Kính nhớ Ông ngoại

Đây không phải bản hùng ca về một cậu thiếu niên anh dũng và hẳn nhiên xông vào chiến trận.

Đây là khúc tráng ca về một chiến tướng oai hùng đã lưu danh vào chính sử

bằng lòng yêu nước,

bằng chí lớn,

bằng tài năng,

và

bằng máu của mình!

Chương mở đầu

Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản phụng phịu ra mặt với mẹ. Toản đã xin thầy một chữ Tâm thật lớn để treo giữa nhà nhưng cuối cùng, trước khi về quê ăn giỗ, thầy lại đưa cho cậu một chữ Tâm nhỏ xíu mà nét nào nét ấy khẳng khiu như que tăm. Thực ra chỉ có Quốc Toản mới phụng phịu như vậy chứ thiên hạ mà có xin được chữ của ông thầy ấy thì đã là may mắn quá rồi. Vốn ông Cả Võ – thầy học của Quốc Toản không phải là người thường. Phu nhân đã phải sai người dò hỏi khắp trong vùng Võ Ninh mới tìm được nhà thầy. Ông Cả trước thường theo giúp bàn việc quân cơ dưới trướng tướng quân Lê Tần. Sau khi quân Nguyên bị đánh bại, tướng quân Lê Tần được ơn vua cho đổi tên thành Lê Phụ Trần thì ông Cả Võ xin về quê đọc sách. Lê Phụ Trần cố hết cách không giữ nổi đành phải để ông Võ đi. Quà chia tay của họ toàn là những thứ lạ đời. Lê Phụ Trần tặng ông Võ ba loại binh khí: thanh kiếm trận của một người Tống mang sang làm quà cho tướng quân, lưỡi đao lá trúc trong bộ phi đao của Vũ vệ tướng quân Lê Phụng Hiểu, ống tiêu bằng trúc Tương phi và mũi tiêu làm từ lông đuôi một loài chim xứ Bắc. Còn ông Võ tặng lại một cây quạt phất bằng lụa màu nguyệt bạch có chép toàn bài Tương tiến tửu của Thi tiên Lý Bạch, một hũ rượu cúc, và một bàn cờ với quân cờ tiện bằng thứ đá thường vẫn sáng xanh khi trời tối. Quà cho người về với dân gian toàn là binh khí, mà quà cho người ở lại thì toàn những thứ để di dưỡng tính tình. Từ khi về quê, rất nhiều nhà giàu và các vương hầu tìm đến gửi gắm con cái nhưng ông Cả Võ chưa hề thu nhận một đệ tử nào. Mãi tới khi phu nhân dắt Quốc Toản sang để ông xem mặt thì ông Cả Võ mới nhận cái cậu chàng mặt mũi chân tay trắng trẻo nhỏ xinh như con gái ấy làm học trò. Mà rồi Quốc Toản chẳng chịu học văn, suốt ngày chỉ thấy cậu chàng xin học võ, học binh thư và… đi phơi nắng cho đen. Thế nhưng cái nước da trắng bóc và đôi má hồng “như má con gái” ấy phơi mãi cũng chẳng chịu đen cho…

Phu nhân đưa tay xoa đầu Quốc Toản. Thằng bé này tính khí vẫn thế, muốn cái gì là chỉ muốn cho bằng được. Mỗi khi phu nhân hỏi han ông Cả Võ về Quốc Toản, ông vẫn nói cậu học trò này có cái quyết đoán của tướng võ mà thiếu cái thâm trầm của tướng văn. Phu nhân cũng thấy lo lo. Thuở còn sinh tiền, phu nhân vẫn nghe Đức ông nói với các tỳ tướng: “Tướng chiếm đất lập công, xông pha mà đoạt lấy là tướng cương. Tướng thủ hiểm giữ thành, chẹn lương cướp ngựa là tướng nhu. Cương quá thì gãy mà nhu quá thì không hòng đảo nổi thời thế…” Thường khi nói tới đó, Đức ông vẫn thở dài: “Ta tự biết mình là một tướng cương…” Bây giờ thì Đức ông nằm xuống đã lâu, phu nhân cũng chỉ sinh được một mình Quốc Toản. Dạy chữ nghĩa thì phu nhân dạy được, nhưng để dạy cho Quốc Toản thành một viên tướng nối dòng Đông A* thì chẳng phải chuyện chơi. Mà phu nhân nói với Quốc Toản rằng việc gửi cậu vào học ở Giảng Võ Đường không phải là một ý hay. Cái thói mải chơi của con, phu nhân quá hiểu. Nếu không học một thầy một trò kèm cặp kỹ lưỡng thì chả mấy cậu cũng sa vào những thói đá gà đua ngựa mà thôi. Cũng may phu nhân lại cậy được ông Võ rèn giũa cho Quốc Toản…

Chữ “Trần” chiết tự thành chữ “Đông” và chữ “A”. Dòng họ Trần vẫn thường nêu cao khái niệm “hào khí Đông A” như là một niềm kiêu hãnh truyền đời (Các chú thích trong sách đều là của tác giả.)

Quốc Toản buồn bã đi ra sân. Có những lúc Toản cảm thấy mình chẳng còn thích thú nào nữa. Tất cả những người xung quanh dường như cũng đều không hiểu cậu hầu tước trẻ tuổi này muốn gì. Hoài Nhân vương Kiện là anh họ bằng tuổi Toản thì suốt ngày miệt mài với thi phú và thú chơi cờ. Toản đã từng đánh cờ với Hoài Nhân vương. Cũng có ván thắng, ván thua nhưng thua nhiều hơn thắng. Với Toản thì thắng thua như thế cũng chẳng đáng kể nhưng Hoài Nhân hể hả ra mặt.

Những vương hầu trẻ tuổi khác vẫn thường lắc đầu khi nhắc đến Hoài Văn hầu. Theo họ thì gã hầu tước này chẳng qua là một anh nhà quê không biết đời là cái gì. Mà quả thật, đám vương hầu trẻ ở kinh thành suốt ngày mê mải vì một con gà chọi có thể đổi được cả tàu ngựa hoặc một con họa mi mắt đỏ nuôi trong lồng vàng đáng giá cả gia tài. Còn Hoài Văn hầu lại nói với họ rằng họa mi hót chẳng hay bằng chim cu gáy. Thế là đám vương hầu cười ầm lên. Rõ là cái anh nhà quê…

Trong khi tất cả các vương tôn công tử đều được gửi học ở Thăng Long thì riêng có Quốc Toản “bị” mẹ bắt phải ở lại thái ấp của cha và đón thầy về dạy. Thành thử, cứ chuyến nào về kinh, Quốc Toản cũng nói ra những câu “ngây ngô” mà có khi cả năm sau bọn kia vẫn mang ra làm chuyện vui. Thường thì Quốc Toản cũng chẳng coi chuyện ấy ra gì nhưng có một người Toản rất ghét. Đó là Chương Hiến hầu Trần Kiện. Gã nói những câu đểu giả khiến Quốc Toản tức phát khóc mà không làm gì được. Cái gã mặt xanh như tàu lá có đôi mắt sắc hay liếc ngang ấy ăn nói rất khủng khỉnh ra vẻ ta đây con nhà quyền quý vẫn quen thói bắt nạt bọn vương hầu trẻ. Cùng tên là Kiện nhưng trong khi Hoài Nhân vương tốt bụng và chân thực bao nhiêu thì Chương Hiến hầu lại đáng ghét chừng ấy. Gã vẫn thường theo đuôi Tăng Uyên Tử thả thuyền ngoài hồ Dâm Đàm để ngắm trăng và… ngâm vịnh. Nhưng cứ theo lời mấy thằng người nhà hay bép xép thì nào Chương Hiến hầu có ngâm vịnh gì đâu. Trong khi Tăng Uyên Tử bày trò cợt nhả với mấy ả ca kỹ thì Trần Kiện nốc rượu say bí tỉ và hát hò toàn những lời bậy bạ. Cũng đã hơn năm nay, Toản không vào kinh nhưng khuôn mặt trâng tráo của Trần Kiện cậu khó thể nào quên nổi. Thành thử, Thăng Long trong lòng Quốc Toản đẹp thì đẹp thật nhưng cứ nhắc đến kinh thành thì Toản chỉ toàn nhớ đến cái gã đáng ghét kia mà thôi…

Lũ vương tôn công tử ở kinh thành làm sao có thể hiểu rằng tiếng chim cu gáy trong một buổi trưa mới thanh bình làm sao, đáng yêu làm sao. Nó quý giá gấp vạn lần thứ tiếng hót của con họa mi được nuôi trong lồng vàng nhưng chẳng bao giờ hiểu nổi thế nào là bầu trời xanh và gió lộng…

Vậy mà phu nhân lại đang định nhờ Đức ông Chiêu Thành vương đem Quốc Toản lên kinh một tháng để học lấy cái thanh lịch chốn Tràng An. Lạ thật, nhiều khi Quốc Toản không hiểu mẹ mình muốn mình thành một người như thế nào nữa!…

Chương II

… Ông Hoàng Chí Thái đập tay xuống bàn. Gia nhân bên phủ Chiêu Quốc vừa sang báo rằng con ông lại trốn một buổi bình thơ. Mà nó đâu có hiểu, được dự một buổi bình thơ ở phủ Chiêu Quốc là vinh hạnh như thế nào với đứa con nhà dân thường như nó. Chẳng qua Chiêu Quốc vương nể ông tìm giúp mấy mối ngựa quý, gấm Tống và vài bức thư pháp thời Đường nên mới cho con ông vào dự bình thơ cùng lũ trẻ trong phủ Chiêu Quốc. Nghĩ cũng lạ, dòng dõi nhà ông truyền đến bốn năm đời chỉ toàn lo chuyện bán buôn, tự nhiên bỗng nảy ra “ông” quý tử Hoàng Chí Hiển nổi tiếng tài hoa thi phú. Nhưng lắm tài thì lắm tật, Hoàng Chí Hiển suốt ngày chỉ thích chơi bời lêu lổng, chẳng coi những điều học trong phủ Chiêu Quốc ra gì. Nào đã yên, thỉnh thoảng cậu ta còn nói năng nhăng cuội với quan đại thần nhà vong Tống Tăng Uyên Tử vẫn thường đến chơi cùng Chiêu Quốc vương, luôn tiện để tham dự những buổi bình thơ. Cậu ta cứ ra sức khen binh pháp Trung Hoa thật là tài giỏi, nhưng không biết bây giờ thì những người tài đó đi đâu hết cả. Cậu ta hỏi chuyện hai vị Nguyên soái lừng danh của Tống triều: Địch Thanh và Nhạc Phi. Mà quả nhà Tống có hai vị Nguyên soái ấy đáng phải kể là thiên tinh giáng thế.

Địch Thanh là cháu ruột của Địch Thái hậu, mẹ nuôi vua Tống Nhân Tông. Thế nhưng bao chiến công bình Liêu, bình Tây Hạ của Địch Thanh cũng không cứu nổi cái phá phách của Bàng quốc trượng. Cứ ông tướng đó rời khỏi triều đình đi đánh giặc, thì ngay sau lưng đã xảy ra biết bao nhiêu những chuyện ngang trái rồi. Bàng quốc trượng là cha của Bàng quý phi. Ông ta ỷ vào việc con gái được vua sủng ái nên luôn tìm cách gây dựng phe cánh tham ô nhũng nhiễu. Không ít lần, Địch Thanh bị phe cánh của Bàng Thái sư vu hãm. Cũng may, Địch Thanh là cháu của Thái hậu, lại được nhiều vị quan trong triều bênh vực nên những lần như thế đều biến hung thành cát.

Nhạc Phi không được may mắn như vậy. Bao tâm lực của Nhạc Vũ Mục chẳng qua chỉ một tay Tần Cối phá sạch. Nước bị quân Kim liên tục xâm chiếm. Vua thì đớn hèn, đành bó tay chịu trói. Nhạc Phi cố sức chèo chống đội quân rách nát của Tống triều để cầm cự với quân Kim. Tiếc thay, Nhạc Phi chỉ giỏi đánh trận, mà quá câu nệ vào chữ “trung quân”, khiến cho Tần Cối mượn cớ khép vào tội chết. Ngày Nhạc Phi bị giết, trời đất thảm sầu…

Cứ thế, Hoàng Chí Hiển và Tăng Uyên Tử say sưa trò chuyện về cái uy vũ của tướng Địch Thanh và tài dụng binh thần tốc của tướng Nhạc Phi. Quanh đi quẩn lại thế nào Hoàng Chí Hiển hỏi độp Tăng Uyên Tử xem ông ta ở chỗ nào khi quân Nguyên tràn sang xâm chiếm. Chao ôi, lúc ấy thì cái con người hào hoa phong nhã họ Tăng kia đột nhiên tái mặt. Ông ta không ngớt đưa tay lên vuốt râu. Chòm râu đen nháy được tỉa tót thật khéo thường khi vẫn khiến cho ông ta trông hệt như một “người thanh trong cõi tục” giờ trở thành cái cọc cuối cùng để ông ta bấu víu trong lúc giãy giụa vì bị “thằng oắt con” này dồn vào thế bí. Thật ra Tăng Uyên Tử chẳng thể trách ai được ngoài chính bản thân ông ta. Vốn quen thói dạy đời nên từ khi trốn sang Đại Việt, ông ta vẫn hay la cà đến phủ đệ của Chiêu Quốc vương để bàn chuyện “thời thế”, thực ra là để than tiếc cho những ngày vàng son nhung lụa đã mất. Đã vậy, họ Tăng lại thường tỏ vẻ này nọ dạy bảo đám thiếu niên đến dự bình thơ. Trong khi bọn con em các quan và đám vương hầu trẻ nể mặt Trần Ích Tắc không dám nói gì thì Hoàng Chí Hiển lập tức cãi cho bằng được. Ông Hoàng Chí Thái vẫn là nhà buôn lớn nổi tiếng ở Thăng Long, cơ nghiệp làm ăn với người Tống đã truyền đến mấy đời nên những chuyện xảy ra bên đất Tống như thế nào, hẳn người nhà ông ta về thuật lại chẳng sót một câu. Hơn nữa, thầy dạy võ của Hiển là tướng quân Triệu Trung, một người nổi danh trung dũng vì bại quân phải chạy sang náu nhờ Đại Việt thì làm gì mà Hiển chẳng biết những sự “anh hùng” của Tăng Uyên Tử khi quân Thát Đát tràn sang. Kể từ hồi Triệu Trung sang đây, họ Tăng vẫn có ý tránh mặt. Ông ta rêu rao rằng Triệu Trung vốn là một kẻ khinh người mà tài cán chẳng ra gì, gặp lại chỉ càng “ngao ngán” cho “cố quốc” phải giao binh quyền cho những người như vậy, làm gì chẳng mất nước. Tăng Uyên Tử quên phắt đi một điều: những võ tướng như Triệu Trung dù giỏi hay kém cũng phải xông pha nơi trận mạc còn lũ quan văn hủ bại như Tần Cối hay chính ông ta mới ]à nguyên nhân khiến cái gốc mục nát của nhà Tống càng ngày càng mọt ruỗng, mở đường cho quân Thát Đát dễ dàng lấy được cả Trung Hoa rộng mênh mông…

May cho Hoàng Chí Hiển, khi cậu chàng quay về và đang cố nghĩ ra một mưu gì để tránh cơn giận của cha, thì Triệu Trung tới. Viên tướng nhà vong Tống nói mấy câu để ông Hoàng Chí Thái nguôi bớt nỗi bực dọc, rồi gọi Hoàng Chí Hiển ra ngoài, lấy cớ là đi xem thế đất Thăng Long.

Triệu Trung mỉm cười nhìn cậu học trò cao lộc ngộc và đen như cột nhà cháy đang lúi húi chọn chỗ tốt để cắm cần câu. Dường như Hoàng Chí Hiển chỉ có hai thú vui trên đời: học binh pháp và đi câu. Nổi tiếng về tài thơ nhưng cậu thiếu niên mười lăm tuổi này chẳng coi cái tài đó ra gì. Hiển chỉ say sưa với hai thú vui kia. Cậu thường nói với Triệu Trung rằng đi câu và binh pháp đều là những thứ rèn luyện con người. Phép dùng binh để đánh thành chiếm đất hoặc để trị quốc, trị nhân còn “phép đi câu” để trị bọn thủy tộc khôn ngoan và ranh mãnh. Lý lẽ ấy, Triệu Trung cũng đành chịu là phải.

Nhưng rồi, ngay cả ông thầy đã rong ruổi hơn nửa đời trong trận mạc như Triệu Trung cũng có lúc ớ người ra trước câu hỏi của cậu học trò: “Điều gì chỉ học được khi đi câu mà không học được ở binh pháp?” Nhiều đêm nằm trông lên bầu trời đầy sao không ngủ được, Triệu Trung cứ nghĩ mãi về câu hỏi oái oăm ấy. Mấy chục năm làm tướng nếm trải đủ mùi thành bại mà Triệu Trung cũng khó có thể trả lời trọn vẹn được câu hỏi này. Một trận chiến cũng là một cuộc đi câu mà cả hai bên đều thủ sẵn dây dài lưỡi sắc. Ai cũng muốn mình là người đi câu và chẳng viên tướng nào muốn mình là cá. Vậy mà rồi vẫn có kẻ dù không muốn cũng phải trở thành con cá. Nếu đủ khỏe thì giằng câu mà bơi thoát, bằng không, chỉ còn vùng vẫy một cách vô vọng mà thôi…

Triệu Trung giật mình nhìn xuống chân. Tiếng reo vui của cậu học trò kéo ông khỏi những suy nghĩ quẩn quanh về với thực tại. Một chú cá béo nhẫy đang giẫy đành đạch trên mặt cỏ. Hoàng Chí Hiển nhảy lên: “Kìa sư phụ, cá cắn rồi, sư phụ giật đi. Đấy… đấy…, được rồi… con này béo quá sư phụ ơi…” Hiển chạy vụt đi kiếm một sợi dây lạt để xâu qua mang cá. Trên bờ hồ Dâm Đàm chỉ còn lại một mình Triệu Trung đứng thần người nhìn theo bóng học trò. Ông nghĩ đến những khi thầy trò bày bàn cát để xây thành đắp lũy, Hoàng Chí Hiển không bao giờ làm những điều mà một viên tướng bình thường sẽ làm. Nhưng chính những điều đó luôn khiến Triệu Trung phải kinh ngạc. Liệu có thể tin rằng cậu bé nghịch ngợm kia lại bày ra những mẹo chuyển quân làm cho chính thầy của cậu cũng phải khó khăn mới chống đỡ nổi không? Hay là cái háo thắng và tính khác người của tuổi mười lăm đã khiến cậu ta suy nghĩ như vậy? Chỉ có điều cậu ta còn quá trẻ. Triệu Trung lúc lắc đầu. Nếu Hoàng Chí Hiển không dẹp bỏ tính lãng tử mơ hồ thì khó có thể trở thành một viên tướng được. Chiến trận không phải trò đùa như một buổi đi câu. Một viên tướng khi vào trận phải luôn nhớ rằng, nếu không cẩn thận thì anh ta sẽ bị đối phương biến thành một con cá. Nhưng dù sao còn rất nhiều thời gian nữa Hoàng Chí Hiển mới tới tuổi cầm quân. Và biết đâu, cha cậu sẽ bắt cậu theo nghiệp bán buôn. Nếu như vậy thì quả là đáng tiếc. Tất thảy thao lược của binh thư mà cậu học được lại chỉ dùng để buôn bán thôi ư? Tất nhiên, chẳng ai sẽ biết trước được điều gì cả. Và bây giờ thì Hoàng Chí Hiển vẫn cứ miệt mài trong những trò nghịch ngợm mà thôi. Triệu Trung nhìn thật xa ra khoảng hồ Dâm Đàm đầy nắng. Sao mà ông nhớ tuổi thơ của mình đến thế. Triệu Trung cứ ngồi mơ màng cho tới khi học trò gọi mới giật mình. Hoàng Chí Hiển chỉ cho thầy thấy đám mây đen kịt phía góc hồ đang cuồn cuộn kéo tới. Cơn giông mùa hạ kéo đến thật mau…

Hai thầy trò về đến chợ Cầu Đông thì trời mưa. Gió nổi cuộn lên và nước ào xuống như trút. Họ tạt vào một quán nhỏ ven đường. Triệu Trung hỏi xin bà lão chủ quán một bình rượu nhỏ và cái chén. Hoàng Chí Hiển không uống rượu. Thậm chí cậu ta còn ghét rượu nữa. Đây cũng là một điều lạ mà Triệu Trung tìm thấy ở Hoàng Chí Hiển. Triệu Trung ngồi im lặng nhìn ra ngoài mưa một lúc lâu. Đã có những lúc ông định chôn kín một điều bí mật trong lòng nhưng cơn mưa phương Nam lại bất ngờ buộc ông phải kể ra với cậu học trò cưng:

… Những buổi thanh nhàn, những lúc có chuyện vừa lòng, trông trời mưa người ta có khi còn vui chẳng ra vui, buồn chẳng ra buồn. Thế nhưng một viên chiến tướng ngồi trong mưa mà nghĩ đến quân lính đang đói rét thì quả là cực hình với người làm tướng. Cơn mưa đất Bắc không xối xả như mưa ở xứ Đại Việt này. Nhưng mà mưa phương Bắc thì kèm theo cái lạnh nghiệt ngã. Triệu Trung không thể nào quên nổi những đêm ông ngồi trông ra khoảng mông lung tối đen phía dãy núi đằng xa. Doanh trại im lìm không một tiếng động. Trong ánh lửa bập bùng chỉ thoáng bóng những người lính gác gầy guộc, hốc hác đi đi lại lại như những bóng ma. Ông biết, phía trong đám lều rách nát đằng kia, những người lính đang cố quên đi cơn đói bằng một giấc ngủ chập chờn. Họ ngủ mà dường như vẫn thấp thỏm. Ngay cả trong mơ, những người lính vẫn vẳng nghe tiếng vó ngựa của quân Thát Đát. Đã mấy tháng, những cánh quân còn sót lại của các tướng Tống cứ bị quân Thát Đát diệt dần. Có lẽ chẳng một triều đại nào của Trung Hoa lại khốn khổ với các phiên bang như Tống triều. Chẳng một triều đại nào mà vua bị phiên bang bắt giam rồi bỏ đói. Vậy mà… Triệu Trung thở dài não nuột. Tuy không muốn nhắc đến nhưng ông biết, Hoàng Chí Hiển thừa hiểu chuyện này.

Khi Trời sinh ra một người anh hùng Nhạc Phi để cứu vớt dân tộc Trung Hoa thì chính “ông Trời con” – gã thiên tử đớn hèn che tai bịt mắt để gian thần Tần Cối gia hại Nhạc Phi. Vạ chiến chinh suốt bao nhiêu năm làm nhân dân kiệt quệ. Và kịp đến khi quân Thát Đát tràn sang, chẳng còn một điều gì thôi thúc nổi những người dân đang sống hoàn toàn hờ hững và vô vọng nổi lên chống lại chúng. Chỉ vài trung thần – những con người bám chặt lấy chữ “trung” mới cố sức đánh quân Thát Đát để bảo vệ ngôi báu của Tống triều chứ chẳng phải để giành lại đất Trung Hoa dưới vó ngựa ngoại xâm. Tất cả tan tành như củi mục trước cơn bão của đội quân Mông Cổ – những kẻ ăn và ngủ trên lưng ngựa.

Đạo quân của Triệu Trung cố sức chống trả và rút chạy vòng quanh nhưng rồi cả Trung nguyên rộng lớn chẳng còn chỗ cho mấy nghìn người ấy. Những người lính trung thành của ông cứ lần lượt gục ngã vì đói rét trước khi quân Thát Đát đuổi kịp họ. Và có lúc đối trận, Triệu Trung phải vung thanh đao nặng dẫu đang đói muốn run lên trong khi viên tướng bên kia mép còn nhòe mỡ sau bữa chén linh đình. Với bản lĩnh của bao nhiêu năm cầm quân ra trận, Triệu Trung vẫn lừa được tướng tiên phong Thát và chém gã gục xuống bằng một thế đà đao. Nhưng ngay lập tức viên đại tướng chỉ huy quân Thát truyền lệnh dừng lại. Y xua quân vây chặt lấy mấy nghìn con người đang đói khát bằng một vòng vây dày đặc của ba lớp doanh trại. Suốt đêm, Triệu Trung không ngủ. Ông xót xa nghĩ, viên tướng kia không phải là người Mông Cổ. Chỉ có một tướng Tống mới dùng cái mưu độc địa này. Và, dĩ nhiên… đó là một hàng tướng…

Hoàng Chí Hiển nhìn chăm chăm vào mái tóc bạc trước tuổi của thầy. Nếu thời thế không xoay vần thì Triệu Trung vẫn là một dũng tướng của “thiên triều” và chẳng ai biết nổi chuyện gì sẽ xảy ra. Biết đâu có khi vua Tống lại sai Triệu Trung mang quân sang đánh Đại Việt. Thì tham lam mặc dù vô cùng bạc nhược vẫn là thói thường của những vua cuối cùng của nhà Tống – một trong vô vàn nguyên nhân khiến họ tự làm tan nát cơ đồ của cha ông!

Nhưng bây giờ, Triệu Trung đang ngồi đây, và đang kể về Tống Thế Hưng – một viên cận tướng của ông bằng giọng trầm buồn não ruột. Chính Tống Thế Hưng đã dẫn năm trăm quân cảm tử phá vây để Triệu Trung cùng những người còn lại chạy thoát. Sau trận ấy, Triệu Trung đã dẫn thẳng quân sang ở nhờ Đại Việt. Thời gian trôi qua, nỗi đau mất nước đã kết thành khối băng, nhưng trong lòng ông vẫn mang nặng một điều ray rứt: Tống Thế Hưng đã chết hay còn đang lưu lạc phương nào, chẳng ai hay biết. Những trung thần còn sót lại như Văn Thiên Tường, Lục Tú Phu và vị vua cuối cùng đều đã bị giết. Đất nước của Triệu Trung giờ đã có một triều đại mới: Nguyên triều và một ông vua mới: Hốt Tất Liệt. Đạo quân đầu tiên của Hốt Tất Liệt phái sang Đại Việt đã tan tành chạy về. Nhưng chắc gã vua ngạo mạn kia sẽ khó có thể ngồi yên. Điều này hẳn là chẳng ai trong số những người dân đất Việt không thấy rõ. Và nhất là với một người quanh năm trên lưng ngựa chiến như Triệu Trung, dường như những cơn gió Đại Việt lại bắt đầu mang hơi hướng chiến chinh…

Cơn mưa càng lúc càng to. Tiếng mưa rào rào nhòa đi mọi âm thanh. Đột nhiên cả hai thầy trò cùng nhìn ra cửa quán: vừa mới có một bọn tạt vào trú mưa, trông quần áo rõ vẻ quyền quý. Đó là bọn Chương Hiến hầu Trần Kiện và mạc khách trong phủ của gã – Lê Trắc. Lê Trắc vốn là một người giỏi giang, am hiểu cổ kim đông tây nhưng thường nói với mọi người rằng “không thích sự làm quan”. Mặc dù ông ta rất giỏi nhưng ngoại trừ một vài người tỷ như Chiêu Quốc vương hoặc Văn Nghĩa hầu Trần Tú Hoãn là còn coi trọng ông ta, thiên hạ chẳng mấy ai ưa gì Lê Trắc. Nhất là Đức ông Chiêu Thành vương thì ghét Lê Trắc ra mặt. Đức ông thường chê Lê Trắc là người “giỏi chữ nhưng dốt nghĩa”, chỉ khư khư ôm lấy mớ sách vở mà thôi…

Bây giờ thì đã trông thấy rõ người vào sau cùng trong cái đám quần quần áo áo lướt thướt ấy: quan đại thần nhà vong Tống Tăng Uyên Tử. Ông ta và mấy người vào trước ra sức vẩy ống tay áo và ống quần ướt sũng. Thật là lạ, cái đám đi đâu cũng tiền hô hậu hét này lại có lúc đi không, để đến nỗi chỉ một trận mưa cũng đủ biến những con người “phong lưu nhất mực” thành ra lũ gà vừa ngã xuống ao! Nhưng tới khi ngồi xuống bàn thì dường như họ quên ngay cái “phong thái” vừa rồi. Họ quát gọi chủ quán lấy khăn, rồi gọi rượu và mắng xa xả bà cụ vì chậm chạp. Người to mồm nhất là Tăng Uyên Tử. Cái giọng lơ lớ ngô ngọng của ông ta đúng là của phường mặt dày, đã sang ở nhờ đất người lại vẫn còn ra cái vẻ ta đây vốn “xuất thân thượng quốc”. Quát mắng một hồi, ông ta ngẩng lên, vênh váo nhìn ra xung quanh. Đã thành lệ, đi một mình thì chẳng dám mắng ai nhưng hễ cứ mượn hơi của Chiêu Quốc vương hay Chương Hiến hầu là Tăng Uyên Tử vênh vang coi người như cỏ rác. Thế rồi… ông ta đột nhiên im bặt vì chợt bắt gặp đôi mắt nhìn chòng chọc của Triệu Trung. Từ hồi lánh sang Đại Việt đến giờ, họ mới chỉ thoáng trông thấy nhau một đôi lần ở ngoài đường nhưng Tăng Uyên Tử thường tránh mặt. Thành thử hôm nay “oan gia” mới có dịp “gặp nhau đường hẹp”. Vừa nãy nếu không có trận mưa thì chắc Triệu Trung đã bỏ đi rồi. Cam đành sống gửi nơi đất khách, Triệu Trung đã nói ít lại càng ít hơn. Nghĩ đến mình là phận nam tử hán mà nước mất không làm gì nổi lại phải lánh sang nương nhờ nên Triệu Trung thường ở trong nhà, ít lang thang đây đó. Ông hết nằm lại ngồi, chậm rãi uống từng giọt rượu và nhìn trừng trừng vào bức trướng chép bài Chính Khí ca treo ở bàn thờ Văn Thiên Tường. Giá thử mà ông Hoàng Chí Thái không gửi gắm cậu quý tử giỏi giang và nghịch ngợm này thì Triệu Trung cũng chẳng bao giờ có ai mà dốc cạn những trăn trở như ban nãy. Tăng Uyên Tử từ từ ngậm miệng, ông ta chắp hai tay vái chào Triệu Trung. Hoàng Chí Hiển lén nhìn thầy thì thấy khuôn mặt Triệu Trung lạnh lùng hệt như một bức tượng đá. Hoàng Chí Hiển vội vã quay đi, cậu chưa bao giờ và cũng không dám nhìn khuôn mặt như thế…

Những ngày sau, đột nhiên Hoàng Chí Hiển không thấy Triệu Trung nói gì về những chuyện cũ nữa. Ông luôn có vẻ lo lắng và ít quan tâm tới xung quanh. Giờ học binh thư, ông mặc kệ Hoàng Chí Hiển muốn phá phách, nghịch ngợm gì cái bàn cát thì phá. Được mấy hôm thì Triệu Trung tới nhà và nói chuyện với ông Hoàng Chí Thái rất lâu. Mãi đến chiều, Hiển được bố gọi lên. Ông Thái nói với con:

– Sư phụ của con sắp có việc đi vắng khá lâu. Sư phụ tới xin cha cho con được chơi bời chứ không phải học hành gì trong những ngày đó. Cha… – ông Thái nghiêm mặt nhìn cậu con – cha đã đồng ý…

Hoàng Chí Hiển nhảy cẫng lên và reo ầm cả nhà. Hiếm có khi nào cậu được vui như thế. Vậy là cậu sẽ được rong chơi thỏa thích, câu cá thỏa thích. Chao ôi là sướng…

Tối hôm đó, ông Thái giữ Triệu Trung lại uống rượu. Bữa rượu kéo tới khuya mới tàn. Trước khi về, Triệu Trung xin phép ông Thái và vẫy theo Hoàng Chí Hiển ra ngoài sân. Ông nắm lấy vai học trò, nhìn thật sâu vào mắt cậu rồi nói:

– Ta định không nói chuyện này với con nhưng giờ ta nghĩ lại. Biết đâu ta đi chuyến này mà không về thì chẳng hóa ra con không hiểu lòng thầy. Lần này ta quyết đi tìm Tống Thế Hưng. Những người ta nhờ cậy đều không tìm thấy anh ta thì ta phải đích thân đi. Ta không giấu con, chiều nay, cha con vừa giúp ta một món lộ phí. Nhưng đó không phải là điều ta muốn nói. Bao lâu nay, ta lúc nào cũng nghĩ rằng con sẽ khó trở thành tướng giỏi vì quá ngang ngạnh, không bao giờ chịu làm theo một điều gì. Nhưng kể từ lúc trông thấy Tăng Uyên Tử, ta biết ta đã lầm. Tất cả lũ bọn ta, cả ta và cả Tăng Uyên Tử đều chỉ là phường mê muội…

Giọng Triệu Trung thật nặng nề. Ông vừa nói vừa cố gắng lần tìm trong vốn từ Việt của mình. Hoàng Chí Hiển ngước lên nhìn thầy, cậu muốn nói một điều gì nhưng không sao nghĩ ra nổi. Chưa khi nào Hoàng Chí Hiển lại thấy sư phụ xếp mình vào cùng với Tăng Uyên Tử…

Triệu Trung vẫn vất vả nói trong khi tay ông huơ lên một cử chỉ vu vơ như muốn cản lại những điều gì mà cậu học trò đang muốn nói ra:

– Không, ta không nhầm như con nghĩ đâu. Tăng Uyên Tử thì mê muội với đám sách vở thánh hiền. Ông ta sang tới đây rồi, đã là phận vong quốc mà còn ảo tưởng rằng mình là người thượng quốc. Còn ta, ta cứ khư khư với những gì binh pháp dạy. Ta cứ khư khư với lòng trung của ta. Suốt bao nhiêu ngày tháng, ta mãi không hiểu vì sao tất cả những trung thần dựng cờ chống quân Thát Đát đều bại vong. Nhưng khi sang tới đất Đại Việt, ta nghĩ lại và chợt nhận ra lẽ phải. Lũ chúng ta dựng cờ hưng Tống, mà Tống triều đày đọa dân lành khổ ải biết bao nhiêu năm trời. Vậy thì ai dại gì đi theo cờ của lũ chúng ta…

Giọng Triệu Trung nghe lạc đi như sắp bật khóc càng thêm khó nghe. Nhưng ngay cả những điều nghe rõ, Hoàng Chí Hiển cũng chưa thể hiểu. Cậu chỉ biết im lặng đứng bên cạnh thầy. Đột nhiên Triệu Trung ngưng lại. Thật lâu sau ông mới nói thêm:

– Thôi, ta đi. Nói lời cáo từ và cảm tạ cha con hộ ta. Khi nào về, hẳn là ta sẽ dạy con những điều khác. Những gì ta đã dạy con giờ chỉ là cái xác khô không hồn phách của thứ binh pháp mà thiên hạ chẳng ai tin nổi nữa rồi…

Chương III

Chuyến lên kinh lần này, Quốc Toản biết thêm thật nhiều điều. Kinh thành ngày một đẹp hơn, nhiều chốn ăn chơi hơn. Nhưng điều làm cậu ngạc nhiên nhất là cái tin Trần Kiện đã trở thành con rể của Đức ông Chiêu Minh vương Trần Quang Khải. Thật lạ, thoạt nghe, Đức ông Chiêu Minh và Đức ông Tĩnh Quốc kết thông gia với nhau thì quả là xứng. Cả hai bên đều là kim chi ngọc diệp. Thậm chí, nghe nói hai vị sẽ còn nhiều lần kết thông gia chứ không riêng chỉ lần này. Tĩnh Quốc đại vương thực ra là con của An Sinh vương Trần Liễu nhưng chính danh vẫn là con cả của Thái Tông. Chiêu Minh vương thì cũng là con thứ của Thái Tông. Thành thử cái đám cưới này tiếng là trong chi Thứ nhưng vẫn cứ là giữa chi Thứ và chi Trưởng. Những chuyện xung đột giữa chi Thứ và chi Trưởng xưa nay đã gây ra toàn chuyện không hay. Người con lớn của An Sinh vương là Vũ Thành vương Trần Quốc Doãn thì đã lẻn trốn lên phương Bắc từ lâu với một mối thù: cha bị cướp vợ, mẹ và em còn đương trong bụng bị gả cho người khác. Đâm ra chi Thứ đối với chi Trưởng sau đấy cũng có sự khó ăn khó nói. Mà Thái Tông khi nhường ngôi cũng đợi đến chính con mình tức Thượng hoàng bây giờ, chứ không truyền cho con trưởng là Tĩnh Quốc đại vương. Chẳng nói thì ai cũng biết chuyện ấy. Cho nên cái đám cưới này âu cũng là một cách cố kết lòng người.

Thế nhưng, nhìn riêng ra thì lại khác. Cậu Hoài Văn hầu trẻ con cứ nghĩ mãi, không hiểu làm sao Đức ông Thái sư đồng ý gả Công chúa Quỳnh Huy cho cái gã mặt xanh Trần Kiện. Công chúa Quỳnh Huy thì Quốc Toản cũng đã gặp rồi. Đó là một cô gái tài hoa, tràn trề sức sống và nổi tiếng có giọng hát hay. Kinh thành có hai người con gái nổi tiếng tài sắc vẹn toàn: một là Công chúa Quỳnh Huy và một là Công chúa An Tư. Quốc Toản cứ nghĩ thương cho Công chúa Quỳnh Huy. Cái tài hoa đó mà về nhà Trần Kiện thực uổng phí. Trần Quốc Toản đem câu ấy ra nói với Chiêu Thành vương. Vương nhìn ngắm cậu rất lâu tựa như để xem làm sao cái thằng cháu nổi tiếng “nhà quê” này lại có những điều nghĩ suy đến lạ như vậy. Rồi thấy rõ nét thành thật trên khuôn mặt của cậu cháu, Chiêu Thành vương bật cười. Cái này thì những người ngoài cuộc đều trông thấy cả. Trong khi Đức ông Tĩnh Quốc vốn là người hiền lành đức độ thì Trần Kiện lại khác hẳn. Kể ra về tài, Trần Kiện cũng có chỗ hơn cha. Gã có thể thao thao bất tuyệt cả ngày về đủ loại binh pháp, phân tích cái hay cái dở của các binh gia. Rồi lại hàng hàng thơ phú tuôn ra “như châu, như ngọc” – ấy là lời của Tăng Uyên Tử. Người đưa ra ý tưởng về cuộc hôn nhân này là Thượng hoàng và người phản đối ý đó chính là Đức ông Trần Quốc Khang. Đức ông nói thẳng với Chiêu Minh vương rằng gã con thứ của mình là một kẻ có tài nhưng vô hạnh, nếu lấy Công chúa Quỳnh Huy thì chỉ làm khổ một đời nàng. Thế nhưng Chiêu Quốc vương thì hết sức đốc vào. Ông ta chê Tĩnh Quốc đại vương hồ đồ. Ông ta nói với Đức ông Chiêu Minh rằng Trần Kiện là con rồng trong đám thanh niên họ Đông A. Thật ra từ trước tới giờ Chiêu Quốc vương cũng vẫn được cả họ Trần kính trọng, coi như một người hiểu nhiều biết rộng. Những lời khen của ông ta cứ tuôn ra ào ào làm người tỉnh táo như Đức ông Chiêu Minh cũng phải rối ruột. Thượng hoàng thì cứ coi như chuyện này là một sự đền bù cho Đức ông Tĩnh Quốc nên càng ra sức vun vào. Và đám cưới đã diễn ra một cách “huy hoàng” như ý muốn của Chiêu Quốc vương và chính bản thân gã chú rể Chương Hiến hầu Trần Kiện. Đích thân hai Đức ông Tĩnh Quốc và Chiêu Minh về Vạn Kiếp để mời Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn. Nhưng hôm đó, Đức ông Hưng Đạo lại mệt. Đức ông chỉ cho con trai trưởng và con trai thứ ba là Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn và Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng về dự.

Cái “tai tiếng” về những trò nghịch ngợm quỷ sứ của Hưng Nhượng vương thì ai cũng biết nên Thượng hoàng phải rỉ tai Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật đi kèm hai người này. Thế mà chẳng biết lời qua tiếng lại hôm trước thế nào, Trần Kiện thách đấu cờ với Hưng Vũ vương. Thật ra, gã biết tài cờ của Hưng Nhượng vương rồi nên mới xoay ra thách Hưng Vũ vương. Ai ngờ cả bọn vùi đầu vào bàn cờ rồi không thoát ra được nữa. Nào Hưng Vũ vương, Hưng Nhượng vương và chính cả ông “quan giám sát” Chiêu Văn vương cũng mê mụ vào mấy chục cái quân cờ ranh ấy! Đến lúc nhà trai nhà gái cuống lên thì Nhân Túc vương Trần Toàn mới tìm thấy một đám đang xúm vào xem. Trần Kiện mới vừa ép đối thủ phải xuất Tướng nên gã quyết tâm thắng cho bằng được. Nhân Túc vương chạy vào giục loạn nhưng khi Trần Kiện thách ông phá được thế cờ đó thì Nhân Túc vương ngồi ngay xuống, ông sai người lấy rượu để còn “suy nghĩ”. Nhân Túc vương đương mắng mấy “ông” cháu là dốt cờ và “xem ông đánh đây này” thì Thượng hoàng bước thẳng vào. Có lẽ chẳng có cái đám cưới nào lại thế. Thượng hoàng mắng cho cả lũ một trận nhưng khi thấy hai bên vẫn luyến tiếc nhìn vào bàn cờ, miệng lầm bầm như bị mắc bùa thì đành phải sai thị vệ lưu lại nguyên bàn cờ mang tới Cung Thánh Từ đợi đến tối gọi hai người vào đánh tiếp.

Rồi thì đám cưới cũng xong. Cũng không thấy Công chúa Quỳnh Huy kể lại chuyện gì với cha. Chỉ có Tĩnh Quốc đại vương hễ gặp Chiêu Minh vương ở đâu là phàn nàn không ngớt, tới mức có khi Đức ông Chiêu Minh phát hoảng tưởng con gái cưng của mình có điều gì thất thố với nhà chồng. Tĩnh Quốc đại vương khăng khăng với ông em: “Tôi đã bảo chú rồi, thằng con tôi thế nào, tôi biết. Chú đợi mà xem, thế nào thằng ấy cũng làm khổ con bé. Chỉ tội có mỗi mình nó thôi!” Trần Quốc Khang thở dài…

…

Vừa đưa Quốc Toản lên kinh, Chiêu Thành vương lại nhận mệnh vua lên mạn Bắc cùng với Chiêu Văn vương. Đức ông Chiêu Thành đang không biết nhờ ai thì Tĩnh Quốc đại vương biết chuyện liền đón luôn Quốc Toản về phủ. Đức ông Tĩnh Quốc còn bảo: “Ta chỉ thích những người như cháu Hoài Văn. Chăm chỉ học hành, hiền lành ngoan ngoãn. Cháu là người có chí đấy. Cha cháu thất lộc đã lâu, cháu chỉ có một mình mà cần cù như thế, không hổ là trai họ Đông A”. Những ngày lưu lại đó, Quốc Toản dần dà hiểu thêm nhiều về Đức ông Tĩnh Quốc. Vị vương hiền lành này mang trong lòng một nỗi niềm không biết sẻ cùng ai. Ông cũng chẳng biết nên coi ai là cha mình trong số hai anh em: An Sinh vương Trần Liễu và Tiên đế Thái Tông. Có nhẽ trên đời này không ai ngoài Thái Tông hiểu được điều đó. Cái lần Đức ông Tĩnh Quốc múa điệu Hời được Thái Tông ban cho chiếc áo rồi Thánh Tông toan ý tranh giành, Trần Quốc Khang đã nói một điều mà sau này Thái Tông suy nghĩ mãi: “Cái ngôi báu kia con còn chẳng tranh giành với chú Hai…” Thái Tông cười: “Ra cái thằng này coi ngôi báu như cái áo…” Cười và ban cho Tĩnh Quốc áo cừu nhưng Thái Tông đã trằn trọc hằng bao nhiêu đêm vì cái câu nói tưởng như an phận mà lại đầy chua xót ấy. Lẽ ra, mỹ hiệu An Sinh* (sống yên) phải dành cho Trần Quốc Khang, ông quen nhường nhịn các em từ nhỏ. Lớn lên, ông cũng chẳng có ý tranh đoạt với ai. Nỗi hậm hực trong lòng của Vũ Thành vương trước đây và của con ông bây giờ, ông thừa hiểu. Tất thảy bọn đó đều nghĩ rằng ngôi báu kia phải thuộc về chi Trưởng. Kể cũng lạ, những người không đủ tư cách để đòi ngôi thì cứ cuồng lên trong khi những người như ông hay Hưng Ninh vương, Hưng Đạo vương chưa hề nói câu nào. Hưng Ninh vương miệt mài trong đạo Thiền còn Hưng Đạo vương lại say sưa cùng đám gia nô thái ấp trồng cây thuốc. Trần Kiện luôn thắc mắc với cha một chuyện ngay từ khi gã còn nhỏ: tại sao cha gã là con trưởng mà không được kế ngôi. Điều này quả là khó nói với mọi người trong cuộc mặc dù ai cũng im lặng chấp nhận nó như một lẽ đương nhiên. Ngược lại, đám trẻ mới lớn lên kiểu như Trần Kiện luôn tỏ ra hậm hực. Không ít lần Đức ông Tĩnh Quốc thử cố nhỏ to với con nhưng vô ích. Ông không có cách nào làm Trần Kiện hiểu được rằng ngôi chí tôn chẳng thể dành cho những mộng tưởng hão huyền. Người làm vua phải lo lắng cho hết thảy muôn dân được ấm no, phải làm sao cho nước nhà yên ổn, rồi trăm quan phải đồng lòng giúp rập phò tá chứ không sinh bụng khác. Và,… khó nhất với một ông vua là làm sao cho họ hàng thân thích được thuận hòa. Thói đời vẫn vậy, cứ hễ có đôi chút máu mủ là người ta dễ sinh nhờn, mà lại thành ra cứ tặc lưỡi làm bậy chỉ vì nghĩ tới cái chút ruột rà kia. Chẳng phải đâu xa, ngay em ông – Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc cũng vẫn thường dung túng cho đám thuộc hạ làm nhiều điều ngông cuồng càn rỡ. Trần Quốc Khang ít can dự vào triều chính. Ông tự rút mình ra, ít tranh biện với các em và càng ít bàn luận việc nước. Không phải vì ông không biết gì. Mà kể cả ông có không biết gì thì với vị thế của ông cũng chẳng ai dám cãi lại khi ông nói. Nhưng Đức ông không muốn thế. Ông tránh sang một bên để cả hai chi Trưởng và Thứ khỏi phải vì ông mà thêm khó ăn khó nói. Ông cứ xênh xang chơi chỗ này, thăm chỗ nọ cho vui. Nhất là ông ít gặp con. Từ khi Trần Kiện lớn lên, ông không hiểu sao con mình lại sinh ra ngông cuồng như vậy. Gã tưởng chừng như đã học hết chữ của thiên hạ. Trần Kiện ăn nói với cha như kiểu gã không phải là người giỏi nhất thì cũng giỏi nhì ở dưới cái gầm trời này! Mắng không được, khuyên không xong, Trần Quốc Khang phát chán. Bây giờ tự nhiên vớ được một cậu cháu ngoan ngoãn dễ bảo như Quốc Toản, làm sao mà Đức ông không sướng. Tĩnh Quốc đại vương đưa Quốc Toản đi chơi đây đó, nay xem làm giấy, mai xem làm vải và thi thoảng, thả một con thuyền nhỏ trên sông Tô ngắm trăng nói chuyện. Nhưng có lẽ, những gì ấn tượng nhất trong những ngày lưu lại phủ Tĩnh Quốc của cậu bé chính là hôm đi thăm đền thờ tướng quân Cao Lỗ…

An Sinh vương là mỹ hiệu của Trần Liễu sau khi lần lượt bị giáng từ Hiển hoàng xuống Hoài vương, rồi đến An Sinh vương.

Tòa thành ốc trầm mặc đứng trong ánh nắng chiều mang một vẻ buồn đến nao lòng. Ngày xưa nơi đây là chốn đô thành, dập dìu buôn bán. Thế rồi An Dương vương chỉ một chút lơ là nên mất nước. Loa Thành giờ hóa ra phế tích của một câu chuyện buồn trong lịch sử. Sai lầm của An Dương vương khiến cho đất Việt phải tăm tối một nghìn năm. Dĩ nhiên chuyện xưa thì cũng là xưa rồi nhưng những điều mà Đức ông Tĩnh Quốc kể cho Quốc Toản nghe vẫn làm cậu tức điên. Chính tướng quân Cao Lỗ là người làm ra cánh nỏ một lần bắn nhiều phát làm kinh hồn năm mươi vạn quân Tần. Lại chính ông là người phát hiện ra âm mưu của cha con Triệu Đà, Trọng Thủy và can ngăn An Dương vương đừng nhận lời cầu hôn. Nhưng An Dương vương đã lạnh nhạt với ông để đến nỗi Cao Lỗ phải bỏ triều đình mà đi với lời dặn lại: “Nỏ còn thì thiên hạ còn. Nỏ mất thì thiên hạ mất.” Rồi mọi chuyện đã xảy ra đúng như Cao Lỗ tiên liệu. Lại chính ông lật đật tìm về, lấy sức già mà cản giặc cho vua chạy và gục ngã trên đất Cổ Loa…

Quốc Toản đứng tần ngần trước bài vị của Cao Lỗ, người dân vẫn quen gọi là Ông Nỏ. Cậu chưa thể hiểu vì sao vua lại không còn tin Cao Lỗ để đến nỗi ông phải bỏ triều mà về trong uất ức. Nhưng cậu cứ hình dung ra vẻ bàng hoàng khi An Dương vương ngoảnh nhìn và trông thấy vị tướng già Cao Lỗ đang vung gươm cố cản những tên giặc đang rầm rập đuổi phía sau ngựa vua. Rồi có lẽ khi bóng ngựa An Dương vương đã khuất hẳn phía xa và Cao Lỗ biết rằng phải còn lâu sau giặc mới đuổi được vua thì sức ông đã kiệt… Trần Quốc Khang kể cho Quốc Toản rằng, ở Diễn Châu, nơi ông trấn nhậm hiện vẫn có một ngôi miếu thờ An Dương vương bên bờ bể. Dân chúng thì đồn, An Dương vương được thần Kim Quy hiện ra đón xuống biển, nhưng thực ra trong lòng những người biết nghĩ, ai cũng thừa hiểu rằng đó là cách nói tránh đi thay vì gọi thẳng ra câu chuyện vị vua mất nước nhảy xuống bể Đông tự vẫn. Trần Quốc Khang đã từng nhiều lần tới ngôi miếu ấy. Ông ngồi trước cửa miếu và nhìn mông lung ra ngoài biển. Những ngày biển động, có đôi khi vị vương luôn trĩu nặng tâm tư này đột nhiên cảm thấy dưới mặt nước trào sôi ngoài kia là những ai oán từ thuở Âu Lạc tan tành.

Trần Quốc Toản đột nhiên hỏi Đức ông Tĩnh Quốc rằng trước khi nhảy xuống biển, An Dương vương có biết Cao Lỗ tử trận hay không. Trần Quốc Khang trầm tư rất lâu trước khi trả lời cháu. Không phải ông không nghĩ tới chuyện này, chẳng qua, thật khó để mà nghĩ cho thấu đáo. Nếu nói rằng An Dương vương đã biết, có lẽ sẽ làm vừa lòng Quốc Toản, một cậu thiếu niên sẵn sàng bừng bừng tức giận trước mọi oan trái trên đời. Nhưng có phải mọi chuyện đều đơn giản như vậy đâu. Trong khi giặc đuổi gấp phía sau, khó mà An Dương vương còn tâm trí nào để nghĩ tới một ai, nhất là khi nhà vua chợt hiểu vó ngựa giặc dồn dập phía sau chính đang lần theo dấu lông ngỗng do con gái mình rắc xuống. Hơn nữa, thật khó để mà nói chắc về một vị vua quá ngạo mạn và kém tài xét đoán…

Trần Quốc Khang không nói gì thêm. Ông châm một nén hương lên bàn thờ Cao Lỗ rồi kéo vai Quốc Toản bước ra ngoài. Có lẽ Quốc Toản nghĩ rằng mình đã chạm đến điều gì trong lòng Đức ông nên suốt dọc đường về cậu tránh không nói tới chuyện đó. Mãi tới bữa cơm tối, đột nhiên Tĩnh Quốc đại vương nói với Quốc Toản: “Này cháu, ta nghĩ rằng nếu An Dương vương có biết tưởng quân Cao Lỗ chết, hẳn nhà vua cũng hiểu rằng Cao Lỗ đã chết vì nước chứ không vì riêng một người nào cả. Thế đấy!”

…

Mấy hôm sau, Chiêu Quốc vương mời Đức ông Tĩnh Quốc sang dự tiệc rượu Trung thu, nhân thể đưa Quốc Toản dự buổi bình thơ của đám con em vẫn học hành ở phủ Chiêu Quốc. Trần Quốc Khang không vừa lòng vì ông đang định đưa Quốc Toản về thăm thái ấp của Hưng Đạo vương và lên núi Yên Tử ngắm trăng. Thế nhưng Chiêu Quốc vương nổi tiếng là người có tài chèo kéo mời mọc. Thành thử Trần Quốc Khang đành phải xếp mọi dự tính lại, nhắc nhở gia nhân chuẩn bị kiệu để tối sang phủ đệ của Trần Ích Tắc…

Trời tối hẳn, tới lúc cảm thấy không thể trùng trình hơn được nữa, Đức ông Tĩnh Quốc mới đứng dậy và gọi Quốc Toản lên kiệu. Cậu Hoài Văn hầu trẻ tuổi đột nhiên cứ ngập ngà ngập ngừng như sợ cái gì đó làm Trần Quốc Khang phải gạn hỏi. Thì ra, Quốc Toản không muốn đi kiệu. Đức ông Tĩnh Quốc cũng không ép. Ông sai người lấy con ngựa bạch trong tàu ngựa ra để Quốc Toản cưỡi. Dù sao chăng nữa, đây là lần đầu tiên cháu ông được ăn rằm tháng Tám ở kinh kỳ, cứ coi như con ngựa này là quà Trung thu cũng hay.

Quốc Toản cho ngựa đi thật chậm phía sau kiệu Trần Quốc Khang. Cậu say sưa ngắm nhìn phường phố kinh thành treo đèn đón Trung thu. Gặp thời thái bình, ai mà chẳng muốn cho con cái có được một đêm trăng thật đẹp. Những đám trẻ con tóc trái đào chạy ùa ra phố cầm những chiếc đèn xinh xinh rồi kéo nhau về phía tiếng trống thì thùng. Những ánh nến, ánh đèn lung linh như càng làm ngời lên bao gương mặt mà Quốc Toản gặp trên phố. Cậu mê mải trông bên này, trông bên nọ cho tới khi đến cổng phủ Chiêu Quốc lúc nào không biết. Tĩnh Quốc đại vương xuống kiệu. Ông khẽ mỉm cười trông Quốc Toản đang vuốt lên bờm của con ngựa bạch. Cái vuốt ve rất trìu mến như của một đứa bé với thứ đồ chơi thân yêu nhất của nó. Phải có một tâm hồn trong sáng đến nhường nào mới có thể có được cử chỉ đẹp đẽ ấy.

Đèn trong phủ Chiêu Quốc giăng kín vườn. Chiêu Quốc vương đã nhờ “quan tham chính nhà vong Tống” Tăng Uyên Tử lo việc bài trí buổi dạ tiệc này. Tăng Uyên Tử cũng đã hứa rằng ông ta sẽ làm cho quan khách phải ngỡ ngàng như lạc vào Nguyệt điện. Hẳn Chiêu Quốc vương đã bỏ không ít tiền ra cho buổi tiệc. Và chắc ông ta sẽ phải hài lòng vì quả là Tăng Uyên Tử đã không nói khoác. Khách khứa mê mẩn ngắm nhìn những con rồng ẩn hiện phun ra những đám bụi nước nhỏ li ti tựa đám mây mờ. Những quả cầu sáng lấp lánh trong các bể nước khiến cho không gian đượm một màu huyền ảo. Và đám thị nữ thướt tha mặc những xiêm áo như Hằng Nga xuống thế khiến cho quan khách phải ngây người. Tưởng như ngày xưa Đường Minh Hoàng du Nguyệt điện* cũng chỉ đến thế này.

Đường Minh Hoàng: Vua nhà Đường. Đồn rằng ông ta được đạo sĩ La Công Viễn dùng phép thuật đưa lên Cung trăng trong đêm Trung thu.

Chiêu Quốc vương hớn hở ra đón Trần Quốc Khang từ ngoài cổng. Ông ta vồn vã chào mời cứ tựa như giữa hai người vẫn có sự thân thiết đã bao năm mặc dù thật ra Trần Quốc Khang và Trần Ích Tắc vốn là vẫn chẳng ưa nhau. Rồi quay qua Quốc Toản, Trần Ích Tắc lại hết lời ca ngợi rằng cháu Hoài Văn trông bên ngoài đã thông minh dĩnh ngộ thế này thì hẳn là thi phú cũng xếp vào hàng trác tuyệt. Quốc Toản đỏ cả mặt. Chiêu Quốc vương đưa hai người vào phía trong rồi mà cậu cũng chưa biết đáp lời ông ta ra sao…

Bữa tiệc đã diễn ra hết sức vừa ý Chiêu Quốc vương bởi nó lịch sự tới mức tưởng chừng như không thể lịch sự hơn được nữa. Và cũng vì thế, những người dự tiệc cảm thấy xa cách như không thể xa cách hơn được nữa. Hai ông thông gia Tĩnh Quốc đại vương và Chiêu Minh vương ngồi đối ẩm mà chẳng buồn nói chuyện với nhau vì cái không khí nhạt nhẽo xung quanh. Rượu và các thứ bánh trái thật ngon nhưng ngay cả những người khoái ăn khoái uống cũng không dám “làm liều”. Thế nhưng cái thứ “kiểu cách” thế này mới thật là đúng ý Chiêu Quốc vương. Ông ta cứ muốn các vị khách phải thấy mình như đang xa rời cõi tục và đã gần lắm với cõi tiên rồi. Giá như tất cả đều như vậy thì sẽ chẳng có gì đáng nói và hẳn là Trần Ích Tắc đắc ý biết bao. Chỉ có điều đã xảy ra một chuyện động trời, và chuyện ấy lại xảy ra vào lúc ông ta không ngờ tới nhất…

Đang khi bữa tiệc thật vui, dĩ nhiên là theo cách nghĩ của Chiêu Quốc vương, ông ta cho gọi đám con em vẫn tòng học trong phủ, sai làm thơ vịnh trăng để các vị quan khách cùng thưởng thức. Các bài thơ được dán lên những tấm bình phong đá dựng ngay trên lối đi. Và ở chính giữa những bài thơ đầy rẫy những lời hoa mỹ lại có một bài thơ không ký tên ai nhưng đọc đến đâu, mặt Trần Ích Tắc tái đi đến đó. Ông ta mím chặt đôi môi mỏng cố đọc cho hết bài thơ mà lời lẽ bóng gió của nó chẳng có gì khó hiểu. Bài thơ nói rằng vầng trăng trên trời cao kia là của chung thiên hạ nhưng lại có người muốn giữ làm của riêng mình. “Người ta” đâu có hiểu rằng trăng là một thứ không sao với nổi và mọi mộng tưởng hão trên đời này chẳng qua chỉ như mơ hái trăng trên trời thôi. Dĩ nhiên cái kẻ làm ra bài thơ này không ký tên mà đếm đầu lũ học trò thì cũng đã đủ cho những bài thơ còn lại thành thử cũng khó đoán ra ai là tác giả của bài thơ quái ác kia. Nhưng nói là không một ai biết thì không phải. Lúc nãy, Quốc Toản rất ngạc nhiên khi thấy có một anh chàng cao gầy đen đủi làm thật nhanh xong bài thơ, vênh mặt nghênh ngáo nhìn xung quanh rồi len lén rút từ trong bụng ra một tờ giấy và đặt lên trước mặt. Quốc Toản cứ tưởng anh ta không làm được thơ nên phải nhờ người làm sẵn ở nhà, ai ngờ đâu là anh ta lại rút thêm ra một bài thơ nữa. Thật ra, theo lẽ thường thì Quốc Toản không ưa gì những trò nghịch ngợm như thế. Nhưng suốt từ tối đến giờ bức bối, chân tay thừa thãi không biết làm gì nên cậu cứ lẳng lặng theo dõi, quả nhiên được thấy một trò hay. Quốc Toản đợi lúc không ai để ý, lẻn vào kéo tay anh chàng kia ra một góc định bụng dọa cho sợ một phen. Ai ngờ vừa vào chỗ khuất, gã đã nhe răng cười hì hì và hỏi: “Thưa hầu tước Hoài Văn, ngài hỏi kẻ cùng dân này chuyện gì vậy?” Quốc Toản ngơ ngác, không ngờ gã lại biết tên mình. Anh chàng đen đủi chừng như biết điều đó nên nói tiếp: “Hẳn là Hoài Văn hầu không biết rằng mấy bữa nay đám vương tôn công tử đang đồn ầm lên rằng ‘anh chàng nhà quê’ đang ở chỗ phủ Tĩnh Quốc à? Lúc nãy ngài đi vào cùng Đức ông Tĩnh Quốc thì ai mà chẳng biết!” Gã “cùng dân” nói mà hai con mắt cứ láo liên trông thật là nghịch ngợm, vừa đáng ghét lại vừa đáng mến. Quốc Toản bật cười hỏi: “Này thế cậu tên là gì?” Gã kia hấp háy mắt: “Cùng dân tên Hoàng Chí Hiển.” Quốc Toản nắm lấy tay gã: “Tôi chán cái bữa tiệc này quá. Mà cậu cứ gọi tôi thế nào thì gọi nhưng đừng có hơi một tí là cùng dân, cùng dân!” Hoàng Chí Hiển thì thào: “Trông bộ dạng hầu gia muốn về chứ gì, xem đây này!” Gã rút từ trong túi ra một ống tiêu nhỏ và hướng về phía ngọn đèn lớn giữa sân thổi đánh phù một cái. Ngay lập tức ngọn đèn lồng rơi bịch xuống đất. Cây nến bên trong đổ nghiêng bén vào mấy cái nan bốc cháy đùng đùng. Quan khách thở phào, thi nhau đứng lên cáo từ. Thế là đêm hội tan tành. Quốc Toản ngoảnh đi ngoảnh lại đã không thấy Hoàng Chí Hiển biến đi lúc nào. Cậu đi theo Đức ông Tĩnh Quốc ra về nhưng vẫn lén nhìn trộm Chiêu Quốc vương. Trông khuôn mặt ông ta như thế kia thì lát nữa khách về hết, hẳn là đám gia nhân phải chịu một phen khốn khổ. Suốt dọc đường hồi phủ, Quốc Toản cảm thấy như cậu đang ở trong một cái thế khó xử mà không biết vì sao. Chỉ mãi đến khi trông thấy bóng trăng vàng lồng lộng trên dòng sông Tô chỗ chợ Đông thì lòng Quốc Toản mới yên trở lại…

Chương IV

Đêm không ngủ, Tĩnh Quốc đại vương lẳng lặng ngắm nhìn Hoài Văn hầu đang cười mỉm trong cơn mơ. Trần Quốc Khang thở dài, nghĩ về nét ngây thơ của đứa cháu. Quốc Toản cũng như ông, chỉ là một kẻ bên lề. Nhưng ít ra, ông còn được người ta nể vì bởi cái danh hờ con trưởng của Thái Tông. Quốc Toản không được thế. Ngay cả Hoài Đức vương Trần Bà Liệt – ông nội của Quốc Toản khi xưa, dẫu Thái Tổ đã nhận là con, thì cũng coi như không có. Những kỳ triều hội, những buổi đại yến… Hoài Đức vương tha thẩn đi giữa các vương hầu khác như kẻ lạc loài. Ngay cả những hầu tước, thậm chí còn không phải trong hoàng thất như Bảo Văn hầu Lê Phụ Trần cũng có khí thế và được nể trọng hơn nhiều…

Trần Quốc Khang biết rằng, thân mẫu của Quốc Toản đã không kể hết những nỗi tủi hờn của kẻ bị ghẻ lạnh với con mình. Vốn lớn lên ở xa chốn thị thành, ít va vấp, Quốc Toản còn chưa hiểu thấu cha mẹ cậu ngày xưa đã bị người trong họ ngoảnh mặt như thế nào.

Thì đó, thậm chí chính Trần Quốc Khang cũng đã không biết bao nhiêu lần cô độc trong uất ức. Hồi còn niên thiếu, các em ông, nhất là Chiêu Minh vương Quang Khải và Chiêu Quốc vương Ích Tắc vẫn thường cười nhạo mỗi khi ông cất lời tâu trình vua cha điều gì đó. Chiêu Minh và Chiêu Quốc đều thực sự thông minh đĩnh ngộ và hết sức tài hoa. Chiêu Minh đĩnh đạc, cảnh vẻ. Chiêu Quốc hững hờ, kiêu sa. Lối nói của họ khiến Trần Quốc Khang nhiều phen tức đến phát uất. Không ít lần, Thái Tông phải mắng át đi để che đỡ cho Quốc Khang, và không ít lần, chính Thánh Tông Trần Hoảng cũng lên tiếng bênh anh thì Chiêu Minh cùng Chiêu Quốc mới dừng.

Lớn lên, Chiêu Minh vương đột nhiên thay đổi hẳn. Ông già dặn sớm, thường tìm cách đón ý mà chiều chuộng Tĩnh Quốc vương. Phong phạm rõ ràng là của bậc tể tướng triều đình, không so đo việc nhỏ. Trần Quốc Khang cảm cái tình nghĩa ấy, nên càng thêm nhún nhường với em.

Ngược lại, càng lớn Chiêu Quốc vương càng thêm lên mặt với Trần Quốc Khang. Ông ta thường nói với thủ hạ, và những lời này sau cũng đến tai Trần Quốc Khang, rằng: “Ông Tĩnh Quốc đúng là ông đụt. Dẫu không có được ngôi cao thì cũng phải đòi lấy một ghế Tam Thái* chứ sao lại co quắp chịu phận hèn đến thế.” Trần Quốc Khang không giận Ích Tắc. Ông quá hiểu người em này. Ích Tắc tài hoa hơn người, thường tự phụ cho rằng mình chẳng kém ai nhưng Thái Tông và Thánh Tông chỉ chuyên dùng Chiêu Minh vương mà bỏ quên ông ta khiến Ích Tắc không nguôi bực bội. Ông ta trở nên ngứa mắt với hết thảy những vương hầu xung quanh. Ông ta ganh ghét Hưng Đạo vương, Chiêu Minh vương, ông ta coi thường Tĩnh Quốc đại vương. Có lẽ, người duy nhất còn được Chiêu Quốc hỏi đến là Chiêu Văn vương. Ấy là bởi Chiêu Văn vương còn trẻ quá, nên Chiêu Quốc coi như một thằng em nhãi, ông ta chưa thèm chấp nhặt. Mà cũng có thể, ông ta nghĩ rằng vẫn có thể dẫn dắt được Chiêu Văn vương!

Thái sư, Thái úy, Thái phó: ba ngôi cao trong triều.

…

Hoài Văn trở mình, và nói ú ớ câu gì đó. Gương mặt còn trong trẻo ngây thơ như sáng lên vì gặp được một điều gì thật đẹp trong mơ. Trần Quốc Khang tiến đến, đắp lại chiếc chăn vừa bị cháu đạp ra. Đây có lẽ là lần đầu tiên, Trần Quốc Khang cho một người lạ vào ngủ trong phòng riêng của ông. Đột nhiên, ngay khi vừa gặp mặt Quốc Toản, trong lòng ông chợt chạnh lên nỗi niềm cảm thông và chia sẻ. Ông thấy Quốc Toản có đôi mắt trong sáng và hồn nhiên quá. Tĩnh Quốc đại vương không nỡ để Hoài Văn phải ngay lập tức đối mặt với những tàn nhẫn của thế nhân. Mà thực ra, nói cho đúng, đó là những tàn nhẫn của chính những người đồng tộc. Chẳng nói đâu xa, khi trước dù còn nhỏ, Chiêu Quốc vương đã vài phen đối đáp xấc xược, thậm chí bỉ báng Hoài Đức vương. Chỉ đến khi mấy vị vương hầu trong phủ Tông Chính chuyên lo đối đãi nội tộc tới can ngăn, Ích Tắc mới thôi. Mỗi lần như thế, luôn để lại những vết thương bầm tím ruột gan trong lòng Hoài Đức vương, càng khiến ông xa lánh Thăng Long. Chính vì ý định bao bọc che chở ấy, mà Trần Quốc Khang mới đón Quốc Toản về phủ của ông.

Trần Quốc Khang chợt nghĩ ra một ý. Ông nheo mắt nhìn cháu, nét mặt vui vẻ hẳn lên với ý tưởng vừa lóe đến trong đầu. Ông sẽ mang Hoài Văn tạm xa rời Thăng Long, tránh xa những ồn ào tục lụy. Cả ông nữa, ông cũng sẽ rời xa chốn phồn hoa náo nhiệt này để mà khỏi vướng vào vòng thị phi ồn ã khó ưa!

…

Từ bé tới giờ, Quốc Toản mới có dịp ngồi trên thuyền đi dọc sông Cái. Dòng sông đương mùa lũ cuồn cuộn đỏ ngầu nhưng những người chèo thuyền chẳng có vẻ gì run sợ. Mấy tay chèo vốn là lính gia nô của Đức ông Tĩnh Quốc tuyển từ châu Ái đang quyết làm cho tướng quân Nguyễn Khoái biết rằng không phải chỉ có lính lộ Khoái mới đủ tài vượt qua dòng chảy cuồn cuộn của những con sông.

Mấy hôm trước, tướng quân Nguyễn Khoái có việc lên kinh đã ghé qua chào Trần Quốc Khang. Đã thành lệ, cứ mỗi lần lên kinh là Nguyễn Khoái lại tới thăm Đức ông Tĩnh Quốc. Chẳng là cách đây vài năm, trong quân của Nguyễn Khoái xảy ra một vụ lộn xộn. Một gã đội trưởng đánh đập người lính không chịu làm theo những ý thích quái đản của gã đến mức người kia mình mẩy đầy thương tích. Nguyễn Khoái cứ chiếu theo quân pháp mà xử, kể cả khi biết gã đội trưởng vốn là người cùng làng, thậm chí lại hơi có dây mơ rễ má họ hàng bên ngoại với Công chúa Phụng Dương, vợ Đức ông Chiêu Minh. Chuyện đồn đại đến tai Công chúa Phụng Dương đúng lúc Chiêu Minh vương đi vắng, bà liền nhờ Chiêu Văn vương đi xem xét hộ. Chiêu Văn vương về lộ Khoái được hai hôm tra hỏi và biết hết cả ngọn ngành mọi nhẽ. Đang định sáng hôm sau về kinh sớm thì đột nhiên trong bữa rượu đêm Trần Nhật Duật kêu lên: “Thôi chết! Quên rồi!” Nguyễn Khoái chả hiểu ông Hoàng Sáu quên gì nhưng mặt mũi cũng đần ra nhìn Trần Nhật Duật than thở. Thì ra Trần Nhật Duật vẫn tính sẵn mọi lời lẽ để trình lên ông anh Chiêu Minh. Thế nhưng bấy giờ ông mới nhớ rằng Chiêu Minh vương không có nhà, thì chừng ấy lý lẽ để làm gì, chẳng nhẽ lại đem ra mà tranh biện với chị dâu. Ông Hoàng Sáu xưa nay vốn nổi tiếng là người có tài thuyết phục người khác, nhưng lại vẫn ngại Công chúa Phụng Dương vì tính bà rất nghiêm, có phần hơn cả ông chồng. Đâm ra Chiêu Văn vương cứ ngần ngừ không chịu về, ở tịt luôn lộ Khoái cả chục ngày trời. Lúc ấy đã là tháng Chạp. Năm sắp hết mà Nguyễn Khoái thì chẳng hiểu thế nào, thấy Trần Nhật Duật không dám về thành ra phát hoảng, cứ thấp tha thấp thỏm không yên mặc dù bụng dạ vẫn cố tự trấn an mình rằng: “Ta làm đúng theo quân pháp thì thôi chứ sợ gì…” Công chúa Phụng Dương nhắn năm tin bảy tin, Trần Nhật Duật đành phải về, nửa đêm đập cửa phủ Tĩnh Quốc nhờ ông anh Trần Quốc Khang nói giùm cho một tiếng…

Thế là chỉ vì một chuyện nhỏ trong quân của Nguyễn Khoái mà đâm ra phiền lụy tới hai Đức ông Tĩnh Quốc và Chiêu Văn. Trần Nhật Duật nhờ Trần Quốc Khang là cũng có tính toán kỹ càng, vốn Tĩnh Quốc đại vương vẫn được cái tiếng công bằng, không thiên vị ai bao giờ. Dĩ nhiên điều đó cũng bởi vị thế “chi Trưởng không ra chi Trưởng, chi Thứ không ra chi Thứ” của ông. Nếu không tỏ ra thật công bằng độ lượng thì chỉ tổ mua thù chuốc oán, chẳng với chi này thì cũng với chi kia. Hơn nữa, hai Đức ông Tĩnh Quốc và Chiêu Minh lại sắp có nghĩa thông gia nữa…

Đêm ấy, Chiêu Văn vương ngủ luôn trong phủ Tĩnh Quốc. Sáng sớm hôm sau, hai Đức ông đi kiệu sang phủ Chiêu Minh. Tới nơi, Trần Quốc Khang cứ cười cười khoanh tay mặc kệ Trần Nhật Duật rào trước đón sau, ấp a ấp úng trình bày với bà chị dâu mặt nghiêm như tượng. Trần Quốc Khang biết thừa Trần Nhật Duật sợ bóng sợ gió thế thôi chứ Công chúa Phụng Dương cũng đâu phải người bụng dạ hẹp hòi mà cần ông nói đỡ. Quả nhiên khi nghe xong mọi chuyện, Công chúa Phụng Dương mắng luôn ông em: “Chú tưởng chị không biết phải trái mà bênh bừa họ hàng hay sao lại còn bắt tội anh Cả sang đây. Tướng quân Nguyễn Khoái làm thế để giữ nghiêm lệnh trong quân, có gì đáng trách đâu. Người đáng trách ở đây chỉ có chú thôi.” Tới đây thì Trần Quốc Khang mới tủm tỉm cất lời: “Thím Ba đừng trách chú Hoàng Sáu. Chú ấy biết sợ là tốt đấy chứ. Người không biết sợ mới đáng trách.” Rồi Đức ông quay ra nói toàn chuyện lo lắng Tết nhất, khiến cho Công chúa Phụng Dương cũng quên khuấy luôn cả việc nhắn người ban khen Nguyễn Khoái. Thế nhưng trước khi ra về, lại chính Đức ông Tĩnh Quốc bảo bà em dâu: “Này, để tôi nói chú Ba phạt nặng cái thằng đội trưởng ranh con ấy cho ra lẽ. Phải giữ cho được kỷ cương từ trong nhà thì nước mới yên được”…

Tết năm đó, Nguyễn Khoái về kinh vào “tạ tội” với Đức ông Chiêu Minh và Công chúa Phụng Dương. Tội thì không ai trách, đã thế chàng dũng tướng lại được thưởng một vò rượu lớn. Luôn thể Nguyễn Khoái tạ ân Chiêu Văn vương cũng đang ngồi đấy. Chiêu Minh vương cả cười:

– Nhà ngươi tạ ơn làm gì cái anh nhát như cáy này. Nếu không có Đức ông Tĩnh Quốc dắt “ân nhân” của ngươi sang thì chắc hẳn “ân nhân” của ngươi vẫn trốn bên phủ Tĩnh Quốc chưa dám về nhà đâu.

Thế là Nguyễn Khoái nằng nặc nhờ Chiêu Văn vương đưa sang phủ Tĩnh Quốc. Từ xưa tới nay, Nguyễn Khoái mới gặp Đức ông Tĩnh Quốc có vài lần. Đã thế, Đức ông cũng chỉ hỏi có dăm ba điều rồi bỏ qua với vẻ hờ hững thành thử anh chàng không dám cả gan đường đột mà phải viện đến Chiêu Văn vương dẫn dắt. Nhưng sang tới đó rồi thì Nguyễn Khoái mới biết mình sợ hão cả. Đức ông Trần Quốc Khang vừa hiền vừa dễ tính. Mà rượu của Đức ông thì khỏi phải nói, cứ là mềm môi rồi say không biết lúc nào. Tiếng là một dũng tướng nhưng Nguyễn Khoái lại kém rượu, chỉ được vài chén đã lăn ra ngủ, ngáy váng lên.

Chỉ còn Trần Quốc Khang và Trần Nhật Duật nhẩn nha uống tiếp bữa rượu xuân bên một cành mai trắng muốt. Ngoài trời, mưa bay giăng giăng mờ cả khoảng sân rộng. Khói hương trầm nhè nhẹ quẩn lại bên cành mai. Hai anh em cứ ngồi im lặng như thế thật lâu. Dường như bao nhiêu những cái nhộn nhạo của bữa rượu lúc nãy đã nhập cả vào viên dũng tướng đang nằm say ngủ kia. Kể ra cũng hiếm khi hai anh em ngồi với nhau như thế này. Trần Nhật Duật còn đương tuổi trẻ, hào khí đang hăng. Còn Trần Quốc Khang đời đã trải bao nhiêu sóng gió. Đã thế hai Đức ông lại nay đây mai đó, có gặp nhau thì chẳng qua cũng chỉ vài lời chào rồi lại ai đi đường nấy… Sau cùng, Trần Quốc Khang sai người đỡ Nguyễn Khoái đi nằm còn ông kéo tay Trần Nhật Duật bước ra sân. Mưa xuân lấm tấm bám vào khăn, vào áo, vào mặt hai người thành những hạt nước nhỏ li ti, lấp lánh. Trần Quốc Khang chỉ cho em thấy những thứ cây lạ ông mới cho mang về trồng trong phủ. Rồi đột nhiên không hiểu vì sao, Trần Nhật Duật thầm thì kể cho ông anh nghe về Nguyễn Khoái. Viên dũng tướng này có đem lòng thương một người. Đó là con gái độc nhất của ông thầy dạy võ của Nguyễn Khoái. Hai người đã chỉ non thề biển nguyện ước với nhau nhưng mắc phải một lời nguyền của người cha: không gả con gái cho người có võ.

Mọi chuyện cũng vì người cha hồi còn trẻ khí chất cương cường lại cậy biết vài miếng võ thường hay can dự vào chuyện thiên hạ. Lần ấy khi đứa con gái mới chỉ tròn bốn tuổi, người cha vì can ngăn một vụ đánh nhau bị cả hai bên quay ra cùng đánh. Vợ chạy lăn vào xin thì chẳng may bị trúng một đòn đánh vào huyệt hiểm, vực về đến nhà thì mất. Từ đó hai cha con âm thầm nuôi nhau. Người cha ngày đêm khổ luyện trở thành một cao thủ, nhưng cũng từ đấy ông coi võ là thứ kiếm ăn chứ lòng thì khôn nguôi hận, thề không bao giờ gả con gái cho người học võ mà chỉ chọn rể trong đám thư sinh mặt trắng.

Ông thầy cũng biết thừa con gái mình và Nguyễn Khoái phải lòng nhau nhưng ông vẫn nhất quyết làm theo ý mình, mặc kệ cô con gái nước mắt vắn, nước mắt dài và cũng bất kể hai người chờ đợi nhau đã dăm bảy năm. Thậm chí dù Nguyễn Khoái có làm tướng triêu đình ông cũng mặc. Ông tuyên bố “anh Khoái có làm đến tướng nhà Giời thì tôi cũng chả ưng.” Thế là suốt mấy năm ròng rã, đôi trai gái đành ngậm ngùi chờ đợi. Chờ, trong vô vọng. Đã có những lúc, họ bàn với nhau bỏ làng mà đi. Nhưng cô gái thương cha, Nguyễn Khoái thương thầy. Họ cứ thử cố nán lại, cố chờ đợi một may mắn ở đâu rơi xuống. Nhưng mãi mà may mắn đó chưa hề đến… Cũng may, trai mấy làng xung quanh biết cô gái ấy là người thương của tướng Nguyễn Khoái thì khiếp vía, cũng không anh nào dám bén mảng đến nhòm ngó gì!

Có lần, trong lúc bốc đồng Nguyễn Khoái đã cho Trần Nhật Duật xem một chiếc thắt lưng được cô gái tặng. Đó không phải là chiếc thắt lưng bằng vải. Nó được bện bằng những sợi gì đó óng và đen nhánh. Mà nó cũng không dùng để làm thắt lưng. Đây là một thứ nhuyễn tiên dùng cho lối đánh lấy nhu chế cương, lối đánh của những cô con gái… Trần Nhật Duật cười và vỗ vào bả vai rắn như sắt của Nguyễn Khoái:

– Nhà ngươi bị người ta trói chặt bằng cái mớ tóc này rồi. Có mà ngươi chạy đằng trời cũng bị tóm lại.

Nguyễn Khoái ngượng nghịu cười. Anh chả nói được gì, cứ gãi đầu gãi tai như thể có hàng trăm con chấy đang làm loạn…

Sau bữa rượu xuân ấy, Trần Quốc Khang thành ra quý mến cái viên tướng có lối nói chuyện rất thẳng thắn và trực tính này. Ông sai gia nhân lấy cho Nguyễn Khoái một vò rượu nói là gửi biếu ông thầy dạy võ của Nguyễn Khoái làm anh chàng tròn mắt không hiểu vì sao Đức ông Tĩnh Quốc lại biết cả đến những thứ chuyện này. Mãi sau Nguyễn Khoái trông thấy Chiêu Văn vương cứ tủm tỉm đứng nhìn thì anh chàng mới đoán ra mọi nhẽ. Trần Quốc Khang dặn:

– Về thưa với thầy ngươi rằng ngày sau thế nào triều đình cũng phải nhờ ông ấy giúp cho một tay coi quân thủy. Bảo ông ấy có nhận được hay không thì cũng trả lời ta lấy một tiếng.

… Chỉ một lời nhắn nhe ấy mà mọi chuyện dường như khác hẳn, ngay cả Nguyễn Khoái cũng không kịp hiểu gì. Người thầy nghe Nguyễn Khoái nhắc lại lời nhắn của Đức ông Tĩnh Quốc thì ngồi lặng đi rất lâu. Ông bảo Nguyễn Khoái cứ về để ông suy nghĩ. Viên tướng ngần ngà ngần ngừ chào thầy ra về mà trong lòng đầy nghi hoặc. Anh chàng không hiểu sao một lời nhắn tưởng như toàn chuyện quân quốc lại làm thầy bối rối đến vậy. Chẳng có nhẽ thầy ra làm tướng thật. Mà nếu không thì cứ chối một tiếng, đâu có sao. Mấy bữa sau, khi Nguyễn Khoái đang luyện quân ngoài bờ sông bỗng thấy người yêu cuống quýt chạy đến. Cô gái thở không ra hơi nói với Nguyễn Khoái:

– Cha bảo em mời anh chiều nay qua nhà. Cha có việc cần nhờ anh.

Nguyễn Khoái hỏi:

– Sao em không nhờ ai khỏe chân chạy ra báo có phải đỡ mệt không?

Cô gái lắc đầu quầy quậy:

– Không, cha bắt em phải đi. Mà, em là con nhà võ, chẳng nhẽ lại yếu chân?

Nói xong, cô quày quả bỏ về.

Thế là suốt đến tận chiều, Nguyễn Khoái mụ cả người vì những đoán định linh tinh. Cứ dàn trận đánh nhau, hễ tướng bên kia chuyển quân là anh có thể dự biết tướng đó định đánh thế nào. Đằng này chỉ có mấy lời của một vị đại vương và vẻ khác lạ của người thầy già sau khi nghe những lời ấy mà anh đã như lạc vào mê hồn trận chẳng biết đâu mà mò!

Bữa rượu chiều chỉ có hai thầy trò kéo từ giờ Thân tới quá giờ Dậu. Món nhắm chỉ có thứ cá rô nhỏ như hạt bưởi đem rán giòn lên. Rượu chính là lấy từ hũ rượu mà Đức ông Tĩnh Quốc gửi biếu. Tới chừng đã muộn, người thầy già gọi con gái mang cơm lên. Cơm cũng chỉ chan canh rau muống nấu tương gừng. Xong bữa, ông mới bảo Nguyễn Khoái:

– Quả thật lòng ta vẫn không an vì chuyện các con. Mà một lời đã trót buông ra thì khó bề rút lại. Nay Đức ông Tĩnh Quốc đã nhắn ta hủy lời ước xưa để con yên lòng cầm quân lo việc nước thì ta cũng chẳng còn gì mà miễn cưỡng các con thêm nữa. Ta đồ chừng lũ giặc kia thế nào rồi cũng lại sang. Ai chứ giặc phương Bắc thì bao giờ chẳng vậy. Thua một phen là chúng chẳng chịu đâu. Ta già rồi, thấy việc xã tắc nặng nề mà tiếc sức đã cạn. Việc nước nhà giờ trông cậy vào bọn trẻ các con. Cứ như lời Đức ông Tĩnh Quốc thì ngày sau thế nào con cũng cầm quân mặt thủy, vậy phải cố mà ra tài cho xứng mặt rể ta.

Nguyễn Khoái cứ thế ngồi há hốc miệng mà nghe lời thầy. Ai đời những chuyện tưởng chẳng bao giờ có thể xảy ra bây giờ chợt hiển hiện ngay trước mặt. Nguyễn Khoái ngồi đực một lúc mới nhớ ra chắp tay bái lạy thầy – nay lại sắp thành cha vợ của anh. Thế rồi anh chàng len lén lỉnh xuống bếp tóm tay người yêu lôi xềnh xệch ra kể lể. Họ lại dắt díu nhau lên nhà lạy thầy, lạy cha… trong khi Nguyễn Khoái cứ một mực trong lòng nghĩ tới cái công ơn “vô lượng” của Đức ông Tĩnh Quốc…

… Chuyến vừa rồi Nguyễn Khoái về kinh một là có việc công, hai là để mời Đức ông Tĩnh Quốc xuống Khoái Châu chơi một chuyến. Đức ông Tĩnh Quốc nhận lời ngay. Ông hiểu cái cung cách băn khoăn gãi đầu gãi tai của viên tướng. Nguyễn Khoái quả thật có chỗ khó nói. Anh vốn mồ côi cha mẹ từ sớm, họ hàng phiêu bạt chẳng còn ai, may có ông thầy nuôi dạy mới nên người, sắp tới làm đám cưới, họ nhà trai hóa lại chẳng có một ai thì hỏng. Mà đường tình duyên của anh cũng trắc trở, may nhờ Đức ông Tĩnh Quốc nhắn hộ một lời mới thành nên anh cứ mạo muội lên mời Đức ông về chơi, ngày sau đám cưới không có ai cũng đỡ tủi. Nhân tiện Quốc Toản mới nhận được thư nhà, phu nhân báo tin ông Cả Võ bận việc nên Quốc Toản cứ ở lại kinh cũng tốt. Trần Quốc Khang liền lấy cớ kéo luôn Quốc Toản đi cùng cho biết đây biết đó. Nhờ thế cậu hầu tước trẻ tuổi mới có được cái dịp ngồi thuyền trên sông Cái thế này.

…

Làng quê ông thầy Nguyễn Khoái bé nhỏ nằm nép sát vào sông Cái. Làng nghèo, quanh năm sống bằng nghề chài lưới ngược xuôi. Đất Khoái Châu vốn là miền đất trũng, năm nào cũng lụt lội liên miên. Thế nhưng ông Trời lại khéo cho đất Khoái Châu một món quà quý: con gái ở đây trắng và xinh có tiếng. Cô nào cũng có đôi mắt thật đẹp, thật đen và nước da thì trắng nõn. Thế nhưng các cụ thì không cho ấy là chuyện hay vì có cô nào xinh xắn vừa mắt là toàn bị các anh chàng nơi khác “cuỗm” đi mất. Chẳng phải con trai lộ Khoái kém cạnh gì chuyện văn võ mà chỉ vì mấy gã kia giỏi giang trong khoa ăn nói thành thử các cô cứ liêu xiêu. Thì con gái ai mà chả thích mấy câu ca tụng, cứ thế là bay lên tít tận mấy tầng trời. Nguyễn Khoái thưa với Trần Quốc Khang rằng người yêu anh có một cô em họ năm nay đang độ trăng tròn mà đã nổi tiếng xinh đẹp ở lộ Khoái rồi. Anh chàng nói xong thì quay ra nháy mắt với Trần Quốc Toản nhưng cậu hầu tước mặt cứ nghệt ra chả hiểu chuyện ấy có liên quan gì đến mình mà Nguyễn Khoái cứ nhấm nha nhấm nháy. Trần Quốc Khang cười phá lên. Hiếm khi một viên tướng tuệch toạc như Nguyễn Khoái lại trịnh trọng nói chuyện chữ nghĩa vòng vo như thế. Bảo làm sao mà Quốc Toản hiểu được những cái nháy mắt của anh ta. Ông kéo tay cậu cháu rảo bước đi theo con đường quanh co men theo những ao chuôm san sát.

Trần Quốc Khang vốn đã đậm người nhưng so với Nguyễn Khoái thì chưa thấm vào đâu. Viên dũng tướng này cố giấu vẻ ngoài bằng một chiếc áo dày may kiểu văn nhưng vẫn rõ là con nhà võ. Mà quả là về võ nghệ thì trong thiên hạ ít người sánh được Nguyễn Khoái. Sức đao của anh phải liệt vào hàng “khai sơn phá thạch” nhưng khi Nguyễn Khoái sử nhuyễn kiếm thì mới gọi là đáng sợ. Cứ lấy một người nộm bằng bùn cắm lên đủ thứ cây que, Nguyễn Khoái có thể gọt sạch đám cây que đó mà người bùn chẳng hề sây sát. Đám lính vẫn thường đồn rằng Nguyễn Khoái vẫn vừa múa nhuyễn kiếm vừa cạo râu! Chuyện ấy có thật hay không, họa chăng chỉ có Nguyễn Khoái mới biết nhưng có thể chắc chắn một điều, nếu không phải là chuyện lớn, đố mà khích được Nguyễn Khoái tuốt nhuyễn kiếm ra khỏi vỏ. Cây nhuyễn kiếm xanh lét mà Nguyễn Khoái thắng trong một lần đánh cược với bọn công tử nhà giàu thường được thắt chặt vào dọc theo ống tay áo bên trái của viên dũng tướng, người ngoài trông không thể nào biết nổi.

Ông Trưởng Thụ – thầy của Nguyễn Khoái cuống cà kê khi biết người đi cùng cậu con rể tương lai là Đức ông Tĩnh Quốc. Thật quả chẳng phải dễ gì mà một vị đại vương ghé thăm nhà một người dân thường. Trần Quốc Khang khoát tay ra hiệu Nguyễn Khoái để anh cản ông cụ quỳ lạy nhưng không kịp. Ông Trưởng gạt tay Nguyễn Khoái rồi sụp lạy Đức ông Tĩnh Quốc. Trần Quốc Khang cúi xuống đỡ ông cụ rồi trách: “Cụ làm thế là không được. Đây là nơi thôn dã. Cứ đâu mà cụ lại giữ lễ quá thế?” Ông Trưởng lập cập đứng dậy. Ông chắp tay rước Đức ông vào nhà rồi gọi với con gái, sai đi mời mấy cụ trong họ tới lạy chào Đức ông.

Ông Trưởng Thụ rề rà kể lại chuyện xưa. Rồi ông xin Đức ông Tĩnh Quốc bỏ quá cho người già khư khư ôm hận cũ mà suýt làm lỡ duyên con gái. Trần Quốc Khang gạt đi. Đức ông bảo bữa rượu hôm nay chỉ nói chuyện vui, không kể mấy điều xưa cũ. Rồi Trần Quốc Khang ép ông Trưởng Thụ phải lôi hũ rượu quý cất giấu từ bao giờ ra đãi khách. Các cụ trong làng đến dự cũng hùa vào khiến ông Trưởng đành chịu thua, bê hũ rượu ra trong tiếng reo hò của cả Đức ông Tĩnh Quốc lẫn Nguyễn Khoái.

Các cụ khéo mời quá thành thử Trần Quốc Khang không chối từ được. Đêm hôm đó, Đức ông nhận lời ở lại nhà ông Trưởng để uống cho bằng hết thứ rượu quý của đất Khoái Châu. Nguyễn Khoái thì nhăn nhăn nhó nhó. Các cụ chẳng biết rằng chuyện mời đại vương nghỉ lại nhà dân thường không phải là chuyện nhỏ. Vạn nhất có điều gì không phải thì khó mà xếp tội đâu cho hết. Trần Quốc Khang biết chuyện ấy. Đức ông vẫy Nguyễn Khoái vào, bảo:

– Nhà ngươi cứ mặc ta. Liệu mà làm giúp ta việc này.

Nguyễn Khoái cứ chắc mẩm đó là một chuyện gì lớn lắm nhưng hóa ra không phải. Đức ông dặn Nguyễn Khoái đưa Quốc Toản đi chơi chỗ này chỗ nọ cho biết đây biết đó. Luôn tiện để anh chàng hầu tước này hiểu dân gian sống ra sao chứ không thì người kinh thành lại cho Quốc Toản là quê mùa mà người quê lại cho cậu ta là quá kiểu cách. Buổi chiều, trong khi các cụ ngồi hầu chuyện Tĩnh Quốc đại vương, Nguyễn Khoái sắp một con thuyền nhỏ với hai người lính đưa Quốc Toản lang thang trên đất Khoái Châu cho tới khi mặt trời xế hẳn mới quay về ăn tối.

Xong bữa, Nguyễn Khoái lại rủ Quốc Toản đi, nhưng lần này là đi bộ. Ba người – Nguyễn Khoái, Quốc Toản, và cô Thu, con gái ông Trưởng Thụ đi theo những con đường quanh co giữa đám ao đầm lấp lánh ánh trăng. Họ đi sâu vào trong làng, tới nhà một người bà con của cô Thu. Nói cho đúng hơn, đó là nhà Thoan – người em họ mà Nguyễn Khoái đã kể với Đức ông Tĩnh Quốc lúc nãy. Nguyễn Khoái và cô Thu có ý “đãi” cậu hầu tước trẻ tuổi một đêm thu thôn dã thật sự. Kê cái chõng tre ra sân nhân tiện trăng sáng. Quà quê cũng chẳng gì nhiều, chỉ có chuối và nước chè xanh. Mà lần đầu uống nước chè xanh do Thoan nấu, Quốc Toản say đứ đừ. Chè thật đặc, thật sánh, nấu bằng nước mưa, uống vào đến đâu chát đến đấy. Nhưng thật lâu sau, một vị ngọt bỗng từ từ đến, không biết ở đâu ra. Quốc Toản ăn liền mấy quả chuối trứng cuốc mới đỡ say. Thoan thì cứ ngồi bưng miệng cười. Con trai quê mười hai, mười ba tuổi như cái “cậu” hầu tước này ra đồng đánh trâu từ sáng đến tối, đen nhẻm đen nhèm chứ đâu có trắng bóc thế này. Mà cứ trông vóc dáng thư sinh khắc biết, chắc chỉ đẩy một cái cũng ngã. Thoan thì khác, tuy là con gái nhưng cô cũng thuộc vào hàng học trò yêu của ông Trưởng Thụ. Cha Thoan gửi cô theo học ông bác khó tính nổi tiếng này từ khi cô mới lên sáu tuổi. Tính ra đến giờ cũng đã tám năm. So ra, Thoan còn có chỗ hơn cả chị họ mặc dù Thu vẫn bị rèn cặp ngặt nghèo hơn. Thu học võ “để đấy”, nghĩa là cô chưa dụng võ bao giờ. Còn Thoan, chỉ hơi một chút là quyết chí ra tay “vì nghĩa”. Cô chị hiền lành chín chắn bao nhiêu thì cô em lại quyết đoán và nghịch ngợm bấy nhiêu. Vì thế, ngồi một lúc trông cậu hầu tước “ranh con” nói chuyện trên giời dưới biển với Nguyên Khoái, Thoan phát chán. Giá như mọi khi, cô đã lỉnh vào trong nhà vòi bố kể chuyện đánh giặc hồi Nguyên Phong. Nhưng tối nay, ông cụ lại sang nhà ông Trưởng Thụ hầu chuyện Tĩnh Quốc đại vương. Và Thoan quyết thử xem có thật cái anh chàng thư sinh mặt trắng kia chỉ đẩy một cái cũng ngã không. Cô bắt đầu ngồi nghĩ mẹo, mà nghĩ mãi thì chẳng ra vì kế nào cũng e Nguyễn Khoái phá được. Thoan thừa biết nếu cô không khéo thì khó che mắt nổi người anh rể võ nghệ có thừa. Thế mà càng nhìn thì cái gã hầu tước kia lại càng có vẻ đáng ghét, về quê mà cứ mặc áo trắng, tay lại còn phe phẩy cái quạt cho ra chiều đĩnh đạc người lớn nữa mới tức chứ. Nghĩ mãi chẳng được, Thoan đứng dậy, lỉnh luôn ra vườn. Đột nhiên Quốc Toản hỏi với theo làm cô giật mình đứng lại:

– Chị Thoan pha chè kiểu gì mà uống say thế? Chị có cho thêm cái gì vào không đấy?

Thoan bật cười:

– Tôi chả cho gì cả. Là tại cậu không biết uống chè thôi.

Nguyễn Khoái nghiêm mặt:

– Em phải trình hầu gia chứ không nói năng cộc lốc thế được.

Quốc Toản quay lại xoa tay:

– Không, không, có gì đâu mà giữ lễ. Anh em ta bây giờ cũng phải xưng hô thế nào cho thân mật chứ. Anh Nguyễn Khoái, em còn kém tuổi chị Thoan cơ mà.

Nguyễn Khoái cười:

– Bây giờ thì không sao, nhỡ về sau gặp lại, nó không trình Đức ông lại cứ tôi với cậu thì hỏng.

Quốc Toản lắc đầu:

– Thì hẵng cứ đến lúc ấy đã…

Nguyễn Khoái toan nói gì nhưng khi trông lại, Thoan đã biến đi từ lúc nào…

Lúc về, Thoan đưa tặng Quốc Toản một ôm lá chè tươi. Cô định hẩy ngã Quốc Toản nhưng không ngờ anh chàng lẻo khoẻo ấy nhân đó hất nhẹ lại làm cô suýt ngã. Thấy Thoan loạng choạng, Quốc Toản nghệt mặt ra vứt luôn cái quạt và ôm lá chè xuống chõng để đỡ Thoan. Cái quạt rơi làm đổ bát chè xanh uống dở, lớp lụa bạch chớp mắt hóa ra bị nhuộm nguyên một màu vàng xỉn. Thoan suýt ngã, nhưng cô cố gượng chạy lại và vội vã cầm chiếc quạt lên cố vẩy nước đi nhưng không kịp. Nước chè đã nhuộm xong lớp lụa phất quạt mất rồi. Nhưng điều làm Thoan giật mình lại là ở chỗ khác: chiếc quạt trông mỏng manh nhưng hẳn là một vật quý. Bài thơ chép quạt đẹp như một bức tranh. Trên nan quạt làm bằng cật tre cứng vẫn còn những vết xước dường như do binh khí gây ra, ắt hẳn đây là quạt của con nhà võ. Bây giờ thì Thoan mới biết từ nãy đến giờ những gì cô nghĩ hóa ra đều là nhầm cả. Hơn nữa, “anh chàng” hầu tước “ranh con” kia chẳng có gì đáng ghét, cậu ta đang cuống quýt lo cô bị đau. Thoan lắc đầu:

– Tôi không sao, nhưng mà cái quạt của cậu hỏng mất rồi!

Quốc Toản lắc đầu:

– Không có gì, không có gì. Không khéo màu này còn đẹp hơn đấy. Nhuộm thế này, người ta lại tưởng quạt của tôi là quạt lâu năm.

Thu toan nhắc em về cách xưng hô nhưng lần này thì Nguyễn Khoái ngăn lại. Anh chợt hiểu vì sao Đức ông Tĩnh Quốc muốn anh đưa Quốc Toản đến thăm những người dân bình thường và chính ông cũng luôn làm thế. Phải sống với dân, lắng nghe những điều dung dị mà họ nói mới hiểu được họ nghĩ gì và họ muốn gì. Điều này sách vở không dạy và đám vương tôn công tử không muốn học. Mà người làm tướng không hiểu lòng dân thì chưa đánh đã biết là thua rồi… Nguyễn Khoái chợt mỉm cười. Anh vừa nghe thấy Quốc Toản đang hứa với Thoan nhất định sang năm cậu sẽ về chơi. Nguyễn Khoái cúi xuống, anh nắm chặt lấy bàn tay người yêu. Thu lén nhìn hai người kia rồi toan rút tay ra nhưng lại thôi. Cô chợt nghĩ rằng mãi tới lúc này, hai cô cậu thiếu niên kia mới có chỗ hiểu nhau. Nhưng từ giờ tới sang năm là cả quãng thời gian không ngắn, liệu một hầu tước có còn nhớ tới lời hứa với cô bạn ở cái làng quê nhỏ bé lộ Khoái này không nhỉ? Mà… hơn nữa, đó chỉ là lời hứa của một cậu bé mới chưa tròn mười lăm tuổi!…

Chương V

Tết Nhâm Ngọ có lẽ là một cái Tết khó mà quên được với Quốc Toản. Tuổi mười bốn đi qua để lại đầy những bất ngờ trong lòng chàng hầu tước trẻ tuổi. Đã thật lâu kể từ cái đận ông Cả Võ về quê ăn giỗ, hai thầy trò vẫn không gặp được nhau. Chẳng là Bảo Nghĩa hầu Trần Bình Trọng có nhờ ông Cả Võ lên dạy thêm phép đánh thiết lĩnh cho quân Thánh Dực vì vốn xưa nay ông Cả vẫn nổi tiếng ở môn này. Việc nước là trọng, ông Cả Võ đành gửi thư dặn dò Quốc Toản theo phép mà tự học. Học kiểu này, đột nhiên Quốc Toản thấy mình suy nghĩ khác hẳn. Cậu có thể tự mày mò tìm ra những điểm yếu của binh pháp. Tỷ dụ như Ngô Khởi chẳng phải người tài vì chỉ biết tiến mà không biết thoái. Nếu cứ theo binh pháp họ Ngô mà đánh thì có khi thắng như chẻ tre nhưng cũng có khi không còn đất lùi. Nào có đâu xa, chính Ngô Khởi một đời mang danh đại tướng rồi cuối cùng chết trong đám loạn tiễn của lũ người thù ghét. Điều này chẳng có thầy nào dạy cả. Từ khi học không có thầy, Quốc Toản lại càng hứng thú học hành hơn trước, chính phu nhân cũng phải lấy làm lạ. Mấy ngày Tết, Quốc Toản ít đi chơi mà vẫn say sưa trong đám sách vở. Tuổi mười lăm, dòng máu nóng chảy hừng hực trong huyết quản. Nét chữ mềm và bay khi xưa giờ đột nhiên cứng rắn và xương xẩu hơn nhiều…

Đêm giao thừa, Quốc Toản đứng giữa sân say sưa ngắm nhìn bầu trời mờ mờ sáng. Mưa xuân bay đầy trời và chàng trai trẻ chợt thấy một chút gì đó cồn cào trong dạ. Tiếng hò reo đón Tết của bọn trẻ khiến Quốc Toản thấy gai người. Hoài Văn hầu cảm nhận có một điều gì đó thiêng liêng đang xảy ra. Đúng, dường như tráng chí Đông A đang chảy rần rật trong mỗi đường gân thớ thịt tuổi mười lăm. Quốc Toản muốn viết nên một bài thơ thật hào hùng, lại cũng muốn múa một đường gươm cho thỏa chí trai; nhưng rồi cậu cứ đứng ở giữa sân, ngửa mặt nhìn lên trời mặc mưa xuân ướt đầm áo…

Thế rồi, không biết vì sao Quốc Toản sực nhớ đến lời ước hẹn năm ngoái. Cậu đã hứa là sẽ về thăm lại cái làng quê bé nhỏ ở Khoái Châu. Quả tình trong đời Quốc Toản, chưa bao giờ cậu được sống thật vui như khi ở đó. Mọi con người đều bình dị. Thậm chí những người dân quý trọng và kính nể cậu hầu tước giống như họ quý trọng và kính nể những người có vai vế trong làng. Thế thôi, bởi vì cả làng đã có khi nào được biết đến lễ nghĩa chốn quan quyền đâu. Người ta không phải khép nép sợ sệt những vương hầu đến quên cả trời đất như ở nơi kinh thành. Bởi vậy Quốc Toản có thể thỏa chí rong chơi mà không bị một ràng buộc nào cả.

Rồi, Quốc Toản nhớ đến bát chè xanh. Lạ làm sao cái thứ chè xanh pha bằng nước mưa. Nó chát và say lảo đảo nhưng rồi để lại vị ngọt thật lâu. Và chỉ ở đó Quốc Toản mới được biết những gốc vối già sần sùi nằm quanh ao đã mấy chục năm. Mà không ngờ nước nụ vối cũng làm người ta nhớ lâu đến thế… Bất giác Quốc Toản bật cười, bây giờ cậu vẫn dùng chiếc quạt bị “nhuộm” nước chè. Những vết ố vàng tựa vân mây trông lại đẹp hơn trước. Thật ra hôm đó, người lo nhất chính là Nguyễn Khoái chứ không phải Thoan. Thoan chưa đủ lớn, và thậm chí dù có là người lớn cũng không lường nổi hậu quả của việc mà cô gây ra. Chỉ Nguyễn Khoái mới hiểu rằng chiếc quạt luôn là một vật quý của các chàng công tử. Mà đây lại là quạt của một cậu hầu tước, cháu yêu của Đức ông Tĩnh Quốc. Hôm sau, Nguyễn Khoái cứ băn khoăn cố gợi ra để xem ý Quốc Toản thế nào. Mãi cũng chỉ thấy cậu hầu tước suốt buổi nói chuyện say chè xanh thì Nguyễn Khoái mới tạm yên lòng…

Qua Tiết Thượng nguyên*, Quốc Toản đang đi thăm một người bạn gần nhà thì nghe gia nhân báo tin có khách. Cậu quay trở về khi Nguyễn Khoái đang đứng ngây ra ngắm bụi trúc vàng trước thư phòng của chàng hầu tước trẻ tuổi. Chẳng dễ gì mà người ta tìm được một bụi trúc đẹp như vậy. Thân trúc mảnh khảnh, thanh tao và vàng óng. Bụi trúc được hãm cho vừa tầm cao gấp đôi người bình thường. Trong cái nắng của buổi chiều cuối xuân, những lá trúc xanh óng lên một cách kỳ lạ khiến cho người vốn thô mộc như viên dũng tướng cũng phải ngỡ ngàng vì vẻ đẹp. Quốc Toản reo lên làm Nguyễn Khoái giật mình. Anh không ngờ sự có mặt của anh lại làm cho Quốc Toản mừng đến vậy. Đã từ lâu, trong thâm tâm Nguyễn Khoái vẫn thầm quý mến cậu hầu tước mà lũ vương tôn công tử vẫn đồn đại là “quê chẳng ra quê, tỉnh chẳng ra tỉnh”. Nhưng dù sao chăng nữa thì Hoài Văn hầu vẫn là con nhà gia thế, kim chi ngọc diệp. Mà Nguyễn Khoái thì dẫu làm tướng cũng vẫn chỉ là tướng quèn mà thôi. Ấy thế nhưng khi trông thấy anh, cậu ta lại reo mừng hớn hở khiến Nguyễn Khoái phát ngượng. Thấy tiếng Quốc Toản, phu nhân từ nhà trên đi xuống. Bà không cho Nguyễn Khoái lạy chào và nhắc Quốc Toản mời anh vào nhà uống nước. Quốc Toản ngớ người. Cậu vừa quên phắt mất rằng Nguyễn Khoái phải vượt bao nhiêu đường đất đến đây, chiếc khăn bịt đầu còn bám đầy bụi đất…

Rằm tháng Giêng.

Khi Nguyễn Khoái đã yên vị trong nhà trước chén trà bốc khói nghi ngút thì Quốc Toản mới xoắn lấy và hỏi đủ thứ chuyện làm Nguyễn Khoái không biết đằng nào mà trả lời nữa. Nguyễn Khoái chợt nhận ra cậu hầu tước này thay đổi khác nhiều so với lần trước họ gặp nhau. Hoài Văn hầu đã ra vẻ người lớn hơn, ăn nói đĩnh đạc hơn và… nói nhiều hơn. Đang trả lời Quốc Toản thì đột nhiên Nguyễn Khoái im bặt một lúc lâu. Anh ngập ngừng nói: “Cái… cái… Thoan gửi… gửi… đền…” Trông Nguyễn Khoái ấp a ấp úng vừa buồn cười, vừa tội nghiệp. Thế rồi Nguyễn Khoái luồn vào trong ống tay áo rút ra một chiếc quạt và trao cho Quốc Toản. Quốc Toản xòe quạt ra xem. Nan quạt là loại trúc già có dễ mấy chục năm được chuốt óng lên. Còn lụa phất quạt thì chắc hẳn chẳng phải lụa thường. Xen lẫn với những sợi tơ là những nút của thứ sợi gì thật lạ, đen nhánh. Những nút đó kết vào nhau thành chữ, chữ ghép thành hai câu:

“Tam điểm như tinh tượng

Hoành câu tự nguyệt tà.”

Hai câu thơ chẳng ra thơ, tụng chẳng ra tụng này vốn là của Hy Di Trần Đoàn* – vị ẩn sĩ lừng danh ngồi trong núi mà đoán biết được khí số thiên hạ. Đấy là Hy Di tiên sinh theo phép tượng hình để luận về chữ Tâm. “Tam điểm như tinh tượng” – ba dấu chấm của chữ Tâm tựa như ba ngôi sao sáng. “Hoành câu tự nguyệt tà” – nét cong nằm ngang tựa như vành trăng khuyết. Ba ngôi sao và một vành trăng khuyết – ấy là thiên tượng ứng vào chữ Tâm. Quốc Toản lặng người đi thật lâu vì chẳng tìm ra một lời nào để nói về chiếc quạt và mười chữ ấy.

Người thời Hậu Đường sang Tống. Được coi là khai sinh ra Tử vi đẩu số. Truyền thuyết kể rằng ông nhận ra hai đứa bé ngồi trong gánh của một bà mẹ sau này sẽ đều là minh quân. Đó là Tống Thái Tổ và Tống Thái Tông.

Và bỗng nhiên Quốc Toản khẽ giật mình, cậu chợt hiểu vì sao ông Cả Võ chỉ cho cậu chữ Tâm thật nhỏ trong khi cậu lại mơ một chữ thật lớn để treo trong thư phòng. Tuổi mười bốn mười lăm đâu phải là gì mà đương nổi chữ Tâm – chỉ có bốn nét nhưng chứa trong lòng cả mênh mang vũ trụ. Bài học của thầy không lời mà sao thật thấm thía. Chao ôi, Quốc Toản bỗng thấy nhớ thầy ghê gớm. Thì ra những gì mà cậu vẫn nghĩ thật là ngây thơ, khờ dại. Chẳng phải thầy không thể cho cậu được tự tung tự tác tìm cái sai của người xưa. Cũng không phải là thầy chưa nghĩ tới những cái sai đó. Trên đời này, tìm ra cái sai của cổ nhân thì không khó; nhưng học cho kỹ cái đúng của cổ nhân để rồi chính mình khỏi mắc lỗi thì khó biết chừng nào…

Họ cứ ngồi im lặng như thế bất kể trời tối sụp từ lúc nào. Nguyễn Khoái ngắm nhìn cậu hầu tước đang mê mải theo đuổi những ý nghĩ gì không rõ. Kể từ khi cầm đến cái quạt và đọc mấy chữ trên đó, Quốc Toản như lạc hẳn vào một cõi khác. Mấy chữ này là Nguyễn Khoái xin của Đức ông Hưng Ninh vương Trần Tung. Đích xác hơn thì anh nhờ Chiêu Văn vương xin hộ. Bữa đó, sau khi đã tiễn Hoài Văn hầu hồi kinh, Nguyễn Khoái mới kể ra với vợ chưa cưới câu chuyện về chiếc quạt – vật bất ly thân của những chàng công tử. Thế là Thu hoảng hốt chạy vội sang tông tốc thuật lại cho cô em nghe. Thoan sững sờ. Cô khóc và hỏi chị xem làm sao để đền cho được chiếc quạt. Thu lại đem ra hỏi Nguyễn Khoái. Ngồi nghĩ suốt một ngày, và dĩ nhiên chẳng ra nổi cái gì, Nguyễn Khoái lóc cóc đi vấn kế đám bạn bè vẫn thường lăn lộn đã lâu khắp chân trời góc bể. Cuối cùng một tay đệ nhất kỳ thủ ở Khoái Châu vốn xưa là dân buôn bán ở Vân Đồn vừa bỏ nghề đã bày cho Nguyễn Khoái một cách. Nào nan quạt làm ra sao, đặt ở đâu, tơ dệt lụa để phất quạt phải chọn loại tơ gì rồi cứ theo thế mà làm. Chỉ có một cây quạt làm theo phép ấy mới xứng để đền bù được cho một cây quạt quý khác. Nhưng đến khi chọn bài thơ đề quạt thì Nguyễn Khoái phải lần đến nài nỉ Đức ông Chiêu Văn nhờ chọn hộ. Chiêu Văn vương hỏi thơ đề quạt cho ai thì Nguyễn Khoái lại giấu quanh. Bị tra một hồi cuối cùng anh chàng cũng phải khai thật. Trần Nhật Duật không hỏi gì thêm nhưng nghĩ đến thơ thì cũng bí, may sao túm được Hưng Ninh vương liền nằng nặc ép cho bằng được. Hưng Ninh vương đọc tới cả hai chục câu thì mới đến hai câu của Hy Di tiên sinh. Chiêu Văn vương mừng như vớ được vàng, nhìn quanh không thấy tờ giấy nào, viết vội vào tay cho đỡ quên rồi cứ thế lẩm bẩm: “Có thế chứ!… Có thế chứ!…” Nghĩ cũng lạ, Chiêu Văn vương vốn không phải là người dễ dãi, bạ ai cầu gì cũng được. Thế mà chẳng hiểu sao, Đức ông Hoàng Sáu lại quý Nguyễn Khoái tới mức chiều theo đủ thứ quấy rầy của anh ta đến vậy!

Bữa trà khuya của Quốc Toản và Nguyễn Khoái bắt đầu vào giữa canh ba. Thời khắc nửa đêm luôn luôn có một vẻ thiêng liêng đối với Quốc Toản. Đó là lúc âm dương giao hòa và lòng người thật sự yên tĩnh. Mảnh trăng quá rằm đang hao dần xa tít trên cao. Một vài ngôi sao cô quạnh buồn bã nhấp nháy. Khói bay từ khay than lên chầm chậm tỏa dần vào không gian tĩnh mịch. Hương trà khe khẽ ấm dần lên. Quốc Toản chợt rùng mình. Mảnh trăng cong kia, những ngôi sao đang nhấp nháy kia, tất cả lại gợi về mười chữ sâu xa trên chiếc quạt. Mỗi một chữ đều kết bằng những sợi tơ đen huyền như tóc. Quốc Toản lại càng hiểu vì sao mà ông Cả Võ vẫn thường nói với cậu rằng ở đời chỉ có hai chữ viết khó nhất: chữ Nhất và chữ Tâm. Quả vậy, để viết cho đẹp một chữ Nhất thì phải biết sao cho vừa, không ngắn quá, không dài quá. Chỉ một nét thôi nhưng đó lại là khởi nguồn của mọi chữ. Còn chữ Tâm. Lòng người trong hay đục là bởi chữ Tâm. Làm điều thiện hay ác cũng bởi chữ Tâm. Mà rõ ràng chỉ bốn nét thôi nhưng mỗi lần viết chữ Tâm, Quốc Toản lại thấy nét bút mình thật run rẩy, thật non nớt…

Đợi một lúc thật lâu, thấy Quốc Toản vẫn bần thần suy nghĩ, Nguyễn Khoái vươn tay kéo quai ấm về phía mình rồi chậm rãi rót vào hai chiếc chén. Viên tướng quen với ồn ào của trại lính và bãi tập vốn không quen với những phút lắng đọng quá mức thế này. Đột nhiên Quốc Toản ngẩng lên: “Anh Khoái, cái quạt kia có gì đâu mà chị Thoan gửi đền quạt quý như thế! Hay là anh…” Quốc Toản bỏ lửng câu hỏi và nhìn thật lâu vào mắt Nguyễn Khoái. Viên tướng chất phác quả nhiên không thể giấu được chuyện gì. Anh kể tất tần tật nào cô Thu nói thế này, nào Thoan khóc thế nọ. Những lời của Nguyễn Khoái khiến Quốc Toản ngỡ ngàng. Có những tấm lòng nơi thôn dã chân thành đến thế mà trước đây cậu hầu tước không bao giờ biết tới. Mà biết rồi thì thành ra cảm động quá. Nhưng Nguyễn Khoái vẫn đang kể. Anh nói về chuyện Thoan phải ngâm và chuốt từng sợi tơ thế nào để nó thật dai và sau này không bao giờ bị nước chè hay một thứ nhựa gì làm bẩn. Còn… những sợi đen… Đúng thế, đó là những sợi lấy từ mái tóc dày óng mượt của Thoan. Chính tay đệ nhất kỳ thủ Khoái Châu đã dạy Nguyễn Khoái cách ngâm và chuốt tơ, và cũng chính gã đã bày ra cái cách kết những nút tóc thành chữ. Chỉ có thế thì màu đen trên quạt mới mãi mãi không phai…

Bây giờ thì chiếc quạt quý đang nằm trên tay Quốc Toản. Cậu xòe quạt ra và nhìn chăm chăm vào những sợi tóc nhấp nhánh đen huyền. Tóc của một người con gái. Có lẽ những sợi tóc này đã được chăm chút biết bao bởi những nồi nước thơm hương bồ kết và lá chanh, lá bưởi. Quốc Toản chợt cảm thấy cuộc đời này thật là bất công. Nếu cậu không phải là hầu tước thì chắc cô gái thôn quê kia cũng chẳng phải khóc vì đã trót nhỡ làm hỏng một vật vô tri và cũng đâu đến nỗi phải kết cả tóc mình vào một chiếc quạt để đem đi “đền” cho người khác…

Đột nhiên Nguyễn Khoái vụt nghĩ đến một điều và chính suy nghĩ ấy làm viên tướng chết lặng đi. Khi nghe theo lời khuyên của tay đệ nhất kỳ thủ đó, cả Thoan, cả Thu, thậm chí luôn cả Nguyễn Khoái cũng không nghĩ đến một điều: người con gái chỉ dành những sợi tóc đẹp nhất của mình như một lời trao gửi. Nguyễn Khoái lén nhìn xem Quốc Toản có nhận ra điều đó không nhưng hình như cậu vẫn đương mải suy ngẫm về chuyện đi xin chữ của Đức ông Hưng Ninh. Thế rồi Nguyễn Khoái buột miệng kêu lên: “Mà này, lạ lắm cơ, rõ ràng là Đức ông Hưng Ninh không thể biết được, nhưng Đức ông lại chọn cho hai câu để nói về chữ Tâm! Rồi thì chính Đức ông Chiêu Văn cũng thích hai câu ấy…” Quốc Toản ngạc nhiên: “Chữ Tâm thì sao hả anh?” “Thì…” Nguyễn Khoái ngập ngừng… “Thoan là tên ở nhà. Còn tên mà sư cụ chùa làng đặt cho nó là Tâm – Thanh Tâm. Chính cái Thoan có khi cũng không biết chuyện này vì sư cụ đã về cõi Phật từ lâu, mà từ bé tới giờ chẳng có ai kể cho nó nghe cả”…

Từ lúc đó trở đi, hai người lại lạc trong im lặng. Mỗi người đều mải đi theo những suy nghĩ lan man hết chuyện này sang chuyện nọ. Biết nói điều gì bây giờ khi trong lòng họ đang ngổn ngang bao nỗi. Đêm nay là một đêm xuân thật lạ. Nó cứ làm cho người ta cảm thấy nao nao như sắp chạnh nhớ đến một cái gì đó trong tiềm thức. Đêm càng về sáng càng lạnh. Xung quanh hai người chỉ có tiếng than cháy trong lò lép bép và thi thoảng là tiếng dế lích rích. Rất ít khi có một đêm xuân mà bầu trời đen thẫm và sâu thẳm đến thế này. Vành trăng cong với những ngôi sao lấp lánh ngày càng xa, thật xa…

Chương VI

Dòng sông Lô xét về rộng thì thua sông Cái, xét về hiểm lại kém sông Đà. Vậy mà cả nửa tháng nay, người người trong thiên hạ chỉ rặt bàn chuyện sông Lô. Không ít những tay tự coi mình là anh hùng hào kiệt đều nườm nượp tìm đường đổ về sông Lô…

Trong một ngôi quán nhỏ chừng như mới được dựng tạm, mới sáng tinh mơ đã có mấy tay ra dáng “hảo hán” ngồi bàn chuyện. Người nhiều tuổi nhất, râu ria rậm rì, đặt bát rượu lên mặt chõng đánh ịch, nói oang oang:

– Tôi nói thật với các anh em, nếu quả là chỉ một hai con chứ không phải cả bầy, thì mình thằng Mộc này cũng đủ, khỏi phải viện đến anh em.

Một người trông có vẻ chín chắn hơn giơ tay cản lại:

– Anh Cả phải bình tĩnh, đừng nóng vội. Dân ta từ xưa vốn có tục xăm hình thủy tổ Long Quân là để dọa loài thủy quái. Nay con ngạc ngư kia không sợ, đủ biết nó phải là giống yêu nghiệt gan to chứ chẳng chơi.

Người tên Mộc kia lắc đầu không nghe, xăm xăm đứng dậy vớ cây câu liêm dựng bên vách ra ý sẽ đi thẳng xuống bến. Mãi đến lúc đó, ông quán vốn ngồi im nãy giờ mới bắt đầu cất tiếng:

– Nhà bác đừng có anh hùng anh tài mà khéo không ôm họa. Bao nhiêu tay dũng sĩ xuống sông đều phải mắc hận với giống ngạc ngư này rồi đấy. Quan sở tại đã treo bảng cấm không cho ai bén mảng đến bờ sông. Mấy bữa nay, “anh chàng” ra chừng cũng đói nên toàn nổi lên ngóng vào hai bên bờ xem có gì chén được. Cho đến hôm qua, lại có một người đến nhìn bảng cấm rõ lâu rồi phi thẳng xuống sông, tôi gọi mãi không kịp. Thế là mất ngay một cẳng với nó, may mà không chết.

Người tên Mộc bật hỏi:

– Thế sao anh ta đọc bảng cấm rồi còn không theo hả cụ?

Ông quán cười:

– Ấy, thì tôi cũng nghĩ như thế. Mãi sau hỏi ra thì anh ta có biết chữ mù nào đâu. Chẳng qua trông thấy hình thủy quái lại cứ tưởng treo thưởng cho ai bắt được, mới thành ra nông nỗi ấy chứ…

Lũ kia cười ầm lên, còn người tên Mộc cũng lại ngồi xuống uống rượu. Tuy thế, bữa rượu xem chừng có vẻ nhạt đi nhiều, không được đậm đà như lúc ban đầu nữa. Trên vách quán, bản yết thị của quan sở tại bị gió thổi cứ va vào liếp cộc cộc, cộc cộc…

…

Lại một đêm nữa trôi qua. Dòng người đổ về sông Lô càng lúc càng đông thêm. Dân ven bờ làm thêm mấy dãy lán cũng không đủ cho khách thuê. Bây giờ thì chỉ còn người hiếu kỳ. Những ai trót nuôi mộng bắt thủy quái chỉ cần tận mắt nhìn thấy con cá sấu lừng lững nổi trên mặt sông ắt nguội hết những ảo vọng cuồng ngông nhất. Không ai biết con cá sấu này từ đâu mò ra đây. Ngay cả những người vẫn thường qua lại bãi Màn Trò cũng chưa từng trông thấy con cá sấu nào lớn như vậy. Có những đêm, nó bò lên dải cát ven sông kiếm mồi và sáng ra để lại những dấu chân và một vệt kéo dài của cái đuôi khủng khiếp lởm chởm gai. Người ta bắt đầu kháo nhau rằng con cá sấu này đã thành tinh. Mà quả thật, dưới ánh trăng, cái bóng dáng kềnh càng của con cá sấu trên bờ sông dễ làm cho người yếu bóng vía phải rùng mình mà nghĩ đến những giống ma quỷ. Kể ra những điều thiên hạ truyền nhau không phải không có lý. Các cụ xưa vẫn kể rằng, loài thủy tộc là giống dễ tu luyện thành tinh. Còn riêng cá sấu, hễ con nào tự vùi mình trong đất được đủ tháng đủ năm sẽ hóa rồng. Nhưng các cụ còn nói thêm, vì giống cá sấu u mê lại độc ác nên thường không thể tu luyện cho tròn mà thường dở chừng, chúng sẽ đội đất chui lên để thành tinh-cá-sấu. Tinh-cá-sấu không sợ các loại bùa chú phù phép, không sợ gươm đao. Sau bữa mấy vị pháp sư theo phép của Mật tông ném bùa xuống sông mà con cá sấu kia vẫn nhơn nhơn thì rõ là tinh rồi còn gì nữa… Muốn diệt tinh-cá-sấu phải có phép ngũ lôi. Nhưng tìm đâu ra ai có phép ngũ lôi giữa muôn vạn người thế này cơ chứ!

Thuyền bè không dám qua lại vì sợ nó quật đuôi lôi xuống, đò dọc đò ngang càng không dám đi nên cả một dải sông Lô trở thành hoang vắng. Vài hôm, đám người hiếu kỳ lại loan ra một tin mới. Nào là có người trông thấy đám vây lưng của nó giống hệt vây rồng, chắc con này tu luyện cũng lâu năm. Nào là hôm qua nó dùng đuôi quật tan một bè gỗ lim trôi trên sông… Thế rồi người ta đổ xô về quán nước của cụ cố Lình để cùng nghe một người liều mạng kể chuyện tìm ra gốc tích con thủy quái. Người kia dẫn cả bọn tới đoạn sông vắng và chỉ cho xem chỗ bờ bị sạt. Sóng nước vẫn lùa vào chỗ sạt ì ọp, ì ọp đầy ghê rợn. Dấu vết vẫn còn nguyên như có một con vật gì đó quẫy đạp điên cuồng để thoát ra khỏi lòng đất. Đoàn người cúi đầu quay về, mặt mũi nhợt ra. Một đồn mười, mười đồn trăm… khắp cả thiên hạ đều truyền tụng nhau về con cá sấu tu luyện chưa tròn nay thoát ra sông Lô rình ăn thịt người…

Thế rồi… bẵng đi một tháng, sau khi người ta đoán biết được gốc gác thì con cá sấu bỗng biến khỏi sông Lô. Nó bỏ đi đột ngột hệt như lúc đến. Dễ đến chục ngày sau, dân ven sông mới nhận ra điều đó. Người ta bắt đầu lại dắt díu nhau qua đò đi chợ, kiếm kế sinh nhai. Những dân hiếu kỳ bỏ đi cả, chỉ còn có mấy anh em của Cả Mộc vẫn thi thoảng ghé qua bến sông để dò xem động tĩnh thế nào. Và cuối cùng họ cũng đã được tận mắt nhìn thấy con thủy quái. Chỉ tiếc rằng cái khoảnh khắc ấy lại quá tàn khốc và ghê rợn. Một người đàn bà với đứa bé đang bơi con thuyền nhỏ qua sông thì đột nhiên bị một cái đuôi đen sì lởm chởm gai quét sạt ngang hất xuống nước. Con ngạc ngư lao vào mồi và mặt sông loang đỏ dòng máu oan của hai con người xấu số. Lúc ấy, mấy anh em Cả Mộc đang đứng ven sông. Đám xung quanh chỉ kịp nghe thấy Cả Mộc hực lên một tiếng, rồi không ai cản kịp, anh ta lao thẳng xuống sông. Cả Mộc mượn đà nước chảy, đẩy thật mạnh con thuyền nhỏ đang xoay tròn trên sông vào thẳng họng con thủy quái đang há to rồi lao vào đâm một nhát chí mạng trúng mắt. Tinh-cá-sấu oằn lại vì đau, nó xoay mình và táp thật mạnh về phía Cả Mộc. Con người dũng cảm ấy cố né nhưng không kịp. Anh bị nó đớp cụt cánh tay bên trái. Mấy người đàn em ùa cả xuống sông phóng tới tấp những vũ khí có trong tay về phía con thủy quái và cố hết sức lôi Cả Mộc lên bờ. Dòng sông đỏ ngầu máu chói chang nắng của buổi ban trưa. Sau bữa đó, anh em nhà Cả Mộc được quan huyện sở tại thưởng tiền. Họ sắm sửa đủ thứ bẫy, lao… để rình bắt tinh-cá-sấu. Nhưng lần này con cá sấu chột ấy mất tăm tích hẳn. Không còn ai trông thấy nó một lần nào suốt hàng tháng trời… Cho tới tháng Tám, khi thiên hạ râm ran tin con thủy quái ấy lại mới nổi lên và hoành hành trên sông Phú Lương suốt dọc kinh thành thì cả bọn nhất loạt ồn lên. Họ quyết về kinh diệt bằng được con cá sấu để trả mối thù. Cơm đùm cơm nắm, mấy anh em dắt díu nhau trẩy kinh. Bao nhiêu sự buôn bán họ đều gạt qua một bên. Làm thân nam tử chỉ những khi thế này mới tỏ rõ chí trai…

…

Mùa thu kinh thành bao giờ cũng là một mùa đẹp. Cái nắng vàng mơ hồ của buổi chiều lấp lóa trên những cung điện nguy nga. Nắng thu kinh thành, đêm thu kinh thành là đề tài cho bao nhiêu thi nhân mặc khách thỏa sức làm thơ. Lại một Trung thu đương đến gần, nhưng chưa bao giờ dân kinh thành lại nháo nhác như thế này kể suốt từ thuở Nguyên Phong giặc giã. Con cá sấu chột mắt bên tả hoành hành trên sông Phú Lương khiến ai nấy đều kinh khiếp. Dòng sông quen thuộc và thân thương với bao người đột nhiên trở thành đáng sợ. Dân chài lưới phải bỏ thuyền lên bờ, sống vạ vật đói khát. Họ chẳng có một tấc đất cắm dùi, chẳng biết một thứ nghề nào trên cạn. Đàn ông chỉ còn biết qua ngày bằng đội thuê vác mướn. Đàn bà, đã có mấy người tự bán vào làm con ở cho các nhà giàu. Còn lũ trẻ ngày ngày lễu rễu vác rá đi xin ăn khắp đầu chợ cuối chợ, ruồi nhặng bay theo thành đám. Đã thế, họ lại trót “dại dột” tụ tập dựng lều ngay gần lầu Vọng Nguyệt của Chương Hiến Thượng vị hầu Trần Kiện. Thật quả là đám dân đen cùng cực này làm bẩn mắt “vị” hầu tước vốn đã khinh người như rác. Được một, rồi hai hôm, Trần Kiện sai lính ra đuổi sạch “lũ cùng dân” ấy đi chỗ khác. Ngay cả bọn lính cũng phải xì xào về chuyện ấy. Đuổi thì vẫn phải đuổi, nhưng mấy người lính cứ thì thầm với nhau về bài thơ mà Chương Hiến hầu khóc thương mấy người dân hôm trước bị cá sấu ăn thịt dưới sông. Hóa ra ấy cũng chỉ là “thương vay khóc mướn” mà thôi!…

Những người dân chài bị xua đuổi kêu khóc như ri. Họ chẳng còn biết đi về đâu nữa. “Lệnh” của Chương Hiến hầu quá khắc nghiệt. Họ phải rời Thăng Long để khỏi “làm xấu” kinh thành. Những người đàn ông ngơ ngác. Những người đàn bà ngơ ngác. Lũ trẻ con kêu khóc. Bao nhiêu năm nay họ đã sống ở nơi đây, đánh cá trên dòng sông Phú Lương mà họ vẫn gọi theo cách của ông bà là sông Cái này. Đêm Trung thu, chẳng đứa trẻ nào “sướng” bằng “con nhà thuyền chài” như chúng vẫn bảo nhau. Trên là bầu trời, dưới là dòng sông. Đâu đâu cũng lồng lộng một ánh trăng vàng… Bây giờ đã sắp đến Trung thu. Bố mẹ chúng đến bữa chẳng còn miếng ăn, sắp sửa phải đội thuyền mà tìm đi đất khác thì biết đến bao giờ chúng còn được ăn một cái Tết Trung thu giữa sông Cái như ngày trước. Mà, sông nào thì cũng đã có dân chài sông đó, bây giờ khó ai lại đến tranh miếng ăn của người khác…

Thằng Trê càng nghĩ càng bực. Tuổi mười sáu đang là khi máu nóng chất chứa trong người luôn chờ dịp để phát ra. Những năm tháng bơi lội trên sông làm người nó cuộn lên từng múi thịt. Da nó đen bóng như đồng hun. Nhưng hình như càng ngâm nước nhiều thì tính nó càng nóng. Trông đám lính cầm hèo xua trẻ con, thằng Trê đã nóng máu. Tới khi một thằng bé chạy quẩng lên bị quật một gậy thì thằng Trê không chịu được nữa. Nó nổi khùng lên, vứt ngay cái thúng đang đội xuống, lao vào. ”Rắ…ắc”, chỉ một bẻ nhẹ, cây hèo gãy làm đôi. Người lính trợn mắt ngẩng lên nhìn thì thấy sừng sững trước mặt là bức tượng Hộ Pháp vẫn thấy dựng trong chùa với khuôn mặt còn đôi chút trẻ con mới lún phún vài cái ria nhưng đôi mắt thì nảy lửa. Lùi lại hẳn mấy bước rồi mới sực nhớ ra mình là lính nhà quan, anh ta hét lên: “Thằng kia, mày định làm loạn phỏng?” Trê không nói gì, trợn mắt lừ lừ tiến thêm mấy bước thì người lính cũng lại lùi thêm mấy bước. Dù gì cứ tránh là hơn, trông hai cánh tay nó cuồn cuộn thế kia, chắc nó đấm một cái, dễ trâu cũng chết chứ đừng nói người. Đám lính ùa cả lại, rồi nhất loạt chĩa giáo vào người Trê. Tới đây thì mẹ nó mới sấp ngửa chạy ra kêu khóc:

– Con lạy các ông, thằng bé nhà con nó trót dại. Con lạy các ông, nào nó có biết trên dưới gì đâu!

Anh lính lúc nãy bây giờ được thể, quát ầm lên:

– Trói mẹ nó vào, dám láo với ông hẳn?

Thằng Trê bình thản quay lại:

– Mẹ đừng khóc nữa, con làm con chịu. Chẳng nhẽ dân ở trên đất vua cũng là tội à? Mẹ không phải sợ, rồi khắc có phép nước…

Đám lính cười hô hố: “Thằng này giỏi, mày có biết chính chúng ông là phép nước không?”, rồi chúng ùa vào trói gô Trê bằng một mớ chão. Tiếng ồn ào kêu khóc của mẹ thằng Trê loạn cả một vùng nhưng chẳng ai dám nói câu gì. Những người quanh đó biết thừa đám lính này là của Chương Hiến hầu Trần Kiện – con trai thứ Đức ông Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang và chính là con rể Đức ông Thái sư đầu triều Chiêu Minh đại vương Trần Quang Khải, cũng chính là đứa cháu yêu quý nhất của Đức ông Chiêu Quốc vương Trần Ích Tắc! Thử hỏi còn ai dám cản ngăn cơ chứ? Thế nhưng, ở đời ai mà học được chữ ngờ… Chính vào lúc om sòm ấy, tự nhiên có một chàng công tử giơ tay cản ngang đám lính và hỏi:

– Người ta làm cái gì mà các ngươi đánh trói người ta như thế?

Trông rõ ràng vị công tử này không phải là công hầu tử đệ gì, đám lính lại nhao nhao lên. Một anh sừng sộ:

– Này, nhà chú không còn việc gì cũng đừng có chọc mũi vào chuyện nhà quan, về mà bú tí mẹ đi!

“Bốp!” Một vết tay hằn đủ cả năm ngón khi anh chàng vừa dứt lời. Gã đưa tay lên bưng miệng rồi bất chợt xòe tay ra: hai chiếc răng nằm gọn trong lòng bàn tay lẫn máu. Tưởng chừng như tới đây thì mọi sự đều hỏng. Đám lính, người giáo kẻ mác nhâu nhâu vào quyết trả thù cho bạn. Vòng vây giáo mác cứ thít dần, quây chàng công tử vào giữa. Anh ta vẫn không có vẻ gì sợ hãi, cứ đứng im như bức tượng. Khi một tay trong đám lính hét lên, cả bọn toan ùa vào thì lại nghe thấy có tiếng cười và một giọng trầm trầm đầy đe dọa:

– Anh em, ta dự trò này chút cho vui, ai lại để anh bạn đây chơi có một mình!

Thế rồi một gã đầu tóc bù xù, to béo lực lưỡng, trần trùng trục, ngực có xăm con kỳ lân đang nhe răng, nhảy vào giữa. Người này cụt tay bên tả. Trên cánh tay bên hữu đang cầm câu liêm là dấu xăm một con giao long uốn lượn theo nhịp phập phồng của từng múi thịt. Theo sau người đó là năm gã cũng lực lưỡng và râu ria không kém. Đến lúc này thì đám lính chột dạ. Quanh năm làm lính gia nô ở nhà quan, ăn sung mặc sướng, nói một câu là thiên hạ phải ghê, nào ai hơi đâu tập tành võ nghệ cho mệt. Nào ngờ lại gặp phải bọn này, mới thoạt trông thì đã rõ là toàn những kẻ chưa biết sợ ai bao giờ. Đám lính nhìn quanh tìm cứu tinh, nếu cứu tinh không có thì cũng tìm đường chuồn. Nhưng kể ra bây giờ chuồn cũng dở. Việc Chương Hiến hầu giao cho chưa xong, làm sao về cho được. Mà cũng thiêng thật, vừa mới nghĩ đến là đã nghe thấy cái giọng khinh người như rác của Trần Kiện cất lên:

– A, thì ra là cậu. Cậu Hoàng Chí Hiển, cậu kéo người định đánh nhau với lính của ta hả?

Vâng, đúng người công tử đứng ra bảo vệ cho Trê chính là Hoàng Chí Hiển. Anh chàng thủng thẳng gạt đám lính đang đứng ngây ra rồi nói với Trần Kiện:

– Quả là không ai dám chạm tới lính phủ Đức ông Chương Hiến đâu. Chẳng qua kẻ học trò chân yếu tay mềm này thấy cảnh cá sấu trên cạn ăn người nên bất bình mà thôi!

Cá sấu trên cạn! Câu ví von ấy quả là một đòn đau đối với Trần Kiện. Thế chẳng hóa ra con ngạc ngư đang rình mò dưới sông kia và đám quân tướng nhà Chương Hiến thảy đều là một lũ cá sấu ăn thịt người hay sao. Trần Kiện nghiến răng kèn kẹt. Giận thì giận nhưng Trần Kiện không mất khôn. Gã Thượng vị hầu này xưa nay vẫn tự phụ mình là người thâm trầm. Hơn nữa, gã thừa biết bọn công hầu tử đệ vẫn huyên truyền về tài võ nghệ của cái kẻ đang ra giọng rằng mình “học trò chân yếu tay mềm” kia! Kẻ ấy được đích thân Tống tướng Triệu Trung tự tay rèn cặp. Nghe nói, Hoàng Chí Hiển trông gầy nhẳng thế kia, nhưng ra trường đấu có thể một đánh ba mà không ngại. Đã thế, bố của Hiển, ông Hoàng Chí Thái lại là người được Chiêu Quốc vương rất vì nể bởi những mối ngựa quý và gấm Tống không ai có nổi. Ngay cả con ngựa của Trần Kiện đang cưỡi từng được nuôi trong tàu ngựa phủ Chiêu Quốc cũng là do ông Hoàng Chí Thái mối lái mà có. Thôi thì “vì thần mà nể cây đa” , Trần Kiện đổi giọng:

– Vậy ra cậu bất bình thay cho đám cùng dân hạ lưu này?

Hỏi là thế, cố lấy giọng hòa nhã mà hỏi, nhưng bên trong Trần Kiện bầm ruột. Gã rủa thầm: “Ngày sau rồi ngươi biết tay ta. Thằng nhóc con kia!”

Rõ ràng có câu trả lời. Nhưng người trả lời thì không phải Hoàng Chí Hiển, mà câu trả lời lại vọng ra từ phía đằng sau lưng Trần Kiện:

– Này, ông Chương Hiến hầu, họ Trần thuở xưa cũng sống bằng cái nghề hạ lưu ấy đấy.

Trần Kiện quay lại nhìn thì chỉ thấy một người trung niên rách rưới đội cái nón lá đứng khoanh tay cười nhạt. Trần Kiện giận đến mức thành lắp bắp:

– Ngươi… ngươi…

Người trung niên hỏi lại:

– Sao, Chương Hiến hầu có gì muốn hỏi Dư tôi?

Trần Kiện giật thót người. Sao cái ông oan gia “Trời đánh không chết” này lại có mặt ở đây đúng lúc thế cơ chứ. Mà chỉ có cái ông ngông ngạo nhìn đời bằng nửa con mắt ấy mới dám mang gốc tích tổ tông ra mà nói như thế. Ai chả biết họ Trần vốn xuất thân chài lưới ở phủ Thiên Trường. Nhưng đến nay chuyện ấy đã thành chuyện cũ từ đời thuở nào và đám Trần Kiện cũng quên từ lâu. Ngay từ nhỏ, gã đã quen với màn trướng, với lụa là gấm vóc, quen với cái ý nghĩ mình là dòng dõi hoàng tộc mất rồi. Bây giờ, ông ấy lại lôi chuyện cũ ra! Cơn bực bỗng nhiên bay sạch, Trần Kiện lẩm bẩm:

– Chú Nhân Huệ.

Trần Khánh Dư cười:

– Đa tạ Chương Hiến hầu còn nhớ tới Dư. Dư tôi chỉ là thằng buôn than, tiền thì không thiếu, nhưng chẳng qua cũng vẫn là cùng dân hạ lưu đáng khinh thôi, ông Chương Hiến nhỉ!

Đấy, cái ông này lại bới tiếp chuyện ra. Sau vụ dan díu với vợ Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn bị vỡ lở, “Thiên tử nghĩa nam – Phiêu kỵ tướng quân – Nhân Huệ vương” Trần Khánh Dư bị Thái Tông sai nọc ra bờ hồ mà đánh. Cũng may có một câu dặn của Thái Tông nên dũng thủ đánh chúc mũi hèo xuống đất, rồi lấy cớ “Trời đánh không chết” cách tuột quan chức đuổi về quê. Từ dạo đó, Trần Khánh Dư nói câu nào cũng ra giọng bất cần, ăn mặc lại nhếch nhác cho ra vẻ “bôi gio trát trấu” vào dòng họ. Mà Trần Kiện vốn đã biết tính ông chú này thì nóng như lửa. Bây giờ gã thử trêu vào xem, có khi Trần Khánh Dư túm đầu gã xuống đánh cho một trận chứ chẳng bỡn. Thế là Trần Kiện coi như không có mọi chuyện vừa xong, gã thản nhiên chắp tay vào mời Trần Khánh Dư lên lầu Vọng Nguyệt uống rượu. “Ông bán than” liền chắp tay ra vẻ rất cung kính:

– Đa tạ hầu gia hạ cố mà trông đến. Nay Dư tôi thân thấp phận hèn, hạ lưu mạt hạng, không dám đặt chân vào cửa quyền quý!

Rồi Trần Khánh Dư quay lại. Ông túm luôn Hoàng Chí Hiển và Cả Mộc – vâng, người cụt tay chính là Cả Mộc, rồi khoát tay rủ cả mấy người kia:

– Nào, đi đánh chén. Trước lạ sau quen. Ta xem các ngươi là bọn có thể cùng uống rượu được.

Đi mấy bước, Trần Khánh Dư quay lại chỉ thẳng vào mặt Trần Kiện vẫn đứng nghệt ra:

– Ngươi mà còn động đến đám dân đánh cá đó thì đừng trách ta ác. Cứ về hỏi ông Tĩnh Quốc thì biết tài vượt tường của ta!

Trần Khánh Dư sấn lại kéo nốt cả Trê – vừa được Hoàng Chí Hiển tháo dây trói còn đang tần ngần chưa hiểu mọi sự ra sao:

– Cả ngươi nữa. Khá lắm. Sĩ khí lắm. Làm trai phải thế mới đáng. Nhưng mà làm trai thì vừa phải biết đánh nhau, vừa phải biết uống rượu. Đi…

Thế là Trê bị kéo xềnh xệch đi mà chẳng kịp nói câu nào. Quả tình từ bé đến giờ, cậu chàng chưa dám uống một giọt rượu nào cả…

Đêm hôm ấy, cả bọn ngồi trong ngôi quán nhỏ cạnh sông Tô. Chủ quán là một ông già đã bán rượu cho Trần Khánh Dư từ khi ông còn trẻ. Bây giờ vị dũng tướng năm xưa tóc đã đầy sợi bạc, chỉ cái tính nóng như lửa là dường như vẫn không sao bỏ được. Sau khi về quê, Trần Khánh Dư cũng ít ở thái ấp của Nhân Thành hầu Trần Phó Duyệt, cha ông. Trần Khánh Dư phiêu bạt khắp đất Chí Linh rồi chọn một cái nghề không ai ngờ được: buôn than. Người làm than, người bán than chỉ nghe đã thấy đầy lam lũ. Nhưng Trần Khánh Dư không thế. Ông buôn than như ông tướng cầm quân. Nghĩa là ông càng ngày càng giàu nhờ cái nghề nghe qua tưởng chừng mạt hạng ấy. Nhưng càng lắm tiền thì Trần Khánh Dư càng khinh bạc. Ông ăn mặc rách rưới cho đúng vẻ một anh bán than, lại còn học thêm cách ăn nói nơi chợ búa. Nếu mới gặp, khó ai biết rằng đây là một ông tướng đánh giặc tuyệt giỏi và bây giờ thì tuyệt giàu. Hồi chiều, khi về nhà Hoàng Chí Hiển, Trần Khánh Dư đã khiến cho ông Hoàng Chí Thái phải lâm vào một phen khó xử. Chuyện qua chuyện lại rồi nhắc đến cảnh ngộ của những người dân chài, ông Thái bàn với con đỡ họ khoản tiền qua cơn khốn khó. Trần Khánh Dư buông một câu:

– Cái nhân đức của ông đây quả là quý hóa. Vậy thì ta cũng xin góp. Cứ hễ ông cho bao nhiêu thì ta xin góp kém đi một lạng!

Thế mới oái oăm. Nào ai biết phải cho bao nhiêu để Trần Khánh Dư khỏi chê mà cũng đừng để ông phải tốn quá. Ông Hoàng Chí Thái ngơ ngác nhìn con cầu cứu. Trần Khánh Dư cười sặc sụa:

– Ông cứ nghĩ từ giờ đến tối chứ đừng nghĩ đến mai. Giờ ta xin phép ông cho cậu quý tử đi uống rượu với mấy ông này. Tối ta về thì ông phải trả lời ta. Chứ đến mai, ta làm thịt cái con ngạc ngư kia rồi ắt họ lại xuống sông, khi ấy thì tìm họ đâu để cho tiền được nữa…

Miệng nói xin phép là thế cho oai, chứ xưa nay Trần Khánh Dư có coi phép tắc ra gì. Ông lôi Hoàng Chí Hiển và cả đám kia đi luôn. Thì ông vừa nói ra cái mục đích chuyến về kinh đấy thôi. Bây giờ ông phải bàn với mấy người này một chút. Trần Khánh Dư xem ra những kẻ này có thể nói chuyện được. Làm thân nam tử mà để cái con cá sấu kia rắc họa cho dân lành là không được. Giặc bể, giặc sông ông còn có phép trị, nữa là một con cá sấu, dẫu nó có thành tinh đi chăng nữa.

Thế hóa ra những người cùng chí hướng lại gặp nhau ở cái quán rượu ven sông Tô ấy. Tất cả trong bọn đều quyết diệt cho được con cá sấu: Trần Khánh Dư, Hoàng Chí Hiển, sáu anh em Cả Mộc và Trê, nhưng mặt đối mặt với nó thì chỉ mới có mấy anh em nhà Cả Mộc. Những người kia ngồi im lặng nghe Cả Mộc trầm trầm kể về trận chiến trên sông giữa anh và ngạc ngư tinh. Rồi mấy cái đầu chụm vào nhau, rầm rì tới mờ sáng mới thôi.

…

Họ tỉnh dậy khi trời tang tảng sáng. Hoàng Chí Hiển vội vã sai gia nhân dắt mấy con ngựa trong chuồng ra. Chín người đã quyết hôm nay phải tìm cách diệt cho được cá sấu. Họ sẽ ra sông để ngắm lại địa thế giăng bẫy còn bọn gia nhân phải tìm cho được thứ thuốc độc tàn khốc nhất để tẩm vào vũ khí… Hôm nay, Trần Khánh Dư ăn mặc thật đẹp. Ông mặc chiếc áo gấm Thái Tông ban khi xưa trông lẫm liệt như sắp vào trận. Còn sáu anh em Cả Mộc và Trê thảy đều cởi trần, người đầy những hình rồng sậm màu chàm. Sau chẳng hiểu nghĩ sao, Trần Khánh Dư lại đổi ý. Ông cởi phắt chiếc áo gấm ra và lại mặc bộ quần áo “bán than” vào. Rồi chín người lên ngựa phóng ra sông. Trê lần đầu tiên cưỡi ngựa ra chừng chóng mặt nên mọi người phải đợi, nhưng về sau cu cậu hăng máu lên cũng thúc ngựa phóng bạt mạng. Bờ sông đông nghẹt người, phải chen lấn mãi họ mới ra được phía ngoài đê. Cả chín người phải dụi mắt nhìn lại cho thật kỹ: rõ ràng đang có con thuyền lớn của quân Tứ Sương buông neo ở giữa dòng. Trên mui thuyền là một đỉnh trầm mịt mù khói. Trong cái đám khói mờ ấy là một người vóc dáng thư sinh đang làm gì đó tựa như khấn vái. Dưới sông, con thủy quái đã nổi hẳn lên. Nó cứ lồng lộn bơi quanh chiếc thuyền, đuôi quật vào mạn thuyền chan chát. Thư sinh trên thuyền dường như vừa khấn vái xong liền quăng một bọc vải điều xuống sông. Cá sấu liền lao vào nuốt chửng cái bọc và lặn đâu mất. Chừng nhai giập bã trầu, nó lại nổi lên và quẫy đùng đùng ở đúng chỗ lúc nãy nhưng con thuyền đã kịp nhổ sào quay vào bờ. Hoàng Chí Hiển nheo mắt nhìn thật kỹ người thư sinh trên thuyền rồi lẩm bẩm:

– Ai như ông Nguyễn Thuyên.

Kể ra một thư sinh “trói gà không chặt” như Nguyễn Thuyên lại dám ra giữa sông để làm một chuyện gì vào lúc này quả là lạ. Chẳng ai biết ông ta làm gì nhưng những điều xảy ra sau đó còn đáng coi là lạ hơn nữa. Con cá sấu đột nhiên cuồng lên, cứ thế ngược dòng mà lao vun vút về phía thượng nguồn, chẳng mấy chốc đã xa hút tầm mắt…

Thế là bao nhiêu công sắp xếp của chín người tan thành mây khói chỉ vì một “trò” gì đó của ông Hình bộ Thượng thư Nguyễn Thuyên. Cứ theo lời của các quan thì ông Nguyễn Thuyên nhận mệnh vua làm bài văn tế cá sấu theo tích ông Hàn Dũ nhà Đường. Còn theo phỏng đoán của dân kinh thành, chắc ông ấy khấn khứa mượn phép của thủy tổ Long Quân và Tản Viên sơn thánh để đuổi con ngạc ngư vốn là quân lính của Thủy Tinh! Đám nho sĩ thì ngờ rằng trong cái bọc vải điều kia chẳng có bài văn nào mà chỉ toàn là thịt lợn sống tẩm thuốc độc, con cá sấu kia ăn vào tất là chết chứ loài vật lấy đâu ra linh tính mà hiểu nổi một bài văn tế dài lê thê! Mọi thứ trở nên nửa hư, nửa thực, hão huyền như chuyện đâu đâu. Nhưng Trung thu năm nay, dân thành Thăng Long tha hồ ăn Tết vui. Nhất là những người chài lưới càng vui hơn nữa vì lại được trở về với dòng sông. Thằng Trê chắp tay chào Trần Khánh Dư và những người còn lại rồi mang bọc bạc mà ông Hoàng Chí Thái và Trần Khánh Dư gửi “Tết” đám dân chài. Cái thách đố hôm trước không thấy Trần Khánh Dư nhắc đến nữa. Lại một phen bao nhiêu tâm lực của ông thành ra đổ cả xuống sông, thử hỏi không bực làm sao được. Ông về ngay Chí Linh và hẹn rằng từ giờ tới cuối năm, thể nào ông cũng lên Thăng Long để xem nhiệt náo. Đám kia hỏi “nhiệt náo” là cái gì thì Trần Khánh Dư cứ tủm tỉm cười. Nụ cười úp úp mở mở ra cái điều “ta đây biết khối thứ” khi ông còn đương là Nhân Huệ vương – Phiêu kỵ tướng quân đã làm nhiều người phải tức điên lên. Nhưng bây giờ thì không, những người kia hẹn sẽ đợi ông ở Thăng Long. Khi đó, mấy anh em nhà Cả Mộc cũng sẽ về và họ lại có một bữa rượu sông Tô, và lần này quyết không một con cá sấu nào làm hỏng cái “nhàn” của bữa rượu ấy nữa…

Chương VII

Những cơn mưa đầu mùa rét nặng nề và ẩm ướt. Trời đầu tháng mạnh đông* trở lạnh nhanh đến kinh người. Những cơn gió từ phương Bắc thổi về mang đầy khí lạnh và mùi chinh chiến. Chưa khi nào suốt những năm qua người dân Đại Việt thấy rõ bóng dáng chiến tranh như lúc này. Năm ngoái, gã “An Nam quốc vương” Trần Di Ái do nhà Nguyên lập ra đã bị quân triều đình bắt về trị tội. Rồi đến gã Sài Thung ngông nghênh sang sứ. Nhưng năm nay thì khác. Người Nguyên đã thôi không còn “thăm dò” theo những kiểu “bóng gió” ấy nữa. Từ Lạng Giang, thủ thần là Lương Uất báo về triều: Toa Đô đang nắm bốn chục vạn quân đòi mượn đường qua đánh Chiêm Thành. Ngay đến đứa trẻ con nước Việt cũng không bị lừa bởi cái trò ấy, nhưng người Nguyên vẫn cứ bày ra. Nguyên đế Hốt Tất Liệt biết, Thừa tướng A Lý Hải Nha biết, Trấn Nam vương Thoát Hoan biết, và cả viên kiêu tướng Toa Đô cũng biết rằng chẳng đời nào Đại Việt lại cho Nguyên mượn đường để đánh Chiêm Thành. Nhưng mà như thế thì là có cớ rồi. “Nước ngươi không cho ta mượn đường nghĩa là nước ngươi về hùa với Chiêm Thành. Vậy là các ngươi chống lại Thiên triều”. Chẳng còn cái cớ nào để đánh một nước hay bằng cái cớ “chống lại Thiên triều”. Thế là Toa Đô cứ nhằng nhẵng gửi thư sang mượn đường!…

Tháng Mười âm lịch.

Tin Thượng hoàng và Quan gia triệu tất thảy vương hầu về kinh làm cho mọi người ồn cả lên. Dĩ nhiên chuyện này phải giữ kín không để kẻ ngoài được biết nhưng các vương hầu vẫn thì thụt bàn tán. Người thì quả quyết rằng Thượng hoàng và Quan gia triệu chúng ta về để bàn chuyện có cho mượn đường không. Người cãi lại rằng chuyện mượn đường thì chắc ý hai vua đã quyết, cần gì phải hội vương hầu. Mấy hôm ấy, nhỡ có ai mà gặp Đức ông Chiêu Văn, thế nào cũng thầm thào dò hỏi. Và ông Hoàng Sáu mặt mũi rất hớn hở phán rằng: triệu các ngươi về để ăn Tết Trùng thập.

Thì đúng quá rồi còn gì nữa. Dân gian vẫn gọi Tết Trùng thập là Tết cơm mới. Ngày này, người ta thổi xôi gạo mới cúng tế ăn uống linh đình. Chắc hẳn hai vua triệu vương hầu về triều ăn Tết rồi luôn tiện nhắc nhở phải chuyên chú việc nông tang hơn nữa. Nước sắp có chiến tranh thì việc lương thảo phải là quan trọng bậc nhất. Không có lương thì đội quân thiện chiến đến mấy cũng tan nát chẳng chóng thì chầy. Các vương hầu từ thái ấp lên đường về Thăng Long rộn rộn rã rã. Thì đã bảo vui như Tết mà lại!

…

Quốc Toản cứ náo nức suốt dọc đường về kinh. Người tùy tướng của Đức ông Tĩnh Quốc nói rằng tướng quân Nguyễn Khoái đang chờ cậu ở Thăng Long. Náo nức thì náo nức thật, nhưng Quốc Toản càng băn khoăn vì không hiểu sao đột nhiên Nguyễn Khoái lại có mặt ở Thăng Long. Chẳng ngẫu nhiên mà một viên tướng đang luyện quân lại về kinh vào đúng dịp triều hội vương hầu. Quốc Toản khẽ thì thào hỏi viên tùy tướng nhưng anh ta cũng có biết gì. Mà không biết cũng phải. Những việc thế này nào đâu là thứ để cho khắp mọi người cùng hay được.

Đoàn người ngựa về đến kinh thành thì trời đã sẩm tối. Mảnh trăng non đầu tháng treo lơ lửng mong manh như một lưỡi liềm nho nhỏ. Quốc Toản chợt thấy lòng nao lên. Cậu vừa thoáng nghĩ đến mấy câu thơ trên chiếc quạt. Mảnh trăng cong trên kia, nét uốn câu của chữ Tâm, tất cả đều lung linh kỳ lạ trong đầu óc cậu con trai chưa tròn mười sáu tuổi. Bây giờ thì chiếc quạt ấy, Quốc Toản quý hơn vàng. Những lúc rỗi rãi, cậu lại giở ra ngắm nghía và ngẫm nghĩ. Từ trước tới nay, cậu vẫn thường quen nghĩ tới chữ Tâm với một nghĩa: trái tim. Nó gợi lên hình ảnh của một dòng máu nóng sục sôi. Thế nhưng bây giờ mọi sự đã khác. Chữ Tâm còn mang ý của tấm lòng. Nó gần gũi hơn, thân thuộc hơn. Và người ta dễ hiểu, dễ cảm thông một chữ Tâm – tấm lòng hơn là một chữ Tâm – trái tim. Có lúc, Quốc Toản cũng tự cười mình là lẩm cẩm. Chả mấy ai là đem các nghĩa của một từ ra so sánh như thế. Và cũng không phải Quốc Toản suy nghĩ về ý nghĩa của mọi chữ Tâm trên đời này. Hình như, cậu nghĩ về chữ Tâm ẩn hiện trên chiếc quạt vẫn được giắt bên người cậu từ dạo ấy.

… Một cơn gió thổi lộng lên cắt ngang suy nghĩ của Quốc Toản. Dòng sông Tô mờ ảo dưới ánh trăng non thật thơ mộng. Con sông này nhỏ và êm ả so với sông Cái. Nhưng chính vị thần sông Tô lại là một biểu trưng cho linh khí đất Thăng Long này. Thuở nơi đây là Đại La thành, Cao Biền đã từng lập đàn, dùng đủ thứ bùa phép trấn yểm thần sông Tô mà không nổi. Và rồi, những người dân Đại Việt nương vào hồn thiêng sông núi đánh đuổi sạch cả lũ ngoại xâm lúc nào cũng muốn chiếm nước người.

Quốc Toản phải nhìn thật kỹ mới nhận ra cái kẻ xông ra từ một quán nhỏ ven đường hét váng lên để chặn ngựa viên tùy tướng chính là anh chàng đã phá hỏng bữa tiệc Trung thu của Chiêu Quốc vương hồi năm ngoái. Cậu ta muốn hỏi viên tùy tướng về một ai đó đồng hương với ông ta. Viên tướng chẳng hiểu đang đói hay thế nào mà nhấm nha nhấm nhẳng trả lời khiến cho Hoàng Chí Hiển nổi sung. Cậu ta liền lên giọng cà khịa. Viên tướng phát khùng nhảy xuống ngựa thì từ trong quán, cả một đám lố nhố đột nhiên xông thẳng ra vây chặt ông ta lại. Đám hỗn loạn ấy thi nhau hò hét cứ làm như sẽ ăn thịt viên tướng đến nơi làm Quốc Toản phát hoảng. Cậu vội nhảy xuống ngựa chạy tới can. Lại chính Hoàng Chí Hiển là người đầu tiên nhận ra Quốc Toản. Cậu ta reo tướng lên, quên phắt ngay cuộc cãi vã đang tới hồi gay cấn: “Chú Nhân Huệ, có cả Hoài Văn hầu đây này.” Quốc Toản ngơ ngác nhìn một người trung niên rách rưới đội cái nón sùm sụp nồng nặc mùi rượu tiến lại phía mình. Người đó lột cái nón trên đầu ra để lộ gương mặt vuông và bộ râu quai nón dữ tợn. Bàn tay chắc như gọng kìm đưa lên, bóp thật chặt vào vai Quốc Toản: “Cháu ta đây hả?” và Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư bật cười ha hả khi thấy Quốc Toản gồng vai lên cưỡng lại. Viên tùy tướng cũng đã nhận ra người rách rưới kia đã từng là Phiêu kỵ tướng quân thì cũng vội im tiếng, không tranh cãi gì với đám Hoàng Chí Hiển và mấy anh em Cả Mộc nữa. Thì ông ta còn lạ gì cái tính khí nóng nảy kinh hồn của ông tướng Thiên tử nghĩa nam này nữa. Trần Khánh Dư nhất định không cho Quốc Toản về phủ Tĩnh Quốc mà giữ chặt cậu lại, bắt uống rượu, ông bảo viên tùy tướng: “Ngươi về nói với anh Tĩnh Quốc cho ta mượn cháu Hoài Văn một bữa. Chỉ một bữa thôi, chắc lão bán than này cũng chưa kịp làm hỏng nó đâu.” Tính tình Trần Khánh Dư từ hồi bị đuổi về làm thứ dân càng dễ dãi hơn. Cứ xem như ông bắt mấy anh em nhà Cả Mộc gọi là “đại huynh”, bắt Hoàng Chí Hiển và Trê gọi là ”chú” thì biết. Nhưng viên tùy tướng thừa hiểu rằng cái ông này mà đã xưng là “lão bán than” nghĩa là không phải chuyện thường. Chỉ khi quá vui hoặc khi cần bêu riếu “một ai đó” – như ông vẫn thường nói, thì Trần Khánh Dư mới tự xưng mình là “lão bán than”. Viên tướng chọn lối thoát đơn giản nhất. Ông ta chắp tay vái Trần Khánh Dư: “Vậy tiểu tướng xin cáo từ. Mong Đức ông đừng bắt Hoài Văn hầu uống nhiều rượu. Đường xa, chắc Hoài Văn hầu cũng mệt rồi.” Trần Khánh Dư cũng khom khom lưng và vái lại viên tùy tướng với một vẻ “trịnh trọng” không kém nếu không nói là hơn: “Dạ, lão bán than xin tiễn chân tướng quân.” Rồi không quan tâm xem viên tướng đáp lại ra sao, ông túm tay lôi xềnh xệch Quốc Toản vào quán khiến chàng hầu tước chẳng kịp hiểu chuyện gì đã xảy ra cứ thế líu ríu bước theo.

Một tuần rượu nhắm với cá trê bọc lá chuối nướng đã khiến cho Quốc Toản thấy đầu óc quay cuồng. Trần Khánh Dư và anh em nhà Cả Mộc uống từng ngụm lớn trong bát. Cứ sau mỗi lần như thế, Trê lại uống theo rồi nghiêng chum rượu rót đầy mấy bát và luôn tiện rót đầy bát mình. Hoàng Chí Hiển cứ ngồi trầm tư, mắt lừ lừ nhìn chén rượu như muốn thôi miên nó, khác hẳn với vẻ nghịch ngợm bình thường. Thỉnh thoảng, gọi là thỉnh thoảng nhưng thật ra cũng có thể gọi là chốc chốc, cậu ta lại đưa chén rượu lên miệng và ực một cái, hết nhẵn chén rượu. Trong khi đó, Quốc Toản uống mãi không được lấy nửa chén mà mặt đã đỏ gay. Trần Khánh Dư chợt quay sang nắm lấy tay Trê làm cho anh chàng giật nảy mình: “Này, ta nghe nói ngươi sắp lấy vợ phỏng?” Bao nhiêu rượu không làm Trê đỏ mặt mà có mỗi câu hỏi ấy cũng đủ để anh chàng chín đến tận mang tai. Trê ấp a ấp úng như ngậm hột thị. Nguyên một cái chuyện bố mẹ thằng Trê bắt nó lấy con Canh đã đủ làm nó ngượng với đám bạn bè đến phát điên lên rồi. Đã thế, mặc dù Trần Khánh Dư đã bắt Hoàng Chí Hiển và Trê gọi bằng chú và Chí Hiển đã leo lẻo mồm một điều chú, hai điều chú nhưng Trê thì quả là chưa dám. Đang từ thân phận một kẻ cùng đường mạt hạng, nay lại được ngồi uống rượu cạnh toàn những vương hầu hoặc con nhà đại phú và mấy hảo hán… với Trê là quá may mắn rồi. Đã thế, còn được Đức ông Nhân Huệ vương “bắt” gọi bằng chú, Trê quả không đủ gan để liều nữa. Trần Khánh Dư lại càng làm già, ông cứ ra sức tra hỏi thêm là vợ nó xinh hay xấu, định đẻ mấy con. Ông còn bảo, hôm nào ăn hỏi, ông sẽ cho bố mẹ thằng Trê cả một thuyền than mà dẫn cưới sang nhà gái. Đám anh em nhà Cả Mộc và Hoàng Chí Hiển cười nghiêng cười ngả. Mà quả là không cười không được. Cứ nhìn vẻ mặt ra điều “thật thà như đếm” của Trần Khánh Dư và cái ngơ ngác của Trê thì Bụt cũng phải bật cười. Quốc Toản suýt nữa thì sặc phải uống vội một ngụm rượu, xong lại càng say khỏe. Vậy mà Trần Khánh Dư cứ tỉnh bơ. Ông gọi chủ quán mang “cháo ngao cháo ngán” lên cho “các vị đây biết mùi đời”. Thế là cả bọn lại càng cười khỏe. Ai đời lại có cái thứ “cháo ngao cháo ngán” bao giờ không cơ chứ. Nhưng mà hóa ra lần này Trần Khánh Dư nói thật. Cháo này nấu bằng hai thứ hải sản: con ngao và con ngán thì chẳng gọi là “cháo ngao cháo ngán” là gì. Ngao và ngán còn tươi nguyên là do mấy tay lái than mới mang lên hồi chiều cùng vô khối thứ gia vị rau cỏ đi kèm mà Trần Khánh Dư cương quyết không cho nhà quán biết là những thứ gì. Ông chỉ bắt đích thân chủ quán phải học bằng thuộc những mấy chục bước để nấu cho xong nồi cháo. Cháo nóng nghi ngút khói, ăn vào đến đâu Quốc Toản thấy tỉnh ra đến đấy. Thấy Trê xì xụp khen ngon, Trần Khánh Dư thở dài: “Thế thì cỗ cưới ngươi, ta lại lo cho món này nhé.” Trê đang múc một thìa cháo giật mình quên không thổi vội đưa vào mồm, thế là lưỡi rộp lên vì nóng. Trông anh chàng há mồm ra thở, mấy người xung quanh lại rũ ra cười.

Đúng lúc ấy thì ngoài cửa quán có tiếng oang oang của Đức ông Tĩnh Quốc: “Chú Nhân Huệ hôm nay vui quá nhỉ!” Thế là đang cười, đột nhiên mặt Trần Khánh Dư lại lấy ngay cái vẻ quan trọng. Ông đứng dậy, trịnh trọng và kềnh càng bước ra vái chào Đức ông Tĩnh Quốc. Quả là lâu lắm rồi hai người không gặp nhau. Trần Khánh Dư nắm chặt lấy tay Trần Quốc Khang: “Vương huynh dạo này trông có vẻ già và gầy hơn xưa đấy.” Giọng Trần Khánh Dư có cái vẻ ngùi ngùi làm Đức ông Tĩnh Quốc buồn và ngay cả mọi người xung quanh cũng thấy không khí lắng hẳn xuống. Trần Khánh Dư mời ông anh ngồi nếm bát cháo “của riêng đất Vân Đồn, đảm bảo là hơn đứt cháo kinh thành”. Khi Trần Quốc Khang đã yên vị, Trần Khánh Dư lỉnh ra sau lưng ông và đưa tay lên che rồi toét miệng cười, một nụ cười với cái nháy mắt đầy vẻ giang hồ khiến cho mấy người kia phải cúi hết cả mặt xuống để giấu đi cơn cười đang đến. Thì ra, để khỏi phải nghe Trần Quốc Khang ca cẩm về chuyện tự tiện giữ Quốc Toản lại, Trần Khánh Dư đã bày ra cái màn kịch “già và gầy hơn xưa” để đánh lạc hướng ông anh dễ tính. Dĩ nhiên là làm sao mà Trần Quốc Khang đoán biết cho hết được những trò ranh mãnh quái quỷ của Trần Khánh Dư. Thế là ông quên ngay mọi chuyện và cũng ngồi xuống khề khà.

Trần Khánh Dư ăn quả là tợn. Đến như đám anh em nhà Cả Mộc cũng đã ngồi thẳng đờ cả người rồi mà Trần Khánh Dư vẫn đánh chén tì tì. Dường như những năm tháng phiêu bạt giang hồ càng làm tăng thêm cái “hùng” trong con người ngang tàng này. Ông cười nói ha hả, đùa cợt với hết thảy những người ông gặp. Nếu không hiểu Trần Khánh Dư, người ta có thể nghĩ rằng ông chẳng còn coi một cái gì trên đời là có nghĩa nữa. Ông say, cười và trêu chọc thiên hạ như thể ông chỉ còn biết dành tất cả đời để làm những thứ đó. Cả mâm rượu nghiêng ngả vì ông, chỉ trừ Trần Quốc Khang. Tình thực, Đức ông Tĩnh Quốc lặn lội đến đây, ngồi uống bữa rượu này chỉ vì thương em. Mấy kẻ kia toàn những người dân và mấy chú chàng trẻ ranh vắt mũi chưa sạch, lấy ai là người hiểu nổi Trần Khánh Dư.

Đã nói thì phải nói cho ngọn ngành, bất cứ ai trong họ Trần cũng có thể kể vanh vách thế này: Năm xưa, Thượng hoàng Thái Tông nhận ông làm con nuôi và lấy vợ cho, một người vợ mà Nhân Huệ vương không sao chịu nổi vì thói đỏng đảnh và vô tâm tới mức vô duyên. Rồi một đêm tiệc rượu mo nang, Trần Khánh Dư đột nhiên phải lòng một người con gái. Không, đúng hơn, đó là một vương phi – vợ của Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn. Hai đằng lao vào nhau như thiêu thân. Vợ Hưng Vũ vương xiêu lòng vì mê cái vẻ giang hồ khinh bạc và lối ăn nói châm chích của Nhân Huệ vương. Còn Trần Khánh Dư say cái duyên thông minh và cứng cỏi của vợ Hưng Vũ vương trong khi chính Hưng Vũ vương lại thường chê vợ là ngược ngạo. Nửa đời người mới “vớ” được nhau, đôi nhân tình không sao che được mắt thiên hạ. Tin đồn loang ra với đủ thứ thêm thắt của các vị vương phi khác. Chả mấy mà Thượng hoàng biết, Quan gia biết! Thế nghĩa là cả họ nhôn nhao lên…

Chỉ có một bữa rượu đêm “tàn khốc” giữa hai anh em Hưng Vũ vương và Hưng Nhượng vương mới cản nổi ông chồng bị phụ tình làm những chuyện điên rồ. Mà cũng phải một người giỏi đủ thứ “võ mồm” như Hưng Nhượng vương Quốc Tảng là làm được chuyện đó. Quan gia Thánh Tông toan về tận Vạn Kiếp để dò xem ý Đức ông Hưng Đạo thế nào nhưng Thượng hoàng Thái Tông và Chiêu Minh vương cản lại. Những chuyện như thế đâu phải là thứ để mà hỏi xem ý “người ta”, nhất lại là chuyện trong họ. Cái rắc rối giữa Thái Tông và An Sinh vương chửa yên* đã đến chuyện Hưng Đạo vương và Trung Thành vương*. Rồi thì bây giờ lại nảy ra chuyện này. Sau đó, Nhân Huệ vương bị nọc ra đánh đến nỗi nếu không có một lời của Thượng hoàng thì chẳng có đường nào mà thoát chết. Dĩ nhiên, ai chẳng biết là Thượng hoàng đâu nỡ đánh chết anh chàng con nuôi tài giỏi này. Trần Khánh Dư bị cách hết quan tước, đuổi về quê. Cứ như lời Trần Khánh Dư, nếu không có cái thái ấp “còm” của cha – Nhân Thành hầu Trần Phó Duyệt thì ông ắt là “chẳng chết đói cũng đói cho đến chết”. Thực ra, đấy là Trần Khánh Dư cứ nói oang oang như thế chứ một người như ông thì chẳng thể nào mà đói cho được. Ông trở thành một “ông tướng bán than”. Thế nghĩa là tất thảy đám lái than ở mạn Vân Đồn đều trở thành người của ông. Ông không đụng tay đụng chân đến một cái gì, nhưng các thuyền buôn than từ đấy ngược xuôi sông nước chẳng còn ai có thể hạch hỏi câu nào nữa. Quan lớn thì trước đây ắt cũng đã từng có chút giao tình với Nhân Huệ vương, còn quan bé thì vẫn khiếp hơi ông chẳng dám “hỗn hào”. Nhưng cũng từ đấy, Trần Khánh Dư đi đâu cũng nhận là “lão bán than” và cố tình ăn mặc rách rưới trông phát khiếp. Thế cũng chưa yên, có khi ông lại bắt một tay lái thuyền than vào khoang ngủ để ông một tay chèo chống cho “oai”. Dân ven sông và đám chài lưới đôi khi vẫn thấy một “lão bán than” nghênh ngang chèo chống miệng ngâm ngợi một câu thơ hùng tráng. Thế là họ tự bấm nhau: “Chính là Đức ông Nhân Huệ đấy.” Chả nói thì ai cũng biết, ấy là ông đang có ý “bêu riếu một vài ai đó”. “Một vài ai đó” thì khối người đoán mò cũng ra, nhưng đố kẻ nào dám hé răng. Và nếu có dịp để bêu riếu thì nhất định Trần Khánh Dư sẽ không bỏ lỡ. Chẳng hạn như hôm Trần Kiện mắng chửi nhà Trê với mấy nhà thuyền chài, Trần Khánh Dư đã làm Trần Kiện xanh mắt khi nhắc thẳng vào mặt gã về gốc gác tổ tiên nhà họ Trần. Thử hỏi trên đời này, có mấy ai đủ gan để làm chuyện đó không?…

Ý chỉ việc Trần Thủ Độ ép Trần Liễu nhường vợ (đang có mang) cho em.

Ý chỉ việc ngay trong đám cưới của Trung Thành vương và Thiên Thành công chúa thì Hưng Đạo vương trèo vào phủ ngồi với cô dâu. Mẹ nuôi của Hưng Đạo vương là Thụy Bà công chúa phải đập cửa cung cầu cứu Thái Tông. Thái Tông đến tận phủ đệ Trung Thành, hộ tống Hưng Đạo vương và Thiên Thành về rồi cho lấy nhau. Thái Tông bù cho Trung Thành vương rất nhiều quyền lợi khác, nhưng mâu thuẫn giữa Hưng Đạo vương và Trung Thành vương cũng vẫn còn âm ỉ suốt nhiều năm. Có thể đọc thêm truyện Trăng nước Chương Dương của nhà văn Hà Ân để biết kỹ về câu chuyện đó.

Quốc Toản đương gật gà gật gù chợt thấy như tỉnh lại. Cậu thoáng trông thấy Trần Quốc Khang ngoảnh đi để che mấy giọt nước mắt. Đức ông Tĩnh Quốc đã không thể cầm lòng nổi khi nghe mấy câu Trần Khánh Dư vừa nằm vừa hát trong cơn say. Đó là câu hát của dân chài lưới Tức Mạc, đất phát tích nhà Trần. Câu hát thật buồn, thật xót xa về cái phận tủi cực trọn đời lênh đênh nơi mặt nước. Đã từ lâu, thật lâu rồi, các vương hầu chỉ nói và hát những câu, những lời thật thanh lịch cho xứng với chốn kinh thành. Già cũng chả mấy người còn nhớ, chưa kể có kẻ cố tình quên. Còn đám vương hầu trẻ rõ là chẳng ai hơi đâu mà biết đến những lời quê kệch như thế nữa. Bây giờ nghe lại, người vốn tính cả nghĩ như Tĩnh Quốc đại vương chẳng khóc thì còn biết nói gì cho được. Anh em nhà Cả Mộc rũ ra còn thằng Trê thì không cầm nổi. Nó òa khóc, khóc tức tưởi vì những lời hát chạm đến thân phận và nỗi lòng của nó. Quốc Toản khẽ vỗ vào vai cậu con trai tuy mới sơ ngộ nhưng Quốc Toản đã thấy thật hiền lành và dễ mến, còn Hoàng Chí Hiển ôm lấy đầu nó. Cái đầu bẹt lởm chởm tóc và đẫm đìa mồ hôi. Trần Khánh Dư ngẩng nhìn thằng Trê một lúc rồi cũng bật khóc. Những giọt nước mắt của một con người như Trần Khánh Dư thường chỉ chảy ra thật ít trong một đời. Nhưng đó bao giờ cũng là những giọt nước mắt chảy tự đáy lòng. Nó đến không dễ và ra đi thật nhanh. Trong khi tất cả mâm rượu đều còn đương khóc theo thì Trần Khánh Dư đã ngồi phắt dậy. Ông chỉ thẳng vào mặt thằng Trê và quát: “Thằng này, ai cho mày khóc. Cưới vợ đến nơi rồi còn nhè. Ông lại không cho mày thuyền than dẫn cưới nữa bây giờ”.

Tất thảy mấy người, kể cả Trần Quốc Khang và Trần Khánh Dư, cứ thế mà ngả vào nhau, dở tỉnh dở say, dở cười dở khóc. Bên ngoài cửa quán, ánh trăng non đầu tháng mờ ảo soi xuống mặt sông Tô trong cơn gió ào ào. Gió Bắc…

Chương VIII

Trời đã sụp tối hẳn một lúc lâu mà Hoài Nhân vương và Hoàng Chí Hiển vẫn chưa biết làm gì để Quốc Toản nguôi ngoai. Thật là tức chết đi được. Trong khi các vương hầu khác chỉ hơn cậu một vài tuổi đã được Quan gia vời vào ngồi chễm chệ để bàn việc nước thì cậu và Hoài Nhân vương cứ đứng lơ ngơ trên bến Bình Than, không làm gì được ai, kể cả đám lính Thánh Dực. Không ai cho Hoài Nhân và Hoài Văn lên thuyền bàn quốc sự. Và theo như lời viên đội trưởng lính canh thì họ không đủ tuổi để được góp lời vào việc nước. Quốc Toản gây sự và toan đánh nhau với lính canh, may mà Quan gia không bắt phạt, lại còn ban cho một quả cam. Giờ thì trái cam quý cũng không còn. Đứng trên bờ, nghe nói các vị vương hầu trọn đời ăn lộc nước mà còn có kẻ bàn đến việc cắt đất cầu hòa, Quốc Toản nghiến răng bóp nát quả cam vua ban ấy.

Hoàng Chí Hiển vỗ vai Hoài Nhân vương rồi bước ra ngoài vì nghe tin có người mang thư của Nhân Huệ vương tới. Thì ra đó là người em thứ ba trong số năm đàn em của Cả Mộc. Anh ta phải tìm mãi mới thấy cái quán mà mấy cậu đang tá túc. Sáng nay, Nhân Huệ vương cũng toan làm một chuyện “động giời”. Ông mặc bộ quần áo bán than rách nhất, chọn con thuyền rách nhất và lên đường. Ông định bụng thúc cả thuyền than vào thuyền ngự, nơi Thượng hoàng và Quan gia đang vấn hỏi các vương hầu về việc nước. Con thuyền đang trôi băng băng thì bị lính Thần Sách cản lại. Thế là Trần Khánh Dư quơ sào lên, gạt luôn cả sáu chú lính ngã xuống sông lóp ngóp. Lính Thần Sách gọi nhau í ới ra “dẹp loạn” làm các vương hầu đang hồi bàn bạc gay go cũng phải dừng cả lại. Chỉ nghe cái giọng bên ngoài đang mắng nhiếc oang oang, Đức ông Hưng Đạo đã tâu cùng Thượng hoàng và Quan gia, đó lại là trò của Nhân Huệ vương chứ chẳng còn ai vào đây nữa. Thượng hoàng phải nhìn thử xem thái độ của ông anh thế nào. Và Thượng hoàng cũng thấy ngạc nhiên khi vẻ mặt của Đức ông Hưng Đạo tươi hẳn lên. Đức ông lại tâu xin Quan gia cho triệu Nhân Huệ vương về lo quân thủy. Nước sắp có giặc. Được một người cầm quân mặt thủy như Nhân Huệ vương thì yên hẳn cả một mối lo. Nhân Huệ vương cứ thế nghênh ngang bộ quần áo bán than mà vào dự hội. Chả hiểu thế nào mà “ông bán than” lại tai ác mà ngồi vào giữa hai cha con Trần Quốc Khang, Trần Kiện. Từ đầu tới giờ, Đức ông Tĩnh Quốc phải ngồi cạnh để ngăn đứa con trai thứ nói những câu xằng bậy. Bây giờ lại thấy Trần Khánh Dư chọn chỗ, Đức ông Tĩnh Quốc không khỏi ngạc nhiên. Nhưng cái thói ngược ngạo của Nhân Huệ vương thì đâu có ai còn lạ. Thành thử ngay cả Thượng hoàng và Quan gia cũng chẳng nói gì…

Có thêm cái giọng hùng hùng hổ hổ của Trần Khánh Dư, “phe” chủ chiến càng thêm mạnh. Ai hơi có ý bàn lùi, ông liền trợn mắt nhìn vào tận mặt đến khi người đó phát sợ run lên mới buông tha. Có Trần Khánh Dư, ngay cả Chiêu Quốc vương Trần Ích Tắc cũng thôi bàn những câu ngang như cua nữa. Ông ta ngồi thật thẳng, mặt cau có nhìn chăm chú vào hai bàn tay khuất sau ống tay áo. Mấy nếp nhăn trên trán hằn lên tựa một con mắt dò xét những kẻ xung quanh. Từ xưa tới nay, không ít người rất ngại cái “con mắt thứ ba” của Chiêu Quốc vương. Người ta vẫn đồn rằng con mắt thứ ba đó là quý tướng của Trần Ích Tắc. Ngay cả Trần Ích Tắc cũng bảo với không ít người rằng con mắt ấy nhìn thấu được lòng dạ thiên hạ. Thế nhưng ai đó ngại chứ Nhân Huệ vương thì không. Ông làm đủ trò nào ho, nào xoay người trong khi mắt vẫn trừng trừng nhìn Chiêu Quốc vương tới mức ông ta phải cúi đầu xuống, cúi cả con mắt thứ ba nhìn nốt vào đôi bàn tay khuất giấu trong ống áo. Tới lúc đó, Nhân Huệ vương mới tâu với Thượng hoàng và Quan gia rằng lần này, quân Nguyên ắt sẽ đem quân thủy sang nhưng chắc ít dùng đường biển vì chúng còn chẳng có tướng đánh trên sông chứ đừng nói gì tới đánh trên biển. Các vương hầu ồ cả lên. Nhưng Nhân Huệ vương nói đúng nên họ không dám cười dù cách ăn nói của Trần Khánh Dư thật buồn cười. Người Nguyên trọn đời sống trên lưng ngựa chứ có biết sông biển là gì đâu. Ngay cả những con sông trêu thảo nguyên của họ cũng nhỏ bé và mong manh chứ đâu có rộng lớn và đáng sợ như sông ở phương Nam này.

Tới khi trời ngả tối, Nhân Huệ vương phải theo hầu xa giá Thượng hoàng và Quan gia về kinh, chắc để luôn trong đêm bàn về sự đánh giữ. Ông sai người em của Cả Mộc đến báo tin cho Quốc Toản và Hoàng Chí Hiển biết để hai cậu khỏi mong. Nói xong, người đó cáo từ đi ngay. Từ nay, cả sáu anh em Cả Mộc đầu quân dưới trướng của Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư. Họ không thể tự tung tự tác muốn đi đâu thì đi, ở đâu thì ở nữa.

Hoàng Chí Hiển đứng trơ lại một mình trước cửa quán. Nước sắp có giặc, trông những người đàn ông tất bật mà thèm. Họ nô nức tòng quân. Đấy, thử trông Nhân Huệ vương và mấy anh em nhà Cả Mộc thì rõ. Lần trước, Nhân Huệ vương nói tới “nhiệt náo” chính là những thứ mà ông định sẽ bày ra cho rối loạn phố phường. Mà thật ra, những năm trước, chuyện ấy đã từng có rồi. Ông móc tiền trong túi ra cho hết người nghèo nhưng nhất định quỵt tiền rượu. Giật cái nón mê của người ăn mày chụp lên đầu gã lính hách dịch mượn oai chủ làm càn rồi vớ cái đòn gần đó phang cho gã một trận chí tử. Nhưng năm nay, Nhân Huệ vương đã phải tự “nhún mình”, làm một chuyện loạn xạ để mong Thượng hoàng và Quan gia trông đến. Kịp tới khi lại được trọng dụng, ông liền lôi luôn sáu anh em Cả Mộc theo quân. Mấy người ấy cũng vứt đâu cái vẻ lừ khừ, tự nhiên tỏ rõ là một anh lính trong quân ngũ, cũng ra cái điều “quân lệnh như sơn”. Chỉ còn lại mấy gã trai này – Hoài Nhân vương, Hoài Văn hầu, Hoàng Chí Hiển và Trê. Bốn người ở đây, chẳng có ai đủ tuổi ra trận cả. Họ đã qua lâu rồi cái thuở nhóc con không biết trời đất ra gì, nhưng chưa tới tuổi Quan gia cho đi đánh giặc… Hoàng Chí Hiển bước lại bên đống lửa bập bùng ở góc sân. Trê đang cặm cụi nấu nướng gì đó, khuôn mặt bóng nhẫy mồ hôi. Hoàng Chí Hiển khẽ đập nhẹ vào vai Trê. Cậu chàng ngẩng nhìn lên vẻ dò hỏi. Hoàng Chí Hiển nửa đùa nửa thật: “Nào, ở nhà lấy vợ hay đi đánh giặc.” Trê đứng phắt dậy, đôi mắt thật thà mở to, sáng quắc: “Sao lại ở nhà. Đi chứ, giặc đến thì ai chẳng phải đánh.” Hoàng Chí Hiển lắc đầu: “Nhưng mà ai cho chúng ta đánh?” Trê nhìn Hoàng Chí Hiển đăm đăm, miệng lắp bắp câu gì không rõ. Rồi Trê lại ngồi xuống, nghiêng người thổi cho bùng ngọn lửa. Hoàng Chí Hiển đứng lặng một lúc lâu rồi lầm lũi đi vào trong quán, bỏ Trê ngồi ngoài sân, đờ đẫn nhìn vào bếp lửa, mặc kệ nước trong nồi sôi réo lên…

Trời đã thật khuya khi mấy chàng trai trẻ thuê được con thuyền của một lão chài. Họ thả con thuyền bồng bềnh trên dòng sông Lục Đầu. Không ai nói với ai câu nào, mỗi người đều thả hồn vào những suy nghĩ đâu đâu. Dòng sông trong đêm trăng như rộng ra, tiếng nước khe khẽ vỗ vào bờ như từ một chốn xa xôi nào vọng lại. Quốc Toản đột nhiên thấy nhớ mẹ. Phu nhân bao nhiêu năm nay vò võ một mình nuôi con ăn học, chỉ những mong sao con khôn lớn nên người. Đức ông – cha của Quốc Toản chẳng may thất lộc sớm. Xông pha trận mạc, chẳng mũi tên hòn đạn nào phạm nổi Đức ông. Vậy mà chỉ một lượt ốm, chẳng thuốc nào cứu nổi. Đức ông tính tình khiêm nhường, đúng là con trai thứ của một chi nhỏ. Gọi là chi thì được là chi, chứ theo phép mà suy thì cũng chẳng ai gọi dòng của Hoài Đức vương Trần Bà Liệt là chi cả. Vốn Thái Tổ Trần Thừa thuở còn hàn vi có lấy một người con gái ở thôn Bà Liệt rồi về sau lại ruồng bỏ. Mà Hoài Đức vương lớn lên, Thượng hoàng không nhận là con. Về sau, phải tới khi Hoài Đức vương đi đánh vật bị người ta bóp cổ đến suýt tắc thở, Thượng hoàng trông thấy mới vội vàng gọi rằng: “Con ta đấy.” Cho nên đến khi được Thái Tông phong làm Hoài Đức vương thì Trần Bà Liệt vẫn mang canh cánh trong lòng một nỗi đau. Tự thấy mình sức khỏe có thừa nhưng chẳng được học hành gì, giờ chẳng dám nói năng trước mặt anh em, Hoài Đức vương quyết chí bắt hai người con trai học hành. Cha của Hoài Nhân vương Kiện là con cả của Hoài Đức vương thì chuyên chí học văn, còn cha của Quốc Toản là con thứ thì chỉ thích học võ. Chẳng hiểu số Giời ra sao mà cả hai người con của Hoài Đức vương đều không được thọ. Hai bà phu nhân âm thầm nuôi con thờ chồng cho trọn đạo. Mà hai bà chị em dâu này cũng khác hẳn tính nhau. Bà dâu trưởng – tức là mẹ của Hoài Nhân vương thì tính tình quá nghiêm khắc, lại giống tính ông chồng chuộng văn khinh võ. Suốt ngày bà bắt Hoài Nhân vương phải vùi đầu vào thi thư sách vở chẳng còn lúc nào để nghỉ ngơi. Lần này, giá không có lệnh Quan gia, chắc Hoài Nhân cũng khó mà về kinh chơi bời thế này cho được. Ngược lại, mẹ của Hoài Văn thì cố ép con học đủ cả văn võ mà Quốc Toản thì chỉ những thích học võ mà thôi. Suy nghĩ thế nào, tính nết thế ấy, hai bà phu nhân chẳng mấy khi gặp mặt nhau trừ vài ngày giỗ lớn. Mà nếu có gặp, họ cũng chỉ lạnh nhạt hỏi han vài câu chứ không được lấy một lời vồn vã. Thành thử, Hoài Nhân và Hoài Văn cũng không dám vồ vập trước mặt mẹ, lâu dần anh em càng ngày càng xa cách. Phu nhân vẫn thường dạy Quốc Toản: “Thuở sinh tiền, cha con vẫn nói: ‘Đời làm trai, nếu được học cùng một sách, cùng một thầy mà hơn người mới đáng gọi là tài.’ Giờ con được học thầy giỏi mà chẳng hơn ai thì hóa ra uổng cả một thân trai họ Đông A ư.”

Bây giờ ngồi trên sông, nghe tiếng nước vỗ lóc bóc bên mạn thuyền, Quốc Toản tự nhiên nhớ lại bao nhiêu lời mẹ nói mà có khi cậu vẫn bỏ ngoài tai. Chao ôi, trai thời trị thì phải đem tài năng ra mà giúp cho nền thái bình, trai thời loạn thì phải đem thân ra mà giữ lấy nền thái bình. Mẹ chẳng vẫn thường dạy Quốc Toản không được làm hổ danh trai họ Đông A đấy ư. Lúc này đây, tài đánh cờ, tài thư pháp của Hoài Nhân vương nào có là gì. Nước có giặc thì phải mang cái Dũng ra mà giúp nước. Quan gia không cho ta theo quân ư? Triều đình không cho ta theo quân ư?…

Quốc Toản đứng phắt dậy làm cả con thuyền chao hẳn đi. Khuôn mặt Hoài Văn hầu bừng bừng hào khí. Đôi mắt Hoài Văn ngời lên một vẻ Đông A. Hoàng Chí Hiển, rồi đến Trê cùng vùng đứng lên theo. Trên thuyền chỉ còn lại Hoài Nhân cố ngồi cho vững để con thuyền khỏi tròng trành trước cơn phấn khích của ba chàng trai trẻ. Không ai nói với nhau một câu nào. Hoàng Chí Hiển đưa đôi bàn tay ra trước mặt, môi mím lại. Cả Quốc Toản và Trê cùng đưa tay ra. Họ nắm chặt tay nhau, chặt như thể trong tay họ là một binh khí nào đó. Đây sẽ là lời thề “đồng tử, đồng sinh” trước cơn quốc biến. Đêm nay, có vầng trăng trên trời cao sáng vằng vặc chứng cho họ. Những người con trai của mảnh đất Đại Việt này là như thế. Số phận nào, định mệnh nào đã run rủi đưa đẩy họ gặp nhau trong đêm trăng này. Chẳng phải ai trong số họ cũng đã hiểu hết được nhau, nhưng thời thế, Trời Đất đã khiến xui họ lên một con thuyền giữa Lục Đầu Giang để cùng nắm chặt tay quyết một lời thề. Gió bấc thổi rít lên trên sông, trên những làng mạc bên sông. Trong những mái nhà kia, hình như vẫn sáng đèn. Quốc Toản thoáng thấy một chút rùng mình chạy dọc sống lưng. Hoài Văn hầu vừa nghĩ rằng, cậu đang ở trong một đêm mà cả đất nước này âm thầm chuẩn bị dồn sức cho một trận chiến không hề cân sức với đội quân hung hãn nhất. Nhưng chúng sẽ hiểu rằng, ở một đất nước mà ngay cả trong đêm, người ta vẫn nuôi những ngọn lửa rèn binh khí, nuôi những ngọn lửa đọc binh thư, và nuôi những ngọn lửa trong lòng, thì chúng chẳng bao giờ biết đến chiến thắng được. Quốc Toản thấy mình lớn bổng lên. Đã khi nào cậu suy nghĩ chín chắn và thấu đáo như đêm nay chưa nhỉ? Chắc chắn là chưa rồi. Hầu tước Hoài Văn còn chưa hết tuổi mười sáu để bước sang tuổi mười bảy cơ mà…

Quốc Toản cúi xuống, Hoài Nhân vương đang ngước lên nhìn em, mắt đẫm nước. Quốc Toản chợt thấy thương người anh họ. Hoài Nhân gầy quá, yếu ớt quá. Hoài Nhân cố gằn giọng để lấy chút rắn rỏi bảo em: “Anh chẳng giúp gì được em nhiều. Nhưng anh sẽ tặng em một con ngựa chiến thật hùng.” Quốc Toản ôm lấy vai anh. Giá như Quốc Toản có thể tìm một lời nào để nói, dù chỉ là chút gửi gắm thường tình thì đỡ biết bao nhiêu. Nhưng cậu thấy mình như hóa đá, tay nắm chặt vai Hoài Nhân. Hoàng Chí Hiển và Trê cứ thế đứng, hết đăm đăm nhìn nhau rồi lại ngẩng nhìn trời. Đã sắp sáng rồi. Đã sắp trọn một đêm không ngủ. Đêm nào nước Việt cũng sẽ thức như thế, thức cho đến ngày đập tan cái ảo vọng điên cuồng của đạo quân đang mơ ước xâm lăng cả thiên hạ dưới vòm trời…

Chương IX

Đi từ rất xa, người ta đã trông thấy lá cờ đại bay phần phật với sáu chữ vàng rực “Phá cường địch, báo hoàng ân”. Trong cơn gió lộng và ánh nắng sớm, lá cờ như chói ngời lên. Từ mấy tháng nay, người trong thiên hạ xôn xao vì câu chuyện hầu tước Hoài Văn mới mười sáu, mười bảy tuổi đã dựng cờ mộ quân đợi ngày giúp nước. Dưới cờ của Hoài Văn hầu có một tay phó tướng vốn là công tử con nhà giàu có ở kinh thành lấy của nhà ra tậu ngựa, rèn khí giới. Người ta còn đồn thêm rằng, trong quân của Hoài Văn hầu có một tay bơi lặn chả kém mấy tí so với ông Yết Kiêu, gia tướng của Quốc công Tiết chế. Lời đồn thì rõ là lắm. Có kẻ còn quả quyết rằng chính Nhân Huệ vương Phó đô tướng quân đã bày ra trò thi lặn giữa Yết Kiêu và tay dũng sĩ trẻ kia. Đích thân Nhân Huệ vương ra sông Cái làm trọng tài cho cuộc thi ấy. Kết quả là hai tay kia ở dưới nước lâu quá, Nhân Huệ vương không chờ nổi. Ông sai người lấy sào khua cả hai gã lên bờ và bảo rằng, từ giờ ông “cạch”, không hơi đâu mà bày ra mấy cái cuộc thi làm ông đói gần chết thế này nữa. Chuyện ở trong dân gian thì cứ bảy phần hư, ba phần thực, nhưng rõ ràng là danh tiếng nghề “lặn ngụp” của chú Trê ta đã nổi như cồn. Kể ra, ngẫm cho kỹ thì người bận rộn như Yết Kiêu bây giờ làm gì còn lúc nào mà thi với thố mấy chuyện vớ vẩn. Còn đến cỡ như ông Phó đô tướng quân Trần Khánh Dư có khi đến bữa chẳng kịp ăn chứ nói gì mà ra sông Cái ngồi đợi hai gã lặn thi. Thế nhưng người ta cứ đồn, mà lại chính từ mồm mấy ông thợ rèn nói ra mới chết. Mấy ông thợ rèn binh khí dạo này cứ gọi là lê la khắp chốn. Hết vương nọ truyền lại đến vương kia gọi. Ai mà chả muốn khi vào trận, đội quân của mình phải có gươm thật sắc, giáo thật bén. Hơn nữa, quả tình là mấy tay thợ này cũng có chút quen biết với Đức ông Nhân Huệ. Họ chính là những người đã rèn câu liêm và giáo cho đội quân thủy ở Vân Đồn. Biết tin Hoài Văn hầu và Hoàng Chí Hiển mộ quân và không sao mà “mò” cho ra thợ rèn giữa lúc “nước sôi lửa bỏng” này, Nhân Huệ vương đã gửi tặng hai cậu mỗi người một cây giáo thật đẹp và cử đội thợ rèn về Võ Ninh giúp hai đứa cháu. Riêng có Trê là được một thứ quà riêng. Nhân Huệ vương vừa quý cái tài bơi lặn lại vừa thương cái nết lành như đất của Trê nên sai đánh riêng cho Trê một đôi câu liêm cán mềm tua tủa những ngạnh, sắc như nước. Trong thư, Nhân Huệ vương dặn rằng cái thứ vũ khí kỳ quái này là do ông tự “chế” ra, cho nên nó chẳng giống một loại câu liêm nào khác. Ông dặn Trê phải tự mà mày mò ra cách đánh của thứ câu liêm nhiều ngạnh này. Trê nhận được món quà thì sướng quẩng lên. Ngày ngày, Trê vác một con thuyền ra sông, neo lại rồi hết đứng trên thuyền múa mênh lại lặn xuống nước tìm xem cái thứ câu liêm này có những phép đánh gì. Đêm không tiện ra sông, Trê hết chui ra chui vào cái gậm phản rồi lại nhảy lên nhảy xuống, huỳnh huỵch cả đêm không chán. Thế nhưng khi cánh thợ rèn dò hỏi về chuyện lặn thi, tự nhiên mặt cậu chàng nghệt ra như là không hiểu người ta đang nói gì với mình không bằng.

Binh khí có người rèn cũng đến lúc xong, bây giờ phải tính tới những thứ khác. Nào rèn quân, dạy ngựa. Nào mua lương, trữ cỏ. Trăm thứ việc không tên đổ cả lên đầu Quốc Toản và Chí Hiển. Cho đến một hôm, cả hai mệt quá lăn ra ngủ, chỉ kịp dặn lính canh không cho ai vào gặp. Trong mơ, chẳng biết Chí Hiển thấy gì mà cười sặc sụa rồi quặp cả đôi chân lên cổ ông tướng nằm bên cạnh. Quốc Toản nghẹt thở tỉnh dậy, phải lay mãi mới đẩy được đôi chân kềnh càng kia ra. Chợt Quốc Toản ngồi hẳn lên. Rõ ràng trong bóng chiều lờ mờ cậu vừa trông thấy bóng một người ngồi trầm lặng trên chiếc sập bên cửa sổ. Quốc Toản dụi mắt, đúng rồi, đúng người đó rồi. Cậu nhảy bổ xuống đất, miệng reo: “Thầy, thầy đến từ lúc nào mà thầy chẳng gọi con?” Ông Cả Võ, phải, người ngồi đó chính là ông Cả cười khà đưa tay lên vuốt râu. Cậu học trò nhỏ của ông mới ngày nào giờ đã thành một thiếu niên đầy khí phách. Hàng ria mới mờ mờ vẫn nổi lên với một vẻ hơi ngờ nghệch trên khuôn mặt non trẻ dù đã chớm sương gió. Ông Cả đăm đăm ngắm Quốc Toản. Hai thầy trò không gặp nhau đã lâu, kể từ hồi ông Cả về quê ăn giỗ và Quốc Toản lên kinh. Từ bấy, thời thế đổi thay, ông Cả mải theo giúp Bảo Nghĩa hầu Trần Bình Trọng cũng chẳng có dịp về lại thăm Quốc Toản. Ông chỉ kịp gửi một phong thư có mấy lời tạ với phu nhân, vì việc nước mà ông không tiếp tục dạy cho Hoài Văn hầu được nữa. Thế rồi bẵng đi, cậu học trò ấy đã trở thành vị tướng trẻ của một đạo quân cũng trẻ không kém. Mà đạo quân tính ra là không ít, đâu tới chừng cả ngàn người. Nghe tin đồn về lá cờ sáu chữ, lòng ông Cả chợt xốn xang lên, đến lạ. Ông cáo với Bảo Nghĩa hầu xin về quê dăm bữa rồi tiện đường sang thăm Quốc Toản. Và ông lặng lẽ lần mò đi xem quân tình của Quốc Toản. Đúng là chỉ có một đạo quân vừa chiêu mộ mới lộn xộn thế này. Xưa nay theo phép dụng binh, đám tân quân bao giờ cũng phải trao cho một tướng nghiêm khắc rèn cặp. Đằng này cả ông tướng lẫn ông phó tướng đều là lần đầu mang sở học ra vận dụng. Thế nên khắp trại, mọi thứ cứ loạn cả lên. Nếu như ở trại quân khác, người ngoài như ông Cả mà đi lại thăm thú kiểu này sẽ bị quân canh bắt ngay vì tội “do thám quân tình”. Đằng này, ông cứ nhênh nhang đi khắp nơi cũng chỉ thấy mấy cậu lính trẻ chắp tay chào rất cung kính rồi tiếp tục hì hụi làm một cái gì đó. Chỉ đến khi tới chỗ Quốc Toản thì ông mới bị chặn lại. Đám quân canh nhất định không cho ông vào vì “lệnh là thế”. Ông Cả phải dùng mấy ngón “giương đông kích tây” mới lừa được các chú lính vẫn còn ngờ nghệch để lọt vào nhà. Kể ra, mấy chú lính này thì lừa cũng dễ. Nhất là với một người hồi Nguyên Phong đã vài lần vào ra trại lính Nguyên như đi chợ…

Ông Cả ở lại vài hôm với đội quân nhộn nhạo và nhăng nhít ấy. Cái gì ở đây cũng lộn xộn nhưng có một điều ông Cả thấy đạo quân này hay hơn hẳn đạo quân khác. Họ học cái gì cũng rất nhanh vì toàn những kẻ thông minh, láu lỉnh. Mới hôm nào đến đầu quân, có cậu nhớ nhà quá đến phát khóc thì giờ đây tất cả đã nhất quyết một lòng rèn tập để đợi ngày đánh giặc. Hơn thế, đội quân này thương yêu nhau như thể một nhà, từ tướng đến quân. Tới bữa, Quốc Toản và Chí Hiển cũng bê mâm bát chạy loạn xạ trong quân để ăn uống. Thế nhưng khi vào tập, họ răm rắp làm theo lệnh của chủ tướng với một vẻ hồ hởi không sao tả xiết. Tráng chí của đất Việt bốc lên ngùn ngụt trong tâm trí họ. Cho đến hết giờ tập, đội quân ấy lại trở thành những con người trẻ trung và nghịch ngợm. Họ có thể đè nghiến ra đất bất kỳ ai nói một câu hớ để “hành tội” hoặc thậm chí quẳng luôn anh ta xuống cái ao gần đó. Trong lúc đợi cơm, cả trại quân bụi mù lên bởi những đám vật lộn vì thách đố và chòng ghẹo. Ngay cả Quốc Toản và Chí Hiển cũng sa đà vào cái đám bụi mù kia. Họ cũng hò hét, mách nước và khi cần, cũng sẵn sàng cởi trần ra đánh vật…

Mấy ngày ở lại, ông Cả được chứng kiến khối cảnh buồn cười. Nào dăm anh trói hết chân tay một kẻ đáng thương rồi lấy tóc ngoáy vào mũi vào tai đến mức khóc chả ra khóc, cười chả ra cười. Nào khênh một gã ra dạm bán cho mấy cô thôn nữ đi chợ xa về ngang qua khiến các cô cười ré lên, đấm nhau thùm thụp rồi ù té chạy. Thậm chí, đương đêm có một anh len lén đổ nước vào chỗ nằm của anh bên cạnh rồi vu cho là “đái dầm”. Thế là thanh minh, tranh cãi rồi nửa đêm cũng đè ra vật nhau huỳnh huỵch. Ông Cả càng đinh ninh những điều ông nghĩ là đúng. Ông định hôm nào đi sẽ khuyên Quốc Toản mang quân theo về với đạo quân sơn cước sông Đà của Đức ông Chiêu Văn. Thế nhưng đêm cuối cùng trước khi từ biệt, có một việc làm ông Cả phải ngỡ ngàng. Đêm ấy, ông nằm suy nghĩ mãi…

Quá canh ba, đột nhiên quân canh vào báo với Quốc Toản rằng dân binh trong làng vừa mới giải ra trao trả một người lính lẻn vào đào trộm măng tre. Ông Cả lặng lẽ đứng khuất vào một góc xa xa xem viên tướng trẻ xử sự thế nào. Trái với dự đoán của nhiều người kể cả ông Cả Võ, Hoài Văn hầu và Hoàng Chí Hiển đều không hề tỏ ra cáu giận hay quát mắng điều gì. Cả hai cùng mang một khuôn mặt lạnh tanh đầy bí ẩn. Họ sai đưa người lính vào trong và đích thân Quốc Toản ra cáo lỗi với các cụ bô lão cùng đám dân binh. Hoài Văn hầu hứa sáng hôm sau sẽ đưa người lính vào chịu tội trong làng. Ông Cả trở lại chỗ nằm. Ông trằn trọc không sao ngủ được. Ông đã từng dạy cậu trò nhỏ về quân pháp, về cái ân và uy của người làm tướng. Nếu quân pháp không nghiêm thì đại tướng không thể hiệu lệnh được khi lâm trận. Mà như thế, giữ cũng vỡ mà đánh cũng vỡ. Tướng cầm quân nếu xử trị không nghiêm thì khi có biến trở tay không kịp. Vậy mà hôm nay, cứ trông như vừa rồi thì hình như hai anh tướng trẻ lại có ý buông lơi luật lệ thì phải. Người thầy già cứ băn khoăn mãi rồi ngủ thiếp đi lúc nào không biết…

Khi ông Cả tỉnh dậy thì trời đã sáng. Quốc Toản mời ông cùng vào trong làng. Ông Cả vừa đi vừa nghĩ, cứ đà này chắc là không khỏi có chuyện, có nhẽ ông sẽ phải nói đỡ hộ hai viên tướng trẻ vài lời. Trò làm sai thì thầy cũng phải gánh lấy. Âu cũng là dịp để Quốc Toản và người bạn của cậu học hỏi thêm đôi điều về phép cầm quân. Làng Ngoạt cách không xa trại quân của Quốc Toản, nhưng không xa là nói theo kiểu của anh đi ngựa. Còn đi bộ, kể ra cũng chẳng gần gặn gì. Mãi giữa giờ Thìn họ mới đến nơi. Các cụ bô lão làng Ngoạt thảy đều ra đón. Khi biết ông Cả là thầy của Quốc Toản, lại vốn là người vào sinh ra tử hồi Nguyên Phong, giờ đang dạy quân Thánh Dực cho Bảo Nghĩa hầu Trần Bình Trọng thì các cụ ồ cả lên. Các cụ chèo kéo ông Cả vào trong đình xơi miếng giầu rồi “muốn ra sao thì ra”. Chắc hẳn thế này, ý các cụ cũng muốn xuê xoa đi cho xong, chả nhẽ lại bắt đền Hoài Văn hầu mấy cái gốc măng…

Giữa lúc ấy, người ta thấy Hoài Văn hầu trịnh trọng xin các cụ cho mời bà Cõi và cô con gái tên là Thắm ra đình. Các cụ ngơ ngác chẳng hiểu ra sao nhưng cũng cứ sai người đi gọi. Ông Cõi mất đã lâu, bà Cõi cứ lặng lẽ nuôi cô con gái lớn lên trong cảnh nghèo. Lớn lên, cô Thắm cũng âm thầm đỡ đần mẹ già chứ chẳng mấy đi đến đâu. Cứ theo nhẽ mà suy, ngoài dân làng ra, không ai trên đời này biết đến con bé chỉ quanh quẩn trong làng đó. Ấy thế mà bây giờ Hoài Văn hầu biết đến nó, rồi lại mời ra mới lạ…

Ông Cả Võ cũng càng nghĩ càng không hiểu ý tứ cậu học trò ra làm sao nữa. Ông đành ngồi nghe ngóng chuyện các cụ trong làng. Mà chuyện của các cụ thì rối như canh hẹ. Chốc sau một cụ sực nhớ ra: nhà bà Cõi ở ngay cạnh nhà mất măng tối qua. Chắc Hoài Văn hầu mời mẹ con bà Cõi ra làm chứng. Một cụ mắt còn tinh nhìn thấy hình như anh chàng “kẻ trộm” tối qua đang đứng lấp ló giữa bốn năm người khác, tất cả đều mặt mũi non choẹt nhưng chân tay thì cuồn cuộn như cây lim. Nhưng mà đoán ra rồi, thì các cụ trong làng đâm ra lại chẳng biết đường nào mà dò ý của ông tướng trẻ nữa. Sáng nay, mới tinh mơ, các cụ đã túm cả vào để bàn soạn. Người già vốn ngủ ít, giờ thêm việc càng khó ngủ. Các cụ bàn rằng, nay Hoài Văn hầu dựng cờ mộ quân để chống giặc, dân làng Ngoạt tiếng là ở gần đã chẳng giúp được bao lăm, nay có mấy cái măng mà làng cũng đòi bắt đền thì hóa ra “kiệt” quá. Cho nên các cụ mới quyết xem Hoài Văn hầu vào tạ lỗi như thế nào. Nếu ra ý nghênh ngang thì nhất định phải phạt vạ; bằng mà lời lẽ nhún nhường biết đâu phải đâu trái thì các cụ cũng bỏ qua cho. Các cụ nghĩ thế, cũng vì xem ra ông Hoài Văn hầu này là tướng trẻ quá. Thế rồi bọn quân tướng cũng tất thảy là mười lăm mười bảy, nào đã đến tuổi lo toan. Một đám ngây ngô cả quân lẫn tướng làm sao mà bảo nổi nhau cơ chứ. Chẳng ai nói ra nhưng quả là trai làng Ngoạt chưa có anh nào được đi theo lá cờ sáu chữ. Các cụ còn cười mỉa khi đám trai làng Nhõn gần đó nô nức sang tòng quân. Thì đây, nhỡn tiền nhé, cái anh ăn trộm măng rõ là trai làng Nhõn còn gì. A, thế ra không khéo quân ông Hoài Văn hầu đói quá đi ăn trộm măng…

Ông Cả Võ vừa ngồi nói chuyện với các cụ làng Ngoạt cũng vừa lo như thế. Quân đói thì mới sinh ra trộm cắp. Quân đói thì khó trị cho nghiêm. Chao ôi, Quốc Toản, chẳng lẽ những điều thầy dặn con quên cả rồi ư?

Ngoài sân, Quốc Toản cứ đi đi lại lại, ra ý chờ đợi điều gì đó. Đôi mắt viên tướng trẻ cứ lấp lánh một ánh nghịch ngợm mà chẳng ai hiểu nổi. Chả nhẽ chuyện này là chuyện đùa?…

Khi mẹ con bà Cõi ra đến nơi, các cụ và ông Cả Võ ngớ người thấy Hoài Văn hầu túm cổ anh trai làng Nhõn và cô Thắm ra thưa với các cụ rằng hai người này đã thầm lén lút thương nhau. Hôm qua, anh chàng tập tành giỏi giang nên được phó tướng Hoàng Chí Hiển cho phép vào làng. Thương nhau là thế, nhưng cô Thắm sợ mẹ buồn nên không dám tỏ lời với mẹ. Hai người cứ ngồi thì thào dấm dúi ngoài bờ rào cho đến khi dân binh kéo đến. Thắm chui lại vào trong rào nhưng anh chàng kia chắc là không dám. Nhân tiện cạnh đấy có gốc tre nhà hàng xóm, anh chàng nghĩ luôn ra cách giả vờ ăn trộm măng để khỏi mang tiếng cho người yêu. Anh ta cũng định không khai gì nhưng đám dân binh tinh mắt nhận ngay ra lính của ông Hoài Văn hầu bèn lôi về trình với các cụ…

Trần Quốc Toản cứ thế kể vanh vách mọi chuyện trong khi anh trai làng Nhõn mặt ngớ ra. Tối qua, anh cứ nghĩ mình sẽ bị xử ngay, nặng thì đuổi ra khỏi quân mà nhẹ cũng phải phạt. Thế mà tịnh không thấy hai ông tướng nói một lời nào. Giờ lại thấy chủ tướng kể vanh vách cứ như lúc nào cũng đứng ở ngay sau lưng, anh chàng bở vía. Sau đấy, phó tướng Hoàng Chí Hiển chắp tay xin với các cụ, tội anh chàng kia đào trộm măng tre thì nay phải phạt trồng lại năm chục cây tre. Còn cái “tội” yêu “vụng” con gái làng Ngoạt thì cứ mong các cụ định đoạt cho. Các cụ xoay ra hỏi ý bà Cõi. Trông mặt cô con gái đỏ dừ, còn “ông” trai làng Nhõn thì cũng hệt như quả gấc, bà Cõi ngập ngừng thưa với làng nước, con gái lớn thì phải lấy chồng là sự thường. Nay con bà có được người “nhắm nhe” lại là quân của ông Hoài Văn hầu, bà chẳng còn gì mừng hơn nữa. Chỉ có điều, bà giận con gái không hiểu lòng bà, nó nỡ nào mà giấu mẹ như thế. Rồi bà khóc. Tiếng khóc của một người đang vui. Thắm chạy ùa vào ôm chầm lấy mẹ. Những giọt nước mắt òa ra…

Trên đình, ông Cả lặng lẽ quay đi. Ông biết, bà mẹ kia còn khóc vì một điều mà cô gái chẳng bao giờ nghĩ tới. Yêu và trở thành vợ của người lính chiến khi nước nhà đang sắp vào cơn binh lửa là sự lựa chọn dũng cảm và đầy khó khăn. Ai có thể biết nay mai sẽ ra sao, trận mạc thì tàn khốc. Nhưng không có một người mẹ nào ngăn cản con gái mình yêu thương người lính dẫu biết hết mọi trắc trở đang chờ đón. Đáng quý thay tấm lòng những người mẹ đất này. Chính nhờ họ mà dòng máu Đại Việt được gìn giữ và nhân lên đời này qua đời khác. Dòng máu anh hùng không cúi đầu trước mọi kẻ thù cuồng bạo…

Ông Cả ứa nước mắt. Hiểu thấu lòng người để làm được một việc thế này, cậu học trò nhỏ của ông đã lớn thật rồi ư?

Chương X

Đám cưới của anh chàng con trai làng Nhõn và cô Thắm có một người khách. Khách ấy quý đến mức mà đương khi rước dâu, ngay cả Hoài Văn hầu Quốc Toản lẫn phó tướng Hoàng Chí Hiển cũng phải dẹp mọi sự chạy ra đón. Đó là tướng quân Nguyễn Khoái. Viên tướng này chẳng phải ngẫu nhiên bỏ việc quân tìm đến đây. Trong tiếng reo hò ầm ĩ bên ngoài, Nguyễn Khoái báo cho Hoàng Chí Hiển biết một tin mà Hoàng Chí Hiển không sao ngờ tới: Đức ông Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật lệnh cho Hoàng Chí Hiển nội trong ngày phải về kinh để Đức ông hỏi chuyện. Đó là tin thứ nhất. Tin thứ hai, mới là tin chính, Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản tự động chiêu quân, tậu ngựa, phải về ngay Vạn Kiếp theo mệnh Hưng Đạo vương cho đòi. Lệnh của Hoàng Chí Hiển còn có chỗ lùi, nghĩa là từ giờ đến cuối giờ Hợi, cậu mới phải khởi hành mà không mang tiếng trái lệnh. Nhưng Trần Quốc Toản thì không được như thế. Nhận mệnh của Quốc công Tiết chế do đích thân Nguyễn Khoái mang tới thì chỉ còn việc sai lính dắt ngựa ra rồi cố mà thúc ngựa chạy cho nhanh!

Quốc Toản vừa ngoái cổ dặn lại Hoàng Chí Hiển thu xếp việc quân vừa vội vã nhảy lên mình con ngựa quý mà Đức ông Trần Quốc Khang gửi tặng. Có nhẽ từ hồi nó đi theo Quốc Toản đến giờ, hôm nay mới có phen được sải vó. Đám cưới lẽ ra đã kém vui vì sự vắng mặt của Hoài Văn hầu nhưng bù lại bởi những lời chúc tụng của tướng quân Nguyễn Khoái. Viên tướng vóc vạc hệt như cái cột đình này đã tặng cho chú rể một món quà thực quý: hai đường võ của đất Khoái Châu. Nghe xong, chú rể đứng ngẩn mặt ra. Thực hôm nay là một ngày đại phát tài của anh chàng: vừa được vợ, vừa được dạy võ. Cũng bõ cho cái công lấp ló ngoài bờ rào, mà cũng hả cho cái đau bị dân binh trói đi bêu rồi mới lôi sang trại quân giao trả. Đám cưới náo nhiệt càng thêm náo nhiệt hơn. Rượu rót đầy bát lớn bát bé. Hôm nay không phải là ngày vui của riêng hai vợ chồng, cũng không phải của riêng hai họ đằng trai, đằng gái. Cứ như lời các cụ thì hôm nay là dịp vui của hai làng Nhõn và Ngoạt, cũng là dịp để cố kết nghĩa tình giữa dân chúng với đạo quân “ông Hoài Văn hầu”.

“Ông Hoài Văn hầu” thì lúc ấy chắc đang mải miết phi ngựa trên con đường lầm bụi của đất Võ Ninh. Chỉ còn “ông phó tướng”: dẫu cố nhành miệng ra cười mà bụng thì lo ngay ngáy. Cứ nghĩ đến cái nguồn cơn này, nếu Đức ông Hưng Đạo bắt Quốc Toản phải giao lại quân cho triều đình rồi chủ tướng, phó tướng bị bắt về đi học thì có đến thánh cũng không yên dạ cho được. Riêng mỗi mình tướng quân Nguyễn Khoái là say ngả say nghiêng vì rượu phạt của các cụ làng Ngoạt. Các cụ phạt vì “tội” đã trót “có nơi có chốn” rồi mới về làng! Dĩ nhiên, Nguyễn Khoái hoàn toàn có thể say, vì đã làm tròn nhiệm vụ được trao. Quốc công không căn dặn gì, nhưng ông Trương Hán Siêu thì nhắc đi nhắc lại với viên tướng Thánh Dực rằng anh bằng mọi giá phải đốc thúc Quốc Toản về Vạn Kiếp. Chỉ cần viên tướng trẻ đó nhênh nhang chậm trễ là chắc chắn sẽ bị xử theo quân pháp. Mà “pháp bất vị thân”. Chậm một lần, hại cả đời. Rõ ràng, bao nhiêu năm làm thư đồng trong thái ấp Vạn Kiếp, nên Trương Hán Siêu quá hiểu lệnh gọi của Quốc công lần này có ý nghĩa thế nào với Quốc Toản!

Nay Hoài Văn hầu đã cuống quýt lao về Vạn Kiếp, thế thì Nguyễn Khoái tha hồ mà say một phen!

…

Con đường về Vạn Kiếp của Quốc Toản sao mà xa tít tắp. Chưa bao giờ viên tướng trẻ lại thấy lo lắng đến thế này. Cậu không biết phải ăn nói ra sao với Đức ông Hưng Đạo nếu bị trách phạt. Trong kể là tình riêng, nhưng ngoài lại thực là phép công. Lúc dựng cờ, nào cũng đâu có anh nào nghĩ ra cái cơ mầu ấy. Khi đó, cả Quốc Toản và Hoàng Chí Hiển chỉ những nhăm nhăm mà lo mà tính. Mấy hôm cũng đã váng cả đầu lo toan chuyện quân chuyện ngựa, ai mà ngờ Đức ông Tiết chế lại gọi ngay về thế này!

Vạn Kiếp giờ trở thành chốn luyện quân, bụi bay mù mịt. Quốc Toản tới gặp Đức ông Hưng Đạo ngay tại bãi thao trường. Đức ông mặc bộ áo chiến ngắn màu vỏ dà đang đứng trên một ụ đất cao nhìn quân kỵ của Nguyễn Địa Lô bày trận. Vị tướng già ngoái lại nhìn Quốc Toản khi cậu sụp xuống báo danh. Đức ông chìa tay ra: “Đứng dậy đi cháu. Đây là chốn sa trường, lễ cũng phải nên kiệm bớt.” Rồi Đức ông lại quay sang nói tiếp những điều gì đó với một người thư sinh mảnh dẻ cầm cuốn sách đứng bên cạnh đang hí húi ghi ghi, chép chép. Quốc Toản quay sang nhìn đội quân đánh ngựa của Nguyễn Địa Lô xung trận. Tiếng ngựa hí rền hòa cùng tiếng vó và đám bụi mờ mịt xen tiếng binh khí chạm nhau khiến Quốc Toản như ngây ngất mùi chinh chiến. Những trận đánh tập mà Quốc Toản và Hoàng Chí Hiển bày ra, chưa bao giờ có một không khí khốc liệt thế này. Trong trận, Quốc Toản ngơ ngác nhìn thấy một lão dân binh cùng một đội quân nhỏ nghênh ngang xông phá. Ông cụ say sưa vung cây bơi chèo quật ngã những anh lính lao vào đối trận. Tiếng cười ông cụ sang sảng vang lên khiến bãi thao trường đột nhiên thanh thản đến lạ. Cả những giọt mồ hôi đẫm đìa trên tóc, trên mặt, trên lưng áo của những người lính cũng trở nên thanh thản. Quốc Toản chợt hiểu vì sao Đức ông chưa nói gì với cậu. Đức ông muốn cho cậu trải qua một buổi tập trên thao trường cùng quân gia nô Vạn Kiếp để chàng hầu tước trẻ tuổi biết thêm nhiều điều. Biết và nghĩ thêm nhiều điều…

Bữa cơm chiều hôm đó, Quốc Toản cùng ngồi ăn với người thư sinh ghi chép lúc chiều và cụ già dân binh kỳ quặc. Đức ông Hưng Đạo có lệnh vua vời đã vội vã hồi kinh, chỉ kịp dặn Quốc Toản một câu: “Trận mạc không phải là chuyện đùa. Người làm tướng, phải làm sao cho xứng với sĩ tốt.” Và giờ đây, Quốc Toản đang ngồi giữa những con người mà Đức ông vừa nhắc tới – những sĩ tốt. Người thư sinh tên là Trương Hán Siêu, đã vứt bỏ ước nguyện công danh quan quyền để đi theo làm người thư đồng của Hưng Đạo vương. Còn cụ Uẩn*, năm xưa là một trong mười tay kiếm hộ vệ Đức ông Trần Liễu, thân phụ Hưng Đạo vương. Nay, cụ vui với con đò trên bến Bình Than, vui với lũ học trò dân binh. Những học trò mà có người danh đã vang, tiếng đã truyền. Học trò kiểu Yết Kiêu!

Độc giả có thể tìm đọc thêm truyện Trên sông truyền hịch và Trăng nước Chương Dương của nhà văn Hà Ân để biết câu chuyện về cuộc đời cụ Uẩn.

Ông cụ chẳng ăn mấy, còn Trương Hán Siêu thì không nói mấy. Người thư sinh này có một vầng trán thanh, đôi mắt sáng và nét ăn nhỏ nhẻ của người nhiều lo nghĩ, khác hẳn với lối ẻo lả của bọn công tôn “cảnh vẻ”. Anh ta chỉ khe khẽ mỉm cười nhìn cụ Uẩn ép vị hầu tước trẻ tuổi ăn hết món này qua món khác.

Đêm xuống, Vạn Kiếp mưa sầm sập. Quốc Toản ngồi một mình trong căn phòng dành cho khách. Căn phòng nhỏ, đượm vẻ thanh tao. Trên vách treo một cây sáo trúc đã cũ, một chiếc án thư cũ bày ống bút và nghiên mực. Dường như, những người khách ở Vạn Kiếp luôn được chuẩn bị sẵn sàng để viết ra những điều mình nghĩ. Quốc Toản bước đến chiếc ghế mây bên cửa sổ. Từ đây, cậu có thể trông ra một vạt ao nhỏ nhập nhòa mưa. Tiếng mưa rào rạt khiến Quốc Toản chợt thấy nao lòng. Vị hầu tước trẻ tuổi chạnh nhớ bao nhiêu điều. Những nỗi nhớ mơ hồ không rõ rệt nhưng cứ lẩn quất trong tiếng mưa…

Không biết Quốc Toản còn đứng như thế đến bao giờ nếu cụ Uẩn không bước vào. Ông cụ vứt chiếc tơi lá ở chạc ổi trước cửa rồi cập rập đi vào, trong tay là một bọc khoai nướng nghi ngút khói. Ông cụ bảo: “Mời hầu gia ăn thêm chút cho vui. Hầu ạ, khoai là món quà quê, nó chẳng đắt tiền. Nhưng khi người ta đói, ăn khoai thì no. Mà khi người ta rét, ăn khoai khắc ấm.” Nhìn Quốc Toản nghệt ra, ông cụ càng cười: “Này nhé, lão xin hỏi hầu gia, nếu chỉ có lửa mà không có nước, hầu gia chọn khoai hay chọn gạo. Đấy, nhiều lúc lão cứ ngồi nghĩ ngợi lẩn thẩn như thế đấy.” Lẩn thẩn ư, không đâu ông lão ạ, Quốc Toản nghĩ. Những vẩn vơ của ông cụ chính là điều mà người làm tướng cũng cần phải biết. Lúc giặc vây, giặc đuổi, có khi gạo chẳng quý bằng khoai sắn. Gạo thì phải nấu, phải rang. Chứ khoai vẫn có thể gặm sống cho qua bữa. Muôn thứ ăn được trời vẫn cho ta ở xung quanh, vậy phải biết mà dùng!

Cụ Uẩn giục: “Mời hầu gia xơi đi cho nóng, ngồi xem mưa mà ăn khoai là thú lắm. Quốc công thích nhất thú ấy đấy.” Ông cụ kéo chiếc ghế nhỏ ở góc phòng, ngồi lại gần Quốc Toản và bắt đầu dặng hắng, lối đặng hắng của người già mỗi khi muốn nhắc chuyện gì trong quá khứ. “Ngày xưa, hầu ạ, mụ Bội kể là những ngày lẩn trốn quân gia trong rừng, Quốc công cũng chỉ ăn toàn khoai. Bây giờ, cứ sắp đến ngày kỵ của Đức ông Phụng Kiền vương*, mụ Bội lại gửi lên một bọc khoai của thái ấp Mai Hiên. Khoai Mai Hiên thơm mà ngọt. Đây, khoai Mai Hiên đây này. Mỗi lúc mưa, Quốc công vẫn giục lão nướng khoai. Cái lối nướng khoai của lính, hay đáo để, hầu ạ.”

Cụ Uẩn là tay kiếm hộ vệ của Trần Liễu. Cụ vẫn quen cách gọi tước vương của Trần Liễu do nhà Lý phong.

Quốc Toản ngớ người. Câu chuyện của ông cụ già này thật lạ, có những điều cậu chưa nghe thấy bao giờ. Đức ông Hưng Đạo vương lại có lúc nào lẩn trốn quân gia ở trong rừng? Chẳng lẽ là hồi Nguyên Phong đánh Thát… Nhưng ai lại gọi lũ giặc Thát là quân gia? Cậu không sao hiểu được. Ngần ngừ mãi, cậu đành ngập ngừng hỏi cụ Uẩn: “Cụ bảo lúc Quốc công trốn trong rừng là lúc nào kia?” Ông cụ gật gù: “Lão cũng đoán là hầu gia không biết. Lúc chiều, trước khi về kinh, Quốc công nhìn trời đã bảo lão đêm nay mưa, nhớ nướng khoai. Chắc ý Quốc công muốn lão kể cho hầu gia nghe chuyện này…”

Đó là một vết hằn sâu trong tộc phả họ Trần. Thái Tông Trần Cảnh không có con trai nối dõi. Thái sư Trần Thủ Độ ép Hiển vương Trần Liễu nhường vợ cho em. Bà Thuận Thiên đang mang thai mấy tháng nhập cung làm hoàng hậu, còn bà Chiêu Thánh – vốn là bà vua cuối cùng của Lý triều thì lặng lẽ rời cung, tìm một ngôi chùa nương náu. Người mất chồng, mất cả ngôi báu lặng lẽ nép vào cửa Phật; nhưng người bị cướp vợ quyết không chịu. Hiển vương Trần Liễu đùng đùng hưng bỉnh chống lại. Nhưng quân lính của Hiển vương làm sao mà chọi nổi với quân hùm sói của Đức ông Thái úy Trần Thủ Độ. Quân tan hết, Hiển vương phải lẩn lút nơi này nơi nọ. Bao nhiều đám bạn bè đều ngoảnh mặt với ông. May mà Thái Tỏng kịp đón anh trước khi Trần Thủ Độ đến nơi. Ông chú Thái úy vừa đến thấy hai anh em đang ôm nhau khóc đã vung gươm lên “Giết thằng giặc Liễu!” Thái Tông phải xin mãi, Trần Thủ Độ mới nguôi. Sau này khi tướng quân Lê Tần kể chuyên này với bà Chiêu Thánh*, bà cười buồn: “Lại là mẹo của ông chú chồng ta đấy. Ông ấy dại gì mà giết anh Hiển vương. Chẳng phải chính thám tử của ông ấy dẫn đường để anh em nhà vua gặp nhau đấy ư. Ông ấy chỉ muốn làm cho hai cháu phải biết rằng tình anh em trong cơn nguy biến quý thế nào đấy thôi.”

Sau này, Trần Thái Tông gả Chiêu Thánh cho Lê Tần. Ông bà sống với nhau và có với nhau hai người con. Có lẽ, lúc ở với Thái Tông Trần Cảnh, bà Chiêu Thánh vẫn còn chưa trưởng thành hẳn nên cứ mang thai là không giữ được. Đối với cách nghĩ thông thường, kết cục này kể cũng là tốt đẹp với Chiêu Thánh, một người phụ nữ với số phận quá truân chuyên.

Những ngày Hiển vương thua trận, một người hầu trong thái ấp Mai Hiên lặng lẽ bế cậu bé Trần Quốc Tuấn trốn vào rừng. Suốt những ngày đó, cậu được người hầu gái nhường cho những mẩu khoai nướng nho nhỏ dè sẻn trong số khoai mang theo. Khoai gần hết thì Hiển vương lại về. Ông chỉ bị hạ xuống tước vương hai chữ: An Sinh vương. Từ đó, An Sinh vương lặng lẽ vùi ngày tháng ở thái ấp. Ông cất nhắc người hầu đã dắt Trần Quốc Tuấn đi trốn lên làm quản gia. Người quản gia đó chính là mụ Bội.

…

Cụ Uẩn đi đã lâu rồi mà Quốc Toản vẫn ngồi lặng bên cửa sổ. Câu chuyên ngỡ ngàng quá, một câu chuyện nằm thẳm sâu trong ngóc ngách của dòng họ. Sao Quốc công lại muốn người lính già ấy kể cho cậu nghe câu chuyện tưởng đã vùi quên trong quá khứ. Khoai Mai Hiên ngon, nhưng cũng chẳng phải là thứ quý hiếm gì. Người ta chỉ có thể biết là khoai Mai Hiên ngon nếu đã từng ăn dè những mẩu khoai cho qua cơn đói. Từ bé tới lớn, Quốc Toản chưa đói bao giờ. Lúc mới tới Vạn Kiếp, Quốc Toản đã nghĩ rằng, Đức ông Hưng Đạo gọi cậu lên để quở về “tội” tự tiện chiêu quân tậu ngựa, hoặc may lắm là khảo và dạy về phép đánh trận. Nhưng đến giờ, cậu mới hiểu ra, lần này, Đức ông muốn dạy cậu những điều khác, khác rất nhiều, và, thanh thản với những điều đó, vị hầu tước trẻ tuổi ngủ yên trong tiếng mưa rả rích của đất trời Vạn Kiếp…

Khi Quốc Toản tỉnh dậy, trời bắt đầu hưng hửng sáng. Ngoài cửa sổ, mấy con chim ri cam xanh biếc lách chách nhảy trên cành. Qua cơn mưa rào, trời đất thanh sạch quá. Quốc Toản đã từng trải qua một buổi sáng đẹp như thế này khi về ăn giỗ ông nội khi còn nhỏ. Hai mẹ con cậu về muộn không kịp lễ tiên thường*. Bà bác dâu, mẹ của Hoài Nhân vương mặt mày sưng sỉa khiến cho Hoài Nhân vương mừng em về mà cũng không dám chạy ra đón. Ngày đó, Quốc Toản chưa kịp hiểu vì sao mẹ con cậu lại bị coi thường như thế. Giỗ Hoài Đức vương vốn đã vắng vẻ, các vương hầu thường chỉ sai người mang lễ sang, nay lại thêm vẻ cau có của bà con dâu trưởng nên càng hiu quạnh. Sau một đêm ngủ dậy, Quốc Toản chợt nghe thấy tiếng bác dâu đang trách móc mẹ cậu: “Thím phải biết, nhà tôi và chú ấy đều mất sớm, tôi một mình lo việc nhà thờ. Một năm có một ngày giỗ, tôi cũng mong thím về sớm để đỡ đần tí chút…” Rồi Quốc Toản nghe tiếng mẹ khóc nho nhỏ và bà bác dâu lại rít lên đay nghiến: “Thím phải biết phận thím thế nào, phận chú ấy thế nào…” Cái buổi sáng đẹp đẽ ở thái ấp của ông nội trở thành kinh khủng. Quốc Toản chỉ nằm nghe bà bác kể lể, đay nghiến và tiếng mẹ khóc mà không hiểu gì. Nhưng sáng nay, một mình nằm ở thái ấp Vạn Kiếp này, cậu chợt hiểu ra tất cả…

Lễ cúng diễn ra trước một ngày so với giỗ chính.

Cha của cậu chỉ là con thứ, lại thêm phần là con vợ lẽ của Hoài Đức vương nên chỉ được tập tước hầu và nhận ấp phong nho nhỏ nơi xa. Đã thế, Hoài Đức vương cũng chỉ là thân phận con hoang của Thái Tổ, dẫu có nhận tước vương vẫn cứ là tước giả. Anh em trong họ vẫn gọi vụng sau lưng Hoài Đức vương là “thằng đánh vật”. Vì thế, sau khi Hoài Đức vương mất đi, đám con cháu càng chẳng được ai nhìn nhõi đến. Cha của Hoài Văn mất sớm, vợ con lại càng bị bỏ quên.

Nghĩ đến đây, Hoài Văn thêm sôi gan. Cậu ngồi hẳn dậy. Phải chăng… Đúng rồi, còn phải chăng gì nữa. Chỉ vì thế mà ta không được gọi đến dự hội vương hầu ở Bình Than. Cũng vì thế mà Đức ông Hưng Đạo gọi ta về chỉ nói vài câu rồi đi thẳng, chỉ để thư đồng và một ông lính già tiếp ta. Chẳng phải Đức ông bảo ta chỉ là phận khoai sắn, đừng mơ là gạo thơm gạo dẻo đấy ư. Được, ta là khoai là sắn. Nhưng khoai sắn cũng vẫn đánh được giặc. Ta sẽ đánh giặc theo kiểu khoai sắn. Xem khoai sắn với gạo dẻo gạo thơm ai đánh giặc hay hơn. Nếu gạo dẻo gạo thơm mà như gã Chương Hiến Thượng vị hầu Trần Kiện con Tĩnh Quốc đại vương thì ta quyết không thèm. Đội quân của Hoài Văn hầu này sẽ quyết cho những người dự hội vương hầu kia biết thế nào là đánh giặc. Chưa bao giờ Hoài Văn mong giặc đến như lúc này. Cậu chỉ những muốn xông thẳng vào trận vung thanh kiếm lên chém rụng đầu giặc Thát. Ta dẫu là phận con thứ, ta dẫu là một mảnh sành vứt ở cạnh lối đi thì ta vẫn mang dòng máu Đông A. Thấp thoáng trước mắt Hoài Văn hầu là cảnh lá cờ đề sáu chữ đang tung bay đỏ rực giữa trận giặc tan hoang.

…

Cụ Uẩn ngơ ngác nhìn gã hầu tước trẻ tuổi kia nhảy thốc từ trong nhà ra, chả kịp nhìn ai đã lao đến tàu ngựa và rồi ra roi thúc ngựa phi thẳng, để lại đằng sau vạt đất trũng đọng nước mưa bị xéo nát. Ông cụ lắc đầu, đám trẻ bây giờ háo thắng quá, chả khi nào chịu nhìn trước nhìn sau! Y như rằng, ra đến chỗ rẽ, Hoài Văn bị ngay một cành tre nhô ra quật vào vai một phát rõ đau. Ông cụ bật cười, mấy cái anh chàng này, đau thế chúng nó cũng chả chừa đâu, tuổi trẻ mà!…

Chương XI

Sau hôm ở Vạn Kiếp về, tính tình Trần Quốc Toản thay đổi hẳn. Không ai còn nhận ra một viên tướng trẻ lúc nào cũng phơi phới nụ cười rạng rỡ. Giờ đây, khuôn mặt Hoài Văn hầu luôn đăm chiêu một nỗi niềm không người chia sẻ. Hoàng Chí Hiển đã cùng thầy của cậu là Triệu Trung và một người nữa vâng mệnh Đức ông Chiêu Văn ngược Mai Châu giúp tù trưởng Trịnh Giốc Mật* làm chuyện gì đó suốt mùa đông. Người nữa kia chính là Tống Thế Hưng – viên tỳ tướng đã phá vây cứu thoát Triệu Trung trong trận đánh năm nào. Triệu Trung về lại chốn xưa, tìm kiếm dò hỏi và đã tìm lại được người tỳ tướng trung nghĩa đó. Giờ Tống Thế Hưng đã tu đạo và lấy hiệu là Vô Nhiên Tử. Ba người này vâng mệnh làm gì, không ai biết rõ. Dù người ta vẫn có thể đoán được phần nào. Thì Chiêu Văn vương và tù trưởng Mai Châu vốn kết nghĩa anh em. Đức ông cử người tài lên giúp Trịnh Giốc Mật, hẳn là phải việc quân trọng yếu chứ chẳng chơi!

Còn được gọi là Trịnh Giác Mật. Là tù trưởng lộ Đà Giang, đã từng chống lại triều đình và được Trần Nhật Duật đích thân một mình vào trại dụ hàng. Trịnh Giốc Mật cảm phục Trần Nhật Duật, kết nghĩa anh em với ông và hàng phục triều đình. Độc giả có thể tìm đọc thêm tiểu thuyết Người Thăng Long của nhà văn Hà Ân để hiểu hơn về tình anh em kết nghĩa của Trần Nhật Duật và Trịnh Giốc Mật.

Chỉ có Quốc Toản là buồn. Thế đấy, giờ còn lại có cậu và Trê. Mà anh chàng Trê thì ngây ngây ngô ngô chỉ tối ngày vung vẩy chiếc câu liêm ngạnh, quà tặng của Nhân Huệ vương. Trê thật thà như đếm, có cô con gái làng bên mê anh chàng quá nhưng anh chàng cũng chẳng chịu hiểu cho. Đám lính biết chuyện lôi ra chế giễu bị Trê dìm xuống ao gần chết. Bọn bị dìm trả thù bày mưu cho cô gái chặn đường Trê bắt vạ. Anh chàng cùng đường, nhảy luôn xuống ao và lặn tịt ở dưới đó không lên nữa. Cô gái tưởng Trê chết đuối khóc hết nước mắt liền nhảy xuống tự vẫn. Thế là anh chàng lại ngoi lên và phải bế cả “nàng” theo! Chuyện đồn rầm rĩ. Trê ngượng quá trốn trong trại không dám ra ngoài, nhân tiện lại tránh mặt Quốc Toản. Thành ra cậu hầu tước ngồi trơ một mình mà dằn vặt chuyện hẩm hiu.

Vì thế, khi viên tỳ tướng của Tĩnh Quốc đại vương bỗng nhiên về đón lên kinh, Quốc Toản cuống quýt nhận lời ngay. Việc thao luyện trận mạc, cậu giao cho Trê cả. Đám lính bảo vụng nhau, phen này thì ngày nào cũng tập lặn cho mà xem. Lại có anh bảo, lặn giỏi mà kiếm được người thương như cái cô đi theo anh Trê, tao tập lặn cả ngày! Trê cười khì khì, giơ nắm đấm dọa kẻ nói nhăng, nụ cười hiền như đất…

Quốc Toản lên đến kinh thành thì trời vừa chớm thu. Tháng Bảy vẫn còn oi ả nhưng đêm và sáng đã có thoáng heo may. Cái tiết trời dễ làm con người bâng khuâng lạ. Đêm trong phủ Tĩnh Quốc thoáng chút bâng khuâng của hương hoa, của những ánh đèn lồng. Và rồi, mưa ngâu đến. Cơn mưa rả rích chốn kinh thành buồn nẫu ruột. Ngồi cạnh Tĩnh Quốc đại vương trên lầu cao trông ra sông Cái, nghe tiếng mưa lộp độp rỏ từ mái lầu xuống, Quốc Toản chợt thấy nhớ mẹ cồn cào. Giờ này, chắc phu nhân đang lặng lẽ ngồi thêu với người hầu gái trong căn phòng nhỏ trông sang thư phòng. Thư phòng đóng cửa từ lâu. Từ ngày Quốc Toản đắm đuối chuyện rèn quân, cậu chẳng mấy khi về thái ấp. Thư phòng lại đóng cửa như những ngày sau khi Đức ông mới mất mà Quốc Toản còn nhỏ quá. Những buổi mưa Ngâu, phu nhân ngồi thêu và trông vọng sang căn phòng đọc sách như đang ngủ quên trong đêm. Chẳng biết bao nhiêu nước mắt mà phu nhân đã lặng thầm nuốt vào trong dạ. Quốc Toản lớn lên, căn phòng nhỏ ấy lại sáng đèn. Đêm đêm, phu nhân trông sang ngọn đèn con mình đọc sách mà ấm lòng. Tiếng đọc sách non nớt của cậu hầu tước mồ côi cứ vang trong thái ấp vắng vẻ đến tận khuya. Quốc Toản cố học cho vui lòng mẹ chứ thực ra cậu không thích lối “tầm chương trích cú”. Đến kỳ bay nhảy, cậu vội vã bay nhảy, chỉ những mong thoát ra khỏi thái ấp buồn tẻ và chán ngán. Đến giờ nghĩ lại, cậu mới hiểu vì sao thái ấp lại buồn chán đến vậy. Thế mà phu nhân vẫn ở đó, ngày này qua ngày khác nghĩ về đứa con đang thỏa chí ngoài kia. Quốc Toản chợt mong, giá như giờ này được về thái ấp, cậu sẽ chạy ùa vào phòng và quỳ xuống bên mẹ, và cầu xin mẫu thân tha cho cái tội mải lang bạt mà quên phận làm con. Nhưng, đây là phủ Tĩnh Quốc, và Quốc Toản đành im lặng rồi lén thở dài.

Đức ông Tĩnh Quốc cũng vừa buông một tiếng thở dài nối theo Quốc Toản. Vào cái tuổi hơn tứ thập này, lẽ ra Tĩnh Quốc đại vương phải xông xáo gánh vác việc nước. Thế nhưng Quốc Toản chỉ thấy ông chú suốt ngày ngắm cây tỉa cành, bẫy chim câu cá. Trong khi đó, các người em của Đức ông thì tung hoành ngang dọc. Đức ông Chiêu Minh, Đức ông Chiêu Văn đã trở thành những cột trụ quốc gia. Bằng nếu muốn chuyên tâm vào lẽ huyền hoặc, thì cũng phải như Hưng Ninh vương Trần Tung. Đằng này, vị vương “không chịu động đậy” (Tĩnh) này cứ lơ ma lơ mơ giữa cõi trần gian. Mà thực ra, ông cũng mới dời từ Diễn Châu về lại kinh thành. Bóng dáng và giọng nói miền Diễn Châu vẫn còn in hằn trong phủ Tĩnh Quốc từ những người lính gia đồng đến người hầu kẻ hạ. Và đây, trong đêm mưa này, bóng dáng Diễn Châu chính là vò rượu thơm và mấy con cá khô nướng vàng đặt trên bàn rượu. Trần Quốc Khang thườn thượt nhìn cháu: “Nào, có điều gì còn khó nghĩ, cháu mau nói với ta!”

Những lúc thế này, người ta thật dễ cởi lòng với nhau. Quốc Toản rầu rầu nhắc về một ngày giỗ ông nội hoang vắng đầy những lời chì chiết và về bao nhiêu dằn vặt của thân phận “mảnh chĩnh vứt ngoài bờ tre”. Bao nhiêu năm, mẹ cậu đã cố bù trì cho con để Hoài Văn quên đi thân phận ấy. Nhưng làm sao phu nhân bù cho đủ khi chính bà cũng phải nuốt tủi ngậm hờn cố quên đi phận bọt bèo. Dĩ nhiên, mẹ của Hoài Nhân vương cũng phải chịu đựng cái nhìn rẻ rúng của người đồng tộc. Đối với họ, cánh nhà Hoài Đức vương chỉ là thứ “giả vương” tầm gửi leo cây, đã chẳng danh giá gì lại chỉ thêm phần xấu mặt Thái Tổ. Và bà phu nhân ấy dồn cả sự bực bội vào em dâu. Thế là mẹ con Quốc Toản phải chịu tới mấy lần khinh rẻ. Nỗi ấy, chẳng phải Quốc Toản không nhận ra nhưng cậu vẫn thường cố quên. Nhưng mấy ngày nay, ngủ thì thôi, thức là cậu hầu tước trẻ lại chạnh nỗi niềm thân phận.

Đức ông Tĩnh Quốc muốn nói gì đó. Nhưng cổ ông nghẹn lại. Nói gì đây với một cậu chàng “bé thì không còn bé nhưng lớn lại chưa ra lớn” thế này? Cuộc đời bao giờ cũng có nhiều nỗi trái ngang. Có những điều tưởng là đúng hôm nay mà ngay ngày mai không còn đúng nữa. Một người vốn quen cuộc sống bị gạt ra bên lề như ông biết nói gì đây? Bao nhiêu năm qua, ông cũng đã mang kiếp sống của kẻ bên lề. Những nỗi niềm của riêng mình, ông cũng đành cố nuốt vào trong… Thế thì thử hỏi giờ ông biết nói câu gì với Quốc Toản cho phải nhẽ?

Và đúng lúc khó khăn nhất của cuộc trò chuyện ấy, gia nô vào báo có Đức ông Nhân Huệ đến chơi. Trần Quốc Khang và Quốc Toản cùng cố làm ra vẻ mừng rỡ để ra đón Trần Khánh Dư. Thật ra, sau rồi họ không cần cố gượng tỏ vẻ gì nữa. Họ mừng thật. Cái ông Nhân Huệ vương này chợt ở đâu hiện ra đã cứu vãn một sự im lặng đầy bế tắc không có hồi kết.

Chưa ra tới ngoài đã nghe thấy tiếng Trần Khánh Dư oang oang sai sửa quân hầu. Vừa thấy Trần Quốc Khang, Nhân Huệ vương xoa tay xoa chân ra điều trịnh trọng rồi mới cất lời. Tóm lại, ông mang chút sản vật Vân Đồn lên biếu Đức ông Tĩnh Quốc. Nhưng điều quan trọng, Trần Khánh Dư kéo Trần Quốc Khang ra một góc rồi thì thào rằng ông muốn vay tiền. Trần Quốc Khang trân trân nhìn ông em họ “trời đánh không chết”! Không ai hiểu nổi ông ta vay tiền làm gì. Ai chẳng biết cái ông bán than này giàu nứt đố đổ vách. Nhưng Trần Khánh Dư đã nhờ đến Trần Quốc Khang thì hẳn là việc quan trọng chứ chẳng chơi. Con người đã trải bao nhiêu thăng giáng này nổi tiếng khái tính và cũng nổi tiếng khó chiều. Ai phải một lần không vừa ý ông, ông im lặng rình cơ hội để xỏ lại thì mới yên. Chẳng thế mà vừa nãy Chương Hiến hầu Trần Kiện mới chạm mặt ông chú ngoài cổng phủ Tĩnh Quốc là run bắn cả người, kiếm đường kiếm nẻo chuồn mất.

Đức ông Tĩnh Quốc sai người biện lấy khoản tiền rồi mời Nhân Huệ vương vào xơi chén rượu Diễn Châu. Nhân Huệ vương cười nhạt: “Thằng cháu Hoài Văn đứng đây thì đệ cũng xin nói. Vương huynh đừng có mà lúc nào cũng Diễn Châu, Diễn Châu. Cả tòa phủ đệ rộng thênh thang đem làm chùa mà vẫn chưa yên được ư? Về đến đây rồi mà Vương huynh vẫn chưa thoát được chuyện Diễn Châu ư?” Trần Quốc Khang ngẩn ra. Quả có thế. về Thăng Long đã lâu mà ông vẫn như chưa tan hết váng vất nỗi ám ảnh về mảnh đất mà bao năm ông ngồi trấn thủ. Cái đất khô cằn ấy là chốt chặn phương Nam của Đại Việt phòng bị Chiêm Thành. Người trấn nhậm ở đó phải đủ tài, đủ uy mà danh vọng cũng phải đủ khiến người Chiêm sợ mà e dè. Nhưng cái đất khô cằn ấy cũng chính là chỗ để “cất” những người mà để lại trong triều nội thì “không tiện”.

Đó cứ xem gương nhà Lý, khi Thái sư Lý Đạo Thành hóa ra cái gai trong mắt bà Thái hậu nhiếp chính*, lập tức bị đẩy vào ngồi nhàn mà giữ Diễn Châu. (Người ta còn đồn rằng cả ông Thái úy* được ban quốc tính cũng có dính líu chuyện này). Ông Lý Đạo Thành xây một cái Viện Địa Tạng, đặt bài vị Lý Thánh Tông mà hương khói phụng thờ theo kiểu “ra ở riêng” khiến triều đình mất mặt. Sau triều đình phải triệu ông về.

Chỉ Thái hậu Ỷ Lan (Nguyên phi của vua Thánh Tông nhà Lý, mẹ ruột của Nhân Tông).

Chỉ Lý Thường Kiệt (vốn tên là Ngô Tuấn sau được ban quốc tính).

Còn Trần Quốc Khang lại khác. Thì đất đấy, quân đấy, mà sẵn gỗ, sẵn lạt… ông xây tòa ngang dãy dọc. Phủ đệ của ông đẹp hơn cung điện. Bởi ông nghĩ, ngôi vua ông chẳng màng, quyền uy ông chẳng thiết. Vậy “người ta” cũng phải để cho ông hưởng thụ trần gian chứ. Nhưng ngay tức khắc đã có kẻ tâu lên vua rằng ông toan dựng cung điện lớn. Mà đã có cung điện lớn, khéo rằng cũng sẽ toan lập triều đình! Miệng lưỡi thế gian mà.

Trần Quốc Khang cuống lên. Nếu có kẻ hặc ông tội mưu phản thì nguy. Lúc đó, chính Trần Kiện, thằng con mà Trần Quốc Khang ghét nhất lại gỡ bí cho cha. Kiện xui cha biến luôn tòa phủ đệ thành ra một ngôi chùa. Trần Quốc Khang theo kế ấy mà làm mới thoát khỏi mang vạ. Bây giờ Nhân Huệ vương nhắc lại chuyện xưa, thực ra lòng Đức ông Tĩnh Quốc càng thêm ngổn ngang trăm mối. Rồi chẳng hiểu thế nào, Nhân Huệ vương kéo luôn ông anh đi cùng. Họ đi đâu, Quốc Toản không rõ. Cậu chỉ thấy loáng một cái hai vị Vương thúc đã biến mất đằng nào, bỏ lại cậu một mình ngơ ngác giữa phủ Tĩnh Quốc u uất trong cơn mưa tháng Bảy.

…

Mãi tới gần sáng, hai vị vương mới kéo nhau về. Họ đã say mèm cả. Cả hai vẫn còn đương tranh cãi tiếng được tiếng mất rất hăng về những chuyện gì đó. Nào là về rượu nồng dê béo, nào là về con bé áo hồng hay cô ả áo nâu. Nào là đáng ra đừng cố ngồi thêm thì kể ra cũng thắng. Nào là không sao, thua hôm nay cũng chỉ đáng mấy thuyền than. Rồi thì những “tắc”, những “hỏa”… toàn những lời thường ngày chẳng bao giờ nghe họ nói…

Thật ra Quốc Toản cũng chẳng hiểu lắm những điều hai ông chú vương gia bá vai bá cổ nói với nhau. Nhưng đúng lúc ấy, Chương Hiến hầu Trần Kiện mò ở đâu về. Gã cười nhạt:

– Sao, chú hầu tước nhóc, nghe nói chú dựng cờ chiêu quân. Cũng định cho xứng “trai họ Đông A” hử – giọng gã kéo dài ra – trông xem kìa, trai họ Đông A đấy! Cờ bạc, rượu chè, đào điếm… đủ cả chưa? Nếu chú mày muốn làm trai họ Trần, thì phải cố mà theo học các ông này mấy món đó nhé. Chứ cầm gươm vác giáo ra oai thì họ nào chả giỏi, cứ gì họ Đông A…

Rồi Trần Kiện đi lướt ngang qua mặt Quốc Toản về phía cuối vườn. Từ người gã thoảng ra một thứ mùi thơm, thơm nhưng thật lợm giọng. Lúc sau, từ chỗ căn lầu của gã ở cuối vườn vẳng lại tiếng sênh phách và một giọng hát vừa não nuột vừa lả lơi. Quốc Toản đứng nghệt ra trong vườn. Cậu không còn biết làm gì nữa. Đây ư, những con người của dòng họ Đông A đây ư? Bao nhiêu điều tốt đẹp mà cậu đã nâng niu từ thuở bé đây ư?

Cuối cùng, vị hầu tước trẻ tuổi ấy lặng lẽ lấy bọc quần áo, rồi phóng ngựa vào đêm tối mịt mù của Thăng Long. Cậu đi trốn, trốn tất cả, trốn luôn chính mình. Và cậu sẽ cứ phi trong mịt mù Thăng Long như thế cho đến lúc bị lính tuần đêm túm lại hỏi nếu như không suýt nữa va phải Tống tướng Triệu Trung. Viên tướng vong Tống kéo cậu hầu tước mặt mũi nhợt nhạt về phủ Chiêu Văn. Khi Đức ông Hoàng Sáu ra ngoài đón thì nước mắt của Quốc Toản vẫn chảy ròng trên mặt. Không biết là cậu khóc hay vì nước mưa và gió lạnh làm mắt cậu cay.

…

Những điều mắt thấy tai nghe, Quốc Toản không kể lại với ai, dù cho Đức ông Chiêu Văn hoặc Hoàng Chí Hiển có gặng hỏi. Cậu chỉ cố tảng lờ đi và ngồi lắng nghe Vô Nhiên Tử kể chuyện tướng Nguyên, những viên tướng của một dòng giống kiêu hùng chốn thảo nguyên bao la. Vô Nhiên Tử kể về những giấc mơ tiên cảm của Hốt Tất Liệt trước khi y chiếm sạch cả Trung Hoa mênh mông. Chẳng rõ hư thực thế nào nhưng Hốt Tất Liệt nói với quân tướng Thát Đát rằng y mộng thấy dòng Ô Nôn thiêng liêng đã ngập tràn cung điện Tống triều. Và, theo như lời Vô Nhiên Tử nói, khi tiến vào đất Trung Hoa, mỗi viên tướng Thát đều mang theo một bình nước sông Ô Nôn. Đánh tan thành trì nào, chúng lại rưới “nước thiêng” lên nơi tôn quý nhất của thành trì đó.

Vô Nhiên Tử thở dài. Bây giờ thì đúng là khắp cả Trung nguyên đều đã ngập chìm trong dòng nước Ô Nôn rồi. Vô Nhiên Tử cúi gập đầu xuống và khe khẽ lôi từ chiếc bọc sau lưng ra một cây đàn kỳ lạ. Đầu của cần đàn tạc hình đầu ngựa. Rồi vị đạo sĩ râu ria ấy lướt nhẹ một vật tựa như cánh cung lên mấy dây đàn. Một thanh âm ai oán cất lên. Vô Nhiên Tử hát. Bài hát chắc không quen thuộc vì ngay cả Triệu Trung cũng ngơ ngác lắng nghe. Giọng hát buồn bã như một lời thì thầm kể lể. Còn tiếng đàn thì da diết và bâng khuâng như tiếng gió thổi nhẹ trên một miền cỏ mọc mênh mông. Tiếng đàn và tiếng hát vang trong khu vườn yên tĩnh của phủ Chiêu Văn mang lại một cảm giác kỳ lạ cho mỗi người nghe. Từ khóe mắt Vô Nhiên Tử ứa ra một giọt nước mắt. Giọt nước lặng lẽ chảy trên gương mặt sương gió đang gục xuống cây đàn rồi buông xuống bàn tay gân guốc. Tiếng đàn ngưng…

Vô Nhiên Tử quay sang Triệu Trung:

– Chắc chủ tướng không biết cây đàn này. Đây là cây đàn đầu ngựa của tên Thát mà tiểu đạo bắt được hồi đó. Y đã kể về sự tích cây đàn này cho tiểu đạo nghe trong một đêm không ngủ.

Đó là một truyền thuyết mà cả người Trung Hoa lẫn người Thát Đát cùng kể. Một chàng trai nghèo tìm thấy chú ngựa non lạc trên đồng cỏ liền mang về nuôi nấng. Con ngựa lớn lên trở thành con tuấn mã kiêu hùng. Bao nhiêu cuộc đua, chàng trai và tuấn mã đều về nhất. Lão chúa đất tham tàn đòi mua không được đã cướp lấy ngựa đi. Chàng trai thất thểu ra về, lòng nặng trĩu hờn căm và oán giận.

Rồi một hôm, chàng thấy tiếng mõm ngựa dũi vào cửa lều vội chạy ra xem. Chàng ngỡ ngàng thấy ngay trước mắt là con tuấn mã đã giằng được cương, hất người cưỡi và tìm đường về đây. Lũ gia nhân của tên chúa đất bắn theo muôn vạn mũi tên găm đầy thân ngựa. Tuấn mã gặp lại được chủ, chảy đôi dòng lệ rồi từ từ khuỵu xuống. Chàng trai lấy xương ngựa làm cần, lấy đuôi ngựa làm vĩ, chế ra cây đàn đầu ngựa. Từ đó, tiếng đàn là bạn của chàng và những người dân trên đồng cỏ, dẫu vui buồn đều có nhau.

Kể đến đó, Vô Nhiên Tử lại lướt nhẹ chiếc vĩ trên mấy sợi dây đàn. Quốc Toản ứa nước mắt. Câu chuyện nửa cổ tích nửa truyền thuyết này đột nhiên khiến cậu chạnh lòng, mà chạnh lòng chẳng biết bởi đâu. Cậu chắc sẽ cứ sa mãi vào trong vòng ủ ê bi lụy đó nếu không có lời của Đức ông Hoàng Sáu:

– Việc châu Mai, Triệu tướng quân làm đến đâu rồi?

… Hơn tháng trời, cả Triệu Trung, Vô Nhiên Tử và Hoàng Chí Hiển lặn lội ở châu Mai để giúp tù trưởng Trịnh Giốc Mật xem xét lại thế đất, đường lối. Chẳng ai hiểu về phép hành binh của người Nguyên như Triệu Trung và nhất là Vô Nhiên Tử. Họ sẽ phải chỉ ra những con đường nào giặc sẽ kéo qua, những nơi nào có thể chúng sẽ đóng trại. Dân châu Mai cần phải chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với giặc ngoại xâm. Ngày trước khi làm phản, Trịnh Giốc Mật không coi triều đình Thăng Long ra một mảy. Nhưng sau độ Đức ông Chiêu Văn một mình vào tận trong trại, cùng đàm luận, cùng giãi bày, thì Trịnh Giốc Mật nhất tâm quy thuận. Người châu Mai là như thế, khi họ đã tin, thì quyết một lòng tin. Vừa nghe Chiêu Văn vương nói chuyện giặc lại toan dòm ngó nước ta, Trịnh Giốc Mật đã dằn bát rượu xuống bàn và cất lời quát mắng. Đất này đâu phải là nơi để chúng tùy ý, muốn đến là đến, muốn chiếm là chiếm. Và ngay khi Đức ông Chiêu Văn vừa ngỏ lời cử người lên giúp, Mai Sơn hầu Trịnh Giốc Mật liên hồi giục giã tới mức ông Hoàng Sáu phải vội vã xuôi Thăng Long cử Triệu Trung lên gấp. “Ông ấy cứ cuống lên như thể ngày mai giặc đã đến nơi!” – Hoàng Chí Hiển chen vào. Nhưng thật bất ngờ, Chiêu Văn vương nghiêm mặt lại: “Kể ra thì Mai Sơn hầu cũng không sai, giặc đã ở ngoài cõi rục rịch động binh, vậy thì cũng phải coi như là ngày mai giặc đến.” Rồi Đức ông nhìn Quốc Toản và Chí Hiển:

– Việc ta nhờ Chí Hiển đã xong, các cháu mau về coi quân và rèn tập. Giặc sắp sang rồi. “Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách.” Nhớ lấy, nhớ lấy, phải coi như là ngày mai giặc đến!

“Ngày mai giặc đến”, tự nhiên trong lòng hai viên tướng trẻ chợt nổi lên cơn bồng bột. Họ chỉ những muốn về ngay với quân sĩ, những người nay mai sẽ cùng họ xông pha trận mạc. Xin bái tạ Đức ông Hoàng Sáu. Suốt những ngày qua, cả Quốc Toản và Chí Hiển vẫn luôn canh cánh một nỗi lo đội quân của họ không được ai thừa nhận. Nhưng giờ thì đã khác. Chẳng phải Đức ông Hoàng Sáu vừa nói đấy ư: “Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách”! Và khi trời vừa hửng, hai “thất phu” đã giục ngựa lên đường. Họ lướt trên những con đường còn đẫm trận mưa đêm qua nhưng giờ đột nhiên rạng lên trong ánh buổi mai. Họ về với quân sĩ…

Trông theo họ, Chiêu Văn vương khe khẽ lắc đầu. Ông nhớ lại những cuộc tranh cãi nảy lửa của triều đình về đội quân của Hoài Văn hầu. Không nhiều người vừa lòng với việc Quốc Toản tự tiện chiêu quân dựng cờ. Phủ Tông Chính nhắc nhở rằng lâu nay có một lệ con cháu Hoài Đức vương không được có quân gia nô riêng mà chỉ được phép nuôi nô lo việc cày cấy nông tang. Lệ này do chính Thái Tổ dặn lại. Thái Tổ truyền rằng: “Hoài Đức vương hữu dũng vô mưu, khí độ hẹp hòi. Nếu lại cho đám con cháu nuôi quân, e rằng sinh chuyện không hay.” Lời dặn của Thái Tổ bao lâu nay không được ai nhắc đến, bởi vì con trai Hoài Đức vương thảy đều mất sớm, dĩ nhiên lấy ai đứng ra mà nuôi quân. Nay, đột nhiên Hoài Văn hầu vô tình mà phạm vào điều cấm ấy. Dẫu không truy tội vì vô tình, nhưng quân quyền phải thu lại, nhất quyết không cho sự thể kéo dài.

Rồi thì Chiêu Quốc vương Ích Tắc dựa vào lệ do phủ Tông Chính đưa ra mà nhất quyết đòi trị tội Hoài Văn hầu. Tội này không nhẹ. Cứ theo ý ông ta, cần phải cách đi tước hầu của Hoài Văn. Phạt nhốt ở nhà, giao cho mẹ trông coi, bắt học hành ba năm. Nếu biết tỉnh ra, thì mới có thể xem xét mà cho phục tước.

Trần Nhật Duật ngỡ ngàng nhìn anh mình. Ông không ngờ rằng Chiêu Quốc vương lại tỏ ra nghiệt ngã với Hoài Văn hầu như thế. Lệ chỉ là do Thái Tổ có ý đề phòng hậu duệ Hoài Đức vương làm chuyện xấu. Nhưng rõ ràng, Hoài Văn hầu đâu có là kẻ xấu. Quốc Toản cũng xứng đáng trai họ Đông A, một lòng với nước. Gặp khi nước có giặc, cậu ta tự dựng cờ chiêu quân để góp thêm chút công sức, điều ấy đâu đáng để bị trừng phạt như là tội trọng đến như vậy? Rồi, Trần Nhật Duật cố ý ngóng xem một người nổi tiếng công minh như ông Hoàng Ba sẽ xử đoán thế nào. Nhưng, Chiêu Minh vương ngần ngừ không quyết. Đức ông Thái sư quay qua thỉnh ý Thượng hoàng và Quan gia…

Thượng hoàng suy nghĩ một lúc rồi phán rằng:

– Hoài Văn tuổi trẻ có chí, không đáng phải phạt. Nhưng đám quân đã mộ cần xử trí thế nào, Quan gia tự quyết.

Nhìn vẻ khó xử của Nhân Tông, Chiêu Văn vương bất chợt cất tiếng:

– Tâu Thượng hoàng, thần đệ xin có lời. Hoài Văn còn trẻ, khí đương lúc cường thịnh. Đội quân của Hoài Văn mộ được, chắc hẳn cũng bừng bừng hào khí. Xin hãy cho người tới tận nơi khảo xem việc cầm quân của Hoài Văn, để khỏi uổng phí tài năng. Nếu không xứng đáng, thì xin sung đội quân đó vào đại quân. Bằng nếu Hoài Văn có thực tài, chắc hẳn cứ nên dùng. Chờ tới khi giặc tan, thu lại binh quyền cũng chưa muộn.

Tới lúc ấy, Nhân Tông mới nói. Nhà vua trẻ thong thả đặt chén nước xuống án:

– Tâu Thượng hoàng, quyền Tiết chế chư quân nay đã giao cho Quốc công Hưng Đạo vương. Xử trí quân của Hoài Văn, là việc nên để Quốc công tự quyết. Như thế vừa phải lẽ, vừa công minh.

Nhờ sự tỉnh táo mà khéo léo nhưng vẫn rất cương quyết của Quan gia mà Quốc Toản không bị xử tội. Việc sắp tới, đánh giá và xử trí đội quân mang lá cờ sáu chữ là trông ở Quốc công Hưng Đạo.

Và Trần Nhật Duật tin rằng, thực sự là một bậc nguyên soái gồm đủ Ân Uy Trí Dũng, Quốc công chắc chắn sẽ có cách xử đoán thật sự công minh dành cho Hoài Văn hầu và đội quân của chàng trai trẻ ấy…

Chương XII

Đứng trên bến Đông trước hàng quân mà Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản vẫn còn ngỡ mình đang mơ ngủ. Thế ra những gì cậu nghĩ hình như đều không phải, cái nỗi ám ảnh trong lòng rằng mình chỉ là một thứ hầu tước “đặt ra cho đủ” cũng có lúc tan đi. Chẳng phải đội quân với lá cờ đề sáu chữ của cậu lại có lúc hiên ngang đứng sánh vai với những đội quân của các vương hầu khác đấy ư. Chẳng phải Đức ông Nhân Huệ vương, cái con người mà cứ mười câu là lại phải một câu nói đổng, bây giờ cũng uy nghi, nghiêm nghị đứng trước hàng quân thủy với hàm Phó đô tướng đấy ư. Nghĩ lại, Quốc Toản thấy mình sao mà trẻ con đến thế. Cậu chẳng đã ngờ cả Đức ông Hưng Đạo coi mình là thứ sắn khoai quê kệch. Và cậu cứ khư ôm lấy cái điều mình nghĩ. Cậu đâm ngờ cả Hưng Nhượng vương Quốc Tảng vốn là người vẫn tiếp đón khi cậu còn nhỏ theo Đức ông Chiêu Thành vương tới thăm Vạn Kiếp. Cậu ghép chuyện Hưng Nhượng vương cản cậu trên bến Bình Than không cho vào dự hội vương hầu với việc Hưng Đạo vương gọi cậu về Vạn Kiếp rồi lại bỏ mặc đó mà về triều thành chuyện các vương hầu chi Trưởng coi thường cậu. Giá như không có vài lời vô tình mà hữu ý của Chiêu Văn vương thì không biết Quốc Toản sẽ thế nào. Tới vừa đây, khi nhận mệnh đem quân về dự lễ xuất sư ở kinh thành, Quốc Toản mới dẹp được nỗi lòng canh cánh. Vậy là hình như không có ai coi thường cậu. Nhưng chỉ đến khi thấy đội quân của mình đứng uy nghi cạnh đội quân phủ Chiêu Văn tuyền một màu áo chàm lộ Đà Giang, Quốc Toản mới thật yên lòng. Lá cờ sáu chữ có thể phấp phới bay ở nơi trang trọng chứ không hề bị gạt ra một góc như nỗi phấp phỏng cuối cùng trong lòng cậu…

Nắng trên bến Đông hanh vàng đùa với gió trên lá cờ sáu chữ bay phần phật. Chưa khi nào Quốc Toản thấy bến Đông như thế này. Ngày cậu còn bé, Chiêu Thành vương cũng từng đưa cậu đến chơi trên bến Đông. Cậu chỉ còn nhớ, nơi đây là một bến sông nhộn nhạo thuyền bè, nhộn nhạo người lên kẻ xuống. Những cánh buồm nâu, xám vá víu đậu lộn xộn trên bến sông của một Thăng Long đang kỳ xây dựng… Bến Đông hôm nay khác quá. Cả gương mặt của những người đứng trên bến Đông cũng thấy ngời lên. Kìa, Đức ông Tiết chế Hưng Đạo vương bước lên đài giơ cao Thượng Phương bảo kiếm tuyên lời giục lòng quân sĩ. Quốc Toản chợt thấy mình lớn phổng lên. Không phải, cậu thấy mình già dặn hẳn. Hình như, đằng sau lưng cậu, Hoàng Chí Hiển, Trê và những người lính đã cùng cậu hăng say rèn luyện suốt những ngày qua cũng đang thở mạnh. Họ xúc động thực sự. Tất cả mọi con người trên bến Đông chợt như hiểu rằng, họ sẽ cùng với nhau, viết nên những trang sử hào hùng nhất của nước Việt. Giặc mạnh đã động binh ở ngoài cõi, sau lễ duyệt quân trên bến Đông Bộ Đầu, mỗi vương hầu tướng lĩnh sẽ nhận mệnh của Quốc công Tiết chế mà trấn thủ lấy một miền đất chuẩn bị chờ đánh giặc.

Đang mải suy nghĩ, chợt Quốc Toản giật nảy mình. Tiếng Hưng Đạo vương vang trên đài cao như giục giã. Tiếng quân sĩ dạ ran rung chuyển cả đất trời. Quốc Toản ngửa mặt lên nhìn trời và hít một hơi căng lồng ngực. “Cha ơi cha, đứa con này nguyện không phụ lòng cha mong mỏi, con nguyện xứng là cháu con nước Việt, xứng là trai họ Đông A.”

Tan lễ, các lộ quân cùng trảy. Theo như quân lệnh, cánh quân của Trung Thành vương và cánh quân của Hoài Văn hầu tiến dọc theo sông Thiên Đức. Quốc Toản luôn tay vái chào những vị vương hầu quen biết kéo quân qua. Đức ông Chiêu Văn vẫy tay gọi Quốc Toản lại gần:

– Cháu nên nhớ, nay cháu đã là người nắm giữ sinh mạng của quân sĩ. Đừng để phụ lòng trông cậy của họ.

Lúc này, những vị vương cha chú không còn căn dặn vỗ về nữa. Các vị chỉ còn nhắc đến trách nhiệm của người làm tướng. Cứ thế, Quốc Toản tần ngần ngóng theo những đoàn quân qua. Quân Thánh Dực của Bảo Nghĩa hầu Trần Bình Trọng vừa kéo tới. Những người lính túc vệ thượng đô nổi danh kiêu dũng đang háo hức trổ uy danh, đền nợ nước. Họ gõ giáo vào khiên để chào Hoài Văn hầu và lá cờ sáu chữ tiếng nổi như cồn. Rồi quân của Chiêu Văn vương lên đường kéo về lộ Quy Hóa. Tiếng quân reo ngựa hí vang động. Từ trong quân của Chiêu Văn vương thấy rõ bàn tay của viên tướng vong Tống Triệu Trung vẫy chào người học trò yêu giờ là phó tướng của Hoài Văn hầu Quốc Toản. Thầy trò họ đã mấy tháng nay chưa gặp lại nhau kể từ những ngày lặn lội trên miền núi đá Mai Châu. Vậy là viên tướng thân trải trăm trận ấy lại bước vào trận mới. Ông đã giằng co với Ô Mã Nhi bên hồ Phiên Dương suốt bao tháng trời lạnh giá. Ông đã nuốt hờn căm sang nương nhờ Đại Việt, những mong tìm thấy sự thanh bình. Đất nước này đã dang tay đón ông. Và giờ thì lũ giặc bạo tàn kia lại sắp tràn sang xâm chiếm đất nước nhỏ bé phương Nam này. Triệu Trung lại cầm gươm lên ngựa. Đời làm tướng, chẳng bao giờ Triệu Trung mảy may suy nghĩ đắn đo. Ông chỉ tính xem quân đặt thế nào, giặc đến ra sao, nếu có sơ sẩy phải lo đường rút. Nhưng lần này, trước khi vào trận, chính Triệu Trung cũng thấy nôn nao. Mảnh đất này cho ông nương nhờ và ông sẽ chiến đấu vì nó như một quê hương thứ hai. Lần trước, khi đối đầu với giặc Thát, có những khi ông thấy đội quân của mình trơ trọi đi ngược dòng của một biển người khiếp nhược chạy quanh giữa hoang tàn đổ nát. Còn bây giờ khác. Triệu Trung thấy quân tướng và cả những người dân Đại Việt chuẩn bị bước vào cuộc chiến với giặc Thát với một vẻ vô cùng khẩn trương nhưng thanh thản. Giặc mạnh, nhưng lòng họ không nao núng. Chẳng phải những người tuổi trẻ “ăn chưa no, lo chưa tới” như học trò ông hay cậu hầu tước Hoài Văn mười sáu tuổi cùng một ngàn thiếu niên anh kiệt đều đã đứng vào dưới một lá cờ, cầm lấy khí giới để lo giữ nước đấy ư? Mà, lá cờ kia cũng lạ. Nó phần phật bay trong cơn gió hanh cuối năm với sáu chữ hiên ngang đầy khí phách. Ngựa đi một đỗi rồi, Triệu Trung còn ngoái lại, nheo mắt ngắm nhìn lá cờ đỏ thêu sáu chữ vàng cũng đang bắt đầu chuyển theo nhịp tiến quân. Ông lẩm nhẩm đọc: “Phá cường địch, báo hoàng ân. Phá giặc mạnh, báo ơn vua”… Những người tuổi trẻ mà đã biết nghĩ như thế, làm như thế, người Thát kia làm sao có thể chiếm nổi đất này. Và đột nhiên, viên tướng đã có lúc bại quân này chợt quả quyết với chính mình rằng, phen này, ông sẽ không bao giờ là một bại tướng trước lũ giặc ngông nghênh và cuồng vọng kia nữa. Triệu Trung nhủ thầm, ngày khải hoàn, nhất định ông sẽ kể cho Hoàng Chí Hiển và cả Hoài Văn hầu Quốc Toản nghe những điều ông đã nghĩ khi đứng lẫn trong đội quân phủ Chiêu Văn rời khỏi Đông Bộ Đầu…

Dĩ nhiên, sẽ không ai nói cho Hoài Văn hầu biết rằng, để chàng có được ngày hôm nay đứng trong kỳ hội quân điểm tướng ra trận, đã xảy ra biết bao nhiêu biến cố. Chiêu Thành vương không tin chàng, Chiêu Minh vương không tin chàng. Hưng Vũ vương khi được hỏi chỉ lặng lẽ nhún vai. Cả phủ Tông Chính và Chiêu Quốc vương vẫn nhất quyết đòi cách tước hầu, sung đội quân dưới cờ sáu chữ vào với quân triều đình. Thậm chí, những cuộc tranh luận ở thái ấp Vạn Kiếp cũng diễn ra ầm ĩ. Yết Kiêu, Dã Tượng bất đồng với Nguyễn Địa Lô. Hưng Vũ vương cãi cọ với Hưng Nhượng vương.

Có mấy người ủng hộ Quốc Toản thì gần như đều kín tiếng. Nào Hưng Ninh vương, nào Tĩnh Quốc đại vương. Dĩ nhiên, vẫn có những người át giọng thiên hạ mà ủng hộ Quốc Toản. Ví thử như Hưng Nhượng vương, Nhân Huệ vương. Hưng Nhượng vương Quốc Tảng, vị con trai thứ ba của Đức ông Hưng Đạo, đứng oang oang giữa sân thái ấp Vạn Kiếp nói rõ to với anh cả Hưng Vũ vương: “Hoài Văn nói cho hay là có chí lớn, mà nói cho xấu thì chỉ là đứa nhóc lớn gan liều mạng. Nhưng dù có thế nào, đó vẫn là kẻ đáng nể. Nói thẳng thế này, nếu không có chuyện giặc dữ sắp tràn sang, thì những kẻ như Hoài Văn chắc cũng chỉ bị bỏ quên nơi thôn dã. Giờ đã tới kỳ vận hội mới cho Hoài Văn, nếu nó mà bỏ lỡ thì sẽ mãi mãi chỉ là phường củi mục.” Rồi, như thấy anh mình vẫn còn chưa bị thuyết phục, Hưng Nhượng vương lại nói tiếp, giọng gằn vào: “Anh cả không thấy nếu giặc chẳng động binh, thì ngay cha ta và toàn chi Vạn Kiếp này cũng chỉ là thảo mộc xó núi thôi ư.”

Đứng trên thềm, nghe giọng Trần Quốc Tảng nói với anh, Trần Quốc Tuấn khe khẽ lắc đầu. Hưng Nhượng vương vẫn thế, vẫn thản nhiên nói rất đúng, nhưng theo một cách sát phạt hoặc đôi khi là tàn nhẫn.

Đêm ấy, Quốc công nói chuyện với cụ Uẩn đến khuya. Câu chuyện miên man về những ngày oán hờn u uất của An Sinh vương Trần Liễu. Bị cướp vợ và con, ông đành nuốt hận mà ngắm ngày tháng trôi từ từ như trêu ngươi trước mắt. Thân phận của những người bị chính họ tộc đẩy ra một bên là như thế đấy.

Quốc công thức trắng đêm suy tính. Và khi Chiêu Văn vương tìm đến toan nói đỡ cho Quốc Toản thì đã thấy Quốc công đang thảo sớ dâng Thượng hoàng và Quan gia xin mở lượng cho Hoài Văn hầu được thi thố tài chí mà phò vua giúp nước…

Những chuyện ấy, làm sao mà Quốc Toản biết được. Bởi vì, tất cả những vị vương ủng hộ chàng đều nghĩ rằng, có nhẽ không nên để cho Quốc Toản biết thì hơn!

…

Khi thuyền tướng của Đức ông Hưng Đạo đang xuôi đêm trên dòng Thiên Đức thì cũng là lúc bản Hịch truyền của Đức ông cũng vừa tới đó. Đoàn thuyền truyền hịch gọi vang:

– Bớ làng chạ hai bờ! Triều đình đã xuất quân…

Dân hai bên sông nhất loạt cầm đuốc kéo ra ngóng đợi. Tiếng hịch truyền vang trên sông trong tiếng gió bắc, tiếng nước sông, tiếng những ngọn đuốc reo phần phật. Khắp đâu đâu cũng vang tiếng hịch truyền. Lời hịch vẳng ra từ trong các làng, từ trên sông và vang trong những cánh quân đêm nay không ngủ. Đức ông Tiết chế ngước nhìn lên trời cao. Những quầng mây xám như cũng đang hồng lên từ bóng lửa trên dòng sông và hai bên bờ đang rực cháy. Đức ông nhủ thầm: “Xin kính lạy tổ tông đất Việt. Xin các Người chứng cho lòng của muôn dân.” Đến đấy, Đức ông buộc phải giật mình trông lại: trên bãi sa bồi ven sông, chỗ tụ quân của Trung Thành vương và Hoài Văn hầu có tiếng hò reo như sấm. Những người lính đã hò reo từ khi nghe lời hịch. Nhưng bây giờ tiếng hò reo còn vang hơn lúc nãy. Vị tướng già cố nheo mắt nhìn và rồi cố nheo mắt nhìn thêm nữa: bên cạnh Đức ông, viên tỳ tướng vừa thốt lên một câu: “Hình như đám quân này không còn biết sợ lạnh nữa rồi.” Trên bãi sông, trong ánh lửa rần rật, thấp thoáng những bóng người cởi trần vung tay vung chân hò hét. Tiếng reo lúc đầu còn không đều, sau thì nhịp nhàng hơn, và cuối cùng hòa vào làm một. Tiếng reo vang u u cả một khúc sông dài, lại được nối tiếp trong mỗi ngõ ngách xóm làng. Tiếng reo vang bất tận: “Sát Thát!” Hưng Đạo vương những muốn tới ngay bãi sông để hòa vào những người lính kia. Nhưng Đức ông biết, nơi nào trên đất Đại Việt đêm nay cũng thế. Và Đức ông say sưa đứng nhìn dòng Thiên Đức rực hồng trong một buổi “nửa đêm truyền hịch”.

…

Chính vào lúc thao thức nhất trong đêm, không phải vì vết xăm chàm chữ Sát Thát trên bả vai vẫn còn nhói đau mà vì lòng nôn nao quá, Quốc Toản mới chợt nhớ ra cái ánh mắt lướt qua lúc ở trên bến Đông là của người nào. Lúc tối, say sưa trong lời Hịch đanh thép của Quốc công Tiết chế, cậu quên hẳn đi ánh mắt ấy. Rồi lại mải mê cùng quân sĩ thích vào vai hai chữ Sát Thát cho ghi tâm khắc cốt, vị hầu tước trẻ tuổi càng ngập trong cơn nhiệt hứng tuổi trẻ. Mãi đến khi trời đã quá khuya, trằn trọc mãi, Quốc Toản mới nhớ lại và lặng lẽ ngồi dậy, khêu đèn rồi giở chiếc quạt vẫn mang theo suốt bao ngày. Đúng, đó chính là ánh mắt của người đánh đổ chè xanh năm ấy. Cô em vợ của Nguyễn Khoái. Vị tướng này đã thành gia thất từ lúc nào không biết, và từ bấy đến nay, họ không gặp nhau. Lúc tái ngộ ở bến Đông, Quốc Toản thúc ngựa tới vái chào. Viên tướng đánh thủy vội vã xuống bến cũng chỉ kịp hỏi han đôi ba lời rồi kéo quân đi. Nắng từ mặt sông hắt lên chói quá, Quốc Toản phải xòe quạt ra che. Và chính lúc ấy, cậu thấy thoáng qua có một ánh mắt thảng thốt lướt nhìn vào cậu, vào chiếc quạt rồi khuất đâu mất trong hàng dân binh đang rầm rầm xuống bến xuôi thuyền. Một ánh mắt khó quên mà khó nhớ. Nhưng giờ thì Quốc Toản đã nhớ ra cậu còn nợ người ta một lời hứa về chơi. Quốc Toản cố hình dung lại gương mặt của “người đền quạt”: một đôi mắt đen như hạt nhãn cứ long lanh, long lanh; một nụ cười đằm thắm nhưng đầy quyết đoán; một cái cằm lẹm nghịch ngợm, thoạt trông ngang hơi móm móm. Chắc là cô Thoan cũng đã gia nhập vào đội dân binh thuộc quyền chỉ huy của Nguyễn Khoái. Đội quân sông nước ấy hẳn bây giờ cũng đang đóng ở một nơi nào để ngày đêm rèn luyện, chờ dịp dạy cho lũ giặc chỉ quen cưỡi ngựa biết thế nào là sông nước Đại Việt.

Đúng, phải dạy cho quân giặc biết thế nào là ăn cướp nước người. Quốc Toản xếp chiếc quạt lại ngay ngắn rồi tuốt kiếm bước ra khỏi lều trận. Cậu muốn đi vài đường gươm trong lúc trời chưa sáng này cho thỏa chí tung hoành. Và Quốc Toản giật mình, cả hai bờ Thiên Đức, thấp thoáng những bóng người đang ôn luyện côn quyền. Dường như đêm qua chẳng hề có ai ngủ. Mọi người đều muốn cố rèn thêm một chút cho tinh, cho mạnh để nay mai đương đầu cùng giặc Thát. Ai cũng muốn tập thật lặng lẽ vì tưởng rằng riêng mình thức. Nhưng không, tất cả đều thức. Cả bọn trẻ cũng đã bắt đầu mò ra bến sông nhòm xem người lớn tập võ. Rồi chúng kéo ra một góc, tự dạy nhau múa mênh que gậy. Và bình minh bừng lên trên sông Thiên Đức lúc nào, những kẻ đang múa may trên bãi sông cũng không ai hay biết…

Chỉ một ngày nhận quân mệnh, Quốc Toản đã thấy mình và quân sĩ đều có phần đổi khác. Những người lính nghịch ngợm ưa pha trò giờ cũng có vẻ trầm tĩnh hơn. Chiến tranh dẫu chưa đến nhưng cũng đã thập thò trước cửa. Không một ai trong số họ biết chút gì về chiến trận hồi Nguyên Phong, đơn giản bởi lúc đó họ thảy đều chưa có mặt ở trên đời. Vậy mà cả một nghìn người cùng hăm hăm hở hở nhắc chuyện Nguyên Phong với một vẻ náo nức không giấu nổi. Quốc Toản mỉm cười nhìn người lính đầu trọc tếu đang tập câu liêm cùng Trê nơi góc trại. Đó chính là chú tiểu chùa La. Khi quân Quốc Toản kéo ngang qua làng La, chợt gặp sư cụ dẫn ra một chú tiểu quần áo còn ướt lướt thướt xin gửi theo quân diệt giặc. Sư cụ xoa đầu chú tiểu mặt mũi còn nghệt ra vì tưởng bị lôi đi trách phạt vì tội lặn sông mò đất sét nghịch chơi: “Nay ta gửi con theo Hoài Văn hầu luyện rèn chờ ngày đánh giặc. Phải tập cho siêng, chớ có hỗn hào.” Ngần ngừ một chút, sư cụ nói tiếp: “Cứ yên dạ theo quân. Món nợ của cha con, ta sẽ trả thay…” Rồi sư cụ vái chào Hoài Văn và phất tay áo mà đi. Chú tiểu vội vã chạy theo, ôm chầm lấy sư cụ khóc. Trê toan đuổi theo nhưng Quốc Toản đưa tay cản lại. Sư cụ xoay người khe khẽ vỗ nhẹ lên vai chú tiểu và chỉ tay về phía lá cờ sáu chữ. Chú tiểu ngoảnh nhìn, quỳ xuống vái vọng về phía làng ba vái rồi cắm đầu chạy theo Quốc Toản. Đó là người lính thứ một nghìn lẻ chín trong quân. Một nghìn lẻ chín người. Mỗi người một tính, một nết. Có kẻ ở nhà vẫn được nuông chiều như cậu ấm. Có kẻ mồ côi, mẹ cha không có, lần hồi kiếm bữa qua ngày. Có kẻ hiền như con gái. Lại có kẻ nghịch ngợm, trêu cợt không tha một ai. Nhưng cả một nghìn lẻ chín con người ấy đã nguyền cùng với nhau một lời thề đồng sinh đồng tử. Lời thề không cần phải xướng ra như trong thệ hội* ở đền Đồng Cổ của các vương hầu. Lời thề này chỉ lặng lẽ lưu trong hồn cốt mỗi người, trong huyết quản, trong chữ Sát Thát thích trên vai. Cũng chỉ một ngày, người lính mới vốn quen cảnh u tịch trầm tư của ngôi chùa làng cũng đã kịp hòa vào nhịp hối hả của đoàn quân ra trận. Được Trê chọn vào đội quân đánh thủy, cậu chàng đã kịp lặn thi thắng cả mấy anh lớn ra ý coi thường. Và, đối với những người lính trong đội quân của Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản, có vẻ như những ngày rèn tập đã là quá đủ. Họ chờ ngày đối mặt với quân thù. Cả chủ tướng, phó tướng lẫn hết thảy quân sĩ đều cùng một dạ.

Hội thề đền Đồng Cổ: Tục do vua Lý Thái Tông lập ra, vua và bá quan cùng thề trước thần thánh “Làm con bất hiếu, làm tôi bất trung, thần minh tru diệt!” Hội thề này tiếp tục được nhà Trần giữ gìn.

Họ nôn nao mong giặc tới…

Chương XIII

Suốt tháng quý đông* năm Giáp Thân, tin tức đưa về khiến lòng người như vò xé. Chiến tranh đã không còn thuần là câu chuyện. Dẫu các bô lão về hội Diên Hồng đã xin vua một lòng quyết đánh, nhưng trong mỗi người vẫn còn một níu kéo mong manh. Ai đã qua những ngày Nguyên Phong loạn lạc đều mong sao đất nước tránh khỏi họa binh đao. Nhưng mong mỏi chỉ thuần là mong mỏi. Hoàng đế Nguyên triều Hốt Tất Liệt làm sao có thể dứt khỏi cái ý tiến xuống phương Nam cứ bám lấy đêm ngày.

Tháng Chạp.

Năm nay, người dân Đại Việt không chuẩn bị ăn Tết. Lễ cúng ông Táo tháng Chạp chính là để xin vị thần quanh năm trông nom nhà cửa bếp núc chứng cho dân năm nay không ăn Tết. Và người ta cũng nhân thể cáo với các ngài rằng, khi giặc tràn sang, dân sẽ phải thỉnh các ngài ẩn vào những nơi hẻo lánh, cả Thăng Long vắng lặng. Khi người lính tâm phúc của Chí Hiển tìm về thì ông Hoàng Chí Thái đã đưa cả nhà tạm ẩn nơi đâu không rõ. Còn người lính theo lệnh Quốc Toản qua Võ Ninh cũng không tìm gặp được phu nhân. Khu thái ấp nhỏ không một bóng người. Những người chưa đi hết cũng chẳng nói là phu nhân giờ ở đâu. Đã có chỉ của triều đình cấm nói lộ tin tức ra với người lạ. Không khí chiến tranh ngày càng đặc quánh. Tin báo về, giặc đã phạm vào cửa quan Nội Bàng, Thiết Lược, Chi Lăng…

Chiều hai mươi chín, trong cái rét cắt ruột, đoàn quân mang lá cờ sáu chữ dừng lại ở một làng nhỏ ven sông Thiên Đức. Họ vừa nhận được mật lệnh của Đức ông Hưng Đạo: tiến gấp vào Diễn Châu. Theo như lệnh đó, Hoài Văn hầu phải kíp vào Diễn Châu để đối đầu với cánh quân Nguyên từ Chiêm Thành kéo ra. Cánh quân của gã Toa Đô – một danh tướng Nguyên triều. Lệnh đêm nay nhổ trại.

Đoàn quân im lặng thổi nấu. Những ngày cuối năm xa nhà ngồi bên sông thật buồn. Làng xóm gần đó và cả bên kia sông vắng bóng người đầy vẻ thê lương. Sông Thiên Đức lặng lẽ trôi. Tất cả đoàn quân đều thấy nao nao trong dạ. Sao họ nhớ đến thế những buổi chiều giáp Tết. Khói bếp các nhà bay trắng và mùi nấu nướng thơm lừng. Chao ôi! Bây giờ nghĩ lại, những chàng trai mới thấy chạnh nhớ quê nhà. Sao thuở thanh bình ấy, họ toàn trốn nhà đi chơi để khỏi phải làm cỗ. Bây giờ, họ đang chuẩn bị lương ăn đường cho những ngày sắp tới. Con đường dài ngược vào Diễn Châu sẽ vô cùng vất vả. Nhưng mọi người lính trong đội quân này đều biết rằng đó mới chỉ là những vất vả ban đầu.

Khi bữa cơm chiều sắp hết, lính canh vào trình rằng có người ở chỗ Đức ông Chiêu Văn mang tin đến. Đó là Vô Nhiên Tử. Vị đạo sĩ mặt bạc phếch sau chuyến đi dài từ Quy Hóa với vẻ mặt buồn rầu. Hoài Văn đoán ngay là quân ta đang gặp khó ở nơi núi rừng trùng điệp này. Nhưng nếu chỉ vì thế, không bao giờ Chiêu Văn vương lại cử Vô Nhiên Tử về tận nơi cả. Và, vị đạo sĩ với vẻ rầu rầu đưa cho Hoàng Chí Hiển bức thư báo tin: ông Hoàng Chí Thái cùng cả nhà lánh vào miền rừng núi Chi Lăng đã bị giặc sát hại cả. Hoàng Chí Hiển chết lặng. Viên phó tướng là người đầu tiên trong đoàn quân đón nhận những mất mát của chiến tranh. Mà cuộc chiến thì chỉ vừa mới chớm bắt đầu!

Vô Nhiên Tử khe khẽ vỗ nhẹ vào vai Chí Hiển. Người đạo sĩ già nửa đời xông pha trận mạc không chùn bước giờ cũng chẳng biết nói gì với viên tướng trẻ giờ không còn người thân thích. Và, như chợt nhớ ra, ông mở bọc trải lên nền lều trận mảnh giấy được cuộn kỹ trong người. Đó chính là bài trâm răn mình mà Đức ông Hưng Đạo chép tặng Triệu Trung. Đức ông đã chép mấy câu thơ của Văn Thiên Tường trong bài Quá Linh Đinh Giang khi tới thăm viên dũng tướng nhà vong Tống:

“Nhân sinh tự cổ thùy vô tử

Lưu thủ đan tâm chiếu hãn thanh.”

Như thế đấy, những lúc này thật khó để nói một lời. Nhưng hai câu thơ với nét bút của vị Quốc công Tiết chế như thấm vào gan ruột của Hoàng Chí Hiển. Ngày rút khỏi Thăng Long, Triệu Trung đã cuốn tờ giấy có chép bài trâm và giao cho Vô Nhiên Tử mang theo bên mình. Hoàng Chí Hiển rưng rưng bưng tờ giấy hoa tiên lên, từ từ cuộn lại và nâng quá đầu, trao lại cho Vô Nhiên Tử. Rồi cậu quỳ xuống, vọng về hướng Chi Lăng, vái ba vái. Đến lúc đó, Quốc Toản mới dám cầm tay bạn. Hai người lặng lẽ nhìn vào mắt nhau. Không ai nói điều gì. Trời vừa sụp tối. Ngoài kia, thấp thoáng trong ánh đuốc, những người lính đã bắt đầu nai nịt chuẩn bị lên đường. Đường tiến về Diễn Châu. Đức ông Tĩnh Quốc đang chờ cánh quân của họ để góp thêm sức chặn Toa Đô, gã nguyên soái ngông cuồng. Việc quân khẩn cấp, không còn kịp hỏi han thêm Vô Nhiên Tử, hai viên tướng trẻ vội vã chia tay vị đạo sĩ cũng hối hả trở về Quy Hóa.

…

Hoàng Chí Hiển không chít khăn và mặc áo tang, cậu quyết không cho quân lính biết chuyện mất mát riêng tư. Quốc Toản thấy cách xử sự như thế hơi trẻ con. Một viên tướng chít khăn tang trắng vào trận chỉ càng làm hăng thêm lòng quân chứ không thể làm yếu lòng quân. Nghĩ thế, nhưng Quốc Toản không nói gì. Về danh, họ là chủ tướng và phó tướng, về nghĩa, họ là bè bạn. Những người bạn sinh tử có nhau, hoạn nạn cùng chia sẻ. Vì vậy, Quốc Toản tôn trọng ý của Chí Hiển.

Cũng đôi khi, Quốc Toản muốn gợi một hai câu để mà chia sẻ cùng viên phó tướng. Nhưng rồi chàng lại thôi. Nếu Chí Hiển muốn nói, hẳn là đã nói. Còn nếu bạn mình không muốn nói ra bất cứ điều gì, thì Toản cũng không định nài ép. Hãy cứ để Chí Hiển một mình với nỗi đau tưởng như không sao bù đắp nổi ấy. Quốc Toản tin rằng, Chí Hiển sẽ lặng lẽ vượt qua nỗi đau…

So với trước, Chí Hiển chẳng mấy thay đổi. Binh lính vẫn thấy ở cậu một viên phó tướng cẩn thận, nhưng nóng tính và hay bốc đồng. Chỉ trong những lúc quân nghỉ, Chí Hiển mới trở thành một con người khác. Viên phó tướng sắt mặt lại, chui vào một góc và từ từ uống cạn bát rượu lớn. Chỉ một bát, không hơn. Cũng không say, không nói, không khóc. Và vào tới Diễn Châu, nếu Quốc Toản không kể với Đức ông Tĩnh Quốc thì Đức ông cũng chịu, không thể nhận ra điều gì khác lạ ở viên phó tướng mà ông rất quý này.

Trông Đức ông Tĩnh Quốc cứ rầu rầu. Một tùy tướng kể rằng, mấy ngày Tết Ất Dậu, Đức ông buồn bã chẳng vui. Thoạt đầu, Quốc Toản đồ chừng Đức ông có ý lo lắng trước thế giặc mạnh. Toa Đô đang vượt biển ầm ầm kéo ra, hẳn ông chú đại vương phải lo bề đánh giữ. Nhưng rồi xem kỹ, Quốc Toản nhận ra chuyện không phải thế. Chục vạn quân đóng ở Hoan Diễn đủ mạnh để chống giặc. Nỗi lo của Đức ông Tĩnh Quốc té ra lại ở cậu con quý hóa đang nằm khàn ở nhà để “học đạo Lão Trang”. Chẳng hiểu giữa lúc thế nước lâm nguy, gã Chương Hiến hầu này lại toan mơ hóa bướm nhởn nhơ theo Trang Tử để làm gì? Có nhẽ gã định hóa bướm để thoát vòng vây của giặc chăng? Vì thế, Trần Quốc Khang không còn bụng dạ nào mà lo việc khác nữa. Ông đã mấy phen sai người mang thư về giục con ra giúp nước nhưng gã ngoảnh mặt không chịu nghe lời. Cứ như lời úp mở của Lê Trắc, gã cuồng sĩ vẫn cùng Trần Kiện bàn những chuyện viển vông, thì quả thực Trần Kiện nằm khàn ở hương Tức Mạc là vì chán ghét Tá Thiên vương Đức Việp – em trai của Quan gia. Nói là nói thế, nhưng Trần Quốc Khang thừa hiểu. Con ông coi thường tất cả những vị vương hầu chi Thứ. Gã biết chắc rằng về tình, cha gã là người chi Trưởng. Còn về lý, cha gã là trưởng chi Thứ. Nói cách gì, cha gã nhẽ ra phải làm vua. Và khi ấy, gã – đứa con giỏi nhất, phải được tấn phong Thái tử. Vậy mà gã chỉ là một Thượng vị hầu, dẫu áo tía như các vương nhưng vẫn cứ là hầu. Thế thì gã dẹp hết. Cha gã là kẻ bị cả chi Trưởng và chi Thứ gạt ra một bên. Gã lại bị cha ghét bỏ. Vậy thì gã khinh tất. Nước Việt không phải của gã, việc gì gã phải lo chuyện mất hay còn?

Thật bất ngờ, Trần Quốc Khang đem chuyện ấy kể lại cho Quốc Toản nghe. Không chỉ Quốc Toản, hôm đó còn có cả Chí Hiển. Vị đại vương Vọng giang Phiêu kỵ thượng tướng quân quyền cao chức trọng buồn bã nói với Chí Hiển:

– Cháu có nỗi buồn mất cha… Còn ta, ta có nỗi buồn của kẻ mà con còn như mất.

Quốc Toản lặng lẽ ngắm ông chú. Những phiền trách về bữa rượu say của ông chú hồi ở Thăng Long đã nguôi rồi. Vị vương luôn tự nép mình sang một bên đang thực dốc gan dốc ruột ra với cậu. Xét ra, thân phận của Đức ông Tĩnh Quốc và cậu cũng có cái giống nhau. Những thân phận bị bỏ quên trong gia tộc Trần. Lẽ ra, Hoài Đức vương Trần Bà Liệt sẽ là trưởng chi Hoài Đức, một chi ngang hàng với chi Vạn Kiếp, Tức Mạc và Long Hưng. Nhưng thân phận của một vị vương con rơi cũng hệt như một “giả vương” hữu danh vô thực. Con cháu Hoài Đức vương bị gạt ra một góc, chẳng đáng giá mảy may trong cuộc chiến lúc căng thẳng, lúc âm thầm của chi Trưởng và chi Thứ xung quanh ngôi đại bảo. Một “chi” bị quên lãng. Nói thật là việc xưng hô của Hoài Văn với các vị vương chú bác chủ yếu là do ở chính các vị đó. Ai xưng chú thì gọi chú, ai xưng bác thì gọi bác. Chứ nhánh Hoài Đức là nhánh coi như không được thừa nhận, chẳng dễ gì mà biết xem được xếp trên xếp dưới các chi khác thế nào… Còn Đức ông Tĩnh Quốc thì khác. Đức ông thì theo lẽ nào cũng ở một vị thế tưởng như rất oai, nhưng lại bị bỏ quên ngay giữa triều đình. Thượng hoàng và Quan gia vẫn phong cho ông chức trọng quyền cao, cho trấn thủ trọng địa. Nhưng một lời cũng không nghe ông nói. Năm xưa, người cuối cùng trong các vị vương trẻ tuổi biết về bí mật thân thế của Tĩnh Quốc đại vương lại chính là ông. Ông e sợ người em nghiêm khắc đầy uy quyền Chiêu Minh vương. Ông bị người em tài hoa nhưng kiêu ngạo Chiêu Quốc vương coi thường ra mặt. Ông nể nang Chiêu Văn vương, khách khí với Chiêu Đạo vương… Và giờ thì ông sợ cả con ông. Một nỗi sợ sâu thẳm trong lòng, chưa gọi được tên ra nhưng lúc nào cũng canh cánh không yên.

Tĩnh Quốc đại vương quay lại nói với Quốc Toản:

– Cháu nhận mệnh của Tiết chế đã lâu chưa?

– Thưa chú, hôm hăm tám tháng Chạp.

– Vậy là ta hiểu ý anh Hưng Đạo rồi. Hoan Diễn có chục vạn quân, nhưng thiếu một tướng tiên phong có tráng chí. Anh Hưng Đạo gửi đạo quân tiên phong vào cho ta vì lẽ ấy.

Quốc Toản rụt rè:

– Thưa chú…

Trần Quốc Khang cười buồn cắt ngang:

– Cháu ạ, sự thực đúng là như thế. Ta chỉ là một vị vương ngồi yên. Ta giữ Hoan Diễn và coi quản mười vạn quân như một vị tướng coi kho tích trữ lương thảo chờ ngày dùng đến. Nhưng người dùng thì không phải là ta. Đức ông Tiết chế hiểu rằng ta cũng đã nhận ra điều đó.

Đột nhiên khuôn mặt ông bừng lên một chút:

– Này cháu, như thế kể ra ta cũng đã là kẻ có công. Ta giữ Hoan Diễn và lo việc nuôi quân khỏe. Đám quân khỏe ấy sẽ để dành cho một vị vương anh em ta đủ tài thao lược mang ra đánh giặc. Chẳng phải như thế ta cũng có công sao!

Quốc Toản hiểu rằng, ông chú không nói với cậu. Những lời này, ông đang nói với mình. Một cách tự trấn an. Và cậu hầu tước trẻ nghĩ, chắc mình phải nói điều gì. Một điều gì đó để đánh lạc câu chuyện này khỏi tâm tư của Tĩnh Quốc đại vương và cả Hoàng Chí Hiển đang đăm đăm nhìn ra ngoài sân nắng. Rồi Quốc Toản buột miệng:

– Thưa chú, vậy là sẽ có một vị Vương thúc sắp vào đây nữa ư?

Trần Quốc Khang gật đầu:

– Chắc chắn. Mà người đó không phải là chú Hoàng Ba thì cũng là chú Hoàng Sáu. Phải những người như thế mới đủ tài đức mà khiển được cả chục vạn quân.

Nhắc đến các em, ông Hoàng Cả sôi nổi hẳn lên:

– Mà cũng phải hai chú ấy mới vào đương cự được với thằng Toa Đô.

Hoàng Chí Hiển dường như cũng đã bị cuốn vào câu chuyện:

– Trình Đức ông, vậy Đức ông đoán xem người đó sẽ là ông Hoàng Ba hay ông Hoàng Sáu?

Trần Quốc Khang mỉm cười. Nụ cười lâu nay đã vắng bóng trên khuôn mặt ông:

– Việc điều quân là việc của Quan gia, của Đức ông Tiết chế. Mà Đức ông Tiết chế dùng người thì không thể nào sai.

Điều này thì hai viên tướng trẻ đều biết. Mấy hôm nay, trong quân râm ran kể chuyện về hai viên tướng gia nô của Đức ông Hưng Đạo. Dẫu vậy, Trần Quốc Khang vẫn kể lại câu chuyện theo cách của ông. Lúc quân Nguyên kéo tới, Yết Kiêu cắm thuyền ở bãi Tân còn Dã Tượng theo hầu Hưng Đạo vương vào trận. Giặc mạnh quá, thủy quân ta tan cả. Đức ông Hưng Đạo toan rút theo đường núi nhưng Dã Tượng quả quyết: “Yết Kiêu chưa thấy đại vương thì ắt quyết không dời thuyền.” Đến bãi Tân, thuyền Yết Kiêu vẫn cắm sào đợi đó… Xưa nay, phép nhìn người và dùng người của Quốc công vốn thực là lừng tiếng.

Trần Quốc Khang lúc lắc đầu. Có vẻ như câu chuyện này đã làm ông hồi tâm.

– Sao, vậy quân sĩ đã nghỉ ngơi đủ chưa? Quân tiên phong phải thật hùng để giữ gìn sĩ khí. Đức ông Thái sư* vẫn thường nói với cha ta như thế…

Chỉ Trần Thủ Độ.

Nói đến đây, Trần Quốc Khang lại lặng người đi. Người cha mà ông nhắc tới là Tiên đế Thái Tông. Thái Tông rất thương Trấn Quốc Khang, nhưng đó là một tình thương vẫn mang một chút gì xót xa. Trần Quốc Khang ít gặp An Sinh vương, cha thực của ông. Vị vương sống yên né tránh triều đình, càng né tránh gặp gỡ đứa con bị cướp. Thảng hoặc có trông thấy nhau, cả hai người đều cố gắng tránh đi không chạm mặt…

Bỏ mặc ông chú đang thẫn thờ trong hoài niệm, Quốc Toản và Chí Hiển nháy nhau ra sân đứng. Nắng xuân Diễn Châu đang bừng lên trên bao nhiêu chồi non lộc nõn trước phủ đệ của Tĩnh Quốc đại vương. Những cây quất mang từ kinh thành vào được trồng thật khéo trong các chậu gốm lớn giờ lúc lỉu quả và hoa. Không gian ở đây đượm một vẻ thanh bình. Nhưng ai cũng có thể nghĩ rằng, đó là chút thanh bình cuối cùng trước cuộc chiến…

Mấy ngày sau, đúng như dự đoán của Trần Quốc Khang, Đức ông Hoàng Sáu Trần Nhật Duật tiến thẳng từ Quy Hóa vào, chuẩn bị đón đánh Toa Đô. Đạo quân còn nguyên vẻ hốc hác của một tháng trời chơi trò mèo vờn chuột với Nạp Tốc Lạt Đinh ở núi rừng Quy Hóa sẽ hợp cùng quân của Hoài Văn hầu để chặn đánh Toa Đô đang kéo từ châu Bố Chính ra. Như vậy, viên đại tướng nắm cả chục vạn quân vẫn chưa vào Diễn Châu. Và Trần Quốc Khang sẽ vẫn tiếp tục giữ vai coi quản đội quân này. Ông ra cửa phủ bùi ngùi ngóng theo đội quân tiên phong của Hoài Văn hầu và cánh hậu quân của Chiêu Văn vương tiến về phương Nam. Tin báo về, Tham chính Hắc Đích và Tả thừa Đường Ngột Đải của giặc đã tiến sát Diễn Châu.

…

Trận đánh đầu tiên diễn ra trên một vùng cát trắng ven biển. Đội quân nghìn người của Quốc Toản phải đối mặt với gã Tham chính Hắc Đích cầm tới năm nghìn quân. Đạo tiên phong của giặc ào ạt tràn tới và Hắc Đích phá lên cười khi thấy viên tướng Việt trẻ măng hoành giáo cản đường gã. Hắc Đích vung cây thương và thúc ngựa xông vào. Và chỉ khi đối trận, gã mới biết rằng mình đã quá coi thường địch thủ. Cây giáo cán mềm của viên tướng Việt cứ uốn lượn như một con rồng trắng, xoắn xuýt lấy cây thương của Hắc Đích khiến gã không sao phô diễn được hai mươi bảy đường thương tuyệt kỹ gia truyền. Mũi giáo sắc nhọn cứ lướt qua lướt lại trước mặt gã như trêu ngươi rồi chỉ nhè những chỗ yếu hại mà đâm tới. Đau nhất là viên tướng trẻ con vả ngang ngọn giáo vào mặt gã rồi giật tung những sợi râu quai nón xù xì đang xoắn lại vì bụi đường lẫn mồ hôi. Hắc Đích gầm lên. Gã vung mạnh cây thương cố gạt ngọn giáo cán mềm ra mà không được. Đây là lần đầu tiên Hắc Đích gặp phải một trận đánh có hai bên dàn quân và tướng tiên phong đấu sức kể từ khi tiến vào đất Đại Việt. Lần đầu ấy khiến gã choáng váng. Cả con ngựa bạch non của viên tướng kia cũng hăng máu hơn con ngựa của gã. Con ngựa này cứ nhè cổ ngựa gã mà cạp và lắc những sợi bờm trắng như cước vào mắt đối phương. Ngựa của Hắc Đích lúc lắc đầu. Nó không chịu được những sợi bờm dài và sắc chọc vào mắt. Con ngựa lồng lên rồi vùng chạy. Hắc Đích cố ghìm ngựa mà không được. Gã loay hoay mãi và nhận thêm một phát tên vào vai. Bộ áo chiến của gã loang máu. Phát tên được bắn đi bởi một tay cung thiện xạ – Hoàng Chí Hiển. Viên phó tướng đang mang nặng mối thù nhà đã khéo léo buông tên trúng khe giáp của Hắc Đích. Tiếng quân reo hò ùa lên. Hắc Đích hơi loạng choạng. Đời làm tướng vốn đã cho gã một bài học: khi tướng tiên phong một bên chạy về bản trận thì bên kia phải thúc quân ùa sang đánh. Bao nhiêu phen gã từng thắng trận đầu như thế. Nhưng lần này thì khác. Gã đã khinh địch và trở tay không kịp. và giờ đây, viên tướng trẻ kia cũng đã xua tay thúc quân tràn sang. Hắc Đích hiểu rằng trận này gã thua. Thua trận đầu trên đất Đại Việt, một điều mà gã không muốn chút nào… Phải chạy một quãng dài và thiệt hại hơn ngàn quân, Hắc Đích mới dám dừng. Gã sai quân hạ trại và lúc ấy mới chịu để băng bó. Vết máu của gã đông cứng lại trên lưng con ngựa chiến mắt đang sưng lên vì những cái lắc bờm của một con ngựa còn non và thấp hơn nó rất nhiều!

Trần Nhật Duật ngỡ ngàng nhìn Quốc Toản và Chí Hiển quỳ xuống báo tiệp. Thật không ngờ, hai viên tướng trẻ măng chưa một lần ra trận này lại chiến thắng viên tướng Nguyên đã từng trải trận mạc suốt những tháng qua trên đất Chiêm Thành. Mà thắng bằng đối trận. Thực ra, từ khi giặc Nguyên tràn qua, những lần đối trận của ta không nhiều, nếu không nói là rất ít. Và cũng chẳng lần nào ta giành được thắng lợi cả. Vậy mà… Chiêu Văn vương tin rằng, chiến thắng nhỏ này sẽ là bước mở đầu một huân nghiệp oai hùng cho Hoài Văn hầu, cháu ông. Và cả cho Hoàng Chí Hiển, viên phó tướng đang đứng như nép vào vóc vạc cao lớn của Triệu Trung. Trần Nhật Duật gật gật đầu:

– Mừng cho cháu. Mừng cháu sang tuổi mười bảy đã kịp đánh thắng trận đầu. Thực không hổ là trai họ Đông A.

Và vị vương gia quay người, vuốt nhẹ lên bờm con ngựa chiến non đang hung hăng đạp vó:

– Mừng cho cả ngươi nữa, tuấn mã. Mừng cho ngươi, Ngân Tu Long!

Vậy là Đức ông Hoàng Sáu đã đặt tên cho con ngựa. Một cái tên mà Quốc Toản nghĩ mãi không ra. Rồng râu bạc! Quả là xứng cho con ngựa đã dám ngang nhiên đối đầu với ngựa chiến của Tham chính Hắc Đích.

Người ngựa có công đều đã được ban khen. Giờ đến lúc ông Hoàng Sáu phải nhắc những viên tướng trẻ lo tiếp việc quân. Thắng trận đầu cũng quan trọng, nhưng quan trọng hơn là cần phải thắng trận cuối cùng. Trần Nhật Duật nghiêm mặt:

– Giờ, ý của các người ra sao? Hạ trại hay đuổi tiếp?

Quốc Toản chắp tay lại:

– Trình Đức ông, tiểu tướng nghĩ giặc dẫu thua nhưng thế vẫn mạnh. Đuổi tiếp không phải là kế hay.

Hoàng Chí Hiển cũng bẩm:

– Tiểu tướng thì tin rằng, giặc sẽ vào cướp trại nội trong đêm nay.

Trần Nhật Duật phải nhìn lại nét già dặn và quả quyết trên gương mặt Chí Hiển. Đây mới thực là những tính toán sâu xa của kẻ biết lường trước tính sau. Chiêu Văn vương tươi mặt lên:

– Người liệu trước điều đó, thực là biết suy xét. Hoài Văn, ta mừng cho cháu chọn được người tài phò tá.

Hai viên tướng trẻ chắp tay cảm tạ Trần Nhật Duật. Họ cùng bàn kế nghi binh và chọn điểm mai phục. Khi tất cả xoa tay đứng dậy, Chiêu Văn vương để ý thấy Hoàng Chí Hiển vẫn cứ ngần ngừ muốn nói gì đó, trong mắt ánh lên vẻ tinh quái đầy nghịch ngợm. Đức ông Hoàng Sáu hỏi:

– Thế nào, ngươi còn muốn nói gì nữa đây?

Quốc Toản bật cười:

– Chẳng phải ý của anh Chí Hiển muốn cài thêm cái gì đó trong trại quân ư?

Hoàng Chí Hiển gật đầu:

– Dạ, tiểu tướng muốn lưu trong trại quân một phong thư tạ lỗi với tướng Nguyên là đã vô tình làm y phải bị đau đớn ạ!

Cả mấy người cùng cười ồ lên. Trần Nhật Duật đồng ý. Ông muốn để Chí Hiển đùa giỡn một chút cho đỡ trĩu nặng thù nhà. Có một điều ông không thể nói: gia đình họ Hoàng bị giết là do có kẻ dẫn đường cho giặc. Mà kẻ dẫn đường, hình như là người thân trong tông thất!

Dù sao, Chiêu Văn vương cũng mừng vì hai viên tướng này quá hiểu nhau. Cả chánh tướng và phó tướng. Một đạo quân mà trên dưới đều thấu hiểu lẫn nhau, chắc chắn sẽ là một đạo quân mạnh. Và Trần Nhật Duật cố hình dung ra gương mặt viên Tham chính Hắc Đích sẽ ra sao khi tiến vào một trại quân trống rỗng có cài lại bức thư “xin lỗi” nghịch ngợm kia. Gương mặt của kẻ già đời biết mình đã sa vào bẫy của lũ trẻ chắc hẳn là hết sức khó coi đây!…

Chương XIV

Có một điều Hoàng Chí Hiển giấu không cho Chiêu Văn vương biết. Cậu đã lưu lại trong phong thư một bất ngờ cho Tham chính Hắc Đích. Gã tướng Nguyên hùng hổ nửa đêm dẫn quân đến cướp trại đã đứng nghệt ra trước trại quân trống không. Trên chiếc bàn nhỏ trong lều tướng còn lưu lại phong thư thật lớn ngoài đề: “Tham chính tướng quân mở”. Hắc Đích xé roạt phong thư được niêm kín và ngay lập tức ngửi thấy một thứ hương cỏ cây đồng nội. Trong khi những chữ bên ngoài thật lớn thì chữ trong thư rất nhỏ, Hắc Đích phải ghé mắt mới đọc được. Càng đọc, Hắc Đích càng nổi giận. Viên phó tiên phong của quân Đại Việt xin lỗi đã làm gã đau và hỏi gã vì sao lại khóc. Thoạt đầu, Hắc Đích không để ý gì đến chuyện khóc lóc. Ngần ấy năm ngồi trên lưng ngựa theo phò Đại Hãn, gã chưa hề có chuyện đàn bà con gái ấy. Tới khi thấy một giọt nước mắt của mình rơi xuống trang thư thì Hắc Đích giật bắn người. Chẳng lẽ viên tướng Đại Việt có phép tiên tri? Nhưng Hắc Đích chợt hiểu ra ngay. Và gã quẳng vội bức thư tai ác kia xuống đất rồi đưa tay lên giụi mắt. Nhưng không còn kịp nữa rồi. Cặp mắt gã đã sưng mọng và khuôn mặt đỏ bầm lên bởi một thứ phấn độc được tẩm thật khéo vào giấy viết thư. Chao ôi, cái giống cỏ cây gì của Nam Man này mới đáng sợ làm sao. Quân tướng Nguyên kinh hoàng nhìn chủ soái rồi vội vã trông ra xung quanh. Bốn phía vẫn im lìm không một tiếng động. Chỉ có tiếng Hắc Đích hộc lên vì đau đớn và nhức nhối. Gã giật bó đuốc trong tay một tên lính, ném thốc vào căn lều tướng đã khiến đôi mắt gã như bỏng trong lửa sôi kia. Ngay lập tức, Hắc Đích nhận ra gã lại vừa làm sai thêm một việc nữa. Căn lều tướng vừa bốc lửa, đột nhiên bốn phía rền vang tiếng quân reo. Những mũi tên bay xé gió. Và đám quân Nguyên càng thêm phần khiếp nhược khi thấy từ đâu đó là viên dũng tướng trẻ măng mặt đẹp như ngọc đang múa giáo xông vào. Trong ánh trăng, viên tướng khoác bào trắng cưỡi ngựa trắng lướt đi như thần tướng. Ngọn giáo vung lên ở đâu, ở đó có kẻ ngã gục. Quân Nguyên dạt cả ra. Chúng cắm đầu chạy. Vừa chạy vừa hộ tống viên Tham chính đã không còn nhìn thấy gì. Trên mặt Hắc Đích giàn giụa nước mắt cứ như gã đang khóc bù cho bao nhiêu năm không khóc. Thế cũng tốt, hãy để gã rỏ nước mắt cho những tên quân bị gã bỏ lại trong trận cướp trại “táo bạo” nhưng rất đỗi ngu si kia!…

Trận đánh đến hết canh ba thì tàn. Khi Chiêu Văn vương nổi hiệu thu quân, đã có một tin của thám báo khiến không ai còn kịp vui chiến thắng. Tả thừa Đường Ngột Đải vừa dẫn đại quân kéo đến. Đạo quân này rất mạnh. Và Đường Ngột Đải là một tướng cầm quân thực tài. Hắn không phải loại tướng giỏi xung trận phá thành mà giỏi về quyền biến, mẹo mực. Chẳng thế mà Toa Đô dẫu là một hổ tướng mới được giữ chức Hữu thừa còn Đường Ngột Đải là Tả thừa, cao hơn một bậc. Giặc mạnh, Đức ông Chiêu Văn truyền thu quân ngay để chờ ứng chiến. Khi điểm quân, Quốc Toản lặng đi. Hơn hai mươi người bị thương, và bảy người lính đã tử trận. Những tổn thất đầu tiên. Bảy người anh em đã từng thề đồng sinh đồng tử. Mới ngày nào Hoài Văn hầu còn cùng họ hăng say rèn luyện. Bây giờ, họ nằm đây, thanh thản sau một chiến thắng mà họ đã góp công sức và cả tính mạng vào. Trong số bảy người, có chú tiểu chùa La. Và Quốc Toản càng thêm đau xót khi thấy Trê cứ ôm chặt lấy thân xác đã lạnh của chú bé nghịch ngợm nhưng ra trận thì chiến đấu hăng chẳng kém ai…

Trần Nhật Duật cũng thấy cay cay nơi sống mũi. Những người lính của ông cũng đã nằm lại đây đó nơi núi rừng Quy Hóa xa vời. Nhưng ấy là những tráng đinh đã đến tuổi trưởng thành phải ra giúp nước. Còn những người đang nằm kia thì khác. Họ còn quá trẻ, trẻ đến mức vẫn chỉ vừa thôi là những cậu bé. Nhưng họ đã đi theo lá cờ mà cháu Hoài Văn của ông dựng lên. Bất giác Chiêu Văn vương ngẩng nhìn lại lá cờ và lẩm nhẩm đọc từng chữ một. “Phá cường địch, báo hoàng ân.” “Phá giặc mạnh, báo ơn vua.” Trong ánh đuốc, sắc đỏ của ngọn cờ hắt một ánh hồng lên những người vừa tử trận. Trần Nhật Duật ngỡ ngàng thấy Quốc Toản và Chí Hiển cùng tiến lại và xé phăng một bên cánh tay áo chiến của những người lính. Và ông Hoàng Sáu hiểu ngay. Trên bả vai của mỗi người vẫn hằn lên hai chữ Sát Thát thích chàm. Quốc Toản chắp tay lại vái các tử sĩ. Xin các anh em hãy yên nghỉ. Lời thề Sát Thát, Toản và những người còn sống nguyện không bao giờ quên… Các tử sĩ được chôn cất nhanh chóng và hai đoàn quân của Chiêu Văn vương, của Hoài Văn hầu nhập làm một, rùng rùng lùi lại. Trần Nhật Duật tính rằng, những trận đối đầu dàn binh đã kết thúc. Nay là thời điểm của một lối đánh dập dờn, lối đánh đã giúp ông cầm chân tướng giặc Nạp Tốc Lạt Đinh trong miền núi thẳm Quy Hóa.

Dĩ nhiên, những suy tính ấy thực là một niềm đau ẩn giấu trong lòng Chiêu Văn vương. Ông không kể với ai rằng, những ngày cầm cự với giặc ở rừng Quy Hóa, đội quân của ông đã suýt nữa bị bắt hoặc bị tiêu diệt sạch. Họ bị phản bội. Đau đớn nhất với Chiêu Văn vương, kẻ phản bội ấy lại chính là người anh ruột mà ông từng thân thiết và tin tưởng. Chiêu Quốc vương Ích Tắc! Ông ta không chịu động binh rồi sau đó thản nhiên tâu xin Thượng hoàng cùng Quan gia xử tội Chiêu Văn vương thua chạy mất Quy Hóa. Và, Chiêu Văn vương đành âm thầm ôm những nỗi buồn không chia sẻ được để mà sẵn sàng đấu trí cùng kẻ thù đang kéo tới.

…

Đường Ngột Đải hẳn hoi là một tướng tài. Hắn tung quân đánh dứ để dò xem binh lực của ta. Hắn rình mò để cướp lương cướp ngựa của ta. Và cũng có lúc hắn xua quân tràn lên đánh dân. Quân ta dẫu vẫn còn cố cầm chân giặc nhưng chỉ đủ để khiến chúng tiến chậm lại. Quân cưỡi ngựa của giặc quá mạnh. Chúng đánh gươm rất giỏi và bắn cũng rất ghê. Đã có người bàn đến việc mượn một vài vạn quân trong số binh mười vạn ở chỗ Đức ông Tĩnh Quốc để tính đánh một trận lớn. Nhưng Chiêu Văn vương gạt đi lập tức. Đức ông bảo rằng số binh đó là thuộc quyền phân phó của Quốc công Tiết chế. Mà rõ là mười vạn quân “cất” ở Hoan Diễn này là con Xe được Hưng Đạo vương “dành dụm” chờ tới hồi tàn cục của ván cờ. Phép đánh cờ, khi quân đôi bên còn nhiều thì Mã và Pháo dễ dàng bay nhảy. Nhưng tới chung cục, cứ xem bước tung hoành của con Xe thì người ta phải khiếp vía. Điều này, Chiêu Văn vương đã “thực mục sở thị”. Ông đã từng cùng Hưng Nhượng vương ngồi xem một ván cờ giữa Hưng Đạo vương và Nhân Huệ vương. Vốn đã từng nghe về tài đánh pháo gánh của Trần Quốc Tuấn nên ngay khi vừa khai cuộc, Trần Khánh Dư vội vã tìm cách thí Xe đổi hai Pháo. Tưởng rảnh nợ, ai ngờ ngay sau đó, Nhân Huệ vương lại phát bẳn lên vì đôi Mã giao chân lúc công lúc thủ của ông anh. Lập tức, Trần Khánh Dư xoay sang lối đánh đổi quân, thí quân. Lối đánh này người chơi cờ không thích vì làm hỏng ván cờ hay nhưng Nhân Huệ vương lại rất ưa. Ông hể hả ăn quân, đổi quân như chém chuối. Và rồi khi Nhân Huệ vương còn đang hể hả vì một chuỗi đòn liên hoàn vừa diệt con Xe trấn hà vừa xua được hai Tốt vượt sông thì bỗng giật mình. Con Xe ở mé kia tưởng vẫn ngủ yên nay bỗng hiện ra lù lù như đống rạ. Chỉ sau vài nước đi lắt léo của đôi Mã cứ “dập dà dập dềnh”, Nhân Huệ vương đã thấy ”cờ thế tán loạn, thành lũy tan hoang” không còn kịp rút quân về chống cự nữa. Trần Nhật Duật cũng chỉ biết ngơ ngác trước sự biến của cuộc cờ còn Trần Quốc Tảng thì cười sằng sặc. Hưng Nhượng vương đập tay xuống bàn: “Chắc chú Nhân Huệ lại nghe đồn về cặp pháo gánh của cha cháu nên mới đánh kiểu này. Cháu cũng đã thử lối ấy một lần và bị đánh cho tan tành Sĩ Tượng”…

Biết thế, nên Trần Nhật Duật đành cố dùng số quân ít ỏi của ông và của Trần Quốc Toản giằng co với giặc chứ quyết không phạm đến con Xe của Quốc công Tiết chế. Ngay cả Đức ông Tĩnh Quốc cũng phải xua đám quân gia nô ra giúp sức nhưng chẳng được mấy nả. Quân gia nô phủ Diễn Châu tập tành ít nên đánh chác cũng kém. Chỉ sau một trận, Trần Quốc Khang đâm ngượng với cả em và cháu. Nhưng Đức ông Tĩnh Quốc đang vui. Thượng hoàng vừa triệu Chương Hiến hầu Trần Kiện và giao cho cầm quân vào trấn giữ Thanh Hóa. Chỉ có điều Đức ông không dám để lộ cái vui ra mặt. Dù sao mấy hôm nay, quân của Chiêu Văn vương và Hoài Văn hầu cũng đang gặp thất lợi. Đường Ngột Đải xem ra sắp sửa nuốt chửng Diễn Châu rồi.

…

Những trận đánh nhỏ giằng co giữa quân Đại Việt và Đường Ngột Đải kéo dài đến hết tháng mạnh xuân*. Theo tin của ngựa trạm báo thì Thượng tướng Thái sư Chiêu Minh vương sẽ vào Diễn Châu nội trong tháng. Nhưng phải đến đêm ngày hai mươi tám, Đức ông Hoàng Ba mới lên đường. Đức ông kể rằng giặc đánh vào Võ Ninh và Đông Ngàn, bắt được lính của ta, cứ ai trên tay có thích chữ Sát Thát là chém. Đức ông cũng kể chuyện giặc ngày một kiêu rông. Chúng dựng một lá cờ đại trên bến Đông Bộ Đầu như trêu ngươi thách thức quân ta. Có vài vị vương hầu nằng nặc xin Thượng hoàng và Quan gia cho đánh thẳng vào Thăng Long để trả hờn thay những người lính bị giặc giết ở Võ Ninh, Đông Ngàn. Nhưng Thượng hoàng và Quan gia nhất quyết không cho. Thượng hoàng quở người tâu xin là không biết nghe mệnh Quốc công, chỉ những muốn hả giận một lúc mà không tính chuyện lâu dài. Rồi Đức ông còn kể nhiều chuyện nữa. Những lời sau ấy, Quốc Toản không nghe thêm được. Cậu cố hình dung lại Võ Ninh thuở thanh bình. Giặc đánh khắp nơi rồi, giờ mẹ chạy loạn nơi nao. Chẳng biết binh lửa thế này, mẹ có còn mạnh khỏe hay yếu đau…

Tháng Giêng.

Quốc Toản tỉnh lại thì vẫn thấy Đức ông Chiêu Minh đang thao thao bất tuyệt, vẻ như Đức ông không sao kể hết chuyện giặc đánh vào Vạn Kiếp và núi Phả Lại. Đức ông cứ nói, nói mãi. Rõ ràng người trong cuộc cũng nhận ra là chẳng qua Đức ông cứ phải nói lấp đi như để né tránh một câu hỏi. Và cũng không khó để đoán ra câu hỏi đó là gì! Câu hỏi về Trần Kiện. Gã con trai của Trần Quốc Khang, cũng là con rể Trần Quang Khải. Đã mấy lần Đức ông Tĩnh Quốc nhấp nhổm muốn ngắt lời em nhưng không được. Lính thám mã đã báo về, Đường Ngột Đải chuyển một cánh quân đi vòng đường biển ra Thanh Hóa. Hắn toan tạo ra hai gọng kìm khép chặt quân Đại Việt vào giữa. Trần Quốc Khang nôn nao không biết con mình đương cự ra sao với cánh quân mà rất có thể sẽ do Toa Đô cầm đầu. Viên dũng tướng Nguyên này vừa cùng đại vương Giảo Kỳ dẫn đại quân kéo từ Bố Chính ra. Cậy tài và cậy được vua tin, Toa Đô vẫn ra mặt coi thường Đường Ngột Đải. Khi viên Tả thừa phân phó cầm quân ra Thanh Hóa, Toa Đô chỉ cho một đội thuyền cắm cờ tướng của mình rồi thản nhiên ở lì tại Diễn Châu. Hắn loanh quanh đi lại, nhòm ngó và cười hể hả khi thấy Đường Ngột Đải vẫn bị một dúm quân Đại Việt cản đường không sao tiến được. Kể ra, ý của Toa Đô và ý của Giảo Kỳ cùng giống nhau. Cả hai đều giục Đường Ngột Đải thúc đại quân, trống dong cờ mở mà tiến, chẳng việc gì phải đi vòng cho nhọc xác. Thám báo chẳng đã tin về là quân Đại Việt chỉ có chưa đầy sáu nghìn thôi sao. Nhưng Đường Ngột Đải không nghe. Mà khi chẳng ai chịu ai thì mới có chuyện tiếng là Toa Đô đánh ra Thanh Hóa nhưng khi nào hắn thực sự lên thuyền lại là chuyện khác. Toa Đô chưa ra nên Đức ông Tĩnh Quốc càng mong mỏi con ông sẽ đánh thắng trận đầu. Gì thì gì, đánh một cánh quân chưa có Toa Đô dễ hơn nhiều so với khi đã có viên dũng tướng khét tiếng đó.

…

Nửa đêm, quân canh vào trình có một nhà sư xin gặp Hoài Văn hầu để trình việc cơ mật. Quốc Toản vội vã giục đưa vào ngay. Đó là sư ông chùa La. Sư ông kể cách đây mấy hôm có mơ thấy chú tiểu về giục sư ông ra giúp nước. Thế là nhà chùa xếp hết kinh cùng mõ, khăn gói lên đường. Chẳng cần ai bảo, sư ông cứ nhằm Diễn Châu thẳng tiến. Quốc Toản và Chí Hiển buồn bã nói với sư ông rằng chú tiểu đã tử trận, cả hai còn đương nửa tin nửa ngờ về sự linh ứng âm dương của một điểm báo mộng thì sư ông chắp tay lại:

– A di đà Phật! Sống gửi thác về, xin hầu gia đừng bận lòng. Bần tăng xin trình một việc khác.

Chí Hiển xua hết lính canh rồi thân cầm gươm ra gác bên lều trận. Và chỉ sau hai câu thầm thì gì đó, Chí Hiển thấy Quốc Toản vội vã đi thẳng về hướng lều tướng của Đức ông Chiêu Minh. Vừa đi, Quốc Toản vừa ngoảnh lại dặn Hoàng Chí Hiển:

– Dọn cơm và sắp chỗ nghỉ cho sư ông.

Gần tới nơi, Quốc Toản đã thấy trước lều trận của Đức ông Chiêu Minh là Minh tự Hoàng Mãnh* đứng gác, kiếm tuốt trần. Người anh em đồng nhũ của Chiêu Văn vương chắc cũng vừa vào tới nơi, mặt mũi đầu tóc còn phủ đầy bụi. Hoàng Mãnh báo có Hoài Văn hầu xin cầu kiến. Đức ông Chiêu Minh bảo gọi vào ngay.

Độc giả có thể xem thêm câu chuyện về Chiêu Văn vương và Hoàng Mãnh trong tiểu thuyết Người Thăng Long của nhà văn Hà Ân.

Lều trận đã dẹp gọn sang một góc. Không khí trong lều như đặc quánh lại. Giữa lều, một chiếc chiếu nhỏ trải vội có ba người ngồi. Ba vị vương gia quyền uy của chi Thứ – chi vẫn nắm giữ ngôi đại bảo, đang cúi đầu như chìm vào vòng mặc tưởng. Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang, Chiêu Minh vương Trần Quang Khải, Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật. Quốc Toản sụp xuống:

– Tiểu tướng xin cúi lạy ba vị Vương thúc.

Đức ông Chiêu Minh ngẩng lên:

– Hoài Văn hầu bình thân. Ta đang định sai người đi gọi hầu đây.

Nhưng Quốc Toản vẫn quỳ:

– Trình ba vị Vương thúc, tiểu tướng vừa nhận được tin mật do người thân tín cấp báo.

Vẫn chỉ Đức ông Chiêu Minh gật đầu:

– Vậy hầu mau nói đi.

Quốc Toản ngần ngừ mãi rồi quả quyết:

– Ba vị Vương thúc đã cho phép, tiểu tướng xin mạo muội trình lên. Sư ông chùa La vừa đi ngang qua Thanh Hóa…

Quốc Toản ngỡ ngàng, đột nhiên cả ba vị vương gia đột nhiên như quay hẳn lại khi vừa nghe gọi đến hai chữ Thanh Hóa. Cậu lờ mờ nhận ra, hình như ba vị cũng vừa biết tin này. Nhưng đã trình, thì phải trình cho hết:

– Dạ, sư ông báo tin, Chương Hiến hầu đã đem cả gia quyến ra hàng giặc.

Quốc Toản nói câu này lắp ba lắp bắp. Nhưng vừa nhắc đến Chương Hiến hầu thì dẫu đang cúi đầu, Quốc Toản vẫn nhìn thấy đôi vai của Đức ông Tĩnh Quốc rũ xuống. Vậy là đúng như cậu đoán, ba vị vương gia đã biết tin này, và hẳn người mang tin vào chính là Minh tự Hoàng Mãnh.

Chiêu Minh vương thở dài:

– Đứng dậy đi cháu. Lại đây, ta cho phép cháu ngồi. Quan gia sai Minh tự Hoàng Mãnh mang tin vào, ta còn cố lừa mình để mà bán tín bán nghi. Nhưng người của cháu cũng báo như vậy, còn gì để nghi hoặc nữa?…

Như vậy là kẻ luôn mồm nói đạo, nói đức, đàm luận Lão Trang đã cam tâm cúi đầu hàng giặc. Và kẻ đó là con trai của một vị vương ngồi đây, cũng lại là con rể của một vị vương khác ngồi đây. Quốc Toản khẽ đưa mắt dò xét ba ông chú. Những băn khoăn về dòng họ lại chợt nổi lên. Thời nào trong tông tộc cũng có người theo giặc. Trước là Vũ Thành vương Trần Quốc Doãn. Nay đến Chương Hiến hầu Trần Kiện. Rồi liệu còn kẻ nào nữa không đây?

Đức ông Chiêu Minh không nhắc gì đến chuyện đó nữa. Nay giặc đã chiếm được Thanh Hóa, vậy là ta rơi vào thế bị vây. Đức ông trăn đi trở lại bát nước chè xanh trong tay rồi nâng lên uống cạn. Đức ông quay sang ông Hoàng Cả:

– Bác Tĩnh Quốc vẫn phải cầm giữ già nửa số quân Diễn Châu, rút thật sâu vào vùng rừng núi. Còn chú Chiêu Văn, non nửa số quân còn lại là của chú. Chú đi vòng ra lối Trường Yên, vượt biển hay xuyên rừng, tùy ý chú. Giặc dẫu chiếm được Thanh Hóa nhưng biển và rừng vẫn là của ta.

Chiêu Văn vương băn khoăn:

– Thưa anh, anh là Thượng tướng Thái sư, anh mới đúng là người cầm đạo quân lớn.

Trần Quang Khải bật cười, tiếng cười chưa hẳn đã thoải mái sau cái tin tức không ai muốn nghe kia:

– Em cũng là một tướng giỏi. Ta đã thấy em dẹp Trịnh Giốc Mật không tốn một hòn tên mũi đạn. Ta đã thấy em trói chân Nạp Tốc Lạt Đinh dù bị dồn vào thế bí. Ta cũng thấy em và cháu Hoài Văn chặn Đường Ngột Đải. Em xứng đáng được cầm một đạo quân lớn.

Bấy giờ, Trần Quốc Khang mới lên tiếng:

– Chú Ba, nay thằng con tôi hàng giặc. Theo phép công, chú phải tước hết binh quyền của tôi chứ sao lại giao quân cho tôi?

Trần Quang Khải lắc đầu:

– Anh Cả ạ, ai làm bậy thì tội đổ vào người ấy. An Sinh vương xưa bất hòa với cha chúng ta, rồi Vũ Thành vương Doãn hàng giặc, vậy mà anh Trưởng Hưng Đạo chẳng vẫn được giao ấn tiên phong phá giặc hồi Nguyên Phong đấy ư? Thằng Kiện, nó là con anh, nhưng cũng là rể em, là cháu của Chiêu Văn, là em họ của Hoài Văn. Nếu cứ lôi hết cả thân thích ra làm tội thì còn đâu người giữ nước?

Lâu lắm Chiêu Văn vương mới thấy anh mình nói dài như thế. Ông Hoàng Ba tính tình trầm tĩnh, ít nói, quyền uy hiện ngay lên nét mặt. Hôm nay Trần Quang Khải phá lệ, thực là chuyện lạ. Đã thế, Đức ông lại nói với ông Hoàng Cả về Thái Tông là “cha chúng ta”. Ai cũng biết Thái Tông là cha của Tĩnh Quốc đại vương chỉ theo danh nghĩa. Điều đó cứ canh cánh trong lòng người họ Trần nhưng cấm ai dám nói. Ngay các anh em Chiêu Minh, Chiêu Đạo, Chiêu Văn cũng tránh nhắc đến cha trước mặt Đức ông Tĩnh Quốc, còn Chiêu Quốc vương thì tỏ thái độ ra mặt. Nay ông Hoàng Ba nói chuyện đó vào lúc này, chẳng phải cũng để anh em thêm phần thanh thản ư…

Tĩnh Quốc đại vương không nói gì nữa. Đức ông xoay sang rồi như vô tình khẽ xoa đầu Quốc Toản. Đức ông Chiêu Minh nghiêm giọng:

– Hoài Văn hầu nghe lệnh!

Quốc Toản bước vội ra khỏi chiếu và quỳ xuống.

– Hoài Văn hầu dùng thuyền nhẹ kíp dẫn quân vòng ra Trường Yên, đánh vào sau lưng Toa Đô ở Thanh Hóa. Lệnh không được đánh trận lớn. Phải quấy không cho giặc được yên. Triệt lương, cướp ngựa, đánh úp phá đồn, nhưng quyết không được đối trận.

Đợi cho Quốc Toản vòng tay tuân mệnh rồi đứng dậy, Đức ông Thái sư mới nhẹ nhàng nói:

– Cháu Hoài Văn là tướng có dũng lược nhưng kinh nghiệm chiến trận chưa nhiều. Cháu phải nên thường xuyên rèn đọc Binh thư yếu lược của Quốc công Tiết chế. Này cháu, ta tặng cháu cái này. Thưởng cho tướng tiên phong đánh thắng trận đầu.

Quà của ông Hoàng Ba là một thanh kiếm quý. Nước thép ánh xanh biếc. Quốc Toản quỳ xuống lạy tạ và xin về trại để chuẩn bị chuyển quân. Đức ông Thái sư gật đầu:

– Được, cháu về đi. Cố mà đánh cho hay. Nhớ đừng ham đánh trận lớn. Sẽ có ngày, ta sẽ cho cháu cùng với ta, đánh một trận thật lớn để lưu danh thiên cổ…

Bước chân trở về trại của Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản nhẹ nhàng như có cánh. Thậm chí cậu suýt quên không chào Minh tự Hoàng Mãnh vẫn tuốt gươm trần đứng gác trước cửa lều. Thật không, liệu cậu có đang nằm mê không nhỉ? Cậu được Đức ông Thượng tướng Thái sư ban khen, tặng kiếm báu. Nhưng cái chính không phải ở chỗ ấy. Cái chính là Đức ông đã hứa sẽ cho cậu được cùng đánh một trận lớn “lưu danh thiên cổ”. Một trận lớn, sẽ đến ngày cậu đánh một trận lớn!

Hoài Văn hầu kiêu hãnh nhìn trời. Mới có hơn một tháng chinh chiến mà Hoài Văn thấy mình lớn lên từng ngày, già dặn từng ngày. Chàng oai nghiêm vào lều trận rồi dõng dạc gọi người, sai chuẩn bị thuyền nhẹ, ai nấy nai nịt sẵn sàng, hẹn canh ba xuống bến. Đoàn quân sẽ tiến ra Trường Yên rồi từ đó quấy phá sau lưng giặc. Quấy phá là một thú vui của Hoàng Chí Hiển và quân mệnh này thực hợp với anh chàng. Trần Quốc Toản cười:

– Này phó tướng, giờ là lúc ta ra tay.

Hai viên tướng trẻ nheo mắt nhìn nhau rồi cùng bật cười. Chiến chinh càng khiến họ gắn kết tựa keo sơn tới mức tưởng chừng không thể tách rời nhau được. Khi thường, những lời thề nguyền sinh tử chẳng qua chỉ là hão. Đấy, cứ xem năm nào cũng có hội thề, vậy mà giặc vừa sang thì đến Thượng vị hầu áo tía cũng đã vội vã ra hàng. Chẳng phải cơn binh lửa này là thứ thử thách tốt nhất đối với mỗi con người?

Lần đầu tiên kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, Hoàng Chí Hiển thấy Hoài Văn hầu rút chiếc quạt thật xinh từ trong tay áo ra rồi lơ đãng đi lại, phe phẩy quạt hệt như một nho sinh đương buổi thư nhàn. Nếu không biết, có thể đoán rằng anh đồ gàn này đương vừa vớ được một tứ thơ…

Chương XV

Có một điều, Đức ông Chiêu Minh quên không kể, hay cố tình không kể. Đoàn thuyền sắp rời thì Đức ông mới sai lính mang đến một bức thư trao cho Quốc Toản. Và bức thư của Đức ông đã khiến Hoài Văn hầu rơi lệ khóc ròng. Đức ông báo cho Quốc Toản biết rằng, trong trận đánh bên bờ Thiên Mạc, tướng quân Bảo Nghĩa hầu Trần Bình Trọng đã bị giặc bắt và sát hại. Gương tử tiết ấy thực là xứng danh dòng dõi Lê Đại Hành hoàng đế tiền triều. Bảo Nghĩa hầu và đội quân Thánh Dực đã bày một thế trận quyết tử bên bãi Màn Trò và cản đường giặc đuổi theo thuyền của hai vua*. Trong trận đánh ấy, ông Cả Võ, thầy của Quốc Toản cũng đã ngã xuống để đền nợ nước…

Độc giả có thể đọc thêm truyện Bên bờ Thiên Mạc của nhà văn Hà Ân để trải qua một trận đánh cực kỳ bi tráng của Trần Bình Trọng và đội quân Thánh Dực.

Mới chỉ hơn một tháng trời, mỗi một người dường như đều đã cảm thấy bóng dáng của những nỗi tổn thất mà chiến tranh mang lại. Có những tổn thất như mất người thân – Chí Hiển mất cha, Quốc Toản mất thầy, còn sư ông chùa La mất chú tiểu mà nhà chùa nuôi nấng từ tấm bé. Lại có những tổn thất lớn hơn như mất Thăng Long. Quân ta đã đánh một trận lớn trên sông Cái rồi mới bỏ Thăng Long mà đi. Trận đánh khốc liệt đến nỗi khi Thăng Long đã im lìm, Thoát Hoan cũng chẳng dám vào thành. Mãi đến hôm sau, y mới dám tiến vào một kinh đô đã hoàn toàn hoang vắng. Nhưng mỗi người đều biết rằng, mất Thăng Long, rồi sẽ đến ngày ta lấy lại. Mất những người thân, nhưng họ vẫn mãi lưu dấu trong tâm trí người còn sống. Quốc Toản chạnh nghĩ, chỉ có Đức ông Tĩnh Quốc là đau khổ nhất. Đức ông mất đứa con trai. Mất hẳn! Dẫu gã vẫn còn sống trên đời. Một tổn thất quái ác mà chiến tranh mang đến.

…

Quả thực, chưa có cánh quân nào gây khó cho Toa Đô như đám một nghìn gã trẻ ranh này. “Chúng” không đánh mà cứ lẩn quất đâu đó và gây ra những chuyện khó lường nhất trên đời. Trại quân Nguyên có khi bị một bầy ong độc tấn công khiến cả quân lẫn tướng kêu la ầm ĩ chạy. Lại có khi đang đêm, mấy con trâu đuôi buộc lửa chạy như điên xộc thẳng vào trung quân khiến lều trại tan hoang, lửa bốc tứ tung, khói xông mù mịt. Những lúc ấy, đám lính Đại Việt mới đột nhiên tập kích bằng cung nỏ, câu liêm rồi rút ngay. Toa Đô càng nổi giận thì vết ong đốt hôm trước như càng nhức nhối. Bị quấy rối, quân Toa Đô ăn không ngon ngủ không yên. Trong khi đại vương Giảo Kỳ vượt cửa kênh Vệ Bố giết tướng Đại Việt là Đinh Xa và Nguyễn Tất Thống rồi lại được gã Trần Kiện dẫn đường đánh thẳng vào đội quân của Chiêu Minh vương Trần Quang Khải thì Toa Đô đang bị bọn giặc cỏ kia cản bước tiến tại đây. Tin tức liên tục báo về mỗi ngày khiến Toa Đô thêm điên đầu.

Bên phía Đại Việt, Chiêu Minh vương Trần Quang Khải có thêm Văn Túc vương Trần Đạo Tái và Tá Thiên vương Trần Đức Việp vào giúp đã đánh mấy trận liền với cánh quân của đại vương Giảo Kỳ rồi biến mất. Toàn bộ số quân của Đại Việt tụ ở Diễn Châu bỗng như tan vào gió, ẩn vào mây. Bây giờ, ở Hoan Ái chỉ còn sót lại mỗi đội quân của Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản. Viên tướng trẻ này đánh giáo mềm cũng hay, mà sử nhuyễn kiếm cũng tài. Đã thế, dưới trướng của Hoài Văn hầu còn có một viên phó tướng lắm mưu nhiều mẹo. Mà mẹo của viên phó tướng thì oái oăm không sao lường được. Những mẹo ấy giống hệt trò đùa nghịch của con trẻ nhưng vẫn khiến quân Nguyên thất điên bát đảo.

Toa Đô lồng lộn, bắt lính phải dò cho ra bằng được nơi đóng quân của Hoài Văn hầu Quốc Toản. Tên lính nào mò đi, cũng không hề thấy quay về. Đội quân nghìn người kia ẩn hiện như ma. Vài hôm yên ả, đột nhiên “đội quân ma” lại hiện ra, đốt sạch mấy xe lương xe cỏ. Chỉ đến khi hai đạo quân Nguyên của Giảo Kỳ, Đường Ngột Đải và Toa Đô hợp làm một, “đội quân ma” kia mới biến hẳn. Đợi mãi không thấy động tĩnh gì, quân do thám mới báo về, Hoài Văn hầu Quốc Toản đã rút quân ra Bắc. Khi quân do thám tìm ra nơi mà Hoài Văn hầu đóng trại thì tất cả đã bị đốt sạch. Trên nền trại cũ ẩn sâu trong rừng là những tên thám báo bị trói bỏ vào tổ kiến. Giống kiến rừng hung hăng và nóng nảy đã cắn chết sạch những kẻ lăn lóc vào tổ của chúng. Toa Đô uất nghẹn. Hắn thề sẽ có ngày “ăn tươi nuốt sống” viên tướng trẻ “ngông cuồng”. Và cánh quân lớn kéo từ Chiêm Thành ra để hội quân với Thoát Hoan đành thất thểu kéo ra Trường Yên trong bực bội lẫn đói khát. Dọc đường, chúng còn bị dân binh liên tục đánh úp. Đau đớn hơn, Toa Đô nhận được lệnh của Thoát Hoan: đóng lại Trường Yên mà cố tìm lấy… lương ăn. Vậy là cánh quân chính ở Thăng Long cũng không thể nuôi thêm đám đói ăn ở Diễn Châu. Đại vương Giảo Kỳ vùng vằng, Đường Ngột Đải nhăn nhó còn Toa Đô thì im lặng. Có vẻ như những ngày ngột ngạt ở Diễn Châu đã khiến hắn trở nên kín tiếng đi rất nhiều.

…

Lại có thêm một chuyện động trời. Thực ra là ba nhưng mà như một. Đầu tiên, Văn Nghĩa hầu Trần Tú Hoãn cùng cả nhà ra hàng. Rồi đến Văn Chiêu hầu Trần Văn Lộng ra hàng. Cuối cùng, thật là nhục nhã, ngay cả Chiêu Quốc vương Trần Ích Tắc – em trai ruột của Thượng hoàng cũng hàng giặc. Khi nước gặp cơn nguy biến, lòng người ai trung ai gian mới lộ ra. Hai vua phải lánh từ Thiên Trường vào Thanh Hóa. Dĩ nhiên, Toa Đô cũng nhận lệnh quay ngược vào đánh Thanh Hóa. Thế là, ở đấy, hắn lại có dịp chạm mặt Hoài Văn hầu Quốc Toản. Đội quân nghìn người đó chẳng biết ẩn vào đâu bỗng chốc hiện ra trước mũi thuyền Toa Đô ngay trên mặt biển. Toa Đô kinh hoàng nhìn những chiếc thuyền nhẹ lao vun vút trên đầy các trai tráng mình trần cất tiếng reo hò vang dội. Đám trai tráng nhảy cả xuống biển rồi thỉnh thoảng lại thò câu liêm lên, giật cổ một vài tên lính Nguyên. Toa Đô đã cố tìm hiểu và biết viên tướng trẻ này chỉ toàn đánh trên bộ. Giờ bị Hoài Văn hầu đánh vỗ mặt trên biển, hắn quá đỗi ngạc nhiên.

Làm sao Toa Đô biết rằng đám dân binh hương Hoằng vừa kéo nhau nhập cả vào đội quân mang lá cờ sáu chữ. Làm sao Toa Đô biết rằng, trong quân của Hoài Văn hầu có một viên tiểu tướng lặn giỏi như Yết Kiêu. Và làm sao mà Toa Đô biết rằng, viên tiểu tướng vốn mang tên loài cá trê đó, đã được Yết Kiêu dạy cách đục thuyền. Tới tận lúc quân Đại Việt đã rút và thấy hai chiến thuyền nghiêng ngả rồi lảo đảo chìm, Toa Đô mới lờ mờ nhận ra những điều ấy. Hắn cố xua quân lên bộ, để rồi lại sa vào một cuộc tìm kiếm miên man và vô vọng theo những dấu vết nửa hư nửa thực của hai vua Trần. Trong cơn bực bội, nếu không cố kìm nén, Toa Đô chắc đã phải đập chết một vài tên lính cho bõ tức rồi! Hắn thấy rõ mình bị sa vào vòng quay của một chiếc đèn kéo quân cỡ lớn. Hồi mới tiến vào đất Tống, Toa Đô thích mê thích mệt cái thứ đèn quay tròn bằng hơi nóng ấy. Hắn có thể ngồi cả buổi tối để ngắm những đoàn quân cứ trảy đi trảy lại quay vòng mãi không thôi trong ánh nến bập bùng. Toa Đô sai chăng đầy đèn kéo quân trong phủ của hắn. Và bây giờ, viên dũng tướng cứ cảm thấy như hắn bị chính những chiếc đèn đó ám ảnh trên cái đất nước chằng chịt sông ngòi này.

Đời làm tướng, Toa Đô chưa từng biết sợ một đối thủ nào. Nhiều tướng Tống khi đối trận chỉ nhìn vào bộ dạng hay ánh mắt của Toa Đô đã kinh hồn vía. Thế nhưng, ở Đại Việt, chẳng có ai chịu đánh nhau trực diện với hắn cả. Hắn cứ phải lẽo đẽo chạy theo một kẻ thù vô hình nào đó, loanh quanh, loanh quanh. Chỉ đuổi không thôi nhưng vẫn thiệt quân, mà lương thảo thì ngày một cạn.

Đã thế, ở những nơi mà quân Nguyên từng làm cỏ, bao giờ bọn hàng tướng cũng sẽ bày được ra cái cách chiếm đất nước của chính chúng sao cho gọn ghẽ nhất, nhanh chóng nhất. Nhưng cái nước Việt này lại không thế. Bọn hàng tướng chỉ rặt bày ra những mưu mẹo chẳng biết dùng ở đâu. Gã Trần Kiện chỉ nói khoác được mấy hôm đầu khi nhờ gã mà đại vương Giảo Kỳ giết được hai tướng nhỏ của Đại Việt. Sau rồi, Toa Đô phát hiện ra Trần Kiện cùng cả lũ Lê Trắc, Tăng Uyên Tử đều chỉ là bọn nói láo không biết ngượng mồm. Khi Toa Đô hỏi thẳng vào mặt Lê Trắc là chủ ngươi làm được những gì khi gã thay cha coi giữ Diễn Châu mà huênh hoang đến vậy, Lê Trắc thản nhiên trả lời: “Dạ thưa, chủ nhân của tiểu sinh thường lên lầu thưởng nguyệt vịnh thơ!” Trời ạ, thế thì nuôi những gã hàng tướng này làm gì cho tốn thêm lương thảo chứ đừng nói tới bổng lộc của Nguyên triều. Toa Đô sai người đưa cả lũ Trần Kiện, Lê Trắc tới Thăng Long gặp Thoát Hoan. Chẳng biết trong thư Toa Đô nói gì mà Thoát Hoan liền cho tống ngay Trần Kiện về “bản quốc”. Mấy ngày sau, nghe tin báo về Trần Kiện bị dân binh mai phục bắn chết ở Chi Lăng, Toa Đô chỉ nhếch mép cười. Toa Đô bảo với tỳ tướng xung quanh: “Này, cái kẻ vô loại như thế mà chết, liệu có ai thương gì tiếc gì không nhỉ?” Tên tỳ tướng lắc đầu, bẩm: “Hắn đã ra hàng, mà ngay cả Hữu thừa còn chẳng thương chẳng tiếc, thì còn có ai đoái đến hắn nữa đây!”

Suýt nữa thì tên tỳ tướng của Toa Đô đã đúng nếu như không tính đến một người. Vẫn còn một người phải đau lòng vì Trần Kiện. Đó là Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang. Con trai bị Nguyễn Địa Lô bắn chết bằng một mũi tên độc. Cháu nội thì Lê Trắc lôi theo chạy thẳng qua biên ải sang đất Nguyên. Con dâu sống chết chẳng biết ra sao. Ngần ấy thứ dồn dập đổ vào đầu Đức ông Tĩnh Quốc. Khi hai vua và Chiêu Minh vương gặp Tĩnh Quốc đại vương thì mặt Đức ông sắt lại. Vị vương bao nhiêu năm ưa sự thanh tĩnh tưởng như trốn đời đã bị chiến trận lôi ra đối mặt với số phận phũ phàng. Thượng hoàng cũng chẳng biết nói gì, chỉ bâng khuâng nắm lấy tay anh, không cho sụp lạy. Lúc này đây, một câu miễn lễ, một chữ bình thân cũng như là không phải…

Hưng Đạo vương vào Thanh Hóa chậm một ngày nhưng chính sự có mặt của Đức ông đã xóa tan đi cái cảm giác ủ dột trong lòng hai vua và các vương hầu trong tông thất. Hành trung doanh của Đức ông vô cùng nhộn nhạo với những ngũ lính viễn thám đầy kiêu hãnh phóng ngựa tít mù. Từ hai vua cho đến các vương hầu đều bị cuốn vào không khí đó. Đức ông Tiết chế điểm lại số quân mà Tĩnh Quốc đại vương còn cầm giữ và sắp xếp chỉnh đốn đội ngũ. Vậy là toàn bộ số quân chủ lực của ta vẫn còn nguyên vẹn. Hưng Đạo vương nắm lấy tay Tĩnh Quốc đại vương:

– Vương đệ, công lao giữ gìn của vương đệ mới thật là công lớn. Nếu không nhờ vương đệ quản lĩnh quân binh thì Hoan Diễn chẳng còn.

Đức ông Hưng Đạo xin hai vua thưởng cho Đức ông Tĩnh Quốc. Rồi Đức ông tâu rằng đã đến lúc cất đại quân kéo ra Bắc để cản Thoát Hoan và Toa Đô hội binh. Con Xe cất để dành ở góc bàn cờ thế cuộc đã tới hồi xuất trận. Đại quân sẽ kéo theo đường thủy. Việc gây rối khiến giặc mất cảnh giác được giao cho Hoài Văn hầu Quốc Toản. Lời đề nghị của Đức ông khiến hai vua không khỏi ngỡ ngàng. Dẫu Chiêu Minh vương đã dâng sớ tấu trình công lao của Chiêu Văn vương và Hoài Văn hầu nhưng hai vua vẫn cho là công của ông Hoàng Sáu là chính. Dù sao thì Hoài Văn hầu mới chỉ chưa đầy mười bảy tuổi. Nhưng Đức ông Hưng Đạo đã trình lên hai vua:

– Muôn tâu, thần đã hỏi kỹ em Chiêu Văn. Hoài Văn hầu còn trẻ nhưng xứng danh hổ tướng. Lá cờ sáu chữ và cây giáo của cháu Hoài Văn đã khét tiếng trong đám quân Nguyên.

Chiêu Minh vương cũng gật đầu:

– Đệ cũng thấy Vương huynh chọn người là đúng. Quốc Toản thực đáng mặt là thiếu niên anh kiệt, quyết không hổ danh là trai họ Đông A.

Quân lệnh tối mật nên chính Hoàng Đỗ* – đội trưởng lính viễn thám của Hành trung doanh phải dẫn theo mười người lính cưỡi ngựa luồn rừng mang đến trao tận tay Hoài Văn hầu Quốc Toản. Trong số những người lính viễn thám đi cùng Hoàng Đỗ, có một người gốc là dân binh Màn Trò đã dự trận đánh bên bờ Thiên Mạc cùng Bảo Nghĩa vương Trần Bình Trọng. Thật ra hôm đó, Trần Bình Trọng mới chỉ mang tước hầu và Quan gia vừa xuống chiếu truy tặng tước vương cho người tử tiết.

Độc giả có thể đọc thêm về Hoàng Đỗ trong truyện lịch sử Bên bờ Thiên Mạc và Trăng nước Chương Dương của nhà văn Hà Ân.

Người lính viễn thám kể lại cho Trần Quốc Toản nghe về trận đánh, về ông già Màn Trò cha của Hoàng Đỗ, về ông Cả Võ – người đã giúp Trần Bình Trọng dạy quân Thánh Dực. Tất cả những vị ấy, cùng những người lính dự trận Thiên Mạc, giờ đã thong dong ở một nơi nào đó xa vời. Người lính này bị thương nằm gục trên nền cát Thiên Mạc và tỉnh lại khi trận đánh đã tàn. Anh ta bò vào rệ làng Xuân Đình và được dân làng tìm thấy. Vừa khỏi vết thương, anh ta lần mò đi tìm Hoàng Đỗ rồi theo lính viễn thám đến giờ. Có nhẽ, anh ta là người duy nhất còn sống sau trận đánh bên bờ Thiên Mạc. Cũng có nhẽ, trời đất đã quyết giữ cho anh ta được sống để còn có người kể về trận đánh kỳ lạ đó… Và anh ta mừng quớ lên khi được chính Hoài Văn hầu hứa cho dự thêm một trận đánh kỳ lạ khác: đánh thẳng vào trại Toa Đô để quấy rối khiến quân Nguyên không thể cản hai vua và các Đức ông Hưng Đạo, Chiêu Minh cầm đại quân vượt biển tiến ra Bắc.

Trận đánh đó bắt đầu vào lúc gà gáy sáng, khi sương đêm còn ẩm ướt. Trời mới nhọ mặt người, quân Nguyên canh đêm đang ngủ gật và đám đang ngủ thì chưa dậy. Hoài Văn hầu Quốc Toản dẫn hai trăm quân kỵ đột nhiên đánh thẳng vào trung quân của Toa Đô. Viên tướng Nguyên choàng tỉnh vì tiếng kêu thét từ bên ngoài vẳng đến. Hắn chạy vội ra khỏi lều trận và nhìn thấy thấp thoáng bóng một viên tướng mặc bạch bào cưỡi bạch mã đang vung giáo xua quân bắn tên rào rào vào trại. Toa Đô cuống quýt giật cây Tuyên Hoa phủ cán dài của viên tỳ tướng và nhảy lên một con ngựa chạy lạc lao về phía viên tướng Đại Việt. Vậy mà vừa mới thấp thoáng xong, Toa Đô đã chẳng còn thấy ai nữa. Hắn hậm hực trở về.

Nhưng trận đánh “kỳ lạ” của Hoài Văn hầu mới chỉ bắt đầu vì ngay sau đó, trại quân phía Bắc cũng đến lượt bị viên tướng cưỡi ngựa trắng tấn công. Suốt một ngày trời, đạo quân của Toa Đô có những lúc bị quấy rối cả bốn mặt bởi những viên tướng cưỡi ngựa trắng như hệt những “bóng ma”.

Sau rồi Toa Đô truyền quân lính ở yên, không ra đánh nữa vì quân Nguyên cứ ra khỏi trại thì bọn kia lại hoàn toàn chạy mất. Đến cuối chiều, Toa Đô mới nhận được tin cấp báo đoàn thuyền chiến của vua tôi Đại Việt đã vừa vượt qua Thanh Hóa để ra Bắc. Hắn vội vã truyền nhổ trại và thúc ngựa dẫn đội kỵ mã thân tín lao ra bờ biển thì chỉ còn nhìn thấy thấp thoáng phía xa bóng những con thuyền. Tên tướng Nguyên biết rằng trận đánh hôm nay, hắn lại thua – thua viên tướng trẻ chưa lần nào chịu giao chiến với hắn dẫu tài đánh giáo của viên tướng này vẫn được quân Nguyên kể lại cho nhau nghe.

Toa Đô không thể ngờ, chỉ mấy tháng sau, hắn sẽ có phen đọ sức cùng Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản, kẻ mà hắn thề sẽ phải ăn sống nuốt tươi cho hả giận. Cuộc đọ sức ấy diễn ra trong trận đánh vẫn được sử sách lưu danh. Ấy là trận Hàm Tử. Trận Hàm Tử trên sông Cái, dòng sông mẹ của người dân Đại Việt anh hùng…

Chương XVI

Một đạo mật lệnh phát ra từ Hành trung doanh, truyền Hoài Văn hầu Quốc Toản và Nguyễn Khoái phải kíp tới gặp Đức ông Chiêu Văn để chuẩn bị đánh trận Hàm Tử. Lệnh đến ngay sau khi Quốc Toản vừa cùng Chiêu Thành vương và tướng quân Nguyễn Khoái thắng trận Tây Kết giòn giã. Trận ấy, chỉ còn một điều khiến chàng hầu tước trẻ tuổi chưa hả dạ. Chẳng là Chiêu Thành vương đã trao mệnh cho Nguyễn Khoái làm tướng tiên phong. Có vẻ như Đức ông Chiêu Thành vẫn tin Nguyễn Khoái hơn là thằng cháu mới ngày nào được Đức ông dắt lên Thăng Long còn ngơ ngác đi qua cửa phủ Tĩnh Quốc, phủ Chiêu Văn. Từ tính nết ưa ồn ào như bọn Hoàng Chí Hiển, Trê cho đến người kín tiếng và trầm tính như sư ông chùa La cũng đều cảm thấy ức thay cho vị tướng trẻ của họ. Chẳng gì, cây giáo Hoài Văn hầu cũng đã khét tiếng đất Diễn Châu chứ đâu phải tay vừa…

Mang trong lòng nỗi ấm ức về đến Khoái Châu thì Hoài Văn hầu cũng nguôi. Chàng hầu tước sực nhớ mình còn một lời hẹn tới thăm cô Thoan, em họ của vợ Nguyễn Khoái. Và Quốc Toản càng bất ngờ hơn khi gặp Thoan trong trướng hổ của Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật. Cô gái bé nhỏ năm xưa nay ngồi ngay ngắn giữa các tướng sẽ dự trận Hàm Tử với vẻ tự tin ngời ngời trong ánh mắt. Thoan thoáng mỉm cười với Quốc Toản khiến anh chàng đột nhiên đâm luống cuống trước vẻ dò xét của Chiêu Văn vương, Nguyễn Khoái và cả Triệu Trung. Chính Thoan lại cứu Quốc Toản khỏi cơn lúng túng. Cô bẩm với Đức ông Chiêu Văn rằng nếu giấu quân từ trong bãi Màn Trò rồi đánh ra thì giặc không thể ngờ được. Cô còn nói thêm, dân binh Khoái Châu đi thuyền nhẹ không cản được giặc. Nhưng khi chúng đã bị cản lại rồi thì thuyền của dân binh rất dễ cập vào mạn thuyền giặc mà quăng dây trèo lên. Đức ông Chiêu Văn đột nhiên quay ra hỏi ý Hoài Văn hầu thế nào. Đáng ra cần phải bàn xem dùng dân binh thế nào cho phải thì anh chàng lại quỳ luôn xuống, tay gãi gãi đầu xin Đức ông cho làm tướng tiên phong.

Nói cho đúng thì chuyện cử tiên phong, Chiêu Văn vương cũng đã tính đến. Toa Đô ầm ầm cưỡi thuyền lớn kéo ra quyết hội quân với Thoát Hoan để bày thế ỷ giốc. Tiết chế Hưng Đạo vương đã chọn Hàm Tử quan làm nơi quyết chiến và cũng đã chọn ông Hoàng Sáu làm tướng đánh trận Hàm Tử. Đức ông Hưng Đạo trao cho Trần Nhật Duật cả hai viên tướng đều có thể đi tiên phong như từng trao cho Chiêu Thành vương ở trận Tây Kết. Trận đó, Chiêu Thành vương chọn Nguyễn Khoái. Tây Kết đã xong. Việc bây giờ của Chiêu Văn vương là có nên làm như Chiêu Thành vương hay ngược lại!

Hiểu Hàm Tử không ai bằng Nguyễn Khoái. Viên tướng này từng rèn quân trên mặt sông rộng mênh mông ở cửa Hàm Tử hàng tháng trời. Những người lính ngày ấy cũng đang sẵn sàng cùng Nguyễn Khoái lập công ở nơi họ từng rèn tập. Nhưng Hoài Văn hầu lại đang hết lời năn nỉ xin lĩnh ấn tiên phong. Phụ một tấm lòng như thế, thực khó. Sau cùng Chiêu Văn vương đành phải khất lại việc đó để tính thêm. Đức ông bảo Nguyễn Khoái và Thoan đưa Hoài Văn hầu cùng Triệu Trung ra ven sông xem hình thế cửa Hàm Tử. Đức ông muốn được một mình suy ngẫm, đắn đo lần cuối trước khi cử tướng tiên phong dẫu đã có chủ ý.

Thế là lần đầu tiên quân của Hoài Văn hầu có được dịp gặp dân binh Khoái Châu của Thoan. Những chàng trai trẻ reo hò ầm ĩ. Các cô dân binh thấy rõ ngay là quân Hoài Văn hầu vẫn còn trẻ trung và không bị gò bó như quân của Nguyễn Khoái – anh nào anh nấy mặt mũi nghiêm trang như thể Toa Đô đang đứng trước mặt! Họ ùa lại, ríu rít chuyện trò như gặp người quen. Một ngày như thế này trong cơn binh lửa kể cũng là quá đỗi hiếm hoi… Có biết bao nhiêu điều để nói giữa cuộc chiến tranh này. Họ kể lể những nỗi nhớ nhà, hay hỏi han hoàn cảnh của nhau. Có cái liếc mắt, có cái cầm tay… Và cả những trao gửi dấm dúi cố để không ai biết… Dĩ nhiên gọi là không ai biết thế thôi, chứ thực ra làm sao mà giấu cho nổi. Tình cảm hiện lên trong ánh mắt, trong từng cử chỉ lúc gần nhau. Hai đội quân đột nhiên cảm thấy thân thiết đến vô bờ. Cứ như là, họ đã từng trải qua bao nhiêu năm cùng sống, cùng chiến đấu. Này nhé, nếu như không có cuộc chiến này, tất cả sẽ vẫn đang ở nhà. Tất cả vẫn đang ngày ngày đổ những giọt mồ hôi mặn chát xuống đồng để đổi lấy từng hạt thóc. Có khi, không ít người trong số này nếu ở nhà hẳn đã thành gia thất. Rồi giặc kéo sang, và họ cứ thế thanh thản bước vào cuộc chiến. Thật tình cờ làm sao, cứ như là duyên nợ, họ lại được gặp nhau ở chốn đây…

Chiều buông xuống chầm chậm trên bến Hàm Tử. Sau những cơn mưa rào đầu hạ, dòng sông bắt đầu đầy nước. Thêm những bóng mây xám đỏ hắt bóng xuống, sông càng thêm mênh mang. Những cánh cò chớp chải bay qua sông như vội tìm về tổ càng khiến lòng người nao nao. Triệu Trung đã phải về trại theo lệnh truyền gọi của Đức ông Chiêu Văn. Trên bờ sông chỉ còn Quốc Toản, Thoan và tướng quân Nguyễn Khoái. Lúng túng mãi, Quốc Toản mới cất được lời cảm tạ Thoan về chiếc quạt quý. Thoan cúi đầu cười nhẹ. Nụ cười của cô đội trưởng dân binh càng khiến chàng hầu tước trở nên luống cuống. Thoan hiểu điều đó. Cô gái mười tám tuổi đã quá ý thức được cái duyên thầm của mình từng khiến biết bao trai làng phải thổn thức. Từ lần gặp gỡ năm xưa, rồi đến cây quạt đem “đền” nửa như vô tình mà nửa như hữu ý, Thoan vẫn có lúc nhớ tới anh chàng hầu tước trông như con gái ấy. Không phải Thoan không biết “người ta” là kim chi ngọc diệp, là bậc công hầu. Nhưng lòng cô đã vậy, biết sao…

Ngay cả Nguyễn Khoái cũng hiểu tâm tình cô em vợ. Anh cũng chẳng biết khuyên nhủ Thoan thế nào. Hoài Văn hầu khi xưa chỉ là “hầu tước xó vườn” cũng đã “khó với”, nay lại nổi danh dũng tướng khiến Toa Đô thất điên bát đảo, thể nào chẳng lọt vào mắt của các công nương. Nguyễn Khoái đoán chắc là trong lòng Quốc Toản cũng chưa có ai. Chàng hầu tước này vẫn còn mải mê chinh chiến. Nhưng một khi giặc tan, sẽ có ngay Đức ông vương gia nào đó gọi Hoài Văn hầu đến mà gả con gái yêu. Chẳng gì thì kén được một chàng rể là dũng tướng Hoài Văn hầu đâu phải dễ…

Lính hỏa đầu đang nấu cơm chiều. Khói bếp bay lên. Mùi cơm, mùi cá nướng… như gợi thêm trong lòng mỗi người nỗi nhớ nhà, nhớ người thân. Ánh ngày buông hẳn. Càng ngồi, Nguyễn Khoái càng thấy mình giống người thừa trong câu chuyện chủng chẳng giữa hai người trẻ tuổi. Họ cứ nói gì những mãi đâu đâu. Nguyễn Khoái cũng mấy lần tính kế nói thẳng ra với Quốc Toản rồi ngày sau tùy chàng hầu tước định liệu. Nếu Hoài Văn hầu còn bị ràng buộc bởi lời nguyền chỉ lấy người trong họ thì với mối duyên nợ từ chiếc quạt kia, cũng có thể nạp Thoan làm thiếp. Giữa lúc chiến trận thế này mà tính toán chuyện gia đình xem ra không đúng, nhưng đã trót góp một tay gây mối, Nguyễn Khoái tự thấy mình cũng có phần trách nhiệm. Tính mãi không ra, viên tướng đánh thủy chợt nghĩ đến một người. Anh định rằng tối nay sẽ hỏi riêng “người ấy” xem có kế gì vẹn toàn hay không. “Người ấy” là người dẫn Nguyễn Khoái đi xin bài thơ thêu lên quạt năm nào: Đức ông Chiêu Văn vương!…

Nguyễn Khoái đang định làm việc đó ngay lập tức thì có lệnh đòi Hoài Văn hầu vào gặp Đức ông Hoàng Sáu. Đức ông muốn hỏi riêng về mấy phen Quốc Toản đánh nhau với quân tướng Toa Đô. Và Trần Nhật Duật tròn xoe mắt khi nghe cậu cháu quả quyết rằng quân Toa Đô dễ đánh. Đức ông hỏi dồn:

– Cháu lấy cớ gì mà bảo quân Toa Đô dễ đánh?

Quốc Toản liền kể lại cho ông chú nghe lần do thám trại giặc trước khi đánh trận cuối cùng rồi rút ra Bắc. Quốc Toản và mấy người lính đã ngồi lặng im trong bụi cây dại đầy gai để lắng nghe tiếng đàn vẳng ra từ trại giặc. Tiếng đàn đầu ngựa. Cây đàn buông những thanh âm trầm buồn u uất như nỗi lòng của những binh tướng lưu lạc nơi đất khách quê người. Khúc nhạc lờ lững quẩn lại trên những trại quân Nguyên như những vong hồn tử sĩ vẫn dật dờ phiêu dạt theo ngọn cờ trận xơ xác của Toa Đô. Trong ánh trăng mờ, cả trại quân Nguyên như rưng rưng. Đám lính trận xa quê quá lâu, ngày ngày chỉ thấy bạn đồng ngũ vùi thân nơi xứ lạ làm gì còn chí mà đánh chác nữa…. Vì thế mà Quốc Toản quả quyết quân Toa Đô dễ đánh. Anh chàng cười:

– May mà cháu được nghe thầy Vô Nhiên Tử đánh đàn đầu ngựa một lần nên nghe thoáng là nhận ra ngay. Tiếng đàn vốn bay bổng ở miền đại mạc giờ sang xứ ta cứ uất nghẹn như con ngựa bị nhốt trong cũi kín.

Trần Nhật Duật kinh ngạc nghe Quốc Toản nói. Quả là ông không ngờ đứa cháu chưa đầy mười bảy tuổi lại có những nhận xét tinh tế đến thế về đối phương. Xem xét địch quân qua một tiếng đàn, chỉ có những tướng từng trải mới đủ tự tin như vậy. Chiêu Văn vương mừng rỡ, ông thực đã chọn ra tướng tiên phong cho trận đánh lớn ở Hàm Tử quan. Đức ông truyền gọi các tướng thăng trướng nghe phân phó. Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản sẽ lĩnh ấn tiên phong trong trận này!…

Chưa hỏi được Đức ông Chiêu Văn, Nguyễn Khoái mang chuyện khó ra hỏi Hoàng Chí Hiển. Rõ ràng vừa rồi, Nguyễn Khoái chẳng băn khoăn gì chuyện cử tướng. Anh chỉ mãi loay hoay với câu chuyện của Thoan. Với Nguyễn Khoái, không lĩnh ấn tiên phong trận này thì còn đầy trận khác. Nhưng việc của cô em vợ, anh quyết không để nhỡ. Hoàng Chí Hiển chẳng phải cũng đã nổi danh lắm mưu nhiều mẹo đó ư. Nguyễn Khoái nghĩ có khi viên phó tướng này lại còn tính ra được mưu gì cao thâm khó lường ấy chứ. Nhưng, mưu của Hoàng Chí Hiển là mưu đánh Toa Đô, còn mưu để giúp Nguyễn Khoái thì Hoàng Chí Hiển chưa được thầy nào dạy tới. Sau cùng, Chí Hiển bảo Nguyễn Khoái:

– Chuyện này có nhẽ để em nói thẳng với Hoài Văn hầu. Dẹp yên giặc, em sẽ kể cho hầu gia nghe nỗi lòng của cô Thoan. Mà…

Nguyễn Khoái hỏi dồn:

– Mà sao? Sao?…

Chí Hiển như hơi ngần ngừ rồi mới nói:

– Sao các cụ nhà chị ấy lại đặt cho con gái cái tên truân chuyên thế?

Nguyễn Khoái lúc lắc đầu, thực ra tên nào truân chuyên còn tên nào thì không, anh cũng chẳng hiểu lắm. Anh chỉ cố nói thêm:

– Nó còn một tên nữa, sư cụ chùa làng đặt cho nó là Thanh Tâm…

Đến đây, Hoàng Chí Hiển như lạc hẳn vào cơn trầm tư. Viên phó tướng lẩm nhẩm đọc hai câu thơ:

“Thanh tiếng là trong, thanh chẳng đục

Tâm đành như có, hóa như không.”

Hoàng Chí Hiển không nói gì nữa mà Nguyễn Khoái cũng không gặng thêm. Có vẻ viên tướng vốn dĩ chân chất này cũng hiểu rằng dẫu cố gắng đến mấy thì anh cũng không chạm vào được đến cõi huyền vi. Mà dường như trong chuyện này, cõi huyền vi đã sắp đặt cả rồi…

Đêm xuống. Trần Quốc Toản và Hoàng Chí Hiển vừa cắt đặt xong mọi việc trong quân thì Chiêu Văn vương bước vào lều trận. Theo sau Đức ông là một người quen cũ của Quốc Toản: đội trưởng viễn thám Hoàng Đỗ. Cậu bé chăn ngựa trong quân Bảo Nghĩa hầu giờ đã thực là một con người của trận mạc, nhanh gọn và sắc sảo. Hoàng Đỗ có mặt ở đây, nghĩa là trong trận Hàm Tử sẽ có vai trò lớn của bãi Màn Trò. Nhưng Chiêu Văn vương không đến đây vì việc Màn Trò. Đó là việc quân và là một nhiệm vụ của riêng Hoàng Đỗ. Đức ông đến đây là vì một việc khác: Hoàng Đỗ muốn “mượn” cậu chàng từng lặn thi với Yết Kiêu. Chuyện ấy thì dễ. Hoàng Chí Hiển dẫn Hoàng Đỗ lặng lẽ đi lẫn vào trong trại quân đến chỗ Trê. Chỉ còn lại Chiêu Văn vương và Quốc Toản. Trần Nhật Duật nắm lấy tay cháu và đi về phía bờ sông. Đức ông muốn cùng viên tướng tiên phong ngắm Hàm Tử trong đêm.

Bóng trăng như dát vàng lấp lóa mặt sông. Hai chú cháu cùng ngây người ngắm nhìn sông nước mênh mông lộng lẫy. Đêm nay, Trần Nhật Duật muốn nói điều gì đó như để an ủi đứa cháu côi cút tưởng như bị dòng họ bỏ quên này. Quả thật, nếu không có lá cờ sáu chữ, Quốc Toản đã bị các vương hầu chú bác anh em gạt sang một góc khuất trong tông tộc. Góc khuất ấy dành riêng cho thân phận những người được phong tước mà như không. Ngày trước, Hoài Đức vương Trần Bà Liệt, ông nội của Quốc Toản dẫu được phong vương nhưng cũng chẳng có ai nhìn nhỏi đến. Mỗi kỳ thệ hội đền Đồng Cổ, Hoài Đức vương lủi thủi đứng nép vào một xó, chờ hội tan thì về. Lần nào cũng thế, thệ hội là một cực hình đối với Hoài Đức vương bởi không đến thì phải tội mà có đến cũng như không. Ông chẳng biết nói chuyện với ai, mà cũng chẳng biết nói chuyện gì. Những thứ ngựa đua, gà chọi, ông không ham. Ông chỉ ham đánh vật. Mà từ khi ông được Thái Tổ nhận là con, chẳng ai còn dám đánh vật cùng ông nữa. Những câu chuyện của các vương hầu khác nào thi nào phú, nào tranh, nào chữ, ông nghe cũng như vịt nghe tiếng sấm mà thôi. Thân phận Hoài Đức vương đã thế; thân phận các con và cháu ông đương nhiên chẳng hơn gì. Nghĩ lại, Chiêu Văn vương càng cảm thấy rõ sự hắt hủi mà dòng họ đã dành cho Hoài Nhân vương và Hoài Văn hầu, những đứa cháu nội của Hoài Đức vương.

Chiêu Văn vương cũng chợt hiểu ra vì sao ông Hoàng Cả Tĩnh Quốc lại thương Hoài Văn như vậy. Chính Trần Quốc Khang là người hơn ai hết, hiểu thấu nỗi tủi hờn trong lòng kẻ bị gạt ra một bên trong gia đình, trong dòng tộc.

Chiêu Văn vương quyết định nói với cháu, nói tất cả. Ông ngùi ngùi nhắc đến những nỗi bất công oan uổng mà Quốc Toản phải chịu cứ như ông là thủ phạm chính trong mọi chuyện. Thì ít ra, ông nghĩ, cũng cần phải để cho Quốc Toản hiểu rằng những nỗi dằn vặt trong trí óc của một chàng trai sắp tròn mười bảy tuổi cũng có người thấu tỏ. Thế rồi, không hiểu sao, Quốc Toản tông tốc kể ra với Chiêu Văn vương câu chuyện tưởng đã vùi sâu trong lòng về một đêm khó ngủ ở Vạn Kiếp. Chiêu Văn vương cười:

– Cái này thì không đúng đâu. Cụ Uẩn cũng đã có lần đãi ta một bữa khoai Mai Hiên ở thái ấp Hưng Đạo. Mà khoai Mai Hiên chẳng ngon thật ư cháu?….

Giọng Trần Nhật Duật chợt lắng lại:

– Bao giờ thanh bình, ta cũng phải về Vạn Kiếp nhờ ông cụ ấy luộc cho một nồi khoai.

Rồi Đức ông thủ thỉ:

– Thôi, cháu mau về trại mà ngủ để giữ sức. Khi giặc tan, ta sẽ nói thêm với cháu về những uẩn khúc trong dòng họ. Về ngủ đi cháu!

Bước chân Quốc Toản thoáng như bồng bềnh lúc trở về trại quân sau hồi tâm sự của ông Hoàng Sáu. Rồi Hoài Văn hầu đứng lặng nép vào một gốc cây. Từ phía trại của đội nữ dân binh của Thoan, vẳng đến một giọng hát khe khẽ, êm ả tựa như khúc hát ru:

“Ai về Đồng Tỉnh Huê Cầu

Đồng Tỉnh bán thuốc, Huê Cầu nhuộm thâm

Nhuộm thâm chẳng tốn bao nhiêu

Chỉ một nắm đất và niêu lá sòi.”

Câu hát làm Hoài Văn hầu trằn trọc không ngủ nổi. Nhưng cũng may, câu hát làm Quốc Toản nguôi đi nỗi chạnh lòng sau những lời của Chiêu Văn vương. Gần sáng, cậu mới thiếp đi. Trong giấc mơ của chàng hầu tước ngập tràn những bóng người thấp thoáng vóc áo thâm. Giấc mơ ấy mới ngọt ngào làm sao!

…

Chốc chốc trên mặt sông lại nổ vang một phát pháo lệnh. Mỗi lần như thế, không cần nhìn Toa Đô cũng biết lại có thêm một đoàn chiến thuyền Đại Việt kéo ra. Nhưng lần này, Toa Đô phải ngoảnh hẳn cổ lại. Hắn dụi mắt trông và biết mình không lầm. Trên mũi chiến thuyền kia chẳng phải phấp phới lá cờ thêu chữ Tống Triệu Trung. Viên tướng oai phong khoanh tay nơi mũi thuyền mặc áo chiến Tống triều và mảnh cẩm bào bay lộng lên trong gió. Sau lưng Triệu Trung là Vô Nhiên Tử nhăm nhăm hai khẩu giới đao. Đoàn quân này đã náu mình trong Màn Trò chịu muỗi đốt suốt đêm để giờ hiện ra đánh thẳng vào hậu quân của Toa Đô. Những người lính Tống ngùn ngụt sát khí buông những mũi tên lửa tới tấp lên soái thuyền Toa Đô. Rồi từ đâu đó, những con thuyền nhỏ hiện ra. Thoạt trông, Toa Đô đã giật thót mình, cầm cự từ sáng tới giờ đã nhọc vì phải mắc vào vòng xa luân chiến với Quốc Toản và Nguyễn Khoái, hắn vẫn còn mong tiến về Thăng Long; nhưng trông thấy viên tiểu tướng mình trần trùng trục xăm trổ đầy những hình giao long tay cầm đôi câu liêm cán mềm tua tủa ngạnh thì Hữu thừa Toa Đô hiểu rằng mọi sự đã hỏng. Nếu hắn không nhanh chóng phá vây rút về Trường Yên hay Thanh Hóa thì những gã hung thần bơi dưới nước như đi trên cạn kia sẽ đục thủng sạch hết cả đám thuyền này.

Toa Đô lại càng thêm cuống khi thấy đám lính đứng xung quanh cứ ngã đổ vật ra vì những phát tên của viên phó tiên phong Đại Việt. Tay cung này bắn phát nào là lấy đi một mạng phát ấy. Mà đầu tiên, Hoàng Chí Hiển còn bắn thẳng những mũi tên đoạt mạng. Sau anh chàng không đùa nghịch thì không được. Phát tên trước bắn ra, hẵng ghim chặt một chân tên lính vào sàn thuyền rồi phát thứ hai mới hạ thủ. Bị trêu tức, Toa Đô không sao đủ tỉnh táo để tính cách đối phó với tướng Đại Việt là Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật. Đến khi đối phương bày xong trận thế trên mặt sông thì Toa Đô chỉ còn cách giục quân biến tiền đội thành hậu đội quay thuyền rút lui. Nhận xét của Quốc Toản quả là chính xác. Quân số trong tay Toa Đô không thiếu nhưng tinh thần quá bạc nhược lại bất chợt thấy quân Tống hiện ra, thật khó bề đánh chác. Tâm thần bấn loạn, thuyền to cồng kềnh, quay trở vướng nhau, rút chạy cũng không phải là dễ.

Nhưng giữa lúc đó, đột nhiên Toa Đô đổi ý. Ngần ấy năm chinh chiến nhắc hắn phải dừng cơn thịnh nộ để lo tính kế vạn toàn. Toa Đô chọn lấy những tên lính thiện chiến nhất, hung tợn nhất và mấy viên cận tướng tin cẩn làm thành đội quân cảm tử. Đội quân đó nhận lệnh đánh thẳng vào thuyền tướng của Chiêu Văn vương. Lối đánh này, binh pháp gọi là “xông vào đất chết để tìm đường sống”.

Chỉ thoáng nhìn Toa Đô đổi cách đánh, Chiêu Văn vương cũng biết tên tướng Nguyên quả không hổ danh dũng tướng. Đức ông truyền thuyền tướng lùi lại, nép dần vào mép sông. Toa Đô mừng rỡ, hắn thấy rõ là tướng bên kia đã mắc vào mưu hắn. Toa Đô thúc quân chèo thuyền thật mạnh sao cho chóng tấp vào ven sông. Nếu đổ được quân lên bộ, Toa Đô quyết sẽ cho lũ “giặc cỏ” này biết thế nào là sức mạnh của dũng tướng thiên triều.

Nhưng những tính toán của Toa Đô không thành. Đội nữ dân binh Khoái Châu đã phục sẵn trên bờ đột nhiên đổ cả ra bắn tên xuống tới tấp. Và tướng tiên phong Đại Việt, Hoài Văn hầu Quốc Toản lại xách ngọn giáo mềm đứng trên mũi thuyền nhẹ lướt ra thách đánh. Liếc nhìn ra giữa sông thấy đám thuyền lớn còn đang loay hoay mắc kẹt trong vùng lửa khói không xoay trở được, Toa Đô biết thế trận đã hỏng. Hắn sai lính quay thuyền, và cả đội quân cảm tử lúc nãy cùng trở mũi chạy theo chủ tướng. Toa Đô rút ra phía biển. Thỉnh thoảng, hắn đau đớn trông lại sau lưng, nơi những chiến thuyền Nguyên vẫn đang cháy ngùn ngụt. Nhưng Toa Đô ngoái nhìn không phải vì tiếc, hắn chỉ trông xem quân Đại Việt đã thu binh chưa hay còn đuổi theo truy sát. Hắn còn kịp trông thấy mấy con thuyền bị đục thủng đang chìm dần và đám quân Đại Việt đang thò câu liêm bắt cổ từng tên lính Nguyên lên như bắt cá từ trong lưới. Toa Đô thấy những dòng sông chằng chịt trong cái đất nước quái quỷ này như hệt những mắt lưới đang giăng ra để đón bắt lũ xâm lăng như hắn. Với Toa Đô, đường chạy ra biển sao mà xa vô tận.

…

Thoan bị trúng một phát tên vào vai. Mũi tên đã được nhổ ra và vết thương cũng đã cầm máu nhưng Quốc Toản cứ cuống lên khiến Nguyễn Khoái phải kinh ngạc. Lần đầu nhìn thấy một người con gái bị thương, Quốc Toản không sao đành lòng. Chàng dũng tướng tiên phong cứ lăng xa lăng xăng ở quanh chỗ Thoan, quên mất cả về lều trận của Đức ông Chiêu Văn nhận mệnh. Phải đợi đến khi Chí Hiển lại gọi, Quốc Toản mới vội rảo bước chạy theo.

Trận thắng lớn quá, nhưng quân ta thiệt hại cũng không ít vì quả thực, quân của Toa Đô đều không phải là quân hèn. Nếu không vì trông thấy bóng quân Tống của Triệu Trung và nghĩ rằng Tống triều đã phục quốc, chắc quân Nguyên còn kháng cự đến cùng dẫu bị chủ soái bỏ rơi. Đức ông Chiêu Văn hết lời ban khen Quốc Toản:

– Trận này Hoài Văn hầu phải kể đến công đầu. Nhờ có cháu mà ta biết được địch quân tâm thần dao động. Ta phải thảo ngay bản khai công để Đức ông Tiết chế xét thưởng.

Mới nói tới đấy đã thấy người từ Hành trung doanh đến. Quốc công Hưng Đạo vương cho gọi Hoàng Đỗ về và lệnh cho Hoài Văn hầu Quốc Toản cùng tướng quân Nguyễn Khoái sắp xếp quân sĩ chuẩn bị lên đường. Giặc đã rơi vào thế cùng, phải đánh tan giấc mơ xâm lăng của chúng.

Quốc Toản và Nguyễn Khoái bái lạy Chiêu Văn vương rồi về trại. Họ lại chuẩn bị lên đường vào trận mới. Trong lòng ai cũng khấp khởi một niềm: giặc dữ sắp tan…

Đây không phải là bài học lịch sử với những thông điệp giáo điều để mà đem răn dạy người thiên hạ!

Đây là đoạn đẹp nhất trong đời một vị anh hùng trẻ tuổi.

Dẫu Người giờ đây chẳng bia đá, chẳng tượng đồng, chẳng hương khói phụng thờ, chẳng đình to đền lớn.

Nhưng vẫn mãi vằng vặc bay trong hồn nước
rực đỏ
một lá cờ

…

Chương cuối cùng

Đánh xong trận Chương Dương, Đức ông Chiêu Minh vương đã vội vã ghé lại Hành trung doanh đang đóng ở làng Xuân Đình. Đức ông gọi Quốc Toản đi cùng. Hai người sẽ đi theo thuyền của Yết Kiêu. Nhưng Quốc Toản khất với Đức ông sẽ sang muộn hơn. Chàng hầu tước muốn được chia tay với Nguyễn Khoái và đội dân binh Khoái Châu.

Mặt sông đêm và cả nền trời vẫn ánh lên sắc lửa. Lửa đốt thủy trại Chương Dương. Quốc Toản hả dạ quá. Trận đánh bằng hỏa công này đã đốt sạch cả số thuyền chiến của Thoát Hoan. Thắng lớn, nhưng Yết Kiêu thì thực buồn. Cứ trông vóc dáng to lớn của anh với đôi vai rũ xuống là biết. Cụ Uẩn, thầy của Yết Kiêu vừa nằm lại đâu đó trong trận này. Từ bến sông trở về, Quốc Toản cứ cố hình dung ông cụ già gầy guộc bưng đĩa khoai trong đêm mưa Vạn Kiếp. Ai mà ngờ được ông cụ lại là thầy của tất thảy lính đục thuyền. Đêm qua, nhìn ông cụ mặc áo tía vua ban, tay cầm lưỡi rìu trận, Quốc Toản tưởng chừng như đó là một hầu gia nào mới phải. Chiến tranh như thế đấy. Nỗi đau mất thầy, Quốc Toản đã trải qua. Nỗi đau của một viên tướng khi biết những người lính thân yêu của mình ngã xuống, Quốc Toản càng thấu hiểu. Quan trọng hơn là lúc sống, dành cho nhau được cái gì…

Quốc Toản về tới nơi trú quân thì Nguyễn Khoái sắp sửa lên đường. Đội quân Thánh Dực đã làm xong vai trò trong hai trận lớn Chương Dương và Hàm Tử. Bây giờ là lúc chỉnh đốn đội ngũ theo hầu hai vua đánh giặc. Hai vua sắp sửa đánh những trận lẫy lừng để tiêu diệt những cánh quân lớn. Mà những trận như thế, không có lính Thánh Dực không xong. Nguyễn Khoái nhảy xuống khỏi mình ngựa. Anh nắm lấy tay chàng hầu tước mà anh thực lòng yêu quý. Muốn nói với Quốc Toản thật nhiều điều, nhưng rồi đắn đo mãi, Nguyễn Khoái cất lời:

– Giặc tan, em nhớ về Khoái Châu đấy nhé.

Ngần ngừ một tí, Nguyễn Khoái thêm:

– Đội dân binh của cái Thoan đi rồi. Hình như là ngược lên mạn Như Nguyệt.

Vậy là lại không gặp được nhau…

Vậy là Quốc Toản chưa lúc nào nói cho ngọn ngành câu cảm tạ vì chiếc quạt và khất lỗi bởi nhỡ hẹn về thăm. Tất cả thôi đành trông đợi vào ngày tan giặc. Dù sao, ngày ấy chắc cũng không xa.

Nguyễn Khoái lên ngựa. Đoàn quân Thánh Dực rùng rùng bước. Thực là uy vũ của những người vừa thắng trận. Quốc Toản tần ngần đứng lại một lúc rồi mới về trại quân sai lấy thuyền để sang Hành trung doanh.

Người chở thuyền đưa Quốc Toản sang Xuân Đình là Trê. Con thuyền lướt nhẹ trong đêm yên tĩnh. Dòng sông cứ rì rào một điều gì đó và cả hai người đều lặng vào những suy nghĩ riêng tư. Chỉ đến khi vào bến, Trê mới ngần ngừ:

– Trình chủ tướng…

Quốc Toản quay lại:

– Sao hả, có chuyện gì?

Trê lúc lắc đầu, gương mặt buồn buồn:

– Tôi vừa nhận được tin, anh Mộc cũng tử trận rồi!…

Thế đấy, lại một người thật tốt vừa nằm xuống. Đã có những đêm, Quốc Toản nhớ nôn nao cái đêm lạnh Thăng Long mà mấy chú cháu anh em bàn mưu giết con ngạc ngư tinh. Nhớ và mong một ngày yên hàn, lại được cùng nhau uống chén rượu trong quán nhỏ ven bờ Tô Lịch. Cái quán nhỏ ngày đó, chắc giờ giặc cũng đốt sạch rồi. Quốc Toản cầm lấy tay Trê:

– Biết sao được, binh lửa mà, có ai muốn thế đâu.

Trê không nói gì nữa, cậu nhảy tùm xuống sông bơi mấy vòng rồi lại ngoi lên và lôi thuyền đi tiếp. Hình như nhảy xuống bơi là một cách tự làm cho lòng khuây khỏa. Cách của Trê. Dòng nước mát sẽ làm cho lòng người dịu lại. Cơn gió thổi qua mang tới một thứ hương sông gần gũi nao nao. Quốc Toản cứ ngồi miên man suy nghĩ cho đến khi Trê kéo thuyền cập bến Xuân Đình.

Lính viễn thám đưa Hoài Văn hầu vào trướng của Đức ông Tiết chế. Hành trung doanh đang đặt một tiệc nhỏ mừng công hai Đức ông Chiêu Minh và Chiêu Văn vừa thắng xong trận Chương Dương và Hàm Tử. Rượu mừng đã chảy. Cả ba vị vương gia đang cười nói ha hả trên chiếu rượu. Vui này cho thật bõ những khi giặc đuổi phải xuôi Nam ngược Bắc. Vui cho nguôi bớt nỗi nhớ tiếc những người đã chết, cũng để mà yên lòng lo cho những người đang sống. Đức ông Hưng Đạo trông thấy Quốc Toản trước tiên. Quốc công cười:

– Nào, tướng tiên phong bách chiến bách thắng. Ta mừng cháu chén rượu này đây!

Hoài Văn hầu quỳ xuống tạ và nhận chén rượu. Rượu thơm và dịu, đầy một thứ hương mùa thu man mác trong cơn nóng nực của mùa hè. Chờ Quốc Toản uống xong, Chiêu Văn vương thưa cùng Đức ông Hưng Đạo:

– Trình anh, cháu Hoài Văn không phải chỉ giỏi làm tướng tiên phong. Chính Hoài Văn đã nhận ra quân Toa Đô dẫu khỏe nhưng lòng đã nản, ấy là cái nhìn của tướng ngày sau cầm nổi đại quân.

Đức ông Chiêu Minh cũng nói:

– Xin Quốc công xét thưởng cho cháu Hoài Văn. Một tiểu tướng trẻ người mà chỉ có một tháng trời đánh ba trận lớn và đều thắng.

Hưng Đạo vương gật đầu. Trần Quang Khải vốn tính xưa nay rất dè dặt khi tin ai, càng rất khó để mà khen ai. Ngay cả những lời vừa rồi nghe qua cũng thật khắt khe. Nhưng lần này Đức ông Hoàng Ba lại còn xin Quốc công xét thưởng cho Quốc Toản, thực là chuyện xưa nay quá hiếm. Trần Quốc Tuấn cũng đã nghĩ đến việc này. Nhưng thưởng gì cho một viên tướng trẻ như Hoài Văn là chuyện không dễ. Tướng đã già thì thăng chức, thăng quan là vui. Tướng trẻ hơn thì cho tiền, thưởng đất là hợp. Nếu chưa có vợ thì lựa ý mà chọn cho một cô quận chúa. Còn với một tướng trẻ quá, thưởng để nuôi cho bền chí lớn mà khỏi sinh lòng kiêu bạc mới là cách thưởng đúng.

Đức ông hỏi hai em:

– Vậy theo ý hai Vương đệ, ta nên thưởng gì cho cháu Hoài Văn đây?

Xin thưởng thì dễ, nhưng hỏi thưởng gì thì Đức ông Chiêu Minh cũng chịu. Thưởng phù là việc của Quan gia, còn phong đất phong quan thì cũng phải chờ đến khi tan giặc để hai vua còn xét. Chỉ có Đức ông Chiêu Văn là tủm tỉm cười. Trần Nhật Duật trình với hai anh:

– Em có cách để thưởng cho Hoài Văn, nhưng xin để đợi giặc tan. Nhưng đấy là việc lớn sau này. Còn thưởng cho tướng tiên phong ngay tại trận, xin các Vương huynh định liệu.

Đức ông Hưng Đạo sai lấy ra một chiếc áo bào đỏ rực và đứng lên, thân choàng cho Quốc Toản. Đức ông nắm lấy vai chàng hầu tước trẻ:

– Giỏi lắm, có mấy tháng mà ta thấy cháu trưởng thành cứng cáp lên nhiều. Cháu ta lớn thật rồi!

Quốc Toản lạy tạ các Đức ông rồi xin cáo thoái. Quốc công gật đầu cho phép. Chắc đêm nay, ba vị vương gia sẽ bàn việc cho tới sáng.

…

Toàn bộ đội quân của Hoài Văn hầu đã kéo sang đóng trên bãi cát ven sông để chờ lên đường. Lúc nãy, họ đã reo ầm lên nài chủ tướng khao rượu vì được nhận thưởng của Quốc công Tiết chế. Nhưng giờ thì họ đang im phăng phắc chống giáo đứng nghiêm. Quốc công vừa thân tới nơi dặn dò chủ tướng của họ lần cuối. Đội quân này mang một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng: tiêu diệt quân Nguyên rút về Bắc. Đức ông Hưng Đạo nhắc đi nhắc lại:

– Hoài Văn hầu nên nhớ câu: “Chim cùng thì mổ”. Giặc dẫu có rút về nhưng vẫn còn quân đông tướng lắm. Phải triệt bớt đám quân này để phá mộng xâm lăng của chúng lần sau.

Quốc Toản thầm kính phục Quốc công Tiết chế. Ngay lúc này mà Đức ông đã kịp tính toán đến nguy cơ giặc lại đánh sang lần nữa. Tiêu diệt bớt tên giặc nào chính là không cho tên đó còn có cơ quay lại giày xéo Đại Việt. Thượng tướng Thái sư sẽ phò Thượng hoàng và Quan gia giải phóng Thăng Long và Quốc công đã tính rằng Thoát Hoan tất sẽ phải vượt Như Nguyệt chạy về phương Bắc. Và như vậy, Đức ông Hưng Đạo lại dành riêng cho Quốc Toản cái vinh dự được đối đầu với tên hoàng tử Nguyên triều. Hóa ra Quốc công chẳng hề có ý coi thường Quốc Toản là hàng khoai sắn. Chẳng có một tướng nào, kể cả Nguyễn Khoái có được cái tự hào trong một tháng đánh cả ba trận lớn Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương. Chẳng có một tướng nào cưỡi ngựa là quà của Tĩnh Quốc đại vương, vung kiếm là quà của Thượng tướng Thái sư Chiêu Minh vương và choàng áo bào là tặng thưởng của Quốc công Tiết chế. Ngày thắng trận, nhất định Quốc Toản sẽ phi ngựa thẳng về quê để khoe ngay với mẹ ân điển của hoàng triều. Và… Đức ông Hưng Đạo ngạc nhiên thấy Hoài Văn hầu chắp tay lại:

– Bẩm Quốc công, khi giặc tan, cháu xin Quốc công một thúng khoai Mai Hiên để làm quà cho mẫu thân.

Hưng Đạo vương chợt thấy rưng rưng. Vậy là Hoài Văn hầu đã thực hiểu những điều ông mong mỏi. Người làm tướng phải thấu hiểu củ khoai củ sắn. Hiểu và trân trọng. Người làm tướng càng cần phải biết lúc nào dẹp bỏ tình riêng mà lúc nào thì phải cố giữ lòng hiếu thuận và từ ái. Trận Như Nguyệt sẽ là một trận đánh khó khăn, thậm chí là cực khó với một tướng trẻ. Nhưng Hoài Văn hầu đã thực sự trưởng thành. Và cũng chỉ có cách đánh của Hoài Văn hầu mới đủ khiến Thoát Hoan nếu có vượt được qua Như Nguyệt tin rằng hắn đã vượt qua chốt chặn cuối cùng. Phải để cho Thoát Hoan thúc quân chạy về Vạn Kiếp, nơi quân ta đã bày sẵn một trận địa mai phục cực lớn. Quốc công Tiết chế quyết tiêu diệt hết sinh lực của quân xâm lược để nếu chúng có muốn sang cũng phải mất vài năm chuẩn bị lực lượng từ đầu. Hôm qua, Chiêu Văn vương có kể cho hai anh nghe về tấm lòng của cô đội trưởng dân binh lộ Khoái – một câu chuyện mà ông Hoàng Sáu tình cờ biết tới. Thật là duyên nợ, hai người trẻ ấy lại được cùng đánh một trận Như Nguyệt. Nhưng Quốc Toản ở bờ Bắc và Thoan sẽ ở bờ Nam. Dân binh lộ Khoái phục ở đây chỉ để dùng tên nỏ chặn giặc vượt sông chứ không được đánh giáp lá cà. Nếu giặc phá được trận của ta thì phải mở đúng đường cho chúng chạy về Vạn Kiếp. Hưng Đạo vương đã hỏi Chiêu Văn vương và biết chắc cô gái thì hữu ý mà Hoài Văn hầu có vẻ vẫn vô tâm. Chiêu Văn vương còn thuật thêm cả chuyện chiếc quạt và dò hỏi ý Hung Đạo vương xem có nên nói rõ ra với Quốc Toản không. Đức ông Hưng Đạo đã trả lời: “Không cần phải nói. Nay đương lúc giặc giã nên cháu Hoài Văn phải làm sao cho xứng chí trai. Giặc tan, thế nào rồi Hoài Văn cũng sẽ hiểu lòng con bé ấy. Ta xem cháu Hoài Văn cũng là người tinh tế.” Giờ thì Hưng Đạo vương càng tin điều đó. Và Đức ông gật đầu:

– Được, ta sẽ cho cháu hai thúng.

Đức ông cười to lên, có khi anh chàng tướng trẻ này cũng chưa hiểu ý ông “cho thêm một thúng khoai mà đi hỏi vợ”! Hưng Đạo vương truyền:

– Thôi, lên đường đi. Ta mong cháu làm tròn quân mệnh.

Quốc Toản lạy tạ Quốc công rồi bước ra với quân sĩ. Con tuấn mã Ngân Tu Long đang hí vang mừng chủ. Suốt một tháng trời toàn đánh thủy, con ngựa phải gửi nhờ dân binh lộ Khoái trông nom. Nay, dường như đã biết lại sắp được ra trận, tuấn mã cuống quýt giằng cương. Hoài Văn hầu ngẩng đầu kiêu hãnh thúc ngựa. Đoàn quân trảy về Như Nguyệt. Dọc đường, những người dân về gặt lúa chín sớm đổ ra xem lá cờ sáu chữ. Họ hò reo, họ vẫy chào những người lính trẻ. Quốc Toản ngoái nhìn, lần đầu tiên từ khi theo quân, sư ông chùa La đã nở một nụ cười thanh thản của bậc hiền nhân xuống thế sắp hết hạn kỳ lo việc đời. Hoàng Chí Hiển lùi ngựa và ghé hỏi sư ông:

– Nhà chùa đã tính đến việc xây mới chưa? Tan giặc, cháu sẽ đưa quân về góp sức dựng lại chùa.

Sư ông hớn hở đồng ý:

– Thật nhá. Bần tăng sẽ mời nhị vị tướng quân và các anh em thưởng trà pha bằng nước giếng chùa. Giếng chùa nước ngọt lắm, hạn đến mấy cũng không bao giờ hết nước.

…

Sông Như Nguyệt thanh bình như dải lụa xanh ôm ngang lưng một người con gái đẹp. Đó là nói theo lối ví von của Hoàng Chí Hiển khi Thoan dẫn theo mấy người dân binh sang bờ Bắc để nhận quân lệnh của Hoài Văn hầu. Hôm nay, Thoan mặc đẹp như đi trảy hội. Chiếc áo nâu với dải thắt lưng hoa lý càng làm tôn lên làn da trắng nõn và đôi mắt đẹp của người con gái lộ Khoái. Má Thoan ửng hồng. Hoài Văn hầu sau lúc truyền lệnh xong, vừa đưa tặng cô mảnh vải thâm Huê Cầu. Con gái lộ Khoái ai chẳng biết vải thâm Huê Cầu. Dân Huê Cầu mua vải Rồng về nhuộm bằng bùn ao rồi hãm với nước lá sòi cho bền màu. Vải Huê Cầu là một món quà quý. Thế mà giữa lúc binh lửa thế này, không biết Hoài Văn hầu lùng mua được ở đâu. Nhưng Thoan ngạc nhiên một thì Hoàng Chí Hiển ngạc nhiên mười. Lúc nào Chí Hiển cũng ở bên cạnh Quốc Toản, nhưng chàng ta mua vải lúc nào, không ai hay. Thực là “thần xuất quỷ một”!… Cho mãi đến tận khi ra bờ sông Như Nguyệt xem thực địa mà Hoàng Chí Hiển vẫn còn cứ tủm tỉm cười một mình.

Nơi Quốc Toản chọn để đón đánh địch là một đoạn sông lõm sang phía bờ Nam. Sông đoạn này hẹp nhất nên chắc chắn Thoát Hoan phải chạy qua đây để bắc cầu phao cho tiện. Quân chia ra ba mũi. Quốc Toản sẽ đóng chính diện ở điểm giữa cung lõm của sông. Hoàng Chí Hiển và Trê chia hai cánh kỳ binh phục ở ven sông, chờ đánh vào lưng giặc. Dân binh lộ Khoái dùng thuyền nhỏ và cung tên diệt hết những tên phá được vòng vây tính chuyện vượt sông.

Hoàng Chí Hiển không còn cười được nữa. Viên phó tướng ngần ngừ rồi đột nhiên quỳ xuống:

– Trình chủ tướng, tôi có lời gan ruột muốn nói…

Quốc Toản vội đỡ bạn đứng lên, cũng trịnh trọng đáp lời:

– Có gì ngươi cứ nói. Ngoài là quân với tướng nhưng trong là nghĩa bạn bè, không cần khách khí như thế.

Hoàng Chí Hiển thưa:

– Chủ tướng chọn lối đánh tựa lưng vào sông mà lại cầm quân đứng ngôi giữa, tôi e rất nguy hiểm.

Quốc Toản nắm chặt lấy tay người bạn đã cùng nhau chia sẻ bao nhiêu ngày chiến trận:

– Không được, phải đánh như thế để giặc tin rằng ta quyết không cho chúng vượt sông. Mà thân làm chủ tướng, nhất định phải cầm quân ngôi giữa.

Có một điều Hoài Văn hầu không thể nói ra với Hoàng Chí Hiển. Cả nhà Hoàng Chí Hiển đã chẳng may gặp nạn ngay từ những ngày giặc mới sang cướp phá. Hoài Văn không thể để cho giọt máu cuối cùng của nhà họ Hoàng phải mất nốt trong những ngày đất nước đã sắp sửa thanh bình. Điều này, người làm tướng phải nghĩ đến và giữ lấy riêng mình. Phải biết đền đáp công ơn người khác. Để sư ông chùa La theo quân là như thế. Mà mảnh vải thâm đáp tạ công lao trông nom chiến mã cũng là như thế. Còn chiếc quạt quý, còn lời hẹn về lộ Khoái, đành để đợi ngày giặc tan. Giờ là lúc phải làm sao cho xứng với ơn tri ngộ của triều đình, của Quốc công Tiết chế. Phải làm sao cho xứng với sáu chữ “Phá cường địch, báo hoàng ân”.

Xế chiều, tin cấp báo: Giảo Kỳ đã hội quân với Thoát Hoan. Hội quân xong, Thoát Hoan truyền rút ngay về Bắc. Giữa lúc đó, quân Nguyên còn phải nhận thêm một đòn choáng váng. Hai Đức ông Hưng Đạo vương và Hưng Ninh vương đem hai vạn quân đánh tan đạo binh của Vạn hộ hầu Lưu Thế Anh. Vì thế, quân Nguyên chắc sẽ rút rất nhanh, nội ngày mai đến bờ Như Nguyệt.

Cả trại quân náo nức hẳn lên. Ai nấy cố ăn uống cho chắc dạ và ngủ sớm để mai có sức giết giặc. Thêm một tên giặc bị diệt là làm chậm thêm một chút mộng xâm lăng của Nguyên triều. Mới sang giờ Tuất, đèn lửa đã tắt cả. Mọi người lính nằm yên, cố ngủ dẫu giấc ngủ thật khó đến. Đêm đầu tháng Năm, nóng quá. Trời lặng, không một chút gió trên sông…

Quốc Toản và Chí Hiển đi từng nơi xem lại cách bố phòng. Rồi họ lấy thuyền sang bờ Nam. Cánh dân binh lộ Khoái cũng chưa ngủ. Chưa bao giờ họ thực được đánh một trận lớn thế này dù chỉ là ở vai yểm trợ. Gương mặt Thoan dẫu cố giấu vẫn hằn lên nét lo lắng. Quốc Toản cố gắng trấn an cô đội trưởng dân binh và dặn dò kỹ lưỡng dân binh phải mở đường chạy cho giặc hướng về Vạn Kiếp. Hoài Văn hầu rút chiếc quạt trong tay áo trao cho Thoan:

– Đêm nóng quá. Chị Thoan cầm mà quạt cho mát. Mai đánh xong trận, Toản sẽ lại xin về. Giữ quạt quý trong người đánh trận lúc nào cũng lo hỏng.

Thoan cố từ không nhận nhưng Quốc Toản không nghe. Rồi, uy phong như một đại tướng vào trận lớn, Hoài Văn hầu gọi phó tướng xuống thuyền trở sang bờ Bắc. Đêm đầu tháng vắng trăng, chỉ có những ngôi sao nhấp nháy trên dòng Ngân Hà cô quạnh. Hoàng Chí Hiển lẩm bẩm:

– Ngày mai trời lại nắng to đây!

Con thuyền bơi chầm chậm qua Như Nguyệt. Sông đêm khe khẽ chảy. Quốc Toản và Chí Hiển ngồi cạnh nhau và không nói gì. Chỉ có tiếng nước lóc bóc vỗ vào mạn thuyền, tiếng gió thổi, tiếng gì đó lao xao như văng vẳng đâu đây. Cuộc chiến đã sắp kết thúc rồi. Những người trai trẻ đi theo họ lại sắp được trở về với ruộng đồng, với gia đình yêu quý.

Bao nhiêu ngày, cố không nhớ về thái ấp của cha, cố không nhớ về mẹ… nhưng đêm nay Quốc Toản không thể giấu lòng mình được nữa. Chàng hầu tước trẻ chợt thấy mong mỏi làm sao giờ khắc trở về òa vào lòng mẹ. Có biết bao điều để kể với mẹ. Những làng mạc con qua, những người con gặp, những trận con đánh. Thằng bé được mẹ chăm chút ngày xưa giờ đã là chiến tướng vinh dự nhận mệnh Quốc công để đánh một trận lớn bên bờ Như Nguyệt. Dòng sông này sẽ ghi dấu chiến công con trai của mẹ, đứa con mà ngày nào còn được mẹ chở che ôm ấp khỏi bao nhiêu mưa nắng và bất công của cuộc đời.

Còn có ai để nhớ nữa không? Chắc hẳn là còn. Có còn điều gì để nói nữa không? Chắc hẳn cũng còn.

Nhưng tất cả, hãy để chờ đến ngày ngọn cờ đại thắng tung bay giữa Thăng Long.

…

Trao mệnh lệnh quyết tử cho Trần Quốc Toản xong, đôi lúc Trần Quốc Tuấn cũng thoáng băn khoăn. Hoài Văn hầu còn quá trẻ. Đây là lần đầu tiên Quốc Toản sẽ phải tự chọn lấy một cách đánh để mà hoàn thành tướng mệnh do Quốc công giao phó. Nhưng, đó cũng có thể là lần cuối cùng viên tướng trẻ nhận được vinh dự ấy. Đối mặt và ngăn cản đường chạy của đội quân Nguyên vẫn còn đầy danh tướng quả thực là vô cùng nguy hiểm. Trước khi trao mệnh cho Hoài Văn, Quốc công cũng đã suy nghĩ thực nhiều.

Dũng tướng của ta không ít, nhưng chọn được người đánh trận này không dễ. Nguyễn Khoái đã theo hầu hai vua đánh giặc. Nguyễn Địa Lô tính tình quá cẩn trọng, không đủ tráng chí để áp đảo giặc. Phạm Ngũ Lão tài lớn cầm đại quân, dùng vào trận này là sai. Hoàng Mãnh, Đỗ Hành… chỉ là tướng thừa lệnh mà đánh, không thể tự cầm quân. Còn Trung Thành vương vừa thắng trận Giang Khẩu. Nhưng vị vương ấy với Quốc công có một đoạn ân oán bao năm, giờ để ông Hoàng Bảy đánh trận này, e rằng miệng tiếng sẽ còn lâu dài là Quốc công muốn đẩy Trung Thành vương vào chỗ chết. Chỉ có Quốc Toản, với một cánh quân không lớn nhưng bấy nay vẫn tung hoành ngang dọc chẳng hề phụ thuộc vào đại quân, là vừa xứng để chọn đánh trận Như Nguyệt.

Mà nói đi cũng phải nói lại, nếu biết tính toán cho khéo và hoàn thành tướng mệnh, sau khi giặc tan chắc chắn Hoài Văn sẽ được Quốc công tâu xin triều đình trọng dụng. Phủ Tông Chính hẳn có lẽ cũng thôi không nhắc đến lời dặn mơ hồ năm xưa của Thái Tổ. “Chi giả” Hoài Đức cũng có thể nhân đà mà quật khởi, thoát khỏi thân phận bên lề bấy lâu nay. Đó là một cơ may rất đáng để mà Hoài Văn hầu nắm lấy.

Trần Quốc Tuấn chợt nghĩ đến một điều. Dường như bất công của cuộc đời cũng không hẳn chỉ thuần túy là một điều xấu. Với nhiều người, như Ích Tắc hay Trần Kiện, chỉ một chút bất công cũng đủ để chúng bán rẻ cả sông núi cha ông. Nhưng với những người khác, như Quốc Toản, hay như chính ông… thì sự ngang trái trong đời lại càng rèn luyện thêm con người, rèn luyện thêm chí lớn. Sự ruồng rẫy đến phũ phàng của dòng họ càng hun đúc thêm bản lĩnh quật cường. Đó xem: chẳng phải những thân cây luôn đối đầu với sóng gió đều vô cùng dẻo dai và vững chãi đấy ư?…

Dẫu nghĩ thế, nhưng lòng Quốc công vẫn chẳng an. Đức ông truyền cho mời sử gia Lê Văn Hưu tói. Ngay cả Quốc công cũng không rõ quả thật mình muốn hỏi Lê Văn Hưu điều gì vào lúc này. Hay là Quốc công đơn thuần chỉ cần một cuộc trò chuyện để những khúc mắc có chỗ mà chia sẻ? Nhưng ông già chép sử đã vừa được lính viễn thám hộ tống để cùng với Thượng thư Nguyễn Thuyên đi theo đoàn quân của hai vua và Thượng tướng Thái sư về giải phóng kinh thành. Đột nhiên, trong lòng Quốc công chợt nổi lên một dự cảm xấu. Không phải dự cảm thất bại, mà là một lo lắng cho viên tướng sắp sửa vào trận. Đức ông Hưng Đạo thở dài. Người làm nguyên soái, là cầm trong tay sinh mệnh vạn quân. Người này được sống, thì người kia phải chết, vẫn cần phải có những trận đánh với mệnh lệnh quyết tử. Không dồn được giặc vào trận phục kích Vạn Kiếp để mà phá cho tan sinh lực, chúng sẽ lại nhanh chóng quay sang… Hơn nữa, mệnh đã ban ra không thể thu lại. Mà kể cả nếu có thể làm như thế, thì cũng chẳng nên làm. Đã trao mệnh cho một viên tướng rồi đột nhiên thu lại, thực không khác gì sỉ nhục rằng tướng đó khó hoàn thành tướng mệnh.

Thế rồi Trần Quốc Tuấn đứng dậy và ra khỏi lều trận. Sự cân nhắc đắn đo luôn có một giới hạn nhất định. Giờ là lúc để lo cho đại sự quốc gia chứ không thể tính toán riêng cho ai cả. Mệnh đã giao vào tay Quốc Toản. Và Quốc công thầm cầu mong cho viên dũng tướng trẻ tuổi đó sẽ thành công. Tốt nhất là nên thực sự đặt lòng tin vào tuổi trẻ. Họ có thể vấp váp hay gục ngã, nhưng chỉ có vượt được qua thử thách, họ mới trưởng thành. Chẳng phải những vị vua sáng nghiệp hay những đại tướng lừng danh đều cũng đã từng nếm trải bao khốn khổ đớn đau của cuộc đời đó sao! Và chỉ có như thế, Quốc Toản mới có thể đường hoàng ghi danh mình vào chính sử, điều mà biết bao vương hầu ngày đêm mơ tưởng.

Quốc công chầm chậm bước giữa Hành trung doanh. Vị tướng già đang cầm trong tay quyền Tiết chế chư quân đi trong muôn vàn những nỗi niềm cảm khái.

…

Đêm hôm ấy, có hai người không ngủ. Người thứ nhất là Thoan. Cô thức chong chong với chiếc quạt quý mà Hoài Văn hầu vừa mới trao cho. Thoan thuộc lòng từng nút thắt của tóc trên mặt quạt. Cô đã dành biết bao nhiêu ngày để lồng từng sợi tóc của mình vào đó. Và chiếc quạt đã đi theo Quốc Toản suốt những ngày chinh chiến vừa qua.

Thoan không hiểu rõ lắm ý tứ của Quốc Toản khi gửi quạt cho cô giữ. Tâm tình cô thì như thế, bao nhiêu người ngầm biết, nhưng chả chắc “người ta” đã thấu. Giờ, “người ta” trao quạt cho cô, nào ai đoán được là vì sao… Hay là?… Không… Nếu thế sao “người ta” không nói, mà lại cứ xa cách đến vậy… Nhưng, còn tấm vải? Vì lẽ gì mà “người ta” tặng cô tấm vải quê hương?…

Thoan giật mình vì trong đội dân binh có cô gái vừa nói mơ. Cô ta gọi tên một chàng trai nào đó, rồi cười khanh khách như thể họ đang vui đùa đuổi bắt nhau ven bờ Như Nguyệt trong một ngày thanh bình vô tư lự… Tiếng cười vang lên trong đêm vắng, và sau một thoáng, không gian lại chìm trong tĩnh lặng.

Chỉ còn Thoan, thao thức với chiếc quạt và những câu hỏi đáp vu vơ ở trong lòng. Thậm chí, có lúc cô cứ muốn quên rằng, ngày mai sẽ là một trận đánh lớn nhất trong cuộc đời của chàng hầu tước mà cô thầm đem lòng thương nhớ…

Người không ngủ thứ hai trong đêm là Chiêu Văn vương. Ở một nơi cách xa Như Nguyệt, Trần Nhật Duật nghĩ về Quốc Toản, và… nghĩ về chính ông. Suốt bao nhiêu năm, trong lòng ông cứ canh cánh về một người con gái ở hương Hoằng*, tới mức ông không thể lập phi theo như ý Thượng hoàng. Ích Tắc, lúc còn là Chiêu Quốc vương từng xui em lập cô Mơ làm thiếp. Nhưng Trần Nhật Duật không đồng ý. Đã yêu thương nhau, thì phải làm sao cho trọn tình trọn nghĩa vợ chồng. Chứ cái cảnh “người trên nhà, kẻ dưới thềm”, Trần Nhật Duật không thể chịu được. Nhưng, lệ của triều đình là các thân vương họ Đông A nhất quyết phải lập phi trong nội tộc. Thế là, hai người cứ phải xa cách mà chờ đợi một điều gì đó, dẫu chẳng biết phải chờ đợi điều gì.

Độc giả có thể xem thêm về mối tình của Trần Nhật Duật và cô Mơ trong tiểu thuyết Người Thăng Long của nhà văn Hà Ân.

Bất chợt, Trần Nhật Duật nghe tin cô gái ấy đã bị sung vào đội thị nữ theo hầu Công chúa An Tư khi Thượng hoàng nghe lời Ích Tắc xui, đành lòng dâng cô công chúa tài hoa cho Thoát Hoan để mong giặc chậm tiến quân. Trần Nhật Duật thực sự không biết ai đứng đằng sau việc chọn đội thị nữ đó. Ấy là một người có “lòng tốt”, muốn “giải thoát” cho ông khỏi việc vướng bận tình riêng. Hay là kẻ nào toan chơi ác, lưu một vết thương chí mạng trong lòng ông Hoàng Sáu? Bởi vì nếu cô gái theo An Tư công chúa về Nguyên, nghĩa là Trần Nhật Duật sẽ trọn đời ôm một mối tình vô vọng, một nỗi hờn không thể nào nguôi. Oán thù bị triều đình thu đất, cắt chức, bỏ tước… có khi sẽ hết bởi đất lại có thể trả, chức lại có thể thăng, tước vẫn có thể hồi. Oán thù vì triều đình mà tan vỡ tình duyên thì mãi mãi là nỗi hờn không giải được. Mà nỗi hờn ấy, Chiêu Văn vương sẽ không thể chia sẻ với ai, bởi nếu nói ra ắt mang tiếng là vì tình riêng quên việc nước! Thực là một đòn âm hiểm.

Mấy hôm nay, Trần Nhật Duật nghe phong thanh rằng cô gái ông thương nhớ đã được Công chúa An Tư trao cho tín vật để trốn khỏi trại giặc, mang tin mật báo tới Hưng Đạo vương về nội tình quân Nguyên. Hình như, Mơ đã trốn thoát, đã báo được tin với Quốc công. Thế nhưng, cô lại vừa xuôi hương Hoằng về thăm cha mẹ. Cũng đúng thôi, ngần ấy ngày mẹ cha trông chờ trong tuyệt vọng, cả Trần Nhật Duật có nhiều lúc vẫn nghĩ là mình đã không còn có thể gặp lại được người thương cơ mà! Thực sự, trong lòng Trần Nhật Duật thầm biết ơn An Tư. Cô công chúa tài hoa ấy đã thấu hiểu được tấm lòng Chiêu Văn vương và chọn Mơ để trao tín vật. Mơ đi thoát, nghĩa là sẽ không một ai có thể trốn đi được nữa. Sự hy sinh của An Tư và những cô gái còn lại thực cao cả biết bao…

Trần Nhật Duật cứ trằn trọc để cố hình dung ra giờ phút gặp nhau, ông tin, sau khi giặc tan, ông sẽ được Thượng hoàng đồng ý cho lập Mơ làm chính thất. Ngay cả Quốc công cũng đã nhận lời nói hộ. Trần Nhật Duật chợt nghĩ, vậy thì đoạn nhân duyên tình nghĩa của Hoài Văn hầu và cô đội trưởng dân binh cũng có thể được nhờ theo ông phen này. Chỉ mong sao, họ yên bình qua được trận đánh ngày mai. Trần Nhật Duật tin và hy vọng thế. Phải tin, và hy vọng chứ. Chẳng phải ông, trong chính những ngày nhớ thương vô vọng, vẫn cứ nuôi giữ một niềm tin đó sao? Thà là trông vào niềm tin ấy, còn hơn vật vã cùng những trăn trở của ông về Quốc Toản khi đã không nói với cậu cháu rằng: ngay cả những lời ban khen hay những món quà thưởng hậu hĩ, có khi cũng chỉ thuần là huyễn ảo. Ông đã vài lần toan nói với Quốc Toản như thế, rồi lại thôi. Hãy để cho Hoài Văn hầu tự nhận ra những bài học mà cuộc đời dành riêng cho cậu!

Đêm thật dài với Chiêu Văn vương.

…

Tang tảng sáng, ngựa lính truyền tin rầm rập phi tới. Giặc đang tiến binh theo đúng lối mà quân ta đã định sẵn. Những trận đánh nhỏ của các đội dân binh và quân gia nô đang dẫn dắt Thoát Hoan nhằm thẳng về phía đại trận mà Hoài Văn hầu bày bên bờ Như Nguyệt. Quốc Toản lững thững đi bộ ra bờ Như Nguyệt và trông vọng sang bên kia sông. Nơi đó, có đội dân binh của Thoan đang chốt giữ. Quốc Toản lặng lẽ nghĩ về bức thư mà Nhân Huệ vương mới sai người tâm phúc mang đến trao tận tay chàng. Đức ông Phó Đô tướng chỉ nhắn nhủ có đôi câu: “Bậc làm tướng phải biết tiến biết thoái, phải biết quý trọng sinh mệnh binh sĩ, càng phải biết quý trọng sinh mệnh chính mình. Có như vậy, mới làm được nên huân nghiệp vững bền.” Quốc Toản hiểu và thầm biết ơn tấm lòng của ông chú với vẻ ngoài khiến thiên hạ phải lo lắng và tránh xa. Từ thẳm sâu trong con người Trần Khánh Dư vẫn luôn ẩn nấp một sự xót xa và bản năng che chở những ai bị chèn ép hay thấp cổ bé họng, ông tướng đánh thủy ấy chỉ âm thầm giúp đỡ người trong khốn cảnh, dẫu vẻ ngoài gầm gào như giông bão khơi xa. Nhưng, Quốc Toản cũng tự hiểu mình. Phải đánh một trận hào hùng hôm nay, thì Quốc Toản và đội quân trẻ mới có thể nêu cao ngọn cờ sáu chữ để mà giương danh cùng các vương hầu khác trong họ Đông A. Phải đánh một trận hào hùng hôm nay, thì Quốc Toản và đội quân trẻ mới có thể để người thiên hạ khỏi coi thường là lũ trẻ con háo thắng cố tập làm người lớn.

Phải đánh, và phải thắng!…

@@

Tới chừng giờ Thìn thì trận đánh bắt đầu diễn ra. Đến lúc này Thoát Hoan mới biết mặt viên tướng trẻ đã làm Toa Đô khốn khổ ở hai châu Hoan Ái. Giảo Kỳ vừa thoáng nhìn thấy bóng con ngựa trắng và lá cờ đã nhận ra viên tướng đó ngay. Đó là một thiếu niên mặt đẹp như ngọc, mặc giáp trắng choàng bào đỏ, tay cầm giáo, lưng đeo bảo kiếm, uy vũ ngời ngời. Đám tướng Nguyên ở Hoan Ái biết tài Hoài Văn hầu nên toàn tránh né không chịu ra trước đối trận mà chỉ đùn đẩy cho cánh tướng soái đóng ở Thăng Long. Ba lần Thoát Hoan thúc quân tràn lên, ba lần quân chùn cả lại. Đích thân Tả thừa Lý Hằng phải ra đốc chiến. Lại thêm ba lần nữa, quân Nguyên mới khiến đối phương lùi lại một chút mà đã mất thêm hai tướng và vô khối quân. Thoát Hoan giận toát mồ hôi.

Trời càng về trưa càng nóng. Vừa mệt vừa đói, Thoát Hoan xua toàn bộ đại quân cùng tiến. Quân Đại Việt lùi dần, nhưng lùi một chút thì dừng và đánh thốc sang, đâm chém, rồi lại lùi. Cứ thế. Cho đến khi trông thấy bờ bên kia Như Nguyệt thì Thoát Hoan cũng kịp trông thấy hơi nước từ mặt sông bốc lên ngùn ngụt. Chướng khí phương Nam. Ngày xưa Phục Ba tướng quân Mã Viện sang đất này đã từng phải kinh sợ vì sơn lam chướng khí. Thoát Hoan hiểu rằng, càng ở lâu chỗ bờ sông này, quân lính càng mệt mỏi. Thoát Hoan đành phải dẹp bỏ những tính toán mà hắn chưa nói với ai. Từ nãy đến giờ, hắn vẫn có ý ép viên tướng trẻ này để bắt sống. Bắt sống được một dũng tướng thế này cũng đáng kể là một quân công cho những kẻ đang rút chạy. Hơn nữa, nếu dụ được viên tướng trẻ đi theo làm tướng Thiên triều mới thực là công to. Dụ được một tướng hữu dụng như Hoài Văn hầu còn quý giá bằng mấy cái thứ An Nam quốc vương Trần Ích Tắc cùng lũ vương hầu hèn hạ chỉ biết nịnh bợ bằng mấy bài thơ dệt gấm thêu hoa rỗng tuếch. Nhưng nếu cứ vì cố bắt Trần Quốc Toản mà không vượt được sông trong ngày thì nguy to. Hơn nữa, để đêm xuống thì quân sẽ hao tổn không biết bao nhiêu. Chuyện này thì Thoát Hoan quá hiểu. Quân mất ban ngày chỉ một phần thì mất ban đêm vì đánh úp phải đến hai ba phần…

Thoát Hoan gầm lên:

– Dồn hết tên bắn vào tướng giặc. Tên độc đâu, ám khí đâu? Bắn đi!

Đúng lúc đó, hậu quân của Thoát Hoan rung lên. Hai cánh phục binh của Hoàng Chí Hiển và Trê đánh thốc vào. Và trận đại chiến trên bờ Như Nguyệt lúc này mới thực bắt đầu. Tiếng quân reo hò vang một góc trời.

…

Đứng từ bên này sông, Thoan cũng trông rõ ràng diễn biến của trận đánh. Quân Nguyên đã rối loạn nhưng chúng đông quá. Thấp thoáng trong trận là bóng viên tướng cưỡi ngựa trắng xông pha rẽ giặc mà đi. Nhưng giặc đông đến nỗi bóng áo bào đỏ của chàng dũng tướng chỉ thoáng bay rồi lại khuất vào đâu đó. Lâu dần, hình như cả con ngựa và bộ áo trận màu trắng cũng đỏ rực một màu máu giặc. Bóng dáng chàng vẫn tung hoành trong trận. Thoan cứ ngây người trông theo bóng ngựa cho đến khi người nữ dân binh đứng bên khẽ nhắc:

– Chị Thoan, bắt đầu có thằng chuẩn bị vượt sông.

Thoan lập tức quay lại là một đội trưởng dân binh. Cô hô mọi người chuẩn bị cung nỏ để hạ ngay những tên giặc đầu tiên chuẩn bị cập sang bờ Nam. Dẫu thế, thỉnh thoảng Thoan vẫn trông sang bờ Bắc. Trân đánh vẫn còn nhưng cục diện đã khác. Giặc đã tràn cả ra mép sông và ùa xuống, ôm những gói da dê bơm đầy hơi được chuẩn bị sẵn và bơi òm ọp qua bờ bên này. Thấy tình thế ấy, Thoan hô dân binh ngừng bắn. Đến lúc ta sẽ mở lối cho giặc chạy về Vạn Kiếp. Quân ta đã bày sẵn trận ở đó, để cho chúng “vạn kiếp” còn chưa quên nổi nỗi nhục nhã của kẻ đi chiếm nước người.

Thoan lấy thuyền giấu sẵn ở đoạn sông khuất rồi chèo sang bờ bên kia. Cô chạy tất tả qua mấy nhánh đường tắt ven sông về phía trận đánh đã tàn. Có một điều gì đó cứ mách bảo cô rằng chàng dũng tướng mà cô thầm nhớ đang gặp cơn nguy hiểm. Cổ họng Thoan thắt lại vì nỗi lo vô cớ. Cô tự trách mình đã nhận lại chiếc quạt. Biết đâu có chiếc quạt, có tấm lòng cô ở cạnh, “người ta” sẽ không sao…

Linh tính đã không đánh lừa Thoan. Khi cô đến nơi thì Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản yếu lắm rồi. Mũi tên thuốc độc của giặc găm vào đùi chàng bắt đầu gây họa. Hoài Văn hầu trúng tên từ lúc Thoát Hoan hô bắn. Chàng nhổ phắt tên đi và cứ thế tung hoành xung sát. Chân bên phải bị thuốc độc làm cho tê dại mà chàng không biết. Mắt hoa lên chàng cũng không hay. Hoài Văn hầu cứ tả xung hữu đột diệt giặc cho tới khi bọn chúng tan tác chạy qua sông thì từ từ gục xuống. Hoàng Chí Hiển vội xuống lệnh thu quân và chạy vội tới bên chủ tướng. Thoát Hoan thấy hiệu thu quân của phía Đại Việt thì cũng không cố đánh. Hắn truyền quân nhanh chóng chỉnh lại đội ngũ và men sông Như Nguyệt mà đi gấp…

Tướng mệnh Quốc công trao cho, vậy là Quốc Toản đã hoàn thành.

Giờ thì cả đội quân trẻ tuổi đang quây quanh chủ tướng. Thoan oà khóc chen sấn vào. Tất cả những người lính đã từng vào sinh ra tử với Hoài Văn hầu đều khóc. Nước mắt chảy ròng trên những khuôn mặt đầy bụi đất của họ. Họ rẽ lối cho Thoan tiến đến bên chủ tướng. Sư ông chùa La vừa xem vết thương và cố nặn máu ra nhưng không kịp. Chất độc đã ngấm vào phủ tạng. Sư ông chắp tay lại, quỳ bên cạnh Hoài Văn hầu rồi lặng lẽ niệm chú. Xin cầu cho người dũng tướng được ra đi thanh thản. Hoài Văn hầu đã ngã xuống vì nước Đại Việt này. Đất nước và những người còn sống sẽ mãi mãi ghi danh Người. Trong trang sử nước Việt sẽ rực sáng ngọn cờ sáu chữ. Thoan quỳ xuống bên cạnh sư ông chùa La. Cô đã thôi khóc. Dòng nước mắt chảy nghẹn vào trong lòng cô đội trưởng dân binh.

Thoan mở bọc lấy ra mảnh vải thâm mà Quốc Toản đã tặng cô hôm trước khi vào trận. Mảnh vải Huê Cầu trong câu hát miền đồng trũng quê hương cô. Thoan tung rộng mảnh vải và đắp lên mình Quốc Toản. Rồi Thoan xòe từng nan quạt, khe khẽ phẩy nhè nhẹ cho chàng bằng chiếc quạt có câu thơ kết từ những sợi tóc của cô…

Hoài Văn hầu từ từ mở mắt. Xung quanh chàng là những người lính thân yêu. Cả Chí Hiển, cả Trê. và Thoan nữa. Cô đang quạt cho chàng bằng chiếc quạt quý mà chàng đã gửi lại trước khi vào trận.

Chị Thoan, xin hãy giữ hộ chiếc quạt và mang nó trao cho mẫu thân của Toản. Chắc mẹ sẽ hiểu lòng đứa con này.

Chí Hiển, Trê và các anh em, Toản không còn được cùng các anh em về Thăng Long dự ngày ban sư mừng chiến thắng nữa rồi. Các anh em hãy thay Toản dựng lá cờ sáu chữ cho thật uy nghi trên bến Đông để các vương hầu và trăm họ cùng trông thấy.

Còn bây giờ, hãy để Toản được nằm lại đây, ngay bên bờ Như Nguyệt này…

Những lời ấy, Hoài Văn hầu không nói. Nhưng mọi người xung quanh đều hiểu. Những lời ấy rì rầm trong cây cỏ. Mọi người xung quanh nắm chặt tay nhau và chợt cùng ngẩng lên nhìn. Trên bãi sông, anh lính làng Nhõn đang say sưa vung mạnh lá cờ sáu chữ. Anh luyện bài múa cờ đại thắng để múa giữa Thăng Long ngày sạch làu bóng giặc. Lá cờ bay phần phật trong những trận gió mới vừa nổi lên lồng lộng trên bãi sông vàng nắng.

Gió lại về…

Thăng Long, mùa Thu năm Ất Dậu

LƯU SƠN MINH

Vài lời cuối sách*

Đây là Lời cuối sách cho lần xuất bản đầu tiên năm 2005 tại NXB Kim Đồng nhưng đã được tác giả chỉnh sửa lại cho lần tái bản này. Những đoạn không in nghiêng là phần tác giả bổ sung.

Cuốn sách này (vốn có ý tưởng được gợi ra từ một nhân vật trong truyện ngắn Nước mắt trúc*), tôi bắt đầu viết cách đây khoảng 6 năm. Sau khi viết được chừng một nửa, tôi không sao viết tiếp nổi nữa. Mỗi năm là một lần tôi mở bản thảo, ngần ngừ trước bàn phím máy tính và rồi lại đóng bản thảo vào. Nhiều người biết tôi viết về Trần Quốc Toản thỉnh thoảng vẫn hỏi han. Lâu dần, chính những người đó cũng chán và không nhắc nhở gì thêm. Đầu năm nay, một người bạn thật lâu mới gặp lại đột nhiên hỏi về cuốn sách và tôi đã hàm hồ trả lời: “Chắc khoảng 5 năm nữa!”

Có một buổi gần trưa của mùa hè vừa qua, tôi ghé thăm nhà văn Hà Ân. Nhà văn đột nhiên giục tôi viết như trao một nhiệm vụ. Tôi trở về, lật mở những cuốn tài liệu và chợt nhận ra, cách đây 720 năm, cũng một ngày đầu tháng Năm âm lịch của năm Ất Dậu, Trần Quốc Toản đã nằm lại bên bờ sông Như Nguyệt. Thế nghĩa là, lời nhắc nhở vừa rồi chính ứng vào ngày giỗ Hoài Văn hầu. Ngay khi nhận ra điều đó, tôi hiểu rằng, không còn cách nào khác, tôi phải viết cho xong cuốn sách. Trách nhiệm này, tôi cũng đã hoàn thành. Chỉ còn một chút băn khoăn: dường như có gì mách bảo hay thúc giục tôi tới thăm nhà văn Hà Ân vào buổi gần trưa tháng Năm ấy. Những trang bản thảo đã nhắc tôi hay chính một hình bóng Hoài Văn hầu trong tâm tưởng tôi đã làm việc đó? Tôi không biết nữa. Kể cả đến khi gửi bản thảo đi rồi, tôi vẫn còn suy nghĩ mãi…

Viết xong và in trên tạp chí Văn nghệ quân đội 1999. Truyện được in kèm trong phần Phụ lục của sách (sau Lời cuối sách này).

Cuốn sách này, tôi xin dành kính tặng Ông ngoại tôi. Chính ông đã trao cho tôi những cuốn truyện lịch sử đầu tiên ngày tôi còn bé tí. Có những cuốn ông mua riêng cho tôi. Những cuốn khác, tôi được đọc trong kho sách của ông – một kho sách được ông sưu tầm và bảo quản cực kỳ cẩn thận. Ông đã gieo vào trong tôi lòng ham mê lịch sử. Ông ngoại cũng là người thầy dạy tôi những chữ Hán đầu tiên “nhất” “nhị” “tam”… Và tôi đã khởi đầu cuốn sách này bằng chính hình ảnh của chữ Tâm ông viết cho tôi ngày đó.

Trần Quốc Toản vốn đã “bị” định hình là nhân vật một chú bé thiếu niên hăm hở dựng cờ vì yêu nước, rồi hăm hở ra trận mặc dù chưa giỏi giang cho lắm; hành trang mang theo chỉ có sự nhiệt tình và lòng căm thù giặc. Tôi không tin vào điều đó ngay từ khi còn nhỏ. Nếu chỉ có vậy, Trần Quốc Toản chỉ có thể là một lính đưa tin hay một lính viễn thám… mà thôi. Nhưng Hoài Văn hầu là một vị tướng đã góp mặt trong nhiều trận lớn. Sử chép rằng khi ông mất, vua vô cùng thương xót và truy phong vương tước. Đó là một sự ghi nhận cho những võ công của Trần Quốc Toản, bởi nhà Trần là một triều đình thượng võ. Tôi cũng không tin rằng, Trần Quốc Toản không được dự hội Bình Than vì còn nhỏ. Bao nhiêu ràng buộc bởi thân phận bên lề đã khiến cho chàng hầu tước Hoài Văn phải chịu nhiều nỗi bất công. Những băn khoăn ấy, khiến tôi quyết tâm xây dựng lại hình ảnh của viên dũng tướng trẻ tuổi trong cuốn sách mà các bạn đang cầm.

Bản in năm 2005 tại NXB Kim Đồng của Trần Quốc Toản là bản dành cho thiếu nhi. Có nhiều điều trăn trở về thân phận, về cuộc đời khắc nghiệt mà tôi phải lược bớt đi để các bạn đọc trẻ không bị ảnh hưởng. Nhưng lần này, tôi quyết định chỉnh sửa và bổ sung cuốn sách cho đầy đủ. Đó là lý do mà các bạn đã thấy có khá nhiều đoạn hai lần in trước đây không có.

Trong những trang sách vừa đọc, các bạn đã gặp cả những nhân vật lịch sử và nhân vật hư cấu. Trong số ấy, có những nhân vật hư cấu được tôi “nối dài” từ các tác phẩm của nhà văn Hà Ân. Cụ Uẩn, Hoàng Đỗ hay Hoàng Mãnh đều đã từng xuất hiện trong Trên sông truyền hịch, Bên bờ Thiên Mạc, Trăng nước Chương Dương hay Người Thăng Long. Những nhân vật đó đã sống cùng với tuổi thơ tôi, tới mức tôi gần như hoàn toàn tin rằng họ có thực trên đời – những con người thực đẹp. Lần đầu “gặp” họ, gấp sách rồi, tôi cứ thắc mắc mãi không biết về sau số phận các nhân vật sẽ ra sao! Và thế là khi viết Trần Quốc Toản, tôi đã quyết định xin phép nhà văn Hà Ân để có thể kể tiếp những khoảnh khắc khác trong cuộc đời các nhân vật ấy suốt một thời đại tuyệt vời trong lịch sử dân tộc. Bây giờ, Trần Quốc Toản đã viết xong; nhưng biết đâu đấy, có thể đến một ngày chúng ta sẽ cùng nhau tái ngộ Hoàng Chí Hiển, Trê hay Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư, Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật và cả Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản nữa, trong những câu chuyện khác. Chẳng phải những người còn sống sẽ lại bước vào cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ Ba sau đó chỉ mấy năm ư. Chẳng phải chính những người còn sống sẽ kể lại cho các thế hệ tiếp theo rằng Trần Quốc Toản được truy phong vương tước sau khi tử trận ư… Vậy là, một ngày nào đó, chúng ta – tôi và các bạn – sẽ cùng nhau tiếp tục câu chuyện dài về những nhân vật mà chúng ta vừa gặp. Các nhân vật sẽ còn quay về tìm gặp các bạn, chắc chắn thế… (Lời hứa này, rất may tôi đã giữ đúng. Năm 2016, phần tiếp theo của Trần Quốc Toản là Trần Khánh Dư đã được in tại NXB Văn học).

Đấy là tất cả những điều mà tôi muốn nói vào cuối cuốn sách này…

Phụ lục 1
Nước mắt trúc

(Truyện ngắn khởi nguồn toàn bộ cảm hứng của tác giả cho loạt tiểu thuyết lịch sử về nhà Trần)

Trăng đêm Yên Tử sơn qua Tiết Trung thu lại càng tròn và sáng. Trên một vạt đất phẳng, rộng chừng non nửa cái chiếu là một thiền sư đang tĩnh tọa. Ánh trăng tràn trên bóng hình bất động tựa như một pho tượng dát vàng. Tất cả đều im lặng, một sự im lặng vô biên. Chỉ có thoáng chút khói hương thơm quanh quẩn…

Phía trong, gần sát vách núi có mấy người lố nhố. Tiếng thì thào của họ dường như tan biến vào khoảng không yên tĩnh: “Trăng sáng nhường kia mà hồi sáng sao mưa gió thế không biết. Giá đừng mưa thỉ đâu đến nỗi…”

Đột nhiên nhà sư quay lại và khẽ vẫy tay. Lập tức một người cao, gầy guộc trong đám kia vội chạy lại, mang theo bút và nghiên. Thiền sư thong thả chấm nhẹ ngòi bút vào nghiên mực và chầm chậm viết một chữ “Giải” thật lớn lên chiếc lá vừa nhặt ngay cạnh đó. Mực đen chưa khô nhấp nhánh trong ánh trăng như nước. Trông vào đó đột nhiên người cao gầy cúi đầu xuống và cố giấu một tiếng thở dài. Trăng vẫn sáng…

Câu chuyện:

… Đêm mười bốn trời tạnh ráo, Thượng hoàng* sai bày cỗ trông trăng để những kẻ đi theo được có chút thanh nhàn sau mấy ngày khênh cáng từ hành cung Thiên Trường tới An Bang. Trong bữa cỗ, viên quan hầu đột nhiên nhớ ra chuyện Ả Trần – tức là Chiêu Quốc vương Ích Tắc có lần sai đám nho sinh trong nhà vịnh trăng Tiết Trung thu. Một gã đã nộp lên một bài thơ chẳng tên chẳng tuổi, gọi trăng là thứ không sao hái nổi, còn mộng tưởng trên đời chỉ là chuyện hão mà thôi. Ích Tắc nổi giận sai đi tìm nhưng không biết tác giả bài thơ trốn đi đâu. Về sau hóa ra hắn đầu quân và chuyên bày mưu cho Hoài Văn hầu Quốc Toản. Mưu của gã này cực kỳ oái oăm, chỉ toàn đánh bằng những trò quái dị, giặc chẳng biết đâu mà chống đỡ…

Tới đây, câu chuyện lại đột nhiên chùng hẳn xuống. Ai cũng không muốn nhắc lại dù trí óc người nào cũng nhớ rất rõ rằng Quốc Toản đã hy sinh trong trận đánh bên bờ Như Nguyệt khi cản lối lũ quân Nguyên bỏ chạy. Tới sau trận Bạch Đằng dẹp tan mộng xâm lăng của giặc, khi bình công, hỏi đến gã mưu sĩ kia thì chỉ thấy quân lính nói rằng gã đã âm thầm bỏ đi trong đêm, hình như mấy năm sau có người kể gặp lại gã – giờ đã trở thành một du tăng – vẫn đang trong bước vô định khắp núi sông… Chợt Thượng hoàng nâng chén trà đã nguội lên, nhấp khẽ rồi cất giọng ngâm hai câu thơ:

Chỉ Trần Nhân Tông sau khi nhường ngôi cho con là Anh Tông.

“Xã tắc hai phen chồn ngựa đá

Non sông nghìn thuở vững âu vàng.”

Tiếng ngâm thơ và không khí trầm hùng của câu thơ khiến cho một cảm giác hào sảng chợt ùa vào lòng người….

Viên quan hầu khẽ đưa mắt nhìn trộm Thượng hoàng, chẳng lẽ con người mà tráng chí Đông A còn ngùn ngụt nhường kia lại đương khi chuẩn bị lên Yên Tử để tu hành ư…

Lúc ấy, Anh Nga đang ngồi yên trong bóng tối. Nàng đã quen với cái cảm giác cô đơn như vậy suốt mấy năm qua. Kể từ khi Thượng hoàng ngự tại hành cung Thiên Trường, hành tung của Người trở nên rất kỳ bí. Nay đây, mai đó, Thượng hoàng đi khắp nơi xem xét hình sông thế núi. Có khi Thượng hoàng ra Vân Đồn để xem tin tức về thói nhiễu lạm dân chúng của Nhân Huệ vương Khánh Dư là thực hay hư. Hoặc giả Thượng hoàng rẽ qua thăm ông anh vợ Hưng Nhượng vương Quốc Tảng để bàn bạc dăm ba câu chuyện gì đó rồi lại đi. Thành thử Thượng hoàng truyền không đem cung nữ xuống hành cung Thiên Trường, Người chỉ sai chọn ngay tại đất đó mấy kẻ thạo việc lo chuyện cơm canh.

Tất thảy đám cung nữ vẫn được Thượng hoàng sủng ái vốn đã hoàn toàn bất ngờ trước việc Thượng hoàng xuống ở hành cung Thiên Trường lại càng ngơ ngác hơn khi được biết Người không cho một ai trong số họ đi theo. Tất cả vốn đều đã thầm lặng thu xếp hành lý và khe khẽ bàn luận với nhau suốt mấy ngày nay về chuyện theo hầu Thượng hoàng. Ngay cả Anh Nga thường hay được Thượng hoàng hỏi ý vê nhiều chuyện giờ cũng hóa ra người trong ống.

Ngày trước, mỗi khi gặp phải chuyện không vừa ý hoặc khó xử, Thượng hoàng thường sai Anh Nga và Tú Anh bày bàn nhỏ trong sân, thắp một chiếc đèn lồng treo lên cành cây phía trước. Rồi Người sai Tú Anh hầu nước, và bắt đầu hỏi ý Anh Nga bằng những lời bóng gió. Thượng hoàng rất quý trọng trí tuệ của cô gái này. Những suy đoán sắc sảo của Anh Nga đôi khi khiến Thượng hoàng phải bất ngờ vì sự mới mẻ. Không phải Thượng hoàng trước đấy không suy nghĩ thấu đáo, nhưng cái táo bạo trẻ trung trong cách thức bàn việc của Anh Nga luôn mang một chút gì rất độc đáo. Kể ra mà người ngoài có nghe hóng thì vẫn tưởng rằng Thượng hoàng nói chuyện văn chương thi phú với cô cung nữ tài hoa này. Chẳng ai ngờ những câu chuyện bóng gió như thế lại có khi là một lần cân nhắc cuối cùng của Thượng hoàng trước khi quyết định việc gì liên quan đến vận mệnh một người, một lộ hay có khi cả việc lên xuống của một ông quan.

Vậy mà có lần câu chuyện của Thượng hoàng khiến Anh Nga choáng người. Hôm ấy, đương nói về chuyện phận số nhân gian chẳng qua cũng chỉ như muôn loài côn trùng thảo mộc, Thượng hoàng đột nhiên chỉ tay vào chiếc đèn lồng hỏi:

– Sao lại có đèn màu xanh thế kia? Ta thấy chú Chiêu Văn cũng được Trọng phụ tặng một đôi đèn lồng nhưng màu nguyệt bạch cơ mà?

Anh Nga vội chắp tay lại thưa:

– Dạ, đôi đèn này không phải là đôi mà Quốc công tặng đâu ạ. Đây là quà của Đức ông Hưng Nhượng.

– Quà của Đức ông Hưng Nhượng à? Cái ông này chơi gì cũng lạ, đèn lồng cũng nhuộm thành màu xanh cho khác người thì mới yên hay sao nhỉ?

– Dạ, Đức ông có dặn tỳ nữ, màu xanh này là màu của lá sen.

Thượng hoàng bật cười:

– Thế còn sen đâu?

Anh Nga buột miệng:

– Dạ, thì Đức ông Hưng Nhượng chẳng có ý tặng lá sen cho đài sen đấy ư?

Anh Nga giật mình khi thoáng Thượng hoàng chợt nhìn thẳng vào mặt nàng, ánh mắt Người vụt có một vẻ gì khác lạ. Dường như câu nói của nàng chạm phải một điều gì thầm kín trong tâm tư sâu thẳm của Người. Đột nhiên Thượng hoàng cất giọng đọc:

Lá chẳng phải lá

Đèn chẳng phải đèn

Xanh là đài ngọc

Đỏ là lửa nhen…

Suốt từ lúc đó đến khuya, Thượng hoàng ngồi im lặng trước sân, Người khoát tay cho Anh Nga và Tú Anh đi vào. Cả hai nắm tay nhau đứng khuất trong khung cửa nhìn ra, chỉ thấy Thượng hoàng cứ nhìn chăm chú vào ánh sáng xanh dịu của ngọn đèn màu lá sen cho tới khi đĩa dầu trong đó cạn dần rồi tắt phụt…

Anh Nga cứ ngồi suy đi ngẫm lại. Những trăn trở của Thượng hoàng từ ngày ấy, rồi mấy câu thơ Người vừa mới ngâm xong hồi nãy là một câu đố quá khó đối với nàng. Nàng chợt nghĩ rằng, có lẽ cả triều đình và rồi mãi sau này nữa, sẽ chẳng có ai biết rằng Thượng hoàng lên núi vì một lẽ gì…

Anh Nga vào cung khi đương tuổi trăng rằm. Và kể từ đó trở đi, nàng mãi mãi là một cô bé mười lăm tuổi trong trí tưởng. Thượng hoàng rất cưng chiều nàng và Tú Anh vì hai cung nữ này là những người có hiểu biết và cái chính là họ có dáng dấp thanh tao, yểu điệu của một vẻ đẹp thoát phàm. May mắn cho Anh Nga là được tuyển vào cung chính khi nàng chút nữa bị ép gả cho con trai xã trưởng – vốn là chủ nợ của cha mẹ nàng. Kể từ ngày đặt chân vào cung hầu Thượng hoàng, sự tận tụy của Anh Nga đã làm không ít người phải ghen tị. Chẳng ai có thể dậy sớm thức khuya như nàng. Cũng chẳng một ai biết pha thứ trà sen bằng giọt sương hứng lúc sớm mai hay cất một thứ rượu lá trúc thật quê mà cũng thật thanh như nàng.

Có lần Thượng hoàng đột nhiên tới thăm nàng vào giữa trưa khi Anh Nga đi đâu vắng. Người đứng ngỡ ngàng thật lâu trước một căn phòng nhỏ bài trí thật khác thường. Một chữ “Thanh”, nét chữ xộc xệch đầy ngạo khí, rõ là của một kẻ giang hồ, viết trên cái nền lá trúc khô ghép lại. Lá trúc già ngả sang màu vàng như ánh trăng, lung linh ba chấm thủy… Căn phòng chỉ có vậy, một vài viên sỏi cuội xếp lẫn cùng chiếc chén Thượng hoàng ban cho hôm nàng cất rượu vừa ý, vài chiếc lá xanh vàng lẫn lộn đặt hững hờ như vô tình mà thực hữu ý trên chiếc bàn lẽ ra bọn cung nữ vẫn bày những thứ điểm trang…

Thượng hoàng im lặng quay đi, mấy hôm sau nhớ ra Người mới hỏi Anh Nga xem ai là kẻ đã viết chữ Thanh đẹp đến như vậy, và chữ ấy viết có nghĩa gì. Anh Nga cúi đầu xuống, nàng im lặng khá lâu trước khi cho Thượng hoàng biết đó là chữ mà một du tăng đã viết cho nàng khi sắp vào cung. Lệ thường, khi ấy, mỗi cô gái được mấy ngày chuẩn bị. Trong lúc những người khác thì cuống lên, mang thứ này, lo thứ nọ, thì nàng lại lẻn ra chùa nhặt ít lá trúc khô ghép lại để lưu giữ chút hình bóng của cái làng quê lam lũ mà quá đỗi thân thương. Khi tấm lá vừa ghép xong thì một vị du tăng tới thăm chùa, ông nhìn thật lâu vào màu khô vàng của lá trúc rồi đột nhiên gọi nàng lại, cho nàng chữ Thanh và dặn rằng: “Hãy giữ lấy mà nghiệm, chữ này chính là mệnh số của con, không sửa nổi được đâu”… Về sau Thượng hoàng có bảo nàng mang chữ đó ra hỏi Đức ông Hưng Ninh và Đức ông Hưng Nhượng nhưng không một ai chịu giải nghĩa cả. Đức ông Hưng Nhượng chỉ tâu lên Thượng hoàng chữ này chính là nét của kẻ chuyên bày mưu dưới lá cờ sáu chữ năm xưa. Mãi đến năm ngoái đột nhiên Thượng hoàng sai nàng bày mâm rượu lá trúc rồi mang tấm lá đó đến và dặn không cho ai đến gần. Người ngồi thật lâu, tới giữa canh ba thì đột nhiên đặt bút viết mấy dòng:

Núi xanh xanh

Núi xanh xanh

Đi không đành

Ở không đành

Nước trong xanh

Nước trong xanh

Bứt sợi tơ mành…

… Rõ ràng lúc Thượng hoàng xuống tắm ở con suối tại chân núi ngoài thì trời hãy còn nắng, vậy mà tới khi kiệu đến chân Yên Tử thì cơn mưa đang lúc kinh khủng nhất. Nước đổ ào ào trên những thân cây dọc theo sườn núi. Đám cung nữ ướt lướt thướt vừa đi vừa nghiêng ngả khóc. Mấy viên quan hầu mặt mũi tái xanh nhìn lên đỉnh núi mờ đi trong màn nước trắng xóa. Không ai biết liệu những tảng đá lớn đang ẩn nấp đâu đó tít xa trên kia liệu có đột nhiên rùng mình mà lăn xuống không. Nhưng chẳng một kẻ nào dám hé răng ra nói bất cứ một câu nào. Đột nhiên, một cung nữ chới với rồi ngã vật xuống. Thượng hoàng không hề ngoái lại, Người chỉ khoát nhẹ tay ra hiệu cho lũ lính. Cả bọn vội vã chạy ùa vào vực người cung nữ lên. Thế rồi đột nhiên Thượng hoàng nghe thoáng trong tiếng mưa gió vọng lại mấy câu thơ. Suốt những ngày qua Thượng hoàng đã ra nghiêm lệnh, không một kẻ nào được can việc lên núi của Người. Chẳng lẽ lại có kẻ liều mạng không biết liền trong mấy hôm hành cung Thiên Trường nhao nhác, hết quan này đến quan kia vâng mệnh Quan gia tới xin Thượng hoàng nghĩ lại đều bị đuổi ra, mà còn dám ngâm thơ ư?

…Đã lâu lắm mới lại có một lần thấy Thượng hoàng nổi giận như mấy hôm vừa rồi. Lần gần đây nhất người ta thấy Thượng hoàng giận là khi đang đêm Thượng hoàng đột nhiên về kinh, và bắt gặp Quan gia đương lúc ngủ gục bên mâm rượu xương bồ cạnh mấy viên quan. Chén bát ngả nghiêng, đèn nến ngả nghiêng. Quan gia đã sai đuổi sạch bọn cung nữ đi để cho “khỏi hỏng mất hương rượu quý”, thành thử chẳng còn ai đứng ngoài cửa điện trừ bọn lính canh. Gã lính xanh lét mặt mày thấy Thượng hoàng đột nhiên hiện ra ở cửa điện như vừa mới thu phép ẩn thân. Gã toan chạy vào bẩm nhưng Thượng hoàng đã khoát tay đuổi ra ngoài. Trông thấy vị vua của cả một nước đang ở trong cái tình cảnh “chẳng giống ai” ấy, Thượng hoàng quay ra và ngay trong đêm về lại thẳng hành cung Thiên Trường, quyết hôm sau truất Quan gia khỏi ngôi báu. Tỉnh rượu Quan gia chạy khắp cả viện trên viện dưới, chẳng một vị đại quan nào nghĩ cho ra một cái mẹo mực gì cho khả dĩ. Cuối cùng may nhờ thư sinh Đoàn Nhữ Hài dám liều mình quỳ trước sân hành cung cả ngày, bất chấp nắng mưa dâng biểu, Thượng hoàng mới hồi tâm mà tha cho Quan gia. Đoàn Nhữ Hài được phong ngay làm Ngự sử trung tán còn Quan gia thì từ đấy cứ đinh ninh rằng một khi Thượng hoàng đã quyết điều gì, họa chăng chỉ còn khổ nhục kể mới cản nổi. Ai ngờ lần này đám quan ra Thiên Trường lăn lóc can ngăn thế nào cũng không được lếch thếch kéo nhau về kinh đô. Quan gia gọi vào hỏi chuyện rồi sai hai viên quan hầu dẫn bọn cung nữ vốn được Thượng hoàng tin dùng trước đây đi ngay ra Thiên Trường xin lùi ngày lên núi lại. Mẹo hoãn binh ấy thì đúng là Quan gia nghĩ, thế nhưng làm thì không dám làm, cứ nhớ tới cái lời mà Trung tán Đoàn kể lại phải đến như thế nào mới xin được một cái gật đầu ưng thuận của Thượng hoàng thì tự khắc Quan gia lại dựng hết cả tóc gáy. Đành rằng Thượng hoàng muốn tu thì tu, nhưng cứ ở yên hành cung Thiên Trường để bọn hầu phục dịch, đằng này Thượng hoàng lại nhất quyết lên Yên Tử để tu cho thanh tĩnh. Thượng hoàng còn mượn câu của Quốc sư Phù Vân nói với Đức Thái Tông năm xưa để răn đám quan hầu mà thật ra là để răn Quan gia. Chừng như ý Người muốn dặn rằng đừng cố mà bắt dân lên núi xây cung điện. Đây là chốn thanh u tịch mịch, là núi thẳm Yên Tử chứ không phải là Điện Yên Tử. Quan gia đành phải xuống chiếu truyền quan sở tại tuyển phu xẻ một con đường đá lên núi rồi cứ lấy cớ đường chưa xong mà cản Thượng hoàng. Nhưng rồi hôm đầu tháng, Thượng hoàng đã quyết đúng ngày mười sáu thì lên núi. Quan Ngự sử trung tán họ Đoàn vội vã dâng sớ xin Thượng hoàng chọn ngày khác vì cứ như tinh tượng mà xét thì ngày mười sáu mưa rất lớn thành thử đường lên núi như thế rất khó đi. Thượng hoàng sai viên quan hầu đến tận nơi trả lời với Đoàn trung tán: Ngày lên núi phải mưa để rửa cho sạch cái vướng bận nhân gian!

Bữa cơm trưa hôm ấy, gã quan hầu ghé tai Đoàn Nhữ Hài nói nhỏ:

– Thượng hoàng xem xong biểu bật cười rồi nói: “Cái thằng ranh mặt trắng này chắc chưa được leo núi bao giờ!”

Đoàn trung tán giật mình trợn mắt nhìn lại gã quan hầu gầy nhom đang nhăn răng ra nói tiếp:

– Quan ngự sử có nhẽ quên chứ mấy cái núi này thuở Thiệu Bảo – Trùng Hưng, Thượng hoàng nào coi là cái gì cơ chứ…

Bây giờ thì Thượng hoàng đã nhận ra những câu thơ ấy. Đó chính là mấy câu mà người đã viết ra hôm uống rượu lá trúc dưới trăng. “Núi xanh xanh, Núi xanh xanh, Đi không đành, Ở không đành…” Viên quan hầu đi bên cạnh Thượng hoàng nghển lên nhìn qua vai mấy tên lính về phía người cung nữ đang nằm rũ giữa một bọn người xúm xít rồi lẩm bẩm: “Ai như là Anh Nga.” Bước chân Thượng hoàng dường như thoáng chút ngập ngừng…

Mấy hôm vừa rồi khi đám quan hầu và bọn cung nữ đến nơi, cả lũ lại lăn xả vào khóc lóc, can ngăn. Thượng hoàng không hề nói gì. Hiểu con không ai bằng cha. Người biết thừa cái mẹo cỏn con này là của Quan gia. Thượng hoàng cứ để mặc cho đám thừa nước mắt kia khóc cho đã, quả nhiên chốc sau đều im bặt cả. Chỉ riêng có một mình Anh Nga, người cung nữ vốn được Thượng hoàng nể vì nhất bởi lối nghĩ suy thấu đáo thì lại không hề nói gì. Nàng chỉ im lặng như một pho tượng gỗ, quyết không có lấy một lời khuyên can nào cả. Chính bởi vậy, trong lòng Thượng hoàng thoáng một vẻ kính phục con người có trái tim sắt đá ấy. Thì bây giờ, ai ngờ người vừa sụm xuống kia lại chính là nàng… Quả thật, ngay cả kẻ gần gũi nhất với nàng là cung nữ Tú Anh cũng không lường trước được điều này. Mà, chẳng lẽ Thượng hoàng lại nghe thấy chính những câu thơ ấy vào cái lúc này ư.

Nhưng rồi Thượng hoàng lại tiếp tục trèo qua những mỏm đá đầu tiên nơi chân núi. Bao nhiêu lâu nay dân phu đã xếp đá thành những bậc tạm để đường đi đỡ khó hơn nhưng đám lốc thốc phía sau vẫn hổn hển gạt nước mưa trên mặt mà leo. Dần dà tiếng những bước chân đi theo Thượng hoàng mỗi lúc một xa. Có gì xôn xao rộ lên dưới chân núi rồi cứ lạc dần trong tiếng mưa, tiếng nước đổ xuống từ sườn núi như những dòng thác nhỏ. Khắp bốn bề trắng xóa những nước là nước. Thượng hoàng cứ im lặng đi giữa màn nước ấy, đi lên cõi thanh u…

Lời kể của viên quan hầu:

Tới tận lúc tắt nắng, Thượng hoàng mới được nghe một tên lính kể lại rằng Anh Nga đã gieo mình xuống dòng suối Hổ Khê nơi chân núi. Tên lính mặt mũi còn nhợt ra nói Anh Nga đợi Thượng hoàng đi đã xa mới vùng dậy, không ai cản kịp. Tiếng xôn xao mà tôi nghe thấy khi lên nửa chừng cái dốc đầu tiên chính là của bọn lính đang cố sức cứu Anh Nga mà không được. Dòng Hổ Khê đang chảy cuồn cuộn trong mưa đã cuốn nàng đi…

Thật là đáng sợ, thuở chưa xuất gia, Thượng hoàng có đôi lần nói với tôi về mấy câu “nửa thơ, nửa kệ” mà người đã viết cho Anh Nga. Nghe ra thì câu “thơ” cũng thoáng nét tình tứ nhưng lại mang nặng một nỗi oán thán không nguôi và đầy bất trắc. Vậy mà cuối cùng ba dấu chấm thủy trong chữ “Thanh” quả chính là số phận của người con gái tài hoa. Tôi cứ ngồi nghĩ ngợi quẩn quanh rồi chợt nhớ ra hồi chiều khi theo hầu Thượng hoàng ở rừng trúc trên kia, nhìn những giọt nước mưa đọng trên lá, tôi buột miệng thưa với Thượng hoàng rằng những cây trúc dường như đang khóc. Nào có ai ngờ…

Khi tỉnh ra, tôi rùng mình trông ra xung quanh chỉ thấy Thượng hoàng và ngay cả những người lính đều ngồi im phăng phắc. Ánh trời nhàn nhạt và trăng đang lấp ló phía xa. Mọi người chúng tôi đều mệt nhưng không ai thấy đói, tất thảy đều quên rằng thường khi giờ này đương bữa cơm chiều. Dường như ngày đầu tiên ở trên Yên Tử sơn, ngay cả lũ phàm nhân chúng tôi cũng đột nhiên thấy lòng thanh tĩnh lạ thường. Chỉ có một điều này tôi không hiểu nổi, phải chăng sự thanh tĩnh và nỗi buồn cũng gần giống như nhau?…

Khi trời mới rõ mặt người thì đã thấy một vị thiền sư đứng ở ven bờ suối Hổ Khê. Thiền sư quỳ xuống, nghiêng người nhìn sâu vào lòng suối, nơi những chiếc lá cứ xoay tròn một lúc lâu mới trôi đi, rồi lại quẩn vào gần bờ và xoáy. Giọt nước mắt từ từ lăn trên khuôn mặt tĩnh lặng của người. Rồi giọt nước nhỏ nhoi ấy khẽ buông xuống suối và làm thành một quầng gợn mong manh. Cứ thế nước mắt của thiền sư theo nhau buông xuống khuôn mặt vẫn còn mang đầy vẻ vương giả đang hiện lên trên mặt nước. Dòng suối như quặn mình lên, những chiếc lá đột nhiên vượt ra khỏi vòng xoáy và trôi băng băng. Thiền sư lấy từ trong tay áo một chiếc lá rồi thả nhẹ trên mặt nước. Người khẽ rướn lên trông theo chiếc lá xoay xoay hai ba vòng rồi vụt đi trong dòng chảy đang dần mạnh lên của con suối.

Đột nhiên thiền sư khẽ rùng mình, dường như có những giọt nước mắt lớn hơn đang rơi trên khuôn mặt dưới dòng nước. Người bất giác ngửa nhìn trời…

Trời lại mưa. Khuôn mặt dưới kia cứ nhòa dần, nhòa dần và vỡ oà ra trong mưa rồi tan biến như đã bị cuốn theo dòng nước đang cuồn cuộn chảy. Thiền sư chống tay vào một viên đá lớn và đứng dậy, chậm bước quay lên…

Cứ bấm đúng từ lúc ấy thì chính khi thiền sư lên gần tới vạt đất hôm qua là tạnh mưa…

Tháng Năm, Kỷ Mão

LƯU SƠN MINH

Phụ lục 2
Các nhân vật thuộc hoàng tộc nhà Trần

Để độc giả tiện theo dõi, xin phép được liệt kê các nhân vật theo thế thứ từ trên xuống dưới. Mặc dù chi Vạn Kiếp là chi Trưởng nhưng chi Thứ Tức Mạc giữ ngôi Hoàng đế nên xếp trước.

Chi Thứ (Chi Tức Mạc – nắm giữ ngôi Hoàng đế)

– Thượng hoàng Trần Thánh Tông (Trần Hoảng): con trai Thái Tông Trần Cảnh.

– Quan gia Trần Nhân Tông (Trần Khâm): con trai Thánh Tông Trần Hoảng, con rể Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.

– Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang: con trai “hờ” của Thái Tông, anh trai Thánh Tông. Thực ra là con trai An Sinh vương Trần Liễu nhưng bị “cướp” từ trong bụng mẹ.

– Chiêu Minh vương Trần Quang Khải: con trai Thái Tông, em trai Thánh Tông. Thường gọi là ông Hoàng Ba. Ông làm quan Thái sư đầu triều.

– Chiêu Quốc vương Trần Ích Tắc: con trai Thái Tông.

– Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật: con trai Thái Tông. Thường gọi là ông Hoàng Sáu.

– Tá Thiên vương Trần Đức Việp: con trai Thánh Tông, em trai Nhân Tông.

– Chương Hiến hầu Trần Kiện: con trai Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang, con rể Chiêu Minh vương Trần Quang Khải.

Chi Trưởng (Chi Vạn Kiếp)

– Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn: con trai An Sinh vương Trần Liễu.

– Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn: con trai cả Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.

– Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng: con trai thứ ba Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.

Chi Út (Chi Long Hưng)

– Thái sư Trần Thủ Độ: Em họ Thái Tổ Trần Thừa. Người “đạo diễn” toàn bộ cuộc chuyển giao từ Lý sang Trần. Ép An Sinh vương Trần Liễu phải nhường vợ (đang mang thai) cho em ruột là Thái Tông Trần Cảnh.

– Nhân Thành hầu Trần Phó Duyệt: con trai Thái sư Trần Thủ Độ.

– Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư: cháu nội Thái sư Trần Thủ Độ, con trai Nhân Thành hầu Trần Phó Duyệt. Con nuôi Thái Tông Trần Cảnh.

Các nhân vật được chép trong chính sử nhưng không đủ thông tin:

– Chiêu Thành vương: không rõ tên tuổi và thân thế.

– Trung Thành vương: không rõ tên tuổi, con trai Nhân Đạo vương. Bị Hưng Đạo vương lấy tranh Công chúa Thiên Thành. Thường gọi là ông Hoàng Bảy.