HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT

Jorge Amado

Making Ebook Project

BOOKAHOLIC CLUB

Tên sách: HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT

Tác giả: Jorge Amado

Nguyên tác: Capitães da Areia (Captains of the Sand, 1937)

Dịch giả: Hoàng Thái Anh

Nhà xuất bản: Hà Nội

Năm xuất bản: 1986

Số trang: 215 + 146 (2 tập)

Khổ sách: 13 x 19 cm

Đánh máy: Thành Tài, Thu Hằng, Thanh Thủy, Hải Đường, Thu Hiền, Mai Anh, Minh Chi

Kiểm tra: Hoàng Oanh, Anh Thy

Chế bản ebook: Thảo Đoàn

Ngày thực hiện: 22/10/2011

Making Ebook Project #190 - www.BookaholicClub.com

Bạn đang đọc ebook HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT của tác giả Jorge Amado do Bookaholic Club chế bản theo Dự án chế bản Ebook (Making Ebook Project).

Mong rằng ebook này sẽ mang đến cho bạn một tác phẩm Văn học hay, giàu giá trị biểu cảm và nhân văn, với chất lượng cao. Chúng tôi luôn cố gắng mang đến những chế bản ebook tốt nhất, nếu trong quá trình chế bản có lỗi sai sót nào mong bạn góp ý và cho chúng tôi biết những ebook mà đang mong muốn.

Making Ebook Project của Bookaholic Club là một hoạt động phi lợi nhuận, nhằm mục đích mang đến những chế bản ebook hay, có giá trị với chất lượng tốt nhất mà chúng tôi có thể với Cộng đồng đọc - người Việt. Tuy nhiên, nếu bạn có khả năng xin hãy đọc tác phẩm này bằng sách trước hết vì lợi ích cho Nhà xuất bản, bản quyền tác giả và góp phần phát triển xây dựng nền Văn hóa đọc.

Hãy chỉ đọc chế bản này trong điều kiện bạn không thể tìm đến ấn phẩm sách.

TÁC GIẢ

Jorge Amado de Faria Leal (10/8/1912 - 06/8/2001)

Trong lịch sử văn học Brazil, không có nhà văn nào nổi tiếng, có uy tín và nhiều độc giả như Jorge Amado. Bằng những tác phẩm văn học và hoạt động chính trị không mệt mỏi, nhà văn cộng sản này đã được sự ngưỡng mộ của tầng lớp người nghèo khổ, người da đen bị áp bức.

Hầu hết những tiểu thuyết của Jorge Amado đều được thai nghén tại thành phố Salvador, thủ phủ bang Bahia thuộc vùng Đông Bắc vốn là thủ đô của Brazil cho đến năm 1763.

Ra đời năm 1912 trong ngôi làng Ferradas, con một nông dân trồng ca cao, J. Amado trải qua thời thơ ấu trong một khu phố nghèo của Salvador mà mọi đường phố, ngôi nhà giờ đây vẫn gợi nhớ về quá khứ thuộc địa của Bồ Đào Nha từ thế kỷ 17.

Là nhà văn hiến mình cho sự nghiệp giải phóng người nghèo khổ, Jorge Amado bắt đầu cuộc chiến đấu từ nghề làm báo năm 14 tuổi. 5 năm sau, ông xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tiên O País do Carnaval (1931) trong khi đang học luật tại Rio. Tuy nhiên, Amado không hề hành nghề luật sư mà tự nguyện đứng vào hàng ngũ Đảng Cộng sản Brazil, đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng người nghèo. Cho đến những năm 1950 của thế kỷ trước, hàng loạt tác phẩm của Amado viết về người nghèo đã ra đời như: Cacau (Cacao, 1933), Suor (1934), Jubiabá (1935), Mar Morto (Sea of Death, 1936)…

Đến cuối những năm 50, các tác phẩm của Amado có một bước ngoặt sang hướng trào lộng và phê phán mà ông tự nhận là theo chủ nghĩa hiện thực XHCN. Các cuốn tiểu thuyết Gabriela, Cravo e Canela (Gabriela, Clove and Cinnamon, 1958) hoặc Dona Flor e Seus Dois Maridos (Dona Flor and Her Two Husbands, 1966) nói lên sức sống mãnh liệt của nhân dân Brazil. Đây là 2 cuốn tiểu thuyết được dịch ra nhiều thứ tiếng nhất trên thế giới, kể cả ở Việt Nam (cuốn Dona Flor và hai người chồng do NXB Đà Nẵng ấn hành năm 1987) và được dựng thành phim năm 1977 và 1984 do các nghệ sĩ tên tuổi Mllo Mastroianni và Sonia Braga thể hiện. Đây là phim thành công nhất trong lịch sử điện ảnh Brazil, đã được các đề cử cho giải Quả cầu vàng và Giải BAFTA.

Đã nhiều lần được đề cử giải Nobel, nhưng do bị thành kiến, Amado chưa lần nào đoạt giải. Năm 1998, đất nước Brazil của Amado là khách mời danh dự tham gia Hội chợ Triển lãm sách Paris trong đó tên tuổi Amado được tôn vinh xứng đáng. Những thành công của Amado có phần đóng góp không nhỏ của bà Zélia Gattai, người bạn đời cũng là một nhà văn và nhà trí thức có tên tuổi ở Brazil.

Các tác phẩm của J. Amado đã được dịch ra 50 thứ tiếng ở 55 nước trên thế giới và được chuyển thành phim, kịch. Ở VN nhiều tiểu thuyết của J. Amado đã được dịch: Đất dữ, Miền đất quả vàng, Ca cao, Têrêza, Dona Flor và hai người chồng, Gabriela nhành quế và hoa đinh hương…

Các tác phẩm:

- O País do Carnaval (1931)

- Cacau (Cacao, 1933)

- Suor (1934)

- Jubiabá (1935

- Mar Morto (Sea of Death, 1936)

- Capitães da Areia (Captains of the Sand, 1937)

- Vida de Luis Carlos Prestes (The Life of Luis Carlos Prestes,1942) also published as “The Knight of Hope”

- Terras do Sem Fim (The Violent Land, 1943)

- São Jorge dos Ilhéus (1944)

- Seara Vermelha (1946)

- Os Subterrâneos da Liberdade (1954)

- Gabriela, Cravo e Canela (Gabriela, Clove and Cinnamon, 1958)

- A Morte e a Morte de Quincas Berro Dágua (The Two Deaths of Quincas Wateryell, 195

- Os Velhos Marinheiros ou o Capitão de Longo Curso (Home Is the Sailor, 1961)

- Os Pastores da Noite (Shepherds of the Night, 1964)

- Dona Flor e Seus Dois Maridos (Dona Flor and Her Two Husbands, 1966)

- Tenda dos Milagres (Tent of Miracles, 1969)

- Teresa Batista Cansada da Guerra (Tereza Batista: Home from the Wars, 1972)

- Tieta do Agreste (Tieta, the Goat Girl, 1977)

- Farda Fardão Camisola de Dormir (Pen, Sword and Camisole, 1979)

- Tocaia Grande (Showdown, 1984)

- O Sumiço da San (The War of the Saints, 1988)

- A Descoberta da América pelos Turcos (How the Turks Discovered America, 1994)

- Navegação de Cabotagem (1992)

- O Compadre de Ogum (Companion of the God Ogum, 1995)

GIỚI THIỆU

Trong Hảo hán nơi trảng cát - một tác phẩm sinh động, từ ngữ được sử dụng rất giản dị - Jorge Amado đã kể một câu chuyện về những cậu bé nghèo sống trong một nhà kho bỏ hoang trên sông Salvador. Đó là những cậu bé chỉ mới 9 đến 16 tuổi gặp gỡ nhau trong những trò ngỗ nghịch và ăn cắp vặt, khiến thuyền trưởng Bahia cũng phải khiếp sợ.

Từ chàng thủ lĩnh dũng cảm với vết sẹo trên mặt Pedro Bala (Bullet) tới cậu Pirulito ngoan đạo (Lolly pop)-vẫn cầu nguyện hằng đêm để rửa tội cho những lỗi lầm của mình; từ cậu Giáo sư khôn ngoan (Teacher)-người có học duy nhất trong nhóm, tới cậu Gato quyến rũ-một tay ma cô mới vào nghề; mỗi cậu có tình tình, cách nhìn cuộc suống rất riêng và cả những ước mơ viển vông nhất.

Tai tiếng của cả bọn lan truyền khắp thành phố, khiến cho cả báo chí, cảnh sát, tòa án vị thành niên cùng các “gia đình kiểu mẫu” phải bất bình giận dữ. Nhưng vẫn còn có những người tốt giúp đỡ các cậu: cha Jose Pedro, mẹ Don'Aninha, anh công nhân João de Adão (John Adam) và chàng Queirdo-de-Deus (God Beloved) nhảy capoer>

Các cậu bé lớn lên và đi con đường riêng của mình: người làm thủy thủ, nghệ sĩ, tu sĩ; kẻ làm làm ma cô, cướp đường. Chàng thủ lĩnh Pedro Bala của chúng ta thì lên đường chiến đấu để thay đổi số phận cho những người nghèo khốn khổ nhất.

Dù chịu ảnh hưởng bởi lý tưởng cộng sản tại thời điểm tác phẩm được viết, nhưng Hảo hán nơi trảng cát đã vượt qua lý tưởng chính trị của chính tác giả vào thời điểm đó. Tuổi thơ trong sáng của các em phải lớn lên trong một thế giới người lớn khắc nghiệt, các cậu bé được sống tự do như ý chúng nhưng tự do ấy cũng đầy cạm bẫy. Câu chuyện đã mở ra góc nhìn về những mảnh đời bé nhỏ vẫn còn giá trị tới tận ngày nay.

Hồng Quân dịch

MATILDE.

Jogávam’s jogos de prenda

Andáv mos de carro-de-boi

Morávamos em casa mal-assombrada

Conversávam’s com mo cao e mágicos

Achavas a Bahia imensa e mis’eriosa

A poésia désle livro vem de ti.

BỌN TRẺ CON TRỘM CẮP

Những hành động đen tối của bọn “Hảo hán nơi Trảng cát” - thành phố nhung nhúc những trẻ con sống bằng trộm cắp - Trách nhiệm khẩn thiết đòi hỏi ngài Chánh án xét xử vị thành niên và ngài cảnh sát trưởng có những biện pháp cấp bách - Ngay ngày hôm qua lại đã xảy ra một vụ cướp mới.

Nhiều lần bản báo, xưa nay vốn đã được công nhận là cơ quan của những nguyện vọng chính đáng nhất của nhân dân Ba-hi-a, đã lên tiếng về sự hoạt động tội phạm của “Những Hảo hán nơi Trảng cát”; danh hiệu này là cái bọn trẻ con tường trấn lột, ăn cắp và trú ngụ khắp hang cùng ngõ hẻm trong thành phố chúng ta. Những đứa trẻ ấy, lao quá sớm vào con đường đen tối bằng tội ác, sống lang thang vô định hoặc ít ra chúng không có nơi trú ngụ đã được phát giác, cũng như chưa hề phát giác ra cái nơi chúng cất giấu những thứ cm đoạt được trong những vụ hành hung gây ra hàng ngày. Tất cả những điều đó đòi hỏi rất chính đáng và cấp bách một sự can thiệp khẩn thiết của Ngài Chánh án xét xử vị thành niên và của Ngài Cảnh sát trưởng.

Cái “băng” bất hảo chuyên sống bằng cướp bóc ấy, theo những nguồn tin ểu biết, gồm một số trẻ con trên trăm đứa, đủ các lứa tuổi, từ tám đến mười sáu. Chắc chắn đó là loại trẻ con do sự lầm lẫn của những ông bố, bà mẹ, thiếu hẳn mọi thứ tình cảm giáo lý cơ đốc trong việc giáo dc con cái, đã sớm đi vào con đường tội ác ngay từ tuổi còn thơ ngây nhất. Người ta gọi chúng là “Những Hảo hán nơi Trảng cát” bởi vì chúng đã coi bãi cảng là “đại bản doanh” của chúng. Cầm đầu chúng là một thằng “ông mãnh” khoảng mười bốn tuổi, đúng là một tay ghê gớm nhất trong bọn, không chỉ có ắp, cướp đồ đạc, mà đã chủ xướng một vụ mưu sát xảy ra hôm qua vào buổi chiều. Đáng lo là tung tích của tên cầm đầu ấy vẫn rất mờ mịt.

Một sự can thiệp khẩn thiết của cảnh sát và của pháp luật hình sự vị thành niên là cấp bách, đặng xóa hẳn cái băng đó và đưa vào các Nhà trừng giới hoặc nhà lao những tên tội phạm “nứt mắt” ngay trong lúc này đương không để cho thành phố chúng ta được ăn ngon ngủ yên. Bây giờ hãy xin chuyển qua vụ cướp đoạt ngày hôm qua mà khổ chủ là một thương gia đáng kính trong quận ta, không may vừa bị chúng độập vào nhà cướp mất trị giá khoảng hơn một triệu đồng rét[1], và một trong số kẻ ăn người ở trong nhà bị tên cầm đầu mất nhân tính của cái bầy kẻ cướp non ấy gây thương tích.

TẠI BIỆT THỰ CỦA HUÂN TƯỚC[2] GIÔ-DÊ FE-RÂY-RA

Trong ngõ cụt “Chiến thắng”, trung tâm của khu dân cư sang trọng nhất thành phố, nổi rõ ngôi biệt thự tráng lệ của huân tước Giô-dê Fe-rây-ra, một trong những thương gia cự phách nhất và tín nhiệm nhất vùng này, chủ nhân một cửa hàng vải sợi tại đường “Bồ-đào-nha”. Thật là sướng mắt đượắm cái nhà lầu xinh xắn của ông đứng giữa đám vườn với kiểu kiến trúc thuộc địa của nó. Vậy mà, ngày hôm qua, cái xứ sở của yên bình và của lao động lương thiện ấy đã phải trải qua một khoảnh khắc kinh hoàng và náo động không thể tả nổi, do sột nhập mà bọn “Hảo hán nơi Trảng cát” đã bắt nó phải chịu.

Chuông đồng hồ điểm ba giờ chiều và thành phố đương ngột ngạt trong nắng nóng khi bác làm vườn chú ý đến mấy đứa trẻ ăn mặc rách rưới quẩn quanh bên vườn biệt thự ngài huân tước. Bác làm vườn quyết định đuổi những vị khách khó coi ấy ra xa phía trước ngôi nhà. Và khi thấy chúng bỏ đi, quay ra lối cũ xuôi đường phố, bác làm vườn Ra-mi-rô bèn quay trở lại tiếp tục công việc của mình ở mấy mảnh vườn tận cùng phía sau biệt thự. Vậy rồi, chỉ khoảnh khắc sau, ảy ra lập tức.

CUỘC TẤN CÔNG ĐỘT NHẬP

Năm phút trôi qua thì bác làm vườn Ra-mi-rô bỗng nghe thấy những tiếng kêu hoảng sợ từ bên trong ngôi nhà đưa tới. Đó là tiếng kêu của những người đương khủng khiếp tột độ. Cầm chắc trong tay một cái hái làm khí giới, bác làm vườn xộc ngay vào trong nhà và kịp thoáng thấy rất đông bọn lưu manh, lúc đó chẳng khác một bầy quỷ sứ (theo cách nói đáng chú ý của Ra-mi-rô), bỏ trốn nhảy qua các cửa sổ, mang theo những đồ vật quý giá lấy trong phòng ăn. Người hầu gái đúng ra phải kêu lên, thì cứ luống cuống bên huân tước phu nhân mới bị choáng vángẹ do sợ hãi. Bác làm vườn vội chạy ngay ra vườn nơi sẽ diễn ra.

CUỘC ĐỤNG ĐỘ

Một tình huống xảy ra lúc đó, trong vườn, là chú bé khôi ngô mười một tuổi Ra-un Fe-rây-ra, cháu nội ngài huân tước, hôm ấy đến chơi thăm ông bà, lại đứng trò chuyện với tên huy những “Hảo hán nơi Trảng cát”, dễ nhận dạng do một vết sẹo trên mặt. Bản chất thơ ngây trong trắng, chú bé Ra-un mỉm cười với tên ác ôn lúc đó nhất định là đương tìm cách trấn lột chú. Bác làm vườn lập tức nhảy xổ vào tên côn đồ. Bác ta không ngờ tới, cũng là điều đáng tiếc, sự phản ứng của tên du đãng đã chứng tỏ hắn là tay tài nghệ bậc thầy trong cái kiểu giáp chiến đó. Và, kết quả là, ngay lúc ngỡ mình đã tóm được tên cầm đầu cái băng cướp oắt con, bác làm vườn bị ngay một nhát dao găm trúng bả vai và một nhát tiếp vào cánh tay, bắt buộc phải buông tên hung thủ và nó chuồn mất.

Cảnh sát đã nắm được tình hình vụ cướp, nhưng cho đến lúc bài báo này lên khuôn, chưa một vết tích nào của “Hảo hán nơi Trảng cát” được phát hiện. Trả lời phỏng vấn của phóng viên, ngài huân tước Giô-dê Fe-rây-ra ước lượng sự thiệt hại của ông phi trên một triệu đồng rét, bởi vì chỉ riêng một chiếc đồng hồ nhỏ của bà vợ ông bị lấy mất đã trị giá chín trăm ngàn rét.

CẦN CÓ NHỮNG BIỆN PHÁP CẤP THIẾT

Chúng tôi hy vọng rằng Ngài Cảnh sát trưởng lừng danh của chúng ta và Ngài Chánh án xét xử vị thảnh niên, cũng ừng danh không kém, sẽ có cách đưa ra những biện pháp cần thiết nghiêm trị bọn hung thủ còn quá non trẻ mà đã quá táo tợn ấy.

Ý KIẾN CỦA TUỔI THƠ TRONG TRẮNG

Bản báo phóng viên cũng đã có hỏi chuyện chú bé Ra-un, đúng như trên đã nói, mười một tuổi và đã đứng trong số những học sinh chăm ngoan nhấủa trường Quốc học Ăng-tô-ni-ô Vi-ây-ra. Ra-un biểu thị một lòng dũng cảm cao và đã nói với chúng tôi về câu chuyện trao đổi giữa chú bé với tên chỉ huy ghê gớm những “Hảo hán nơi Trảng cát”:

“Anh ta bảo tôi rằng tôi là một thằng ngốc và tôi mù tịt không hiểu thế nào là chơi. Tôi thì tôi trả li anh ta rằng tôi có một chiếc xe đạp và vô khối những đồ chơi khác. Anh ta cười và nói rằng về phía anh ta thì anh ta lại có đường phố và khu bến cảng. Cuối cùng thì quả tình tôi thấy anh ta cũng dễ mến. Cũng có thể coi như anh ta là một trong số những cậu bé trong phim ảnh bỏ trốn nhà để ống mạo hiểm phiêu lưu”.

Vậy là chúng tôi lại nghĩ ngay đến cái vấn đề tế nhị khác, đó là điện ảnh đối với trẻ con và đã gieo rắc cho trẻ biết bao nhiêu ý nghĩ sai lầm về cuộc sống. Vấn đề khác đó thật đáng được sự chú ý của Ngài Chánh án xét xử vị thành niên; chúng tôi sẽ có dịp quay trở lại.

(Phóng sự đăng trong Nhật báo buổi chiều ở mục “Vụ việc an ninh”, với một số bức ảnh ngôi nhà của vị huân tước và một trong những tấm ảnh chụp hồi ông ta được thưởng huân chương)

THƯ CỦA VIÊN THƯ KÝ NGÀI CẢNH SÁT TRƯỞNG GỬI BAN BIÊN TẬP “NHẬT BÁO BUỔI CHIỀU”

Kính gửi Ngài Chủ nhiệm “Nhật báo buổi chiều” những lời chào tâm huyết.

Sau khi đọc bài phóng sự đăng hôm qua trong lần phát hành thứ hai của quý báo về những hoạt động của bọn “Hảo hán nơi Trng cát” băng trẻ con phạm pháp, và về vụ cướp của cũng do chính cái băng ấy gây ra tại biệt thự ngài huân tước Giô-dê Fe-rây-ra. Ngài Cảnh sát trưởng vội vàng thông báo với ban chủ nhiệm quý báo rằng việc giải quyết vấn đề nêu ra đó thuộc thẩm quyền của tòa án xét xử vị thành niên trước thẩn của cảnh sát - cảnh sát, trong trường hợp đó, có nhiệm vụ hoạt động theo yêu cầu của ngài Chánh án xét xử vị thành niên - tuy nhiên, dầu sao đi nữa, ngài Cảnh sát trưởng cũng sẽ tiến hành những biện pháp nghiêm ngặt để những vụ phạm pháp tương tự không thể tái diễn nữa những thủ phạm vụ cướp bóc xảy ra ngày hôm kia sẽ bị bắt và phải chịu sự trừng phạt đích đáng.

Do những điều trình bày trên, rõ ràng lực lượng cảnh sát không đáng phải nhận một sự phê phán nào về thái độ của mình trước vấn đề đó. Sở dĩ cnh sát chưa hoạt động cho năng nổ cũng chính là vì chưa nhận được yêu cầu của tòa án xét xử vị thành niên.

Xin kính gửi những lời chào tâm huyết.

Thư ký của ngài Cảnh sát trưởng. (Đăng ở trang đầu “Nhật báo buổi chiều” với một bức ảnh ông Cnh sát trưởng và một bài bình luận tâng bốc hết lời)

THƯ CỦA NGÀI CHÁNH ÁN XÉT XỬ VỊ THÀNH NIÊN GỬI BAN BIÊN TẬP BÁO NHẬT BÁO BUỔI CHIỀU

Kính gửi ông Chủ nhiệm báo Nhật báo buổi chiều, thành phố Xan-va-đo[3], Bang Ba-hi-a.

Đồng bào thân mến, những lời chào thân thiết.

Trong một khoảnh khắc thường là hiếm hoi mà cái nhiệm vụ nặng nhọc với những công việc vô vàn và phức tạp dành cho tôi chút xíu nghỉ ngơi, nhân đọc tờ nhật báo nổi tiếng của ngài, chúng tôi may mắn được biết một bức thư của ngài Cảnh sát trưởng vô cùng mẫn cán, trong đóẫn giải những lý do đã khiến cho lực lượng cảnh sát cho tới ngày hôm nay chưa thể đẩy mạnh cái chiến dịch thích đáng truy quét đám thiếu niên phạm pháp làm hỗn loạn cả thành phố chúng ta. Ngài Cành sát trưởng đã thanh minh bằng lời tuyên bố rằng ông chưa nhận được yêu cầu của pháp luậ xét xử vị thành niên về một hành động nhằm vào sự phạm pháp của trẻ con. Không hề mang bất cứ một dụng ý nào quy lỗi sự điều hành xuất sắc và không mệt mỏi của lực lượng cảnh sát, tôi bắt buộc vì lợi ích của chân lý, cũng chính cái chân lý ấy mà tôi xây dựng lên như một ngọn hải đăng luôn luôn soi sáng cho con đường của cuộc đời tôi bằng cái ánh sáng vô cùng thanh khiết của nó, vẫn cứ phải tuyên bố rằng sự bào chữa ấy là chưa thỏa đáng. Nó không đứng vững, thưa ông chủ nhiệm, bởi vì xét kỹ những phần việc củaật đối với vị thành niên thì không phải là truy tầm và bắt giữ những vị thành niên phạm pháp, mà là chỉ định rõ cái cơ sở nào chúng phải đến để cải tạo, cử ra một người giám quản để theo đuổi bất cứ một vụ kiện tụng nào đi với chúng, v.v… không có gì quy định cho pháp luật đối với vị thành niên là phải truy bắt những tên tội phạm trẻ con. Điều được quy định cho nó là phải chú ý đến số phận lâu dài về sau của chúng. Và xin Ngài Cảnh sát trưởng cứ yên lòng là bao giờ cũng sẽ gặp tôi bất cứ ở nơi nào mà ệm vụ kêu gọi tôi, bởi vì chưa bao giờ, suốt năm chục năm trong cuộc đời không chút nhiễm bẩn của mình, tôi có một phút sao lãng bổn phận.

Trong mấy tháng vừa qua, tôi cũng đã gửi đến Nhà trừng giới nhiều trẻ vị thành niên phạm pháp hoặc vô thừa nhận. Tuy nhiên không thểi của tôi nếu chúng bỏ trốn, nếu chúng không rút ra được những điều bổ ích từ những tấm gương lao động mà chúng thấy trong cái cơ sở giáo dục ấy và, nếu sau đó chúng từ bỏ một môi trường chan chứa yên bình và lao động ở đó chúng được đối xử vớit tình thương yêu to lớn nhất. Chúng bỏ trốn và lại trở nên gian ác hơn, cứ như là tấm gương người ta nêu lên cho chúng chỉ có xấu xa và độc hại. Vì sao? Đây là một vần đề mà cách giải quyết thuộc phạm vi các nhà tâm lý học chứ không thuộc về tôi vốn chỉ là một tò mò bình thường về triết học.

Điều mà tôi muốn giữ cho trong sáng như pha lê, đó là Ngài Cành sát trưởng có thể tin tưởng vào sự hỗ trợ cao nhất của pháp luật đối với vị thành niên để đẩy mạnh cái chiến dịch chống bọn trẻ con phạm pháối với Quý tôn ông, chúng tôi luôn luôn vẫn là kẻ ngưỡng mộ và người đồng bào biết ơn.

Chánh án xét xử vị thành niên. (Đăng trên Nhật báo buổi chiều với một bức ảnh vị chánh án xét xử vị thành niên và một mẩu bình luận ca ngợi).

THƯ CỦA MỘT À MẸ, KHÂU VÁ THUÊ, GỬI BAN BIÊN TẬP NHẬT BÁO BUỔI CHIỀU

Kính gửi ông chủ bút.

Mong ông thứ lỗi cho về những lỗi chính tả và chữ viết, bởi lẽ tôi xưa nay không quen với cái việc viết lách và nếu hôm nay tôi viết thư nói với ông chính là để đặt những dấu chấm lên trên đầu những i. Tôi đã đọc trên báo một bài nói về vụ cướp do những “Hảo hán nơi Trảng cát” gây nên và ngay lập tức sau đó Cảnh sát đã đến và họ đã nói là sẽ truy nã chúng nó và rồi thì Ngài Chánh án xét xử vị thành niên cũng lên tiếng kể lể rằng thật là khốn khổ bởi chúng không thể trở nên tốt hơn lên tạ Nhà trừng giới mà ông ta đã gửi đến những đứa trẻ nghèo đói. Vâng, chính là để nói về cái Nhà trừng giới đó mà tôi viết những dòng nguệch ngoạc này. Tôi mong rằng tòa báo của ông hãy cử một người nào đó đến xem cái Nhà trừng giới ấy để thấy cho rõ bọn con cái nhà nghèo đã được đối xử như th nào một khi bị cái tai họa là rơi vào trong tay những kẻ cai quản không linh hồn ấy. Thằng bé An-phông-xơ, con trai tôi, đã ở đó sáu tháng và nếu tôi đã không ra sức thu xếp để lôi nó ra, may mà còn sống sót, từ cái địa ngục ấy thì tôi cũng không hiểu được rằng liệu thằng bé khốn khổ ấy có sống nổi thêm được sáu tháng nữa không! Cái suất nhẹ nhất mà thằng con trai tôi phải chịu, đó là hằng ngày hứng nhận hai, ba trận đòn. Viên giám đốc ở đó chỉ ngày này tháng khác uống rượu say đến lăn bò ra mặt đất và y cũng nghiện xem ngọn roi da nhảy múa trên lưng con cái chúng tôi. Điều đó, chính mắt tôi đã được thấy nhiều lần, bởi vì tôi ng phải là nhân vật để họ phải quan tâm và họ nói rằng đó là để làm gương. Chính vì lẽ đó mà tôi đã rút con trai tôi ra khỏi chốn ấy. Nếu tòa báo các ông cử một người đến chỗ đó một cách kín đáo, người ấy sẽ có thể thấy được lương thực chúng nó ăn, lao động khổ sai chúng nó làm mà bất cột người lớn to khỏe nào cũng khó mà chịu nổi và những trận roi vọt chúng phải hứng chịu. Nhưng mà, muốn thế, các ông cần phải đến rất kín đáo, nếu không, họ mà được biết trước, các ông sẽ thấy như là một thiên đường mở rộng. Các ông hãy đếất thình lình ngay đi và các ông sẽ thấy được ai là người nói đúng. Chính là do những điều đó và những điều khác nữa mà những “Hảo hán nơi Trảng cát” đã sinh ra. Tôi muốn nói rằng thà thấy con trai tôi trong bọn đó còn hơn là thấy nó trong cái Nhà trừng giới quá quắt ấy. Nếu các ông muốn được mắt thấy tai nghe một điều xé ruột, xin mời các ông cứ đến đó, và, hơn nữa, nếu các ông muốn, các ông có thể nói chuyện với linh mục Giô-dê Pê-đrô vốn là cha tuyên úy ở đó và đã tận mắt thấy tất cả các điều ấy. Đức Cha lại cũng có thể kể lại đầy đủ và với những lời hay hơn mà tôi không t nói.

Ma-ri-a Ri-sác-đi-na, thợ khâu. (Đăng trên trang 5 Nhật báo buổi chiều chen giữa đám những rao vặt, không có ảnh và không có bình luận)

THƯ CỦA LINH MỤC GIÔ-DÊ PÊ-ĐRÔ GỬI BAN BIÊN TẬP BÁO NHẬT BÁO BUỔI CHIỀU

Kính gửi ông Chủ nhiệm báo Nhật báo buổi chiều.

Những lời kính chào sáng danh Chúa Ki-tô cứu thế.

Tôi đã được đọc trên tờ Nhật báo vô cùng nổi tiếng của ngài bức thư của Ma-ri-a Ri-sác-đi-na, trong đó có nhắc đến tôi như là một nhân chứng có khả năng cung cấp những điều có thể làm sáng tỏ về cái gọi là cuộc sống của những trẻ con bị giam gi Nhà trừng giới. Tôi bắt buộc phải ra ngoài bóng tối trong đó tôi đương sống để nói với ngài rằng, khốn khổ thay, Ma-ri-a Ri-sác-đi-na đã nói đúng. Trẻ con trong cái Nhà trừng giới ấy bị đối xử như là bầy thú dữ, thưa, đó là sự thật. Thưa ông Chủ nhiệm, người ta đã quên bài học củấng tối nhân ái, và đáng lẽ phải thu phục lũ trẻ bằng những biện pháp tốt, người ta lại làm cho chúng phản ứng mạnh thêm, bằng những trận roi vọt liên tiếp và những hình phạt thể xác hết sức vô nhân đạo. Tôi đã đến đó để đem cho lũ trẻ sự an ủi của tôn giáo và tôi ận thấy chúng quá ít sẵn sàng để cảm nhận những điều đó, tất nhiên là thế, do nỗi căm hờn mà người ta đã tích dồn vào trong trái tim non ớt đáng thương của chúng. Điều tôi đã được chứng kiến, thưa ông Chủ nhiệm, có thể ghi cả một tập dày.

Vô cùng biết ơn chú ý của ông, người phụng sự theo Chúa Giê-su.

Linh mục Giô-dê Pê-đrô (Thư đăng ở trang 3 của Nhật báo buổi chiều dưới đầu đề “Có thật như thế chăng” và không có bình luận).

THƯ CỦA ÔNG GIÁM ĐỐC NHÀ TRỪNG GIỚI GỬI BAN BIÊN TẬP NHẬT BÁO BUỔI CHIỀU

Kính gửi: Ông Chủ nhiệm “hật báo buổi chiều” những lời chào của tôi.

Tôi đã theo dõi hết sức chăm chú chiến dịch mà cái cơ quan ngôn luận sáng ngời ở Ba-hi-a, do ngài điều khiển cùng với một sự minh mẫn không kém, đã mở ra chống những tội ác khủng khiếp của những “ảng cát”, cái bầy tội phạm đã làm cho thành phố khiếp sợ và ngăn trở không cho mọi người được sống yên ổn.

Cũng bởi đó mà tôi đã đọc hai bức thư tố cáo đối với cái cơ sở do tôi điều khiển và sự khiêm tốn (vâng, chỉ có là sự khiêm tốn thôi, thưa ông Ch nhiệm) đã ngăn không cho tôi coi cơ sở đó là mẫu mực.

Về cái gọi là lá thư của một người đàn bà bình thường trong nhân dân, tôi thật không phải để tâm: mụ đó không đáng để cho tôi phải trả lời bức thư. Không còn nghi ngờ gì, đó là một trong những “mụ” vẫn đến đây và muốn ngăn trở Nứng giới thực hiện cái nghĩa vụ thiêng liêng giáo dục con cái họ. Họ nuôi con cái họ lêu lổng ngoài đường phố trong bùn lầy, và cũng chỉ vì ở đây chúng phải được khép vào một cuộc sống mẫu mực, mà chính họ lại là những người đầu tiên ca thán, đáng ra họ phải hôn bàn tay những người đã giúp cho con trai h trở thành những con người tốt. Trước hết thì họ đến đây nài xin chỗ cho con trai. Sau đó, họ lại thấy thiếu chúng nó, và cũng là thiếu cả cho họ những thứ lấy trộm, lấy cắp được mà chúng đem về nhà và cuối cùng thì họ kêu ca chống lại Nhà trừng giới. Tuy nhiên, như trên đã nói, thưa ông Chủ nhiệm, lá thư ấy không làm bận lòng tôi. Không phải là một người đàn bà tầm thường trong đám cư dân mà rồi sẽ hiểu được công cuộc do tôi thực hiện được ở vị trí đứng đầu trong cái cơ sở này. Cái làm cho tôi sửng sốt, thưa ông Chủ nhiệm, đó là lá thưa linh mục Giô-dê Pê-đrô. Con người tu hành ấy, quên mất những chức năng của nhiệm vụ mình, đã trắng trợn đưa ra những lời buộc tội nghiêm trọng chống cái cơ sở mà tôi điều khiển. Người thầy tu ấy (mà tôi có thể sẽ gọi là thầy tu của quỷ s nếu ngài cho phép một chút châm biếm, thưa ông Chủ nhiệm), lợi dụng chức trách của mình để lọt vào cơ sở giáo dục của chúng tôi trong những giờ mà nội quy nghiêm cấm, và tôi sẽ có một bản khiếu tố nghiêm chỉnh đối với ông ta. Ông ta đã kích động lũ trẻ vị thành niên mà Nhà nước trao cho tôi đi tới sự phản kháng, không tuân lệnh. Chính là từ ngày ông ta lọt vào bên trong những bức tường của cái nhà này mà những vụ chống đối và vi phạm nội quy tăng lên rõ rệt. Cái người thầy tu đó thực ra chỉ là một tay kích động tâm linh xấu xa nói chung của những trẻ con vị thành niên đặt trong sự trông coi của tôi. Và chính vì vậyẽ cấm cửa không cho y bén mảng đến cái cơ sở giáo dục này.

Tuy nhiên, thưa ông Chủ nhiệm, trở lại phía chúng tôi với những lời lẽ của người thợ khâu vá đã viết thư đến quý báo, đích thân tôi xin đến yêu cầu ông cử một vị biên tập đến Nhà trừng giới. Tôi xin coi đó là việc của cá nhân tôi. Được như vậy, tôi hết sức hàm ơn ông, cũng như về việc đăng lên báo bức thư này. Theo cách đó thì sẽ vạch mặt kẻ truyền đạo giả mạo của đức Chúa Ki-tô.

Kẻ phục vụ biết ơn và ngườ ngưỡng mộ ngài.

Giám đốc Nhà trừng giới Ba-hi-a.

MỘT CƠ SỞ MẪU MỰC

Ở ĐÓ NGỰ TRỊ SỰ YÊN HÒA VÀ LAO ĐỘNG - MỘT ÔNG GIÁM ĐỐC CŨNG LÀ NGƯỜI BẠN THÂN - MỘT CHẾ ĐỘ ĂN UỐNG TỐT - TRẺ CON LƯU MANH TRÊN ĐƯỜNG CẢI TẠO - NHỮNGỜI BUỘC TỘI KHÔNG THỂ ĐỨNG VỮNG - CHỈ CÓ MỘT TÊN CỨNG CỔ DUY NHẤT THAN PHIỀN - NHÀ TRỪNG GIỚI BA-HI-A LÀ MỘT GIA ĐÌNH LỚN TRONG ĐÓ NHẤT THIẾT PHẢI CÓ MẶT NHỮNG “HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT”

(Dẫn đề thiên phóng sự đăng trong đợt phát hành thứ hai ngày thứ ba của Nhật báo buổi chiều, choán hết cả trang đầu, về cơ sở Nhà trừng giới, cùng với nhiều bức ảnh ngôi nhà và ông giám đốc)

CHƯƠNG THỨ NHẤT:
DƯỚI ÁNH TRĂNG
TRONG MỘT NHÀ KHO CẢNG CŨ BỎ HOANG

I - NHÀ KHO CẢNG

Dưới ánh trăng, trong một nhà kho cũ bỏ hoang, lũ trẻ. Ngày trước, nơi đây là biển. Trên những tảng đá lớn xây móng nhà kho, sóng biển lúc thì đập vào ầm ầm lúc thì nhẹ nhàng xô tới. Nước biển dâng lên bên dưới cầu tàu, dưới cái cầu đó bây giờ rất đông trẻ con nằm nghỉ trong một vệt ánh trăng màu vàng chiếu sáng. Từ chiếc cầu này đã giong ra biển vô vànng chiếc tàu buồm chất nặng hàng, không có một chiếc nào đồ sộ và thảy đều sơn màu sắc kỳ lạ cần cho cuộc trôi nổi trong những chuyến đi biển. Nơi đây, chúng đến ăn hàng đầy ắp hầm và đậu áp bờ dưới chiếc cầu tàu có những tấm ván ngày nay đã mục nát. Ngày ấy, phía trước nhà kho, bí mật của đại dương trải rộng, những buổi tối ở phía trước nó nhuộm ánh lục tối sẫm, gần như đen ngòm, cái màu biển đúng là màu của biển cả ban đêm.

Ngày nay, ban đêm trong sáng trước mặt nhà kho. Ấy là vì phía trước nó bây giờ trải rộng tảng cát những bến trong cảng. Bên dưới cầu, không còn có tiếng sóng ồn ào nữa. Cát đã lấn chiếm hết và đẩy lùi biển ra hàng bao nhiêu thước. Lâu dần, chậm rãi, cát lấn tới mặt trước nhà kho. Chẳng bao giờ còn tàu, thuyền buồm ghé vào và ra đi chất nặng hàng hóa. Chẳng bao giờ còn có những người đen vạm vỡ bị bắt làm nô lệ đem đến đó lao động khổ sai. Chẳng bao giờ, dưới chiếc cầu cũ còn dâng lên bài hát của một thủy thủ chợt dậy lên nỗi nhớ quê hương. Cát trải ra thật là sáng sủa trước nhà kho. Và cũng không bao giờ người ta còn đem chất đầy ngôi nhà mênh mông những bao tả những bị, những thùng gỗ nữa.

Ngôi nhà trở nên hoang vắng giữa trảng cát, vết đen thẫm trên cái nền trắng toát của bến cảng.

Đã nhiều năm qua, cư dân của nó chỉ độc có lũ chuột cống chạy qua chạy lại mờ ảo nhẹ nhàng, gm nhấm gỗ ở những cửa ra vào đồ sộ và trú ngụ ở đó thành những lãnh chúa độc tôn. Năm thì mười họa, một con chó hoang tìm đến đó kiếm nơi trú ngụ, tạm tránh gió và tránh mưa. Đêm đầu tiên, nó không ngủ, chỉ mải mê xé thịt những con chuột cống chạy qua trước mặt. Sau đó, nó ng lại một vài tối, sủa trăng vào khoảng tinh mơ bởi vì một tảng mái ngói đã sụt và ánh trăng tự do lọt vào, chiếu sáng nền nhà lát bằng những tấm ván thô. Những con vật đó hẳn là một con chó chưa hề bị xích và nó lại vội vàng bỏ đi tìm một nơi trú ẩn khác: những bóng ti trong một cái cửa lớn, những gầm cầu, tấm thân ấm áp của một con chó cái. Và lũ chuột cống lại trở về đế quốc của chúng, cho tới ngày các “Hảo hán nơi Trảng cát” đặt sự chọn lựa của chúng vào ngôi nhà kho bỏ hoang.

Dạo đó, cửa lớn đã đổ sập một bên và một đứa trong bọn chúng, một ngày nọ, lúc đi lang thang trong lãnh thổ rộng lớn của mình (bởi tất cả vùng Trảng cát, cũng như ngoài ra tất cả thành phố Ba-hi-a đều thuộc về những “Hảo hán nơi Trảng cát” nó bước vào trong nhà kho.

Rõ ràng, nơi đây là chỗ tốt hơn cả để ngủ, hơn hẳn bãi cát trống trơn, hơn hẳn những chiếc cầu bên các nhà kho khác ở đó thỉnh thoảng nước biển vẫn dâng lên khá cao đe dọa cuốn chúng theo luôn. Và, kể từ tối hôm đó, một số đông các “Hảo hán nơi Trảng cát” kéo đến ngủ trong cái nhà kho cũ bỏ hoang, đánh bạn với lũ chuột cống, dưới ánh trăng vàng. Trước mặt chúng, biển cát bao la, một màu trắng vô tận. Ngoài xa là sóng biển ào ào đập vào các bến. Qua cửa lớn, chúng nhìn thấy ánh đèn trên những chiếc tàu vào ra cảng. Qua mái nhà, chúng ngó lên bầu trời đầy sao, trăng đang chiếu sáng cho chúng.

Ít lâu sau, chúng chuyển tới nhà kho cái đống tích những gì mà hoạt động ban ngày đã kiếm cho chúng. Đủ thứ các vật lạ kỳ, từ đó, cứ tuôn vào nhà kho, tuy vậy kể ra cũng không kỳ lạ hơn cái đám trẻ con - vò lại này đủ các màu da và các lứa tuổi khác nhau hết mức từ chín tuổi đến mười sáu tuổi, bọn trẻ ấy, ban đêm, nằm dài trên mặt t, dưới gầm cầu, và ngủ yên, chẳng đếm xỉa gì đến gió cứ lò dò quanh ngôi nhà mà gào hú, chẳng đếm xỉa gì đến mưa, cũng đã nhiều lần, ào đến tắm rửa cho chúng, nhưng chúng lại giương mắt hướng về những điểm sáng trên những chiếc tàu và lắng tai chú ý đến những tiếng hát từ tàu thuyền vẳng đến..

Tại đây cũng là nơi trú ngụ của thủ lĩnh các “Hảo hán nơi Trảng cát” là Pê-đrô Ba-la. Từ rất sớm, ngay mới năm tuổi, nó đã được gọi bằng cái tên ấy rồi. Bây giờ nó mười lăm. Suối mười năm trời, nó lang thang khắp đường phố ở Ba-hi-a. Nó chưa hề được biết chút gì về mẹ nó, bố nó thì đã bỏ mình vì một viên đạn. Nó sống một mình và dùng nhiều năm tháng để tìm hiểu thành phố. Bây giờ nó biết rõ tất cả đường phố và hết thảy ngõ hẻm. Không một đại lý rượu, hàng hoa quả hoc quán tiệm nào mà nó không biết. Ngày nó nhập bọn với những “Hảo hán nơi Tráng cát”, bến cảng mới được xây dựng, do trảng cát ngồn ngộn, đã thu hút tất cả những trẻ vô thừa nhận của thành phố, tay cầm đầu lúc đó là Rai-mun-đô, dân Ca-bô-clô[4] một đứa người Bra-xin lai đen đ ửng và vạm vỡ.

Tay Ca-bô-clô Rai-mun-đô không giữ được lâu cái vị trí cầm đầu của hắn, Pê-đrô Ba-la linh hoạt hơn nhiều: nó biết dàn dựng vụ việc, nó biết bàn luận với những đứa khác, uy thế của người chỉ huy ánh lên trong đôi mắt và vang lên trong tiếng nói của nó. Một ngày nọ, hai đứa hục hoặc với nhau. Điều dở của Rai-mun-đô là đã rút lưỡi dao cạo ra và rạch vào mặt Pê-đrô, một vết thương từ đó thành vết sẹo cho đến suốt đời. Bọn kia can thiệp và bởi vì Pê-đrô không có vũ khí nên chúng cho là Pê-đrô đúng và chúng chờ đợi, hy vọng trận phục thù sẽ không phải ch lâu. Một buổi tối, khi Rai-mun-đô định quát Ba-răng-đao, Pê-đrô bênh thằng bé đen và hai đứa ôm nhau lăn lộn, lao vào một cuộc đọ sức kinh động mà các bến cảng chưa từng chứng kiến. Rai-mun-đô to khỏe hơn và lớn tuổi hơn. Thế nhưng Pê-đrô Ba-la mái tóc vàng hoe phất phơ trước gió, vết sẹo đỏ trên ặt, thì lại lanh lẹ lạ thường. Và từ hôm đó, Rai-mun-đô từ bỏ không chỉ cương vị thủ lĩnh những “Hảo hán nơi Trảng cát” mà cả Trảng cát nữa. Ít lâu sau, nó được nhận làm việc trên một chiếc tàu biển.

Tất thầy đều thừa nhận mọi quyền lực của Pê-đrô Ba-la ở cương vị thủ lĩnh và chính cũng từ ngày đó mà thành phố bắt đầu nghe nói đến những “Hảo hán nơi Trảng cát”, trẻ con vô thừa nhận sống bằng trộm cắp. Chưa bao giờ và chưa một ai biết được con số chính xác những đứa tẻ sống kiểu đó. Chúng nó có thể tới trăm, và trong số đó, có trên bốn chục đứa nằm ngủ trong ngôi nhà kho cũ. Quần áo rách rưới, người ngợm bẩn thỉu, gần như thiếu đói thường xuyên, hung hăng gây gổ, tuôn ra đủ các giọng chửi thề và hút đầu mẩu thuốc lá vứt đi, những đứa trẻ ấy thực sự mới là những người chủ của thành phố, đó là những kẻ hiểu biết nó đầy đủ, những kẻ yêu mến nó hết mình, những nhà thơ của nó.

II - ĐÊM CỦA HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT

Đêm tối bao la trong yên tĩnh của Ba-hi-a từ bến cản đã bao phủ những chiếc tàu buồm, tòa pháo đài, con đê, đương trải rộng tới trên những đường dốc và những ngọn tháp nhà thờ. Chuông không còn ngân nga bài Ăng-giê-luýt, bởi vì sáu giờ đã điểm từ lâu. Và nếu mặt trăng đã không vụt lên trong cái đêm rạng sáng này thì bầu trời lại dày đặc sao. Nhà kho nổi bật trên màu trắng nhờ nhờ của trảng cát vẫn còn giữ nguyên dấu chân những “Hảo hán nơi Trảng cát”, lúc đó đã nằm ngủ. Ngoài xa, cái ánh sáng yếu ớt ở nhà hàng “Cửa Biển”, quán rượu của những người thủy thủ, trông như hấp hối. Một cơn gió lạnh thổi tới cuốn cát bay mù mịt vàản trở bước đi của thằng bé đen Giô-ao Gộc đương sắp sửa về chỗ ngủ. Nó bước đi, cúi gập trong gió như cánh buồm trên một chiếc thuyền. Nó to cao, to cao nhất trong băng và cũng là tay khỏe nhất, mái tóc xoăn ngắn và những cơ bắp rắn chắc, mặc dầu nó chưa đầười ba tuổi, trong đó có bốn năm trời sống suốt cái cảnh lêu lổng tự do nhất trong các thứ tự do, dọc ngang khắp đường phố Ba-hi-a, kết bè với các Hảo hán nơi Trảng cát. Từ cái buổi chiều mà bố nó, một người đánh xe cao lớn, bị một chiếc xe tảệt vào trong lúc ông ta đương điều khiển con ngựa của mình vào mép đường phố, Giô-ao Gộc không còn trở về túp nhà nhỏ bé trên Mô-rô[5]. Phía trước là cái thành phố bí ẩn, và nó lên đường đi tới để chinh phục. Thành phố Ba-hi-a, đen và ngoan đạo, cũng bí ẩn gần ngang với biển màu xanh lục. Ngay cả với điều đó,c cũng không bao giờ trở lại. Chín tuổi, nó nhập bọn với những Hảo hán nơi Trảng cát, hồi đó tay Ca-bô-clô đương làm thủ lĩnh và cái băng ấy chưa được biết đến mấy, bởi vì tay Ca-bô-clô không thích liều lĩnh dấn vào nguy hiểm. Ngay từ rất sớm, Giô-ao Gộc đã được coi như một trong những chỉ huy và không bao giờ lại không được mời đến những cuộc họp mà các tay chỉ huy tổ chức dàn dựng những vụ trộm cắp. Không phải vì nó có những tài năng đặc biệt của một người chuyên bố trí những cuộc tấn công như thế, cũng không phải vì nó có mt trí thông minh linh hoạt. Trái lại, động não hành tội làm nó đau đầu, lúc đó mắt nó rực lên nóng bỏng, và cũng rực lên nóng bỏng mỗi lúc nó thấy một kẻ nào đó hành hạ những đứa nhỏ bé hơn. Thế là cơ bắp nó gồng lên và nó sẵn sàng xông vào bất kỳ cuộc đụng độ nào. Mà cái sức vóc đô khỏe của nó kến nó được kiêng nể. Cẳng-Nhũn đã có nói về nó:

− Cái thằng đen ấy có ngốc đấy, nhưng đúng là một cái bàn ép ra trò…

Và những đứa bé nhất, những đứa loắt choắt đã đến với băng luôn nơm nớp sợ hãi, đã tìm được ở nó kẻ vững chắc nhấng người bảo vệ. Pê-đrô thủ lĩnh cũng thích nghe nó. Và Giô-ao Gộc cũng hiểu rất rõ rằng không phải là do vóc dáng đô mà nó có được tình bạn của Ba-la. Pê-đrô nhận thấy thằng bạn đen ấy tốt và thường nhắc lại không chán:

“Mày thật là tốt, Gộc ạ! Mày tốt hơn chúng tớ đấy! Tớ yêu quý mày ắm!” - Và nó khẽ vỗ vào đùi thằng bé đen khiến thằng này cứ đỏ mặt lên vỉ nét tình cảm ấy…

Giô-ao Gộc tiến về phía nhà kho. Gió muốn cản bước nó và nó thì cúi còng xuống trong tư thế cưỡng lại cơn gió đương cuốn bốc cát lên. Nó vừa mới ởa Biển”, uống một ngụm rượu mạnh với anh Cục-cưng-của-Chúa, vừa mới đến đây hôm nay từ những vùng biển phương Nam, từ một ngư trường… Cục-cưng-của-Chúa là võ sư của môn võ Ca-pô-ây-ra[6] nổi tiếng nhất thành phố. Khắp Ba-hi-a, ai là người không quý trọng anh ấy? Trong cuộc đấu Ca-pô-ây-ra ở Ăng-gô-la, không một ai có thể đọ sức với Cục-cưng-của-Chúa, ngay cả Giê-mô-le-cơ lừng danh ở Hi-ô đơ Gia-nây-rô, Cục-cưng-của-Chúa đã kể lại những tin tức đó đây và thông báo rằng ngày mai anh sẽ có mặt ở nhà kho đểạy tiếp Ca-pô-ây-ra cho Pê-đrô Ba-la, Giô-ao Gộc và Gã Mèo đương theo học. Giô-ao Gộc đốt một điếu thuốc lá và bước về phía nhà kho. Vết những bàn chân to của nó hằn trên cát, nhưng gió xóa mất ngay. Chú bé đen nghĩ rằng trong cái đêm gió to như thế này, những con đường trên biển thật là nguy hiểm.

Giô-ao Gộc luồn dưới gầầu - bàn chân lún xuống cát - tránh đụng phải các bạn đã ngủ yên rồi. Nó bước vào trong nhà kho. Một tháng phân vân, nó nhìn cho tới khi nhận ra ánh sáng cây nến của Giáo-sư. Hắn ta kia rồi, chỗ cái góc xa nhất trong gian nhà, đương đọc sách dưới một ngọn nến. Giô-ao Gộc nghĩ rằng cái ánh sáng ấy còn yếu ớt hơn và lay lắn ánh sáng chiếc đèn treo ở quán “Cửa Biển” và hẳn là Giáo-sư phải tự gặm mòn đôi mắt do đọc liên miên những quyển sách in chữ nhỏ li ti ấy. Giô-ao Gộc tiến lại phía Giáo-sư mặc dầu bao giờ nó cũng nằm ngủ ngay chỗ cửa lớn nhà kho như một con chó canh gác, dao găm vừa tầm tay, đề phòng mọi sự bất ngờ.

Nó len lỏi giữa những đám trẻ đương cãi nhau, những thằng bé đã ngủ yên, và đi tới cạnh Giáo-sư. Nó ngồi xổm xuống bên thằng bạn và chú ý dõi theo thằng này đang say sưa đọc sách.

Giô-ao Giô-dê, Giáo-sư, từ sau cái hôm nó thủ túi được mt quyển truyện trên giá sách một nhà ở khu phố Ba-ra, đã trở thành bậc thầy về kiểu đánh thó này. Tuy thế, không bao giờ nó đem bán, và những quyển sách đó cứ chồng lên cao dần trong một góc nhà kho bên dưới một lớp gạch để cho lũ chuột không thể gặm nhấm được. Nó đọc hết tất cả những quyển sách ấy với một thèm khát như trong cơn sốt. Nó thích biết được các sự vật. Và chính là nó, biết bao đêm, đã kể lại cho bọn kia nghe những câu chuyện mạo hiểm phiêu lưu về những người đi biển, về những nhân vật anh hùng và truyền thuyết, nhữngn đã hướng những cặp mắt tinh nhanh ấy ra phía biển hoặc tới những con đường dốc của thành phố, trong một khát vọng mạo hiểm và anh hùng. Giô-ao Giô-dê là đứa duy nhất trong bọn chúng biết đọc đúng, ấy vậy mà nó chỉ được ngồi ở ghế nhà trường có một năm rưi. Nhưng sự rèn luyện đều đặn hàng ngày trong việc đọc sách đã hoàn toàn khởi dậy trí tưởng tượng của thằng bé, và biết đâu nó lại chẳng là đứa duy nhất đang có một ý thức nào đó về cái gì đó mang ý nghĩa anh hùng trong cuộc sống của bọn chúng. Vốn hiểu biết ấy và tài nghệ kể chuyn của nó đã khiến các Hảo hán nơi Trảng cát kính nể nó, mặc dầu nó nhỏ nhoi, gầy guộc và buồn bã, tóc nâu xõa trên cặp mắt co hẹp vì cận thị. Nó được “phong” là Giáo-sư bởi vì từ trong một cuốn sách thủ túi được, nó đã đọc và tập làm những trò ảo thuật bằngng khăn tay và những đồng xu, và cũng cả trong khi kể lại những câu chuyện đã đọc được và rất nhiều câu chuyện khác do chính nó tưởng tượng ra, nó có cái quyền lực to lớn và bí ẩn là chuyển dịch chúng tới những thế giới đủ loại khác nhau, nó có cái quyền lực làm cho sáng hẳn lên những cặp mắt linh hoạt của các Hảo hán nơi Trảng cát, như là chỉ có những ngôi sao trong đêm tối của Ba-hi-a duy nhất mới sáng như vậy. Pê-đrô Ba-la không quyết định bất cứ việc gì mà không hỏi ý kiến nó và đã nhiều phen chính từ đầu óc tưởng tượng phong phú của Giáo- sư đã nảy sinh ra những kếạch hành động tuyệt vời nhất. Tuy nhiên, chẳng có ai biết trước rằng, một ngày sẽ tới, nhiều năm sau, ngày đó nó có quyền được kể lại, bằng những bức tranh sẽ làm cho xứ sở này phải kinh hoàng, câu chuyện cuộc sống của chúng nó cùng rất nhiều những câu chuy về những con người đương đấu tranh và chịu đựng. Có chăng, biết trước chuyện này chỉ riêng có bà đồng[7] của người da đen Đôn A-nin-ha trường chữ thập Ô-xô-dư A-pô-xê, bởi vì Đôn A-nin-ha biết tất cả mọi điều mà I-a (nữ thần nước) trong những đêm bão táp đã truyền cho bà qua cái sủa thần.

Giô-ao Gộc cứ nhìn thằng bạn đọc rất lâu. Đối với chú bé đen, những con chữ ấy chẳng có ý nghĩa gì hết. Đôi mắt nó đi từ quyển sách đến cái ánh sáng ngọn nến mờ đục, và rồi từ đó đến mái tóc rối bù của Giáo-sư. Cuối cùng thì nó thấy mệt và hỏi, bằng cái giọng hôi hôi và ồm ồm:

− Hay chứ, Giáo-sư?

Giáo-sư rời mắt khỏi trang sách, đập bàn tay gầy guộc lên vai chú bé đen, người ngưỡng mộ cuồng nhiệt nhất

− Một câu chuyện tuyệt cú mèo, lão Gộc của mình ạ!

Đắt nó sáng lên:

− Chuyện đi biển?

− Chuyện một chú bé đen hoàn toàn giống như đằng ấy. Một chú bé đen và một anh “vâm”, đúng như thế…

− Đằng ấy kể cho tớ nghe chứ?

− Bao giờ mình đọc xong câu chuyện đã! Đằng ấy sẽ thấy chú bé đen quả…

Và nó lại chúi đầu vào những trang sách.

Giô-ao Gộc đốt một điếu thuốc lá rẻ tiền, lặng lẽ đưa mời Giáo-sư một điếu, và bắt đầu hút thuốc, ngồi xổm, cứ như là canh gác cho thằng bạn đọc sách. Vang lên suốt nhà kho tiếng ci, những câu chuyện tầm phào và những tiếng la hét mà Giô-ao Gộc nhận rất rõ tiếng Cẳng-Nhũn, the thé và khịt khịt giọng mũi. Cẳng-Nhũn nói to, cười rất nhiều. Đó là tay điệp viên của băng, kẻ biết cách len lỏi vào một gia đình nào đó trọn cả tuần lễ, bằng cách giả bộ là một chú bé ngoan ngoãnị lạc người thân trong cái mênh mông đầy hăm dọa của thành phố.

Bị liệt một chân, cái tật ấy đã đem lại biệt danh của nó. Nhưng cũng cái tật ấy đã đem lại cho nó thiện cảm của biết bao bà mẹ khi thấy nó trên bậc cửa nhà mình, khúm núm và nhăn nhó, cầu xin một chút thức ăn và chỗ trú chân một tối. Lúc này, ngay giữa nhà kho, Cẳng-Nhũn giễu cợt Gã Mèo đã mất cả một ngày trời để nẫng cho được một cái nhẫn màu rượu nho, không một chút giá trị, mặt đá giả, và vẻ đẹp cũng lại là giả nốt.

Cái chuyện này, từ một tuần lễ trưc, Gã Mèo đã báo cho đến nửa “bàn dân thiên hạ” biết.

− Tớ đã trông thấy một cái nhẫn, thuộc loại, ngay đến Đức giám mục cũng chưa chắc đã có, bạn “cố tri” ạ! Một chiếc nhẫn vừa đúng ngón tay tớ. Đúng thế, đằng ấy sẽ thấy đúng như thế cho mà xem khiớ đem về đây.

− Nẫng trong tủ kính bày hàng nào?

− Trên ngón tay mà một thằng quých - Một tay to béo, ngày nào cũng đáp tàu điện tuyến Brô-tát ở khu phố Xa-pa-tây-rô.

Và Gã Mèo chỉ dừng lời sau khi cho biết là hắn đã tìm được cách, trong toa tàu điện chật ních người lúc sáu giờ chiều, rút chiếc nhẫn từ ngón tay người đó, bỏốn thục mạng trong tiếng la ó ồn ào bởi vì gã kia phát hiện được ngay. Gã Mèo trưng diện ngay chiếc nhẫn ở ngón tay vô danh, hợm hĩnh ra mặt.

Cẳng-Nhũn cười phá lên:

− Xuýt đưa thân vào nhà đá vì một của khỉ! Một thứ rác rưởi bẩn thỉu…

− Vậy thì điều đó có quanệ gì đến đằng ấy không? Đối với tớ, tớ thích nó… chấm hết!

− Là một thằng quých, mày tự mãn ở điều đó! Cái kiểu ấy à, ở nhà “dì” tao, mày chỉ có hố!

− Nhưng mà trên ngón tay tớ thì coi được đấy chứ! Tơ đương “cưa” một…

Chúng nói chuyện với nhau về đàn bà, rõ ràng là thế, mặc dầu đứa lớn nhất mới suýt soát mười sáu. Chúng đã biết những bí mật của tình dục từ rất sớm.

Vừa lúc đó, Pê-đrô Ba-la bước vào và thế là cắt đứt cuộc cãi cọ mới bắt đầu cớm nở. Giô-ao Gộc bỏ mặc Giáo-sư với câu chuyện đọc của hắn và bước lại gần thủ lĩnh. Cẳng-Nhũn cười một mình, lẩm bẩm về chiếc nhẫn, Pê-đrô gọi nó và cùng tiến lại chỗ Giáo-sư ngồi, Giô-ao Gộc theo sau.

− L Giáo-sư.

Cả bốn đứa ngồi quây. Cẳng-Nhũn châm một đầu mẩu xì gà hạng sang và hút thưởng thức. Giô-ao Gộc chăm chú ngắm cái mảng biển lộ ra qua khung cửa lớn, ở phía trảng cát. Pê-đrô lên tiếng:

− Gông-gia-lê ở “14” mới nói chuyện với tớ hôm nay.

− Lão ta lại muốn một dây chuyền vàng nữa chăng? Lần trước… - Cẳng-Nhũn hỏi ngang.

− Không, lão ta cần mũ. Nhưng mà chỉ mũ dạ thôi! Mũ rơm, vô giá trị, lão ta nói là cái thứ đó không thể giặt được… và thế này nữa…

− Lại còn gì nữa? - Cẳng-Nhũn lại cắt ngang.

− Và lại những chiếc nào quá cũ thì không tính.

− Hắn ta đòi hỏi quá nhiều đấy! Nếu mà, ít ra, với hắn ta, chúng mình không làm ăn để có chút sống bảo đảm…

− Đằng ấy cũng biết rõ đấy, Cẳng-Nhũn, đó là một thằng cha không ba hoa chút nào. Có thể hắn ta đôi lúc cũng chưa được sòng phẳng, nhưng đúng là một nấm mồ thực sự. Ở hắn ta, không thể moi ra được một điều gì, cho dầu có dùng cả một cái móc sắt…

− Ôi dào… nhưng hắn ta trả rẻ thối đi ấy! Vả lại, chính là do lợi ích của chính hắn mà hắn câm miệng hến. Nếu hở ra, hắn chẳng thể có được những cánh tay đủ dài để kéo hắn ra khỏi nhà đá.

− Thôi, được, Cẳng-Nhũn ạ! Nếu cậu không thích chơi vụ này thì cậu cứ ra khỏi đây, nhưng mà phải để yên cho chúng mình dàn dựng công chuyện như mọi lần!

− Tớ không nói rằng tớ không muốn chơi. Tớ chỉ nói ng làm việc cho một tên ngoại kiều bần tiện như thế không phải là một công chuyện. Nhưng nếu cậu thích thế…

− Hắn nói rằng lần này thì hắn sẽ tự róc xương mạnh hơn. Thế nào đó để đền công khó nhọc. Nhưng mà chỉ mt loại mũ dạ, chắc bền và mới. Cậu ấy nhé, Cẳng-Nhũn ạ, cậu có thể cùng một số anh em đảm nhận cái khoản này. Tối mai, Gông-gia-lê sẽ cử một nhân viên của “14” đưa “cá” tới và nhận mũ đem đi…

− Một chỗ có hàng đống cái của ấy, đó là ở các ạp chiếu bóng - Giáo-sư nói vậy khi nó quay về Cẳng-Nhũn.

− Một kho đầy ứ là rạp “Thắng lợi”.

Và Cẳng-Nhũn làm một cử chỉ với ý tột mức khinh miệt: Chỉ việc đi vào trong hành lang và có đúng loại mũ đó. Toàn là nhưng dân sụ trên khu phố cao…

− Và trước hết là bn mật thám nữa.

− Mày ngại bọn mật thám? Mà lại là bọn cảnh sát… còn lính bảo vệ, chỉ là để mà chơi ú tim!

− Cậu cũng đi với tớ chứ, Giáo-sư?

− Tớ đi chứ! Nhất là tớ đang cần một chiếc mũ.

Pê-đrô Ba-la nói thêm:ậu muốn đem ai đi thì cứ việc, Cẳng-Nhũn ạ! Trừ lão Gộc và Gã Mèo ngày mai mình cần cho một vụ khác.

Nó quay sang nói với Giô-ao Gộc:

− Một công chuyện của Cục-cưng-của-Chúa.

− Anh ấy đã nói trước cho mình biết. Và anh ấy cũng bảo rằng tối nay sẽ đếề cái môn Ca-pô-ây-ra.

Pê-đrô quay trở lại phía Cẳng-Nhũn lúc đó đã rút lui đến với Mạch-Nha để mưu tính việc tập hợp cái nhóm ngày hôm sau sẽ đi săn mũ.

− Cẩn thận đấy, Cẳng-Nhũn ạ! Giao hẹn trước với tất cả rằng cậu nào lỡ ra bị lộ tẩy thì phi chuồn đi nơi khác tức khắc. Sống chết gì cũng chưa được quay trở lại đây.

Nó hỏi xin một điếu thuốc. Giô-ao Gộc đưa cho nó. Cẳng-Nhũn đã đi ra xa, gọi Mạch-Nha. Pê-đrô đi tìm Gã Mèo, với ý định cùng bàn bạc về một công chuyện khác. Rồi nó quay trở lại, nằm dài ngay cạnh cỗ Giáo-sư ngồi. Thằng này lại cầm lấy quyển sách, cúi sát xuống mà đọc cho đến lúc cây nến cháy hết sạch và bóng tối nơi đó phủ lấy nó. Giô-ao Gộc bước thật êm nhẹ ra phía cửa lớn, nằm duỗi dài, dao găm gài ở thắt lưng.

Mạch-Nha gầy vàất cao, nét mặt khô khan và ngả màu vàng nhạt, đôi mắt trũng và mang quầng thâm, miệng rộng thanh thoát và ít cười. Trước tiên, Cẳng-Nhũn hỏi giễu thằng bạn: “Cậu đã cầu kinh chưa?”, sau đó mới đi vào việc càn quét mũ phớt: hai đứa nhất trí sẽ đem theo một số đứa trong bọn được chọn lựa cẩn thận, phân định phạm vi hoạt động rồi chia tay. Mạch-Nha bấy giờ bước lại cái xó thân quen của nó. Bao giờ nó cũng chỉ nằm ngủ ở chỗ tường nhà kho giao nhau thành góc. Nó cất đặt thật trìu mến ở đó những đồ đạc của nó: một tấm chăn đã xác xơ, mt cái gối đánh cắp ở khách sạn, nhân hôm nào đó tính cờ nó vào, mang thuê hành lý cho một khách du lịch, một chiếc quần nó mặc ngày chủ nhật cùng với một chiếc áo bờ-lu không còn nhận ra là màu gì nữa, nhưng dù sao cũng vẫn rất sạch sẽ ít nhiều. Và hai bức tranh thánh có viền khung đóng chặt trên tường bằngng chiếc đinh nhỏ, một thánh Ăng-toan bế trong cánh tay một hài đồng Giê-su (Mạch-Nha vốn tên gọi bằng Ăng-toan và nó đã được nghe nói rằng thánh Ăng-toan là người Bra-xin) và một Đức Bà bảy nỗi đau, trên ngực có những mũi tên xuyên thủng, nhưng bên dưới cái khung viền bức tranh đó lại có một bông hoa tàn: Mach-Nha cầm lấy bông hoa, hít ngửi, và nhận thy không còn tỏa chút hương nào nữa. Nó buộc bông hoa đó vào cái dải khâu trên ngực áo và từ trong túi chiếc áo bành tô tàng nó mặc, lấy ra một bông hoa cẩm chướng đỏ thắm nó đã hái trong một công viên ngay trước mắt người bảo vệ, vào lúc tranh tối tranh sáng buổi hoàng hơn. Nó đặt bông cẩm chướng dưới khung tranh, trong khi chiêm ngưỡng vị thánh n với đôi mắt trìu mến. Ngay sau đó, nó quỳ xuống. Hồi mới đầu, bọn kia ồ lên cười cợt quá thể khi thấy nó quỳ, tư thế cầu nguyện. Tuy vậy rồi chúng cũng quen đi và không còn đứa nào để ý đến nữa. Nó bắt đầu cầu nguyện và vẻ mặt sùng tín càng nổi rõ hơn, đôi bàn tay dài vày guộc giơ lên trước cái khung tranh với một cử chỉ thành kính. Khuôn mặt nó như được đám hào quang bao quanh và tiếng nói của nó vang vọng những âm điệu cùng những rung động mà các bạn nó hoàn toàn không hay biết. Nó hình như được chuyển đi ra khỏi cái thế gian này, đương ở một chốn không còn là cái nhà kho cũ kĩ đổ nát mà một miền ất khác bên cạnh Đức Bà nhiều nỗi đau. Bản cầu nguyện của nó, tuy thế, lại rất đơn sơ và không phải là đã được học từ buổi học giáo lí: nó cầu xin Đức Mẹ Đồng Trinh giúp nó một ngày kia sẽ được vào trong trường quốc học “Xô-đrê”, ở đó mọọc viên ra trường đều trở thành linh mục.

Cẳng-Nhũn thu xếp xong một phần công chuyện những chiếc mũ thì vừa đúng nó thấy thằng kia đương cầu nguyện; nó định gây nên một trò đùa, một trò đùa mà chỉ mới nghĩ đến đã làm cho nó hể hả và cũng như thế, lại làm cho Mạch-Nha hoàn toàn hố. Khi nó tiến lại gần tới thằng kia và thấy thằng kia đương cầu nguyện, hai tay giơ lên trong một cử chỉ sùng bái, đôi mắt ngước nhìn tới tận đâu đâu, vẻ mặt rạng rỡ do hoan hỉ ngất ngây (nó như tắm trong hạnh phúc), Cẳng-Nhũn đứng sững lạ tiếng cười châm chọc thô bạo tắt ngóm trên đôi môi, nó đứng lặng đó mà quan sát, không ít kinh hoàng, nghẹn ngào một cảm xúc chứa đựng một phần khát khao và một phần thất vọng.

Cẳng-Nhũn đứng dừng lại, tròn mắt nhìn, Mạch-Nha không hề động đậy. Duy nhất, chỉ có đôi môi thong thả mp máy. Cẳng-Nhũn đã có thói quen chế nhạo thằng kia cũng như là nó vẫn chế nhạo tất cả đồng bọn trong cái băng đó, kể cả Giáo-sư mà nó yêu mến, kể cả Pê-đrô Ba-la mà nó kính nể. Bất cứ một đứa nào mới nhập bọn vào cái băng “Hảo hán nơi Trảng cát” ngay buổi đầu tiên cũng đu đã gợi lên một ý nghĩ độc ác cho Cẳng-Nhũn, và thằng này, ngay tức khắc, đã gắn cho một cái “biệt hiệu”, cười giễu cợt một cử chỉ, một câu nói của chú lính mới. Nó xoay chuyển tất cả mọi chuyện thành trò cười, nó là một trong những tay ngổ ngáo nhất. Tiếng tă sự tàn ác của nó cũng đã được củng cố hết sức vững vàng. Một hôm nào đó, nó đã tự buông thả những hành vi độc ác kinh khủng đối với một con mèo bỗng dưng lọt vào trong nhà kho. Và một lần khác, nó đưa luôn cho người hầu bàn ở tiệm ăn một nhát dao cạo chỉ để đánh cp một con gà quay. Nhưng mà mọi người cũng từng thấy, một ngày nọ, bị sưng nhọt rất đau ở chân, nó lạnh lùng lấy lưỡi dao nhíp chích luôn và trước mắt tất cả bọn, vừa cười vừa nặn cái nhọt. Trong đám trẻ, nhiều đứa không thích nó, nhưng những đứa thuộc loại liều lĩnh bất chấp và chơi thân với nó thì đều nói Cẳng-Nhũn là một đứa tốt”…Trong tận cùng sâu lắng trái tim, nó xót xa về cái cảnh cơ cực của tất cả bọn, và chính là cái cười cợt, là chế nhạo mà nó trốn tránh cái cơ cực đó của bạn thân. Vy nên đối với nó, đó cũng coi như một liều thuốc. Nó đứng yên lặng, nhìn Mạch-Nha đương tập trung tâm trí vào bài kinh. Trên vẻ mặt kẻ đương cầu nguyện bừng lên một niềm tin hoan hỉ, một cái gì đó mà, ngay lúc đầu, Cẳng-Nhũn cho là hài lòng hoặc hạnh phúc. Nhưng nó ngắm vẻ mặt của thng kia và khám phá ra một nét cảm xúc nào đó mà nó không sao phân giải nổi. Và, nhăn cái mặt bé choắt lại, nó suy nghĩ rằng, biết đâu chẳng phải là vì cái lý do ấy mà không bao giờ nó nghĩ tới cầu nguyện hoặc tới việc ngửa mặt lên trời mà linh mục Giô-dê Pê-đrô đã bao lần nói đi nói lại với chúng nó mỗi khi ông ấy đến thăm chúng nó. Cái điều mà nó mong muốn, chính thế, đó là sự sung sướng, đó là niềm vui, đó là trốn thoát tất cả cái cực khổ này, tất cả cái cơ cực này cứ luôn luôn rình rập quanh chúng nó và bóp nghẹt chúng nó. Ở đó quả là có cái tự do không bờ bến của những đường phố, đúng là như thế. Nhưng mà ở đó cũng lại có sự ớc từ tất cả mọi ve vuốt, sự thiếu thốn, tất cả những lời thân thương. Tất cả những thứ đó, Mạch-Nha tìm kiếm chúng ở trên trời, trong nhưng tấm hình tôn giáo, những bông hoa đỏ tàn úa mà nó đem tới cho Đức Bà bảy nỗi đau, khác nào một người tình nhân lãng mn ở những khu phố sang trọng trong thành phố đem những bông hoa tươi đến cho cô nàng mà anh ta yêu với ý nghĩa cầu hôn. Nhưng Cẳng-Nhũn không thể thừa nhận được rằng chỉ như vậy cũng đã là đủ rồi. Điều mà nó muốn, chính thế, đó là một cái gì có ngay. Một thứ gì đó sẽ là cho nét mặt nó tươiười và vui vẻ lên, giải thoát cho nó cái nhu cầu muốn chế giễu tất cả mọi người và mọi việc, và cũng là giải thoát cho nó cái nỗi khủng khiếp, cái thèm khát muốn khóc cứ dày vò nó trong những đêm đông. Nó không màng cái thứ mà thằng Mạch-Nha đã có: cái nét rạng rỡ trên khuôn mặt. Nó muốn có một điều sung sướng, một bàn tay đ vuốt ve nó, một con người nào đó, với lòng yêu thương tràn trề làm cho quên được cái tật nguyền về cơ thể và tất cả những năm ròng (cũng có thể thực ra nhiều lắm là chỉ khoảng vài ba tháng hoặc mấy tuần, nhưng đối với nó thì cái thời gian đó cũng cứ là dài đằng đẵng) mà nó đã sng, cô độc, trong những thành phố, bị người qua lại hắt hủi, bị cảnh sát xô đẩy, bị bọn vô lại lớn hơn đánh đập. Chưa bao giờ nó có gia đình. Nó đã ở trong nhà một người làm bánh mì mà nói gọi là “cha đỡ đầu của tôi” và người ấy chỉ có đánh đập nó. Nó đã bỏ trn khỏi nhà khi nó đã có thể hiểu rằng trốn đi tức là được giải thoát. Nó đã khốn đốn vì đói, rồi, một ngày kia, người ta bắt nó bỏ vào nhà tù. Nó ước mong có được một cái vuốt ve, một bàn tay có thể xóa sạch trên đôi mắt nó cái hồi ức về cái đêm đó trong nhà lao, khi mà những tên lính say rượu bắt nó tập tằng cái chân liệt của nó mà chạy quanh gian phòng. Mỗi góc phòng một tên, lăm lăm trong tay một cái gậy “ma trắc” dài, bằng cao su. Những vết gậy hằn trên lưng nó đã phai mờ hẳn, nhưng từ trong thâm tâm, không bao giờ phai được nỗi đau đớn phải chịu lúc đó. Nó chạy trong gian phòng như một con vật bị những con vt khác to khỏe hơn săn đuổi. Cái chân tập tễnh không chịu đỡ nó nữa, và gậy cao su rít trên lưng nó mỗi khi mệt quá nó phải dừng lại. Mới đầu, nó khóc rất nhiều, thế rồi, cũng chẳng hiểu như thế nào, nước mắt nó khô cạn. Cũng có lúc, không làm thế nào được nữa, nó ngã chúi xung đất. Những mảnh thịt bị xé rách túa máu ra, và ngay cho đến ngày hôm nay, nó vẫn nghe thấy tiếng cười của bọn lính và tiếng cười của cái thằng cha mặc áo gi-lê xám, hút xì gà ấy. Sau đó nó đã gặp các Hảo háo nơi Trảng cát (chính là Giáo-sư đã dẫn nó đến, hai đứa làm quen với nhau trên một chiếc ghế dài ở công viên) vở lại với bọn này. Chẳng bao lâu nó đã nổi bật lên trong cả bọn bởi vì nó biết cách, không thể ai hơn, giả vờ tạo ra một nỗi đau thương vô hạn và nhờ thế mà đánh lừa được các bà lớn để rồi sau đó dinh cơ các bà lớn được đón tiếp cả một toán đến thăm sau khi đã được chỉ dẫn kỹ lưỡng về tất cả những nơi cất đặt các vật quý giá và về tất cả những nếp quen của gia đình ấy. Và Cẳng-Nhũn cảm nhận một sự hài lòng thực sự mà tưởng tượng thấy r những người đàn bà ấy đã tưởng lầm nó là một đứa trẻ côi cút khốn khổ, thì bây giờ nguyền rủa nó biết chừng nào. Chính theo kiểu ấy mà nó trả thù cho mình, bởi vì trái tim nó tràn ngập căm hờn. Nó có một ước mong thầm kín làm sao có được một quả bom (như là trong số những quả bom đưc nói đến trong câu chuyện nào đó do Giáo-sư đã kể cho cả bọn nghe), một quả bom có thể san bằng tất cả thành phố và làm nổ tung cả thế giới. Có được như thế nó sẽ sung sướng. Và có thể nó cũng sẽ sung sướng không kém nếu có một người nào đó đến đây, hẳn đó là một bà có mái tóc hoa râm và đôi bàn tayềm dịu, để mà ôm ghì nó vào ngực, vuốt ve trên mặt nó và đưa nó vào một giấc ngủ yên lành, một giấc ngủ không bị ám ảnh bởi những cơn mơ về cái đêm trong nhà lao. Có được như thế, nó sẽ sung sướng, căm hờn không còn đồn trú trong tâm khảm nó nữa. Và nó cũng sẽ xóa hết sự khinhẻ, lòng khát khao, nỗi căm hờn đối với Mạch-Nha lúc đó, hai tay giơ lên trong không gian và đôi mắt đăm đăm trốn tránh cái thế gian đau khổ của mình để đến một thế giới mới được mở ra qua những câu chuyện của cha Giô-dê Pê-đrô.

Có tiếng nói tiến lại gần. Một nhóm bốn thằng xc tới phá vỡ sự yên tĩnh đã ngự trị trong đêm tối ở nhà kho. Cẳng-Nhũn giật nảy mình, cười rúc rích sau lưng Mạch-Nha vẫn tiếp tục cầu nguyện, nó so vai và quyết định hoãn đến sáng sớm mai việc bố trí chi tiết chuyến đánh cắp mũ dạ. Và, vốn ít thích ngủ, nó bước ti trước mặt cái nhóm đương la cà, xin một điếu thuốc, đưa những mẩu bông đùa về câu chuyện “tán gái” mà bốn đứa kia kể.

− Gà nhép cỡ các cậu, mà lại đi nghĩ rằng mình có đủ sức vật ngã một người đàn bà? Hẳn lại tay đĩ già nào đó giả làm chanh cốm…

Bọn kia ni khùng:

− Đừng có ra vẻ bao giờ cũng ta đây thạo đời! Nếu mày muốn, cứ theo chúng tao đến đó mà xem, mày sẽ biết được con bé, một miếng ra trò đấy!

Cẳng-Nhũn cười cay chua:

− Tao không làm cái trò vớ vẩn! - Và nó bỏ đi băng qua nhà kho.

Gã Mèo chưa nằm ngủ. Bao giờ nó cũng đi ra ngoài sau mườt giờ đêm. Đó là tay điển trai nhất đám. Hồi nó mới đến nhập bọn, người nó trắng hồng. Sống-Nhàn đã có ý đồ tán tỉnh mà chiếm lấy. Nhưng mà, ngay từ buổi đó, Gã Mèo đã tỏ ra một tay lanh lẹ không ngờ và không phải là xuất thân, như là Sống-Nhàn tưởng, từ một gia đình trưởng giả. Nó từ băng Anh-điêng Ma-lô-cây-rốt, bọn trẻ con sống dưới những gầm cầu ở A-ra-ca-giu. Nó đã làm cuộc hành trình đến đây bằng cách bám vào đuôi một đoàn tàu và nó hết sức thông thạo về cuộc sống mà một bọn trẻ con vô thừa nhận phải trải. Vả chăng, nó đã quá mười ba tuổi. Bởi t, nó tóm ngay được cái lý do mà Sống-Nhàn, thằng da nâu thân to bè bè và xấu xí, đã đối xử với nó hết sức trân trọng, biếu nó thuốc lá, xẻ cho nó một phần bữa ăn chiều và đi dạo phố với nó. Sau đó, hai đứa hợp sức xoáy một đôi giày mới tinh bày ở ngăn hàng một hiệu buôn tại “Bai-xa đốt xa-pa-tây-rốt”[8]. Sống-Nhàn đã nói với nó:

− Khỏi lo! Tớ biết chỗ có thể tuồn được.

Gã Mèo đưa mắt nhìn quanh đôi giày tàng của mình:

− Đúng là bây giờ tớ lại có ý muốn tự thân tặng mình đôi giày này. Tớ bắt đầu cần…

− Mày ư? Vớic giày của mày vẫn còn tốt nguyên này!... Sống-Nhàn kêu lên, nó, họa hoằn mới mang giày và lúc này thì đương chân đất.

− Tớ sẽ trả cho mày phần của mày. Mày nghĩ sao về điều đó?

Sống-Nhàn liếc nhìn thằng bạn. Gã Mèo đeo cà-vạt mặc một áo vét tông vá và, ôi, thật là điều tuyệt vời! Nó mang cả bít tất nữa.

− Mày làm thế để chơi trò tán tỉnh phải không? Nó hỏi và mỉm cười.

− Tớ không phải là sinh ra để cho cái kiểu sống này. Tớ sinh ra là để cho cái xã hội thượng lưu kia! - Gã Mèo nói, nhắc lại câu nó nghe được một hôm nào đó từ miệng một đại diện thương mại trong một quán rượu ở A-ra-ca-giu.

Sống-Nhàn nhận thấy bạn quả là duyên dáng. Gã Mèo có cái điệu ngang tàng và, mặc dầu vẻ điển trai của nó không chút yểu điệu thục nữ, nó vẫn khiến Sống-Nhàn thích thú, thằng này xưa nay vốn không có được nhiều may mắn với giới đàn bà, bi lẽ, loắt choắt và gầy guộc, nó nhỏ hơn nhiều cái tuổi mười ba đúng của nó. Gã Mèo, thằng này thì lại cao lớn và trên đôi môi ở tuổi mười bốn của nó đã lún phún một chút lông tơ nuột nà được trau chuốt rất công phu.

Sống-Nhàn nghĩ rằng tốt hơn hết là không nên nỉ để khỏi làm thằng bé phải sợ hãi. Nó chẳng hiểu chút gì về Gã Mèo và không thể nào tưởng tượng được rằng thằng bạn đã biết tỏng cái trò của nó.

Cặp kè nhau, chúng đi lang thang gần hết nửa buổi đêm, ngắm nhìn những ánh sáng của thành phố (Gã Mèo nhìn mà đâm hoảng) và, khoảng mưi một giờ đêm, chúng về nhà kho, Sống-Nhàn giới thiệu Gã Mèo với Pê-đrô rồi dẫn luôn tới chỗ nó nằm ngủ.

− Tớ có một tấm nệm ở đây. Cũng đủ rộng cho hai đứa chúng ta.

Gã Mèo nằm xuống. Sống-Nhàn nằm dài bên cạnh. Khi đoán rằng thằng kia đã ngủ sayưa một cánh tay ôm lấy và tay kia thì bắt đầu hết sức nhẹ nhàng cởi quần đùi thằng bạn. Chỉ chớp mắt Gã Mèo đã đứng bật dậy.

− Mày nhầm rồi, này thằng lai đen! Tao, tao là đàn ông.

Nhưng Sống-Nhàn không còn thấy gì nữa, nó chỉ thấy có sự ham muốn ca nó, lòng khát khao xác thịt trắng ngần của Gã Mèo. Nó chồm đến nhưng Gã Mèo tránh được, cho luôn một cú khoèo cẳng và Sống-Nhàn ngã sấp xuống đất. Một đám trẻ đã xúm lại quanh hai đứa.

− Nó tưởng tớ là một đĩ đực. Ê! Cút đi! Đồ mặt mẹt!

Nó kéo tấm vải nệa Sống-Nhàn qua một góc khác và nằm ngủ. Hai đứa giận nhau một thời gian, nhưng về sau cũng làm lành với nhau, và bây giờ thì khi Gã Mèo chán một cô bạn gái nhỏ nào, nó chuyển qua cho Sống-Nhàn.

Một buổi tối, Gã Mèo đi dạo trong đường phố của những gái điếm, tóc bóng mượt loại sáp rẻ tiền, cà-vạt quấn ở cổ, huýt sáo cứ như là một trong những đứa mất dạy của thành phố. Các ả điếm nhìn nó và cười với nhau:

− Này, hãy nhìn hộ tôi chú gà trống choai kia! Liệu nó lảng vảng nơi đây để tìm kiếm cái gì?

Gã Mèo đáp lại những nụ cười và tip tục đi dạo. Nó chờ đợi có được một ả trong số họ gọi nó để cùng làm tình. Nhưng nó không muốn làm tình vì tiền, không những chỉ vì tài sản của nó không vượt quá ngàn rưỡi rét, mà cũng còn bởi là các Hảo hán nơi Trảng cát không có thói chơi gái mà trả tiền. Nhưng bây giờ là mười giờờ của những người đàn ông trả tiền. Và Gã Mèo đi phía bên này qua phía bên kia, chẳng xơ múi gì cả. Đúng lúc đó thì nó nhìn thấy Đan-va từ ngoài đường phố đi tới, tùm hum trong cái áo măng tô da lông thú, bất chấp buổi tối mùa hè. Ả ta đi vượt qua, gần như không trông thấy nó. Đó là một người đàn bà khoảng ba mươi nhăm tuổi, đẫy đà, gương mặt trề dục vọng. Gã Mèo thèm muốn có ả ngay tức khắc. Nó đi theo riết, thấy ả ta về nhà mà không ngoảnh cổ lại. Một lúc sau, ả ta ló ra cửa sổ. Gã Mèo đi lên rồi lại đi xuống dọc đường phố, nhưng ả không thèm nhìn. Thế rồi một lão già đi qua và đáp lại lời ọi vào nhà. Gã Mèo lại chờ, thế nhưng, kể cả sau khi lão già vội vã trở ra, len lén sợ bị trông thấy, ả cũng không quay trở ra cửa sổ.

Đêm này qua đêm khác, Gã Mèo quay trở lại đúng cái góc phố ấy, chỉ là để nhìn thấy ả. Bây giờ thì tất cả những món kiếm đượcng tiền bạc đều đưa vào việc mua sắm những bộ com-lê cũ và cách làm cho điển trai hơn. Nó vốn có cái hào hoa kiểu lục lăm nổi rõ chủ yếu ở cách đi đứng, cách chụp cái mũ và cách thắt sơ sài chiếc cà-vạt hơn là ở ngay chính bộ cánh. Gã Mèo thèm muốn Đan-va cũng theo kiểu nó thèm ăn khi thấy đói, thèm được ngủ khi nó buồn ngủ. Đã đến lúc nó không thèm đáp lại những lời gọi của các ả giang hồ khác. Chỉ có một lần nó cất công đi theo một ả với mỗi dụng ý là hỏi cho biết cặn kẽ về cuộc sống của Đan-va. Nhờ đó, nó biết được Đan-va có một tình nhân, một tơi sác ở quán cà phê, hắn bòn rút tiền của ả kiếm ra và cũng nhiều phen say bí tỷ ở ngay nơi ở của ả làm cho rắc rối thêm cuộc sống của tất cả những ả giang hồ trong dãy nhà.

Đêm nào Gã Mèo cũng quay lại chốn cũ. Chưa bao giờ Đan-va thí cho nó một cái nhìn nhỏ nhoi. Và cũng vì vy mà nó càng yêu ả. Nó đứng lặng đó trong một sự chờ đợi đau đớn cho tới mười hai giờ rưỡi khuya, khi đó tay thổi sáo đến, ôm hôn ả ta ngay từ cửa sổ rồi đi vào trong nhà qua cái cửa lớn sáng lờ mờ. Thế là, Gã Mèo quay trở về nhà kho.

Và một đêm, tay thổi sáo không đến. Đêm hôm đó, Đan-va đã đi t các đường phố như một con điên. Ả về nhà muộn, không tiếp một người đàn ông nào và bây giờ lại đứng nơi cửa sổ, mặc dầu mười hai tiếng chuông đồng hồ nửa đêm đã vang lên từ lâu. Dần dần, đường phố vắng hẳn đi. Chẳng còn ai ngoài ph nếu không phải là Gã Mèo trong cái góc của nó, và Đan-va thì vẫn đứng chờ ở cửa sổ. Đan-va mất hết hy vọng. Lúc bấy giờ Gã Mèo mới bắt đầu đi dạo phía bên này rồi phía bên kia dãy phố, cứ thế cho đến lúc người đàn bà chú ý đến nó và ra hiệu. Nó đến ngay, tươi cười.

- Cậu có i là chú trống choai tối nào cũng đứng chờ ở góc phố không?

− Kẻ tối nào cũng đứng ở góc phố, đó là tôi. Bây giờ, về câu chuyện chú gà trống choai…

Ả giang hồ mỉm cười buồn bã.

− Cậu có muốn giúp cho tôi một việc không? Tôi sẽ cho cậu một cái gì đó

Nhưng ả lại suy nghĩ ngay và phác một cử chỉ:

− Thôi! Chắc chắn là cậu đương phải chờ “người đẹp” của cậu và cậu không thể để mất thì giờ.

− Được, tôi có thể giúp, cô bạn tôi giờ chưa đến ngay đâu!

− ậy thì, tôi muốn chú bé của tôi đi đến phố Ruy Bác-bô-da, số nhà 35. Hỏi ông Ga-xtông, ở tầng gác thứ nhất ấy. Nói với ông ấy là tôi đợi ông ấy.

Gã Mèo đi ra, tủi thân. Trước tiên, nó nghĩ rằng không đi đến chỗ đó và cũng không bao giờ trở lại nhìn Đan-va nữa, nhưng sau đó nó lại quyết định cứến đó để xem cho rõ cái tay thổi sáo đã cả gan bỏ rơi một người đàn bà đẹp như thế. Nó đến trước ngôi nhà (một ngôi nhà đen ngòm, có nhiều tầng), trèo lên cầu thang. Tới tầng thứ nhất, nó hỏi một thằng nhóc đương nằm ngủ ở hành lang nhờ chỉ cho nó phòng của ông Ga-xtông. Thằng béỏ cho nó cái cửa cuối cùng. Gã Mèo gõ cửa. Tay thổi sáo ra mở, hắn ta bận quần đùi và trong giường, Gã Mèo nhận ra một người đàn bà gầy gò. Cả hai đều say mèm. Gã Mèo nói:

− Tôi đến đây theo lời của Đan-va.

− Nói với con sếu già ấy là mụ hãy để cho tao yên. Tao chán nó lắm rồi, cho tới tận đây này.>

Và người đàn ông đặt cái bàn tay xòe ra lên cổ họng làm hiệu.

Từ bên trong gian phòng, người đàn bà hỏi:

− Nhóc con ấy hỏi gì thế?

− Đừng có dính vào, - tay thổi sáo nói.

Nhưng hắn ta lại nói thêm ngay:

− Đây là sứ giả của cái mụ sếu già Đan-va. Mụ ta vò đầu bứóc để làm cho tôi trở lại với mụ đấy!

Người đàn bà thốt lên một tiếng cười đê tiện của kẻ say rượu.

Tay thổi sáo cũng cười:

− Thấy chưa, cậu nhóc. Trả lời câu ấy cho Đan-va.

− Tôi cũng thấy… đúng vậy, một lớp da khô đư que củi nỏ, vâng, thưa ông. Vậy chứ loại kền kền nào ông đã nhặt được về đó, hở ông anh?

Tay thổi sáo nhìn có vẻ nghiêm túc:

− Đừng có nói gì đến vợ chưa cưới của tao!

Và tiếp luôn:

− Uống một hớp chứ? Đây là rượu mía, và loại ngon.

Gã Mèo bước vào. Mụ đàn bà nằm trong giường kéo chăn che người. Tay thổi sáo phá lên cười:

− Đây chỉ là một chú bồ câu non. Đừng sợ!

− Và dù sao đi nữa… - Gã Mèo nói - cái mã này, thực thế, chẳng làm gì tôi “giỏ rãi” chút nào! Mà cũng không đủ để làm tôi nổi hứng!

- Nó uống rượu ca-cha-xa. Tay thổi sáo đã chu vào giường và hắn ôm hôn mụ kia. Cả hai đều không để ý đến Gã Mèo đã bỏ đi và nó cuỗm luôn cái túi xách của mụ giang hồ, để ở ghế tựa, trên đống quần áo. Ra đến ngoài, Gã Mèo đếm được sáu mươi tám ngàn đồng rét. Nó ném túi xách xuống chân cầu thang, bỏ túi số tiền. Và nó vừa huýt sáo mà đi trở vố của Đan-va.

Đan-va đợi nó ở cửa sổ. Gã Mèo nhìn ả chăm chăm.

− Tôi đã trở về… - và nó đi vào không chờ trả lời.

Từ trong hành lang, Đan-va đã vội hỏi:

− Ông ta đã nói thế nào?

- Vào trong phòng, tôi sẽ nói cho chị biết. Chỉ cho tôi phòng chị ở đâu.

Họ cùng vào trong phòng. Cái th đầu tiên mà Gã Mèo nhìn thấy đó là tấm ảnh Ga-xtông đương thổi sáo, vận bộ quần áo dạ hội. Nó ngồi xuống giường, nhìn tấm ảnh. Đan-va ngắm nghía nó, kinh hoàng và khó khăn lắm mới hỏi lại nó:

− Ông ta đã nói thế nào?

Gã Mèo trả lời:

− Chị hãy ngồi xuống đây - và nó chỉ vào giường.

− Cái chú gà trống choai này…! Ả lầm bầm.

− Nghe đây, con thỏ nhỏ bé của tôi! Hắn ta đã bỏ rơi cô để chạy theo một mụ khác, cô biết chưa? Nhưng mà tôi cũng đã trả miếng cho cả đôi. Và sau đó tôi lại đã vặt lông con sếu già - nó cho tay vào túi và rút tiền ra.

− Chúng mình sẽ chia nhau mó>

− A, hắn ta đã có một kẻ khác, phải không? Nhưng mà Đức chúa của tôi ở Bôm-phim sẽ biết làm cho chúng nó què quặt cả hai đứa. Đức Chúa ở Bôm-phim là thần chủ của tôi.

Ả ta tiến lại chỗ có bức hình vị thánh, khẩn cầu một câu rồi quay trở l

− Cậu cứ giữ lấy tiền đó của cậu. Cậu đã kiếm được một cách đúng đắn.

Gã Mèo nhắc lại:

− Ngồi xuống đây.

Lần này, ả ngồi xuống. Nó ôm lấy ả và dìu ả ngã xuống giường. Sau đó, ả rên rắm đuối và, qua những cái tát nó vả vào ả, ả lẩm bẩm:

− Chú gà trống choai này có vẻ một người lớn đấy.

Nó đứng lên, xốc lại áo quần, tiến về chỗ tấm hình tay thổi sáo Ga-xtông và xé tan tấm ảnh.

− Tôi sẽ chụp hình để rồi cô đặt vào chỗ này.

Người đàn bà cười phá lên và bảo:

− Này, đi lại kia, con thỏ bé nhỏ bằng đường của chị! Rồi chưa biết sẽ là một tay vô lại tới cỡ nào! Chị sẽ dạy cho mày vô số điều hay, tên mất dạy của tôi ạ!

Ả đóng cửa buồng lại. Gã Mèo cởi quần áo.

*

**

Thế đó, vì sao mà Gã Mèo tối nào cũng bỏ ra đi vào nửa đêm và nó không ngủ ở nhà kho. Nó chỉ trở về vào buổi sáng hôm sau để đi cùng những đứa khác lao vào những hoạt động phiêu lưu trong ngày.

Cẳng-Nhũni gần và giễu cợt:

− Bây giờ thì mày sẽ đưa ra cho chúng tớ xem cái nhẫn, có đúng không?

− Cái đó không dính dáng gì đến mày!

Gã Mèo châm một điếu xì gà hút.

− Mày thì lại muốn đến xem xem may ra có thể kiếm chác, cái đồ bỏ đi như loại mày.

− Tớ không la cà ở những nhà kho hàng đồng nát. T biết rõ nơi nào có thể kiếm được những thứ đáng bỏ công ra.

Nhưng Gã Mèo không phải lúc thích thú nói chuyện và Cẳng-Nhũn tiếp tục cuộc hành du của nó trong nhà kho.

Cẳng-Nhũn đứng tựa vào tường và để cho thời gian trôi đi. Nó thấy Gã Mèo ra đi vào khoảng mười một giờ rưỡi. mỉm cười bởi vì hắn đã rửa mặt, chải sáp lên tóc và ra đi với cái kiểu đi chếnh choáng đặc biệt của bọn vô lại và của những người đi biển. Sau đó, Cẳng-Nhũn đứng rất lâu mà nhìn bọn trẻ đương ngủ. Ở đó có đến năm chục đứa, không bố không mẹ,ầy giáo. Chúng nó chỉ có cho mình cái tự do duy nhất lang thang khắp hang cùng ngõ hẻm. Chúng nó sống một cuộc sống không phải bao giờ cũng dễ dàng kiếm cho được miếng ăn, cái mặc, hoặc vác thuê một chiếc va li, hoặc đánh cắp ví hay mũ, hoặc dọa dẫm trấn lột người ta, và đôi lúc cũng ăn xin. Và cái bọn này tập hợp đn trên một trăm đứa trẻ, bởi vì còn nhiều đứa không ngủ ở nhà kho. Chúng tản ra dưới những cửa lớn các nhà chọc trời, dưới những gầm cầu, hoặc bên trong những chiếc thuyền gỗ lật úp trên bãi cát ở Cảng Gỗ. Không một đứa nào than thân trách phận. nh thoảng, có một đứa chết vì một chứng bệnh mà chẳng ai biết cách chữa chạy. Khi nào đột nhiên có linh mục Giô-dê Pê-đrô hoặc bà đồng Đôn A-nin-ha, hoặc có khi là Cục-cưng-của-Chúa đến, người ốm có thể được đôi chút thuốc men. Và dù có được như thế, không bao giờ cái tí chút ấy lại có thể được như phần dành cho đứa trẻ sống trong gia đình mình. Và Cẳng-Nhũn nhận thấy niềm vui sướng của cái tự do đó thật là quá mỏng manh bên cạnh cái cơ cực của cuộc sống này.

Đâu đó nghe có tiếng cựa quậy, nó quay đầu nhìn. Ở chính giữa ngôi nhà có đứa nào đó đứng dậyCẳng-Nhũn nhận ra thằng bé đen Ba-răng-đão đương rón rén đi ra bãi cát, bên ngoài nhà kho. Cẳng-Nhũn nghĩ có thể thằng này đi tìm chỗ cất giấu thứ gì đó đã xoáy được mà không muốn phô ra cho đồng bọn biết. Và như thế chính là một tội nặng, vi phạm luật lệ của băng. Cẳng-Nhũn bám theo Ba-răng-đão, len lỏi bước giữa đám trẻ đương nằm ngủ. Thằng bé đen đã ra khỏi cửa lớn và đi vòng nhà kho về phía trái. Trên cao xa thẳm là bầu trời đầy sao. Ba-răng-đão lúc này rảo bước. Cẳng-Nhũn nhận ra thằng bé tiến về phía đầu kia nhà kho, ở đó thì cát lại càng mịn hơn. Nó bèn đi vòng ngược lại và tới nơi kịp để thấy Ba-răng-đão đụng vào một cái bóng đen khác. Ngay tức khắc, nó nhận ra cái bóng ấy, đó là An-mi-rô, một đứa trong bọn, mười hai tuổi, to béo và biếng lười. Cẳng-Nhũn lắng nghe và chớp được những lời nói. Một đứa nói: “Chú nhỏ bé bỏng của tôi” Cẳng-Nhũn lùi lại và nỗi kinh hoàng của nó tăng lên. Thì ra đứa nào cũng tìm kiếm một sự vuốt ve, mt thứ gì đó xa lạ với cuộc sống này. Giáo-sư trong những cuốn sách đọc suốt đêm trắng, Gã Mèo trong cái giường một người đàn bà sống sa đọa đương “bao” nó, Mạch-Nha, trong lời kinh cầu nguyện làm cho nó biến đổi rạng ngời. Ba-răng-đão và An-mi-rô trong tình dục đồng giới trên cát bến cảng. Cẳng-Nhũnảm thấy nỗi kinh hoàng dày vò và nó không sao ngủ được. Nếu nó ngủ, những cơn ác mộng về cái nhà tù ngay tức thì sẽ đến với nó. Nó cầu mong da diết sao bỗng xuất hiện một con người nào đó mà nó có thể hành hạ bằng những lời chế giễu chua cay. Nó cầu mong một vụ đánh ộn. Một thoáng nào đó, nó đã nghĩ tới châm que diêm cháy vào chân một trong những đứa đang ngủ. Nhưng khi nhìn ra cửa lớn nhà kho nó lại chỉ còn cảm thấy buồn nản và một thèm muốn như phát điên giục giã bỏ trốn. Và nó ra ngoài chạy qua những bãi cát, chạy thục mạng lung tung, trốn tránh sự kinh hoàng của nó.

ột tiếng động rất gần khiến Pê-đrô Ba-la sực tỉnh. Nó nằm sấp và hé nhìn bên dưới cánh tay. Nó thấy một thằng bé đứng đậy và thận trọng tiến lại gần góc nhà chỗ Mạch-Nha đương ngủ. Đương nửa mê nửa tỉnh, Pê-đrô Ba-la thoạt nghĩ đây có thể là mộtụ dâm đồng giới. Và nó yên lặng theo dõi để rồi sẽ đuổi tên đĩ đực ra khỏi bọn, bởi vì một trong những điều luật của cái băng này là không bao giờ nhận cho những tên đĩ đực nhập bọn. Nhưng nó chợt tỉnh hẳn và lập tức nhớ ra là chuyện đó không thảy ra, bởi vì Mạch-Nha không thuộc loại đó. Vậy thì chỉ có ăn cắp. Và đó, thằng lỏi đã mở cái hòm của Mạch-Nha. Pê-đrô Ba-la nhảy chồm lên nó. Cuộc vật lộn kết thúc nhanh chóng. Mạch-Nha thức dậy, nhưng bọn kia vẫn ngủ.

− Mày đi lấy cắp của anh em sao?

Thằng kia câm miệng hến, đưa tay xoa chỗ cằm bị thương.

Pê-đrô Ba-la nói tiếp:

− Ngày mai, mày cút đi… Tao không còn muốn có mày trong bọn chúng tao. Mày cút đi với bọn Ơ-dê-kiên ngày đêm chỉ ngong ngóng dịp lấy cắp lẫn của nhau.

− Tôi thật chỉ muốn xem…

− Mày định xem cái gì bằng đôi tay của mà>

− Tôi thề rằng thật lòng chỉ có muốn xem cái huy hiệu anh ấy mới có.

− Nói hết câu chuyện của mày cho nghiêm chỉnh hoặc mày chịu một trận đòn.

Mạch-Nha can thiệp.

− Tha cho thằng bé, Pê-đrô. Rất có thể nó chỉ muốn được xem chiếc huy hiệu thôi. Đó là chic huy hiệu linh mục Giô-dê cho tớ.

− Đúng đấy, chính thế - thằng bé nói. Tôi chỉ muốn được nhìn thấy…

Nhưng nó run bần bật vì lo sợ. Nó hiểu rằng đời sống một đứa trẻ bị đuổi khỏi những “Hảo hán nơi Trảng cát” sẽ tở nên vô cùng cơ cực. Hoặc nó nhập vào bọn thằng Ơ-dê-kiên cả đời cứ sống trong nhà lao hoặc nó chấm dứt cuộc đời ở Nhà trừng giới.

Mạch-Nha lại lên tiếng xin cho thằng bé và Pê-đrô Ba-la quay trở lại bên cạnh Giáo-sư. Thế là thằng bé thú thật, tiếng còn run run:

− Tôi xin nói hết tất cả cho anh biết. Đó là con bé mà tôi gặp hôm nay. Nó ở trong khu thành phố Rơm Rạ. Tôi lẻn vào trong nhà nó định cuỗm một cái áo ngoài vừa lúc đó nó đi tới và hỏi tôi muốn gì. Thế là chúng tôi tán chuyện. Tôi nói với nó rằng ngày mai tôi sẽ đem đến cho nó một món quà. Bởi vì nó ngoan ngoãn, ngoan ngoãn như thế này đối vi tôi, anh hiểu chứ?

Và bây giờ thì nó lại gào toáng lên, tưởng như nó hóa rồ.

Mạch-Nha cầm chiếc huy hiệu ông linh mục đã cho nó, đứng lặng yên chiêm ngưỡng. Đột nhiên, nó đưa cái huy hiệu cho thằng bé:

− Cầm lấy. Đem mà cho nó. Nhưng mà đừng có hé răng với Pê-đrô Ba-la đấKhuỷu-Khô-Khẳng bước vào nhà kho thì trời bắt đầu rạng sáng. Tóc của thằng lai trong xéc-tao[9] này rối bù. Nó mang đôi giày vải như là ngày nó từ vùng Ca-a-tin-ga đến nhập bọn. Cái mặt lầm lũi của nó nổi rõ ở bên trong ngôi nhà. Nó bước qua người thằng đen Giô-ao Gộc, nhổ ra xa, dẫm chân lên bãi nước bọt. Nó mang đến một tờ báo, áp chặt vào ngực. Nó đảo mắt nhìn khắp gian nhà, như là muốn tìm một đứa nào đó. Khi đã nhắm được đúng cái xó của Giáo-sư, nó nắm chặt tờ báo trong hai bàn tay hộ pháp đã chai. Và chẳng để ý dành một chút quan tâm đối với cái giờ không thích hợp này, nó bước lại gần thằng bạn mà kêu toáng lên>

− Giáo-sư!... Giáo-sư!

− Cái gì thế?

Giáo-sư đương nửa ngủ nửa thức:

− Tớ cần một việc này.

Giáo-sư ngồi nhổm dậy. Vẻ mặt lầm lũi của Khuỷu-Khô-Khẳng bây giờ hầu nhờ hẳn đi trong bóng tối.

− Mày đấy à? Khuỷu-Khô-Khẳng? Mày muốn gì?

−Tớ muốn nhờ mày đọc hộ cho mấy cái tin này về Lam-pi-ão[10] đăng trên tờ “Hằng ngày”, có cả một tấm ảnh.

− Để đó rồi sáng mai tớ sẽ đọc cho mà nghe.

− Đọc ngay bây giờ đi, và tớ, sáng mai, tớ sẽ bày cho mày bắt chước tiếng chim kim tước, thật giống tiếng chim kim tước hót.

Giáo-sư tìm một mẩu nến, châm lên, bắt đầu đọc bản tin trên tờ báo. Lam-pi-ão đã đột nhập vào một làng trong Bang Ba-hi-a, giết tám người lính, hãm hiếp các cô gái trẻ, cướp phá những hòm tiền của huyện. Vẻ mặt lầm lũi của Khuỷu-Khô-Khẳng rạng rỡ lên. Cái miệng vẫn mím chặt mở ra trong một nụ cười mỉm. Và, sung sướng tột đỉnh, nó từ giã Giáo-sư vừa mới tắt ngọn nến mà đi về cái xó của nó. Nó cầm theo tờ báo để cắt tấm hình đám cướp của Lam-pi-ão ra. Ở nó, dấy lên niềm vui của một ngày mùa xuân.

III - GA XE ĐIỆN PI-TĂNG-GHI-Ê

Chúng nó đợi người cảnh sát đi khỏi. Người này lại dềnh dàng quan sát bầu trời, đưa mắt lùng soát đường phố vắng tanh. Đoàn xe điện khuất đi sau chỗ đường quành. Đó là chuyến xe điện cuối cùng trên tuyến Brô-tát trong đêm này. Người cảnh sát châm một điếu thuốc. Dưới ngọn gió, anh ta gạch đến ba que diêm. Rồi anh ta kéo cao cổ áo choàng để che chống lại cái lạnh ẩm mà gió đưa tới từ những dinh cơ ở đó có những cây xoài và những cây hồng xiêm lắc lư. Ba thằng chờ cho người cảnh sát đi khỏi để băng qua đường sang bên kia và xộc vào ngõ hẻm không có gạch lát. Cục-cưng-của-Chúa không thể đến được. Anh ta đã chờ suốt cả buổi chiều ở quán “Cửa biển”, đợi con người mà cuối cùng lại không thấy đến. Nếu anh ta đến được, công việc hẳn sẽ trôi chảy hơn, bởi vì với Cục-cưng-của-Chúa, chúng đã được giúp đỡ nhiều mặt - không gì phải bàn cãi. Nhưng anh ấy lại không đến, tin báo rất có thể chỉ là hươu vượn và Cục-cưng-của-Chúa lại phải trở lên đường đi xa ngay đêm nay rồi. Anh đã đến I-ta-pa-ri-ca chiều ngày hôm nay, tại một mảnh đất nhỏ ở tận cùng phía sau quán “Cửa biển”. Anh và chúng nó luyện võ ca-pô-ây-ra. Gã Mèo quyết tâm trong một thời gian nữa sẽ trở thành một đấu thủ có thể đương đầu với chính Cục-cưng-của-Chúa thật sự.

Pê-đrô Ba-la, thằng này cũng vậy, tỏ ra có nhiều khả năng. Kém nhanh nhẹn nhất trong ba đứa là Giô-ao Gộc, nhưng nó vẫn là cao trong một cuộc đấu sức mà nó có thể sử dụng sức khỏe ghê gớm của nó, và dù rằng có kém như vậy đi nữa, từ nay nó cũng đã biết được ít nhiều để có thể hạ một đối thủ vạm vỡ hơn nó. Khi luyện tập đã mệt, họ kéo nhau vào trong phòng và gọi bốn cốc rượu mạnh. Gã Mèo rút từ trong túi ra một cỗ bài, một cỗ bài cũ nhờn, những quân bài thô kệch. Cục-cưng-của-Chúa nói chắc chắn rằng con người đó sẽ đến: người bạn đã chuyển cho anh ta cái mối ấy là một tay đáng tin. Đây là một vụ có thể kiếm được bộn tiền và Cục-cưng-của-Chúa ưa giao việc ch những Hảo hán nơi Trảng cát, các bạn chí cốt của anh, hơn là giao cho một tay ba bửa nào đó ở bến cảng. Anh hiểu rằng các Hảo hán nơi Trảng cát tài nghệ vững hơn khối người lớn và chúng nó thì miệng gắn sơn. Quán “Cửa Biển” vào giờ này hầu như vắng tanh. Có chăng còn lại chỉ có hai thủy thủ một chiếc tàu “Ba-ni-a-nơ” đương ngồi uống bia, ở tận phía trong, vừa nói chuyện. Gã Mèo đặt cỗ bài lên mặt bàn và nói:

− Ai bắt cái mở đầu một hội đây?

Cục-cưng-của-Chúa vớ lấy cỗ bài:

− Còn quá cả đánh dấu, lão Mèo của tôi ơi! Một thứ bài rẻ tiền đã cũ sờn cả.

− Nếu anh có một cỗ bài khác xin cứ bỏ ra, với tôi thì cũng thế thôi.

− Không. Cứ chơi cỗ bài này.

Họ bắt đầu sát phạt. Gã Mèo lật ngửa hai quân bài lên mặt bàn, những người kia đặt vào một quân, quân kia phần nhà cái. Trước tiên, Pê-đrô và Cục-cưng-của-Chúa được. Giô-ao Gộc không đánh (nó hiểu quá rõ cỗ bài của gã Mèo), nó chỉ đứng đó mà nhìn, và cười phô hết cả hai hàm răng trắng trởn khi nghe Cục-cưng-của-Chúa nói rằng hôm nay anh ta gặp số đỏ, bởi vì là ngày của Thánh Xăng-gô, thánh hộ mệnh của anh. Nó thì biết tỏng rằng vận đỏ chỉ hé nụ cười vào lúc đầu và khi gã Mèo đã bắt đầu ăn thì gã kéo luôn một mạch. Tới một thời điểm nào đó, Gã Mèo chuyển sang thắng ván ăn đầu tiên, nó nói giọng hơi buồn:

− Đúng là dịp may hiếm có! Tớ vừa mắc phải cái vận đen đủi của tất cả mọi giống ma quỷ!

Giô-ao Gộc lại càng hoác miệng ra mà cười. Gã Mèo lại thắng. Pê-đrô Ba-la đứng lên, vơ tất cả những đồng tiền đã ăn bỏ vào túi. Gã Mèo nhìn nó, lo lắng:

− Mày không đặt gì nữa ư? Từ ván này?

− Ván này à? Không! Tao đi đái…

Và nó tiến về phía cuối quán rượu. Cục-cưng-của-Chúa lại tiếp tục thua. Giô-ao Gộc cười to và võ sư Ca-pô-ây-ra mất bình tĩnh. Pê-rô Ba-la đã quay trở lại nhưng nó không chơi nữa. Nó cười với Giô-ao Gộc, Cục-cưng-của-Chúa phải tuôn ra tất cả số tiền đã ăn. Giô-ao Gộc nói qua khe răng:

− Anh ta sẽ thâm vào v

− Tớ vẫn đương còn thua - Gã Mèo lưu ý mọi người. Nó chú ý đến Pê-đrô Ba-la vừa trở lại:

− Mày không dám liều nữa à? Mày không đặt cho con “Đầm” ư?

− Tớ chán ngấy đánh bài rồi…

Và Pê-đrô Ba-la khẽ nháy mắt với Gã Mèo như thể bảo với nó rằng: thôi, hãy cứ bằng lòng với chỉ một mình Cục-cưng-của-Chúa!

Cục-cưng-của-Chúa ném ra năm ngàn rét lấy từ vốn. Anh ta chỉ thắng có hai lần trong những ván trước và anh ta đã bắt đầu nghi ngờ. Gã Mèo rải bài lên bàn, đẩy ra một quân “vua” và một quân “bảy”.

− Nào ai đặt đây? - Nó hỏi.

Chẳng ai trả lời. Ngay cả Cục-cưng-của-Chúa cũng đương ngắm nghía cỗ bài với con mắt ngờ vực. Gã Mèo hỏi:

− Anh tưởng có chuyện gian à? Anh cứ nhìn kỹ. Tôi chơi rất minh bạch.

Giô-ao Gộc bật cười, cái kiểu cười xỏ xiên của nó. Pê-đrô Ba-la và Cục-cưng-của-Chúa cùng cười với nó. Gã Mèo ném một cái nhìn sôi sục như điên về phía Giô-ao Gộc:

− Cái thằng đen này cũng mụ mẫm như một khúc gỗ. Vậy ra mày không thấy…

Nhưng nó không nói hết câu vì hai người thủy thủ chiếc tàu “Ba-hi-a-nơ” từ nãy đã theo dõi canh bạc một lúc lâu, bây giờ tiến lại gần. Một trong hai người đó, anh chàng nhỏ bé hơn, đương say mềm, nói với Cục-cưng-của-Chúa:

− Gia nhập cái trò chơi nhỏ này được chứ?

Cục-cưng-của-Chúa chỉ vào Gã Mèo:

− Chàng trai này cầm cái.

Hai người thủy thủ nhìn cậu thiếu niên vẻ ngờ vực. Nhưng người vóc dáng nhỏ bé đã thúc ngầm cùi tay vào người kia và thì thào điều gì đó vào tai anh này. Gã Mèo lòng bộn lên vì vui thích, nó biết rõ anh chàng kia đương nói nhỏ rằng thật là quá dễ dàng vét sạch túi thằng bé con. Cả hai đều ngồi vào bàn và Cục-cưng-của-Chúa ngạc nhiên thấy Pê-đrô Ba-la cũng ngồi vào. Giô-ao Gộc thì khác, chẳng những nó không ngạc nhiên mà lại cũng ngồi vào theo. Nó hiểu rằng phải bịp cho được hai người thủy thủ và muốn thế thì nhất thiết phải có đồng bọn cũng thua. Những người thủy thủ cũng như Cục-cưng-của-Chúa bắt đầu ăn. Nhưng chiều gió vận may xoay chuyển nhanh, chỉ còn có Gã Mèo là kẻ duy nhất thắng trong cả sòng bạc. Pê-đrô Ba-la buông một lời than:

− Cái Gã Mèo này, nó mà đã gặp vận may thì có trời giữ được…

− Và cũng thế khi nó bị rủi mà thua suốt đêm trắng… Giô-ao Gộc bẻ trở lại.

Và câu bẻ ngược ấy truyền cho hai tay thủy thủ lòng tin vững chắc vào sự trong sạch của cuộc chơi và vào nhiều khả năng khiến vận may đổi chiều. Và họ lại tiếp tục đánh và thua. Người bé nhỏ chỉ có một việc là nói:

− Vận may rồi phải chuyển.

Người kia, có một mẩu ria mép, yên lặng chơi, và mỗi ván lại đặt nhiều thêm. Pê-đrô Ba-la cũng vậy, nó tăng số tiền đặt của nó. Tới một lúc nào đó, người có chút ria mép quay sang hỏi Gã Mèo.

− Nhà cái có nhận cho đặt năm ngàn không?

Gã Mèo đưa tay lên gãi gãi mái tóc nhầy chất sáp rẻ tiền biểu lộ một sự đắn đo mà các bạn nó biết thừa đó chỉ là bề ngoài nó làm ra thế.

− Được. Tôi nhận đặt. Hoàn toàn chỉ là để tạo điều kiện cho anh thu trở lại tiền đã thua.

Người có mẩu ria mép đặt năm ngàn rét. Người nhỏ nhắn đặt thêm ba ngàn. Cả hai người đều đặt vào một con “Át” đối với một con “Bồi” của nhà cái. Pê-đrô Ba-la và Giô-ao Gộc cũng đặt dồn vào con “Át”. Gã Mèo bắt đầu lật bài. Đầu tiên là một con 9. Người nhỏ nhắn khẽ gõ mấy đầu ngón tay lên mặt bàn và người kia thì vuốt mẩu ria mép. Tiếp theo là một con 2, và người nhỏ nhắn xướng lên:

− Bây giờ thì là “Át”, hai, tới một…

Và anh ta lại gõ trống trên mặt bàn với mấy ngón tay.

Nhưng rồi lại là một con 7, rồi lại một con 10, và thế là đến một con “bồi”. Gã Mèo vơ gọn cả bàn trong khi Pê-đrô Ba-la làm ra dáng vô cùng buồn bã, và nói:

− Ngày mai, khi vận rủi đến với mày, mày sẽ biết tao quật lại mày ra sao!

Người nhỏ nhắn thú thật đã hết nh tiền. Người có mẩu ria mép sờ vào túi:

− Tôi chỉ còn mấy đồng để trả tiền bia. Thằng lỏi quả là một tay cừ..

Họ đứng lên, chào từ biệt cả bọn, trả tiền bia đã uống lúc nãy ở bàn kia. Gã Mèo mời họ một hôm khác trở lại. Người nhỏ nhắn trả lời rằng tàu của họ ngay đêm nay nhổ neo đi Ca-ra-vơ-lát. Chỉ có thể đến sau khi trở về. Và họ khoác tay nhau, bàn luận về vận rủi của họ.

Gã mèo ước tính số tiền được bạc. Không kể số tiền Pê-đrô Ba-la và Giô-ao Gộc thua, nó được lãi ba mươi tám ngàn rét. Gã Mèo trả lại Pê-đrô Ba-la tiền đã thua, rồi tiền của Giô-ao Gộc cho thằng này. Nó nghĩ ngợi một phút, thò tay vào túi lấy năm ngàn rét mà Cục-cưng-của-Chúa đã thua:

− Cầm lấy, anh ngốc. Có trò bịp đấy! Tôi không muốn rút tiền của anh.

Cục-cưng-của-Chúa nắm chặt tờ giấy bạc, rất hài lòng khẽ đập một cái lên lưng Gã Mèo:

− Mày sẽ đi xa đấy, anh bạn ạ! Mày có thể làm giàu với món cờ gian bạc bịp ấy đấy…

Thế nhưng mặt trời đã lặn mà con người ấy chưa thấy đến. Họ lại uống thêm một cốc rượu mạnh nữa. Hoàng hôn xuống, gió từ biển thổi vào mạnh hơn. Cục-cưng-của-Chúa bắt đầu nóng ruột. Anh ta hút thuốc hết điếu này đến điếu khác. Pê-đrô Ba-la ngóng ra cửa. Gã Mèo chia số ba mươi tám ngàn rét cho cả ba đứa.

Giô-ao Gộc hỏi:

− Không biết cậu Cẳng-Nhũn làm ăn ra sao về cái vụ càn quét mũ nhỉ!

Chẳng ai trả lời. Họ đợi con người đó và bây giờ thì họ cảm giác hắn ta không đến. Nhân mối chắc là chẳng được tích sự gì. Họ cũng chẳng nghe đến bài hát từ biển vọng vào. Quán “Cửa biển” đã vắng tanh và ông già Phi-lip-pơ ngủ gà bên quầy hàng. Gian phòng lại cũng sắp sửa đóng kín trở lại và đến lúc đó thì mọi sự thỏa thuận với con người đó sẽ khó mà tiến hành được nữa. Hắn ta sẽ không chịu nhận bất cứ một cuộc trao đổi nào ở đây, trong cái phòng đông như nêm cối này. Cũng có thể nhận ra được hắn ta đấy, nhưng hắn ta sẽ chẳng quan tâm đến điều đó - không hơn gì, những Hảo hán nơi Trảng cát cũng chẳng quan tâm đến.Về công việc, Gã Mèo không hề biết đó là công việc gì, và cả Pê-đrô Ba-la lẫn Giô-ao Gộc cũng chẳng biết được gì hơn. Chúng nó may lắm cũng chỉ biết ngang với Cục-cưng-của-Chúa, người đã được tìm đến để đặt công việc ấy và đã nhận cho Pê-đrô Ba-la cùng những Hảo hán nơi Tr Cát. Thế nhưng, ngay anh này cũng chỉ nắm được ít ỏi một vài điều mơ hồ, và họ sẽ được biết đầy đủ qua người đã hẹn với họ cuộc gặp mặt chiều hôm đó ở quán “Cửa Biển”. Nhưng cho tới sáu giờ tối, vẫn chưa thấy tăm hơi hắn ta đâu. Thay vào đó lại thấy con người đã nói chuyện với Cục-cưng-của-Chúa đến gặp. Người này đến vừa đúng lúc cả nhóm định bỏ đi. Y giải thích rằng người kia không thể đến được, nhưng ông ta đợi Cục-cưng-của-Chúa tối nay tại đường phố nhà ông ta. Ông ta sẽ đến đó vào khoảng trước sau một giờ sáng. Cục-cưng-của-Chúa bảo rằng anh không thể đến đó được nhưng anh giao việc này cho những Hảo hán nơi Trảng cát. Người mối lái công việc này quan sát bọn trẻ với vẻ nghi ngờ. Cục-cưng-của-Chúa hỏi:

− Anh đã bao giờ nghe đến những Hảo hán nơi Trảng Cát chưa?

− Đã, có. Nhưng…

− Dù sao đi nữa thì cũng chính là chúng nó sẽ đảm nhận công việc. Vậy thì… - Người trung gian có vẻ chịu nhận. Họ nhất trí là một giờ sáng và chia tay nhau. Cục-cưng-của-Chúa trở về tàu, các Hảo hán nơi Trảng cát về nhà kho, và người trung gian khuất đi trên bến cảng. Cẳng-Nhũn chưa về. Chẳng một đứa nào trong nhà kho. Chắc là chúng nó đã tản ra khắp các đường phố trong thành phố, đi kiếm bữa tối. thế là ba đứa lại quay ra và đi ăn ở một quán ở khu chợ. Vừa ra khỏi nhà kho, Gã Mèo, quá phấn khởi với thành quả của canh bạc, định tặng Pê-đrô Ba-la một cái móc hậu, nhưng thằng này tránh được và quật ngã Gã Mèo.

− Tao đã dày công luyện rồi, đồ con bò.

Chúng kéo nhau vào một quán ăn và làm ồn lên. Một lão già làm nhiệm vụ hầu bàn tiến lại có vẻ nghi ngại. Lão ta biết rõ là những Hảo hán nơi Trảng cát không thích trả tiền và cái thằng kia, với cái mặt sẹo, là đứa đáng gờm hơn cả. Mặc dầu trong quán vẫn có không ít người, lão già bảo chúng:

− Hết cả rồi, chẳng còn gì ăn được cả!

Pê- đrô Ba-la cãi:

− Bố già ơi, đổi giọng đi: Bọn này muốn đả một bữa.

Giô-ao Gộc đấm mạnh xuống bàn:

− Không có thì quật cho cái quạt đuổi ruồi này lộn đầu xuống đất.

Lão già ngắm nhìn chúng nó, lưỡng lự. Thế gã Mèo gõ đồng bạc lên mặt bàn:

− Hôm n bọn này mở túi….

Đó là một lý lẽ có sức nặng quyết định. Lão hầu bàn tức thì đem ra các món ăn, một đĩa lớn lòng nấu ra-gu, rồi một đĩa thịt nấu đậu đen. Gã Mèo bao cả bọn. Sau đó, Pê- đrô Ba-la nêu ý kiến nên lên đường đi Brô-tát, từ đây đến đó khá xa mà chúng nó lại đi bộ.

− Chả cần phải đi xe điện - Pê-đrô Ba-la nói - Tốt hơn hết là chẳng ai biết chúng ta đã có mặt ở đó.

Gã Mèo bèn bảo rằng nó sẽ đến chỗ hẹn chậm một chút và sẽ tìm hai đứa kia ngay tại đó. Nó có một việc gì đó phải làm trước: Nó đến báo cho Đan-va tối nay đừng đợi nó.

Và bây giờ thì chúng nó đã đến đó, chỗ ga xe điện Pi-tăng-ghi-ê, chờ cho người cảnh sát bỏ đi. Ẩn trong bóng tối một vòm cửa lớn, chúng nó ngậm tăm. Chúng nghe tiếng bay của bầy dơi đương xông vào những cây hồng xiêm chín. Cuối cùng, người cảnh sát đi khuất. Chúng đứng yên theo dõi cho tới lúc bóng người ấy mất dạng ở góc phố. Bấy giờ chúng băng qua đường phố mà vào trong dãy những dinh thự và ngay lập tức chúng ẩn vào dưới một vòm cửa lớn.

Người ấy không đến chậm phút nào. Ông ta nhảy từ một chiếc ta-xi xuống ở góc phố, trả tiền thuê xe rồi đi luôn, ngược dần lên đường phố. Chỉ khẽ nghe tiếng chân ông ta bước, tiếng lá xào xạc đung đưa trong cây. Khi ông ta tới khá gần, Pê- đrô Ba-la nhô ra từ dưới vòm cửa. Hai đứa kia cũng ra theo ngay và đứng cặp kè như hai tay hộ vệ. Người kia tiến sát tới bức tường và men theo. Pê- đrô bước lại phía ông ta. Tới ngang ông ta nó dừng lại:

− Ông có thể cho tôi xin chút lửa, thưa ông?

Tay nó cầm một điếu thuốc đã tắt. Người kia không trả lời gì. Ông ta lấy bao diêm ra đưa cho thằng bé, Pê- đrô Ba-la gạch một que diêm, và trong khi châm điếu thuốc, nó nhận mặt người kia. Sau đó, trả lại ông ta bao diêm, nó hỏi:

− Có phải ông là người có tên là Giô-en?

− Có chuyện gì? - Người ấy hỏi.

− Chính là Cục-cưng-của-Chúa bảo chúng tôi đến đây.

Giô-ao Gộc và Gã Mèo cũng tiến lại gần. Người ấy ngắm nhìn ba đứa với vẻ sửng sốt:

− Nhưng mà đây chỉ là những đứa trẻ con. Việc này không phải là một công việc cho trẻ con là

− Ông cứ nói rõ việc gì: bọn này biết làm ăn nghiêm chỉnh, Pê-đrô Ba-la trả lời, trong khi hai đứa kia tiến lại gần hơn.

− Nhưng nếu lại là một công việc mà, chắc chắn là thế, ngay người lớn cũng…

Và ông ta đặt bàn tay lên miệng như là một kẻ đã lỡ nói quá lời.

− Bọn này biết giữ kín điều bí mật cũng chắc chắn như chiếc két sắt. Và những Hảo hán nơi Trảng cát xưa nay đều làm được việc hoàn hảo…

− Những Hảo hán nơi Trảng cát? Cái bọn mà báo chí đã nói ầm lên. Những đứa trẻ vô thừa nhận? Là các chú à?

− Đúng, chúng tôi là bọn đó. Và là trong số những thủ lĩnh.

Người kia có vẻ suy nghĩ. Cuối cùng ông ta quyết định:

− Ta, thì ta vẫn muốn giao cho người lớn thu xếp công việc này hơn. Nhưng bởi vì phải thu xếp cho xong ngay đêm nay. Cái cách…

− Ông sẽ thấy bọn này biết cách làm việc như thế nào. Ông không phải nghi ngại.

− Đi với tôi. Nhưng để tôi đi trước. Các chú theo sau vài bước.

Bọn trẻ nghe theo. Đến trước một bức rào, ông ta dừng lại, mở cửa, đứng nghỉ một tí. Từ bên trong một con chó lớn xồ ra và liếm tay chủ. Ông ta dẫn cả ba đứa vào, chúng nó cùng ông ta đi suốt dọc một rặng cây to, rồi ông ta mở cửa lớn để vào nhà. Họ và trong một gian phòng nhỏ, người kia đặt áo khoác và mũ lên một chiếc ghế dựa rồi ngồi xuống. Ba chú thiếu niên vẫn đứng yên. Ông ta ra hiệu bảo chúng nó ngồi xuống và thoạt đầu thì chúng nó nhìn ngó một cách nghi ngại những chiếc ghế bành lớn và sang trọng. Tâm trạng đó ít ra cũng là ở Pê-đrô và Giô-ao Gộc, bởi vì Gã Mèo thì từ đầu đã ngồi xuống ghế một cách tự nhiên, vẻ mặt quàu quạu. Người kia lại ra hiệu một lần nữa Pê-đrô và Giô-ao Gộc mới ngồi xuống, tuy rằng Giô-ao Gộc chỉ ghé ngồi bám bên rìa, dường như nó sợ làm bẩn chiếc ghế. Người kia có vẻ vui vui. Đột nhiên, ông ta đứng dậy và nói, vừa nhìn vào Pê-đrô mà ông ta đã nhận ra là chỉ huy:

− Cái việc mà các chú sắp làm thì vừa khó, vừa dễ. Bây giờ, chỉ còn một điều: đây là chuyện không thể để cho bất cứ một ai có thể ngờ đến.

− Cái đó không thể ra ngoàim vi - Pê-đrô Ba-la nói.

Người kia rút đồng hồ trong túi ra:

− Bây giờ là một giờ một khắc. Hắn ta chỉ trở về nhà vào lúc hai giờ rưỡi…

Ông ta lại nhìn thẳng vào những Hảo hán nơi Trảng cát, còn chút phân vân.

− Vậy thì chẳng còn bao nhiêu thì giờ nữa - Pê-đrô Ba-la cắt ngang - nếu ông muốn bọn này xông vào việc, tốt hơn hết là thỏa thuận với nhau ngay…

Người kia quyết định:

− Hai đường phố sau đường phố này. Ngôi nhà sắt cuối cùng về bên phải. Cần phải dè chừng con chó, lúc này nhất định đã thả ra rồi. Nó dữ lắm đấy.

− Ông có miếng thịt nào không? - Giô-ao Gộc cắt ngang.

− Để làm gì?

− Để cho chú cẩu! Một miếng thôi!

− Để tôi xem.

Ông ta lại nhìn mấy đứa trẻ. Hình như ông ta đương tự hỏi xem có tin cậy được vào chúng hay không.

− Các chú đi sâu vào phía sau. Cạnh nhà bếp, về phía nhô ra bên ngoài ngôi nhà, có một gian buồng bên trên nhà chứa xe. Đó là buồng của tên đầy tớ, hắn lúc này hẳn phải có mặt ở trong nhà, đợi đón ông chủ trở về. Chính là trong cái buồng ấy các chú phải lọt vào. Các chú hãy tìm cho được trong đó một cái gói giống cái gói này, giống in…

Ông ta bước lại túi áo choàng, rút ra một cái gói nhỏ buộc dải lụa hồng.

− Giống cái gói này như đúc. Tôi cũng không biết lúc này cái gói đó có còn trong buồng ấy nữa không. Cũng rất có thể tên đầy tớ đã cất vào trong túi hắn. Nếu mà cơ sự đến như vậy thì chẳng còn cách nào nữa.

Và một nỗi thất vọng đột ngột dường như xâm chiếm lấy ông ta:

− Nếu tôi đã có thể đến được từ lúc chiều… lúc đó thì chắc chắn cái gói vẫn còn để trong buồng. Nhưng bây giờ, ai biết nó ở đâu…

Và ông ta lại đưa bàn tay lên ôm

− Dù cho cái gói đã ở trong người hắn ta, bọn này cũng vẫn có thể đưa về, Pê-đrô Ba-la quả quyết.

− Không! Điều cần thiết nhất là không để cho một ai có thể ngờ cái gói đã bị lấy trộm. Cái việc mà các chú phải làm, đó là đem đổi hai cái gói với nhau, nếu cái gói kia vẫn ở trong buồng.

− Và nếu nó lại ở trong tay người đầy tớ?

− Thế thì…

Và nét mặt người ấy, một lần nữa, lại xám ngắt. Giô-ao Gộc ngỡ rằng mình nghe thấy gọi lên nho nhỏ một cái tên nào như “Ê-li-da”. Nhưng cũng có thể là một ảo giác ở Giô-ao Gộc, thằng này vốn thỉnh thoảng vẫn nghe và trông thấy những sự vật mà chẳng một ai cảm giác được. Thằng bé đen này vốn chuyên nói hão.

− Thế thì, bọn này vẫn sẽ đổi cái gói theo cách đó. Ông có thể yên tâm. Ông chưa biết những Hảo hán nơi Trảng cát.

Mặc dầu thất vọng, người ấy cũng mỉm cười với cái khí thế “yêng hùng” của Pê-đrô Ba-la.

− Vậy thì được, các chú cứ đi. Sau đó, nhưng phải gọn trước hai giờ sáng, các chú trở về đây và phải nhằm vào lúc đường phố hoàn toàn vắng vẻ. Tôi sẽ chờ các chú. Chúng ta sẽ thanh toán tiền công. Nhưng lại cũng có điều này mà tôi thấy phải sòng phẳng nói trước với các chú. Nếu các chú bị theo dõi và bị tóm, không được đem tôi ra mà đối chứng. Tôi sẽ chẳng làm gì hết cho các chú đâu, bởi vì tên tuổi của tôi không thể nào xuất hiện trong những việc đó. Chỉ cố gắng mà hủy biến cái gói đi và đừng có đưa tôi ra bất cứ với lý do nào. Được, ăn cả, ngã, về không…

− Đã như thế - Pê-đrô Ba-la đáp lại - cần phải nói rõ trước số tiền ông sẽ trả cho chúng tôi bao nhiêu?

− Tôi sẽ đưa một trăm ngàn rét. Ba chục mỗi chú và thêm một chục cho chú này - Ông ta chỉ vào Pê-đrô.

Gã Mèo cựa quậy trên ghế. Pê-đrô ra hiệu cho nó hãy im lặng.

− Ông sẽ cứ trả cho chúng tôi mỗi đứa năm chục và theo tôi nghĩ, ông vẫn có lợi trong việc này. Như vậy mà một trăm rưỡi đồng bal[11] cho cả ba. Nếu kém, không có cái gói.

Người kia không hề chần chừ. Ông ta nhìn đồng hồ trên đó mấy chiếc kim đang chạy.

− Đồng ý.

Bây giờ mới Gã Mèo mới lên tiếng:

− Không phải là bọn này chắc lép với ông. Nhưng công việc cũng có thể gặp rủi ro và chính ông cũng đã nói là ông sẽ không thể quan tâm đến những gì xảy ra cho chúng tôi.

− Vậy thì sao?

− Vậy thì đúng nhất ông hãy ứng trước cho một phần.

Giô-ao Gộc gật đầu tán thành Gã Mèo. Pê-đrô Ba- la nhắc lại những tiếng cuối cùng của thằng bạn.

− Thế là đúng nhất, phải rồi, lỡ ra sau đó bọn này không thể tìm đến ông được.

− Vậy là đúng! - Đến lượt người kia thừa nhận.

Ông ta rút trong túi ra một cái ví, lấy một tờ một trăm ngàn rét. Ông ta đưa cho Pê-đrô.

− Bây giờ các chú đi nhanh lên cho. Muộn rồi đấy!

Họ đi ra. Pê-đrô Ba-la nói:

− Ông đừng lo ngại, một giờ nữa, bọn này quay trở lại với cái gói.

Đến phía trước ngôi nhà đường phố hoàn toàn vắng tanh, ở một khung cửa sổ có ánh sáng chiếu ra, chúng nhìn thấy bóng một người đàn bà hết đi ngang lại đi dọc, thằng Gộc gõ gõ vào trán:

− Mình quên mất miếng mồi dành cho con chó rồi!

Pê-đrô Ba-la nhìn khuôn cửa sổ sáng đèn, nó quay lại:

− Chẳng sao! Tất cả những cái này nặc mùi ngủ lang, thằng cha ở đằng kia tòng teng bậy bạ với cô ả ở đây và bây giờ thì lão đầy tớ tóm được những thư từ hai bên viết cho nhau và lão ta muốn đem giao những thứ ấy. Cái gói này ngửi có mùi thơm. Như vậy tức là gói kia cũng phải ngửi có mùi thơm như vậy.

Nó ra hiệu cho hai đứa kia hãy chờ nó ở bên kia đường rồi nó tiến lại sát cổng lớn ngôi nhà. Nó vừa vịn vào cửa, một con chó to đã sồ r sủa. Trong khi con chó đi ngang đi dọc, gầm gừ, Pê-đrô Ba-la buộc một sợi dây gai nhỏ vào chốt cổng. Sau đó, nó gọi hai đứa bạn:

− Mày (và nó chỉ vào Gã Mèo) thì đứng ngoài này, trong phố, để báo động nếu có kẻ nào chợt đến. Còn mày, Gộc, vào với tớ.

Chúng trèo lên ngang tầm dãy chấn song nhỏ bên trên tường. Pê-đrô Ba-la nắm dây gai kéo chốt cửa và cổng mở ra. Gã Mèo đã tới chỗ góc phố. Thấy cổng mở, con chó chạy ào ra đường, xoay vào sục một cái thùng rác, chưa chịu trở về ngay. Pê-đrô Ba-la và Giô-ao Gộc nhảy xuống chân tường phía trong, rồi đóng cổng lại để con chó không thể trở vào được, rồi bước theo dãy cây to. Trong cái khuôn cửa sáng trên kia, bóng người đàn bà vẫn tiếp tục đi đi lại lại. Giô-ao Gộc khe khẽ nói:

− Tớ cứ thấy thương thương cô ta.

− Ai bắt ả phải đi ngủ lang với những người khác?

Thằng đen dừng lại bên ngôi nhà để truyền hiệu báo động cho Gã Mèo nếu có ai đó đột ngột xuất hiện. Pê-đrô Ba-la đi vòng quanh ngôi nhà, đến nhà bếp. Cửa bếp vẫn mở, và cửa gian buồng bên trên nhà chứa xe cũng mở. Tuy vậy, trước khi trèo lên cầu thang dẫn tới gian buồng, Pê-đrô đưa mắt nhìn qua cửa bếp. Phía trong chỗ nấu ăn, nơi đó có ánh sáng, một người đương ngồi vặn một túm dây thừng. “Đây hẳn là gã đầy tớ trong vụ này” Pê-đrô ngĩ vậy, và rất nhanh, nó đi ra xa về phía cầu thang nhà chứa xe. Nó trèo bốn bc một, vào trong gian buồng của người đầy tớ. Trong phòng tối đen, Pê-đrô đóng cửa, đánh một que diêm. Ở đó chỉ có một cái giường, một cái hòm và một chiếc mắc áo trên tường. Que diêm tắt nhưng Pê-đrô đã trèo lên giường mà lục soát toàn bộ. Sau đó, nó thăm dò dưới nệm trải giường. Ở đó cũng thế, chẳng có gì. Nó nhảy ra khỏi giường, lại gần cái hòm không một tiếng động, mở nắp hòm, gạch một que diêm và cắn vào răng. Nó lục soát những quần áo cũ, rách rất thận trọng, cũng chẳng có gì ở đó. Nó nhả que diêm, rồi chợt nhớ ngay rằng người kia có thể không hút thuốc, nó nhặt que diêm bỏ vào túi và bước lại chỗ mắc áo, chẳng có gì trong túi những quần áo treo ở đó. Pê-đrô Ba-la gạch một que diêm chót, kiểm tra toàn bộ gian buồng.

− Nhất định anh ta giữ trong người. Bây giờ cứ là đùa bằng thích…

Nó mở cửa buồng, xuống cầu thang. Nó tiến lại cửa bếp, người kia vẫn ngồi yên đó. Thế rồi, Pê-đrô Ba-la nhận thấy anh ta đương ngồi ngay lên cái gói đó. Một đầu gói thò ra bên dưới đùi. Pê-đrô Ba-la nghĩ rằng thôi thế là hỏng hết. Làm thế nào để có thể lấy được cái gói bên dưới cái đùi ấy! Nó đi ra xa cửa bếp và tiến lại chỗ Giô-ao Gộc đứng canh chừng. Trừ phi nó cùng Giô-ao Gộc tấn công người ấy… nhưng như thế thì nhất định có tiếng kêu, thiên hạ đều sẽ biết rõ có xảy ra vụ trộm. Và con người đã thuê chúng nó thì lại không chấp nhận mảy may cái điều đó. Đột nhiên Pê-đrô Ba-la nảy ra một ý. Nó bước lại chỗ đã đặt Giô-ao đứng gác, khẽ huýt sáo. Giô-ao Gộc xuất hiện ngay lập tức. Pê-đrô nói hết sức khẽ:

− Nghe này Gộc, tay đầy tớ ấy hắn ta ngồi ngay lên gờ cái gói. Bây giờ cậu hãy ra ngoài cổng bấm chuông và biến thật nhẹm. Như vậy cốt để cho thằng cha ấy nó đứng lên và tớ tráo luôn cái gói. Nhưng nhớ là phải lẩn ngay thật nhanh để hắn ta không thể trông thấy mày và nghĩ là mình mơ ngủ. Chờ cho tớ kịp trở lại nhà bếp đã…

Nó quay trở vào đi nhanh tới cửa nhà bếp. Một phút sau, chuông kêu. Anh đầy tớ vội vàng đứng dậy, cài áo ngoài và đi ra phía lối vào trong nhà, theo đường hành lang để bật đèn lên. Pê-đrô Ba-la lẻn ngay vào chỗ nấu ăn, đánh tráo ngay cái gói và chuồn luôn, men theo cạnh khu nhà. Nó nhảy từ trên tường xuống, huýt sáo gọi Gã Mèo và Giô-ao Gộc. Gã Mèo chạy đến ngay tức khắc, nhưng Giô-ao Gộc thì không thấy tăm hơi. Hai đứa băng qua đường, nhưng chú đen vẫn chưa thấy. Pê-đrô bắt đầu nóng ruột, e rằng tên đầy tớ đã bất thình lình chộp được Giô-ao Gộc và lúc này thì thằng đen hẳn đương quần nhau với gã. Nhưng khi nó chạy qua phía đó, rõ ràng là nó chẳng nghe thấy một tiếng động nào.

− Nếu hắn chưa ra, ta quay vào - Nó nói.

Hai đứa lại huýt sáo, không một tín hiệu đáp lại. Pê-đrô Ba-la quyết định.

− Quay trở vào.

Nhưng ngay lúc ấy vẳng tới tiếng huýt sáo của Giô-ao Gộc và tức thì chú ta theo kịp hai bạn, Pê-đrô hỏi nó:

− Mày chui vào cái xó nào?

Gã Mèo đã túm lấy vòng cổ con chó và đẩy cho nó vào phía bên trong cổng. Chúng cởi sợi dây gai buộc ở chốt cổng và biến mất sang phía bên kia đường. Tới đó Gộc ta mới thanh minh:

− Khi tới đặt ngón tay lên cái nút ấn chuông, thấy cái bà ở trên kia hết sức hốt hoảng. Bà ta nắm chặt cánh cửa sổ rồi mở hẳn cửa sổ, rõ ràng là bà ta định lao đầu xuống. Bà ta sợ nhìn và thấy việc đó. Bà ta khóc nữa chứ! Thấy thế, tớ nghĩ thương hại và tớ đã bám vào ống nước leo lên để nói với bà ta rằng đừng có khóc nữa, sẽ chẳng có tai họa gì đâu, bởi vì bọn chúng tôi đã nẫng được những lá thư rồi. Và bởi vì phải nói cho đầy đủ rõ ràng, cho nên tớ đã mất thì giờ

Gã Mèo hỏi đầy vẻ tò mò:

− Ả ta trông có “khá” không, hở?

− Đúng, bà ta đẹp thật. Bà ta đưa tay xoa đầu tớ, sau đó bà ta cảm ơn tớ và cầu Chúa phù hộ cho tớ.

− Thôi đi, đừng làm cái bộ ngớ ngẩn nữa, thằng đen! Tớ mà hỏi ả ta có khá không là cốt để lên giường… Thế mày có nhìn thấy cái giường…

Thằng bé đen không trả lời. Một chiếc xe hơi chạy vào đường phố. Pê-đrô Ba-la khẽ đập một cái lên vai thằng bé đen và Giô-ao Gộc hiểu rằng thủ lĩnh tán thành việc nó vừa mới làm. Thế là vẻ mặt nó rạng rỡ lên hẳn lên vì phấn khởi, nó thì thào:

− Tớ chỉ muốn nhìn vẻ mặt gã đầy tớ khi ông chủ mở cái gói ra và không vớ được cái thứ mà ông ta chờ.

Và thế là chúng nó đã sang một đường phố khác, chúng rảo bước, cả ba đứa, trong tiếng cười cởi mở, thoải mái và ồn ào của những Hảo hán nơi Trảng cát, như khúc thánh ca của nhân dân Ba-hi-a.

IV - ÁNH SÁNG RẠP ĐUA NGỰA GỖ

Cái “Rạp đua ngựa lớn Nhật Bản” thực ra chỉ là một rạp đua nhỏ nội địa mới đến đây, sau một chuyến chu du thảm hại qua những thành phố im lìm trong miền nội địa, suốt thời gian dài những tháng đông, mưa cứ dầm dề và lễ Nô-en thì còn xa lắm. Quá ư phai nhạt là cái màu sắc - màu sắc trước kia là màu xanh và đỏ. Bây giờ màu xanh đã biến thành một màu trắng bẩn, và màu đỏ chỉ còn là màu hồng nhờn nhợt. Quá nhiều những mảnh gỗ đã khuyết ở một số ngựa gỗ và ở một số ghế dài, đến nỗi tôn ông Nhô-din-hô Frăng- xa phải quyết định dựng rạp ở I-ga-pa-gi-pơ chứ không phải là ở một địa điểm quan trọng của thành phố. Ở đây, các gia đình không phải đã giàu có gì lắm, có nhiều những phố thuần dân thợ thuyền, và những trẻ con nghèo sẽ biết đánh giá cái rạp đua cũ kỹ đã xơ xác. Vải che rạp cũng quá nhiều lỗ thủng, đó là chưa kể một mảng rách to tướng thường bắt cái rạp phải hoạt động tùy theo cơn mưa. Nó cũng đã từng có thời kỳ huy hoàng của nó, nó cũng đã là niềm kiêu hãnh của lũ trẻ ở Ma-xây trong những ngày thịnh vượng. Hồi đó, nó nằm giữa một con đường chơi trượt xe và một con đường hầm ở cố định, và những ngày chủ nhật cùng những ngày lễ, các chú bé giàu có ăn mặc kiểu lính thủy hoặc kiểu huân tước Anh tý hon, các cô bé diện kiểu Hà Lan hoặc những áo dài mỏng dính bằng lụa, đến đó ngồi lên những con ngựa đã chọn, những đứa bé hơn thì ngồi trên ghế dài với chị vú nuôi. Bố mẹ chúng thì đi ra con đường trượt xe, lại có nhiều người thích con đường hầm ở đó họ có thể chen lấn đàn bà, luôn luôn chạm tay vào đùi, vào mông các bà, các cô. Cái khu giải trí của Nhô-đin-hô Frăng-xa hồi đó tạo nên những thú vui tuyệt vời của thành phố. Và còn hơn hẳn điều đó, nó thu về được tiền, do quay vòng không mỏi mệt với những dải ánh sáng đủ màu sắc. Nhô-đin-hô nhận thấy cuộc sống tốt đẹp, đàn bà xinh đẹp, đàn ông đều tốt với ông ta, nhưng ông ta lại nhận thấy rượu, chính là rượu, cũng rất tốt, và nó lại làm cho thấy những người đàn ông còn tốt hơn và những người đàn bà còn đẹp hơn.Và cứ thế ông ta uống… tiêu mất cả, thoạt đầu thì con đường hầm, tiếp đến là con đường trượt. Cuối cùng, bởi vì ông ta không muốn xa rời cái rạp vòng đua, đối với nó ông vốn có một sự gắn bó đặc biệt, một đem nọ ông ta tháo rời nó ra, nhờ mấy người bạn thân giúp cho một tay và bắt đầu đi khắp những thành phố ở A-la-gô-át và Xéc-pi-pơ. Trong thời gian đó, các chủ nợ của ông gán cho ông tên tất cả những giống chim chóc mà họ biết. Ông ta cũng đã làm một cuộc hành du dài. Nhô-đin-hô Frăng-xa, cùng với cái rạp đua của ông. Sau khi đã đi khắp các thành phố nhỏ của hai bang kia, sau khi đã say mềm ở tất cả những quán rượu các nơi đó, ông ta tiến vào Ba-hi-a và đã táo bạo tới mức tổ chức một buổi biểu diễn cho toán cướp của Lam-pi-ão. Hồi đó, ông ta đương dừng chân ở một làng nghèo trong nội địa, và đương thiếu tiền không đủ để chi cho việc chuyên chở cái rạp đi, mà còn để trả nợ cho cái quán tồi tàn mà ông trọ, và cũng là quán trọ duy nhất vùng đó, và ông cũng còn thiếu cả tiền để uống một ly rượu mạnh, để uống bia ở đây chẳng bao giờ được ướp lạnh, tuy thế ông vẫn cứ thích cái rạp dựng trên vạt cỏ ở quảng trường La Ma-tri-xơ đã ngừng hoạt động từ một tuần lễ rồi, Nhô-đin-hô Frăng-xa định chờ đến buổi tối thứ bảy và buổi chiều chủ nhật, xem may ra có kiếm được chút ít tiền để dời đi một nơi khác dễ kiếm ăn hơn. Nhưng ngay thứ sáu, Lam-pi-ão đột nhập vào làng cùng với hai mươi hai đồng đảng, và thế là ngay lúc đó, cái rạp đua ngựa gỗ phải đến là vất vả. Chẳng khác gì bọn trẻ con, những căng-ga-xây-rô[12] cao to ấy - những con người đã mang trong lương tâm cái chết của vài ba chục người - nhận thấy cái rạp đua ngựa gỗ quả là hợp lý, họ nhận thấy rằng ngắm những dải ánh sáng quay tròn, nghe tiếng nhạc hết sức xưa cũ của chiếc pi-a-nô máy và cưỡi lên những con ngựa gỗ què kia quả là niềm hạnh phúc lớn nhất. Và cái rạp của Nhô-din-hô Frăng-xa đã cứu được cái làng nhỏ bé thoát khỏi cướp bóc, các cô gái khỏi bị hãm hiếp và những người đàn ông khỏi bị giết hại. Chỉ có hai người lính của cảnh sát Ba-hi-a đương ngồi đánh ng cho bóng trước đồn đã bị các căng-ga-xây-rô bắn chết, và cái việc đó lại cũng xảy ra trước khi toán cướp nhìn thấy cái rạp đua ngựa gỗ dựng ở quảng trường La Ma-tri-xơ. Có thể, chắc hẳn là thế, Lam-pi-ão cũng tha cho cả những người lính của cảnh sát Ba-hi-a trong cái đêm tuyệt đỉnh hoan hỉ ấy dành cho toán căng-ga-xây-rô. Thế là họ làm giống như bọn trẻ con, họ tận hưởng cái hạnh phúc ấy mà không bao giờ họ đã được hưởng trong thời thơ ấu của những con cái nông dân. Họ cưỡi lên và quay vòng trên con ngựa gỗ ở một vòng đua ngựa, có dạo lên tiếng nhạc một chiếc pi-a-n máy có bao nhiêu là ánh sáng đủ các màu sắc: xanh biển, xanh lục, vàng, tím và đỏ như là máu vọt ra từ thân thể những người mà họ đã sát hại.

Chính là câu chuyện ấy, Nhô-đin-hô đã kể cho Khuỷu-Khô-Khẳng (thằng này bị câu chuyện kích động ám ảnh dữ dội) và Cẳng-Nhũn vào buổi chiều vào buổi chiều ông ta gặp chúng nó ở quán “Cửa Biển” và mời cả hai đứa giúp ông điều khiển bàn đua ngựa gỗ trong những ngày ông dựng rạp ở Ba-hi-a tại I-ta-pa-gi-pơ. Ông không thể nói dứt khoát khoản tiền công nhưng có thể chúng được mỗi đứa khoảng năm ngàn rét mỗi tối. Và khi Khuỷu-Khô-Khẳng trổ tài bắt chước tiếng kêu của các giống vật đủ loại, Nhô-din-hô Frăng-xa hoàn toàn phấn khởi gọi luôn một chai bia nữa và tuyên bố rằng Khuỷu-Khô-Khẳng sẽ đứng ở cửa để chào mời công chúng trong khi đó Cẳng-Nhũn sẽ giúp ông vận hành các máy móc và chiếc đàn máy. Đích thân ông sẽ đứng bán vé vào cửa mỗi khi bàn đua không hoạt động. Khi nó quay thì Khuỷu-Khô-Khẳng sẽ đảm nhận việc đó.

− Và thỉnh thoảng - ông nói và nháy mắt - ta lại ra ngoài uống một cốc, trong khi đó thì chú kia tạm thời mà làm việc cho cả hai.

Khuỷu-Khô-Khẳng và Cẳng-Nhũn chưa bao giờ tiếp nhận một ý kiến mà phấn khởi cao độ đến thế. Chúng cũng đã nhiều lần nhìn thấy bàn đua ngựa gỗ, nhưng hầu như lần nào chúng cũng chỉ được nhìn từ ngoài xa. Biết bao nhiêu bí mật bao phủ chung quanh, và những chiến mã phóng như bay, cưỡi trên lưng là những đứa trẻ con nhà giàu và mau nước mắt. Cẳng-Nhũn đã có lần nhân một ngày nó đi vào một khu giải trí dựng trên ngay khu vực dạo mát công cộng - tìm cách mua được một tấm vé vào cửa cho một đứa trong bọn, nhưng người gác đã đuổi thằng bé ra xa nơi đó bởi vì nó ăn mặc rách rưới. Sau đó, người bán vé không chịu trả lại tiền tấm vé ấy, điều đó khiến Cẳng-Nhũn đã kín đáo đưa tay khoắng luôn vào cái ngăn kéo tủ đựng tiền đương tênh hênh với tất cả tiền bạc thu được, và lại đã biến mất ra khỏi khu vực dạo mát công cộng hết sức lanh lẹ, trong khi khắp trong khu vực ồn ào lên những tiếng kêu “Kẻ cắp! Kẻ cắp!”. Lúc đó lộn xộn ghê gớm, nhưng Cẳng-Nhũn vẫn xuôi đường Gam-boa-đơ xi-ma hết sức bình tĩnh, thủ trong túi ít nhất gấp năm lần số tiền đã bỏ ra mua tấm vé. Nhưng Cẳng-Nhũn vẫn cứ thích, nhất định là thế, được quay vòng trên cái bàn đua, cưỡicon ngựa dị dạng mang đầu con rồng và rõ ràng cái vật kỳ lạ nhất trong sự huyền diệu chính là hiện thân cái bàn đua trước mắt nó. Từ hồi đó, nó càng dồn nhiều căm hờn vào những người lính cảnh sát, và nhiều yêu thích với những cái bàn đua ở xa xa. Và bây giờ, độp một cái ở đâu đến một con người đãi chúng rượu bia và tạo ra điều kì diệu là gọi chúng đến sống dăm ba ngày ngay trên một cái bàn đua thật sự, để chuyển động cùng với nó, để cưỡi lên những con ngựa của nó, để nhìn thật sát nhịp quay của những luồng ánh sáng muôn màu của nó. Và đối với Cẳng-Nhũn, Nhô-din-hô không phải là gã say rượu ngồi trước mặt nó bên cái bàn ọp ẹp ở quán “Cửa Biển”. Dưới mắt nó, nó hình dung ra một nhân vật kì lạ, cái gì đó như là Đức Chúa Trời mà Mạch-Nha cầu nguyện, cái gì đó như là Xăng-gô, vị thánh phù hộ của Giô-ao Gộc và của Cục-cưng-của-Chúa, bởi vì chẳng phải là Cha Giô-dê Pê-đrô, cũng chẳng phải là bà đồng Đôn A-nin-ha có đủ tài ba để thực hiện điều kì diệu ấy. Trong những đêm ấy ở Ba-hi-a, trên một quảng trường tại I-ta-pa-gi-pơ, những dải ánh sáng của rạp vòng đua sẽ quay cuồng điên đảo, do Cẳng-Nhũn vận hành, điều khiển. Thật là như một giấc mơ, một giấc mơ vô cùng khác với những giấc mơ Cẳng-Nhũn đã có cái nếp quen tạo nên cho mình suốt những đêm dài đầy khủng khiếp của nó. Và đây là lần đầu tiên, đôi mắt của nó đẫm lệ, những giọt nước mắt ứa ra không phải do sự đau đớn mà cũng không phải do hận thù. Và đôi mắt ướt của nó ngắm nhìn Nhô-din-hô Frăng-xa chứa chan kính mộ. Vì ông ta, Cẳng-Nhũn có thể không ngại ngần cắt cổ một con người nào đó bằng lưỡi dao cạo mà nó vẫn giắt giữa lửng quần và chiếc áo gi-lê đen cũ tàng nó mặc thay áo ngoài.

− Đúng là một cảnh huy hoàng - Pê-đrô nói trong lúc nhìn cái bàn đua cũ kỹ đã dựng lên.

Và Giô-ao Gộc trợn tròn đôi mắt để nhìn cho rõ hơn những bóng đèn xanh, lục, vàng, tím, đỏ đã được treo lên rồi.

Đúng là nó đã già cỗi và phai phếch đấy, cái bàn đua của Nhô-đin-hô Frăng-xa, nhưng nó vẫn có cái đẹp của nó. Có thể là nó đẹp ở những vệt ánh sáng hoặc ở tiếng nhạc từ chiếc pi-a-nô máy cũ kỹ (những bài van-xơ cổ xưa của những thời đã qua), hay cũng có thể là ở những con ngựa gỗ. Chen vào giữa bầy ngựa có một con vịt để cho những đứa bé hơn có thể cưỡi lên được. Đúng, nó có cái vẻ đẹp của nó, bởi vì ý kiến thống nhất của những Hảo hán nơi Trảng cát đã công nhận nó là tuyệt vời. Nó có cũ kỹ, gãy vỡ và màu sắc phai phếch thì có xá chi cái đó, nếu nó được trẻ con thích.

Thật là một điều ngạc nhiên khó tin nổi khi mà, ngay tối hôm đó, Cẳng-Nhũn trở về nhà kho báo tin là nó và Khuỷu-Khô-Khẳng sẽ đến làm việc dăm ba ngày trong một rạp đua ngựa gỗ. Rất nhiều đứa không chịu tin, nghĩ rằng lại một trò nhăng cuội mới của Cẳng-Nhũn. Thế là chạy đến Khuỷu-Khô-Khẳng, thằng này theo thói quen đương ẩn trong cái xó của nó, chẳng nói chẳng rằng, ngắm nghía một khẩu súng lục lấy trộm được trong một giá vũ khí. Khuỷu-Khô-Khẳng công nhận điều đó bằng một cái gật đầu, và chốc chốc lại nói:

− Lam-pi-ão đã cưỡi ngựa trên cái bàn đua, Lam-pi-ão là cha đỡ đầu của tớ đấy!

Cẳng-Nhũn mời cả bọn tối hôm sau cùng đến xem cái rạp đua ngựa gỗ, sau khi đã dựng xong đầy đủ. Và nó ra đi để đến gặp Nhô-đin-hô Frăng-xa. Trong lúc đó tất cả những trái tim bé bỏng đang đập trong nhà kho đều thèm muốn cái hạnh phúc tuyệt vời của Cẳng-Nhũn, ngay cả đến Mạch-Nha đã có những tấm ảnh thánh trên tường, cho tới cả Giô-ao Gộc, thằng này tối hôm nay sẽ đi với Cục-cưng-của-Chúa đến đền Căng-đom-blê Prô-cô-pi-cô ở Ma-tuy-tuy, cho tới ngay cả Giáo-Sư cứ vùi đầu vào đọc sách, và biết đâu ngay cả Pê-đrô Ba-la, thằng này lại cũng chẳng thế, mặc dầu nó không bao giờ có chút so đọ đối với bất cứ đứa nào bởi vì nó là thủ lĩnh của chúng, của tất cả bọn chúng. Đúng thế, tất cả đều thèm muốn được như Cẳng-Nhũn, cũng như chúng thèm muốn được như Khuỷu-Khô-Khẳng, trong cái xó của nó, mái tóc xoăn rối bù, đôi mắt lim dim và cái miệng chành ra thành một cái cười nhăn nhó do tức giận, chĩa khẩu súng lục hoặc về phía một thằng bạn nào đó, hoặc vào một con chuột cống chạy qua, hoặc tới những ngôi sao hằng hà sa số trên trời.

Tối hôm sau, tất cả chúng nó cùng đi với Cẳng-Nhũn và Khuỷu-Khô-Khẳng (hai đứa này suốt cả ngày đều không về nhà kho, còn phải giúp Nhô-đin-hô dựng rạp), đến xem cái rạp đã dựng lên xong xuôi. Và chúng đã đứng sững lại trước rạp, nhảy cẫng lên vì thấy nó đẹp quá, miệng há hốc vì ngưỡng mộ. Cẳng-Nhũn giới thiệu cho chúng biết từng chi tiết, Khuỷu-Khô-Khẳng dẫn từng đứa một để đứa nào cũng được đến chiêm ngưỡng con ngựa mà cha đỡ đầu của nó, Viếc-guy-li-nô Fe-rây-ra Lam-pi-ão, đã cưỡi. Có đến gần cả trăm đứa trẻ đương đứng ngắm nhìn cái rạp đua ngựa cũ kỹ của Nhô-đin-hô Frăng-xa, ông này trong lúc đó đương say rượu quên cả trời đất ở quán “Cửa Biển”.

Cẳng-Nhũn giới thiệu cỗ máy (một máy phát điện nhỏ thường xuyên hỏng hóc) với niềm kiêu hãnh của người chủ. Khuỷu-Khô-Khẳng không lúc nào rời con ngựa trên lưng nó chính Lam-pi-ão đã quay vòng. Cẳng-Nhũn hết sức chú ý chăm sóc cái bàn vòng đua và không cho phép bất cứ ai được sờ mó vào, hoặc chuyển dịch bất cứ một chút gì trên đó.

Chợt Giáo-sư hỏi:

− Cậu đã biết làm cho máy chạy rồi chứ?

− Phải đến ngày mai tớ sẽ biết - có chút phật lòng - Ngày mai, ông Nhô-đin-hô sẽ bày vẽ cho tớ.

− Vậy thì, ngày mai, sau khi làm xong công việc của cậu, cậu hãy cho bàn đua quay chỉ riêng cho bọn chúng ta. Cậu sẽ làm tất cả mọi việc để điều khiển cái hệ thống nó quay, và chúng tớ thì chúng tớ sẽ ngồi vào chỗ.

Pê-đrô Ba-la ủng hộ ý kiến đó hết sức nhiệt tình. Những đứa trẻ khác đợi chờ, lo lắng, câu trả lời của Cẳng-Nhũn. Thằng này nhận lời và thế là nhiều đứa vỗ tay, những đứa khác thì gào lên. Đúng vào lúc đó, Khuỷu-Khô-Khẳng rời con ngựa mà Lam-pi-ão đã cưỡi và tiến lại phía chúng:

− Các bạn có muốn thấy cái gì đó thật là đẹp không?

Tất cả đều muốn được biết cái gì đó. Đứa con của Xéc-tao trèo lên bàn vòng đua ngựa, lên dây chiếc đàn pi-a-nô máy và cho nghe những tiếng nhạc một bài van-xơ cổ xưa. Vẻ mặt lầm lũi của Khuỷu-Khô-Khẳng rạng rỡ lên trong một nụ cười mỉm. Nó chăm chú nhìn vào chiếc pi-a-nô máy, nó chú ý quan sát những đứa bạn bàng hoàng và sung sướng. Những đứa này lắng nghe rất kính cẩn tiếng nhạc tuôn ra từ bụng cái bàn vòng đua, trong cái ảo thuật của buổi đêm ở Ba-hi-a, chỉ riêng cho đôi tai phiêu bạt và bất hạnh của những Hảo hán nơi Trảng cát. Tất cả đều nín thinh. Một người thợ đi qua ngoài đường phố, chợt thấy cái đám đông xúm xít trẻ con ấy bèn tiến lại gần. Và chính bác ta cũng đứng im lặng lắng nghe bài nhạc cổ xưa. Thế là, ánh trăng tỏa lên khắp tất cả, sao trên trời sáng tỏ thêm bội phần, mặt biển trở nên hết sức yên lặng (biết đâu I-ê-măng-gia[13], ngay cả vị nữ thần ấy cũng đến nghe âm nhạc) và thành phố chỉ còn là một chiếc bàn đua lớn trong đó các Hảo hán nơi Trảng cát xoay tròn trên những con ngựa vô hình. Trong giờ phút của âm nhạc đó, chúng cảm thấy chính mình là những người chủ của thành phố. Và chúng thương yêu lẫn nhau, tự cảm thấy là anh em bởi vì tất cả bọn chúng đều như nhau, thiếu thốn tình thương mến và chỗ nương tựa, và bây giờ, chúng có được tình thương mến và sự nương tựa ở âm nhạc. Khuỷu-Khô-Khẳng, chắc chắn là thế, không còn nghĩ tới Lam-pi-ão trong lúc này nữa; Pê-đrô Ba-la không còn nghĩ tới cái ngày nó sẽ trở thành thủ lĩnh tất cả những Ma-lăng-đrô[14] trong thành phố; Cẳng-Nhũn cũng không còn nghĩ tới nhảy xuống biển, ở đó mọi giấc mơ đều tốt đẹp. Bởi vì âm nhạc đã tuôn ra từ trong bụng cái bàn đua là chỉ cho riêng chúng và người thợ đã dừng lại đó. Và đó chỉ là một bài van-xơ cổ xưa và buồn bã, một bản nhạc đã bị những con người thành phố lãng quên từ lâu.

Từ tất cả các đường phố, người ta đổ tới rất đông. Đây là tối thứ bảy; ngày mai, đàn ông không đi làm việc. Tối hôm nay, họ có thể la cà trong đường phố. Nhiều người đã chọn những quán rượu - quán “Cửa Biển” khách đầy ứ - nhưng những người có con nhỏ thì lại cùng chúng nó đi đến chỗ quảng trường nhập nhoạng này. Bù lại, ở đây đã có những luồng ánh sáng của rạp đua quay tròn. Bọn trẻ nhìn những ánh sáng ấy và vỗ tay. Ở cửa bán vé, Khuỷu-Khô-Khẳng phát ra tiếng kêu các loài vật gọi mời công chúng. Nó đeo một cái bao đạn cứ như là nó vẫn ở trong xéc-tao. Nhô-đin-hô Frăng-xa nhận thấy như thế sẽ dễ thu hút sự chú ý của đám đông, và Khuỷu-Khô-Khẳng đúng là mang dáng dấp thực sự của một căng-ga-xây-rô với chiếc mũ da và cái bao đeo đạn lủng lẳng qua vai. Và nó bắt chước các tiếng kêu của loài vật cho đến khi trước mặt nó đã xúm đông xúm đỏ đàn ông, đàn bà và trẻ con. Lúc đó, nó đem vé ra và bọn trẻ mua vé. Niềm hân hoan lan tràn khắp quảng trường. Những dải ánh sáng của rạp đua làm mọi người hớn hở. Chính giữa, Cẳng-Nhũn ngồi xổm, giúp Nhô-đin-hô Frăng-xa mở máy cho hoạt động. Và bàn đua quay, mang nặng bọn trẻ nhỏ, chiếc pi-a-nô máy tuôn ra những bài van-xơ cổ xưa. Khuỷu-Khô-Khẳng bán vé.

Trên quảng trường, những cặp tình nhân đi dạo, các bà mẹ mua kem gói và kem que, một nhà thơ ngồi bên bờ biển, sáng tác một ca khúc về những ánh sáng rạp đua và niềm vui của bọn trẻ nhỏ. Rạp đua chiếu sáng toàn bộ quảng trường và tất cả mọi trái tim. Chốc chốc, người ta lại xô tới, đổ tới từ những đường phố và từ những ngõ hẻm. Khuỷu-Khô-Khẳng làm trò bắt chước tiếng súc vật kêu, mặc kiểu căng-ga-xây-rô. Khi bàn quay dừng, bọn trẻ tràn tới, giơ cao những tấm vé vào cửa, và thật là khó mà giữ chúng lại được. Khi một đứa trong bọn chúng không còn tìm ra được chỗ nữa, nó xịu mặt lại vì thất vọng và buồn rầu, nôn nóng đợi đến lượt. Và khi bàn đua dừng quay, nhiều đứa ngồi trên ngựa không chịu nhảy xuống. Và thế là phải có Cẳng-Nhũn đến can thiệp và bảo:

− Ùi, đi xuống thôi! Ùi, xuống đi thôi! Hoặc là phải ra mua một chiếc vé khác.

Đó là cách duy nhất để buộc chúng phải rời bỏ những con ngựa già cốc đế vốn chưa bao giờ mệt mỏi trong cuộc chạy đua cả đời. Nhiều đứa khác trèo lên cưỡi trên lưng ngựa và cuộc chạy đua lại tiếp diễn, những dải ánh sáng quay cuồng, tất cả màu sắc lại hòa vào nhau thành một màu duy nhất và kì lạ, chiếc pi-a-nô máy tuôn ra những giai điệu cổ xưa của nó.

Trên những tấm ghế dài cũng có những cặp tình nhân và trong khi chiếc bàn đua quay, họ thì thào những lời yêu đương. Cũng có cặp đã tranh thủ trao cho nhau một chiếc hôn, nhân lúc máy trục trặc và ánh sáng tắt ngóm. Và tức thì Nhô-đin-hô cúi gập xuống cái máy và xem xét chỗ trục trặc cho tới khi cuộc đua lại tiếp diễn, dẹp yên những tiếng la ó kêu la phản đối của lũ trẻ. Cẳng-Nhũn đã biết được tất cả những bí ẩn của máy phát điện.

Tới một lúc nào đó, Nhô-đin-hô Frăng-xa sai Cẳng-Nhũn ra thay Khuỷu-Khô-Khẳng bán vé vào cửa và ông cho Khuỷu-Khô-Khẳng được cưỡi ngựa gỗ. Thằng bé chọn ngay con ngựa đã phục vụ cho Lam-pi-ão. Và suốt cả cái thời gian mà cuộc đua kéo dài, nó phi - nhảy chồm chồm cứ như là nó phóng một con ngựa thật sự - và nó chĩa ngón tay thẳng tới cứ như là nó sắp sửa bắn vào những kỵ sĩ đương chạy đua phía trước, và trong trí tưởng tượng nó thấy họ ngã nhào xuống trong một vũng máu trúng những phát đạn liên tiếp của nó. Và con ngựa phóng, và mỗi lúc nó lại phóng nhanh hơn, và nó giết sạch những con người đó bởi vì tất cả bọn ấy đều là lính cảnh sát hoặc những chủ trại giàu có, tiếp đó nó chiếm tất cả những cô gái trên các ghế dài, cướp bóc các thôn xóm, các thành phố, các đoàn tàu hỏa, cưỡi trên con ngựa của nó, trang bị bằng khẩu súng của nó.

Sau đó, đến lượt Cẳng-Nhũn. Thằng bé bước tới, lặng lẽ; một xúc động kỳ lạ xâm chiếm tâm hồn nó. Nó tiến tới như một tín đồ đi đến nơi cầu nguyện, như người yêu tiến tới bộ ngực người đàn bà mình yêu, như kẻ tuyệt vọng đến với cái chết. Nó bước, mặt xám xanh và chân tập tễnh. Nó cưỡi lên con ngựa màu xanh có ba ngôi sao trên cái vai bằng gỗ. Môi nó mím chặt, tai nó không nghe thấy tiếng nhạc của chiếc đàn pi-a-nô máy. Duy nhất, nó chỉ thấy những luồng ánh sáng đương quay cùng với nó và nó bám chắc vào niềm tin là thực sự nó đương ở trên một cái bàn đua, quay vòng trên một con ngựa, cũng như tất cả những đứa nhỏ kia, chúng nó có bố, có mẹ, và một ngôi nhà và những con người hôn hít chúng, và những con người yêu mến chúng. Tự nó, nó tin rằng nó là một trong những đứa trẻ ấy và nó nhắm mắt lại để giữ cho chặt thêm cái điều tin chắc ấy. Nó không còn thấy lại những người lính đã đánh đập nó, không còn gã mặc áo gi-lê đương cười. Khuỷu-Khô-Khẳng đã giết tất cả chúng nó trong cuộc phóng ngựa của mình. Cẳng-Nhũn phóng tới trang nghiêm trên con ngựa của nó. Thì cũng như là nó phóng ngựa trên mặt biển, tới những ngôi sao, trong một cuộc hành du kỳ diệu nhất trần đời. Một chuyến đi mà chưa bao giờ Giáo-sư được đọc thấy hoặc có thể bịa ra được. Tim nó đập mạnh, mạnh quá, mạnh đến nỗi nó phải đưa bàn tay nén chặt.

Đêm hôm ấy, các Hảo hán nơi Trảng cát không đến. Không chỉ vì sự hoạt động của bàn đua trên quảng trường kết thúc quá muộn (cho tới hai giờ sáng vẫn còn những người lớn quay vòng) mà còn vì nhiều đứa trong bọn, kể cả Pê-đrô Ba-la, Sống-Nhàn, Ba-răng-đao và Giáo-sư đều đương bận vào các công việc đủ loại. Chúng bàn và đồng ý với nhau chuyển qua hôm sau, vào quãng ba hoặc bốn giờ sáng. Pê-đrô Ba-la hỏi Cẳng-Nhũn liệu thằng này đã thạo điều khiển cáy chưa.

− Chẳng vui thú gì nếu lại làm thiệt cho ông chủ mày. Nó giải thích.

− Tớ đã hiểu đến nơi đến chốn và làu làu tất cả mọi điều. Đó chỉ là kiểu làm ăn è cổ kéo cày là được.

Giáo-sư đương chơi cờ với Giô-ao Gộc, hỏi:

− Mày có thấy thú vị nếu chiều hôm nay, ta đảo qua quảng trường một chặp không? Biết đâu lại chẳng bõ công bõ sức!

− Tớ, tớ sẽ đi. Pê-đrô Ba-la nói. - Nhưng tớ nghĩ rằng chúng ta không nên đến đó đông quá. Người ta có thể nghi ngờ nếu thấy nhiều đứa một lúc.

Gã Mèo báo rằng chiều thì nó không đi. Nó có việc bận, mà ban đêm thì nó sẽ đến rạp đua.

Cẳng-Nhũn giễu:

− Mày không thể bỏ qua một hôm không cặp kè đùi với con sếu đó hay sao? Cuối cùng thì mày đến lú lẫn mất thôi!

Gã Mèo không trả lời Giô-ao Gộc nữa, chiều nay nó cũng không đi. Nó còn phải đi tìm anh Cục-cưng-của-Chúa để cùng nhau đến ăn một chầu Fây-gioa-da[15] lại nhà bà đồng Đôn A-nin-ha. Cuối cùng, chúng quyết định chỉ một nhóm nhỏ đến quảng trường, những đứa khác đi đâu tùy ý thích. Chỉ đến tối mới họp mặt tất cả để cùng đến thi ngựa trên bàn đua. Cẳng-Nhũn báo trước:

− Phải đem dầu xăng đến, các cậu ạ, để chạy máy.

Giáo-sư (nó đã thắng Giô-ao Gộc ba ván) kêu gọi một cuộc quyên góp để mua hai lít dầu xăng.

− Tớ sẽ đưa tới.

Nhưng chiều hôm chủ nhật thì linh mục Giô-dê Pê-đrô đến: do là một trong số rất hiếm những người đã được biết nơi đâu là chỗ trú ngụ thường xuyên nhất của các Hảo hán nơi Trảng cát. Linh mục Giô-dê Pê-đrô đã đánh bạn với chúng từ khá lâu. Quan hệ đó đã được nối liền hai bên qua môi giới của Sống-Nhàn. Thằng bé này, một ngày nào đó, sau lễ cầu kinh, đã bước vào trong kho đồ thánh ở ngôi nhà thờ mà cha Giô-dê Pê-đrô hành lễ. Nó vào trong đó trước hết chỉ là do tò mò hơn là có mưu toan bất cứ gì khác. Sống-Nhàn không thuộc hạng người tất bật trong cuộc sống. Nó thích để cho thời gian cứ trôi đi, không bận tâm đến mấy chút. Chính nó thường là đứa ăn bám của băng. Thỉnh thoảng một đôi ngày, khi nổi hứng lên thì nó cũng lọt được vào một nhà nào đó và đem về được một vật gì quý giá hoặc nẫng được một chiếc đồng hồ của một bà nào đó. Hầu như không bao giờ nó giao cho những tay oa trữ. Nó đem về và nộp thẳng cho Pê-đrô Ba-la, coi như phần đóng góp của nó vào cuộc sống chung cả băng. Nó có rất nhiều người quen trong các công nhân bốc vác, trong các gia đình nghèo đây đó ở khu “nhà tranh vách đất” tại nhiều nơi trong Ba-hi-a. Nó ăn, khi với người này, khi với người khác. Nhìn chung mà là xét, nó chẳng gây phiền cho ai. Nó cũng bằng lòng với những ả con gái Gã Mèo thải ra, và hơn bất cứ lúc nào, nó biết rõ thành phố, những đường phố, những ngóc ngách kỳ quặc nhất, mỗi điểm hội hè có thể kéo đến uống rượu và nhảy múa. Thảng hoặc có dạo nào đó không thể đóng góp được vào tổ chức kinh tế của băng bằng một vật gì quý giá, nó mới cố gắng kiếm một việc làm bất kỳ, miễn là kiếm ra tiền và nó đem về nộp cho Pê-đrô Ba-la món tiền đó. Nhưng thực mà nói, nó chẳng thích thú bất cứ một loại công việc nào, dù lương thiện hay bất lương. Cái điều mà nó thích thú, đó là nằm dài trên bãi cát ở các bến, hàng giờ và hàng giờ, đó là rình dõi những chiếc tàu, đó là ngồi xổm suốt cả những buổi chiều bên cửa lớn các nhà hàng tạp hóa, nghe kể những tích chuyện hừng tráng. Nó ăn mặc rách rưới, bởi vì nó chỉ đáp ứng cho nhu cầu mặc khi nào bộ quần áo của nó đã tã thành những mảnh giẻ rách. Nó thích lang thang trên những đường phố ở thành phố, lẩn trong các công viên để hút một điếu thuốc lá, vào các nhà thờ để được ngắm nghía vẻ đẹp của vàng bạc ngày xưa, phất phơ qua những dãy phố lát những tảng đá đen lớn.

Vào buổi sáng ấy, khi nó thấy đám con chiên đông đảo trở ra sau buổi cầu nguyện, nó bước vào nhà thờ chẳng một chút thích thú và rẽ trong đám đông một lối vào tới tận kho đồ thánh. Nó dòm ngó kỹ lưỡng tất cả mọi thứ, những bàn thờ, các vị thánh, chế giễu một tượng thánh Bơ-noa quá đen. Kho đồ thánh vắng tanh, và nó chợt thấy một đồ vật bằng vàng có thể được khối tiền. Nó đảo mắt một lần cuối chung quanh, chẳng thấy một ai cả. Nó đưa tay tới, nhưng đã có người nào đó đặt tay lên vai nó: linh mục Giô-dê Pê-đrô vừa vặn bước vào.

− Sao lại làm thế hở con? - Linh mục hỏi với một nụ cười mỉm trong khi ông đưa tay lấy lại từ tay Sống-Nhàn cái hộp thờ bằng vàng.

− Tôi chỉ chùi cho sáng lên thôi, vâng chỉ thế thôi, thưa cha. Nó hoen ố... - Sống-Nhàn trả lời có chút sợ sệt. Tất cả những chỗ hoen ố của nó. Nhưng xin đừng có tưởng rằng tôi sẽ nẫng nó đi. Tôi sẽ lại để nó ở đây, như thế này, đúng như nó trước. Tôi là con nhà tử tế.

Linh mục Giô-dê Pê-đrô đưa mắt nhìn vào quần áo rách rưới của Sống-Nhàn và bật cười lên. Sống-Nhàn, nó cũng nhìn vào mớ giẻ rách che thân của nó.

− Chính là vì bố tôi đã chết, ông có biết không? Nhưng mà trước đây tôi đã lên tới trường trung học... Tôi nói thật đấy! Vậy thì việc gì mà tôi lại đi lấy cắp cái của này.

Và nó chỉ vào chiếc hộp đựng đồ thờ.

- Hơn nữa lại là trong một nhà thờ. Tôi không phải là một kẻ ngoại đạo.

Linh mục Giô-dê Pê-đrô lại mỉm cười. Ông ta biết quá rõ Sống-Nhàn nói láo. Đã từ lâu, ông ta vẫn chờ đợi một dịp có thể làm quen với những đứa trẻ vô thừa nhận trong thành phố. Ông tin rằng việc đó là nhiệm vụ dành cho mình. Trước đây, ông cũng đã có những lần đến thăm Nhà trừng giới, nhưng tại đó ông đã bị người ta gây cho đủ thứ khó khăn bởi vì ông không tán thành ý kiến của viên giám đốc, ông này cho rằng cứ phải đánh không nương tay một đứa trẻ để sửa cho nó một tội lỗi. Và hơn nữa, cái ông giám đốc này còn có những suy nghĩ kì quặc về những tội lỗi ấy. Cũng đã lâu rồi, linh mục Giô-dê Pê-đrô có nghe nói đến những Hảo hán nơi Trảng cát và mong có dịp làm quen với chúng nó, có thể đưa tất cả những tâm hồn ấy về với Chúa, ông đã có một khát vọng vô biên được cùng sinh hoạt với những đứa trẻ ấy, được giúp đỡ cho chúng trở nên tốt. Bởi lẽ đó, ông đối xử với Sống-Nhàn tốt tới mức ông có thể làm được. Biết đâu rồi nhờ vai trò trung gian của nó, ông lại chẳng tìm được cách đến với những Hảo hán nơi Trảng cát. Và ông đã làm được như thế.

Trong giáo hội, linh mục Giô-dê Pê-đrô không được nhìn nhận như là một trí tuệ cao. Đã thế, ông lại còn là một trong số những người hèn mọn nhất trong cái đội quân những cha cố ở Ba-hi-a. Thực ra, trước khi vào chủng viện, ông đã là một người thợ trong năm năm ở một xưởng dệt. Nhân một lần Đức Giám mục đến thăm xưởng, ông chủ xưởng đã quyết định đưa ra một bằng chứng cho sự hào phóng của mình và tuyên bố rằng: “bởi vì Đức ông có than phiền về tình trạng thiếu những thiên khiếu giáo phẩm, ông ta sẵn sàng, chính thế bỏ tiền đài thọ cho một học viên chủng viện hoặc cho một người nào đó muốn được học để trở thành linh mục”. Nghe thế, Giô-dê Pê-đrô lúc đó đương đứng bên khung cửi của mình bèn tiến lại gần và nói rằng anh ta muốn trở thành linh mục. Điều đó, đối với ông chủ xưởng cũng như đối với Đức Giám mục, quả là một điều bất ngờ. Giô-dê Pê-đrô không còn trẻ nữa và ít học thức. Nhưng ông chủ xưởng, trước Đức Giám mục, không muốn rút lui lời nói của mình. Và Giô-dê Pê-đrô đến học ở chủng viện. Những học viên khác coi anh là cái đích cho mọi chế giễu. Chưa bao giờ anh đạt tới mức học trò giỏi. Ăn mặc đi đứng chỉnh tề, đúng thế, anh là như thế cũng là trong những người sùng tín nhất, những người đi lễ nhà thờ nhiều nhất. Tuy nhiên, anh đã tỏ ra không đồng tình đối với rất nhiều chuyện thường xảy ra đến ở chủng viện, và chính do đó mà những học viên khác làm tình làm tội anh. Anh không thể nào thâm nhập được vào những bí ẩn của triết học, của thần học và của tiếng la-tinh. Nhưng anh rất mộ đạo và ước vọng của anh là giảng giải giáo lí cho bọn trẻ con hoặc cho những người Anh-điêng. Anh khốn đốn vô cùng, nhất là sau hai năm, ông chủ xưởng dệt cắt đứt khoản đài thọ cho anh khiến anh phải xin làm lao công ở chủng viện để có thể tiếp tục học. Nhưng rồi anh cũng đạt được kết quả để được thụ phong và được tạm xếp vào một nhà thờ ở thủ đô trong khi chờ đợi một giáo phận. Tuy nhiên, ước vọng lớn lao nhất của linh mục là có thể truyền giáo cho bọn trẻ con vô thừa nhận của thành phố, những thằng bé không cha không mẹ, đã phải sống nhờ vào trộm cắp, dấn thân vào tất cả mọi nết hư tật xấu. Linh mục Giô-dê Pê-đrô cứ muốn dẫn tất cả những tâm hồn đó đến với Chúa. Bởi thế, ông đã hằng đến thăm Nhà trừng giới, ở đó buổi đầu ông giám đốc đã đón tiếp ông vô cùng niềm nở. Nhưng đến khi ông tuyên bố chống lại sự trừng phạt đánh đập thân thể, chống lại cái việc bỏ mặc lũ trẻ bị đói suốt hàng mấy ngày, thế là mọi việc chuyển luôn sang dạng khác. Một hôm vừa tiện dịp, ông đã phải viết một bức thư cho bộ biên tập một tờ báo về vấn đề đó. Từ đó Nhà trừng giới cấm cửa ông, và lại có cả một bản khiếu nại chống lại ông gửi đến tòa Tổng giáo mục địa phận. Do tất cả những điều đó, trước mắt, ông chưa có ngay khách mời. Tuy vậy, ước vọng lớn nhất của ông vẫn cứ là tìm cho biết được những Hảo hán nơi Trảng cát. Cái vấn đề những trẻ vị thành niên bị bỏ rơi và phạm pháp hầu như trong thành phố chẳng mấy ai để ý đến lại là điều lo lắng nhất của linh mục Giô-dê Pê-đrô. Ông muốn đến với những đứa trẻ ấy không những chỉ để dẫn dắt chúng đến với Chúa mà cũng còn để xem ông có thể có một cách nào đó nâng cao số phận chúng. Linh mục Giô-dê Pê-đrô không có bao nhiêu ảnh hưởng tới chung quanh. Có thể nói là ông chẳng có chút ảnh hưởng nào cả và cũng lại chẳng biết gì hơn về cái cách làm thế nào để chinh phục được lòng tin cậy của những tay trộm cắp lỏi con ấy. Nhưng ông biết rõ rằng cuộc sống của chúng trơ trụi không chút tiện nghi, không chút vuốt ve một cuộc sống đói rét và bị bỏ rơi. Và nếu linh mục Giô-dê Pê-đrô không có được giường, lương ăn và quần áo đem đến cho chúng, ít nhất ông cũng có được lời nói thân thương, và không một chút nghi ngờ, rất nhiều tình thương dành cho chúng trong tim. Lúc đầu, ông đã tính sai ở một điểm, ông linh mục Giô-dê Pe-đrô: đó là ông muốn đưa đến cho chúng một sự đánh đổi, từ bỏ cái cuộc sống tự do mà chúng tận hưởng, thả rông ngoài đường phố, để nhận một khả năng được sống đầy đủ hơn. Linh mục Giô-dê Pê-đrô thừa hiểu rằng ông không thể hướng những đứa trẻ ấy về phía Nhà trừng giới. Ông biết quá rõ những luật lệ của Nhà trừng giới, những luật lệ được viết để niêm yết và những luật lệ mà người ta thực hiện ở đó. Và ông cũng hiểu rất rõ rằng ở đó không thể có một điều kiện nào cho một đứa trẻ trở nên tốt và chăm chỉ tại chỗ. Nhưng linh mục Giô-dê Pê-đrô nghĩ đến một số những bà quen biết của ông: những bà già sùng tín. Họ chắc có thể đảm nhận được nhiều những Hảo hán nơi Trảng cát, lo việc dạy bảo chúng và nuôi chúng. Nhưng như thế tức là tất cả những gì lớn mà cuộc sống của chúng đã được bao phủ chất phiêu lưu của tự do trong những đường phố của cái thành phố bí ẩn vẻ đẹp nhất thế giới: trong những đường phố ở Ba-hi-a của tất cả các vị thánh. Và ngay khi, do sự trung gian của Sống-Nhàn, linh mục Giô-dê Pê-đrô đã bắt quen được những Hảo hán nơi Trảng cát, ông cảm thấy ngay rằng nếu đưa cái dự kiến ấy ra nói với chúng, ông sẽ tức khắc mất hẳn niềm tin mà chúng đã bắt đầu đặt vào ông, chúng sẽ chuyển đến một nhà kho khác và rồi sẽ không còn bao giờ ông lại được nhìn thấy chúng. Thực tình mà nói, ông linh mục cũng không phải đã tin cậy tuyệt đối vào những bà già cằn cỗi khô đét suốt đời chỉ có chui rúc trong nhà thờ và lợi dụng những giờ nghỉ giữa các buổi lễ để bàn tán về đời sống người khác. Ông vẫn còn nhớ trong buổi đầu ông đã làm phật lòng họ vào cuối lễ mi-xa thứ nhất mà ông hành lễ ở nhà thờ này, một nhóm những bà si đạo đã sán lại bên ông với ý đồ rất rõ là để giúp ông cởi bộ áo lễ phục. Và khắp quanh ông, rền vang những tiếng tán tụng êm ái:

− Ngài Đức Cha bé nhỏ thân mến... Thiên thần Ga-bri-en.

Một bà già, gầy khô đét, chắp hai tay với dấu hiệu tôn sùng:

− Chúa Giê-su Ki-tô bé bỏng quý mến của tôi...

Họ tỏ vẻ tôn sùng ông và Giô-dê Pê-đrô không chịu nổi. Nói cho đúng, ông hiểu rõ rằng hầu hết các vị linh mục không hề nổi nóng như thế và lại biết rút ra từ đó những quà cáp hậu hỉ chắc chắn nào gà giò, gà Tây, nào khăn tay thêu và đôi lúc đến cả những chiếc đồng hồ vàng gia bảo cổ xưa. Nhưng linh mục Giô-dê Pê-đrô thì lại có một cách nghĩ khác về nhiệm vụ của mình. Ông nghĩ rằng những bà già kia đã sa vào nhầm lẫn và thế là, bừng bừng giận dữ đáng kính, ông bảo cho họ biết:

− Này các bà, các bà không có việc gì mà làm nữa hay sao? - Các bà không có một ngôi nhà để trông nom ư? Tôi đây đâu có phải đức chúa Giê-su Ki-tô bé bỏng quý mến của các bà, cũng chẳng phải là thiên thần Ga-bri-en. Xin các bà hãy quay trở về làm việc ở nhà các bà, làm cơm, may vá...

Những “con ếch ở bình nước thánh” nhìn ông, kinh hoảng. Dường như ông ta đã chính danh là kẻ phản bội Chúa Ki-tô. Ông linh mục kết thúc:

− Cứ làm việc cho tốtở nhà, thế là các bà phụng sự tốt Chúa Trời của chúng ta, hơn là đến đây mà hít ngửi mùi chiếc áo thụng của chúng tôi... Thôi, đi đi cho,... đi đi cho.

Và trong khi các mụ đi ra, kinh hoảng, ông nhắc lại, cay đắng nhiều hơn là tức giận:

− Đức chúa Giê-su Ki-tô bé bỏng yêu mến của tôi... Cái tên của Đấng Cao cả thật là vô tác dụng.

Mấy bà già si đạo kéo nhau tới thẳng chỗ Cha Clô-vít, một người to béo, hói và tính tình cởi mở. Cha xưng tội của các bà ấy. Chen những tiếng than phiền, các bà kể lại cho Cha biết việc mới xảy ra đó. Cha Clô-vít nhìn các bà già si đạo với con mắt dịu hiền và an ủi họ:

− Rồi sẽ qua đi thôi! Ông ta vừa mới đến! Rồi đây ông ta sẽ thấy các bà quả là những thánh nữ, những người con gái thực sự của Chúa. Các bà hãy về đọc kinh Pa-ta-nô-xte và xin đừng quên ngày hôm nay là ngày Chúc phúc.

Ông ta phá lên cười khi các bà già đã đi khuất. Và ông lẩm bẩm một mình: “Mấy cái anh linh mục mới ra lò chỉ có làm hỏng cuộc sống người ta”.

Về sau, những bà già si đạo, lại tìm cách, từng tí một, đến gần linh mục Giô-dê Pê-đrô. Nói cho đúng, họ chẳng bao giờ đến được với ông trong một quan hệ mật thiết hoàn mỹ. Cái tư thế nghiêm nghị, tấm lòng tốt chỉ đưa ra có mức độ trong những hoàn cảnh cần thiết phải có sự kinh tởm những trò lố lăng vụn vặt kiểu nhà thờ khiến họ phải kính nể ông hơn là yêu quý ông. Tuy vậy cũng có một vài bà, thường thường là các bà góa hoặc là bà vợ những ông chồng không tốt, đã trở thành bạn thân của ông, ít nhiều, ở mức độ khác nhau. Một lý do khác cũng khiến những bà già si đạo ít đến với ông: ông là sự trái ngược của nhà truyền giáo. Chưa bao giờ ông đã thành công trong việc mô tả địa ngục với đầy sức thuyết phục như Cha Clô-vít. Hiểu biết của ông đã nghèo lại thường bị thiếu hụt. Tuy thế, ông có lòng tin, ông là một tín đồ. Và người ta cũng khẳng định được một cách khó khăn rằng linh mục Giô-dê Pê-đrô ít nhất cũng có tin vào địa ngục.

Thoạt tiên, linh mục Giô-dê Pê-đrô đã có ý định đưa những Hảo hán nơi Trảng cát đến với các bà già si đạo. Ông nghĩ rằng làm như thế, ông có thể không chỉ cứu đỡ lũ trẻ con khỏi cuộc sống khốn cực, mà ông lại cũng có thể cứu rỗi được các bà già si đạo khỏi cuộc sống vô bổ nguy hiểm. Ông hy vọng họ sẽ đồng ý chấp nhận dành tâm sức cho lũ trẻ cũng hỷ hả say sưa như họ đã dành cho các nhà thờ, cho các vị linh mục béo núc ních. Linh mục Giô-dê Pê-đrô đoán rằng (hơn là ông có thể biết được) những chuỗi ngày của họ trôi đi bằng chuyện trò vô bổ trong các nhà thờ, hoặc bằng việc thêu những chiếc khăn tay cho linh mục Clô-vít, sở dĩ như vậy là bởi vì, do phần thiếu sót trong cuộc sống không trọn vẹn của họ, những cô gái già ấy không bao giờ được đứa con trai, một người chồng để dồn vào đó thì giờ và tình cảm của họ. Bây giờ ông ta đưa đến cho họ những đứa con trai. Đã lâu, Giô-dê Pê-đrô ôm ấp ý đồ ấy. Đã có lần ông dẫn đến cho một bà một thằng bé đã bỏ trốn khỏi Nhà trừng giới - lâu rồi, trước ngày biết những Hảo hán nơi Trảng cát khi đó ông chỉ mới thoáng nghe lờ mờ nói đến thôi - Cuộc thử nghiệm ấy đã mang kết quả xấu: thằng bé bỏ trốn khỏi nhà bà già, cuỗm theo nhiều đồ vật bằng bạc; nó đã gạt bỏ những bộ quần áo tốt lành và bữa ăn sẵn có với nhiệm vụ đọc thuộc lòng bài kinh thật cao giọng, đi dự mọi buổi lễ và cầu phúc hàng ngày - để chọn lấy cái tự do của đường phố, cho dầu mặc rách, cho dầu là được bữa hôm lo bữa mai. Sau đó, linh mục Giô-dê Pê-đrô lại hiểu rõ rằng cuộc thử nghiệm đã hỏng, phần lớn do lỗi ở bà già hơn là do lỗi ở đứa trẻ. Bởi vì, nhất định là như thế, linh mục Giô-dê Pê-đrô suy nghĩ, không thể nào chuyển đổi một đứa trẻ vô thừa nhận và lưu manh thành một con chiên ngoan đạo; nhưng hoàn toàn có thể chuyển hóa nó thành con người siêng năng... Và sau khi đã được biết những Hảo hán nơi Trảng cát, ông hy vọng thực hiện được một sự thỏa thuận giữa một vài đứa trong bọn chúng và những bà si đạo, để thử nghiệm một đợt mới, lần này thì được hướng dẫn hẳn hoi. Nhưng đến khi Sống-Nhàn đưa ông đến giới thiệu với cả bọn, khi mà cứ từng chút từng chút, ông đã dần dần tranh thủ được lòng tin cậy của số đông trong bọn chúng, ông thấy thật là hết sức vô ích mà ôm ấp cái ý đồ kia. Quả là hồ đồ, bởi vì lòng yêu tự do là cái tình cảm gắn sâu cội rễ nhất vào trái tim những hảo hán nơi trảng cát và nhất định là phải dùng những cách khác.

Trong những ngày đầu, lũ trẻ chú ý đến ông một cách ngờ vực. Đã biết bao lần trong đường phố, chúng nghe nói rằng các cha cố đem sự không may đến cho ta và công việc của các linh mục chỉ có thể tốt cho đàn bà. Nhưng linh mục Giô-dê Pê-đrô đã từng là một người thợ và ông hiểu phải đối xử với trẻ con như thế nào. Ông coi chúng như những người lớn, như những người bạn cùng mâm cùng chiếu. Và cứ như thế, dần dần ông đã thu được lòng tin của chúng, trở thành người bạn thân của tất cả, ngay cả những đứa, như Pê-đrô Ba-la và Giáo-sư, vốn không thích cầu nguyện. Nếu có khó khăn lớn, thì đó là trong quan hệ với Cẳng-Nhũn. Trong Giáo-sư, Pê-đrô Ba-la, Gã Mèo, cứ thờ ơ với những lời lẽ của linh mục (Giáo-sư, tuy vậy, vẫn quý mến ông vô cùng bởi vì ông thường đem sách đến cho nó), Mạch-Nha, Khuỷu-Khô-Khẳng và Giô-ao Gộc, nhất là Mạch-Nha, hết sức chăm chú lắng nghe những gì ông nói, thì Cẳng-Nhũn, thằng này lại tỏ một sự căm ghét mà ngay buổi đầu đã thấy được là vô cùng dai dẳng. Tuy nhiên, Giô-dê Pê-đrô cuối cùng cũng đã chiếm được lòng tin của tất cả. Và ông cũng đã, ít nhất phát hiện ra ở Mạch-Nha là một thiên hướng tu hà

Nhưng chiều hôm nay, không phải là một niềm hoan hỉ lớn khi thấy linh mục đến. Mạch-Nha bước lại gần và hôn bàn tay linh mục. Khuỷu-Khô-Khẳng cũng vậy. Những đứa khác thì cất tiếng chào ông. Linh mục Giô-dê Pê-đrô giải thích việc ông đến:

− Hôm nay tôi đến để mời tất cả các bạn...

Tất cả mọi đôi tai đều có vẻ dỏng lên chờ. Cẳng-Nhũn lộ ý cáu kỉnh, càu nhàu:

− Ông ta lại gõ trống tập hợp đây. Mình thì rất muốn biết tay nào sẽ đi...

Nhưng nó ngậm miệng ngay bởi vì Pê-đrô Ba-la đã nhìn nó, vẻ tức giận. Linh mục mỉm cười hiền từ. Ông ngồi lên một chiếc hòm gỗ. Giô-ao Gộc nhận thấy cái áo thụng của ông vừa bẩn lại vừa cũ. Nhiều miếng vá to bằng chỉ đen giữ cho áo khỏi rách và áo quả là rộng thùng thình đối với thân hình gầy gò của linh mục. Nó thúc khuỷu tay vào Pê-đrô Ba-la, thằng này cũng đương nhìn vào cái áo thụng ấy. Thế là Ba-la lên tiếng.

− Các bạn, linh mục Giô-dê Pê-đrô bạn thân của chúng ta, có đôi điều muốn nói với chúng ta. Hoan hô linh mục Giô-dê Pê-đrô.

Giô-ao Gộc hiểu rõ rằng tất cả những lời đó là do ở cái áo thụng rách vá và quá rộng cho cái thân hình gầy guộc của linh mục. Bọn trẻ đáp lại: “Hoan hô...!” Linh mục mỉm cười, đưa bàn tay ra hiệu. Giô-ao Gộc không rời cặp mắt khỏi chiếc áo thụng. Nó nghĩ rằng Pê-đrô Ba-la đúng là một thủ lĩnh, cậu ta hiểu tất cả, cậu ta biết rõ những gì phải làm. Vì Pê-đrô Ba-la, Giô-ao Gộc có thể sẵn sàng xả thân làm ngàn mảnh, cũng như cái người đen nào đó ở I-lê-uýt vì Bác-bô-da, vị thủ lĩnh vùng Pi-ra-tơ-ri. Linh mục Giô-dê Pê-đrô lần tay vào túi áo thụng, lấy ra một quyển kinh thánh bìa màu đen. Ông mở cuốn sách và từ bên trong rút ra mấy tờ giấy bạc mười ngàn rét...

− Đây là để mời tất cả các bạn hôm nay đến rạp đua... Tôi mời các bạn hôm nay tất cả đều cưỡi ngựa trên vòng đua dựng ở quảng trường tại I-ta-pa-gi-pơ.

Ông khấp khởi thầm rằng những nét mặt sẽ rạng rỡ lên thêm, một niềm vui sướng kì lạ sẽ bao trùm khắp gian phòng. Có được như thế thì ông sẽ tự thuyết phục được nhiều hơn nữa là ông đã hành động theo ý Chúa khi mà trong số năm trăm cruy-dây-rô[16] của Đô-na Guyn-héc-mi-nơ-xin-va cúng để mua sáp thắp trên bàn thờ Đức Thánh mẫu Đồng trinh, ông đã rút ra năm chụ để mời các Hảo hán nơi Trảng cát đến rạp đua ngựa gỗ. Và nhận thấy vẻ mặt chúng không hề bất thần rạng rỡ lên, ông lại sững sờ - mấy tờ giấy bạc vẫn trong tay - nhìn cái đám đông trẻ con ấy. Pê-đrô Ba-la đưa tay gãi gãi mái tóc (tóc nó dài chấm mang tai) muốn nói vài lời mà không sao mở miệng được. Nó bèn nhìn sang Giáo-sư và chính thằng này đã bộc bạch:

− Thưa Cha, Cha quả là một người tốt - nó đã có ý muốn nói rằng vị Cha ấy cũng tốt như Giô-ao Gộc, nhưng nó lại nghĩ rằng rất có thể ông linh mục sẽ phật lòng nếu nó so sánh ông với thằng bé đen. - Nhưng cái điều mới xảy ra đây duyên do là Cẳng-Nhũn và Khuỷu-Khô-Khẳng cả hai đều làm việc ở rạp đua. Và tất cả bọn này đã được mời tới đây, nó dừng lại một chút - do ông chủ rạp, là bạn thân của hai bạn đó, mới đến để quay vòng trên bàn đua tối hôm nay nên không phải mua vé. Bọn này không bao giờ quên lời mời của cha...

Giáo-sư nói rõ ràng thong thả, chọn từng tiếng, ý thức rằng cái lúc này quả là tế nhị, dự đoán rất nhiều điều và Pê-đrô Ba-la gật đầu tỏ ý đồng tình.

−... Vậy cho nên xin thư cho một lần khác. Nhưng mà Cha cũng đừng có đem lòng giận chúng tôi bởi vì bọn này đã không nhận lời mời. Cha không làm thế chứ, phải không?

Và nó nhìn vị linh mục lúc này vẻ mặt đã hoan hỉ trở lại.

− Không. Ta hãy để dành cho một lần khác.

Ông nhìn lũ trẻ mà mỉm cười:

− Kể ra thế này, lại hay hơn đấy. Bởi vì món tiền tôi có...

Và đột nhiên ông lặng im trước cái điều mà ông sắp bộc lộ. Ông nghĩ rằng cái việc này, có lẽ thế, đã là một bài học của Chúa, một lời cảnh cáo, và có lẽ ông đã phạm một việc làm không tốt. Ánh mắt ông lạ hẳn đi tới mức bọn trẻ con bước gần lại một bước.

Chúng nó nhìn vị linh mục mà chẳng hiểu chút gì. Pê-đrô Ba-la cau mày lại như những lúc nó phải giải quyết một điều hóc búa. Giáo-sư có ý định nói. Nhưng Giô-ao Gộc, nó lại hiểu tất cả, mặc dầu nó vẫn là thằng thiển cận nhất trong bọn:

− Đó là tiền của nhà thờ phải không cha?

Và nó cắn chặt môi bực tức với chính mình.

Bọn kia đã hiểu. Mạch-Nha nghĩ rằng việc đó quả là một tội lỗi lớn, nhưng nó lại cảm thấy lòng tốt của linh mục đã vượt lên trên tội lỗi. Thế là Cẳng-Nhũn tiến lại, tập tễnh hơn bình thường, dường như nó đi tới mà đương đấu tranh với chính mình, đến bên linh mục và gào lên gần như ngay từ đầu, nhưng tức khắc nó hạ rất thấp giọng:

− Chúng tôi, bọn này có thể đưa trả lại đúng vào cái chỗ của nó. Chẳng có gì khó khăn. Xin Cha đừng có lo ngại...

Và nó mỉm cười.

Và nụ cười mỉm của Cẳng-Nhũn cùng với tình thân ái mà linh mục đọc được trong cơn mắt của tất cả chúng nó (phải chăng có những giọt nước mắt mà ông thấy trong đôi mắt của Gộc) đã trả lại cho ông sự bình tĩnh, sự thanh tịnh, lòng tin vào cử chỉ của mình và vào Chúa của mình. Ông đáp lại với giọng bình thường của ông:

− Một bà góa già đã đưa cho tôi năm trăm đồng cruy-dây-rô để mua sắm những cây nến thờ. Tôi đã bớt ra năm chục để cho các bạn được cưỡi ngựa gỗ. Chúa sẽ phán xét có phải tôi đã làm điều tốt không. Bây giờ thì tôi lại đi mua thật sự những cây nến thờ.

Pê-đrô Ba-la cảm thấy nó có một món nợ phải trả đối với linh mục. Nó muốn linh mục biết rõ là tất cả chúng nó đều hiểu ông. Và không còn thấy được bất cứ một cách gì khác ngoài cái cách này, nó sẵn sàng từ bỏ cái công việc nó có thể tìm được để làm chiều nay và mời linh mục:

- Chúng tôi sẽ đến rạp đua xem Khuỷu-Khô-Khẳng và Cẳng-Nhũn, bây giờ đây, chiều hôm nay. Thưa cha, cha có ý định cùng đi với chúng tôi không?

Linh mục Giô-dê Pê-đrô nhận lời ngay; ông hiểu rằng đây là một bước tiến sâu thêm vào tình thân thiện của những Hảo hán nơi Trảng cát. Và một toán cùng đi với linh mục, đến quảng trường. Một số đông không đi, kể cả Gã Mèo đương muốn đến gặp Đan-va. Nhưng những đứa cùng đi thì trông như một đám trẻ con ngoan trở về nhà sau buổi đọc kinh bổn. Nếu chúng nó lành lặn và sạch sẽ, người ta có thể ngỡ đó là của một trường nội trú, khi thấy chúng đi đứng trật tự biết bao!

Trên quảng trường, chúng đi một vòng quanh rạp cùng ông linh mục. Chúng chỉ trỏ một cách kiêu hãnh Khuỷu-Khô-Khẳng bắt chước tiếng các con vật, ăn mặc kiểu lục lâm, Cẳng-Nhũn tự điều khiển vận hành cái vòng quay một mình bởi vì Nhô-din-hô Frăng-xa đã bỏ đi uống bia ở một quán rượu nào đó. Chỉ tiếc là, buổi chiều, đèn của rạp đua không được thắp sáng; như vậy thì không thể đẹp như ban đêm, khi bao vầng sáng quay cuồng với những ánh lửa muôn màu. Nhưng chúng nó tự hào về Khuỷu-Khô-Khẳng bắt chước tiếng các con vật, Cằng-Nhũn làm cho quay cái bàn vòng đua, cho bọn trẻ con trèo lên, lại cho chúng tụt xuống.

Giáo-sư, với một mẩu bút chì và một cái nắp hộp, vẽ Khuỷu-Khô-Khẳng ăn bận kiểu lục lâm. Nó có tài năng đặc biệt về môn vẽ và thường vẫn kiếm được tiền bằng cách vẽ ngay lên mặt vỉa hè những người đàn ông qua lại, những cô gái trẻ đương cùng đi với chồng chưa cưới... Họ dừng lại một chút, thích thú với hình vẽ chỉ mới là phác qua, đôi trai gái nói với nhau:

− Đúng là rất giống...

Nó nhặt những đồng xu và đứng lại sửa sang cái hình vẽ bằng phấn, mở rộng cảnh ra, đặt vào đó thêm những người đàn ông ở bên và những người đàn bà lịch sự, cho tới lúc một viên cảnh sát tới đuổi nó ra khỏi lòng đường. Đôi lúc, cũng đã có đám người xúm lại khá đông chăm chú dõi xem nó vẽ và cũng đã có những người trong đám đông thốt ra:

− Thằng bé này có tương lai đấy! Thật đáng phàn nàn là nhà nước chẳng hề để tâm đến những thiên bẩm như thế này.

Và họ gợi nhắc tới những trường hợp trẻ con lang thang đường phố, chúng nó đã được sự giúp đỡ của một số gia đình nào đó, trở thành những nhà thơ lớn, những ca sĩ nổi tiếng, và những họa sĩ tài năng.

Giáo-sư hoàn chỉnh bức vẽ (trong đó nó đưa vào cả cái bàn đua và Nhô-din-hô Frăng-xa say bí tỉ) và trao cho ông linh mục. Chúng nó xúm cả lại thành một nhóm nhen nhau nhìn ngó bức vẽ mà ông linh mục khen ngợi, bỗng đâu nghe có tiếng nói:

− Ô kìa, đúng là linh mục Giô-dê Pê-đrô...

Và bộ kính cặp cặp mũi của bà góa già gầy guộc chĩa thẳng vào nhóm trẻ như một vũ khí chiến tranh. Linh mục Giô-dê Pê-đrô đứng sững đôi chút bàng hoàng, lũ trẻ thì nhìn một cách tò mò vào những đốt xương ở cổ và ngực bà già, trên đó một mẩu kim loại rất quý lấp lánh dưới ánh nắng. Thế là có một giây phút tất cả đều im lặng, cho tới khi linh mục Giô-dê Pê-đrô bình tĩnh lại và chào:

− Xin chúc bà một buổi chiều tốt đẹp, bà Mác-gơ-rít...

Nhưng bà góa già Mác-gơ-rít Xăng-tôx chĩa bộ kính cặp mũi gọng vàng lên:

− Thế nào, Cha? Ngài không thấy xấu hổ khi thấy mình lại đương ở trong cái đám này ư? Một vị hành đạo của Chúa Trời? Một con người có một trách nhiệm cao cả như thế giữa cái đám đốn mạt nà

− Đó là những đứa trẻ, thưa bà!

Mụ già phóng ra một cái nhìn kẻ cả và bĩu môi khinh miệt, linh mục nói tiếp:

− Chúa Ki-tô đã phán: “Hãy để cho những đứa trẻ nhỏ đến với ta...”

− Những đứa trẻ nhỏ... những đứa trẻ nhỏ... mụ già khạc ra thành tiếng.

− Bất hạnh thay kẻ nào làm điều xấu cho một đứa trẻ! Chúa Trời đã phán như thế.

Và linh mục Giô-dê Pê-đrô đã đưa cao giọng vượt lên trên sự khinh miệt của mụ già.

− Cái của này ấy à, không phải là những đứa trẻ, đó là những tên đầu trộm đuôi cướp... Đồ vô lại, đồ trộm cắp... cái của này, đâu có phải là những đứa trẻ. Rất có thể chúng nó cũng trong bọn Hảo hán nơi Trảng cát... đồ trộm cắp... mụ già nhắc lại một kinh tởm.

Bọn trẻ con nhìn ngó mụ ta một cách tò mò; chỉ riêng Cẳng-Nhũn, vừa mới trong rạp đua đi tới - bởi vì Nhô-din-hô Frăng-xa đã trở về - thì nhìn mụ ta đầy căm giận. Pê-đrô Ba-la bước lên một bước, muốn trình bày:

− Ngài linh mục chỉ có ý muốn giúp...

Nhưng mụ già đã nhảy lùi một bước và lùi nữa:

− Mày đừng có lại gần tao, đừng có lại gần tao, đồ rác rưởi! Nếu không vì có linh mục ở đây thì tao đã gọi cảnh sát rồi!

Pê-đrô Ba-la phá lên cười, một cái cười ngạo mạn với ý nghĩa nếu không vì có linh mục thì mụ già sẽ chẳng còn giữ được cái mẩu kim loại quý giá, và ngay cả bộ kính cặp mũi nữa. Mụ già bỏ đi và với cái dạng bề trên, kênh kiệu, không quên ném một câu cho linh mục trước khi đi:

− Cứ cung cách này thì thưa Cha, ngài chẳng thể đi xa được đâu: Hãy cố gắng lo lắng cho những quan hệ của Cha nhiều hơn nữa!

Pê-đrô Ba-la mỗi lần lại cười to hơn lên và linh mục cũng thế, ông cũng cười, mặc dầu ông vẫn cảm thấy buồn phiền cho bà già, cho sự mù quáng của bà già. Nhưng bàn đua vòng đã quay, đong đầy những trẻ con ăn mặc đẹp và từng tí từng tí một, những cặp mắt các Hảo hán nơi Trảng cát đều hướng về ông, chứa chan mong muốn được cưỡi lên những con ngựa gỗ, được quay vò với những dải ánh sáng.

“Thì chúng là những đứa trẻ con, đúng thế!”, Linh mục nghĩ thầm.

Vừa chập choạng tối, một cơn mưa đổ xuống như trút. Nhưng rồi mây đen tan biến ngay trên bầu trời và các ngôi sao sáng lên lấp lánh và cũng sáng lên vừng trăng tròn. Tinh mơ, các Hảo hán nơi Trảng cát đến. Cẳng-Nhũn cho cỗ máy hoạt động. Và bọn trẻ quên đi là chúng không giống như những đứa trẻ khác, quên đi là chúng nó không nhà, không bố, mẹ, quên đi là chúng nó sống bằng trộm cắp cũng như người lớn, là chúng bị cả thành phố ghét sợ như quân trộm cướp.

Chúng nó quên đi những lời của mụ già mang bộ kính cặp mũi. Chúng nó quên đi tất cả và chúng nó cũng giống như tất thảy trẻ con, phóng những chiến mã trong bàn đua, quay vòng cùng với các thứ ánh sáng. Những ngôi sao sáng lấp lánh, và cũng sáng lên vầng trăng tròn. Nhưng trên tất cả thì sáng lên trong cái đêm này của Ba-hi-a những vầng ánh sáng xanh, lục, vàng và đỏ của cái “Rạp đua ngựa lớn Nhật Bản”.

V- Ở CÁC BỂ BỐC DỠ HÀNG

Pê-đrô Ba-la ném một đồng bốn trăm rét đập vào mặt tường nhà thuê quan, đồng tiền bật ra rơi xuống phía trước đồng tiền của Sống-Nhàn. Sống-Nhàn ngồi xổm quan sát. Nó rút điếu thuốc ngậm ở miệng ra:

− Chính như vậy mà tớ lại thích đấy! Thua trước được sau.

Và chúng nó tiếp tục ván đảo đập tường, nhưng Sống-Nhàn và Mạch-Nha cứ mất dần những đồng bốn trăm rét mã Pê-đrô Ba-la bỏ túi và bảo:

− Tớ là một tay sừng sỏ, hiểu chưa?

Trước mặt chúng có những chiếc xà lan buộc neo. Có nhiều đàn bà và đàn ông từ trong chợ đi ra. Chiều hôm nay, chúng đón đợi thuyền Cục-cưng-của-Chúa, người võ sư Ca-pô-ây-ra chuyên nghề đánh cá, làm việc tại một ngư trường. Bọn chúng nó tiếp tục cuộc chơi đập xu cho tới khi Pê-đrô Ba-la vét nhẵn túi hai đứa kia. Cái vết sẹo trên mặt nó bóng lên. Nó thích thắng kiểu như thế trong một cuộc chơi thẳng thắn, nhất là khi các đối thủ đều vào tầm cỡ Mạch-Nha (đã từ lâu, vô địch trong bọn) và Sống-Nhàn. Khi cuộc chơi đã kết thúc, Sống-Nhàn lộn hết các túi của mình:

− Mày cho tớ vay, dù chỉ một đồng. Tớ chẳng còn xu nào...

Sau đó, nó nhìn ra phía biển và những chiếc thuyền đã thả neo.

− Cục-cưng-của-Chúa sẽ về bến vào đầu buổi chiều - Chúng mình có lại chỗ bể bốc dỡ hàng không?

Mạch-Nha trả lời là nó cứ ở lại đây để chờ đón Cục-cưng-của-Chúa, còn Pê-đrô Ba-la đi với Sống-Nhàn đến chỗ những bể bốc dỡ hàng. Chúng nó đi xuyên những đường phố trên bến, sục chân vào trong cát. Một chiếc tàu đi ra biển từ kho số 5, ở đó có một sự chuyển động của đám đông đương đi vào đi ra. Pê-đrô Ba-la hỏi Sống-Nhàn:

− Mày có muốn trở thành thủy thủ không đấy?

− Thì mày thấy đó... Tao thấy ở đây thật thích. Tao cũng không nghĩ tới chuyện ra khơi, không...

− Mà này! Tao ấy à, tao thì lại muốn đi biển. Thật là tuyệt vời được trèo lên cột buồm. Và lại một cơn bão nữa, biết không? Mày có còn nhớ tới câu chuyện Giáo-sư đã đọc cho bọn mình nghe không? Câu chuyện có một trận bão tuyết...

− À, nhớ chứ! Câu chuyện đúng là tuyệt cú mèo!

Pê-đrô Ba-la cố nhớ kỹ lại câu chuyện. Sống-Nhàn cho rằng quả là ngốc mà đi khỏi Ba-hi-a, nơi đây khi nó lớn, nó có thể dễ dàng sống một chặng đáng kể cuộc đời mà Lăng-đrô dao giắt nẹp quần, đàn ghi-ta dưới cánh tay và một cô gái nâu để ngả nghiêng trên cát mịn. Đó là cuộc sống nó hằng thầm mong ước cho mình khi đến tuổi người lớn.

Chúng nó đi đến cổng lớn kho số 7. Giăng A-đam một công nhân bốc vác đen và vạm vỡ, dân đình công kỳ cựu đáng gờm và được tất cả khu bốc xếp thương mến, đương ngồi trên một chiếc thùng. Anh ta hút thuốc píp và những cơ bắp nổi hằn bên dưới áo sơ mi. Thấy hai đứa, anh chào chúng:

− Kìa, anh bạn Sống-Nhàn! Và thủ lĩnh Pê-đrô!

Anh gọi Pê-đrô Ba-la là thủ lĩnh Pê-đrô và anh thích chuyện trò với chúng. Anh né nhường cho Pê-đrô Ba-la một chỗ trên thùng. Sống-Nhàn ngồi xổm trước mặt anh. Ở góc sân, một bà già đen ngồi bán cam và mứt dừa, mặc váy cộc kiểu người da đỏ và một chiếc áo ngắn tay hé cặp vú vẫn còn căng mặc dầu tuổi tác. Sống-Nhàn để ý ngắm nghía bộ ngực bà già đen, trong khi nó bóc một quả cam lấy từ cái khay:

− Bà đương còặt tiền vững vàng quá đấy, đúng không, bà dì?

Bà già đen mỉm cười:

− Cái lũ trẻ con này ngày nay không còn biết kính trọng bậc lão niên, ông bạn già Giăng A-đam ạ! Liệu có nơi nào người ta lại thấy một thằng nhãi con thế này mà đi nói chuyện vú vê với bà già hom hem như tôi!

− Xin đừng có bộ tịch nữa, thưa bà dì.

Bà già đen mỉm cười có vẻ khoái:

− Tao đóng cửa tiệm rồi, Sống-Nhàn ạ. Tao đã qua tuổi! Mày cứ hỏi anh này… - bà ta chỉ Giăng-A-đam. Tao đã thấy anh ta từ khi anh ta mới chỉ là một thằng bé con như mày. Anh ta chỉ huy cuộc đình công đầu tiên, tại đây, trên những bể bốc dỡ. Ngày đó, nào đã ai biết được, gớm, thế nào là đình công. Anh có còn nhớ không, anh bạn già?

Giăng A-đam gật đầu ra hiệu đồng tình, nhắm mắt hồi tưởng lại những ngày xa xưa của cuộc đình công đầu tiên mà anh dẫu đầu trên những bể bốc dỡ. Anh là một trong những công nhân bốc dỡ già đời nhất, mặc dầu chẳng có ai gán tuổi cho anh.

Pê-đrô Ba-la đọc to:

− Người đen, nếu trắng ra, ba lần ba mươi sống.

Bà già đen phô bày bộ tóc xoăn trắng xóa. Bà vừa mới cởi cái khăn quàng quấn trên đầu và Sống-Nhàn lại đùa giỡn:

− À, thế là rõ rồi vì sao bà lại đi quàng chiếc khăn này, ôi bà già đen bao thương mến!

Giăng A-đam hỏi:

− Bà còn nhớ Ray-mông không? Bà bạn Lu-i-dơ!

− “Tóc vàng hoe” đã hy sinh trong vụ đình công. Sao? Tôi mà lại không nhớ anh ta ư? Đó là một trong những tay chiều chiều vần tìm đến chuyện phiếm với tôi. Anh ta thích nói chuyện tếu…

− Chúng nó đã bắn chết anh ta ngay tại chỗ này đây, giữa cái ngày đó khi kỵ binh xông vào đàn áp bà con - Anh công nhân nhìn Pê-đrô Ba-la. Chú mày đã bao giờ được nghe nói đến con người ấy chưa, thủ lĩnh?

− Chưa!

− Hồi đó, chú mày mới độ bốn tuổi. Sau đó, trong vòng độ một năm, chú mày ở với gia đình này rồi lại chuyển qua gia đình khác cho tới ngày chú mày bỏ trốn. Về sau, mọi người chỉ biết được tin tức về chú mày từ sau khi chú mày đã là thủ lĩnh các Hảo hán nơi Trảng cát. Nhưng chúng tớ đều biết rõ là chú mày thế nào cũng tìm được cách xoay xở tự lo liệu. Bây giờ chú mày bao nhiêu tuổi?

Pê-đrô nhẩm tính và chính Giăng A-đam cắt ngang:

− Chú mày năm nay độ mười lăm tuổi, có phải không, bà bạn già?

Bà già đen gật đầu công nhận. Giăng A-đam nói tiếp:

− Ngày nào chú mày muốn, chú mày sẽ có một chỗ làm ở đây, tại những bể bốc dỡ. Ở đây bao giờ cũng dành sẵn một chỗ cho chú mày.

− Tại sao? - Sống Nhàn hỏi. bối rối trước cái nhìn kinh ngạc của Pê-đrô.

− Bởi vì Ray-mông là bố nó và bởi vì chính tại đây anh ấy đã hy sinh trong khi đấu tranh cho quyền lợi của chúng ta. Đó là một con người và còn hơn thế nữa. Anh ta bằng gấp mười những con người thường gặp ở đây.

− Bố tôi? - Pê-đrô hỏi, từ những câu chuyện trao đổi đó, nó chỉ còn nhớ lại được đôi chút vang vọng mơ hồ.

− Bố chú mày, đúng. Chúng tớ, anh em gọi anh ta là “Tóc vàng hoe”. Khi cuộc đình công nổ ra, anh ta đã diễn thuyết cho chúng tớ tới mức không thể nghĩ đó là một công nhân bốc dỡ. Anh đã trúng một phát đạn. Nhưng bao giờ cũng có dành cho chú mày một chỗ làm tại bể bốc dỡ.

Pê-đrô cầm một hòn sỏi rạch lên nhựa rải nền. Nó nhìn Giăng A-đam:

− Vậy thì cớ sao mà chưa bao giờ anh nói với tôi điều ấy?

− Trước đây chú mày còn bé quá chưa hiểu nổi. Bây giờ thì chú mày đã thành

người lớn - Và anh ta cười có vẻ hài lòng.

Pê-đrô Ba-la, nó cũng cười. Nó rất sung sướng được biết chuyện bố nó bởi vì ông ta đã là một con người can đảm. Nhưng nó lại hỏiốn:

− Thế mẹ tôi, anh có biết bà ấy không?

Giăng A-đam trầm ngâm một thoáng:

− Không, anh không biết, khi anh quen “Tóc vàng hoe”, không thấy anh ấy có vợ. Nhưng có chú mày ở với anh ấy.

− Tôi thì tôi có biết chị ấy - bà già đen nói - Quả là một người đàn bà tuyệt vời. Nghe đồn đại rằng bố thằng bé đã cướp được cô ta, rằng cô ta là con một gia đình giàu có ở trên kia - và bà ta chỉ lên phía “Thành phố Cao” - Cô ta chết hồi thằng bé mới được chừng sáu tháng. Lúc đó, Ray-mông làm việc tại xưởng chế biến thuốc lá ở I-ta-pa-gi-pơ. Chỉ sau đó anh ta mới đến làm ở bể bốc dỡ.

Giăng A-đam nhắc lại:

− Khi nào chú mày muốn…

Pê-đrô Ba-la trả lời “vâng” bằng cái gật đầu. Rồi nó lại hỏi:

− Đó hẳn là một trò tuyệt thú, cài chuyện đình công phải không anh?

Và chúng nó chăm chú lắng nghe Giăng A-đam nói chuyện về đình công. Khi anh nói xong, Pê-đrô Ba-la nói:

− Tôi, tôi thật sự thích dự một cuộc đình công. Cái đó hẳn là thú nhất trần đời.

Một chiếc tàu vào cảng, Giăng A-đam đứng dậy:

− Bây giờ phải cho chiếc tàu Hà Lan này ăn hàng.

Chiếc tàu kéo còi trong những chuyển động vận hành cập bến. Từ khắp các nẻo vụt ra những người phu bốc dỡ cùng lần lượt kéo đến cái kho lớn. Pê-đrô Ba-la nhìn họ trìu mến. Bố nó đã là một trong những người như thế, ông đã hy sinh vì công cuộc bảo vệ họ. Nơi kia, qua lại những người trắng, những người lai, những người đen, rất nhiều những người đen. Họ đến xếp cho đầy cái ngăn hầm chứa hàng một chiếc tàu những bao ca-cao, những kiện thuốc lá, đường. Tất cả sản phẩm của bang Ba-hi-a sẽ đi tới những đất nước xa xôi mà nhiều người khác cũng như họ, có thể là to cao và hung hốc dỡ hàng cho chiếc tàu, để lại những ngăn hầm trống rỗng. Bố nó đã là một trong những người như thế. Bây giờ, chỉ mới bây giờ, nó mới biết điều đó. Và, là vì họ, ông đã diễn thuyết, đứng cheo leo trên một cái thùng, ông đã chiến đấu, ông đã trúng một viên đạn đúng vào ngày kỵ binh ào ạt xông vào đàn áp những người biểu tình đình công. Rất chính tại chỗ này, nơi nó đương ngồi, đã chảy loang dòng máu của bố nó. Pê-đrô ngắm nghía mặt đất bây giờ đã tráng xi măng. Bên dưới nền xi măng này hẳn phải có máu từ thân thể bố nó chảy ra. Do chuyện đó, ngày nào mà nó thấy thích, chỗ làm việc của nó đã được dành sẵn trên những bể bốc dỡ, đứng giữa những con người ấy, ở cái vị trí trước kia là vị trí của bố nó. Cuộc sống ấy, một cuộc sống vất vả với những khối nặng sáu chục ki-lô đè lên vai. Nhưng có như thế, nó mới có thể, đến lượt nó, làm một cuộc đình công như là cuộc đình công của bố nó và của Giăng A-đam, xô xát với cảnh sát, chết vì quyền lợi của những người khác. Như vậy, nó sẽ trả thù được cho bố nó, giúp được những con người ấy đấu tranh cho quyền lợi của họ (Pê-đrô Ba-la chỉ có được một khái niệm mơ hồ về ý nghĩa của điều đó). Nó tự thấy chính nó trong một cuộc đình công, chiến đấu. Và đôi mắt nó mỉm cười cũng giống đôi môi nó mỉm cười.

Sống-Nhàn đương mút quả cam thứ ba, cắt ngang giấc mơ của nó:

− Mày nghĩ đến cái chết của cô cừu tơ đã nuôi nấng mày phải không, lão ca.

Bà già đen nhìn Pê-đrô Ba-la trìu mến.

− Đúng là cái đầu của bố nó. Chỉ có khác ở món tóc quăn của mẹ nó. Không có vết sẹo kia trên mặt thì chẳng cần phải có ảnh cũng thấy Ray-mông. Một gã đàn ông ra dáng!

Sống-Nhàn cười rít giữa hai hàm răng. Nó hỏi hết bao nhiêu và trả bà già hai trăm rét. Sau đó, nó nhìn một lần nữa cặp vú của bà già đen và hỏi:

− Bà có một cô con gái chứ, bà dì?

− Mày muốn biết để làm gì, thằng khốn kiếp?

Sống-Nhàn cười:

− Tôi có thể thu xếp với cô nàng…

Bà già đen ném chiếc dép vào nó. Sống-Nhàn tránh được.

− Tao mà có con gái, không bao giờ để cho cái thứ mày! Đồ vô lại.

Rồi bà ta chợt nhớ:

− Hôm nay mày không đến khu Găng-toa ư? Nhất định phải là một trong những buổi tuyệt vời nhất. Một cuộc nhảy făng-đăng gô số một. Đây là ngày lễ của Ô-muy-luy.

− Nhiều thứ đánh chén chà rượu gừng?

− Nhất định là có!

Bà già nhìn ngắm Pê-đrô Ba-la.

− Tại sao mày không đến đó, thằng bé da trắng? Ô-muy-luy không chỉ là vị thánh của người đen. Đó là vị thánh của tất cả những kẻ nghèo khổ.

Sống-Nhàn giơ thẳng bàn tay thành một cử chỉ vái chào khi bà già nói đến Ô-muy-luy, vị nữ thần của bệnh đậu mùa. Chiều xuống. Một người đến mua mứt dừa. Ánh điện vụt sáng, Bà già đen đứng lên. Sống-Nhàn giúp bà đặt khay cam lên đầu. Xa xa, Mạch-Nha xuất hiện cùng với Cục-cưng-của-Chúa. Pê-đrô Ba-la nhìn lại một lần nữa những con người ở bể bốc dỡ đương khuân vác hàng trên chiếc tàu Hà-Lan. Trên những tấm lung rộng đen và nâu, mồ hôi ánh lên từng giọt. Những cái cổ vạm vỡ di chuyển cúi dưới kiện hàng nặng. Và những chiếc ròng rọc quay ầm ầm. Một ngày kia nó sẽ đứng trong một cuộc đình công như bố nó. Đấu tranh cho quyền lợi của mình. Một ngày kia, ở ngay cổng những bể bốc dỡ, một người cũng giống như Giăng A-đam, có thể lại kể câu chuyện của nó cho những đứa trẻ khác, cũng như là người ta đã kể lại câu chuyện của bố nó. Đôi mắt nó ánh lên một tia sáng chói ngời trong đêm tối vừa mới vụt đến.

Chúng nó giúp Cục-cưng-của-Chúa bốc dỡ mẻ cá bội thu. I-ê-măng-gia đã phù hộ anh ta. Một chủ vựa cá trong chợ đã mua tất cả mẻ cá. Sau đó mấy anh em đi ăn tại một quán ăn trong chợ. Mạch-Nha đến chỗ linh mục Giô-dê Pê-đrô, ông này dạy cho nó đọc và viết. Trước tiên, nó ghé qua nhà kho để lấy hộp ngòi bút lúc sáng mới đánh cắp được trong một cửa hàng giấy bút. Pê-đrô Ba-la, Sống-Nhàn và Cục-cưng-của-Chúa thì đi đến ngôi đền thờ thần của người da đen ở khu Găng-toa. Cục-cưng-của-Chúa là một “ Ô-găng”. Ở đó Ô-muy-luy xuất hiện trong bộ quần áo nghi lễ màu đỏ và truyền đạt cho những đứa con nghèo khổ thân thương của mình, trong các bài tụng ca tuyệt nhất trong số những bài tụng ca có trên đời này, rằng nỗi khổ cực sắp sửa chấm dứt, rằng nữ thần sẽ gieo rắc bệnh đậu mùa cho bọn nhà giàu và những người nghèo thì sẽ được nuôi nấng và sống sung sướng. Tiếng nhạc nổi lên rộn ràng trong buổi tối của Ô-muy-luy và vị nữ thần tuyên cáo rằng rồi sẽ đến cái ngày rửa hận của người nghèo khổ. Đàn bà, con gái đen nhảy múa, đàn ông thì tươi vui. Ngày rửa hận cũng gần rồi.

Pê-đrô Ba-la một mình đi qua các đường phố trong thành phố, bởi vì Sống-Nhàn và Cục-cưng-của-Chúa rủ nhau đi nhảy múa trong một cuộc khiêu vũ Blêfo-rê của người đen. Nó xuôi các đường phố mà đi tới khu “Thành phố thấp”. Nó bước đi chậm chạp, như là mang nặng trong mình, nó bước đi như gập người lại. Nó suy nghĩ về câu chuyện với Giăng A-đam lúc chiều, câu chuyện đã làm cho nó hởi dạ bởi vì từ nay nó biết rằng bố nó đã là một trong những con người quả cảm nơi bến cảng, một con người đã để lại câu chuyện của mình. Nhưng Giăng A-đam lại cũng đã có nói đến quyền lợi những người làm nghề bốc dỡ. Trước đây chưa bao giờ Pê-đrô Ba-la được nghe nói đến những cái đó, ấy vậy mà chính lại vì cái quyền lợi ấy mà bố nó đã bỏ mình. Và sau nữa, tại ngôi đền Ma-cum-ba ở Găng-toa, Ô-muy-luy khoác khăn áo đỏ, đã bảo rằng ngày rửa hận của người nghèo khổ cũng gần đến. Và tất cả những điều đó nén xuống tim Pê-đrô Ba-la như thể những kiện hàng nặng sáu chục ki-lô xuống ngực những người khuân vác.

Xuống tới chân dốc, nó hướng tới Trảng cát, muốn về nhà kho và chưa chừng ngủ lại đó cũng nên. Một con chó sủa khi nó đi qua, ngỡ rằng dễ chừng thằng này định giành khúc xương gặm dở của mình.

VI - VỤ Ô-GUN

Vào một buổi tối khác, một buổi tối mùa đông u ám, một buổi tối mà suốt đêm ngư dân không liều lĩnh giong buồm ra khơi, đêm giận dữ của I-ê-măng-gia và của Xăng-gô, trong khi chỉ những ánh chớp là ánh sáng duy nhất trong bầu trời nặng trĩu mây dày và đen, Pê-đrô Ba-la, Cẳng-Nhũn và Giô-ao Gộc ra đi, đưa bà đồng Đôn A-nin-ha trở về nhà bà ở rất xa. Chiều hôm nay, bà đã đến nhà kho để nhờ chúng nó giúp cho một việc và trong khi bà cặn kẽ giãi bày việc đó, đêm đã ập đến kinh hoảng và ghê gớm.

− Ô-gun nổi giận… Bà đồng Đôn A-nin-ha giải thích.

Chính cũng do nguyên nhân đó mà bà đến đây. Trong một cuộc lùng sục của cảnh sát vào một ngôi đền (ngôi đền này, mặc dầu không phải thuộc về bà - bởi vì không một cơ quan cảnh sát nào dám liều lĩnh một cuộc truy tìm vào ngôi đền của bà A-nin-ha vẫn thuộc sự bảo trợ của bà, cảnh sát đã xâm phạm đến Ô-gun lúc đó đương yên nghỉ trên bàn thờ. Đôn A-nin-ha đã dùng đủ mọi uy quyền của mình tác động đến tên cảnh sát để đòi lại tượng thần. Bà cũng đã đến ngay nhà một vị giáo sư trưởng Đại học Y khoa, chỗ thân tình của bà, người đã đến nghiên cứu tôn giáo người đen tại ngôi đền của bà, nhờ ông tìm cách làm cho người ta phải trả lại chúa thần. Vị giáo sư nọ cũng đã thật lòng đến gặp Sở cảnh sát, đòi họ phải đưa lại cho ông pho tượng ấy như là để thêm vào bộ sưu tập các tượng thần của người đen chứ không phải để đưa thần trở lại với cái bàn thờ trong ngôi đền xa xôi kia. Chính từ duyên do đó, cũng vì Ô-gun đương ở trong một phòng giam giữ tội phạm tại đồn cảnh sát mà Xăng-g tối hôm nay, phóng những tia chớp của thần. Cuối cùng, hết cách, Đôn A-nin-ha bèn đến chỗ trú ngụ của các Hảo hán nơi Trảng cát, những bạn thân cố cựu của bà, bởi vì tất cả những người đen và những kẻ nghèo khổ ở Ba-hi-a đều là bạn thân của bà đồng. Đối với mỗi con người đó, bà có một lời thân tình và đượm tình mẫu tử. Bà chữa khỏi bệnh cho người ốm đau, hòa giải những cặp tình nhân và những phép thuật phù thủy của bà giết chết quân ác độc. Bà kể lại câu chuyện đã xảy ra cho Pê-đrô Ba-la nghe. Thủ lĩnh các Hảo hán nơi Trảng cát chẳng hề đặt chân đến các ngôi đền bao giờ, cũng như nó chẳng bao giờ để ý nghe những lời thuyết giảng của linh mục Giô-dê Pê-đrô. Nhưng nó vẫn cứ là bạn thân của vị linh mục cũng như của bà đồng và ở những Hảo hán nơi Trảng cát, khi đã có một người bạn thì hết lòng vì bạn.

Bây giờ thì chúng nó đưa A-nin-ha trở về nhà bà. Đêm tối chung quanh họ, gió mưa vật vã và sôi sục điên giận. Mưa dúi họ cúi gập bên dưới cái dù trắng lớn của bà đồng. Trống ở các ngôi đền đều đánh nhịp nhàng để gột rửa điều xúc phạm đối với Ô-gun và rất có thể trong tiếng một chiếc trống nào đó và cũng có thể nhiều chiếc, Ô-gun báo hiệu việc rửa hận của những người nghèo khổ. Đôn A-nin-ha nói với mấy thằng bé, giọng chua chát:

− Chúng nó không để cho những người nghèo khổ được sống. Chúng nó lại cũng không để cho vị Chúa thần của những người nghèo khổ được yên ổn. Nghèo đói thì không thể nhảy múa, không thể hát ca vị Chúa thần của mình…

Giọng bà thật là cay đắng, một giọng nói dường như không còn là của bà đồng Đôn A-nin-ha - chúng nó vẫn chưa bằng lòng chỉ giết chết những người nghèo khổ - và bà giơ cao nắm tay.

Pê-đrô Ba-la cảm thấy một đợt sóng trào cuộn dâng trong nó. Những người nghèo khổ chẳng có được chút gì. Linh mục Giô-dê Pê-đrô có nói rằng: “Những người nghèo khổ, một ngày kia sẽ lên thiên đường, ở đó Chúa trời đối xử với thảy mọi người đều như nhau”. Nhưng cái lý lẽ non nớt của Pê-đrô Ba-la không tìm thấy một chút công bằng nào trong đó. Ở thiên đường, mọi người sẽ được bình đẳng. Nhưng, ngay trên mặt đất, đâu phải họ đã được như vậy! Cán cân, bao giờ cũng thế, vẫn nghiêng về một bên.

Hơn cả tiếng trống kèn đương rộn rã gột rửa sự xúc phạm đối với Ô-gun, những lời nguyền của bà đồng vang âm trong đêm tối. Thân hình cao và gầy, Đôn A-nin-ha tiêu biểu cho một hạng thượng lưu trong đám dân đen và bà biết cách mặc những bộ quần áo Ba-hi-a của mình không một người đàn bà đen nào bằng được. Bà có nét mặt vui rạng rỡ, tuy rằng chỉ một cái nhìn của bà cũng đủ gây nên một sự kính trọng tuyệt đối. Về mặt đó, bà cũng giống như l lúc này thì bộ dạng của bà dữ tợn và những lời nguyền của bà đối với bọn nhà giàu và đối với cảnh sát tràn ứ đêm tối Ba-hi-a và trái tim Pê-đrô Ba-la.

Khi chúng nó từ giã bà, lúc đó bà có những cô gái đồng nữ vây quanh và hôn tay bà, Pê-đrô Ba-la hứa:

− Đừng phiền lòng, bà mẹ A-nin-ha. Tôi đây, ngày mai, tôi xin đưa Ô-gun về cho bà.

Bà đưa bàn tay vỗ lên cái đầu tóc vàng hoe của nó và mỉm cười. Giô-ao Gộc và Cẳng-Nhũn hôn bàn tay bà già đen. Chúng xuôi con đường dốc. Trống kèn vang rộn để rửa sạch sự xúc phạm đối với Ô-gun.

Cẳng-Nhũn, thằng này chẳng tin vào gì cả, nhưng nó đã từng mang ơn Đôn A-nin-ha. Nó hỏi:

− Bây giờ bọn ta phải làm gì? Món hàng đó đương ở tại đồn cảnh sát.

Giô-ao Gộc nhổ nước bọt, có phần sợ hãi về một mối lo ngại nào đó:

− Đừng có coi Ô-gun là một đồ hàng, Cẳng-Nhũn ạ!

− Ông ta đương bị giữ, ông ta chẳng làm được gì đâu! - Cẳng-Nhũn chớt nhả.

Giô-ao Gộc lặng im, nó nghĩ rằng quyền Ô-gun là vô kể và ngay từ trong nhà giam, vẫn có thể trừng phạt Cẳng-Nhũn. Pê-đrô Ba-la gãi gãi cằm, xin một điếu thuốc lá.

− Để yên cho mình nghiền ngẫm về cái việc này. Bọn ta có những món nợ phải trả. Đã hứa với A-nin-ha, bây giờ phải làm cho được.

Chúng nó đi xuôi về nhà kho. Mưa tuôn qua những lỗ hở trên mái. Hầu hết bọn trẻ con chen chúc trong những xó còn được che chắn. Giáo-sư đã thử thắp cây nến, nhưng gió cứ như giỡn với nó, chốc chốc lại thổi tắt. Cuối cùng nó đành chịu phải nhịn đọc sách tối hôm nay và nó bị lôi cuốn, nạn nhân của trò bịp, vào một đám đỏ đen do Gã Mèo cầm cái, có Sống-Nhàn giúp sức, trong một góc nhà. Những đồng bạc lăn trên mặt đất, nhưng không có một tiếng động nào có thể làm cho Mạch-Nha phải lơ đãng với những lời cầu nguyện của nó trước Đức Thánh mẫu Đồng trinh và thánh Ăng-toar.

Trong những đêm mưa như thế này, bọn chúng nó không sao ngủ được. Chốc chốc một ánh chớp chiếu lòa nhà kho và thế là có thể nhận rõ nét mặt gầy guộc và lem luốc của các Hảo hán nơi Trảng cát. Rất nhiều đứa trong bọn còn quá bé đến nỗi chúng vẫn còn sợ những con rồng và yêu tinh trong các chuyện xưa. Chúng che bên cạnh những đứa lão làng, chỉ cảm thấy rét và buồn ngủ. Nhiều đứa khác, bọn đen, nghe thấy tiếng của Xăng-gô qua tiếng sấm ì ầm. Đối với cả bọn, những đêm giông tố như thế này quả là khủng khiếp. Ngay cả đối với Gã Mèo, thằng này đã có một người đàn bả để cho nó chúi cái đầu non trẻ của nó lên ngực, những đêm giông bão cũng là những đêm không tốt đẹp gì. Bởi vì những đêm như thế, nhiều người đàn ông trong thành phố không có chỗ để đặt cái đầu hoảng sợ của họ, dù chỉ một cái giường của kẻ độc thân, và đương muốn vùi lấp nỗi sợ hãi vào bộ ngực người đàn bà - những buổi tối đó, có nhiều người đàn ông trả tiền để ngủ với Dan-va và họ trả rất hào phóng. Trong tình trạng như thế, Gã Mèo phải ở lại nhà kho, cầm cái song bạc với cỗ bài bịp bợm, có thêm Sống-Nhàn cũng vào hùa trong cái trò gian lận này. Chúng nó ngồi túm tụm cả với nhau hãi hùng cô độc, cùng cảm thấy có một cái gì đó thiếu cho chúng nó, không chỉ một chiếc giường ấm áp trong một gian phòng kín mà còn là những tiếng trìu mến của một người mẹ hoặc một người chị, những người đó sẽ làm tiêu tan đi sự khiếp đảm của chúng. Chúng nó ngồi đó chen chúc nhau chật chội hết sức và một số đứa run lên vì rét trong những chiếc sơ mi và quần cộc nát bươm như giẻ rách. Một số khác mặc những chiếc áo ngoài lấy cắp được hoặc nhặt được trong thùng rác, những chiếc áo khoác ngoài chúng dùng thay cho áo khoác ba-đờ-xuy. Giá-sư thì lại có hẳn một chiếc ba-đờ-xuy dài rộng quá khổ đến mức cứ quét đất.

Một lần, và đúng là vào mùa hè, có một người mặc chiếc áo ba-đờ-xuy rộng đã dừng lại uống một cốc nước mát tại một tiệm giải khát nào đó trong thành phố. Có thể thấy đó là một người ở xa đến. Lúc ấy, đúng xế chiều, nắng nóng đến rát da thịt. Nhưng người ấy hình như không thấy bức nóng, vẫn xù xù cái áo ba-đờ-xuy mới tinh. Giáo-sư thấy con người ấy ngó cũng ngồ ngộ và cái đầu của ông ta giống như cái đầu một tay giàu sụ. Nó bắt đầu phác một hình vẽ về ông ta với chiếc ba-đờ-xuy kếch xù, to hơn khổ người, cái ba-đờ-xuy ấy, cũng là đúng con người ấy, bằng phần trên hè đường. Và nó cười khoái trá bởi vì chắc người kia sẽ có thể cho nó một đồng hai ngàn rét. Người kia ngồi trên ghế quay trở ra, và nhìn cái hình vẽ đã gần hoàn chỉnh. Giáo-sư vui cười, nó nhận thấy hình vẽ thật là tuyệt vời, với cái áo ba-đờ-xuy lấn cả con người, nổi bật hơn hẳn con người. Nhưng cái con người đó lại không thích thú gì cái thứ đó, tức giận sôi sục, hắn ta đứng lên ra khỏi ghế và đạp luôn cho Giáo-sư hai cái. Một cú đạp trúng thằng bé vào chỗ thắt lung và nó ngã nhào xuống vỉa hè mà rên rỉ. Người kia lại còn dận chân lên mặt nó, bỏ đi và bảo nó, mặt hắn đỏ bừng:

− Đấy, nhận lấy cái đạp, thằng nhóc, để dạy cho mày biết chế giễu một con người.

Và hắn ta bỏ đi, vừa đi vừa xóc xóc mấy đồng tiền cho kêu lên trong tay hắn sau khi đã dí bàn chân xóa hình vẽ mờ hẳn đi. Cô gái hầu bàn chạy ra và giúp Giáo-sư đứng dậy. Cô ta nhìn với vẻ thương hại thằng bé đương nắn vào vùng thắt lưng bị đau, cô ta nhìn cái hình vẽ và nói:

− Đồ súc vật… được cái chân dung giống đấy chứ!... Một thằng ngốc!

Cô gái thò tay vào túi mà cô cất những món tiền Puốc boa[17] lấy ra một đồng nghìn rét, định đưa cho Giáo-sư. Nhưng thằng bé khoát bàn tay từ chối, nó biết đồng tiền ấy sẽ có thể làm cho cô gái thiếu thốn. Nó nhìn một lúc cái hình vẽ đã bị xóa mờ, tiếp tục đi, hai tay vẫn luôn luôn ấn vào chỗ thắt lưng. Nó bước đi hầu như không chút suy nghĩ trong đầu, cổ họng như bị bóp nghẹt. Nó thì muốn làm vui lòng con người ấy, xứng đáng được một đồng tiền ông ta cho. Nó lại được nhận hai cái đạp nên thân và những lời thô bỉ. Nó không sao hiểu nổi. Bởi sao mà bọn chúng nó lại bị khinh rẻ đến thế trong thành phố? Chúng nó là những đứa trẻ nghèo đói không bố, không mẹ. Bởi sao những con người ăn mặc sang trọng kia lại ghét bỏ chúng như thế? Nó bước đi với nỗi đau đớn trong người. Thế nhưng thật là trời xui, trên nẻo đường trở về nhà kho giữa trảng cát mênh mông dưới nắng chang chang, nó lại gặp, một lúc sau đó, con người mang áo ba-đờ-xuy. Hắn ta hình như hướng về một trong những chiếc tàu đang thả neo trong cảng và bay giờ thì hắn ta vắt cái áo ba-đờ-xuy trên cánh tay bởi vì nắng nóng như thiêu. Giáo-sư rút con dao cạo ra (họa hoằn lắm nó mới dùng đến dao) và nó bước lại gần con người đó. Nắng nóng đã xua đi hết, trên trảng cát không một bóng người và thằng cha mang áo ba-đờ-xuy kia thì tắt ngang qua bãi cát để rút ngắn đường tới bến. Giáo-sư luồn lướt lặng lẽ sau hắn, khi nó đến đã sát gần, nó vụt đứng sững trước mặt hắn, dao cầm tay. Chỉ vừa nhìn thấy mặt con người đó, tất cả những xúc cảm lộn xộn trong người nó chuyển thành một xúc cảm duy nhất: rửa hờn. Còn người kia nhìn nó, khiếp đảm. Giáo-sư vụt lớn lên đối mặt với hắn, dao cạo trong tay. Thằng cha càu nhàu rít giữa hai hàm răng:

− Cút đi, đồ vô lại.

Giáo-sư bước tới, dao trong tay, thằng cha tái xanh mặt.

− Thế này là thế nào? Thế này là thế nào? - Và hắn đưa mắt nhìn khắp xung quanh với hy vọng bỗng nhiên xuất hiện một ai đó. Nhưng mãi tận xa ở chỗ bể bốc dỡ, chỉ ở đó, mới thấp thoáng có bóng người qua lại. Thế là, thằng cha áo ba-đờ-xuy co cẳng chạy vừa lúc Giáo-sư nhảy chồm tới hắn và đưa một nhát dao vào bàn tay hắn. Chiếc ba-đờ-xuy rơi tuột xuống và từ bàn tay hắn máu chảy ròng ròng xuống cát.Giáo-sư rẽ ngoặt đi ngược lại, lúng túng một lúc nên làm thế nào. Một viên cảnh sát rất có thể chốc lát mò tới đây, rồi lập tức có nhiều tên khác đến tiếp, hợp sức cùng thằng cha kia săn đuổi nó. Nếu chiếc tàu thằng cha ấy đi mà nhổ neo lên đường ngay, mọi việc sẽ êm đẹp, cuộc săn lùng sẽ chấm dứt nhanh thôi. Nhưng nếu hắn chưa vội đi, thằng cha nhất định sẽ đuổi theo cho đến khi túm được nó và sẽ cho nó vào nhà giam. Vừa lúc đó Giáo-sư nhớ đến cô hầu bàn. Nó tiến về phía quán giải khát, vào khu vườn trước quán, ra hiệu cho cô hầu bàn. Cô ta chạy tới tức khắc và hiểu ngay câu chuyện khi nhận ra thằng bé đến với chiếc ba-đờ-xuy. Giáo-sư báo ngay:

− Hắn ta bị một nhát dao vào bàn tay.

Cô gái cười:

− Mày đã trả thù được, phải không?

Cô gái đem chiếc ba-đờ-xuy vào tiệm giải khát, xếp và cất gọn. Giáo-sư trốn biệt cho đến khi thấy chiếc tàu nhổ neo. Và, đứng ở chỗ nấp trốn, nó theo dõi cuộc săn lùng của bọn cảnh sát qua trảng cát và trong những đường phố quanh đó. Ấy như thế Giáo-sư đã có được cái áo ba-đờ-xuy mà không bao giờ nó nghĩ đến chuyện bán đi. Nó đã thu về được một cái áo ba-đờ-xuy và quá nhiều hận thù. Và nhiều năm về sau, đến khi những bức vẽ thuốc của nó đã làm kinh ngạc cả đất nước (đó là những đề tài về cuộc sống của những đứa trẻ vô thừa nhận, những người hành khất già nua, những người thợ và những người phu khuân vác đương đập phá những nhà tù), mọi người đều ghi nhận rằng những thị dân giàu sụ bao giờ cũng xuất hiện với chiếc áo ba-đờ-xuy to xù đậm đà tính cách hơn cả chính những nhân vật đó.

Pê-đrô Ba-la, Giô-ao Gộc và Cẳng-Nhũn bước vào nhà kho. Chúng tiến vào cái nhóm đương đánh bài quanh Gã Mèo. Khi chúng nó tới, cuộc chơi dừng lại một thoáng, Gã Mèo đưa mắt nhìn nhanh ba đứa và hỏi:

− Các cậu đặt con bẩy rưỡi chứ?

− Phải chăng tớ mang một cái đầu ngu độn? Cẳng-Nhũn đáp.

Giô-ao Gộc ngồi xuống để xem xét. Pê-đrô Ba-la cùng đi với Giáo-sư ra xa, tới một góc. Nó muốn kiếm cho ra một cái mẹo gì để đem bức tưng Ô-gun ra khỏi đồn cảnh sát. Chúng nó bàn bạc với nhau hết một phần buổi tối và vừa đúng mười một giờ thì Pê-đrô Ba-la, trước khi ra đi, nói với tất thảy các Hảo hán nơi Trảng cát:

− Anh em, bây giờ tôi phải đi để làm một công chuyện khá gay go. Sáng sớm mai mà tôi không trở về đây, các bạn biết ngay là tôi đương ở đồn cảnh sát và tôi phải đến Nhà trừng giới để mọt xương ở đó. sẽ chuồn … hoặc rồi đây, các bạn sẽ tháo cho tôi ra khỏi.

Và nó đi ra. Giô-ao Gộc đi với nó cho đến cửa lớn, Giáo-sư quay trở lại với Gã Mèo. Những đứa nhỏ nhất suy nghĩ về chuyện ra đi của thủ lĩnh với ít nhiều lo lắng. Chúng đã đặt vào Pê-đrô Ba-la một lòng tin vững chắc và thiếu nó, nhiều đứa trong bọn chúng không biết xoay xở thế nào.

Mạch-Nha từ trong xó riêng đi ra, cắt quãng buổi nguyện:

− Có chuyện gì thế?

− Pê-đrô đã ra đi để làm một công chuyện khó khăn. Nếu ngày mai nó không trở về, tức là nó đã bị tóm cổ…

− Cánh ta sẽ giải thoát nó - Mạch-Nha đáp lại rất tự nhiên và người ta không thể ngờ rằng, chỉ dăm ba phút trước đó, nó cầu nguyện trước một bức hình Thánh Mẫu Đồng trinh cho sự cứu rỗi của cái linh hồn bé nhỏ của thằng ăn cắp là nó. Và nó quay trở lại với các vị thánh của nó mà cầu nguyện cho Pê-đrô Ba-la.

Ván bài lại tiếp tục. Mưa rơi và chớp giật, sấm rền và mây kéo trong bầu trời. Bên trong nhà kho rét thấu xương. Nước nhỏ giọt trên những đứa trẻ đương chơi bài. Nhưng cuộc chơi bây giờ chẳng còn giữ được sự chú ý của chúng, và ngay cả Gã Mèo cũng không nghĩ đến ăn tiền nữa, trong nhà kho lan tràn một nỗi lo âu. Tình trạng ấy cứ kéo dài cho tới lúc Giáo-sư thốt lên:

− Tớ đi ra xem chuyện gì xảy ra …

Giô-ao Gộc và Gã Mèo cùng đi với nó. Đêm hôm đó, lại là Mạch Nha đến nằm ngủ ở cửa lớn nhà kho, dao găm gối dưới đầu. Và, sát cạnh nó, Khuỷu-Khô-Khẳng nhô bộ mặt lầm lũi thăm dò đêm tối mịt mù. Và nó tự hỏi bây giờ cái toán của Lam-pi-ão có thể ở nơi nào, trong cái đêm bão tố này, xuyên qua khoảng rộng bao la vùng Ca-a-tin-ga. Rất có thể trong cái đêm bão tố này, họ đương đánh nhau với cảnh sát, cũng như là giờ đây Pê-đrô Ba-la sắp hành động. Và Khuỷu-Khô-Khẳng nghĩ rằng đến ngày Pê-đrô Ba-la trở thành người lớn, thằng ấy cũng sẽ can trường như Lam-pi-ão. Lam-pi-ão là chúa tể vùng Xéc-tao, chúa tể vùng những ca-a-tin-ga mênh mông vô biên. Pê-đrô Ba-la sẽ là chủ nhân ông thành phố, các dinh thự, các đường phố, các bến bãi. Và Khuỷu-Khô-Khẳng, nó vốn từ xéc-tao, sẽ có thể chu du khắp qua những ca-a-tin-ga và trong những thành phố, bởi vì Lam-pi-ão là cha đỡ đầu của nó và Pê-đrô Ba-la là bạn thân của nó. Nó bắt chước tiếng gà trống gáy và đó là dấu hiệu chứng tỏ Khuỷu-Khô-Khẳng lúc đó phấn khởi sung sướng.

Trong khi ngược dốc lên Khu Núi, Pê-đrô thầm kiểm lại kế hoạch của nóế hoạch này đã được Giáo-sư giúp đỡ dựng lên và, trong tất cả mọi vụ việc mà nó đã táo bạo ra tay, vụ này đúng là liều lĩnh nhất. Nhưng bà Đôn A-nin-ha thì hết sức xứng đáng để cho người ta xông vào cuộc mạo hiểm này vì bà. Mỗi khi có một đứa trong bọn chúng ốm đau, bà đem ngay đến các thuốc men bằng lá cây, chạy chữa cho và hầu như đều chữa khỏi. Và mỗi khi trên “lãnh thổ” của bà xuất hiện một Hảo hán nơi Trảng cát, bà đối xử với thằng bé ấy như là người lớn, như là Ô-găng của ngôi đền, bà đem cho nó thức ăn ngon nhất, thức uống tốt nhất. Kế hoạch quả là liều lĩnh thật sự, liệu có đưa lại chút kết quả nào không, hay là Pê-đrô Ba-la sau khi nếm mùi nhà đá vài ba ngày, cuối cùng sẽ được gửi đến Nhà trừng giới, ở đó thì đời sống còn khốn nạn hơn đời sống một con chó. Nhưng vẫn cứ có một chút xíu may mắn là việc sẽ trôi chảy và Pê-đrô Ba-la quyết chơi một keo một mất một còn. Với cái tia hy vọng đó, nó đã tới quảng trường nhà hát. Mưa tuôn ào ào và những người cảnh sát kéo mũ mưa trùm kín đầu để che. Nó bắt đầu ngược dốc São Ben-tô, thong thả đi ngang quảng trường Pi-ê-đa-dơ, leo dốc Rô-da-ri-ô, bây giờ thì nó đã đứng ở khu buôn bán, ngay trước bốt cảnh sát trung tâm, quan sát các cửa sổ, lính và thanh tra cảnh sát đi ra đi vào. Cứ mỗi phút một chuyến tàu điện chạy qua, rung cho đường ray nghiến cót két, chiếu cho đường phố đã sáng lại càng sáng thêm. Người cảnh sát quen với Đôn A-nin-ha, đã nói cho biết Ô-gun đang để tại gian phòng những người tạm giam, bị ném lên trên mặt một cái tủ, giữa đủ các thứ linh tinh tịch thu trong những cuộc lùng quét của cảnh sát vào hang ổ bọn trộm cắp. Trong gian phòng ấy, người ta tạm giam những kẻ bị bắt mà tên đã ghi vào sổ trước khi được hỏi cung, hoặc do các vị phái viên, hoặc do các ông câm trực ban và sau đó những kẻ ấy bị tống đi hoặc vào nhà lao, hoặc ra ngoài phố. Ở đó, trong một góc, người ta bỏ những đồ vật không có giá trị tịch thu được trong những chuyến lùng sục của cảnh sát, đầu tiên thì bỏ vào một cái tủ, chẳng mấy chốc tủ đã đầy ắp, thì đặt bên cạnh hoặc trên nóc tủ. Kế hoạch của Pê-đrô Ba-la là tìm cách lọt vào cả đêm hoặc một phần đêm trong gian phòng tạm giam và khi trở ra (nếu nó tìm được cách ra thoát) thì mang theo bức tượng Ô-gun. Về phần mình, nó được một lợi thế lớn. Cảnh sát hoàn toàn không biết nó. Có chăng chỉ rất hiếm vài người cảnh sát hiểu về nó như là một thằng nhóc vô danh ở đường phố, mặc dầu tất cả lính và ngay cả một số viên thanh tra đều sôi sục mong muốn tóm cổ được tay cầm đầu các Hảo hán nơi Trảng cát. Về nó, bọn họ chỉ biết lờ mờ là nó có vết sẹo, ở mặt, và Pê-đrô Ba-la đưa tay lên sờ cái vết sẹo. Nhưng họ tưởng vết sẹo ấy lớn hơn thế này, và hơn nữa họ hoàn toàn yên trí Pê-đrô Ba-la phải là dân lai và lớn tuổi hơn. Nếu họ có cách nào đó phát hiện ra được nó đúng là tay cầm đầu bọn Hảo hán nơi Trảng cát, rất có thể họ cũng chẳng cần tính đến việc chuyển nó đến Nhà trừng giới. Hầu như chắc chắn nó sẽ tiến thẳng tới nhà ngục khổ sai, bởi vì ở Nhà trừng giới còn có thể bỏ trốn được, chứ tại nhà ngục khổ sai thì đâu có. Cuối cùng thì… và Pê-đrô Ba-la đi cho tới Căng-pôx-Lớn[18]. Nhưng từ trước đó nó đã không còn giữ cái kiểu những bước đi vội vã của dân vô lại trong đường phố thành phố. Lúc này thì bước đi của nó lại chếnh choáng như kiểu đứa con trai của một thủy thủ, mũ cát-két kéo sụp xuống vì trời mưa, cổ áo ngoài màu đen (áo này chắc hẳn trước kia là của một người vóc dáng cao to) bẻ lật lên.

Người cảnh sát đứng tránh mưa dưới một cây to, Pê-đrô bước ngập ngừng như một người có gì sợ. Và khi nó nói với người cảnh sát thì giọng của nó là giọng một đứa trẻ đương sợ hãi cái buổi tối đông đảo ở thành phố.

− Thưa ông cảnh sát…

Người cảnh sát nhìn nó:

− Có chuyện gì đó, thằng nhãi?

− Tôi, tôi không phải là dân ở đây. Tôi ở bên kia Biển Lớn, tôi mới theo bố tôi đến đây, ngày hôm nay…

Người cảnh sát không để cho nó nói nốt.

− Và thế thì đến đây gặp tao có việc gì, hở?

− Tôi chẳng biết ngủ vào đâu! Tôi muốn xin ông cho tôi được vào ngủ trong sở cảnh sát.

− Sở cảnh sát không phải là một khách sạn, đồ vô lại. Đi đi, cút đi, cút đi… - Và anh ta ra hiệu cho Pê-đrô phải đi ra xa.

Ngay đó Pê-đrô lại cố gắng nối lại câu chuyện, nhưng người cảnh sát đã giơ dùi cui đe nó:

− Đi tìm một khu vườn mà ngủ! Cút đi!

Pê-đrô bỏ đi, nét mặt rầu rầu. Người cảnh sát đứng đó canh chừng dõi theo thằng bé. Pê-đrô dừng lại ở trạm tàu điện, đứng chờ. Chuyến thứ nhất đi qua, không có khách xuống, nhưng ở chuyến thứ hai thì có một cặp bước xuống. Pê-đrô nhảy chồm vào người đàn bà, người đàn ông thấy rõ nó muốn cướp cái túi xách tay của cô kia, và nắm chặt lấy Pê-đrô vào cánh tay. Sự việc xảy ra quá ư vụng về đến mức nếu một Hảo hán nơi Trảng cát có mặt ở đó, chắc chắn không thể nào nhận ra đó là thủ lĩnh của mình. Người cảnh sát theo dõi diễn biến vụ đó từ đầu bây giờ đã bước tới.

− À, thếy không phải dân ở đây là theo kiểu ấy. Một tên vô lại ăn cắp.

Anh ta bước đi, nắm chặt cánh tay Pê-đrô dắt theo. Thằng bé bước theo, vẻ mặt nửa sợ hãi, nửa hài lòng.

− Tôi làm như thế chỉ cốt để cho ông bắt tôi thôi…

− Thế nào?

− Tất cả những gì tôi đã nói, đó là sự thật. Bố tôi là thủy thủ, ông ấy có một chiếc thuyền ở Biển Lớn. Hôm nay, ông ấy để tôi lại đây rồi ông ấy không quay trở lại được, bởi vì có bão. Và tôi thì chẳng biết là ngủ ở đâu. Tôi xin được vào ngủ ở đồn. Ông không đồng ý, thế là tôi đã làm như là tôi có ý định ăn cắp của người đàn bà, chỉ cốt để ông đến bắt. Bây giờ thì tôi đã có chỗ ngủ rồi.

− Và lâu dài đấy!

Đó là câu trả lời duy nhất của người cảnh sát. Họ cùng đi vào trong bốt chính. Người cảnh sát đi dọc một hành lang, để Pê-đrô Ba-la lại trong gian phòng tạm giam. Ở đó đã có năm hoặc sáu người. Người cảnh sát nói và cười gằn:

− Bây giờ thì mày được ngủ đây, thằng quý tử của con mẹ mày! Và rồi khi quan cẩm đến đây, chúng ta sẽ xem mày được nghỉ lại đây trong nhiêu lâu.

Pê-đrô cứ im lặng. Những người bị giam kia chẳng một ai thèm để ý đến nó, bọn họ mải mê xoay vào chế giễu một tay “đồng dâm” đã bị bắt quả tang và xưng tên là “Ma-ri-nét-tơ”. Trong một góc, Pê-đrô Ba-la nhìn thấy cái tủ. Pho tượng Ô-gun đặt cạnh một cái rổ đựng giấy. Và trong khi những người kia say chuyện, nó cuộn Ô-gun (cũng không lớn, có nhiều những bức tượng khác lớn hơn nhiều) vào trong cái áo ngoài của nó rồi nằm dài xuống nền nhà. Nó gối đầu lên cái gối và giả vờ ngủ.

Những người bị tạm giam tối hôm đó vẫn tiếp tục cười cợt về tay “đồng dâm”, trừ một ông già cứ run cầm cập trong một xó, Pê-đrô không biết là do rét hay do sợ. Nhưng nó nghe tiếng một thanh niên đen đương hỏi Ma-ri-nét-tơ:

− Đứa nào đã phá trinh mày?

− Ồ, để yên cho tôi… - tay “đồng dâm” đáp lại, vừa cười.

− Không! Phải kể lại đi! Kể lại đi - Những người kia cùng nói.

− À! Vậy thì đó là thằng Lê-ô-pôn…

Ông già vẫn cứ run cầm cập. Một tên vô lại mặt hóp vì ho lao hướng vào ông già ngồi trong xó.

− Tại sao mày lại không dính với cái lão già bé nhỏ này?

Hắn ta hỏi Ma-ri-nét-tơ làm thằng này bực bội:

− Mày có thấy sờ sờ là tao không có chạy theo các cụ già hay sao? Và này, thế là đủ rồi, câm đi cho được việc.

Lúc này có một người lính gác phất phơ ở cửa ra vào và thằng cha có bộ mặt hốc hác quay sang phía ông già đương cúi gập người xuống.

− Nhưng mà ông, chắc ông cũng muốn hôm nay cho nó dính chứ, đúng không ông già?

− Tôi, tôi là một lão già. Tôi chẳng làm điều gì cả… ông già lẩm bẩm chứ không hẳn là nói ra - Tôi chẳng làm điều gì, con gái tôi đương đợi tôi…

Pê-đrô, mắt nhắm nghiền, đoán là ông già khóc, nhưng nó vẫn cứ tiếp tục giả vờ ngủ. Ô-gun cộm lên làm đau đầu. Những người bị tạm giam lại tiếp tục đùa cợt về cái anh chàng “đồng dâm” về ông già cho tới lúc một người lính khác đến bảo ông già:

− Mày, thằng già. Đi mau lên…

− Tôi chẳng làm điều gì cả… ông già còn nói nữa - Con gái tôi nó đang đợi tôi… - ông nói với tất cả, lính gác lẫn người bị tạm giam. Và ông ta run lẩy bẩy đến nỗi ai nấy đều cảm thấy thương hại ông ta và ngay cả đến tay vô lại mặt hốc hác cũng cúi đầu xuống. Duy nhất chỉ có tay “ đồng dâm” cười mỉm.

Ông già không trở lại. Sau đó đến lượt tay “ đồng đâm”. Nó vắng rất lâu. Gã có bộ mặt hốc hác kể rằng Ma-ri-nét-tơ là con nhà tử tế. Tất nhiên người ta sẽ gọi điện cho gia đình nó biết, yêu cầu đến nhận nó và đưa nó về, để khỏi lại phải bắt nó đến đây một lần nữa trong đêm nay. Chẳng cứ lúc nào, mỗi khi nó dùng ma túy quá nhiều, nó lại làm chuyện bậy bạ ngoài phố và cảnh sát lại tóm cổ nó đưa về… Khi Ma-ri-nét-tơ trở lại, thì chỉ là để lấy cái mũ nó còn để đó. Vừa hay nó nhìn thấy Pê-đrô Ba-la nằm đó và nó nói:

− Cái cậu này, sao non tơ thế! Nhưng quả là một mảnh tình con…

Pê-đrô nhổ nước bọt, mắt vẫn nhắm:

− Xéo ngay, đồ đĩ đực, không tao đập vỡ mồm bây giờ…

Những người kia cười và thế là, chỉ đến lúc này, họ xoay vào Pê-đrô.

− Vậy chứ chú mày làm cái trò gì ở đây, chuột nhà hở?

− Cái trò không dính dáng gì đến mày, đồ con kheẹc! Ba-la đáp lại gã mặt hốc hác.

Chính người lính gác cũng bật cười và anh ta kể cho những người kia câu chuyện của Pê-đrô. Nhưng anh thanh niên đen đã được gọi đi và mọi người lại im phăng phắc. Họ biết rằng anh chàng đen này đã xĩa một nhát dao vào một người khác trong một buổi hội nhảy múa blê-fo-rê. Khi anh ta quay trở lại thì hai bàn tay sưng lên vì những ngón đòn đánh vào đó. Anh ta nói rõ đầu đuôi:

− Họ bảo rằng tôi sẽ bị xử án vì những vết thương nhẹ… Và họ, họ đã giã cho tôi đến hai tá…

Anh ta nín bặt, tìm một xó và nằm vật xuống. Những người kia cũng im lặng. Và họ đi, từng người một, đến để được ông cẩm hỏi cung. Có những người được tha bổng, những người khác bị đưa đến hầm giam, những người khác nữa quay trở lại sau trận đòn. Bão đã tan và trời bắt đầu tờ mờ. Pê-đrô là kẻ cuối cùng được gọi đi. Nó để lại cái áo ngoài trong đó nó giấu Ô-gun.

Ổng cẩm là một trạng sư trẻ, trên ngón tay lấp lánh một viên hồng ngọc và ông đương hút một điếu xì gà. Khi Pê-đrô theo người lính gác bước vào cũng là lúc ông ta bảo đưa cà phê tới. Pê-đrô đứng trước cái bàn giấy, không động đậy. Người lính gác báo cáo:

− Tên này, đó là cái thằng bé trong vụ cướp giật ở Căng-pôx Lớn.

Ông cẩm khoát tay:

− Anh ra xem cà phê đã đem đến hay chưa…

Người lính gác rút lui. Ông cẩm đọc tờ báo cáo của cảnh sát đã bắt Pê-đrô Ba-la, đưa mắt nhìn thằng bé.

− Nào, mày có gì muốn nói nào? Và đừng có nói dối…

Pê-đrô kể lại với giọng sợ sệt một câu chuyện dài: rằng bố nó là ngư dân ở Biển Lớn và chính ngay hôm nay đây, vào buổi sáng ông ta đã dong thuyền đến đây và đưa nó theo. Nhưng sau đó, ông ta quay trở về để chở tiếp một chuyến nữa và để nó lại trong thành phố mà đi chơi rong bởi vì ông sẽ trở lại vào buổi chiều và bấy giờ nó sẽ trở về nhà cùng với bố nó. Nhưng giông bão đã cản trở không cho bố nó quay trở lại và nó chẳng quen biết ai, đành phải chịu bơ vơ dưới mưa, không biết tìm nơi đâu mà ngủ. Nó hỏi thăm một ông trong đường phố xem có thể ngủ nhờ được ở đâu, ông ta đã trả lời “ở đồn cảnh sát”. Vậy là nó đến xin với người cảnh sát cho nó về theo, nhưng người cảnh sát đã từ chối, nó đã phải làm bộ cướp giật của một người đàn bà hoàn toàn chỉ để được đưa về đồn cảnh sát, để được ngủ dưới một mái nhà.

− “… Rất đúng như thế và rõ ràng là tôi đã chẳng hề lấy cắp, chẳng hề bỏ chạy…” - Nó kết thúc như vậy.

Người hỏi cung, đương nhấm nháp từng ngụm cà-phê tự nói với mình:

− Không thể nào một đứa trẻ cỡ tuổi này lại bịa ra được một câu chuyện như thế - Thế rồi, bởi vì ông ta cũng có ít máu văn chương, ông lẩm bẩm: “ Sẽ là một thiên truyện ngắn tầm cỡ đây” - và ông mỉm cười nói:

− Bố mày tên là gì? - Ông ta hỏi Pê-đrô.

− Âu-guy-xtô Xăng-tốx - thằng bé đáp lại, dẫn tên một ngư dân ở Biển Lớn.

− Nếu mày nói đúng sự thật, tao sẽ tha mày ra! Nhưng nếu mày lại muốn đánh lừa tao với câu chuyện ấy, mày sẽ biết…

Ông ta bấm chuông, gọi người lính gác, Pê-đrô cảm thấy tất thẩy các dây thần kinh căng lên. Người lính gác bước vào, ông cẩm hỏi anh ta rằng liệu sở cảnh sát có giữ một quyển sổ ghi tên những ngư dân ở Biển Lớn đến thả neo ở bến bãi vùng chợ không?

− Vâng, thưa ông có quyển sổ ấy đấy ạ.

− Vậy anh hãy tìm xem có tên một người là Âu-guy-xtô Xăng-tốx ghi trong sổ không, rồi quay lại nói cho tôi biết ngay. Và nhanh chân lên, gần đến giờ nghỉ của tôi rồi…

Pê-đrô Ba-la ngước nhìn chiếc đồng hồ trên tường: kim đã chỉ năm giờ rưỡi sáng. Người lính gác đi khỏi chừng dăm phút, ông cẩm không còn để ý đến Pê-đrô vẫn cứ đứng yên, trước bàn giấy của ông. Và chỉ đến khi người lính gác quay trở vào và báo cáo:

− Có tên người đó. Vâng, thưa ông. Ngay ngày hôm nay, người ấy đã có mặt ở bến nhưng lại trở về ngay…

Ông cẩm phẩy tay bảo người lí

− Thả cái thằng ăn hại này ra…

Pê-đrô xin phép đi lấy cái áo ngoài. Nó cắp cái áo dưới cánh tay và không ai có thể ngờ rằng nó mang theo bức tượng Ô-gun ngay giữa những nếp áo gấp. Lại đi dọc hành lang rồi người lính thả nó tự do trước cửa lớn. Pê-đrô đi theo hướng quảng trường A-pơ-li-giê, vòng sau trại lính cũ, lần tới trên Gam-boa đơ-xi-ma. Bây giờ thì nó đi như là chạy. Chợt nó nghe có tiếng bước phía sau. Hình như có ai đuổi theo nó. Nó nhìn lại. Giáo-sư, Giô-ao Gộc, Gã Mèo đương chạy theo sau. Nó dừng lại chờ cho bọn kia đuổi kịp và hỏi, tò mò:

− Vậy chứ chúng mày làm cái trò gì ở vùng này?

Giáo-sư đưa tay lên gãi đầu:

− Mày không thấy anh em đi ra ngoài rất sớm đó sao? Và anh em đi qua đi lại ở nơi này, đi chẳng để làm gì cả. Đúng lúc đó thì bọn tớ vừa “chộp” được mày đương co giò chạy thục mạng…

Pê-đrô mở cái áo ra, chìa cho thấy pho tượng Ô-gun. Giô-ao Gộc nở một nụ cười hài lòng.

− Mày đã làm thế nào để đưa bọn chúng vào xiếc?

Chúng nó xuôi con đường dốc trơn vì nước mưa đêm qua. Và Pê-đrô vừa đi vừa kể lại những chuyện “mạo hiểm” trong đêm đó. Gã Mèo hỏi:

− Mày không lúc nào mảy may run sợ ư?

Thoạt đầu, Pê-đrô Ba-la đã muốn nói là không, sau đó thì nó thú thật:

− Nói cho thật thì tớ cũng đã hơn một phen hoảng vía…

Và nó cười cái vẻ thộn trên mặt Giô-ao Gộc tự tạo nên. Bầu trời giờ đây xanh biếc, không chút mây, mặt trời chiếu sáng và ở ngoài kia, từ trên dốc cao, chúng nó thấy những chiếc thuyền rời bến khu Chợ…

VII - NƠI ĐÂY CHÚA TRỜI MỈM CƯỜI NHƯ MỘT ĐỨA BÉ ĐEN

Chúa Giê-su Hài đồng quả là một cám dỗ quá. Không thể nào nói được đương là một buổi trưa mùa đông. Mặt trời trải trên các đường phố một ánh sáng dịu, không chút cháy da cháy thịt, mà cái nóng lại mơn trớn như bàn tay một người đàn bà. Trong khu vườn gần đó nhất, trăm hoa đua nở thành những bó đủ mầu sắc. Cúc ma-gơ-rít và “mười một giờ”, hồng và cẩm chướng, thược dược và hoa tím. Trong đường phố dường như phảng phất một hương thơm ngọt ngào, hết sức tinh tế, nhưng Mạch-Nha vẫn cứ thấy được là đã lọt vào trong lỗ mũi như là làm cho nó say sưa. Trước cửa một ngôi nhà người Bồ-đào-nha giàu có, nó đã được hưởng đồ thừa một bữa ăn trưa gần ngang bữa tiệc. Cô hầu gái trong nhà đem ra cho nó dĩa thức ăn đầy tú hụ, đã nói trong khi nhìn các đường phố, mặt trời mùa đông, những người qua lại không mang áo khoác ngoài.

− Thật là một ngày tốt đẹp.

Những tiếng nói ấy quện lấy Mạch-Nha trong đường phố. Một ngày tốt đẹp, và thằng bé bước đi vô tư lự, huýt sáo một bài sam-ba đã học được của Cục-cưng-của-Chúa, và nhớ dần lại là linh mục Giô-dê Pê-đrô đã hứa sẽ tìm mọi cách để xin cho nó vào được chủng viện. Linh mục Giô-dê Pê-đrô đã nói với nó rằng tất cả vẻ đẹp ấy buông xuống bao phủ mặt đất và con người, đó là một món quà của Chúa trời và ta phải tạ ơn Chúa về cái đó. Mạch-Nha chiêm ngưỡng bầu trời xanh ở đó hẳn là có Đức Chúa trời ngự trị và tạ ơn Chúa qua một nụ cười mỉm, và nó nghĩ rằng Đức Chúa trời quả thật là nhân hậu. Và nghĩ đến Chúa trời, nó cũng nghĩ đến những Hảo hán nơi Trảng cát. Bọn chúng nó ăn cắp, đánh nhau trong các đường phố, thề báng bổ, chửi rủa, vật ngã những con bé đen trên trảng cát, đôi lúc gây thương tích bằng những nhát dao găm hoặc dao cạo cho mọi người và cho cảnh sát… ấy vậy mà, chúng nó đều tốt, đều là bạn chí cốt của nhau. Nếu chúng nó đã làm tất cả những chuyện đó, chính bởi vì chúng nó không đứa nào có nhà, có bố, có mẹ. Và cuộc sống của chúng là một cuộc sống no đói thất thường, và chúng nó nằm ngủ trong một ngôi nhà hầu như không có mái che. Nếu chúng nó không làm những chuyện đó, chúng sẽ chết đói, bởi vì thật là quá hiếm hoi những nhà mà người ta cho một đứa này cái ăn và một đứa khác cái mặc… Mạch-Nha nghĩ rằng tất cả chúng nó đều bị kết tội đày xuống địa ngục. Pê-đrô Ba-la không tin là có địa ngục, Giáo-sư cũng không hơn, cả hai đứa chỉ có chế giễu nó. Giô-ao Gộc, thằng này thì tin ở Ô-muy-luy, những vị thần của người đen đã từ châu Phi đến. Cục-cưng-của-Chúa, vốn là một ngư dân đảm lược và một võ sư Ca-pô-ây-ra vô địch, anh ta cũng tin vào các vị đó và họ đã nhập nhằng với các vị thánh của người trắng từ châu Âu đến. Linh mục Giô-dê Pê-đrô thì bảo rằng cái đó chỉ là mê tín, là một sai lầm, những lỗi không phải ở họ. Mạch-Nha thấy trở nên buồn trong cái vẻ đẹp của ngày hôm đó. Tất cả chúng nó rồi sẽ phải kết tội đày xuống địa ngục ư? Địa ngục là một chỗ lửa cháy không bao giờ tắt, chốn ấy, những người bị đày bị thiêu đốt suốt cả một cuộc đời mà cuộc đời ấy thì không bao giờ chấm dứt. Và trong địa ngục còn có cả những hình phạt mà ngay cả cảnh sát, ngay cả Nhà trừng giới cũng không biết nổi. Mấy ngày trước đây, trong một kỳ thuyết pháp ở nhà thờ Pi-ê-đa-dơ, Mạch-Nha đã được nghe một thầy dòng người Đức mô tả địa ngục. Ngồi trên những dãy ghế dài, đàn ông và đàn bà hứng đón những lời nói rực lửa của thầy dòng như những ngọn roi da quất. Thầy dòng mặt bừng bừng và mồ hôi chảy ròng ròng. Cách diễn đạt của ông có phần rối ren và qua cách nói năng như thế, địa ngục hiện ra lại còn ghê gớm hơn nữa, những ngọn lửa bén vào những thân thể đã một thời đẹp đẽ khi ở trên trần gian và đã đam mê vào việc tình ái, những bàn tay đã khéo léo và đã đam mê vào việc trộm cắp, vào sử dụng dao găm và dao cạo. Đức Chúa Trời, qua lời giảng dạy của thầy dòng, là Đức Chúa Trời phán quyết đã trừng phạt, không phải là Đức Chúa trời nhân hậu trong những ngày tươi đẹp của linh mục Giô-dê Pê-đrô. Về sau đó, người ta cũng đã giảng giải cho Mạch-Nha hiểu rằng Chúa Trời là lòng nhân hậu tuyệt đỉnh và sự công bằng tuyệt đỉnh. Và Mạch-Nha bao phủ lòng yêu quý của nó đối với Chúa Trời nhân hậu thêm một màng sợ hãi đối với Đức Chúa Trời, và từ đó nó sống phân thân giữa hai tình cảm ấy. Cuộc đời thằng bé là cuộc đời bất hạnh của một đứa trẻ vô thừa nhận và, bởi đó, nó đẩy thằng bé vào một cuộc sống tội lỗi, đầy những cắp trộm hầu như hàng ngày, những gian dối lừa đảo trước cửa những nhà giàu, và cũng chính vì thế, trong ánh huy hoàng của cái ngày hôm nay, Mạch-Nha chiêm ngưỡng bầu trời với đôi mắt mở to vì sợ hãi và nó cầu xin Chúa Trời nhân hậu, tốt đến thế (mà cũng công bằng đến thế…) hãy tha thứ cho những tội lỗi của nó và cho những tội lỗi của các Hảo hán nơi Trảng cát. Trước hết, không phải những tội lỗi đó của chúng nó là do tự chúng nó. Tình trạng tội lỗi đó là do cuộc đời.

Linh mục Giô-dê Pê-đrô đã có nói rằng tội lỗi đó là do ở cuộc đời và ông cố làm tất cả để chữa chạy cho chính cuộc sống của chúng nó, bởi vì theo ông hiểu, đó là cách duy nhất để giữ cho chúng một cuộc sống không tì vết. Tuy nhiên, một buổi chiều nọ, linh mục có mặt ở một chỗ cùng Giăng A-đam, người công nhân bốc dỡ tuyên bố rằng tội lỗi đó là ở cái xã hội tổ chức tồi, đó là tội lỗi của những người giàu… rằng khi mà hiện trạng đó chưa thay đổi thì lũ trẻ con không thể nào trở thành những con người tốt được. Và anh ta nói thầm rằng linh mục Giô-dê Pê-đrô sẽ không bao giờ làm được gì cho chúng nó bởi vì bọn nhà giàu sẽ ngăn cản ông làm điều đó. Ngày hôm đó, linh mục Giô-dê Pê-đrô cảm thấy một nỗi buồn da diết và khi Mạch-Nha đến an ủi ông rằng không nên quan tâm chút nào tới những lời của Giăng A-đam, vị linh mục trả lời:

− Cũng đã nhiều lúc ta phải nhận rằng anh ta có lí, rằng tất thẩy đều đảo lộn. Nhưng Chúa Trời thật là nhân hậu và người sẽ có cách sang lại hiện trạng đó…

Linh mục Giô-dê Pê-đrô nghĩ rằng Chúa Trời sẽ khoan dung và ông muốn giúp chúng nó. Và cũng vì ông không nhận ra, không nói là những cách để đi tới đó, thậm chí, than ôi, một bức tường sừng sững trước ông (tất cả mọi người đều muốn xử sự với các Hảo hán nơi Trảng cát như là những đứa trẻ được nuôi dạy trong lòng một ngôi nhà và một gia đình) nên ông đã đành chịu hầu như bó tay và đôi lúc lại như mất hướng. Nhưng ông hy vọng rằng Chúa, một ngày nào đó sẽ ứng vào cho ông và trong khi đợi chờ, ông không hề rời con mắt khỏi chúng nó, và cũng đã đôi lần ông thành công trong việc kéo chúng nó ra xa những hành động tội lỗi. Chính ông cũng lại là một trong những người đã đóng góp công sức vào việc xóa bỏ cái tệ nạn “đồng dâm” trong bọn chúng. Và việc này lại trở nên một trong những kinh nghiệm lớn nhất của ông trong cách xử sự đối với những Hảo hán nơi Trảng cát. Hễ ông nhắc đi nhắc lại với chúng nó rằng cần thiết phải chấm dứt cái tệ “đồng dâm” đi bởi vì đó là một tội lỗi, một điều vô luân lí và xấu xa, bọn trẻ lại cười giễu ông sau lưng và tiếp tục đồng dâm với những đứa bé nhất và xinh xẻo nhất. Nhưng cái ngày mà linh mục - lần này thì có sự giúp đỡ của Cục-cưng-của-Chúa khẳng định rằng đó là kiểu quan hệ không xứng đáng với một người đàn ông, nó khiến cho người đàn ông cũng trở thành như người đàn bà, còn tệ hại hơn là một người đàn bà, thì Pê-đrô Ba-la đưa ra những biện pháp ngăn chặn mạnh mẽ, thẳng tay đuổi bọn “đĩ đực” ra khỏi bang. Và, không nhân nhượng với những cố gắng bao dung của linh mục, nó không nhận những đứa trẻ ấy trở vào băng nữa!

− Nếu chúng nó trở lại, cái chuyện bẩn thỉu lại tiếp tục, thưa cha.

Và Pê-đrô Ba-la nhổ bật, có thể nói như thế, cái tệ nạn “đồng dâm” ra khỏi môi trường các Hảo hán nơi Trảng cát, khác nào nhà phẫu thuật cắt bỏ khúc ruột thừa viêm nhiễm ra khỏi cơ thể con người. Khó khăn nhất đối với linh mục Giô-dê Pê-đrô là làm thế nào hòa hợp mọi sự với nhau. Nhưng ông cứ phải mò mẫm và đôi lúc cũng đã mỉm cười một cách hài lòng với những thành quả, mặc dầu muốn thế nào thì muốn, Giăng A-đam cứ cười ông và tuyên bố rằng cách mạng sẽ lập lại tất cả đúng như là cần phải thế. Trên kia, trong thành phố Cao, những người giàu có và các bà phu nhân một mực đòi những Hảo hán nơi Trảng cát phải bị hoặc bắt vào nhà lao, hoặc giam giữ tập trung ở Nhà trừng giới còn tồi tệ hơn nhà lao. Nơi kia, phía dưới, trên những bể bốc dỡ, Giăng A-đam muốn thẳng tay với các nhà giàu, san bằng tất cả, đem trường học đến cho bọn trẻ. Linh mục thì ông ta muốn đem cho chúng nó nhà ở, trường học, tình thương và tiện nghi mà không có cách mạng, không phải dứt khoát với nhà giàu. Nhưng ở khắp mọi ngả đều dựng lên một bức tường ngăn cản. Trong tình thế đó, ông cứ như là bơ vơ lạc lõng và cầu xin Chúa Trời ứng cho mình. V rõ ràng có một sự khiếp sợ nào đó khi ông suy nghĩ về cái vấn đề ấy mà ông thừa nhận cái đúng, cũng không phải là đã tự thấy, thuộc về người công nhân bốc dỡ Giăng A-đam. Thế là, ông bị một nỗi sợ sệt ám ảnh, bởi điều đó không phải là những bài giảng của các thầy giáo đã dạy ông, và ông cầu nguyện suốt hàng bao nhiêu tiếng đồng hồ để xin Chúa Trời giúp cho ông sáng suốt.

Trong số những Hảo hán nơi Trảng cát, Mạch-Nha đã trở thành một thành quả to lớn của linh mục Giô-dê Pê-đrô. Trước nay, nó đã lừng danh là một trong những đứa độc dữ nhất của băng và người ta đã kể về nó rằng, một hôm nào đó, nó kề dao găm vào cổ một thằng bé đã không muốn cho nó vay tiền và nó đã cắm mũi dao từ từ, không run tay cho tới khi máu chảy ra và thằng kia phải đưa cho nó tất cả những gì mà nó đòi. Nhưng lại cũng nghe kể lại rằng một lần khác, nó đã xỉa lưỡi dao cạo vào Si-cô Mỡ, trong lúc thằng bé lai ấy hành hạ một con mèo bỗng dưng đột nhập vào nhà kho đuổi bắt chuột. Cái ngày mà linh mục Giô-dê Pê-đrô bắt đầu nói về Đức Chúa Trời, đến Chúa Ki-tô, đến lòng nhân hậu và lòng tin đạo, Mạch-Nha bắt đầu thấy có sự chuyển biến. Đức Chúa Trời đã gọi nó và nó đã nghe được tiếng nói uy quyền tuyệt đối qua cái nhà kho. Nó nhìn thấy Chúa trong những giấc mơ của nó và nó nghe thấy cái tiếng gọi đó của Chúa mà linh mục Giô-dê Pê-đrô đã nói đến. Và nó hướng tất cả con người ở nó về Chúa, nó nghe thấy tiếng nói của Chúa, nó cầu nguyện trước những bức hình mà vị linh mục đã đem đến cho nó. Ngày đầu tiên, nó bị chế giễu trong nhà kho. Nó đã cho một trong những đứa nhỏ nhất một trận, những đứa khác nín bặt. Ngay hôm sau, linh mục bảo với nó rằng nó đã làm sai, rằng phải biết chịu đau khổ vì Chúa, và Mạch-Nha tặng luôn lưỡi dao cạo còn như mới nguyên cho thằng bé mới bị nó đánh hôm trước, và từ đó, không còn bao giờ nó đánh bất cứ một đứa nào nữa, nó tránh những cuộc lộn ẩu, và nếu nó không tránh những vụ trộm cắp vì chính đó là cách để cho chúng nó sống, và cũng là cách duy nhất. Mạch-Nha linh cảm mãnh liệt tiếng gọi của Chúa và nó muốn chịu đau khổ vì Chúa. Hàng giờ và hàng giờ, nó quỳ trong nhà kho, nằm ngủ ngay trên nền đất, cầu nguyện ngay cả lúc buồn ngủ díp mắt, chạy trốn những con bé đen gạ làm tình với nó trên cát nóng ở các bến. Và như thế, nó tôn thờ Đức Chúa Trời nhân từ và nó hiến dâng sự đau khổ của nó đổi lại những cực hình mà Chúa đã phải trải qua ở trần gian. Rồi sau đó, chợt nảy đến sự phát hiện ra Chúa Trời phán xử (với Mạch-Nha thì trở thành vị Chúa Trời trả thù) và sự sợ hãi đối với Chúa tràn ngập tâm hồn nó và hòa lẫn với lòng yêu kính Chúa. Những bài kinh của nó đọc đã bớt dài, nỗi khủng khiếp về địa ngục trộn lẫn với những niềm cực lạc của Chúa. Nó nhịn đói nhiều lần trọn ngày và gương mặt nó gầy xọp đi như mặt người tu khổ hạnh. Nó mang cặp mắt của người mê đạo và nó tưởng như đã trông thấy Chúa trong những đêm ngủ yên. Và cũng chính vì thế mà nó lảng xa và không nhìn vào những mảng mông và những núm vú của những con bé đen đi đứng như nhảy múa, trước mắt mọi người, trong những đường phố nghèo khổ của thành phố. Nó vẫn nuôi hy vọng một ngày kia sẽ là một mục sư của Đức Chúa Trời của nó, được sống chỉ là để chiêm ngưỡng. Người, được chỉ riêng sống cho Người. Lòng nhân hậu của Chúa Trời ban cho nó niềm hy vọng đi đến thành quả. Sự sợ hãi đối với Đức Chúa Trời báo oán về những tội lỗi của Mạch-Nha lại làm cho nó thất vọng về điều đó.

Và chính là cái lòng kính yêu đó, và chính sự sợ hãi đó đã làm cho Mạch-Nha phải ngập ngừng trước cái tủ kính vào cái giờ này buổi trưa, tràn ngập vẻ đẹp. Mặt trời thì dịu và trong sáng, trăm hoa đua nở trong khu vườn, khắp các phía đều chìm đắm trong tĩnh mịch và yên tĩnh. Nhưng đẹp hơn hẳn tất cả đó là cái bức tượng kia về Đức Mẹ khai hoa với Chúa Giê-su hài đồng bày trên giá của cái nhà hàng chỉ có mỗi một cửa ra vào. Trong tủ kính, những tranh tượng các thánh những cuốn sách kinh đóng bìa sang trọng, những dây tràng hạt bằng vàng, những hòm sắc bằng bạc. Nhưng ở phía trong, tận cùng cái giá hàng đặt dài ra đến tận cửa, bức tượng Đức Mẹ Đồng trinh đương chìa Chúa Giê-su Hài Đồng về phía Mạch-Nha. Mạch-Nha nghĩ rằng Đức Mẹ muốn gửi gắm cho nó Đức Chúa Trời nhân hậu, vị Chúa Trời thơ ấu và trần như nhộng, đói khổ cũng như Mạch-Nha. Người thợ khắc tượng đã tạo ra đứa bé gầy gò và Đức Mẹ hết sức buồn rầu về tình trạng gầy gò của đứa con nhỏ của bà trong khi bà giơ nó ra cho những người béo mập và giàu có. Và chính thế mà bức tượng cứ đứng đó mãi, không bán được. Chúa Giê-su Hài Đồng trên các bức hình thì bao giờ cũng là một chú bé xinh đẹp béo tốt, với dáng bộ con nhà giàu, một Chúa Trời giàu có. Ở đây, lại là một Chúa Trời nghèo khó, một đứa bé nghèo khó, hoàn toàn giống như Mạch-Nha và lại còn giống những đứa nhỏ nhất trong bọn chúng hơn nữa, hoàn toàn giống cái đứa bé con nằm trong nôi, chỉ mới độ vài ba tháng, đã bị bỏ rơi, một ngày nào đó, trong đường phố, mẹ nó đã chết đột ngột vì một cơn bệnh ác tính trong khi bà đương bế nó trong tay và Giô-ao Gộc đưa về nhà kho, giữ nó ở đó cho đến cuối buổi chiều (bọn trẻ kéo tới ngó nhìn và cười giễu Giáo-sư và lão Gộc, đương hết sức lúng túng để tìm cách kiếm cho được sữa và nước cho đứa bé) cho tới khi bà đồng Đôn A-nin-ha đến và đem thằng bé về nhà với bà, bế nó nằm áp vào ngực. Chỉ độc nhất có sự khác biệt là đứa bé này là một bé đen, còn Chúa Giê-su Hài-đồng thì trắng. Cứ trong toàn bộ mà nhìn thì sự giống nhau là hoàn chỉnh. Mà lại có cả một bộ mặt như đẫm nước mắt, cái chú bé Giê-su Hài-đồng gầy gò và nghèo khó ấy, trong cánh tay Đức Mẹ Đồng trinh. Và Đức Mẹ đương trao chú bé cho Mạch-Nha, cho những vuốt ve của Mạch-Nha, cho tình thương yêu của Mạch-Nha. Kia kìa, bên ngoài, đẹp làm sao, mặt trời thì đôn hậu, trăm hoa đua nở. Chỉ riêng, trong cái ngày như thế, Chúa Giê-su Hài-đồng bị đói và rét. Mạch-Nha sẽ đem chú bé về nhà kho của các Hảo hán nơi Trảng cát. Nó sẽ cầu nguyện cho chú bé, nó sẽ chăm sóc chú bé, nó sẽ nuôi nấng chú bé trong tình thương yêu của nó. phải lồ lộ thấy ngay là khác với trong tất thảy mọi bức hình, ảnh, ở đây chú bé không hề bị giữ chặt trong đôi cánh tay của Đức Mẹ, là chú bé vẫn tự do không vướng víu gì trong đôi bàn tay của Người, và Người đương trao tặng chú bé cho tình thương mến của Mạch-Nha. Nó bước tới một bước. Ở bên trong, chỉ có một cô gái ngồi ngóng khách hàng bằng cách bôi thử lên đôi môi một thứ sáp đỏ mầu mới, thật chẳng có gì dễ dàng hơn là lấy Chúa Giê-su Hài Đồng mang đi. Mạch-Nha cất chân để bước thêm bước nữa, nhưng nỗi sợ hãi Chúa Trời đã chế ngự nó. Và nó đứng như phỗng, nghĩ ngợi. Trong nỗi lo sợ, nó đã từng dâng lời nguyện lên với Chúa Trời nhân hậu rằng nó chỉ sẽ lấy cắp để ăn hoặc khi do sự bắt buộc của những luật lệ trong băng, một vụ trấn lột mà nó được Pê-đrô Ba-la giao cho thực hiện. Bởi vì nó thừa nhận rằng phản bội lại luật lệ (chẳng bao giờ những luật lệ này được thảo ra, nhưng đều đã khắc sâu vào tâm khảm mỗi đứa trong bọn), phản bội lại luật lệ của các Hảo hán nơi Trảng cát cũng là một tội lớn. Và bây giờ nó lại sắp lấy cắp Chúa Giê-su Hài Đồng hoàn toàn chỉ là để có chú bé ấy với nó, nuôi nấng chú bé với lòng mến thương của nó. Vậy thì đúng là một tội lỗi, không phải là để cho no cũng chẳng phải để cho ấm. Đức Chúa Trời vốn chí công chi chính và sẽ trừng phạt nó. Người sẽ giao nó cho những ngọn lửa ở địa ngục. Thịt da nó cháy thiêu, đôi tay nó ôm Chúa Giê-su Hài Đồng đem về cũng cháy thiêu suốt cả một cuộc đời không bao giờ chấm dứt. Chúa Giê-su Hài Đồng là của người chủ cửa hiệu. Những người chủ cửa hiệu có biết bao nhiêu là Chúa Giê-su Hài Đồng và tất cả đều béo tốt hồng hào, nhiều như thế thì chỉ một chú bé cũng chẳng thể thiếu cho ông ta, mà lại là một chú bé gầy nhom, run rẩy! Những chú bé kia đều được quấn quanh bụng bằng những thứ vải đắt tiền, bao giờ cũng là vải xanh da trời, mà lại bằng nguyên liệu quý giá. Còn chú bé này thì toàn thân trần trụi, chú bị lạnh nơi bụng, chú gầy gò, ngay từ người thợ tạc tượng chú bé cũng chẳng được nhận lấy một chút âu yếm. Và Đức Mẹ đã trao tặng chú bé cho Mạch-Nha, chú bé lỏng lẻo giữa đôi cánh tay Người… Ông chủ cửa hiệu có cơ man là chú bé Giê-su, cơ man… liệu chú bé này đã là cái gì để cho ông chủ cửa hiệu phải thấy là mình thiếu? Rất có thể chính ông ấy cũng chẳng cần để ý đến nữa là khác, rất có thể chính ông ấy sẽ cười thầm khi biết được vụ lấy cắp tượng Chúa Giê-su Hài Đồng này mà chẳng bao giờ ông tìm ra cách bán cho được, cái chú bé lỏng lẻo trong hai cánh tay của Đức Mẹ, cái chú bé mà khi những khách mộ đạo đến mua hàng đứng trước chú thì lại kêu lên kinh hoảng:

− Không phải cái này, không… Sao mà xấu xí thế, lạy chúa tha thứ cho con… Và lại kì quặc hơn nữa, tách rời khỏi đôi cánh tay của Đức Bà thì sẽ rơi xuống đất và nhất định là như thế… Cái tượng này à, không đâu!

Và Chúa Giê-su Hài Đồng cứ ở yên đó mãi. Đức Mẹ hiến chú cho lòng yêu thương của khách lại, nhưng chẳng một ai đoái hoài. Những kẻ mộ đạo thì không muốn có mặt chú trong cái “điện thờ” riêng ở nhà vốn đã có nhiều Chúa Giê-su Hài Đồng khác mang dép bằng vàng, một cái mũ miện bằng vàng trên đầu, Mạch-Nha thì chỉ thấy chú bé Giê-su bị đói và khát, và rét nữa, và nó muốn đem chú đi với mình. Nhưng Mạch-Nha lại không có tiền và càng không có hơn nữa cái thói quen mua các thứ. Nó có thể mang chú bé đi, nó có thể cho Chúa Hài Đồng cái ăn, cái uống, cái mặc, tất cả những cái đó rút ra từ trong yêu thương của nó đối với Chúa Trời. Nhưng nếu nó làm điều đó, Chúa Trời sẽ trừng phạt nó, ngọn lửa địa ngục sẽ ngốn ngấu tất cả một cuộc đời mà cuộc đời ấy lại không bao giờ chấm dứt và đôi bàn tay của nó có thể sắp đem chú bé Giê-su đi, và cái đầu của nó đã nảy ra cái ý định đem chú bé Giê-su đi. Lúc đó, Mạch-Nha nhớ lại rằng chỉ mới riêng ý muốn cũng đã là một tội lỗi rồi và người ta cũng sa vào tội lỗi chỉ vì nghĩ đến phạm tội lỗi đó. Ông thầy dòng người Đức đã có nói rằng thường thường người ta vẫn đương phạm tội lỗi và chính người ta lại cũng không biết là như thế bởi vì người ta phạm tội lỗi qua suy tư. Mạch-Nha chính lúc này đương phạm vào một tội lỗi, nó cảm giác thấy nó phạm một tội lỗi, nó thấy sợ Chúa Trời và nó vội bỏ chạy thật nhanh để khỏi phải tiếp tục sa vào tội lỗi. Nhưng nó không chạy lâu, nó đứng lại ở góc phố, không thể nào đi ra quá xa bức tượng được. Nó nhìn ngó những tủ kính khác, theo cách ấy thì nó không phạm tội lỗi được. Nó thọc sâu hai bàn tay vào trong túi áo (nó giam giữ chúng…), xoay chuyển cái dòng những suy nghĩ của nó. Nhưng ngay lúc đó trước mặt nó đã có những người quay trở lại làm việc sau bữa ăn trưa và một ý nghĩ đã áp đảp nó: chỉ trong chốc lát, kẻ ăn người làm trong cửa hàng ấy sẽ quay trở lại và lúc đó thì không còn thể nào lấy chú bé Giê-su đem đi. Quả là không còn có thể được nữa…Và Mạch-Nha quay trở lại trước cửa hàng bán đồ thờ.

Ở đó đang có Chúa Giê-su Hài đồng và Đức Mẹ đang trao tặng cho Mạch-Nha. Một chiếc đồng hồ đâu đó vang lên cái giờ thứ nhất của buổi chiều. Những người làm công khác nhất định phải sắp sửa đến làm việc. Sẽ là bao nhiêu người. Cứ cho là sẽ chỉ thêm một người thôi, cái cửa hàng ấy cũng đã quá nhỏ đi và như thế thì sẽ không thể nào đem chú bé Giê-su đi được nữa. Hình như Đức Mẹ thì thào với nó rằng nếu nó không lập tức đem Chúa Giê-su Hài đồng đi ngay thì sẽ không thể nào đem đi được nữa. Có thể nói chắc chắn rằng hai năm rõ mười Đức Mẹ đã nói điều đó. Và chắc chắn chính là Người, đúng thế, chính cũng là người đã xui khiến cho cái cô gái bán hàng lẩn mất sau tấm màn vải che ở phía trong cùng cái cửa hàng lúc này bỏ trống. Đúng rồi, chính là Đức Mẹ bây giờ lại chìa Chúa Giê-su Hài đồng về phía Mạch-Nha và vươn hai cánh tay dài tới mức xa nhất, Người gọi nó với giọng dịu dàng:

− Hãy đem nó đi và chăm sóc nó cho tốt… Chăm sóc nó cho tốt

Mạch-Nha tiến tới. Nó nhìn thấy địa ngục, sự trừng phạt của Chúa Trời, hai bàn tay và cái đầu nó bốc cháy suốt cả cuộc đời không bao giờ chấm dứt. Nhưng nó rùng lắc mình dường như nó gạt ra xa cái hình ảnh đó, đón nhận chú bé mà Đức Mẹ Đồng trinh trao cho, ôm chú bé áp vào ngực và biến mất vào trong đường phố.

Nó không nhìn Chúa Giê-su Hài đồng. Nhưng nó mường tượng rằng lúc này, áp sát vào ngực nó, Chúa Giê-su Hài đồng mỉm cười, chú bé không còn đói, không còn khát, không còn rét nữa. Chú bé Giê-su mỉm cười cũng như đứa bé đen mới mấy tháng đã trông thấy Giô-ao Gộc giơ đôi tay hộ pháp ra cho nó uống sữa bằng thìa, trong khi Giáo-sư ẵm nó áp sát vào hơi nóng ở ngực.

VIII - GIA ĐÌNH

Chúa Hài đồng Giê-su mỉm cười như thế đấy.

Chính lại là Sống-Nhàn đã nói cho Pê-đrô Ba-la biết trong cái ngôi nhà ở khu Gra-xa có vàng đến phát ngốt lên được. Chủ nhân ngôi nhà, theo như nó dò biết, hình như là một tay sưu tập đồ cổ, và Sống-Nhàn nắm được từ một tên vô lại nào đó cho rằng trong ngôi nhà ấy có một gian phòng xếp đầy những đồ bằng vàng và bằng bạc, những thứ đó mà đem đến hàng “tầm tầm” thì tha hồ giàu… vào buổi chiều đó, Pê-đrô Ba-la đến xem ngôi nhà, cùng đi với Sống-Nhàn. Đó là một dinh cơ kiểu mới và trang nhã, vườn ở phía trước, nhà chứa xe ở phía trong, nhà cửa rộng rãi của kẻ giàu sang. Sống-Nhàn khạc nước bọt qua kẽ răng, nhổ xuống lấy chân di thành hình một bông hoa trên vỉa hè rồi nó nói:

− Ấy vậy mà trong cái dinh cơ ấy, chỉ độc có hai cụ tổ thì phải…

− Một ngôi nhà tuyệt cú mèo… Pê-đrô Ba-la nhận xét.

Một cô hầu gái mở cửa lớn phía trước, đi ra vườn. Trong cái phòng rộng, đứng từ bên ngoài có thể nhìn vào, chúng nó thấy những bức tranh treo trên tường, những pho tượng nhỏ đặt trên bàn. Pê-đrô Ba-la cất tiếng cười:

− Nếu tay Giáo-sư trông thấy những của đó, hắn có thể phát rồ lên đấy… Chưa bao giờ tớ được thấy một cái kho bộn như thế này những sách vở và tranh vẽ.

− Nó sẽ vẽ một bức chân dung của t như thế này này và Sống-Nhàn dang rộng hai tay để biểu hiện cái lớn.

Pê-đrô Ba-la nhìn ngôi nhà một lần nữa, bước lại gần khu vườn thêm một chút và huýt sao. Cô gái hầu, đương hái hoa và đôi vú tinh khôi lấp ló bên trong cái áo hở cổ bởi vì cô ta đương cúi người xuống. Pê-đrô Ba-la ngắm nghía cặp vú, đó là những chiếc vú trắng ngần thon nhọn với đôi núm đỏ thắm. Sống-Nhàn đứng bên cạnh nó thở dài:

− Gớm cái chỏm núi, Ba-la…

− Khóa mõm lại…

Nhưng người hầu gái, từ trước, đã thấy chúng nó và nhìn chúng nó như muốn hỏi xem chúng muốn gì. Pê-đrô Ba-la nhấc mũ cát-két, hỏi:

− Không biết cô có thể cho chúng tôi được cốc nước không, cô vui lòng chứ? Nắng thiêu dữ quá… và nó mỉm cười, đưa mũ cát-két lên sau trán mồ hôi ròng ròng. Dưới ánh nắng, mặt nó đỏ bừng bừng, mái tóc vàng hoe và dài phủ trên đôi tai như những lượn sóng lộn xộn và cô gái chú ý nhìn nó với thiện cảm. Bên cạnh nó, Sống-Nhàn hút một mẩu thuốc lá thừa, ghếch chân lên hàng rào thấp của khu vườn. Người hầu gái trước hết nói với Sống-Nhàn vẻ khinh bỉ:

− Bỏ chiếc cẳng trên đó ra!

Rồi cô mỉm cười với Pê-đrô Ba-la.

− Tôi đem nước ra ngay…

Cô ta quay trở ra, cầm hai cốc nước và đúng là những chiếc cốc chúng nó chưa từng thấy, bởi quá thể là đẹp! Chúng nó uống nước. Pê-đrô Ba-la cảm ơn:

− Vô cùng cảm ơn… - và hạ giọng - … người đẹp.

Cô hầu gái trả lời, cô ta cũng hạ thấp giọng:

− Chú trống choai táo bạo…

− Vào khoảng mấy giờ thì cô ở đây ra về?

− Tôi thừa hiểu ý cậu rồi! Tôi đã có người của tôi. Anh ta đợi tôi vào chín giờ tối, ở góc phố này.

− Được rồi. Tối nay, tôi sẽ ở góc phía kia.

Chúng nó quay đi, qua đường phố, Sống-Nhàn vẫn phì phèo mẩu thuốc, tay cầm cái mũ quả dưa quạt vào mặt. Pê-đrô Ba-la bình luận:

− Tớ thật là dễ thương đấy chứ! Con bé mê tít đi rồi…

Sống-Nhàn lại nhổ toẹt một bãi qua kẽ răng:

− Vậy ư? Với cái món tóc giả của đàn bà, lổn nhổn đầy những búp xoăn.

Pê-đrô Ba-la dứ nắm đấm vào Sống-Nhàn:

− Dẹp cái ghen tị của mày đi, thằng lai đen làm phách!

Sống-Nhàn chuyển qua chuyện khác:

− Thế còn cái cửa hàng thiếc?

− Trước hết hãy là công việc của Cẳng-Nhũn … Ngày mai nó sẽ tìm một cách nào đó để vào được ngôi nhà và tạm trú vài ba hôm. Sau khi nó dò ra được một chỗ, cất đặt những miếng ngon nhất, bọn ta sẽ kéo đến độ dăm sáu đứa và dỡ món hàng đi luôn.

− Và mày sẽ bỏ mất miếng mồi săn?

− Cô hầu gái? Tớ sẽ đến với nó ngay hôm nay. Đồng hồ điểm chín giờ là tớ có mặt…

Nó quay mặt lại, nhìn ngôi nhà. Cô hầu gái đứng tựa cánh tay vào bức rào. Pê-đrô Ba-la làm hiệu chào cô ta. Cô ta đáp lại. Sống-Nhàn nhổ bọt:

− Ồ cái vận đó quái quỷ thật, tớ chưa hề thấy bao giờ!

Ngày hôm sau, vào khoảng mười một giờ rưỡi sáng Cẳng-Nhũn xuất hiện trước ngôi nhà. Khi nó bấm chuông, người hầu gái, chắc chắn là đương nghĩ tiếc, buổi đêm qua cô ả đã hú hí với Pê-đrô Ba-la trong phòng riêng ở Gác-xi-a, bởi vì cô ta không nghe thấy tiếng chuông. Thằng bé lại bấm tiếp ngay và ở cửa sổ một gian phòng trên tầng gác thứ nhất ló ra cái đầu tóc hoa râm của một bà, bà ta nhìn Cẳng-Nhũn mắt nheo lại:

− Có chuyện gì thế, con?

− Thưa bà, con là một đứa trẻ mồ côi nghèo khổ.

Bà ấy ra hiệu bảo nó hãy chờ đó và chỉ mấy phút sau bà đã có mặt ở cổng, không để ý nghe người hầu gái xin lỗi đã không đáp lại tiếng gọi.

− Con có điều gì muốn nói thì cứ nói. Bà chú ý nhìn áo quần rách rưới của Cẳng-Nhũn:

− Thưa bà, con không còn bố nữa và chỉ mới đây mấy ngày bà mẹ của con lại được gọi lên thiên đường.

Nó giơ cho thấy cái vòng băng đen ở cánh tay áo, vòng băng ấy làm bằng cái dây ruy-băng ở chiếc mũ mới tinh của Gã Mèo - thằng này đã nổi khùng lên vì chuyện đó.

− Con chẳng còn ai thân thích trên đời này, con bị tàn tật, con không làm việc được nhiều, đã hai ngày rồi con chưa có chút gì vào bụng và cũng không biết ngủ vào đâu.

Có thể thấy là nó muốn khóc. Người đàn bà nhìn nó vô cùng ái ngại.

− Con bị tật nguyền, phải không con?

Cẳng-Nhũn chìa cái chân dệt, bước đi trước mặt bà ấy và cố làm cho tăng cái tật lên. Bà tao nhìn chằm chằm vào nó, vẻ thương cảm.

− Mẹ con chết vì sao?

− Nói cho thật, con cũng không được rõ. Bà mẹ khốn khổ của con đã mắc phải một chứng bệnh kỳ quặc, một chứng sốt ác nghiệt và sau năm ngày ốm thì bà chết. Và bà để con lại một mình, tứ cố vô thân… Nếu mà ít ra con có thể lao động được… Con có thể thu xếp ổn định dần, nhưng với cái tật liệt chân này, chỉ còn có thể làm việc vặt trong nhà một gia đình nào thôi… Thưa bà, bà có cần thuê một thằng bé để sai đi mua vặt, giúp đỡ công việc trong nhà không? Nếu bà cũng cần thì thưa bà …

Và bởi vì Cẳng-Nhũn còn đồ rằng bà ta đương lưỡng lự, nó nói thêm ngán ngẩm với giọng đầy nước mắt:

− Nếu con muốn, con đã đi cùng với đám những thằng lỏi ăn cắp, với bọn Hảo hán nơi Trảng cát. Nhưng con thì con không thể ăn được cái thứ bánh loại ấy. Con muốn làm việc, chỉ có một điều là con không thể kham nổi một lao động nặng. Con là một đứa trẻ mồ côi khốn khổ, con đói…

Nhưng thực ra thì bà ấy hoàn toàn không chút phân vân. Lúc đó, bà đương nhớ lại đứa con trai của bà đã chết cũng vào cỡ tuổi thằng bé này và chính cái chết ấy đã hủy hoại tất cả niềm vui trong cuộc sống của bà và cả niềm vui đó của chồng bà. Ông này, ít ra, cũng còn có những bộ sưu tập các tác phẩm nghệ thuật, nhưng bà thì hầu như chỉ có là cái phần kí ức về đứa con trai ấy từ giã bà quá sớm. Bởi thế, bà nhìn Cẳng-Nhũn rách rưới với niềm âu yếm sâu nặng, bà nói với nó bằng một giọng êm ái với giọng bình thường êm ái của bà. Có một chút vui trong cái êm ái ở giọng nói của bà và điều đó làm cho người hầu gái sửng sốt:

− Vào đây, con. Đừng sợ. Ta sẽ có việc làm cho con.

Bà đặt bàn tay thon thả và quý phái lấp lánh một viên kim cương trên ngón tay, lên cái đầu bẩn thỉu của Cẳng-Nhũn và bào người hầu gái:

− Này Ma-ri-a Giô-dê, soạn cái buồng ở bên trên nhà chứa xe cho thằng bé này. Dẫn nó vào phòng tắm, lấy cho nó một chiếc áo choàng của Ra-un. Sau đó, dọn cho nó ăn.

− Trước khi dọn bữa ăn trưa cho cả nhà, thưa bà Đô-na E-xte?

− Trước, đúng thế! Đã hai ngày nay nó chưa ăn uống gì, thằng bé đáng thương!

Cẳng-Nhũn không nói một tiếng, chỉ làm bộ đưa sống bàn tay lên lau những giọt nước mắt giả vờ.

− Đừng khóc, con!... - Bà ấy nói, và vuốt ve lên mặt thằng bé.

− Bà hảo tâm quá! Cầu Chúa ban phước lành cho bà.

Sau đó, bà ấy hỏi tên nó và Cẳng-Nhũn thốt ngay ra cái tên đầu tiên thoáng đến trong đầu:

− Âu-guy-xtơ…

Và bởi vì nó lo nhắc lại cái tên ấy cho chính mình để khỏi quên rằng nó tên là Âu-guy-xtơ, thoạt đầu nó chưa thấy được bà ấy xúc động lẩm bẩm:

− Âu-guy-xtơ, cũng cái tên ấy …

Bà nói thêm, giọng to lên, bởi vì lúc này thì Cẳng-Nhũn ngắm nghía vẻ mặt bàng hoàng của bà:

− Con trai ta cũng tên là Âu-guy-xtơ… Nó mất đi hồi cũng bằng tuổi con. - Nhưng mà vào đây đi con, đi tắm rửa rồi ăn.

Bà Đô-na E-xte đi theo nó, xúc động. Bà nhìn người hầu gái chỉ cho Cẳng-Nhũn biết phòng tắm, đưa cho nó áo choàng và đi về phía cái buồng ở bên trên nhà chứa xe để xếp dọn (người lái xe đã xin nghỉ việc, gian buồng bây giờ bỏ không). Bà Đô-na E-xte bước lại gần, nói với Cẳng-Nhũn, lúc đó đứng dừng lại trên ngưỡng cửa phòng tắm:

− Con có thể vứt bỏ những quần áo ấy đi. Chị Ma-ri-a Giô-dê sẽ đem tới cho con những th khác…

Cẳng-Nhũn bây giờ nhìn theo bà chủ nhà đương đi xa dần và nó nổi cơn giận dữ, nhưng nó không hiểu được là đối với bà ấy hay là với chính nó.

Bà Đô-na E-xte ngồi trước bàn trang điểm, bà ngồi im lặng cặp mắt đăm đăm và nếu ai nhìn thấy bà lúc đó thì rất có thể ngỡ rằng bà nhìn bầu trời qua ô cửa sổ. Tuy nhiên, nói cho đúng, bà chẳng nhìn gì hết, bà chẳng thấy gì hết. Bà nhìn đấy, đúng vậy, nhưng mà là nhìn vào chính mình, nhìn về kỷ niệm những năm tháng xa xưa và bà nhìn thấy một thằng bé cùng lứa tuổi Cẳng-Nhũn. Thằng bé đó mặc bộ đồ lính thủy, đương chạy qua khu vườn của ngôi nhà mà hai ông bà đã bỏ ra đi sau khi thằng bé qua đời. Đó là một đứa trẻ dạt dào sức sống và niềm vui, nó chỉ thích cười và nhảy nhót. Khi đã mệt vì chạy đua với con mèo, vì trèo lên cái bàn đu trong vườn, vì ném quả bóng cao-su trong sân cho con chó ngao phải đuổi theo mà ngậm lấy, nó bước lại và đưa hai cánh tay choàng qua cổ Đô-na E-xte, ôm hôn bà và ở lại đó với bà, xem những quyển sách, học đọc và học viết những chữ cái. Để giữ thằng bé ở gần mình, sao cho lâu hơn hết. Đô-na E-xte và chồng bà quyết định dạy cho con trai họ những chữ cái đầu tiên ở ngay tại nhà. Một ngày kia (và cặp mắt Đô-na E-xte tràn đầy nước mắt) thằng bé bị một cơn sốt. Sau đó, chiếc quan tài nhỏ dẫn qua cửa lớn và bà nhìn nó, đôi mắt kinh hoàng, bà không thể nào nhận được là đứa con trai của bà đã chết. Bức chân dung của nó - lồng trong khung lớn - vẫn ở trong phòng nhưng luôn luôn có một bức màn che phủ, bời vì bà không dám thấy lại hình ảnh đứa con trai để khỏi phải khơi dậy sự khủng khiếp của bà. Cũng vậy, những quần áo nó thường mặc đều cất kỹ trong một chiếc va-li nhỏ và không bao giờ một ai đụng đến.

Nhưng, bây giờ Đô-na E-xte lấy chùm chìa khóa từ trong cái hộp đựng đồ nữ trang ra. Và chầm chậm, rất chầm chậm, bà đi tới chỗ đặt chiếc va-li. Bà kéo một chiếc ghế dựa lại gần và ngồi vào. Hai bàn tay run run bà mở va-li. Bà ngắm kỹ những quần áo ngắn và những áo choàng, bộ quần áo lính thủy, những bộ quần áo gả và những chiếc áo lót mặc đêm khi thằng bé ngủ. Bà ôm ghì bộ quần áo lính thủy vào ngực như là bà ôm ghì con trai bà. Nước mắt bà ứa ra.

Bây giờ có một thằng bé nghèo và mồ côi đến gõ cửa nhà bà. Sau cái chết của con trai, bà không còn muốn có đứa con khác và bà cũng không muốn ngay cả nhìn con cái những người khác, cũng chẳng muốn chơi đùa với chúng nó, để khỏi phải khơi dậy nỗi đau cứ ám ảnh mãi ký ức bà. Nhưng này đây lại có một đứa tuổi chúng nó, nghèo và mồ côi, tàn tật và buồn rầu, và lại nói là tên gọi Âu-guy-xtơ như con trai bà, đã đến gõ cửa nhà bà để xin miếng bánh, một chỗ trú ẩn và một chút âu yếm. Chính vì thế mà bà đã có đủ can đảm để mở cái va-ly ấy ra, trong đó bà cất giữ những quần áo con trai bà đã m. Chính vì thế mà bà lấy ở đó ra cái bộ quần áo lính thủy ấy - bộ quần áo thằng bé yêu thích nhất - bởi vì đối với Đô-na E-xte, đây là đứa con tra bà hôm nay trở về một bộ mặt của cái thằng bé tàn tật và rách rưới không bố không mẹ này. Con trai bà đã trở về, và những giọt nước mắt của bà không chỉ là những giọt nước mắt đau đớn. Nó đã trở về đó, đứa con trai của bà, xanh gầy và đói khát, với một cái chân tàn tật và những mụn giẻ rách che thân. Nhưng rồi chẳng bao lâu nữa, nó lại sẽ trở thành thằng bé Âu-guy-xtơ sung sướng và nhí nhảnh của những năm tháng đã qua, và rồi nó lại chạy đến quàng cánh tay quanh cổ bà và nó đọc những chữ cái to tướng trong cuốn sách học vần.

Bà Đô-na E-xte đứng lên. Bà đem theo bộ quần áo xanh kiểu lính thủy. Và chính là xúng xính trong bộ quần áo này mà Cẳng-Nhũn hưởng bữa ăn tuyệt nhất trong đời nó.

Nếu bộ quần áo lính thủy ấy là định may cho nó, thật không gì có thể khéo hơn. Quần áo vừa xoẳn với Cẳng-Nhũn và khi đứng soi trước tấm gương lớn, nó không thể ngờ được là nó. Nó đã tắm rửa sạch sẽ, người hầu gái đã bôi sáp lên tóc và nước thơm lên mặt nó. Cái bộ quần áo lính thủy ấy quả lả một sự kỳ diệu, Cẳng- Nhũn ngắm nghía mình trong gương. Nó đưa bàn tay sờ lên đầu, rồi lên ngực, vuốt quần áo, và nó mỉm cười mà nghĩ đến Gã Mèo. Nó có thể chịu trả giá đắt để làm sao cho Gã Mèo thấy được nó lịch sự như thế này. Nó cũng có đôi giày mới, nhưng nói cho thật, nó chẳng thú vị mấy với đôi giày, bởi vì lại có cái nơ bằng dải lụa, đôi giày có vẻ ít nhiều giống như giày đàn bà. Cẳng-Nhũn thấy khó coi vì mặc quần áo lính thủy lại mang giầy đàn bà. Nó đi ra phía khu vườn bởi vì nó muốn hút thuốc, chưa bao giờ nó bỏ không đốt một điếu thuốc sau bữa ăn trưa. Đôi lúc nó không có bữa ăn trưa, nhưng bao giờ cũng có một mẩu thuốc thừa nào đó. Ở đây, cần phải cẩn thận, nó không thể hút thuốc đường hoàng. Ử, nếu người ta cho nó xuống dưới bếp ở chung với kẻ hầu người hạ trong nhà, cũng như ở những nhà khác trước kia nó đã tìm cách lọt vào để rồi sau đó mà ăn trộm, nó đã có thể hút thuốc, nói năng bằng cái ngôn ngữ xô bồ của những Hảo hán nơi Trảng cát. Nhưng lần này, người ta đã tắm rửa cho nó, mặc quần áo mới cho nó, chải sáp lên tóc và rắc phấn thơm lên mặt nó. Và trong suốt bữa ăn, bà chủ nhà đã chuyện trò với nó như với một đứa trẻ con nhà tử tế. Bây giờ, bà đã bảo nó ra vườn mà chơi, ở đó con mèo vàng “Béc-nô-cơ” đang nằm sưởi nắng. Cẳng-Nhũn bước lại bên một chiếc ghế dài, rút trong túi áo ra một gói thuốc điếu rẻ tiền. Trong khi thay quần áo nó không bỏ quên gói thuốc là. Nó châm một điếu và bắt đầu thưởng thức những hơi thuốc trong khi vẫn suy nghĩ về cuộc sống mới của nó. Nó đã nhiều lần làm cái kiểu này: tìm cách lọt vào trong nhà của một gia đình tử tế, giả vờ là trẻ nghèo khó, mồ côi, tàn tật và với “danh nghĩa” đó, ở lại trong nhà một thời gian cần thiết để làm một cuộc “thám hiểm” toàn b ngôi nhà, những chỗ người ta cất giữ đồ đạc quý giá, những ngõ ngách thuận tiện để chuồn ra an toàn. Sau đó, các Hảo hán nơi Trảng cát lẻn đến ngôi nhà trong một đêm nào đó, lấy đi những đồ vật quý giá và tại nhà kho, Cẳng-Nhũn hí hửng, tràn ngập một niềm vui không bờ bến, niềm vui đã trả thù được cho chính mình - bởi vì trong tất cả những nhà đó nếu người ta nhận cho nó ở, nếu người ta cho nó miếng bánh và chỗ trú, đó cũng chỉ là làm cho xong một nhiệm vụ chán ngấy. Những người chủ nhà cố tránh không lại gần nó và cứ bỏ mặc nó với mọi thứ bẩn thỉu của nó. Chẳng bao giờ họ dành cho nó một lời tốt đẹp. Họ luôn luôn nhìn nó với cái nhìn như muốn hỏi xem nó đã sắp đi ra khỏi nhà chưa. Và cũng nhiều lần, chính cái bà đã xúc động khi nghe nó kể chuyện ở cổng, với giọng não lòng mà sau đó nhận cho nó vào ở trong nhà, cũng đã tỏ ra những biểu hiện thật sự hối tiếc đã trót lỡ. Theo Cẳng-Nhũn, các bà ấy nhận nó ở trong nhà chẳng qua là do hối hận, bởi vì Cẳng-Nhũn cho họ là nguyên nhân của hoàn cảnh tất cả những trẻ con nghèo khó. Và nó oán hờn tất cả bọn họ, một sự oán hờn sâu sắc. Cái điều sung sướng lớn và gần như là duy nhất, đó là ước lượng xem cái gia đình ấy đã phải uất đến thế nào sau vụ trộm khi họ hiểu ra rằng cái thằng lỏi con đói khát đã được cưu mang lại đúng là cái đứa đã tìm cách thăm thú ngôi nhà và chỉ vẽ cho những đứa trẻ đói khát biết chỗ đặt những đồ vật quý giá.

Nhưng lần này lại khác hẳn, lần này người ta không để nó ở dưới nhà bếp với quần áo rách rưới của nó, người ta đã cho nó áo quần, một buồng riêng, một bữa ăn ngay tại phòng ăn. Nó được đón tiếp như một người khách, như một người khách thân yêu. Và trong khi hút vụng điếu thuốc, Cẳng-Nhũn tự hỏi trong thâm tâm bởi sao nó lại phải trốn lẩn để hút thuốc. Cẳng-Nhũn nghĩ ngợi mà chẳng hiểu gì hết. Nó chẳng hiểu chút gì về sự việc đã diễn ra. Nét mặt nó đượm lo buồn. Nó hồi tưởng lại những ngày ở trong nhà tù, trận đòn mà chúng nện nó, những giấc chiêm bao không lúc nào chịu buông tha không ám ảnh nó. Và đột nhiên, nó thấy sợ, nó thấy sợ trong cái nhà này người ta lại cư xử tốt với nó, đúng vậy, một nỗi sợ lớn lao rằng người ta lại tốt với nó. Nó cũng chẳng biết được vì sao mà nó thấy sợ nữa. Và nó đứng lên, ra khỏi chỗ ẩn và đi thẳng tới đứng dưới cửa sổ phòng bà chủ nhà mà hút thuốc. Như vậy, những người ở đây sẽ thấy nó là đồ bỏ đi, không xứng đáng được một buồng riêng, những quần áo mới, những bữa ăn trong phòng ăn. Như vậy, người ta sẽ đuổi nó xuống bếp, nó có thể tiến hành đến kết quả tốt cái công việc rửa hờn của nó, giữ vững được nỗi oán thù trong tim nó, bởi vì nếu oán thù ấy mất đi nó sẽ chết, nó sẽ chẳng còn chút lý do nào để sống. Và trước mắt nó diễn ra cái hình ảnh con người mặc áo gi-lê nhìn bọn lính đánh đập nó và phát ra một tiếng cười tàn bạo. Và chính là hình ảnh đó luôn luôn cản trở Cẳng-Nhũn được nhìn thấy khuôn mặt vô cùng nhân hậu của Đô-na E-xte, cử chỉ che chở của đôi bàn tay l sức gắn bó vững chắc giữa những lực lượng đình công của người công nhân bốc dỡ Giăng A-đam. Nó sẽ cô đơn một mình và sự oán thù của nó bao phủ lấy tất cả bọn họ, trắng và đen, đàn ông và đàn bà, giàu và nghèo. Chính vì thế mà nó lo sợ người ta đối xử tốt với nó.

Buổi chiều, ông chủ Ra-un ở nơi làm việc trở về nhà. Đó là một trạng sư rất nổi tiếng. Ông đã giàu có nhờ nghề nghiệp đó, và đảm nhận một vị trí trên bục giảng ở trường Đại học Pháp lý, nhưng trên tất cả, ông là một nhà sưu tập đồ cổ. Ông có một phòng trưng bày tuyệt vời những bức tranh, những loại tiền cổ, những tác phẩm mỹ nghệ quý giá. Cẳng-Nhũn cũng thấy ông ta bước vào nhà. Đúng lúc đó, Cẳng-Nhũn đương xem tranh ảnh một cuốn sách cho trẻ con và cười một mình về anh voi ngốc nghếch bị chú khỉ con đánh lừa. Ông Ra-un không trông thấy nó, ông đi lên cầu thang, nhưng ngay sau đó, người hầu gái đến gọi Cẳng-Nhũn và dẫn nó vào trong phòng Đô-na E-xte. Ông Ra-un ngồi đó, mặc áo sơ mi trần, hút thuốc và ngắm thằng bé với một nụ cười mỉm vui thích, bởi vì Cẳng-Nhũn đến cửa phòng với một vẻ mặt hết sức lúng túng.

− Vào đây…

Cẳng-Nhũn đi đủng đỉnh, không biết bỏ hai bàn tay vào đâu. Đô-na E-xte thân mến bảo nó:

− Ngồi xuống đây, con trai của mẹ, đừng sợ…

Cẳng-Nhũn ngồi lên gờ một chiếc ghế dựa và chờ. Ông trạng sư ngắm nhìn nó nghiên cứu vẻ mặt nó với vẻ thiện cảm và Cẳng-Nhũn chuẩn bị những câu trả lời cho những câu hỏi không thể tránh được. Thế là nó kể lại một lần nữa câu chuyện đã bịa ra lúc sáng, nhưng đến khi nó bắt đầu khóc tấm tức, ông ta bảo nó hãy dừng lại và ông đứng lên, đi ra phía cửa sổ, Cẳng-Nhũn hiểu là ông ta xúc động và thành quả của nghệ thuật đó khiến nó kiêu hãnh. Nó cười thầm trong bụng. Nhưng ông trạng sư bấy giờ lại bên bà Đô-na E-xte và hôn lên trán bà, rồi lên môi. Cẳng-Nhũn cụp mắt. Ông Ra-un bước lại bên nó, đặt bàn tay lên vai nó bảo:

− Đừng khóc nữa. Từ nay con không còn bao giờ bị đói. Con hãy đi ra… Đi ra mà chơi, đi ra mà xem sách. Tối hôm nay, chúng ta sẽ đi xem chiếu phim. Con có thích không?

− Thưa ông, có…

Ông trạng sư khoát tay bảo nó đi ra. Cẳng-Nhũn đi ra, nhưng không phải là không thấy ông Ra-un đến bên Đô-na E-xte và bảo vợ:

− Em là một thánh nữ. Chúng ta sẽ làm cho nó thành một con người.

Sau đó họ đưa nó đi uống nước quả tại một quán giải khát trước mặt rạp chiếu phim. Trong khi uống cốc nước mát, Cẳng-Nhũn nghĩ rằng chút nữa thì nó đã phạm vào một dại dột không thể nào vớt vát được khi ông trạng sư hỏi nó muốn uống thứ gì nó suýt nói là một chai bia ướp lạnh, thật lạnh. Nhưng nó đã kịp mím môi lại và chỉ xin một cốc nước quả có đá.

Trong xe hơi, ông trạng sư ngồi phía trước để lái xe và Cẳng-Nhũn trèo lên phía sau, cùng Đô-na E-xte và trò chuyện với bà. Câu chuyện đến là gay go cho Cẳng-Nhũn và nó phải luôn luôn kiểm tra cái từ vựng của nó vốn vào hạng xô bồ đệ nhất và nhồi đầy những tiếng thô tục. Đô-na E-xte hỏi về mẹ nó, Cẳng-Nhũn trả lời bà được chừng nào hay chừng ấy, phải vô cùng cố gắng mà nhớ lấy những chi tiết bịa ra để về sau khỏi lộ tẩy. Cuối cùng, họ về đến ngôi nhà ở Gra-xa và Đô-na E-xte dẫn Cẳng-Nhũn lên buồng bên trên nhà chứa xe:

− Con không sợ ngủ đây một mình chứ?

− Thưa bà, không.

− Cũng chỉ vài hôm thôi. Rồi sau, ta sẽ đưa con lên trên kia, trong gian phòng trước kia của Âu-guy-xtơ.

− Thưa bà Đô-na E-xte, chẳng phải phiền như thế đâu ạ! Ở đây cũng tốt lắm rồi!

Bà cúi xuống và hôn nó.

− Chúc con ngủ ngon, con của mẹ.

Bà đi ra, đóng cửa lại, Cẳng-Nhũn ở lại, im lặng không một cử chỉ, cũng không cả đáp lại lời chúc ngủ ngon, bàn tay đặt trên mặt ở chỗ Đô-na E-xte đã hôn nó. Nó chẳng nghĩ đến gì hết thảy, nói chẳng thấy gì hết thảy. Chỉ có làn vuốt ve ngọt ngào của cái hôn đó, một làn vuốt ve vào loại chưa bao giờ nó được hưởng, mọt lànmẹ. Chỉ có làn vuốt ve ngọt ngào trên mặt nó, đúng là dường như quả đất đã dừng quay trong phút giây và như tất thảy đã thay đổi. Trong khắp vũ trụ chỉ có cái cảm xúc vô cùng êm ái của cái hôn mẫu tử trên khuôn mặt Cẳng-Nhũn.

Sau đó, thì là nỗi khủng khiếp của những giấc chiêm bao về nhà tù, về con người mặc áo gi-lê đương cười tàn bạo về những người lính đã đánh đập Cẳng-Nhũn, thằng bé phải chạy trên cái chân tàn tật quanh gian phòng. Nhưng, bỗng nhiên xuất hiện Đô-na E-xte, và con người mặc áo gi-lê cùng bọn lính đều chết vì những đòn hành hạ ghê gớm, bởi vì bây giờ thì Cẳng-Nhũn đã mặc bộ quần áo lính thủy và nó có một cái roi da trong tay như là người thanh niên trong phim.

Tám ngày đã qua, Pê-đrô Ba-la đã nhiều phen đến tận trước ngôi nhà để đón nhận những thông tin của Cẳng-Nhũn sao mà chậm trở về nhà kho. Đã quá lâu đã qua đi một thời gian dài quá sự cần thiết để cho Cẳng-Nhũn biết được cái nơi cất đặt tất cả những đồ vật dễ lấy đem đi và những nẻo thoát ra ngoài thuận lời để chuồn dễ dàng. Nhưng đáng lẽ trông thấy Cẳng-Nhũn, Pê-đrô Ba-la lại gặp người hầu gái và cô ả ngỡ nó đến với mình. Một lần, trong khi trò chuyện với cô ả, Pê-đrô Ba-la hết sức khôn khéo chuyển câu chuyện qua Cẳng-Nhũn:

− Bà chủ nhà này, bà ấy có một đứa con trai phải không?

− Một thằng bé bà nhận làm con nuôi, rất ngoan.

Pê-đrô mỉm cười, nó thừa biết rằng Cẳng-Nhũn, khi hắn muốn, hắn có thể làm cho người ta thấy ở hắn thằng bé ngoan ngoãn nhất trần đời. Người hầu gái nói tiếp:

− Nó non tuổi hơn mày, một chút thôi, nhưng đúng là một thằng bé con. Không phải một đứa sa đọa như mày, mới tí tuổi đầu đã ngủ với đàn bà… Và cô ả cười với Pê-đrô Ba-la.

− Chính cô đã làm cho tôi mất trinh…

− Đừng có nói những điều bần tiện. Hơn nữa, chỉ là nói dối!

− Tôi xin thề là đúng như thế.

Cô ả cũng mong rằng điều đó là đúng, và mặc dầu không mảy may tin là đúng như thế, cô ả vẫn sướng bụng được nghe nó nói với mình như thế, cô ả tự cảm thấy mình không chỉ là nhân ngãi của thằng bé, mà cũng có một tí chút mẹ nó>Lần tiếp sau, Pê-đrô Ba-la tìm được cách nhìn thấy Cẳng-Nhũn. Thằng này đương nằm dài trong khu vườn (con mèo “rò rò” ở bên cạnh) chăm chú xem một quyển sách tranh và Pê-đrô Ba-la đứng sững, không thể nào sửng sốt hơn, khi nó nhìn thấy thằng kia mặc một cái quần Ca-si-mia[19] xám và một cái áo bờ-lu lụa. Cho đến mái tóc nó đã được cải bóng! Và Pê-đrô Ba-la đứng đó một khoảnh khắc, miệng há hốc, không sao huýt sáo gọi Cẳng-Nhũn được. Cuối cùng, nó tỉnh táo lại và huýt sáo, Cẳng-Nhũn đứng thẳng dậy ngay tức khắc, nhận ra Ba-la ở bên kia đường phố. Nó ra hiệu báo hãy chờ nó, luồn ra cổng lớn sau khi biết chắc chắn chẳng một ai trong nhà lảng vảng trong khu vực này.

Pê-đrô Ba-la bước về phía góc phố và Cẳng-Nhũn đi theo sau. Khi thằng này theo kịp, Prê-đrô Ba-la lại càng kinh ngạc:

− Thổ tả! Mày đã đi đến mức ngửi thấy thơm thơm đấy, Cẳng-Nhũn! - Cẳng-Nhũn lộ vẻ khó chịu trên mặt, nhưng Ba-la nói tiếp:

− Mày lịch sự gấp mười Gã Mèo đấy!u mày cứ mã này mà lởn vởn về trại - chính chúng nó gọi cái nhà kho là như vậy - bọn kia sẽ vồ lấy mày cho mà xem… Mày mà ra dáng một con búp bê chính hiệu…

− Đừng có “cạo” tớ… tớ đương khảo sát mọi thứ… việc ấy cũng không lâu nữa đâu, tớ sẽ tếch và mày có thể đập cùng với những đứa khác.

− Lần này, mày không được nhanh nhẩu…

− Ấy là vì cái vỏ bọc kho chứa bị khóa chặt… Cẳng-Nhũn nói dối vậy.

− Việc của mày là liệu mà xoay sở.

Tiếp đó, nó kể thêm:

− Thằng Ngoại Kiều đã b một trận thập tử nhất sinh. Nó suýt về chầu tổ. Gần như tuyệt vọng. Và, nếu không được Đôn A-nin-ha cho uống một cái thứ gì đó đã làm cho nó khỏe lên, có thể mày cũng chẳng còn thấy lại nó. Nó gầy hơn cả một que củi.

Và sau cái tin ấy, nó chia tay, vừa căn dặn thêm một lần nữa Cẳng-Nhũn phải nhanh hơn.

Cẳng-Nhũn quay trở về nhà, nằm dài trong vườn. Nhưng lúc này, nó không còn thấy gì ở những tranh ảnh trong quyển sách. Nó chỉ thấy có thằng Ngoại Kiều. Thằng Ngoại Kiều này đã là một trong những đứa bị Cẳng-Nhũn hành ti nhiều nhất trong cả bọn. Con trai một gia đình A-rập, nó có một giọng nói là lạ và điều đó gây nên một trận mưa những lời giễu cợt của Cẳng-Nhũn. Thằng Ngoại Kiều chẳng lấy gì làm khỏe và chẳng bao giờ nó tìm được cách để được dè nể trongHảo hán nơi Trảng cát, mặc dầu Pê-đrô Ba-la và Giáo-sư đã nhiều lần tìm cách tạo điều kiện cho nó đạt cái đích ấy. Nó làm vui lòng chúng nó vì chúng nó thích có ở trong bọn một dân ngoại hoặc cũng coi như người ngoài. Nhưng thằng Ngoại Kiều thì lại chỉ đành bằng lòng với những trò trộm cắp vt, tránh những vụ cướp bóc nguy hiểm và lúc nào cũng mơ tưởng đến một cái hòm đựng đầy hàng vặt rẻ tiền để nó đem đi rong khắp đường phố bán cho kẻ hầu người hạ những nhà giàu.

Cẳng-Nhũn hành hạ thằng bé không chút thương xót, chế giễu về con người, về cái ngôn ngữ tối mò, về tính nhút nhát của thằng bé. Nhưng lúc này, nằm duỗi dài trên cỏ non êm trong khu vườn tráng lệ, mặc một bộ quần áo tốt đẹp, tóc chải mượt và nức phấn thơm, một quyển sách tranh ảnh đặt cạnh, Cẳng-Nhũn nghĩ tới thằng Ngoạều gần đất xa trời, trong khi mình thì được ăn ngon và mặc tốt. Mà không chỉ có thằng Ngoại Kiều đã lướt bên cái chết mà suốt tám ngày nay các Hảo hán nơi Trảng cát vẫn tiếp tục mặc rách, ăn đói, ngủ dưới mưa trong nhà kho hoặc dưới gầm cầu. Mà trong thời gian đó, Cẳng-Nhũn nằm ngủột chiếc giường êm ấm ăn uống bao thức ngon lành, và lại còn có cả đến một bà để âu yếm nó và gọi nó là “con tôi”. Nó tự cảm thấy là kẻ phản bội đối với cái băng của nó. Nó thấy cũng giống như cái thằng cha bốc dỡ mà Giăng A-đam khi nói đến thì khạc nhổ xuống đất và di chân lên, tỏ dấu hiệu khinh bỉ. Cái thằng cha bốc dỡ ấy, trong thời gian cuộc đình công lớn, đã chạy sang phía bên kia, sang phía bọn giàu sang, đã tìm cách bẻ gãy cuộc đình công, đã đi tìm thuê những người bên ngoài đến làm việc trên bể bốc dỡ. Chẳng còn bao giờ có một người nào trên bến cảng bắt tay hắn,ẳng còn bao giờ có một người nào trong bọn họ đối xử với hắn như là bạn. Và nếu Cẳng-Nhũn mở ra một ngoại lệ trong nỗi oán cừu, mà nó đã dành hẳn cho cả loài người, thì đó chỉ là để riêng cho những đứa trẻ kia đã hình thành nên những Hảo hán nơi Trảng cáthững đứa trẻ ấy là đồng bọn của nó, chúng là ruột thịt của nó, chúng đều là nạn nhân của tất cả những con người khác, Cẳng-Nhũn nhận xét như thế. Và lúc này đây, nó cảm thấy nó đương đi tới chỗ bỏ chúng nó, nó đương di chuyển qua phía bên kia. Nghĩ đến đó, nó giật bắn mìnhồi nhỏm dậy. Không, nó sẽ không phản bội chúng. Trước tất cả, có luật lệ của bang, luật lệ của Hảo hán nơi Trảng cát. Những kẻ phản bội luật lệ đó đều bị đuổi ra khỏi băng và chẳng còn có gì tốt đẹp chờ đón chúng nó trên th gian này. Và chưa hề có một đứa nào lại phản bội luật lệ ấy như cái kiểu thằng Cẳng-Nhũn sắp có thể phản bội. Để mà hóa thành một đứa trẻ nuông chiều, để mà trở nên một trong những đứa trẻ luôn luôn đối với chúng nó là một mục tiêu muôn đời cho những nhạo báng. Không, không, nó không bao giờ phản bội chúng. Ba ngày là đã quá đủ cho nó biết rõ vị trí những vật quý giá trong nhà, nhưng thức ăn, cái giá treo áo và gian phòng, và còn hơn cả thức ăn, cái giá treo áo và gian phòng, tình âu yếm của Đôn-na E-xte đã làm cho nó bỏ trôi qua đi tám ngày. Nó đã bị mua chuộc bằng cái tình âu yếm ấy, cũng như thằng cha bốc dỡ kia đã bị mua chuc bằng tiền bạc. Không, nó không đời nào phản bội chúng. Nhưng nghĩ đến điều đó, nó tự hỏi vậy thì có phải là nó lại đi phản bội Đôn-na E-xte? Bà ấy đã đặt lòng tin cậy vào nó. Bà ấy cũng vậy, cũng như những Hảo hán nơi Trảng cát, cũng đặt ra một luật lệ trong nhà bà ấy chỉ trừng phạt khi nào xảy ra tội lỗi, và đem điều tốt mà trả lại cho điều tốt. Cẳng-Nhũn sắp phản bội cái luật lệ đó: nó sẽ đem cái xấu mà đền đáp lại cái tốt. Nó nhớ lại những lần trước, mỗi khi nó chuồn khỏi một nhà để traại cho việc trộm cắp, là một niềm sung sướng lớn tràn ngập tâm hồn nó. Lần này, chẳng một mảy may vui thú nào rộn lên với nó. Nỗi oán cừu của nó đối với tất thảy mọi con người không hề mất, đã đành thế! Nhưng nó lại đặt ra một ngoi lệ cho những người trong cái nhà này. Bởi vì, Đôn-na E-xte đã gọi nó là “con trai của mẹ” và đã hôn nó lên má. Cẳng-Nhũn đấu tranh chống lại chính nó. Nó cũng muốn được tiếp tục cái cuộc sống ấy. Nhưng liệu như thế thì có lợi gì cho các Hảo hán nới Trảng cát? Và nó là một đứa trong bọn, không bao giờ nó có thể thôi khôngột đứa trong bọn bởi vì một ngày nọ bọn lính đã tóm lấy nó và đã đánh đập nó trong khi một thằng người mặc áo gi-lê đen cười một cái cười tàn bạo. Và Cẳng-Nhũn đã quyết định. Nhưng nó ngắm nhìn trìu mến những ô cửa sổ phòng bà Đôn-na E-xte và bà này cũng chú ý nhìn nó, nhận thấy nó khóc.

− Con khóc đấy à, con củẹ?

Và bà rời khỏi cửa sổ để đến với nó, và chỉ lúc đó, Cẳng-Nhũn mới nhận ra là nó đương khóc. Nó lau khô nước mắt, cắn chặt vào bàn tay. Đôn-na E-xte đã đến cạnh nó:

− Con khóc đấy ư, Âu-guy-xtơ? Có chuyện gì xảy ra thế?

− Không thưa bà, không, con có khóc đâu…

− ng giấu mẹ, con của mẹ! Mẹ thấy rõ rồi. Có điều gì thế? Con nhớ mẹ đẻ của con ư?

Và bà kéo nó lại với bà, ngồi xuống ghế dài, áp đầu Cẳng-Nhũn vào nơi ngực ấm tình mẹ con.

− Thôi đừng khóc mẹ con nữa! Giờ đây, conột người mẹ yêu dấu khác chỉ mong muốn cho con mọi sự tốt lành và sẽ làm hết sức mình để thay thế người mẹ mà con đã mất… (… và nó thì sẽ làm tất cả để thay thế đứa con trai mà bà đã mất, Cẳng-Nhũn đã nghe thấy như thế ngay trong đáy lòng nó).

Đôn-na E-xte hôn nó lên bên má mà dòng nước mắảy.

− Con đừng khóc nữa, không thì mẹ con sẽ buồn.

Thế là hai chiếc môi của Cẳng-Nhũn hé mở và nó khóc lên nức nở, nó khóc rất lâu, áp đầu vào ngực mẹ nó. Và trong khi nó ôm chặt lấy bà để cho bà hôn nó, nó khóc thút thít bởi vì nó sắp bỏ bà mà đi, và quá thế nữa, nó sắp lấy cắp của bà. Và cũng có thể chẳng bao giờ bà hiểu được rằng Cẳng-Nhũn có cái cảm nghĩ là nó sắp lấy cắp của chính nó, cũng như bà không biết được rằng những giọt nước mắt, những tiếng nức nở của nó, đó là một lời kêu xin tha thứ.

Mọi diễn biếồn dập nhanh bởi vì ông Ra-un phải đi một chuyến đến Riô-dơ Gia-nây-rô vì những công việc pháp luật quan trọng. Và Cẳng-Nhũn thấy không còn dịp nào tốt hơn cho vụ trộm.

Trong buổi chiều mà nó bỏ đi, nó ngắm nhìn tất cả ngôi nhà, vuốt ve con mèo, chuyện tròvới cô hầu gái, xem những quyển sách tranh. Sau đó, nó đi vào phòng bà Đôn-na E-xte, nói với bà là nó sẽ đi dạo cho đến khu Căng-pôx. Thế là bà, lúc ấy, nói nhỏ cho nó biết là ông Ra-un sẽ đem từ Riô về cho nó một chiếc xe đạp và như vậy nó sẽ dùng xe đạp thay cho đi bộ mà dạo qua khu Căng-pôx. Cẳng-Nhũn sụp mi mắt, nhưng trước khi đi ra nó bước lại với bà Đôn-na E-xte và ôm hôn bà. Đó là lần đầu tiên nó ôm hôn bàững người vì sung sướng. Nó nói them rất nhỏ, rặn từng tiếng:

− Bà tốt bụng quá! Không bao giờ con quên.

Nó đi ra và không trở về nữa. Tối hôm đó, nó nằm ngủ trong cái xó của nó trong nhà kho. Pê-đrô Ba-la cùng đi với một nhóm đến ngôi nhà. Những đứa khác thì vây quanh Cẳng-Nhũn, trầm trồ ngắm bộ quần áo của nó, mái tóc chải chuốt đâu ra đấy, mùi thơm tỏa ra từ người nó. Nhưng Cẳng-Nhũn sừng sộ với một đứa và về cái xó của nó vừa đi vừa làu bàu. Ở đó, nó ngồi im mà gậm mấy cái móng tay, mắt thao láo, khiếp đảm, cho đến khi Pê-đrô Ba-la trở về cùng những đứa khác, mang theo thành quủa vụ trộm. Thằng này nói cho Cẳng-Nhũn biết đúng là một việc dễ nhất trần gian, chẳng một ai trong nhà đánh hơi được việc này, tất thảy mọi người đều cứ ngủ kỹ. Cũng vẫn rất có thể qua ngày hôm sau họ vẫm. Và nó giơ ra cho thấy những đồ vật bằng vàng và bằng bạc.

− Ngày mai, Gông-da-lê sẽ thả bạc ra cho những món này…

Cẳng-Nhũn nhắm mắt lại để khỏi phải nhìn thấy. Chỉ sau khi tất cả bọn kia đi ngủ, nó mới lần tới chỗ>

− Mày có muốn đánh đổi với tao cái này không?

− Cái này là cái gì?

− Tao đưa cho mày cái quần này, mày đưa cho tao những thứ của mày.

Gã Mèo nhìn thằng bạn mà quá chừng sửng sốt. Hiển nhiên quần áo của nó là loại sang nhất trong bọn, nhưng cũng vẫn là đồ cũ, còn xa mới xứng ngang giá trị b quần áo tốt đẹp bằng vải Ca-si-mia Cẳng-Nhũn đương mặc. “Thằng này giở chứng rồi”, Gã Mèo nghĩ thế, nhưng nó vẫn trả lời:

− Có chứ, tớ nhận đánh đổi! Có gì mà hỏi với han!

Chúng nó đổi quần áo cho nhau. Cẳng-Nhũn quay trở lại cái xó củaố tìm cách ngủ.

Trong đường phố, tiến sĩ Ra-un đương bước đi cùng hai người lính. Đúng là những người lính đã hành hạ nó trong nhà tù. Cẳng-Nhũn bỏ chạy, nhưng ông tiến sĩ Ra-un đã giơ ngón tay chỉ vào nó và họ lôi nó về cũng gian phòng ấy. Cảnh tượng lại diễn ra như cũ, bọn lính đùa cợt bằng cách bắtạy với cái chân tàn tật của nó, và đánh đập nó như mưa, và con người mặc áo gi-lê đứng đó mà cười. Nhưng, trong gian phòng, lần này lại có cả Đôn-na E-xte đương nhìn nó với cặp mắt buồn bã, và nói rằng nó không còn là con trai của bà nữa, rằng nó là một đứa ăn cắp. Và đôi mắt Đôn-na E-xte đã làm cho nó đau đớn hơn c những chập gậy của bọn lính, hơn cả tiếng cười tàn bạo của con người đứng đó.

Nó bừng tỉnh dậy, mồ hôi toát ra như tắm, nó bỏ trốn cái đêm tối trong nhà kho và ánh bình minh đã bất chợt gặp nó, lang thang trên bãi cát.

Ngày hôm sau, vào buổi tối, Pê-đrô Ba-la đưa cho nó sền được chia phần về của cải lấy được đó. Nhưng Cẳng-Nhũn từ chối, không giải thích một lời. Sau đó, Khuỷu-Khô-Khẳng xuất hiện với một tờ báo có đăng những tin mới về Lam-pi-ão. Giáo-sư đọc bài báo cho Khuỷu-Khô-Khẳng nghe và xem lướt tờ báo. Thếọi:

− Cẳng-Nhũn! Cẳng-Nhũn!

Cẳng-Nhũn chạy tới. Nhiều đứa khác cũng chạy theo nó và chúng đứng vây quanh Giáo-sư nói to:

− Đây này, cái này liên quan đến mày, Cẳng-Nhũn!

Và nó đọc một mẩu rao tin của tờ báo.

Ngày hôm qua đã biến mất từ số nhà… thuộc đường ph… ở Gra-xa, một đứa con trai của các chủ nhân ngôi nhà, tên là Âu-guy-xtơ. Chắc là cháu đã bị lạc trong thành phố mà cháu chỉ mới biết được chút ít. Cháu bị liệt một chân, đã mười ba tuổi, rất rụt rè và mặc bộ quần áo bằng vải ca-đi-mia xám. Cảnh sát đang đi tìm cháu để đem>ề trả cho bố mẹ cháu đương đau buồn, nhưng cho đến lúc này người ta vẫn chưa tìm được dấu vết. Gia đình sẽ biếu một món tiền hậu thưởng cho người nào cho biết những tin tức về cháu Âu-guy-xtơ và sau đó đưa cháu trở về nhà.>

Cẳng-Nhũn đứng đó, lặng im. Nó cắn chặt môi. Giáo-sư nói:

− Họ chưa phát hiện ra vụ trộm.

Cẳng-Nhũn gật đầu, công nhận: Khi đã phát hiện ra được vụ trộm thì họ sẽ chẳng còn tìm kiếm nó như tìm kiếm một đứa con trai mất tích. Ba-răng-đão nhặt một cách khôi hài và ré lên:

− Gia đình mày tìm mày đấy, Cẳng-Nhũn ạ! Bà mẹ mày tìm mày để cho mày bú tí đấy.

Nhưng nó không nói gì thêm được nữa bởi vì Cẳng-Nhũn đã nhảy xổ vào nó và vung dao găm. Và chắc chắn thằng bé đen bị đâm xổ ruột nếu Giô-ao Gộc và Khuỷu-Khô-Khẳng không kịp thời kéo khỏi đôi bàn tayng-Nhũn. Ba-răng-đão bỏ đi, khiếp sợ xanh mặt. Cẳng-Nhũn quay trở về cái xó của nó với một cái nhìn đầy oán hờn đối với tất thảy.

Pê-đrô Ba-la bước theo kịp, đặt bàn tay lên vai nó:

− Họ rất có thể không bao giờ phát hiện ra vụ trộm đâu, Cẳng-Nhũn ạ… mà cũng ng hề biết chút gì về cậu… thôi, đừng nên quá phiền buồn.

− Ông tiến sĩ Ra-un trở về, họ sẽ biết.

Và nó òa khóc nức nở khiến các Hảo hán nơi Trảng cát kinh hoàng. Chỉ riêng Pê-đrô Ba-la và Giáo-sư là thấu hiểu và thằng này giơ tay rung rung tỏ dấu hiệu bất lực. Pê-đrô Ba-la khởi xướng một cuộc tranh luận về một vấn đề hoàn toàn khác hẳn.

Ngoài kia gió chạy trên bãi cát và tiếng gió nghe như một lời than vãn não ruột.

IX - MỘT BUỔI SÁNG NHƯ LÀ MỘT BỨC TRANH

Trong lúc đó ngược cái dốc Vùng Núi, Pê-đrô Ba-la vừa đi vừa nghĩ rằng không có gì tuyệt nhất đời hơn làư thế này, lông bông qua các đường phố Ba-hi-a. Một số trong các đường phố ấy đều rải nhựa; nhưng con đường lớn, hầu khắp cái khoảng rộng bao la ở đó thì lát những tảng đá đen. Có những cô gái trẻ nghiêng mình qua khung cửa sổ các ngôi nhà cổ xưa, và chẳng ai biết được đó là một côợ may lãng mạn đương mong đợi sự xuất hiện một người chồng giàu có hay đó lại là một ả giang hồ quý phái đương chiêm ngưỡng anh ấy từ trên một ban công đã quá cổ xưa, trang điểm hoa lơ thơ. Những người đàn bà trùm khăn voan đen đi vào các nhà thờ. Ánh nắng dội xuống những hòn đá lát c lớp nhựa rải đường đi, làm sáng chói các mái nhà. Trên ban-công một mái hiên lửng, những bông hoa vươn lên từ trong những cái thùng xấu xí. Hoa đủ màu và mặt trời phân phát cho chúng khẩu phần ánh nắng hàng ngày. Chuông trên nhà thờ Công-xin-xi-ông bên bãi biển gọi những người đàn bà trùm khăn voan đương bước đi hối hả. Ở độ nửa dốc, một tằng đen và một thằng lai đương cúi xuống mấy con xúc xắc thằng bé đen vừa mới ném ra. Trên đường đi lên, Pê-đrô Ba-la chào thằng đen:

− Thế nào, khỏe chứ? Con vọ trắng?

- Thế mày, Ba-la? Cái món nho nhỏ ấy yên ổn chứ?

Nhưng thằng lai đã ném mấy con xúc xắc và thằng đen say sa quay trở lại với cuộc chơi. Pê-đrô Ba-la tiếp tục con đường đang đi. Giáo-sư cùng đi với nó. Cái mặt gầy tọp của thằng này hất ra phía trước đường như nó thấy cái đận vượt dốc này quá nhọc nhằn. Nhưng nó mỉm cười với cái vui ngày hội hôm đó, Pê-đrô Ba-la quay lại phía nó và bắt ặp nụ cười mỉm ấy. Thành phố hoan hỉ làm sao, tràn ngập ánh nắng. Những ngày của Ba-hi-a giống như những ngày hội. Pê-đrô Ba-la nghĩ như thế và cả nó nữa cũng tự thả mình để cho niềm hoan hỉ tràn ngập tâm hồn. Nó huýt sáo thật vang, vui vẻ vỗ vào vai Giáo-sư. Cả hai đứa ré lên ười, và ngay lập tức cười như nắc nẻ. Ấy vậy mà chúng nó cũng chẳng còn dính túi được lấy vài đồng xu hiểm hoi, chúng mặc rách như tã và chẳng biết rồi sẽ ăn uống ra sao. Nhung chúng lại đương có một tâm hồn tràn đầy cái đẹp của ngày đó và của sự tự đo đi rong trên khắp các ường phố của thành phố. Và chúng thong dong, cười vô cớ. Pê-đrô Ba-la sẽ đặt cánh tay lên vai Giáo-sư từ lúc nào. Từ nơi chúng đương đứng, chúng nhìn thấy khu chợ và bến cảng của những tàu buồm, và đến cả cái nhà kho cũ kĩ mà chúng thường ngủ ở đó. Pê-đrô Ba-la dựa lưng vào vách đường dốc và nói vớ:

− Mày phải vẽ lấy một bức tranh về cảnh này. Thật là đẹp tuyệt.

Mặt Giáo-sư sa sầm lại:

− Tớ biết quá rõ rằng điều đó chẳng bao giờ có thể…

− Cái gì?

− Ðã có biết bao lần tớ đã nát óc...

ư say ngắm cái bến cảng ở xa kia, bên dưới, những thuyền buồm trông giống những đồ chơi, những con người nhỏ tí đương cõng những bao tải trên lưng.

Nó nói tiếp, giọng ngàn ngạt như có ai đó mới nện vào nó:

− Tớ đã có ý định, một ngày nào đó. s vẽ lên vô khối thứ của nơi đây.

− Mày có nhiều điều kiện đấy. Giá như mày được đi học…

− Nhưng mà cái quái đó có bao giờ lại có thể là một cái gì vui, không...

Giáo-sư hình như không nghe thấy tiếng Pê-đrô Ba-la cắt ngang. Lúc này, đôi mắt nó dõi tít ra xa và nó lại có vẻ còn yếu mệt hơn trước đó.

− Bởi sao?

Pê-đrô Ba-la sửng sốt.

− Vậy ra mày không nhìn thấy là tất thảy đều đẹp cả hay sao? Tất thảy đều vui.

Pê-đrô Ba-la chỉ vào những mái nhà trong khu thành phố thấp.

− Ở đó có nhiều màu sắc hơn cả trong cầu vng...

− Ðúng... Nhưng mày hãy để mắt một chút tới những con người: tất thảy đều là ảm đạm. Tớ không kề đến bọn người giàu. Mày đã hiểu rõ điều đó. Tớ nói về những con người khác cơ, về những người ở bể bốc, về những người ở khu Chợ. Mày biết không... Tất cả mọi người với vẻ mặt đói khát, tớ cũng không thể biết ngay cả phải giải thích cho chính mình như thế nào. Đó chỉ là một cái gì mà tớ cảm giác...

Pê-đrô Ba-la hết sức sửng sốt:

− Chính là vì thế mà Giăng A-đam đã nhóm lên không biết bao nhiêu cuộc đình công trên bể bốc dỡ. Anh ta nói rằng rồi một ngày kia mọi thứ đều thay đổi, tất cả sẽ đảo lộn.

- Tớ cũng đã đọc được như thế trong một quyền sách... Một quyền sách của Giăng A-đam. Nếu mà tớ đã đưc cắp sách đến trường, như mày nói, thì quả là tốt quá. Một ngày kia, tớ sẽ có thể tạo nên vô vàn những bức tranh đẹp. Một ngày trời đẹp, những con người sung sướng đương đi lại, đương cười nói, đương đưa tình, giống như là chính những con người ở Na-da-rê, mày bit không? Ôi chao, nhưng mà nhà trường là ở nơi nào? Tớ ấy à, tớ muốn vẽ một bức tranh tràn trề niềm vui sướng, mà cảnh sắc trong đó phải là đẹp, mà tất cả trong đó đều phải đẹp. Nhưng mà những con người lại xuất hiện trong đó ảm đạm, cái đó, tớ cũng không biết... Tớ muốn làm cái gì đó thật là vui...

− Biết đâu lại chẳng là tốt hơn ở ngay cái việc mày định làm cái đó rất có thể lại đẹp hơn, gây ấn tượng mạnh hơn.

− Vậy nhưng mày biết được gì về điều đó? Tớ biết ược chút ít về điều đó. Bọn ta, có bao giờ bọn ta đã được đến trường... Tớ rất thèm được vẽ nét mặt những con người, vẻ mặt những đường phố nhưng mà đã có bao giờ tớ được đến trường, có biết bao nhiều là thứ mà tớ mù tịt...>

Nó dừng lại một chút, nhìn vào Pê-đrô Ba-la đương lắng nghe nó nói, và tiếp:

- Mày đã bao giờ liếc mắt một chút vào trường mỹ thuật chưa? Quả là đẹp không thể chịu nổi, thằng bạn nối khố ơi! Một hôm tớ đã lẻn được vào, tớ núp trong mt phòng lớn. Họ đều ở đó tất cả, mặc áo choàng trắng. mà họ lại cóc thấy tớ. Và họ đương mải mê vẽ một người đàn bà trần truồng, nếu một ngày kia tớ có thể...

Pê-đrô Ba-la đứng yên tư lự. Nó nhìn Giáo-sư như là nó đương suy nghĩ. Ri đột nhiên nó nói vẻ nghiêm trang.

− Mày có biết tốn bao nhiêu không?

− Cái gì tốn.

− Tiền học? Tiền thầy?

− Thế là cái quái gì câu chuyện ấy?

− Bọn này sẽ gom tiền, tất cả, bọn này sẽ trả tiền cho mày...

Gíáo-sư phá lên cườ>

− Mày không biết được đến đầu đến đũa, cái chuyện đó. Có biết bao nhiêu là rắc rối… Không thể được đâu, không. Thôi, cắt đứt đừng có nói những chuyện tầm phào.

− Giăng A-đam có nói một ngày kia chúng ta sẽ có thể được đến trường học…

Chúng nó lại tiếp tục đi thong dong. dường như không còn cảm thấy sự hoan hỉ của cái ngày đó đã xa rời khỏi nó, đã xa, rất xa nó rồi. Thế là Pê-đrô Ba-la thúc cho nó mấy cái…

− Một ngày kia, mày cũng thế, thằng bạn nối khố của tớ, mày sẽ bày cả một chồng những bức họa trong một gian phòng tạường phố Chi-lê. Không có trường, không có cái gì hết. Không một mống nào ở cái trường ấy vẽ nổi bộ mặt như mày… Mày, mày có cái hoa tay…

Giáo-sư phá lên cười. Pê-đrô Ba-la cũng cười.

− Và mày sẽ vẽ bức chân dung của tao, phải không? Mày sẽ ghi tên tao bên dưới, mày sẽ ghi chứ? Thủ lĩnh Pê-đrô Ba-la, một chàng trai oanh lệt.

Nó đứng lại lấy tư thế đô vật, một tay vươn ra, Giáo-sư cười. Pê-đrô Ba-la cũng cười và ngay lập tức tiếng cười của chúng ran lên sằng sặc. Và chúng nó chỉ nín lại để hòa vào một đám những khách đi chơi rong đường dạo phiếm quanh một tay chơi đàn ghi-ta. Anh chàng đánh đàn và há một điệu của thành phố Ba-hi-a:

Khi mà nàng nói với tôi lời vĩnh biệt.

Trái tim tôi đã bị kết án tử hình.

Chúng nó dừng lại. Một lúc sau, chúng cùng hát theo người ấy. Và cùng với chúng nó, người ta cũng cất cao tiếng hát tất cả, và đó là những người đánh cá, những tay du đãng, những công nhân bốc dỡ, choi cả một ả giang hồ cũng cùng hát. Con người chơi ghi-ta đắm mình vào với nhạc của anh, và anh cũng chẳng trông thấy ngay cả một ai nữa.

Nếu người đó không đứng lên bỏ đi đến nơi khác, mà vẫn luôn luôn chơi ghi-ta và cất vang tiếng hát, thì chúng nó có thể đã quên mất không còn tiếp tục đi đế thành phố cao nữa. Nhưng người ấy đã bỏ đi rồi, mang theo niềm hân hoan của âm nhạc. Đám người tản đi, một người bán báo đi qua, rao bán những tờ nhật báo buổi sáng. Giáo-sư và Pê-đrô Ba-la tiếp tục đi lên theo con đường dốc. Từ quảng trường nhà hát, chúng đi ngược lên đường phố Chi-lê. Giáo-sư lấy mu phấn trong túi ra, ngồi xuống vỉa hè, Pê-đrô Ba-la đứng cạnh nó. Khi chúng nó thấy một cặp đi tới. Giáo-sư bắt đầu vẽ. Nó phác một bức vẽ, làm sao cho thật nhanh. Cặp trai gái đã đi tới gần. Giáo-sư, bây giờ vẽ nét. Người con gái mỉm cười, rất có thể đó là cặp sắp cưi. Nhưng họ rảo bước, quá mê mải vào trò chuyện đến nỗi không để ý đến ngay cả bức vẽ. Vậy là cần phải Pê-đrô Ba-la bước tới gần họ.

− Xin đừng dẫm lên mặt cô gái, thưa ông…

Người đàn ông nhìn Pê-đrô Ba-la và sắp sửa trả lời nột cách sỗ sàng thì vừa cô gái trẻ đã nhìn thấy bức vẽ của Giáo-sư và lưu ý anh ta:

− Sao mà giỏi thế…

Và cô ta vỗ tay như một cô bé vừa được ai đó tặng quà một con búp bê.

Chàng trai ngó qua và mỉm cười. Anh ta quay lại phía Pê-đrô Ba-la:

− Có phải là mày đã vẽ đó không nhóc?

− Đó là tng bạn thân của tôi ở kia kìa: họa sĩ Giáo-sư.

Giáo-sư thêm thắt những nét sửa sang cuối cùng vào bộ râu mép tuyệt đỉnh thanh lịch của người đàn ông. Sau đó, nó chuyển sang hoàn thiện nét mặt cô gái trẻ. Cô gái, lúc đó, chuyển sang tư thế một người đứng để chụp ảnh. Hười vui, cả hai người, cô gái bám vào cánh tay người yêu.

Người đàn ông rút ví tiền, ném một đồng hai ngàn rét và Pê-đrô Ba-la đón bắt bổng. Cặp trai gái tiếp tục đường đi của họ. Bức vẽ nằm nguyên ngay giữa hè phố. Một vài cô gái đi làm về từ xa trông thấy bức vẽ và một cô nói:

− Chúng mình nhanh chân lên đi bi vì, cái gì đó, ở kia, theo tôi thì hình như là một bức quảng cáo giới thiệu một bộ phim của Ba-ry-mo-rơ[20]. Hình như đó là một câu chuyện tình yêu. Và anh chàng to khỏe gớm…

Pê-đrô Ba-la và Giáo-sư nghe thấy vội bỏ chuồn. Và, khoác vai nhau, chúng lại tiếp tục cuộc đi rong qua khắp nẻo t do của đường phố.

Sắp tới gần dinh thự của Nhà nước, chúng lại dừng chân. Giáo-sư chờ đợi thỏi phấn trong tay đón chừng một bộ mặt bất chợt xuất hiện từ trên tàu điện xuống. Pê-đrô Ba-la đứng cạnh, huýt sáo. Chúng nó sắp kim được chút ít tiền cần thiết để chi một bữa trưa ra trò và cũng để có một món quà đem tặng Cla-ra, cô bạn của Cục-cưng-của-Chúa mà hôm nay đúng là ngày sinh nhật.

Một bà già nhỏ bé cho hai xu về bức vẽ bà ta. Bà ấy trông xấu xí và Giáo-sư đã tôn trọng cái xấu xí đó trên bức vẽ. Pê-đrô Ba-la nhận xét.

− Nếu mày vẽ bà ta đẹp hơn và trẻ gái hơn, chắc hẳn bà ta có thể cho khá hơn.

Giáo-sư vùng lên cười. Cứ như vậy mà cả buổi sáng trôi qua, Giáo-sư vẽ chân dung những người qua lại trên đường phố, Pê-đrô Ba-la đón bắt những đồng bạc ho những đồng tiền người ta ném cho chúng. Chuông đồng hồ sắp điểm đúng giữa trưa đột nhiên xuất hiện một người đàn ông ngậm một cái điếu có lẽ đắt tiền lắm. Pê-đrô Ba-la chạy tới nói trước với Giáo-sư.

− Này, hãy vẽ cái ông kia kìa, có dáng một tay giàu sụ…

Giáo-sư bắt ngay tay vào phác khuôn mặt gầy gò của người đàn ông, cái ống điếu, mảng tóc xoăn thòi lòi bên dưới mũ. Người ấy lại có cầm một quyển sách trong tay và Giáo-sư bỗng thấy khao khát không cưỡng nổi ý muốn vẽ chân dung người đó đương đọc cuốn sách của ông ta. Người đó sắp đi quá xa ra. Pê-đrô Ba-la gọi để ông ta chú ý:

− Ông hãy nhìn bức chân dung, thưa ông.

Người ấy rút cái ống điếu dài từ miệng ra và hỏi Ba-la:

− Cái gì thế, cháu?

Pê-đrô Ba-la chỉ vào bức vẽ mà Giáo-sư đương hoàn tất: Người đó có vẻ như đương ngồi (mặc dầu trong đó ông ta chẳng có bt cứ chiếc ghế, bất cứ cái gì tương tự, ông ta đương ngồi trong thinh không), hút cái ống điếu và đọc quyển sách của ông ta. Mái tóc quăn bay bay từ trong mũ. Người ấy xem kỹ bức vẽ, đi đi lại lại ngắm nghía từ các góc độ khác nhau, và không nói một lời. Khi Giáo-sư cho là đã xong, ông ta hỏi nó:

- Này, cháu đã hc vẽ ở đâu thế, cháu thân mến?

− Chằng ở đâu cả…

− Chẳng ở đâu cả? Thế là thế nào?

− Ấy vậy mà đó là sự thật đấy, thưa ông.

− Vậy thì cháu vẽ thế nào?

− Tôi khát khao vẽ, cứ thế, thế là tôi ẽ.

Ông ta có vẻ ngơ ngác, nhưng hẳn là có nhiều những hiện tượng khác chợt nảy ra trong sâu thẳm ký ức ông:

− Cháu muốn nói là cháu chưa bao giờ học vẽ?

− Chưa bao giờ, thưa ông, chưa!

− Tôi có thể đảm bảo lời nó nói - Pê-đrô Ba-la nói thêm vào - Chúng tôi cùng ới nhau và tôi biết nó rất rõ.

− Thế thì, đúng là một thiên bẩm thật sự… - Ông ta lẩm bẩm.

Ông ta quay trở lại ngắm nghía bức vẽ, kéo một hơi dài cái ống điếu. Hai đứa trẻ nhìn cái ống điếu vẻ mê thích.

Người kia hỏi Giáo-sư:

− Vao cháu lại vẽ ta ngồi và đọc quyển sách này?

Giáo-sư quơ tay gãi đầu như là nó thấy khó khăn không trả lời được. Pê-đrô Ba-la muốn nói, nhưng nó thấy bối rối và không nói gì. Cuối cùng Giáo-sư giải thích.

− Tôi nghĩ rằng như thế thì hợp với ông hơn…

Và nó lại gãi đầu:

− Tôi cũng chẳng biết gì về cái đó nữa…

− Đúng là một thiên bẩm thực sự… Ông ta lẩm bẩm, giọng nhỏ hơn, với dáng điệu một người vừa mới có được một sự phát hiện.

Pê-đrô Ba-la chờ đợi đồng bạc càng nôn nóng hn. Bởi lẽ từ góc đường phố, người cảnh sát đã bắt đầu chú ý đến chúng nó với vẻ ngờ vực. Giáo-sư liếc nhìn cái ống điếu của người kia, dài, khắc chạm, một kỳ quan. Nhưng người kia lại tiếp tục hỏi:

− Cháu ở đâu>

Pê-đrô Ba-la không để cho Giáo-sư có thì giờ để trả lời. Chính lại nó trả lời:

− Bọn này trú tại thành phố Rơm Rạ…

Người kia đưa tay vào trong túi, rút ra một tấm danh thiếp:

− Cháu biết đọc chứ?

− Biết, vâng, thưa ông, Giáo-sư t lời.

− Trên đây, có địa chỉ của ta. Ta muốn rằng cháu sẽ đến tìm ta ở đó. May ra ta có thể làm được chút gì cho cháu chăng!

Giáo-sư cầm lấy tấm danh thiếp. Người cảnh sát đang tiến về phía chúng nó, Pê-đrô Ba-la chào rút lui:

− Xin chào ông, ngài tiến sĩ.

Người kia định rút ví tiền ra, nhưng ông tat gặp cái nhìn của Giáo-sư chiếu thẳng vào cái ông điếu. Ông vứt điếu thuốc lá cắm ở đó, đưa cái ống điếu cho thằng bé:

− Đây, đây là về bức chân dung của ta. Cháu nhớ đến nhà ta đấy!

Nhưng cả hai đứa đã rút nhanh qua con đường phố Chi-lê bởi vì ngườinh sát đã tiến lại, gần như tóm được chúng nó. Người kia nhìn cảnh đó không hiểu ra sao, khi ông ta nghe tiếng người cảnh sát hỏi: 

− Chúng nó đã ăn cắp cái gì của ông, thưa ông?

− Không, vì sao?

− Bởi vì, gớm, mấy đứa lưu manh ấy đã đứng bên ông…

− Đó chỉ là hai đứa trẻ. Càng chính xác hữa là một đứa trong đó bộc lộ những năng khiếu kỳ diệu về hội họa.

− Chúng nó là quân ăn cắp - Người cảnh sát đáp lại - Chúng nó thuộc về bọn Hảo hán nơi Trảng cát.

− Những Hảo hán nơi Trảng cát? - Người kia hỏi đồng thời nh cố gắng hồi tưởng lại cái gì đó - Tôi cũng đã được đọc một cái gì về cái chuyện đó. Phải chăng đó là về những đứa trẻ bị bỏ rơi?

− Những đứa ăn cắp, vâng, đó, chính chúng là như thế. Xin hãy cẩn thận, thưa ông, mỗi khi thấy chúng lân la lại gần bên ông. Xin ông hãy xại xem ông có thiếu mất cái gì không…

Người kia tỏ vẻ không thừa nhận lời nói đó và ngoảnh nhìn về phía đường phố. Nhưng chẳng còn một chút dấu vết hai đứa trẻ. Người kia cảm ơn người cảnh sát, khẳng định một lần nữa rằẳng có ai lấy gì của ông, và xuôi đường phố vừa đi vừa lẩm bẩm:

− Đó, cứ như vậy mà người ta bỏ mất đi những nghệ sĩ vĩ đại. Biết rồi đây nó sẽ lên tới cỡ danh họa nào!

Người cảnh sát dõi theo ông ta, sau đó, anh ta bình luận với những cái khuya trên b đồng phục của mình:

− Đúng là người ta có lý mà nói rằng những tay nhà thơ kiểu đó đều hơi dở người.

Giáo-sư phô diễn cái điếu ống. Bây giờ thì chúng nó đã yên ổn phía sau một tòa nhà chọc trời, ở đó có một quán cơm thật là tuyệt… Pê-đrô Ba-la biết cách làm thế nào khin người đầu bếp đem cho những thức ăn thừa dư. Chúng nó đứng chờ bữa ăn trưa trong đường phố vắng vẻ. Ăn uống xong, Pê-đrô Ba-la mời thuốc lá và Giáo-sư sãn sàng hút thuốc bằng cái ống điếu người kia đã làm quà cho nó. Nó tìm cách chùi cái ống điếu:

− Thằng cha gầy như que củi. ắn rất có thể là ho lao.

Chẳng tìm được gì để chùi cái ống điếu hơn là tấm danh thiếp của người kia, nó cuộn lại thành cái que và luồn vào ống điếu. Lau xong, nó ném tấm bìa xuống đường. Pê-đrô Ba-la hỏi:

− Tại sao mày không giữ nó lại?

− Để làm gì?

Và áo-sư phá lên cười. Pê-đrô Ba-la cùng hòa điệu và tiếng cười sang sảng của chúng vang lên một lúc trong đường phố. Chúng nó cứ cười như thế, chẳng có duyên cớ gì, chỉ là do cái thích thú được cười.

Nhưng Pê-đrô Ba- la trở lại vẻ nghiêm nghị:

− Hình như người ấy có thể có khả năể giúp mày trở nên một họa sĩ…

Nó nhặt tấm danh thiếp và đọc tên người ấy.

− Mày nên cất giữ nó. Biết đâu đấy!

Giáo-sư khẽ cúi đầu:

− Thôi bỏ cái kiểu làm trò ngớ ngẩn đi, Ba-la. Mày cũng hiểu quá rõ từ cái hoàn cảnh của chính chúng ta mà ra thì chỉ có là quân ăn cắp… Nào xem ai là kẻ muốn nghe nói đến chúng ta? Ai? Chỉ một điều ăn cắp, hai điều ăn cắp…

Và giọng nó nâng cao, bây giờ thì nó gào lên với lòng oán thù.

Pê-đrô Ba-la gật đầu tỏ ý đồng ý, bàn tay nó buông tấm bìa cho rơi xuống dòng nước. Bây giờ chúng nó không cười nữa, mà chúng buồn rầu trong niềm hoan hỉ của cái buổi sáng đẹp trời, cái buổi sáng ấy giống như một bức tranh của một danh họa trường mỹ thuật.

Có những người thợ đi qua để đến nơi làm việc, sau bữa ăn trưa của kẻ nghèo; và đó là tất cả những gì mà chúng nó thấy, tấả những gì mà chúng có thể thấy được qua cái buổi sáng ấy.

X - ĐẬU MÙA TRẮNG

Ô-muy-luy gieo đậu mùa lên thành phố. Nhưng, trên cao kia, những kẻ giàu sang đã chủng đậu và Ô-muy-luy là một nữ thần của rừng rậm châu Phi, thần chẳng biết chút gì về những cái gọi là chng đậu đó. Và bệnh đậu mùa ập xuống vùng khu phố những người nghèo, nó nhảy chồm vào họ và quật ngã xuống giường con người đen đầy mụn mủ. Thế là những nhân viên cơ quan y tế xộc đến, họ nhét những người đàn ông ốm vào trong từng chiếc chiếc baoi và đem đến cái khu cách ly xa xôi. Đàn bà chỉ có ở lại nhà mà khóc, và biết rằng không bao giờ những con người ấy trở về nữa.

Ô-muy-luy đã tung bệnh đậu mùa đen lên khu phố cao, Ô-muy-luy là vị nữ thần của rừng rậm châu Phi. Làm sao bà ấy biết được những thứ tiêm chủng và những thứ khoa học? Khốn nỗi bệnh đậu mùa đã được thả ra (lại là cái đậu mùa đen khủng khiếp), Ô-muy-luy đành phải để cho nó tràn xuống phía khu phố những người nghèo. Bây giờ thần đã thả nó ra rồi, muốn hay không cũng phải để cho nó thực hiện các công việc của nó. Nhưng cũng vì Ô-muy-luy đoái thương những a con nghèo của mình, thần rút trở về cái sức tàn phá của đậu mùa đen và chuyển thành thủy đậu chỉ là một thứ đậu mùa trắng và nhẹ, gần như một chứng sởi. Mặc dầu vậy, nhân viên cơ quan y tế vần cứ đến và bắt đem đi những ngườiị bệnh đến khu cách ly. Tại đó, gia đình không thể đến thăm hỏi, họ chẳng có ai bên cạnh, ngoài người thầy thuốc. Họ chết chẳng một ai biết được cái chết đó và khi có một người trong bọn họ may mắn trở về được, mọi người đều coi như là một cái xác chết hồi sinh. Báo chí nói về nạn dịch đậu mùa và về sự cần thiết phải chủng đậu. Trong các ngôi đền của người đen trống nổi lên đêm ngày không dứt, cầu thỉnh lên Ô-muy-luy để làm dịu cơn giận dữ của Ô-muy-luy. Ông “đồng” Panh, người thân cậủa Ô-muy-luy, từ trên cao khu A-ba-ca-xi, thêu một tấm thảm bằng lụa với những vẩy vàng để dâng lên Ô-muy-luy làm mong dịu sự cuồng giận của thần. Nhưng Ô-muy-luy từ chối, Ô-muy-luy đấu tranh chống việc chủng đậu.

Trong nhà kẻ nghèo, đàn bà kêu khóc. Họ sợ bị bệnh thy đậu, họ sợ khu cách ly.

An-mi-rô là đứa đầu tiên trong băng Hảo hán nơi Trảng cát bị bệnh đậu mùa. Một buổi tối thằng bé đen Ba-răng-đão đi tìm nó trong cái xó của nó để làm tình (cái kiểu làm tình Pê-đrô Ba-la đã cấm tiệt trong nhà kho), An-mi-rô bảo nó:

− Tớ bị một cơn nổi ngứa thật là kinh ng… 

Nó giơ cánh tay đã mọc đầy mụn đậu cho Ba-răng-đão.

− Có thể nói thêm rằng tớ nóng bỏng lên vì cơn sốt.

Ba-răng-đão là một thằng bé đen can đảm, tất cả bọn đều biết rõ như thế. Nhưng đối với bệnh đậu mùa cái bệnh đu mùa của Ô-muy-luy, Ba-răng-đão mang một nỗi kinh khiếp cuồng điên, một nỗi kinh khiếp từ biết bao nhiêu chủng tộc châu Phi đã dồn đúc vào nó. Và chẳng còn sợ quan hệ dâm đãng với An-mi-rô bị phát hiện, nó chạy ra xa, kêu ầm lên trong những đám đương tụ họp:

− An-mi-rô bị bệnh đậu mùa!... Chúng mày ơ An-mi-rô bị bệnh đậu mùa!

Bọn trẻ dần dần đứng lên và sợ sệt lảng xa cái xó An-mi-rô nằm. Thằng bé bắt đầu khóc thút thít. Pê-đrô Ba-la chưa trở về. Giáo-sư, Gã Mèo và Giô-ao Gộc, mấy đứa nữa, cũng đương đi đâu vắng. Như vậy thì Cẳng-Nhũn phải xem xét tình thCẳng-Nhũn, trong những ngày gần đây, càng ngày càng sống tách riêng, hầu như chẳng chuyện trò với ai cả. Nó bầy ra đủ trò giễu cợt quá đáng đối với mỗi đứa, với đứa nào nó cũng gây sự và nó chỉ còn kiêng nể Pê-đrô Ba-la. Mạch-Nha cầu nguyện cho nó nhiều hơn là cho bất cứ đứa nào khác và có lúc ch-Nha đã nghĩ rằng quỷ Sa-tăng đội lốt Cẳng-Nhũn. Linh mục Giô-dê Pê-đrô đã rất kiên nhẫn đối với nó, nhưng ngay đối với linh mục, Cẳng-Nhũn cũng vẫn lánh xa. Nó chẳng muốn biết bất cứ điều gì của bất cứ ai, một câu chuyện có nó dính vào thì thể nào cũng là một câu chuyện chuyển dn thành đánh lộn.

Khi Cẳng-Nhũn đi vào trong các nhóm, bọn trẻ tránh né ra. Chúng nó ghê sợ nó cũng như ghê sợ bệnh đậu mùa. Cẳng-Nhũn mới đem về nuôi mấy hôm nay một con chó và nó tận tình chăm sóc. Những ngày đầu, khi con chó đói meo ở đâu mò đến nhà kho, Cẳng-Nhũn hành hạ con vật không tiếc tay, nhưng cuối cùng nó lại vuốt ve con vật và gắn bói nó. Bây giờ thì dường như nó chỉ sống hoàn toàn vì con chó thôi. Và chính vì thế mà nó quay đi để đem con chó theo nó ra thật xa An-mi-rô. Rồi nó trở lại với bọn trẻ. Bọn này vây quanh An-mi-rô ở ngoài xa. Chúng chỉ cho nhau thấy những nốt mụn nổi lên trên ngực thằng bé. Trước tiên, Cẳng-Nhũn bảo ngay Ba-răng-đão bằng cái giọng mũi của nó:

− Bây giờ thì mày sẽ bị bệnh đậu mùa ở mẩu đuôi mày, cái thằng đen đồ con lừa!

Ba-răng-đão nhìn nó, kinh hãi. Sau đó, Cẳng-Nhũn nói với tất cả, chỉ tay vào An-mi-rô:

− Chẳng ai ở đây lại để cho mắc bệnh đậu mùa vì đôi mắt đẹp của gã đĩ đực này!

Tất cả nhìn nó, đợi nó nói, An-mi-rô nức nở, hai tay úp lên mặt, giật lùi, kinh hoảng, tới sát tường. Cẳng-Nhũn nói:

− Nó phải cút khỏi nơi đây ngay tức khắc. Mày hãy kiếm lấy một xó nào ngoài đường phố mà chui vào cho đến lúc bọn “cũi chó hoang” của y tế đem mày đến khu cách ly.

− Không, không! - An-mi-rô gào lên.

− Cứ! Mày cứ phải đi - Cẳng-Nhũn bảo - Không ai lại đi triệu “cũi chó hoang” đến đây để rồi cảnh sát biết chỗ cánh này nương náu. Mày phải xéo đi, dù hay dù dở cho mày, và mang luôn bọc quần áo của mày. Cút đâu thì cút, đừng có để bọn này phải mang lấy cái bệnh đậu mùa vì mày, vì lòng thân ái với mày, đồ đĩ đực.

An-mi-rô cứ mộtc lắc đầu “không”, “không”, và tiếng khóc nức nở của nó âm vang nhà kho. Thằng bé đen Ba-răng-đão run cầm cập, Mạch-Nha gào to lên rằng đó là một sự trừng phạt của Chúa do những tội lỗi của chúng, những đứa kia thì chẳng biết phải làm thế nào. Cẳng-Nhũn đã sẵn sàng tống khứ thằng ốm bằng sức mạnh, Mạch-Nha nâng một bức tranh Đức mẹ Đồng Trinh lên và bảo:

− Chúng ta hãy cầu nguyện, hãy coi đó chính là một sự trừng phạt vì tất cả những tội lỗi của chúng ta. Bọn ta đã phạm quá nhiều tội lỗi. Chúa trừng phạt chúng ta. Chúng ta hãy cầu xiười tha thứ.

Và tiếng nói của nó nghe như một tiếng gào, cứ vang vọng lên, báo hiệu sự rửa hận.

Một số đứa chắp hai bàn tay và Mạch-Nha đã có thể bắt đầu cầu kinh “Đức Chúa Cha chúng tôi”. Nhưng Cẳng-Nhũn đưa tay gạt nó ra:

− Cút khỏi đây ngồ mê tín ngu muội!

Mạch-Nha vần tiếp tục cầu kinh, giọng nhỏ lại, bây giờ chỉ hướng về với vị thánh. Đúng là một cảnh tượng kỳ lạ: Trong góc tường, An-mi-rô khóc nức nở và một mực nói “không”, Mạch-Nha cầu kinh và bọn trẻ thì dùng dằng không quyế chúng nó chẳng biết là phải làm gì. Cẳng-Nhũn lại lên tiếng:

− Này quân ta, nếu nó không chịu ra khỏi đây, ta sẽ hất nó rơi như một quả bóng xuống dưới kia kìa, bằng những nắm đấm. Nếu không, bọn ta sẽ tiêu ráo vì bệnh đậu mùa, tuốt thuột luột… Chúng mày không thấy t hay sao, đồ khốn. Phải quẳng nó ra ngoài, tới một đường phố mà người ta sẽ đem nó đến khu cách ly.

− Không, không! - An-mi-rô kêu lên - Vì lòng nhân ái của Chúa!

− Điều đó, đó là một sự trừng phạt… Mạch-Nha nói.

− Câm ngay cái họng, đồ thầy dòng ranh.

Cẳng-Nhũn nói tiếp:

− Lôi cổ nó đi thôi, các tướng, nó cứ nằng nặc không chịu đến đó để gặp may…

Thấy bọn kia vẫn cứ dùng dằng, nó tiến lại bên An-mi-rô và giơ cẳng đạp đứ thẳng này một cái.

− Phải như thế này này, mày sẽ đi ra ngoài, đồ đậu mùa!

An-mi-rô càng co dúm lại:>

− Không, mày không làm thế được! Tớ là người trong bọn. Hãy đợi Ba-la trở về.

− Đó là một sự trừng phạt!... Đó là một sự trừng phạt!...

Tiếng nói của Mạch-Nha lại càng cho Cẳng-Nhũn nổi nóng lên hơn và nó đá cho An-mi-rô một cái thực sự.

− Cút đồ đậu mùa! Cút đi, đồ đĩ đực!

Nhưng đúng ngay lúc đó, một bàn tay nắm lấy nó và đẩy nó ra một bên.

Khuỷu-Khô-Khẳng đứng thẳng giữa An-mi-rô và Cẳng-Nhũn. Thằng lai này cầm khẩu súng lục trong tay và đôi mắt nó nẩy lửa.

− Tớ thề rằng súng đã nạp đạn và kẻ đầu tiên đụng đến An-mi-rô…

Và nó nhìn cả bọn với bộ mặt lầm lũi của nó.

− Vậy chứ mày định giở cái trò gì thế hở, đồ kẻ cướp?

Cẳng-Nhũn muốn lấy lại cái lợi thế.

- Nó không phải là một đứa trong bọn cảnh sát để đến nỗi ta phải đối xử theo kiểu ấy. Nó là trong bọn và nó nói thế là có lý. Chúng mình hãy cứ chờ khi nào Pê-đrô Ba-la đến. Cậu ta sẽ quyết định việc này. Và nếu bây giờ một kẻ nào đụng đến nó, tớ xử ngay, hoàn toàn coi như khốn kiếp cảnh sát.

Và nó xiết chặt khẩu súng lục trong lòng bàn tay.

Bọn kia lảng ra dần dần. Cẳng-Nhũn khạc nhổ:

− Bọn chúng mày tất cả là đồ hèn nhát…

Và nó bỏ đi đến với con chó đương chờ nó. Nó nằm dài xuống bên con chó và những đứa nào đứng không xa nơi đó đều nghe nó lẩm bẩm: “Hèn nhát, hèn nhát!”.

Khuỷu-Khô-Khẳng đứng trước An-mi-rô, súng lục trong tay. An-mi-rô nức nở và càng khóc to, gào to khi nó nhìn vào những mụn mủ mọc đầy dần trên thân thể. Mạch-Nha cầu kinh, nó cầu xin với Chúa hãy trở lại là tuyệt nhân hậu chứải là chí công bằng.

Sau đó Mạch-Nha nhớ tới linh mục Giô-dê Pê-đrô và nó bỏ đi tìm ông. Nó lách ra khỏi cửa lớn nhà kho đi thẳng đến nhà ông linh mục. Nhưng trên đường đi, nó vẫn không ngớt cầu nguyện, đôi mắt mở to vì nỗi lo sợ, nỗi sợ Chúa.

Pê-đrô Ba-la về bất chợt, cùng đi với Giáo-sư và Giô-ao Gộc. Chúng quay trở về sau một vụ làm ăn trôi chảy, và đương bình luận chiến thắng qua những sặc cười to. Gã Mèo đã cùng đi với chúng nhưng không củng trở về, hắn ngủ lại ở nhà Đan-va. Ba đứa kia bước vào trong nhà kho và điều đầu tiên chúng thấy là Khuỷu-Khô-Khẳng với ẩu súng lục trong tay.

− Thế này là thế nào? - Pê-đrô Ba-la hỏi.

Cẳng-Nhũn từ trong cái xó của nó bước ra, con chó theo sau.

− Cái thằng khốn kia đội lốt kẻ cướp không chịu để anh em làm theo tớ quyết định. 

Và nó đưa ngón tay chỉ vào An-mi-rô:

− Cái con chuột kia, kia kìa, bị đậu mùa…>

Giô-ao Gộc co dúm lại, Pê-đrô Ba-la nhìn An-mi-rô, Giáo-sư bước lại gần Khuỷu-Khô-Khẳng. Thằng lai vẫn không chịu buông khẩu súng. Thấy thế, Pê-đrô Ba-la hỏi:

− Chuyện đã xảy ra thế nào, Khuỷu-Khô-Khẳng?

− Thằng kia đã mắc phải cái bệnh đáng nguyền rủa…

Nó hng vào thằng bé đen đương khóc nức nở.

− Và cái đồ khí độc kia, lại muốn tống cổ nó ra giữa đường phố để cho cơ quan y tế đem nó đến khu cách ly, cứ như nó là một tên lính của cảnh sát. Tớ, tớ không can thiệp vào chuyện đó. Nhưng thằng bé thì lại không muốn đi ra đó, và tất cả bọn kia kìa, tất cả một bầy - nó khạc nhổ - đã định đánh đập để bắt nó phải cuốn xéo. Chẳng ai động lòng khi nó nói rằng nó là một đứa trong bọn, tất cả hãy nên chờ cậu trở về đã. Tớ nhận thấy nó nói thế là đúng và lúc đó tớới đứng về phía nó. Đâu phải là một tên lính của cảnh sát để mà đối xử với nó cách đó.

Pê-đrô Ba-la vỗ lên vai thằng lai. Sau đó, nhìn An-mi-rô.

− Đúng là mày mắc phải bệnh ấy chứ?

Thằng bé cúi đầu, rồi bật khóc nức nở. Cẳng-Nhũn la lên:

− Không có cách nào khác là cứ làm theo như tớ đã nói. Hẳn là không ai có thể đi gọi cơ quan y tế đến đây để rồi tất cả mọi người đều biết rõ nơi chúng ta trú ngụ. Chỉ còn mỗi cách là đem nó đặt ra ngoài một đường phố nào đó có người qua lại. Nhất định ta sẽ làm như thế, dù mày muốn hốn…

Pê-đrô Ba-la hét lên:

− Ở đây ai là chỉ huy, mày hay tao? Mày có muốn tao đập vỡ mặt không?

Cẳng-Nhũn lảng ra xa, vừa đi vừa lẩm bẩm. Con chó chạy theo liếm vào chân nó, nhưng bị nó đá cho một cái. Thế rồi ngay lập tức nó hối lại và vuốt ve con chó, trong khi nó liếc mắt m theo dõi theo xem bọn kia.

Pê-đrô Ba-la tiến lại bên An-mi-rô, Giô-ao Gộc cố gắng hết sức dẹp nỗi sợ hãi xuống để nó cũng vậy, tiến lại gần bên An-mi-rô. Nhưng sự sợ hãi bệnh đậu mùa đã quá mạnh ở nó, hầu như vượt hẳn lòng nhân bản của nó. Ch mỗi Giáo-sư là có mặt cạnh Pê-đrô Ba-la. Pê-đrô bảo An-mi-rô:

− Để tớ xem nào…

An-mi-rô giơ cho nó xem hai cánh tay mọc đầy những mụn. Giáo-sư nói:

− Đây là đậu mùa trắng. Đậu mùa đen thì nó đen lại ngay lập tức…

Pê-đrô Ba-la đứng yên, tư lự. Một sự yên lặng lan khắp trong nhà kho. Giô-ao Gộc đã thắng được sợ hãi và bước lại gần. Nhưng nó bước đi có vẻ rụt rè và hình như nó phải chủ động dữ dội để có thể đi tới được bên An-mi-rô. Ngay lúc đó, Mạch-Nha bước vào, theo sau là linh mục Giô-dê Pê-đrô. Vị linh mục cất tiếng chào chúng nó và hỏi xem đứa nào bịốm. Mạch-Nha chỉ vào An-mi-rô. Ông linh mục bước tới phía thằng ốm, lại gần nó, cầm lấy cánh tay nó, xem xét. Sau đó, ông nói với Pê-đrô Ba-la.

− Phải tìm cách cho cơ quan y tế đưa nó đi…

− Đến khu cách ly?

− Phải!

− Không, nó sẽ không đến đó, không! - Pê-đrô Ba-la nói thẳng.

Cẳng-Nhũn đứng lên và mt lần nữa lại đến gần họ.

− Tôi đã nói thế từ đầu. Nhất định nó phải đến khu cách ly.

− Nó sẽ không đến đó - Pê-đrô Ba-la nhắc lại.

− Vì sao? Hở con? - Linh mục Giô-dê Pê-đrô hỏi.

− Cha biết quá rõ, thưa cha, chẳng một ai từ khu cách ly quaề cả. Chẳng một ai trở về. Và nó, nó là một đứa trong chúng tôi, một đứa trong bọn. Không thể để như thế được…

− Nhưng đó là luật pháp, con ạ!

− Để chết?

Ông linh mục đăm đăm nhìn Pê-đrô Ba-la, đôi mắt mở to. Những đứa trẻ này chống để làm cho ông kinh ngạc, luôn luôn vươn lên hơn về trí lực mà ông không thể tưởng tượng. Và, từ trong thâm tâm chính ông, vị linh mục biết rất rõ rằng chúng nó có lý.

− Không, nó sẽ không đến đó, thưa Cha - Pê-đrô Ba-la dứt khoát.

− Vậy thì, con sẽ làm được gì, hở con?

− Chạy chữa cho nó ở đây…

− Nhưng mà làm thế nào…

− Tôi sẽ mời bà Đôn A-nin-ha…

− Nhưng mà bà ấy không được thừa nhận làm cái việc này…

Pê-đrô Ba-la đứng im ngỡ ngàng. Một lúc sau, nó nói:

− Thà nó chết ở đây còn hơn là ở khu cách ly.

Cẳng-Nhũn lại một lần nữa chõ v:

− Tất cả mọi người sẽ mắc đậu mùa…

Và nó quay về những đứa khác:

− Tất cả mọi người đều sẽ mắc đậu mùa. Không thể để cho làm như thế.

− Câm cái mõm, đồ mạt kiếp, không tao dần cho bây giờ! Pê-đrôảo.

Nhưng ông linh mục can thiệp:

− Nó nói có lý đấy, Ba-la!

− Nó sẽ không đi đến khu cách ly, thưa Cha. Cha vốn nhân hậu và Cha cũng biết quá rõ rằng nó không thể nào đến đó được. Nơi đó quả là một cảnh cơ cực thật sự, mọi người chỉ có chết.

Ông linh mục hiểu rằng cái đó quả là sự thật, ông lặng im.

Đúng lúc đó, Giô-ao Gộc cất tiếng hỏi:

− Thế nó không có nhà hay sao?

− Ai?

− An-mi-rô. Đúng, nó có nhà đấy!

− Tôi không muốn quay trở về đó. Tôi đã bỏ trốn…

Pê-đrô Ba-la lại bên An-mi-rô và nói với nó bằng giọngất dịu hiền:

− Cứ thế đã, An-mi-rô. Tớ sẽ đến đó trước. Tớ sẽ nói chuyện với mẹ mày. Sau đó, anh em sẽ đem mày về đó. Ở nhà, mày sẽ được chữa khỏi, mày sẽ chẳng phải đến khu cách ly. Và ông linh mục sẽ tìm một ông thầy thuốc chữa chạy cho mày. Cha sẽ tìm chứ, phải không, thưa Cha?

− Ta sẽ đưa thầy thuốc đến, được - linh mục Giô-dê Pê-đrô hứa.

Vốn có một điều luật bắt buộc cư dân trong thành phố phải báo cho cơ quan y tế những trường hợp đậu mùa mà họ biết ể tổ chức y tế tiến hành việc “bốc” lập tức bệnh nhân đem đến khu cách ly. Linh mục Giô-dê Pê-đrô biết rõ điều luật ấy, nhưng lại một lần nữa, ông đứng về phía các Hảo hán nơi Trảng cát chống lại luật pháp.

Pê-đrô Ba-la đến nhà An-mi-rô, bà mẹằng bé gần như phát điên vì câu chuyện ấy, đó là một bà thợ giặt đã xây dựng gia đình với một chủ trại nhỏ ở xa bên ngoài thành phố Rơm Rạ. Họ nhận An-mi-rô về và ông linh mục đến thăm nó, sau đó ông trở lại với một thầy thuốc. Nhưng rủi sao, cái ngườầy thuốc này lại đương cầu mong một chân làm việc ở cơ quan y tế và hắn tố giác ngay cái trường hợp đậu mùa này. Thế là, muốn sao thì muốn, An-mi-rô vẫn bị đem đến khu cách ly và ông linh mục bị xúi quẩy, bởi vì người thầy thuốc (tay này vẫn tự xưng là tự dư tưởng, nhưng hắn ta thật ra, theo giáo phái Giáng thần) cũng tố cáo luôn ông linh mục như tòng phạm. Nhà chức trách không đụng chạm tới ông linh mục, nhưng họ lại đến than phiền với tòa Tổng Giám mục. Và linh mục Giô-dê Pê-đrô được triệu tập đến gặp ngài tu sĩ bí thư của tòa Tổng Giám mục. Ông như bị sét đánh ngang tai.

Những tấm diềm che cửa nặng nề, những chiếc ghế có lưng dựa cao, một bức chân dung thánh I-nhát-xơ trên một bức tường. Phía tường bên kia, một cây thánh giá. Một cái bàn lớn, những tấm thảm đắt tiền. Linh mục Giô-dê Pê-đrô bc vào trong phòng, tim đập thành tiếng dồn dập. Ông không biết đầy đủ cái duyên cớ đã dẫn đến sự kiện ông được vị tu sĩ bí thư tòa Tổng Giám mục mời đến lâu đài Đức Tổng Giám mục. Mới thoạt biết, ông nghĩ ngay đến cái giáo phận đã trông mong mỏi mắt từ hai năm nay. Liệu có i là về việc cái giáo phận ấy không? Ông mỉm cười vẻ hoan hỉ! Như vậy thì, đúng, ông sắp sửa trở thành một vị linh mục thật sự. Sẽ có những tấm linh hồn được giao phó cho ông, ông sẽ có nhiệm vụ về linh hồn. Ông sẽ được phụng sự Chúa. ưng cũng có một nỗi buồn nào đó lấn vào tâm hồn ông và những đứa con của ông, những đứa con bị bỏ rơi trong các đường phố Ba-hi-a, nhất là những Hảo hán nơi Trảng cát, chúng nó sẽ xoay sở ra sao trong việc này? Ông là một trong những người bạn hiếm hoi của chúng. Không hềị linh mục nào khác chịu cúi xuống với những đứa trẻ ấy. Họ thì bằng lòng với việc tổ chức lúc này lúc khác một buổi cầu nguyện ở Nhà trừng giới, cái việc đó chỉ đẩy họ gây ác cảm nhiều thêm với bọn trẻ con mà họ đã làm chm thêm giờ uống cà-phê xái loãng. Linh mục Giô-dê Pê-đrô, mặc dầu ông trông mong cái giáo phận của mình, vẫn hết lòng với lũ trẻ bị bỏ rơi. Ông không thể nói rằng ông đã đạt được những kết quả to tát. Nhưng cần thiết phải hiểu rằng ông hiện đương tiến hành một cuc thí nghiệm đã nhiều phen ông phải lùi bước. Cũng chỉ là gần đây thôi, ông linh mục mới thu hút được đầy đủ lòng tin cậy của bọn trẻ con. Bây giờ thì những đứa trẻ ấy coi ông là bạn, ngay cả khi không nghiêm chỉnh đặt ông vào vị trí linh mục. Ông linh mục đã phải bước qua biết bao điềếng để có được lòng tin cậy của những Hảo hán nơi Trảng cát. Nhưng Giô-dê Pê-đrô thừa nhận rằng chỉ riêng với thằng bé này thôi, Mạch-Nha và thiên hướng của nó, cũng đã đủ bù đắp lại nỗi vất vả của ông rồi. Ông linh mục đã phải nhiều phen vi phạm biết bao ều quy định người ta đã dạy cho ông. Ông lại còn phụ họa ngay cả với những điều mà Nhà thờ sẽ kết tội. Nhưng những cái đó chính là phương tiện duy nhất… tới đây, ông linh mục lại chợt nghĩ rằng rất có thể do cái việc ấy mà người ta triệu tậến. Chắc hẳn là do cái chuyện ấy thôi. Đã có vô khối các bà si đạo cứ ca cẩm về những quan hệ của ông với bọn trẻ con chuyên kiếm sống bằng trộm cắp. Và thế rồi lại còn trường hợp An-mi-rô. Cũng lại chắc hẳn là do cái khoản này thôi.

Phát hiện ra cái uyên cớ ấy của sự triệu tập, cảm giác đầu tiên của ông là một nỗi kinh hoàng khôn lường. Ông sẽ bị trừng phạt, chắc chắn quá đi rồi, ông sẽ mất sạch hy vọng về cái giáo phận. Ông là trụ cột đỡ đần cho một bà mẹ già, một cô em gái hc ở trường Sư phạm. Thế rồi ngay lập tức sau đó, ông lại nghĩ rằng, rất có thể là như thế, tất cả những điều ông đã làm đó cũng chỉ là lỗi lầm, sẽ không được bề trên chấp nhận. Vậy đấy ở chủng viện, người tạy cho ông biết phải tuân thủ. Nhưng mà ông lại hướng về với lũ trẻ con. Trong ký ức ông lần lượt lướt qua những khuôn mặt của Mạch-Nha, Pê-đrô Ba-la, Giáo-sư, Cẳng-Nhũn, Sống-Nhàn, Gã Mèo. Thật là cần thiết phải cứu giúp những đứa nhỏ ấy. Trẻ con, đó chính là ướện lớn nhất của Chúa Ki-tô. Người ta phải làm tất cả để cứu giúp những đứa trẻ đó. Đâu phải lỗi của chúng nếu chúng hư hỏng…

Ngài tu sĩ cẩn thận bước vào. Tập trung vào những suy nghĩ của mình, ông linh mục đã không nhận ra là chỉ có chờ đợi vịấy, biết bao nhiêu giờ phút đã trôi qua. Hơn thế nữa, ông không trông thấy tu sĩ đi vào, bước nhẹ nhàng. Ông này người cao, rất gầy, gân guốc, chiếc áo thụng của ông ta rất sạch sẽ, mấy sợi tóc còn lại lơ thơ trên đầu được chải rất cẩn thận, Đôi môi ông vạch một nét cứng. Một dây tràng hạt vòng trên cổ ông. Và cho dầu bộ mặt của ông phảng phất một vẻ tinh khiết, cái vẻ tinh khiết đó chẳng làm dịu chút nào những nét riêng của ông, ở những nét riêng đó không ai nhận thấy được một chút thiện cảm nhân tính nào ở khuôn mặt ông ta, ở những nét riêng cứngắn trên đó. Cứ như sự tinh khiết đó là một tấm áo giáp ngăn cách ông với mọi người. Người ta kháo nhau rằng ông ta hết mực thông minh, nhà hùng biện tôn giáo lớn, nổi tiếng ở sự mực thước trong phong cách sống của ông. Lúc này, ông ta đứng yên lặng trước linh mục Giô-dê Pê-đrô, nhìn bằng con mắt xét nét khuôn mặt tm thường của vị linh mục, cái áo thụng bẩn và đã vá hai chỗ của ông này, vẻ kinh hoàng và sự kém cỏi về thông minh, hòa lẫn với lòng nhân hậu, đương ánh lên trên khuôn mặt linh mục. Ông ta xem xét người linh mục trong vài phút vừa đủ để đi sâu vào tận cũng tâm hồn thật thà bình dị của Giô-dê Pê-đrô. Ông ta ho. Ông linh mục nhìn thấy ông ta, ng lên, rụt rè hôn bàn tay ông ta:

− Xin kính chào ngài tu sĩ…

− Xin mời Cha ngồi xuống. Chúng ta có chuyện nói với nhau - Ông ta nhìn ông linh mục bằng con mắt hờ hững. Ông ta ngồi đó, khoanh tay một cách cẩn trọng, giữ cho xa cái áo thụng bóng loáng của ông với cái áo thụng bẩn thỉu của linh mục Giô-dê Pê-đrô. Giọng nói lúc này của ông ta trái ngược với ọng của chính con người ông. Có thể nói rằng đó là một giọng nói êm ái, gần như của phụ nữ, họa hoằn thoảng một nét cương nghị, đôi lúc đột nhiên nổi rõ giữa cái giọng đó. Linh mục Giô-dê Pê-đrô cúi đầu và đợi cho ngài tu sĩ lên tiếng. Ông này mở đầu:

− Tòa Tổng Giám mục đã ghi nhn nhiều sự khiếu nại trầm trọng đối với ngài, thưa Cha.

Linh mục Giô-dê Pê-đrô muốn đưa ra cái vẻ mặt của một kẻ ngớ ngẩn. Nhưng sự tinh quái đã lấn át ở ông mất sự thông minh và đúng lúc đó ông nghĩ đến những Hảo hán nơi Trảng cát. V tu sĩ mỉm cười kín đáo:

− Tôi đồ rằng ông đã biết rõ là về chuyện gì rồi…

Linh mục nhìn ông ta với đôi mắt mở to, nhưng ngay lúc đó ông cúi đầu xuống:

− Thưa, chắc chỉ có về bọn trẻ con…

− Kẻ có tội không thể che giấu được tội lỗi của mình. Nó lộ rõ trong sâu kín ngay lương tâm của người đó… - Và giọng nói của vị tu sĩ đã mất đi cái nét dịu dàng trước đó.

Linh mục Giô-dê Pê-đrô lắng nghe mà kinh hoảng. Đó chính là cái điều ông lo ngại. Bề trên của ông, những con người có khá đầy đủ trí thông minh để thấu hiểu ý muốn của Chúa, đã không thể thun tình với ông về những phương pháp ông đã sử dụng đối với những Hảo hán nơi Trảng cát. Một nỗi sợ hãi dâng lên trong ông, nói cho đúng thì không phải đó là sợ hãi vị tu sĩ, sợ hãi đối với Tòa Tổng Giám mục, mà lại là sợ hãi vì đã xúc phạm đến Chúa. Và cho tới cả đôi bàn tay ông thì đương run khe khẽ

Giọng nói của vị tu sĩ đã trở lại cái nét dịu dàng. Đó đúng là, hình như thế, tiếng nói của một người đàn bà, êm dịu và ngọt ngào, nhưng là một người đàn bà nhất định từ chối một người đàn ông, không chịu ban cho anh ta những cái vuốt ve của mình:

− Đã có quá nhiều những lời khiếu nại đến với chúng tôi, linh mục Giô-dê Pê-đrô ạ. Tòa Tổng GIám mục đã làm ngơ bỏ qua với hi vọng rằng ông sẽ nhận ra tội lỗi của mình và ông sẽ sửa chữa…

Đôi mắt nghiêm nghị, ông ta nhìn thẳng vào ông linh mục, Giô-dê Pê-đrô cúi đầu.

− Cách đây không lâu, bà quả phụ Xốt có phàn nàn, trên một quảng trường, ông đã ủng hộ một bầy những quân vô lại đương la ó bà ta. Hơn thế nữa, ông lại còn xui bọn vô lại la ó bà ấy… Ông có cần nói gì về việc đó không, thưa Cha?

− Việc đó không đúng là như thế, thưa ngài tu sĩ.

- Ông muốn nói rằng bà quụ ấy nói dối?

Đôi mắt ông ta chĩa thẳng vào ông linh mục. Nhưng lần này, Giô-dê Pê-đrô không cúi đầu, và chỉ có việc nhắc lại:

− Điều bà ấy nói là không đúng sự thật…

− Ông cũng biết rằng bà quả phụ Xăng-tốt là một trong những người bảo trợ tốt nhất của giáo hội ở Ba-hi-a. Ông không được biết những tặng phẩm của bà ấy ư?

− Tôi có thể kể lại việc đó để Ngài biết.

− Xin đừng ngắt lời tôi… Vậy ra người ta không dạy bảo ở chủng viện cho ông là phải nhún nhng và kính cẩn đối với bề trên của ông hay sao? Và mặc dầu ông đã không phải là một người học trò vào hạng ưu…

Linh mục Giô-dê Pê-đrô biết rõ điều đó. Cũng chẳng cần thiết phải nhắc lại với ông ta rằng ông chỉ là một trong số những học sinh tồi t về mặt học hành. Cũng do chính cái lý do ấy mà ông đã lo ngại biết bao nhiêu là đã có tội, là đã xúc phạm Chúa. Ngài tu sĩ hẳn phải là có lý, ông ta vô cùng thông minh hơn, ông ta vô cùng gần gũi với Chúa hơn, Chúa chính là trí thông minh tuyệt đỉnh.

Vị tu sĩ đưa bàn tay phác một cử chỉ có ý nghĩa là ông tạm dẹp ra xa cái sự cố xảy ra với bà quả phụ vàọng nói của ông lại trở lại dịu dàng ngay.

− Tuy nhiên, bây giờ, có một điều còn trầm trọng hơn nhiều. Vì hành động sai trái của ông, thưa Cha, Tòa Tổng Giám mục đã bị các nhà chức trách phiền nhiễu. Ông có hiểu ông đã làm điều gì không? Ông biết chứ?

Ông linh mục không kiếm cách chối cãi:

− Đó là trường hợp cái thằng bé đậu mùa ấy?

− Một thằng bé bị đậu mùa, vâng thưa ông, và chính ông đã giấu giếm không cho nhà chức trách y tế biết cái trường hợp ấy…

Cha Giô-dê Pê-đrô có niềm tin vào lòng nhân hậu của Chúa biết bao lần, ông đã nghĩ rằng Chúa chấp thuận việc ông đã làm. Giờ đây ông vẫn nghĩ như thế, ý nghĩ đó đã làm trái tim ông căng lên vì hối hận. Ông vươn thẳng người lên, cố tình nhìn thẳng vào vị tu sĩ:

− Thưa Đức Cha, ngài có biết khu cách ly là cái gì không?

Vị tu sĩ không trả lời.

− Thưa rằng: hiếm hoi vô cùng là người nào đó đã từ đấy mà quay trở về được. Huốồ là một đứa trẻ… đưa một đứa trẻ đến đó, tức là phạm vào một vụ giết người.

− Cái đó không liên quan gì đến chúng ta - Vị tu sĩ trả lời với giọng vô tình nhưng đầy căng sức quyết đoán - Cái đó là việc của cơ quan y tế, nhưng nhiệmụ của chúng ta là tôn trọng pháp luật.

− Ngay cả những khi mà những điều luật đó xúc phạm đến điều luật về lòng nhân hậu của Chúa?

− Thế ông đã biết được gì về lòng nhân hậu của Chúa. Trí lực của ông thuộc loại to lớn mức nào đ mà thấu suốt được những an bài của Chúa? Con quỷ kiêu căng đã chiếm lĩnh mất ông đi rồi đó hay sao?

Linh mục Giô-dê Pê-đrô cố gắng giải thích:

- Tôi biết rẳng tôi là một linh mục dốt nát và không xứng đáng được phụng sự Chúa. Nhưng những đứa trẻ ấy kột ai đoái hoài đến chúng nó. Tôi đã có ý định…

− Ý định tốt không thể xóa bỏ được tội lỗi của những hành động xấu xa. Vị tu sĩ cắt ngang bằng một giọng hết sức dịu dàng lời mở đầu của bài diễn từ.

Lại một lần nữa, linh mục Giô-dê Pê-đrô cảm thấy sự nghi hoặc xâm chiếm ông, nhưng ông hiến dâng suy tư của mình lên phía Chúa và ông lại trở lại vững vàng với niềm tin của mình.

− Những hành động ấy liệu đã đúng là xấu xa chưa?

Đó chỉ là một số những đa trẻ, chúng nó chưa hề bao giờ được nghe nói một cách nghiêm chỉnh về Chúa nhân hậu. Chúng nó lẫn lộn Đức Chúa Trời với những vị thánh thần của người đen, chẳng có một ý niệm gì về tôn giáo. Tôi muốn xem thử liệu có thể cứu nổi được những linh hồn ấy không!

− Tôi đã nói rõ với ông rằng những ý định của ông thật là tốt nhưng những việc làm của ông thì lại không khớp với những ý định đó…

- Ấy chỉ vì Đức Cha không biết rõ những đứa trẻ ấy… (vị tu sĩ nhìn ông thật là nghiêm khắc). Đó là những ứa trẻ hoàn toàn giống như người lớn, chúng hiểu biết tất cả về cuộc sống, tất cả. Phải xử sự với chúng có cung cách, có những nhân nhượng đối với chúng.

− Chính vì thế mà ông tuân theo những ý muốn của chúng?

− Đôi lúc tôi cũng phải làm như t để đi đến được một kết quả tốt.

− Ông câu kết với chúng, về những vụ ăn cắp, những tội ác của những quân gian xảo ấy…

− Phải chăng đó là tội lỗi do chúng gây nên? - Ông “Cha cố” nhớ lại Giăng A-đam - Hỏi nào có ai chăm sóc chúng? Ai dạy dỗ chúng? Ai chúng? Chúng nhận được sự trìu mến nào? Ông nói hăng lên trong lúc vị tu sĩ lại càng tránh ra xa thêm và nhìn chằm chằm vào ông với đôi mắt nhỏ nghiêm khắc.

− Chúng nó ăn cắp để có cái ăn, bởi vì tất cả những người giàu sang kia họ có thừa tiền để vứt qua cửa sổ, để đem cho nhà thờ, mà họ không h nhớ lại rằng trên thế gian này đương có những trẻ nhỏ bị đói khát… Vậy thì ai là kẻ gây nên tội…

− Ông im ngay đi - Giọng của vị tu sĩ sặc đẫm quyền uy - Bất cứ ai mà nghe ông nói lúc này đều phải coi ông như một tên cộng sản. Và điều đó cũng không phải là khó. Sống giữa cái đám vôại ấy, hẳn ông đã chuyển những lời lẽ của chúng thành của chính ông… Ông là một tay cộng sản, một kẻ thù của Nhà thờ.

Vị linh mục nhìn ông ta, hết vía. Người tu sĩ đứng yên, giơ tay lên bên trên ông linh mục:

− Cầu mong Chúa hãy rủ lòng nhân hậu tha thứ cho việc làm và lời lẽ của ông. Ông đã xúc phạm đến Chúa và đến Nhà thờ. Ông đã làm ô danh chiếc áo hành lễ ông mặc, vi phạm những luật lệ của Nhà thờ và những điều luật của Nhà nước. Và cũng chính vì lẽ đó mà chúng tôi tự thấy bất đắc dĩ chưa giao cho ông sớm như dự định cái giáo phận mà ông đươngết sức mong đợi. Ông có thể ra về (và lúc này giọng vị tu sĩ trở lại dịu dàng hết mức, nhưng là một kiểu dịu dàng trong đó ló ra một quyết đinh, cái kiểu dịu dàng không chấp nhận sự phản kháng). Hãy sám hối về những tội lỗi của ông, hãy tự hiến dâng những con chiên của ngôi thánh đường hiện ông được trực thuộc và hãy quên đi những tư tưởng cộng sản, không thì chúng tôi bắt buộc sẽ phải có những biện pháp nghiêm khắc hơn. Hãy nhớ rằng trí thông minh của ông thì thật quá xoàng và ông làm sao mà thấu suốt được những ý định của Chúa…

Ông ta quayưng lại với ông linh mục và sửa soạn đi ra. Linh mục Giô-dê Pê-đrô tiến hai bước về phía ông ta, nói với giọng nghẹn ngào:

- Đã tới mức có hẳn một đứa trẻ ấy muốn được trở thành linh mục…

Vị tu sĩ quay lại:

− Cuộc gặp thế là xong, cha Giô-dê Pê-đrô ạ. Ông có thể trở lui và cầu Chúa giúp cho ông biết suy nghĩ thanh khiết hơn…

Nhưng ông linh mục cứ ngồi đó im lìm, tìm kiếm một vài khoảnh khắc để nói một cái gì đó. Nhưng ông không nói gì cả, ông cứ như là mụ đi, trân trân ngó vào cái cửa lớn vị tu sĩ vừa đi ra qua đó. Hiện tại, ông không sao tìm ra cách n định tư tưởng cho mình được. Trông ông đến khôi hài với bàn tay vẫn đương duỗi dài ra, thân hình nghiêng hẳn về một bên, chiếc áo thụng bẩn và đã vá, đôi mắt mở to tràn đầy kinh hoảng, đôi môi run run như là cứ muốn nói cái gì. Những bức diềm che nặng nề ngăn cản ánh sáng lọt vào trong phòng. Ông linh mục bước chậm chạp trong bóng tối ấy.

Một tay cộng sản… Trong đường phố, một dàn nhạc lưu động và tuy vậy vẫn rất hài hòa, dạo một bài van-xơ cổ xưa.

Tôi đành phận thiếu niềm vui, Thượng đế, Chúa của tôi.

Ông linh mc đứng tựa vào bức tường. Vị tu sĩ đã có nói là ông làm sao hiểu được những sự an bài của Chúa. Ông chẳng có lấy một chút đỉnh thông minh, ông ăn nói cứ như một người cộng sản. Chính là cái lời nói đó nó ám ảnh linh mục hơn cả. Từ trên tất cả các bục giảng, các vịc đều đã lớn tiếng chống lại cái điều lời đó nói. Và bây giờ, ông ta… vị tu sĩ thì vô cùng thông minh đã được gần gũi Chúa, ông ta quả là dễ dàng thấu suốt tiếng nói của Chúa. Còn ông, ông lại sa vào sự lầm lẫn, ông đã mất đi hai năm với biết bao công sức. Ông đã nghĩ đến đưa bao nhiêu là trẻ con đến vớihững đứa trẻ lầm lạc… lẽ nào chúng sẽ là tội phạm! Hãy để cho chúng đến với tôi, những đứa trẻ nhỏ… Chúa Ki-tô… đó là một gương mặt huy hoàng và trẻ. Ngay các vị linh mục cũng đã có nói về Người rằng đó là một nhà cách mạng. Chính Người cũng yêu quý trẻ con… bất hạnh cho mộười nào làm điều xấu đối với một đứa trẻ… bà quả phụ Xăng-tốt vốn là một người bảo trợ của Nhà thờ… phải chăng vì lẽ đó mà ngay cả bà ấy cũng thấu suốt tiếng nói của Chúa? Hai năm trời mất phí.. ông đã có những nhân nhượng đúng, ông đã làm như thế... khác đi,ử hỏi làm thế nào mà đối xử với những Hảo hán nơi Trảng cát… đó không phải là những đứa trẻ như những đứa trẻ khác... chúng nó hiểu biết nhưng không sót thứ gì, cho tới cả những bí mật các giới nam nữ... Chúng nó không khác người lớn tuy rằng chúng đng chỉ là những đứa trẻ... không thể nào lại xử sự với chúng cũng như với những đứa trẻ được đến trường trung học những người Cơ-đốc giáo, chịu lễ ban thánh thể đầu tiên. Những đứa này có một người mẹ, mộười cha, những anh em, những người rửa tội và mọi thứ để mặc, để ăn, đều có đầy đủ...nhưng đâu phải ông là người có thể đưa ra bài học cho ngài tu sĩ... vị tu sĩ kia hiểu tất cả, ông ta thông minh tột bực. Ông ta nghe được thấu suốt tiếng nói của Chúa... ông ta rấần gũi Chúa. Còn ông thì ông không thuộc vào hạng những học viên xuất sắc nhất… ông chỉ thuộc hạng tồi nhất... Chúa đâu có nói với một linh mục ngu dốt... Ông nghe theo Giăng A-đam... một người cộng sản như Giăng A-đam... nhưng mà những người cộng sản đều là những kẻ ác dữ, hốn xóa bỏ sạch trơn tất cả...Giăng A-đam là một con người tốt... một người cộng sản.. và Chúa Ki-tô? Không, ông không thể nào nghĩ được rằng Chúa Ki-tô lại có thể là người cộng sản… vị tu sĩ chắc phải biết điều đó hơn là một linh mục nghèo khốn mặc áo thẩn… vị tu sĩ thì thông minh và Chúa là tuyệt đỉnh thông minh... Mạch-Nha muốn trở thành linh mục. Nó muốn trở thành linh mục, đúng thế, thiện hướng ấy của nó là chân thành. Nhưng nó phạm tội hằng ngày, nó ăn cắp, nó cướp giật. Đâu phải tội lỗi là do chúng nó... ông ăn nói như một người cộng sản... ti sao con người kia lại đi trong một chiếc xe hơi, lại hút một điếu xì gà? Ông ăn nói như người cộng sản. Vị tu sĩ đã nói thế. Liệu chừng Chúa có tha thứ cho ông không?

Linh mục Giô-đê Pê-đrô dựa vào bức tường, những nốt nhạc cuối cùng của dàn nhạc từ xa vẳng đến tai ông. ắt linh mục mở to trừng trừng.

“Đúng đấy, cha Giô-đê Pê-đrô, cũng có những lúc Chúa nói với những kẻ ngu độn nhất. Với những kẻ ngu độn nhất... ông là kẻ ngu độn… nhưng mà lạy Chúa tôi, hãy lắng nghe tôi... đó là những đứa trẻ khốn nghèo... liệu chúng nó hiểu gì, chúng nó, về cái tốt và cái ấu? Nếu chẳng bao giờ có một ai bày dạy điều gì cho chúng. Có bao giờ chúng được cảm giác có bàn tay một người mẹ đặt trên đầu, có bao giờ chúng được nghe những lời nói thân thương một người bố. Lạy chúa tôi, chúng đâu có hiểu điều chúng làm... chính bởi lẽ đó mà tôi đã cùng đi với chúng, tôi đã thường làm cái điều mà chúng ốn... ”

Vị linh mục chắp hai bàn tay, giơ cao hướng lên trời.

“Phải chăng một người cộng sản xử sự theo cách đó? Đem đến chút đỉnh hơi sức cho những linh mục bé bỏng ấy. Cứu vớt chúng, nâng cao số phận chúng. Trước ngày đó, từ trong cái bn chúng nó chỉ có nảy sinh những tên ăn cướp, những đứa móc túi, những tụi ma-cô, những đứa tốt nhất thì cũng là quân vô lại lang thang... cái nghề nghiệp xứng đáng nhất... và người ta lại muốn từ trong bọn chúng nó chuyển ra những con người ham quen lao động, lương thiện, chững chạc… cứ làải đi từng chút từng chút... từ Nhà trừng giới, chúng nó đi ra lại tồi tệ hơn... không phải là nhờ vào một sự trừng phạt tàn bạo, lạy chúa tôi, xin hãy nghe tôi... nơi đó, sự trừng phạt quả là tàn bạo... chỉ có thể với đức kiên nhẫn, lòng nhân ái... Chúa Ki-tô cũng đã nghĩ như vậy... vì sao lư là một người cộng sản?... Chúa có thể nói với một kẻ ngu độn... bỏ rơi những đứa trẻ... giáo phận thế là mất... mẹ già sẽ khóc âm thầm và công ăn việc làm của cô em ở trường Sư phạm? Cô ấy cũng vậy muốn dạy dỗ bn trẻ con... nhưng rồi sẽ là những đứa trẻ khác, những đứa trẻ có những quyển sách, một ông bố, một bà mẹ... những đứa trẻ này sẽ không thể giống như những đứa trẻ bị bỏ rơi kia trong đường phố, nằm ngủ dưới ánh trăng dưới gầm cầu, trong những nhà kho... ông không thể bỏ rơi chúng nó. Chúa nhân hậu sẽ đứng về phía nào? Phía vị tu sĩ hay là phía người linh mục khốn khổ? Bà quả phụ... Không, Chúa nhân hậu đứng cùng với ông linh mục.. Chúa là cùng với ông linh mục... con quả là quá ngu độn để có thể nghe thấu sut lời của chúa nhân hậu (ông đứng náu phía sau cửa lớn một nhà thờ), nhưng cũng nhiều lúc, Chúa nhân hậu nói với những kẻ ngu độn...(ông bước ra khỏi cửa lớn nhà thờ, tiếp tục đi men những bức tường). Ông sẽ cứ tiếp tục việc đã làm, đúng thế. Nu ông có sa vào sự nhầm lẫn, Chúa sẽ tha thứ cho ông... những ý định tốt không xóa bỏ được tội lỗi từ những việc làm xấu xa... nhưng Chúa là tuyệt đỉnh nhân hậu... ông sẽ cứ tiếp tục... từ những Hảo hán nơi Trảng cát, đâu phải chỉ đi ra có quânu manh... và như thế thì phải chăng cũng là một niềm vui lớn đối với Chúa Ki-tô? Đúng thế, Chúa Ki-tô đã mỉm cười. Đó là một gương mặt huy hoàng. Chúa đã mỉm cười với cha Pê-đrô. Cảm ơn, lạy Chúa tôi, xin cảm tạ người. ”

Ông linh mục quỳ xuống ngay trên đường phố, giơ cao hai tay hướng lên trời. Nhưng ông thấy mọi người đương mỉm cười. Ông vội đứng dậy, kinh hoảng và quá xấu hổ, ông nhảy vội lên một toa tàu điện.

Một người nào đó bình phẩm:

− Nhìn kìa, một linh mục say bí tỉ. Thật là quá đáng!

Và mọi người ồ lên ười ở chỗ tàu điện dừng.

Sống-Nhàn đưa chiếc móng tay cáu đen gãi nốt mụn. Sau đó, nhìn vào cánh tay. Cánh tay đầy mụn. Vậy ra vì cái thứ đó mà nó cảm thấy một sức nóng ghê gớm, một sự bải hoải khắp người. Đó chính là cơn sốt của đậu mùa. Cái khu phố nghèo đã b đậu mùa tàn phá. Các thầy thuốc nói rằng dịch bệnh đã tản đi xa, dịu dần, nhưng vẫn còn nhiều người bị bệnh và ngày nào cũng có những người phải đến khu cách ly. Những con người không còn trở lại nữa. Sống-Nhàn nghĩ như thế. Cho tới ngay cả An-mi-rô, chính trường hợp thng này đã gây ra to chuyện trong nhà kho, rồi thì nó cũng đến phải vào khu cách ly. Và thằng bé không còn trở về... Đúng là một thằng bé xinh xẻo. Nhiều đứa khác cũng nói thế, không riêng nó và Ba-răng-đão... Mà thằng bé không chút độc ác, nó chẳng làm cho ai buồn phiền. Cẳng-Nhũn quả là đã bày ra cái trò bỉ ổi thực sự. Và rồi, khi chúng biết được thằng bé đã chết, Cẳng-Nhũn li sống càng cô độc hơn, hình như tự cho là mình đã gây nên cái chết của An-mi-rô. Nó không còn trò chuyện với bất cứ đứa nào, chỉ trừ với con chó nó đã đem về nuôi.

- Thằng này đến hóa rồ mãi... Sống-Nhàn nghĩ vậy. Nó đốt một điếu thuốc đi xuyên suốt nhà kho. Chỉ mỗi Giáo-sư ở nhà. Vào giờ này buổi chiều, hiếm có lúc thấy một đứa nào ở nhà kho. Giáo-sư trông thấy nó lúc nó bước vào.

− Cho tớ một điếu thuốc, Sống-Nhàn!

Sống-Nhàn ném cho Giáo-sư một điếu. Nó đi vào góc riêng, gói ghém những quần áo rách tã vào một bọc. Giáo-sư chú ý đến những động tác của nó.>

− Mày bỏ đi à?

Sống-Nhàn bước lại gần thằng bạn, bọc áo quần dưới nách.

− Mày đừng nói chuyện này với bất cứ đứa nào... Chỉ riêng với Ba-la thôi!

− Vậy mày định đi đâu?

Thằng lai cười.

− Đến khu cách ly.

Giáo-sư đưa mắt nhìn lên hai cánh tay mọc đầy mụn, lên ngực bạn:

− Mày đừng có đi, Sống-Nhàn!

− Vì sao vậy, ông anh?

− Mày cũng biết rõ đấy... Đó là một chứng chỉ đi nghĩa địa!

- Mày nghĩ rằng tớ cứ ở lại đây để rồi truyềnch này cho tất cả anh em sao?

− Bọn này sẽ lo chạy chữa cho mày.

− Cả bọn sẽ giết sạch. An-mi-rô có gia đình, đúng quá đi rồi! Tớ, tớ chẳng có một ai.

Giáo-sư nín thinh. Nó muốn nói rất nhiều điều. Thằng bé lại đương đứng trước mặt nó, khp người chi chít những mụn đậu mùa, bọc quần áo rách dưới nách, Sống-Nhàn bảo:

− Mày sẽ nói chuyện này cho Pê-đrô Ba-la biết. Còn với những đứa kia, không cần thiết.

Giáo-sư chỉ có thể hỏi gặng.

− Mày đi đến đó thật đấy chứ?

ng-Nhàn gật đầu. Hai đứa cùng đi ra bên ngoài nhà kho. Sống-Nhàn ngắm nhìn thành phố, đưa tay phác một cử chỉ. Cũng coi như là lời chào vĩnh biệt. Sống-Nhàn vẫn là một Ma-lăng-đrô và thật không có ai yêu quý thành phố của mình cho bằng các Ma-lăng-đrô. Nó nhìn Giáo-sư.

− Khi nào mày vẽ chân dung tớ… Mày vẫn luôn luôn có ý định sẽ vẽ chứ?

ớ sẽ vẽ chân dung mày, Sống-Nhàn... (nó muốn nói với thằng bạn những lời thân thương như là với anh em ruột thịt).

− Đừng có vẽ tớ đầy vết đậu mùa, đừng...

Bóng đen nó mờ dần trên trảng cát. Giáo-sư đứng đó, cc nghẹn, lời nói bị nghẹn lại. Nhưng mặt khác, nó cũng lại nhận thấy thật là đẹp về phía Sống-Nhàn đã bỏ ra đi như thế đến chỗ chết để tránh cho những đứa khác khỏi bị lây. Những con người như kiểu ấy đều có một ngôi saoở ngay chỗ vị trí trái tim. Và sau khi họ chết, trái tim họ sẽ sống ở trên trời. Cục-cưng-của-Chúa đã nói thế. Sống-Nhàn chỉ là một đứa trẻ, nó đâu đã phải là một người lớn. Nhưng đó, nó đã có một ngôi sao ở chỗ trái tim rồi. Giờ đây, bóng hình nó đã xóa mờ. Và lúc đó, điều tin chắc rằng không còn bao giờ được thấy lại thằng bạn thân thiết của mình nữa khiến tim Giáo-sư căng lên. Cái điều tin chắc là thằng bạn đi đến cái chết...

Trong các ngôi miếu, tỏ lòng thành kính dâng lên Ô-muy-luy, đám cư dân da đen, bị đậu mùa quất cho điêu đứng, cất tiếng hát:

Cam-bô-mô, A-zi-e-la ang-gô-ma!

Tôi mun được thấy tấm da huýt sáo

Ô-muy-luy lên đường đi vào vùng nội địa

Đậu mùa bay tản đi mất khắp nơi.

Ô-muy-luy đã gieo rắc đậu mùa khắp trong thành phố. Đó chính là một cuộc rửa hận đối với khu thành phố những kẻ giàu. Nhưng người giàu họ cng đậu, và thử hỏi rằng Ô-muy-luy biết được gì về tiêm chủng? Đó chính là một nữ thần khốn khổ của rừng rậm châu Phi… Một nữ thần của những người da đen nghèo khổ. Thử hỏi bà ấy hiểu biết được gì về những cái thứọi là tiêm chủng đó? Thế là, bệnh đậu mùa đi xuôi luôn xuống và tàn hại đám con dân của Ô-muy-luy. Tất cả những gì Ô-muy-luy có thể làm được đó là chuyển cho đậu mùa đen thành đậu mùa trắng thể nhẹ. Nhưng mà ngay thế đi nữa cũng vẫn làm chết người đen, làm chết người nghèo. Nhưng Ô-muy-luy truyền phán rằng không phải lành đậu mùa đã làm họ chết, chính là khu cách ly họ đã giết họ. Ô-muy-luy chỉ có muốn ghi dấu bằng riêng đậu mùa trắng cho những đứa con da đen thân mến của mình. Chính là khu cách ly đã giết chúng nó. Nhưng các ngôi miếu cầu xin nữ thần hãy đem bệnh đậu mùa ra khỏi thành phố, xin Người hãy đem nó về với những điềnủ giàu có trong vùng nội địa. Họ có tiền bạc, hàng dặm và hàng dặm đất đai, nhưng chỉ có điều là họ chẳng biết gì về cái gọi là tiêm chủng. Và Ô-muy-luy truyền phán rằng nữ thần sẽ đi vào vùng nội địa. Và những người đen, những thành viên trong đền miếu, những cô gái và ông đ hát lên:

“Chính vị đó là cha của chúng ta

Và là người có thể giúp đỡ chúng ta”.

Ô-muy-luy hứa sẽ đi. Nhưng để cho những đứa con da đen của Người đừng có quên Người, nữ thân báo trước cho họ biết qua bài tụng ca tạm biệt:

“Thôi từ biệt, hỡi những đa con nhỏ thân yêu của ta

Rằng ta, ta ra đi và ta lại sẽ trở về…”

Và một đêm, trong khi tiếng nhạc a-ta-ba-cơ[21] vang rền các đền miếu, một đêm đầy bí ẩn của thành phố Ba-hi-a, Ô-muy-luy nhảy lên cái máy của “Miền Đông Bra-xin” và đi vào vùng nội địa tại Giô-a-dây-rô. Bệnh đu mùa cùng đi với Người.

Sống-Nhàn trở về quá gầy, nó bồng bềnh trong bộ quần áo của nó. Trên mặt nó bây giờ dày đặc vết rỗ hoa. Những đứa kia chăm chú nhìn vào nó và vẫn còn vẻ kinh sợ khi nó bước vào trong nhà kho, buổi tối ấy. Nhưng Giáo-sư đã lập t bước lại với nó.

− Mày khỏi rồi à, lai?

Sống-Nhàn mỉm cười, tất cả bọn ùa tới bắt tay nó. Pê-đrô Ba-la ôm quàng cổ nó.

− Thằng lai quý hóa, thằng lai chung thủy.

Cho đến Cẳng-Nhũn cũng lại với nó, Giô-ao Gộc thì cứ đứng sát Sống-Nhàn. Thằng lai ngó nhìn bạn bè. Nó nói xin một điếu thuốc lá. Hai bàn tay nó gầy giơ xương, mặt nó hốc hác. Nó đứng yên lặng, đăm đăm nhìn thân thương cái nhà kho cổ lổ, những đứa bạn, con chó đương nằm trên cổ Cẳng-Nhũn.

Thế rồi, Giô-ao Gộc buột miệng hỏi:

− Ở cái khu cách ly ấy nó ra s

Sống-Nhàn quay phắt lại thật nhanh. Gương mặt nó bừng lên một cảm xúc đắng cay và kinh tởm. Nó đứng một lúc không đáp lại. Thế rồi, những tiếng nói bật ra hết sức khó khăn.

− Không một ai biết được là nó thế nào, không. Đó là một cái thứ quá ư… Một bãi ráối rữa. Kẻ nào bước chân vào trong đó thì cũng chẳng khác nào chui vào trong áo quan…

Nó nhìn tất cả những đứa kia, đứa nào đứa nấy đương dán chặt mắt vào đôi môi nó. Giọng nó trở nên chua chát:

− Giống in như kẻ vào nằm trong áo quan để đi đến bãi tha ma… Giống in…

Nó không còn tìm ra được gì thêm nữa để nói. Cẳng-Nhũn hỏi lí nhí qua hai hàm răng:

− Thế rồi còn gì nữa?

− Hết, hết, không, tớ không biết… Vì lòng kính Chúa, đừng có hỏi gì tớ nữa… - Và nó cúi đầu, gật lắc đủ mọi chiều. Giọng nói của nó cứ xuống dần, thấp hết mức như là vẫn còn khủếp.

− Thì cũng là một kiểu như đến bãi tha ma. Ở đó tất thảy đều đã chết.

Nó đưa mắt nhìn, vẻ cầu xin đừng có hỏi han gì nữa. Giô-ao Gộc nói với bọn kia.

− Lẽ ra không nên hỏi nó chút gì…

Sống-Nhàn tán thành bằng một động tác. Nó nói rt khẽ.

− Không nên! Quả là quá chừng khủng khiếp…

Giáo sư ngắm nghía trên ngực Sống-Nhàn. Trên đó lỗ chỗ dày đặc những nốt rỗ hoa. Nhưng ở vào chỗ vị trí trái tim. Giáo sư nhìn thấy một ngôi sao:

− Một ngôi sao ở chỗ vị trí trái tim.

XI - SỐ PHẬN

Cả mấy đứa ngồi quanh chiếc bàn trong góc phòng. Gã Mèo chìa cỗ bài. Nhưng Pê-đrô Ba-la, Giô-ao Gộc,Giáo-sư, Sống-Nhàn nữa, chẳng đứa nào để ý đến. Chúng nó đương chờ Cục-cưng-của-Chúa ở quán “Cửa Biển”. Bàn nào cũng đông khách.

Một thời gian dài, quán “Cửa Biển” lâm vào tình trạng vắng khách. Đậu mùa đã giữ họ lại ở đâu đó. Bây giờ cái bệnh ôn dịch đã biến mất, những người ngồi đó lại bàn phiếm về những người đã qua đời. Một người nào đó nói về khu cách ly “Đúng là một tai họa lớn, cái tai họa đói nghèo” một thủy thủ thốt ra.

Ở một bàn, khách gọi rượu mia. Có tiếng va chạm cốc ở quầy hàng. Một ông già lên tiếng.

− Chẳng ai thay đổi được số phận. Đó là một điều đã được an bài từ trên cao kia - Và lão chỉ lên trời.

Nhưng Giăng A-đam từ một bàn khác nói vọng sang.

− Một ngày kia,ẽ thay đổi các số phận những người nghèo…

Pê-đrô Ba-la ngẩng cao đầu. Giáo-sư lắng nghe, mỉm cười.

Nhưng Giô-ao Gộc và Sống-Nhàn dường như tán thành lời nói của ông lão đương nhắc lại?

− Không, chẳng ai có thể thay đổi được… Đã định đoạt trên

− Một ngày kia, người ta sẽ thay đổi nó… - Pê-drô Ba-la nói, và mọi người đều nhìn thằng bé.

− Liệu cái ngữ mày thì biết gì về điều đó, chú trống non? - Ông già hỏi.

− Con trai “Tóc vàng hoe” đấy. Đó là tiếng của người bố đang nói - Giăng A-đam đáp lại, và nhìn thằng bé vẻ kính nể - Người bố đã bỏ mình để thay đổi số phận của chúng ta.

Anh nhìn khắp mọi người. Ông già nín thinh và ông ta cũng vậy, chăm chú nhìn vào Pê-đrô Ba-la với lòng kính nể. Niềm tin đã trở lại trong họ. Ngoài kia một cây đàn ghi-ta bắt đầu vang tiếng ca.

CHƯƠNG THỨ HAI:
ĐÊM CỦA YÊN BÌNH LỚN
SỰ YÊN BÌNH LỚN CỦA MẮT EM

I - CON GÁI NGƯỜI BỊ ĐẬU MÙA

Âm nhạc đã quay trở về trên khu Mô-rô, vùng đồi thôn xóm người da đen. Các Ma-lăng-đrô đã lại búng ghi-ta, cất cao tiếng hát những bài “ mê-đi-nha” - bài hát giản đơn về vùng đồi Mô-rô, sáng tác những bài xam-ba để rồi bán lại cho những ca sĩ xam-ba nổi tiếng trong thành phố. Lại bắt đầu, trong quán rượu Đê-ô-cli-ti-ô, một nhóm người ngồi lại cho tới khuya, tối nào cũng vậy. Một thời gian, tất thảy đều đã ngừng hẳn trên Mô-rô, nhường chỗ cho tiếng khóc lời than của đàn bà, con trẻ: đàn ông thì cúi đầu đi qua mà trở về nhà hoặc quay lại nơi làm việc. Và những chiếc quan tài u ám của người lớn, những chiếc quan tài trắng của các cô gái trẻ và những chiếc quan tài nhỏ của trẻ con đi ra theo những con đường dốc gập ghềnh tới bãi tha ma ngoài xa. Và đó là khi không phải là những cái bao tải được đưa đi, để tống đi cho khuất mắt những bệnh nhân đậu mùa vẫn còn sống mà người ta mang đến khu cách li. Chắc chắn là những kẻ đó sẽ không còn bao giờ trở về nữa, cả gia đình đã khóc họ đúng như phải khóc một người chết. Lúc đó không một bài ca nào của đàn ghi-ta, không một giọng hát âm vang nào của người da đen, đến phá vỡ nỗi buồn thảm của Mô-rô, duy nhất chỉ có lời cầu nguyện của những người canh gác, những tiếng khóc quằn quại của những người đàn bà.

Đó là cảnh Mô-rô khi E-xtê-răng bị mang đi khu cách li. Anh không trở lại: một buổi chiều, Mác-ga-ri-đa được biết anh đã chết ở đó rồi. Ngay chiều ấy, chị đã lên cơn sởi. Nhưng bệnh đậu mùa chỉ ở cái thể vào loại nhẹ nhất trên thân hình chị thợ giặt, chị giấu kín tất cả mọi người hiện tượng đó, và chị đã thoát được không bị nhét vào trong một cái bao tải. Dần dần chị đã khá lên. Hai đứa bé xăng xái khắp nhà thực hiện những điều chị sai bảo. Cũng vì nó mới sáu tuổi. Giô-dê Chồn hiển nhiên chưa biết làm gì. Nhưng Đô-ra, con bé này, nó đã mười ba, mười bốn tuổi, bên dưới tấm áo dài, cặp vú đã bắt đầu nhú nhọn và người ta đã có thể nói đó là một nội trợ nhỏ khi thấy nó lo lắng hết sức nghiêm túc để chăm sóc mẹ, tìm kiếm cho mẹ những thuốc men cần thiết. Mác-ga-ri-đa đã đỡ, cũng là lúc những cây ghi-ta lại vang tiếng trên Mô-rô, bởi vì tai họa lúc này đã bị xóa bỏ. Và tiếng đàn hát lại chiếm lĩnh những buổi tối ở Mô-rô và Mác-ga-ri-đa, tuy chưa hoàn toàn bình phục, đã đi đến nhà vài ba khách hàng để hỏi và nhận việc. Chị quay trở về, hàng nặng trên vai, và đi thẳng đến bể nước. Dưới nắng và dưới mưa rơi suốt buổi chiều, chị giặt giũ cả ngày không nghỉ. Ngày hôm sau chị không quay trở lại với công việc, bởi vì chị lại tái phát đậu mùa trắng và tái phát thì bao giờ cũng nguy hiểm ghê gớm. Hai ngày sau, từ trên Mô-rô đi xuống chiếc quan tài cuối cùng và nạn nhân cuối cùng của bệnh đậu mùa trắng. Đô-ra không khóc nức nở. Nước mắt tuôn r trên mặt con bé, nhưng trong khi chiếc quan tài đi ra, nó nghĩ đến Giô-dê Chồn đương đói ăn. Thằng em trai khóc tấm tức vì buồn và vì đói. Quả là đã quá muộn để hiểu rằng từ nay chúng nó cô đơn trong cái mênh mông của thành phố.

Hàng xóm láng giềng cho hai đứa nhỏ ăn uống chiều hôm đó. Ngày hôm sau, ngay buổi sáng, lão Ả-rập vốn là chủ cho thuê những nhà gỗ nhỏ trong Mô-rô sai người đến tưới rượu trong gian nhà Mác-ga-ri-đa để tẩy uế, và lập tức sau đó, hắn ta cho người khác thuê ngay, bởi vì đó là một nếp nhà có vị trí tốt ở ngay trên cao, nơi đầu đường dốc. Và, trong khi hàng xóm láng giềng bàn cãi các vấn đề đặt ra về hai đứa trẻ mồ côi, Đô-ra nắm tay đứa em nhỏ mà dắt đi xuống phía thành phố. Con bé chẳng chào từ biệt ai cả, đó cũng là một cách bỏ trốn. Giô-dê Chồn lẽo đẽo theo chị dắt, chẳng hiểu là đi đâu. Đô-ra bước đi một cách bình tĩnh. Tới thành phố nó sẽ tìm gặp những người cho chúng ăn uống, những người đó, chí ít cũng sẽ lo liệu cho thằng em nó. Còn về phần nó, nó sẽ cũng xin được công việc hầu phòng ở một nhà nào đó. Đúng nó vẫn đương là một con bé nhưng nhiều nhà vẫn thích thuê một con bé bởi vì công xá sẽ rẻ hơn. Mẹ nó, một hôm nào đó, đã nói sẽ đưa nó đến ở thuê làm con đòi tại nhà một khách hàng của mình. Đô-ra nhớ rõ địa chỉ người đó và đi thẳng đến. Nó bỏ lại sau nó khu Mô-rô, tiếng đàn những cây ghi-ta, bài xam-ba một người đen hát. Nhựa rải đường nóng bỏng làm hỏng đôi bàn chân đất của nó. Giô-dê Chồn, thằng này thì đi thật là vui thích: lần đầu tiên nó nhìn thấy thành phố, những đoàn tàu điện chạy qua đông đặc người, những chiếc xe buýt cổ lỗ bóp còi inh ỏi, đám đông người bước nhanh qua đường phố. Đô-ra, một ngày nào đó, đã đi theo Mác-ga-ri-đa đến nhà bà khách hàng nọ. Đó là một ngôi nhà ở khu Ba-ra và hai mẹ con đã đi đến đó trên một đoàn tàu điện chở hàng, giao gói quần áo đã giặt. Bà chủ nhà vồn vã với Đô-ra, hỏi cô bé có thích làm việc ở nhà bà hay không. Mác-ga-ri-đa nhận lời sẽ đưa con bé đến làm công việc ở đó khi nó lớn thêm lên một chút nữa. Bây giờ thì chính là về phía đó mà Đô-ra tính chuyện đến gặp. Và, hỏi thăm người này người khác, nó đi về phía khu Ba-ra. Con đường thì dài, nắng nóng trên nhựa rải đường đốt bỏng đôi bàn chân đất của nó. Giô-dê Chồn đã bắt đầu đòi ăn và kêu ca vì mệt. Đô-ra dỗ cho nó yên lặng bằng những lời hứa hẹn và chúng nó lại tiếp tục đi. Nhưng đến khu Căng-pôx Lớn, Giô-dê Chồn đã như kiệt sức. Con đường đi đã quá dài đối với nó, với tuổi lên sáu của nó.

Thế là Đô-ra vào một cửa hàng bánh, đổi đồng năm trăm rét duy nhất của nó, mua hai ổ bánh nguội cứng, đặt Giô-dê Chồn ngồi trên một cái ghế dài với chiếc bánh của nó:

− Em ăn đi và đợi chị ở đây nghe không? Chị lại đằng kia, c trở về ngay lập tức. Nhưng mà đừng có đi ra khỏi nơi này, nếu không em sẽ lạc mất.

Giô-dê Chồn hứa sẽ làm theo lời chị một cách rất nghiêm trang, vừa nói vừa cắn vào cái bánh cứng quèo. Con chị ôm hôn em rồi bước đi.

Viên cảnh sát đã bày lối đi cho nó, đưa mắt chăm chú vào cặp vú mới nhú. Mái tóc hung buông lơi bay trong gió. Một cảm giác nhức nhối vì nóng bỏng dưới gan bàn chân và một nỗi mệt nhọc toàn thân làm nó đau đớn, nhưng nó vẫn cứ đi tới. Nhà đó ở số 611. Đi tới số 53, nó dừng lại nghỉ một thoáng lấy lại sức, và suy nghĩ về những điều nó sẽ nói với bà chủ nhà. Rồi nó lại bước tiếp. Bây giờ thì cái đói giúp nó bắt cơ thể phải gắng lên, cái đói kinh khủng của những đứa trẻ mười ba, một cái đói đòi hỏi cái ăn ngay tức khắc. Đô-ra đã muốn khóc, muốn nằm buông dài trên mặt đất, trong đường phố, dưới nắng và không còn cựa quậy nữa. Nỗi nhớ tiếc bố mẹ chết chiếm lấy nó. Nhưng nó cố cưỡng lại tất cả những cái đó và cứ tiếp tục đi.

Số 611 là một ngôi nhà lớn, gần như một dinh cơ nhỏ với nhiều cây to ở mặt trước. ở một cây muỗm, có cái dù trên đó một con bé cùng lứa tuổi Đô-ra đương chơi đùa. Một thiếu niên lớn khoảng mười sáu, mười bảy tuổi đương đung đưa cái đu và cả hai cùng cười. Đó là những đứa con của bà chủ nhà.

Đô-ra đứng ngây ra mấy phút mà nhìn ngắm chúng nó với vẻ ước muốn. Rồi nó ấn vào núm chuông. Thằng con trai đưa mắt nhìn nó một cái, nhưng vẫn tiếp tục đung đưa chiếc đu cho em. Đô-ra lại bấm chuông tiếp luôn, một người hầu gái đi ra. Con bé nói cho hiểu là nó muốn gặp Đô-na Lô-ra, bà chủ nhà. Người hầu gái chăm chú nhìn nó vẻ ngờ vực. Nhưng thằng con trai đã ngừng đẩy đu cho em và đi thẳng lại cổng lớn. Nó liếc ngầm lên cặp vú nở hoa của Đô-ra, đường cong cặp đùi bó sát trong áo. Nó hỏi con bé:

− Cô bé muốn hỏi ai?

− Tôi muốn được nói chuyện với Đô-na Lô-ra. Tôi là con gái của Mác-ga-ri-đa, người thợ giặt, mẹ tôi không trở lại đây được nữa bởi vì bà đã chết.

Thằng con trai không rời mắt khỏi đôi vú Đô-ra. Là cháu ngoại một người I-ta-li-a và một cô gái lai đen, con bé đến là ưa nhìn với cặp mắt to và mái tóc hung của nó. Mác-ga-ri-đa bảo rằng nó thừa hưởng của ông ngoại vốn có bộ tóc rất hung và cặp ria mép rất chải chuốt. Đô-ra cụp mắt xuống bởi vì thằng con trai ấy vẫn cứ hau háu nhìn vào ngực nó. Ngay thằng con trai kia cũng ngớ ra vì thế và bảo người hầu gái:

− Đi mời mẹ tôi.

− Thưa cậu, vâng.

Thằng con trai rút một điếu thuốc châm lên. Nó phả một bụm khói lên trời, trề đôi môi thèm thuồng, lại đưa mắt nhìn vào cặp vú Đô-ra.

− Cô bé muốn tìm công việc làm?

− Thưa cậu, vâng.

Gió thổi bốc một tà áo dài của con bé. Thằng kia bỗng nảy một ý nghĩ đê tiện khi thấy lộ một mảng da thịt. Chưa gì nó đã tưởng tượng là nó đang nằm trên giường, Đô-ra bưng vào cho nó chén cà phê buổi sáng, và rồi thì những gì xảy ra tiếp đó…

- Để tôi vào hỏi xem mẹ tôi có thể làm được chút gì giúp cô bé.

Con bé cảm ơn. Nhưng nó cũng cảm thấy hơi rờn rợn, mặc dầu cái vẻ tinh quái trong cái nhìn của thằng kia phần lớn đã không bị nó phát hiện. Đô-na Lô-ra một bà tóc hoa râm xuất hiện, cô con gái đi theo sau, quan sát Đô-ra bằng con mắt xét nét. Mặt bà lấm tấm tàn nhang, nhưng bà vẫn có một vẻ duyên dáng nào đó.

Đô-ra nói cho bà biết là mẹ nó mới chết.

− Bà hồi trước có hứa cho con đến làm công…

− Vậy thế Mác-ga-ra-đa chết vì sao?

− Thưa bà, vì đậu mùa.

Đô-ra hoàn toàn không biết chính là từ lời nói đó mà nó bỗng mất hết mọi vận may để có được cái công việc mong ước…

− Vì đậu mùa?

Đứa con gáiách ra, kinh hãi. Ngay cả thằng con trai cũng lùi một chút, tưởng tượng đến cặp vú xinh xinh của Đô-ra lấm tấm những nốt rỗ. Nó khạc nhổ với vẻ kinh tởm. Đô-na Lô-ra tạo ra cái giọng rầu rầu:

− Đáng tiếc là ta đã có người hầu gái khác rồi. Bây giờ thì ta không cần mướn thêm…

Đô-ra nghĩ đến Giô-dê Chồn.

− Bà có cần một thằng bé con để sai đi đây đi đó, mua bán lặt vặt, linh tinh mọi việc? Có thằng em cháu…

− Không cháu ạ! Ta cũng không cần đến.

− Bà có biết một người nào khác để cháu đến gặp mà hỏi không?

− Không, nếu có chuyện ấy ta sẽ nói giúp cháu.

Bà ta muốn chấm dứt luôn cuộc nói chuyện. Bà quay về phía đứa con trai:

− Ra-ma-muy-en, con có hai ngàn rét đó không?

− Để làm gì hở mẹ?

− Đưa đây cho mẹ.

Thằng con trai đưa số tiền cho bà. Bà ta đặt vào hàng rào sắt, quá lo sợ phải đụng chạm tới Đô-ra. Bà ta cầu mong cho con bé đi ngay trước khi có thể truyền nhiễm sang nhà bà.

− Cháu cầm lấy mà chi dùng. Cầu trời phù hộ cháu.

Đô-ra quay trở xuôi đường phố. Bây giờ thì thằng con trai lại liếc nhìn vào đôi mông con bé nổi lên tròn trặn dưới cái áo chật. Nhưng tiếng Đô-na Lô-ra làm cho nó bỏ dở.

Bà bảo người hầu gái:

− Đốt-rét, lấy miếng giẻ tẩm cồn lau vào cổng, đúng cái chỗ con bé ấy vịn tay vào. Không thể đùa với đậu mùa được...

Giô-dê Chồn không còn ở trên ghế dài nữa. Đô-ra sợ quá. Rất có thể thằng em trai đã đi xa quá trong thành phố và đã bị lạc. Và nó làm thế nào để tìm cho được thằng bé, nó xưa nay hiểu biết quá ít về khu thành phố này? Một cơn mệt mỏi rời rã quá mức lan khắp người nó, và cùng với cái chán nản lại thêm vào lòng luyến tiếc êm dịu người mẹ đã mất và một thèm khát rất mạnh muốn òa lên khóc. Đôi chân thì đau đớn quá chừng và nó lại đói. Nó nghĩ ngay đến mua bánh mì (bây giờ nó đã có hai ngàn và bốn trăm rét) nhưng đáng lẽ làm việc đó, nó lại đi tìm thằng em trai. Nó gặp thằng bé đang ngốn ngấu những quả mận xanh dưới mấy gốc cây to, trong khu vườn. Đô-ra đập vào vai em:

− Em không biết là thứ đó làm cho đau bụng à?

− Em đói...

Con bé mua bánh mì, chúng nó ăn bánh. Suốt cả buổi chiều chỉ có đi hết nơi này chốn kia mong tìm được một công việc. Đâu đâu người ta cũng đuổi khéo nó. Nỗi sợ hãi bệnh đậu mùa lấn át hết thảy mọi thứ lòng tốt. Khoảng chập choạng tối, Giô-dê Chồn không còn chịu đựng nổi mệt mỏi nữa. Đô-ra trở nên buồn bã và đã nghĩ đến quay trở về Mô-rô. Như vậy, nó sẽ trở thành gánh nặng cho bà con xóm giềng vốn đã nghèo túng. Nó không muốn quay trở về đó nữa. Từ Mô-rô, mẹ nó đã ra đi trong một chiếc quan tài, bố nó đã bị nhét vào một chiếc bao tải. Một lần nữa, nó để Giô-dê Chồn một mình trong một khu vườn, và đi tìm cái ăn tại một cửa hàng bánh mì trước khi họ đóng cửa. Nó tiêu những đồng xu cuối cùng. Đèn điện rực sáng và trước tiên thì nó thấy quả là đẹp thật. Nhưng ngay lập tức nó cảm thấy thành phố đúng là kẻ thù của nó, nơi đó đúng chỉ có biết thiêu bỏng chân nó và dồn cho nó mệt nhọc rã rời. Những ngôi nhà đẹp đẽ kia không muốn nhận nó. Nó quay trở lại, cúi gập người, đưa sống bàn tay chùi nước mắt. Và lần này nữa nó lại không thấy Giô-dê Chồn. Sau khi đi loanh quanh đây đó, chung quanh khu vườn, nó trông thấy thằng bé đương chăm chú dõi theo một keo chọi bi giữa hai đứa con trai. Một thằng đen vạm vỡ và một thằng trắng gầy nhom. Đô-ra ngồi lên một chiếc ghế dài, gọi em. Hai thằng đương chơi, chúng cũng đứng lên. Nó giở gói bánh mì, lấy một chiếc bánh đưa cho Giô-dê Chồn. Hai thằng kia nhìn chằm chằm nó. Thằng đen hẳn là đói, nó đoán biết như thế. Nó đưa bánh mì mời bọn kia. Chúng nó cùng ngồi đó, cả bốn đứa cùng ăn cái thứ bánh mì khô cứng, bánh này rẻ tiền hơn. Yên lặng. Khi chúng nó ăn bánh xong, thằng bé đen phủi hai bàn tay và nói:

− Thằng em mày có nói rằng mẹ chúng mày đã chết vì bệnh đậu mùa.

− Bố cũng vậy.

− Ở chỗ chúng tớ cũng có một bệnh nhân đậu mùa chết.

− Bố mày à?

− Không, đó là An-mi-rô, một đứa trong bọn.

Thằng bé trắng, còi cọc, từ đầu vẫn im lặng, hỏi nó:

− Mày đã tìm được công việc làm chưa?

− Chẳng ai muốn nhận một đứa con gái của người mắc bệnh đậu mùa...

Bây giờ nó khóc. Giô-dê Chồn ngồi dưới đất chơi những viên bi, hai thằng kia bỏ lại dưới gốc cây. Thằng bé đen gãi đầu. Thằng bé gầy đưa mắt hỏi ý nó, rồi quay về phía Đô-ra:

− Mày có chỗ nào ngủ không?

− Không.

Thằng bé gầy bảo với thằng bé đen.

− Bọn mình đưa nó về nhà kho...

− Một con bé... Ba-la sẽ nói thế nào?

− Kìa, nó khóc - thằng bé gầy nói khẽ.

Thằng đen nhìn con bé; rõ ràng nó bối rối.

Thằng bé trắng đưa tay lên gãi vào cổ, đuổi một con ruồi. Nó đặt bàn tay lên vai Đô-ra hết sức nhẹ nhàng cứ như là nó sợ phải đụng vào con bé:

− Đi với bọn mình. Chúng mình ngủ trong một nhà kho..>

Thằng đen cố gắng để có thể mỉm cười:

− Chẳng thể là một lâu đài, nhưng ở đó vẫn hơn là ngoài đường phố.

Chúng nó cùng đi. Giô-an Gộc và Giáo-sư đi lên trước. Cả hai đứa đều khao khát nói chuyện với Đô-ra, nhưng chẳng đứa nào biết là nên nói chuyện gì; chưa bao giờ tự chúng nó lại thấy sa vào một sự lúng túng như vậy. Ánh sáng những ngọn đèn dọi vào làn tóc hung của nó. Thằng bé đen nói:

− Đúng là một con nhỏ xinh đẹp...

− Một món hời... Giáo-sư đáp lại.

Nhưng chúng nó chẳng có nhìn ngó vào cặp vú, hay vào cặp đùi. Chúng đều nhìn vào làn tóc hung trên đó rập rờn ánh sáng những bóng đèn điện.

Trên tràng cát, Giô-dê Chồn, mỏi rời rã, dừng lại không bước được nữa. Giô-ao Gộc ôm lấy thằng bé (mặc dầu chính bản thân nó cũng chỉ là một đứa trẻ con) và cõng nó trên lưng. Giáo-sư đi cạnh Đô-ra, nhưng chúng nó cứ yên lặng mà đi trong bóng đêm.

Chúng nó bước vào trong nhà kho mà cứ phấp phỏng, Giô-ao Gộc đặt Giô-dê Chồn xuống đất và đứng yên không động, chờ Đô-ra và giáo sư vào tới nơi chúng nó cùng đi tới cái xó của Giáo-sư và thằng này thắp cây nến lên. Những đứa kia hướng về chúng nó những cái nhìn ngạc nhiên. Con chó của Cẳng-Nhũn sủa.

− À có dân mới... Gã Mèo sắp sửa ra đi, lầm bầm.

Gã Mèo bước tới gần chúng nó.

− Thế này là thế nào, Giáo-sư?

− Ông bố và bà mẹ đều chết vì đậu mùa. Chúng nó bơ vơ ngoài đường phố, không biết sẽ ngủ ở đâu.

Gã Mèo nhìn Đô-ra, nhoẻn nụ cười đẹp nhất của nó. Nó nghiêng mình trước con bé (cũng như nó đã được nhìn thấy một anh chàng hào hoa như thế ở trong phim) và nhắc lại một câu chắn chắn nó đã nghe được ở đâu đó:

− Vô cùng hân hạnh, thưa quý nương...

Nó không còn nhớ được chút gì về đoạn sau, sững lại và bỏ đi ra ngoài, đến với Đan-va. Nhưng tất cả những đứa khác đã áp lại gần, Cẳng Nhũn và Sống-Nhàn dẫn đầu. Đô-ra nhìn cả bọn, sợ sệt. Giô-dê Chồn nằm ngủ, mê đi vì mệt. Giô-ao Gộc và Giáo-sư bước tới đứng phía trước Đô-ra. Ánh sáng ngọn nến chiếu óng ánh mái tóc hung của con bé, và thỉnh thoảng lướt trên cặp vú. Bây giờ, mặt trăng lùa ánh sáng vào qua những chỗ thủng trên mái.

Sống-Nhàn đã đứng trước mặt chúng nó. Cẳng-Nhũn tập tễnh bước tới, và tất cả những đứa khác sát sạt sau lưng nó, mắt mở to nhìn Đô-ra.

Sống-Nhàn hỏi:

− Cái “meẻng” này là thế nào?

Giáo-sư bước lên:

− Nó đói, nó và thằng em nó. Bệnh đậu mùa đã giết chết bố và mẹ nó.

Sống-Nhàn cười ngoác cả miệng. Nó chồm cong người:

− Đúng là một miếng tuyệt vời.

Cẳng-Nhũn phô cái cười diễu cợt của nó và trỏ tay vào tất cả những đứa khác:

− Bọn chúng nó đứa nào cũng như kền kền lượn trên đống thịt thối.

Đô-ra đứng sát vào Giô-dê Chồn đã thức dậy và sợ phát run lên. Một giọng nói vang lên trong đám con trai:

− Này mày, Giáo-sư, chắc là mày lại nghĩ rằng chiếc bánh chỉ dành riêng cho mày và cho Giô-ao Gộc chứ gì! Phải để cho cả chúng tớ nữa chứ...

Giô-ao Gộc đứng vững chắc trước Đô-ra. Nó không nói gì.! Nhưng nó chìa con dao găm ra. Cẳng-Nhũn thét lên:

− Này thằng kia, cái kiểu đó, mày chẳng giải quyết được gì đâu. Con bé là phải để cho cả bọn.

Giáo-sư đáp lại:

− Mày không thấy đó là một con bé con sao?...

− Nó đã có núm vú nhú rồi. Một giọng gào to.

Khuỷu-Khô-Khẳng tách ra khỏi bọn. Đôi mắt nó rực lên, một tiếng cười tràn khắp bộ mặt lầm lì của nó:

− Lam-pi-ão, chính ngay ông ta cũng vậy, chẳng vì nể ai cả. Đem nó cho chúng tớ đi, Gộc...

Chúng nó đều biết rằng Giáo-sư thì gầy yếu và không thể chịu nổi đấm đá. Chúng nó đã bị kích động đều cuồng lên. Tuy vậy, vẫn còn e ngại Giô-ao Gộc đương nắm chắc dao găm trong bàn tay. Khuỷu-Khô-Khẳng tự thấy mình như hoàn toàn đương trong đám đàn em của Lam-pi-ão, sẵn sàng với họ cùng hãm hiếp một đứa con gái của trại chủ giàu có. Ánh nến lấp lánh chiếu sáng những làn tóc hung của Đô-ra. Nỗi kinh khiếp lan khắp trên mặt nó.

Giô-ao Gộc không nói nửa lời, nhưng nó nắm chặt dao găm trong tay, Giáo-sư mở lưỡi dao cạo ra đứng cạnh thằng bạn. Thế là Khuỷu-Khô-Khẳng rút ngay ra con dao găm của nó và bước lên một bước. Những đứa kia bước theo nó, con chó sủa ran. Sống-Nhàn kết luận thêm một lần nữa:

− Tránh ra xa, Gộc, như thế thì hơn.

Giáo-sư nghĩ rằng nếu Gã mèo ở đây hắn sẽ đứng về phía chúng nó bởi vì thằng này đã có một người đàn bà. Nhưng Gã Mèo đã đi ra rồi.

Đô-ra nhìn thấy cả bọn bước tới. Sợ hãi đã vượt lên trên cả thất vọng cùng cái mệt mỏi đã làm cho nó ngã lòng. Giô-dê Chồn khóc. Đô-ra không rời con mắt nhìn Khuỷu-Khô-Khẳng: bộ mặt lầm lì của thằng lai này như bạnh nở ra do sự khao khát. Một nét cười hoảng loạn làm khuôn mặt nó rung rinh. Nó cũng thấy cả, khi mà thằng này đi qua trước ngọn nến, những nốt rỗ hoa trên mặt Sống-Nhàn. Thế là, nó tưởng nhớ lại mẹ nó đã ch tiếng nức nở làm cho nó run lên và giữ yên bọn con trai lại một chút.

Giáo-sư nói:

− Các bạn không thấy con bé nó khóc đó sao?

Chúng nó đứng sững một lúc. Nhưng Khuỷu-Khô-Khẳng đã đáp lại:

− Và chúng ta, thế thì chúng ta có cái quái gì phải nhìn vào chuyện đó? Món hàng thì trước sau vẫn thế thôi.

Chúng nó lại bước lên. Chúng thong thả áp tới gần, mắt đăm đăm khi thì xoáy vào Đô-ra, khi thì nhìn con dao găm Giô-ao Gộc nắm chắc trong bàn tay. Đột nhiên chúng bước vội lên, tiến lại gần hơn nữa. Bây giờ Giô-ao Gộc mới mở miệng nói:

− Tớ ghè thằng đầu tiên...

Sống-Nhàn cười vang, Khuỷu-Khô-Khẳng vung dao găm. Giô-dê Chồn khóc to, Đô-ra nhìn em, đôi mắt đầy kinh khiếp. Con bé ôm quàng thằng em, nó thấy Giô-ao Gộc quật ngã Sống-Nhàn. Tiếng Pê-đrô Ba-la đương đi vào khiến tất thẩy chúng nó đứng yên cả lại.

− Cái quái gì đã xảy ra thế?

Giáo-sư đứng nhỏm dậy, Khuỷu-Khô-Khẳng đã thả nó ra, thằng này đã gây thương tích cho nó vào cánh tay. Sống-Nhàn cứ nằm yên như lúc nãy, một vết rạch trên mặt. Giô-ao Gộc vẫn tiếp tục tư thế cảnh giác trước Đô-ra.

Pê-đrô Ba-la tiến tới:

− Thế này là thế nào?

Sống-Nhàn vẫn cứ nằm nguyên tư thế mà nói lên:

− Hai đứa ma-cô kia vớ được một món bở và chúng nó muốn giữ lấy cho chúng nó riêng thôi. Chúng tớ nữa chứ, cũng có quyền.

− Chúng tớ cũng vậy. Và tớ đây, riêng về phần tớ, tớ muốn trèo lên ngay chậm nhất cũng trong ngày hôm nay... đến lạc cả tiếng.

Pê-đrô Ba-la ngắm nhìn Đô-ra. Nó nhìn thấy cặp vú, mớ tóc hung.

− Mày có quyền gì... Nó nói - cút khỏi đây, Giô-ao Gộc.

Thằng đen nhìn Pê-đrô Ba-la, sửng sốt. Cả bọn tiến lên ngay. Bây giờ thì do lệnh của Pê-đrô Ba-la, Giô-ao Gộc giang hai cánh tay và thét:

− Ba-la, tớ xử đứa đầu tiên bước tới đây!

Pê-đrô Ba-la bước lên một bước.

− Xéo ngay, Gộc!

− Mày không thấy được đó là một con bé con hay sao? Mày không thấy ư?

Pê-đrô Ba-la đứng lại, cả bọn đứng sau lưng. Lúc này Pê-đrô Ba-la lại nhìn ngó Đô-ra bằng con mắt khác. Nó nhận ra ngay nỗi khủng khiếp trên mặt con bé, những dòng nước mắt chảy từ đôi mắt con bé. Nó nghe thấy tiếng khóc tức tưởi của Giô-dê Chồn. Giô-ao Gộc nói với nó:

− Tớ thì bao giờ cũng đi với mày, Ba-la. Tớ là bạn nối khố của mày. Nhưng đó chỉ là một con nhỏ, và chính Giáo-sư và tớ đã dẫn nó về đây. Tớ là bạn nối khố của mày, nhưng nếu này sấn lại gần, tớ xả mày ngay. Đó là một con nhỏ và không kẻ nào được làm khó nó...

− Cánh này sẽ quật mày, và sau đó... Khuỷu-Khô-Khẳng nói.

− Câm họng - Pê-đrô Ba-la quát.

Giô-ao Gộc nói tiếp:

− Bố mẹ nó chết vì đậu mùa, bọn này đã gặp nó, nó không biết trú ở nơi nào, thế là bọn này đem nó về. Không phải là gái điếm, nó chỉ là một con bé, mày không thấy nó chỉ là một con bé đó sao? Không ai được đụng đến nó, Ba-la.

Pê-đrô Ba-la nói rất kh>

− Đó chỉ là một con bé.

Nó nhảy mạnh một bước tới cạnh Giô-ao Gộc và Giáo-sư.

− Mày là một thằng đen dũng cảm. Chính là mày đã có lí...

Và nó quay về những đứa kia:

− Nào, ai muốn lại đó thì cứ thử lại xem...

− Mày không được làm như thế, Ba-la...

Sống-Nhàn đưa bàn tay vuốt lên vết thương:

− Mày, bây giờ, mày lại muốn dính với nó, chỉ riêng với thằng Gộc và thằng Giáo-sư.

− Tớ thề là tớ không có hề muốn dính tới nó, cả hai đứa kia cũng thế. Đó là một con bé, và không kẻ nào được đụng đến nó. Nào, tay nào còn muốn lại...

Những đứa nhỏ nhất và những đứa non gan nhất lảng xa dần. Sống-Nhàn đứng nhỏm lên, lùi lũi đi về cái xó của nó, vừa đi vừa thấm dòng máu chảy trên mặt. Khuỷu-Khô-Khẳng nói với Pê-đrô Ba-la chậm rãi:

− Tớ rút lui và hẳn là không phải vì tớ sợ. Tớ rút lại bởi vì mày đã nói đó chỉ là một con bé.

Pê-đrô Ba-la bước lại gần Đô-ra:

− Thôi đi, đừng có sợ. Không kẻ nào đụng tới mày đâu.

Con bé đi ra khỏi cái xó nó đương đứng, xé một mảnh ở váy, bắt đầu xem xét vết thương của Giáo-sư. Sau đó, nó đi tới chỗ Sống-Nhàn (thằng này co rúm người lại), thấm ướt vết thương của thằng vô lại, đắp một mảnh vải lên. Tất thảy mọi sợ hãi, mọi mệt mỏi đều đã mất biến ở nó. Cũng bởi nó đã đặt lòng tin vào Pê-đrô Ba-la. Thế rồi con bé hỏi Khuỷu-Khô-Khẳng>

− Anh nữa, anh cũng bị thương ư!

− Không, - Thằng lai trả lời mà không hiểu gì cả.

Và nó lủi nhanh về cái xó của nó. Có thể nói hình như nó có phần sợ Đô-ra.

Cẳng-Nhũn dõi nhìn con bé. Con chó rút cẳng ra khỏi cái xó của thằng này, chạy đến liếm chân Đô-ra. Con bé vuốt ve con vật, hỏi Cẳng-Nhũn:

− Con chó của anh?

− Đúng là của tôi, nhưng mà bạn có thể giữ nó.

Con bé mỉm cười. Pê-đrô Ba-la bước đi không nhằm hướng nào trong nhà kho, sau đó, nó nói với cả bọn:

− Ngày mai con bé sẽ đi nơi khác. Tớ không muốn có bọn con gái ở đây.

− Không - Đô-ra nói - Tôi ở lại, tôi sẽ giúp đỡ các bạn. Tôi biết nấu ăn, khâu vá và giặt áo quần.

− Đối với bọn tớ, bạn có thể ở lại. Khuỷu-Khô-Khẳng nói.

Đô-ra nhìn vào Pê-đrô Ba-la:

− Anh đã nói là không có ai sẽ làm khổ tôi phải không?

Pê-đrô Ba-la đưa mắt nhìn lên những làn tóc hung. Ánh trăng tràn vào nhà kho.

II - ĐÔ-RA, NGƯỜI MẸ

Gã Mèo bước lại gần, theo cái kiểu chếnh choáng đã thành nếp quen của nó trước đây. Đã mất một lúc rất lâu vẫn chẳng ăn thua gì, nó loay hoay tìm cách xâu cho được sợi chỉ vào cái kim của nó. Đô-ra lúc đó đã dỗ Giô-dê Chồn ngủ rồi, bây giờ đang chuẩn bị để nghe Giáo-sư đọc câu chuyện hay biết bao trong quyển sách bìa xanh lam. Gã Mèo bước theo cái kiểu ngúng nguẩy của nó, thong thả lại gần bên:

− Đô-ra...

− Có chuyện gì thế, Gã Mèo?

− Bạn có thể giúp tôi một chút không?

Nó ngắm nhìn cây kim và sợi chỉ đương cầm trong tay. Có thể nghĩ rằng nó đang đứng trước một vấn đề nghiêm trọng. Nó không biết phải làm thế nào để gỡ cho ra. Giáo-sư ngừng đọc sách. Gã Mèo chuyển câu chuyện qua hướng khác:

− Mày rồi sẽ bị mù do đọc quá nhiều đó, Giáo-sư. Giá mà được ánh sáng đèn điện.

Và nó nhìn Đô-ra, không nói năng.

− Có chuyện gì thế, Gã Mèo?

− Chính là do cái đồ quái sợi chỉ này. Tớ chưa bao giờ thấy một sợi nào khó khăn hơn. Xâu được cái của quỷ ấy qua cái lỗ nhỏ ở cái kim này...

− Đưa đây...

Con bé xâu kim, buộc một cái nút ở đầu sợi chỉ.

Gã Mèo bảo với Giáo-sư:

− Thật chỉ có các vị đàn bà để làm cái trò này...

− Nó giơ tay để nhận lại kim chỉ, nhưng Đô-ra không trao cho nó. Con bé hỏi Gã Mèo có cái gì phải khâu vá. Gã Mèo trỏ vào cái áo ngoài rách ở chỗ túi. Đó chính là cái áo bằng vải Ca-si-mia trước kia của Cẳng-Nhũn hồi thằng này biến hóa thành đứa trẻ nhà giàu con một gia đình trên bãi biển.

− Đúng là một bộ tuyệt cú mèo, - Gã Mèo lưu ý mấy đứa.

− Một bộ quần áo đẹp. Đúng quá đi chứ! Và Đô-ra dằn giọng:

− Cởi áo ra, đưa đây!

Giáo-sư và Gã Mèo nhìn con bé khâu vá. Nói cho thật đúng, cũng chẳng phải đường kim mũi chỉ đã tuyệt vời, nhưng hãy thử hỏi đã bao giờ chúng nó có được một ai đó khâu và vá quần áo cho chúng nó? Vả chăng, duy nhất, chỉ Gã Mèo và Mạch-Nha là có thói quen vá áo quần của chúng. Gã Mèo, bởi vì nó có những lo lắng đến ăn diện lịch sự và nó có một ả nhân ngãi; Mạch-Nha, bởi vì nó thích luôn luôn sạch sẽ. Những đứa khác thì cứ để kệ cho bộ quần áo tã đã kiếm được cứ càng rách tươm thêm cho tới khi rơi ra từng mảnh không còn che thân được nữa. Thế là chúng nó lại đi xin hoặc đi đánh cắp những chiếc quần khác và những chiếc bành tô khác. Đô-ra đã hoàn thành việc của nó.

− Anh còn gì nữa cần phải vá?

Gã Mèo vuốt mái tóc chảy sáp:

− Vạt sau lưng áo sơ-mi...

Nó quay lưng. Cái áo sơ-mi rách dài suốt từ trên xuống dưới. Đô-ra ra lệnh cho nó ngồi xuống, đưa tay khâu luôn ngay trên lưng Gã Mèo. Khi những ngón tay con bé mới lướt trên lưng nó, thằng này cảm thấy rùng mình, hoàn toàn giống như khi Đan-va đưa những chiếc móng tay dài và trau chuốt lướt nhẹ và cào nó vào lưng mà bảo:

− Con mèo cái nhỏ cào con mèo đực nhỏ...

Nhưng Đan-va đâu có khâu và quần áo của nó, mà cũng rất có thể là cô ả chẳng biết ngay cả cái chuyện xâu kim. Với Đô-ra thì lại là khác hẳn. Con bé chẳng hề ôm ấp giấu giếm bất cứ một ý đồ nào, và với những ngón tay mà móng bị gặm nham nhở chẳng chút chăm sóc, có thể nói là bẩn dơ nữa. Nó chẳng tìm cách dù khêu gợi, dù gây cho thằng con trai bất cứ một thứ rùng mình như thế nào. Bàn tay nó đưa đi đưa lại, khác nào bàn tay một người mẹ đương vá chiếc áo sơ-mi cho con trai mình. Bà mẹ Gã Mèo chết sớm. Đó là một người đàn bà đẹp nhưng sức khỏe mong manh. Bà ấy cũng thế, bà chỉ có một đôi bàn tay mộc mạc, bởi vì lẽ tất nhiên vợ một người thợ thì lấy đâu cho có được những sự chăm sóc sửa sang móng tay. Và thật cũng là với một cử chỉ giống in như thế mà bà đã vá lại những chiếc áo sơ-mi cho Gã Mèo, ngay trên lưng thằng bé. Bàn tay của Đô-ra lại một lần nữa lướt qua. Thằng kia bấy giờ lại cảm nhận từ đó một cảm giác mới. Không còn là sự thèm muốn nữa nhưng đúng là chính cái cảm xúc về sự dịu dàng ấm áp, sự yên ổn mà đôi bàn tay mẹ hiền đã đem lại cho nó. Đô-ra đương ở đằng sau nó, nó không trông thấy con bé. Thế là, nó tự thả mình vào mơ màng thấy mẹ nó đã trở về. Gã Mèo bỗng trở lại thành một thằng bé thật nhỏ nhoi, một chú nhóc mặc một chiếc áo blu-dông bằng vải bông thô cứ bị vướng và bị rách trên cái dốc ở Mô-rô. Và mẹ nó đến gần, bảo nó ngồi xuống trước mặt bà, và những ngón tay khéo léo của bà chạy trên vải, lướt qua lưng nó lúc này lúc khác và đem lại cho nó mối cảm xúc chứa chan hạnh phúc tinh khiết không chút thèm muốn ấy. Hoàn toàn chỉ là hạnh phúc. Mẹ đã trở về vá những chiếc áo sơ-mi cho Gã-Mèo. Một niềm ước ao được vòng hai cánh tay qua cổ Đô-ra, được để yên cho cô bé hát lên để được ngủ như trong những ngày nó mới chỉ là một thằng bé nhỏ nhoi, nén chặt lấy nó. Nó nhớ ra rằng ngay bây giờ nó vẫn là một đứa bé. Nhưng chỉ là ở tuổi tác thôi, bởi vì, ngoài ra nó là một người lớn: Một con người đã ăn cắp để sống, tối nào cũng nằm ngủ bên cạnh một gái mãi dâm và nhận tiền của ả nọ. Nhưng mà trong cái buổi tối hôm nay, nó chỉ còn là một đứa bé, hoàn toàn một đứa bé, do thế nó quên hẳn Đan-va, đôi bàn tay ả vẫn cào cấu nó, cặp môi của ả cắn chặt vào đôi môi của nó thành những cái hôn dài. Nó quên rằng nó là một tay tráo bài xảo ác, là chủ một cỗ bài gian, một tay cờ bạc bất lương. Nó quên tất cả, bây giờ thì hết sức nó chỉ là một thằng nhóc chưa đầy mười bốn tuổi đương được mẹ hiền vá lại cho cái áo sơ-mi và cũng đương mong ước được ru cho ngủ... Một trong những bài hát ru vẫn nhắc đến “ma chó sói”. Đô-ra cắn đứt sợi chỉ, cúi đầu trên lưng nó. Những làn tóc hung phớt qua trên vai Gã mèo, nhưng thằng này không nảy ra bất cứ một khát khao nào khác ngoài mong muốn được con bé cứ tiếp tục là mẹ hiền của nó. Niềm hạnh phúc của nó lúc này gần như là khó tin. Điều đó cũng giống như là nó vẫn cứ là một thằng bé như những thằng bé khác, bởi vì, đêm nay mẹ nó đã trở về với nó. Và chính vì thế mà cái vuốt ve hồn nhiên của những làn tóc hung của Đô-ra không hề nhen nhúm chút nào sự thèm khát của nó; nhưng mà lại làm cho niềm hạnh phúc của nó tăng thêm. Và cái tiếng nói của con bé bảo nó: Thế là xong, Gã Mèo ạ! vang lên trong đôi tai nó, hoàn toàn giống như tiếng nói êm dịu và thánh thót của mẹ nó thường vẫn hát cho nó những bài ru trong khi nó nép mình vào mẹ.

Nó đứng lên, nhìn Đô-ra với đôi mắt đờ đẫn đi vì biết ơn:

− Bây giờ thì bạn là người mẹ của cả bọn...

Nhưng nó lại đứng đó bàng hoàng về cái điều nó vừa mới nói ra và nghĩ rằng Đô-ra chắc là sẽ không hiểu, chứng cớ là thấy con bé cười với tất cả cái nét mặt của người nội trợ nhỏ nghiêm chỉnh. Nhưng Giáo-sư thì nó hiểu, và hình ảnh Gã Mèo ngồi trước mặt Đô-ra, nói với con bé bằng một giọng vui sướng không một thèm khát xen vào, cho con bé cái danh hiệu là người mẹ, và chính ngay con bé cũng mỉm cười với thằng bé với cái dáng dấp mẹ hiền của người đàn bà trẻ con, hình ảnh ấy mãi mãi khắc sâu trong ký ức Giáo-sư giống như một bức họa.

Gã Mèo vắt cái áo ngoài lên vai rồi đi ra với cái kiểu bước nghiêng ngả quen thuộc. Nó cảm thấy dường như đã có cái gì là mới trong nhà kho. Bọn chúng nó đã tìm được một người mẹ hiền, tình âu yếm và những sự chăm sóc của một người mẹ. Đan-va không nhận ra nổi nó tối hôm đó:

− Đã có chuyện gì xảy ra thế, con mèo bé bỏng? Đã có chuyện gì thế?

Nhưng nó thì cứ giữ kín cái điều bí mật của nó. Quả là một điều trọng đại cái việc tìm thấy trở lại trên mặt đất một bà mẹ đã đi sang cõi khác. Đan-va chẳng hiểu được chút gì về cái đó.

Và khi Giáo-sư tiếp tục đọc câu chuyện, Giô-ao Gộc vụt hiện ra và ngồi xuống bên cạnh chúng nó. Đêm tối ào ào mưa rơi. Trong câu chuyện Giáo-sư đọc, đêm tối cũng ào ào mưa rơi và chiếc tàu đương lâm vào tai nạn lớn. Những cú roi vọt rơi tới tấp lên những người thủy thủ. Viên thuyền trưởng là một tên đê tiện. Chốc chốc, chiếc tàu buồm lại như đã sẵn sàng để chìm ngập trong sóng dữ, và ngọn roi da của các sĩ quan lại quật xuống tới tấp trên thân hình mọi người. Nét mặt của Giô-ao Gộc bộc lộ vẻ đau đớn. Một tờ báo hàng ngày trong tay, Khủy-Khô-Khẳng ập tới, nhưng nó cố gắng để không làm cho câu chuyện phải cắt ngang và nó đứng yên mà nghe. Bây giờ thì là anh thủy thủ Giêm-xơ bị hành hạ bởi vì anh ta đã trượt chân và ngã nhào giữa cơn bão táp. Khủy-Khô-Khẳng cắt ngang:

− Nếu có Lam-pi-ão lúc đó ở đấy, hẳn ông ta đã xử cho viên thuyền trưởng, ngay đầu mũi súng.

Thì cũng đúng là anh ấy đã làm như thế, anh thủy thủ Giên-xơ, một tay can trường. Anh ta nhảy chồm lên viên thuyền trưởng và cuộc nổi loạn nổ ra trên chiếc tàu. Ngoài kia, bên ngoài trời mưa. Trời cũng mưa như thế trong cái đêm hôm đó đã diễn ra câu chuyện, cái câu chuyện về một cơn bão và câu chuyện về một cuộc nổi loạn. Một trong số sĩ quan đã đứng về phía những người thủy thủ>

− Thật đúng là một câu chuyện hay tuyệt - Giô-ao Gộc nói. Chúng nó đều thích chất anh hùng. Khủy-Khô-Khẳng ngắm nhìn Đô-ra. Đôi mắt nó sáng lên, con bé nó cũng yêu thích chuyện anh hùng, đó là điều làm cho thằng con trai của xéc-tao vui lòng. Sau đó người thủy thủ Giêm-xơ cầm cự một cuộc chiến đấu dữ dội. Khủy-Khô-Khẳng thích thú cất tiếng huýt sáo vang như một con khướu và lòng hoan hỉ. Đô-ra cũng cười. Chúng nó cùng cười đồng thanh và thế là ngay tức khắc từ chúng nó, cả bốn đứa bật ra một trong những chuỗi cười mà các Hảo hán nơi Trảng cát thường có thói quen cười kiểu đó. Chúng nó nhìn ngắm khuôn mặt nghiêm trang của Đô-ra, khuôn mặt đàn bà trẻ con đương ngắm nhìn chúng nó với vẻ âu yếm của một người mẹ. Chúng nó cười mỉm, và khi người thủy thủ Giêm-xơ ném viên thuyền trưởng qua mạn tàu ra ngoài: vào một chiếc sà-lúp, mà gọi hắn ta là “rắn hổ mang mất nọc”, tất cả chúng nó cùng với Đô-ra cười vang và cùng nhìn con bé với bao yêu thương - như là những đứa trẻ nhìn người mẹ vô cùng thân mến. Khi câu chuyện kết thúc, chúng nó quay trở về cái xó riêng của mỗi đứa mà bình luận câu chuyện.

− Tuyệt cú...mèo.

− Một tay sừng sỏ đấy...

− Dầu sao thì anh ta cũng đô...

− Lão thuyền trưởng đã mang một bộ mặt lố bịch phải không nào?

Khủy-Khô-Khẳng chìa tờ báo cho Giáo-sư, Đô-ra nhìn thằng lai đang mỉm cười với nó, có phần bối rối.

− Đó là báo đăng những tin tức về Lam-pi-ão...

Khuôn mặt lầm lì của nó sáng lên.

− Bạn biết Lam-pi-ão là cha đỡ đầu của tớ chứ?

− Cha đỡ đầu của bạn?

− Cơ mà đúng như thế... Chính là mẹ tớ đã chọn ông ta bởi vì Lam-pi-ão là một con người chân chính, ông ta chẳng có vì nể ai cả... Bà mẹ tớ là một người gan góc, một người đàn bà đã biết cầm khẩu súng trường. Một hôm nào đó, bà đã đuổi hai tên lính gây rắối chạy mất vía. Đúng là một người đàn bà đáng sợ... Bà ta chẳng thua gì đàn ông...

Đô-ra lắng nghe nó, rạng rỡ. Khuôn mặt trang nghiêm của con bé đăm đăm hướng vào khuôn mặt lầm lì của thằng lai với nhiều thiện cảm nhất. Khủy-Khô-Khẳng im bặt, nhưng với cái vẻ mặt của một người đương còn muốn nói thêm đôi lời. Cuối cùng nó nói:

− Bạn cũng thế, bạn cũng gan góc... bạn biết chứ? Bà mẹ tớ là một trong những người táo tợn đó... Bà ta một người lai đen, bà không có mớ tóc hung, bà có một mảng tóc xoăn tít với đủ mọi vẻ quái quỷ. Mà cũng chẳng còn trẻ nữa, bà chắc có thể là bà ngoại của bạn... nhưng tuy thế vẫn cứ thấy là bạn giống bà ấy...

Nó nhìn Đô-ra và cúi đầu.

− Điều đó có vẻ như là chuyện vớ vẩn, nhưng mà chính bạn đã làm cho tớ nhớ lại mẹ tớ, dù sao bạn cũng giống bà ấy.

Giáo-sư nheo cặp mắt cận thị, Khủy-Khô-Khẳng gần như là hét lên, khuôn mặt lầm lì của nó phản ánh rõ niềm hoan hỉ của một sự phát hiện “Thằng này cũng vậy, nó đã tìm ra bà mẹ nó”. Giáo-sư nghĩ thế. Đô-ra thì nghiêm trang, nhưng cái nhìn của nó chan chứa thân thương. Khủy-Khô-Khẳng cười lên, con bé cũng làm như thế, và ngay lập tức chúng nó lại ran lên những chuỗi cười reo vui. Nhưng Giáo-sư không hòa vào niềm hoan hỉ của hai đứa, nó quay lại đọc nhanh bản tin trên tờ báo.

Lam-pi-ão đã rơi vào ổ phục kích ở cổng một làng. Người lái một chiếc xe tải, trông thấy tay tướng cướp cùng tùy tùng trên đường đi, đã đâm bổ vào làng và báo động. Thế là người ta đã có đủ giờ đi nhờ cứu viện ở những làng xung quanh và cấp báo cho đội lưu động cứu ứng. Cuộc đọ súng hết sức quyết liệt. Lam-pi-ão chẳng còn lối thoát nào hơn là xông thẳng về vùng Ca-a-tin-ga, vẫn là đất nhà của mình. Một tùy tùng đã trúng đạn vào ngực và nằm chết sóng xoài. Người ta cắt đầu anh ta và chuyển ngay đến Ba-hi-a: cái miệng mở to, hai mắt sâu hoắm, một người nắm cái mớ tóc xoăn lơ thơ giơ cao cái đầu ấy lên. Cái cổ đã bị cắt đứt bằng một nhát dao sắc. Đô-ra bình luận:

− Khốn khổ cho anh ta... Tởm thay cái hành động phản phúc!

Khủy-Khô-Khẳng đưa mắt nhìn sang nó với lòng biết ơn. Cặp mắt thằng bé nảy lửa, nét mặt nó sa sầm lại ầm vô cùng đau đớn…

− Đồ chó đẻ cái thằng lái xe… Nếu một ngày nào đó mày rơi vào tay tao…

Bài báo cũng nói thêm rằng Lam-pi-ão chắc hẳn còn có nhiều tùy tùng bị thương nữa, bởi vì bọn cướp đã liều mạng rút lui quá vội vàng. Khủy-Khô-Khẳng nói thì thầm, như là nó chỉ nói với riêng chính mình.

− Đã đến lúc mình ra đi…

− Đi đâu? - Đô-ra hỏi.

− Đến với cha đỡ đầu của tớ. Ông ta bây giờ cần có tớ…

Con bé ngắm nhìn nó với một nỗi buồn.

− Bạn đi đến đó thật đấy ư, Khủy-Khô-Khẳng?

− Ừ, tớ đi đến đó.

− Thế nếu cảnh sát giết bạn và cắt đầu bạn?

− Tớ thề với bạn rằng chúng nó không thể nào bắt sống được tớ. Chuyện ấy có thể thành công với ai đó, nhưng mà tớ, đừng có hòng chúng tóm sống được tớ, đừng có sợ, thế đấy!

Đối với mẹ nó, nữ lai đen vạm vỡ và táo bạo của vùng xéc-tao, đủ bản lĩnh đương đầu với bọn lính, bạn chí cốt của Lam-pi-ão, đồng đội với các căng-ga-xây-rô[22] nó đã đoán chắc rằng bà hoàn toàn có thể đặt lòng tin vào nó, rằng người ta không thể nào bắt sống được nó và nó sẽ chiến đấu cho đến chết.

Đô-ra lắng nghe nó với niềm kiêu hãnh.

Giáo-sư nheo đôi mắt và, nó cũng vậy, nó nhìn thấy đáng lẽ Đô-ra thì lại một nữ Xéc-tao vạm vỡ, bảo vệ mảnh đất của mình chống lại các đại điền chủ, với sự giúp đỡ thân tình của những người căng-ga-xây-rô. Nó nhìn thấy người mẹ ở Đô-ra. Và cũng đúng như thằng lai đã nhìn thấy. Những làn tóc hung lại là một mái tóc xoăn xơ xác của người đen, đôi mắt chan chứa dịu hiền đã là cặp mắt xếch của người Xéc-tao, gương mặt nghiêm trang đã là vẻ mặt lầm lì của người đàn bà nông dân bị bóc lột, và nụ cười mỉm cũng chính là cái nụ cười đầy kiêu hãnh của bà mẹ đối với con trai.

Mạch-Nha nhìn cô bé bước tới không phải là không có phần e ngại. Đối với nó, Đô-ra là hóa thân của tội lỗi. Cũng khá lâu rồi, nó đã bỏ qua những con bé đen trên trảng cát và cả cái hơi nóng hôi hổi từ những cơ thể nhập lẫn với nhau trên cát. Dần dần, nó tự gột rửa sạch tội lỗi để sẽ được ra mắt tinh khiết trước mặt Chúa và xứng đáng ân huệ được mang chiếc áo dài giáo chức. Nó còn nghĩ đến cả tìm cho được một việc làm là bán rao báo chí để xa lánh cái tội lỗi ăn cắp hàng ngày.

Nó nhìn ngắm Đô-ra không phải không sợ hãi vì đàn bà, đó là tội lỗi. Nói cho đúng, con bé quá lắm cũng chỉ là một đứa trẻ gái, một đứa trẻ gái vô thừa nhận cũng như chúng nó. Con bé không cười như những con bé đen trên trảng cát, cái kiểu cười xấc xược khiêu khích, cái cười hai hàm răng xít lại vì thèm khát. Vẻ mặt nó đúng ra là nghiêm trang, như vẻ mặt một người đàn bà còn rất trẻ hết mực đứng đắn. Nhưng đôi vú xinh xinh mới nhú đã nhô những núm nhọn dưới cái áo dài và hiện ra ở cặp đùi nó thì là da thịt trắng và mập mạp. Mạch-Nha thấy phải run sợ. Đến mức như thể chẳng phải vì có sự cám dỗ từ Đô-ra. Con bé không giống những người đàn bà tự toát ra sự cám dỗ, đây chỉ là một đứa trẻ gái và quả là còn quá sớm cho điều ấy. Nhưng thằng bé lại sợ, sợ cái sự cám dỗ đồn trú ngay chính trong nó, cái sự cám dỗ mà quỷ dữ đã nhập vào trong đó. Và nó tìm cách cầu nguyện rất khẽ trong khi con bé tiến lại gần.

Đô-ra đứng yên mà nhìn những bức tượng thánh. Giáo-sư dừng lại đằng sau nó, và cũng nhìn vào đó. Có những bông hoa dưới chân Chúa Hài đồng hôm trước Mạch-Nha đã lấy trộm về. Đô-ra bước tới gần thêm:

− Tuyệt quá đi mất!

Lo sợ tan biến ngay trong tim Mạch-Nha. Con bé đã quan tâm đến các vị thánh của nó, những vị thánh của nó mà khắp trong nhà kho chẳng ma nào để ý tới. Đô-ra hỏi nó:

− Tất cả đây đều là của bạn?

Mạch-Nha gật đầu công nhận và mỉm cười. Nó còn dám liều lấy ra cho con bé xem tất cả những gì nó có: những ảnh tượng, cuốn kinh bổn, chuỗi tràng hạt, tất cả. Con bé nhìn tất cả các thứ đó vẻ thích thú. Nó cũng mỉm cười nữa, trong khi Giáo-sư nhìn nó với cặp mắt của người cận thị. Mạch-Nha kể cho nó nghe câu chuyện về thánh Ăng-toan đã cùng một lúc xuất hiện ở hai nơi, như thế là để cứu người bố thoát khỏi bị treo cổ, do bị xử oan. Nó kể câu chuyện đó cũng theo cái kiểu mà chính Giáo-sư đã đọc những câu chuyện anh hùng về các thủy thủ gan góc và nổi loạn. Đô-ra lắng nghe nó kể chuyện cùng với một sự chú ý như thế và một thiện cảm như thế. Hai đứa trò chuyện với nhau, Giáo-sư đứng nghe chuyện của chúng nó, lặng im. Mạch-Nha nói về những điều thuộc về tên giáo của nó, những kỳ tích của các vị thánh, về lòng nhân hậu của ông linh mục Giô-dê Pê-đrô.

− Khi bạn gặp ông ta, bạn sẽ yêu mến ông…

Nó cam đoan với con bé, nhất định là như thế. Vậy là nó đã quên lãng mất rằng với cặp vú thiếu nữ, cặp đùi tròn lẳn, mái tóc hung vàng, con bé đúng là sự cám dỗ; lúc này, nó nói chuyện với con bé như là với một người đàn bà nhiều tuổi đương lắng nghe nó, chan chứa yêu thương, như là với một người mẹ. Vậy là, chỉ đến lúc đó nó mới hiểu ra điều ấy, bởi vì chính lúc đó nảy sinh ra ở nó một ước mong được tâm sự với con bé rằng nó muốn trở thành linh mục, rằng nó muốn tuân theo cái thiên hướng ấy, rằng nó đã nghe được tiếng gọi của Chúa. Thực là chỉ có riêng với chính mẹ nó, nó mới có gan tâm sự điều đó. Và bà ấy kia, đứng trước mặt nó. Nó nói với con bé:

− Bạn biết là tớ muốn trở thành linh mục chứ?

− Thế thì tốt biết bao… - con bé trả lời.

Gương mặt Mạch-Nha rạng rỡ. Nó chăm chăm nhìn vào Đô-ra, nói giọng sôi nổi:

− Bạn thử nghĩ xem tớ có xứng đáng như thế không? Chúa Trời thì tốt nhưng mà người lại nghiêm khắc…

− Bởi sao?

Và rõ ràng có chút gì ngạc nhiên trong giọng Đô-ra.

− Vậy ra bạn không nhận thấy rằng cuộc sống của chúng mình là một cuộc sống tội lỗi. Ngày nào cũng…>

− Lỗi là ở ai?... Ta đây là tứ cố vô thân, chẳng còn có lấy người thân nào trên cõi đời này! Con bé giải thích.

Thế nhưng, lúc này Mạch-Nha đã có người thân ấy. Đô-ra, người mẹ của nó. Nó cười trong niềm vui sướng:

− Linh mục Giô-dê Pê-đrô cũng đã nói điều đó. Rất có thể…

Nó cười vang hơn và chính con bé lại cũng mỉm cười, với nó để khích lệ nó.

− Rất có thể một ngày kia tớ sẽ trở thành linh mục.

− Bạn sẽ trở thành linh mục, nhất định.

− Bạn có muốn nhận Chúa hài đồng kia về với bạn không? Đột nhiên thằng bé hỏi…

Khác nào một đứa trẻ đem tới cho mẹ nó một mẩu bánh ngọt mua được bằng mấy đồng xu nhỏ. Và Đô-ra đón nhận, giống như một người mẹ để cho nó vui lòng, cái mẩu bánh ngọt của đứa con thân thương.

Không hề biết người đó là ai, không hề biết người đó như thế nào, Giáo-sư cảm thấy sự có mặt của người mẹ của Mạch-Nha. Nó chắc người ấy ở đây, ngay tại chỗ của chính Đô-ra. Và được chứng kiến niềm hạnh phúc của Mạch-Nha, nó cảm giác thấy khát khao thèm muốn.

Chúng nó gặp Pê-đrô Ba-la nằm dài trên trảng cát. Thủ lĩnh các Hảo hán nơi Trảng cát không trở về nhà kho đêm nay. Nằm dài trên cát nóng, nó nằm lại đó, ngắm nghía mặt trăng. Mưa đã tạnh và gió lúc này đang chạy trên cát ấm. Giáo-sư cũng lại đó nằm dài. Đô-ra ngồi vào khoảng giữa hai đứa. Pê-đrô Ba-la dõi ngắm con bé qua khóe mắt và kéo cái mũ cát-két sụp lên mặt. Quay về phía Ba-la, Đô-ra nói với nó:

− Ngày hôm qua anh đã xử tốt với em tôi và với tôi…

− Cô bé phải đi khỏi nơi đây thôi… Ba-la đáp.

Con bénói gì nhưng ngồi lặng yên buồn bã. Vậy là Giáo-sư lên tiếng:

− Không Ba-la à. Đúng là giống như một người mẹ. Giống như một người mẹ cho tất cả…

Pê-đrô Ba-la nhìn vào cả hai đứa. Nó sửa lại cái cát-két cho chỉnh, ngồi dậy trên cát. Nhưng Đô-ra ngắm nhìn nó thật là âu yếm. Với nó… Với nó, con bé là tất cả: người vợ, người chị em và người mẹ. Bối rối, nó mỉm cười với Đô-ra:

− Tớ nghĩ rằng rồi sẽ là một sự cám dỗ với tất cả...

Con bé lắc đầu tỏ ý không đồng tình.

- Và rồi thì chúng nó có thể nhận một khoảnh khắc nào đó mà chúng tớ, bọn mình đây không có ở đó.

Hai đứa kia phá lên cười, Giáo-sư nhắc lại lần nữa:

− Không! Đúng là giống như một người mẹ.

− Bạn có thể ở lại. Pê-đrô Ba-la bảo.

Và Đô-ra mỉm cười với nó. Nó là người hùng của con bé, một bộ mặt mà không bao giờ con bé có thể tưởng tượng ra được hơn, mà con bé không bao giờ nghĩ tới tưởng tượng đến, một ngày nào đó. Con bé yêu mến nó như người ta yêu thương một đứa trẻ thiếu vuốt ve, một người anh gan góc, một người yêu đẹp nhất đời.

Nhưng Giáo-sư đã bắt gặp nụ cười mỉm của cả hai đứa. Và nó nói thêm, một lần nữa, với giọng rầu rầu:

− Cũng giống như là một người mẹ...

Và nó khẳng định điều đó với một giọng buồn buồn, bởi vì ngay đối với nó thì con bé lại không phải là người mẹ. Đối với cả chính Giáo-sư, con bé là Người yêu thương.

III - ĐÔ-RA, NGƯỜI CHỊ EM VÀ NGƯỜI VỢ CHƯA CƯỚI

Cũng chỉ vì cái áo dài cứ làm vướng trong các công tác và cũng lại chỉ vì nó cứ muốn trở nên một Hảo hán nơi Trảng cát, về mọi mặt, con bé đã đem đổi cái áo dài ấy lấy một cái quần ngắn mà Ba-răng-dão đã xin được của một gia đình trên Thành phố Cao. Cái quần ấy rộng quá, thùng thình đối với thằng bé đen, thằng này đem cho Đô-ra. Vậy mà chiếc quần vẫn còn quá dài rộng với nó, nó phải thu cho ngắn bớt, rồi, theo đúng kiểu mỗi đứa trong bọn, nó buộc thắt chiếc quần vào mình bằng một sợi dây; cái áo dài dùng thay cho bờ-lu. Không có mái tóc hung và đôi vú mới nhú, ai cũng phải nhận rằng đó là một thằng con trai, một Hảo hán nơi Trảng cát.

Cái ngày mà, như một thằng con trai, Đô-ra xuất hiện trước mặt Pê-đrô Ba-la, thằng này phá lên cười sằng sặc. Đến nỗi nó cứ lăn lộn trên mặt đất mà cười không sao nín được. Cuối cùng, nó mới gắng mà lắp bắp:

− Trông ngán quá...

Nghe thế con bé cứng đờ ra, buồn bã. Pê-đrô Ba-la dừng lại, thôi không cười nữa.

− Thật là không công bằng, nếu các bạn cứ hàng ngày cho mình ăn. Từ bây giờ, tớ sẽ dự vào tất cả mọi công chuyện của các bạn.

Sự kinh ngạc của thằng bé không còn thấy giới hạn.

− Bạn muốn nói là...

Con bé đăm đăm nhìn nó hết sức bình tĩnh, đợi cho nó nói hết câu.

−... Bạn sẽ cùng chúng tớ đi khắp nẻo đường phố; lấy cắp chỗ này, đánh thó chỗ kia?

− Đúng thế.

Và giọng nói của nó tràn đầy quyết tâ>

− Bạn điên rồi...

− Tôi thấy chẳng có gì lạ cả.

− Bạn không thấy điều đó là không thể được. Cái đó đâu phải việc của con gái nhỏ? Đó là việc của người lớn.

− Gớm, cứ tưởng như các tướng đều là người lớn! Các cậu, tất cả đều chỉ là những nhóc con.

Pê-đrô Ba-la cố tìm xem nó phải trả lời thế nào đây:

− Nhưng mà chúng tớ, bọn mình mặc quần ngắn, không phải là một cái váy.

− Tớ cũng vậy.

Và con bé phô ra cho nó thấy cái quần của mình.

Ngay lúc đó, nó chẳng còn tìm thấy gì để đáp lại. Vẻ tư lự, nó chăm chú nhìn con bé và lúc đó thì nó cũng chẳng còn muốn cười lên nữa. Độ vài phút sau, nó nghiêm chỉnh nói:

− Nếu cảnh sát chộp được bọn ta, chúng tớ, chuyện thường. Nhưng nếu lại là bạn?

− Thì cũng vậy chứ sao!

− Người ta sẽ tống bạn vào trại mồ côi. Bạn đâu có biết đó là cái thứ gì...

− Cái đó chẳng có sao cả! Tớ đây, từ nay, tớ cùng đi với các bạn.

Thằng kia so vai muốn tỏ rõ rằng điều đó không còn khiến nó bận tâm nữa. Nó đã bảo trước cho con bé rồi. Nhưng con bé thì lại quá hiểu rằng bạn nó đương hết sức bận tâm về điều đó. Bởi thế nó mới bảo thằng kia:

− Bạn hãy xem thử tớ có thua kém một cô gái nào khác..>

− Bạn đã bao giờ từng thấy một người đàn bà mà làm được tất cả mọi việc của một người đàn ông? Khi mà việc đổ bể... bạn làm sao hứng chịu được...

− Tớ có thể làm chuyện khác.

Pê-đrô Ba-la đành nhượng bộ. Cho dù nó lo ngại trước về hậu quả, từ trong thâm tâm chính nó, nó tán thưởng thái độ con bé.

Con bé đi với chúng nó, qua khắp đường phố, hoàn toàn giống như bất cứ một hảo hán nơi Trảng cát nào. Bây giờ thì thành phố đã không còn là cừu địch đối với nó nữa. Bây giờ thì nó đã yêu mến cái thành phố, nó cũng vậy, nó học cho biết các con đường, những ngõ cụt và những dốc ngược, biết bám vào sau toa tàu điện và xe ô tô đương chạy.

Nó cũng lanh lẹ ngang với đứa lanh lẹ nhất. Bao giờ nó cũng cùng đi với Pê-đrô Ba-la, Giô-ao Gộc và Giáo-sư. Giô-ao Gộc không bao giờ rời nó, cứ như là một cái bóng của Đô-ra và thằng này cứ lắp bắp vì cảm động khi con bé gọi nó là người anh em với giọng thân thương. Thằng bé đen đi theo nó, giống như một con chó, và hoàn toàn quên mình vì con bé. Những đức tính tốt đẹp của Đô-ra giữ vững ở nó một sự thán phục. Nó gần như nhận thấy con bé cũng can trường ngang Pê-đrô Ba-la và nó đã nói với Giáo-sư với lòng ngưỡng mộ:

− Con bé cũng gan góc hoàn toàn như một người lớn.

Giáo-sư thì lại mong rằng đáng ra không phải là như thế. Nó mơ ước một cái nhìn âu yếm từ đôi mắt của Đô-ra, nhưng không phải là cái nhìn đượm tình mẫu tử mà con bé dành nhiều cho những đứa bé nhất và những đứa sầu não nhất, cho Khủy-Khô-Khẳng, Mạch-Nha và cũng không phải là kiểu nhìn đượm tình anh em mà con bé hướng vào Giô-ao Gộc, Cẳng- Nhũn và Gã Mèo, và ngay cả nó nữa. Giáo-sư mong ước được nhận một trong những cái nhìn chan chứa yêu thương mà con bé đặt vào Pê-đrô Ba-la mỗi khi nó thấy thằng đó đương mải mê vào công việc, hay trốn tên lính gác hoặc một người nào đó đương gào ầm lên trên bục của nơi cửa hàng của mình. “Ôi kẻ cắp, kẻ cắp! Chúng nó ăn cắp của tôi”.

Những cái nhìn ấy, những cái nhìn như thể con bé chỉ dành riêng cho Pê-đrô Ba-la mà thằng này thì lại chẳng hề mảy may chú ý đến. Giáo-sư nghe những lời ca ngợi của Giô-ao Gộc nhưng nó không mỉm cười.

Tối hôm đó, Pê-đrô Ba-la trở về nhà kho với một bên mắt sưng vù, môi dập, ứa máu. Nó vừa đụng độ với Ê-đơ-ki-en, chỉ huy một bọn trẻ con khác, ăn xin và ăn cắp, lực lượng kém xa băng Hảo hàn nơi Trảng cát và lại vô kỷ luật hơn nhiều. Ê-đơ-ki-en cùng đi với ba đứa trong bọn, trong đó có một Hảo hán nơi Trảng cát cũ, bị đuổi ra khỏi băng vì đã bị bắt quả tang đương ăn cắp của một đồng bọn. Pê-đrô Ba-la đã tách để cho Đô-ra và Giô-dê Chồn đi về nhà kho từ chân dốc Ra-bô-ao. Giô-ao Gộc đương có một công chuyện phải làm cho xong, không thể cùng đi với Đô-ra được. Để khỏi phải để cho con bé một mình đi trên trảng cát, đầu tiên Pê-đrô Ba-la cũng đã nghĩ đến cùng đi với Đô-ra. Nhưng đêm tối chưa lan đến trên trảng cát, chẳng có gì phải lo ngại có thể có một thằng đen nào đó tấn công con bé bất ngờ. Hơn nữa nó còn phải đi lấy một ít tiền từ tay Gông-da-lê ở “14” trao cho, đó là số tiền món đồ vàng trong một vụ trộm chót lọt, tại nhà một người Ả rập giàu có.

Trong khi nó đi về phía số “14”, Pê-đrô Ba-la nghĩ tới Đô-ra, tới cái món tóc hung buông xõa trên cổ áo con bé, đến những cái nhìn của con bé. Con bé quả là xinh đẹp, hoàn toàn như một người vợ chưa cưới. Vợ chưa cưới...Không, nó không được quyền nghĩ đến điều đó. Những đứa kia mà phải hết sức tránh bằng bất cứ giá nào - phải không được cảm giác là có quyền khêu gợi con bé ấy cho những ý nghĩ bậy bạ. Và, nếu nó tâm sự với Đô-ra rằng, đối với nó, con bé là vợ chưa cưới, thì đến lượt một đứa khác cũng có thể tự cho cái quyền được nói với con bé như thế. Và đến như thế thì sẽ không còn bất cứ luật lệ gì, quyền uy gì trong cái Hảo hán nơi Trảng cát nữa. Pê-đrô ba-la nhắc lại cho chính mình những trách nhiệm của thủ lĩnh.

Nó bước đi quá lơ đãng đến nỗi chút nữa thì nó đụng vào thằng Ê-đơ-ki-en. Trước mặt nó, cả bốn thằng vô lại đứng yên. Ê-đơ-ki-en là một thằng lai vóc dáng cao, nó hút một mẩu thừa xì gà. Pê-đrô Ba-la cũng đứng im, trong tình thế chờ đợi. Ê-đơ-ki-en khạc nhổ:

− Mày không thấy được cái chỗ mày phải đặt bàn chân à? Mày mù rồi hay sao?

− Vậy thì mày muốn gì?

Cái thằng trước kia là Hảo hán nơi Trảng cát cất tiếng:

− Thế nào? Các mợ ấy t>

− Và mày, mày còn nhớ trận đòn chúng nó nện cho mày ở đó không? Chắc là mày vẫn còn mang những vết tích đó chứ?

Thằng kia nghiến răng, muốn xông lên. Nhưng Ê-đơ-ki-en đưa bàn tay làm một cử chỉ ngăn lại và nói trước với Pê-đrô Ba-la:

− Một hôm nào gần đây, tao sẽ đến thăm chúng mày.

− Đến thăm? Ba-la hỏi lại với vẻ ngờ vực.

− Hình như dạo này chúng mày có một con đĩ nhóc chung cho cả bọn thì phải!

− Hãy giữ mồm giữ miệng, thằng con quý tử của con mẹ mày.

Bị cú đấm mạnh giáng trúng, Ê-đơ-ki-en ngã lăn xuống đất, nhưng ba thằng kia đã chồm vào Pê-đrô Ba-la mà đè xuống; Ê-đơ-ki-en dẫm chân lên mặt Ba-la. Và cái đứa trước kia đã là Hảo hán nơi Trảng cát thét lên:

− Này, đón lấy! - và tương luôn một quả đấm trúng miệng nó. Ê-đơ-ki-en đá luôn Pê-đrô Ba-la hai cái.

− Bây giờ thì mày biết rằng tao là chủ mày.

− Bốn đứa... Pê-đrô Ba-la bắt đầu dè bỉu. Nhưng lại một cú đấm làm cho nó không nói được nữa.

Người lính gác đã tiến lại gần, bọn kia bỏ chạy mất. Pê-đrô Ba-la nhặt cái mũ cát-két lên, những dòng nước mắt điên giận, trộn với máu, chảy dài trên đôi má. Nó giơ nắm đấm theo cái ngả Ê-đơ-ki-en cùng đồng bọn đã bỏ chạy. Người lính gác bảo nó.

− Xéo ngay đi, đồ quỷ! Cút ngay khỏi nơi đây trước khi tao đưa mày vào nhà giam!

Pê-đrô Ba-la khạc ra máu tươi. Nó xuôi dốc thong thả, không nghĩ tới đi lấy tiền ở Gông-gia-lê nữa. Nó đi xuôi dốc lầu bầu với chính mình: “Đúng chỉ là những thằng đụt, phải bốn mới chọi được một”. Và nó nghiền ng trả thù. Nó bước vào trong nhà kho. Đô-ra ở đó một mình cùng với thằng em đang nằm ngủ. Những tia nắng cuối cùng đùa giỡn qua mái nhà, chiếu sáng bên trong bằng một ánh kì lạ. Đô-ra trông thấy nó đi vào và bước ngay ra, đến trước mặt nó:

− Anh đã lấy được món ấy chưa?

Nhưng ngay lúc đó nó nhận ra con mắt sưng vù của Pê-đrô, cái môi nứt nẻ.

− Chuyện gì xảy ra vậy anh 

− Ê-đơ-ki-en, cộng ba đứa nữa... Chỉ toàn là những quân đụt, vừa đủ sức để chồm lên mình với bốn chọi một...

− Nó đã làm cho anh thế này ư?

− Bốn đứa đã làm cho tôi thế đấy! Và lại còn bởi vì chúng nó xơi mình ngay khi mình chưa ngờ đến. Tôi đã ngu xuẩn cứ nghĩ rằng thằng Ê-đơ-ki-en sẽ tự liệu lấy một mình. Chúng nó nhảy xô vào cả bốn đứa.

Con bé bảo nó ngồi xuống, đi đến góc của Mạch-Nha, lấy nước lã đem lại. Dùng một mảnh vải, nó lau rửa những vết thương của thằng kia. Pê-đrô Ba-la phác ra những kế hoạch trả thù. Con bé tán thành.

− Bọn ta sẽ thanh toán gọn chúng nó một chuyến cho ra trò.

Pê-đrô Ba-la cất tiếng cười vang.

− Bạn cũng đến, cả bạn nữa chứ?

− Nhất định, tôi cũng đi...

Bây giờ thì, cúi xuống trước Ba-la, mặt con bé rất gần mặt thằng kia, những sợi tóc hung của nó quyện với tóc của thằng kia, nó rửa đôi môi cho thằng kia.

− Cuộc cãi lộn đã bắt đầu như thế nào?

− Chẳng gì cả.

− Cứ nói cho tôi nghe.

− Nó đã nói một trong những cái điều...

− Cái đó chắc là về tôi, phải không?

Thằng kia cúi đầu tỏ dấu hiệu xác nhận. Thế là con bé ghé môi sát vào môi Pê-đrô Ba-la, hôn thằng con trai và bỏ chạy. Thằng này chạy ra đuổi theo, nhưng con bé đã chạy mất tăm, không để cho bị đuổi kịp. Dần dần, những đứa khác trong bọn lục đục trở về. Con bé, từ ngoài xa, mỉm cười với Pê-đrô Ba-la một nụ cười không gợn chút tinh quái. Nhưng cái nhìn của nó không phải là cái nhìn đượm tình anh em vẫn đặt vào những đứa khác. Đây là một cái nhìn dịu dàng của người yêu, của người yêu bẽn lẽn và hồn nhiên. Cũng rất có thể là nó vẫn chưa hiểu biết được đó là tình yêu. Và tuy rằng chuyện đó xảy ra trong một buổi tối không trăng, quả là một mối tình ngây thơ, chất phác, hết sức lãng mạn vừa mới phát sinh trong ngôi nhà tập thể. Con bé mỉm cười và sập mi mắt, đôi lúc cũng nháy mắt một cái, bởi vì nó nghĩ rằng cái đó là thuộc cung cách của những cặp tình nhân, và trái tim nó đập tưởng vỡ ra khi nó nhìn thằng kia. Nó không hề biết rằng tất cả những cái đó đều là tình yêu. Cuối cùng, mặt trăng quyết định lộ mặt, trải rộng ánh sáng màu vàng trên mãi nhà kho, Pê-đrô Ba-la nằm dài trên trảng cát và, đôi mắt nhắm nghiền, nó vẫn còn thấy hình ảnh Đô-ra. Ngay sau đó, nó cảm giác con bé đã lại gần, nằm duỗi dài bên cạnh nó. Nó nói với con bé:

− Bây giờ, em là vợ chưa cưới của anh, một ngày nào đó, chúng mình sẽ tổ chức lễ cưới.

Nó nói như thế, hai mắt cứ nhắm nghiền. Con bé kết thúc đáp gọn, giọng rất khẽ:

− Anh là chồng chưa cưới của em.

Và rõ ràng chẳng hiểu rằng tất cả những điều đó đều là tình yêu, chúng nó cảm thấy tốt đẹp biết bao!

Tới khi Cẳng-Nhũn và Giô-ao Gộc, đến lượt chúng nó lại tới đó, Pê-đrô Ba-la đứng dậy ra khỏi trảng cát và tập hợp các chỉ huy. Chúng nó hợp nhau quanh ngọn nến của Giáo-sư. Đô-ra cũng đi với chúng và đến ngồi vào giữa Giô-ao Gộc và Sống-Nhàn. Tay ma-lăng-đrô châm một điếu thuốc, ngoảnh về phía Đô-ra.

− Tớ bây giờ đương tập chơi một bài xam-ba tuyệt cú mèo. Và tớ tìm cách kiếm đâu đó một tay Ghi-ta.

− Đằng ấy chơi cứ như là một thiên thần ấy, người anh em ạ.

− Đó là một trong những thành công ở những buổi hội hè...

Pê-đrô Ba-la cắt ngang câu chuyện giữa hai đứa. Và lúc đó thì cả bọn chúng nó trông thấy cái môi sưng vêu rách nát, con mắt sưng vù của nó. Thế là nó kể lại cho chúng nó biết câu chuyện đã xảy ra.

− Bốn chọi một...

− Phải cho chúng một bài học. - Cẳng-Nhũn vừa cười vừa nói - Tớ nhất định không đi ra với cái đầu ấy...

Chúng nó vạch ra một kế hoạch xáp trận. Và vào khoảng nửa đêm, chừng ba chục đứa trong bọn rời nhà kho. Cái băng Ê-đơ-ki-en nằm ngủ ở mạn khu Cảng Gỗ, bên dưới mấy chiếc thuyền úp sấp và trong gầm cầu. Đô-ra cũng đi với cả bọn, cạnh Pê-đrô Ba-la nó cũng trang bị một lưỡi dao cạo. Cẳng-Nhũn nhận xét:

− Có thể nói đó là Rô-da Pan-mây-rao.

Chưa bao giờ có được một người đàn bà nào dũng cảm ngang với Rô-da Pan-mây-rao, người đàn bà đã một lúc đánh ngã sáu tên lính. Không một thủy thủ nào, trên bến cảng ở Ba-hi-a mà lại không biết câu chuyện về bà ấy. Bởi thế, Đô-ra đánh giá cao sự so sánh đó và mỉm cười:

− Cám ơn, người anh em.

Người anh em... đó là một từ êm ái và thân thương. Chúng nó đã có thói quen gọi nó là chị em. Về phần nó, nó cũng gọi bọn kia là những người anh em, anh hoặc em của nó. Với những đứa nhỏ nhất, nó cũng như một người mẹ, hoàn toàn giống một người mẹ hiền, nó chăm sóc chúng. Với những đứa lớn tuổi hơn, nó như là một người chị, người em, thường vẫn chuyện trò thân tình và chơi đùa hồn nhiên với chúng, chia sẻ những hiểm nghèo của cuộc sống phiêu bạt, liều lĩnh, đúng là cuộc sống của chúng nó. Tuy vậy, không một đứa nào hiểu rằng đối với Pê-đrô Ba-la thì Đô-ra là vợ chưa cưới. Ngay chính Giáo-sư cũng không biết điều đó. Và từ trong trái tim nó, Giáo-sư, cũng vậy, nó cũng gọi con bé là vợ chưa cưới của nó.

Con chó của Cẳng-Nhũn cất cao bước vừa chạy vừa sủa, Khủy-Khô-Khẳng bắt chước con vật và cả bọn ồ lên cười. Giô-ao Gộc huýt sáo một bài xam-ba. Sống-Nhàn bắt đầu lên tiếng hát, bài đó giọng âm vang.

Cô gái lai đen đã bỏ anh ta...

Chúng bước đi, vui như mở cờ, dao găm và dao cạo trong túi quần. Nhưng mà chúng chỉ rút dao khi bọn kia vung ra khiêu khích, bởi vì bọn trẻ vô thừa nhận, ngay chính chúng nó, vẫn có luật lệ và đạo lý của chúng, và lại cả một ý thức nào đó về con người nữa.

Đột nhiên, Giô-ao Gộc la lớn!

− Đây rồi.

Bị tiếng huyên náo do chúng gây ra đánh thức dậy, Ê-đơ-ki-en nhô ra từ bên dưới một chiếc vỏ thuyền:

− Ai ngoài đó?

− Những Hảo hán nơi Trảng cát đương không chịu ngậm bồ hòn về những sự xúc phạm, Pê-đrô Ba-la đáp lại.

Và chúng nó nhảy xổ vào bọn kia.

Trở về rực rỡ chiến thắng, mặc dầu Cẳng-Nhũn bị một vết rạch và Ba-răng-đao trở về gần như phải khiêng trên cánh tay suốt dọc đường, bởi vì nó đã bị đánh cho nhừ tử, một tên cao như cây sào của băng Ê-đơ-ki-en đã dẫn nó tới khi bị Khủy-Khô-Khẳng quật cho ngã thẳng cẳng. Chúng nó từ trận địa trở về vô cùng vui sướng, bình luận ồn ào về chiến thắng. Những đứa vẫn ở lại nhà kho thì reo lên “hoan hô”. Và chúng nó say sưa sống lại cuộc chiến thắng của chúng rất lâu. Chúng nó ca ngợi sự dũng cảm của Đô-ra, con bé đã đánh nhau như một đứa con trai. “Hoàn toàn như một người đàn ông”. Giô-ao Gộc nói thế. “Cứ như là một người chị em, hoàn toàn một người chị em...”.

Giống hệt như một người vợ chưa cưới, hoàn toàn giống như một người vợ chưa cưới, Pê-đrô Ba-la nghĩ như thế, nằm dài trên cát. Ánh tăng tráng bạc cho trảng cát, ánh sáng những ngôi sao lấp lánh trên mặt biển xanh lam của Ba-hi-a. Con bé bước tới, nằm dài cạnh nó. Chúng nó không ôm nhau, chúng nó không ghì chặt lấy nhau, tâm trí của chúng, của cả hai đứa, đều trong trắng vào cái giờ này. Chỉ riêng mớ tóc hung của con bé phớt nhẹ vào Pê-đrô Ba-la.

Con bé cười, nhìn vào mái tóc Pê-đrô.

− Những sợi tóc của anh cũng thế đấy!

Cả hai đứa cùng cười và ngay lập tức vui cái niềm vui của chúng hết sức ồn ào. Cái đó cũng là một nếp quen ở các Hảo hán nơi Trảng cát. Con bé bắt đầu kể những câu chuyện về Mô-rô, những câu chuyện về hàng xóm láng giềng của gia đình nó, và gợi lại với thằng kia những sự việc trong cuộc sống vất vưởng của bọn chúng nó.

− Tôi nhập vào đây từ hồi lên năm tuổi. Còn nhỏ hơn thằng em của bạn..

Chúng nó cười hồn nhiên, sung sướng được đứa này bên đứa kia. Thế rồi giấc ngủ đến với chúng nó. Chúng nó tách nhau ra. Pê-đrô Ba-la nắm lấy bàn tay con bé và giữ trong bàn tay mình. Chúng nó nằm ngủ như hai anh em.

IV - NHÀ TRỪNG GIỚI

Tờ Nhật báo buổi chiều đăng bản tin ở ngay trang đầu với tiêu đề bằng chữ hoa chạy dài suốt trang báo: ĐÃ TÓM ĐƯỢC TÊN CẦM ĐẦU CÁC HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT.

Tiếp sau là những tiêu đề và bên dưới người ta nhận ra một bức ảnh Pê-đrô Ba-la, Đô-ra, Giô-ao Gộc, Cẳng-Nhũn, Gã-Mèo bị vây kín giữa những đám lính và thanh tra cảnh sát.

MỘT ĐỨA CON GÁI TRONG BỌN - CÂU CHUYỆN VỀ NÓ - VIỆC NHẬN NÓ VÀO MỘT TRẠI TRẺ MỒ CÔI - TÊN CẦM ĐẦU NHỮNG HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT LÀ CON TRAI MỘT CÔNG NHÂN ĐÌNH CÔNG - NHỮNG TÊN KHÁC ĐÃ TÌM ĐƯỢC CÁCH TRỐN THOÁT - NHÀ TRỪNG GIỚI SẼ GIÚP CHÚNG VƯƠN LÊN, VỊ GIÁM ĐỐC KHẲNG ĐỊNH.

Bên dưới bức ảnh, người ta đọc lời ghi chú sau đây: “Sau khi cả cái băng này bị tóm cổ, tên cầm đầu những tên cướp ấy gây ra một sự giằng co và một sự lộn xộn tới mức mà hầu hết những tên vô lại đã bị tóm cổ đều tìm được cách trốn thoát nhân cái vụ lộn xộn ấy. Bạn đọc có thể nhìn thấy trên bức ảnh tên cầm đầu, có đánh dấu chữ thập và bên cạnh nó, Đô-ra, đứa con gái táo tợn trong bọn vô lại Ba-hi-a”.

Tiếp theo là bài báo:

“Hôm qua, cảnh sát Ba-hi-a đã thắng một điểm. Họ đã đạt mục tiêu bắt được cái toán những vị thành niên phạm pháp được biết đến với cái tên Hảo hán nơi Trảng cát. Ít nhất cũng đã hơn một lần, bản báo đã bày tỏ nỗi lo lắng về cái vấn đề xoay quanh những đứa trẻ ấy đương sống trong các đường phố, tự liệu lấy thân. Đã nhiều lần rồi, chúng tôi cũng đã thông báo tin tức những vụ cướp bóc do chính cái bọn ấy thực hiện. Thành phố, đúng là như thế, sống trong sự khủng hoảng triền miên mà những đứa trẻ ấy đã gây đến cho nó, và không một ai biết được cái hang ổ của chúng và ngay cả tên cầm đầu cũng không biết là ai. Cách đây chừng vài ba tháng, bản báo đã có dịp đăng những bức thư của Ngài Cảnh sát trưởng, của Ngài Chánh án xét xử trẻ vị thành niên, và của Ngài Giám đốc Nhà Trừng giới Ba-hi-a về vấn đề này. Mỗi vị đều hứa đẩy mạnh chiến dịch chống những trẻ vị thành niên phạm pháp, và đặc biệt là đối với “Những hảo hán nơi Trảng cát”.

Cái chiến dịch nổi tiếng vô cùng ấy đã gặt hái được những kết quả bước đầu ngày hôm qua, được biết đó là việc bắt giữ tên cầm đầu của cái băng ấy và nhiều tên trong số những phụ tá của hắn, trong đó có một đứa con gái nhỏ. Thật là không may, nhờ một sự lừa gạt thông minh của Pê-đrô Ba-la, tên cầm đầu cái băng, bọn kia đã tìm cách chuồn được thoát khỏi tay lực lượng cảnh sát. Dù sao chăng nữa, lực lượng cảnh sát cũng đã tiến được một bước dài ở chỗ đã tóm được tên cầm đầu và nàng thơ lãng mạn của trộm cắp, Đô-ra, một gương mặt hết sức lý thú của loại con gái vị thành niên phạm pháp. Tiếp sau những lời bình luận trên, bản báo xin tường thuật câu chuyện bắt giữ ấy”.

MƯU ĐỒ VỤ TRỘM

Ngày hôm qua, vào khoảng cuối chiều, năm thằng con trai và một con bé đã lọt được vào dinh cơ của Tiến sĩ An-xi-bi-a-đơ Mê-nê-xét, ở con đường dốc Xảo-Ben-tô. Vậy nhưng chúng đã bị người con trai chủ nhà, sinh viên y khoa, cho vào “xiếc”: anh ta đã lặng lẽ để cho chúng lần mò vào một gian phòng rồi đứng ngoài khóa trái cửa lại. Ngay lập tức anh ta gọi cảnh sát và giao bọn chúng cho họ.

Phóng viên Nhật báo buổi chiều nắm bắt được sự việc này đã lập tức đến nhà tiến sĩ An-xi-bi-a-đơ. Vừa đặt chân tới, phóng viên bản báo đã chạm trán những trẻ vị thành niên đương bị giải đến sở cảnh sát. Chúng tôi đã yêu cầu ngay được phép chụp một bức ảnh cái nhóm ấy. Rất thân tình, cảnh sát vui lòng ngay việc đó: Thế rồi, đúng vào cái lúc mà người nhiếp ảnh đã hoàn tất việc bật ánh ma-nhê và chụp bức ảnh. Pê-đrô Ba-la, tên cầm đầu ghê gớm của những “Hảo hán nơi Trảng cát” gây ngay chuyện.

VIỆC TRỐN THOÁT

Bằng một sự lanh lẹ khác thường, Pê-đrô Ba-la vòng khỏi đôi cánh tay của viên thanh tra đương nắm giữ nó, và với một đường võ Ca-pô-ây-ra đánh ngã luôn ông này. Thế nhưng nó lại không chạy trốn. Hiển nhiên là những người lính và thanh tra khác nhảy ùa tới để ngăn không cho nó chạy trốn. Thế là, chỉ qua đó, ta mới hiểu được mánh lới của tên cầm đầu những “Hảo hán nơi Trảng cát” bởi vì tên

này ra lệnh cho đồng bọn:

− Quân ta! Phới đi!

Chỉ còn một người lính lúc đó đứng gần bọn kia, và một đứa trong bọn, đến lượt nó, chớp nhoáng quật ngã nhào người lính cũng bằng một đường võ Ca-pô-ây-ra. Và chúng lao theo con đường dốc núi.

TẠI SỞ CẢNH SÁT

Chúng tôi đã có ý muốn, ngay tại sở cảnh sát, nghe Pê-đrô Ba-la khai. Nhưng thằng này không hề có ý hé ra cho chúng tôi biết cái hang ổ các Hảo hán nơi Trảng cát ngủ đêm và cất giấu những thứ chúng đã trộm cắp được. Và các nhà chức trách cũng không hơn gì. Nó cho chúng tôi biết, mà cũng chỉ chừng đó thôi, tên nó và là con trai một tay tổ chức đình công đã bỏ mình trong một cuộc mít tinh nhân cuộc đình công nổi tiếng năm 191..., nó chỉ còn một mình trên đời này. Còn về phần Đô-ra, con bé là con gái một mụ thợ gi chết vì đậu mùa trong trận dịch mới đây đã dội xuống thành phố chúng ta. Chỉ mới chưa đầy bốn tháng nó chia sẻ cuộc sống của những Hảo hán nơi Trảng cát, vậy mà con bé đã tham dự vào nhiều vụ trộm cắp. Và con bé dường như lại rất hãnh diện vì điều đó.

VỢ CHỒNG CHƯA CƯỚI

Đô-ra đã tuyên bố với bản báo phóng viên rằng nó là vợ chưa cưới của Pê-đrô Ba-la và chúng nó cũng sắp cưới nhau. Đúng đây là một đứa bé gái còn thơ ngây và đáng được thương xót hơn là bị trừng phạt. Nó nói về chồng chưa cưới của nó một cách thật trong trắng. Con bé chưa quá mười bốn tuổi, còn Pê-đrô Ba-la vào khoảng mười sáu.

Đô-ra được đem đến trại trẻ mồ côi “Đức bà của lòng nhân ái”. Trong cái môi trường thanh khiết thánh thần ấy, con bé sẽ sớm lãng quên được Pê-đrô Ba-la, người chồng chưa cưới - Kẻ cướp lãng mạn và cuộc sống tội lỗi của nó giữa bọn Hảo hán nơi Trảng cát.

Còn Pê-đrô Ba-la, nó sẽ bị cầm cố tại Nhà trừng giới của vị thành niên, sau khi cánh sát sẽ có thể có cách có hiệu quả bắt nó phải phun ra cái địa chỉ nơi bọn ấy ẩn náu. Cảnh sát nuôi nhiều hy vọng đạt kết quả đó ngay hôm nay”.

LỜI TUYÊN BỐ CỦA VỊ GIÁM ĐỐC NHÀ TRỪNG GIỚI

Vị giám đốc Nhà trừng giới vị thành niên vô thừa nhận là một thân hữu của Nhật báo buổi chiều. Một ngày nọ, một trong những thiên phóng sự của bản báo đã là cái tín hiệu vô tình của một chiến dịch vu khống đối với cái cơ sở mà ông điều hành và cả đối với chính ông nữa. Ngay hôm nay, vị giám đốc cũng có mặt ở sở cảnh sát, hy vọng được mang đi, đặt dưới sự quản lý của ông, tên vị thành niên Pê-đrô Ba-la. Trước một trong những câu hỏi của bản báo phóng viên, ông trả lời.

− Nó sẽ tái sinh. Xin ông cứ nhìn cái tên của ngôi nhà mà tôi điều hành “Nhà cải tạo”[23]. Nó sẽ được cải tạo.

Vcâu hỏi khác của chúng tôi, ông mỉm cười đáp:

− Bỏ trốn, không dễ gì mà vượt ra khỏi được ngôi nhà cải tạo. Tôi đảm bảo với các ông nó sẽ không làm chuyện đó đâu.

Cũng tối hôm đó giáo sư đọc bản tin ấy cho tất cả bọn.

− Nó đã vào Nhà trừng giới rồi - Cẳng-Nhũn nói.

Tớ đã trông thấy khi nó đi ra khỏi sở cảnh sát.

− Và con bé đó thì ở trại mồ côi - Giô-ao Gộc nói thêm.

− Bọn ta sẽ giải thoát cho cả hai - Giáo sư quả quyết.

Rồi quay sang Cẳng-Nhũn.

− Cho tới ngày Pê-đrô Ba la trở về, Cẳng Nhũn là chỉ huy của chúng ta.

Cẳng Nhũn nói thêm.

− Chính nó đã tự làm cho mình bị tóm để chúng ta trốn thoát. Nhất định chúng ta phải giải thoát cho nó. Đúng không nào?

Tất cả đều quyết một lòng làm việc đó cho được. Khi người ta giải nó vào trong gian phòng này, Pê-đrô Ba-la cố đoán xem cái gì đang chờ nó ở đây. Nó không thấy một người canh gác nào, nhưng bỗng dưng hai người lính cảnh sát xộc vào, một viên thanh tra và một vị Giám đốc Nhà trừng giới.

Họ đóng cửa lại. Giọng vui vẻ, viên thanh tra bảo nó:

− Nào, thằng vô lại, bây giờ thì mấy ông nhà báo đã đi rồi và mày, mày sẽ nói ra những gì mà mày biết, dù muốn dù không.

Viên giám đốc nhà trừng giới bật lên cười:

− Nào mày nói đi chứ>

Pê-Đrô Ba-la ném cho chúng một cái nhìn trĩu nặng căm hờn:

− Nếu các ông tưởng tôi sẽ nói…

− Mày sẽ nói …

− Các ông có thể đi ngủ trong khi chờ đợi.

Nó quay lưng vào họ. Viên thanh tra ra một dấu hiệu cho hai tên lính. Pê-đrô Ba-la cảm thấy vệt cắn của hai làn roi da cùng quật xuống một lúc. Và bàn chân viên thanh tra đặt lên mặt nó. Nó lăn lộn trên đất.

− Bây giờ thì mày đã chịu nói chưa. Viên giám đốc nhà trừng giới hỏi nó. Đó, mới chỉ là bắt đầu thôi.

− Không…

Và đó là lời đáp duy nhất của Pê-đrô Ba-la. Bây giờ, họ đánh đập nó từ mọi phía: Gậy đập, tay đấm và chân đạp. Tay giám đốc nhà trừng giới đứng lên giáng cho nó một cái đá trời giáng làm cho Pê-đrô Ba-la lăn mãi tới đầu kia gian phòng. Nó không còn có thì giờ nhỏm dậy. Bọn lính quật roi da tới tấp. Nó nhìn thấy Giô-ao Gộc, Giáo sư, Khuỷu-Khô-Khẳng, Cẳng-Nhũn, Gã Mèo. Tất cả chúng đều phụ thuộc vào nó. Sự an toàn của tất cả phụ thuộc vào ngay tinh thần dũng cảm của chính nó. Nó là chỉ huy của chúng, nó không thể phản bội chúng. Nó hồi tưởng lại cái cảnh ngày hôm qua, nó đã tìm được cách như thế nào để tạo cơ hội cho chúng trốn thoát, tuy rằng chính nó thì lại đã bị bắt, sự kiêu hãnh căng lồng ngực nó lên. Nó sẽ không bao giờ thú, nó sẽ thoát khỏi cái Nhà trừng giới, nó sẽ giải thoát cho Đô-ra và nó sẽ trả thù… Nó sẽ trả thù. Nó rống lên đau đớn. Nhưng không một tiếng ra khỏi miệng nó. Thế rồi tất cả lại tối tăm lại trước mặt nó.

Bây giờ thì nó không còn đau nữa; bây giờ thì nó chẳng cảm giác thấy gì nữa hết. Tuy vậy, bọn lính vẫn cứ liên hồi quất roi xuống, và viên thanh tra đấm bình bịch vào nó. Nhưng nó thì chẳng cảm thấy gì cả.

− Nó ngất đi rồi. Viên thanh tra nói.

− Cứ để nó đó cho tôi. Tôi xin chịu trách nhiệm về cái thằng ấy - Tay Giám đốc Nhà trừng giới nói thêm vào - Tôi đưa nó về Nhà trừng giới và ở đó, nó sẽ phải mở cái mồm nó ra. Tôi xin bảo đảm với các ông như thế. Tôi sẽ báo cho các ông biết ngay lập tức sau đó.

Viên thanh tra bằng lòng. Và, sau khi hẹn sẽ cho người đến nhận Pê-drô Ba-la ngày hôm sau, tay Giám đốc rút lui ra về.

Tinh mơ, khi Pê-đrô Ba-la thức dậy, những người tù đang hát. Đó là một bài hát buồn bã. Bài hát nói đến mặt trời đương chiếu sáng trong đường phố, mà tự do thì lớn lao và đẹp.

Viên giám thị Ra-muyn-fô, người đã đến sở Cảnh sát để nhận nó về, dẫn nó đến chỗ viên Giám đốc. Khắp thân thể Pê-đrô Ba-la đau nhừ vì những ngón đòn ngày hôm qua, tuy nhiên, nó bước đi, hài lòng bởi vì nó đã không nói ra, bởi vì nó đã không chỉ ra nơi trú ngụ các Hảo hán nơi Trảng cát. Nó hồi tưởng lại bài hát của những tù phạm trong cái buổi sáng mới tinh mơ. Những con người đó ca ngợi sự tự do đó là cái tài sản to lớn nhất của thế gian này, mặt trời và ánh sáng đang chiếu chói lọi trong các đường phố, trong khi đó thì tại cái phòng giam, nơi đó tự do đã bị gạt ra, ngự trị một màu tối tăm vĩnh cửu. Tự do, Giăng A-dam vốn đương sống tự do, trong đường phố, dưới ánh mặt trời, chính anh ấy cũng đã nói đến nó. Anh đã có nói rằng không phải chỉ có vì đồng lương mà những con người ấy đã cho nổ ra những cuộc đình công trên những bến bốc dỡ và anh ta lại sẽ còn tổ chức nhiều cuộc đình công khác nữa. Đó cũng chính là vì cả cái yêu cầu về tự do được ban phát quá bủn xỉn cho những công nhân bốc dỡ. Vì sự tự do của những con người đó, bố của Pê-đrô Ba-la đã bỏ mình. Vì sự tự do của đồng bọn, Pê-đrô Ba-la nghĩ vậy, chính nó, cũng đã nhận một trận đòn thù khủng khiếp của cảnh sát. Bây giờ thì cơ thể nó mềm nhũn ra và đau đớn khắp nơi, đôi tai nó vo ve bài hát của những người tù. Xa kia, bên ngoài, cái bài “modinha” cổ xưa hát lên rằng ánh mặt trời, ở đó là sự tự do, ở đó là cuộc sống. Qua cửa sổ, Pê-đrô Ba-la ngắm mặt trời. Con đường lớn chạy qua trước cái cổng đồ sộ ngôi nhà trừng giới. Ở đây, bên trong này, đó là sự tối tăm vĩnh cửu. Ở kia, bên ngoài, đó là sự tự do và cuộc sống. Và sự trả hận. Pê-đrô Bala nhắc thêm vào.

Viên giám đốc bước vào. Người giám thị chào và chỉ Ba-la cho ông ta. Viên giám đốc mỉm cười, xoa hai bàn tay với nhau, ngồi vào trước một cái bàn giấy cao. Ông ta nhìn Pê-đrô Ba-la một chập!

− Thế mà hay… Quả cũng đã lâu lắm ta chờ cái tên đầu bò này, Ra-muyn-fô ạ.

Người giám thị mỉm cười thừa nhận lời viên Giám đốc.

− Đây chính là tay cầm đầu cái bọn Hảo hán nơi Trảng cát khét tiếng ấy. Điển hình của loại tội phạm bẩm sinh, đúng là anh chưa được đọc Lông-brô-dô[24]. Tuy nhiên nếu anh đã đọc bà ta, tác giả ấy, anh sẽ hiểu rõ. Thằng bé này mang tất cả những mầm mống của tội ác ngay trên mặt. Ngay ở cái tuổi này nó đã có một cái sẹo rồi. Anh hãy quan sát đôi mắt… Không thể nào được đối xử với nó như với bất cứ một ai khác. Chúng ta sẽ dành cho nó vinh dự xứng đáng với thứ hạng của nó.

Pê-đrô Ba-la trừng trừng nhìn hắn, đôi mắt nảy lửa. Mệt quá đến rũ cả người, nó cảm thấy buồn ngủ kinh khủng.

Người giám thị Ra-muyn-fô hỏi lửng lơ:

− Tôi dẫn nó về chỗ cùng với bọn kia?

− Sao? Để mở đầu, hãy cứ tống nó vào hầm giam. Để rồi chúng ta xem thử, từ trong đó, nó ra có gột rửa được chút gì…

Người giám thị cúi chào và đi ra đem theo Pê-đrô Ba-la.

Viên giám đốc còn chỉ thị theo:

− Chế độ số ba.

− Nước lã và đậu đen, - Ra-muyn-fô lầm bầm.

Anh ta đưa mắt nhìn Pê-đrô Ba-la hất đầu:

−       Nó mà ra khỏi nơi đó, còn gầy thêm phải biết!

Ở kia, bên ngoài, đó là sự tự do, ở đó là mặt trời. Nhà tù, những người bị giam trong nhà tù, trận đòn thù. Tất cả đã dạy cho Pê-đrô Ba-la biết rằng tài sản lớn nhất trên trái đất này. Bây giờ, nó hiểu ra rằng không phải chỉ có là để cho câu chuyện của mình được lan truyền trên bến, trong chợ, ở quán “Cửa biển”, mà bố nó đã bỏ mình cho tự do. Tự do, đó là mặt trời, đó là tài sản to lớn nhất trên trái đất này.

Nó nghe tiếng người giám thị Ra-muyn-fô bóp cái ống khóa khóa cửa bên ngoài. Họ đã ném nó vào trong ca-sô. Đó là, bên dưới cầu thang, một cái ngách ở đó không ai có thể đứng thẳng vì thiếu chiều cao. Cũng chẳng thể dễ chịu hơn là nằm duỗi dài, vì thiếu chiếu rộng. Cứ phải hoặc ngồi hoặc nằm co quắp trong một tư thế qua cả cái mức không thuận lợi. Đó cũng là cái kiểu mà Pê-đrô Bala đã chọn. Nó trở mình và cái ý nghĩ đầu tiên đã nảy ra trong đầu nó đúng là cái ca-sô. Chỉ có cái đó, có thể thích hợp với “cơn người - rắn” mà nó đã thấy, một ngày nọ, trong một đoàn xiếc. Cái gian hầm hoàn toàn kín mít, tối như bưng; không khí chỉ lọt vào qua những khe hở hiếm hoi và hẹp ở cầu thang. Nằm co theo kiểu của nó, Pê-đrô Ba-la không sao nhích được một cử động. Bốn phía chỗ nào nó cũng đụng vào tường. Tay chân đau như dần và nó thèm được duỗi chân đến phát điên lên. Trên mặt nó đầy những vết tím bầm và lần này thì Đô-ra lại không có mặt ở đây để đem cho nó một miếng vải thấm nước mát và chăm sóc khuôn mặt bị thương của nó. Tự do, đó cũng là cả Đô-ra nữa. Đó không phải chỉ có là mặt trời, cái quyền đi lại tự do qua các đường phố và cười trên các bến cảng với cái cười ầm ĩ vang vang đặc biệt của Hảo hán nơi Trảng cát. Đó cũng còn là sự có mặt của Đô-ra, những sợi tóc hung lướt vào tóc nó, được nghe con bé kể lại những chuyện trong cuộc sống ở Mô-rô, đó cũng là đôi môi của chính con bé trên đôi môi sưng vù của chính nó. Vợ chưa cưới. Đối với con bé cũng vậy, tự do đã bị tước đoạt. Tay chân của Pê-đrô Ba-la đã đau như dần, và bây giờ cái đầu nó nữa cũng đau buốt. Đô-ra bây giờ cũng hoàn toàn như nó, bị tước đoạt mất mặt trời, bị tước đoạt mất tự do. Người ta đã đưa con bé đến một trại mồ côi. Vợ chưa cưới, trước khi con bé xuất hiện, có bao giờ nó nghĩ đến những tiếng đó. Nó vẫn thích thú vật ngã những con bé đen trên trảng cát nhập vào với chúng nó. Nhưng mà chưa bao giờ nó tưởng tượng đến cái chuyện nằm dài trên cát bên cạnh một con bé, một đứa con gái nhỏ cũng như là chính nó, đến cái chuyện nói với nhau những điều chẳng đâu vào đâu, và đến cái chuyện cùng với con bé chơi trò ú tim như là những đứa trẻ khác vẫn chơi, không hề vật con bé xuống để làm tình. Đó lại là một kiểu khác của tình yêu, nó nghi một cách mơ hồ. Chưa bao giờ nó có một chút ý thức về tình yêu. Nó là cái thứ gì, nếu không phải là một đứa trẻ con của đường phố, nhờ ở dũng cảm và nhanh lẹ, đã tới được trách nhiệm dẫn dắt cái nhóm can trường nhất của những đứa trẻ vô thừa nhận, các Hảo hán nơi Trảng cát? Vậy thì nó có thể hiểu biết được gì về tình yêu? Chân tay và cái đầu Pê-đrô Ba-la làm cho nó khổ sở. Nó khát, và vẫn chưa được ăn, chưa được uốt cả ngày. Với Đô-ra, cái chuyện đó đã diễn ra khác hẳn. Cũng bởi vì con bé chỉ là một đứa trẻ gái, chúng nó đã tôn trọng con bé. Sau đó, con bé trở nên như là một người mẹ cho tất cả chúng nó, và cũng một người chị em nữa. Giô-ao Gộc quả quyết thế. Nhưng đối với nó, ngay từ buổi đầu, con bé đã tỏ ra khác. Đối với nó, cũng như với những đứa khác, con bé đã là một con bạn trong các trò chơi, rõ ràng là thế, một đứa chị em gái rất mực thân thương. Nhưng mà con bé cũng lại là một nguồn vui trong đó tình anh em chẳng chút đượm. Vợ chưa cưới. Đúng, điều đó khiến nó vui lòng. Ngay cả cái lúc mà nó tìm cách để tự khước từ với chính mình điều đó, nó cũng không làm nổi. Đúng ra thì nó cũng chẳng làm bất cứ cái gì cho cái chuyện đó, nó chỉ có bằng lòng chuyện trò cùng con bé, nghe tiếng con bé nói, rụt rè nắm lấy bàn tay con bé. Nhưng mà rồi nó sẽ thích thú chiếm lấy con bé, thấy con bé rên rỉ dưới những cái hôn của nó. Không phải chỉ là một đêm, hẳn thế. Cho tất cả những đêm suốt cả đời. Cũng như mọi người khác, nó có một người vợ, một người vợ cũng là người mẹ, người chị em, người bạn của các Hảo hán nơi Trảng cát. Đối với Pê-đrô Ba-la, con bé là vợ chưa cưới, một ngày kia nó sẽ là người vợ. Người ta không thể giữ nó trong một trại trẻ mồ côi như một đứa trẻ gái không thân thích trên đời. Con bé ấy có một người chồng chưa cưới, cả một đoàn những anh em và những đứa con trai đang được nó chăm sóc. Mệt mỏi biến mất trong chân tay Pê-đrô Ba-la. Nó muốn được làm những động tác đi, chạy để mà có thể dựng lên một kế hoạch giải thoát Đô-ra. Ở đây, trong cái tối tăm này, việc đó không thể làm được đối với nó. Nó đau khổ, cảm thấy mình là vô dụng, trong khi đó, rất có thể con bé, cả con bé nữa, cũng đương ở trong cái xó sâu thẳm một cái ca-sô. Nó ngồi xuống tùy theo mức có thể ngồi được. Những con chuột lớn chạy qua hầm giam, nhưng nó đã hiểu biết chúng quá đi rồi và nó cũng chẳng mảy may để ý đến chúng.

Nhưng Đô-ra biết đâu lại chẳng sợ cái tiếng động liên tục ấy. Có đủ thứ để làm cho phát điên lên vì chúng nếu không phải là vị thủ lĩnh các Hảo hán nơi Trảng cát. Và một đứa con gái nhỏ, vậy thì sao?...Đúng, Đô-ra là người phụ nữ can trường hơn hết mà Ba-hi-a mang trên đất mình, cái đất Ba-hi-a còn những người đàn bà can trường xưa nay đấy. Can trường hơn ngay cả Rô-da Pan-mây- rao đã một mình một lúc đương đầu với sáu tên lính, hơn cả Ma-ri-a Ca-ba-xuy cả đời chẳng hề vị nể ai, hơn cả người đàn bà bạn đời của Lam-pi-ão bắn phát súng ra không thua bất cứ căng-ga xây-rô nào. Can trường hơn, bởi vì vẫn là một đứa trẻ, con bé chỉ vừa mới bước vào cuộc đời của nó. Pê-đrô Ba-la mỉm cười kiêu hãnh, mặc dầu những nỗi đau đớn, mặc dầu sự mệt nhọc, mặc dầu cái khát cứ từng chút từng chút dày vò đầu nó. Ôi, một cốc nước bây giờ thì dễ chịu biết bao. Phía trước những trảng cát của nhà kho là biển trải rộng, một vùng nước không bờ bến. Biển trên đó Cục-cưng-của-Chúa, người võ sư ca-pô-ây- ra đưa con tàu bu của anh ta rẽ sóng để tới những ngư trường tại vùng biển phía Nam. Cục-cưng-của-Chúa là một người tốt. Pê-đrô Ba-la mà không học được với anh ấy cái món ca-pô- ây-ra đất Ăng- gô-la, cái món quyền thảo đẹp nhất trần đời, bởi vì là võ đấu cũng đồng thời là múa, thì nó đã chẳng thể nào tạo được điều kiện cho Giô-ao Gộc, Gã Mèo và Cẳng-Nhũn chạy thoát. Bây giờ thì, ở đây, trong cái hầm giam này mà nó không sao xoay trở được, môn ca-pô-ây-ra chẳng giúp nó được tích sự gì. Điều nó mong muốn nhất, đó là uống một cốc nước. Không hiểu Đô-ra có bị khát không, cả con bé nữa, vào giờ này? Con bé chắc là đương ở tận cùng một cái hầm giam. Pê-đrô Ba-la cho cái trại mồ côi là một hình ảnh hoàn toàn giống hình ảnh Nhà trừng giới. Cái khát còn độc địa hơn là con rắn đuôi kêu, kinh khủng hơn cả đậu mùa. Bởi vì nó xiết lấy họng và làm cho mọi ý nghĩ của ta đều mơ hồ. Một chút nước, cả một chút ánh sáng nữa. Bởi vì nếu có được một chút ánh sáng, biết đâu nó chẳng có thể được nhìn thấy khuôn mặt tươi cười của Đô-ra. Ở đây, trong cái bóng tối này, nó nhìn thấy cái khuôn mặt ấy nổi rõ ở đau đớn, ở khổ ải, một chút đấu tranh tựa vào những bực cầu thang bịt kín phía trên. Nhưng quá rõ ràng là ở kia, bên ngoài, chẳng có một ai nghe thấy nó cả. Nó thấy cái mặt hung dữ của viên Giám đốc. Nó cắm lưỡi dao găm của nó vào chỗ sâu nhất trong tim hắn. Tuyệt đối bàn tay không hề run, không chút hối hận, tràn ngập niềm hoan hỉ. Con dao găm của nó đương nắm ở sở cảnh sát, nhưng Khuỷu-khô-khẳng đã có một khẩu súng lục, thằng này sẽ cho nó con dao găm của mình. Khuỷu-khô-khẳng có thể đi theo Lam-pi-ão vốn là cha đỡ đầu của nó. Lam-pi-ão tiêu diệt những tên lính cảnh sát và bọn người độc ác. Pê-đrô Ba-la lúc này, trong lúc này, yêu mến Lam-pi-ão như là một trong những vị anh hùng của nó, một trong những người trả thù cho nó. Ông ta là cánh tay vũ trang của những người nghèo trong xéc-tao. Một ngày kia, chính cả nó nữa, nó sẽ có thể đứng trong cái đoàn của Lam-pi-ão. Và biết đâu họ lại chẳng có thể tràn vào chiếm thành phố Ba-hi-a, đập nát sọ viên Giám đốc Nhà trừng giới. Hắn ta sẽ giơ cái bộ mặt như thế nào đây, khi lại trông thấy Pê-đrô Ba-la đường hoàng bước vào Nhà trừng giới, dẫn đầu mấy căng-ga-xây-rô. Thằng cha sẽ buông rơi cái chai rượu mạnh - quà của một người bạn nào đó ở Xăng-tô-a-ma-rô và Pê-đrô Ba-la đập vỡ cái đầu hắn. Không, trước hết, nó sẽ để cho hắn ta không được ăn, không được uống, ngay chính trong cái hầm này. Cơn khát… Cơn khát làm cho nó kiệt sức rồi. Cơn khát vẽ lên cho no nó, trên cái tối tăm của bức tường, gương mặt buồn rầu và đau đớn của Đô-ra, tăng thêm ở nó niềm tin chắc chắn con bé đương đau khổ… Nó nhắm mắt lại và tập trung ý nghĩ vào Giáo sư, Khuỷu-Khô-Khẳng, Giô-ao Gộc, Gã Mèo, Cẳng-Nhũn, Sống-Nhàn, tất cả những bạn nào ở nhà kho có thể tìm được cách giải thoát cho Đô-ra. Nhưng nó không thể nào đạt được việc đó. Dù cho đôi mắt nó nhắm nghiền, khôn mặt kia vẫn hiện ra trước nó đang bị cái khát hành hạ. Lại một phen nữa, nó nắm tay đấm mạnh vào cửa liên tiế filepos-id="filepos2671560">

Nó gào, nó chửi rủa. Chẳng một ai để ý đến, chẳng ai nhìn thấy nó, chẳng có ai nghe thấy nó. Như thế này thì hẳn phải là địa ngục rồi. Mạch-Nha đã có lý mà phải sợ địa ngục. Như thế này thì quá chừng khủng khiếp. Cơn khát và bóng tối. Tiếng hát của những người tù nói rằng ở kia, bên ngoài, là tự do, ở đó là mặt trời. Và nước nữa, những dòng sông đang chảy, rất trong trên những hòn đá, những ngọc thác đương đổ xuống và biển cả mênh mông bí ẩn. Giáo-sư vốn đã hiểu biết rất nhiều điều, bởi vì ban đêm, dưới ánh sáng của cây nến, nó đọc những cuốn sách đã lấy cắp được, (nó đã tự gậm mòn đôi mắt nó), Giáo-sư một hôm nào đó đã có nói với nó rằng trên thế gian này có nhiều nước hơn là đất liền; thằng này đã đọc được điều đó trong một cuốn sách. Nhưng mà không có lấy một giọt nước trong cái hầm giam nó. Trong hầm giam Đô-ra chắc hẳn cũng không có được một giọt nước nào. Tại sao lại nhảy chồm vào cái cửa lớn, như là nó đương làm như thế lúc này? Chẳng có ai thèm để ý đến và cả hai bàn tay nó, lúc này, đã sưng lên nhức nhối. Hôm qua, ở sở cảnh sát, người ta đã dần cho nó một trận khủng khiếp. Hai bên sườn nó đều tím đen lại vì thế, ngực nó bị thương tích, mặt nó sưng húp. Chính do thế mà viên Giám đốc đã nói rằng nó đã mang máu tội phạm. Không, điều đó không đúng, nó đâu có cái máu loại đó. Điều nó mong muốn, đó là sự tự do. Ngày nọ, một ông già nào đó đã cam đoan rằng không gì thay đổi được số phận con người. Giăng A-đam đã đáp lại rằng là có, người ta có thể thay đổi số phận đó. Nó, nó tin vào lời Giăng A-đam. Bố nó chẳng đã bỏ mình để thay đổi số phận những công nhân bốc dỡ đó sao! Nó nữa, chính cả nó nữa, nó sẽ đấu tranh cho tự do, cho mặt trời, cho nước và bánh mì cho tất cả mọi người. Nó khạc ra một thứ nước bọt đặc. Cơn khát đốt cháy họng nó. Mạch-Nha muốn được trở thành thầy dòng để trốn thoát địa ngục. Linh mục Giô-dê Pê-đrô biết rất rõ cái Nhà trừng giới là một địa ngục khác và ông đã lên tiếng chống lại những người nào đem trẻ con bỏ vào đó. Nhưng một ông linh mục hèn mọn không có giáo phận liệu có thể làm gì được chống những kẻ kia? Bởi vì tất cả những kẻ đó đều căm ghét những đứa trẻ nghèo khổ, Pê-đrô Ba-la nghĩ thế. Rồi đây, khi nó ra khỏi, nó sẽ xin với bà đồng Đôn A-nin-ha, gieo lên một phù phép mạnh cho viên Giám đốc, để giết chết hắn. Bà ấy có cái tai nghe của Ô-gun, và nó đã có một lần giải thoát Ô-gun khỏi cảnh sát. Nó đã làm được biết bao nhiêu việc so với độ tuổi của nó. Đô-ra, con bé cũng vậy, trong mấy tháng gần đây, đã làm biết bao chuyện cùng với bọn chúng nó. Bây giờ, cả hai đứa, chúng nó đều khát nước. Pê-đrô Ba-la đấm thình thình vô ích vào cửa. Cơn khát gậm nhấm nó như là cả một đội quân chuột cống gậm nhấm nó. Nó lăn lộn, co quắp trên nền nhà và mệt nhọc làm cho nó mê man. Mặc dầu cơn khát dày vò, nó ngủ. Nhưng nó lại gặp phải những giấc mơ khủng khiếp: bầy chuột cắn xé khuôn mặt xinh đẹp của Đô-ra.>

Nó tỉnh dậy bởi vì có ai đó gõ mấy tiếng nhè nhẹ vào bực cầu thang. Nó vươn thẳng dậy, rồi cúi gập lại vì cầu thang cản không cho nó đứng thẳng. Nó hỏi nho nhỏ:

− Ai ngoài đó thế?

Một niềm vui tràn ngập khi nó nghe bên ngoài trả lời:

− Ai trong ấy?

− Pê-đrô Ba-la

− Cậu là thủ lĩnh những Hảo hán nơi Trảng cát?

− Đúng là tớ.

Nó nghe thoáng một tiếng huýt. Tiếng nói tiếp tục bây giờ thì nhanh.

− Tớ có việc đem đến cho cậu; một đứa mới đưa đến ngày hôm nay.

− Nói cho tớ biết nhanh lên.

− Có người đến; chút nữa tớ quay lại.

Pê-đrô Ba-la nghe thấy tiếng bước chân bước đi xa dần.

Nhưng mà bây giờ nó đã vui lên hơn. Sau đó nó nghĩ ngay tin tức hẳn từ Đô-ra đến. Nhưng lập tức nó lại thấy quả là ngốc nghếch nếu tưởng tượng ra cái chuyện đó. Làm thế nào mà Đô-ra lại có thể gửi cho nó một lá thư chứ? Việc này chắc hẳn là của băng. Bọn chúng nó nhất định đương lo toan tìm cách giải thoát nó ra khỏi nơi đây. Nhưng mà cần thiết trước tiên là nó phải ra được khỏi cái hầm giam. Nó mà vẫn nằm ở đây, các Hảo hán nơi Trảng cát chẳng thể làm được bất cứ chuyện gì. Chỉ khi nào nó có được sự thoải mái đi lại trong khu vực Nhà trừng giới, lúc đó việc bỏ trốn mới dễ dàng được. Pê-đrô Ba-la ngồi xuống để suy nghĩ. Giờ nào, ngày nào, vào cái lúc này. Ở đây, chỉ có liên miên đêm tối và chẳng bao giờ ló tới một chút ánh sáng mặt trời. Nó chờ đợi, nôn nóng, mong sao người thông tin trở lại. Bọn kia phải làm thế nào khi không có nó? Giáo-sư chắc hẳn đã đưa ra một kế hoạch nào đó để kéo nóước này. Nhưng nó còn bị giam giữ trong đáy cái hầm tối này, thì mọi chuyện đều là vô ích. Và bọn kia còn chưa giải thoát được cho nó, chính nó, thì làm thế nào giải thoát được Đô-ra khỏi trại mồ côi! Có người mở cửa. Pê-đrô Ba-la lao ra phía trước, nghĩ rằng có người đến để thả nó ra. Một bàn tay nắm chặt nó:

− Ê! Từ từ chứ…

Nó nhận ra viên giám thị Ra-muyn-fô đứng trong khe cánh cửa mở hé. Anh ta đem đến một ca nước và Pê-đrô Ba-la dằng lấy mà uống ừng ực. Nhưng nước trong ca quá ít… Quá ít đến chưa đủ xua cơn khát của nó. Người coi ngục đưa cho nó một cái đĩa lềnh bềnh trong một chút nước được dăm bảy hạt đậu đen. Pê-đrô Ba-la hỏi xin:

− Bác có thể cho tôi thêm chút nước nữa không?

− Đến mai… Người giám thị cười mà trả lời.

− Chỉ một cốc nữa thôi mà!

− Ngày mai mày sẽ được nhiều nước hơn. Và nếu cứ tiếp tục đập cửa mà gào lên thì đáng lẽ tám ngày, mày sẽ được nằm lại đây mười lăm ngày.

Anh ta dập cánh cửa ngay trước mũi Pê-đrô Ba-la.

Nó nghe thấy tiếng chìa khóa vặn lại để cầm tù nó. Nó mò mẫm trong bóng tối cho tới khi tìm được cái đĩa: nó uống luôn cái nước màu đen của món “fây-dão”, cũng không nhận ra được rằng nước mặn chát kinh khủng. Sau đó nó ăn những hạt đậu cứng, nhưng cơn khát lại tấn công nó. Cái món “fây-dão” vô cùng mặn làm cho cơn khát bừng lên. Liệu một ca nước như thế có nghĩa lý gì đối với cơn khát nó đòi hỏi, ít nhất cũng một bầu. Nó nằm xuống. Thế là nó chẳng còn nghĩ đến gì nữa. Thời gian trôi đi… Nó nhận ra rất mờ ảo khuôn mặt buồn bã của Đô-ra. Và nó cảm giác thấy cả ngàn nỗi đau đớn dày vò cơ thể nó.

Rất lâu nữa, nó lại nghe thấy những tiếng gõ nhẹ trên cầu thang. Nó hỏi:

− Gì thế?

− Một thằng bạn nhờ nói lại với cậu là chúng nó sẽ giải thoát cho cậu cậu ra khỏi hầm giam.

− Bây giờ đã là đêm tối à? Pê-đrô hỏi.

− Bắt đầu tối.

− Tớ chết khát đây…

Tiếng nói im bặt, Pê-đrô suy nghĩ một cách tuyệt vọng rằng thằng bé ấy rất có thể đã bỏ đi rồi. Tuy nhiên nó không nghe thấy tiếng bước chân trên cầu thang. Vậy rồi tiếng nói lại nghe thấy:

− Nước à, tớ đành chịu. Không cách gì chuyển vào cho cậu. Nhưng cậu có thích một điếu thuốc không?

− Có, tớ rất thèm.

− Vậy thì, hãy chờ một chút.

Vài phút sau, nó nghe thấy tiếng gõ hết sức nhẹ vào cửa. Tiếng nói lọt qua bên dưới cánh cửa:

− Tớ sẽ luồn điếu thuốc qua chỗ này. Đặt hai bàn tay xuống bên dưới, đúng chính giữa kẽ hở ở cửa.

Pê-đrô Ba-la làm theo. Một điếu thuốc lá dập bẹp lọt vào vừa tầm bàn tay nó. Nó rút điếu thuốc về mình, sau đó lại lọt vào một que diêm đặt trên một mảnh vỏ để gạch.

− Cảm ơn - Pê-đrô Ba-la nói.

Nhưng cũng chính ngay lúc đó, nó nghe thấy tiếng ồn ào, phía sau nó. Tiếng một cái tát, một thân hình lăn lóc. Và một giọng nói, mà nó không nhận ra được, đã bảo nó:

− Nếu mày còn tìm cách liên lạc với những đứa khác, hình phạt sẽ tăng gấp đôi.

Pê-đrô Ba-la co quắp người lại. Bây giờ, một đứa khác đã hứng chịu đòn vì nó. Khi nào bỏ trốn nó sẽ đem thằng bé ấy theo cho nhập với những Hảo hán nơi Trảng cát. Hướng về mặt trời, hướng về tự do. Nó châm điếu thuốc, phải giữ gìn hết sức khéo léo để khỏi phí que diêm duy nhất. Nó che giấu cái đóm đỏ đầu điếu thuốc trong lòng bàn tay, để không ai thấy được qua những kẽ hở nhỏ ở cầu thang. Im lặng lại bao trùm lấy nó và cùng với sự im lặng, những suy nghĩ và những ảo ảnh.

Hút hết điếu thuốc nó nằm co quắp trên nền nhà. À, giá mà nó có thể ngủ được… Ít nhất, nó cũng không còn phải nhìn thấy khuôn mặt đầy đau khổ của Đô-ra.

Đã bao nhiêu giờ? Đã bao nhiêu ngày? Bóng tối luôn luôn vẫn y nguyên và cơn khát vẫn luôn luôn như thế. Người ta đã ba lần đem đến cho nó nước uống và cái món “fây-dão”. Nó đã hiểu ra mà không còn uống cái nước đậu chỉ có làm cho cơn khát thêm dữ dội. Bây giờ, nó đã yếu đi rất nhiều và cái mệt rời rã toàn thân đã hoàn toàn chiếm lấy cơ thể nó. Cái thùng đi tiêu xông lên mùi khủng khiếp. Người ta vẫn chưa lấy đưa ra ngoài. Bụng nó đau quặn, nó đau đớn chịu sự hành tội để thỏa mãn những nhu cầu tự nhiên nhất của nó. Nó thấy hình như ruột gan sắp từ trong bụng xổ bung ra. Đôi chân nó như không còn ở dưới thân hình nó. Giữ cho nó đứng thẳng được, đó là nỗi oán hờn đương căng phồng trái tim nó.

− Quân đốn mạt, quân khốn nạn…

Đó là tất cả những gì nó đã có thể cố gắng nói được.

Nói như vậy, giọng nhỏ. Nó chẳng còn hơi sức để mà kêu gào, mà đấm vào cửa. Giờ đây, nó đã yên chí rằng nó sẽ chết ở đây thôi. Mỗi lần phải đi tiêu, nó lại khổ sở với những đau đớn ghê gớm hơn. Nó nhìn thấy Đô-ra nằm ngay đờ trên nền đất, hấp hối vì cơn khát, hướng về nó mà kêu gào. Giô-a Gộc ở ngay bên cạnh nhưng những tấm rào sắt ngăn cách chúng nó. Giáo-sư, Mạch-Nha thì khóc.

Người ta đem tới cho nó nước uống và “fây-dão” lần thứ tư. Nó uống nước và bước lùi trước khi ăn “fây-dão”. Nó chỉ còn biết có lắp lại, giọng nhỏ:

− Quân đốn mạt, quân đốn mạt…

Trước khi người ta mang đến cho nó thức ăn (liệu có thể gọi cái thứ đó là thức ăn không?) Ngày hôm đó (với Pê-đrô Ba-la thì triền miên là đêm tối). Ngày hôm đó, tiếng nói từ trên cầu thang lại một lần nữa gọi nó. Nó hỏi, không đủ sức mà nhổm dậy:

− Đã ngày tớ phải ở dưới này rồi?

− Năm.

− Chuồn vào cho tớ một điếu khác.

Điếu thuốc lá giúp nó tỉnh táo được lên một chút. Nó đã có thể nghĩ rằng, kéo thêm năm ngày nữa thì nó sẽ chết. Trừng phạt kiểu này có thể là dùng cho người lớn, đó không là một sự trừng phạt đối với trẻ con. Oán cừu đã đạt tới đỉnh tột cùng rồi.

Vẫn cứ liên miên đêm tối. Đô-ra chết từ từ dưới mắt nó, Giô-ao Gộc thì ở bên cạnh, những tấm rào sắt ngăn cách chúng nó. Giáo-sư và Mạch-Nha khóc. Nó ngủ hay là nó vẫn thức đây? Bụng nó quặn đau như xé ruột.

Liệu cái tối tăm bịt bùng còn kéo dài bao lâu nữa? Và cơn hấp hối của Đô-ra? Cái mùi thùng phân đến là ghê tởm. Đô-ra hấp hối ngay dưới con mắt nó. Và chính ngay cả nó nữa rồi cũng sẽ hấp hối thôi!

Mặt lão Giám đốc xuất hiện cạnh khuôn mặt Đô-ra, phải chăng hắn đến đây để gia tăng những sự hành hạ từ sự hấp hối của nó. Mất biết bao nhiêu thời gian con bé mới đi được đến cái chết! … Pê-đrô cầu mong cho con bé chết nhanh nhanh. Như thế còn hơn. Bây giờ thì lão Giám đốc đến đó! Lão đến đó để tăng sự hành hạ lên gấp đôi. Nó nghe thấy tiếng nói của lão:

− Đứng lên, thằng này…

Và một bàn chân đá vào nó. Nó mở to thêm đôi mắt. Bây giờ nó không còn nhìn thấy Đô-ra nữa. Chỉ còn mỗi cái mặt của viên Giám đốc đương mỉm cười.

− Bây giờ thì chúng tao xem mày có thuần đi được chút nào không!

Nó không thể nhìn thẳng được vào cái ánh sáng đương ùa vào qua các cửa sổ. Nhưng nó vẫn đứng thẳng lên trên đôi chân. Nó ngã khuỵu xuống ngay giữa hành lang. Đô-ra, liệu con bé có chết mất không hay còn sống? Nó nghĩ tới cái ngã của nó.

Lại một lần nữa, bây giờ nó lại có mặt trong phòng làm việc của viên Giám đốc. Lão này nhìn nó và mỉm cười:

− Mày có thích cái gian phòng của mày không? Mày vẫn cứ luôn luôn thèm muốn đi ăn cắp chứ? Tao đây, tao biết là phải làm như thế nào để giáo dục và trấn áp một thằng vô lại ở đây…

Pê-đrô Ba-la không còn ra hồn người nữa, bởi vì nó đã gầy đi quá chừng. Xương nó nhô lên dưới da, mặt nó xanh lè, do ảnh hưởng của những chứng đau ruột, Viên giám thị Fô-xtô, con người mà tiếng nói đã có một ngày nào đó nó nghe rõ sau cái cửa lớn hầm giam, lúc này đứng bên nó. Đó là một con người rắn chắc, nổi tiếng tàn bạo ngang viên Giám đốc.

Anh ta hỏi:

− Đến xưởng rèn?

− Ta nghĩ rằng có lẽ, tốt hơn là đưa nó đến chỗ trồng mía. Làm đất!

Và lão ta cười.

Fô-xtô cũng tán thành và viên Giám đốc dặn dò:

− Phải để mắt cẩn thận đến nó. Thằng bé này là một đứa rắn mặt. Nhưng mà ta đây, ta sẽ giáo dục mày…

Pê-đrô Ba-la thản nhiên trước cái nhìn của lão. Viên giám thị nắm chặt lấy tay nó.

Bây giờ thì nó nhìn thấy ngôi nhà với tất cả mọi chi tiết. Giữa sân trong, người thợ cắt tóc húi trọc đầu nó. Nó nhìn thấy những lọn tóc vàng hoe của nó lăn trên đất. Người ta đưa cho nó một cái quần dài và một cái áo vải tréo go màu xanh lơ. Nó mặc ngay tại chỗ. Sau đó, viên giám thị dẫn nó đi đến xưởng người thợ rèn

− Bác có con dao chặt mía nào không? Và một cái liềm nữa?

Anh ta giao các dụng cụ cho Pê-đrô Ba-la và cả hai lại đi cho tới vạt mía ở đó những đứa trẻ khác đương làm công việc. Cái ngày đầu tiên ấy, Pê-đrô Ba-la còn quá yếu sứ đến nỗi nó sử dụng con dao to rất khó khăn. Vì vậy bọn giám thị đánh nó tơi bời. Nó nín thi>

Tối đến, trong hàng ngũ đã xếp, nó đưa mắt nhìn bao quát bọn trẻ, tìm cách phát hiện ra thằng bé đã đến nói chuyện với nó và đem cho nó mấy điếu thuốc lá. Cả bọn chúng bước lên bậc cầu thang và đi tới phòng ngủ đặt ở tầng thứ ba với mục đích làm cho thất vọng mọi ý đồ bỏ trốn. Cửa ra vào đóng lại. Viên giám thị Fô-xtô bảo:

− Gra-xa, bắt đầu buổi cầu nguyện.

Một thằng bé mặt đỏ ửng phác dấu hiệu thánh giá. Tất cả lặp lại theo từng lời, từng cử chỉ. Tiếp đến là một bài Pa-te-nô-xte và một bài Ave Maria đọc lên thật to mặc dầu đã mỏi mệt. Pê-đrô nằm nhào xuống giường, một cái chăn bẩn đón chờ nó trên đó. Chăn nệm thay mười lăm ngày một lần, nói chăn nệm nghĩa là nhiều lắm cũng chỉ có cái chăn ấy và một cái áo gối bọc chiếc gối cứng như hòn đá.

Nó đã ngủ kỹ chợt cảm thấy có người đụng vào vai.

− Đúng cậu là Pê-đrô Bala phải không?

− Đúng.

− Chính tớ đã chuyển cho cậu cái tin.

Pê-đrô ngắm kỹ thằng bé lại gần cạnh nó, thằng bé độ lên mười.

− Chúng nó có trở lại không?

− Suốt cả ngày. Rõ ràng là chúng nó đương muốn biết bao giờ thì cậu ra khỏi hầm giam.

− Nói cho chúng nó biết là tớ hiện ở chỗ trồng mía.

− Cậu có muốn hưởng tí ti thú vui không? Ở đây có mấy đứa đĩ đực, và bọn chúng mình ban đêm…

− Tớ buồn ngủ ríu cả mắt đây! Này thế là tớ đã nằm dưới kia mất bao nhiêu lâu rồi?

− Tám ngày; ở đó, trước đây đã có một đứa chết.

Thằng bé đi ra, Pê-đrô cũng không hỏi tên nó nữa. Tất cả những gì lúc này nó ước ao, đó là ngủ. Nhưng những đứa mò lại giường bọn đồng dâm đã gây tiếng ồn. Viên giám thị Fô-xtô từ trong phòng riêng bước ra:

− Gì mà ồn ào thế!

Im lặng. Hắn ta đập tay

− Đứng dậy! Tất cả chúng mày…

Hắn đi xem xét hết đứa này đến đứa khác.

− Không đứa nào biết ư?

Im lặng. Viên giám thị dụi mắt, bước đi giữa các dãy giường. Chiếc đồng hồ lớn trên tường buông mười tiếng chuông.

− Không đứa nào chịu nói ư? Vậy thì tất cả chúng mày cứ đứng yên. Trong một tiếng đồng hồ. Cho đến mười một giờ. Và đứa đầu tiên muốn tìm cách nằm xuống sẽ đi vào hầm giam. Bây giờ ở đó đang trống.

Một tiếng nói non nớt cắt ngang sự im lặng:

− Thưa ông.

Đó là một trong số những đứa bé nhất

− Nói đi Hăng-ri!

− Tôi biết việc đó.

Mọi cặp mắt đều chăm chăm hướng vào nó. Fô-xtô khuyến khích thằng mách lẻo:

− Mày biết gì cứ nói!

− Đó là Giê-rô-mi-át mò lại chỗ giường của Béc-tô để làm những chuyện xấu

− Ng, ngài Béc-tô,

Hai thằng đi ra khỏi giường.

− Đứng nghiêm ngoài cửa. Cho tới nửa đêm. Bọn kia được ngủ.

Hắn ta nhìn thêm cả bọn một lần nữa. Những đứa bị phạt sẽ phải đứng nghiêm ở cửa.

Sau khi viên giám thị đi trở ra, Giê-rô-mi-át dọa Hăng-ri. Những đứa khác bàn tán. Pê-đrô Ba-la ngủ.

Ở nhà ăn, trong khi chúng nó uống cà phê pha loãng và nhai chiếc bánh quy cứng queo, thằng ngồi cùng bàn, cạnh nó, hỏi:

− Mày là thủ lĩnh các Hảo hán nơi Trảng cát à?

Nó nói hết sức thầm thì:

− Chính là tớ, đúng đấy.

− Tớ nhìn thấy ảnh mày trong tờ báo. Mày quả là một tay yêng hùng. Nhưng họ sẽ thanh toán mày…

Và thằng ấy ngắm nghía khuôn mặt gầy guộc của Ba-la. Nó nhai miếng bánh và nói tiếp:

− Mày có định ở lại đây không?

− Đâu có. Tớ sẽ chuồn, nhất định.

− Tớ cũng vậy, tớ đã có một kế hoạch…Sau khi tớ trốn thoát, tớ có thể xin gia nhập bọn của mày không?

− Được chứ!

− Vậy thì nơi trú ngụ là ở đâu?

Pê-đrô Ba-la nhìn thằng kia dè dặt:

− Mày có thể gặp anh em chúng tớ ở Căng-pôx Lớn tất cả các

− Mày sợ tớ bép xép hay sao?

Viên giám thị đập bàn tay. Tất cả chúng nó đứng lên và hoặc đến các xưởng, hoặc ra các vạt đất trồng.

Vào khoảng xế chiều, Pê-đrô Ba-la thấy Cẳng-Nhũn đi qua đường. Nó cũng thấy một gã giám thị đánh đuổi thằng kia…

Trừng phạt…trừng phạt… đó là cái từ mà Pê-đrô Ba-la nghe thấy nhiều lần nhất ở Nhà trừng giới. Chỉ do một trò đừa nhỏ nhất, chúng nó bị đánh đập; chỉ do một chút vụn vặt chẳng đâu vào đâu, chúng nó bị trừng phạt. Oán hờn tích lại căng phồng trong trái tim chúng.

Ở ven rìa bãi mía, nó chuyền một mẩu giấy cho Cẳng-Nhũn. Ngày hôm sau, giữa những bồ mía, nó tìm thấy dây thừng. Chắc chắn là chúng nó đã giấu vào trong đó, ban đêm. Đó là một cuộn dây mảnh và dai chắc, mới tinh. Chính giữa, cây dao găm và Pê-đrô Ba-la giấu luôn vào trong quần. Cái khó là mang được cuộn dây lên phòng ngủ! Bỏ trốn vào ban ngày, không thể tính đến chuyện ấy với sự mẫn cán của bọn giám thị. Mà lại càng không thể nghĩ tới giấu cuộn dây trong áo quần mang đi, bởi vì sẽ bị phát hiện hầu như tức khắc.

Đột nhiên xảy ra một cuộc ẩu đả. Giê-rô-mi-át nhảy xổ vào viên giám thị Fô-xtô, con dao chặt mía trong tay. Nhiều đứa khác hùa theo nó, nhưng ngay lập tức một toán giám thị xông tới, vung roi da. Họ tóm gọn ngay Giê-rô-mi-át. Pê-đrô Ba-la luồn cuộn dây vào bên trong áo và chạy như bay biến lên lên phòng ngủ vừa đúng lúc có một viên giám thi theo cầu thang đi xuống, súng lục trong tay, Pê-đrô Ba-la nấp kín sau một cánh cửa, viên giám thị bước nhanh đi xa dần.

Nó giấu thừng dưới nệm giường rồi quay trở lại bãi mía. Giê-rô-mi-át bị dẫn lên hầm giam. Bây giờ, bọn cai ngục đếm lũ trẻ con. Ra-muyn-fô và Căng-pôx đang chạy theo đuổi bắt A-gô-xtin-hô đã thừa cơ cuộc ẩu đả gây ra lộn xộn mà bỏ trốn. Viên giám thị Fô-xtô bị vết thương ở vai, hắn ta đã bỏ đi về phía trạm y tế, viên Giám đốc đã có mặt tại trận, điên giận đến sùi bọt mép, hai mắt long lên dữ dội như hai khẩu súng ngắn. Một giám thị lần lượt đếm bọn trẻ con. Hắn hỏi Pê-đrô Ba-la.

− Mày chui vào xó nào lúc đó?

− Tôi bỏ đi ra xa để khỏi dính vào cuộc lộn xộn.

Viên giám thị ngắm nhìn nó vẻ ngờ vực, nhưng cũng bỏ qua, Ra-muyn-fô và Căng-Pôx đã trở về dẫn theo A-gô-xtin-hô. Thằng bé bỏ trốn bị đánh nhừ tử trước mặt tất cả những đứa kia. Thế rồi viên Giám đốc ra lệnh:

− Tống nó vào hầm giam.

− Trong đó đã có Giê-rô-mi-át. Ra-muyn-fô trả lời.

− Cho hai đứa ở đó với nhau. Như vậy, chúng nó lại có thể chuyện trò giải buồn…

Pê-đrô Ba-la rùng mình. Làm thế nào mà chúng nó có thể sống được hai đứa cùng trong cái xó cỏn con đó?

Đêm hôm đó, việc canh phòng tăng lên nghiêm ngặt gấp đôi. Khôn ngoan nhất là đừng có giở trò gì. Bọn trẻ nghiến răng vì sự điên giận của chúng đã quá lớn.

Cách hai đêm, sau khi Fô-xtô đã quay trở về nghỉ yên trong cái phòng ngăn ván của hắn, và tất cả lũ trẻ đều ngủ, Pê-đrô Ba-la đứng dậy và lấy sợi thừng dưới nệm ra. Giường nó đặt gần ngay cửa sổ. Nó mở cửa sổ, buộc một đầu thừng vào cái móc võng đóng từ lâu trên tường và thả dây chuồi xuống mé ngoài cửa sổ. Dây còn ngắn, quá ngắn mất một khúc khá dài. Nó đứng yên không động đậy, tìm cách sao gây ít tiếng động nhất. Tuy thế, một trong những đứa nằm cạnh nó cũng tỉnh dậy:

− Mày định chuồn đó ư?

Thằng bé này đã nổi danh là một tên ton hót và cũng chính vì thế người ta đặt nó bên cạnh Pê-đrô Ba-la. Ba-la vung dao găm chìa cho nó thấy:

− Nhìn cho kỹ vào đây, vào cái này, đồ con lừa! Tốt nhất là mày cứ làm như ngủ đi. Nếu mày mở miệng, tao đây, chính tao đây sẽ mổ cổ họng mày, nhân danh Pê-đrô Ba-la đấy! Và nếu mày hở ra bất cứ chút gì sau khi tao đã trốn. Mày đã nghe nói đến các Hảo hán nơi Trảng cát chứ?

− Vâ…âng>

− Đấy! Chúng nó sẽ trả thù cho tao.

Nó đặt dao găm vừa tầm tay với, lôi hẳn cả sợi thừng lên rồi buộc vào đầu dây cái chăn trải giường bằng một kiểu nút mà Cục-cưng-của-Chúa đã bày cho nó. Một lần cuối, nó đe thằng bé kia, chuồi dây thừng xuống, bước qua bục cửa sổ và bắt đầu tụt xuống. Vừa dược gần nửa khoảng đường thì nó nghe tiếng kêu báo động của tên ton hót. Nó tuột nhanh theo sợi dây, nhảy xuống đất. Bước nhảy cũng còn là khá cao nhưng nó đã nhanh chóng chồm lên mà chạy. Nó nhảy vùn vụt sau khi tránh được một con chó cảnh sát đã được thả ra đuổi theo nó. Kìa kìa, nó đã lao lên đường với hết tốc lực, nó đã lợi được mấy phút: thời gian cần thiết để cho bọn giám thị mặc quần áo, chạy ra đuổi theo nó và thả chó sục nó. Lập tức Pê-đrô Ba-la cắn chặt dao găm giữa hai hàm răng, cởi bỏ hết áo quần. Như vậy lũ chó không còn theo được dấu vết nó nữa. Và trần truồng, trong sáng sớm tinh mơ giá lạnh, nó mở đầu sự nghiệp của nó vì mặt trời, vì tự do.

Giáo-sư đọc bản tin của tờ Nhật báo buổi chiều:

TÊN CẦM ĐẦU CÁC HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT ĐÃ TÌM ĐƯỢC CÁCH TRỐN THOÁT KHỎI NHÀ TRỪNG GIỚI

Bài báo kể lại một cuộc tiếp xúc dài của phóng viên với viên Giám đốc điên cuồng. Tất cả cái nhà kho vang lên tiếng cười. Cho tới ngay cả linh mục Giô-dê Pê-đrô, lúc đó đang ở đó với bọn chúng, cũng bật ra một tiếng cười sảng khoái, cứ như là ông ấy cũng đích thị một Hảo hán nơi Trảng cát.

TRẠI TRẺ MỒ CÔI

Chỉ một tháng ở trại trẻ mồ côi đã dẹp tan biến bản chất linh hoạt và sức khỏe của Đô-ra. Con bé vốn sinh ra ở Mô-rô, đã qua thời ấu thơ của mình chạy nhảy trên đất của Mô-rô.

Đằng sau cái tự do trong những đường phố, đằng sau cuộc sống sôi động các Hảo hán nơi Trảng cát, không thể là một bông hoa trong lồng kính. Nó yêu thích mặt trời, đường phố, sự tự do.

Từ những lọn của nó, người ta đã tết hai cái bím, hai cái bím có buộc ruy-băng. Những ruy-băng hồng. Người ta đưa cho nó một chiếc áo dài xanh lơ, một cái yếm choàng màu xanh thẫm hơn. Con bé phải đến lớp học, cùng với những bé gái năm, sáu tuổi. Ăn uống thì tồi tệ, cũng lại có cả những hình phạt nữa: nhịn đói, không được ra chơi. Đột nhiên một cơn sốt; nó phải đi nằm ở bệnh xá. Ra khỏi bệnh xá, nó xanh xao suy nhược. Cơn sốt vẫn âm ỉ, nhưng nó không hé một tiếng về cái đó, bởi vì không gì đáng kinh tởm hơn đối với nó bằng sự vắng lặng ở cái bệnh xá ấy mà mặt trời không bao giờ ngó vào và ở đó giờ nào cũng giống như cái giờ hấp hối của hoàng hôn. Lúc nào có thể, nó lại mon men tới gần cái hàng rào ở đó, đôi lúc, nó nhận ra Giáo-sư hoặc Giô-ao Gộc lảng vảng quanh quẩn.

Một ngày nọ, chúng chuyển cho nó một mảnh giấy.

Pê-đrô Ba-la đã thoát khỏi Nhà trừng giới. Thằng này sẽ đến để đưa nó ra khỏi nơi này. Con bé không còn cảm thấy cơn sốt đương tiêu hao nó.

Qua một mảnh giấy khác do Giáo- sư viết và ném vào, chúng nhắn bảo nó rằng bất cứ bằng cách nào, hãy tìm cách vào nằm ở bệnh xá. Nhưng chẳng cần thiết phải quá suy tính, bởi vì một bà tu sĩ đã lo lắng về cái sắc quá hồng trên mặt nó. Đặt tay lên má nó, bà lưu ý.

− Con đang nóng bỏng lên vì sốt…

Đúng, bao giờ cũng là buổi hoàng hôn ở bệnh xá, phòng đợi thật sự của cái chết, với những tấm diềm cửa nặng nề ngăn cản ánh sáng xâm nhập. Y sĩ khám nghiệm cho con bé lắc đầu vẻ buồn rầu.

Nhưng ánh sáng cùng vào với chúng nó. Chao ôi sao mà Pê-đrô Ba-la gầy đến thế! Đô-ra nghĩ vậy. Ngay lập tức Pê-đrô đến đứng sát cạnh nó. Giô-ao Gộc, Gã Mèo, Giáo- sư cũng cùng đến. Giáo-sư vung lưỡi dao cạo lên cho bà tu sĩ thấy và bà cố ghìm một tiếng kêu: một con bé đương bị thủy đậu, nằm giường khác, sợ run cầm cập bên dưới tấm chăn mỏng. Đô-ra, cơn sốt đã làm cho hao mòn, cố gắng lắm mới đứng vững được. Bà tu sĩ thì thào:

− Con bé nó ốm nặng…

Đô-ra nói:

- Em cũng cùng đi, Pê-đrô

Chúng nó bước ra ngoài cửa. Khuỷu-Khô-Khẳng giữ chặt con chó to tướng, nắm cái vòng cổ. Chúng nó đã đem đến cho con vật một miếng thịt. Gã Mèo mở cổng và trên đường phố nó nói:

− Mọi việc đều trôi chảy như bôi mỡ…

Giáo-sư nhắc nhở:

− Thôi hãy chuồn nhanh trước khi họ báo động,

Chúng nó lao xuống theo triền một đường dốc. Đô-ra không còn cảm thấy cơn sốt đương hành hạ nó nữa, bởi vì nó đương cùng đi với Pê-đrô Ba-la, tay nắm trong tay.

Khuỷu-Khô-Khẳng đi đoạn hậu, bàn tay đặt trên con dao găm, một nụ cười làm vẻ mặt lầm lũi của nó sáng rạng lên.

V - ĐÊM CỦA BÌNH YÊN LỚN

Các Hảo hán nơi Trảng cát ngắm nhìn Đô-ra, Đô-ra người mẹ của chúng người chị em của chúng và người vợ chưa cưới của chúng. Giáo-sư nhìn Đô-ra. Đô-ra, người yêu quý của nó. Các Hảo hán nơi Trảng cát ngắm nhìn con bé trong im lặng. Bà đồng Đôn A-nhi-ha đọc một bài chú đầy uy lực để đuổi ra xa con bé cai bệnh sốt đương tiêu hao nó. Tay cầm một cành hương mộc, bà ra lệnh cho bệnh sốt phải rút lui. Cặp mắt ốm sốt của Đô-ra hé cười. Hình như sự yên bình lớn của đêm tối ở Ba-hi-a cũng là ở đôi mắt của cô bé.

Các Hảo hán nơi Trảng cát im lặng ngắm nhìn người mẹ của chúng nó, người chị em của chúng nó và người vợ chưa cưới của chúng nó. Chúng nó đã đưa được con bé trở về mà không được may mắn: bệnh sốt đang quật ngã nó. Niềm vui về cuộc sống của nó đâu mất rồi, bởi nó chẳng còn chơi đi trốn, đi tìm với những đứa con bé nhất của nó, bởi nó không còn bôn ba vào cuộc mạo hiểm trong đường phố, cùng với những anh em đen, trắng, lai của nó? Vậy thế đâuiềm vui đã bừng sống ở đôi mắt nó? Chỉ có duy nhất một sự yên bình lớn, sự yên bình lớn của đêm tối, bởi vì Pê-đrô Ba-la nắm chặt bàn tay nó chứa chan đầm ấm.

Yên bình của đêm Ba-hi-a không nằm trong trái tim các Hảo hán nơi Trảng cát. Nỗi lo sợ bị mất Đô-ra ám ảnh chúng và khiến chúng cứ run lên. Nhưng yên bình lớn là ở trong cặp mắt nó, của chính con bé- đôi mắt đương từ từ khép lại, trong khi đó thì bà đồng A-nin-ha xua đuổi bệnh sốt đang tiêu hủy nó

Sự yên tĩnh của đêm bao trùm ngôi nhà kho.

VI - ĐÔ-RA, NGƯỜI VỢ

Trên trảng cát, con chó sủa trăng, Cẳng-Nhũn bước qua bục cửa nhà kho để đưa Đôn- A-nin-ha đi qua trảng cát. Bà đồng đã nói rằng bệnh sốt cũng sắp lui. Mạch-Nha cũng đi ra, cả thằng này nữa, để đi mời linh mục Giô-dê Pê-đrô. Nó tin tưở ng vững chắc vào vị linh mục, biết đâu, có thể biết được cách chữa.

Trong nhà kho, các Hảo hán nơi Trảng cát đều lặng lẽ, Đô-ra đã yêu cầu chúng nó đi ngủ đi thôi. Chúng nó nằm dài trên mặt đất. Nhưng chẳng mấy đứa ngủ được. Trong yên bình bao la của đêm tối, chúng nó nghĩ tới cái bệnh sốt đương tiêu hao Đô-ra. Con bé đã ôm hôn Giô-dê Chồn, bảo em đi ngủ. Thằng bé chẳng hiểu gì mấy chút, nó biết rằng chị nó đương ốm, nhưng không một giây phút nào nó lại tưởng tượng rằng chị nó rất có thể bỏ nó lại. Tuy nhiên điều đó lại rất đúng là cái điều cái Hảo hán nơi Trảng cát lo ngại. Và như vậy, lại như trước, chúng nó sẽ lại không có người mẹ, không có người chị em, không có người vợ chưa cưới.

Lúc này, duy nhất, chỉ có Giô-ao Gộc và Pê-đrô Ba-la đương ở cạnh con bé. Thằng đen mỉm cười với nó, nhưng Đô-ra hiểu quá rõ thằng kia cố gắng mà mỉm cười -mỉm cười để động viên nó - Một nụ cười mỉm rứt ra từ mãnh lực của nỗi buồn đương đè nặng lên thằng bé. Pê-đrô Ba-la ép chặt bàn tay nó. Lủi trong góc, hai tay ôm đầu, Giáo- sư cúi gập xuống….

Đô-ra gọi:

− Pê-đrô!

− Có chuyện gì vậy?

− Lại gần đây

Thằng này cúi xuống, giọng con bé li ti như một sợi chỉ mỏng manh. Pê-đrô Ba-la hỏi, giọng âu yếm:

− Em muốn gì chăng?

− Anh yêu em chứ?

− Em đã biết rõ…..

− Anh hãy nằm duỗi dài bên cạnh em.

Pê-đrô Ba-la nằm duỗi dài bênh cạnh con bé. Giô-ao Gộc lảng ra xa, đến chỗ Giáo-sư ngồi, nhưng cả hai đứa đều không nói gì với nhau, đắm mình hoàn toàn vào trong nỗi buồn của chúng. Tuy vậy, đây là một đêm yên bình, màn đêm đương bao trùm ngôi nhà kho. Và sự yên bình của đêm hôm ấy cũng là đương ở trong mắt Đô-ra.

− Gần hơn nữa

Thằng kia dịch gần lại, thân thể chúng chạm vào nhau. Con bé cầm lấy tay, thằng bé, đưa lên đặt trên ngực. Cơn sốt nung cho chó nóng hực.

Đô-ra thì thào:

− Thế là tốt rồi… Em bây giờ là vợ anh.

Thằng kia ôm hôn con bé. Yên bình lại trở về trên khuôn mặt nó. Con bé đắm đuối nhìn Pê-đrô Ba-la.

− Bây giờ em sẽ ngủ - Nó bảo

Thằng kia nằm dài bên cạnh nó, nắm chặt bàn tay nóng bỏng của vợ nó

Yên bình của đêm tối bao phủ lên đôi vợ chồng. Tình yêu bao giờ cũng m ái và tốt lành, ngay cả khi mà, chung quanh, cái chết đương lảng vảng. Thân hình đã ngừng không chao đảo theo nhịp điệu của tình yêu. Nhưng trong trái tim hai đứa trẻ ấy, nỗi lo sợ đã rút lui. Chẳng có gì ngoài sự yên tĩnh lớn của đêm tối Ba-hi-a

Tảng sáng, Pê-đrô đặt bàn tay lên đầu Đô-ra. Lạnh ngắt. Mạch đã dừng không đập nữa, trái tim cũng thế. Tiếng gào của nó xé rách nhà kho, đánh thức bọn trẻ dậy, Giô-ao Gộc nhìn thấy Đô-ra cặp mắt vẫn mở to. Nó bảo Pê-đrô Ba-la:

− Đáng ra, mày không nên….

− Chính là nó đã yêu cầu…

Và nó bỏ đi ra xa để khỏi bật ra tiếng khóc.

Giáo-sư bước lại gần, dừng lại và ngắm nhìn con bé. Nó không còn hơi sức để động vào con bé nữa. Nhưng nó linh cảm rằng, đối với nó, cuộc sống của nhà kho đã theo đó mà tiêu tan, với nó thì chẳng còn gì để mà làm ở đây nữa. Mạch-Nha bước vào cùng với linh mục Giô-dê Pê-đrô. Vị linh mục bắt mạch Đô-ra, đặt bàn tay lên đầu mình:

− Con bé chết rồi.

Ông bắt đầu cầu nguyện. Và hầu hết bọn chúng nó nhắc lại với giọng to: “ Chúa cha của chúng ta đương ở trên trời…”.

Pê-đrô Ba-la hồi tưởng lại những buổi cầu nguyện buổi tối ở Nhà trừng giới. Đôi vai nó co lại, nó đưa tay lên bịt hai tai. Rồi nó quay mặt lại và nhìn thấy thân hình Đô-ra. Mạch- Nha đã đặt một bông hoa đỏ thắm vào giữa các ngón tay con bé, Pê-đrô Ba-la bật ra tiếng khóc nức nở.

Bà đồng Đôn A-nin-ha đến, rồi Cục- cưng- của- Chúa cũng đến, Pê-Đrô Ba-la không dự vào câu chuyện của họ.

A-nin-ha nói:

− Con bé đã đi qua cũng giống như một cái bóng trong cuộc đời. Nó sẽ được thánh hóa trong cuộc đời kia. Zum-bi-dét Pan-mây-rão là một thánh nữ của các ngôi đền người bản địa chúng tôi, Rô-da Pan-mây- rão cũng vậy. Những người đàn bà đỏm lược lớn đền trở thành các vị thánh của người đen>

− Nó đã đi qua cũng giống như một cái bóng… Giô-ao Gộc nhắc lại.

Nó đã đi qua cũng giống như một cái bóng, đối với tất cả chúng nó, cũng giống như một sự kiện không thể tự giải thích nổi- trừ ra đối với Pê-đrô Ba-la đã cùng nó chung hưởng ái ân.

Linh mục Giô-dê Pê-đrô nói:

− Con bé nó sẽ lên trời bởi vì nó chẳng có một chút tội lỗi. Nó không hề biết thế nào là tội lỗi.

Mạch Nha cầu nguyện. Cục-cưng-của-Chúa biết rõ mọi người đang chờ đợi gì ở anh: anh sẽ đem thi hài lên chiếc tàu của anh và đưa ra thả nó xuống biển, trước ngôi pháo đài cũ xưa. Liệu một đám ma có thể ra đi từ nhà kho được không? Thật là quá khó khăn mà giải thích được tất cả những điều đó với linh mục Giô-dê Pê-đrô. Cẳng-Nhũn đảm nhận việc đó với một giọng hấp tấp. Thoạt tiên, vị linh mục thấy không thể chịu nổi. Đó là một tội lỗi, ông ta không thể nào gộp sức vào việc thực hiện cái tội lỗi ấy. Nhưng rồi ông cũng đành lòng, bởi vì hiển nhiên không đời nào ông lại đi báo nơi trú ngụ của các Hảo hán nơi Trảng cát. Pê-đrô Ba-la vẫn một mực im lặng. Khắp chung quanh, đó là sự yên tĩnh của đêm tối. Trong đôi mắt đã chết của Đô-ra, mắt của người mẹ, người chị em, người vợ chưa cưới và người vợ, một sự yên bình lớn. Một vài đứa bé khóc, Khuỷu- Khô-Khẳng không giơ nổi hai tay ra. Giô-ao Gộc khóc như một người đàn bà.

Đôn A-nin-ha khâm liệm Đô-ra trong một tấm thảm đăng-ten trắng

− Hãy đến với I-ê-măng-gia- Bà nói. Con bé này cũng sẽ hóa thành thánh nữ.

Nhưng mà không một ai có thể mang thi hài đi được. Pê-đrô Ba-la đã ôm chặt lấy và không còn chịu buông rời ra nữa. Giáo- sư gọi bảo nó:

− Để nó. Tớ đây nữa, tớ cũng đã yêu nó. Bây giờ…

Chúng nó mang thi hài con bé đi hướng về yên bình của đêm tối, về bí ẩn của biển cả. Vị linh mục đọc mấy bài kinh và quả thực đó là một đám diễu hành kỳ lạ, cái đám diễu hành đương đi trong đêm tối hướng tới chiếc thuyCục-cưng-của-Chúa. Từ bãi cát, Pê-đrô Ba-la dõi theo chiếc thuyền buồm đi ra xa. Nó cắn hai nắm tay, nó duỗi dài hai cánh tay.

Tất cả chúng nó quay trở về nhà kho. Cánh buồm trắng trên chiếc thuyền mất hút trên mặt biển. Ánh trăng chiếu sáng trảng cát, cũng có ngần ấy ngôi sao ở trên trời và trên mặt biển. Bên trên đêm tối, đó là sự yên bình. Yên bình đến từ đôi mắt của Đô-ra.

NHƯ LÀ MỘT NGÔI SAO CÓ MÁI TÓC HUNG

Trên những bến cảng ở Ba-hi-a người ta kể với nhau rằng khi một người đàn ông can trường chết, anh ta biến hóa thành ngôi sao trên trời. Chính đã là như thế, nào là Zum-bi, Lu-cát, Tây-ra, Bê-đu-rô và nào là tất cả những người đen đởm lược. Nhưng chưa bao giờ người ta được biết về trường hợp một người đàn bà, dù can trường đởm lược bao nhiêu chăng nữa, đã hóa thành ngôi sao sau khi chết. Chưa một ai, kể cả Rô-da Pan-mây-rão, Ma-ri-a Ca-ba-xu, những người đã trở thành thánh nữ trong các ngôi đền của dân bản địa. Chưa hề bao giờ có một người đàn bà nào lại đã hóa thành ngôi sao.

Pê-đrô Ba-la nhảy ùm xuống biển. Nó không thể nào nán lại trong nhà kho giữa những tiếng khóc nức nở và những tiếng than vãn thảm thương. Nó muốn đi theo Đô-ra, nó muốn cùng đi với con bé, hòa hợp cùng với con bé trên những miền đất trong vô cùng tận của I-ê-măng-gia. Nó cứ bơi thẳng phía trước, không ngừng. Nó theo con đường chiếc thuyền buồm của Cục-cưng-của-Chúa. Nó bơi, bơi mãi. Nó nhìn thấy Đô-ra ngay trước mặt nó, Đô-ra, người vợ của nó, hai cánh tay duỗi về phía nó. Nó bơi cho đến lúc kiệt cả sức. Thế là nó trôi bồng bềnh, đôi mắt hướng về những ngôi sao và vầng trăng vàng lớn trên bầu trời. Xá chi chuyện chết sống khi người ta ra đi để kiếm người yêu đang chờ đợi mình!

Lại cũng chẳng cần phải để tâm đến việc những nhà thiên văn xác nhận rằng đúng là có một ngôi sao chổi đã bay qua trên bầu trời Ba-hi-a. Tối hôm đó, cái mà Pê-đrô Ba-la nhìn thấy, đó là Đô-ra hóa thành ngôi sao, ngôi sao đó đương đi vào trong bầu trời. Con bé đã rõ ràng là can trường hơn hẳn bất cứ một người đàn bà nào khác, đởm lược hơn cả Rô-da Pan-Mây-rão, hơn cả Ma-ri-a Ca-ba-xu. Can trường đến mức mà ngay cả trước khi từ giã cõi đời, một đứa con gái non trẻ đã trao tấm thân mình cho tình yêu. Và chính là do đó, con bé đã trở thành một ngôi sao trong bầu trời. Một ngôi sao mang mái tóc dài màu hung một ngôi sao thuộc cái dạng chưa bao giờ có được ngôi sao như vậy trong đêm tối Ba-hi-a mênh mông yên tĩnh. Hạnh phúc biến dạng gương mặt Pê-đrô Ba-la. Ngay trên nó cũng vậy, yên tĩnh của đêm tối buông xuống. Bởi lẽ, bây giờ thì nó hiểu rằng ngôi sao đó sẽ chiếu sáng cho nó, giữa muôn ngàn ngôi sao trên bầu trời có một không ai của cái thành phố đen.

Chiếc thuyền buồm của Cục-cưng-của-Chúa vớt nó lên.

CHƯƠNG THỨ BA:
BÀI CA CỦA BA-HI-A
BÀI CA CỦA TỰ DO

I - THIÊN HƯỚNG

Cũng chưa bao lâu, cái khoảng thời gian đã trôi qua từ ngày Đô-ra từ giã cõi đời, và hình ảnh sự có mặt con bé quá đỗi thoáng qua, tuy thế vẫn rất thật, ngay cả hình ảnh về cái chết của nó nữa, vẫn còn mang lại những ảo ảnh tràn khắp những đêm ở nhà kho. Đứa nào cũng vậy, mỗi khi chúng bước vào nhà kho là mỗi lần đưa mắt nhìn vào cái góc mà con bé có thói quen đến ngồi, cạnh Giáo-sư và Giô-ao Gộc, với niềm hy vọng vẫn còn thấy lại nó ở đó. Điều đó đã là một sự kiện không giải thích, một sự thật hoàn toàn bất ngờ trong cuộc sống của chúng, sự xuất hiện một người mẹ, một người chị em, cái lý do khiến chúng nó vẫn cứ kiếm tìm con bé, dù rằng chúng nó đều đã chính mắt trông thấy Cục-cưng-của-Chúa mang nó lên trên thuyền buồm của anh để thả xuống sâu thẳm trong lòng biển cả. Riêng chỉ Pê-đrô Ba-la là không tìm kiếm con bé trong nhà kho. Nó tìm trong bầu trời có cơ man các ngôi sao một ngôi sao mang mái tóc dài màu hung.

Một ngày nọ, Giáo-sư bước vào trong nhà kho và nó không thắp sáng ngọn nến, nó không mở bất cứ quyển sách nào và không nói một lời nào với bất cứ đứa nào. Đối với nó, tất cả cái cuộc sống ấy đã chấm dứt kể từ ngày Đô-ra bị bệnh sốt mang đi mất. Khi con bé xuất hiện, trong nhà kho tràn đầy sự có mặt của nó. Đối với Giáo-sư, tất cả đều mang một ý nghĩa mới. Nhà kho đã trở thành như cái khung của một bức tranh, đó là, khi thì những sợi tóc hung tản mạn trên Gã Mèo đương nhìn thấy chính người mẹ của hắn, khi thì đôi môi đương hôn Giô-dê Chồn để cho thằng bé ngủ, hoặc cái mi đương hát những bài hát ru. Và cũng còn là những nụ cười của con bé về đởm lược của Khuỷu-Khô-Khẳng, cứ như chính con bé cũng lại là một cô gái lai dũng cảm của xéc tao; hay là cái lúc nó rạng rỡ bước vào nhà kho, làn tóc phất phơ trong gió, vẻ mặt hớn hở, mỗi chuyến trở về sau lúc mở đầu một ngày trời ngang dọc các đường phố trong thành phố; hay là đôi mắt con bé chan chứa yêu thương, gương mặt nóng bừng vì cơn sốt, đôi bàn tay vươn về phía người yêu cho cuộc ân ái đầu tiên và cũng là cuối cùng. Bây giờ thì Giáo-sư coi cái nhà kho như là cái khung đã bị bóc mất bức tranh bên trong: vô dụng. Đối với nó, nhà kho đã chấm dứt không còn một ý nghĩa gì hoặc là lại mang một ý nghĩa quá khủng khiếp. Thằng bé đã thay đổi rất nhiều suốt những tháng trôi qua sau cái chết của Đô-ra: nó đi đứng lặng lẽ, nét mặt nghiêm nghị, và nó đã tìm đến liên lạc với cái ông mà một ngày nọ, trên vỉa hè đường phố Chi-lê, đã chuyện trò với nó, tặng nó cái ống điếu hút thuốc và đưa địa chỉ cho nó.

Tối hôm đó, Giáo-sư không thắp sáng ngọn nến, nó không mở bất kì quyển sách chuyện nào và đứng im lặng khi Giô-ao Gộc bước tới bên nó. Nó gói tất cả những gì của nó thành một bọc, hầu hết chỉ là những cuốn sách: Giô-ao Gộc quan sát nó, không nói một lời, nhưng thằng này hiểu rất rõ mặc dầu tất cả bọn chúng đều nhất trí rằng không có một người đen nào đần độn cho bằng cái thằng đen Giô-ao Gộc. Nhưng khi Pê-đrô Ba-la đi tới, cũng ngồi xuống cạnh nó và đưa cho nó một điếu thuốc lá, Giáo-sư tuyên bố:

− Tớ đi đây, Ba-la.

− Đi đâu, hở thằng bạn nối khố của tớ?

Giáo-sư đưa mắt nhìn bao quát toàn cảnh nhà kho, bọn trẻ đương đi đi lại lại, đương cười đùa và chuyển động giống như những chiếc bóng, giữa bầy chuột.

− Liệu cuộc sống này rồi nó sẽ đưa chúng ta đến cái gì? Đến những trận đòn thù của cảnh sát một khi họ tóm được bọn ta. Tất thảy mọi người đều nói rằng một ngày kia, cuộc đời sẽ có thể thay đổi… Linh mục Giô-dê Pê-đrô, Giăng A-đam, mày nữa. Bây giờ, tới sẽ đi lo thay đổi cuộc đời của tớ.

Pê-đrô Ba-la không đáp một lời, nhưng nó nói thằng kia qua ánh mắt. Giô-ao Gộc không đưa ra một câu hỏi nào: nó đã hiểu thấu.

Tớ sẽ đi học vẽ với một họa sĩ ở Ri-ô. Ông tiến sĩ Đăng-tát, người có cái ống đi hút thuốc, đã viết thư cho ông bạn họa sĩ và đã gửi đến cho ông ta một vài trong số những bức tranh của tớ. Ông kia đã nhắn lại là hãy gửi tớ đến cho ông ta. Một ngày kia, tớ sẽ phô bày rõ thế nào là cái số phận chúng ta, của chính chúng ta… Tớ sẽ vẽ chân dung tất cả bọn ở đây… Đã có một lần mày nói đến chuyện đó, mày còn nhớ chứ? Vậy thì tớ, tớ sẽ làm cái việc ấy.

Tiếng nói của Pê-đrô Ba-la sôi nổi:

− Cả mày nữa đấy, mày sẽ giúp thay đổi số phận của chúng ta, của tất cả.

− Như thế là thế nào nhỉ?- Giô-ao Gộc hỏi.

Giáo-sư, cả nó cũng vậy, cũng không hiểu điều đó. Và Pê-đrô Ba-la thì lại cũng không thể dẫn giải ý mình cho rõ hơn. Nhưng nó tin về điều đó vào Giáo-sư, vào những bức tranh thằng này sáng tác, vào dấu ấn của oán hờn đã khắc sâu trong tim nó, vào lòng yêu tha thiết sự công bằng và sự tự do mang theo trong nó, cùng với nó. Chẳng có ai sống một cách vô ích thời ấu thơ giữa những Hảo hán nơi Trảng cát. Ngay cả khi mà người ta sẽ là một nghệ sĩ và không phải là một tay trộm cắp, một tên giết người hoặc một gã vô lại. Nhưng mà Pê-đrô Ba-la không biết cách bộc bạch cho rõ tất cả những điều đó. Nó chỉ nói:

− Anh em không bao giờ quên mày, thằng bạn cố tri ạ! Mày đã đọc nhiều câu chuyện cho anh em nghe, mày đã là đứa tuyệt nhất trong đám anh em ta… Đứa tuyệt nhất…

Giáo-sư cúi đầu. Giô-ao Gộc đứng lên; tiếng nói của nó là một tiếng gọi và một tiếng kêu vĩnh biệt cùng một lúc:

− Này! Anh em ta… Này! Anh em ta.

Tất cả chúng nó chạy va tới và vây quanh lấy nó. Giô-ao Gộc vươn dài hai cánh tay:

− Các bạn, Giáo-sư sắp ra đi. Nó sẽ trở thành một họa sĩ ở Ri-ô đơ Gia-nây-rô.

Các bạn, Giáo-sư muôn năm!

Những tiếng hoan hô khiến trái tim thằng bé thắt lại. Nó đưa mắt nhìn nhà kho. Không còn là một cái khung trống, thiếu mất bức tranh bên trong. Đó là cái khu của cả vô vàn những bức tranh giống hệt những hình ảnh của một cuộn phim. Những cuộc sống đầy đấu tranh và gan góc. Cả đói khổ nữa. Khát khao muốn ở lại. Nhưng thử hỏi ở lại thì sẽ đẩy được tới đâu? Cứ ra đi như thế này, nó sẽ có thể giúp đỡ các bạn được tốt hơn. Nó sẽ đưa ra ánh sáng những cuộc đời ấy… Tất cả chúng nó đến bắt tay nó, quàng vai nó chào a-bra-xô. Khuỷu-Khô-Khẳng thì rầu rĩ, rầu rĩ như có một trong các căng-ga-xây-rô của Lam-pi-ão chết.

Trong đêm tối trên bến cảng, ông tiến sĩ đã có cái ống điếu hút thuốc, vốn là một nhà thơ, đưa một phong thơ và tiền cho Giáo-sư:

− Ông ấy sẽ đón em ở bến cảng. Ta đã đánh điện cho ông ấy. Ta rất mong em sẽ không phụ niềm tin tưởng ta đã đặt vào tài năng em.

Chưa hành khách đi hạng ba nào mà lại có tới chừng ấy con người xúm quanh mình, để chào tiễn lên đường. Khuỷu-Khô-Khẳng tặng Giáo-sư một con dao găm. Pê-đrô Ba-la cố ra vẻ đùa vui, cố mà nói những chuyện tếu. Nhưng Giô-ao Gộc thì không giấu nỗi buồn đương đè nặng lòng dạ nó.

Từ ngoài xa, Giáo-sư vẫn còn nhận ra cái mũ cát-két mà Pê-đrô Ba-la cứ vẫy mãi trên bến cảng. Và giữa những hành khách xa lạ kia, sĩ quan bận quân phục, thương gia và tiểu thư, nó ngồi đó dặt dè, không biết là mình nên làm cái gì, nó cảm thấy tất cả sự bạo dạn của nó đã rời nó mà ở lại cùng các Hảo hán nơi Trảng cát. Nhưng bên trong lồng ngực nó mà con bé ghi lại chính cái dấu vết của mình, nó cảm thấy dâng lên tình yêu của nó đối với tự do: cái dấu vết, sau này, sẽ khiến nó rời bỏ người họa sĩ già chỉ có bày dạy cho nó những điều thuộc về sách vở để mà đi vẽ, chỉ có theo như ý nó, những cảnh mà, trước khi nó chiêm ngưỡng, sẽ làm kinh ngạc cả đất nước.

Đã qua rồi, mùa đông, đã qua rồi, mùa hè, đã tới mùa đông khác, và cái mùa đông này thì lại trở nên buồn bã do những trận mưa kéo dài và cơn gió không hề chịu ngừng lại, mà không chạy qua trên trảng cát dù chỉ trong một đêm thôi. Bây giờ, Mạch-Nha đã đi bán báo, làm nghề đánh xi giày, mang vác thuê hành lí cho các du khách. Nó đã đạt kết quả trong việc thôi không ăn cắp để kiếm sống nữa. Pê-đrô Ba-la vẫn chấp nhận cho nó cứ tiếp tục ở lại nhà kho. Dù rằng nó không còn cùng sống ở đó cái cuộc sống chung của những đứa khác. Pê-đrô Ba-la đã không nghe thấy những điều gì đã xảy ra trong tâm hồn Mạch-Nha. Nó biết rằng thằng bạn muốn trở thành linh mục, muốn trốn xa cuộc sống chúng nó. Nhưng nó nhận định rằng cái chuyện đó chẳng giải quyết được gì cả, chẳng nâng lên được chút nào cuộc sống của chúng nó, tất cả bọn chúng nó. Linh mục Giô-dê Pê-đrô đã làm tất cả những gì làm được để thay đổi cuộc đời của chúng. Nhưng chỉ độc mỗi mình ông, còn những kẻ khác thì không cho rằng ông đã xử sự tốt. Vậy thì điều đó đã đưa lên tới cái gì? Tất cả phải đồng một lòng, chỉ có như vậy, như là Giăng A-đam đã nói.

Nhưng Chúa Trời đã gọi Mạch-Nha. Qua những đêm tối trong nhà kho, thằng bé đã nghe thấy tiếng gọi của Chúa. Cái đó đã là, trong nó, một tiếng nói hùng mạnh như tiếng của biển, như tiếng của gió cứ quanh quẩn quanh ngôi nhà. Một tiếng nói đương vang tới, không phải là tới thính giác của nó, mà tới trái tim nó, một tiếng nói đương gọi nó và khiến nó hoan hỉ và cũng làm cho nó sợ hãi một lúc. Một tiếng nói mà, để ban cho nó cái hạnh phúc được phụng sự mình, đòi hỏi tất cả ở nó. Chúa nhân hậu gọi nó. Và tiếng gọi của Chúa ở bên trong Mạch-Nha cũng hùng mạnh như là tiếng của gió, như là tiếng hùng mạnh của biển. Mạch-Nha muốn sống vì Chúa, một cuộc sống của trầm tư và những khổ hạnh, một cuộc sống gột rửa được sạch tất thảy mọi tội lỗi, có thể cho nó xứng đáng với sự chiêm ngưỡng đối với Chúa. Chúa đòi gọi nó và Mạch-Nha nghĩ đến sự cứu rỗi của mình. Nó không còn muốn nhìn thấy bất cứ cái gì xảy ra trên thế gian này để giữ cho đôi mắt được sạch mọi thứ rác rưởi, để được chiêm ngưỡng gương mặt của Chúa. Bởi vì, đối với những kẻ nào mà đôi mắt đã coi trọng tội lỗi, gương mặt Chúa Trời cũng dữ tợn như là mặt biển đương cơn hung hãn, nhưng mà đối với những ai mà đôi mắt và trái tim đều sạch hết mọi rác bẩn, gương mặt Chúa lại dịu hiền như là những lượn sóng biển một buổi sáng nắng ráo và yên tĩnh.

Mạch-Nha đã được Chúa ghi dấu ấn. Nhưng nó cũng đã được chính cuộc sống của Hảo hán nơi Trảng cát ghi dấu ấn. Nó khước từ cái tự do của nó, khước từ không nhìn và không nghe tới cái cảnh tượng của thế gian, khước từ với cái vết tích đã đưa nó vào cuộc sống phiêu bạt giữa các Hảo hán nơi Trảng cát, đã cho nó nghe thấy tiếng gọi của Chúa Trời. Bởi vì, tiếng nói của Chúa đương vang ở nơi con tim nó thì hùng mạnh không gì so sánh được. Trong phòng khổ hạnh, nó sẽ cầu nguyện cho các Hảo hán nơi Trảng cát, bởi vì với nó là phải nghe và vâng theo cái tiếng nói đương kêu gọi nó. Đó là cái tiếng nói đã biến dạng khuôn mặt nó trong đêm tối mùa đông trong nhà kho. Cứ dường như ở bên ngoài kia bừng lên mùa xuân vậy.

Linh mục Giô-dê Pê-đrô lại một lần nữa được đòi lên Tòa Tổng Giám mục. Lần này, Đức Cha bề trên của dòng Ca-puy-xanh cũng có mặt cùng với vị tu sĩ hầu cận Đức Giám mục. Linh mục Giô-dê Pê-đrô run sợ với ý nghĩ l một phen nữa, họ lại dở trò quở mắng ông. Ông đã thường xuyên làm ngược lại các lệ luật để đến giúp đỡ các Hảo hán nơi Trảng cát. Ông run sợ với ý nghĩ là đã làm điều đó một cách vô hiệu bởi vì ông đã chỉ có quá ít thành công trong việc cải thiện số phận chúng. Tuy nhiên, trong những giờ phút khắc nghiệt nào đó ông chẳng đã mang được đôi chút an ủi đến cho những linh hồn bé bỏng đó sao? Vả lại nữa, còn có cả Mạch-Nha… đó là một thu phục cho Đức Chúa Trời nhân hậu. Nếu như ông đã không có được tất cả, nếu như ông đã không thể thay đổi những cuộc đời ấy như ông hằng mong muốn, thì mặt khác, ông cũng đâu có mất tất cả. Có cái gì đó mà ông đã thu nhận được cho ý nguyện của Chúa. Và ông đã hoan hỉ về cái đó, mặc dầu nỗi buồn về thu hoạch nhận được từ các Hảo hán nơi Trảng cát còn nhỏ nhoi. Mà ngay cả như thế đi nữa cũng đã có những lúc ông giống như cái gia đình đang thiếu cho chúng nó. Vào những giờ khắc nào đó, ông đã là cả người bố lẫn người mẹ. Giờ đây, các chỉ huy đều đã trở thành những chàng trai cũng sắp sửa là người lớn. Giáo-sư, đã đi ra khỏi đó rồi, những đứa khác cũng sớm sẽ noi theo gương nó. Và nếu chúng nó lại cứ chỉ được là quân trộm cắp sống một cuộc đời tội lỗi, thì trong những giờ khắc nào đó, vị Cha đó cũng đã tìm được cách giảm nhẹ cảnh tượng cái nghèo đói của chúng bằng một chút hồi sức, một chút trìu mến và gắn bó.

Nhưng lần này thì vị tu sĩ không quở mắng ông. Ông ta báo cho ông linh mục tin Tòa Tổng giám mục đã quyết định cấp cho ông một giáo phận. Và ông ta kết luận:

− Ngài đã gây cho chúng tôi nhiều vất vả đấy, thưa Cha, với những ý nghĩ sai lầm về phạm vi giáo dục. Tôi mong rằng lòng tốt của Đức Tổng giám mục, thể hiện ở việc cấp cho Ngài giáo phận này, sẽ buộc Ngài nghĩ đến những phận sự của Ngài và đến việc Ngài hãy xa rời vĩnh viễn những điều cách tân kiểu xô-viết ấy đi.

Đã có bao giờ cái giáo phận ấy được chức linh mục! Bởi vì Tòa Tổng giám mục chẳng sao tìm ra được một vị linh mục sẵn sàng ra đi sống giữa những Căng-ga-xây-rô, trong một thị trấn nhỏ heo hút ở vùng Cao xéc-tao. Thế nhưng cái tên của vùng đất bé nhỏ ấy lại đem đến cho trái tim linh mục Giô-dê Pê-đrô niềm hân hoan khôn tả. Ông sẽ sống giữa những căng-ga-xây-rô. Và những căng-ga-xây-rô thì cũng như là những đứa trẻ con lớn. Ông cảm tạ, ông sắp cất tiếng nhưng Đức Cha bề trên dòng Ca-puy-xanh đã ngắt lời ông:

− Ngài tu sĩ có nói cho tôi biết rằng trong những đứa trẻ ấy, có một đứa đã có thiên hướng giáo chức.

− Chính là tôi cũng đang định thưa với Đức Cha về thằng bé ấy,- vị linh mục nói,- Thưa, chưa bao giờ tôi được thấy một thiên hướng vững vàng đến thế.

Nhà truyền giáo mỉm cười:

− Ấy cũng bởi vì hiện nay chúng ta còn thiếu một “thầy dòng”. Tất nhiên không hoàn toàn giống như trường hợp về một vị linh mục, ngài đã hiểu quá rõ. Tuy nhiên, có thể coi như gần như thế. Và nếu thiên hướng của nó quả là chân thành, giáo hội có thể đảm nhận sẽ cho nó đi học và cũng có thể giúp nó được thụ phong linh mục.

− Thằng bé sẽ sung sướng đến phát điên lên được.

− Ngài bảo đảm về nó chứ?

Mạch-Nha sắp trở thành thầy dòng. Một ngày kia rất có thể nó được thụ phong. Vị linh mục đi ra, vừa tạ ơn Chúa.

Bọn trẻ tiễn ông linh mục ra tận sân ga. Tiếng còi xe lửa rú lên không khác một khúc ca than vãn. Rất nhiều Hảo hán nơi Trảng cát có mặt. Linh mục Giô-dê Pê-đrô ngắm nhìn chúng chan chứa niềm thương yêu. Pê-đrô Ba-la nói:

− Thưa Cha, Ngài đã rất tốt với anh em bọn này, một con người tốt.. Không ai có thể quên Cha.

Chúng nó không còn nhận ra Mạch-Nha khi anh chàng xuất hiện trong chiếc áo thụng thầy tu, một sợi dây dài lủng lẳng bên sườn. Linh mục Giô-dê Pê-đrô nói với chúng nó:

− Các con không nhận ra thầy già Frăng-xoa thuộc Gia đình thần thánh ư?

Chúng nó thì chúng nó ngắm nghía Mạch-Nha với chút ít ngượng ngùng. Nhưng mà Mạch-Nha mỉm cười với chúng. Nhìn nó gầy hơn, có cái vẻ khổ hạnh trong chiếc áo thụng thầy dòng Ca-puy-xanh, trông nó có vẻ lớn rất nhiều.

− Bạn ấy sẽ cầu nguyện cho tất cả các con… Linh mục Giô-dê Pê-đrô nói.

Và ông chia tay với chúng. Ông bước vào trong toa xe lửa. Tàu huýt còi, cũng như một lời vĩnh biệt. Nhìn ra qua cửa sổ, ông linh mục thấy lũ trẻ đứng vẫy tay và mũ cát-két, những chiếc mũ đủ loại đã tàng, những mảnh giẻ vẫn dùng làm khăn tay. Một bà già ngồi trước mặt vị linh mục và đương tha thiết muốn bắt chuyện, phát hoảng lên khi thấy vị linh mục khóc thành tiếng.

Sống-Nhàn không còn thấy đến nhà kho nữa. Nó đã kiếm được một cây ghi-ta, nó sáng tác những bài xam ba, nó đương nổi tiếng. Lại thêm một ma-lăng-đrô dọc ngang phố phường Ba-hi-a. Chẳng ai có cuộc sống giống như cuộc sống một ma-lăng-đrô. Anh chàng lân la suốt ngày chuyện vãn bên bể bốc dỡ, trong chợ, anh chàng là người của tất cả các hội hè trên các Mô-rô và tại khu phố Rơm Rạ, các buổi tối, hoặc trong các miếu thờ. Anh chàng chơi đàn ghi-ta, uống và ăn phè phỡn, bằng giọng hát và tiếng đàn, anh chàng gợi tình những cô gái lai trẻ đẹp. Anh chàng kích động gây lộn xộn trong các buổi hội hè và khi bị cảnh sát đuổi bén gót, lại mò đến ẩn náu ở nhà kho cùng các Hảo hán nơi Trảng cát.

Thế là anh chàng dạo đàn cho chúng, chia sẻ với chúng những sặc cười ầm ĩ cứ như là bao giờ anh ta cũng vẫn là một đứa trong bọn. Càng lớn lên, Sống-Nhàn càng xa dần chúng nó. Đến độ mười chín tuổi, anh ta sẽ không bao giờ trở lại đó nữa. Anh ta sẽ trở nên một ma-lăng-đrô chính cống, một trong những anh chàng ma-lăng-đrô xưa nay vẫn yêu Ba-hi-a hơn tất cả mọi thứ trên đời, vẫn sống một cuộc sống hoàng kim qua các đường phố trong thành phố. Thù địch của mọi giàu sang và của lao động, bạn bè của hội hè và ca nhạc và của thân thể những cô gái lai. Ma-lăng-đrô kẻ khởi xướng mọi lộn xộn, kẻ đánh võ ca-pô-ây-ra, kẻ sử dao cạo, kẻ ăn cắp khi thấy là cần thiết. Tốt bụng, như là đã vang lên trong bài “A.B.C” nào đó mà Sống-Nhàn đã sáng tác về một ma-lăng-đrô khác. Bao lần hứa với các cô gái lai sẽ tu tỉnh và tìm công việc làm ăn, nhưng bao giờ cũng lại vẫn là ma-lăng-đrô. Một trong những anh hùng rơm của thành phố. Gương mặt mà các Hảo hán nơi Trảng cát tương lai sẽ yêu mến và chiêm ngưỡng cũng như Sống-Nhàn đã yêu mến và chiêm ngưỡng Cục-cưng-của-Chúa.

Một ngày nọ, sau một thời gian trôi qua khá lâu, Pê-đrô Ba-la cùng đi với Cẳng-Nhũn qua các đường phố trong thành phố. Chúng nó bước vào trong một nhà thờ ở khu Pi-ê-đa-dơ, chúng nó vốn thích ngắm những đồ vật bằng vàng, và cũng nhân thể, ở đó dễ dàng thì nẫng cái túi xách của bà phu nhân đương cầu nguyện. Nhưng vào giờ này, chẳng có lấy một bà ph trong nhà thờ. Chỉ có một bầy trẻ con nhà nghèo và một thầy dòng đương dạy kinh bổn cho chúng.

− Đấy, Mạch-Nha đấy..- Cẳng-Nhũn nói. Pê-đrô Ba-la đứng lại ngắm nghía nhà tu hành. Nó so vai:

− Liệu cái đó đưa được đến cái gì?

Đến lượt Cẳng-Nhũn quan sát anh ta:

− Cái đó chẳng thể giúp nó kiếm cho được cái ăn.

− Rồi cũng đến một ngày kia nó sẽ thành linh mục.

Cẳng-Nhũn nói thêm:

− Chỉ với lòng tốt thì không thể đủ.

Nó kết thúc:

− Chỉ có duy nhất lòng oán thù…

Mạch-Nha không nhìn thấy hai đứa kia. Với một sự kiên nhẫn và một lòng nhân hậu tuyệt vời, anh ta dạy kinh bổn cho những đứa trẻ ngỗ ngược. Hai Hảo hán nơi Trảng cát đi ra, vừa lắc đầu Pê-đrô Ba-la đặt bàn tay lên vai Cẳng-Nhũn:

− Không phải là oán thù, không phải là lòng tốt. Duy nhất chỉ có đấu tranh.

Tiếng nói đầy nhân hậu của Mạch-Nha xuyên suốt nhà thờ. Tiếng nói oán hờn của Cẳng-Nhũn văng vẳng ngay sát cạnh Pê-đrô Ba-la. Nhưng mà nó thì nó lại chẳng nghe thấy tiếng nào trong những tiếng nói ấy. Cái tiếng mà nó nghe thấy, đó chính là tiếng nói của Giăng A-đam, người công nhân bốc dỡ, tiếng nói của bố nó đã bỏ mình trong cuộc đấu tranh.

II - BẢN TÌNH CA CỦA MỤ GÁI GIÀ

>

Gã Mèo kể lại rằng mụ gái già đúng là nạm vàng. Đó là mụn con út của một gia đình giàu có, xấu gái và nóng tính, mụ ta có lẽ khoảng bốn mươi lăm tuổi. Tiếng đồn đại lan truyền trong nhà mụ có một gian phòng đầy những đồ bằng vàng, các loại ngọc quý và những đồ trang sức gia bảo tích trữ qua các thế hệ góp lại. Pê-đrô Ba-la cho rằng đây đúng là dịp hiếm có để kiếm ít tiền xài. Gông-gia-lê, thằng cha cầm đồ cho vay ở số “11” vẫn xì tiền để lấy những đồ vật loại đó. Nó hỏi Cẳng Nhũn.

− Mày có đủ tài mà lọt vào nhà con mụ chứ?

− Được, tớ làm thừa!...

− Sau đó, chúng tớ, bọn này sẽ kéo đến…

Tất cả bọn cười vang trong nhà kho. Gã Mèo đi ra, đến với Đan-va. Cẳng-Nhũn tuyên bố:

− Sáng mai tớ sẽ tìm đến chỗ đó?

Mụ gái già mở cửa, mụ chỉ có một người đầy tớ. Một bà già đen đã từ năm chục năm vẫn hầu hạ trong gia đình và hình như cũng nằm trong tài sản hương hỏa. Mụ già ngắm nghía Cẳng-Nhũn một cách rất cao đạo và hỏi nó:

− Vậy chứ thằng bé mày muốn gì?

− Cháu là một đứa trẻ mồ côi nghèo khổ tàn tật,- và nó giơ cái chân dệt ra- Cháu không có ý muốn kiếm ăn bằng trộm cắp hoặc đi ăn xin. Không hiểu quý bà có công việc gì cho cháu làm không. Cháu có thể đi mua bán vặt, nhận hàng…

Mụ gái già không rời mắt khỏi nó. Một thằng con trai mới lớn… Không phải là lòng nhân từ đã nhắc cho mụ mấy tiếng ấy. Đó là lời kêu của tình dục đương bật ra những tiếng gào cuối cùng. Chẳng còn mấy thời gian nữa, cái nữ tính của mụ sẽ trở nên vô dụng với mụ và các thầy thuốc đã đoán chắc rằng đến lúc đó thì chứng thần kinh thác loạn của mụ sẽ chấm dứt. Cũng đã rất lâu về trước, hồi đó mụ vẫn còn cái vẻ thanh xuân, trong nhà lại có một thằng bé để sai đi mua bán vặt, đúng là món bổng trời cho… Nhưng người anh của mụ đã bắt gặp cái chuyện đó, và đuổi ngay thằng bé ra khỏi nhà. Bây giờ ông anh đã qua đời và một đứa con trai khác lại bỗng đâu đến xin được ở để mua bán vặt…

− Cũng được.

Mụ bảo thằng bé đi tắm. Buổi chiều, mụ đưa cho nó một ít tiền đi mua mấy món vặt và một bộ quần áo cho nó. Cẳng-Nhũn đã tìm cách tính gian và ăn bớt được một ngàn hai trăm rét vào món đó. Nó nghĩ thầm: Ở đây, mình có thể xà xẻo được.

Trong nhà bếp, bà già đen kể lại, lóng ngóng, những câu chuyện đời xưa. Muốn làm sao nắm cho được sự tin cậy của bà già, Cẳng-Nhũn lắng nghe, cố tỏ vẻ say sưa thích thú. Nhưng khi nó lân la hỏi chuyện mà gợi đến những đồ vàng bạc, bà già đen im như thóc. Cẳng-Nhũn cũng không xoắn xuýt. Biết giữ cho kiên nhẫn, điều đó đã từ lâu là trách nhiệm của nó. Trong phòng khách, mụ gái già thêu kiểu mũi chữ thập trên một tấm thảm, và ngắm nhìn Cẳng-Nhũn qua cửa ra vào, chú ý nồng nàn. Khuôn mặt xấu xí nhưng có thể là bắt đầu đi vào tuổi già thì vẫn còn vớt vát được một sức hấp dẫn nào đó. Mụ gái già gọi Cẳng-Nhũn lên và chỉ cho nó xem cái công trình mụ đương bỏ sức vào. Trong khi nó đương để ý ngắm nghía, mụ ta cúi xuống, nó nhác thấy cặp vú núng nính của mụ. Nhưng nó không hề nghĩ rằng mụ phô bày cặp vú trước mắt nó là có dụng ý. Nó khen cái công trình thêu đó rất đẹp và nói thêm:

− Bà quả thật là rất khéo tay…

Xem ra, nó có vẻ là một đứa trẻ có giáo dục. Mặc dầu cái chân nó tàn tật và vẻ mặt nó xấu trai. Mụ gái già vẫn nhận thấy nó đẹp. Tất nhiên, có lẽ non tuổi đi một chút thì tốt hơn. Nhưng mà ngay cả như thế này… Lại một lần nữa, mụ cúi xuống, phô bày cặp vú cho Cẳng-Nhũn thấy. Thằng này, không thể nào tưởng tượng được là mụ già muốn gợi tình nó, đã quay mặt qua phía khác. Khi nó khen lại lần chót cái công trình thêu của mụ, mụ đưa bàn tay vuốt ve nó:

− Cám ơn con.- Mụ nói với nó và giọng mụ sao mà đắm đuối.

Bà già đen trải một tấm nệm dày trong phòng ăn cho Cẳng-Nhũn. Bà ấy phủ lên đó một tấm vải trải giường, đặt một chiếc gối. Mụ gái già đi ngồi lê tại nhà một bà bạn cùng phố và khi mụ trở về nhà, Cẳng-Ngũn đã nằm ngủ. Nó nghe thấy mụ chào từ biệt một người nào đó:

− Xin lỗi đã làm phiền phải đưa một mụ gái già độc thân về nhà mụ>

− Đô-na Giô-a-na! Xin bà đừng nói như thế.

Mụ vào nhà, đóng cửa lớn trông ra đường phố, quay một vòng khóa. Bà già đen đã về cái buồng bà ấy thường nằm ngủ. Mụ thở dài và đi về phòng riêng.

Trong nhà, đèn lửa đều đã tắt hết. Và, tuy rằng lúc này vẫn còn là quá sớm với nó, vốn quen thức rất khuya ở nhà kho. Cẳng-Nhũn đã chìm vào trong giấc ngủ.

Cũng bở thế nên nó không biết được là khoảng mấy giờ thì mụ gái già lần đến. Nó cảm giác một bàn tay vuốt ve mái tóc nó và nó nghĩ rằng đó là một giấc mơ êm ái. Bàn tay vuốt xuôi xuống, xoa đi xoa lại trên ngực nó, trên bụng nó, một cách dịu dàng. Cẳng-Nhũn đã tỉnh hẳn, nhưng nó vẫn không mở mắt. Mụ già mắc áo sơ mi ngủ, mụ vén áo ngủ cầm bàn tay Cẳng Nhũn mà đặt lên người mụ. Thằng này áp sát vào mụ. Nó muốn nói cái gì đó nhưng mụ đã đặt ngón tay lên miệng nó và đưa tay chỉ phía bếp:

− Bà già có thể nghe thấy đấy!

Mụ nói thêm, thì thào:

− Con sẽ ngoan ngoãn với ta, phải không nào?

Mụ nằm sát sạt vào nó và lột quần nó ra:

Ban ngày, nó đối đáp vô lễ với Giô-a-na, nó nói với mụ lời lẽ thô bạo, mụ gái già phải khóc lên. Nó nhiếc mụ là gái già, nói thẳng với mụ rằng nó sẽ bỏ đi.

Mụ gái già cho nó nhiều tiền để nó ở lại. Nhưng đâu phải vì tiền mà nó nán lại. Nó nán lại là vì sự thèm muốn níu giữ nó. Bây giờ nó đã biết rõ được cái chìa khóa mở cửa gian phòng Giô-a-na cất giữ vàng ngọc của mụ. Nó biết phải làm thế nào để lấy được chiếc chìa khóa ấy mà đưa cho các hảo hán nơi Trảng cát. Nhưng mà sự thèm muốn giữ nó ở lại đây, bên đôi vú và cặp đùi mụ gái già, vừa tầm bàn tay mụ gái già lần tới.

Thằng bé suốt cả đời chỉ có không may mắn về yêu đương. Mỗi khi nó tìm cách chiếm được một con bé đen trên trảng cát, kết quả bao giờ cũng là sự giúp đỡ của những đứa khác, bao giờ cũng là nhờ vào sức mạnh. Chẳng đứa con gái nào chịu để ý đến nó, thỉnh cầu nó qua mắt nhìn. Nhiều đứa khác có xấu xí đấy, nhưng nó thì lại bị xa lánh bởi cái chân dệt của nó, và cái dáng đi của nó cứ gợi lên kiểu cua bò. Vả chăng cuối cùng thì nó tự chuốc lấy ác cảm và tự gây cái thói quen chiếm lấy những con bé đen bằng sức mạnh của cườm tay. Và bây giờ thì lại là một người đàn bà trắng và lắm của đến với nó, đã già và khá xấu gái, đúng là như vậy, nhưng vẫn còn ngon chán, và nó đã ngủ với mụ.

Suốt cả ngày, Cẳng-Nhũn chán ghét mụ gái già, tự oán ghét cả chính mình, oán ghét tất cả mọi người.

Pê-đrô Ba-la đến cật vấn về sự chậm trễ. Cẳng-Nhũn đã có quá đủ thì giờ để nắm được mọi điều bí mật trong ngôi nhà. Cẳng-Nhũn chẳng còn có cái gì để khất lần và hứa sẽ không để chậm nữa. Và, đêm đó, trận giáp chiến của tình yêu lại còn dữ dội hơn nhiều. Mụ gái già rền rĩ, thu nhặt những mẩu vụn tình yêu của mụ. Nhưng mụ không hề chịu nhượng bộ vì “danh giá” của mụ. Và tình cảnh đó đã đem lại cho Cẳng-Nhũn đủ mạnh dạn để chuồn đi với chiếc chìa khoá.

Mụ già mong đợi nó để làm tình, hoàn toàn giống như một người vợ bị chồng bỏ rơi. Mụ ta khóc lóc kêu than. Người tình của mụ không hề xuất hiện và ngay mụ ta thì mụ ta cũng muốn có chút gì để dành dùng dần, hoàn toàn cũng giống những người đàn bà ngoài kia, trẻ và ăn mặc sang trọng đương qua lại trên đường phố.

Nhưng vụ trộm đã kích cho mụ già nổi tam bành. Bởi vì mụ nghĩ ra rằng Cẳng-Nhũn mà có yêu mụ qua tất cả những đêm dài của sa đọa - chỉ là để lấy cắp của mụ. Niềm khát khao yêu đương của mụ bị xúc phạm. Điều đó cũng giống như là người ta đã nhổ thẳng vào mặt mụ mà dè bỉu cái xấu xí của mụ. Mụ khóc, và không còn rền rĩ cái bản tình ca của mụ nữa. Bây giờ mà bắt gặp Cẳng-Nhũn, mụ tự cảm thấy có đủ can đảm bóp cổ mổ hầu thằng bé. Bởi vì người ta đã xoay chuyển tình yêu của mụ thành trò cười, nỗi khát khao tình yêu đã thiêu đốt máu trong người mụ. Và nỗi khổ của mụ lại càng lớn hơn nhiều sau suốt cả một tuần lễ trọn vẹn mụ đã được cảm thấy hạnh phúc tràn trề ở những mẩu vụn đã nhặt nhạnh. Mụ lăn lộn trên mặt đất trong một cơn kích động thần kinh.

Trong nhà kho, Cẳng-Nhũn vừa cười vừa kể lại câu chuyện hay ho của nó, nhưng từ trong thâm tâm của chính nó, nó biết rằng mụ gái già đã làm từ nay còn tệ hại hơn trước kia nó đã tệ hại thế nào, và mụ ta đã tăng thêm vào cái nỗi oán hận vẫn âm ỉ ở trong tim nó, cái sức nặng của những nết hư tật xấu của nó. Từ nay, một sự thèm khát không được thoả mãn cứ ám ảnh nó, đêm nào cũng vậy. Một sự khát khao cứ xua đuổi giấc ngủ và làm cho nó phát điên lên tột bực.

III - BÁM ĐUÔI ĐOÀN XE LỬA

Những chuyến tàu thuỷ cập bến ở I-lê-uýt chật ních những đàn bà. Những người đàn bà từ Ba-hi-a, từ A-ra-ca-giu đến, tất cả cái phái đẹp của Rê-xi-phơ và ngay cả của Ri-ô-đơ Gia-nơ-rô. Từ các cầu tàu, những “cô-lô-nen” nối theo gót các bà các cô đó. Nâu, hung và lai kéo đến đó tìm kiếm họ - bởi vì cái tin ca-cao vụt lên giá đã lan khắp trong nước. Tin cũng cho biết rằng trong cái thành phố tương đối quá nhỏ như I-lê-uýt, mới đây đã khai trương bốn tửu gia - rằng ở đó các cô-lô-nen, trong những đêm cờ bạc và rượu sâm-banh, vung không tiếc tay những tờ giấy bạc năm trăm ngàn rét, rằng mới tinh mơ, họ đã từ đó đi ra trần như nhộng, qua các đường phố trong thành phố, mà họp lại thành cái “Bộ ba Y” không đúng nghĩa. Cái tin ấy lan qua đường phố các ả gái giang hồ và chính là những khách buôn đã tung nó ra. Quán rượu “Bra-ma” ở A-ca-ra-giu từ đó vắng mất hầu những người đàn bà của nó. Họ đã kéo nhau đi hết tửu gia “En-đô-ra-đô”, quán rượu ở I-lê-uýt. Tất cả phái đẹp ở Rê-xi-nhơ đều xuống hết mấy chiếc tàu thuỷ của Clô-i-đô Bra-xi-lây-ra. Những đức ông chồng người Péc-mam-buốc đành ở nhà thiếu vợ, tất cả các bà này đã ùn đến tửu gia “Ba-ta-clăng” được các sinh viên đương nghỉ hè mệnh danh là “Nhà trường”. Lại cũng có một số người khác từ Riô-đơ Gia-nây-rô đến và các bà này thì tìm tới “Tri-a-nông”, “Ex Vê-duy-vơ”, cái tiệm sang trọng nhất trong số bốn tiệm cà phê ca nhạc của thành phố ca-cao. Ngay đến cả Ri-ta Za-na-giuya-ra, nổi tiếng với cặp mông núng nính ngọ nguậy, cũng đã từ bỏ sự yên tĩnh của thành phố Ex-tăng-xi-a của cô ta - ở đó cô ả đã là bà hoàng trong số những người đàn bà phóng đãng và ở đó cô ả bắt tình với tất cả mọi người - để ra đi và trở thành bà hoàng của “Viễn Tây”, cái quán rượu ở đường phố Con Cóc, cái quán ở đó những cái hồn và những tiếng nổ bụp của những chai sâm-banh hoà lẫn vào những phá súng lục và những tiếng ồn ào của các cuộc loạn đả - bởi vì “Viễn Tây” là quán rượu của những người quản lí và cũng là quán rượu của những chủ trại cỡ nhỏ đột ngột phất lên.

Trong đường phố của Đan-va, trong cái khu vực gái giang hồ ở Ba-hi-a, nhà nào nhà nấy vắng tanh. Những người đàn bà bỏ đi, người đến quán “Ba-ta-clăng”, kẻ đến quán “En-đô-ra-đô”, những cô gái la thì tìm đến quán “Viễn Tây. Một số người lại đến quán “Tri-a-nông” ở đó họ nhảy với các Cô-lô-nen. Ở quán “Ba-ta-clăng”, những người đàn bà từ Péc-mam-buốc và những người từ Xéc-gi-pơ đến thì đưa một phần món tiền họ rút được của các cô-lô-nen cho các sinh viên, những anh chàng này, để bù lại, đã cho họ tình yêu của mình. Du khách đến đông đầy quán “En-đô-ra-đô”. Và, ngay cả ở quán “Viễn Tây”, những người đàn bà cũng được nhận quà trang sức. Cũng có đôi lúc, họ nhận những viên đạn, một kiểu quà trang sức kì cục, vào chính giữa ngực. Ri-ta Ta-na-giuya-ra nhảy điệu sác-le-stôn trên một cái bàn, giữa rượu sâm-banh và những phát súng lục. Tất cả những thứ này đều là từ hiện tượng ca-cao nâng giá đã có từ bao năm nay.

Khi Đan-va biết là I-da-ben-lơ đã có được những chiếc vòng đeo cổ và một chiếc nhẫn nạm ngọc, vì vậy mà cô ả không phải là ở “Tri-a-nông”, cái quán sang trọng nhất trong các quán rượu - cô ả chỉ ở “Ba-ta-clăng- thì chị chàng không còn cưỡng được nữa. Chị chàng soạn sửa hòm xiểng. Hỏi còn có gì mà chị chàng không làm được ở “Tri-a-nông”, ả vẫn là người đàn bà tuyệt nhất trong đám đàn bà ở đường phố của mình. Ả ta may đo cho Gã Mèo một bộ cánh đặc biệt lịch sự bằng ca-si-mia và bỗng nhiên Gã Mèo không còn là đứa trẻ con nữa, mà thực thụ là tay “bao gái” trẻ nhất ở Ba-hi-a.

Cái buổi tối nó bước vào nhà kho, diện bộ quần áo mới tinh, chân mang đôi giày đen bóng lộn, đầu đội mũ rơm và đeo nơ cánh bướm, Giô-ao Gộc la lên vẻ kinh hoảng:

− Thế này thì có phải đúng đây là cái Gã Mèo không đấy nhỉ?

Gã Mèo chưa đầy mười tám tuổi. Nó đã yêu Đan-va bốn năm nay rồi. Nó quay sang Giô-ao Gộc:

− Từ nay, tớ xông vào cuộc đời.

Nó mời thuốc lá điếu lấy ra từ một hộp thuốc lá loại đắt tiền, đưa tay vuốt mái tóc đã cắt tỉa rất đúng kiểu. Và đặt tay lên vai Pê-đrô Ba-la:

− Lão huynh, tớ giương buồm tới I-lê-uýt. Bà chủ muốn làm ơn lớn. Tớ đi với ả ta. Tớ thừa súc làm giàu. Rồi đây, khi tớ trở thành cự phú, bọn ta tất cả sẽ làm một chầu phè phỡn!

Pê-đrô Ba-la cười mỉm. Lại thêm một đứa nữa bỏ ra đi. Chúng nó đâu có phải cứ mãi mãi là những đứa trẻ con... mặc dầu chẳng có bao giờ - nó hiểu rõ điều này - chúng nó lại có cái vẻ là trẻ con cả. Phải sống cái cảnh đời đầy những hiểm nghèo của đường phố từ tuổi quá non dại, các Hảo hán nơi Trảng cát đều không có gì khác với những người lớn, chúng nó giống hẳn người lớn. Tất cả sự khác nhau chỉ là ở tầm vóc thân thể. Về mặt chủ yếu, họ giống nhau thật sự: chúng nó yêu và vật ngửa những con bé đen trên cát; đã từ lâu, chúng nó đã trộm cắp để sống, chẳng khác những tay trộm cắp trong thành phố; bị tóm cổ, chúng cũng bị đánh đập như những người lớn. Đôi lúc, hoàn cảnh cũng đã dẫn chúng đến hành động trấn lột với vũ khí trong tay, hoàn toàn như những tên cướp ghê gớm nhất ở Ba-hi-a. Lời ăn tiếng nói của chúng lại cũng vậy, đâu có phải cái kiểu nói năng của trẻ con, mà đi từ khẩu ngữ của người lớn. Chúng nó, ngay cả cảm xúc, cũng giống như người lớn. Và trong khi, những đứa trẻ khác chỉ biết có mê mải vào các trò chơi, vào việc học hành của lứa tuổi mình, chúng nó thì lại tự thấy mình bị ngoặc vào những hoàn cảnh mà chỉ người lớn mới có thể gỡ ra được. Như những người lớn, luôn luôn, trong cuộc sống khổ cực và vất vưởng của chúng, chẳng một lúc nào chúng lại có thể hoàn toàn trẻ con, bởi vì cái điều tạo nên tuổi thơ, đó là cái môi trường của gia đình, ông bố, bà mẹ, sự vắng bóng những trách nhiệm. Chưa bao giờ chúng có được một người bố, một người mẹ trong cuộc sống lang thang ngoài đường phố. Và bao giờ chúng cũng phải tự mình trông nom lấy chính thân mình, tự mình lo đáp ứng cho chính mình. Giống như người lớn, đã từ bao giờ. Bây giờ, những đứa lớn nhất - những đứa này, từ bao năm nay, đã là những tay cầm đầu của cả bọn - đã trở thành những chàng trai trẻ, chúng nó bắt đầu ra đi hướng về số phận của chúng. Trước đây, Giáo-sư đã ra đi, nó vẽ những bức tranh ở Ri-ô-đơ Gia-nây-rô. Sống-Nhàn dần dần tách khỏi nhà kho, nó chơi ghi-ta trong các hội hè, đi theo những đám rước hội đền, kích động sự lộn xộn trong những buổi chợ phiên. Lại thêm một ma-lăng-đrô nữa cho thành phố. Tên tuổi nó đã được người ta biết đến, ngay cả trên báo chí. Cũng như bọn du thủ du thực, nó cũng được các thanh tra cảnh sát biết đến, các vị này, luôn luôn để mắt dõi theo các ma-lăng-đrô. Mạch-Nha đi làm thầy dòng trong nhà tu. Chúa đã gọi nó, chẳng ai còn biết thêm được gì về nó nữa. Bây giờ đến lượt Gã Mèo ra đi: nó sẽ bòn rút tiền bạc các “cô-lô-nen” ở I-lê-uýt. Một ngày nọ, Cục-cưng-của-Chúa đã có nói rằng Gã Mèo sẽ giàu sụ - bởi vì cứ sống trong đường phố, cầu bất cầu bơ, Gã Mèo trở thành tay cờ gian bạc lận, một tênô, một thằng điếm. Những đứa khác rồi cũng sắp sửa lần lượt ra đi. Chỉ riêng nó, Pê-đrô Ba-la, chưa biết mình sẽ trở nên như thế nào. Cũng chẳng bao lâu nữa, nó sẽ không còn là một thanh niên non nớt: nó sẽ trở thành người lớn, và đến lúc đó thì phải giao lại cho một đứa khác cái trách nhiệm chỉ huy các Hảo hán nơi Trảng cát. Lúc đó, nó sẽ đi đâu? Nó không có thể là một nhà trí thức, như Giáo-sư mà đôi bàn tay chỉ có tồn tại để mà vẽ; nó đâu có phải sinh ra để làm một kẻ phiêu đãng, giống như Sống-Nhàn chẳng bao giờ cảm thấy được cái quang cảnh của cuộc vật lộn hàng ngày mà mọi người phải xông vào. Sống-Nhàn, cái thằng chỉ độc có có thích đi lang thang phố phường, ngồi xổm mà trò chuyện dông dài trên các bến cảng, uống rượu trong hội hè đình đám trên những ngọn đồi ở Mô-rô. Pê-đrô nó cảm nhận rõ thế sự, nó cho rằng cái thứ tự do kiểu đó không thể đủ để làm cho dịu cái khát vọng tự do nó ấp ủ, và nó cũng chẳng hề nghe thấy như là Mạch-Nha đã nghe được, cái tiếng gọi của Chúa. Những lời thuyết giảng của linh mục Giô-dê Pê-đrô cũng chẳng bao giờ nói được cho nó điều gì đáng giá, cái phần ở vị linh mục đã khiến nó quý mến ông, đó là cái lòng nhân hậu của con người ấy. Duy chỉ có những lời nói của Giăng A-đam là có tìm thấy tiếng vang vọng trong tim nó. Nhưng Giăng A-đam, chính ngay cả anh ta, cũng không hiểu biết được bao nhiêu. Thứ mà anh ta có, đó là những cơ bắp cuồn cuộn, tiếng nói có uy quyền của anh, do đó, anh ta quả là thích hợp để dẫn dắt một cuộc đình công. Lại càng hơn nữa, Pê-đrô Ba-la không hề muốn bỏ ra đi như Gã Mèo, để bòn rút qua gái điếm các cô-lô-nen ở I-lê-uýt, moi sạch tiền bạc của họ. Cái điều nó muốn, nó vẫn chưa hiểu là gì, và bởi thế nó còn nấn ná ở lại với các Hảo hán nơi Trảng cát.

Ngôi nhà kho vang tiếng chào từ biệt của Gã Mèo. Thằng này mỉm cười, rất mực lịch sự, vuốt mái tóc bóng lộn, ở một ngón tay có chiếc nhẫn màu rượu chát một ngày nọ nó đã đánh cắp được.

Từ trên bến cảng, Pê-đrô Ba-la chào từ biệt Gã Mèo. Trong bộ áo quần rách như xơ mướp, vẫy vẫy cái mũ cát-két, nó tự cảm thấy quá xa vời với Gã Mèo, lúc này đứng cạnh Đan-va, đã hoàn toàn mang dáng dấp một người lớn với bộ quần áo đo may rất khéo. Pê-đrô Ba-la cảm nhận một chút bâng khuâng mơ hồ, một ước vọng được bỏ trốn, được đi tới một chỗ nào đó nhờ một chiếc tàu thuỷ hoặc bám vào đuôi một đoàn xe lửa.

Nhưng cái đứa được đuôi một đoàn xe lửa mang đi lại là Khuỷu-Khô-Khẳng. Một buổi tối, cảnh sát bất thần chộp được thằng lai ấy đang cướp chiếc ví của một thương gia. Khuỷu-Khô-Khẳng lúc đó đã mười sáu tuổi. Nó bị dẫn về đồn cảnh sát. Người ta quất nó túi bụi bởi vì nó chửi họ, tất cả, lính và cảnh sát, với sự khinh miệt vô bờ bến của con người ở xéc-tao vẫn nuôi dưỡng trong lòng đối với cảnh sát. Và nó không kêu lên dù chỉ một tiếng trong khi bị hành hạ. Tám ngày sau, cảnh sát thả nó ra, và chính nó thì ra đi gần như mừng rỡ, bởi vì từ nay nó đã có một nhiệm vụ trong cõi đời: tiêu diệt lính cảnh sát.

Nó ở lại mấy hôm trong nhà kho, mặt lầm lũi, chìm đắm trong những suy nghĩ riêng tư. Miền đất xéc-tao đòi gọi nó, cuộc chiến đấu ở vùng quê căng-ga-xô đòi gọi nó. Một buổi nó nói với Pê-đrô Ba-la:

−       Tớ muốn đến một thời gian với cánh Ma-lô-cây-rô ở A-ra-ca-giu.

Bọn trẻ Anh-điêng Ma-lô-cây-rô, đó là Hảo hán nơi Trảng cát của A-ra-ca-giu. Chúng nó sống dưới gầm cầu, trộm cắp và đánh nhau trong các đường phố. Vị Chánh án về vị thành niên Ô-lanh-pi-ô Măng-đôn-xa vốn là người giàu lòng nhân hậu, ông tìm cách để giải quyết những cuộc bung xung sao cho thoả đáng nhất mà ông có thể làm được, nhưng mà sự tinh khôn của những đứa trẻ ấy, chẳng có gì khác với người lớn, đã đẩy ông xuống vực thẳm của sự kinh ngạc và ông hiểu ra rằng vấn đề quả là nan giải. Ông kể lại với các nhà văn viết tiểu thuyết những việc làm của bọn trẻ ấy, và trong thâm tâm, ông yêu quí chúng nó. Nhưng ông tự cảm thấy khổ sở bởi vì ông không sao giải quyết nổi cái vấn đề về cuộc sống của chúng. Khi trong đám Anh-điêng Ma-lô-cây-rô xuất hiện một lính mới, ông biết ngay là một cư dân Ba-hi-a đã cập bến từ đuôi một đoàn xe lửa. Và khi có một đứa nào bỗng biến mất, ông cũng biết ngay thằng bé đến chỗ các Hảo hán nơi Trảng cát ở Ba-hi-a.

Một buổi sáng tinh mơ, đoàn tàu đi Xec-gi-po huýt còi ở ga Can-xa-đa. Không có đứa nào tiễn chân Khuỷu-Khô-Khẳng ra ga bởi vì ít lâu nữa nó còn trở lại; nó đến với bọn Anh-điêng Ma-lô-cây-rô một thời gian chưa định để lãng quên cảnh sát Ba-hi-a đã để ý đến nó. Khuỷu-Khô-Khẳng lẩn vào trong cái toa đen chở hàng lúc đó cửa đang mở và lẩn vào giữa mấy bao hàng. Mấy phút sau, đoàn tàu rời ga. Sau đó, là con đường của xéc-tao, của những người Anh-điêng ở Đông Bắc. Trong những ngôi nhà bằng đất thó, xuất hiện những người đàn bà, những đứa trẻ con. Những người đàn ông cởi trần đương làm đất. Trên con đường dành cho gia súc, chạy song song với đường sắt, có những bầy bò kéo nhau đi. Những người chăn bò kêu gào, chọc gậy nhọn dồn lũ súc vật. Ở các nhà ga, có bán bánh ngọt bằng ngô, bánh minh-gô, măng-gu-ni-a, pa-mô-nha, và căng-gi-ca cô-ca-ca-đa. Miền xéc-tao lướt qua, lọt vào qua đôi lỗ mũi và qua cặp mắt đứa con của xéc-tao. Phó-mát và kẹo đường phên diễu qua trên những mặt hàng, ở những trạm đỗ nhỏ, và phong cảnh nông thôn, không hề bị quên, lại ngập tràn ngay đôi mắt người xéc-ta-nơ-giô. Bao nhiêu năm sống ở thành phố không hề xoá nhạt lòng yêu mến của nó đối với xéc-tao khốn khổ và đẹp. Chưa bao giờ nó là đứa con của thành phố như Pê-đrô Ba-la, Sống-Nhàn, Gã Mèo. Bao giờ nó cũng là một kẻ tha hương lạc loài trong thành phố: với một ngôn ngữ khác hẳn, nó nói chuyện về Lam-pi-ão gọi ông ta là “cha đỡ đầu của tớ”, bắt chước những tiếng kêu các con vật ở xéc-tao. Ngày trước, mẹ con nó đã có được một mảnh đất. Mẹ nó là bạn đỡ đầu của Lam-pi-ão cho nên các “cô-lô-nen” đều kiềng mặt không dám đụng đến tài sản của bà. Nhưng sau khi Lam-pi-ão cút về vùng xéc-tao thuộc Pec-nam-buốc, các “cô-lô-nen” chiếm luôn miếng đất đã là của riêng của bà mẹ Khuỷu-Khô-Khẳng. Bà xuống cho đến tận thành phố để yêu cầu được xét xử. Trên đường đi, bà đã chết và Khuỷu-Khô-Khẳng đơn độc tiếp tục, vẻ mặt lầm lũi, con đường đã đi. Nó học được rất nhiều trong đám Hảo hán nơi Trảng cát, nó hiểu ra rằng không phải chỉ có riêng trong xéc-tao những người giàu tàn nhẫn với người nghèo. Ngay ở thành phố cũng vậy. Nó hiểu ra rằng trẻ con nhà nghèo đều khốn khổ bất cứ ở nơi nào, và những kẻ giàu thì hành hạ và chỉ huy ở khắp mọi nơi. Đôi lúc, nó cũng đã có được nụ cười, nhưng không bao giờ nó sao lãng oán thù. Qua gương mặt Giê-đô Pê-đrô, nó hiểu ra lí do vì sao Lam-pi-ão kính nể các vị linh mục. Và nếu như từ trước nó đã kính nể Lam-pi-ão như một người anh hùng, kinh nghiệm sống của nó ở thành phố đã khiến nó lại càng yêu quí gương mặt cha đỡ đầu của nó hơn tất cả mọi thứ. Hơn ngay cả khuôn mặt Pê-đrô Ba-la.

Giờ đây, là miền xéc-tao. Hương các loài hoa của xéc-tao. Những điểm dừng chân nghỉ thân quen, bầy gia cầm thân quen, những con chó gầy còm nằm trên bực cửa các ngôi nhà. Các cụ già trông giống như những nhà truyền giáo Anh-điêng. Những người đen với những chuỗi hạt dài quấn quanh cổ. Mùi thơm ngọt ngào từ các nhà bếp nấu ngô và nấu sắn. Những người đàn ông gầy guộc vẫn cày bừa đất để nhận được một ngàn rưỡi rét của chủ đất. Duy có vùng ca-a-tăng-ga là của tất cả mọi người bởi vì Lam-pi-ão đã giải phóng vùng ca-a-tăng-ga. Ông ta đã đuổi bọn nhà giàu ra khỏi ca-a-tăng-ga, ông ta đã hoá ca-a-tăng-ga thành vùng đất của các căng-ga-xây-rô, đương đấu tranh chống bọn chủ trại. Người anh hùng Lam-pi-ão, anh hùng của toàn miền xéc-tao trong cả năm bang. Lũ kia nói rằng đó là một tội phạm, một căng-ga-xây-rô không có tim, giết người, hãm hiếp, cướp bóc. Nhưng với Khuỷu-Khô-Khẳng, với đàn ông, đàn bà và trẻ con ở xéc-tao, đó là một Zum-bi-đét Pal-mơ-re mới, đó là người giảí phóng, người cầm đầu một đạo binh mới. Bởi vì tự do là giống như mặt trời, tài sản quí giá nhất trên thế gian này. Và Lam-pi-ão chiến đấu, giết chóc, hãm hiếp và cướp bóc là để cho sự tự do và để cho quyền của những con người bị bóc lột trên xéc-tao mênh mông cả năm bang. Pec-nam-buốc, Pa-rai-ba, A-lê-ga-at, Xéc-gi-pơ và Ba-hi-a.

Quang cảnh xéc-tao khiến Khuỷu-Khô-Khẳng sững sờ. Đoàn tàu không chạy, nó đi từ từ, cắt xuyên những vùng đất của xéc-tao. Ở đây cái gì cũng nên thơ, cằn cỗi và đẹp. Duy chỉ có nỗi cực của con người là khủng khiếp. Tuy nhiên, những con người lại hùng mạnh đến mức họ tạo ra được những cái đẹp ngay trong lòng cái cơ cực ấy. Hỏi còn có gì họ lại chẳng làm nổi một khi Lam-pi-ão giải phóng được toàn miền ca-a-tăng-ga, đem đến cho họ công bằng và tự do?

Đến những người chơi đàn ghi-ta, những người đọc thơ ứng khẩu đi qua. Đến những người chăn bò đương dồn bầy gia súc đi qua. Những người đàn ông trồng sắn và kê. Đến trạm đỏ, các cô-lô-nen xuống toa cho dãn gân cốt. Họ đeo những khẩu súng lục cỡ lớn. Những ca sĩ ghi-ta mù cất tiếng hát, cầu xin một chút bố thí. Một người đen mặc áo sơ-mi và đeo chuỗi hạt, đi qua trạm đỗ và phô lên những lời kì dị bằng một ngôn ngữ không ai hiểu. Ngày trước, anh ta đã là nô lệ, bây giờ, đó là một người điên qua lại nơi trạm đỗ. Ai ai cũng sợ anh ta, sợ những lời nguyền của anh ta, bởi vì anh ta đã đau khổ quá nhiều, ngọn hèo của viên quản lí đã xé nát sườn anh ta. Cũng như thế, ngọn roi của cảnh sát, quản lí cho bọn nhà giàu, đã xé nát hai bên sườn Khuỷu-Khô-Khẳng. Mọi người một ngày kia sẽ phải gờm nó, chính là nó đây.

Vùng ca-a-tăng-ga miền xéc-tao, hương thơm những bông hoa ở xéc-tao, nước đi êm ái của đoàn tàu trong xéc-tao. Những người đàn ông mang dép nhẹ và đội mũ da. Trẻ con đương tập sự trò cướp bóc trong cái trường học của nghèo đói và của bóc lột con người.

Đoàn tàu dừng lại ngay giữa vùng ca-a-tăng-ga, Khuỷu-Khô-Khẳng nhảy tót ra ngoài toa tàu. Các căng-ga-xây-rô giương súng, chiếc xe tải đã chở họ đến đương đỗ ở mé kia đường cái, bao nhiêu dây thông tin đều bị cắt sạch. Trong vùng ca-a-tăng-ga thôn dã không còn thấy một bóng người. Một cô gái trẻ ngất lịm trong một toa tàu, một nhân viên thương vụ giấu biệt cái ví. Một gã cô-lô-nen béo mập đi ra từ trong toa tàu và gọi:

− Thủ lĩnh Viếc-guy-li-nê...

Tay căng-ga-xây-rô đeo kính hướng khẩu súng vào hắn:

− Đi vào!

Khuỷu-Khô-Khẳng cảm thấy như trái tim nó sắp vỡ tung ra vì hoan hỉ. Nó gặp được đỡ đầu của nó. Viếc-guy-li-nô Fe-rây-ra Lam-pi-ão, người anh hùng của bầy trẻ ở xéc-tao. Nó bước lại gần ông ta; một căng-ga-xây-rô khác định đuổi nó đi ra xa nhưng nó đã gọi:

− Bố đỡ đầu của con...

− Mày là ai?

− Con là Khuỷu-Khô-Khẳng, con trai bà bạn già đỡ đầu của bố...

Lam-pi-ão nhận ra nó, mỉm cười với nó. Các xăng-ga-xây-rô xông vào các toa tàu hạng nhất; họ cũng không đông, khoảng một tá. Khuỷu-Khô-Khẳng cầu xin:

− Bố đỡ đầu, bố cho con được ở với bố... Bố hãy giao cho con một khẩu súng.

− Mày vẫn còn là một đứa trẻ...

Lam-pi-ão ngắm nghía nó qua cặp kính râm.

− Con không còn là trẻ con nữa, không. Con đã từng chọi nhau với cảnh sát.

Lam-pi-ão gọi to.

− Zê Ba-hi-an, đưa cho Khuỷu-Khô-Khẳng một khẩu súng.

Ông ta nhìn thằng con đỡ đầu:

− Mày, mày trấn ngả này. Đứa nào muốn chạy trốn, cho nằm xuống luôn.

Ông ta đi vào lo cái việc “khuyên giáo”. Gào thét và ngất lịm ở trong đó, tiếng một phát súng vang lên. Thế rồi cả đoàn lại quay trở ra trên đường cái. Họ dắt theo ra hai người lính cảnh sát cũng đi trên tàu. Lam-pi-ão chia tiền bạc cho các căng-ga-xây-rô. Khuỷu-Khô-Khẳng cũng được nhận phần chia cho nó. Từ trong một toa tàu, một dòng máu nhỏ chảy ra. Mùi thơm của xéc-tao bay vào hai lỗ mũi Khuỷu-Khô-Khẳng. Hai người lính cảnh sát bị áp dựa lưng vào một bức tường. Zê Ba-hi-an nâng nòng súng, nhưng tiếng Khuỷu-Khô-Khẳng đã van nài Lam-pi-ão:

− Để chúng nó đó cho con, bố đ đầu. Bọn chúng nó đã hành hạ con ở đồn cảnh sát, bọn chúng nó đã đánh đập con ngay khi con còn nhỏ tí...

Nó giơ súng lên; có xec-ta-ne-giô[25] nào mà không biết nhắm cho trúng!

Khuôn mặt lầm lũi của nó rạng một nét cười xuyên suốt qua rồi chạy khắp toàn thân nó. Người lính thứ nhất ngã xuống người thứ hai định bỏ chạy trốn, nhưng viên đạn đã trúng vào sườn anh ta. Tức thì Khuỷu-Khô-Khẳng nhảy chồm tới, dao găm trong tay, nó thoả mãn đến tột độ sự báo oán của nó. Zê Ba-hi-an reo lên:

− Thằng lỏi thế mà vào loại cừ nhất đấy...

− Bà mẹ nó đã là một con sói. Bà bạn già của tôi... Lam-pi-ão nhắc lại kiêu hãnh.

“Một con thú dữ thực sự...” người hành khách đi tàu nghĩ thế, trong lúc đoàn tàu chuyển dịch chậm chạp, sau khi các nhân viên đã bốc dỡ hết những khúc gỗ bỏ bừa bãi trên đường sắt. Toàn căng-ga-xây-rô đã mất tăm trong vùng ca-a-tăng-ga. Không khí vùng xéc-tao căng phồng, lồng ngực Khuỷu-Khô-Khẳng lúc đó đương dừng lại và, dùng dao găm, nó cứa hai nét vạch vào báng gỗ khẩu súng của nó. Hai mạng đầu tiên. Đằng xa đoàn tàu huýt còi trong sự kinh khiếp.

IV - NHƯ MỘT DIỄN VIÊN XIẾC ĐU BAY

Thật là quá mức táo tợn cái vụ đột nhập vào ngôi nhà đó ở đường phố Ruy Bác-bô-ta. Ngay gần đó, trên quảng trường Lâu đài, rất nhiều các nhân viên thanh tra, cảnh sát đi đi lại lại. Nhưng chúng nó lại khao khát việc mạo hiểm, cứ mỗi lần như thế, chúng lại lớn thêm và cứ mỗi lần như thế chúng lại gan dạ thêm. Thế nhưng, lại có rất đông người đương ở trong nhà, họ kêu báo động và cảnh sát đã ập đến. Pê-đrô Ba-la và Giô-ao Gộc lao xuống con đường dốc ở chỗ quảng trường. Ba-răng-đão chuồn đi cũng nhanh lẹ không kém. Nhưng Cẳng-Nhũn thì đang ở vào cái thế bị dồn ép trong đường phố. Nó chơi ú tim với lính cảnh sát. Những người này bỏ mặc không còn để ý đến mấy đứa kia nữa, hài lòng thế này cũng đáng kể rồi nếu tóm cổ được cái thằng tập tễ chạy qua chạy lại bên này sang bên kia đường phố, nhưng cảnh sát đã chiếm ưu thế. Nó giả vờ như có ý bỏ trốn theo một hướng khác, đánh lừa một người lính, chạy tới con đường dốc. Nhưng đáng lẽ lao xuống và chạy xéo về phố Bai-xa đơ Xa-pa-tây-rô, nó lại nhằm quảng trường Lâu đài, bởi vì Cẳng-Nhũn hiểu rõ rằng nếu nó cứ chạy dài trên đường phố, bọn họ nhất định sẽ tóm được nó. Đó là những người lớn chân cẳng họ dài hơn chân cẳng nó, và lại hơn thế nữa, nó bị dệt chân, chạy đối với nó đâu phải chuyện dễ dàng, và vượt lên tất cả, nó không muốn để cho người ta tóm được nó. Nó nhớ lại cái ngày mà họ đã dồn nó về đồn cảnh sát - những giấc chiêm bao trong những đêm trằn trọc - Bọn họ sẽ không thể nào bắt được nó; và trong khi nó chạy trốn, đó là ý nghĩ duy nhất của nó. Cảnh sát đã sát gót nó.

Cẳng-Nhũn thừa hiểu rằng họ thích thú muốn tóm được nó, và bắt sống được một Hảo hán nơi Trảng cát là một chiến tích đối với người lính cảnh sát. Đó, chính sẽ là việc trả thù của nó. Nó sẽ không để cho bọn họ bắt được nó, bọn họ không thể nào đụng tới người nó được. Cẳng-Nhũn thù oán họ cũng như là nó thù oán tất thảy mọi người bởi vì chẳng bao giờ nó được thoả lòng trong việc tìm kiếm chút tình thương mến. Và ngay cái ngày nó nhận được tình thương mến, nó lại tự thấy bắt buộc phải từ khước bởi vì cuộc đời đã kìm thúc nó quá đi rồi. Chưa bao giờ nó được biết lấy một niềm vui tuổi thơ. Chưa đến mười tuổi, nó đã vùng đứng thẳng lên thành người lớn, đối mặt với cái khốn khổ nhất trong các số phận: cái số phận đứa trẻ bị bỏ rơi. Chưa bao giờ nó đã được yêu mến một kẻ nào đó, ngoài con chó vẫn đi theo nó. Ở độ tuổi mà trái tim của hầu hết trẻ con đều đương tinh khiết, trái tim Cẳng-Nhũn đã ngập ứ oán thù. Nó oán hận thành phố, cuộc sống, đàn bà. Nó duy nhất chỉ có yêu mỗi sự oán hận của nó, cái tình cảm đã làm cho nó trở nên khỏe và gan dạ không đếm xỉa đến cái tật nguyền của thân thể. Một ngày nào đó, một người đàn bà đã ra tay cưu mang nó. Nhưng thật ra, cũng chẳng phải là tử tế với nó, mà chính là đối với đứa con trai đã chết của bà ấy và bà ấy muốn tin là thằng bé sống trở về với bà. Một lần khác một người đàn bà đã ngủ với nó trong cái giường, đã vuốt ve nó, đã lợi dụng nó để nhặt nhạnh những mẩu vụn của tình yêu. Coi đó, đã bao giờ có người nào yêu nó do tự chính nó, một đứa trẻ bị bỏ rơi, tàn tật và rầu rĩ. Rất lắm kẻ đã khinh ghét nó. Và nó thì khinh ghét tất cả bọn họ. Nó bị đánh đập ở đồn cảnh sát, có một người cười trong khi bọn kia đánh đập nó. Đối với nó, chính là cái con người ấy đương chạy đuổi sau nó, và nó lại nhận thấy ra trên nét mặt những người lính cảnh sát. Nếu bọn họ bắt được nó và dẫn đi, con người ấy lại cười một phen nữa. Bọn họ không thể nào bắt được nó và dẫn nó đi được đâu! Họ đương sát gót nó đấy, nhưng họ không bắt dẫn nó đi được. Lính cảnh sát tưởng nó sẽ chạy đến chỗ thang máy lớn. Nhưng Cẳng-Nhũn không dừng bước. Nó trèo lên bức tường thấp, quay mặt về phía bọn lính cảnh sát vẫn đương chạy đuổi theo, phá lên cười với tất cả sức mạnh của lòng oán thù trong nó, khạc nhổ vào mặt gã chạy tới gần nhất và vươn cánh tay nhún một cái, nó lao vào khoảng không, giống như một diễn viên xiếc đu bay.

Tất thảy trên quảng trường đứng ngây ra một khoảnh khắc theo cử động của nó. “Nó đã nhảy xuống dưới kia”, một bà nói, và bà ta ngất đi. Cẳng-Nhũn đập mình vào vách núi, cũng như một diễn viên xiếc đu bay bắt hụt chiếc đu kia. Con chó sủa giữa hàng rào sắt nơi bức tường.

V - TIN TỨC BÁO CHÍ

Tờ “Nhật báo buổi chiều” truyền đạt một bức điện từ Ri-ô tường thuật sự thành công của một hoạ sĩ trẻ tuổi, cho tới nay vẫn chưa tiếng tăm, đã giành được tại cuộc triển lãm của mình. Vài ngày sau đó, tờ báo lại đăng một bài phê bình nghệ thuật của một tờ báo hàng ngày ở Ri-ô-đơ Gia-nây-rô, bởi vì hoạ sĩ là người Ba-hi-a, và tờ “Nhật báo buổi chiều” thì rất tha thiết độc chiếm những vinh quang của Ba-hi-a. Một đoạn của bài báo, sau khi đã bàn luận về những điểm hay và những thiếu sót của Tân-học-sĩ, sau khi đã dùng và đã lạm dụng những từ ngữ như là phong thổ, ánh sáng, màu sắc, góc độ, phách lực và nhiều từ ngữ khác nữa phát biểu như sau:

“Một chi tiết đã không lọt khỏi mắt bất cứ người nào đã đến xem phòng triển lãm kì lạ về chân dung và về cảnh sống của trẻ con nghèo đói ấy: đó là tất cả những tình cảm tốt đẹp bao giờ cũng được thể hiện qua gương mặt một con bé gầy guộc, có mái tóc hung và sắc mặt bừng bừng trong cơn sốt; đó là tất cả những tình cảm xấu đều thể hiện qua một người đàn ông có dáng vẻ du khách và mặc một chiếc ba-đơ-xuy màu nâu, vậy thì đối với một nhà phân giải tâm lí, cái sự lắp đi lắp lại gần như không ý thức của những dung mạo trong tất cả các bức tranh ắt phải biểu hiện một cái gì? Chúng ta cũng phong thanh hoạ sĩ Giăng Giô-lê có một tiểu sử...”

Và lại tiếp tục cái việc lạm dụng những từ ngữ màu sắc, phách lực, phong thổ, ánh sáng, góc độ và nhiều những từ khác nữa rắm rối hơn.>

Nhiều tháng sau, một bản in thông báo cùng bạn đọc Nhật báo buổi chiều, dưới đầu đề:

MỘT MÓN QUÀ LÀ DÀN BỊP BỢM

CẢNH SÁT Ở BEN-MÔNG-TƠ TRẢ LẠI “GÃ MÈO” TAY MA CÔ BỊP BỢM

mà lực lượng cảnh sát ở Ben-mông-tơ đã được nhận như một thứ quà là đồ bịp bợm, của cảnh sát I-lê-uýt. Một tay bịp bợm ma cô còn trẻ và lừng danh đã hoạt động ở I-lê-uýt với cái tên “Gã Mèo” đã bị đuổi về Ben-mông-tơ sau khi gã đã đưa vào xiếc nhiều chủ trại và nhà buôn. Tại Ben-mông-tơ, thằng cha lại tiếp tục hành nghề ma cô bịp mà hắn đã tỏ ra rất sành sỏi. Hắn đã trót lọt bán được một số rất lớn những miếng đất, rất tốt để trồng ca-cao, cho rất nhiều chủ trại. Nhưng khi những người này đến thực địa nhận phần đất đã mua, họ mới ngã ngửa ra mình chỉ là chủ nhân của cái lòng đất trên đó là dòng chảy của con sông Ca-sô-ây-ra. Cảnh sát Ben-mông-tơ đã tìm cách tóm được tên lường gạt ghê gớm đó và họ đã gửi trả hắn về I-lê-uýt.

“Cư dân I-lê-uýt quả là giàu có hơn chúng ta”, người phóng viên kí tên dưới bản tin này đã kết luận, không phải là thiếu chút châm biếm - “họ có thể cung dưỡng đầy đủ cái Gã Mèo hào hoa, hơn là con dân thành phố Ben-mông-tơ kiều diễm, nàng công chúa miền Nam. Bởi đó, nếu Ben-mông-tơ là công chúa, I-lê-uýt hẳn được mệnh danh rất hợp thời là “Hoàng hậu miền Nam”.

Chen vào những vụ việc an ninh ít quan trọng hơn, tờ Nhật báo buổi chiều đăng tin một ngày nọ, một tên vô lại được biết với cái tên Sống-Nhàn, đã kích lên một vụ lộn xộn kinh khủng, nhân một buổi hội hè ở khu Rơm Rạ, đập vỡ đầu chủ nhân ngôi nhà bằng một chai bia; vì lẽ đó, cảnh sát đương truy nã hắn.

Sát một ngày Nô-en nào đó, tờ Nhật báo buổi chiều phát hành, với tiêu đề quan trọng in ở trang nhất bằng chữ cỡ rất lớn. Một câu chuyện chấn động hết sức, câu chuyện đã được bài báo phát hiện ra với bạn đọc về người đàn bà đã cùng đi với toán cướp Lam-pi-ão và là nhân ngãi của tướng cướp; Vốn dĩ cái đám cư dân trong cả năm bang Ba-hi-a, Xec-gi-pơ, A-la-gô-át, Pa-rai-ba và Péc-nam-buốc đều sống mà mắt không rời Lam-pi-ão; Với lòng oán ghét hoặc lòng quí mến, không bao giờ với vẻ thờ ơ. Tiêu đề in bằng những con chữ khổng lồ:

MỘT THẰNG BÉ MƯỜI SÁU TUỔI TRONG TOÁN CƯỚP CỦA LAM-PI-ÃO.

Những con chữ ở các tiêu đề trong bài phóng sự cũng đều ở cỡ chữ rất lớn: ĐÓ LÀ MỘT TRONG NHỮNG TÊN CĂNG-GA-XÂY-RÔ GHÊ GỚM NHẤT - BA MƯƠI LĂM DẤU VẠCH TRÊN KHẨU SÚNG CỦA NÓ - NÓ ĐÃ TỪNG LÀ “HẢO HÁN NƠI TRẢNG CÁT”, - CÁI CHẾT CỦA TÊN MA-SA-ĐÃO TO BÉO DO KHUỶU-KHÔ-KHẲNG GÂY NÊN.

Bài phóng sự tán rất rộng: ký giả kể lại như thế nào mà trong những làng mạc bị cướp bóc trong thời gian gần đây, người ta đã chú ý đến, trong toán cướp của Lam-pi-ão, một thằng nhỏ mười sáu tuổi với cái tên Khuỷu-Khô-Khẳng. Mặc dù tuổi nó như vậy, tên căng-ga-xây-rô non trẻ đã nổi tiếng là ghê gớm trong khắp xéc-tao, trong số những tên ghê gớm nhất của toán cướp. Người ta nhận thấy khẩu súng của nó mang ba mươi lăm dấu vạch và, như mọi người đều biết, trên khẩu súng của căng-ga-xây-rô, mỗi vạch ghi dấu một mạng người. Tiếp sau là câu chuyện về cái chết của Ma-sa-đão, một trong những tay già đời nhất của toán Lam-pi-ão.

Sự việc xảy ra là, trên đường đi, toán cướp đã bắt được một viên đội cảnh sát kì cựu; Lam-pi-ão giao cho Khuỷu-Khô-Khẳng để nó khử đi và thằng này đã “khử” hết sức chậm rãi, đưa mũi dao găm bẩy từng mẩu nhỏ và khoái trá ra mặt. Ác độc quá chừng đến nỗi Ma-sa-đão, bừng lên vì kinh khủng, đã chĩa súng vào nó định chấm dứt cái trò man rợ ấy đi; nhưng súng chưa kịp nổ thì Lam-pi-ão, trước nay vẫn rất mực kiêu hãnh về Khuỷu-Khô-Khẳng, đã bắn luôn vào Ma-sa-đão. Khuỷu-Khô-Khẳng cứ tiếp tục việc nó.

Bản tin tiếp tục mở rộng, thuật lại nhiều tội ác này khác của tên căng-ga-xây-rô mới mười sáu tuổi. Sau đó bài báo gợi lại rằng trong các Hảo hán nơi Trảng cát, đã có một thằng bé mang tên Khuỷu-Khô-Khẳng, và rất có thể chính cũng là một tên ấy. Tiếp theo ngay là những lời bàn luận này nọ thuộc phạm vi đạo lí.

Đợt phát hành bán hết rất nhanh.

Nhiều tháng sau, lại một đợt phát hành khác, số báo hết ngay tức khắc, do đưa tin về vụ bắt giữ Khuỷu-Khô-Khẳng trong khi nó đương ngủ. Vụ bắt giữ này thực hiện được là nhờ lực lượng lưu động trong toàn miền xéc-tao, đuổi đánh toán Lam-pi-ão. Bài báo thông tin, rằng tên căng-ga-xây-rô ấy sẽ tới Ba-hi-a ngày hôm sau. Nhiều kiểu ảnh chụp minh hoạ bài báo, trong đó nhận ra bộ mặt lầm lũi của Khuỷu-Khô-Khẳng. Tờ Nhật báo buổi chiều nhấn thêm rằng đó chính là cái mô hình của tội phạm bẩm sinh.

Có điều chưa được coi là biểu hiện của sự thật, như là chính ngay báo Nhật báo buổi chiều cũng đã thừa nhận, sau khi đã thông báo, bằng phát hành đặc biệt và liên tiếp bản kết án Khuỷu-Khô-Khẳng phải chịu ba chục năm tù giam vì mười lăm mạng người đã được xác nhận và có bằng chứng rõ ràng, vậy mà khẩu súng của hắn lại mang sáu mươi dấu vạch. Và bài báo nhắc lại điều đó, lặp lại rằng mỗi dấu vạch tượng trưng một mạng người. Nhưng tờ báo cũng lại đăng phần trích bản báo cáo của vị pháp y sĩ - con người đầy thiện ý và hiểu biết sâu rộng đã nổi tiếng - từ lâu đã là một trong những nhà xã hội học và nhân chủng học lỗi lạc của đất nước; qua những lời lẽ trong phần trích dẫn ấy, có thể nhận thấy rằng Khuỷu-Khô-Khẳng là một dạng hoàn toàn bình thường và nếu mà nó đã trở thành căng-ga-xây-rô và đã giết nhiều người như vậy với một sự tàn ác cao độ mức ấy, điều đó không phải là do khuynh hướng tự nhiên, duy nhất chỉ có môi trường sống mới là nguyên nhân... Và tiếp theo là những quan niệm khoa học xuất phát từ nhận xét đó.

Điều đó, nói cho cùng, cũng chẳng khơi gợi được sự tò mò của đám quần chúng khác với việc mô tả trong bản cáo trạng đẹp tuyệt là đẹp, rung động tuyệt là rung động và say sưa của vị công tố ủy viên đã làm cho toà án phát khóc và tới ngay đích thân Ngài Chánh án cũng đã lau nước mắt khi nghe câu chuyện được trình bày với một sức hùng biện tuyệt vời - những hình phạt mà các căng-ga-xây-rô trẻ con hung dữ đã phải chịu đựng. Đám quần chúng kia đã đưa lòng bất bình tới mức không còn giới hạn bởi vì Khuỷu-Khô-Khẳng không hề nhỏ một giọt nước mắt trước toà. Bộ mặt lầm lũi của nó lộ rõ một sự bình thản kì lạ.

VI - BẠN ĐƯỜNG

Có một sự chuyển động mới, đâu đó ở mạn thành phố. Pê-đrô Ba-la ra khỏi nhà kho với Giô-ao Gộc và Ba-răng-đão. Các bến cảng vắng tanh, mọi người đều đã rời bỏ chúng. Duy nhất, chỉ có lính cảnh sát canh giữ các kho hàng lớn. Ngày hôm đó, người ta không dỡ hàng trên tàu xuống. Bởi lẽ những người công nhân bốc dỡ, với Giăng A-đam dẫn đầu, đã đứng lên bảo đảm sự đoàn kết của họ với những tàu điện đương cùng nhau xướng ra đình công. Có thể nói là đang có hội hè trong thành phố, nhưng là một ngày hội không mảy may giống những hội hè khác. Qua lại trên đường phố là những nhóm người vừa đi vừa trò chuyện, những tài xế xe hơi chở mọi người đến nơi làm việc, những nhân viên các cửa hàng tươi cười; con đường dốc lên “Núi”, ngay cả nó nữa, đông nghịt người đi lên và đi xuống, bởi vì tất cả thang máy, ngay cả những thứ này nữa, cũng ngừng hoạt động. Trong những chiếc xe buýt cổ lỗ đầy lên, hàng khách chen nhau cho tới tận cửa lên xuống. Những tốp thợ đình công lặng lẽ đi tới phía trụ sở nghiệp đoàn, ở đó họ lắng nghe đọc bản tuyên cáo của công nhân bốc dỡ. Và bản tuyên cáo đó, Giăng A-đam đang cầm trong đôi bàn tay vạm vỡ của anh. Trước cửa lớn trụ sở nghiệp đoàn, các nhóm trao đổi với nhau, nhiều lính cảnh sát đứng làm nhiệm vụ canh gác.

Pê-đrô Ba-la cùng Giô-ao Gộc và Ba-răng-đão qua các đường phố. Nó nói:

− Đẹp thật...

Giô-ao Gộc, ngay cả thằng này, mỉm cười, và thằng bé Ba-răng-đão nói:

− Ngày hôm nay, đó rồi xem, sẽ có chuyện rắc rối...

− Đâu có phải tớ đã muốn lái tàu điện, cũng chẳng là thợ máy, họ làm việc vì miếng ăn. Họ có quyền được kêu ca.

− Chúng mình tới xem chứ? - Pê-đrô Ba-la đề nghị.

Chúng nó đi về phía cửa nghiệp đoàn. Mọi người kéo vào, người đen, người lai, người Tây Ban Nha và người Bồ Đào Nha. Chúng nó nhìn thấy Giăng A-đam và các công nhân bốc dỡ khác đi ra, từ những đường tàu điện, giữa những tiếng hoan hô của những người công nhân. Cả chúng nó nữa, chúng nó cũng vỗ tay: Giô-ao Gộc và Ba-răng-đão, bởi vì hai đứa này quí mến người công nhân bốc dỡ Giăng A-đam, Pê-đrô Ba-la không phải chỉ có thế, mà còn vì nó nhận thấy cái quang cảnh của đình công quả là đẹp, cái đó cũng coi như một trong những chuyện mạo hiểm đẹp nhất của các Hảo hán nơi Trảng cát.

Một nhóm người ăn mặc sang trọng đi vào trong nghiệp đoàn. Qua cửa lớn, chúng nó nghe được một thứ tiếng thương thuyết và một thứ tiếng khác cắt ngang thứ tiếng kia “bị mua chuộc”, “vàng>

− Thật là đẹp... Pê-đrô Ba-la nhắc lại.

Nó khát khao được đứng vào, được hoà mình với những người đình công, được gào lên và được đấu tranh bên họ.

Thành phố đi ngủ sớm. Trăng chiếu sáng bầu trời, và biển, ở phía trước mặt, mang đến tiếng một người đen. Tiếng ấy hát lên nỗi buồn của cuộc sống anh ta từ ngày người yêu dấu bỏ ra đi. Trong nhà kho, bọn trẻ ngủ từ lâu. Cho tới ngay cả thằng đen Giô-ao Gộc cũng đang ngáy pho pho, nằm duỗi dài trên bậu cửa lớn, dao găm trong tầm tay với. Một mình Pê-đrô Ba-la tìm kiếm Đô-ra trong đám sao trên trời. Con bé cũng vậy nó đã hoá thành ngôi sao, một ngôi sao kì lạ xoã mái tóc hung dài. Những người đàn ông can trường có một ngôi sao ở ngay chỗ của trái tim. Nhưng chưa bao giờ một ai được nghe nói về một người đàn bà đã mang đến chỗ trái tim, như là một bông hoa, một ngôi sao. Những người đàn bà đởm lược nhất trên đất và trên biển Ba-hi-a, khi họ chết, những người đen tôn thờ họ thành thánh nữ và cả những u-a-lăng đrô nữa, khi họ tỏ ra vô cùng dũng cảm. Rô-da Pal-mây-rão đã trở thành vị thánh nữ tại một đền thờ của dân bản địa, người ta đọc kinh cho bà ấy bằng tiếng Na-gô. Ma-ri-a Ca-ba-xu là thánh nữ những ngôi đền ở I-ta-bu-na, bởi vì chính tại thành phố ấy trước hết bà ta đã cho thấy đởm lược của mình. Đó là hai người đàn bà to lớn và vạm vỡ. Đôi cánh tay cơ bắp cuồn cuộn như cánh tay đàn ông, như cánh tay những người thợ đình công. Rô-da Pal-mây-rão thì đẹp gái, bà ấy có kiểu đi chệnh choạng của người đi biển, đó là một người đàn bà của biển cả. Một ngày nào đó, bà ấy là chủ một chiếc thuyền chạy buồm và mọi người nhìn thấy bà đương đầu với sóng gió ở cửa vịnh Ba-ra. Đàn ông trên bến cảng không những yêu mến bà vì đức can trường mà cũng vì cả tấm thân thể của bà nữa. Ma-ri-a Ca-ba-xu thì lại xấu gái; đó là một người đàn bà có nước da sẫm, con gái của bố đen và mẹ Anh-điêng, to béo và nóng nảy. Bà đánh thẳng tay những người đàn ông đã chê bà xấu. Nhưng bà ta hiến thân hoàn toàn cho một gã người Xê-a-ra, vàng vọt và mảnh khảnh, đã biết yêu bà ấy dường như bà ấy là một người đàn bà xinh đẹp, có tấm thân dễ thương và cặp mắt đa tình. Cả hai bà đều đã tỏ ra can trường, họ đã hoá thành thánh nữ trong các ngôi đền của dân bản địa đúng ra chỉ là những ngôi đền trong từng thời gian, bày đặt ra những vị thánh mới, và những ngôi đền ấy không có sự thanh khiết trong nghi lễ như các ngôi đền na-gô của người đen - đó là những ngôi đền của người lai. Nhưng Đô-ra đã can trường hơn tất cả những vị đó. Con bé vẫn chỉ là một đứa con gái nhỏ và nó đã từng sống như một Hảo hán nơi Trảng cát, và rõ ràng ai cũng đều biết rằng một Hảo hán nơi Trảng cát là tương đương một người đàn ông can trường.>

Đô-ra đã từng sống với chúng nó, đã từng là một người mẹ đối với tất cả chúng nó. Mà con bé cũng là người chị em của chúng nó, cùng chúng nó, con bé đã dọc ngang khắp các đường phố, xông vào các ngôi nhà, nẫng những chiếc ví tiền, đã choảng nhau với cái bang của Ê-dơ-ki-en. Rồi đến sau nữa, với Pê-đrô Ba-la, con bé lại là vợ chưa cưới và là vợ, là vợ trong khi cơn sốt đang tiêu hao nó, trong khi cái chết đã rình rập quanh cái buổi tối ấy chan chứa biết bao yên bình. Con bé đã ở trại trẻ mồ côi, nó đã ra thoát khỏi nơi đó, cũng như Pê-đrô Ba-la đã trốn thoát nhà trừng giới. Con bé đã dũng cảm mà chết, đã an ủi những đứa con, anh em, chồng chưa cưới và chồng, đều là những Hảo hán nơi Trảng cát. Bà đồng Đôn A-niu-ha đã bọc con bé trong một tấm thảm trắng có đường thêu, hoàn toàn như là đối với một vị thánh. Cục cưng của Chúa đã mang con bé xuống thuyền của anh và đưa tới với Jê-măng-gia. Linh mục Giô-dê Pê-đrô đã cầu nguyện. Tất thảy mọi người đều yêu thương con bé. Nhưng duy nhất, chỉ có Pê-đrô Ba-la là muốn đi theo nó. Giáo-sư bỏ đi lánh xa nhà kho bởi vì thằng bé ấy không thể chịu nổi cái ngôi nhà ấy sau chuyến đi của con bé. Nhưng chỉ một mình Pê-đrô Ba-la đã lao xuống biển để đi theo số phận của Đô-ra, ra đi để cùng với Đô-ra tiến hành chuyến chu du kì diệu của những kẻ can trường đi cùng I-ê-mang-gia tới tận những chốn sâu thẳm xanh rờn của biển cả. Giờ đây, nó nhìn lên trời, cố tìm ngôi sao của Đô-ra. Đó là một ngôi sao có cái mái tóc dài màu hung, một ngôi sao như là chưa từng có được một ngôi sao như thế bởi vì chưa bao giờ có được một người đàn bà như Đô-ra đương chỉ là một đứa con gái nhỏ. Đêm tối lấp lánh những ngôi sao in bóng xuống mặt biển phẳng lặng. Tiếng hát của anh chàng đen dường như hướng lên những ngôi sao và có chút gì như là tiếng nức nở trong cái giọng âm vang của anh ta. Anh ta cũng vậy, anh ta tìm kiếm người yêu dấu của mình đã bỏ ra đi trong đêm tối ở Ba-hi-a. Pê-đrô Ba-la suy nghĩ rằng cái ngôi sao chính là Đô-ra lúc này đương đi, hẳn thế, dọc ngang trong các đường phố, các ngõ cụt và những đường dốc của thành phố để tìm kiếm nó. Biết đâu con bé lại chẳng tưởng tượng nó đã dấn vào một chuyến mạo hiểm trên những con đường leo ngược. Nhưng mà ngày hôm nay, không phải là các Hảo hán nơi Trảng cát đương dấn vào một cuộc mạo hiểm lí thú. Đấy lại là những người lái tàu điện, những người đen to khoẻ, những người lai vui cười, những người Tây ban Nha và những người Bồ Đào Nha đã đến từ những xứ sở xa xôi. Chính là họ đương giơ cao cánh tay và thét vang giống như các Hảo hán nơi Trảng cát. Cuộc đình công đã nổ ra trên thành phố. Quả là một cái gì đó đẹp, cái cuộc đình công đó là cuộc mạo hiểm đẹp nhất trong các cuộc mạo hiểm. Pê-đrô Ba-la thấy khao khát được đứng vào trong cuộc đình công, được gào lên đến vỡ tung lồng ngực, được tham dự vào những buổi nói chuyện. Bố nó nói chuyện nhiều trong một cuộc đình công, một viên đạn đã bắn ngã ông. Nó mang trong mình dòng máu của người đình công. Hơn nữa, cuộc sống đầuđường xó chợ đã dạy nó lòng yêu quí tự do. Bài hát của những người tù ngày đó đã có nói rằng, tự do giống như mặt trời, tài sản lớn nhất trên thế gian này. Nó hiểu rằng những người đình công đấu tranh cho tự do, cho có thêm một mẩu bánh mì, cho có thêm một chút tự do. Đúng là giống như một hội hè, cái cuộc đấu tranh ấy.

Mấy bóng đen đi lại gần khiến nó đứng bật dậy, cảnh giác. Nhưng ngay lập tức nó nhận ra bộ mặt to rộng của anh công nhân bốc dỡ hàng Giăng A-đam. Đi bên anh là một người thanh niên áo quần tề chỉnh nhưng tóc tai lại rối bù. Pê-đrô Ba-la bỏ cát-két xuống, nói với Giăng A-đam:

− Hôm nay anh đã làm cho mọi người vỗ tay hoan nghênh, phải không?

Giăng A-đam phá lên cười. Anh co dãn cơ bắp, gương mặt anh rạng rỡ với nụ cười cởi mở dành cho tay Hảo hán nơi Trảng cát:

− Thủ lĩnh Pê-đrô, anh giới thiệu với em đồng chí An-be.

Người thanh niên chìa tay cho Pê-đrô Ba-la. Tư lệnh các Hảo hán nơi Trảng cát trước hết chùi bàn tay vào áo bành tô rách, sau đó nó mới bắt tay anh sinh viên. Giăng A-đam giảng giải với nó:

- Đây là một sinh viên đại học, nhưng cũng là một đồng chí của chúng ta. Pê-đrô Ba-la ngắm nghía anh ấy, không chút ngờ vực. Anh sinh viên mỉm cười:

− Anh đã nghe nói rất nhiều đến em và đến nhóm của em. Em là một tay cừ khôi đấy!

− Cánh này toàn là những tay cứng cựa. Vâng, đúng thế! - Pê-đrô Ba-la đáp.

Giăng A-đam bước tới gần thêm:

− Thủ lĩnh, có việc cần nói với em. Một vấn đề phải bàn bạc với em...Một chuyện hệ trọng, lại đây, đồng chí An-be...

− Chúng ta vào trong kia chứ? Pê-đrô Ba-la nói.

Trong khi đi vào nhà kho, họ làm cho Giô-ao Gộc sực tỉnh. Thằng bé đen đưa mắt nhìn anh sinh viên có vẻ nghi ngạiộ rằng anh này là người của cảnh sát, nó khẽ động con dao găm sau cánh tay. Pê-đrô Ba-la một mình tiến lại và bảo nó:

− Đây là bạn thân của Giăng A-đam. Vào với chúng mình, Gộc!

Họ đi vào, tất cả bốn người ngồi quây vào một góc. Một vài đứa trong các Hảo hán nơi Trảng cát chợt thức giấc và quan sát bọn họ. Anh sinh viên nhìn ngó nhà kho, lũ trẻ đương ngủ. Anh rùng mình dường như có một luồng gió lạnh, đột ngột, đã xuyên suốt thân thể anh:

− Thật là khủng khiếp.

Còn Pê-đrô Ba-la thì đương nói với Giăng A-đam:

− Cuộc đình công là một thứ gì đó tuyệt vời biết bao! Em chưa bao giờ được thấy một cái gì tuyệt đến thế, đúng cứ như ngày hội...

− Đình công là ngày hội những kẻ nghèo... Anh sinh viên nói.

Giọng anh An-be nghe dịu dàng và chứa chan tình thương. Pê-đrô Ba-la lắng nghe anh nói, hào hứng khác nào nó đương nghe thấy trên mặt biển giọng anh chàng đen đương hát lên bài ca của anh ta.

− Bố em đã bỏ mình trong một cuộc đình công, anh có biết không? Cứ hỏi anh Giăng A-đam nếu anh không muốn tin ở em...

− Đó là một cái chết đẹp đẽ, - Anh sinh viên nói - Bố em đã là người bảo vệ giai cấp mình. Phải chăng đó là “anh chàng vàng hoe”?

Anh sinh viên biết tên bố nó. Bố nó đã là một người bảo vệ... Tất cả mọi người đều biết bố nó. Bố nó đã có một cái chết đẹp đẽ, chết trong một cuộc đình công; đình công, đó là ngày hội của dân nghèo... Nó lắng nghe lời nói thân thương của anh sinh viên.

− Em thấy cuộc đình công là đẹp à, Pê-đrô?

− Đồng chí ạ, chú bé này là một tay tuyệt cừ - Giăng A-đam nói, - Đồng chí không biết các Hảo hán nơi Trảng cát và cả thủ lĩnh Pê-đrô hay sao? Đúng là một người đồng chí...

Đồng chí... đồng chí... Pê-đrô Ba-la nhận thấy cái tiếng đó là cái tiếng đẹp nhất trần đời. Anh sinh viên nói lên cái tiếng đó cũng như là Đô-ra đã nói lên cái tiếng “người anh em”!

− Vậy thì này, đồng chí Pê-đrô, anh em cần đến bạn và cái nhóm của bạn đấy!

− Để làm gì? - Giô-ao Gộc hỏi tò mò.

Pê-đrô Ba-la giới thiệu thằng bạn:

− Tay đen này, hắn là Giô-ao Gộc, một người đen tốt; ai tốt thì cũng ngang với Giô-ao Gộc, còn nói đến chuyện tốt hơn nó thì chẳng có đâu!...

An-be chìa tay cho thằng bé đen, Giô-ao Gộc lưỡng lự một chút, nó không quen bắt tay. Nhưng ngay tức khắc sau đó, nó nắm chặt lấy bàn tay ấy, gần như bối rối. Anh sinh viên lại nói lần nữa:

− Các bạn đúng là những tay cừ...

Đột nhiên nhớ đến, anh hỏi:

− Có đúng Khuỷu-Khô-Khẳng cũng là một trong các bạn?

− Một ngày nào đó, bọn này sẽ giải thoát nó khỏi nhà tù...

Đó là lời đáp của Pê-đrô Ba-la.

Anh sinh viên nhìn nó, hầu như sửng sốt. Anh đưa mắt nhìn bao quát khắp trong nhà kho, và Giăng A-đam đưa ra một tín hiệu dường như nói với anh ta: “Tôi đã chẳng nói với anh như thế hay sao?”

Pê-đrô Ba-la muốn nói đến cuộc đình công, muốn hiểu xem người ta đợi chờ gì ở nó:

− Đúng là vì cuộc đình công mà các anh có việc cần giao cho chúng em?

− Và nếu đúng là như thế?

− Nếu đúng là để giúp những người đình công, em xin sẵn sàng. Các anh có thể tin được vào bọn chúng em.

Nó đứng lên: đúng là một chàng trai còn rất non trẻ, tư thế sẵn sàng cho cuộc đấu tranh.

− Em có thấy rằng... Giăng A-đam bắt đầu giải thích.

Anh ta ngừng lại bởi vì anh sinh viên đã cất tiếng:

− Đình công thì tiến hành có trật tự. Chúng ta muốn làm mọi việc trong trật tự tuyệt đối, bởi vì có như vậy chúng ta mới thắng lợi và thợ thuyền mới giành được tăng lương. Chúng ta không muốn gây ra chuyện ồn ào và cũng chứng tỏ là những người công nhân đều biết giữ gìn kỉ luật (“Đáng tiếc thật!” Pê-đrô Ba-la thầm nghĩ, nó vốn thích thú những chuyện ồn ào). Ấy thế mà các viên chủ công ty đã thuê những bọn phá hoại đình công đến làm việc ngày mai. Nhưng nếu chính những người công nhân giải tán bọn phản phúc đó, họ sẽ tạo cho cảnh sát cái cớ để can thiệp và như thế là tất cả công phu đều tiêu tan... Thế là đồng chí Giăng A-đam nghĩ đến các chú...

− Để xua cho bọn “cáo” bỏ chạy? Thế thì được! - Ba-la đáp, xem ra không còn gì thích thú hơn.

Anh sinh viên nhớ lại cuộc bàn luận trong cái buổi tối khác thường về việc tổ chức. Khi Giăng A-đam đề xuất các Hảo hán nơi Trảng cát, rất nhiều đồng chí đã phản đối. Ý đề xuất đó đã khiến họ cười mỉm. Riêng Giăng A-đam vẫn cứ nhắc lại:

− Các đồng chí không hiểu gì về các Hảo hán nơi Trảng cát.

Người công nhân này, với niềm tin của anh, đã tác động đến An-be và một số đồng chí khác. Cuối cùng, ý kiến đề xuất đã được chấp nhận: cứ thử xem, cũng chẳng mất gì. Bây giờ, anh sinh viên lấy làm sung sướng đã đến đây. Và thế là, ngay trong thâm tâm, anh đã dựng lên những kế hoạch để có thể sử dụng cái lợi thế của các Hảo hán nơi Trảng cát trong cuộc đấu tranh. Có biết bao nhiêu là mục tiêu có thể hướng những đứa trẻ đói khát và rách rưới này vào đó. Anh nhớ lại nhiều những trườngợp khác, dẫn chứng về cuộc đấu tranh chống phát-xít ở I-ta-li-a, về những đứa trẻ ở Luýt-xơ. Anh mỉm cười với Pê-đrô Ba-la. Anh trình bày kế hoạch của mình: bọn phá hoại đình công ngay từ tảng sáng, sẽ kéo đến ba kho ga lớn để nhận các đoàn tàu điện. Các Hoả hán nơi Trảng cát sẽ phải chia thành ba nhóm, canh gác ở các cổng lớn ba kho ga. Và ngăn chặn, bất cứ giá nào, không để bọn “cáo” có thể cho tàu điện chạy được. Pê-đrô Ba-la gật đầu chấp nhận. Nó quay về phía Giăng A-đam:

− Cẳng-Nhũn mà còn sống, và nếu Gã Mèo vẫn còn ở đây... Rồi nó nhắc đến Giáo-sư:

− Giáo-sư nó lập một kế hoạch hoàn hảo trong vòng một phút, sau đó nó phác một bức tranh về trận đánh. Bây giờ, nó đương ở Ri-ô.

− Ai vậy? - Anh sinh viên hỏi.

− Một đứa tên Giăng Giô-dê mà bọn chúng em gọi là Giáo-sư. Bây giờ nó vẽ tranh ở Ri-ô.

− Phải chăng đó là hoạ sĩ Giăng Giô-dê?

− Đích thị nó đấy! - Ba-la đáp.

− Vậy mà bao giờ anh cũng cứ cho rằng câu chuyện ấy chỉ là một giai thoại. Em biết anh ta có phải là một bạn tốt không?

− Trước nay bao giờ nó cũng vẫn là một người anh em tốt. - Pê-đrô Ba-la nói rành rọt và nhấn mạnh.

Anh sinh viên tính toán cách sử dụng các Hảo hán nơi Trảng cát vào công việc. Bây giờ, Pê-đrô Ba-la gọi tất cả chúng nó dậy và giải thích cho chúng biết công chuyện sẽ làm. Anh sinh viên tỏ ra hào hứng mà nghe tiếng nói của thằng vô lại. Dẫn giải xong mọi chuyện, Ba-la tóm gọn lại bằng mấy tiếng:

− Đình công, đó là ngày hội của dân nghèo. Dân nghèo, đúng là đồng chí tất cả, đồng chí của chúng ta.

− Em đúng là một tay cừ khôi đấy! - >- Rồi anh xem, chúng em, bọn này sẽ làm như thế nào để dứt điểm bọn phản phúc.

Nó trình bày cho An-be biết:

− Em, em sẽ cùng nhóm hướng đến kho ga chính, Giô-ao Gộc một nhóm khác. Ba-răng-đão với nhóm thứ ba, đến kho ga nhỏ nhất. Sẽ không một ai lọt được vào trong đó. Bọn này đã có cách làm ăn. Rồi anh xem.

− Anh sẽ có mặt ở đó để xem - Anh sinh viên đáp - Vậy là đúng bốn giờ sáng?

− Vâng, xin y hẹn,

Anh sinh viên phác một cử chỉ:

− Tạm biệt, các đồng chí...

Các đồng chí...Cái tiếng đẹp làm sao! - Pê-đrô Ba-la thầm nghĩ. Đêm đó, trong nhà kho, chẳng một đứa nào muốn ngủ. Ai nấy lo chuẩn bị vũ khí thuộc đủ các loại.

Sáng mới tinh mơ, sao đã bắt đầu biến dần trên bầu trời. Tuy vậy, Pê-đrô Ba-la vẫn nghĩ rằng nó nhận ra ở một ngôi sao đổi ngôi, ngôi sao của Đô-ra và nó đứng yên, rộn lên một niềm sung sướng. Đồng chí...chính con bé cũng là một nữ đồng chí tốt. Cái từ ấy cười trên đôi môi nó, đó là cái từ đẹp nhất mà chưa bao giờ nó được nghe nói đến. Nó sẽ bảo Sống-Nhàn sáng tác một bài xam-ba về cái từ đó, một bài xam-ba mà một anh chàng đen sẽ hát trong đêm tối, trên mặt biển. Bọn chúng nó kéo đến các địa điểm như đi dự hội. Thủ sẵn những vũ khí đủ loại linh tinh: dao cạo, dao găm, gậy gộc. Chúng nó đi dự hội, bởi vì đình công là ngày hội của dân nghèo, Pê-đrô Ba-la thầm nhắc lại với chính nó.

Dưới chân đường dốc lên “Núi”, chúng nó chia thành ba nhóm: Giô-ao Gộc chỉ huy một nhóm; Ba-răng-đão một nhóm khác; nhóm mạnh nhất đi với Pê-đrô Ba-la. Bon chúng đi dự một đám hội. Đám hội thực sự mở ra cho những đứa trẻ này. Mà đây là đám hội của những người nghèo khổ, những người nghèo khổ như chúng nó.

Sáng tinh mơ giá lạnh. Ở góc kho ga, khi Pê-đrô Ba-la bố trí chỗ đứng cho những đứa kia, An-be bước lại gần nó. Pê-đrô ngoảnh lại, tươi cười. Anh sinh viên bảo>

− Các đồng chí, bọn chúng đến đấy!

− Anh cứ chờ đó một chút mà xem.

Bây giờ lại là anh sinh viên mỉm cười. Anh ta rõ ràng đã được bọn trẻ con làm cho phấn khởi. Anh sẽ xin với tổ chức cho được làm việc với chúng. Họ sẽ cùng nhau làm được vô khối chuyện.

Bọn phá hoại đình công đi tới thành một nhóm đông đặc. Một người Mỹ vẻ mặt lạnh lùng chỉ huy cái nhóm ấy. Tất cả bọn đi thẳng tới cổng. Từ trong bóng tối, từ trong những ngõ cụt, chẳng biết là còn từ đâu nữa, như bầy quỷ sổ ra từ địa ngục, bỗng xuất hiện những thằng bé rách rưới, vũ khí lăm lăm trong tay. Dao găm, dao cạo, gậy gộc, chúng nó chặn giữ cổng. Bọn phá hoại đứng dừng lại. Ngay lập tức, bầy quỷ lao tới, thành một đám đặc kín. Chúng nó đông hơn hẳn bọn phá hoại đình công. Bọn này lăn nhào dưới những đường võ ca-pô-ây-ra và ăn những trận đòn gậy; rất nhiều tên trong bọn ấy đã tháo chạy từ trước. Pê-đrô Ba-la quật nhào tên Mỹ với sự giúp sức của một đứa khác, cứ nện cho thằng cha những cú đấm vô hồi kì trận. Bọn phá hoại đình công ngỡ đã đụng phải quỷ từ địa ngục lên.

Tràng pháo trận cười cởi mở và phóng khoáng của các Hảo hán nơi Trảng cát nổ rền vang trong buổi sáng sớm. Cuộc đình công thế là không bị bẻ gãy.

Giô-ao Gộc và Ba-răng-đão cũng đều chiến thắng. Anh sinh viên chia sẻ trận cười nổ trời với các Hảo hán nơi Trảng cát. Trong nhà kho, anh vui mừng tuyên bố với bọn trẻ:

− Các em đúng là những tay cừ khôi nhất xưa nay anh chưa từng thấy...

− Các đồng chí...các đồng chí...- Giăng A-đam nói... ngọn gió lướt qua nó, tiếng từ trong trái tim Pê-đrô Ba-la nói... Cũng là nét nhạc bài hát của một người đen:

− Các đồng chí...

VII - TIẾNG A-TA-BA-CƠ VANG RỘN NHƯ TIẾNG KÈĐỒNG CHIẾN TRẬN

Cuộc đình công kết thúc, anh sinh viên tiếp tục qua lại nơi nhà kho. Anh bàn bạc nhiều câu chuyện rất lâu với Pê-đrô Ba-la, chuyển các Hảo hán nơi Trảng cát thành một đội xung kích.

Một buổi chiều, Pê-đrô đương vừa đi vừa huýt sáo trên con đường phố Chi-lê, mũ cát-két sụp tận mắt, bước cứ như lê đôi bàn chân. Một tiếng gọi vang:

− Ba-la!

Nó quay đầu lại, Gã Mèo đứng thẳng, tuyệt vời hào hoa, ngay trước mặt nó. Một viên ngọc cài ở cà vạt, một chiếc nhẫn lồng ngón tay áp út, bận bộ xanh da trời, mũ phớt đặt trên đầu theo kiểu lãng tử:

− Có phải mày đấy không, Mèo?

− Ta đi ra kia.

Hai đứa bước vào một đường phố yên ắng. Gã Mèo nói rõ ràng nó vừa mới từ I-lê-uýt về đây được vài ba ngày, rằng ở đó nó đã kiếm được một món tiền. Đúng là một con người thơm tho, lịch sự từ đầu đến gót.

− Suýt nữa tớ còn chẳng nhận ra mày... - Pê-đrô Ba-la nói - Thế còn Đan-va?

− Cô nàng đã dính với một tay “cô-lô-nen” nhưng mà tớ đã bỏ rơi ả từ trước. Bây giờ, tớ đã có một cô bé nâu tuyệt thế giai nhân.

− Thế còn cái nhẫn hồi trước Cẳng-Nhũn cứ đùa dai?

Gã Mèo bật lên cười:

− Tớ đã nhượng lại với giá năm trăm đồng cho một tay cô-lô-nen giàu sụ. Thằng cha nuốt không chút nghẹn.

Hai đứa trò chuyện và cười vui. Gã Mèo hỏi thăm những đứa khác. Nó thông báo ngày mai nó sẽ đáp tàu thuỷ cùng với cô nàng da nâu của nó đi A-ca-ra-gia bởi vì đường mía được giá. Trong khi thằng này đi xa dần, lịch sự đến đầu móng tay, Pê-đrô Ba-la dõi nhìn theo bạn. Nó suy nghĩ rằng biết đâu nếu thằng kia còn nấn lại một thời gian nữa ở nhà kho, có thể nó đã không trở thành một tay lường gạt. Nó sẽ hiểu được, nhờ An-be, anh sinh viên, cái điều mà không một ai đã biết bày dạy cho chúng nó. Cái điều mà Giáo-sư, cách nào đó, đã dự đoán.

Cách mạng gọi Pê-đrô Ba-la cũng như Chúa đã gọi Mạch-Nha qua những đêm trong nhà kho. Đó là một tiếng nói hùng mạnh đương dâng lên trong nó, hùng mạnh như tiếng nói của biển cả, như tiếng nói của gió, hùng mạnh hơn tất cả mọi tiếng nói. Giống như tiếng một người đen đã hát vang trên chiếc thuyền buồm bài xam-ba do Sống-Nhàn đã sáng tác:

Các đồng chí, giờ đã điểm.

Tiếng nói ấy gọi nó. Một tiếng gọi khiến nó nức lòng, khiến tim nó đập mạnh. Đóng góp vào để thay đổi số phận của tất thảy những người nghèo. Một tiếng nói đi xuyên khắp thành phố, dường như bay lên từ những a-ta-ba-cơ đương vang rộn trong các miếu mạo của cái đạo giáo không chính quy của người đen. Một tiếng nói, nó cùng đi với tiếng ồn ào của những đoàn tàu điện, với những người lái tàu và những người thợ máy đình công. Một tiếng nói vang lên từ bến cảng, từ trong lồng ngực những công nhân bốc dỡ, của Giăng A-đam, của bố nó đã bỏ mình trong một cuộc mít tinh, của những thuỷ thủ trên các tàu biển, của những người đánh cá trên thuyền buồm và trên ca-nô. Một tiếng nói dâng lên từ nhóm người đương đấu võ ca-pô-ây-ra, dâng lên từ những đòn mà Cục-cưng-của-Chúa vung ra. Một tiếng nói dâng lên, ngay cả thế nữa, từ linh mục Giô-dê Pê-đrô, vị linh mục nghèo cứ sợ đến xanh mắt trước cái số phận khủng khiếp các Hảo hán nơi Trảng cát. Một tiếng nói dâng lên từ các cô gái đồng nữ tại ngôi đền của Đôn A-nin-ha, cái đêm mà cảnh sát đã tước đoạt của họ pho tượng nhỏ Ô-gun. Tiếng nói hằng dâng lên từ nhà kho của các Hảo hán nơi Trảng cát. Nó dâng lên từ Nhà trừng giới và từ trại trẻ mồ côi. Nó dâng lên từ nỗi oán hờn của Cẳng-Nhũn đã gieo mình từ tít trên cao chiếc thang máy hơn là chịu để bị bắt. Nó dâng lên từ đoàn tàu của Le-xtơ Bra-xi-lây-ra, xuyên qua miền xéc-tao, từ toán cướp của Lam-pi-ão, vẫn đòi cho được sự công bằng cho những con dân của xéc-tao. Nó dâng lên từ An-be, anh sinh viên đương đòi phải có các trường học và sự tự do giáo dục. Nó dâng lên từ những bức tranh của Giáo-sư, trên đó đã phơi bày ở phòng triển lãm tại đường phố Chi-lê cuộc chiến đấu mà những đứa trẻ con đói rách tiến hành. Nó dâng lên từ Sống-Nhàn và những ma-lăng-đrô trong thành phố, từ trong bụng những cây ghi-ta của họ, từ những xam-ba mà ghi-ta hát lên. Một tiếng nói nó dâng lên từ tất thảy những người nghèo khổ, từ lồng ngực tất thảy những người nghèo khổ. Một tiếng nói xướng lên từ một lời nói đẹp đẽ của sự hợp quần, của tình thân ái: “Các đồng chí”. Một tiếng nói nó mời ta đến dự đám hội của chiến đấu. Nó rất giống như một bài xam-ba hoan hỉ của người đen, giống như âm vang những a-ta-ba-cơ trong các ngôi miếu. Tiếng nói dâng lên từ kỉ niệm về Đô-ra, can trường trong chiến đấu. Cái tiếng nói gọi Pê-đrô Ba-la. Dường như cái tiếng nói của Chúa đã gọi Mạch-Nha, cái tiếng nói uất hận của Cẳng-Nhũn, dường như cái tiếng nói của con dân xéc-tao gọi Khuỷu-Khô-Khẳng về với toán cướp của Lam-pi-ão. Cái tiếng nói hùng mạnh dường như không một thứ tiếng nào bằng. Cái tiếng nói đi xuyên qua thành phố và dâng lên từ khắp mọi phía. Cái tiếng nói mang theo nó cả đám hội, nó làm cho phải chấm dứt cái mùa đông kia ở bên ngoài đó, và nảy nở mùa xuân. Mùa xuân của cuộc chiến đấu. Cái tiếng nói nó dâng lên từ tất cả những lồng ngực đói lả trong thành phố, từ tất cả những lồng ngực bị bóc lột trong thành phố. Cái tiếng nói đem tới món tài sản lớn nhất thế gian này, tài sản ngang với mặt trời, còn hơn cả mặt trời: tự do. Thành phố, trong ngày mùa xuân này, rực lên vẻ đẹp lộng lẫy. Một giọng nữ đương hát bài ca của Ba-hi-a. Thành phố đẹp và cổ, chuông các nhà thờ, đường phố lát đá. Bài ca của Ba-hi-a mà một người đàn bà hát. Ngay từ trong nó Pê-đrô Ba-la nghe thấy một tiếng nói gọi nó: cái tiếng nói đương đem tới bài ca của Ba-hi-a, bài ca của tự do. Cái tiếng nói hùng mạnh đương gọi nó. Cái tiếng nói của tất cả cái thành phố nghèo khổ của Ba-hi-a, tiếng nói của tự do. Cách mạng gọi Pê-đrô Ba-la.

Pê-đrô Ba-la được nhận vào Đảng ngay hôm Giô-ao Gộc xuống làm thuỷ thủ trên một chiếc tàu của hãng Lô-ay-đơ. Trên bến cảng, Pe-đrô Ba-la chào tạm biệt thằng đen sắp đi chuyến đầu tiên của nó. Nhưng không phải là một cuộc chia tay giống như các cuộc chia tay tiễn đưa những đứa đã ra đi trước thằng này. Lại cũng chẳng phải tiếng chào tiễn chân người khách cáo từ ra về. Đây là lời chào gửi người đồng chí lên đường đi xa.

− Tạm biệt, đồng chí!

Giờ đây, Pê-đrô Ba-la chỉ huy một đội xung kích gồm các Hảo hán nơi Trảng cát. Số phận của chúng nó đã đổi thay, tất cả bây giờ đều khác trước. Chúng dự vào các buổi mít tinh, vào các buổi đình công, vào những cuộc đấu tranh của thợ thuyền. Số phận chúng nó khác trước rồi. Cuộc chiến đấu đã thay đổi số phận chúng.

Có những mệnh lệnh của Đảng, do các đồng chí lãnh đạo ban hành: là An-be ở lại với các Hảo hán nơi Trảng cát và là Pê-đrô Ba-la sẽ đến tổ chức các Anh-điêng Ma-lô-cây-rô ở A-ca-ra-giu, cả bọn này nữa, thành đội xung kích, và là, sau đó, nó sẽ tiếp tục đi chuyển biến số phận những đ trẻ vô thừa nhận khác trong đất nước.

Pê-đrô Ba-la bước vào nhà kho. Bóng đen đã bao trùm thành phố. Tiếng con người đen hát trên biển cả. Ngôi sao của Đô-ra chiếu sáng cũng ngang với ánh trăng trong bầu trời đẹp nhất trần gian. Pê-đrô Ba-la bước vào bên trong, nó nhìn lũ trẻ, Ba-răng-đão cùng đi với nó, bây giờ thằng bé đen ấy đã mười lăm tuổi.

Pê-đrô Ba-la lặng nhìn chúng nằm, chưa đứa nào ngủ, một số đứa chuyện trò, hút thuốc lá, cười cái tiếng cười nổ trời và khoáng đạt của những Hảo hán nơi Trảng cát. Ba-la tập hợp chúng nó lại, kéo Ba-răng-đão lại bên mình:

− Anh em ta, bây giờ tôi phải đi xa, tôi sẽ để anh em lại. Tôi ra đi, Ba-răng-đão từ nay là chỉ huy của tất cả các bạn. Anh An-be sẽ luôn luôn đến với các bạn, các bạn phải nghe lời anh ấy. Và, này, cả nhà hãy nghe cho rõ: Ba-răng-đão từ nay là chỉ huy.

Đến lượt thằng bé đen Ba-răng-đão cất tiếng:

− Anh em ta, Pê-đrô Ba-la đi ra. Hoan hô Pê-đrô Ba-la...

Những nắm tay các Hảo hán nơi Trảng cát giơ cao nắm chắc.

− Ba-la, Ba-la, chúng nó gào lên tỏ dấu hiệu chào chia tay. Những tiếng kêu tràn ngập khoảng đêm, át cả tiếng con người đen đương hát trên biển, làm rung rung bầu trời đầy sao và cả trái tim Pê-đrô. Những bàn tay nắm chặt của bọn trẻ con giơ thẳng. Những cái miệng gào lên tiếng chào tạm biệt người thủ lính “Ba-la”, “Ba-la”.

Ba-răng-đão cầm đầu chúng nó. Từ nay, nó là chỉ huy. Còn Pê-đrô Ba-la, dường như nó nhận thấy Khuỷu-Khô-Khẳng, Cẳng-Nhũn, Gã Mèo, Giáo-sư, Mạch-Nha, Sống-Nhàn, Giô-ao Gộc và Đô-ra, tất cả cùng một lúc, trong bọn trẻ chúng nó. Bây giờ, số phận chúng nó đã đổi thay. Tiếng anh chàng đen hát bài xam-ba của Sống-Nhàn:

Các đồng chí, đi lên vì cuộc đấu tranh...

Những nắm tay giơ cao, bọn trẻ chào Pê-đrô Ba-la ra đi để chuyển biến số phận của những đứa trẻ khác. Ba-răng-đão đứng đầu cả bọn gào lên, nó bây giờ là chỉ huy mới của chúng

Từ ngoài xa, Pê-đrô Ba-la vẫn còn nhận thấy các Hảo hán nơi Trảng cát.

Dưới ánh trăng, trong một nhà kho cũ bỏ hoang, chúng nó giơ cao tay. Chúng nó đều đứng thẳng, số phận đã đổi chiều.

Trong đêm tối bí ẩn, các đền miếu, những chiếc a-ta-ba-cơ vang rộn như những chiếc kèn đồng xung trận.

VIII - MỘT TỔ QUỐC VÀ MỘT GIA ĐÌNH

Nhiều năm sau, những tờ báo của Đảng, những tờ báo nhỏ, hầu hết đều không được phép lưu hành và đã in ấn bí mật, những tờ báo chuyền tay trong các xưởng thợ, đưa từ người này qua người khác, và thường là được đọc dưới ánh sáng của những cây đèn dầu, nhiều năm sau, những tờ báo ấy luôn luôn đăng những bản tin nói về chiến sĩ vô sản, đồng chí Pê-đrô Ba-la, thường xuyên bị lực lượng cảnh sát của cả năm bang truy nã, coi như đó là người tổ chức những cuộc đình công, như đó là lãnh tụ của các đảng không hợp pháp, như đó là kẻ thù nguy hiểm của trật tự hiện hành.

Trong cái năm mà tất cả mồm miệng đều bị bịt chặt bằng bạo lực, trong cái năm đã là một năm của khủng bố, những tờ báo ấy, những tiếng nói duy nhất vẫn còn lên tiếng, đã thét vang đòi tự do cho Pê-đrô Ba-la, người lãnh đạo của chính đảng của mình, lúc đó đương bị giam giữ trong một trại tù khổ sai.

Và, cái ngày đồng chí ấy trốn thoát, tại rất nhiều gia đình, trong khoảnh khắc nghèo thiếu của bữa ăn tối, có biết bao nhiêu khuôn mặt đã rạng rỡ khi hay biết cái tin đó. Và, mặc dầu bên ngoài, đó là sự khủng bố, mỗi một gia đình ấy là một gia đình sẽ mở rộng cửa đón Pê-đrô Ba-la đã thoát khỏi lực lượng cảnh sát. Bởi lẽ cuộc Cách mạng là một tổ quốc và một gia đình.

HẾT.

Trong ngôi nhà linh thiêng của Đô-nin-ha, Qua-ra-xma (người ta còn ở đó những chiếc vỏ chôn dưới đất và cũng cả linh hồn của Đô-nin-ha)

Ngày nay là nhà ở của vị thủ lĩnh, trong sự yên tĩnh của Ex-tăng-xi-a, Xéc-gi-pơ, tháng ba 1937.

Trên chiếc tàu Ra-kuy-ô Mã-ru đi ngược bờ biển Nam Mỹ ven Thái Bình Dương trên đường đi Mếch-hi-cô, tháng sáu 1937.

Chú thích

[1] Rét: đơn vị tiền tệ, giá trị bằng 1/10 xu đô la Mỹ thời kỳ này.

[2] Huân tước: Người được tặng thưởng huân chương ở mức nào đó (commandeur)

[3] Xan-va-do (Xalvador), cũng là Ba-hi-a, là thủ phủ của bang Ba-hi-a nước Bra-xin (thủ đô của Bra-xin trước là Ri-ô-đơ Jai-nây-rô, từ năm 1960 là Bia-xi-li-a).

[4] Ca-bô-clô (caboclo) dân bản địa ở Bra-xin.

[5] Mô-rô (morro) ngọn đồi những người đen sống trong những túp lều của họ ở Ba-hi-a.

[6] Ca-pô-ây-ra (Capoeira) Môn võ dân tộc rút ra từ một điệu nhảy múa của người đen, lấy sự nhan dẻo thắng cái khỏe thô bạo.

[7] Bà đồng (Mãe-de-santo) đúng nghĩa: Mẹ thánh, là chức vụ tế lo việc cúng tế ở các đền miếu bài vật, tôn giáo người đen, cũng có thể là đà ông (Pãe-de-santo): cha thánh.

[8] Baixa dos sapateiros: khu phố những người thợ giày – khu phố nổi tiếng ở Ba-hi-a.

[9] Xéc tao: miền nội địa Bra-xin, đất rộng, cằn cỗi trong đó Ca-a-tin-ga là vùng đất cằn cỗi hoang vu hơn cả, xương rồng mọc là chủ yếu.

[10] Lam-pi-ão, tướng cướp nổi tiếng người Bra-xin

[11] Bal: (Tiếng lóng của lưu manh) đơn vị tính tiền xưa, là phơ-răng (Pháp) hoặc li-vrơ (Anh), thường dùng để chỉ phơ-răng tương đương 1000 rét.

[12] Căng-ga-xây-rô (cangasayro): Nông dân nghèo trở thành kẻ cướp.

[13] I-ê-măng-gia (Iemanja): nữ thần tôn giáo người Đen, chủ trì bão tố, việc sống chết của những người đi biển, ngư dân… cũng là nữ thần của Ai-ô-ca, xứ hạnh phúc và tự do.

[14] Ma-lăng-đrô (Malanđro): thanh niên vô lại hay gây gổ nhưng lại nhiệt tình đàn hát cho những ngày hội của người nghèo.

[15] Thịt băm đậu đen

[16] Cruy-dây-rô (Cruzeeiros): Đơn vị tiền chính thức của nước Bra-xin

[17] Puốc boa (pour boire) tiền khách ăn uống cho thêm người hầu bàn, ngoài số tiền trả cho nhà hàng.

[18] Căng-pox (campos) vùng cỏ cao nguyên ở Bra-din

[19] Ca-si-mia (casimir) len mỏng đắt tiền

[20] Giôn Ba-ri-mo-rơ (John Barrymore): diễn viên điện ảnh nổi tiếng

[21] A-ta-ba-cơ (atabaque) một thứ nhạc khí của người da đen

[22] Cangaceiro: lục lâm hảo hán vùng rừng và hoang mạc của Braxin

[23] Nhà cải tạo, nhà trừng giới (maison correctionnelle)

[24] Lombroso: tác giả nghiên cứu tâm lý trẻ con.

[25] Xec-ta-ne-giô (sertanejo): người dân ở vùng xéc-ta