ở Żmudź dân chúng đã nổi dậy, được Litva ủng hộ. Ở vùng Baltic, ông buộc phải cạnh tranh với liên minh Kalmar mới thành lập. Xung đột lợi ích, gây ra do các hiệp sĩ Thánh chiến bắt giữ Gotland năm 1398, đã gây căng thẳng với Đan Mạch, Thụy Điển và Na Uy. Tình huống mối đe dọa chiến tranh tứ phía buộc Konrad von Jungingen phải tìm kiếm thỏa thuận với một trong những đối thủ của mình, trước hết là với vua Władysław II. Từ năm 1401, ông đã cố gắng tìm mọi biện pháp giữ hòa hiếu với liên minh Ba Lan - Litva. Qua đời ngày 30/3/1407 tại Malborg sau thời gian dài bị bệnh, ông được chôn trong hầm mộ của các đại thống lĩnh dưới nhà nguyện Thánh Anna.

Kuno (Konrad) von Lichtenstein (1360- 1410) - tổng lãnh binh của Giáo đoàn Thánh chiến từ năm 1404, xuất thân từ dòng họ Lichtenstein ở Frank. Ngày ông gia nhập Giáo đoàn Thánh chiến vẫn chưa được xác định, nhưng chắc là trước năm 1389, vì Lichtenstein xuất hiện trong các tư liệu của Giáo đoàn những năm 1389 - 1392. Những năm 1392 - 1396, ông là lãnh binh của Ragneta, sau đó là Gniew. Năm 1404, ông được đại thống lĩnh Konrad von Jungingen bổ nhiệm làm tổng lãnh binh. Trong trận Grunwald, ông chỉ huy cánh phải của quân đội Thánh chiến, có lẽ ông đã chết khi chiến đấu trong chiến đoàn của bộ tư lệnh. Theo nhà sử học Jan Dlugosz, ông được coi là một trong những kiếm sĩ giỏi nhất châu Âu thời bấy giờ.

Ludwik I hay Ludwik Hungary (1326 - 1382) - vua Hungary (từ 1342) và vua Ba Lan (từ 1370), con hoàng đế Carl Robert (1288 - 1342), thuộc dòng họ Andegaweński nước Pháp và hoàng hậu Ekbieta Lokietkówna (1305 - 1380), thuộc đồng họ Piast Ba Lan. Ông có công phát triển kinh tế và văn hóa Hungary.

Marcin (Marcisz) xứ Wrocimowice (mất năm 1442) - hiệp sĩ Ba Lan gốc Đức.

Markwart von Sakbach - lãnh binh quân Thánh chiến, bị đại quận công Witold chặt đầu sau trận Grunwald. Trong thực tế, ông đã từng là cố vấn lâu năm và là chiến hữu của Witold trong trận chiến Worskla.

Nowa Marchia (tên Đức: Neumark) – tỉnh duyên hải phía tây của Marchia Brandenbursk, thuộc quyền cai trị của quân Thánh chiến trong những năm 1402 - 1454.

Piotr Wysz (khoảng 1354 - 1414) - nhà tu hành thông thái và chính trực, người đã cùng với tướng công Jan xứ Tyniec thực hiện di chúc của hoàng hậu Jadwiga; về sau ông bị Wojciech Jastrzębiec hãm hại.

Połock - thành cổ của người Slav, nay là thành phố ở Belarus.

Powała (Mikołaj) xứ Taczew (khoảng 1380 - khoảng 1415) - hiệp sĩ và nhà ngoại giao, quý tộc Ba Lan, được bổ nhiệm vào hội đồng quân sự trước trận Grunwald. Ông là một trong những hiệp sĩ Ba Lan nổi tiếng nhất thời Trung cổ, với sức mạnh phi thường và kiến thức quân sự xuất sắc. Ông tham gia trận chiến Grunwald và Koronow. Ông bị thương trong trận chiến Koronow. Bằng các chiến lợi phẩm thu được, ông đã mở rộng điền trang gia đình ở Taczew.

Przemyślaw I Noszak (khoảng 1336 - 1410) - quận công Cieszyó, Bytom và Siewiersk.

Przemyślaw (Przemko) Oáwięcimski (khoảng 1365 - 1406) - quận công Cieszyn, bị giết chết trong một cuộc hành trình.

Ragneta - quân Thánh chiến đã xây thành tại đó năm 1289; ngày nay là Nieman thuộc tỉnh Kaliningrad (Nga).

Saladyn, tên đầy đủ là Dzalal ad-Din (1380 - 1412) - chư hầu của đại quận công Witold, tham gia trận Grunwald, cuối đời trở thành quốc vương của vương quốc Trại Vàng.

Sędziwój xứ Ostroróg (1375 - 1441) - thống đốc Poznań trong những năm 1406 - 1441, tham gia bộ tham mưu của vua Jagiełło trong thời kỳ chiến tranh Ba Lan - Thánh chiến.

Skirgiełło Olgierdowicz (khoảng 1354/1355, mất trước ngày 24/12/1394 hoặc 23/12/1396 tại Kiev) - đại quận công của đại công quốc Litva trong những năm 1386 - 1392/1394, quận công Kiev 1392 - 1394, con trai của cựu đại quận công Litva Olgierd từ cuộc hôn nhân thứ hai với Julianna, em trai của đức vua Władysław Jagiełło.

Spytko xứ Melsztyn (1364 - 1399) - hiệp sĩ Ba Lan, là quý tộc lớn, hùng mạnh, thống lĩnh Kraków và Podole, được Władysław Jagiełło nhận làm chư hầu. Ông hy sinh trong trận đánh quân Tatar ở Worskla.

Swabia - vùng đất ở phía nam nước Đức.

Świdrygiełło (1370 - 1452) - em trai út vua Jagiełło, đại quận công Litva những năm 1430 - 1432, gần như cả đời chống lại anh và đại quận công Witold vì lợi ích cá nhân.

Tannenberg - làng ở gần Grunwald, nay là Stębark, Ba Lan.

Tymur Kutluk - quốc vương của vương quốc Trại Vàng (1395 - 1399), được Tymur Thọt đưa lên ngôi sau khi đánh đuổi Tochtamysz.

Tymur Thọt hay Tamerlan (1336 - 1405) - vị chúa tể hùng mạnh (lên ngôi năm 1370) của đế chế Mông Cổ - Tatar rất rộng lớn (bao gồm Mông Cổ, Ba Tư, Trung Á, Đông Ấn, Thổ…), khét tiếng tàn bạo, đã từng tàn phá những thành đô cổ kính nhất như Damaszk, Bagdad…

Ulryk von Jungingen (1360 - 15/7/1410) - em trai của đại thống lĩnh Konrad von Jungingen, sau khi anh chết được bầu làm đại thống lĩnh Giáo đoàn Thánh chiến trong thời gian 1407 - 1410, tử trận trong trận Grunwald. Vua Władysław Jagiełło đã cho mang thi hài của ông về kinh đô của Giáo đoàn và được an táng trong hầm mộ tại nhà nguyện Thánh Anna ở lâu đài Thánh chiến tại Malborg.

Wacław IV Luksemburski (1361 - 1419) - quân vương La Mã và vua Séc, quận công Luksemburg.

Werner von Tettingen (1350 - 1413) - đại thống chế của Giáo đoàn Thánh chiến, đã chạy trốn khỏi trận Grunwald.

Witold Kiejstutowicz (1354/55 - 1430) - đại quận công Litva, con trai Kiejstut, thuộc gia tộc Giedyminowicz, anh em thúc bá với vua Władysław II Jagiełło. Trong những năm 1392 - 1430, ông là đại quận công Litva thay mặt cho vua Ba Lan Jagiełło. Ông tham gia các trận chiến với Moskva, Trại Vàng và Giáo đoàn Hiệp sĩ Thánh chiến. Chính sách của ông củng cố Litva thành một quốc gia độc lập, mâu thuẫn với chính sách của vua Ba Lan Władysław Jagiełło, dự định biến Litva thành một tỉnh của Ba Lan. Trong biên niên sử của Jan Dlugosz, hình ảnh của Witold rất tích cực, được mệnh danh là pater patriae (người cha của tổ quốc) Litva.

Władysław I Lokietek (1260 - 1333) - vua Ba Lan, lên ngôi năm 1320. Ông đã chiến đấu lâu dài cho sự thống nhất của đất nước sau một thời gian bị chia cắt.

Władysław II Jagiełło (sinh khoảng 1352/1362 - mất ngày 01/6/1434) - con trai của đại quận công Litva Olgierd. Ông là đại quận công Litva trong những năm 1377 - 1381 và 1382 - 1401. Năm 1385, ông liên minh với Ba Lan, cam kết chịu lễ rửa tội, Ki-tô giáo hóa Litva. Một năm sau, ông kết hôn với nữ hoàng Ba Lan Jadwiga Andegaweńska để trở thành chủ ngai vàng Ba Lan, người sáng lập vương triều Jagiełło. Năm 1401, ông trao quyền lãnh đạo Litva cho người em họ là đại quận công Witold. Ông đã tiến hành cuộc đại chiến với Giáo đoàn Thánh chiến (1409 - 1411) và chỉ huy liên quân Ba Lan - Litva giành chiến thắng trong trận Grunwald. Ông đã ký các hiệp ước hòa bình Toruń và Melno giữa Ba Lan và Litva với Giáo đoàn Thánh chiến. Bằng cách nhượng bộ nhiều đặc quyền quý tộc, ông đã giành được quyền kế vị ngai vàng Ba Lan cho con trai là Władysław III.

Władysław Opolczyk (khoảng 1330 - 1401) - quận công Opole, chư hầu của Séc, người ủng hộ vương triều Andegaweński, đã nhường cho các hiệp sĩ Thánh chiến lâu đài ở Zlotoryja, là căn cứ cho họ chiếm lãnh thổ Ba Lan.

Wojciech Jastrzębiec (1363 - 1436) - một người thông tuệ, nhiều năng lực và mưu lược, được vua Jagiełło sử dụng vào nhiều sứ vụ ngoại giao quan trọng.

Wołoszczyzna - vùng đất cổ ở bình nguyên Wołoska, phía nam của Rumani ngày nay.

Zawisza Đen xứ Garbów (1370 - 1428) - hiệp sĩ Ba Lan, có thời phục vụ dưới trướng vua Hungary Zygmunt Luksemburski. Ông được coi là tấm gương phẩm hạnh cho toàn giới hiệp sĩ châu Âu.

Zygmunt Luksemburski (1368 - 1437) - con trai vua Karol IV, chồng bà Maria chị gái của Jadwiga, được người Hungary tôn làm vua năm 1386, năm 1410 được tôn làm quốc vương La Mã. Năm 1433 được tôn làm hoàng đế Thánh chế La Mã.

Żmudź - tên gọi cũ của vùng Hạ Litva.