THIỆU BẢO
BÌNH NGUYÊN

HỒNG THÁI

Điệp Vụ Thám Báo
Trước Cơn Giông Tố
Sơn Hà Rực Lửa
Khúc Tráng Ca Mùa Hạ

Lời nói đầu

Mùa đông, tháng chạp năm Thiệu Bảo thứ 6, hơn 50 vạn quân Mông Thát do Trấn Nam Vương Thoát Hoan thống lĩnh ồ ạt kéo vào xâm lăng Đại Việt. Cuộc chiến tranh vệ quốc chống Nguyên lần thứ hai của quân dân thời Trần, thuộc triều đại Trần Nhân Tông, đã diễn ra khốc liệt và hào hùng. Sử sách Việt Nam và Trung Quốc có ghi chép nhiều tình tiết, sự kiện về cuộc chiến này, song tất cả đều ở tầm mức khái quát. Mỗi lần giở lại các trang sử thời ấy, tôi thường hình dung về một thời đại rực rỡ hào khí nhưng chắc hẳn ngập đầy máu và nước mắt còn ẩn giấu đằng sau những câu chữ cô đọng. Từ trí tưởng tượng và cách nghĩ của mình, tôi mạnh dạn viết cuốn sách này.

Thiệu Bảo Bình Nguyên là bộ tiểu thuyết lịch sử về thời kỳ bi tráng của một dân tộc nhỏ yếu đã vượt qua nỗi sợ hãi mà vươn lên đánh bại kẻ thù hùng mạnh gấp bội, đấy chính là cuộc chiến năm 1285. Đã có người hỏi tôi, tại sao không viết về cuộc chiến chống Nguyên Mông lần thứ nhất (1258) hay lần thứ ba (1288) mà viết về cuộc chiến lần thứ hai?

Năm Nguyên Phong thứ 8, dưới triều Trần Thái Tông, quân dân Đại Việt đã đập tan cuộc chinh phạt của hơn 2 vạn quân Thát dưới quyền chỉ huy của Ngột Lương Hợp Thai. Lúc ấy nước Nguyên chưa ra đời, mục đích của quân Mông Cổ khi kéo vào nước ta chủ yếu nhằm tạo bàn đạp đánh nhà Nam Tống từ hướng nam. Với lực lượng khiêm tốn và dã tâm chiếm đoạt Đại Việt không thật sự bức bách nên có thể cho rằng cuộc chiến lần thứ nhất là trận thử sức chưa quyết liệt tột độ giữa hai lực lượng quân sự đối kháng. Chính sử không chép nhiều về cuộc chiến này, cho dù không thể phủ nhận đây là một dấu son hào hùng đánh giặc giữ nước của dân tộc ta.

Trải qua gần 30 năm hòa bình yên ổn (từ đầu năm 1258 đến cuối năm 1284) nhưng người Việt Nam vẫn phải sống trong trạng thái âu lo thường trực trước một đế chế Nguyên Mông hình thành và ngày càng lớn mạnh. Sau khi diệt Nam Tống (1279), dã tâm chiếm đoạt Đại Việt của Nguyên triều cũng lớn dần lên theo năm tháng, với các yêu sách ngày càng bạo ngược, sức o ép ngày càng quyết liệt, sự dọa nạt ngày càng hung tợn, tất cả chỉ nhằm mục đích quay ngược bánh xe lịch sử để một lần nữa trói buộc dân ta trong cái cũi châu quận như thời Bắc thuộc. Thực trạng ấy làm rúng động một bộ phận không nhỏ cấu trúc thượng tầng xã hội Việt Nam đương thời. Họ là những người thuộc giai tầng tinh hoa làm nên diện mạo thời đại nhưng đã thật sự run sợ trước gã khổng lồ có sức mạnh hủy diệt lại rất giỏi dùng bả danh lợi câu nhử mấy kẻ yếu bóng vía.

Lâu nay chúng ta rất biết ca ngợi những chiến công hiển hách chống giặc ngoại xâm của ông cha thuở trước. Nhưng chúng ta lại quên nhắc đến nỗi sợ hãi của dân tộc hay chí ít là của một bộ phận dân tộc trước một kẻ thù hùng mạnh và cường bạo. Song, nỗi khiếp sợ ấy có thật trong những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XIII. Bởi tham sống sợ chết, nhiều người chấp nhận khom lưng quỳ gối hàng giặc rồi ngã lòng nuốt trọn miếng mồi vinh hoa phú quý của kẻ thù mà phản bội vương triều, phản bội đất nước. Trong lịch sử các triều đại Việt Nam, không có thời nào mà số người thuộc bộ phận tinh túy của xã hội lại đầu hàng giặc đông đảo như trước và trong cuộc chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai. Đó là Trần Di Ái, Trần Ích Tắc, Trần Kiện, Trần Tú Hoãn, Trần Lộng, Phạm Cự Địa, Lê Diễn, Trịnh Long, Lê Tắc và vô số vương hầu, quan tướng khác. Trong số ấy có đủ cả con vua, cháu vua, anh em vua và chú bác vua. Có những kẻ dẫn gia quyến và tôi tớ hàng trăm người theo giặc, có những tướng đem cả đội quân về hàng Nguyên. Chính từ nỗi lo âu trong tình thế bi đát đã khiến Trần Thánh Tông phải ướm lời thử lòng xem Hưng Đạo Vương có ý định đầu hàng? Cũng chính từ sự lo hoảng trong lúc bị vây hãm ráo riết đã dẫn đến một nước cờ đau lòng, khi các vua quyết định dâng công chúa An Tư cho Thoát Hoan với hy vọng sẽ khiến tướng giặc thỏa mãn mà không quyết liệt vây đánh. Cũng chính từ thực trạng hoang mang khiếp sợ và có ý hàng giặc của nhiều văn thần võ tướng, nên khi xét công luận tội quần thần sau hai cuộc chiến 1285 và 1288, vua Trần đã sai đốt cả một hòm chứa đầy biểu sớ xin hàng “để làm yên lòng những kẻ phản trắc” (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển V), trong đó chủ yếu thuộc về cuộc chiến 1285.

Nhưng cũng từ nỗi khiếp sợ ấy vẫn có một bộ phận ưu tú đã chiến thắng tư tưởng nhu nhược còn lẩn khuất đâu đó trong tâm can của chính họ và trong thái độ buông xuôi của những người quanh họ, mà vươn lên giương cao ngọn cờ dân tộc, tập hợp lực lượng toàn dân, nắm chắc gươm giáo, xông pha tuyến đầu, quyết một phen sống mái với kẻ thù phương Bắc. Nếu cho rằng Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông là linh hồn của cuộc chiến vệ quốc, thì Hưng Đạo Vương và một số cá nhân tiêu biểu khác chính là bộ khung vững chắc của cỗ máy chiến tranh Đại Việt, là lực lượng lãnh đạo chủ chốt quyết định sự thắng bại của chiến cuộc.

Để khắc phục tư tưởng hoang mang dao động đang hiện hữu trong nội bộ cầm quyền, nhằm nâng cao ý chí chiến đấu và rèn luyện khả năng đánh giặc, trước chiến tranh nhà Trần đã tổ chức nhiều hội nghị quân sự, diễn tập và duyệt binh lực lượng vũ trang.

Lịch sử không chấp nhận từ nếu, nhưng không thể bỏ qua mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả, để có thể đặt giả thuyết về nguyên nhân khác sẽ dẫn đến kết quả khác, khi bàn về bài học quá khứ.

Nếu không cần chế ngự nỗi khiếp sợ, sẽ không có hội nghị Diên Hồng lịch sử, một hội nghị mang tính dân chủ đi trước thời đại chỉ diễn ra duy nhất trong cả ngàn năm quân chủ, như nhà sử học Ngô Sĩ Liên bình luận: “Giặc Hồ vào cướp nước là nạn lớn nhất của đất nước. Hai vua hiệp mưu, bầy tôi họp bàn há lại không có kế sách gì chống giặc mà phải đợi đến ban yến hỏi kế ở các phụ lão hay sao? Là vì Thánh Tông muốn làm thế để xét lòng thành ủng hộ của dân chúng, để dân chúng nghe theo lời dụ hỏi mà cảm kích hăng hái lên thôi” (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển I), Chính từ ý chí quyết chiến của lớp người già đã góp phần hạn chế thái độ hoảng loạn trong quân dân, đẩy lùi sự hèn yếu và thúc giục đại bộ phận tướng sĩ quyết tâm đánh giặc.

Nếu không cần chấn chỉnh lối sinh hoạt buông thả “sống chết mặc bay” và ươn hèn trước mối họa Mông Thát, có lẽ Hưng Đạo Vương chẳng cần viết Hịch tướng sĩ.

Nếu quân đã mạnh, tướng đã hùng, ý chí đánh giặc cao ngút trời thì chắc gì nhà vua cho triệu hồi và phục chức cho Trần Khánh Dư, một người vốn mắc trọng tội, để bổ sung thêm một vị tướng kiên gan vào đội ngũ, để tăng cường thêm một ý chí quyết chiến cho lực lượng.

Sẽ có ai đó không hài lòng với lập luận của tôi, song thời thế tạo anh hùng là điều có thật trong lịch sử. Bối cảnh rối ren trước cuộc chiến năm Thiệu Bảo với lòng người phân rẽ và mối uy hiếp rùng rợn từ phương Bắc đã sản sinh ra những con người tuấn kiệt vươn lên hàng đầu dẫn dắt cả dân tộc vượt qua nỗi khiếp hãi mà quyết tử với kẻ thù. Giai đoạn đầu của cuộc chiến năm ấy thật gian nan, tàn khốc và không ít lần quân dân Đại Việt bị thảm bại, nhưng kết cục chúng ta đã toàn thắng do biết khai thác nhược điểm của giặc, hạn chế điểm yếu của ta, phát huy sức mạnh đoàn kết dân tộc kết hợp với nghệ thuật quân sự tài ba và khả năng chỉ đạo chiến tranh của những vị tướng lĩnh kiệt xuất. Ngoài các tướng soái hàng đầu, sử sách còn ghi lại dấu ấn của rất nhiều nhân vật hiển hách như Trần Quốc Toản, Trần Bình Trọng, Phạm Ngũ Lão, Nguyễn Khoái, Đỗ Khắc Chung, đến cả những gia nô tì tướng như Yết Kiêu, Dã Tượng, Nguyễn Địa Lô, các thủ lĩnh miền núi Nguyễn Khả Lạp, Nguyễn Truyền, Nguyễn Thế Lộc, Nguyễn Lĩnh, Hà Đặc, Hà Chương cũng góp mặt. Sử sách còn ghi lại, nhiều hơn bao giờ hết trong thời Trần, các tình tiết, sự kiện đầy chất bi hùng về cuộc chiến này.

Không cuộc chiến nào là dễ dàng cả. Nhưng nếu khắc họa được nỗi sợ hãi và sự mất mát trong chiến tranh thì mới thấy hào quang chiến thắng đẹp đẽ biết dường nào. Tại sao lại không nhỉ? Hãy mạnh dạn phơi bày sự khiếp đảm của con người khi bước vào cuộc chiến, từ đấy mà tôn vinh những bậc cái thế dũng mãnh đạp lên tư tưởng yếu hèn để phất cờ tụ nghĩa, đánh giặc cứu nước; từ đấy mà ghi nhớ công lao của hàng vạn chiến sĩ vô danh đã không tiếc máu xương trong cuộc chiến bảo vệ nền tự chủ của sơn hà xã tắc. Chiến thắng đâu chỉ là thành quả được nuôi dưỡng từ máu thịt đổ xuống, nó còn được kết tinh bởi hệ quả vượt lên chính mình, vượt qua nỗi run rẩy phải đối chọi với một thế lực ma quỷ đang làm mưa làm gió trên địa cầu. Theo tôi, nếu viết truyện sử nhà Trần, thời kỳ đen tối và bi tráng năm Thiệu Bảo là một lựa chọn xứng đáng nhất.

Đến trận chiến chống Nguyên Mông lần thứ 3 (1288), tình thế đã khác hẳn. Trải qua cuộc thử lửa năm Thiệu Bảo, quân dân Đại Việt đã vững vàng hơn lên, tinh thần đã cao, kinh nghiệm đánh giặc đã có, nếu theo cách nói hiện đại, có lẽ người đương thời sẽ bảo nhau: “Chúng nó cũng thường thôi. Chẳng việc gì phải sợ.” Để minh chứng điều này, xin trích dẫn câu nói của Trần Hưng Đạo với nhà vua sau cuộc chiến 1285: “Nước ta thái bình lâu ngày, dân không biết việc binh. Cho nên, năm trước quân Nguyên vào cướp, thì có kẻ đầu hàng, trốn chạy. Nhờ uy tín của tổ tông và thần võ của bệ hạ, nên quét sạch được bụi Hồ. Nay nếu nó lại sang thì quân ta đã quen việc chiến trận, mà quân nó thì sợ phải đi xa. Vả lại, chúng còn nơm nớp cái thất bại của Hằng, Quán không còn chí chiến đấu. Theo như thần thấy, phá được chúng là điều chắc chắn.” (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển V). Quả nhiên, cũng chính những con người của ba năm trước đã làm nên chiến thắng Bạch Đằng Giang lẫy lừng (1288), đập vỡ tan tành ảo mộng thống trị Đại Việt của Nguyên triều.

Tiểu thuyết lịch sử không phải là sách khảo cứu sử học, nhưng không vì thế mà quá xa rời thực tế lịch sử. Ngoài những nhân vật và tình tiết hư cấu, tôi đã lồng ghép vào cốt truyện nhiều con người và sự kiện có thật nhằm lột tả được phần nào diện mạo đương thời. Sách viết theo văn phong kể chuyện, dùng cấu trúc chương hồi và sử dụng nhiều ngôn từ xưa cũ, cũng chỉ cốt cho nội dung gần gũi hơn với văn hóa thời ấy, đồng điệu hơn với hơi thở của thời đại ấy. Tuy vậy, đôi khi “lực bất tòng tâm”, trong hoàn cảnh không có nhiều tư liệu về đời sống sinh hoạt, cảnh quan, vật dụng, nhà cửa, y phục, vũ khí… thời Trần, cho nên sự diễn tả có thể chưa thật hợp lý và trọn vẹn. Để mạch truyện không bị ngắt quãng, do có những chú thích, diễn giải khá dài (nhằm đáp ứng nhu cầu của người muốn tìm hiểu cặn kẽ vấn đề), nên tôi chủ ý chuyển mục chú thích, diễn giải vào phần cuối của mỗi chương.

Trong truyện, có sự hiện diện của ba vị vua là Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông. Người đương thời gọi vua đang tại vị là Quan gia, khi họ nhường ngôi cho con thì gọi là Thượng hoàng, còn sử sách nhiều khi chỉ gọi một cách chung chung là nhà vua. Do vậy, khi viết truyện nếu gọi các ngài bằng tên húy (tức tên thật, Trần Thái Tông tên thật là Trần Cảnh, Trần Thánh Tông là Trần Hoảng, Trần Nhân Tông là Trần Khâm) thì quả là bất kính. Trong một số trường hợp tôi đành phải mạn phép gọi các ngài theo miếu hiệu (Thái Tông, Thánh Tông và Nhân Tông). Cách gọi như thế suy cho cùng cũng phù hợp với lối văn kể chuyện của người thuộc thế hệ sau chuyển tải câu chuyện về các bậc đế vương đã vĩnh hằng yên nghỉ.

Thời gian trong truyện dùng âm lịch, các đại lượng đo lường cũng theo cách tính xưa, tất cả chỉ nhằm đem lại cảm giác cổ kính của thời đại. Để duy trì mạch truyện hợp lý, các tình tiết xảy ra không nhất thiết trùng khớp với ngày tháng trong chính sử. Các tranh vẽ mang tính chất minh họa, không nhất thiết phản ánh đúng nội dung sự kiện.

Trong quá trình viết lách, nhiều lúc tôi rất phân vân và đắn đo có nên viết tiếp hay bỏ dở, khi nghĩ về câu hỏi liệu truyện của mình sẽ được mấy người muốn đọc? Giữa thời buổi sử học suy vi, ở trường thì học sinh không thích sử, ngoài xã hội thì người ta ít đọc sử Việt, vậy tiểu thuyết lịch sử về một thời xa lắc xa lơ của dân tộc lấy đâu ra độc giả?

Nhưng nghĩ đi rồi nghĩ lại. Dẫu mình chẳng phải hạng văn hay chữ giỏi, song hãy cố thử một lần xem sao. Biết đâu cũng có được mấy người còn quan tâm đến lịch sử nước nhà mà sẽ chịu đọc. Rồi biết đâu họ lại hứng thú mà “hạ bệ” bớt trong tim óc mấy vua chúa bên Tàu, mấy kiếm khách bên Nhật, mấy soái ca bên Hàn – vốn được người ta du nhập từ phim ảnh, sách báo – để nhường chỗ cho dăm vị đại anh hùng Việt Nam. Từ ao ước nhỏ nhoi ấy, đã thắp lên trong tôi ngọn lửa hy vọng để viết nốt cuốn truyện của mình.

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn những người đã bỏ chút thời gian quý báu mà ngồi đọc tiểu thuyết này và mong mỏi nhận được sự đóng góp, phê bình của các bạn thông qua địa chỉ thieubaochinhtruyen@Web.taisachnhanh.cloud.

1: Điệp Vụ Thám Báo

Mở Đầu

Một đêm giữa tháng mười, sương giăng mờ mịt khắp vùng núi non trùng điệp. Nửa vầng trăng hạ huyền mọc muộn bị lớp mây mù bao phủ hắt xuống không gian một thứ ánh sáng lờ nhờ như nước gạo chẳng thể xua đi màu tím tái của cánh rừng âm u. Cỏ cây sũng nước run lên bần bật mỗi lúc luồng khí lạnh rợn người theo cơn gió bấc ù ù thổi tới, hòa vang cùng tiếng gù khô khốc của con chim cu gáy ẩn mình trong bụi rậm tạo thành một thứ hỗn âm đặc quánh. Đâu đó vọng lại nhịp vó câu tiếng được tiếng mất…

Rừng hoang không có lối mòn. Ba bóng người cúi thấp đầu trên những con tuấn mã đang len lỏi giữa dốc núi rậm rì cây cỏ. Một tay giữ dây cương, một tay vung mã đao chặt lia lịa đám dây leo chằng chịt, các tráng sĩ thúc gót chân vào bụng ngựa hối hả mở đường qua cánh rừng gập ghềnh đất đá. Phía dốc bên kia là khe Tả Pạc Nầm, nơi có dòng Bản Thí chảy xuôi, đổ nước cuồn cuộn về hướng đông nam bấy giờ đang vào mùa lũ. Phía dốc bên kia là quê cha đất tổ, là cương vực được xác lập từ hàng trăm năm trước của giang sơn Đại Việt, sau ngày Ngô Vương cưỡi sóng Bạch Đằng đại phá quân Nam Hán giành lại quyền tự chủ.

Họ là ba thám báo của triều đình được Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn mật phái sang phương Bắc để điều tra địch tình đế chế Nguyên Mông vốn từ lâu nuôi dưỡng dã tâm rửa hận trận chiến thất bại năm Nguyên Phong thứ tám (1258). Sau khi diệt nhà Nam Tống (1279), Hốt Tất Liệt đã ráo riết chuẩn bị lực lượng Nam chinh, quyết thâu tóm cái lãnh thổ vốn bé nhỏ yếu ớt mà dám có thái độ khinh mạn nước lớn bằng việc năm xưa dụng binh đuổi đánh đội quân bách chiến bách thắng của Ngột Lương Hợp Thai. Trong cách nghĩ của hoàng đế Trung Hoa, bọn phiên thuộc Nam man đáng bị trừng phạt, vua An Nam đã không biết lỗi phạm thượng còn viện cớ thoái thác qua chầu cửa khuyết nơi kinh đô Đại Nguyên, lại mấy lần khước từ sứ giả thiên triều sang mượn đường diệt Chiêm Thành.

Đoán biết mối hiểm họa từ ý đồ của nhà Nguyên, sau ngày Thái thượng hoàng nhường ngôi cho Quan gia, Đại Vương đã bàn bạc kỹ lưỡng với nhị vị hoàng đế về kế sách phòng bị kẻ thù, ngài nhất thiết thỉnh cầu quân vương cho dùng chiêu nhập quan thám báo. Việc đưa người trà trộn vào đám lưu dân viễn xứ, vượt quan ải xâm nhập đất giặc nghe ngóng động tĩnh của chúng là để tránh bị động trước khả năng vó ngựa Mông Thát bất ngờ kéo vào giày xéo non sông ta. Năm năm trước, Vương tuyển lựa kỹ trong đội gia binh chọn được hơn chục tráng sĩ trung thành và tinh anh nhất, giỏi võ nghệ và quả cảm nhất, rồi chia thành ba nhóm theo ba hướng đột nhập lãnh thổ Đại Nguyên.

Nhóm thứ nhất gồm năm người vượt biển bằng thuyền buôn, đích đến là vùng Châu Giang, vốn miền châu thổ trù mật thường được các đế chế phương Bắc tập kết lương thảo, quân trong mỗi lần mưu đồ đánh dẹp phương Nam.

Nhóm thứ hai gồm ba chiến binh sơn cước vượt núi cao vực thẳm vào Vân Nam giả dạng làm thợ mộc lang bạt kiếm sống bằng nghề sửa nhà, dựng cửa. Đất này vốn thuộc vương quốc Đại Lý có quan hệ hữu hảo với nhà Trần, sau khi bị Mông Cổ tiêu diệt (1253), Vân Nam trở thành một tỉnh của đế quốc Đại Nguyên. Sử sách nhiều lần ghi nhận quân Trung Hoa tràn vào nước Nam theo ngả tây men sông Hồng, trong đối sách của Đại Vương không thể xao nhãng hướng đó.

Nhóm thứ ba gồm ba chiến binh do Đào Thế Quang làm nhóm trưởng cùng với hai thành viên là Đỗ Thành và Phạm Thái giả dạng dân buôn thuốc bắc theo đường quan ải xâm nhập vào vùng Quảng Nam Tây Lộ, tức Quảng Tây ngày nay. Đây là hướng tiến đánh chủ yếu của các đạo quân phương Bắc khi kéo sang xâm lược nước Nam, Đại Vương hiểu rõ tầm quan trọng của hướng này nên giao phó trọng trách cho ba tráng sĩ tài giỏi nhất trong đội ngũ thám báo cảm tử.

Chương 1

Vung đao gạt tên, tôi trung phá bẫy đèo Tam Điệp

Giả dạng mua thuốc, tráng sĩ dò tin nước Đại Nguyên

Đào Thế Quang người huyện An Định, châu Gia Lâm, lộ Bắc Giang, hình dung cao to vạm vỡ, mặt chữ điền, da bánh mật, thông thạo tiếng Tày-Nùng, tuổi đời mới ngoài ba mươi mà có đến mười hai năm đầu quân vệ phủ canh giữ tư dinh Đại Vương và tháp tùng hộ vệ khi ngài công cán xa nhà. Với tư chất thông minh tuấn tú, lại được rèn giũa võ nghệ từ người cha vốn là chưởng cơ trong vệ Tứ Thiên phò tá xa giá Thái Tông Hoàng đế chinh phạt Chiêm Thành phạm cõi năm Nguyên Phong thứ hai (1252), Thế Quang sớm thành trang tuấn kiệt tinh thông đao kiếm và cung tiễn. Tài múa đao của chàng từng nức lòng chiến hữu vệ phủ sau lần bảo đảm an nguy của Đại Vương trong trận thoát hiểm ở đèo Tam Điệp.

Mùa xuân năm Bảo Phù thứ năm (1277), người Man ở động Bố Chính khởi loạn. Thánh Tông Hoàng đế thân chinh đánh dẹp, lần ấy Hưng Đạo Vương tháp tùng nhà vua nam hạ. Vừa dứt nhiễu nhương thì được tin Thượng hoàng Trần Thái Tông băng hà, quân thần vội quay về kinh đô chịu tang, trong khi chưa thật yên bụng về lòng người ở vùng biên ải xa xôi cách trở.

Đến cuối hạ, Thánh Tông cắt cử Hưng Đạo Vương công du phương nam một chuyến nữa, cốt mục đích đôn đốc việc quân cơ các trấn, lộ miền núi, đồng thời thay mặt Quan gia phủ dụ thủ lĩnh các trại, động nhằm thu phục nhân tâm sơn cước. Tháp tùng theo Vương có Ngự sử Trần Trung Chính.

Chuyến đi ấy, Đào Thế Quang góp mặt trong đội vệ binh phò tá Đại Vương. Muốn đến Hoan Ái, phải đi qua vùng núi Tam Điệp hiểm trở. Họ tới chân núi thì trời vừa nhá nhem, bầu đoàn chủ tớ hơn năm mươi người tranh thủ đốt đuốc vượt đèo trước khi tối mịt. Lúc đi vào hẻm núi thắt cổ chai, bất chợt có tiếng xé gió vào vèo của trận mưa tên từ hai sườn non tới tấp lao xuống.👁️

Bị tập kích bất ngờ khiến đoàn người trở tay không kịp, nhóm vệ sĩ tiên phong bị trúng tên, người ngựa ngã nhào quằn quại trên mặt đất. Con ngựa chiến của Đại Vương cũng trọng thương, cặp chân trước khuỵu xuống hất chủ văng khỏi yên, làm chân trái của ngài mắc vào bàn đạp trong cái thế hai tay chống đất còn lưng phơi lên trời.

Thấy chủ tướng lâm nguy, nhanh như một tia chớp, Thế Quang từ hàng sau vọt ngựa lao lên vung đao múa bài Cuồng phong bạt vũ, gạt rụng hàng chục mũi tên bắn xuống, che chắn kín bưng khoảng không trên đầu Đại Vương. Đao pháp tuyệt kỹ của chàng trong ánh đuốc bập bùng như rồng phượng vờn mây, màu kim loại của thanh đao vun vút chói lòa tựa chớp giật, va đập vào tên bay tạo thành mớ hợp âm chan chát như tiếng phạt tre trúc. Cùng đồng thanh hét vang, ba bốn tráng sĩ từ phía sau khẩn trương lao đến tiếp cận Đại Vương, vừa dùng khiên che chắn thân mình chủ tướng vừa hối hả gỡ chân Hưng Đạo khỏi con ngựa đang hấp hối.

Thoát tình thế hiểm nghèo, Đại Vương bật dậy, dõng dạc điều khiển bình tướng bằng giọng trượng phu sang sảng:

– Ở giữa bố trí phòng thủ hình chữ điền, giương khiên bốn mặt chặn tên. Lương Bành lập đội thứ nhất đánh lên hướng trái, Tuấn Thọ lập đội thứ hai tiến lên hướng phải.

Hơn bốn chục tráng sĩ còn khả năng chiến đấu nhanh chóng chuyển hóa từ thế trận hỗn loạn sang đội ngũ bài bản, kẻ công người thủ khẩn trương quyết liệt. Đội phòng thủ hơn hai chục người quây kín xung quanh Đại Vương và Ngự sử Dụng Vũ Hầu Trần Trung Chính, tạo thành một khối vững như bàn thạch. Biết Vương đã an toàn, Thế Quang bèn nhập đội phản công, cùng các tráng sĩ của hai tì tướng Lương Bành và Tuấn Thọ ào ạt đánh thốc lên hai sườn núi. Họ đều là những trang kiệt xuất, võ nghệ và sức khỏe hơn người, lại dày dạn kinh nghiệm trận mạc nên chốc lát đã tiêu diệt gần hết đám mai phục, trừ vài tên hoảng sợ lẩn vào bóng đêm trốn thoát.

Ba mươi mấy tử thi bí ẩn vận trang phục màu chàm, mặt bôi nhọ nồi đen kịt nằm phơi xác rải rác hai bên sườn núi. Quan Ngự sử Dụng Vũ Hầu phát hiện một xác chết chít dải lụa đỏ ngang hông nghi là kẻ cầm đầu, lại trông diện mạo khá quen bèn cho người chùi sạch nhọ trên mặt hắn thì ngài nhận ra đó là môn khách nhà Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc.

Hưng Đạo Vương đã nghi ngờ âm mưu phản nghịch của Chiêu Quốc từ dạo ấy, song không có tang chứng cụ thể nên không thể loại trừ mưu đồ bán nước của y từ trong trứng nước. Ngài cứ tiếc rẻ mãi vì không bắt sống được một tên thích khách nào để giải về kinh bẩm tấu Quan gia. Về sau, khi quân Nguyên kéo sang, Ích Tắc đã dẫn gia quyến, thuộc hạ và bọn quan tướng đồng mưu phản loạn kéo nhau đi hàng giặc, tiếp tay cho lang sói giày xéo tổ tông xã tắc.

Sau trận thoát hiểm ở đèo Tam Điệp, Thế Quang được Đại Vương tin dùng lắm, ngài đối đãi chàng như thủ túc thân tín và thường giao phó những việc hệ trọng. Nhiệm vụ đột nhập Trung Quốc qua xứ Lạng, Vương cho rằng không ai có thể gánh vác tốt hơn Thế Quang. Song ngặt nỗi nhà hắn neo đơn, cha đã qua đời nhưng còn mẹ già đau ốm, vợ lại đang có chửa, bây giờ mà sai đi xa nhiều ngày thì quả tình ngài không nỡ. Thành thử việc tuyển người đột nhập Ung Châu khiến Đại Vương cứ lấn cấn mãi mà chưa quyết được.

Thế rồi chính Đào Thế Quang cảm thấy không vui lúc biết các toán vượt biển và xâm nhập Vân Nam đã lên đường cả, trong khi mình chẳng được giao nhiệm vụ gì. Chờ lúc thuận tiện chàng ta bạo mồm hỏi thẳng Đại Vương:

– Bẩm chủ tướng, nếu tiểu nhân có gì sai trái thì xin ngài cứ quở phạt?

Vương hỏi lại:

– Ngươi nói vậy là ý làm sao?

Thế Quang đáp:

– Tiểu nhân thấy ngài cử nhiều anh em đi làm công vụ đặc biệt, trong khi tiểu nhân lại không được ngài sai việc, nên nghĩ rằng mình không xứng đáng tin dùng.

Hưng Đạo Vương nhìn thuộc hạ của mình bằng ánh mắt trìu mến, rồi thủng thẳng nói:

– Ta hiểu rồi. Không phải như ngươi nghĩ đâu, chẳng qua công việc này rất mạo hiểm, lại phải xa nhà hàng năm. Mẹ ngươi thì yếu, vợ ngươi thì sắp sinh con, nên ta không đành cắt cử.

Nghe chủ tướng nói vậy, Thế Quang đứng ngây người mà trào nước mắt cảm động. Rồi chàng quỳ xuống trước mặt Vương, khẩn khoản:

– Tiểu nhân tệ quá, tấm lòng Đại Vương cao sâu như trời biển mà bầy tôi lại không nghĩ ra. Mong ngài lượng thứ mà cho tiểu nhân được tham gia trọng trách để báo đáp công đức của người. Còn mẹ già và vợ của tiểu nhân thì đã có mọi người trong thái ấp làm chỗ dựa, nên tiểu nhân không cần lo nghĩ nhiều.

Hưng Đạo xét thấy lý tình đều thuận, chấp nhận cử Thế Quang cầm đầu toán đột nhập Ung Châu thu thập tin tức của giặc Thát. Thế là cái khúc mắc trong lòng ngài đã được tháo gỡ nhanh chóng.

Giã biệt người vợ trẻ là Phạm Thị Hương đang bụng mang dạ chửa, tạ từ mẹ già vừa qua cơn bạo bệnh, lòng còn đôi chút băn khoăn việc nhà nhưng chí nam nhi đâu thể khoanh tay trước mối an nguy của quốc gia – dân tộc, Thế Quang tạm gác tình riêng để dấn thân vào chốn sinh tử, mang theo niềm tin sắt đá về đời sống của gia đình mình sẽ được Đại Vương và đồng đội chu toàn.

Trước lúc chia tay, Thế Quang thổ lộ tâm ý của mình với người vợ yêu dấu:

– Khi nàng vượt cạn không có ta ở nhà, nhưng dù ở đâu ta cũng cầu mong mẹ tròn con vuông. Nếu nàng sinh con trai hãy đặt tên con là Thái Bình, nếu sinh con gái đặt tên là An Nhiên.👁️

Thị Hương rưng rưng nước mắt, lặng lẽ gật đầu. Nàng hiểu ngụ ý sâu xa của chồng. Chàng sẵn sàng xả thân vì nước mà bôn ba đất giặc nhưng cõi lòng chỉ ao ước được sống đời yên ổn bên những người thân yêu. Dẫu mang thân phận chiến binh nhưng trái tim của chàng vẫn luôn khát khao về một chốn dung thân tốt lành cho gia đình, về một tương lai an hòa cho quê hương, đất nước.

Phạm Thị Hương là con một người tá điền trong thái ấp Vạn Kiếp của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, bởi tính nết hiền thục lại có dung mạo xinh tươi, nên khi mới mười bốn tuổi đã được Thiên Thành phu nhân tuyển làm thị nữ phục dịch trong vương phủ. Đến tuần cập kê, hương sắc nở rộ như đóa hoa mùa xuân, cho dù mang thân phận tôi đòi, vẻ đẹp của Thị Hương vẫn làm rung động trái tim của không ít gia tướng, tiêu binh lẫn môn khách trong nhà Đại Vương. Song họ chỉ có thể chiêm ngưỡng và thầm ước trong lòng mà không thể ve vãn tỏ tình, bởi sớm tối nàng đều ở cạnh phu nhân. Phần nữa, chưa ai dám qua mặt nữ chủ hoàng tộc mà cả gan quyến rũ người hầu gái xinh đẹp được bà rất yêu quý, chẳng kẻo lại mang tội phạm thượng với Trưởng công chúa.

Thiên Thành phu nhân hiểu hơn ai hết về tình cảm trai gái, bà thường xuyên dạy dỗ các thị nữ của mình:

– Con gái có nhan sắc hay bị đám mày râu ngắm nghía. Họ nhìn bằng mắt thì kệ họ, mấy đứa chớ có dại mà nảy sinh tình ý vụng trộm với người ta kẻo lại chuốc họa vào thân. Biết gìn hương giữ nhụy cho lành thời giá càng cao. Mai mốt đứa nào muốn hoàn gia lấy chồng thì ta sẽ kiếm cho một người phù hợp mà ăn đời ở kiếp với nhau.

Hưng Đạo nghe thấy Thiên Thành nói thế cứ tủm tỉm cười mãi. Tối đến, khi chỉ có hai người, ngài bèn giỡn vợ:

– Phu nhân dạy tì nữ khéo quá. Sao ngày trước nàng không thực hành như vậy mà lại nảy sinh tình ý rồi hẹn hò với ta tại nhà Nhân Đạo Vương?

Biết Vương đùa cợt về chuyện cũ, Thiên Thành phu nhân đỏ mặt, bà lườm chồng rồi ăn miếng trả miếng:

– Tại Vương tán tỉnh ngọt ngào lắm khiến thục nữ xiêu lòng. Biết Quan gia gả ta cho người khác sao huynh không chấp nhận cho rồi lại lồng lên như cọp trúng thương? Thấy tội nghiệp nên ta chẳng nỡ dứt.

Vương bồi tiếp một câu:

– Trai trẻ nào mà chẳng hiếu cầu, vì nàng duyên dáng như hoa nên ta quyết giành cho được. Đấy là chưa kể có người còn làm thơ nhắn nhe xa xôi, đến giờ ta vẫn nhớ hai câu Sen nhốt ao tù buồn kém ngát. Quân tử vì sao ngại động lòng?

Phụ nhân cả thẹn đành hạ giọng:

– Đừng nhắc lại nữa, xấu hổ lắm. Từ đó ta cũng rút ra được một bài học để khuyên bảo thị tì. Trước kia nhờ Thụy Bà và Quan gia bồi hoàn hôn sự cho Trung Thành Vương thì mình mới êm xuôi, còn bây giờ bọn gia nhân lụy tình lỡ vướng vào chuyện gian díu thời lấy gì ra mà bồi thường?

Vương nghe xong bèn cười khà khoái chí, ngài bảo với vợ:

– Ta và nàng đúng là trời sinh một đôi.

Phu nhân nói nhỏ:

– Câu này ông nói mãi rồi. Đừng giỡn nữa, tôi tớ nghe được thì chúng cười cho. Có cả bầy cháu nội mà vẫn tưởng mình còn trẻ trung lắm.

Để thưởng công tùy tùng sau chuyến phò Vương ở đèo Tam Điệp, Hưng Đạo đặc cách cho ba người là Lương Bình, Tuấn Thọ và Đào Thế Quang được đề đạt sở nguyện. Khi ngài hỏi về yêu cầu, Thế Quang cứ ấp úng mãi rồi mới chịu bày tỏ:

– Bẩm, tiểu nhân không dám đòi hỏi gì to tát, quả tình nguyện vọng của tiểu nhân chỉ có Đại Vương phu nhân mới giải quyết được.

– Thì người cứ nói, có gì ta sẽ bàn bạc với phu nhân lo liệu cho. – Vương truyền bảo.

– Dạ thưa… tiểu nhân chỉ muốn cưới tì nữ Phạm Thị Hương làm vợ.

Đại Vương nghe xong cả cười, mà rằng:

– Đòi hỏi như thế không nhỏ đâu. Thôi được rồi, để ta nói với phu nhân một tiếng.

Hưng Đạo nói lại với vợ, Thiên Thành cho rằng Thế Quang cũng xứng với Thị Hương:

– Hắn là trang tuấn kiệt dám xả thân cứu chủ, tính tình lại hiền lành dễ chịu, nhưng dù sao cũng không thể gả ép, phải hỏi ý của Thị Hương đã.

Được phu nhân ướm lời, Thị Hương mặt đỏ như gấc chín, thẹn thùng nấp sau cây cột nhà mà không chịu nói một câu. Nhìn điệu bộ, biết thị nữ của mình đã mười phần ưng thuận, chẳng qua ngượng ngùng không dám mở miệng, bà bèn vờ như thật:

– Không nói gì chắc là không hài lòng. Thế cũng được, ta không nỡ ép. Để ta nói lại với Thế Quang rồi kiếm cho y một đứa khác.

Bấy giờ Thị Hương vội vã buột lời:

– Con ưng ý mà.

Thiên Thành phu nhân đứng ra làm chủ hôn cho đôi lứa, còn cho một ít tiền bạc làm hồi môn. Đại Vương cấp cho vợ chồng trẻ một khoảnh đất trong thái ấp để làm nhà và trồng cây. Dùng tiền dành dụm cùng món tiền chủ cho, họ dựng được một mái nhà xinh xắn với sự trợ công của anh em đồng ngũ. Lấy được người thầm yêu trộm nhớ, lại có nhà ngói ba gian và năm sào ruộng tốt, Thế Quang chẳng còn ao ước gì hơn, nên ơn nghĩa của Đại Vương đối với chàng sâu nặng không kể xiết.

Thỉnh thoảng mỗi lần vui chuyện, các huynh đệ thường đùa cợt Thế Quang “Đâu cần của cải đất đai, chỉ cần mỹ nhân là đủ. Cuối cùng lại được cả vợ đẹp lẫn đất đai nhà cửa. Huynh đúng là cao thủ có một không hai”. Bị các bạn chòng ghẹo, Quang chẳng hề giận, chỉ tủm tỉm cười hiền lành, còn trong lòng thì mãn nguyện lắm.

Theo quy ước của chủ tướng, các nhóm thám báo sau khi trà trộn và ổn định vỏ bọc ở đất khách thì hằng năm cử người luân phiên về cố hương báo cáo địch tình. Ngài còn giao ước cứ vào tiết cuối thu sẽ cho người lên điểm hẹn ở vùng biên để chờ đón người về. Nhược bằng tình hình nguy cấp, bất luận thế nào cũng phải khẩn trương cấp báo.

Gần năm năm phiêu lưu đất khách, nhóm của Thế Quang đã bốn lần thay nhau về nước, chàng là đại ca nên nhường cho đàn em đi hai chuyến đầu, đến chuyến thứ ba mới lai đáo quê nhà. Ngày đi con chưa chào đời, ngày về cậu bé Thái Bình đã bi bô hát đồng dao:

Trời xanh mây trắng

Đồng vàng ruộm nắng

Cho thóc đầy bồ

Vui đời nông phu

Phú cường Việt quốc…

Nhìn vợ con khỏe mạnh tươi vui, mẹ già da dẻ hồng hào, nhà cửa khang trang tươm tất, Thế Quang quay mặt giấu giọt lệ mừng mà trong lòng tràn đầy cảm xúc trước ân nghĩa của Đại Vương dành cho gia đình mình.

Dù làm phận sự gián điệp trên đất Nguyên, nhưng Thế Quang luôn thầm ước trong lòng đừng bao giờ phải chứng kiến việc đối phương tập kết lực lượng sang chinh phạt nước Nam, đừng bao giờ phải báo tin về nước kế hoạch động binh của giặc, để họa chiến tranh chỉ là một cơn ác mộng không có thật trong đời, bấy giờ nước nhà sẽ được bình an, mọi người dân sẽ được sống đời yên ổn. Song thực tế diễn ra lại hoàn toàn khác hẳn, những hiện tượng bất thường ngày một nhiều hơn từ lực lượng quân sự Nguyên Mông ở khu vực chỉ cách biên giới Đại Việt dăm ba ngày đường, đủ khiến nhóm thám báo của Thế Quang tin rằng tình hình đang chuyển biến cực xấu.

Cuối hạ năm ấy, trước những dấu hiệu rất đáng lo ngại, Thế Quang lo nghĩ về một lò lửa chiến tranh đang được nhen nhóm từ bên này biên giới, chàng bàn với anh em tăng cường thu thập tin túc, khi xác định rõ ý đồ của đối phương sẽ cấp báo một thể. Họ tỏa đi nhiều hướng lân la quanh các vùng có trại giặc đồn trú, mượn danh thương lái dạm mua đương quy, đỗ trọng rồi vui chuyện phiếm về cuộc sống và thế sự mà lượm nhặt thông tin thiết yếu từ người dân địa phương.

Hiện tượng các trại binh hoành tráng mới thiết lập tại Long Châu, Giang Châu; việc các đạo quân hàng vạn người từ Quý Châu, Hồ Nam kéo sang nườm nượp; việc những kho chứa tấp nập thu nhận hàng đoàn xe chở đầy lương thảo; việc các trại ngựa đón nhận hàng ngàn con chiến mã khỏe mạnh; việc đám tướng sĩ Nguyên Mông suốt ngày tập luyện cung kiếm, trận cờ, trận mã trên những cánh đồng, sườn đồi, bãi sông; việc quan lại địa phương đôn đốc tuyển dụng dân binh kèm theo những lời hứa về khả năng tha hồ vơ vét chiến lợi phẩm; những lời đồn đại râm ran trong dân chúng về một cuộc thanh tảo Nam man rầm rộ; tất cả những thông tin quý giá đó kết hợp lại thành dấu hiệu chắc chắn về một trận cuồng phong kinh thiên động địa đang vần vũ hướng đến trời Nam.

Đêm ấy, trong căn nhà nhỏ ở trấn Hồ Biên, Thế Quang bàn tính với hai chiến hữu:

– Tình hình rất nguy cấp, chắc chắn giặc sẽ động binh một ngày không xa. Tới hẹn mà chưa thấy người về, Đại Vương ở nhà có lẽ lo nghĩ lắm, huynh xem lịch thì hai ngày nữa là tiết Tiểu tuyết, các em chuẩn bị ngựa và lương thực, ta sẽ lợi dụng sương mù để đào thoát về nước. Lần này chúng ta về cả, phải bằng mọi giá cấp báo với Đại Vương, ba người sẽ thuận lợi hơn một người, nếu gặp chuyện bất trắc cũng dễ bề thu xếp.

Đỗ Thành nghe huynh trưởng bảo vậy, đầu gật gù, tay vỗ đùi đôm đốp, rồi nói:

– Phải đấy, không thể chậm trễ nữa. Đệ mới nghe được một tên đội lè nhè trong tửu quán lúc say khướt: “Ta đặt trước ba vò rượu Kim Môn, ngày Đông chí khao thuộc hạ trước khi nhổ trại”. Hằng năm, vào ngày này trời thường rét đậm, có lẽ lũ Nguyên thừa cơ các đồn binh quan ải của ta vì rét mướt ắt trễ nải phòng bị mà tiến đánh bất ngờ.

Thế Quang đồng ý với cách nghĩ của Đỗ Thành:

– Huynh cũng nghe bọn dân binh tải lương trò chuyện với nhau là sẽ lên đường vào ngày Đông chí. Kết hợp hai nguồn tin như vậy là chính xác rồi. Chúng ta chỉ còn một nhiệm vụ cuối cùng, đó là vượt ải trở về báo tin cho Đại Vương.

Cậu em út Phạm Thái ra chiều tư lự, cố nén cảm xúc mà nói rằng:

– Phải về thôi. Nhưng có nên nán lại thêm dăm bữa để điều nghiên kỹ lưỡng không? Với lại còn mấy chục cân thuốc bắc, ta nên bán đi để có tiền lo liệu đường về?

Thế Quang gạt đi:

– Không được. Bỏ lại hết, mình mang danh là người thu mua dược liệu, bây giờ lại đem bán sẽ tạo ra ngờ vực. Không chần chừ nữa, tính đến ngày Đông chí chỉ còn một tháng, ta không về kịp thì nguy lắm, phải cấp báo để Đại Vương và triều đình còn có thời gian tổ chức chống giặc. Vậy hai em phân công nhau, người kiếm ngựa, người gói ghém hành lý và chuẩn bị lương ăn để tối mốt lên đường. Nghe nói chúng mới kéo đến một loại máy công thành, sớm mai huynh sẽ đi điều tra thực hư ra sao để còn về bẩm báo cụ thể với Đại Vương.

Ý của Thế Quang chắc nịch như đinh đóng cột, hai tiểu đệ biết đấy là quân lệnh, nhất nhất gật đầu. Phạm Thái lựa lời đề nghị:

– Ở thôn Mai Lâm dưới chân núi Phục Lĩnh có một giống ngựa tốt, người dân thôn ấy đệ cũng quen biết nhiều, đệ xin nhận trách nhiệm đến đấy mua ngựa.

Thế Quang nói:

– Vậy thì hay quá. Hiện còn sáu mươi lạng bạc và một ít bạc vụn, đệ mang theo cả mà mua ngựa. Đỗ Thành cầm chỗ bạc vụn mua thức ăn cho hai ngày đường, huynh giữ mấy nguyên cũng đủ chi phí.

Phân công trách nhiệm xong, Thế Quang hất hàm hỏi Đỗ Thành:

– Việc tổng hợp tin tức, đệ làm đến đâu rồi?

Vốn là người sáng dạ lại có học, Đỗ Thành đáp vanh vách:

– Theo con số ước tính, quân Nguyên tập kết trên ba mươi vạn quân bộ và khoảng hai vạn kị mã do Trấn Nam Vương Thoát Hoan đầu lĩnh, dưới trướng có bọn A Lý Hải Nha, Khoan Triệt, Lý Hằng, Bột La Hợp Đáp Nhĩ, Sát Tháp Nhi Đài, toàn là tướng lĩnh kiệt hiệt của nhà Nguyên. Chúng còn tích trữ được mười vạn thạch lương để nuôi quân, tuyển hàng vạn phu, chuẩn bị ba trăm thuyền lớn, đóng hơn ngàn xe ngựa chở lương thảo. Với lực lượng hùng mạnh như vậy, xứ Lạng chắc là hướng tấn công chủ yếu của chúng.

Thế Quang lại hỏi:

– Còn thông tin về hướng nam?

Đỗ Thành đáp:

– Mấy tháng trước, tướng Nguyên là Hốt Đô Hổ và Ô Mã Nhi chỉ huy hai trăm chiến thuyền vượt biển qua Chiêm Thành để tiếp ứng cho đạo quân hàng chục vạn của Toa Đô. Có khả năng chúng sẽ dùng lực lượng này đánh nước ta từ phía nam. Lúc đấy tổng số quân Mông Thát trên các mặt trận cũng ngót nghét năm mươi vạn.

Thế Quang dặn dò hai em:

– Huynh nhắc lại, các thông tin này phải ghi tạc trong đầu vì đấy là nơi lưu giữ an toàn nhất. Trước nay ta đều vào ra theo ngả Lộc Châu bởi đường đi không quá hiểm trở, nhưng mấy bữa nay hướng này quân Nguyên tuần tiễu gắt gao lắm. Biết là mạo hiểm song đây là con đường ngắn nhất, mà chúng ta lại chẳng còn thời gian…

Nói đến đây, Thế Quang trầm ngâm nghĩ ngợi hồi lâu rồi rướn cặp mắt cương nghị nhìn hai em và khẳng khái ra lệnh:

– Sống chết cũng theo hướng Lộc Châu mà về, ai toàn mạng thì bẩm báo đầy đủ thông tin cho Đại Vương. Tránh bị chúng tra xét dọc đường, nhằm bảo đảm trót lọt, khi qua cửa ải ta không đi đường công khai, sẽ sử dụng mật đạo để vượt biên giới. Các em phải ghi nhớ thêm điều này: con đường tốt nhất để lũ Nguyên Mông kéo quân sang ta là con đường hướng đến Lộc Châu. Nắm được ý đồ của chúng ắt triều đình sẽ có kế sách đối phó. Đêm đã muộn rồi, các em đi ngủ để mai còn lo liệu công việc.

Đỗ Thành và Phạm Thái phục tùng huynh trưởng mà lặng lẽ về chỗ nằm. Cả hai nhắm mắt ngủ nhưng tâm trí thì tỉnh như sáo. Họ còn đeo đuổi tâm sự riêng, những uẩn khúc được giấu kín tận đáy lòng nhưng không dám thổ lộ cả với đồng đội vào sinh ra tử.

Đã mấy năm gắn bó như ruột thịt, ba anh em cùng phụng sự cho sứ mệnh cao cả liên quan tới an nguy của đất nước và vương triều, song trong mỗi con người đều có những ưu tư cá nhân mà khó lòng chia sẻ với người khác. Chẳng phải họ không tin tưởng ở đồng đội mà chỉ vì không muốn các anh em phải bận tâm lo nghĩ về mình.

Đối với Thế Quang, nỗi dằn vặt trong tâm trí của chàng là bổn phận về đôi đường công tư. Việc vua việc nước không thể không làm tròn, cho dù phải hy sinh tính mạng. Việc nhà cũng không thể xem nhẹ, mẹ già, vợ yếu, con dại cần một người đàn ông rắn rỏi để nương tựa. Trong tình cảnh hiện thời, chàng làm sao thu vén vẹn cả đôi đường? Dù tâm thức đã xác định việc nước phải đặt lên hàng đầu, nhưng khi nghĩ tới người thân ở quê nhà, Thế Quang thấy cay sống mũi.

Trời khuya se lạnh, hơi ẩm vùng cao len lỏi qua khe cửa làm không gian trong ngôi nhà nhỏ như chùng xuống, mờ mờ ảo ảo và trĩu nặng giá rét. Hai tiểu đệ đã ngon giấc trên giường, riêng Thế Quang vẫn ngồi bất động trước đĩa dầu leo lét, trong đầu chàng tràn ngập vô số cảm xúc buồn lo.

Chuyến về lần này lành ít dữ nhiều, mà trách nhiệm thì nặng nề quá, ta là huynh trưởng tất yếu gánh vác phần hơn, sự sống chết của cả nhóm không là điều quan trọng song chí ít cũng phải giữ được mạng sống của một người để cấp báo với triều đình âm mưu động binh của giặc. Chí nam nhi xem cái chết nhẹ tựa lông hồng, dù thịt nát xương tan ta vẫn cam lòng nhưng làm sao bảo toàn được tính mạng của tiểu đệ?

Bụng dạ mấy bữa nay như lửa đốt, tuy sắp về sao vẫn da diết nhớ nhà, giờ này chắc mẹ và vợ con đã say giấc nồng mà đâu biết cơn dông tố đang ầm ầm kéo tới. Mẹ ơi, lòng con thổn thức thương người, bao năm nay con chẳng có được mấy ngày thay cha chăm lo cho mẹ lúc tuổi cao sức yếu, bây giờ chiến tranh sắp ập đến mà thân con đã nguyện phó thác cho nước non thì chữ hiếu thật khó trọn vẹn, mẹ ơi!

Thị Hương ơi, huynh nhớ nàng lắm, tình nghĩa phu thê là một nhẽ, song sự tận tụy của nàng thay ta nuôi nấng mẹ già con thơ, còn vì ta mà đành lòng sống đời chinh phụ thì cả kiếp này ta báo đáp không hết. Mai mốt ngộ nhỡ huynh có bề nào cũng mong nàng hiểu cho mà không quá buồn tủi bởi kẻ dấn thân vị quốc đã chẳng thể giúp mẹ con nàng chống đỡ binh lửa tao loạn…

Ánh trăng khuya vàng vọt chợt hắt vào mấy lỗ phên tre rọi xuống nền đất những tia sáng nhạt nhòa. Thế Quang đứng dậy nhẹ nhàng đẩy cửa bước ra sân lặng ngắm bóng trăng mờ ảo xuyên qua màn sương gieo xuống đồi cây vô vàn đốm sáng như hoa tuyết. Khung cảnh thật tĩnh lặng bình yên mà lòng thì ngổn ngang tâm sự, bất giác trong đầu chàng nảy ra mấy câu tứ tuyệt:

Ánh tỏa đồi cây vạn đóa lành

Tình quê theo gió gửi trăng thanh

Lối về hiểm độc, tin cần gấp

Lòng thấy thêm lo chuyện thái bình.

Chương 2

Phường Cơ Xá, cậu bé cứu người không quản lũ

Núi Quán Sơn, chàng trai giúp bạn chẳng màng công

Đỗ Thành, chàng trai có khuôn mặt trái xoan, vầng trán rộng, đôi mắt sáng rực, cao tới bảy thước sáu tấc, sinh trưởng trong một gia đình nho học ở đất kinh kỳ. Cha của chàng làm nghề gõ đầu trẻ, tuy không đỗ đạt khoa cử nhưng rất nổi tiếng trong vùng, nguyên do trong khoa thi năm Bính Dần (1266) có hai vị đậu Thái học sinh từng học thầy hồi nhỏ. Có cha dạy học nên từ thuở lên năm Đỗ Thành đã ê a Tam tự kinh “Nhân chi sơ, tính bản thiện”.

Vậy mà cậu chẳng chí thú học chữ theo nếp nhà như tâm nguyện của cha. Vốn bản tính nhanh nhẹn tháo vát, thích bay nhảy nghịch ngợm hơn là gò lưng trên chiếu đồ chữ nho, thời niên thiếu Thành đã không ít lần bị cha phạt roi bởi những trò phá phách tinh quái cùng lũ trẻ trong xóm. Nhà ở phường Cơ Xá ven sông Hồng, vào mùa cạn bãi sông là nơi cậu cùng chúng bạn chia phe đấu đá theo kiểu “cờ lau tập trận” như Đinh Bộ Lĩnh thời xưa. Quần thảo đất cát chán chê rồi cả bọn lại rủ nhau ra chỗ nước nông vẫy vùng thỏa thích, nên từ nhỏ cậu đã giỏi bơi lặn.

Phường Cơ Xá trước kia là làng An Xá vốn trong phạm vi thành Đại La, tương truyền khi nhà Lý dời đô về Thăng Long đã cho di chuyển cả làng đến chân đê sông Hồng để lấy đất xây kinh thành. Do thiếu đất làm ruộng, cư dân Cơ Xá chủ yếu sống bằng việc trồng dâu nuôi tằm và làm các nghề thủ công, lại có nhiều thế hệ hấp thụ lối sống nền nã của người phố thị nên cái sự ăn ở và sinh hoạt cũng tươm tất, sáng sủa hơn hẳn những thôn làng khác trong vùng. Vì không làm nông nghiệp nên chẳng biết từ đời nào người ta đã quen gọi Cơ Xá là phường, giống như các phường thợ, phường buôn ở kinh thành.

Nhưng do ở gần sông thành ra cư dân Cơ Xá hay phải chạy lụt, trong mười năm có đến hai trận vỡ đê và một trận nước dâng cao vượt qua mặt để đổ vào phường như thác lũ. Cái cơ cực vì lụt lội thì cả phường cùng chịu, nước ngập không phân biệt giàu nghèo, nỗi khổ đồng hạng tự nhiên thành đỡ khổ, cho nên bao năm nay người ta vẫn vui sống mà chẳng ai muốn dời nhà đi chỗ khác.👁️

Bởi vì sự kiếm ăn dễ, thôi thì được thứ này mất thứ kia, người Cơ Xá chấp nhận ở cái chỗ thỉnh thoảng thừa nước còn hơn đến chỗ khô ráo mà thiếu ăn quanh năm. Kinh tế dư dật một tí thời người ta nghĩ tới chuyện kiếm cho con em cái chữ. Đương nhiên nhà ông đồ họ Đỗ là đích ngắm đầu tiên của các bậc cha mẹ nằm mơ thấy con ngâm nga đọc sách dưới bậu cửa thánh hiền.

Sở dĩ tiếng tăm của ông thầy họ Đỗ nổi như cồn vì một lần cả phường chứng kiến quan Ngự sử trung tán Trịnh Quý Đường ngồi kiệu đến thăm thầy cũ. Nhìn vị trọng thần mũ áo xênh xang quỳ lạy thầy trên bậc thềm khiến ai cũng cảm động về nghĩa thầy trò. Họ càng khâm phục hơn nữa trước cử chỉ của thầy khi một mực không nhận cái lễ của trò, mà còn khiêm nhường nói:

– Xin đại nhân chớ có vậy, kẻo tôi hổ thẹn lắm. Chữ của tôi dạy chỉ ở bậc sơ đẳng, có thấm tháp gì so với công rèn đúc mấy mươi năm đạo lý thánh hiền của ngài.

Quan Ngự sử đáp:

– Bẩm thầy, con nhận dù chỉ một chữ cũng đội ơn thầy một đời. Huống hồ ở dưới mái nhà này con đã được thầy dạy dỗ hơn ba năm.

Hồi đấy Đỗ Thành mới lên năm, nấp sau cây cột nghe cha và ông quan lớn nói chuyện mà chẳng hiểu cho lắm, nhưng cậu vẫn cảm nhận được cái việc học chữ để thành tài sao mà tốn nhiều thời gian đến thế.

Hằng ngày, bất kể mưa hay nắng, lúc ít thì năm đứa, lúc đông thì tới mười đứa trẻ gò lưng trên hai chiếc chiếu được trải ở giữa nhà, rồi theo hiệu lệnh của thầy mà đồng thanh đọc chữ bằng cái lối ngâm nga như thầy chùa tụng kệ. Ông đồ ngồi ghế cao, tay lăm lăm thanh tre, phải đứa nào ngủ gật hoặc đọc sai thì thể nào cũng bị cái que của thầy khỏ cho mấy cái vào đầu. Chẳng biết có phải từ lối dạy học bằng roi của ông thầy ở Cơ Xá hay vì một nguyên cớ nào khác mà từ đó người ta gọi công việc của thầy đồ dạy con nít là nghề “gõ đầu trẻ”. Cũng may nhờ cách dạy nghiêm khắc của Đỗ sư phụ nên lắm học trò khi trưởng thành tuy chẳng đỗ trạng, đỗ nghè nhưng chí ít cũng bỏ được tật nói ngọng cố hữu. Trong số đám trẻ mài đũng quần trên chiếu, tất nhiên có Đỗ Thành, cậu con cả của thầy, vốn được ông rất kỳ vọng về con đường hoạn lộ mai sau.

Lâu nay dân gian vẫn cho rằng làm thầy đồ dạy học cho đám trẻ ranh hỉ mũi chưa sạch thời chẳng thể giàu, nhưng ở Cơ Xá thì khác. Cái nhà ngói năm gian của ông thầy họ Đỗ cũng bề thế không kém nhà phú hào trong phường. Nhà ngói vững chãi hơn nhà gianh, vì thế cái mái ngói của ngôi nhà trở thành nơi bấu víu sinh mạng của cả gia đình mỗi khi Nhị Hà trở chứng dâng nước thúc vỡ đê. Và dụng cụ cứu hộ thường trực trong nhà không gì khác ngoài cái thang tre cao tới mái. Mỗi năm vào mùa lũ, chẳng cần biết nước sông đầy hay vơi, ông đồ đem thang ra dựa vào mái rồi chằng dây cột cho khỏi nghiêng đổ. Nếu cơ sự ập đến bất ngờ, dù ông có nhà hay vắng nhà, thì lớn bé trong nhà ai cũng có thể tự leo lên mái mà thoát nạn. Cũng từ chuyện lụt lội mà cậu bé Đỗ Thành đã một lần thể hiện tính cách dũng cảm khi xả thân cứu người trong cơn hồng thủy của hà bá. Để rồi nhiều năm sau cái duyên nợ sinh tử ấy đã cột chặt vào tâm hồn tinh khiết của chàng trai tuấn kiệt vốn thề nguyền một đời tận trung báo quốc.

Mùa thu năm đấy lũ về nhiều làm bục đê, phường Cơ Xá ngập đỏ, nước sông tràn vào nhấn chìm ngõ xóm, nhà cửa, người và vật bồng bềnh trôi dạt. Cả một vùng điêu linh, tiếng than khóc dội vào thinh không đầy vơi nỗi niềm thống thiết.

Cha vắng nhà, Đỗ Thành khi ấy mới mười hai tuổi đã kịp cùng mẹ và hai em gái trèo lên mái ngói an toàn. Trời ngả chiều, nước dâng đến rìa mái thì dừng, thấy các em kêu đói, cậu mong nước rút vài thước để lặn vào nhà tìm mấy củ khoai lang chất dưới gầm giường cho bốn mẹ con ăn lót dạ. Bất chợt có tiếng thều thào vọng lại “Ai cứu mẹ con tôi với”. Cách nhà cậu chừng mười trượng có người thiếu phụ một tay ôm đứa con gái nhỏ xíu, một tay quàng vào thân cây chuối đang bồng bềnh chới với giữa biển nước.

Chẳng kịp nghĩ ngợi gì, Đỗ Thành tụt khỏi mái, nhảy ào xuống nước mặc tiếng kêu thất thanh của mẹ: “Thành con, cẩn thận, cẩn thận”. Cậu sải tay bơi đến chỗ nạn nhân, rồi níu lấy cây chuối vừa bơi vừa đẩy về phía nhà mình. Nước không còn chảy xiết nhưng cậu chỉ là đứa trẻ con nên phải vùng vẫy bằng toàn bộ sức lực mới đưa được thân chuối tới mái ngói. Thấy con thoát hiểm lại cứu được người, mẹ cậu mừng rỡ dò dẫm tụt xuống giúp kéo bị nạn lên nóc.👁️

Người mẹ trẻ chưa hết kinh hoàng, nói thều thào trong nước mắt: “Đội ơn cháu cứu mạng. Đa tạ, đa tạ…”. Cô bé con ngước đôi mắt tròn xoe nhìn ngắm Đỗ Thành, tuy chưa biết nhận thức về sự việc vừa xảy ra, nhưng hình như khuôn mặt dễ ưa của cậu trai đã làm cho nó có cảm giác gần gũi. Sợ đứa trẻ bị cảm lạnh, bà mẹ của Thành xin bế, lấy vạt áo của mình ủ ấm cơ thể bé gái.

Nghe vợ kể ngọn ngành hành vi dũng cảm cứu người của cậu con trai, ông thầy đồ suy nghĩ mông lung lắm. Thân ông tài đức chẳng bằng ai nên đánh tan mộng quan trường, được mụn con nối dõi thì từ lâu ông đã ấp ủ ước mơ rèn giũa cho nó thành kẻ sĩ trong thiên hạ để mai sau đỗ đạt khoa bảng đem vinh hiển về cho gia đình, tộc họ. Vậy mà khốn khổ thay, ông dạy người khác thành tài còn dạy con lại chẳng nên nổi. Là đứa trẻ thông minh nhưng nó chẳng thích chữ nghĩa bằng những việc động chân động tay. Mới từng ấy tuổi mà đã sớm bộc lộ phẩm chất nam nhi chân chính, dám bất chấp hiểm nguy để làm việc nghĩa. Tính cách này giống trang hiệp sĩ cứu nạn giúp người, vậy cứ gò ép nó vào con đường nghiên bút thì có nên chăng? Giỏi chữ thánh hiền là điều đáng mừng, song trở thành người nghĩa hiệp cũng tốt lắm chứ. Đành vậy thôi, miễn đừng làm mẹ cha hổ thẹn là được.

Càng nghĩ càng hãnh diện về con, bằng tình phụ tử cao cả, ông đồ nương tay hơn với Thành trong việc học chữ và để cậu tự do phát triển chí hướng. Nghe con nói thích học võ, ông lặn lội khắp vùng kiếm cho nó thầy giỏi. Ngày Đỗ Thành ứng thí rồi được tuyển vào đội Túc vệ thượng đô, hai vợ chồng vui mừng khôn xiết. Ông bà vô cùng hãnh diện trước xóm giềng và hai đàng nội ngoại khi có con góp mặt trong đội quân bảo vệ hoàng thượng, đêm ngày túc trực canh giữ an nguy của Người.

Mẹ con góa phụ được cứu sống năm ấy vốn người họ Lương ở xóm Thượng, cách nhà Đỗ Thành chừng vài dặm. Cái ơn cứu mạng, họ ghi nhớ suốt đời nên mỗi dịp lễ tết đều mang quà sang biếu gia đình ông đồ, khi thì cặp bưởi, lúc chục trứng gà. Phụ mẫu Thành áy náy lắm, nhận hoài quà ơn nghĩa là việc không nên, nhưng từ chối không được đánh gửi quà đáp lễ, lúc thì giỏ cam, khi mảnh lụa trắng.

Từ đấy hai nhà qua lại thân mật trong cái sự “vô tâm” của nhân vật chính. Chẳng phải Đỗ Thành là người nhạt nhẽo, cái chính là chàng mải lo chuyện khác, họa hoằn gặp người mang ơn cũng chỉ trao đổi vài câu chiếu lệ mà không để lại ấn tượng gì đáng kể. Lúc niên thiếu thì mê say học võ nghệ, đến tuổi trưởng thành thì đầu quân túc vệ, một năm mới về nhà được dăm ngày nên chàng không hề hay biết về mối giao hảo của gia đình với mẹ con nhà nọ.

Một lần được về phép, lúc rảnh rỗi Thành đi loanh quanh xóm chợ xem người ta mua bán. Bất chợt nhìn thấy một thiếu nữ mặc áo lụa đào đang lựa chỉ màu trong hàng vải, khi nàng quay người lại, tự nhiên lòng chàng cứ xao xuyến không dứt trước vẻ đẹp thanh tú của người con gái. Chỉ là cái nhìn tình cờ mà khiến Đỗ Thành ngơ ngẩn cả hồn, đến nỗi đôi mắt liễu long lanh và cặp môi hồng tươi rói của cô nàng xinh đẹp cứ ám ảnh chàng ta từ tháng này sang năm khác.

Sau ngày Hưng Đạo Vương bị đánh lén ở đèo Tam Điệp, Quan gia lo lắng cho sinh mệnh của Tiết chế thống lĩnh quân đội, vì dù danh nghĩa là quan hệ quân thần nhưng trong nội tộc Vương là người bác họ được nhà vua rất nể trọng nên ngài quyết định biệt phái sáu dũng sĩ túc vệ tài giỏi nhất bổ sung vào đội ngũ bảo vệ Vương phủ. Đỗ Thành nằm trong số sáu người ấy. Rồi lần săn hổ bất thành ở vùng núi Quán Sơn, chàng được Đại Vương lưu ý.

Dạo ấy có con cọp dữ về bắt gia súc của mấy bản Mường thuộc trấn Quảng Oai khiến người dân vô cùng hoang mang lo sợ. Nghe tin báo, Đại Vương bèn cử mười tráng sĩ quả cảm đến bắt dã thú trừ hại cho dân.

Đội săn và dân bản dàn trận bao vây dồn con hổ vào hầm bẫy được đào sẵn ở hẻm núi cụt nhằm bắt cho được dã thú. Đỗ Thành và một chiến hữu cùng với nhóm năm người thổ dân được phân công chốt chặn bên sườn non đề phòng con cọp lao lên trốn thoát sang vùng núi khác. Khi thú dữ bị xua đuổi vào thung lũng, trong thế cùng đường nó không chạy về phía hẻm cụt mà chạy lên sườn dốc rồi chùn bước trước hàng loạt mũi giáo nhọn hoắt giương sẵn. Mãnh thú chần chừ định chạy xuống lại bị mấy chục người phía dưới lăm lăm đón đợi, tay gõ thanh la inh ỏi, miệng hò hét váng trời.

Quá hoảng sợ, con cọp liều mình phóng về phía chiến hữu của Thành, bị người này đâm giáo trúng mạng sườn nhưng nó vẫn đủ sức hất tung chàng trai rơi xuống vực sâu, rồi vãi máu mà lết sang bên kia núi. Bấy giờ đám thổ dân chẳng còn hồn vía cứ đứng như trời trồng, mỗi Đỗ Thành ở cách đầy mười sải chân vội nhảy vọt sang tiếp ứng. Con cọp bị thương khó mà thoát thân, với mũi giáo trên tay Thành thừa sức đuổi theo hạ sát mãnh thú trong chốc lát. Song thấy bạn gặp hiểm nghèo, chàng không hề đắn đo lao xuống cứu người mà quên lập công. Chiến hữu bị thương nặng đang bấu tay vào mỏm đá chông chênh được Thành kéo lên an toàn, nếu chậm một chút chắc sẽ kiệt sức mà rơi xuống đáy khe lởm chởm đá nhọn.👁️

Ai mà chẳng ham công trạng, nhưng lập được công mà bỏ mặc đồng đội đang gặp nguy hiểm thì tệ quá. Việc như thế Thành không làm nổi. Từ nhỏ đã thấm nhuần đạo lý nhân sinh do cha dạy bảo, cho nên đối với chàng trai thấy chết mà không cứu thì không xứng làm người trên thế gian.

Lúc Hưng Đạo Vương nghe chuyện, ngài không hề khiển trách Đỗ Thành mà còn nghĩ tên này có lòng nhân, xứng đáng là trang nam tử nghĩa hiệp. Còn con cọp từ đấy cũng đi mất dạng, làng bản yên bình trở lại.

Khi tổ chức đội ngũ thám báo, tuy không nói với ai nhưng trong thâm tâm Hưng Đạo đã đề ra tiêu chuẩn để cân nhắc. Nhân-trí-dũng là những tính cách hàng đầu mà ngài yêu cầu phải hội đủ trong phẩm chất của người chiến binh hoạt động bí mật trên đất địch. Bộ ba đột nhập Ung Châu đều là những tay tuấn kiệt giỏi võ nghệ, quả cảm hơn người và dám xả thân vì đại nghĩa, nhưng điều Vương tâm đắc nhất chính là về lòng nhân của họ thông qua hành động liều mình cứu người khác mà bất chấp hậu quả. Trong đó, việc Đỗ Thành không màng lập công để lao ra cứu bạn được ngài đánh giá rất cao.

Lại nói về thục nữ Lương Thị Đào, người con gái năm xưa được Thành cứu sống. Ngày ấy nàng chưa đầy ba tuổi nên chẳng nhớ gì về lần thoát chết trong trận vỡ đê năm Ất Sửu (1265). Khi lớn lên một chút, nghe mẫu thân kể hoài về chuyện hai mẹ con được vị cứu tinh nhỏ tuổi cứu mạng, dần dà tâm trí nàng in sâu mọi tình tiết xảy ra như thể nó vốn có sẵn trong nhận thức của mình. Lúc năm, sáu tuổi cũng chưa nghĩ ngợi gì, nhưng năm lên mười theo mẹ đến nhà ân nhân thì cái cô bé có đôi mắt liễu đen nháy cứ nhìn mãi chàng thanh niên đẹp trai tuấn tú mà trong lòng lâng lâng cảm xúc. Không thể nào khác hơn, Đào coi chàng trai lớn hơn gần chục tuổi là người hùng của lòng mình với tất cả sự ngưỡng mộ chân thành pha trộn một chút mơ mộng vu vơ.

Những năm sau Đào vẫn theo mẹ đi tết nhà ông đồ, thế mà chẳng bao giờ gặp được chàng ta. Bởi thầm ước ao thấy mặt người ấy, nhưng không dám hỏi ai, nên thiếu nữ xuân xanh vẫn cười tươi với mọi người mà trong lòng thì đầy ưu tư. Cho đến tận mùa đông năm nọ.

Ở tuổi của Đỗ Thành nhiều người đã yên bề gia thất. Ông bà giáo sốt ruột lắm khi chưa cưới được vợ cho con trai. Tuy hai người đã có cháu ngoại, nhưng cháu ngoại chung quy là cháu nhà người, còn cháu nối dõi tông đường cho nhà mình thì chẳng thấy đâu, khi mà cậu cả chưa lấy vợ. Nghe tin Thành sắp đi xa, vợ chồng ông đôn đáo tìm mối manh cho con nhưng Thành đều viện cớ thoái thác. Là trang nam tử chính trực, thân mang trọng trách của triều đình mà phiêu lưu xứ người, sống chết khó lường thì làm sao gánh thêm chuyện vợ con? Đấy là cái lý đáng trân trọng của bề tôi trung với vua với nước, song đôi phần cũng bởi đối tượng cha mẹ dạm hỏi chẳng hề khiến chàng rung động như lòng từng rung động trước vẻ đẹp đôi tám của người thiếu nữ ở xóm chợ năm nào.

Thế rồi lần về nước năm kia, sau khi bẩm báo công việc, Thành được Đại Vương cho lai đáo thăm nhà nửa tháng. Hôm đó là ngày giỗ kỵ ông nội, chàng trai trẻ ngỡ ngàng sửng sốt khi gặp lại bà góa quen thuộc đi cùng với một thiếu nữ có khuôn mặt thanh tú. Thành nhận ra ngay nàng là cô gái mà lòng thầm mơ ước kể từ khi tình cờ nhìn thấy ở xóm chợ. Bắt gặp ánh mắt của nàng nhìn mình chan chứa, trống ngực anh chàng đập rộn rã, mặt thì ửng đỏ ngượng nghịu còn đôi tay trở nên lóng ngóng thừa thãi. Lúc nghe mẹ bảo: “Đấy là cô bé được con cứu trong trận lụt năm Ất Sửu” khiến Thành ngẩn người, rồi run bắn lên vì kinh ngạc trước mối giao cảm kỳ lạ. Là người lăn lộn việc nước, sẵn sàng xông pha hiểm nguy nhưng chưa từng trải chuyện trai gái nên lúc đối diện với cảm xúc khác giới thì điệu bộ của chàng thật ngô nghê tức cười.

Thái độ của cô cậu không lọt khỏi những cặp mắt ước ao tác hợp cho con trẻ của các bậc phụ mẫu. Cho là thiên duyên tiền định, cha mẹ Thành và bà góa phụ cùng mở cờ trong bụng. Sau bữa giỗ, hai bậc sinh thành ướm lời với con về việc hỏi vào làm vợ, cậu chàng cả thẹn mà đáp rằng “Ừ thì tùy bố mẹ định liệu”. Hôm sau, vợ chồng ông đồ sắm sửa ít lễ rồi tong tả sang nhà bà góa. Được lời như cởi tấc lòng, bà mẹ thăm dò ý tứ của con gái về việc làm dâu nhà ông đồ, bèn đuợc Đào nũng nịu trả lời “Ừ thì tùy mẹ sắp đặt”. Ôi chao, cách ăn nói của hai đứa chẳng khác gì nhau, chúng đồng tâm từ lúc nào thế nhỉ, đây ắt là ý trời.

Cứ thế đôi bên tán rộng ra rồi quyết định kết mối thông gia vào dịp Đỗ Thành về phép kỳ tới. Do chỉ còn dăm ngày nữa chàng trai phải đi xa, không kịp lo hôn lễ nhưng hai nhà cũng nên tạo điều kiện để con trẻ qua lại gặp gỡ nhau cho lương duyên mới chớm thêm bền chặt; thế là khi Thành qua nhà nàng thì bà góa xuống bếp thổi nấu đến mấy canh giờ, còn khi Đào qua nhà chàng thì vợ chồng ông đồ đánh tiếng lên phố thị mua giấy mực mất cả buổi. Năm ngày còn lại của chàng túc vệ, đôi lứa gặp nhau đến sáu bận, ai dám bảo là ít.

Hôm chia tay, Thị Đào tặng chàng trai một chiếc khăn lụa hồng có thêu cặp uyên ương bằng chỉ xanh rồi nghẹn ngào thổ lộ nỗi niềm:

– Huynh đi xa, muội chỉ kịp làm chiếc khăn này thay cho hình bóng của muội luôn ở bên huynh, để huynh tin tưởng rằng nơi quê nhà có một người con gái đang ngày đêm trông ngóng huynh sớm trở về.

Đỗ Thành cảm động lắm, chàng hiểu ý nghĩa sâu xa của chiếc khăn lụa đào, coi như nàng đã gói ghém linh hồn trong đấy mà theo chàng bôn ba khắp chốn. Nhưng Thành biết công việc của mình nên đành ngậm ngùi mà nói thật lòng:

– Huynh đi làm phận sự với triều đình nên không thể muốn về là về. Nếu không có gì thay đổi thì ba năm nữa huynh mới được về bên muội. Ba năm chẳng hề ngắn ngủi, muội ráng đợi chờ huynh nhé.

– Muội nhất định chờ. Huynh đi làm việc nước thì bao lâu muội cũng chờ.

Cặp tình nhân nắm chặt tay nhau như thầm trao gửi nguyện ước, cùng chia sẻ cảm giác hai trái tim đang thổn thức nhịp đập yêu thương.

Nhìn đôi trẻ bịn rịn chia ly, đứng ở gần đấy, hai bà mẹ cứ khóc sụt sịt không thôi. Ông thầy đồ cũng đỏ hoe con mắt nhưng vẫn nói cứng:

– Ôi dào, đàn bà chỉ được cái lắm lệ. Nó đi rồi nó về chứ có biệt tích đâu mà khóc lóc.

Những ngày trên đất khách, Đỗ Thành tìm mua được miếng ngọc bội vân lý chạm khắc long phụng rất đẹp, cốt để dành tặng ý trung nhân vào ngày cưới. Thành gói quà trong manh lụa hồng của Đào và luôn mang theo mình, ban đêm vắng lặng, mỗi khi thương nhớ đầy với chàng lại lấy khăn lụa và ngọc bội ra ngắm nghía.

Theo quy định, mùa thu năm nay đến kỳ Đỗ Thành về nước, cũng là dịp để chàng thực hiện mộng ước thành hôn với người con gái có mối lương duyên kỳ lạ với mình. Không ngờ thế cuộc xoay vần, thu qua đông tới, mọi dự tính đều đảo lộn, bầy lang sói rập rình trước cửa, vận nước đang dầu sôi lửa bỏng thì chuyện hôn nhân cũng đành gác lại. Nghĩ được như vậy, nhưng trong lòng chàng trai vẫn không khỏi nghẹn ngào tiếc nuối.

Mình ở đây vì mải lo đại sự nên đành chấp nhận lỗi hẹn với gia đình và hôn thê, chỉ tội người ở nhà ngày đêm mỏi mòn trông ngóng mà chẳng biết vì sao không thấy ta về như lời hứa? Họ không thể hỏi ai cho vơi bớt âu lo phiền não thì chắc lại gửi sầu muộn vào dòng nước mắt đong đầy mỗi canh. Đến giờ Hưng Đạo Vương còn chưa nắm được tin tức về anh em ta, huống hồ thảo dân như ruột thịt của ta, nỗi niềm của họ vô vọng biết mấy. Các huynh đệ đều biết ta có người yêu thương sắp cưới, tuy ta chưa có dịp thổ lộ nhưng chắc Quang huynh và Thái đệ cũng nghĩ chuyến về phép lần này ta sẽ cưới vợ. Rồi nay không được về đúng hẹn, có lẽ hai người ái ngại cho ta nhưng họ chẳng nói ra vì sợ ta lại buồn.

Đỗ Thành vờ nhắm mắt ngủ say trên nệm cỏ, mặc tâm trí trôi dạt vào miền ký ức mà tự vấn lòng về cuộc đời và thế sự. Nghe tiếng kẹt cửa, mở mắt nhìn thấy Thế Quang đi ra sân, chàng bèn ngồi dậy móc gói lụa lận trong lưng quần lấy miếng ngọc quý ra ve vuốt rồi lại mân mê chiếc khăn và thở dài não nuột…

Mải trầm tư nhung nhớ, Đỗ Thành không hay biết có người đứng sau lưng nhìn trộm. Người đó là Phạm Thái, vốn cũng trằn trọc chưa ngủ nên khi thấy Thành nâng niu món đồ cầm trên tay bèn bước rón rén tới gần xem thử.

– Huynh đang xem gì thế?

Đỗ Thành giật mình quay lại, thấy Phạm Thái đứng lù lù bên cạnh, bèn đáp “Có gì đâu” nhưng bàn tay thì nắm vào để cậu em không nhìn thấy miếng ngọc bội.

– Để thấy rồi, cho xem đi. – Phạm Thái năn nỉ.

– Không có gì đáng xem cả. – Đỗ Thành cố khước từ.

Thấy chiếc khăn lụa để trên nệm, Thành nhanh tay chộp lấy xem rồi tấm tắc khen:

– Đôi chim uyên ương thêu đẹp quá, chắc là kỷ vật của nàng đây. Lấy kỷ vật gói đồ hẳn nhiên là đồ quý. Anh em sống chết có nhau thế mà lại giấu đệ?

Nghe Thái nói bằng giọng hờn, Thành hơi phân vân nên đành xòe tay ra và bảo:

– Đừng giả vờ dỗi như con nít. Ngồi xuống đây mà xem, kẻo lóng ngóng rơi vỡ mất.

Thái cầm miếng ngọc ngắm nghía, còn miệng xuýt xoa:

– Đẹp thế này thì quý là phải, chả trách cứ ngắm mãi. Huynh mua tặng hôn thê à?

Thành lấy lại miếng ngọc, đáp:

– Ừ. Nhưng giờ cũng chẳng biết sao nữa. Thôi đệ về giường đi, huynh ngủ đây.

Phạm Thái trở về giường, nằm thở dài “Thành huynh có phúc hơn mình, ít ra còn hy vọng sum vầy đôi lứa. Ta mới là người vô phúc đây”. Tâm trí của chàng lại hướng về một người con gái không đồng tộc với mình. Nếu không vướng họa chiến tranh thì hay biết mấy, trai gái lân bang nên đôi lứa là chuyện bình thường. Còn khi xảy việc binh đao giữa hai nước, thế cuộc chia kẻ Bắc người Nam, sống chết còn chẳng lường nổi thì mơ gì đến chuyện nối duyên kết phúc?

Đỗ Thành nói ngủ nhưng nào ngủ được, nằm nghĩ quanh nghĩ quẩn rồi cất tiếng gọi khẽ:

– Thái à, huynh bảo này.

Nghe Thành gọi, Phạm Thái liền bật dậy sang xem huynh bảo gì. Đỗ Thành nắm cổ tay Thái, nhìn đệ bằng ánh mắt đầy cảm xúc rồi bộc lộ nỗi niềm:

– Chuyến trở về lần này chưa biết lành dữ ra sao, nếu ba anh em đều vô sự thì không nói làm gì, ngộ nhỡ… huynh có bề nào thì nhờ đệ lấy chiếc khăn và miếng ngọc huynh để trong túi ở cạp quần đem về giao tận tay cho Lương Thị Đào là hôn thê của huynh ở phường Cơ Xá phía đông thành Thăng Long, rồi nhờ nàng đưa sang nhà huynh, thay huynh vấn an cha mẹ.

Thái nhăn mặt trách:

– Cứ nói gở. Binh thư có câu “Gặp nguy nan mà nhu nhược thì ba phần thất bại, đánh giặc mà lòng mạnh mẽ thì nhất định thành công”. Chưa lên đường mà huynh đã lo ngại không về tới nhà. Đệ không giúp đâu, huynh phải về mà giao quà tận tay cho hôn thê, về mà vấn an cha mẹ.

Thành chống chế:

– Thì dặn hờ thôi, đâu nhất thiết như vậy. Chưa gì đã lôi binh thư ra giáo huấn rồi. Mà này, đệ học ở đâu ra thế?

Thái trả lời:

– Trong Binh thư yếu lược của Đại Vương, đệ học ở Giảng võ đường.

Thành tấm tắc khâm phục:

– Thế mà bây giờ mới kể. Huynh không ngờ đệ được học tại Giảng võ đường. Thời niên thiếu huynh cũng mơ ước lắm, nhưng hồi đấy người ta chưa tuyển con em thứ dân.

Nghe tiếng bước chân ngoài cửa, biết đại ca sắp vào nhà, Phạm Thái rảo cẳng về giường của mình, còn Đỗ Thành nằm ngay xuống, quay mặt vào tường như đang ngủ say. Nếu biết hai người chưa ngủ thì thể nào huynh trưởng cũng trách cứ.

Trước ngày lên đường, Đại Vương đã dặn dò kỹ lưỡng “Ba anh em phiêu bạt đất khách quê người, vì việc nước mà dấn thân vào chỗ hiểm nguy nên mọi cái phải theo quân kỷ, người trên bảo người dưới phải tuyệt đối phục tùng. Đấy cũng là bí quyết sống còn giữa động hùm hang sói”.

Chương 3

Hưng Đạo lập kế diễn võ thuyết vua

Thái Tông ở chùa niệm kệ răn cháu

Giảng võ tọa lạc ở phía tây nam kinh thành Thăng Long, vốn là trường đào tạo võ nghệ và binh pháp dành riêng cho con em hoàng tộc, được Thái Tông Hoàng đế thiết lập vào năm Nguyên Phong thứ ba (1253). Một lần có viên giáo thụ đến gặp Hưng Đạo Vương phàn nàn về sự yếu kém và chểnh mảng học tập của bọn võ sinh, Đại Vương hiểu chuyện, vì ngài biết có kiểm đếm hết đám thiếu niên nội tộc trạc tuổi mười lăm, mười bảy cũng chỉ được dăm chục đứa, lại còn đứa có tài đứa bất tài, đứa thích võ đưa thích văn, nên thiếu vắng võ sinh ưu tú không hề lạ. Nghĩ tới vận mệnh xã tắc trước áp lực xâm lăng ngày càng quyết liệt của bọn Nguyên Mông, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn bèn bàn bạc với Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải:

– Người khí phách trong thiên hạ nhiều lắm, nay Giảng Võ chỉ dành cho con cháu trong họ thì e rằng khi quân Nguyên phạm cõi sẽ thiếu nhân tài giúp nước, vậy nên chăng tấn xin Quan gia cho tuyển lựa người trong nước có khả năng vào trường rèn luyện?

Chiêu Minh không thuận, ngài cho rằng:

– Hoàng thân quốc thích học chung với thứ dân thì còn ra thể thống gì nữa. Đem việc này mà bàn với Quan gia có khi còn bị quở.

Chiêu Minh Vương là tể tướng đầu triều nên Hưng Đạo Vương không nói gì thêm. Nhưng vốn đa mưu, Hưng Đạo nghĩ phải dùng thực tế hai năm rõ mười để thuyết phục Chiêu Minh và hoàng thượng. Nhân sắp lễ mừng thọ Thái thượng hoàng, ngài bẩm với đương kim hoàng đế bấy giờ là Thánh Tông:

– Trước kia khi nước nhà có biến Thượng hoàng đều đích thân cầm quân xông pha trận mạc, hẳn trong tâm trí vẫn nhớ việc binh đao. Hằng năm mừng thọ Người đều làm yến tiệc, thần cầu xin năm nay bệ hạ tổ chức thêm múa võ, ắt Thượng hoàng sẽ vui thích.

Vua Thánh Tông là người hiếu thảo, mừng rỡ chấp thuận:

– Phải đấy, phụ hoàng chắc rất vui. Theo khanh lấy ai ra múa võ?

Hưng Đạo đáp:

– Giảng Võ lập đã lâu, võ sinh là người trong nhà cả. Theo thần dùng chúng làm chủ đạo, cũng tiện dịp để con cháu phô diễn tài năng.

Thánh Tông truyền:

– Vậy ta giao cho khanh lo liệu.

Nghe Quan gia nói thế, Hưng Đạo bèn lựa lời đưa đẩy:

– Chiêu Minh Vương vừa là Tể tướng vừa là con Thượng hoàng, thần dưới đệ ấy một bậc nên không dám nhận, bệ hạ giao cho Chiêu Minh là hợp tình hợp lý.

Trần Quang Khải được hoàng huynh gọi vào cung giao việc, ban đầu thì cả mừng, về sau lại đâm lo vì không kiếm được người giỏi múa đao kiếm để làm hài lòng phụ hoàng. Theo chỉ dụ, ngài đã sang Giảng võ đường tuyển lựa, nhưng trong hơn ba chục học sinh hoàng tộc cuối cùng chỉ chọn được năm đứa gọi là tàm tạm. Thấy việc không xong, Quang Khải bèn rủ Nhật Duật cùng đến gặp Thánh Tông để thăm dò ý tứ của nhà vua về việc thay đổi khoản múa võ sang múa hát cung đình.👁️

Sau khi nghe Chiêu Minh trình bày, hoàng thượng nhíu mày:

– Không được đâu, cho bọn đào hát đến mừng thọ thì tầm thường quá. Cứ vậy đi, đám Giảng võ kém cỏi thì đệ kiếm đám khác bổ sung.

Quang Khải nháy mắt cho Nhật Duật, hy vọng người em nói đỡ cho mình một câu. Chiêu Văn làm mặt tỉnh bơ, nói thủng thẳng:

– Hoàng huynh nói phải đấy, xem bọn đào hát thì để phụ hoàng nghỉ ngơi cho khỏe. Quang Khải huynh gắng kiếm làm gì mà chả ra người tài.

Thánh Tông tỏ thái độ dứt khoát:

– Cứ như vậy nhé, đừng thay đổi gì cả.

Khi cáo lui ra ngoài, Quang Khải trách Nhật Duật không giữ lời hứa, đã chẳng nói giúp lại còn xúi bẩy thêm vào để hoàng huynh giữ nguyên chủ ý. Nhật Duật cười trừ, đáp:

– Huynh có thấy bệ hạ khăng khăng đòi múa võ không? Đệ có góp lời cũng chẳng ăn thua, thà cứ làm theo rồi tìm cách gỡ bí.

Chiêu Văn nói nhỏ với ông anh, Chiêu Minh nhăn nhó “Lại phải nhờ cậy cái lão này, tức chết đi được”. Nhật Duật bảo “Huynh ấy không nề hà đâu, có điều huynh đừng làm khó cho người ta thì đâu vào đấy cả”.

Bí quá, Chiêu Minh đành nhờ cậy Hưng Đạo kiếm người. Đại Vương đồng ý giúp, nhưng bảo:

– Việc của Tể tướng giao tất nhiên phải nỗ lực, chỉ sợ mấy thuộc hạ của ta tuy có chút võ công song đều là gia nô và hạng thứ dân, không biết có làm nhị hoàng phật ý?

Ngày mừng thọ đã cận kề, Quang Khải biết không thể làm khác hơn, đành gấp gáp gật đầu:

– Không sao, thứ dân hay gia nô cũng là thần dân trong nước, nếu phụ hoàng và Quan gia có hạch sách gì thì ta nói đỡ cho. Huynh cứ chuẩn bị chu đáo là được.

Hưng Đạo Vương mừng lắm, bèn quay về Vạn Kiếp cho triệu tập môn khách Phạm Ngũ Lão cùng bọn thủ túc là Yết Kiêu, Dã Tượng và Nguyễn Địa Lô lên dặn dò, sai việc.

Vào lễ mừng thọ Thái thượng hoàng, cung Trùng Quang tại phủ Thiên Trường rực rỡ cờ xí, đông vui tấp nập như thể triều đình dời cả về đấy; xa giá của Thánh Tông từ Thăng Long trảy về có hơn ngàn người tháp tùng hầu hạ, quần thần từ tam phẩm trở lên đều góp mặt, kiệu, lọng rợp trời, ngựa, võng kín đất; các vương hầu xa gần cùng hội tụ, bậc thân vương mang theo hai ba trăm gia binh hộ tống, người tước hầu dẫn tới năm bảy chục gia nô phục dịch. Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đến từ Vạn Kiếp, Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải từ thái ấp cũng ở phủ Thiên Trường kéo sang, Tĩnh Quốc Vương Trần Quốc Khang từ Diễn Châu ra, Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật từ đạo Đà Giang xuống, Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc từ phủ Đông Đô về…

Màn lễ nghi và yến tiệc kéo dài từ sáng tới xế chiều, khi mặt trời đã nhạt nắng, Quan gia đến bên cạnh Thái thượng hoàng, khoanh tay thưa gửi:

– Nhân đại thọ của phụ hoàng, năm nay hoàng nhi và các vương có tổ chức thêm tiệc võ góp vui, mong phụ hoàng chiếu cố.

Thượng hoàng Trần Thái Tông tuổi ngoài ngũ tuần, người cân đối quắc thước, mặc long bào gấm đỏ, đang ngự trên ghế Bảo Long thếp vàng liền bật dậy vuốt chòm râu lốm đốm bạc, cả cười nói lớn:

– Khen cho bệ hạ và các khanh. Rượu thịt no say rồi thưởng thức võ nghệ thì còn gì bằng. Chu đáo quá. Chu đáo quá.

Quân thần vui vẻ kéo nhau ra đan trì. Quang Khải đi sau vua, nhìn không thấy Quốc Tuấn đâu cả, mặt biến sắc lo lắng, cố nán lại chờ đợi. Chốc lát thấy Quốc Tuấn thủng thẳng bước ra từ khu nhà ngang dành cho thuộc hạ trong cung, ngài vội hỏi:

– Huynh chuẩn bị đến đâu rồi? Ta lo quá.

Hưng Đạo ung dung trả lời:

– Yên trí. Đâu vào đấy hết.

Trên bậc thềm cao nhất đặt sẵn hai ghế lớn dành cho hai vua, các bậc thấp hơn đặt nhiều ghế nhỏ là chỗ ngồi của vương hầu và quần thần tùy theo vai vế lớn bé. Riêng có sáu chiếc ghế nhỏ hơn ghế của nhị hoàng nhưng xếp hai bên tả hữu ngang hàng với các vua, gồm năm ghế của các đại vương con Thượng hoàng và một chiếc đặc cách cho Hưng Đạo Vương. Đây là chủ ý của Thánh Tông Hoàng đế, từ đấy thiên hạ bảo nhau: vương triều ta vua tôi một lòng, anh em hòa hợp gần gũi mà không quá xa cách, đó là cội rễ vững bền.

Khi mọi người an tọa, Quan gia ra dấu cho Tể tướng. Quang Khải đứng dậy vỗ tay ba cái làm hiệu rồi hô lớn:

– Nghiệp đế nhà Trần. Đại Việt tỏa sáng. Nước thịnh dân mạnh. Thượng hoàng muôn tuổi. Bắt đầu hội võ. Dâng lên hai rồng.

Ngài nói dứt lời, bá quan văn võ cùng hướng về hai vua, chắp tay trước ngực mà đồng thanh hô vang “Thượng hoàng vạn vạn thọ. Thánh thượng vạn vạn tuế”. Từ cánh cửa mé phải bước ra một tiểu tướng mặc võ phục màu trắng, đầu chít khăn lam, tay cầm cặp dùi đại, đôi chân bước chấp chới như đang bay bổng giữa không trung, hai cánh tay uốn lượn nhịp nhàng theo điệu “Bạch hạc hướng nhật” vừa múa vừa tiến về phía chiếc trống cái đỏ rực to ngang sải tay đặt ở góc sân, rồi vung dùi gõ ba hồi chín tiếng vang động trời chiều.👁️

Tiếp đến là màn trình diễn của hai đội cờ, mỗi đội sáu người. Bước ra từ cửa trái là đội hoàng kỳ vận trang phục màu đen, trên tay mỗi người cầm một lá cờ vàng tượng trưng cho quân Thánh Dực. Bước ra từ cửa phải là đội hồng kỳ vận trang phục màu xám cầm cờ đỏ đại diện cho quân Thần Sách. Hai đội nhập một giữa sân, cùng hòa nhịp múa bài “Công lũy thượng kỳ” miêu tả khí thế đánh chiếm thành giặc, dụng cờ chiến thắng, đội ngũ biểu diễn rất nhuần nhuyễn đồng điệu, động tác uyển chuyển và biến hóa hoạt bát, tinh kỳ phấp phới trông thật hào hùng và đẹp mắt.

Thượng hoàng vô cùng thích thú, gật gù nói:

– Hay quá. Bọn này là ai?

Thánh Tông mừng rỡ, bèn đáp:

– Bẩm, là gia tướng nhà hoàng đệ Chiêu Minh được giao quản các vệ đấy ạ.

Thái Tông quay sang Quang Khải, vốn ngồi cạnh ngài, khích lệ:

– Vương luyện binh được vậy là giỏi. Phải duy trì cho tốt để xứng danh quân triều đình.

Nghe phụ hoàng khen ngợi, Chiêu Minh kính cẩn đáp: “Dạ vâng” mà trong lòng vui sướng lắm. Bá quan hò reo sảng khoái và bàn luận nhiệt tình. Ích Tắc ngồi kế Quang Khải, mặt có vẻ kém tươi, nói to để vua cha nghe thấy:

– Bẩm phụ hoàng, tôi tớ nhà con đầy kẻ tài, dịp khác con mời người dự lãm.

Màn trình diễn của học sinh Giảng võ là trò “Đông A đả Thát”. Năm tiểu tướng mặc sắc phục quân Trần, áo tím quần nâu, đầu đội mũ đen, lưng thắt dải đỏ, dận ủng cao quá bắp chân, tay cầm đoản đao tiến vào từ cửa hữu; năm võ sĩ mặc binh phục Thát Đát, vận áo choàng vạt xéo ngang thân, đầu đội mũ lông, đi giày mũi hài da dê, vẽ mặt bôi râu, tay cầm trường giáo, từ cửa tả bước ra. Hai bên đối diện nhau giữa sân rồi kẻ vung đao người chĩa giáo, chém qua đâm lại tít mù, tuy cuối cùng giặc thua ta thắng nhưng xem ra có phần nhạt nhẽo. Cũng bởi vì đội ngũ kém cương kỷ, võ thuật chưa bài bản, lại còn thiếu khí thế hào sảng.

Thượng hoàng có vẻ không hứng thú, nhưng chẳng nỡ chê bai, lại nói câu an ủi:

– Xem cũng được, tuy còn non nớt lắm.

Rồi ngài hỏi chiếu lệ:

– Bọn nào đây?

Quan gia đưa mắt đùn đẩy Tể tướng trả lời. Chiêu Minh Vương đành ấp úng nói:

– Bẩm… bẩm phụ hoàng, bọn niên thiếu trong Giảng Võ đấy ạ.

Thánh Tông quở trách:

– Thân mang tước hầu được nuôi ăn học mà bất tài quá.

Bấy giờ Thái Tông buột miệng than:

– Giang sơn xã tắc mai này giao phó cho chúng xem chừng không ổn.

Bất chợt từ hàng ghế ở phía dưới, có cậu bé trạc tuổi chín, mười khum bàn tay làm loa, hét tướng:

– Đánh dở quá.

Ông bố ngồi bên cạnh hoảng hồn, vội nạt đứa trẻ:

– Không được vô lễ.

Thánh Tông nhíu mày hỏi:

– Đứa nào thế?

Tĩnh Quốc Vương biết người, nên đáp:

– Bẩm, nó là Hoài Văn Hầu, con trai của An Bình Vương ạ.

Thượng hoàng phán một câu sâu xa:

– Không sao. Trẻ con không biết nói dối. Thằng bé này khác người đấy. Hình như tên nó là Quốc Toản, năm xưa do ta đặt mà.

Thời cơ đến, Hưng Đạo Vương ngồi ghế cuối phía Quan gia, nói vọng sang:

– Bẩm tấu Thượng hoàng và bệ hạ, thần có mấy thủ túc tuy không qua Giảng Võ nhưng có chút tài mọn, nếu nhị hoàng cho phép thần sẽ gọi chúng vào hầu diễn?

Chiêu Minh góp thêm lời:

– Chúng là thứ dân không có danh phận gì nhưng võ nghệ khá lắm.

Quang Khải tuy chưa rõ Hưng Đạo đưa nhân vật nào ra múa võ nhưng cũng lên tiếng vun vào vì sợ phụ hoàng đang chán nản bởi đám võ sinh quý tộc mà không thiết xem nữa thì buổi lễ coi như thất bại.

– Cũng tốt. Vậy thử xem thần dân trong nước có hơn đám khanh hầu trong tộc.

Ý của Thượng hoàng khiến hai vị đại vương đầu triều thở phào nhẹ nhõm. Hưng Đạo đứng dậy, quay mặt về phía các vua chắp tay cung kính:

– Xin phép nhị hoàng cho thần được bắt đầu. – Rồi ông dõng dạc hô lớn:

– Gióng trống làm hiệu. Màn thứ nhất “Quá hải đoạn kình”.

Một lão ông tráng kiện đến bên chiếc trống lớn gõ một hồi dài. Tiếng trống vừa dứt, một người thanh niên vạm vỡ bước ra sân, mình trần đóng khố, nước da màu đồng đỏ, cơ bắp nổi cuồn cuộn, lưng xăm hình giao long, trên tay cầm hai chiếc mái chèo đen bóng, vừa đi vừa khua chèo như đang đưa thuyền rẽ sóng nước, miệng hò sang sảng:

Khoan dô hò dường

Đưa thuyền cưỡi sóng

Biển trời tinh sương

Ta lùng cá dữ

Ta săn thuồng luồng

Diệt loài thủy quái

Biển trời bình yên

Dô khoan hò dường.

Người ấy là Yết Kiêu, nô bộc trung tín của Hưng Đạo Vương. Đến giữa sân, chàng trai dụng cặp mái chèo chụm vào nhau rồi quay mặt về khán đài với hai vua và các quan. Trống lại nổi lên rộn rã. Nhanh như chim cắt vồ mồi, Yết Kiêu dùng song cước nhập hai mái chèo làm một, hất tung lên lại tách ra làm đôi rồi vươn tay bắt gọn và sử dụng như một cặp vũ khí lợi hại, rất tinh túy, rất điệu nghệ. Đang quay tít trên đầu chợt bổ xuống dữ dội, đang càn lướt dưới chân lại vút lên quyết liệt, người và cặp chèo tiến thoái khôn lường, xoay chuyển như gió lốc, biến hóa như sóng cả, đôi lần tạo ra ảo ảnh quay cuồng trong mắt người xem. Mọi động tác đều góp phần lột tả cuộc chiến sống mái trên biển lớn giữa người ngư dân với loài cá dữ và được điều tiết theo nhịp trống lúc dồn dập thôi thúc, lúc mạnh mẽ hùng hồn.

Cả khán đài im phăng phắc, từ vua chí quan đều say mê theo dõi. Khi màn diễn kết thúc thì khắp phía trỗi dậy tiếng hò reo tán thưởng. Nhìn sắc mặt hai vua, biết họ ưng ý lắm, Hưng Đạo yên lòng. Chờ sự nồng nhiệt lắng xuống, ngài lại đứng dậy hô to:

– Gióng chiêng báo hiệu. Màn thứ hai “Đằng sơn phục tượng”.

Từ cửa phải xuất hiện năm dũng sĩ sơn cước vận sắc phục chàm, tay cầm chiêng lớn, vốn người các trại ở châu Ái. Tiếng chiêng đồng thanh rộn rã, một tráng sĩ cao lớn hùng dũng bước ra, mặc bộ trang phục Thổ dệt hoa văn, lưng thắt dải đen, chân đi giày cỏ, tay cầm giáo nhọn, vai vác cuộn thừng to bằng ngón chân cái, miệng hát vang vang:

Ta vượt núi, ta băng rừng

Bắt voi về thuần phục

Sung vào đối tượng binh

Đợi quân thù kéo đến

Đánh cho chúng thất kinh.

Người này là Dã Tượng, thủ túc thân tín của Hưng Đạo Vương. Sau màn nghi lễ vái chào, đội chiêng xếp hình vòng cung, vừa đánh chiêng vừa nhảy nhót tạo thế trợ lực cho nhân vật chính động thủ. Dã Tượng một tay múa giáo, một tay vung thừng, tiến thoái vô cùng hợp lý, công tả tấn hữu rất quyết liệt mà bài bản. Giáo là vật cứng khi đâm lướt uy lực mạnh mẽ, khi gạt đỡ uyển chuyển kín kẽ. Thừng là vật mềm lúc tung ra thẳng đuột như tên bắn, lúc co lại uốn khúc như mãng xà thủ thế, có lúc lại biến hóa thành chiếc thòng lọng lợi hại. Mọi động tác võ thuật của Dã Tượng đều thể hiện tài nghệ quy phục voi rừng của hảo hán sơn cước.

Màn trình diễn hòa trong tiếng chiêng hào hùng khiến mọi người hưng phấn tột độ, hoàng gia nhiệt liệt ngợi ca, bá quan nô nức cổ vũ. Trong vô số giọng nói cười, ai nấy còn nghe rõ mồn một tiếng hét khản đặc của cậu bé Hoài Văn Hầu “Võ công cái thế. Kỳ tài thiên hạ”. Lúc khí thế dịu bớt, Hưng Đạo lại hô vang:

– Mõ ngân làm hiệu. Màn thứ ba “Xạ lạc ác điểu”.

Một chú mục đồng lững thững bước ra, quần nâu áo vá, đầu để chỏm ba trái đào, tay cầm mõ tre vừa đi vừa gõ cốc cốc như đánh hiệu gọi trâu lạc. Màn này mở đầu bằng bối cảnh êm ả thanh bình, làm người xem khó đoán diễn biến. Giữa lúc quan khách đang phân vân thì từ cửa túa ra năm kẻ khoác áo tơi bằng lá cọ thay bộ lông vũ, mặt đeo đuôi mo cau cuộn tròn sơn son giống hình chiếc mỏ, đầu đội mũ cao trên đỉnh chóp gắn lông đuôi chim ó nhuộm xanh, nhảy múa la hét quay cuồng loạn xạ mà không theo quy củ nào. Trang phục và hành vi của chúng rõ ràng tượng trưng cho lũ chim bay đến phá hoại mùa màng. Bất chợt tiếng mõ nổi lên dồn dập như giục giã khẩn thiết. Cứu tinh xuất hiện, một chàng trai có khuôn mặt sáng sủa, áo vải quần thô, vóc dáng nhỏ nhắn, điệu bộ tinh anh, tay cầm cung, lưng đeo bao tên, miệng ca vang lanh lảnh:

Bớ này ác là

Phá nương phá ruộng

Ta đã về đây

Giữ đồng lúa chín

Ta săn chúng mày

Liệu đường mà bay.

Người này tên Nguyễn Địa Lô, gia nhân thân cận của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Ca vừa dứt câu, Địa Lô dùng một tay quay chiếc cung như chong chóng, một tay rút mũi tên sau lưng, rồi thoắt cái đã giương cung bắn tên lao vút đi trong tiếng kêu kinh hãi của đám quần thần lắm văn ít võ. Mũi tên xạ kích rụng mũ lông trên đầu một người đội lốt chim đang nhảy nhót không ngừng. Cứ thế năm mũi tên bắn ra từ nhiều tư thế khác nhau làm rung cả năm chiếc mũ mà không hề phạm vào chỗ nào khác trên cơ thể người. Khiến mọi người kinh sợ nhất là chiêu ngoảnh lưng về phía đối tượng, rồi bất thần quay lại và buông dây cung tức thì.

Khán đài rung chuyển tiếng hò reo sau màn trổ tài căng thẳng, hồi hộp. Thái Thượng Hoàng xuýt xoa: “Rùng mình thật nhưng tuyệt kỹ, đầy bản lĩnh”. Hoàng thượng căn dặn: “Mua vui không nên diễn trò này. Tài nghệ như thế nên dùng vào việc đánh giặc”. Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật hỏi nhỏ Hưng Đạo Vương: “Huynh có thể cho mượn người này một tháng về luyện cung cho thuộc hạ nhà tôi?”. Hưng Đạo trả lời: “Được thôi. Nhưng ngài phải giúp ta một việc”. Rồi ông thì thầm điều gì đó vào tai Nhật Duật.

Trời đã nhá nhem, chốc lát thôi, khoảng không sẽ chìm vào bóng tối, Tiên lượng trước thời khắc biểu diễn, Hưng Đạo Vương đứng dậy hô to:

– Nổi lửa làm hiệu, màn cuối cùng “Đại phá quân doanh”.

Từ cửa bước ra là hai mươi tám gã vận trang phục Bắc phương, giữa ngực đeo miếng vải đề chữ đại quốc, mỗi người cầm hai bó đuốc cháy rực, soi sáng trưng cả chiếc sân lớn. Trong ánh đuốc bập bùng, đội ngũ “nước lớn” tách từ chữ nhất dài thòng thành chữ tam tinh gọn rồi hợp lại thành chữ công sắc sảo.

Trên khán đài, hoàng thượng quay sang hỏi Hưng Đạo:

– Ý nghĩa của việc xếp chữ này thế nào?

Hưng Đạo đáp:

– Bầm bệ hạ, một đạo quân phương Bắc chia làm ba hướng kéo sang đánh phá nước ta.

Thái Tông nghe thấy bèn hỏi:

– Vương nghĩ vậy à?

Hưng Đạo trả lời:

– Bẩm Thượng hoàng, thần suy đoán thôi.

Ở dưới sân, đám “đại quốc” lại chuyển hóa thành chữ vi vuông vức, kín kẽ. Bất thần một võ quan xuất hiện trước cửa, tướng mạo oai phong lẫm liệt, đầu đội mũ sắt ngù lông, ngực bịt giáp đồng ở giữa có miếng vải trắng thêu chữ “Đông A” màu đỏ, một tay cầm trường thương, một tay ra vẻ giữ dây cương, người nhún nhảy như đang phi ngựa. Người ấy là Phạm Ngũ Lão, môn khách “hữu duyên hội ngộ” của Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Đến trước “trại giặc” hình chữ “vi”, Ngũ Lão kìm “cương ngựa” rồi cất tiếng hát hào sảng:

Này lũ Bắc phương

Quen thói bạo cường

Nước non Đại Việt

Chớ có xem thường.

Ta đoàn hùng binh

Vâng lệnh triều đình

Sa trường đối địch

Quyết trận tử sinh.

“Cửa trại” mở ra, ba tên giặc múa đuốc xông tới, chiến tướng Đông A khua trường thương nghênh chiến, chỉ bằng một đường rẻ quạt đã gạt tắt cả sáu ngọn đuốc của đối phương. Chữ “vi” bị thu nhỏ lại khi thêm năm tên “nước lớn” hùng hùng hổ hổ xông ra, vừa múa đuốc vây quanh tướng nhà Trần vừa gào thét điên cuồng “Giết giết Đông A”. Ngũ Lão hiên ngang chống trả, chỉ bằng một tay điều khiển chiếc thương lượn vòng tròn dập tắt ngóm toàn bộ đuốc giặc. Bất chợt tiếng trống vang lên hào hùng. Chớp thời cơ, dũng tướng lao thẳng vào trại giặc, tả xung hữu đột, thượng công hạ thủ, thế tấn oai phong như hổ vồ, đường thương uyển chuyển như rồng lượn, tàn lửa bay tung tóe như hoa tuyết, cảnh tượng thật hoành tráng và hấp dẫn. Chưa dứt một hồi trống, với chiếc thương lợi hại kết hợp võ nghệ kỳ tài Ngũ Lão đã lần lượt dập tắt hết thảy đuốc lửa còn lại của chúng.

Ở trên khán đài, quân thần được dự lãm khung cảnh vô cùng dữ dội và oanh liệt của hào khí Đông A đã đưa đẩy niềm xúc cảm của họ trôi bồng bềnh vào cõi tĩnh lặng của trí tưởng tượng mà chẳng hề để ý bóng đêm đã bao phủ tràn ngập. Cho đến khi Tể tướng Chiêu Minh Vương dõng dạc hô to: “Thắp sáng cung Trùng Quang. Mừng Đại Việt trường tồn. Mừng Đông A thịnh vượng”, tức khắc từ hậu cung xuất hiện đoàn thị nữ xiêm áo lả lướt, tay cầm đèn lồng tỏa ra hai phía soi tỏ rực rỡ hành cung, bấy giờ mọi người như bừng tỉnh, cùng hân hoan reo vui.

Tối đấy, khi bá quan đã lui về nghỉ, theo lệnh vua, các đại vương thân cận nhất được vời lại nghị đàm. Thái Thượng hoàng kêu mệt, không dự. Thực chất ngài né tránh để đương kim hoàng thượng toàn quyền định đoạt việc nước. Tuy nhường ngôi cho con nhưng trước nay Thượng hoàng vẫn điều hành chính sự, bây giờ nhà vua ở ngôi cũng đủ lâu, tinh thần đã vững vàng, trí lực đã thông tuệ, ngài cho rằng đã đến lúc hoàng thượng phải tự quyết mọi việc.

Quân thần không phân biệt ngôi thứ, cùng ngồi quanh một chiếc bàn dài, chỉ có trà bánh chiếu lệ. Ban đầu các vương e ngại không dám ngồi ngang với vua. Hoàng thượng bèn lên tiếng vỗ về bằng lời lẽ chân thành:

– Thiên hạ là thiên hạ của tổ tông, người nối nghiệp tổ tông phải cùng hưởng phú quý với anh em trong họ. Tuy bên ngoài có một người ở ngôi tôn, được cả thiên hạ phụng sự, nhưng bên trong thì ta với các khanh là đồng bào ruột thịt. Lo thì cùng lo, vui thì cùng vui. Các khanh nên truyền những lời này cho con cháu để chúng đừng bao giờ quên, thì đó là phúc muôn năm của tông miếu xã tắc.

Bấy giờ mọi người mới dám ngồi.

Đương kim hoàng thượng ở tuổi tam tuần, vóc dáng tầm thước, tướng mạo khôi ngô, tính cách cương nghị nhưng rất chan hòa với huynh đệ. Vua sai người rót trà mời các vương, rồi nói:

– Đây là trà Liên Hoa, một giống trà quý chỉ trồng ở vùng núi Thanh Sơn do quan huyện Đồng Hỷ dâng ngự. Huynh đệ thưởng thức để biết hương vị. Trẫm cũng cho gói sẵn mỗi gói vài cân để mọi người mang về dùng.

Các vương đồng thanh đáp:

– Đa tạ long ân.

Vua giơ tay ra dấu im lặng, ngài trầm ngâm giây lát rồi cất lời tâm huyết:

– Thế nước ngày một chông chênh trước áp lực dữ dội của Nguyên triều, khiến trẫm đêm ngày lo nghĩ. Nghĩ càng thêm tức, nhớ năm mới đăng quang, Hốt Tất Liệt gửi chiếu sang phong trẫm làm Nam Quốc vương và tặng cho ba tấm gấm tây, sáu tấm gấm kim thục. Vậy mà tháng trước chúng sai người đem thư sang hạch sách lễ khánh hạ, đòi hai trăm tấm tơ An Thái, một trăm tấm lụa Vĩnh Bảo, mười đôi chim trĩ, sáu cặp ngà voi, sáu chiếc sừng tê, lại còn nhăm nhe mượn đường đánh Chiêm Thành. Chúng vẫn buộc ta phải thực hiện sáu điều khoản nhục nhã mà bất cứ bậc quân vương còn chút liêm sỉ đều không thể chấp nhận. Lòng tham của chúng ghê gớm hơn Hán, Tùy, thủ đoạn của chúng thâm hiểm hơn Đường, Tống. Vậy các khanh có kế sách gì khả dĩ đối phó?

Quang Khải dõng dạc lên tiếng:

– Tâu bệ hạ, theo thần không nên đáp ứng đòi hỏi của Nguyên triều, ta cứ vin cớ nước đang hạn hán mất mùa, dân chúng đói kém, kho tàng trống rỗng, muông thú trên rừng cũng chết khát hết, nên chỉ có vài chục tấm lụa làm cống phẩm. Đồng thời tăng cường tích trữ lương thảo, tuyển quân, rèn binh, chủ động đề phòng chúng đánh bất ngờ.

Ích Tắc đề xuất hướng cầu an, chấp nhận nhường nhịn bằng mọi giá:

– Ta là nước nhỏ yếu, họ là Đại Nguyên lớn mạnh, đến ngay như Nam Tống còn hơn ta gấp bội mà chống không nổi bị họ tuyệt diệt rồi đó. Vậy nên chẳng ta cứ hòa dịu đáp ứng yêu sách của họ để đổi lấy yên bình?

Hưng Đạo hùng hồn đáp trả thái độ nhu nhược của Ích Tắc:

– Chiêu Quốc nói vậy mà nghe được sao? Nam Tống bị diệt vong chẳng qua vua hèn, tướng mạt, một quốc gia có muôn triệu người mà tôi trung đếm không quá mười ngón tay. Đại Việt ta vua tôi đồng lòng, quân dân vững chí, quân không nhiều nhưng tinh, dân không đồng nhưng dũng, mấy năm được mùa nên thóc gạo đầy kho, ân mưa móc thấm nhuần khắp cõi khiến trăm họ vui đời thịnh trị, vậy thì hà cớ gì phải run sợ giặc Thát? Đáp ứng đầy đủ cống phẩm lần này thì lần sau chúng sẽ đòi hỏi nhiều hơn, bấy giờ biết lấy gì mà cống nạp? Còn việc cho mượn đường thì chẳng khác nào dâng nước cho giặc để chúng chiếm làm châu quận mà không thiệt một tên tốt. Đích ngắm của chúng chưa hẳn là Chiêm Thành xa xôi mà dứt khoát là Đại Việt ta đó, chớ cả tin vào lũ hùm beo kẻo hổ thẹn với tổ tông xã tắc.

Quốc Khang đề đạt yêu cầu:

– Lời của Quốc Tuấn chí phải. Không thể cho mượn đường. Tâu bệ hạ, thần phụng mệnh trấn giữ Diễn Châu, nếu ta không cho mượn đường, giặc Nguyên ắt dùng đường thủy đánh Chiêm rồi uy hiếp Bố Chính, bấy giờ phương nam sẽ lâm nguy, vậy xin chuẩn tấu cho thần được tuyển thêm năm ngàn binh để tăng cường phòng bị.

Thánh Tông nói:

– Ta chuẩn tấu cho huynh. Nhưng chớ dùng ngân khố vào việc riêng đấy.

Biết hoàng thượng nhắc khéo về việc dựng phủ đệ nguy nga ở Diễn Châu, Quốc Khang cười xuề xòa và chữa thẹn bằng lối nói đùa của anh em trong nhà:

– Đệ làm vua mà so đo với huynh quá. Chung quy huynh cũng biết sửa lỗi đấy chứ, nên dân gian cũng có thêm chỗ để thắp hương cúng Phật, thế là tốt rồi.

Sợ quân thần sa đà vào chuyện bông lơn, Hưng Đạo vội lên tiếng:

– Khởi bẩm bệ hạ, việc phòng bị quốc gia phải lo nhiều hướng, hướng nam đã có Quốc Khang trù liệu, còn hướng tây bắc đã có Chiêu Văn trấn giữ, nhưng cũng cần chiêu dụ các trại chủ miền núi để tạo thế ỷ giốc sau này. Theo thần nên cấp thêm kinh phí cho Nhật Duật để đệ ấy giao hảo thuận lợi với các thủ lĩnh địa phương.

Thánh Tông đáp ứng:

– Ta chuẩn thuận.

Rồi ngài hỏi tiếp:

– Nhưng còn hướng đông bắc thì sao, ai đứng ra gánh vác?

Mọi người đều im lặng vì nghe vua hỏi vậy nhưng lại thấy ngài nhìn Quốc Tuấn. Vương né Quan gia mà hướng mắt về phía Quang Khải. Vua ngầm hiểu ý, bèn phán:

– Thôi được rồi, vùng đông bắc là địa bàn trọng yếu, ta giao cho Chiêu Minh và Hưng Đạo hợp lực tổ chức phòng địch. Ngoài ra ta phong cho Chiêu Minh làm Tướng quốc Thái úy điều hành mọi việc trong nước, còn Hưng Đạo tấn phong chức Quốc Công Tiết chế thống lĩnh quân đội cả nước. Khi về Thăng Long sẽ thiết triều ban chiếu.

Ích Tắc thấy vua không đả động đến mình, có vẻ không hài lòng, song chẳng dám nói gì thêm. Khi thấy Hưng Đạo nháy mắt, Nhật Duật vội lên tiếng:

– Thần muốn thỉnh cầu một việc, chỉ sợ bệ hạ phật ý nên chần chứ không dám nói.

– Đệ muốn yêu cầu gì thì cứ nói, anh em một nhà cả, nếu không phải ta cũng bỏ qua cho.

Được nhà vua khích lệ, Chiêu Văn bày tỏ:

– Thần trộm nghĩ, nước có cường thịnh trước phải ở lòng dân chung sức, quân có tinh nhuệ trước phải cậy tướng tài. Nay tướng cầm quân ngoảnh đi ngoảnh lại chỉ có mấy vị vương hầu, còn đầu lĩnh các vệ, các lữ không nhiều người giỏi, một vài người tinh thông võ nghệ nhưng mù mờ binh pháp. Trông cậy vào đám võ sinh trong họ để bù vào chỗ thiếu hụt thì khó mà chu toàn đại nghiệp. Thần thỉnh cầu bệ hạ cho phép mở cửa Giảng Võ để tướng sĩ ngoại tộc đến học hỏi binh thư, ngoài ra cho tuyển dụng người tài trí trong thiên hạ đến rèn luyện. Nếu được vậy lòng dân càng phấn khởi, quân đội càng vững mạnh.

Thánh Tông trả lời:

– Ta cũng thấy khả năng của bọn võ sinh rồi. Song nhận người khác họ vào Giảng Võ sẽ trái với thông lệ do Thượng hoàng đề ra, điều này khó nghĩ đây. Vậy ý của Quang Khải thế nào?

Nghe vua hỏi, Chiêu Minh thoáng nghĩ:

– Chắc do Hưng Đạo bày vẽ thì Chiêu Văn mới lập luận được như vậy. Nhưng dù sao huynh ấy cũng vì vận mệnh nước nhà, chẳng lẽ ta lại hẹp hòi ngăn cản khi đã chứng kiến tận mắt màn diễn võ của đám trẻ nội tộc.

Ngài mạnh dạn bộc bạch:

– Thần nghĩ luật lệ là do con người đặt ra, cứ giữ khuôn sáo mà không thay đổi sẽ khó theo kịp thời thế. Hai chục năm trước Thượng hoàng lập Giảng võ đường thì áp lực của Nguyên Mông không lớn như bây giờ. Nay ta cần nhiều tướng giỏi về võ nghệ lẫn binh thư mới có khả năng đối phó với địch. Nếu xã tắc cầu tài, bệ hạ cho thứ dân vào học Giảng võ thì chắc Thượng hoàng cũng không nỡ trách.

Nhà vua truyền bảo:

– Việc này cũng có thể được, ta sẽ lựa lời thuyết phục Thượng hoàng. Chiều nay có viên tiểu tướng múa thương phá giặc lửa rất tài nghệ. Nghe nói là môn khách nhà Hưng Đạo, nếu vương không phiền lòng thì ta cử hắn làm Phó quản vệ Thánh Dực. Đêm đã khuya, các khanh về nghỉ.

– Thần phụng chỉ.

Hưng Đạo đáp rồi cùng các vương bái tạ hoàng thượng.

Sáng hôm sau, khi Trần Quốc Tuấn cùng đoàn tùy tùng chuẩn bị khởi hành trở về Vạn Kiếp thì có người chạy đến mời ngài qua chùa Phổ Minh gặp Thái thượng hoàng. Hưng Đạo vội vã sang chùa, mới vào đến sân đã nghe giọng tụng kệ của Thái Tông hòa trong tiếng mõ cốc cốc.

Sắc đêm vừa hừng sáng

Ban mai rạng thinh không.

Tóc xanh giờ điểm trắng

Còn đâu vẻ tươi hồng

Sao tuổi xuân đà ngắn?

Bởi nghiệp quả tranh hùng.

Hưng Đạo đứng lặng người, không dám bước vào chính điện. Có cảm giác Thượng hoàng mượn lời kệ nhắc nhở mình, lòng xúc động mãnh liệt khiến con tim của Vương nghẹn ngào khôn tả. Nhiều năm trước, khi ngài còn ở ngôi, Vương đã bộc bạch tâm tư cả rồi, sao bây giờ Người lại dùng ẩn ý răn đe chuyện tranh giành hơn thua? Quốc Tuấn này từng thề nguyện một đời rũ sạch oán cừu để trọn đạo quân thần và tận trung báo quốc, mà nay Người vẫn chưa tin ư? Giang sơn của muôn dân, đại nghiệp của họ Trần, Quốc Tuấn cũng người họ Trần, thà một lần đắc tội với vong linh cha chứ nhất quyết không tranh hùng mà gây chuyện nồi da xáo thịt để trăm họ oán thán, để sử xanh nguyền rủa.👁️

– Sao đứng dưới nắng khiến mồ hôi ướt đầm thế kia. Vào đây cho mát.

Lời của Thái Tông làm Hưng Đạo tỉnh trí, vội cúi đầu vái rồi rảo gót theo ngài vào trai phòng.

Thái Tông vận đồ tu hành màu nâu đất, chân đi giày vải, tay phe phẩy quạt nan, đưa Hưng Đạo sang căn phòng nhỏ có chiếc giường đơn kê sát góc, một bàn trà và hai cái ghế bài trí giữa nhà, một kệ gỗ áp tường chứa đầy kinh sách và bộ nghiên bút đơn sơ đặt trên cái án thư mộc mạc. Thấy Hưng Đạo đưa mắt nhìn quanh, Thái Tông giải thích:

– Đây là nơi ta ở mỗi lần vào chùa tụng kinh niệm Phật, chẳng nên cầu kỳ làm gì, sống thanh tao để lòng nhẹ nhõm.

Rồi ngài sai tiểu đồng lấy khăn mát cho Hưng Đạo lau mặt và tự rót trà mời. Vương hốt hoảng xua tay:

– Bẩm Thượng hoàng, thần không dám. Xin để bầy tôi rót nước dâng Người.

Thái Tông cười mà rằng:

– Đây là chỗ thiền môn, không cần câu nệ lễ nghĩa vua tôi. Ta cứ xưng hô chú cháu cho gần gũi.

Hưng Đạo không thể nói gì thêm, đành phục tùng đáp lại:

– Thưa chú, vâng ạ.

Màn dạo đầu thân mật của Thượng hoàng khiến Vương yên lòng. Thái Tông bắt đầu vào chuyện:

– Ban nãy chú mới nghe hoàng thượng thông báo việc giao cho cháu trọng trách Tiết chế. Như vậy cháu nắm quyền thống lĩnh toàn quân đấy. Hoàng thượng biết dùng người là cái phúc của xã tắc. Cháu xứng đáng nhận chức, nhưng chú cũng muốn biết cảm nghĩ của cháu về việc này?

Bây giờ Hưng Đạo mới vỡ lẽ, thì ra Thượng hoàng thăm dò thái độ của Vương cũng vì cái chức Tiết chế mới được quan gia chỉ dụ bằng miệng. Hẳn ngài chưa thật yên lòng về chuyện cũ. Có lẽ nỗi ám ảnh từ cuộc nổi loạn ở sông Cái năm Đinh Dậu (1237) khiến ngài phải lánh lên Yên Tử đã có lý do để trỗi dậy, khi con trai của người anh tạo phản năm xưa được trao quyền thống lĩnh quân đội. Lòng quặn đau bởi sự dao động niềm tin của Thượng hoàng đối với mình, Hưng Đạo thốt ra những lời chân thành nhất:

– Thưa chú, được chú và hoàng thượng tin tưởng giao trọng trách, đấy là niềm hãnh diện lớn lao của cháu. Thiết nghĩ, cháu chỉ có thể tận tụy với công việc thì mới mong báo đáp được phần nào hoàng ân. Vậy chú cứ yên lòng, cháu sẽ nỗ lực vì đại cuộc mà phò vua giúp nước cho đến ngày lìa bỏ cõi đời.

– Rất tin tưởng, tin tưởng tuyệt đối. Chức Tiết chế là điều tiết việc binh, chế ngự và cai quản quân đội, sao cho hùng mạnh mà kỷ cương, tinh nhuệ mà khuôn khổ, tướng phải thông, binh phải nhọn, thì mới khả dĩ đánh đâu thắng đó. Phàm làm tướng mà không tiết chế được ham muốn phi nghĩa, không kìm nén được danh vọng phi luân, bất trung với vua, bất chính với nước, bất nhân với binh sĩ thì sớm muộn cũng bị báo ứng. Như thân ta, cả tuổi thanh xuân mải mê tranh bá đồ vương, nay sức cùng lực kiệt mới biết xa lánh hư danh mà tìm về cửa Phật, giờ ngồi ngẫm lại mới thấy có nhiều việc không nên làm, có nhiều điều không nên thái quá. Mong cháu ghi nhớ tâm huyết này như một lời khuyên chân tình của người chú ruột thịt không còn ham hố phù du trần thế.

– Thưa hoàng thúc, cháu xin ghi lòng tạc dạ. – Hưng Đạo cảm động trước lời chỉ bảo của Thái Tông.

– Chú còn nghe nói Nhật Duật xin mở cửa Giảng Võ cho thứ dân vào học, ý cháu thế nào?

– Dạ thưa, được vậy thì tốt lắm. Nay ta thiếu người tài giỏi điều hành việc quân, cần phải tổ chức gấp, nếu để trễ thì khi có họa xâm lăng sẽ trở tay không kịp.

– Cứ vậy đi, nhưng cần có thầy giỏi thì trò mới nên người. Ngoài ra phải chú trọng việc dạy binh pháp, kẻo đào tạo ra một đám hữu dũng vô mưu thì khốn.

– Cháu có soạn một cuốn binh thư phù hợp với điều kiện nước ta. Tiện mang theo đây nên dâng chú xem trước, nếu Người thấy được thì xin cho giảng ở võ đường.

Nói rồi, Hưng Đạo lấy trong ngực ra một cuốn sách dày hơn đốt tay, kính cẩn trao cho ông chú.

Chương 4

Giảng Võ đường, tiểu sinh trợ nghĩa bạn đồng môn

Mai Lâm thôn, nam tử nặng tình nữ dị tộc

Phạm Thái vốn người huyện Thiên Thi, lộ Khoái Châu, chàng trai trẻ nhất trong nhóm thám báo có dáng vóc mảnh dẻ thư sinh nhưng cơ bắp rắn chắc như gỗ đá, với tính tình hòa nhã vui vẻ và một trái tim lạc quan yêu đời. Theo gia phả, Thái là dòng dõi chín đời của đại tướng quân Phạm Hạp thời nhà Đinh, người đã giữ trọn tấm lòng sắt son với đế nghiệp của Đinh Tiên Hoàng nên bị giết khi triều đại đổi thay. Con cháu ông từ đấy rời xa triều chính, không màng thế sự để sống đời nông phu chân lấm tay bùn từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Tuy vậy, trải hàng trăm năm trong huyết quản Pham gia vẫn lưu truyền chí khí anh hào của tổ tiên, vẫn âm thầm gìn giữ bí quyết võ thuật truyền thống. Đấy là điều thiên hạ đồn đại, ai không tin thì người ta sẽ kể câu chuyện Phạm Ngũ Lão đầu quân Hưng Đạo Vương làm minh chứng.

Một lần Ngũ Lão ngồi đan sọt, vì mải nghĩ binh thư mà không hay biết Đại Vương và đoàn tùy tùng đi qua nên bị quân lính dẹp đường lấy giáo đâm rách đùi. Kẻ bị đâm chảy máu đầm đìa nhưng vẫn bình thản chẳng hề biến sắc mặt, người ấy không tinh thông võ nghệ thì cũng cao thủ khí công, không anh hùng thì cũng hảo hán.

Biết người này là bậc khí phách, Hưng Đạo Vương mời về làm môn khách trong nhà. Chừng đâu được ít tháng, một hôm Ngũ Lão nói với gia chủ:

– Từ ngày đến tựa cửa nhà ngài, tiểu nhân thấy mình vô dụng quá, sớm tối rượu thịt no say rồi lại cùng mấy gã nhàn hạ ngồi đàm luận chuyện trời trăng mây nước, mà chẳng giúp được gì cho Đại Vương. Tiểu nhân không thiết làm môn khách nữa, hay là ngài cho kẻ hèn mọn này theo làm bầy tôi, trông nom dăm tên gia binh cũng được?

Hưng Đạo cười đáp:

– Tân khách mới đến nhà được mấy tháng, có người ở đây hơn ba năm rồi cơ. Bây giờ trông nhàn nhã thế nhưng khi hữu sự thì họ đều là kẻ tài trí cả đấy. Riêng Ngũ Lão không xứng làm tôi tớ ở đây mà phải có vị thế cao hơn chứ.

Vì mến mộ tài đức của Phạm Ngũ Lão nên Hưng Đạo Vương chủ ý để ông trình diễn võ thuật mừng thọ Thượng hoàng coi như một cách tiến cử nhân tài với triều đình, còn thuận lòng trao lá ngọc cành vàng trong nhà về nâng khăn sửa túi cho đấng mày râu có tương lai sự nghiệp hiển hách.

Thái là cháu ruột gọi Phạm Ngũ Lão bằng chú. Cha mẹ sớm qua đời, cậu sống cùng ông bà và các chú trong một mái nhà đầy ắp tình thương yêu. Sau ngày thúc phụ được Hưng Đạo cất nhắc, trở thành môn khách trong hương ấp Vạn Kiếp và được ngài dàn xếp gả con gái cho, dòng họ Phạm lại nở mày nở mặt, càng thôi thúc đám con cháu luyện tập võ nghệ, hy vọng khôi phục nghiệp đao kiếm.

Song vốn có dòng máu nghĩa khí, con cháu họ Phạm nhất quyết không cầu cạnh tiến thân mà cố gắng dùng năng lực của mình để vươn tới công danh sự nghiệp. Phạm Thái cũng vậy, khi ông chú đã làm đến chức Phó quản quân Thánh Dực thì cậu ta cũng chẳng cần nhờ vả mà lẳng lặng lên kinh thi tuyển vào Giảng võ đường.

Từ ngày Giảng Võ thu nhận con em bách tính vào học, cứ hai năm một lần tổ chức thi thố sức lực và quyền cước để lấy vài chục người xuất sắc nhất. Trải ba vòng tỉ thí, với tố chất võ nghệ cơ bản kết hợp sự dẻo dai của nhà nông, Phạm Thái dễ dàng vượt qua và vươn lên nhóm đầu trong số hai mươi bảy người trúng tuyển năm ấy. Tuy ăn học ở kinh thành nhưng Thái không mấy khi qua quân doanh thăm chú. Cậu ngại điều tiếng có chỗ dựa là ông chú làm tướng triều đình.

Khi quý tộc và thứ dân học chung một trường thì khó tránh khỏi việc chia bè kết nhóm theo giai tầng. Ở Giảng võ đường cũng thế, đám võ sinh con cháu vương hầu coi rẻ đồng môn khác họ, thường kéo đảng ức hiếp những người không cùng dòng máu. Một số kẻ biết thân phận chẳng thể đối đầu với đám con quan nên cố nín nhịn. Một số đứa có khí phách, không chấp nhận bị làm nhục cũng lập hội để bảo vệ lẫn nhau. Thế là xảy ra xung đột, dẫn tới những trận ẩu đả tơi bời, có lúc còn hẹn nhau ra bãi sông Hồng để đấm đá cho thỏa thích. Một điều lạ là tuy giải quyết mâu thuẫn và sĩ diện cá nhân bằng vũ lực, song giữa chúng có thỏa thuận ngầm là chỉ đánh nhau bằng tay không, nhất quyết không dùng vũ khí. Chúng cho rằng như thế mới quân tử, đồng thời tránh họa sát thương dẫn đến việc triều đình bắt tội.

Tất nhiên Phạm Thái thuộc phe bình dân và luôn góp mặt trong các trận thư hùng niên thiếu. Bấy giờ đã sang năm học thứ hai, ở cái “tuổi mười bảy bẻ gãy sừng trâu”, với sức vóc rắn rỏi, võ nghệ nổi trội và tính cách trượng nghĩa, Thái được anh em nể phục, suy tôn làm thủ lĩnh.

Chuyện xảy ra bắt đầu từ việc tranh giành tình cảm nam nữ giữa những cậu trai ngấp nghé trưởng thành. Trong nhóm của Thái có anh bạn tên Trọng Phúc vốn người đào hoa nên chiếm được cảm tình của Thị Huệ, cô gái vào độ trăng tròn người làng Quảng Bá ven Tây Hồ, thường giúp mẹ bán hàng ở quán nước gần Giảng Võ. Một đóa hoa xinh tươi nhưng lại có hai người muốn chiếm thì khó tránh khỏi mâu thuẫn.

Kẻ thứ hai là võ sinh Lương Nhân Hầu Trần Hữu Tiệp, con Viên ngoại lang Bảo Trung Vương vốn thuộc tôn thất nhà Trần. Tướng mạo thô thiển, tính khí cục cằn, nhưng ỷ thế con quan nên Lương Nhân Hầu chẳng coi ai ra gì, động một tí là giở đấm giở đá đe nẹt người khác. Người như thế trách sao không chinh phục được con nhà hiền lương như Thị Huệ, cho dù hắn dùng đủ chiêu trò tán tỉnh. Thấy Trọng Phúc thường lui tới quán nước lại được thục nữ tiếp đãi ân cần khiến Hữu Tiệp không khỏi đem lòng thù hận.

Một lần chàng trai thứ dân từ trong quán bước ra liền bị bọn thiếu niên quý tộc do Tiệp cầm đầu sinh sự đòi đánh. Biết một mình không thể địch nổi năm đứa nên Phúc đành bỏ chạy. Thế là đám võ sinh hoàng tộc được thể bóp méo sự thật, rêu rao khắp trường “Mấy thằng khố rách hèn nhát, thấy biến là tháo chạy thoát thân. Ngữ này chỉ giỏi ăn hại cơm gạo triều đình chứ làm nên trò trống gì”. Biết chuyện, Phạm Thái bàn bạc với anh em rồi hẹn quyết đấu sòng phẳng một chọi một để phân định hơn kém.

Buổi chiều hôm sau cả đám kéo nhau ra bãi sông Hồng chứng kiến trận tỉ thí giữa Trọng Phúc và Hữu Tiệp. Hai bên cam kết không đánh bè, kẻ nào thua phải từ bỏ tình cảm với Thị Huệ và cấm lai vãng đến quán nước. Gần ba chục đứa quay vòng tròn như xem chọi gà, hò hét cổ vũ cho người của phe mình.

Hai gã trai sàng qua sàng lại rồi lao vào nhau đấm đá túi bụi bằng đủ ngón nghề thuần thục. Hữu Tiệp to con tuy có cú đấm trời giáng nhưng ra đòn chậm chạp. Trọng Phúc nhỏ hơn song biết né tránh linh hoạt và phản công lại bằng các thế võ hiểm hóc nên từng bước chiếm ưu thế. Bị một cú đạp trúng ngực, Tiệp loạng choạng muốn ngã, bị dồn vào thế thua, hắn bèn rút con dao nhọn giấu sau lưng nhằm bụng Phúc đâm thẳng. Thấy bạn gặp nguy, Phạm Thái nhảy vọt tới, dùng chân đá văng con dao trên tay gã tiểu nhân quý tộc. Cú đá mạnh đến nỗi xương cánh tay của Tiệp bị gãy, khiến hắn đau quá nằm vật xuống đất kêu váng làng nước.

Viên ngoại lang đâm đơn kiện kẻ đánh con ngài bị thương tật. Thẩm hình viện bắt Phạm Thái về giam chờ ngày xét xử. Nghe tin cháu bị nhốt trong ngục, Phạm Ngũ Lão đem lễ vật đến nhà Bảo Trung Vương xin nương tay cho cháu, song không được ngài tiếp. Việc chẳng đặng đừng, tiện có Hưng Đạo Đại Vương lai kinh chầu vua, Ngũ Lão đành muối mặt trình bày sự vụ với bố vợ. Nghe xong chuyện, Đại Vương bèn mắng hiền tế:

– Ngươi là tướng triều đình mà mặc con cháu làm càn thì quá lắm. “Quốc có quốc pháp, gia có gia quy”, ngươi không biết dạy cháu khuôn phép thì cứ để luật triều trừng trị cho biết thân.

Ngũ Lão hoảng quá phải phân trần:

– Bẩm nhạc phụ, thằng cháu nhà con tuy là đứa vũ dũng nhưng biết lễ nghĩa, chưa hề hung hăng, bạo ngược với ai. Con nghĩ trong chuyện này nó không hẳn là kẻ sai quấy hoàn toàn.

Hưng Đạo vẫn làm mặt nặng:

– Ta không hứa gì cả. Tội nó đến đâu thì trị đến đó.

Tuy Vương nói vậy, song ngài vẫn cho Đào Thế Quang bí mật đi điều tra sự tình.

Thế Quang dò la trong đám võ sinh và mẹ con bà chủ quán nước rồi bẩm báo với Đại Vương nguyên do đánh nhau dẫn đến thương tích. Khi nắm rõ hành vi ức hiếp người khác của đám con em hoàng tộc và tinh thần trượng nghĩa cứu bạn mà gây nên họa của Phạm Thái, ngài bèn quá bộ sang Thẩm hình viện rồi lại ghé chơi nhà Viên ngoại lang Bảo Trung Vương. Biết tin đứa cháu chỉ bị phạt đánh hai chục roi và giam một tháng, ông chú ruột vui vẻ thốt câu “Ơn trời có mắt”.

Về sau triều đình xuống lệnh: Võ sinh tham gia đánh nhau thì bất kể là ai đều bị phạt hai mươi roi, sau đấy mới xem xét phải trái. Nạn đánh nhau từ đó giảm hẳn.

Nể phục cú đá uy lực của cậu trai hiệp nghĩa, sau này chính Thế Quang đã đề đạt với Đại Vương tiếp nhận Phạm Thái về vương phủ. Nửa năm sau, Thái được ngài tuyển chọn tham gia vào đội thám báo do Thế Quang làm nhóm trưởng.

Lại nói về sự khó ngủ của ba chàng thám tử sau cuộc bàn tính tìm đường về nước cấp báo tin quân Nguyên động binh. Thế Quang và Đỗ Thành khó ngủ đã đành, Phạm Thái không ngủ được vì có uẩn khúc trong lòng mà chẳng dám thổ lộ với ai. Đêm ấy, được nghe Đỗ Thành giãi bày tâm sự, Thái về giường nằm trằn trọc mãi, phần thì cảm thông nỗi niềm của huynh, phần lại cám cảnh nỗi khổ của lòng mình. Nguyên do từ chuyện vướng bận tình cảm với nữ nhi ngoại tộc mồ côi cha mẹ hiện sống cùng người ông ở thôn Mai Lâm dưới chân núi Phục Lĩnh.

Quan hệ trai gái với người của nước đối phương là điều cấm kỵ trong nguyên tắc làm gián điệp mà Thái được học từ “Binh thư yếu lược”. Song khi lòng rung động thì chàng ta lại cho rằng trong nguyên tắc cũng cần có trường hợp linh động. Sau nhiều ngày bối rối, cuối cùng Thái chấp nhận lý lẽ của con tim, với niềm tin dứt khoát không để chuyện tình cảm làm tổn hại đến nhiệm vụ đang gánh vác.

Núi Phục Linh là một nhánh của dãy Vân Khai Đại Sơn, nơi quần cư của tộc người Tráng Nùng, sinh sống bằng nghề trồng lúa trên ruộng bậc thang và chăn thả gia súc. Họ là một dân tộc yêu tự do, không chấp nhận sự cai trị của người Hán nên thường xuyên nổi dậy chống đối.

Vào thời Tống, một thủ lĩnh tên là Nông Trí Cao đã lãnh đạo người Tráng khởi nghĩa đòi quyền tự chủ. Tuy thất bại nhưng tinh thần quật cường của ông trở thành niềm tự hào của cả dân tộc. Người Tráng phương nam cho rằng Trí Cao thuộc chi của mình nên muốn đề cao họ của ông để lưu truyền tinh thần bất diệt, thế là họ Nông nghiễm nhiên thành họ lớn nhất trong tộc. Do chữ Nông còn được phát âm là Nùng nên người ta tự nhận mình là người Tráng Nùng. Ở bản Mai Lâm với hơn năm chục nóc nhà mà có tới ba phần tư là nhà họ Nông, tuy không phải mọi nhà đều là bà con ruột thịt của nhau.

Mọi chuyện bắt đầu từ lần gặp gỡ tình cờ hơn một năm trước giữa chàng thám tử Đại Việt với ông lão chăn dê Tráng Nùng. Lần ấy Thế Quang nghe nói quân Nguyên mới lập mấy trại ngựa quanh vùng nên cử Phạm Thái đi tìm hiểu. Thái gánh bộ dạo khắp bản trên xóm dưới trong vai thương lái tìm mua thuốc bắc để dò hỏi tin tức về các trại ngựa. Chàng xác định được chỉ riêng vùng phía nam Tả Giang đã có ba trại, mỗi trại nuôi khoảng ba trăm đến năm trăm con ngựa thồ, nguồn cung cấp chính từ việc cưỡng ép thu mua với giá rẻ mạt ngựa nuôi của cư dân trong vùng. Đây là giống ngựa to khỏe, ức nở, chân lớn, thích nghi với điều kiện núi non, là phương tiện thồ hàng chủ yếu ở vùng cao.

Sau nhiều ngày lang bạt, Thái nhiễm mưa gió nên bị cảm mạo. Chàng quyết định quay về nhưng kiệt sức bước không nổi, đành chui vào hốc núi nằm nghỉ, rồi mê man bất tỉnh. Trời ngả chiều, có ông lão lùa đàn dê ngang qua tình cờ phát hiện một người nằm co ro trong hõm đá bèn tới gần xem thử. Thấy chàng trai mắt nhắm nghiền, mặt mũi tím tái, toàn thân run bần bật, biết kẻ lạ ốm nặng ông liền bỏ đi rồi quay lại cùng với một thiếu nữ và một con ngựa. Họ khiêng Thái nằm vắt lên mình ngựa và lấy dây cột lại. Cô gái tay dắt ngựa, vai quảy bồ, ông lão lùa dê, đưa người xa lạ về bản.👁️

Phạm Thái tỉnh lại trên chiếc phản kê gần bếp lửa trong một ngôi nhà sàn của hai người không quen biết. Mồ hôi đầm đìa cơ thể, người đỡ sốt nhưng vẫn mệt rũ, chàng nhổm dậy nhìn ngơ ngác. Người đàn ông trạc ngoại lục tuần, mặc bộ đồ vải bông nhuộm đen truyền thống, đem lại cho chàng một bát nước rót từ cái siêu bằng đất, rồi bảo:

– Cậu bị mê man trên núi, ta và đứa cháu đưa về. Thuốc này sắc từ lá rừng, uống vào sẽ khỏi bệnh.

Thái cầm bát nước, miệng mấp máy “Xin đa tạ”, ghé môi nhấp thuốc, biết vị lành bèn uống cạn. Cô gái trẻ múc đồ ăn trong chiếc nồi đồng treo trên bếp lửa, để trước mặt Thái một tô cháo hầm thịt dê rồi nói nhỏ “Ăn đi, cháo nóng đấy”. Thiếu nữ mặc áo ngắn năm thân bó sát bộ ngực căng đầy, cái bẩu qạ đội đầu để hở búi tóc được cài bằng trâm bạc sáng lấp lánh, chiếc váy xếp nếp xòe ra che gần hết đôi bàn chân trắng muốt khi nàng ngồi xuống phía đối diện nhìn chàng trai ăn cháo. Ánh lửa rọi vào khuôn mặt đôi tám xinh xắn làm cặp má của nàng ửng lên sắc đào khiến kẻ ốm cũng thấy xốn xang. Chờ Thái ăn xong, người lớn tuổi hỏi:

– Cậu đi đâu mà qua vùng này?

Thái đã nghĩ sẵn câu trả lời:

– Dạ thưa ông, cháu buôn bán dược liệu, thường đi đây đó tìm mua các vị thuốc. Thưa, còn gánh bồ của cháu…

Ông lão nói:

– Đem về đây rồi, để dưới gầm sàn. Cậu mặc giống ta nhưng nghe giọng không phải người Tráng. Vậy cậu người ở đâu, tên gì?

Nhằm tránh bị dòm ngó, ba anh em thường ăn vận giống dân bản địa. Thái cảm nhận ông lão là người tử tế, có những điều nên nói thật.

– Cháu tên họ Phạm Thái, người phương nam ở nước Đại Việt, qua bên này làm ăn.

Ông cụ nhíu mày ngẫm nghĩ rồi nói:

– Tức cậu là người Keo. Nghe nói phải qua ba con sông, năm ngọn núi mới tới đất của người Keo.

Ở lâu trong nhà người không quen biết ắt bất tiện, Thái định cáo từ, nhưng vừa đứng lên thì mặt mày xây xẩm, đôi chân không trụ vững, loạng choạng ngã ngồi xuống tấm phản. Đoán được ý định của chàng trai, ông cụ liền bảo:

– Cậu chưa khỏi bệnh đâu, đêm hôm tăm tối đi đâu được. Cứ ngủ lại đây rồi mai tính.

Thế là ngủ lại một đêm thành ra năm đêm, phần vì bệnh lay lắt, phần nữa vì mến mộ lòng hiếu khách của ông lão chủ nhà và quyến luyến tấm chân tình của cô cháu gái dành cho chàng, Thái nghĩ mình tốt số, gặp cơn đau ốm giữa chốn hoang vu may có quý nhân phù trợ.

Qua mấy ngày làm khách, chàng được biết ông lão tên Nông Trí Tào, con trai bị nhà Nam Tống bắt phu, nghe nói chết ở Thường Châu khi quân Nguyên chiếm thành, hai năm sau nàng dâu qua đời vì bạo bệnh, để lại cho ông đứa cháu gái lên tám tên là Nông Thanh Khê. Từ đấy ông thay cha mẹ nuôi cháu, đến bây giờ Thanh Khê đã lớn khôn, biết đỡ đần ông mọi việc trong nhà. Thái cũng tâm sự về cảnh ngộ mồ côi của mình, được ông bà và các chú nuôi dạy nên người. Sự đồng cảm về hoàn cảnh đã phát sinh mối giao tình, ban đầu còn ngại ngùng về sau có chiều thân thiết, đôi trai tài gái sắc xem ra tâm đầu ý hợp.

Ông kể “Do mẹ nó đẻ rơi bên bờ suối nên đặt tên là Thanh Khê”. Nàng bảo “Khi được mẹ sinh ra, vì da trắng như nước suối nên cha đặt tên Thanh Khê”. Thái nghĩ “Dù nguyên do thế nào thì tên Thanh Khê rất hợp với nàng, người con gái có dung nhan tươi sáng và tâm hồn trong trắng”. Tuy không còn ý nghĩ là kẻ ăn nhờ ở đậu mà cảm giác như đang ở trong ngôi nhà thân quen, nhưng Thái vẫn phải ra đi. Ngày lên đường, đôi bạn trẻ trao nhau ánh mắt lưu luyến, chàng hẹn với nàng “Có dịp huynh sẽ về thăm”. Ông lão chu đáo cho vào bồ của Thái một ống cơm lam và hai miếng thịt sấy gói lá chuối để ăn dọc đường.

Trở về trấn Hồ Biên, vừa bước vào nhà, thấy bộ mặt sa sầm của các huynh, Thái biết hai người đang buồn tức. Chú em chưa kịp mở lời, Thế Quang đã cất giọng nặng trịch:

– Đệ đi những đâu, làm những việc gì mà hôm nay mới trở về?

Theo giao ước của nhóm, ai đi đâu, làm gì thì tối đa cũng chỉ mười ngày là phải trở về để người khác đỡ lo, vậy mà hôm nay đã sang ngày thứ mười hai, kể từ hôm Thái quảy bồ đi thám thính trại ngựa. Biết các huynh lo lắng cho mình, Thái thật thà trần tình sự việc: nào là điều tra ra ba trại ngựa, nào là bị ốm nặng dọc đường rồi được một ông lão đem về nhà cứu chữa. Riêng tình tiết trong nhà ân nhân có cô thiếu nữ xinh đẹp thì chàng giấu nhẹm.

Đỗ Thành đã tươi sắc mặt, nói cười thân mật với cậu em:

– Quá hẹn đệ không về làm anh em ở nhà đứng ngồi không yên. Muốn đi tìm cũng chẳng biết ở đâu mà tìm.

Thế Quang dịu giọng an ủi Phạm Thái:

– Họa trước phúc sau, coi như may mắn rồi, lại còn phát hiện ra ba trại nuôi ngựa thồ, thế là được việc đấy.

Đỗ Thành thắc mắc:

– Đệ chưa hiểu, tại sao ta phải dò la trại ngựa?

Thế Quang giải thích:

– Biết được quân Nguyên lập trại ngựa, nuôi bao nhiêu con, loại ngựa gì, từ đó mà phán đoán ý đồ của chúng. Nếu nuôi ngựa chiến thì ước lượng ra số kị binh, nếu nuôi ngựa thồ thì tính toán được số lương thảo vận chuyển. Biên cương ngăn cách hai nước toàn núi non trùng điệp, chúng muốn kéo vào Đại Việt ta bằng đường bộ thì không thể không nghĩ tới việc dùng ngựa thồ tải lương là thuận tiện nhất.

Kể từ lần được cụ Tào và cô cháu gái Thanh Khê cứu giúp khỏi bệnh, Phạm Thái trở lại Mai Lâm thường xuyên, tháng ít thì một lần, tháng nhiều thì hai lần, mỗi lần ở lại vài ba ngày. Bản tính nhà nông hay lam hay làm, chàng nhiệt tình giúp đỡ hai ông cháu từ chuyện nương rẫy cho đến việc lợp mái nhà bị dột, sửa cầu thang bị hư. Nhiều khi ông lão đi chăn dê hoặc vào rừng đốn củi, Thái và nàng vừa làm việc vừa vui đùa thoải mái, nên tình cảm hai người ngày càng bền chặt.

Theo tập tục của người Tráng, nam nữ được tự do tìm hiểu, ông cụ thấy đôi trẻ ríu rít bên nhau, trong bụng cũng chấp nhận. Đối với cụ, mai mốt Thanh Khê kết duyên với người đồng tộc là điều ưng ý nhất, nhược bằng bén duyên với người ngoại tộc nếu là kẻ hiền lành chất phác thì cụ cũng không ngăn cản. Trong mắt cụ Tào, chàng trai mà cụ tình cờ cứu giúp là người thật thà, tốt bụng.

Dần dà, Phạm Thái quen mặt cả bản, việc chàng đến và đi thành chuyện bình thường trong mắt những người láng giềng của cụ Tào. Gần nhà cụ, cách chừng bảy chục sải chân là nhà của một gia đình họ Nông có hai người con trai, cậu lớn tên Trí Nãi trạc tuổi Thanh Khê, cậu nhỏ tên Trí Cầm kém anh ba tuổi. Hai nhà vốn qua lại mật thiết, nên Thái cũng dễ dàng chiếm được cảm tình của hai anh em, nhất là cậu bé Trí Cầm.

Một bữa Trí Cầm rủ Phạm Thái vào rừng bắn chim. Thấy con chìa vôi đậu trên cành dâu da, Thái làm hiệu bằng tay, Cầm giương ná bắn, mũi tên sượt qua cánh, con chim bay vút lên cao. Phạm Thái nhanh tay giương ná mà không cần ngắm, bật lẫy hạ gục chú chìa vôi. Cậu bé tròn xoe mắt kinh ngạc, nhìn chàng bằng ánh mắt thán phục.

Có lần Thái hỏi Thanh Khê:

– Trong bản nhà nào cũng họ Nông, bà con với nhau à?

Nàng cười mà rằng:

– Cả tộc cùng một họ, đều là con cháu của cụ tổ Nông Trí Cao.

Thái nghe nói vậy không hỏi thêm, chàng nghĩ Thanh Khê có cụ tổ là Nông Trí Cao cũng như mình có cụ tổ là Phạm Hạp, cả bản cùng là bà con trong họ cũng như ở làng mình những người mang họ Phạm đều là họ hàng gần xa.

Cuối thu năm đó, Phạm Thái được lệnh về nước. Đến Vạn Kiếp bẩm báo công việc với Đại Vương rồi chàng lên kinh thành, trước là ghé thăm chú, sau đến thợ bạc đặt làm một chiếc xà tích bằng bạc ròng có gắn hình một con cá bơi trong dòng nước và mười bảy bông hoa mai nhỏ xinh. Ông thợ bạc nghe khách hàng phác thảo ý tưởng, ban đầu kêu khó không chịu nhận, sau được hứa trả công gấp rưỡi thì đồng ý liền. Chàng còn mua tặng cụ Tào một đôi hài gấm màu lam.

Sau hơn một tháng xa vắng, ngày trở lại Mai Lâm, lòng tràn ngập bóng hình thiếu nữ mà Phạm Thái đã tin yêu trọn vẹn, chàng mừng vui như được về nhà nên bước chân rộn ràng, phấn khích lắm. Quà của chàng làm hai ông cháu rất thích thú, cụ Tào ướm thử đôi hài rồi cất vào rương và bảo “Để dành trưng diện ngày tết”, còn Thanh Khê đeo ngay xà tích lên ngực rồi nắm tay Phạm Thái lôi chạy băng băng ra suối. Nàng mượn mặt suối làm gương để ngắm nghía món quà hằng mơ ước. Khuôn trăng thiếu nữ soi lung linh làn nước trong veo, chiếc xà tích và những miếng bậc nhỏ sáng lấp lánh trên mặt gương huyền ảo.

Giữa niềm hân hoan tột độ, nàng hỏi chàng:

– Huynh nói cho muội biết, con cá mang ý nghĩa gì?

Thái nhìn nàng tủm tỉm cười rồi đáp:

– Mấy đường uốn lượn trên miếng bạc là làn nước, con cá đang bơi lội trong dòng suối. Con cá là huynh đấy, nhờ ông và tiểu muội cứu chữa nên mới được tung tăng trong lòng thanh khê.

Câu nói đầy ẩn ý của chàng trai làm cặp má thiếu nữ đỏ hồng vì ngượng, nàng nũng nịu trách vờ:

– Muội không thích huynh đùa như thế. Chưa biết người ta có ưng ý không mà đã đòi bơi vào lòng.

– Huynh không nói đùa đâu, thật đấy. – Thái nói mà ánh mắt như đang cười tình tứ làm khuôn mặt chàng vô cùng quyến rũ.

Thanh Khê ngúng nguẩy:

– Thôi không nói chuyện này nữa. Thế còn mười bảy bông hoa mang nghĩa gì?

Thái đáp:

– Là số hoa mai tượng trưng cho tuổi của muội. Mỗi năm huynh sẽ tặng muội thêm một bông hoa. Khi đủ hai mươi bông thì không tặng nữa.

Thanh Khê thắc mắc:

– Sao vậy?

Phạm Thái tủm tỉm cười rồi nói tỉnh bơ:

– Lúc đấy mình tặng nhau cuộc đời, huynh sẽ hỏi cưới muội, rồi đưa muội về quê nhà của huynh.

Cô gái lúc lắc cái đầu nhưng đôi mắt thì làm nũng:

– Không chịu đâu. Ai biết nhà huynh ở chỗ nào, không có núi, không có rừng thì làm sao mà sống?

Chàng trai giải thích:

– Huynh người đồng bằng lên đây ở lâu rồi cũng quen, muội người miền núi xuống đấy ở lâu cũng sẽ quen, huynh cam đoan đấy.

Nàng lại nói:

– Vẫn không chịu, muội theo huynh thì ông sống với ai?

Chàng ngớ người ra, mà rằng:

– Ừ nhỉ. Hay là huynh cứ ở đây với muội, khi nào ông quy tiên thì muội về quê với huynh.

– Được đấy. – Thanh Khê thích chí cười sảng khoái, rồi nói tiếp. – Người Tráng Nùng sống thọ lắm, coi như huynh ở đây với muội cả đời.

Chợt nghĩ đến thực tại, Thái lẩm bẩm trong miệng “Ở đâu cũng được. Nhưng mà ơn trời Phật cho hai nước bình yên, đừng xảy ra chiến tranh, ly loạn”. Thanh Khê đang tràn trề vui sướng nên chẳng để ý đến thái độ của chàng trai.

Thực tế bây giờ còn tàn bạo hơn bội phần những điều Phạm Thái từng lo nghĩ lúc ở bên bờ suối cùng với người con gái mà chàng đã gửi gắm tin yêu. Ngước nhìn bầu trời mùa đông u ám, chàng nghe cõi lòng lắng sầu nhưng vẫn phải đành cất bước tìm về lần cuối, mang theo một khối tình nặng trĩu mà chưa biết cách hóa giải.

Chương 5

Anh em Trí Nãi lòng đen trắng

Ông cháu Thanh Khê dạ sắt son

Lưng cõng chiếc gùi tre chất đầy dược liệu, Phạm Thái ra đi khi trời đã sáng bạch. Con đường mòn vắt qua hai ngọn núi là lối đi quen thuộc và đầy phấn khích của chàng mỗi lần sang bản Mai Lâm. Nhưng hôm nay thì khác, con đường bây giờ mịt mù sương khói, buốt giá và trống trải lạ thường.

Chẳng phải vì mang vác làm chậm bước đi, mà do lòng nặng trĩu làm đôi chân chùn bước. Mỗi bước chân là một bước ngại ngần, một tiếng thở dài não ruột, một nỗi niềm đầy vơi; chàng ước gì không phải đi hôm nay, không phải đi tháng này, không phải đi mãi mãi, không phải đi gặp gỡ người yêu thương lần cuối, rồi sau đó là chia ly, xa cách mà không dám hẹn ngày trở lại. Chàng tự nhủ “Làm trai thời loạn không vì tình riêng mà phó mặc vận mệnh nước nhà trong cơn nguy khốn, đã nhất quyết như vậy, sao lòng còn thổn thức, gan ruột còn rối bời? Đành thôi, sau cơn binh lửa nếu thân này toàn vẹn ta nhất quyết tìm nàng”.

Mất hơn năm canh giờ Phạm Thái mới đến được Mai Lâm, lúc đã chập choạng tối. Cho dù trong lòng không yên ổn cũng không đến nỗi đi như rùa bò, chẳng qua Thái cố tình chậm trễ, vì chàng sợ phải ở lâu bên Thanh Khê khi chẳng thể nói gì nhiều với nàng về sự ra đi đột ngột. Đề phòng bất trắc, Thái lánh mặt dân bản nên không đi đường chính mà theo lối tắt sau núi đến nhà cụ Tào. Chàng dự tính, việc mua ngựa sẽ nhờ cụ Tào lo liệu để tránh sự dòm ngó của mọi người, còn lý do mua ngựa sẽ tùy thái độ của ông cháu Thanh Khê mà trình bày cho phù hợp.

Nghe tiếng chân lên cầu thang, Thanh Khê chạy ra mở cửa, miệng thì reo mừng “Ông ơi, Thái huynh đến”, còn đôi tay nhanh nhẹn đỡ chiếc gùi từ lưng huynh xuống rồi đem vào nhà. Cụ Tào đang khởi bếp lửa, ngước đầu nhìn và vui vẻ nói:

– Vào đây cho ấm, chờ ăn tối luôn. Cháu đi đâu mà đến vào giờ này?

– Cháu có việc cần làm, bây giờ mới đến được.

Thái trả lời người ông và tránh cái nhìn âu yếm của cô cháu gái. Thanh Khê không rời mắt khỏi chàng, lên tiếng:

– Trông mặt huynh nhợt nhạt thế kia, chắc đói lạnh lắm rồi. Để muội dọn cơm ngay.

Bát cơm nóng và khâu nhục béo ngậy chỉ giải quyết được cái dạ dày của Thái mà không thể khỏa lấp được nỗi lòng của chàng. Mọi người cùng ăn trong im lặng, vẻ tư lự từ Thái khiến hai ông cháu linh cảm điều không vui, nhưng chẳng ai nỡ hỏi. Xong bữa, ba người ngồi quanh bếp lửa, song khác hẳn các buổi tối khác, không có tiếng cười giọng nói từ mấy khuôn mặt vốn dĩ vui sống lạc quan, chỉ thấy những cặp mắt ngại ngần ra vẻ bâng quơ nhìn củi reo tí tách. Thái là người lên tiếng phá vỡ bầu không khí lặng ngắt:

– Cháu mang lại gùi dược liệu quý. Ông và Thanh Khê để dùng hoặc bán cũng được. Nếu đem lên trấn sẽ được giá, nhưng qua ít ngày nữa hẵng bán.

– Cháu thu mua dược liệu, sao lại đem cho ta, xảy chuyện gì à? – Cụ Tào tỏ ra ngạc nhiên.

Thái đáp:

– Cháu phải về nước gấp nên không mang theo được. Xa ông và Thanh Khê chưa biết bao giờ gặp lại khiến cháu buồn lắm. Nhưng không thể không về.

Thái thổ lộ nỗi lòng mà hai tay úp lên mặt để che giấu cảm xúc muốn trào ra. Thanh Khê nghe nói vậy, chạy về góc của mình, nằm quay mặt vào vách khóc rưng rức. Biết nàng đau khổ, chàng đứt từng khúc ruột nhưng chẳng thể làm gì hơn ngoài một câu đánh tiếng nghẹn ngào “Dù sớm hay muộn cháu sẽ về thăm hai người”.

Nghĩ đến nhiệm vụ, Thái nén lòng, tháo cái ruột tượng cột trong người, đưa cho cụ Tào và nói:

– Cháu nhờ ông giúp cho một việc. Trong này có sáu mươi lạng bạc, mai ông tìm mua cho cháu ba con ngựa với đầy đủ yên cương. Cháu và hai người đồng hương phải đi một quãng đường dài nên cần ngựa khỏe, mọi sự trông cậy ở ông.

Cụ Tào để bao bọc xuống, đến cái rương ở góc nhà lúi húi lục lọi, khi quay lại thấy ông cầm trên tay một chiếc túi nhỏ nhưng chẳng nói chẳng rằng, khuôn mặt đăm chiêu như đang nghĩ ngợi về một điều nan giải khiến cho mấy nếp nhăn trên trán thêm phần cau lại. Thái hồi hộp chờ ông trả lời mà không dám nói gì nữa. Qua cơn xúc động, Thanh Khê bình tâm lại, nhìn bộ mặt căng thẳng của chàng trai lại thấy thương nhiều, nàng bèn đến ngồi bên ông rồi lên tiếng nài nỉ:

– Ông tìm cách giúp Thái huynh với. Có lẽ là việc hệ trọng nên huynh ấy cần ngựa để đi gấp.

Được nàng nói giúp, Thái mừng lắm. Đã từ lâu chàng biết người trong bản chẳng ưa gì nhà Nam Tống trước kia lẫn lũ Nguyên Mông bây giờ, nên mạnh dạn bày tỏ:

– Việc của cháu liên quan đến sinh mạng của nhiều người, nếu cháu không về kịp thì quê nhà có thể gánh hậu quả khôn lường.

Nghe chàng trai bộc bạch cả những điều sâu kín, bấy giờ ông lão mới lên tiếng:

– Ta hiểu hết, nửa tháng nay tin đồn quân Nguyên rục rịch khởi binh đã bay đến tận cái bản heo hút này rồi. Nhưng mua được ngựa không dễ đâu, bao nhiêu ngựa tốt chúng đến bắt sạch, trong bản chỉ còn ngựa già yếu như con ngựa nhà ta thôi. Cũng có dăm nhà giấu trong rừng được mấy con ngựa tốt để gây giống, nhưng chưa chắc họ chịu bán.

Thanh Khê tỏ ra lo lắng:

– Ông nghĩ cách gì đi.

Ông cụ trả lời cô cháu gái:

– Ta vẫn đang nghĩ đây. Cũng có một cách nhưng cần nghĩ thêm. Thôi để mai tính.

Phạm Thái khẩn khoản:

– Ngoài ông ra, cháu chẳng biết nhờ cậy ai. Dù mua được ngựa hay không, ông kín tiếng hộ cháu.

Cụ Tào đáp:

– Không cần dặn ta cũng biết.

Rồi ông lấy từ trong cái túi nhỏ ra một sợi dây vải ở giữa có cột chiếc răng lợn rừng bịt bạc, đặt vào tay chàng và bảo:

– Thái à, ông có thứ này cho con. Đây là chiếc bùa hộ mệnh đã truyền được mấy đời, ta già rồi chẳng cần đến nữa, con hồi hương chuyến này may rủi khó lường, hãy đeo vào cho bình an.

Năm xưa khi cha của Thanh Khê bị bắt phu, ông đã đeo cho nó vật này. Vậy mà nó bị giết lúc thất thủ Thường Châu. Nghe người sống sót kể lại thì chiếc bùa của con trai ông bị kẻ khác cướp mất trước khi quân Nguyên chiếm thành. Kẻ cướp là tay phu trưởng ở bản bên, một đứa chuyên cậy quyền ỷ thế đè nén người dưới, ức hiếp đồng tộc. Loại người này không đáng sống ở đời. Ông đã tìm cách thu hồi về.

Thanh Khê giúp Thái cột sợi dây vải sau cổ. Chàng mân mê chiếc răng nanh trên ngực mà lòng bồi hồi xúc động trước thịnh tình của cụ Tào.

Nằm bên ông cụ kề bếp lửa ấm áp, Thái nhìn về phía Thanh Khê đang trằn trọc không ngủ, nghe tim mình thổn thức nhịp thương yêu rồi lịm dần vào cơn mộng mị…

Khi chàng tỉnh dậy thì trời đã sáng rõ. Trong nhà không có ai, Thái mở cửa định xuống sân lấy nước trong lu rửa mặt, chợt nhìn thấy Thanh Khê đang đứng nói chuyện với Trí Nãi ở đằng xa, chàng lại quay vào nhà. Lâu nay Thái vẫn nghĩ anh em Trí Nãi là người cùng họ với Thanh Khê, hai nhà qua lại thân thiết và tử tế nên chẳng có gì đáng ngại, nhưng cẩn trọng cũng không thừa.

Có điều Phạm Thái không tường tận, tuy chung họ nhưng nhà Trí Nãi với nhà cụ Tào không phải là bà con ruột thịt. Cùng trang lứa với nhau, Trí Nãi và Thanh Khê từng vui đùa gắn bó từ thuở ấu thơ, nên trong tâm khảm của cậu ta từ lâu vẫn tin rằng hai người là một đôi thanh mai trúc mã, khi khôn lớn nhất định sẽ được ông trời se duyên.

Thế rồi Phạm Thái xuất hiện, Thanh Khê ngày càng gắn bó với kẻ ngoại tộc mà phai nhạt dần tình cảm với bạn đầu xanh một thuở. Khác tính cách phóng khoáng và nhân ái của cậu em Trí Cầm, Nãi là đứa nhỏ nhen ích kỷ nên sinh lòng thù hận kẻ đã cướp không mối tình thầm kín của hắn. Sau nhiều ngày đau khổ dằn vặt, Nãi nghĩ cách tiếp cận Phạm Thái, làm mặt tử tế để tìm cơ hội rửa nhục.

Sáng sớm hôm đó, Trí Nãi và Trí Cầm soạn sửa lùa dê lên núi chăn thả. Bắt gặp cụ Tào đi đâu về có vẻ gấp gáp rồi lại vội vã cùng Thanh Khê lùa sáu con dê sang mấy nhà ở cuối bản, Nãi nghĩ bụng “Chắc là đem bán rồi, nhưng cần gì mà phải bán cả sáu con dê lớn?”. Lòng đầy nghi hoặc, Nãi vin cớ đau đầu, bảo cậu em đi trước, còn hắn mò qua nhà cụ Tào dòm ngó. Thấy Phạm Thái nằm ngủ say trên phản, Nãi tin rằng việc ông Tào bán dê nhất định có liên quan đến gã tình địch đáng ghét.👁️

Chờ Thanh Khê trở về, Nãi níu lại hỏi han:

– Muội lùa dê đi đâu vậy?

– Bán bớt ít con để có tiền sửa lại cái nhà.

Biết không thể nói dối trắng trợn với tên trai tò mò, Thanh Khê đành nói thật những điều khó giấu nhưng giấu kín những điều khó thấy.

Nãi lại hỏi vặn vẹo:

– Bán cả dê chửa à? Nhà muội có hư đâu mà phải sửa?

Nàng độp lại:

– Sao huynh cứ phải thắc mắc, nhà của muội thì muội sửa, liên quan gì đến huynh?

Thanh Khê đành nói thế cho xong chuyện, rồi rảo gót về nhà. Tên trai đứng chết lặng trước thái độ vùng vằng của người thiếu nữ mà hắn vẫn đêm ngày tơ tưởng. Nãi hậm hực trong người, lòng ngùn ngụt căm hận kẻ đã hớp hồn nàng sơn nữ của hắn.

Nghe Thanh Khê bảo đã mua được ngựa, ông đang dắt đi giấu ở cánh rừng mé đông núi Phục Lĩnh, tâm trạng Phạm Thái buồn vui lẫn lộn. Mừng vì đã có ngựa để đêm nay cùng các huynh lên đường về nước, nhưng cõi lòng chàng lại ăm ắp buồn bã vì sắp phải ly biệt người con gái yêu thương và người ông đáng kính của nàng.

Thái mạnh dạn cầm tay Thanh Khê, giữ chặt tay nàng trong bàn tay thô ráp của mình như muốn cảm nhận lần cuối sự mềm mại của da thịt thiếu nữ trước lúc chia xa có thể là mãi mãi. Thanh Khê run rẩy ngả đầu vào vai chàng, cố kìm đôi giọt lệ nóng hổi long lanh trên khóe mắt sầu muộn. Hai người đứng bất động bên nhau hồi lâu nhưng không ai nói với ai một lời, để mặc tâm hồn chia sớt cho nhau nỗi niềm nát tan từ trong tận cõi lòng thăm thẳm. Họ chẳng hề hay biết có kẻ đang rình mò bên ngoài.

Trí Nãi không chấp nhận câu trả lời chặn họng của Thanh Khê, mà quyết tìm cho ra sự thật nên lẻn sang nhà nàng, rón rén leo lên cầu thang nhìn lén qua khe vách. Thấy đôi trai gái ôm nhau nức nở, Nãi nổi cơn ganh ghét khiến máu trong người sôi sục, nhưng hắn đủ khôn ngoan để không làm điều dại dột mà gắng dỏng tai nghe ngóng.

Qua cơn xúc động, hai người rời nhau. Thanh Khê bình thản bảo chàng trai:

– Sáng muội dậy sớm thổi cơm rồi. Chờ ông về, huynh ăn no hẵng đi.

Thái đáp:

– Muội chu đáo quá. Sang giờ Mùi huynh mới lên đường, nếu ngựa tốt thì từ đây tới chỗ huynh chỉ vài canh giờ.

Thanh Khê dặn dò:

– Cả ba con đều khỏe mạnh. Muội thấy con ngựa ô mua của nhà Trí Phàn tốt nhất, huynh phải cưỡi con này.

Thái xúc động mà bảo:

– Ba anh em sinh tử có nhau, huynh cưỡi con nào cũng được, nhưng muội muốn vậy thì huynh sẽ nghe lời muội.

Nàng hài lòng:

– Như thế mới không phụ lòng muội, để muội tin rằng huynh sẽ trở lại.

Chàng trăn trở:

– Chiến tranh sắp nổ ra, sống chết khó lường, nếu toàn mạng dứt khoát huynh sẽ về với muội.

Nàng lại hỏi:

– Từ đây về quê nhà bao xa?

Chàng trả lời:

– Khoảng hơn ba trăm dặm. Bọn huynh phải về gấp để bảo động người trong nước chuẩn bị chống quân Nguyên.

Thanh Khê thổ lộ:

– Cha muội bị người Nguyên giết, chuyện này huynh trả thù cho muội luôn nhé.

Thái đáp:

– Dứt khoát huynh sẽ trả thù cho muội.

Rồi chàng chợt hỏi:

– Thanh Khê này, từ nay đến giờ huynh cứ nắc nỏm không hiểu số bạc có đủ cho ông mua ngựa không? Nếu ông phải xoay xở thêm thì huynh ân hận lắm.

Nàng nói như thật:

– Đủ mà, vừa tròn số bạc của huynh.

Thanh Khê trả lời vậy để Thái khỏi bứt rứt. Sáng nay, khi lùa sáu con dê ra khỏi nhà, ông bảo với nàng “Trước kia sáu mươi lạng thừa mua ba con ngựa. Bây giờ khan hiếm người ta đâu chịu bán. Ông ra giá một con ngựa tốt đổi hai mươi lạng bạc kèm theo một con dê chửa và một con dê đực, họ thấy lời to thì ưng bụng liền”.

Thấy ông Tào đang đi về, Trí Nãi vội tụt xuống thang, chạy biến vào bụi rậm. Hắn khấp khởi mừng khi thời cơ rửa hận đã đến, bèn quay về nhà lấy ngựa phóng như bay lên trấn Long Châu.

Huyện lệnh Long Châu là Dương Tự Quán, vốn người Hán làm quan dưới thời Nam Tống. Khi nhà Nam Tống sắp diệt vong, Quán đón gió trở cờ, nhanh chân về hàng Thát nên được tiếp tục trấn nhận tại nhiệm sở cũ. Lâu nay y thường vỗ ngực đắc chí là người thức thời, sớm nhận biết thế sự chuyển vần nên chẳng dại gì mà khư khư cái tiết tháo trung nghĩa thủ cựu, thà một lần rũ sạch hơi hám nặng mùi phế thải của chủ cũ để lấy sức mà hít hà dư vị thơm tho của chúa tể mới.

Mấy bữa nay Tự Quán đang rất buồn bực vì bị quan trên khiển trách do tuyển phu không đủ số lượng. Cái huyện Long Châu thưa thớt dân được bổ chỉ tiêu năm trăm đinh lực, Quán cho yết bảng dán khắp nơi cũng chỉ mộ được ba chục đứa, sai mã bộ đi bắt phu chỉ gom được hơn trăm đứa. Bọn trai tráng sơn cước ngày càng quỷ quyệt, hễ thấy bóng dáng lính huyện là trốn như trạch, tuy thỉnh thoảng cũng lôi đầu về được một mớ, nhưng được mớ này lại tuột mất mớ kia. Chẳng qua vì ít người nên trông không xuể, huyện lệnh cả thảy có mười hai mã bộ, lúc lính ngó nghiêng đằng trước thì bọn chúng bốc hơi đằng sau, lúc lính nghiêng ngó đằng sau thì tụi nó lại độn thổ đằng trước.

Khi nghe thuộc hạ bẩm báo có người đến tố giác kẻ gian từ An Nam sang dò la bản quốc, Quán cho kêu vào để hỏi. Trí Nãi thuật lại điều tai nghe mắt thấy và nói:

– Một trong ba tên thám báo đang ở Mai Lâm, đại nhân bắt được tên này sẽ tra xét ra hai tên còn lại. Thảo dân mong huyện lệnh đại nhân khẩn trương vây bắt kẻo hắn trốn mất.

Viên tri huyện mừng lắm, hứa sẽ thưởng công cho Trí Nãi, rồi cho điều ngay sáu mã bộ theo kẻ cáo giác đi truy lùng gián điệp An Nam. Đám lính đi rồi, Tự Quán vội thay áo xống, phóng ngựa một lèo đến thẳng quân doanh của Tả thừa Lý Hằng báo cáo sự vụ. Y cho rằng đây là cơ hội tốt để lập đại công với quan lớn triều đình, sau này đám quan trên tỉnh muốn ức hiếp hắn cũng phải kiêng nể vài phần.

Thái cố nuốt mà ăn không nổi, bụng chẳng no chẳng đói nhưng đầy ứ ưu tư. Sau bữa cơm, cụ Tào bảo Thanh Khê:

– Ngựa ông cột ở khe Pò Vạc. Quá ngọ rồi, nấn ná mãi cũng phải chia tay thôi. Cháu dẫn Thái huynh đến đó lấy ngựa.

Theo tập quán của người Tráng ở vùng cao, cái gì không phải của mình thì không lấy. Nếu ai đó tình cờ đi ngang qua Pò Vạc thấy mấy con ngựa đang cột ở đấy, họ biết là vật có chủ sẽ dứt khoát không động đến. Thái hiểu điều đó nên không lo mất ngựa, có điều được cụ Tào tạo điều kiện để hai người đưa tiễn nhau một đoạn làm chàng phấn chấn lắm, muốn đi liền. Thanh Khê khoác lên vai Thái một chiếc túi vải đựng ít đồ ăn và chiếc nậm sành chứa nước. Thái ôm ông cụ, nghẹn ngào nói:

– Ông ráng giữ gìn sức khỏe.

Cụ Tào vỗ vai chàng mà rằng:

– Con lên đường bình an. Đừng quên ông cháu ta đấy.

Thái không trả lời, chỉ gật đầu, nhưng đôi mắt đã đỏ hoe. Chàng vội vã bước xuống cầu thang như trốn chạy cảm xúc mềm yếu. Cụ Tào đứng lặng nhìn theo, cặp mắt già nua nặng trĩu.

Bản trưa vắng người, nhìn quanh không thấy ai, đôi trai gái bước nhanh về phía sườn núi. Hai người đi trong im lặng chỉ thỉnh thoảng nhìn nhau bằng ánh mắt buồn vời vợi. Vừa lên đến đầu dốc, họ gặp Trí Cầm đang lùa dê về bản. Cậu bé cất tiếng hỏi:

– Anh chị đi đâu vậy?

Thanh Khê trả lời:

– Mình không đi, chỉ tiễn Thái huynh một đoạn. Mà sao hôm nay có mỗi em lùa dê lên núi?

Đàn dê nhà Trí Cầm nhiều gấp ba đàn dê nhà nàng. Thường hai anh em họ cùng đi chăn mới xuể, hôm nay lại chỉ có mình cậu bé. Cầm đáp:

– Nãi huynh kêu đau đầu nên bảo đệ đi trước, rồi lên sau. Từ sáng đến giờ có thấy huynh ấy đâu, có lẽ ốm rồi.

Thanh Khê ngạc nhiên nhưng không nói ra. Buổi sáng gặp Nãi, nàng thấy mặt mũi hắn tỉnh khô, chẳng ốm đau gì cả. Cầm nói với Thái:

– Hôm nào ở chơi lâu, Thái huynh lại đi bắn chim với em nhé. Mùa này nhiều chim gáy lắm.

Lời gợi ý của Cầm làm Thái nao lòng, chàng trả lời bâng quơ:

– Nhất định rồi.

Họ tạm biệt nhau. Cậu bé lùa dê xuống núi. Đôi trai gái vượt đèo để tới cánh rừng có khe suối Pò Vạc.

Mới đi được vài chục bước, Phạm Thái quay về phía Trí Cầm, vừa chạy xuống vừa gọi í ới:

– Trí Cầm à, huynh bảo này.

Thanh Khê đứng từ xa nhìn thấy Thái lấy con dao ngắn cài trên lưng dúi vào tay Trí Cầm rồi lại nhanh chân chạy lên. Biết chàng trai tặng cậu bé con dao làm kỷ vật, nàng hỏi:

– Huynh cho Cầm à, sao không để phòng thân.

Thái nói:

– Huynh còn thứ khác để phòng thân. Cầm là đứa trẻ tốt bụng, huynh quý nó lắm.

Trên đường dẫn mã bộ về bản bắt người, Trí Nãi tự nhủ nếu xuất hiện cùng đám lính huyện thì chẳng khác gì nhận mình là kẻ chỉ điểm. Khi cách Mai Lâm chừng một dặm, Nãi dừng ngựa và nói:

– Bản kia rồi. Tiểu dân phải tránh mặt nên xin khiếu ở đây. Các đại ca cứ xông thẳng vào nhà Nông Trí Tào là bắt được gián điệp ngoại bang. Lão ta là người chứa chấp kẻ gian, còn đứa cháu gái ngây thơ không biết gì, xin các huynh nương tay cho.

Sáu viên mã bộ quát ngựa phi nhanh tới cái thôn đìu hiu dưới chân núi Phục Lĩnh. Đám lính đi rồi, Trí Nãi cười hả hê vì tự phụ mình cao tay, chỉ bắn một mũi tên mà trúng liền hai đích, vừa diệt trừ được gã dị tộc cướp đoạt mối tình đầu của hắn, vừa phế bỏ lão già đáng ghét luôn ưu ái kẻ từ trên trời rơi xuống mà không thèm ngó ngàng tới cảm nghĩ trong lòng người bạn láng giềng tri kỉ của đứa cháu gái. Thế là hết chướng ngại cản đường, Nãi nhất quyết sẽ giành bằng được Thanh Khê về làm vợ.

Trí Cầm đang lùa dê vào chuồng chợt nghe tiếng vó ngựa phi rầm rập ngang qua, cậu chạy ra nhìn thì thấy một toán lính xông vào nhà ông Tào, lôi ông cụ xuống sân vừa đánh vừa tra khảo về tên thám báo Phạm Thái. Chúng trói ông bằng dây thừng, dùng gây tre quật vào người làm rách toác chiếc áo đang mặc, máu túa ra đỏ lòm. Ông Tào một mực kêu oan, không nhìn thấy ai làm thám báo, không biết ai dò la tin tức. Chúng hỏi “Chiếc bố chất đầy dược liệu của ai?”. Ông trả lời “Của người ta gửi”. Chúng lại hỏi “Họ đi đâu?”. Ông nói: “Không biết”.👁️

Dân bản sợ liên lụy, chẳng ai dám can thiệp, chỉ đứng thập thò trong nhà nhìn ra. Trí Cầm cũng sợ lắm, lần đầu tiên cậu chứng kiến việc bắt bớ và tra khảo như thế. Cầm không biết thám báo là gì, nhưng biết chắc Thái huynh đang gặp nguy hiểm, cậu muốn ai đó cứu huynh ấy, mà trong nhà lại chẳng có ai, cha mẹ đang ở trên nương, còn Nãi cũng mất dạng. Phải liều thôi, Cầm ngó quanh tìm ngựa, nhưng không thấy đâu. Thấy con ngựa già của cụ Tào cột ở gốc cây sau nhà, cậu len lén mò sang, tháo dây dắt nó đi một đoạn, đến chỗ khuất mới nhảy lên mình ngựa, giục phi nước đại về hướng đôi trai gái vừa đi qua.

Tới khe Pò Vạc đã thấy ba con ngựa thấp thoáng sau bụi cây rậm rạp, Thái biết đã đến lúc phải từ biệt Thanh Khê, chàng giang tay ôm thiếu nữ vào lòng, hôn lên búi tóc cài sau gáy rồi thủ thỉ vào tại nàng:

– Dù ở đâu, làm gì huynh sẽ mang theo hình bóng muội. Lúc vui hay lúc buồn, muội mãi là dòng suối trong lành tắm mát lòng huynh.

Bất chợt khu rừng chiều tĩnh lặng dội vang tiếng gọi khẩn thiết “Thái huynh, Thanh Khê tỉ, đang ở đâu?”. Nhận ra tiếng của Trí Cầm, Thanh Khê gọi lại “Trí Cầm phải không? Huynh tỉ ở đây này”. Một con ngựa lao đến, Trí Cầm nhảy vọt xuống, chạy lại chỗ hai người, vừa nói vừa thở hổn hển:

– Quân lính đến bắt Thái huynh… bảo… bảo là truy tìm thám báo. Chúng trói, đánh ông Táo đầm đìa máu, huynh mau trốn đi.

Nghe thấy vậy, Thanh Khê hoảng hốt kêu lên:

– Chúng đánh ông chết mất. Làm sao bây giờ?

Rồi nàng bật khóc nức nở. Mặt Phạm Thái biến sắc, tâm trí rối bời, chàng hỏi Cầm:

– Chúng có đông không?

Trí Cầm đáp:

– Khoảng sáu, bảy đứa.

Thái bảo với Thanh Khê:

– Để huynh quay về bản tìm cách cứu ông.

Nói rồi, chàng bước xăm xăm ra chỗ mấy con ngựa. Thanh Khê vội níu lại, mà rằng:

– Không được. Một mình huynh không thể đánh lại từng đấy người. Huynh đi ngay kẻo hỏng việc lớn. Chúng không tìm được huynh thì chẳng có cớ để bắt tội ông. Đừng chần chừ nữa, đi đi.

Thanh Khê nói như quát, Thái sực tỉnh tâm trí, vội vào bụi cây tháo dây cột ngựa, một con cưỡi, hai con còn lại thòng dây dắt theo, vẫy tay tạm biệt người ở lại rồi phi nước kiệu về hướng nam. Thì ra trong cơn nguy cấp, đôi lúc nhi nữ bình thường tỉnh táo hơn trượng phu hảo hán.

Chương 6

Nổi trận lôi đình, Lý Hằng tung quân lùng thám báo

Thừa cơ đốt trại, Thế Quang dẫn đội vượt quan phòng

Lý Hằng có tướng mạo hộ pháp, mặt vuông chữ điền, mắt sâu mày rậm, để râu ba chỏm, thân thủ bất phàm, tính khí nóng nảy, phi ngựa vượt năm trăm dặm không cần nghỉ, thường mặc áo da báo thay giáp trụ mỗi khi đánh trận, bất kể ngày đêm luôn có hai viên tả hữu là Đái Tháp Nhã và Nhan Hợp túc trực để sai khiến. Trong kế hoạch chinh Nam, mãnh tướng Lý Hằng được giao phó chỉ huy một đạo quân thiện chiến dưới quyền điều động trực tiếp của Trấn Nam Vương Thoát Hoan, thống soái tối cao cuộc xâm lăng Đại Việt.

Vốn người Tây Hạ, tổ tiên của Hằng thuộc bộ tộc Đảng Hạng từng lập nên một quốc gia hùng mạnh ở vùng tây bắc Trung Quốc, tồn tại gần hai trăm năm thì bị diệt vong bởi người Mông Cổ. Y sinh ra khi nước đã mất, do được nuôi dạy trong lều trướng thảo nguyên vốn lấy triết lý “mạnh được yếu thua” làm cơ sở sinh tồn trên vùng đất bán hoang mạc, nên kẻ mang dòng máu chính thống của liệt tổ Hạ Cảnh Tông đã chẳng mảy may trui rèn ý chí phục quốc, gây dựng lại đế nghiệp của cha ông, mà sớm nuôi hoài bão đầu quân đế chế Mông Cổ, làm thuộc hạ dưới trướng soái phủ Hốt Tất Liệt lẫy lừng. Cho rằng, thà lĩnh ấn tiên phong của ngoại tộc trong cuộc chinh phạt thế giới để được lưu danh thiên cổ, còn hơn nuôi ảo vọng vun đống tro tàn tô đắp lại một vương triều đã tận số, Hằng năng nổ lập công như một cách tỏ lòng trung thành với Đại Hãn, vừa tham gia bắt sống Văn Thiên Tường, đã xăng xái cất quân tiếp ứng Nhai Sơn, hóa kiếp nhà Nam Tống.

Bấy giờ Lý Hằng đang thao dợt võ nghệ với bộ hạ trên bãi cỏ rộng lớn phía sau doanh trại. Giữa cái rét căm căm, Hằng cởi trần cưỡi ngựa, tay cầm xà mâu đấu với thương và đao của hai thủ túc Đái Tháp Nhã và Nhan Hợp. Ba cặp người ngựa quần thảo tít mù trong tiếng hò reo tán thưởng của đám binh sĩ vây quanh. Đang giữa trận đấu, một tiểu tốt từ ngoài cổng trại chạy vào hét rõ to cốt để chủ tướng nghe được:

– Bẩm đại nhân, có người xin tiếp kiến.

Hằng nghe thấy nhưng vẫn đánh hết hiệp mới dừng, hỏi:

– Ai muốn gặp?

Tên lính thưa:

– Quan tri huyện Long Châu muốn gặp ngài để bẩm báo việc hệ trọng.

Hằng bảo:

– Kêu vào đây.

Tên lính lại chạy nhanh ra cổng.

Gã huyện lệnh được dẫn vào bãi tập. Thấy thái độ khinh khỉnh của đám lính tráng trong sân, sự oai vệ của một huyện quan biến mất, thay vào đó là điệu bộ rụt rè, ngơ ngác. Binh sĩ dưới trướng Lý Hằng đa phần là người thảo nguyên với tướng mạo to cao, mặt mũi hung tợn, lại từng nửa đời chinh chiến trên mình ngựa nên chẳng việc gì phải kính cẩn một viên quan nhỏ Hán tộc mới quy phục hoàng đế Đại Nguyên được mấy năm.

Hằng không thèm xuống ngựa, ngồi trên cao hỏi vọng xuống:

– Ngươi cần gặp ta có việc gì?

Quan huyện khúm núm vái chào và nói:

– Bẩm Tả thừa đại nhân, hạ quan Dương Tự Quán, huyện lệnh Long Châu muốn báo cáo với ngài về hành tung của bọn thám báo An Nam.

Lý Hằng nghe thấy vậy, liền xuống ngựa, mặc áo xống và cho giải tán thao trường, rồi mời khách về phủ soái.

Nổi bật giữa hàng chục dãy lều hình bát úp là một khu lều hoành tráng vượt bậc, đấy là phủ trung quân, nơi trú đóng của chủ tướng Lý Hằng. Trước cửa phủ cắm tướng kỳ đuôi nheo màu nghệ thêu đại tự Lý tả thừa đỏ chói. Tám lính canh vác đoản đao tuần tiễu qua lại bốn mặt phủ, hai hàng giáp binh cầm trường kích uy nghi trước lối vào. Túc trực sau rèm gấm trong phủ soái là hai vệ sĩ to như trâu mộng, mặc trang phục nỉ xanh bó sát làm hằn lên những bắp thịt cuồn cuộn, thắt đai lưng da bò to bản cài dao ngắn mũi cong, thấy chủ tướng bước vào cả hai cúi rạp người kính cẩn. Nội thất bên trong được soi sáng bởi sáu đôi bạch lạp cỡ bằng cổ tay, nền phủ lót thảm Ba Tư rực rỡ, chính diện kê trường kỷ không chân bọc da cọp đặt những chiếc gối nhồi lông ngỗng dùng để dựa lưng và gác đùi, phía sau kỷ treo nhiều liễn vàng son chói lóa, trước kỷ là án thư chân quỳ chạm mặt quỷ La Hầu, trên án đặt nghiên bút và ấn kiếm tướng soái, xung quanh vách phủ bày biện vô số binh khí và các vật phẩm quý hiếm được vơ vét từ các cuộc chinh phạt.

Viên Tả thừa lơ đễnh ngả người vào chiếc gối nhồi lông trên kỷ, tay chống cằm, mắt lim dim như chẳng buồn chú tâm vào những lời thưa thốt của viên huyện lệnh đang đứng chắp tay rúm ró.

Nguyên do trong một lần hội tướng, Trấn Nam Vương chỉ thị cho Lý Hằng “Việc tập trung binh lực thảo phạt khó mà tránh được sự dòm ngó của bọn người Nam. Thể nào chúng cũng phái thám báo đột nhập đất Nguyên để dò la tin tức. Ngươi trú đóng gần biên giới phải cẩn trọng đề phòng, thường xuyên tuần tiễu các nơi xung yếu, cử người giỏi lùng sục gian tế, thấy kẻ khả nghi thì bắt về tra xét”. Thừa lệnh đại vương, Hằng lập một đội thám tử gồm mười hai tên do viên chiêu thảo dưới quyền là Lâm Trung Đới đầu lĩnh, giả dạng làm dân thường, chia nhau đi các nơi tìm kiếm dấu vết gián điệp. Đới có chút công lao từ hồi trà trộn vào quân Nam Tống thu thập thông tin quân sự của đối phương báo về cho Lý Hằng, nên được y rất tin tưởng. Hằng nghĩ, “Cả đội thám tử chuyên nghiệp của ta chẳng phát hiện được đứa An Nam khả nghi nào, tên huyện lệnh này chắc chỉ phong thanh tin dấm dớ.”

Đến khi nghe Tự Quán nói, “Một chục tên thám báo dự định đêm nay trốn về An Nam,” Hằng liền bật dậy, mắt trợn trừng quát lính kê ghế mời khách an tọa rồi hỏi han đầu đuôi cặn kẽ.

Huyện lệnh tuy chẳng biết gì nhiều nhưng muốn tăng công với Tả thừa nên làm mặt quan trọng mà thêm thắt bày đặt thông tin về thám báo theo trí tưởng tượng của y:

– Theo điều tra của hạ quan, bọn này đã thu lượm được nhiều tin tức về đại quân thiên triều. Lực lượng binh mã, khí giới, lượng thảo, ngày khởi binh, đường tiến quân của ta, chúng đều nắm được hết. Nghe nói chúng còn vẽ cả sơ đồ để đem về nước. Hạ quan đã cho người đi vây bắt, nhưng lực lượng ít ỏi quá, chỉ sợ chúng trốn thoát.

Nghe đến đây, bản lĩnh năng động của viên tưởng dày dạn trận mạc trỗi dậy, biết cơ hội lập công đã đến, Lý Hằng gầm lên như cọp rống:

– Đái Tháp Nhã và Nhan Hợp nghe lệnh.

Hai viên thủ tục cùng đáp, “Có tiểu tướng,” rồi bước ra giữa lều đứng khoanh tay đợi lệnh.

Hằng sai truyền:

– Đái Tháp Nhã điều động một trăm quân bộ chia làm nhiều hướng hỏa tốc cấp báo các quan phòng và ải trấn, phong môn bất xuất từ Giang Châu đến Ninh Châu, tăng cường phòng bị, tuần tra ráo riết các đường mòn lối nhỏ, thấy kẻ tình nghi phải bắt cho được, nếu chống cự thì giết không tha. Nhan Hợp dẫn hai trăm quân kị càn quét các làng bản, thị tứ ở Ninh Châu hễ gặp người An Nam thì bắt hết giao cho quan sở tại canh giữ, tiếp ứng cho Đái Tháp Nhã khi cần bao vây tiêu diệt thám báo.

Tháp Nhã và Nhan Hợp đồng thanh hô lớn, “Xin phụng lệnh,” rồi khẩn trương ra ngoài thực thi công vụ. Quân lệnh như sơn, đám lính đang ăn trưa vội buông bát, sửa soạn binh khí, cài nịt áo, thắng yên cương, leo lên ngựa phóng rầm rập ra cửa trại, tỏa đi các hướng theo sự điều động của hai viên tiểu tướng. Quân Thát xưa nay vẫn vậy, với một bao đựng thịt sấy và một túi da dê đựng nước, chúng có thể vừa hành quân vừa ăn uống trên mình ngựa.👁️

Điều quân xong, Lý Hằng quay sang bảo Tự Quán:

– Nay ghi nhận công lao của huyện lệnh, mấy ngày nữa Trấn Nam Vương thân chinh ngự đáo, bấy giờ ta sẽ bẩm báo để Người khen thưởng.

– Đội ơn đại nhân. Được ngài chiếu cố quả là phúc lớn của hạ quan, xin nguyện trung thành với ngài mãi mãi về sau.

Tự Quán mừng khấp khởi, lòng tự nhủ phen này phải leo cao, lúc ấy sẽ trả cho hết ân oán với những kẻ ức hiếp y lâu nay.

Chiêu thảo Lâm Trung Đới và một tên thuộc hạ La Tiểu Hiệt mò tới trấn Hồ Biên, liền đến gặp chức sắc hỏi han tình hình dân cư. Viên quản bạ địa phương cho biết:

– Cư dân trong trấn chủ yếu là người Hán và người Tráng, người An Nam không cư ngụ ở đây, nhưng thỉnh thoảng cũng có vài ba người đến buôn bán.

Đới hỏi:

– Hiện họ còn trong trấn không?

Quản bạ đáp:

– Còn đấy. Có mấy người đến đây chừng bốn, năm tháng trước, thuê căn nhà nhỏ ở cuối trấn. Nghe nói là dân buôn thuốc.

Gửi xong ngựa, theo chỉ dẫn của quản bạ, Đới và Hiệt tìm đến nhà của anh em Đào Thế Quang khi trời đã chạng vạng. Do địa hình trống trải, hai tên thám tử không thể tiếp cận ngôi nhà, đành ẩn náu trong bụi cây, rình mò từ xa. Chờ tối mịt, viên chiêu thảo lẻn vào nghe trộm qua khe vách. Khi trăng mọc, sợ bị lộ, Đới đành quay ra. Hắn nói với thuộc cấp:

– Chúng có ba tên, khả nghi lắm. Ta chỉ nghe lõm bõm được ít câu. Tên đại ca nói sớm mai sẽ đi điều nghiên cái gì đó, nó còn dặn đứa em gắng kiếm cho được ngựa. Phải ở đây đêm nay mà theo dõi động tĩnh của chúng, xác định đúng người rồi sẽ cấp báo cho chủ tướng để ngài đưa quân đến vây bắt.

Khi Thế Quang bước ra ngoài sân nhìn ngắm khung cảnh đêm trăng tịch mịch, ánh sáng bàng bạc soi tỏ mặt người, Đới chỉ tay và dặn dò Hiệt:

– Nó chính là đầu lĩnh, khi cần động thủ phải hạ tên này trước.

Tiểu Hiệt đề nghị:

– Nó đứng một mình, hay ta áp sát bắt sống?

Trung Đới gạt đi:

– Liều lĩnh chỉ tổ hỏng việc. Nếu chúng là thám báo tất giỏi võ nghệ. Sơ sểnh làm kinh động hai thằng trong nhà, chúng kéo ra thì ta và ngươi khốn to.

Trời tảng sáng, Tiểu Hiệt dựa gốc cây lơ mơ ngủ, bị Đới đánh thức bằng cái hích cùi chỏ vào hông. Từ trong ngôi nhà có một người khoác tay nải bước ra nhìn quanh, rồi nhắm hướng bắc bộ hành. Xác định đúng kẻ khả nghi hàng đầu, với bảo đàn em:

– Phải theo thằng này. Xem nó định điều nghiên cái gì?

Chờ cho đối tượng đi được một đoạn, hai tên thám tử của Lý Hằng âm thầm bám gót.

Đào Thế Quang rời nhà từ sáng sớm, khi các em còn ngủ say. Chàng quyết định đến một trại Nguyên cách Hồ Biên chừng hai chục dặm. Nắm bắt thông tin từ những người chào bán thuốc về một loại công cụ to lớn cồng kềnh được kéo đến trại dăm ngày trước, Thế Quang muốn tìm hiểu thực hư và xác định có phải là vũ khí dùng vào cuộc thảo phạt Đại Việt? Đi được nửa đường, linh cảm có kẻ bám theo, đôi lần chàng đảo mắt nhìn mà không thấy ai cả.

Tới gần trại giặc, từ đằng xa đã thấy mười hai cỗ cự thạch pháo to như cái tháp canh xếp hàng hai trên một bãi đất rộng, xung quanh có đầy lính túc trực, chàng nghĩ: “Bọn Mông Thát vận chuyển nhiều máy bắn đá đến sát biên giới hẳn nhiên dùng vào việc phá thành nước Nam. Bằng mọi giá đêm nay phải trở về, Đại Vương sớm biết tin ắt có đủ thời gian trù liệu kế sách đối phó”. Mặt trời lên cao, đứng nấp sau gốc cây thấy bóng cây và bóng mình để dài một hướng nhưng không liền khít, Thế Quang chợt ngoái lại hàng cây phía sau. Nhìn bóng nắng, chàng phát hiện hai gốc cây có người ẩn nấp, bèn vội tháo lui vào rừng.

Nhờ có kinh nghiệm ngụy trang, hai gã thám tử Nguyên kịp thời ẩn nấp vào gốc cây, mỏm đá hoặc nằm rạp xuống đất khi đối tượng có cử chỉ ngoảnh đầu. Thấy kẻ khả nghi náu mình quan sát trại Nguyên, Đới bàn bạc với Hiệt:

– Nó chắc chắn là gian tế. Chỉ có thám báo thì mới mò đến đây rình rập. Chờ nó đi khỏi, ta sẽ bám theo, còn ngươi nhanh chóng quay về lấy ngựa, khẩn cấp báo tin cho Lý tướng quân, dẫn đường cho ngài đến Hồ Biên vây bắt cả bọn.

Ngoảnh đi ngoảnh lại đã thấy đối tượng mất hút phía bìa rừng. Biết hành vi theo dõi bị lộ, kẻ gian đang nhanh chân đào tẩu, ỷ hai chọi một, Trung Đới quyết định ra tay tức thời. Chúng hộc tốc đuổi theo Thế Quang, hy vọng sẽ tóm cổ được người đội trưởng thám báo nước Nam.

Cho rằng kẻ đeo bám đã phát hiện được hành tung của mình từ Hồ Biên, cần sớm loại trừ để tránh hậu họa, Thế Quang chẳng hề trốn chạy như chúng tưởng, chàng cố tình dụ hai tên thám tử rời xa trại Nguyên, bấy giờ sẽ động thủ mà không đánh động bọn lính trong trại.

Lâm Trung Đới và La Tiểu Hiệt lăm lăm dao nhọn dáo dác tìm kiếm bóng dáng của đối thủ trong khoảnh rừng hoang vắng, chợt có tiếng động sột soạt phía sau, cả hai quay đầu phòng thủ. Dùng chiêu liệng đá đánh lạc hướng, từ một nhánh cây cao, Thế Quang bất ngờ nhảy vọt xuống sau lưng đối phương, chân chưa chạm đất thì mũi dao nhọn của chàng đã cắm vào mạng sườn của Tiểu Hiệt, chớp nhoáng lại vung dao lia ngang bụng Trung Đới. Viên Chiêu thảo ngả người tránh đòn rồi khua dao đánh trả. Tiểu Hiệt gục trên vũng máu, tình thế một chọi một chẳng hề làm ai nao núng. Quyền cước và kiếm thuật được cả hai thi triển quyết liệt hòng giết cho được người kia. Trung Đới dùng cánh tay chặn tay dao bổ xuống của Thế Quang, còn tay kia đâm dao vào ngực đối thủ. Thế Quang vặn người né đòn, mũi dao trượt qua sườn làm manh áo rách toạc, Trung Đới mất đà, loạng choạng. Chỉ chờ có thế, Quang quay ngang tay dao chích thẳng vào cổ họng Đới. Gã Chiêu Thảo buông dao, dùng tay bịt vết đâm đang phun máu thành vòi, rồi ngã vật xuống giãy chết.

Thấy một toán kị mã rời trại hướng về phía mình, biết bọn tuần tiễu sẽ đi qua, Thế Quang lẩn sâu vào rừng, tìm đường trở về Hồ Biên.

Phạm Thái về đến Hồ Biên khi trời trạng vạng tối. Dọc đường mấy lần suýt chạm trán quân Nguyên, may chàng phát hiện sớm nên người ngựa kịp thời ẩn nấp, tránh được trận đụng độ bất đắc dĩ. Thấy các toán lính phi như bay về hướng biên ải, Thái biết quân Nguyên đã được báo động, đang tổ chức ngăn chặn mọi nẻo đường tẩu thoát của thám báo Đại Việt.

Tìm chỗ giấu ngựa, Thái khẩn trương về nhà. Thấy Thế Quang và Đỗ Thành đang thổi nấu bữa tối, chàng kể vắn tắt tình hình rồi đề nghị không chờ đến nửa đêm mà nên đi ngay, đề phòng quân Nguyên ập đến vây bắt. Thế Quang không kể với các em về việc loại trừ hai tên thám tử Nguyên, chàng cho rằng chúng đã chết, không còn là mối nguy hại nên chẳng cần lưu tâm. Bỏ lại bữa cơm chưa kịp dọn, ba anh em cạy tấm phản chỗ Thế Quang ngủ, lấy một bọc vải lớn từ ngăn gỗ bên dưới, cắt dây cột, lôi ra ba thanh đoản đao sáng loáng. Mỗi người mang một túi lương thực và nước uống, huynh trưởng cầm theo chiếc nỏ treo trên vách nhà, ngoài ra bỏ lại tất. Họ thổi đèn và cài cửa, lặng lẽ hòa vào bóng đêm, lấy ngựa rồi phi nước kiệu về hướng đông nam.

Thái không hề chọn ngựa theo lời Thanh Khê dặn dò, chính các huynh bảo chàng cưỡi ngựa ô, vì là em út nên được nhường con ngựa to khỏe nhất, còn Thế Quang và Đỗ Thành mỗi người cưỡi một con ngựa nâu.

Do tình thế biến chuyển bất lợi, nên phải hành động quyết đoán mới mong thoát được về nước. Trên đường đi, Thế Quang nát óc suy nghĩ tìm cách vượt qua lưới vây bủa của địch. Cách nào cũng mạo hiểm, song táo bạo bất ngờ có lẽ là phương cách khả dĩ nhất. Nghĩ sao quyết vậy, Thế Quang kìm ngựa, chờ hai em đi sau bắt kịp, chàng nói:

– Phía trước là Tam Đầu, nơi phân chia ba con đường dẫn đến ba quan phòng. Đường đến quan phòng Trạm Nhai và Pắc Pình hiểm trở, heo hút. Giặc Nguyên biết ta đã bị lộ tất nghĩ ta sẽ chọn nơi khó tìm kiếm, khó vây bắt để vượt qua, chúng sẽ tăng cường đón lõng, mai phục chờ ta đến. Đường qua quan phòng Quế Khẩu dễ đi hơn nhiều, cũng dễ bị phát hiện nên chúng sẽ nghĩ ta không dám đi đường này, vậy ta cứ đi đường này rồi tùy cơ ứng biến.

– Cứ theo ý huynh trưởng vậy. – Đỗ Thành nói.

– Nhất trí. Nào ta đi thôi. – Phạm Thái tiếp lời.

– Khoan đã.

Thế Quang nói rồi nhảy xuống ngựa, dùng đao chặt một nhánh cây ven đường, đưa cho Đỗ Thành và bảo:

– Đệ cột vào đuôi ngựa để xóa dấu chân trên đường, chỉ cần xóa vài dặm đầu thôi.

Trong lúc Thành lo cột cành cây vào đuôi ngựa của mình, Thế Quang tranh thủ dặn dò các em:

– Còn một điều rất quan trọng các đệ phải ghi nhớ để về trình với Đại Vương. Hôm qua huynh phát hiện bọn Nguyên vận chuyển tới Ninh Châu mười hai cỗ cự thạch pháo, đây là loại máy bắn đá dùng để phá thành rất lợi hại, mỗi máy có nhiều sảo, khi vận hành mỗi sảo phóng ra một viên đá to cỡ người ôm có thể phá sập tường thành, tháp canh và nhà cửa bên trong. Nghe nói trong trận công thành Biện Kinh quân Thát dùng tám cỗ cự thạch pháo mà phá tan hoang kinh đô nước Kim. Chúng đem loại máy này sang ta chắc định dùng vào việc công phá Thăng Long, nếu nắm được ý đồ của giặc thì Đại Vương sẽ có cách trù liệu. Các đệ đã rõ chưa?

– Đã rõ. – Đỗ Thành và Phạm Thái cùng đáp.

Ba tráng sĩ thúc ngựa hàng một, men theo sườn núi hướng về quan phòng Quế Khẩu cách chừng bảy mươi dặm đường. Đỗ Thành đi sau cùng, đám lá cây xóa nhòa dấu chân ngựa in lên bụi đường, song cũng để lại lác đác vài chiếc lá rơi rụng.

Thời bấy giờ, nhà Nguyên bố trí quan phòng tại những đường hiểm yếu dẫn tới biên ải với chức năng phòng thủ vùng biên và cấp báo bằng hỏa đài khi biên cương bị xâm lấn, mỗi quan phòng biên chế năm mươi lính thú. Cách quan phòng vài ba chục dặm thì tới đồn biên, là cửa ải nằm sát biên giới với ba mươi lính tuần làm nhiệm vụ kiểm soát người qua lại và tuần tiễu đường ngang lối tắt.

Sau khi cử mười hai toán quân hỏa tốc cấp báo tới các quan phòng, biên ải mệnh lệnh chốt chặt quan ải đề phòng thám báo An Nam vượt thoát, Đái Tháp Nhã dẫn theo năm mươi quân vận động phía sau làm nhiệm vụ tương trợ các hướng khi phát hiện dấu hiệu của kẻ gian. Sự phán đoán của Thế Quang hoàn toàn có căn cứ, vì trước đó khoảng một canh giờ, đội truy sát của Đái Tháp Nhã đã dừng lại ở Tam Đầu bàn tính đường tẩu thoát của thám báo đối phương. Chúng tin rằng kẻ chạy trốn sẽ không dám đi đường quang mà tìm cách lẩn vào miền rừng núi âm u để khó bị phát hiện. Tháp Nhã quyết định chia số lính làm đôi, trực chỉ Trạm Nhai và Pắc Pình.

Đám kị binh của tiểu tướng Nhan Hợp cũng chia làm hai mũi càn quét các làng bản trong vùng. Một mũi kéo đến Mai Lâm, đi dọc đường gặp lũ sai nha đang áp giải một lão già lụ khụ về huyện, chúng hỏi thì được biết nghi phạm đã cao chạy xa bay, đám kị mã bèn quay sang hướng tây tiến vào vùng Giang Châu. Một mũi do Nhan Hợp đích thân chỉ huy ập vào Hồ Biên, sau khi nhận được tin báo từ cửa miệng tên thám tử La Tiểu Hiệt.

Số là Tiểu Hiệt chưa chết, vết thương không đoạt mạng nhưng ra nhiều máu khiến hắn kiệt sức. Khi bọn tuần tiễu phát hiện thấy, hắn thều thào được một câu, “Cần cấp báo với Tả thừa Lý Hằng…” Viên đội trưởng cho băng bó tạm rồi khiêng Hiệt lên mình ngựa, sai hai tên kị mã tháp tùng hắn về quân doanh của Lý tướng quân. Dọc đường họ gặp đội truy kích của Nhan Hợp.

Được viên bá hộ địa phương dẫn lối, chúng tới căn nhà của ba anh em Thế Quang, đạp cửa xông vào nhưng chẳng có ai để bắt. Thấy bếp lửa còn than chưa lụi, nồi cơm đầy còn bốc hơi, biết nghi phạm vừa rời nhà không lâu, Nhan Hợp bèn dẫn quân khẩn trương truy kích về hướng biên giới, bỏ qua việc lùng sục vào các bản làng khác, đồng thời sai người quay về doanh báo cáo tình hình với chủ tướng.

Đến Tam Đầu, lấy đuốc soi đường, Nhan Hợp nhìn dấu chân ngựa biết Đái Tháp Nhã chia quân kéo lên Trạm Nhai và Pắc Pình, còn lối về Quế Khẩu không thấy dấu hiệu người ngựa đi qua.

Nhan Hợp cho rằng phải có nguyên do thì Tháp Nhã mới kéo lên các quan phòng hiểm trở kia, nên y cũng chia đôi số quân, một nửa đi Trạm Nhai, một nửa theo y đi Pắc Pình, coi như hướng nào đụng độ thám báo cũng có quân tiếp ứng.

Đi được chừng năm dặm, Nhan Hợp dừng ngựa đột ngột khi chợt nhớ đến một điều khác lạ mà lúc ban đầu nhìn thấy y chẳng hề nghĩ đó là dấu hiệu khả nghi. Lúc ở Tam Đầu, trong ánh đuốc bập bùng, Nhan Hợp loáng thoáng thấy một lùm cây bị gãy cành, nhưng cành gãy hình như không thấy có. Trên đường rừng thiếu gì cây gãy đổ, sao lùm cây gãy cành có vẻ không tự nhiên? Hợp muốn đích thân tìm hiểu, bèn lệnh cho binh sĩ tiếp tục tiến lên Pắc Pình, còn y dẫn theo năm kị mã quay về Tam Đầu.

Soi đuốc vào bụi cây khả nghi ở Tam Đầu, Nhan Hợp nhận ra vết chặt cành bằng dao sắc, bấy giờ y đã hình dung được phần nào động cơ của kẻ chặt, bèn ngắt một chiếc lá làm mẫu rồi cùng mấy tên lính vừa đi về hướng Quế Khẩu vừa soi mặt đường tìm kiếm. Quả nhiên như hắn đoán, có những chiếc lá rụng rải rác trên đường giống hệt chiếc lá vừa hái trên cây. Biết chắc có kẻ dùng cành cây xóa dấu chân ngựa, như vậy hướng đi đã xác định, nếu đuổi gấp có thể vây bắt được đối tượng. Song cả đội đã đi xa, chỉ với sáu người, Hợp nghĩ muốn tiêu diệt mười tên thám báo không phải dễ. Viên tiểu tướng quyết chơi ván cờ mạo hiểm, liền cử hai người phi ngựa lên Trạm Nhai và Pắc Pình điều quân quay lại hướng Quế Khẩu, còn y và ba kị mã tiếp tục bám theo dấu vết thám báo, với hy vọng binh lính ở quan phòng Quế Khẩu đã được báo động trực chiến.

Nhận được tin thám báo ở Mai Lâm đã tẩu thoát, Lý Hằng giận dữ, luôn mồm nhiếc móc đám mã bộ người Hán là một lũ ăn hại, không bắt nổi mấy con chuột nhắt An Nam. Hồi lâu sau lại có tin báo về cho biết Lâm Trung Đới bị giết chết, Nhan Hợp đã tìm ra hang ổ của bọn thám báo ở Hồ Biên, song chúng đã nhanh chân chuồn mất, hiện các đội đang tầm nã trên đường Tam Đầu hướng ra biên giới, Hằng lại nổi trận lôi đình, rủa xả đám quân dưới quyền chậm chạp như rùa bò nên mấy thằng giặc có lân bang mới có cơ trốn thoát.

Mất niềm tin vào đám tiểu tốt, Hằng cho rằng phải đích thân ra tay thì mới xong việc, bèn vận giáp phục gọn nhẹ, xách xà mâu, dẫn theo năm mươi kị mã to khỏe, phi thẳng đến Tam Đầu.

Lại nói về ba anh em Thế Quang, khi đến gần Quế Khẩu, nhìn qua màn sương đêm thấy đèn đuốc lập lòe phía trước, biết chúng tăng cường tuần tra canh gác, cả nhóm xuống ngựa, ẩn nấp sau mấy tảng đá lớn ngồi bàn tính phương án vượt quan phòng. Thế Quang quyết định men theo vách núi tiếp cận quan phòng để thám thính địa thế và cách bố phòng của địch. Lúc quay ra, chàng vắn tắt tình hình với các em, rồi nói:

– Cửa quan đã đóng, trên đường có tới bốn chục lính bộ và năm kị mã lăm lăm đao kiếm, nếu công bừa vào khó mà toàn mạng. Phải bày kế nghi binh may ra mới vượt thoát.

Chợt Phạm Thái chỉ tay về phía mấy ánh đuốc đang di chuyển ở khúc đèo phía dưới, nơi mà họ vừa đi qua. Tính theo đường chim bay từ đấy đến Quế Khẩu chỉ chừng năm dặm, nhưng theo đường đèo uốn lượn thì phải đến ba chục dặm. Họ biết quân Nguyên đang đuổi tới, nếu hai đầu thọ địch thì khó mà chống nổi, bấy giờ cả nhóm sẽ rơi vào tình thế hiểm nghèo.

Quan phòng Quế Khẩu án ngữ con đường độc đạo vắt ngang núi Phú Lĩnh, mặt đường rộng chưa tới ba trượng, một bên là vách đá lởm chởm, một bên là vực sâu, người ngựa muốn vượt núi buộc phải qua quan phòng. Ở chỗ đường thắt lại có chiếc cổng lớn bằng gỗ, mặt cổng quay về phía biên giới, sát cổng có một tháp canh cao tới bốn trượng. Bình thường cổng không đóng, trừ khi có biến động. Cách cổng chừng năm mươi bước là khu đất thoai thoải ăn lõm vào núi có hai dãy nhà dùng làm trại cho quân đồn trú.

Là huynh trưởng, người chịu trách nhiệm chính về nhiệm vụ thám báo và sự an nguy của cả nhóm, Thế Quang quyết đoán tức thời kế hoạch vượt quan, biết rất mạo hiểm song không còn cách nào khác:

– Ba anh em mỗi người một nhiệm vụ, phải làm thật tốt mới có cơ hội thành công. Trại giặc gồm hai dãy nhà, dãy lớn nhiều cửa là nơi ở của chúng, phía trước nhà có một tên lính canh cùng với một bó đuốc cắm trên cọc tre; dãy nhỏ chỉ có cửa đi, không có cửa sổ, chắc là kho chứa lương thảo và vật dụng, bên cạnh đấy là chuồng ngựa. Đỗ Thành đột nhập vào trại, hạ sát lính canh rồi dùng đuốc đốt kho, xong việc là nhanh chân thoát ra phía mặt đường chờ ngựa chạy qua, nhớ tuyệt đối không lộ diện, nếu ngựa không qua thì lẩn vào rừng núi lội bộ về nước. Huynh sẽ áp sát tháp canh, chờ Thành nổi lửa là diệt tên lính trên tháp, thấy kho cháy lớn, bọn tuần tiễu trên đường sẽ lao về cứu chữa, bấy giờ huynh động thủ hạ nốt hai tên gác cổng và mở toang cánh cửa. Phạm Thái chờ tín hiệu kho cháy, thấy đám lính nháo nhào chạy về trại thì vọt lên ngựa, dắt theo ngựa của các huynh, phi nhanh tới cổng, nếu kẻ nào cản đường phải giết bằng hết để vượt qua. Các đệ đã nắm rõ chưa?

– Đã rõ. – Anh em Thành, Thái cùng đáp lại huynh trưởng bằng giọng chắc nịch của người chiến binh chấp nhận đương đầu với sinh tử.

Thế Quang nắm chặt tay hai em, quả quyết huấn lệnh:

– Nào ta cùng hành động, không chần chừ nữa.

Đỗ Thành quàng đao sau lưng, cầm dao ngắn trên tay, luồn lách qua từng mô đất đá, âm thầm như con chồn ăn đêm mà không làm di chuyển một viên đá nhỏ có thể phát ra tiếng động khiến bọn tuần tiễu dưới đường để ý. Thế Quang cầm theo chiếc nỏ, lưng cài đoản đao, di chuyển hình vòng cung, tụt khẽ khàng xuống khe núi rồi bò lên như một con trăn gió rình mồi và trườn vào bụi cây gần kề ngọn tháp. Phạm Thái một tay nắm chặt dây cương hai con ngựa nâu, một tay vỗ về con ngựa ô và thầm thì với nó:

– Ngựa ô ơi, Thanh Khê tin tưởng mày lắm, nàng dặn ta phải cùng mày trở về quê nhà. Mày gắng giúp ta vượt qua ải này nhé.

Hình ảnh người con gái thương yêu hiện về trong tâm trí làm Thái ngơ ngẩn cả người. Băn khoăn trước hậu quả tồi tệ mà ông cháu Thanh Khê đang gánh chịu, lòng chàng trai bị dày vò ghê gớm bởi ý nghĩ không biết giờ này nàng ra sao, liệu có thoát khỏi nanh vuốt của bọn sai nha hung bạo? Còn ông nữa, nỗi khốn khổ của ông là từ con cả, con biết lấy gì đắp điếm vết thương đau trên da thịt của Người? Rồi chợt nhớ đến tình đồng đội cao đẹp, thực tại lại sống động trong trí óc trang nam nhi tuấn kiệt từng đứng trước Đại Vương mà thề nguyện “Trung quân vị quốc, bất quản nguy nan, hoàn thành điệp vụ”. Các huynh đã giành lấy phần nguy hiểm nhất, nhường cho mình nhiệm vụ dễ hơn, nhất quyết phải làm thật tốt để không phụ lòng hai anh. Bụng nghĩ thế khiến tim óc thêm phấn chấn, Thái căng mắt bao quát tình thế, chờ cơ hội hành động. Ánh đuốc đã biến mất sau khúc ngoặt trên đèo, như vậy đám quân đuổi theo chỉ còn cách không đầy mười dặm. Mà sao chưa thấy động tĩnh phía trại giặc, liệu Đỗ Thành có gặp trở ngại gì không? Lòng hồi hộp lo âu, Phạm Thái đứng ngồi thấp thỏm.

Bò vào tận hiên nhà lớn, bấy giờ Đỗ Thành mới biết nó được ngăn làm nhiều gian. Trong gian ngoài cùng có tiếng cười nói ồn ào, chàng nhìn qua khe cửa thấy một tên đội đang ăn uống với năm tên Mông Cổ. Thì ra viên chưởng quản quan phòng tiếp đãi bọn lính truyền tin cấp báo, điều này Thế Quang không lường được, vì huynh ấy tiếp cận mục tiêu từ xa. Nhiệm vụ trở nên khó khăn hơn, Thành quyết định làm khác đi so với phương án ban đầu, trước tiên phải hạ thủ gọn nhẹ tên gác cửa để tránh kinh động bọn bên trong, đồng thời ngăn chặn khả năng chúng lao ra truy sát.

Thành nhón chân áp sát gã lính canh từ phía sau, một tay thít vào cổ rồi bịt chặt miệng, một tay vung dao nhọn đâm xuyên ngực tên địch, khi người hắn nhũn ra, chàng kéo xác dựa lưng vào cột nhà như tư thế đang ngồi nghỉ. Xong một việc, Thành lặng lẽ cậy cửa căn nhà nhỏ, đúng như huynh trưởng phán đoán, đấy là kho chứa cỏ khô và lương thực. Chàng nhẹ nhàng ôm một đống cỏ chất bên ngoài cửa gian nhà có đám lính đang say sưa rượu chè, cũng không quên thảy dăm bó trước chuồng ngựa. Xong việc thứ hai, Thành rút bó đuốc trên cọc tre, nhanh tay châm vào các bộ cỏ trước nhà rồi chạy sang đốt chuồng ngựa, bó đuốc được chàng quẳng vào kho, chờ nó bùng lên mới lao ra cửa quan.

Thế Quang nấp trong bụi rậm chỉ cách tên gác cổng đứng bên phải không đầy mười bước chân. Chàng tìm chỗ thuận tiện để khi cần có thể hạ gục tên lính trên tháp canh đồng thời quan sát được động tĩnh từ phía cậu em đang đột nhập trại giặc. Vốn từng trải trận mạc, chàng biết mục tiêu đầu tiên của mình là tên địch trên tháp. Kẻ canh chòi tháp thường mang cung nỏ, vì xưa này đấy là vũ khí phòng thủ lợi hại nhất từ trên cao. Quân Nguyên nổi tiếng về khả năng cưỡi ngựa bắn cung, lúc phi ngựa chúng vẫn có thể buông tên trúng đích, huống hồ khi tĩnh tại. Nếu không diệt được tên này, Phạm Thái phi ngựa tới dễ trở thành mồi ngon của hắn. Căng thẳng chờ đợi Đỗ Thành ra tay, lòng nóng như lửa đốt, Thế Quang dõi mắt đăm đăm qua kẽ lá mà mãi vẫn chưa thấy dấu hiệu hành sự. Bọn lính truy đuổi đang áp sát phía sau, chẳng biết chúng có bao nhiêu tên nhưng thêm một tên kị mã kéo đến thì nhóm của chàng thêm một phần bất lợi. Cơ hội đang tuột dần, chậm trễ là thất bại.

Chợt ánh lửa bùng lên phía trại lính, trong chớp mắt thêm hai ngọn lửa nữa bốc cháy rừng rực soi sáng trưng một góc núi. Chỉ chốc lát, gió đông bắc thổi lửa cháy phần phật lan khắp tòa nhà lớn, ngọn lửa bốc cao dữ dội tạc lên nền trời dáng vẻ hả hê của vị hỏa thần đang nuốt chửng ngon lành mớ tre gỗ nhỏ nhoi do bầy người xếp đặt. Tiếng ngựa hí hoảng loạn vang rờn rợn rừng đêm. Tiếng la hét tuyệt vọng của mấy kẻ bị vây hãm trong hỏa ngục dội vào vách núi cũng khiến ma quỷ rùng mình.

Ánh lửa vừa lóe sáng, Thế Quang đã chĩa nỏ lên tháp canh rồi bật lẫy tức khắc. Mũi tên xuyên thẳng vào cổ họng tên lính, hắn ngáp được vài cái và đổ ập xuống. Chỉ chờ có thế, trên tay nắm chặt đoản đao, chàng phi thân khỏi bụi cây rồi hiện ra sừng sững như một vị thiên lôi từ trên trời nhảy xuống ngay giữa hai tên lính gác đang luống cuống không biết chuyện gì xảy ra, rồi với một chiêu tuyệt đao cuồng phong bạt vũ, đầu của hai kẻ vắn số đã lăn lông lốc trên đường. Loại xong đám lính canh, Thế Quang dùng hết sức bình sinh khẩn trương đẩy thanh gỗ dày đến sáu tấc bật ra khỏi mấy cái đai sắt, mở toang hai cánh cửa.

Khi lửa bốc lên, nghe tiếng kêu thét cầu cứu của viên chưởng quản và mấy tên Mông Cổ, đám lính đang tuần tiễu nhốn nháo lao về cứu chủ. Năm tên kị mã giục phi nhưng tới gần đám cháy thì mấy con ngựa hoảng loạn, khiến chúng không điều khiển nổi đành bỏ ngựa xuống bộ; đám lính thì cuống cuồng chạy về rồi quát lác nhau ỏm tỏi do không biết cách nào dập lửa, cảnh tượng chẳng khác gì đàn ong vỡ tổ mất phương hướng. Còn lại dăm đứa vẫn lăm lăm khí giới trên đường, chúng sợ mắc bẫy của gian tế.

Nhìn ngọn lửa cháy rực, Phạm Thái biết thời cơ đã đến, nhưng chàng vẫn nán đợi cho thật chín muồi. Chờ đám lính đổ xô về chữa cháy, thấy huynh trưởng đang nỗ lực mở cửa, Thái liền nhảy lên mình ngựa, tay trái cầm cương và sợi dây nối với hai con ngựa nâu, tay phải vung đoản đao, phi nước đại tới quan phòng. Ba con ngựa lao vun vút trên đường, tiếng vó câu nện xuống mặt đất thình thịch khiến mấy tên lính bị bất ngờ cứ trố mắt ra nhìn mà không phân biệt nổi địch ta. Rồi có thằng hét toáng “Quân giặc”, bấy giờ đã quá muộn, con ngựa ô đã ở ngay trước mặt chúng. Một tên lúng túng khua câu liêm loạn xạ, hòng ăn may móc trúng chân con ngựa đi đầu. Chú ngựa phản xạ nhanh nhẹn, co hai chân trước vọt lên cao, rồi dùng chân sau đạp lên lưỡi câu liêm làm tên lính mất đà ngã dúi dụi về phía người cưỡi ngựa, Phạm Thái tiện tay phạt một nhát dao vào vai hắn. Ba tên chắn ngang đường, chĩa giáo xỉa vào thân ngựa, một đứa đổ gục bởi trúng tên của Thế Quang từ giữa cổng bắn tới, một đứa bị lưỡi đao của Thái bổ thẳng vào đầu, một đứa bị con ngựa nâu hất tung người xuống khe núi. Hai tên còn lại hoảng sợ quá nên chạy dạt vào vách đá ẩn nấp.

Ngựa phóng tới cổng, Thế Quang nhún chân nhảy lên chiến mã của mình. Qua khỏi cổng một đoạn, đã thấy Đỗ Thành xuất hiện từ bụi cây ven đường. Ba anh em giục ngựa phi nước đại về phương nam, chẳng mấy chốc bóng họ nhạt nhòa sau màn sương.

Đám lính đang xúm xít tìm cách cứu người trong căn nhà cháy, thấy ngoài đường đánh nhau dữ dội, mấy tên lính kị nhảy lên ngựa quay ra tiếp ứng đồng đội. Ra đến nơi thì kẻ địch đã cao chạy xa bay, chỉ còn mấy cái xác nằm ngổn ngang giữa đường. Biết gặp phải đối thủ sừng sỏ, không dễ gì đương đầu với họ, lại không được ai ra lệnh, chúng chấp nhận kìm cương ngựa, chẳng dại lao vào bóng đêm truy đuổi.

Nhóm kị mã của Nhan Hợp trên đường truy kích thám báo, khi vừa qua khúc đèo cua tay áo đã thấy quan phòng Quế Khẩu cách chừng hai dặm phía trước đang bốc cháy rừng rực. Biết đã xảy chuyện chẳng lành, Nhan Hợp hò hét đám kị sĩ thúc ngựa nhanh hơn nữa. Ập đến nơi, y được bọn lính thú cho biết:

– Gián điệp An Nam đột kích trại, hỗn chiến với quân trấn thủ rồi tháo chạy trên đường Ma Nhai.

Hợp hỏi:

– Chúng có bao nhiêu tên?

Bọn lính trả lời:

– Chắc khoảng mười mấy đứa.

Hợp lại hỏi:

– Từ đây đến biên giới bao xa?

Chúng trả lời:

– Không đầy ba mươi dặm.

Nhìn ngọn lửa đang thiêu rụi lán trại, biết không thể cứu vãn được nữa, Hợp hạ lệnh dừng tay, chấn chỉnh đội ngũ, tiếp tục tầm nã địch quân. Đội kị mã trước sau được chín người tiên phong truy kích. Đám lính trấn thủ, trừ mấy tên ở lại giữ cổng và thu dọn chiến địa, còn lại hơn ba chục tên chạy bộ tiếp ứng. Cả bọn nhanh chóng lên đường đuổi theo nhóm thám báo của Thế Quang ở cách đấy không xa.

Theo lệnh của Nhan Hợp, chúng không dùng đuốc, để đối phương không nhìn thấy ánh lửa mà xác định được khoảng cách giữa hai bên.

Chương 7

Sinh lộ Ma Nhai, mãnh tướng Nguyên ỷ tài thiệt mạng

Mật hang Tam Thạch, tráng sĩ Việt vọng quốc dấn thân

Ma Nhai hay còn gọi là Ma Nhai Đạo là con đường đèo từ quan phòng Quế Khẩu đến quan ải Tây Phong nằm trên biên giới Việt – Nguyên, đường đất đá tuy không bằng phẳng nhưng cũng không quá gập ghềnh, người cưỡi ngựa khỏe phi nhanh thì ước chừng một phần tư canh giờ là đi hết quãng đường ấy.

Dân Nam sang đây làm ăn buôn bán lại quen gọi con đường là Sinh lộ, mà theo họ, tên gọi này do chính danh tướng Lý Thường Kiệt đặt ra. Nguyên do hơn hai trăm năm trước, Lý Thường Kiệt dẫn mười vạn quân kéo vào Trung Hoa nhằm đập tan kế hoạch tập trung quân lực của nhà Tống để chuẩn bị tiến hành chiến tranh xâm lược nước ta. Sau khi làm cỏ Khâm Châu, Liêm Châu và Ung Châu, quân Việt bắt sống được nhiều người Tống đem về nước. Trên đường trở về, đoàn quân của Lý Thường Kiệt qua Ma Nhai Đạo, khi nghe tướng sĩ báo tin “Bọn tù binh thà chết không chịu đi, vì sợ sang ta phải làm nô lệ”, ngài bèn đến tận nơi bảo với họ rằng:

– Các ngươi bại trận, theo lý thì phải giết. Ta đã tha chết còn cho sang Đại Việt sinh sống, đây chính là sinh lộ của các người đó, ai theo ta tới nước Nam sẽ được cấp đất mà làm ăn bình thường.

Thế là họ đồng lòng theo ngài cả. Nghe nói nhà Lý cho đám tù binh, hàng binh đến vùng Hoan Ái khai khẩn, sinh cơ lập nghiệp yên ổn đến nay đã được sáu, bảy đời.

Nhan Hợp đã rõ về quãng đường, y biết nếu không bám đuổi khẩn trương thì chốc lát thôi bọn gian tặc có thể đào thoát sang biên giới, bấy giờ thành công toi. Vừa thúc ngựa phi hối hả, Hợp vừa nghĩ trong bụng: “Mấy tên thám báo nhãi nhép mặc sức đốt giết vì chưa gặp phải đối thủ xứng tầm, nếu ta đến sớm hơn thì chúng có chạy đằng trời. Năm xưa ta từng độc chiến với bảy, tám dũng sĩ Nam Tống, còn đánh chúng thua liểng xiểng. Huống hồ bây giờ đối đầu với lũ An Nam bé nhỏ, tầm thường.” Tuy vậy, y cho rằng cũng không nên khinh suất, nếu gặp phải đối thủ lợi hại thì vừa đánh vừa cố hãm đường tháo lui của đối phương, chờ quân bộ kéo tới, bấy giờ sẽ bao vây tiêu diệt. Đấy là chưa tính đến toàn quân trên đường Trạm Nhai và Pắc Pình đang quay về, nếu họ tới kịp lúc thì coi như mười mấy tên thám báo đến ngày tận số.

Mấy con ngựa của huynh đệ Thế Quang đã thấm mệt, là ngựa thồ mà phải phi nhanh như ngựa chiến làm chúng mau xuống sức, bước chạy càng lúc càng uể oải, nếu không được nghỉ và uống nước thì chúng có thể gục xuống bất cứ lúc nào. Ba anh em cũng mệt và đói khát, mấy bình nước lại chẳng còn một giọt. Đi ngang một con lạch chảy ra từ khe đá, dù biết rất mạo hiểm, Thế Quang vẫn quyết định dừng chân cho ngựa uống nước, họ cũng tranh thủ ăn uống để có thêm sức lực vượt qua biên giới. Thực phẩm mang theo đủ dùng cho hai ngày, ngoài mấy vắt rơm được bẻ vụn cho ngựa ăn, số còn lại vứt hết, bình nước cũng bỏ đi, áo bông mặc trên người cũng cởi ra, tất cả nhằm giảm bớt sức nặng cho ba con ngựa đã đuối sức.

Theo ước tính của Thế Quang, đi chừng bảy dặm nữa sẽ tới ba tảng đá chồng, vốn được mấy anh em đặt biệt danh là Tam Thạch. Đó là một mỏm núi lớn bị nứt ngang dọc, tạo ra những khe nhỏ trông như ba tảng đá được chồng lên nhau, gồm hai tảng ở dưới và một tảng ở trên. Lâu nay khi vào ra Trung Quốc họ đều qua quan ải Tây Phong như mọi người dân vẫn qua lại làm ăn buôn bán. Nhưng phòng trường hợp nguy cấp, Đại Vương đã nhờ người địa phương tìm một con đường kín đáo để các tráng sĩ khi cần thiết có thể đào thoát nhanh chóng. Mỗi dịp qua Ma Nhai Đạo, ai cũng ghi nhớ trong đầu vị trí Tam Thạch, nơi có lối đi bí mật dẫn đến khe Tả Pạc nằm ở phía tây Lộc Châu, cách cửa khẩu Tây Phong chỉ bốn dặm.

Nghe trong hơi gió vó tiếng có câu dồn dập, nhưng không nhìn thấy ánh đuốc trên đường, Thế Quang đoán bọn Nguyên bám đuổi đã tắt hết đuốc nhằm đột kích bất ngờ, chàng và các em vội vàng nhảy lên mình ngựa, phóng thẳng. Quả nhiên mấy con ngựa đã hồi phục một phần sức lực, nên bước chạy khỏe khoắn hơn nhiều. Chỉ vượt qua một đoạn ngắn nữa thôi, khi mấy anh em rẽ vào lối mòn bí mật thì khả năng thoát hiểm đã ở trong tầm tay.

Nhưng họ không ngờ rằng có những yếu tố chẳng thể lường trước được.

Đã một tháng nay, các quan phòng và cửa ải tiếp giáp Đại Việt được lệnh tăng cường tuần tra, đề phòng gian tế xuất nhập dò la đại binh thiên triều. Bất luận ngày hay đêm, mọi kẻ qua lại vùng cận biên giới đều bị tra hỏi, khám xét kỹ càng. Trên cung đường Ma Nhai Đạo, bọn chưởng quản Quế Khẩu và Tây Phong thỏa thuận trách nhiệm chung, cứ hai canh giờ luân phiên cắt cử một đội gồm sáu kị mã tuần tra trên đường. Vào thời điểm ấy, có một toán lính cưỡi ngựa từ Tây Phong đang tuần tiễu về hướng Quế Khẩu.

Đang nỗ lực phóng tới cột mốc ba hòn đá chồng, bất chợt anh em Thế Quang nhìn thấy ánh đuốc đằng xa, định tìm chỗ ẩn nấp, nhưng xung quanh chỉ có vực sâu và đá núi dựng đứng.

Huynh trưởng nói:

– Cứ đi tiếp rồi tùy cơ ứng biến.

Họ thả nước kiệu, dàn hàng ngang tiến về phía trước.

Khi vừa đối diện sáu tên kị mã, thì đám quân phía sau cũng ập đến, ba tráng sĩ kìm ngựa, tay nắm chặt đoản đao, chờ xem động tĩnh của đối thủ. Biết rơi vào tình thế hiểm nghèo, Thế Quang nghiêm giọng bảo hai em: “Khi có lệnh, các đệ xông lên phá vây, huynh sẽ quyết tử với đám phía sau, chặn đường không cho chúng đuổi theo. Rõ chưa?”. Đỗ Thành và Phạm Thái cùng đáp: “Rõ” mà không dám nói gì thêm. Họ biết huynh trưởng chấp nhận hy sinh để các em có cơ hội vượt thoát.

Hai tiểu đệ vẫn hướng ngựa về phía trước, riêng Thế Quang quay ngựa lại, sẵn sàng nghênh chiến với bọn giặc bám đuổi đằng sau. Ba người họ tạo thành thế chân kiềng vững chãi, lăm lăm khí giới trên tay, quyết một phen sống chết với quân thù.

Tiểu tướng Nhan Hợp chột dạ khi thấy đối phương chỉ có ba người mà không phải mười mấy người, hắn sợ bị tập kích nên dặn đàn em “Đề phòng quân mai phục”. Nhưng nhìn quanh chỉ thấy đá núi dựng thẳng và vực sâu hun hút, không có chỗ nào để em quân. Hợp cho rằng “Thôi kệ, nghĩ nhiều ắt phân tâm, chúng ít quân ta càng dễ diệt”. Ước lượng tình thế đôi bên, Nhan Hợp chắc mẩm mấy tên thám báo khó trốn thoát, nhưng bắt được để khai thác vẫn hơn là giết chết. Hắn bèn giơ tay ra lệnh cho đám kị mã án binh bất động, một mình cưỡi ngựa tiến đến cách anh em Thế Quang mười trượng, rồi nói:

– Mấy người An Nam nghe đây. Các ngươi hết đường chạy rồi. Nếu xuống ngựa quy hàng, ta sẽ mở cho một con đường sống. Nhược bằng ngoan cố thì đây chính là tử lộ của các ngươi.

Thế Quang cười gằn, cao giọng:

– Quân bay đông thật đấy. Nhưng đừng tưởng dễ hạ gục bọn ta. Cỡ mình ngươi thì ta không thèm đánh, thách năm thằng xông lên một lúc đó.

Chàng biết, nếu diệt được tên chỉ huy, đám quân như rắn mất đầu ắt rúng động, bấy giờ sẽ có cơ hội thoát hiểm.

Hợp nóng mặt bởi lòng kiêu hãnh bị xúc phạm mà không biết đang bị đối phương khích tướng, hắn hét to:

– Giặc An Nam chớ có ngạo mạn. Mình ta cũng đủ tiễn người về Diêm phủ. – Rồi khua giáo, sấn sổ lao đến.

Thế Quang cũng chẳng kém, vung đao quát trả:

– Giặc Nguyên ngông cuồng. Sinh lộ của ta chính là tử lộ của ngươi đấy.

Họ quần thảo quyết liệt trên khúc đường nhỏ hẹp, tiếng binh khí va chạm chan chát, người ngựa đôi bên líu ríu vào nhau tạo thành một cái bóng không rõ hình hài chuyển động thoăn thoắt dưới ánh trăng mờ mới ló qua ngọn núi. Nhan Hợp to khỏe và dày dạn trận mạc, đường đâm lực gạt từ ngọn thương của hắn có thể giết chết một con bò rừng. Thế Quang nhanh nhẹn và dũng khí, lại có võ công điêu luyện, lưỡi đao sắc bén của chàng thừa sức chặt đôi một gốc tre già đặc ruột. Lợi dụng ưu thế ở chỗ đường rộng, Hợp đâm một nhát mạnh như vũ bão vào đối phương bấy giờ đang ở phía vách núi nên khó bề xoay xở, Thế Quang gập người sát vào bụng ngựa tránh đòn, đường giáo đâm vượt qua lưng làm rách bung chiếc áo, chàng nhanh tay lia đao chém vào chân con chiến mã của đối thủ. Khi con ngựa khụy xuống khiến người Nhan Hợp đổ về phía trước làm hở phần lưng, cũng là lúc Thế Quang nhổm lên xả một nhát dao chí mạng ngang hông tên tiểu tướng nhà Nguyên. Hắn vừa gục ngã, chàng liền hét vang: “Các em đánh đi”.👁️

Lúc Thế Quang nghênh chiến tướng giặc, Đỗ Thành và Phạm Thái vẫn hướng ngựa đối diện với sáu tên tuần thám, nhưng cách nhau một khoảng đủ chỗ cho ngựa đổi hướng nhanh chóng. Phạm Thái theo dõi động tĩnh của bọn ngáng đường, đề phòng chúng xông tới. Đỗ Thành quay đầu nhìn phía sau để có thể tiếp ứng cho đại ca khi nguy cấp. Nghe Thế Quang phát lệnh, hai người thúc ngựa xông vào đám kị binh dàn hai hàng ngang trước mặt.

Chú ngựa ô chạy mé ngoài nhảy chồm vào giữa đội hình địch, Phạm Thái thúc cán đao trúng sườn con ngựa của đối phương, lực mạnh đến nỗi làm nó lảo đảo, trượt chân ngã nhào xuống vực cùng với tên kị binh. Tên đi giữa vung mác chém xuống, Thái giương sống đao đỡ đòn rồi vặn tay xoay lưỡi phạt ngược lên chặt lìa cánh tay của hắn. Tiếp cận hàng hai, chàng bổ đao vào mặt đứa phía bờ vực, nhưng bị trúng một thương vào bắp tay trái từ tên lính ở giữa. Thái thúc ngựa vọt lên trước, song không phóng ngay mà có ý chờ đợi.

Khi áp giặc, Đỗ Thành vung đao xả ngang vai tên kị mã phía trong rồi điều khiển ngựa húc thẳng vào con chiến mã ở hàng dưới làm nó hoảng sợ lồng lên hất chủ ngã lăn, đầu đập vách đá. Do va mạnh nên Thành cũng ngã xuống đường, thấy Thái bị trúng một thương, chàng liền bật dậy bổ thẳng đao vào sườn thằng giặc đâm chiến hữu của mình. Mấy con ngựa không chủ hoảng sợ chạy tán loạn, ngựa của Thành cũng chạy mất.

Khi thấy Thái dừng ngựa đột ngột, Thành quát to:

– Đệ cứ chạy đi, huynh sẽ đuổi theo sau.

Thái nghe lời huynh phi lên phía trước, cố bắt kịp con ngựa của Thành. Cánh tay cầm cương tê buốt, máu chảy đầm đìa xuống lưng ngựa cũng không làm Thái nao núng, lúc ấy chàng chỉ quan tâm làm sao sớm bắt được ngựa để quay về cứu Thành huynh. Phóng chừng nửa dặm thì đuổi kịp con ngựa, nó nhận ra chỗ quen biết nên chạy chậm lại, chàng túm lấy dây cương rồi khiển ngựa quay về tìm đồng đội.

Thành chạy được một đoạn đã thấy Phạm Thái phi về cùng với con ngựa của chàng. Anh em mừng rỡ ra mặt nhưng lòng ai cũng canh cánh lo âu. Thế Quang đang cầm chân địch ở phía sau, sinh tử thế nào không rõ, vậy mà họ buộc phải ra đi, càng sớm thoát hiểm càng tốt. Không thể làm khác được, đấy là mệnh lệnh của huynh trưởng, là quyết định cần thiết để hoàn thành trọng trách được Đại Vương và triều đình giao phó. Nhìn cánh tay của Thái chảy máu, Thành xé vạt áo của mình băng vết thương cho em, rồi cùng nhau phóng ngựa về biên giới.

Khi đến Tam Thạch, anh em Đỗ Thành đi vòng ra phía sau mà không tìm thấy lối lên vách núi nhưng lại phát hiện một khe nứt cao hơn trượng, rộng chừng một cánh tay, đủ một người hoặc một ngựa đi lọt. Đỗ Thành chui vào xem xét, khi quay ra bảo với em “Đi thôi”, rồi người trước ngựa sau cùng chui qua khe núi. Phía trong tối tăm nhưng có ánh sáng lờ mờ ở đằng xa, hai người dò dẫm từng bước, hướng theo nguồn sáng mà đi.

Thì ra đây là một cái hang thông hai đầu xuyên qua sườn núi. Cửa hang bên kia rộng lớn hơn nhiều, Thành và Thái quyết định nán lại chờ Thế Quang. Chỗ dừng chân đã hoàn toàn tách biệt Ma Nhai Đạo, không lo bị giặc phát hiện, họ chỉ lo huynh trưởng không đến được Tam Thạch.

Hồi lâu sau, lòng nôn nao như lửa đốt mà chẳng thấy tăm hơi của Thế Quang, Đỗ Thành bàn bạc với em:

– Đệ tranh thủ nghỉ ngơi dưỡng sức, để huynh quay ra đường thám thính tình hình, biết đâu có thể hỗ trợ cho đại ca.

– Cho đệ đi cùng với. Nếu gặp bất trắc, sức hai người vẫn hơn một người. – Phạm Thái nài nỉ.

Đỗ Thành gạt phắt yêu cầu của cậu em:

– Không được. Đường về còn gian nan mà đệ lại bị thương. Thế Quang huynh chặn hậu để chúng ta vượt thoát, nếu quay ra cả thì phụ lòng huynh ấy sao? Dùng ngựa dễ bị lộ, huynh sẽ đi bộ cho tiện ẩn nấp. Đệ chờ thêm nửa canh giờ, nếu các huynh không về thì cứ lên đường trước, nhắm hướng nam mà đi. Đây là quân lệnh, không bàn cãi.

Bản tính Đỗ Thành vốn hòa nhã, nhưng trong tình thế này chàng buộc phải cất giọng nghiêm khắc để Thái khỏi nài nỉ. Nhớ lời huấn thị của Đại Vương “Người trên bảo, người dưới phải tuyệt đối tuân theo” nên Thái miễn cưỡng phục tùng. Thành lẳng lặng xách đao quay vào hang, đi được mấy bước, chàng quay lại, móc gói đồ từ lưng quần ra, dúi vào tay cậu em:

– Nhờ đệ cất dùm, nhớ lời huynh dặn hôm trước đấy.

Lần này thì Phạm Thái giãy nảy, dứt khoát không nhận ủy thác, chàng nói:

– Huynh kỳ khôi quá, đồ của huynh thì huynh giữ mà đem về tặng hôn thê, sao lại giao cho đệ? Đây là việc tư, đệ không chấp hành đâu.

Thành lý giải:

– Đệ giữ hộ huynh có sao đâu. Sang bên kia biên giới thì trả lại cho huynh.

– Nói thế còn nghe được. Dứt khoát huynh phải đặt chân qua nước mình để đệ còn trao trả.

Trả lời vậy mà lòng Thái không khỏi bùi ngùi, lâng lâng niềm xúc động khiến tâm tư của chàng vẩn vơ một chút âu lo không rõ nét.

Khi Thế Quang chém chết Nhan Hợp, đám kị mã Nguyên rơi vào tình thế lúng túng, chúng giương cung muốn bắn nhưng lại sợ trúng vào đồng bọn ở phía trước. Do đường hẹp nên không thể tạo thế bao vây, ba thằng liều xông lên nghênh chiến, hai thằng bị đao xả trọng thương, một thằng hoảng sợ kìm ngựa ở khoảng cách an toàn. Huynh trưởng chặn ngang đường, khí thế oai phong như mãnh hổ sẵn sàng đánh trả đợt tấn công mới của đám cẩu trệ, tạo điều kiện cho hai em cao chạy xa bay, sớm thoát khỏi cuộc truy đuổi gắt gao của giặc Thát.

Thấy đồng bọn ở đầu đường bên kia bị giết sạch, đám lính Nguyên đồng loạt giương cung bắn Thế Quang.👁️

Chàng đã lường trước tình thế nên múa đao quạt rụng các mũi tên xé gió lao tới. Nhưng tài nghệ bắn cung của kị binh Mông Cổ gấp bội phần lũ đánh lén trên đèo Tam Điệp năm xưa nên ngựa của Thế Quang bị trúng một tên vào ức khiến nó lồng lên dữ dội. Biết khả năng chịu đựng có hạn của con ngựa bị thương, lại thấy một đám quân đang rầm rập chạy tới, lực lượng tăng viện của chúng đông quá, không ra tay kịp thời thì muộn mất. Chàng bèn sấn đến gã kị binh gần nhất, bổ một nhát đao vào đầu tên giặc rồi phi thân vọt qua đạp hắn văng xuống đất, đoạt ngựa, phóng thẳng.

Đội tiếp ứng đến kịp thời, mấy tên kị binh của Nhan Hợp lên tinh thần, hò nhau lùa về mấy con ngựa chết chủ để bổ sung lực lượng cưỡi ngựa, tiếp tục truy đuổi thám báo An Nam đang đào thoát về hướng biên giới.

Con nâu đốm trắng cướp của giặc chạy được một đoạn thì giở chứng. Có lẽ biết kẻ đang cưỡi trên mình không phải là chủ, nên nó dựng ngược hai chân sau cố hất tung Thế Quang bật khỏi yên. Là kị sĩ lão luyện lại biết ít nhiều về kinh nghiệm thuần phục chiến mã của người Mông Cổ, chàng bèn móc trong chiếc túi nhỏ treo trên yên, lấy ra một cục đường đút vào miệng ngựa và thì thầm điều gì đấy vào tai nó. Quả nhiên con ngựa thuần hẳn, phi như bay trên đường.

Chợt nghe tiếng hò hét ở phía sau, Thế Quang ngoái đầu nhìn, thấy cả đám kị mã Nguyên Mông đuổi theo chỉ cách chàng không đầy một phần tư dặm. Ba tảng đá chồng đã thấp thoáng phía trước, nhưng phi thẳng vào đấy thì khác nào vạch đường cho giặc bám đuổi sát gót các em, chàng bèn phóng qua. Cách Tam Thạch hai dặm là đoạn đèo gấp khúc, nơi có cánh rừng thông nằm trên sườn núi thoại thoải, Thế Quang chọn chỗ đấy để ẩn nấp rồi tìm cách thoát khỏi bọn đeo bám.

Leo lên khối đá chìa ra sát đường, Đỗ Thành náu mình ở trên cao cho dễ quan sát, khi cần có thể nhảy xuống tiếp ứng huynh trưởng. Thấy một người phóng ngựa tới, lúc đến gần thì nhận ra là Thế Quang đang cưỡi một con ngựa đốm. Thành nghĩ huynh đoạt chiến mã của giặc, bèn nhổm dậy, mừng rỡ gọi ầm lên “Đại ca, đệ đây”. Thế Quang nhìn thấy em, chàng lắc đầu làm hiệu rồi phi thẳng.

Nghe tiếng vó ngựa rầm rập vọng đến, Thành biết huynh trưởng đánh lạc hướng quân thù, để chúng không phát hiện ra lối đi bí mật. Chàng cho rằng:

– Trước sau huynh ấy cũng tìm cách quay lại. Khi đại ca mất hút, địch sẽ lùng sục khắp nơi, phải cản đường chúng càng lâu càng tốt.

Thành leo xuống đất, khệ nệ vần mấy tảng đá to vào bên trong khe nứt, rồi quay ra chờ đợi Thế Quang.

Phi ngựa đến đoạn đèo ngoặt khúc, biết bọn địch không thể nhìn thấy mình, Thế Quang giật dây cương điều khiển con chiến mã lao lên rừng thông. Đám kị binh Nguyên Mông phóng qua mà không hay biết kẻ chúng truy đuổi đang ẩn nấp sau thân cây cổ thụ. Chờ cho địch đi được một đoạn, chàng cưỡi ngựa xuống đường rồi quay về ba tảng đá chồng. Vừa đến nơi, đã thấy Đỗ Thành ở đấy, Thế Quang hỏi liền:

– Phạm Thái đâu?

Thành cho biết:

– Thái ở phía trong, chờ ta quay vào hang.

– Hang à? – Thế Quang ngạc nhiên.

– Hang thông hai đầu. Kín đáo lắm. – Thành đáp.

Chàng chỉ cho huynh trưởng cái lỗ nhỏ bên vách núi. Con ngựa đốm lại dở chứng, kéo cách nào cũng không bước chân qua khe nứt tối om, nhưng khi được Thế Quang an ủi bằng một cục đường lấy trong cái túi của chủ cũ, nó ngoan ngoãn theo chàng chui vào hang.

Đỗ Thành tấm tắc khen huynh trưởng:

– Tài thật, đã cướp được ngựa còn khiến nó theo mình, đại ca cái gì cũng giỏi.

Vào hang rồi, họ bê đá xếp chồng lên, bịt cái lỗ hổng nhằm che mắt bọn giặc.

Phạm Thái thấy hai anh xuất hiện, mừng quá reo to:

– Đại ca đây rồi. Đệ biết huynh thừa sức thoát hiểm nhưng trong lòng vẫn lo, bây giờ đã hết lo, vui quá.

Nhìn bắp tay Thái băng vải, Thế Quang hỏi:

– Đệ bị thương à, có nặng không?

– Không sao, chỉ xước da thôi.

Thái nói thế để huynh trưởng an tâm. Do cầm cương điều khiển ngựa nên vết thương vẫn rỉ máu, nhưng chàng chịu đựng được, không muốn chia nỗi lo cho đại ca.

Thế Quang ra bộ nghiêm khắc:

– Đáng lẽ phải đi rồi mà các đệ lại nấn ná chờ đợi, cũng may chỗ này kín đáo an toàn nên huynh không trách, nhưng lần sau chớ có làm trái lệnh đấy. Nào, anh em ta tiếp tục lên đường.

Ba tráng sĩ phóng ngựa vào rừng, nhìn sao trời để định hướng, chặt cành cây mở lối đi, cố gắng tìm đường trở về đất mẹ thân thương đang ngóng trông tin tức của họ.

Chương 8

Huyết chiến Tả Pạc Nấm, Phạm Thái đành đoạn từ ly

Man tấu Trấn Nam Vương, Vĩnh Lộc bày trò trả oán

Tả thừa Lý Hằng cùng đám kị mã dừng chân ở Tam Đầu, y đang phân vân đoán định hướng đào tẩu của kẻ địch thì gặp toán quân từ Trạm Nhai kéo xuống. Chúng cho biết Nhan Hợp gọi về để tăng cường Quế Khẩu. Lý Hằng cả mừng, khen gia tướng tài trí, sớm phát hiện hành tung của lũ giặc cỏ An Nam. Lại thấy một toán quân từ Pắc Pình đổ về, Hằng bèn hợp nhất thành một đội hơn trăm kị sĩ, dốc thẳng đến Quế Khẩu.

Quan phòng Quế Khẩu im ắng như tờ, doanh trại bị lửa thiêu rụi vẫn còn nghi ngút khói, trên bãi đất trống xếp hàng chục tử thi, có nhiều xác chết bị cháy đen như khúc than củi, Hằng đoan chắc đã xảy ra biến cố nghiêm trọng. Nhìn khắp không thấy ai, hắn lệnh cho quân sĩ lùng sục xung quanh.

Chốc lát chúng lôi về mấy gã lính canh lẩn trốn trên núi. Thì ra năm tên lính đang thu dọn chiến địa, chợt thấy đoàn quân rầm rập kéo đến, chẳng biết là ta hay địch, chúng hoảng sợ bèn trốn lên núi cho an toàn. Hằng hỏi:

– Đã xảy ra chuyện gì?

Một tên thưa thốt:

– Bẩm đại nhân, mới kịch chiến giữa quân trấn thủ với bọn An Nam. Đánh nhau dữ dội lắm.

– Chúng có đông không?

– Tiểu nhân không đếm, nhưng ước đoán không dưới vài chục tên.

– Vậy là bọn bay đông gấp ba lần kẻ địch mà lại để chúng thiêu cháy cả trại, sao hèn quá vậy?

– Dạ, bọn tiểu nhân cũng nỗ lực quyết chiến nhưng bị trúng kế nghi binh.

– Có giết hay bắt sống được tên giặc nào không?

– Bẩm đại nhân, không bắt được nhưng giết được một số, chỉ có vài tên chạy thoát.

– Sao ta không thấy xác của bọn An Nam?

– Dạ… bọn tiểu nhân quẳng xác chúng xuống vực sâu rồi ạ.

– Đám kị mã ta phái đi trước có qua đây không?

– Dạ có, họ dẫn theo quan trấn thủ quan phòng đuổi bắt mấy tên sống sót chạy trốn trên đường Ma Nhai.

Đã nắm sơ qua tình hình, Lý Hằng tin tưởng với tài nghệ của Nhan Hợp, nếu đuổi kịp bọn thám báo thì coi như chúng toi đời. Nhưng bóng đêm là bạn đồng hành của kẻ trốn chạy. Tăng cường lực lượng, tổ chức lượng lùng sục gắt gao sẽ hiệu quả hơn. Y lại dẫn đoàn kị mã tiếp tục hành quân trên cung đường Ma Nhai uốn lượn giữa trùng điệp núi rừng.

Đi được chừng chục dặm lại bắt gặp hai tên tuần phòng đang ngồi trông mấy cái xác bên vệ đường. Lý Hằng gọi lại hỏi, được chúng bẩm báo:

– Bọn tiểu nhân đến nơi đã thấy người chết. Mấy ngài kị mã sai chúng tôi ở lại trông xác kẻo thú dữ tha mất, rồi họ cưỡi ngựa còn mấy chục lính tuần thì chạy bộ, hò hét đuổi theo bọn thám báo.

Lý Hằng nhìn sắc phục của mấy kẻ xấu số biết chúng là lính của mình, bèn bảo một tên đến xem ai bị giết. Tên lính soi đuốc nhận diện tử thi, rồi lật đật chạy lại báo với chủ tướng bằng cái giọng run bần bật:

– Bẩm đại nhân… có… có… “Nhất mâu sát bát”… trong… trong đấy.

Hằng nghe vậy liền nhảy xuống ngựa, chạy lại xem cho rõ mặt. Quả nhiên tiểu tướng thân cận của y đã chết thảm bởi một nhát chém ngang hông làm nửa dưới của hắn muốn đứt rời khỏi thân xác đồ sộ. Viên chủ tướng vò đầu bứt tai, khóc rống thảm thiết:

– Trời ơi, Nhan Hợp của ta, sao lại ra nông nỗi này? Bây giờ biết ăn nói sao đây với cha ngươi? Nhan Báo à, huynh gửi gắm đứa con trai duy nhất cho ta mà nay để nó chết thảm như vậy, ta đau đớn lắm. Thiên địa chứng giám, ta sẽ đòi nợ máu cho con trai huynh.

Nhan Báo là bạn thiếu thời của Lý Hằng, lại cùng nhau đầu quân dưới trướng Đại Hãn, nên tình thân như ruột thịt. Trong trận diệt Đại Lý, Nhan Báo bị chém lìa cánh tay khi đỡ một nhát đao cho chiến hữu nên phải từ giã quân đội. Mười năm trước, Báo dẫn con trai là Hợp đến ra mắt Lý Hằng, xin cho hắn được theo hầu quan Tả thừa. Nhớ ơn cứu mạng năm xưa, lại thấy Hợp cường tráng, giỏi giang nên Hằng hết lòng nâng đỡ, coi như thủ túc thân cận nhất. Một lần ở sa trường, bị địch vây quanh, Nhan Hợp dùng xà mâu giết sạch cả tám đứa, từ đấy Hằng đặt cho y biệt danh là “Nhất mâu sát bát”.

Hằng cắt cử năm kị mã đem xác Nhan Hợp và mấy tên lính bị giết về quân doanh, rồi huấn thị toàn quân:

– Ai giết được một tên thám báo ta sẽ thưởng một trăm lạng bạc, bắt được một tên thám báo ta sẽ thưởng hai trăm lạng bạc. Trận này các ngươi phải dốc sức mà triệt trừ bọn An Nam để vong linh Nhan Hợp và các chiến hữu đỡ tủi nhục.

Hơn trăm cái miệng dạ ran. Cả bọn náo nức lập công lĩnh thưởng, giục ngựa theo chủ tướng tiếp tục tầm nã gian tế nước Nam.

Toán quân đuổi theo thám báo chạy qua cánh rừng thông thì mất hút bóng dáng của kẻ bị truy sát. Chúng nghi ngờ đối tượng trốn vào rừng, bèn quay lại chia nhau lùng sục khắp nơi nhưng không thấy gì. Rõ ràng tên địch vừa ở phía trước, khi đến khúc ngoặt thì mất dạng. Chẳng lẽ hắn từ bỏ ý định trốn về An Nam mà ẩn nấp trên rừng rồi quay lại để đối đầu với toán lính bộ ở phía sau? Đám kị mã đoán già đoán non trước một hiện tượng kỳ lạ nên quyết định quay về, biết đâu lại góp sức với hậu quân tiêu diệt kẻ địch.

Hai nhóm hội quân cách Tam Thạch chừng một dặm ở phía bắc rồi ngơ ngác hỏi nhau về tăm hơi tên thám báo gian xảo. Chúng lúng túng chưa biết nên dừng hay tiếp tục truy kích thì kịp lúc đoàn kị binh của Lý Hằng kéo tới. Nghe thuộc hạ bẩm báo tình hình, viên Tả thừa nổi đóa quát mắng ầm ĩ:

– Không thể có chuyện bay mất như chim trời, chẳng qua các ngươi ngu dốt không biết hắn đã rẽ vào một ngóc ngách nào đó để trốn sang biên giới. Tiếc thay cho sự hy sinh uổng phí của dũng tướng Nhan Hợp khi có chiến hữu bất tài như mấy người.

Hằng chia quân ra làm hai, một đội chiếm số đông phi thẳng đến quan ải Tây Phong rồi từ đó tỏa dọc cương giới, đón đầu thám báo vượt biên bằng đường ngang lối tắt; một đội gồm bốn mươi kị sĩ cùng với đám tuần thú do Hằng trực tiếp chỉ huy, lùng sục hai bên Ma Nhai Đạo, tìm kiếm các lối mòn bí mật có thể dẫn đến biên giới.

Các toán lính nhanh chóng triển khai nhiệm vụ. Bọn đi về biên giới phi ngựa rầm rập trên đường, tiếng vó câu đập vào vách đá rền. vang cả một dải núi đồi hoang lạnh. Bọn ở lại đốt đuốc tưng bừng như lễ hội, túa ra hai bên đường săm soi từng gốc cây ngọn cỏ.

Chúng lần mò đến Tam Thạch.

Một tên phát hiện có dấu máu đọng trên đá vệ đường, nhưng đám tuần thú kiếm quanh lại không tìm thấy chỗ nào khả dĩ có thể vượt qua ngọn núi bằng ngựa. Sự việc được báo cho Lý Hằng, hắn đến tận nơi quan sát cũng không thấy có hiện tượng khả nghi. Đang đăm chiêu nghĩ ngợi, Hằng dẫm chân vào một chỗ trũng, hắn nhìn xuống thì nhận ra đây là dấu in lõm trên mặt đất của một tảng đá được dời sang chỗ khác. Trong đầu Hằng lóe sáng manh mối có thể giải mã sự biến mất đột ngột của bọn thám báo An Nam.

Viên chiến tướng tinh ranh cho quân soi đuốc kiểm tra tỉ mỉ vách núi bên trong Tam Thạch thì phát hiện một chỗ đá chồng lên nhau không tự nhiên, tạo ra những lỗ hở đáng ngờ. Hóa ra vì trong hang tối om, nên chỉ nhìn lướt qua với tầm chiếu sáng hạn chế của ngọn đuốc thì chẳng ai phát hiện nổi đó là khe nứt bị lấp đá.

Hằng cho quân dỡ đá để mở lối vào phía trong. Ba thằng lính dùng sức đẩy ngã mấy tảng ở trên cao rồi hì hục khiêng nốt những tảng ở dưới. Đề phòng bị phục kích, chủ tướng cho lính soi đuốc để quan sát bên trong trước khi bước chân vào hang.

Nền hang ẩm thấp còn in rõ dấu chân người và chân ngựa. Nhưng thật khó hiểu, ngoài những dấu chân đi vào còn có cả dấu chân đi ra, chứng tỏ hành tung của bọn thám báo rất bí ẩn và khó lường. Khi tìm thấy cửa hang ở phía bên kia sườn núi, Hằng đoan chắc đây chính là lối đào thoát của gian tế An Nam, bấy giờ y mới xuống lệnh điều người ngựa vào hang để tiếp tục truy kích đối phương. Mặc cho chủ tướng nóng lòng thúc giục, việc từng người dắt ngựa chui qua cái khe nhỏ hẹp cũng mất khá nhiều thời gian. Đến cuối canh sửu, toàn đội mới tập hợp đầy đủ trước cửa hang, Hằng tức thời cho xuất kích.

Bốn mươi kị mã Thát Đát hăng hái lên đường, chúng đã quá quen hành quân đánh trận ròng rã nhiều ngày đêm. Riêng đám lính trấn thủ không hề hứng thú khi phải tiếp tục vượt núi băng rừng, do mệt mỏi và đói khát vì chạy bộ cả đêm, lại không mang theo lương thực ăn đường như bọn chiến binh Mông Cổ. Đám kị mã đã phóng ngựa hút tầm mắt, còn tuần thú cuốc bộ rềnh ràng, buộc phải đi thì chúng đi nhưng không việc gì mà vội.

Lương Bành tuổi trạc tứ tuần, là tì tướng trong thái ấp Vạn Kiếp, được Hưng Đạo Vương rất tín nhiệm và thường sai bảo những việc hệ trọng. Cuối thu năm ấy, theo quy ước định sẵn, Bành được cử lên xứ Lạng đón thám báo trở về.

Để đảm bảo bí mật, nhóm của Lương Bành không tá túc trong doanh trại của quân trấn thủ biên cương mà sống trong bản của người Nùng nằm kề quan ải Lộc Châu, cửa ải của nước Nam đối diện với cửa ải Tây Phong của Đại Nguyên. Ngoài chỉ huy quan ải là Lê Đĩnh, không ai biết rõ nhiệm vụ của họ. Nhưng chờ đợi cả tháng trời mà vẫn chẳng thấy một ai trở về, sợ ở nhà lo nghĩ, nên cách mười ngày Lương Bành lại phái người về bẩm báo tình hình với chủ tướng.

Quan ải Tây Phong bên phía Trung Quốc được xây bằng đá dựa vào vách núi, rất kiên cố và bề thế. Phía trên của quan có tháp canh và hành lang rộng để dàn quân cung nỏ khi gặp biến cố. Cách Tây Phong không đầy một dặm là quan ải Lộc Châu của Đại Việt, được dựng bằng gỗ lim chắc chắn, án ngữ đầu hẻm núi Khâu Cấp Lĩnh hiểm yếu. Hằng ngày, cửa khẩu hai bên vẫn hoạt động bình thường, người dân vùng biên qua lại làm ăn buôn bán hoặc thăm viếng nhau chỉ bị tra xét vài câu chiếu lệ. Buổi tối nghỉ thông quan song cả hai phía không cần đóng cổng cài then.

Ba hôm trước, người liên lạc quay lên biên giới, mang mật thư của Đại Vương gửi cho Lương Bành. Trong thư, ngài viết “Được biết bên kia có dấu hiệu lo ngại, nhưng ta chưa nắm cụ thể. Theo phán đoán, có thể chuyến này anh em Thế Quang về cả, đây là nguồn cung cấp tin tức quý báu, cho nên nếu xảy ra tình huống nguy cấp phải cố mà cứu họ bằng mọi giá. Bất luận bao lâu, người của ta chưa về thì các ngươi cứ phải chờ. Nếu biên ải có hiện tượng bất thường thì đón người tại địa điểm dự phòng. Khi cần thiết thời yêu cầu quan trấn thủ Lê Đĩnh và thổ hào Lô Viên Tả huy động lực lượng hỗ trợ”.

Buổi chiều hôm đấy, khác với thông lệ, trời còn chưa khuất núi đã nghe tiếng tù và rúc liên hồi từ bên Tây Phong, Bành liền cử người đi thám thính. Chốc lát, đội viên trở về thông báo:

– Bọn chúng đã đóng kín cửa quan, dân quân trên cổng, không cho bất cứ ai qua lại. Có vẻ chúng cố ngăn chặn ai đó muốn vượt qua.

Hành vi khác thường của phía bên kia không khỏi làm Lương Bành lo nghĩ. Ông e ngại có liên quan đến chuyến trở về của huynh đệ Đào Thế Quang. Nhớ lời dặn của Đại Vương, Bành sang cửa khẩu bàn bạc với Lê Đĩnh về kế hoạch hành động. Quan trấn thủ cắt cử mười binh sĩ chịu sự điều động của Lương Bành, số còn lại do ông trực tiếp chỉ huy được báo động thường trực chiến đấu, sẵn sàng đối phó tình huống kẻ địch từ bên kia biên giới tràn sang.

Để tìm sự trợ giúp của dân binh địa phương, Bành trực tiếp đến nhà thổ hào Lô Viên Tả. Trước nay, mỗi lần lên xứ Lạng, ông đều mang quà của Đại Vương gửi biếu vị chủ trại đầy quyền thế nơi biên cương xa xôi. Viên Tả rất cảm kích thịnh tình của Tiết chế Hưng Đạo và luôn bày tỏ niềm tự hào được kế nghiệp ông cha làm phên giậu cho Đại Việt bền vững muôn đời.

Sở dĩ vị thổ hào vùng cao tâm đắc việc trấn giữ nơi biên ải Tổ quốc bởi gia tộc ông vốn có truyền thống trung thành với các vương triều Đại Việt. Năm xưa, cụ tổ của ông là Lô Viên Tước từng tham gia cuộc khởi loạn của Nông Trí Cao, về sau lại theo chủ tướng quy thuận Lý Thái Tông. Khi Lý Thường Kiệt xuất binh đánh Tống, bấy giờ Viên Tước đã ngoại lục tuần nhưng vẫn hăng hái dẫn năm trăm dân binh Thổ – Nùng tham chiến và lập được nhiều công trạng, được triều đình ban tặng danh hiệu Thiết Cương Trấn Quốc tướng quân.

Sau vài câu thăm hỏi xã giao với gia chủ, Lương Bành đề cập trực tiếp yêu cầu:

– Theo sự dặn dò của Hưng Đạo Đại Vương, tôi đến xin trại chủ giúp đỡ nhân lực để tổ chức đón người trở về từ bên kia. Hiện nay tình hình rất nguy cấp, quân Nguyên đã báo động chiến đấu, chúng đóng chặt cửa ải hòng bủa lưới vây bắt người của ta. Chúng tôi được lệnh dù phải hy sinh bản thân cũng cứu cho được họ. Đây là việc hệ trọng, mong ngài hết lòng trợ giúp.

– Đại Vương tuy ở xa những hiểu rõ lòng dân biên viễn nên mới chủ ý dặn ngài đến tệ xá tìm tôi. Triều đình cần người, chúng tôi đáp ứng ngay, đây là trách nhiệm đối với giang sơn xã tắc cũng là dịp để tổ tiên chứng giám con cháu của họ vẫn giữ vững tinh thần Thiết Cương Trấn Quốc. – Bằng thái độ hào sảng, Viên Tả đáp lời rồi cung kính chỉ bức hoành phi vàng son đề bốn chữ đại tự treo giữa nhà.

– Xin đa tạ. Vậy mong trại chủ điều động ngay trong đêm kẻo không kịp. – Bành mừng rỡ đáp.

– Ngài cần bao nhiêu người? – Trại chủ hỏi lại.

– Nếu có thể, hỗ trợ cho bọn tôi ba mươi trang định với đầy đủ khí giới, bí mật tập kết tại đồi cây cạnh nhà lão ông Ma Văn Kế. Mục đích của ta không chỉ cứu người còn đề phòng quân Nguyên thừa cơ xâm phạm bờ cõi.

– Cứ tin tưởng ở tôi, trong khoảng một canh giờ chúng tôi sẽ có mặt tại vị trí đã định.

– Vậy thì còn gì bằng. Tôi xin cáo từ, hẹn gặp lại ngài trong đêm.

Tiễn Lương Bành ra cửa, chủ trại cho gọi thuộc hạ vào sai bảo. Bốn tráng sĩ tuân mệnh, khẩn trương tỏa đi bản trên xóm dưới truyền lệnh triệu tập dân binh của thủ lĩnh vùng cao Lộc Châu.

Gia nhân đã vào việc, bấy giờ vị hào trưởng lẳng lặng mở tủ lấy bộ giáp trận kết bằng da lợn lòi do đời trước truyền lại, mặc vào người rồi kính cẩn thắp hương, quỳ lạy trước trang thờ, lầm rầm khấn bái “Con là Lô Viên Tả, truyền nhân đời thứ tám của Thiết Cương Trấn Quốc tướng quân Lô Viên Tước, nay khấu đầu vái lạy tổ tiên cho con được sát cánh cùng binh sĩ Đông A trong cuộc đối đầu với lũ lang sói phương Bắc. Con thề nguyện cống hiến hết mình cho đại nghiệp gìn giữ biên cương của nước Nam để không làm tiền nhân phải hổ thẹn”.

Viên Tả ngạc nhiên khi thấy Viên Dụng cũng mặc giáp phục đang quỳ lạy ở phía sau. Là con trai trưởng của thổ hào, vừa qua tuổi mười sáu mà sức vóc cường tráng không thua kém nam nhi trưởng thành, tình cờ nghe thấy cha bàn bạc với khách việc điều động dân binh tham chiến trong đêm, Viên Dụng thiết nghĩ không thể vắng mặt trong sự kiện này. Viên Tả lên tiếng hỏi con trai:

– Ăn mặc vậy là ý làm sao?

Viên Dụng đáp lời cha bằng thái độ cứng cỏi:

– Con muốn theo cha đêm nay.

– Không được. Con còn nhỏ tuổi, chưa thể tham gia việc của người lớn. – Trại trưởng cau mày, xua tay cương quyết.

– Cha luôn dạy con làm người phải có nghĩa khí, tuổi nhỏ thì góp sức nhỏ mà tập trung với nước Nam, tận hiếu với ông bà cha mẹ, đừng gây điều trái đạo lý làm hổ danh họ Lô. Con nay đã đủ khôn lớn để góp sức với cha vào việc gìn giữ biên cương Đại Việt, đấy là tận trung; cùng sát cánh bên cha tranh đấu chống kẻ thù phương Bắc như lời truyền dạy của tổ tông, đấy là tận hiếu.

Vị hào trưởng kinh ngạc trước lập luận sắc bén của Viện Dụng. Ông tặc lưỡi miễn cưỡng khuất phục ý chí sắt đá của cậu con trai:

– Được rồi. Nhưng phải hứa một điều là luôn ở bên cạnh ta, không được rời nửa bước.

– Dạ thưa cha. – Viên Dũng tỏ ra phấn khích khi lần đầu tiên được cầm khí giới tham gia bảo vệ cương vực nước nhà.

Ngôi nhà sàn của lão ông Ma Văn Kế nằm lẻ loi bên sườn đồi trông ra khe Tả Pạc Nầm có dòng Bản Thí quanh năm sẵn nước. Mấy năm trước hai vợ chồng già rời bản dắt nhau ra khu đồi hoang nằm sát biên giới dựng nhà, vỡ đất trồng tỉa rau trái. Có người hỏi lão “Vợ chồng ông già rồi, sao không ở bản cho đông vui, ra đây vắng vẻ, khi đau ốm ai biết mà giúp?”. Ông trả lời “Tao còn khỏe mà, con ma bệnh không đến tìm đâu. Chỗ này đất tốt lại gần suối, trồng cây tưới nước đều thuận lợi”. Nghe nói năm xưa từng có một vị đại quan triều đình đi tuần tiễu biên cương đã ghé qua nhà ông ở chơi một buổi.

Đầu giờ tuất, Lương Bành đến nhà cụ Kế. Họ trao đổi thầm thì trong bóng tối lờ nhờ phủ khắp núi rừng hoang vu. Lão ông vào nhà bảo vợ tạm lánh về bản rồi lấy một cây đèn lồng to như cái cối giã gạo, thắp sáng và treo trước mái hiên. Ông cũng nai nịt gọn gàng, xách cây mã tấu, lẳng lặng đi theo viên tiểu tướng để gia nhập đội ngũ chiến binh tập kết ven rừng. Bành thấy lão đã cao tuổi nên lựa lời tế nhị:

– Nhờ cụ về bản chuẩn bị cho ít đồ ăn, khi xong việc anh em quay về cũng có cái ăn.

– Việc này để đàn bà làm, mày đừng lo, tao đã dặn vợ kêu chị em chúng nó thổi nấu đâu vào đấy rồi. – Lão Kế chặn đứng âm mưu đuổi khéo của Lương Bành.

– Trời đêm sương gió lạnh lẽo, cụ nên về nghỉ ngơi, mọi việc ở ngoài này để chúng con giải quyết.

– Người Thổ quen sương gió, mày chịu lạnh không giỏi bằng tao đâu.

– Cụ là tai mắt của Đại Vương, nếu có mệnh hệ gì thời tụi con gánh vác không nổi trách nhiệm. – Bành nói thẳng suy nghĩ của mình, hy vọng lão Kế đổi ý.

– Ô hay, tai mắt của triều đình mà không biết ứng nghĩa thì như mù như điếc. Tổ tiên ta vốn người Phong Châu từng theo vua Hùng mở nước, vậy giang sơn này ta phải có trách nhiệm giữ gìn. Năm xưa khi quân Nguyên phạm cõi, thổ quan Hà Bổng vùng Quy Hóa hiệu triệu người Thổ, người Nùng ở khắp nơi sát cánh giết giặc, ta đã tháp tùng cha của Lô trại chủ sang tận bên đó tham gia đánh đuổi bọn chúng chạy dài về phương Bắc. Ta còn khỏe lắm, vẫn đánh giặc được mà, mày đừng ngăn cản nữa.

Cảm phục trước chí khí kiên cường của người chiến binh già khiến Lương Bình không thể nói gì hơn, đành để lão gia nhập đội ngũ. Trận tuyến thầm lặng đã hình thành trong đêm trên một đoạn hiểm yếu của tuyến biên giới Lộc Châu với những con người quả cảm, đồng lòng bảo vệ các giá trị thiêng liêng đúc kết nên tinh thần tự tôn dân tộc.

Hơn năm mươi con dân Đại Việt, bao gồm chiến binh và dân binh, người miền xuôi và người miền ngược, người già và người trẻ, theo sự chỉ huy của đội trưởng Lương Bành và trại chủ Lô Viên Tả âm thầm chiếm lĩnh các gốc cây, mỏm đá ven bờ Tả Pạc Nầm, tay nắm chắc vũ khí, mắt hướng về bên kia biên giới, căng thẳng đợi chờ dấu hiệu hành động.

Khi nhìn thấy khe Tả Pạc Nầm ở phía dưới chân núi, huynh đệ Thế Quang thở phào nhẹ nhõm. Đất mẹ kia rồi, chỉ cần vượt qua con sông Bản Thí đang mùa nước xiết là họ đặt chân lên lãnh thổ Đại Việt, Tổ quốc thiêng liêng của dòng giống Lạc Hồng. Sở dĩ mấy anh em tới giữa canh dần mới xác định được vị trí là do sương mù xuống nhiều làm họ mất phương hướng, đi lệch khỏi địa điểm cần phải đến. Nhớ lời dặn dò của Đại Vương, Thế Quang leo lên ngọn cây tìm kiếm tín hiệu. Trong màn sương bàng bạc, huynh trưởng phát hiện đốm sáng đỏ ở phía đông nam, biết chắc đấy là ngọn đèn chỉ điểm của ta, chàng mừng rỡ leo xuống, giục các em nhanh chân đổi hướng.

Niềm vui của ba anh em vụt tắt khi bốn bề vang lên tiếng hò hét của đám phục binh Nguyên Mông. Từ trong màn sương đêm, hai toán kị mã ồ ạt xông ra chặn ngang đường xuống núi của các chiến sĩ Đại Việt. Chúng ỷ đông hùng hổ lao tới như muốn băm nát vụn mấy đối thủ nhỏ nhoi bằng gươm bén giáo nhọn. Phán đoán tình hình tức thời, thấy bên trái sườn dốc ít gập ghềnh, Thế Quang hét lạc giọng: “Các đệ mở lối bên cánh trái, cố mà xuống được khe”, còn chàng kìm ngựa vung đao, chém tả chặt hữu bất cứ tên địch nào liều mạng xông ra cản đường.👁️

Lưỡi dao sắc lạnh của chàng khiến lũ giặc phải chùn bước, nhưng bọn chúng kịp trấn tĩnh tinh thần khi toán quân của chủ tướng Lý Hằng ập đến. Mã đao bị gãy, lưỡi đao văng ra xa, trên tay Thế Quang chỉ còn khúc cán bằng gỗ, chàng áp sát một tên giặc, vừa né mũi giáo vừa dùng đầu nhọn thanh gỗ đâm xuyên cổ họng của nó rồi thuận tay cướp luôn ngọn giáo làm vũ khí chặn giặc để các em vượt thoát.

Hàng chục tên Nguyên vụng gươm thọc giáo quyết diệt cho được người chiến binh quả cảm, Thế Quang bị một nhát chém vào đùi, máu chảy đầm đìa ướt sũng ống quần. Sức lực đang cạn dần song chàng không hề nao núng, cố gắng đánh trả bầy lang sói hung tợn.

Viên chiến tướng vong quốc làm nô bộc cho Mông Cổ vừa xuất hiện đã hạ lệnh cho cung thủ tiêu diệt hai mục tiêu đang chạy tới dòng Pạc Nầm. Bằng kinh nghiệm trận mạc, Lý Hằng biết phải chặn đứng trước tiên hai kẻ sắp thoát thân, hắn nói với quân sĩ:

– Ta sẽ giết tên còn lại, tụi bay thừa cơ ào xuống bờ sông, tên nào còn sống thì bắt về, chết thì lôi xác về.

Rồi Hằng múa xà mâu sấn đến nghênh chiến với Thế Quang.

Theo lệnh của đại ca, Đỗ Thành và Phạm Thái thúc ngựa xông tới, vung đao đột phá bên trái, đánh bật những mũi giáo nhọn hoắt của địch, chém gục mấy tên trong tầm đao phạt ngang bổ dọc khiến chúng phải giãn ra, tạo cửa mở để vọt xuống sườn núi. Một tên địch phi dao trúng Đỗ Thành, chàng nhổ lưỡi dao cắm sâu vào mạng sườn rồi phóng trả xuyên ngang ngực gã Mông Cổ. Thấy Đỗ Thành bị trúng dao, Phạm Thái giật dây cương nhường ngựa anh nửa bước, chàng quay đầu bổ đao vào mặt thằng giặc đang bám sát phía sau nhưng bị một tên khác chém trúng ngực. Thật kỳ lạ, lưỡi kiếm của kẻ thù chạm phải vật cứng rồi bật ra nên chỉ để lại trên ngực Thái một vết rách trên da.

Máu ra xối xả làm Thành kiệt sức, nhưng chàng vẫn cố bám theo em lao xuống bờ dốc. Hàng loạt mũi tên phóng tới, một mũi xuyên trủng lưng của Thành, hai mũi cắm vào bụng ngựa khiến nó đổ gục. Thành thoát khỏi con ngựa trọng thương, một tay bịt vết đâm trên sườn, một tay múa đao gạt tên, bảo vệ cho cậu em ở phía trước. Thái bị tên cắm vào vai đâm xuyên xuống nách làm tê cứng cánh tay vốn đã thương tích. Biết Thành lâm nguy, Thái nhảy xuống đất, vỗ mặt đao vào mông con ngựa ô, bảo nó “Chạy đi, cố tìm đường mà về nhà”, rồi vọt lên cứu anh.

Bấy giờ Thành đã trúng ba mũi tên, toàn thân nhuốm máu. Thái cũng đầm đìa máu trên người. Nhưng ý chí quyết tử và tinh thần đồng đội đã giúp họ không dễ dàng gục chết mà cố neo bám sự sống để bảo vệ lẫn nhau cho đến giọt máu cuối cùng. Hai anh em vừa đi giật lùi, vừa gạt đỡ yếu ớt những mũi tên đầy uy lực bay tới. Lúc bọn giặc ào xuống vây bắt, khi họ chỉ còn cách dòng Bản Thí không đầy năm bước chân. Thành nói hổn hển trong tiếng thở hắt ra “Cứ mặc huynh, đệ nhảy xuống nước đi, nhớ về thăm cha mẹ và hôn thê của huynh”. Thái khóc nấc, chàng buông tay khỏi người đồng đội đang hấp hối rồi lao xuống mặt nước lạnh buốt. Biết không thể làm gì hơn, nhiệm vụ trở về cấp báo với triều đình thông tin về giặc khiến lòng Thái nghẹn ngào mà đành đoạn tử biệt với hai người anh đã quên mình để cho chàng được sống.

Đỗ Thành dùng chút tàn hơi cuối cùng gạt đỡ những mũi tên bay về phía Phạm Thái, chàng cố lết tới bờ sông Bản Thí rồi gieo mình vào dòng nước xiết chảy xuôi về đất mẹ. Lúc bước vào cõi bất tử, Thành còn nghe văng vẳng tiếng hò la vang dậy từ bên kia bờ sông, trên lãnh thổ của vương quốc Đại Việt.

Ở đầu dốc, Thế Quang và Lý Hằng đánh nhau kịch liệt. Một người đã chiến đấu cả đêm lại bị trọng thương, một kẻ thừa sức lực còn được bọn thủ túc hỗ trợ bao vây, tất yếu tên chiến tướng Nguyên Mông chiếm ưu thế. Chàng dũng sĩ Đại Việt cố thu hút lực lượng địch để các em nhẹ gánh thoát thân, nên đường giáo tuy không còn mạnh mẽ nhưng vẫn quyết liệt và táo bạo khiến tướng giặc đang ở thế thượng phong cũng không dễ hạ gục đối thủ. Bị một nhát xà mâu đâm trúng ngực, Thế Quang ngã nhào khỏi mình ngựa, chàng gượng dậy, một tay vịn vào gốc cây, một tay múa giáo cố chống chọi với hàng chục binh khí đâm xỉa. Trước lúc lâm chung, Thế Quang mở mắt trừng trừng hướng về đất mẹ rồi mỉm cười mãn nguyện lúc vọng tiếng quân reo.

Trước đấy, toán quân của Lương Bành và trại chủ Lô Viên Tả đã chờ cả đêm mà vẫn không thấy động tĩnh gì. Để tránh bị lộ diện, không ai được đốt lửa, dù sương giá lạnh thấu da thịt đội chiến binh đang im lìm mai phục. Tới canh tý, bốn phụ nữ người Thổ do bà vợ ông Kế dẫn đường đem ra cho họ mấy gùi xôi thịt nóng hổi. Mọi người lặng lẽ ăn uống trong màn đêm rồi luân phiên nhau dựa vào gốc cây, mỏm đá mà chợp mắt mỗi ca nửa canh giờ. Riêng Lương Bình, Viên Tả và lão Ma Văn Kế thức thâu đêm dõi mắt nhìn sang bên kia biên giới.

Bành không khỏi lo lắng khi nghĩ đến số phận của đồng đội đang ở đâu đó bên xứ người. Không biết tính mạng của họ ra sao, liệu có trở về trong đêm nay, có bị lạc đường trên nẻo về núi non trùng điệp, liệu hành tung của mấy anh em có bị kẻ địch phát hiện? Những câu hỏi cứ chập chờn trong đầu ông, nhưng không câu hỏi nào được giải đáp khi màn đêm biên giới vẫn vô cùng im ắng. Chẳng lẽ ông đã phán đoán sai, dấu hiệu bất thường của quan ải Tây Phong không nhằm đối phó thám báo Đại Việt đang tìm đường về nước? Đại Vương cho rằng huynh đệ Thế Quang có thể về cả, Người luôn nhìn xa trông rộng, ắt phải có cơ sở thì mới nhận định như thế.

Khi ba bóng người cưỡi ngựa hiện ra lờ mờ trong màn sương đêm trên con dốc dẫn xuống Tả Pạc Nầm, đội trưởng Lương Bành quá đỗi vui mừng liền làm hiệu để mọi người chuẩn bị tinh thần ứng đối. Theo hiệu lệnh, cả đội vẫn im tiếng chờ đợi. Ở bên kia là đất giặc, cũng chưa rõ đối tượng là người của ta hay kẻ địch, lộ diện sớm là hạ sách.

Ông thầm nghĩ trong bụng:

– Đại Vương đoán việc như thần.

Rồi cuộc chiến bất ngờ bùng phát giữa lúc ai nấy đều hy vọng đón người về an bình. Từ bên này nhìn sang không thể phân biệt được ai với ai, chỉ thấy những cái bóng quần thảo dữ dội và tiếng khí giới va chạm lách cách. Trại chủ và lão Kế nôn nóng quá nên đề nghị vượt sông đánh tràn qua để giải vây cho người của ta. Lương Bành gạt đi, ông nói:

– Đại Vương đã dặn bất luận thế nào cũng không được xung đột trên đất Nguyên, kẻo chúng lại mượn cớ hạch sách triều đình, vin vào đó mà đem quân thảo phạt Đại Việt.

Khi đám quân Nguyên hò hét nhau kéo xuống khe Pạc Nầm để bắt cho được “tên giặc cả An Nam đang vượt sông”, bấy giờ Lương Bành mới phát lệnh công kích. Hơn năm chục con người cùng hét vang “Sát Thát phạm cõi! Sát Thát phạm cõi!” rồi ào xuống bờ sông; hàng loạt ná bật lẫy hạ gục những tên giặc đứng lớ ngớ trên bờ bên kia; nhiều tay dao bơi ra giữa dòng chặn đường lũ giặc đang cố túm bắt viên thám báo chỉ cách chúng vài chục sải tay. Trại trưởng và ba tráng đinh bơi quanh chiến binh Đại Việt, vừa che chắn vừa gắng đẩy vào bờ chàng trai trẻ đang thoi thóp giữa con nước xiết. Trận chiến trên sông Bản Thí vô cùng hỗn loạn, người của hai bên vùng vẫy trong dòng nước lạnh giá, cố hạ thủ nhau bằng dao kiếm hoặc dìm chết nhau bằng những ngón nghề bơi lặn. Vật lộn trong con nước chảy xiết rồi bị cuốn trôi đi, ta và địch cùng thiệt hại nặng nề, mười hai chiến sĩ nước Nam đã bỏ mình trên dòng sông biên giới, trong số đấy có lão chiến binh can trường Ma Văn Kế.

Lý Hằng đổ quân xuống khe tiếp ứng cho đồng bọn, chúng bắn tên sang như mưa, thêm nhiều chiến sĩ của ta bị trọng thương. Trại trưởng Viên Tả cũng trúng tên vào lưng, khi lấy thân mình che cho Phạm Thái vừa được kéo lên khỏi mặt nước. Lương Bành chỉ huy đội ngũ trên bờ, phát lệnh bắn trả kẻ địch ở bờ bên kia. Cung và nỏ đồng loạt xạ tiễn, lính Mông Cổ không kịp quay ngựa lẩn tránh, nhiều đứa bị hạ gục tại chỗ. Chàng niên thiếu Viên Dụng giương nỏ bắn trúng mặt một tên địch, rồi hả dạ hét to “Con đòi nợ máu cho cha đó”.

Tả thừa Lý Hằng lồng lộn tức tối hò hét quân lính lập đội hình đánh sang. Chúng dùng hai mươi cung thủ yểm trợ cho bọn còn lại cưỡi ngựa vượt sông Bản Thí. Khi đám kị mã đang loay hoay tìm chỗ nước nông để lội qua, thì đội trưởng Lương Bành cất giọng đanh thép cảnh báo lũ giặc:

– Ta báo cho các người biết, vượt sông qua bên này là ở trên lãnh thổ Đại Việt. Kẻ nào xâm phạm sẽ bị trừng phạt. Qua một tên ta giết một tên, qua mười tên ta giết cả mười. Chúng ta thừa quân để giết sạch những kẻ phạm cõi.

Sau lời cảnh cáo, Bành nhô người khỏi gốc cây đang ẩn nấp, giương cung bắn trúng ngực đứa đi đầu bấy giờ đang ngập nửa thân ngựa trong làn nước. Mũi tên thị uy của Lương Bình làm thằng giặc ngã nhào, con ngựa hoảng sợ lồng lên khiến cả đám người ngựa ở phía sau rối loạn. Đáp ứng chiêu cảnh cáo của đội trưởng, các chiến binh Đại Việt cùng hô to “Sát Thát”, âm hưởng đồng điệu hừng hực khí thế quyết chiến rền vang núi rừng đủ làm quân tướng Lý Hằng hoang mang chùn bước.

Không đoán định được lực lượng của đối phương ẩn nấp sau những gốc cây mỏm đá, Hằng đành chấp nhận lui quân và tự thưởng cho mình chiến công đã giết sạch bọn thám báo An Nam hèn kém.

Phạm Thái tỉnh lại trong một ngôi nhà sàn khi trời đã sáng bạch. Nhìn thấy đội trưởng, chàng hỏi liền:

– Bành đại ca, Thế Quang và Đỗ Thành ra sao?

Lương Bành nhìn Phạm Thái bằng ánh mắt trĩu nặng mà chẳng nói câu nào. Thái đã hiểu sự tình, chàng khóc nghẹn ngào rồi cựa mình vật vã làm các vết thương bật máu, loang đỏ cả tấm băng quấn khắp nửa người. Bành ôm cậu em, vỗ về như dỗ dành trẻ nhỏ:

– Đệ về được là mừng rồi, đừng yếu đuối mà gục ngã. Đệ phải sống để các huynh mãn nguyện vì không chết vô ích.

Khi trấn tĩnh lại, Thái quờ tay kiểm tra miếng ngọc bội của Thành huynh rồi nghĩ đến việc phải làm, bèn nói với đội trưởng:

– Đệ cần về Vạn Kiếp gấp.

– Cứ yên tâm. Bây giờ đệ phải nằm yên dưỡng sức, đừng cử động nhiều kẻo lại chảy máu. Huynh đã cho chuẩn bị xe ngựa, lát nữa mấy anh em ta cùng về.

Trước lúc lên đường, Lương Bành sang nhà thăm hỏi hào trưởng Lô Viên Tả. Vị thủ lĩnh đáng kính của vùng núi Lộc Châu có áo giáp tốt nên mũi tên cắm vào lưng không phạm tới chỗ hiểm nhưng cũng làm sức khỏe của ông giảm sút đáng kể. Người đội trưởng bày tỏ lòng tri ân tinh thần trợ chiến và chia sẻ những đau thương mất mát của các huynh đệ vùng cao. Ngài chủ trại họ Lô giãi bày tâm nguyện:

– Tôi nay không còn được như trước, bản thân không tiếc nuối gì nhưng lòng canh cánh lo nghĩ về thằng con lớn. Nếu giặc tràn sang, không biết tôi có kịp bình phục để tham gia chiến trận, hay đành theo đám đàn bà, con nít lẩn trốn vào rừng sâu? Viên Dụng đã trưởng thành, đêm qua nó cũng chứng tỏ là người có khí phách. Nếu có thể, xin ngài cho cháu theo về Vạn Kiếp để rèn giũa học hỏi, mai mốt còn thay mặt họ Lô phò vua đánh giặc.

Lương Bành chân tình đáp nghĩa:

– Thật cảm kích tấm lòng trung thành của ngài đối với nước nhà. Ngài bảo cháu chuẩn bị hành trang gọn nhẹ để đi sớm kẻo chậm trễ hỏng việc. Về đến Vạn Kiếp, tôi sẽ bẩm báo với Đại Vương thành tích của quân dân Lộc Châu để triều đình ghi công. Ở với anh em chúng tôi, Viên Dụng sẽ sớm thành một trang nam nhi tuấn tú.

Trại trưởng rưng rưng lệ mừng, không ngớt lời cảm tạ người gia tướng tin cẩn của Hưng Đạo Vương. Viên Dụng đứng thập thò ngoài cửa cũng ứa lệ buồn vui. Giữa tâm trạng lo âu vì phải xa người cha đang bị thương tích vẫn ánh lên trong đôi mắt long lanh của cậu trai sơn cước niềm hân hoan được gia nhập đội ngũ những người chiến binh vệ quốc quả cảm.

Lý Hằng kéo quân về trại trong tâm trạng không vui. Tuy ngoài miệng thì khích lệ binh sĩ rằng chúng đã lập công lớn tiêu diệt sạch bọn thám báo An Nam, nhưng y vẫn ấm ức trong bụng mà không dám than thở, sợ làm nhụt ý chí đám lính dưới quyền. Ngoài số bị thương và mười mấy đứa bị nước cuốn trôi, Hằng nhẩm tính từ quan phòng Quế Khẩu cho tới khe Tả Pạc Nầm rải rác có hơn hai chục mạng bị giết phải mang xác về chôn cất, trong khi mục sở thị không quá một xác đối phương. Trong cuộc đời cầm quân đánh trận, lần đầu tiên Hằng phải trả một giá quá đắt. Đối với y, đau đớn nhất là cái chết của Nhan Hợp, viên thủ túc tin cẩn từng theo chủ vào sinh ra tử hơn mười năm qua.

– Sống chết là chuyện thường tình của binh gia, chắc Nhan Báo hiểu lẽ mà không nỡ trách, nhưng ta cũng nên làm một cái lễ trang trọng để tống tiễn linh cữu Hợp về quê nhà cho cha của hắn đỡ buồn tủi. – Hằng tự nhủ.

Càng nghĩ Hằng càng tức tối. Nhưng kẻ mà y căm giận nhất không phải thám báo đối phương mà là bản mặt của gã huyện lệnh Dương Tự Quán. “Nó phát hiện vài tên gián điệp con con đáng lẽ nên tự giải quyết cho rồi nhưng lại vẽ vời bẩm báo để tâng công với ta, khiến ta mất binh thiệt tướng vì cái chuyện không đáng. Với thực lực của đại binh thiên triều, lúc tràn sang thừa sức nhổ sạch cả An Nam thì cắc cớ chi mà lo ngại gian tế truyền tin. Thật mất hết thể thống. Được rồi, tên huyện lệnh này muốn lập công thì ta sẽ báo công để mà thăng chức. Ta sẽ xin cho một chức tương xứng với công lao đáng ghét của ngươi.”

Mấy ngày sau, Trấn Nam Vương Thoát Hoan lĩnh ấn nguyên soái thảo phạt Nam man, từ Đại Đô trở về, cho triệu tập tướng lĩnh tại soái phủ tiền phương đóng trên đất Khâm Châu để bàn kế hoạch khởi binh. Lý Hằng nhân tiện man tấu chiến công diệt hơn ba mươi tên thám báo An Nam ở biên giới và đề nghị thăng hàm cho người có công đầu là huyện quan Dương Tự Quán từ thất phẩm lên lục phẩm, sung quân tại chức Chánh quản Giám mã, trông coi đàn ngựa chiến của Tả thừa Lý Hằng. Trấn Nam Vương vui vẻ chấp thuận, còn ban khen:

– Giỏi thay Lý tướng quân, trong lúc ta không có mặt đã quyết đoán diệt sạch bọn thám báo gian tế. Ta sẽ trình tấu với thiên tử phong hàm Tham tri chính sự, ban thêm tước Vinh lộc đại phu cho quan Tả thừa. Đồng thời xin bổ người vào chỗ quan khuyết của Dương Tự Quán.

Viên quan huyện Long Châu ngã bổ chửng khi nhận được lệnh bổ nhiệm làm Chánh quản Giám mã, hạn ba ngày phải đến trình diện tại quận doanh của Tham tri chính sự Vinh lộc đại phu Lý Hằng. Ba hồn bảy vía bay đi cả, Tự Quán than trời trách đất nỡ nào lại đày một kẻ trói gà không chặt vào đội ngũ lính tráng dữ dằn bặm trợn sắp kéo nhau đi giết chóc ở xứ người. Tiếng rằng được thăng phẩm trật nhưng thực chất là đẩy người ta vào chỗ chết, lại còn phải đội ơn lão Tham tri hiểm ác đã tiến cử, ước gì ta đừng ngu dại đi bẩm báo tâng công. Một miếng võ chẳng có, giương cung không biết bắn, cầm kiếm không biết chém, không lẽ đem ta ra chiến trường để chải lông ngựa? Thà làm chức huyện lệnh nhỏ nhoi nhưng là phụ mẫu hơn vạn hộ để tận hưởng nhàn hạ sung sướng như chúa tể một vùng, còn hơn được thăng tiến vào cái chỗ thối hoắc chuyên thu xếp việc ăn uống, tắm rửa và hốt phân cho bầy ngựa bẩn thỉu của đám lính Mông Cổ, đúng là cái số ta đến thời tàn mạt.

Mọi sự đen đủi đều từ thằng rợ Nông Trí Nãi mà ra cả, đang yên đang lành tại cái xó xỉnh thâm sơn cùng cốc mắc mớ gì nhà nó mà mò đến cửa quan để tố giác quân gian? Kẻ gian ở đâu chẳng thấy, chỉ thấy cái bộ mặt lưỡi cày gian xảo của thằng Trí Nãi cứ ám ảnh ta từ bữa đấy đến nay. Đích thị nó là điềm gở nhưng ta lại quá khinh suất, không suy tính cẩn trọng đường đi nước bước nên mới ra nông nỗi này. Được rồi, ngươi muốn chỉ điểm lĩnh thưởng thì ta sẽ có phần thưởng dành cho ngươi.

Một bữa, có tên lính tới nhà Trí Nãi ở bản Mai Lâm bảo hắn đến quân doanh của Lý tướng quân lĩnh thưởng. Nãi mừng lắm, bèn vận trang phục lễ hội, cưỡi con ngựa duy nhất của gia đình, hí hửng đi theo tên lính.

Kẻ cáo giác được đưa vào một ngôi nhà tuềnh toàng nằm giữa khu trại san sát chuồng ngựa, ở đấy hắn gặp lại huyện lệnh Long Châu trong sắc phục võ quan lạ lẫm. Viên Giám mã Tự Quán sai lính lột hết quần áo trên người Nãi, bắt hắn mặc vào bộ y phục của quân tạp vụ, rồi dõng dạc tuyên bố:

– Do tích cực tố giác kẻ gian, nay ta Chánh quản Giám mã Dương Tự Quán thay mặt quan trên xét công ban thưởng cho Nông Trí Nãi bản Mai Lâm được sung lính quân đội Nguyên triều, thăng bậc từ thứ dân lên sĩ tốt hạng bét, giao công việc chuyên trách dọn phân và cọ rửa chuồng ngựa.

Nãi nghe xong khóc ầm lên đòi về, bảo rằng không cần lĩnh thưởng, không cần thăng bậc, chỉ muốn về nhà làm dân thường.

Tự Quán nổi đóa, sai lính nọc Nãi ra quất cho mười roi vào mông. Mặc kẻ được lãnh thưởng nằm quằn quại đau đớn giữa nhà, Quán lạnh lùng phán:

– Quân lệnh như núi, trái lệnh phải chịu phạt. Nhốt thằng này vào chuồng ngựa, bỏ đói một ngày. Khi nào hồi tâm chuyển ý thì cho ra làm việc. Con ngựa của nó cũng sung công theo chủ.

Trong thiên hạ có người biết chuyện này bèn làm thơ chế giễu, rằng:

Báo công nhận tội vạ

Vì sao số biến họa?

Lòng đen trời chẳng dung

Trị người ý tạo hóa.

2: Trước Cơn Giông Tố

Mở đầu

Chiều muộn trời chuyển gió, cái lạnh từ phương Bắc tràn về len lỏi qua vùng đồi núi Vạn Yên rồi được tăng cường hơi ẩm bốc nghi ngút trên Lục Đầu giang phủ lên thái ấp Vạn Kiếp một bầu không khí u ám, tê cóng và ẩm thấp. Tòa An Quốc Đường, tư dinh của Hưng Đạo Vương vừa tiễn khách lúc trời còn tỏ rõ, vậy mà nửa canh giờ sau đã phải lên đèn khi bóng tối sầm sập đổ xuống, cùng với luồng gió lạnh chứa đầy hơi nước phả vào không gian trống vắng của đại sảnh sự nhớp nháp khó chịu.

Đứng trên hành lang An Quốc Đường, hướng mắt nhìn về triển sông mù mịt sương khói, Hưng Đạo đắm trong dòng suy tưởng về đối sách vệ quốc mà vẫn chưa ngã ngũ đường hướng phù hợp để giúp Quan gia lèo lái con thuyền Đại Việt vượt qua cơn dông bão từ phương Bắc đang đe dọa nhấn chìm một dải non sông bình yên.

Ban chiều ở sảnh đường ngài tiếp Hàn lâm viện học sĩ phụng chỉ Đinh Củng Viên được Nhân Tông Hoàng đế cử đến Vạn Kiếp bàn bạc phương cách trì hoãn chiến tranh với nước Nguyên, sau chuyến thương thuyết thất bại của sứ thần Trung phẩm Hoàng Lệnh và Nội thư gia Nguyễn Chương.

Củng Viên trình bày:

– Như ngài đã rõ, chuyến công du của Ư Lệnh không lay chuyển được ý chí của Nguyên triều, coi như việc thương thuyết không hiệu quả, chúng vẫn nhất quyết đánh ta, chỉ có sớm hay muộn mà thôi. Mới rồi Tĩnh Quốc Vương từ Diễn Châu báo tin quân Nguyên dừng cuộc chiến với Chiêm Thành, tụ quân ở biên giới Bố Chính, nhiều khả năng chuẩn bị đánh ta từ hướng nam. Quan gia rất lo ngại, không hiểu tình hình biên giới phía bắc thế nào, ngài có nắm được thông tin về kế hoạch động binh của giặc và có kế sách gì nhằm trì hoãn chiến tranh, giúp ta có thêm thời gian để tổ chức lực lượng?

Hưng Đạo trả lời:

– Việc quân Nguyên tập kết ở gần Bộ Chính ta mới được biết. Đây sẽ là đạo quân thứ ba của giặc từ phương nam đánh ra. Ta cũng vừa được báo tin quân Nguyên hội hơn vạn quân ở Vân Nam, như vậy hướng tây bắc không đáng ngại. Duy hướng đông bắc chúng huy động hàng chục vạn người ngựa nhưng cụ thể thế nào chưa rõ, thời điểm giặc động binh cũng chưa biết. Ngày đêm ta đang chờ tin tức gửi về, khi biết được thông tin ta sẽ cấp báo cho Quan gia và triều đình. Còn cách thức khiến chúng hoãn binh thì ta vẫn nghĩ tới, song dù có cách gì cũng phải nắm rõ về giặc thì mới áp dụng hiệu quả.

Củng Viên hỏi thêm:

– Ngài là Quốc công Tiết chế, nên Quan gia còn muốn biết nếu hoãn binh không thành thì trù liệu kế sách chống giặc ra sao?

Hưng Đạo trả lời:

– Xin lão đại thần về bẩm tấu với Quan gia, Quốc Tuấn nhận lãnh trọng trách thống lĩnh quân đội ắt phải vạch ra đường đi nước bước để tổ chức kháng chiến đánh đuổi ngoại xâm. Việc này ta đã bàn bạc với Thái sư Chiêu Minh Vương, nhưng cũng còn phân vân đôi chút. Vậy cho hẹn nội trong năm ngày ta sẽ lai kinh trình tấu với hoàng thượng kế sách cụ thể.

Giãi bày với Hàn lâm học sĩ Đinh Củng Viên như thế là Đại Vương đã dốc hết tâm can của ngài rồi. Tin tức của giặc ở hướng đông bắc thì ngài đang mòn mỏi trông ngóng mà thám tử vẫn không thấy đâu. Đã trễ hẹn nhiều ngày nhưng người đưa tin do Lương Bình mới cử về cho biết chưa có động tĩnh gì về anh em Thế Quang. Họ là những chiến binh tài trí và quả cảm, không lẽ đã thọ nạn ở đất giặc? Ý nghĩ này từng đôi lần xuất hiện trong đầu, nhưng Đại Vương nhanh chóng gạt bỏ, dự cảm của ngài không chấp nhận như thế, mà cho rằng ở bên kia có biến động lớn, người của ta đang nỗ lực thu thập tin tức rồi tất cả đào thoát về nước một lần. Nếu đúng vậy thì lớn chuyện rồi, giặc sẽ động binh một ngày không xa, tông miếu xã tắc lại một lần bị vó ngựa Nguyên Mông giày xéo. Huynh đệ Thế Quang sớm muộn sẽ về, ngài không suy giảm niềm tin ở họ.

Nhóm thám báo của Thế Quang là niềm hy vọng còn lại của Đại Vương về thông tin động binh của giặc mà người cầm quân như ngài thừa biết giá trị của nó có thể sánh bằng xương máu của một binh đoàn. Mấy năm trước, ngài cử ba toán gián điệp sang Đại Nguyên; toán vượt biển thì biệt vô âm tín từ đó; toán đột nhập Vân Nam vẫn bình an, nhưng đây không phải là hướng tấn công chính của giặc; duy toán của Thế Quang là lợi hại nhất, mỗi năm đều cho người về nước báo cáo tình hình đối phương, vậy sao đến giờ họ vẫn bóng chim tăm cá, trong khi nước nhà cần biết về lực lượng và kế hoạch tiến đánh của kẻ địch biết nhường nào? Dựa vào kinh nghiệm lịch sử và sự phân tích thông tin tình báo, Vương biết rõ địa bàn hoạt động của anh em Thế Quang là nơi tập trung binh lực quân Nguyên, trở thành hướng chính trong mưu đồ xâm lược Đại Việt của chúng.

Lúc tiếp chuyện với Củng Viên về đối sách hoãn binh và kế hoạch chống giặc, Đại Vương không muốn bàn sâu và cũng không đưa ra một phương án cụ thể, chỉ hẹn sẽ trả lời Quan gia trong thời gian sớm nhất. Chủ ý của ngài xuất phát từ lý do nội tình hoàng tộc và triều thần không phải ai cũng đồng lòng quyết chiến, nếu đưa ra không đúng thời điểm dễ sinh gièm pha, dị nghị mà hỏng việc. Theo quan điểm của Vương, thế giặc mạnh như thác lũ còn lực của ta thua sút hơn hẳn, nên điều gì có ích cho công cuộc chống giặc thì phải tận dụng cho dù xưa nay chưa ai làm, miễn sao không trái phép quân thần, không phi luân vô đạo. Nhưng ngay đến người triệt để chống giặc là Thái sư khi nghe Vương trình bày chủ kiến còn băn khoăn do dự huống hồ mấy kẻ hoàng tộc và quan viên chỉ quen ngồi khoanh chân thu vén lợi lộc mà không thích xông pha khói lửa sa trường, giặc chưa vào đến cửa thì hồn vía bay lên mây cả.

– Ngoài trời sương gió mù mịt, đứng ở đây dễ cảm lạnh lắm. Gia nhân đã chuẩn bị xong bữa tối, ông vào nhà ăn cơm với tôi.

Thiên Thành phu nhân đến sau lưng mà ngài không hay biết. Bị vợ làm gián đoạn suy tưởng, Vương đành cùng bà ngồi vào bàn ăn khi trong bụng chứa đầy ưu tư toan tính, nên việc ăn uống trở thành bất đắc dĩ.

– Ban nãy Hương sang hỏi thăm tin tức của chồng, nó bảo năm nay không phải kỳ Thế Quang về phép, nhưng đã sang đông mà không thấy Đỗ Thành hay Phạm Thái trở về nên chẳng hay biết bọn họ ra sao. Thấy nó lo nghĩ mà tội nghiệp, vắng chồng mấy năm rồi còn gì.

Từ sáng đến giờ mới có dịp trò chuyện với Vương, phu nhân tranh thủ dò hỏi, biết đâu ngài có thể hé lộ đôi chút tin tức về mấy thủ tục thân tín đang biền biệt xứ người. Quốc Tuấn buông đũa, ngài trầm ngâm hồi lâu rồi nói với vợ:

– Ta cũng lo nghĩ lắm vì chưa có thông tin gì về họ. Thân là chủ soái ba quân, sai thuộc hạ sang đất kẻ thù làm gián điệp mà nay họ chưa về nên cứ bứt rứt trong lòng. Nhưng ta tin sớm muộn sẽ có người về, chờ thêm ít ngày nữa xem sao? Phu nhân giúp ta lựa lời trấn an vợ con Thế Quang.

– Thủ hạ của Vương đều là người trung tín, tuy mang thân phận tầm thường nhưng tông miếu xã tắc này được bền vững cũng có phần công sức của họ, vậy mà muôn thuở họ chỉ là những kẻ vô danh. – Thiên Thành bày tỏ suy nghĩ với chồng.

– Phu nhân nói chí phải. Trăm họ tụ họp, giúp vua dựng nước. Đế nghiệp ngàn năm, công dân chẳng tính. Ta hiểu lắm chứ, nhưng xưa nay đã vậy rồi nên thiên hạ vẫn nghĩ như thế là hợp lẽ trời. – Đại Vương chia sẻ với vợ mà trong lòng lại nhớ đến một chuyện cũ vào mùa đông năm Thiệu Bảo thứ tư ở bến Bình Than.

Chương 1

Sông Thủ Chân, Quốc Tuấn cảm hóa Khánh Dư

Vũng Trần Xá, Nhân Tông triệu hồi Phiêu Kỵ

Bấy giờ là cuối tháng chín năm Nhâm Ngọ (1282), Nhân Tông hoàng đế vào độ tuổi 25 nhưng đã ở ngôi được bốn năm. Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông dù nhường ngôi cho con song vẫn tham gia điều hành việc nước, nhưng ngài theo ý chí của phụ hoàng ngày trước nên luôn tạo cơ hội để vua trẻ quen với việc triều chính.

Một bữa, Thượng hoàng cho gọi Thái sư Chiêu Minh Vương và Tiết chế Hưng Đạo Vương tới để phủ dụ:

– Từ ngày trẫm lui về chốn thiền môn đến nay đã được bốn mùa mang áo kép, mà lòng chẳng hề thanh thản, vẫn canh cánh trăm mối lo toan việc sơn hà xã tắc. Nhà vua còn quá trẻ, tuy tâm đức trong sáng nhưng không từng trải, cũng may có các vương đỡ đần trong ngoài nên quốc sự yên ổn, triều đình kỷ cương, trăm họ no ấm. Đây hẳn là phúc lớn của đế nghiệp Đông A và giang sơn Đại Việt. Tuổi trời có hạn, trẫm đâu thể đèo bồng mãi việc nước, đôi khi muốn lơi tay để tìm một giấc ngủ ngon trên giường cỏ thì lại sợ bệ hạ gánh vác không nổi xã tắc này. Vậy các khanh có cách gì giúp trẫm chu toàn cho hoàng thượng tự thân đảm trách quốc gia đại sự?

Hai vị lương đống triều đình nghe xong lời tâm huyết của Thượng hoàng bèn đưa mắt nhìn nhau như ngầm ý bảo “huynh lên tiếng trước đi”. Quả thật họ cùng e ngại vì đề nghị của Thánh Tông đột ngột quá nên chẳng ai kịp nghĩ cách trả lời sao cho hợp đạo lý quân thần trước một vấn đề nếu không khéo nói thì dễ bị mang tiếng là “dạy vua trị nước”. Đùn đẩy nhau cũng có giới hạn, Quang Khải trong cương vị Thái sư đành phải lên tiếng trước:

– Bẩm, theo ý thần, nhân chuyến tuần du đông bắc, ta nên để nghị hoàng thượng cho họp bá quan văn võ ngoài Thăng Long, bấy giờ Thượng hoàng lánh mặt vì một lý do nào đó, thì coi như Quan gia phải tự quyết mọi chuyện còn gì.

– Khanh giải thích rõ hơn, tại sao phải mở hội nghị ngoài kinh thành? – Thánh Tông yêu cầu Thái sư cắt nghĩa tường tận.

– Khởi bẩm, nếu hội nghị ở cung điện thì hoàng thượng vẫn có tâm lý “gia chủ”. Xưa nay người ta thường rất vững bụng và tự tin khi hành xử trong ngôi nhà của mình. Tuy giang sơn Đại Việt chỗ nào cũng là đất của vua, nhưng giải quyết công việc ở ngoài cũng là dịp hoàng thượng thử thách bản lĩnh mọi nơi mọi lúc, điều hành trên thực địa và ra quyết định kịp thời. – Quang Khải lý luận.

Thượng hoàng quay sang hỏi Hưng Đạo:

– Ý của Quốc Tuấn thế nào?

– Bẩm Thượng hoàng, việc thường xuyên tổ chức cho hoàng thượng tuần du, duyệt quân và họp bàn ở nhiều nơi cũng là một cách hay để ngài quen dần với công việc điều hành đất nước ở bất cứ nơi đâu trên lãnh thổ của ngài. Khi nước nhà gặp biến thì dù nhà vua ở trên rừng hay dưới biển vẫn có thể lãnh đạo toàn dân ứng biến. Tình hình hiện nay cũng có nhiều việc phải bàn, nhất là vấn đề một số đại thần hoang mang dao động trước áp lực của Nguyên triều khiến cho nội bộ ta thiếu thống nhất về chủ trương đánh giặc. Coi như một công đôi việc, đáng thực hiện lắm. – Hưng Đạo bày tỏ thái độ của mình.

Thánh Tông lại nói:

– Nghe cũng được đấy, các khanh phải giúp ta làm tốt chuyện này. Trước tiên là mở hội nghị trong chuyến tuần du đông bắc, nhưng địa điểm nên ở đâu?

– Theo ý hạ thần, bến Bình Than có vũng Trần Xá là địa điểm thích hợp tụ hội và thuận tiện giao thông thủy bộ, có bờ sông rộng đủ chỗ nhiều thuyền neo đậu. – Hưng Đạo gợi ý.

Thượng hoàng hài lòng.

Chuyến tuần du năm ấy, Thánh Tông vin cớ trong người không khỏe, từ chối đi cùng hoàng thượng lên miền đông bắc. Thái sư Trần Quang Khải xin nhà vua tổ chức họp bàn các vương hầu và văn võ toàn triều ở bến Bình Than để tìm kể đối phó với giặc phương Bắc đang rình rập trước cửa ngõ Đại Việt.

Sau buổi hầu chuyện Thượng hoàng, Hưng Đạo Vương nghĩ ngay đến một kẻ đang mai một tài năng trong kiếp người lầm lũi mưu sinh, trôi dạt theo dòng chảy u uất của cuộc đời mà trở nên tầm thường, vô danh vô vị. Chẳng phải y không có chí hướng công danh sự nghiệp, cũng không phải là kẻ bất tài tham sống sợ chết mà chui nhủi thân phận nơi giang hà hoang vắng, chẳng qua do y phạm lỗi lầm nên mắc tội, bị Quan gia lột sạch phẩm hàm chức tước, đuổi về làm thứ dân. Nhưng ở đời ai mà không có lỗi lầm trong cuộc sống, nếu không phải tội bất trung hay phản trắc thì cũng nên rộng lòng để người ta đoái công chuộc tội. Nước nhà rất cần nhân tài, nhất là võ tướng giỏi cầm quân đánh giặc, thêm một người là thêm một phần sức mạnh, vậy thì hà cớ gì mà khư khư định kiến nhỏ mọn, cứ riết róng buộc người ta phải gánh tội cả đời. Dịp quần nghị ở Bình Than là cơ hội long vân cho Trần Khánh Dư đó, dứt khoát ta phải bày vẽ để y được trình diện Quan gia, sớm trở về đội ngũ góp sức phò vua giúp nước.

Nghĩ sao làm vậy, Đại Vương sai người dò la tung tích của Khánh Dư, nghe đâu sống quanh quất trong vùng Chí Linh, mưu sinh bằng nghề bán than củi. Sau khi biết rõ nơi chốn của người này, ngài bảo Dã Tượng tháp tùng, một chủ một tớ sửa soạn cưỡi ngựa lên đường từ sáng sớm. Thấy Đại Vương không lấy thêm quân sĩ hộ vệ, đường xa muôn sự khó lường, Yết Kiêu lo ngại nên đòi đi theo. Vương bảo:

– Mình Dã Tượng theo ta là đủ. Đến nhà kẻ đang thất chí mà dẫn theo cả đoàn chỉ khiến người ta mặc cảm.

Căn nhà lá đơn sơ của Khánh Dư nằm lẻ loi bên triền sông Thủ Chân, giữa sân chất đầy than củi, trong nhà ngoài cái án thờ cha có bày vài món đồ cúng bằng đồng thì không còn vật gì đáng giá, ngay đến cái giường đơn và bộ bàn trà cũng sù sì mộc mạc, còn y phục chỉ là mấy bộ đồ nâu thô ráp vắt trên chiếc sào bên vách nhà. Gia chủ đi vắng, chỉ có cậu bé giúp việc đang lúi húi thổi nấu trong bếp. Thấy quan khách là người sang cả, đứa trẻ hơi sợ sệt nhưng cũng lễ phép thưa gửi, lại còn biết xuống bếp đun nước pha trà mời khách. Hưng Đạo ngồi nhìn gia cảnh nghèo hèn của một kẻ từng mang tước vương mà lòng ngậm ngùi về số phận con người. Dã Tượng đứng hầu trước cửa, cả canh giờ không nói một tiếng, chỉ đăm đăm nhìn ra ngoài canh chừng bất trắc.

Tới sang ngọ, Khánh Dư trở về bằng thuyền, xách theo một con cá chép buộc lạt xâu vào mang. Tuổi ngoài tam tuần, tạng người cao lớn bệ vệ, có khuôn mặt vuông vức đầy khí khái và đôi mắt sáng quắc bên dưới cặp lông mày sâu róm rậm rì mang dáng dấp con nhà võ, nhưng Dư lại vận quần nâu áo vá tuềnh toàng như dân làng chài. Thấy trong sân có hai con ngựa cột bên gốc mít và một gã tráng niên mặt mũi dữ tợn đang đứng như tượng đá trước cửa, Dư nhíu mắt ngỡ ngàng vì mấy năm qua chẳng hề có bậc quyền quý nào lai vãng đến chốn nương thân tồi tàn của kẻ sa cơ lỡ bước.

Bước vào trong nhà, Dư sửng sốt khi thấy Hưng Đạo Vương đang ngồi bên chiếc bàn bụi bặm của dân bán than. Biết gia chủ ngần ngại bởi sự xuất hiện đột ngột của mình, Hưng Đạo bèn chủ động lên tiếng:

– Đã lâu không gặp, Phiêu Kỵ tướng quân dạo này sức khỏe ra sao?

– Đội ơn trời Phật, sức khỏe vẫn như ngày nào. Chẳng hay quý ngài có việc gì mà quá bộ đến tệ xá bẩn thỉu này? – Khánh Dư tỏ vẻ cao ngạo, bất cần.

– Ta theo Quan gia kinh lý đông bắc, tiện dịp ghé qua thăm ngài. – Hưng Đạo trả lời.

– Ngài là quan lớn đầu triều nếu không có duyên cớ mà đến nhà tiện dân thì khó tin lắm. Hay là muốn ta gánh thêm tội khác, sự trừng phạt của Quan gia từng ấy chưa đủ thỏa mãn ngài sao? – Khánh Dư căn văn bằng giọng khinh khỉnh.

– Tướng quân nghĩ vậy là phụ lòng ta đấy. Chuyện đã qua đừng nhắc lại nữa, ta cũng quên lâu rồi. Người khí phách như ngài thì hoàn cảnh nào cũng chấp nhận được nên ta đến đây không vì ái ngại cho cuộc sống của ngài, mà thật lòng muốn ngài xúm tay cùng bọn ta gánh vác trọng trách phò vua cứu nước. – Hưng Đạo bộc bạch chủ ý bằng thái độ chân thành.

– Ôi dào, ngài ở trên cao nên nói gì chẳng được. Hạng phế thải như ta thì lấy thân phận nào mà xúm tay gánh vác giang sơn cùng các ngài? Quá lắm chỉ được sung vào lính thú vác giáo xông pha tuyến đầu rồi chết vùi thây ngoài chiến địa chẳng ai hay, chẳng ai biết. – Dư vẫn không ngớt giọng mỉa mai chua chát.

– Ta đâu bảo ngài đăng lính, mà muốn ngài trở lại vị thế Phiêu Kỵ đại tướng quân. Chuyện xưa chỉ là mâu thuẫn cá nhân, không hề làm lu mờ phẩm chất trung quân ái quốc của một chiến tướng lẫy lừng trận mạc như ngài. Phẩm chất ấy là vốn quý của sơn hà xã tắc, dứt khoát phải cất nhắc vào vị trí xứng đáng.

Nghe Quốc Tuấn nói, từng lời thấu vào tâm can Khánh Dư khiến ông bồi hồi xúc động. Không kìm nén được lòng, Dư lấy vạt áo chùi đôi mắt đỏ hoe rồi chắp tay trước ngực, quay mặt kính cẩn hướng ra cửa mà nghẹn ngào hỏi Đại Vương:

– Sức khỏe của Thượng hoàng và Quan gia thế nào? Nhiều lúc nhớ nhị hoàng, ta chỉ biết ngồi buồn so mà hồi tưởng về các vị chứ không dám lai vãng đến kinh thành thăm hỏi.

– Được ơn trên độ trì, nhị vị hoàng đế vẫn bình an mạnh khỏe. Nhưng bây giờ tình thế rất rối ren, ở bên ngoài thì quân Nguyên ngày càng o ép, ở bên trong thì nhiều vương hầu và đại thần lại tỏ ra nhu nhược, chỉ muốn dâng xã tắc cho giặc để được yên thân, nên nhị hoàng chẳng đêm nào có được một giấc ngủ ngon.

Biết Khánh Dư đã xuống giọng đổi ý, Quốc Tuấn tìm cách khơi gợi ý chí quật cường của trang tuấn kiệt đang ẩn mình trong vỏ bọc nông phu. Quả nhiên như ngài phán đoán, Dự trợn mắt đấm ngực, mà rằng:

– Thật là quá đáng, lũ giặc Nguyên chó má lẫn bọn triều thần đớn hèn. Vậy nhị hoàng bảo ngài đến gặp ta à?

Hưng Đạo nói:

– Các vị không sai bảo, nhưng họ vẫn luôn nhắc tới ngài, còn nói: “Vị trí này mà có Nhân Huệ đảm trách thì hay biết mấy”. Chẳng qua ở cương vị đế vương, các vua không thể đường đột hạ chiếu mời ngài hồi triều mà thôi.

– Như thế thì làm sao ra mắt Thượng hoàng và Quan gia? – Dự hỏi đầy nghi ngại.

– Có cách chứ, mấy bữa nữa Quan gia mở hội nghị ở Bình Than, ngài cứ… như thế… như thế… tất sẽ được. – Quốc Tuấn ghé tai Khánh Dư thì thầm to nhỏ.

Nghe xong, Dư liền bật dậy, chắp tay vái dài Hưng Đạo Đại Vương và thốt ra những lời từ trong gan ruột:

– Dư mỗ từng mắc tội với gia đình Quốc công Tiết chế, vậy mà người đã không chấp nê còn bày cho cách tiến cử. Tấm lòng cao thượng của ngài, Dự mỗ xin ghi nhớ suốt đời. Dù việc gặp Quan gia thành công hay thất bại thì thân này vẫn khắc cốt ghi xương ơn nghĩa của Đại Vương.

Hưng Đạo khoát tay không nhận lễ, ngài bảo:

– Tướng quân chớ có câu nệ ơn nghĩa, việc ngài sẵn sàng trở về đội ngũ là đủ đền ơn ta. Một mai trên sa trường nghe tin ngài thắng trận là ta vui sướng nhất rồi.

Đại Vương thở phào nhẹ nhõm như trút được gánh nặng trong lòng. Ngài chỉ cầu mong việc bày đường cho Khánh Dư xuất hiện trước nhà vua diễn ra suôn sẻ, để quân đội có thêm một vị tướng tài biết cầm quân đánh giặc.

Đứng gác ở ngoài cửa, thấy việc thuyết tướng của chủ nhân thuận lợi, Dã Tượng mỉm cười mãn nguyện. Tuy không dám nói năng gì, nhưng lần này chàng ta cứ lẩm bẩm trong miệng:

– Tài thật. Tài thật. Đại Vương quả là người văn võ song toàn. Nghe ngài biện giải thật sướng lỗ tai.

Trung tuần tháng mười, thuyền rồng của vua đậu ở Trần Xá, là cái vũng hình bán nguyệt ăn lõm vào đất. Neo kín bờ sông có non trăm chiếc thuyền lớn bé của các vương hầu và đại thần. Trong khoang thuyền lớn, Quan gia ngồi ghế có tay vịn và lưng tựa, quần thần lớn bé ngồi ghế thấp không tựa, chia tả hữu mỗi bên ba dãy tùy theo thứ bậc mà ngồi trước sau, đầu cuối.

Trần Nhân Tông mặc áo chẽn màu lam thêu rồng, đầu đội mão gấm đồng cân cùng màu với y phục, chân đi hài đỏ mũi cong, nhân diện thanh thoát tinh anh, tuệ nhãn sáng bừng rực rỡ, tinh thần phong quang, cốt cách giản dị, một bậc minh quân trẻ trung và tràn đầy khí phách. Ngài cùng bá quan văn võ nghị đàm từ lúc mặt trời mới lên một con sào.

Hình bộ thượng thư Nguyễn Thuyên dâng sớ đề nghị hoàng thượng bố cáo thiên hạ về việc hặc tội bọn Trần Di Ái để làm gương cho thần tử cả nước. Hàn lâm viện học sĩ Đinh Củng Viên đề cử phái bộ mới sang Nguyên để xoa dịu vụ Di Ái đồng thời trì hoãn âm mưu chinh phạt Đại Việt của phương Bắc. Thú thần Lạng Châu là Lương Uất bẩm báo về tình hình biên cương sau vụ khiêu khích mượn đường đánh Chiêm của Toa Đô. Thái sư Trần Quang Khải trình tấu kế hoạch nạo vét sông Tô Lịch để thuyền chiến có thể vào ra bảo vệ phía đông kinh thành Thăng Long.

Nhà vua xem xét kỹ lưỡng từng vụ việc rồi ra những quyết định sáng suốt và phù hợp, khiến nhiều vị trọng thần cao niên không khỏi thán phục trí tuệ của đấng minh quân trẻ tuổi. Đến giờ ngọ, ngài cho bãi nghị, các quan về thuyền nghỉ ngơi, buổi chiều họp bàn tiếp. Còn lại bốn, năm đại vương trụ cột triều đình được lại dùng bữa với hoàng đế. Tranh thủ lúc chờ lính hầu dọn cơm trưa, Hưng Đạo mời Quan gia và mọi người ra mũi thuyền vãn cảnh sông nước.

Gặp lúc triều rút, dòng sông co ngót lộ ra lớp phù sa nâu quạch ở phía bờ đối diện bến thuyền. Thấy con chim xít mỏ đỏ dẫn theo ba chú chim non tha thẩn kiếm mồi trên bãi bồi, một chim con vướng chân vào vũng lầy, chim mẹ dùng mỏ bới bùn giúp con thoát ra, Nhân Tông bèn chỉ tay nói:

– Muôn loài đều có tình mẫu tử. Bậc sinh thành luôn hết lòng vì con, nhất là khi chúng sa cơ.

Hưng Đạo Vương đứng bên cạnh vua, góp lời:

– Thưa bệ hạ, quả đúng vậy. Là con người hay muông thú, không bề trên nào bỏ con cái, cho dù đôi khi chúng cũng có lỗi lầm.

Bấy giờ ở phía thượng nguồn có chiếc thuyền chở đầy than củi đang xuôi tới. Người chèo thuyền là một nam nhân vạm vỡ, đầu đội nón lá, mặc áo ngắn và vai, tay khua mái, miệng hò vang:

Dô hầy thuyền xuôi

Chở củi cho đời

Đêm đông lạnh giá

Lửa hồng reo vui

Dô ta dô hầy.

Nhân Tông nheo mắt nhìn và bảo với thị vệ:

– Người kia chẳng phải là Nhân Huệ Vương đó sao? Lấy thuyền đuổi theo đưa y về đây.

Quân hiệu chèo thuyền đến cửa Đại Than mới bắt kịp thuyền chở than. Thấy nói được vua triệu hồi, người lái thuyền khẳng khái trả lời:

– Ta chỉ là người bán than mưu sinh. Có gì mà phải triệu hồi? – Rồi nhất quyết không theo về gặp vua mà tấp vào bãi chợ bán hàng.

Nghe quân lính trở về trình tấu lại, hoàng thượng quả quyết:

– Nhất định người này là Nhân Huệ, kẻ dân dã tầm thường đời nào dám nói thế. – Ngài liền sai quan thị Phạm Trung Tín đi triệu bằng được Khánh Dư đến gặp.

Vua tôi gặp gỡ, mừng tủi tỏ bày, bề trên tha thứ, kẻ dưới lạy tạ, một thuyền hân hoan vui vẻ. Được hoàng thượng ban áo ngự và phục chức, Nhân Huệ ngồi dưới các đại vương, trên các hầu tước, cùng bàn việc nước trên thuyền rồng trong buổi chiều hôm ấy.👁️️

Phiên nghị đàm buổi chiều, Quốc công Tiết chế Hưng Đạo trình bày về tình hình quân sự, là vấn đề gai góc, do nội bộ triều thần có nhiều quan điểm trái ngược nhau. Ngài nói:

– Theo ước tính của hạ thần, vệ quân và lộ quân của ta có hơn mười vạn, nếu giặc Nguyên kéo sang hai mươi vạn thì quân ta cứ một phải đánh hai, nếu chúng kéo sang đông hơn thì tương quan lực lượng rất bất lợi cho ta. Vẫn biết quân tinh nhuệ dù ít cũng có thể thắng quân ô hợp đông hơn nhiều lần. Nhưng chúng ta không được khinh suất, quân Thát rất thiện chiến, muốn thắng chúng không chỉ cần tinh thần hay giỏi đánh trận mà còn cần có lực lượng tương xứng. Ngoài quân đội triều đình, ta có vài vạn gia binh của các vương hầu tôn thất, song chừng ấy cũng chỉ thêm thắt được một phần nhỏ mà thôi. Vì vậy thần đề nghị hoàng thượng ban chỉ dụ tuyển thêm năm vạn tân binh bổ sung vệ quân và lộ quân, đồng thời kêu gọi vương hầu khanh tướng mộ thêm gia binh tại các lãnh địa của họ. Thời gian rất gấp gáp, mong Quan gia soi xét.

Hưng Đạo vừa dứt tiếng, đã thấy Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc đứng lên phản bác:

– Tiết chế thống lĩnh quân đội chắc thừa biết quân Nguyên hùng mạnh thế nào, sứ giả của họ là Sài Xuân năm ngoái từng cảnh báo năm mươi vạn quân thiên triều sẵn sàng đợi lệnh kéo vào thanh tảo Đại Việt, vậy ta có bổ sung thêm năm vạn quân cũng chẳng ích gì. Dùng chưa đầy hai chục vạn quân nhiều năm không đánh trận đối đầu với năm mươi vạn quân thường xuyên chinh chiến thì khác nào “châu chấu đá xe”. Muôn tâu bệ hạ, thần cho rằng kế của Hưng Đạo là hạ sách.

Bá quan văn võ xì xào trước chủ kiến của Chiêu Quốc Vương, nhiều người bất bình giận dữ, cũng lắm kẻ tán thưởng phụ họa. Nhân Tông thấy vậy bèn hỏi Ích Tắc:

– Vậy Chiêu Quốc có thượng sách gì, nói cho ta biết?

– Theo ý thần, cương với Đại Nguyên là không thức thời. Ta vốn dân ít nước nhỏ, còn không bằng một vùng Châu Giang bên đó, nếu cứ khăng khăng đối nghịch khiến họ tức giận kéo sang trừng phạt, bấy giờ xã tắc phòng giữ được chăng, hay là nền tự chủ bị họ xóa sạch, triều đình tan rã, quân thần ly tao, còn đẩy dân chúng vào chỗ can qua hoạn nạn, đói rách lầm than? Chi bằng nhún nhường một chút để Nguyên triều nguôi giận, một mặt dâng biểu tạ tội chưa làm tròn bổn phận phiên thuộc kèm theo cống phẩm dồi dào và nhi nữ hoàng tộc có nhan sắc sang kết tình giao hảo; một mặt chấp nhận để họ cử quan lại sang lập phủ Tiết độ sứ giám sát việc trị quốc của triều đình; mặt khác giúp họ vài vạn quân tham gia chinh phạt Chiêm Thành để chứng tỏ thái độ thành tâm quy thuận. Như vậy mọi sự ắt êm thấm, nước vẫn giữ được bình yên, con dân vẫn sống đời phúc mãn, hoàng thượng ở ngôi cao chín bệ vẫn là đấng chí tôn của Đại Việt.

Nghe Chiêu Quốc nói, Nhật Duật ngồi bên cạnh liền nổi giận, bừng bừng sắc mặt mà quát lớn:

– Ta không giỏi luận lý nhưng càng nghe huynh nói lại càng thấy sự đớn hèn nhu nhược. Nào là dâng biểu tạ tội, nào là cống nạp mỹ nữ hoàng tộc, nào là mời thái thú sang cai trị, những việc như thế là giúp cho giặc sớm xóa sổ vương triều, bấy giờ Đại Việt quốc sẽ thành An Nam phủ hay Giao Chỉ quận chi đó, lúc ấy lấy gì ra mà tự chủ?

Nhiều tiếng gầm ghè nổi lên, không ít khanh tướng mặt đỏ tai tía sẵn sàng lên tiếng mắng chửi kế sách nhục nhã của Ích Tắc. Mấy kẻ chủ hòa thấy bất lợi, ngồi im phăng phắc, không dám ho he một tiếng. Nhân Tông vẫn lắng nghe nhưng không hề đổi sắc mặt, để giữ hòa khí, ngài nói:

– Ta muốn các khanh có thái độ bình tĩnh, quân thần đều là người một nhà, không nên tranh cãi om sòm dễ sinh hiềm khích. Dùng lý lẽ mà thuyết phục người khác có tốt hơn không? – Không cho biết chủ ý của mình, Nhân Tông lại quay ra hỏi nhị vị vương gia đầu triều:

– Chiêu Minh và Hưng Đạo có ý kiến gì về kế sách của Chiêu Quốc?

Quang Khải trình bày:

– Cách biện giải của Chiêu Quốc không thể chấp nhận được, xem ra trái thiên đạo, nghịch nhân tâm, nếu làm vậy là đắc tội với tông miếu xã tắc. Mệnh trời giao phó cho Đông A đứng đầu bách tính, làm chủ một cõi giang sơn trù mật, mà nay lại rước giặc vào nhà thì khác nào làm công cụ cho chúng hà hiếp muôn dân. Bấy giờ triều đình này không còn là của thần dân Đại Việt mà chỉ là một nhóm quý tộc bợ đỡ quân Nguyên để được yên thân, rồi sớm muộn cũng hòa huyết với người phương Bắc mà tanh lòng với đồng tộc, đồng bào. Giữa ta với Chiêm Thành mấy năm nay một mực hòa hiếu, đầu xuân họ còn cho người sang dâng voi trắng, vậy mà muốn làm hài lòng giặc Thát lại theo đuôi chúng đem quân sang tàn phá nước người, thật chẳng khác gì lòng lang dạ sói, trở mặt thành thù, bỏ nhân nghĩa để chuốc oán cừu.

Hưng Đạo Vương cả mừng khi thấy tinh thần trung dũng của Chiêu Minh Vương được nhiều người hưởng ứng, chờ cho khí thế của đình thần lắng xuống, ngài mới lên tiếng:

– Chiêu Quốc biết một mà không biết hai, so sánh lực lượng đôi bên để cho thấy ta yếu hơn giặc nên cần tăng cường thêm quân đội, không có nghĩa tình thế của ta bất lợi hơn giặc. Quả thật, nếu dàn quân hai nước đánh nhau một trận để phân thắng bại thì ta khó địch được chúng, song kết quả của chiến tranh không phụ thuộc vào một trận đánh. Giặc tuy đông quân nhưng vào đất lạ đã không thông thuộc địa hình lại còn chẳng quen phong thổ, không được sự hậu thuẫn của dân chúng lại phải vận chuyển lương thảo từ xa đến, đó chính là tình thế bất lợi của kẻ xâm lược. Đại Việt ta đâu chỉ có mười hoặc hai mươi vạn quân, chúng ta còn có hàng triệu thần dân trong nước, họ cũng biết cầm vũ khí đấy, một khi quý vị nhất quyết cùng quan gia hô hào, khích lệ và lãnh đạo người dân sát cánh với quân đội đánh giặc giữ nước, Hoàng thượng phất cờ hiệu triệu, quần thần tuốt gươm đồng tâm, tất dân chúng sẽ hưởng ứng. Ta có núi rừng, ta có làng bản, ta còn có dũng khí và nhân tâm, đó chính là tình thế đại lợi của ta, vậy thì sợ gì năm mươi vạn quân Thát?

Nói đến đấy, giọng Quốc Tuấn chùng xuống, ngài hướng mặt rưng rưng nhìn hoàng thượng rồi thổ lộ nỗi lòng:

– Buổi sáng nay, trước lúc nghị đàm, thần và các quan chứng kiến việc Hoài Nhân Vương và Hoài Văn Hầu nằng nặc đòi vào tham nghị, do hai người còn nhỏ tuổi chưa thể luận bàn việc nước nên hoàng thượng đến an ủi và ban quà cho họ. Nhìn gương mặt phẫn kích của bọn trẻ, quả thật lòng thần rất xúc động nhưng cũng vô cùng phấn khởi vì thấy ý chí của huyết thống Đông Á mạnh mẽ biết nhường nào. Mạn phép bệ hạ, thần có đến khuyên chúng một câu “Các ngươi hãy trở về mà nghĩ cách phò vua giúp nước theo khả năng của mình”. Thần tin rằng Hoài Nhân và Hoài Văn sẽ ứng nghĩa cùng triều đình từ thái ấp của họ. Ước sao các vị ngồi đây ai cũng có tinh thần quật cường như tụi đầu xanh tuổi trẻ.

Hưng Đạo vừa ngưng lời, từ hàng ghế cuối có kẻ lên tiếng:

– Khởi bẩm Quan gia, xin người cho phép hạ thần được hỏi Hưng Đạo Vương một câu.

Mọi người quay lại nhìn, thì ra đó là Chương Hiến Thượng Hầu Trần Kiện con trai của Tĩnh Quốc Vương Trần Quốc Khang, hiện trọng nhận trấn thủ Ái Châu. Thấy hoàng thượng gật đầu đồng ý. Chương Hiển bền cao giọng hỏi:

– Hưng Đạo Vương có đề nghị Quan gia hô hào các vương hầu tuyển mộ và huấn luyện dân binh cho đông đảo để ứng nghĩa cùng triều đình đánh giặc. Vậy xin hỏi ngài tuyển mộ bao nhiêu cho vừa, lấy gì mà nuôi họ ăn ở và luyện tập, nếu triều đình không cấp kinh phí thì các vương hầu làm sao có tiền bạc để mộ quân?

Quốc Tuấn trả lời:

– Ngân quỹ quốc gia có hạn, nếu đem phân phát cho mọi người để mộ binh thì e rằng không đủ, dù có cấp cho thì cũng không quản lý nổi việc chi dùng. Các vương hầu ai cũng có thái ấp rộng lớn, ruộng đồng ngàn mẫu, tá điền vạn định, thóc lúa đầy kho, bạc vàng đầy rương, vậy mà phò vua cứu nước nhưng chẳng muốn sử dụng vật lực của mình lại đòi triều đình cấp phát. Đấy là ứng nghĩa sao? Ta nghe nói điền trang của Chương Hiến ở Ái Châu lớn hơn một huyện, còn phủ của hầu to gấp ba lần dinh của vương, kinh phí nuôi gia binh sợ gì thiếu thốn?

Bị Hưng Đạo cật vấn, Trần Kiện đuối lý, ngượng nghịu ngồi im. Quốc Khang thấy con bí thế bèn nói đỡ một câu:

– Chương Hiến tâm địa không tệ nhưng nông cạn, được Hưng Đạo chỉ giáo mới sáng mắt.

Trần Kiện còn là con rể của Chiêu Minh Vương, nên khi thấy hiền tế ăn nói thiển cận, Quang Khải không lên tiếng phê phán, chỉ ngồi yên mà lắc đầu ngao ngán. Bảo Nghĩa Vương Trần Bình Trong ngồi ngay sau Tĩnh Quốc, suốt buổi họp bàn không hề nói năng, bấy giờ mới lên tiếng:

– Vương hậu khanh tướng ở đây đều là rường cột lớn nhỏ chống đỡ hoàng triều, ai cũng được ân sủng dồi dào, nếu cứ khư khư cái hầu bao của mình mà không lo củng cố nền móng thì khi dông bão ập đến bấy giờ rường cột cũng gãy đổ.

Nhân Tông nghe xong bật cười, mà rằng:

– Bảo Nghĩa ví von chí lý lắm. Các khanh hãy ghi nhớ lời của y. Từ nãy đến giờ ta được nghe nhiều thuyết giải rồi, nhưng mọi ý kiến đều từ miệng của kẻ quyền thế, trong khi ta lại muốn biết người dân ngoài kia nghĩ gì về đường lối vệ quốc. Nay có Nhân Huệ mới hồi triều tùng mấy năm sống đời dân dã, vậy vương hãy cho ta và quần thần được biết lòng dân nghĩ sao về việc này?

Khánh Dư ngồi ở hàng giữa bá quan, được bệ hạ chỉ đích danh, do đã lâu không tham gia nghị chính nên có vẻ lúng túng, Hưng Đạo phải đưa mắt khích lệ, ông mới ấp úng trả lời:

– Muôn tâu thánh thượng, do mưu sinh buộc thần phải lăn lộn khắp nơi, quan hệ với nhiều hạng người nên ít nhiều hiểu được nhân tâm mong mỏi điều gì. Triều đình ta họp bàn chính sự mỗi năm chỉ độ dăm, bảy lần, còn người dân bàn việc nước ở mọi nơi mọi lúc, nhất là khi trà dư tửu hậu, tuy họ vẫn biết rằng tiếng nói của kẻ thấp cổ bé họng chẳng thể lọt thấu tại ngôi cao chín bệ. Nhưng dân chúng rõ cả đấy, từ việc nhà Nguyên o ép vương triều đến việc Di Ái cam tâm bán nước, họ bức bối lắm, căm giận lắm, chỉ mong đợi hiệu lệnh từ đấng minh quân để xúm tay vào gốc vác non sông, chứ nhất quyết không cam tâm quỳ gối khom lưng làm tôi đòi cho giặc. Có lão ông từng theo tiên để đánh Thát thời Nguyên Phong còn nói: chúng mà kéo sang, lão tuy chẳng được như xưa cũng sẽ vác gươm tòng chinh…

Hơn trăm cặp mắt hướng về quân vương, nhìn ngài chống cằm tư lự ra chiều xúc cảm lắm. Cả nghị đình im lặng như tờ, nghe vọng vào tiếng sóng triều ọp. Ở ngoài kia nước sông đang dâng lên…👁️

Sau lúc ưu tư, Nhân Tông đưa mắt dõi khắp lượt quan viên rồi truyền dạy:

– Làm vua một nước ai cũng muốn xã tắc được bình yên, triều đại được thịnh cường, nhân quần được no đủ. Song không thể đổi hòa bình bằng mọi giá. Mới rồi nhà Nguyên hạ chiếu bắt trẫm sang chầu, còn đòi ta thực hiện cho đủ sáu điều ô nhục. Đường đường là vua Nam quốc mà phải đến tận Đại Đô quỳ lạy vua nước người hay sao? Phải dâng sổ đinh cho chúng kiểm soát dân số hay sao? Phải trợ binh đi chết thay cho chúng hay sao? Phải rước mời Đạt lỗ hoa xích sang cai trị dân ta hay sao? Những điều ấy trẫm không làm được. Chúng ta vẫn cố giữ thái độ mềm mỏng để có được hòa bình, nhưng một khi bị dồn vào đường cùng thì không còn cách nào khác ngoài việc vua tôi đồng lòng mài gươm sửa giáo đợi giặc đến. Ý trẫm là vậy, lòng dân cũng thuận theo ta, mong các khanh hiểu thấu tâm can này mà suy ngẫm trách nhiệm của mình trước vận mệnh xã tắc.

Hưng Đạo vô cùng phấn khởi, chủ ý của nhà vua đã rõ ràng. Sá gì mấy kẻ chỉ biết vinh thân phì gia, cầu an hưởng lạc mà đớn hèn trước giặc, vua tôi Đại Việt đã sẵn sàng một phen sống mái với lũ ngoại xâm phương Bắc. Đêm khuya cao hứng, Vương này tình làm một bài thơ tứ tuyệt:

Vua mạnh dân bền, chung ý chí

Muôn lòng sắt đá dựng kỳ công

Chẳng sợ quân Hồ nhiều ngựa chiến

Hỏa ngục non Nam ắt rực hồng.

Chương 2

Uất chí bến Bình Than, Hoài Văn chiêu quân ứng nghĩa

Nặng lòng vườn Thanh Trúc, Mẫn Bà bán ngọc may cờ

Lại nói về Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản, người đã rủ Hoài Nhân Vương dong thuyền đến Bình Than, hy vọng được thay cha tham nghị việc nước. Sở dĩ có chuyện này vì cha của cậu là An Bình Vương qua đời từ hai năm trước, nên triều đình không gửi công văn triệu hồi. Tình cờ Hoài Nhân ghé qua chơi, bấy giờ Quốc Toản mới biết được thông tin Quan gia mở hội nghị bàn kế giữ nước. Tuy còn nhỏ tuổi nhưng Hoài Nhân đã mang tước vương vì là con của Thượng hoàng Trần Thánh Tông, em cùng cha khác mẹ của Nhân Tông hoàng đế. Cho nên không có gì lạ khi Hoài Nhân thông thạo tin tức triều chính hơn Hoài Văn.

Một bậc vương, một bậc hầu, hơn kém nhau một tuổi, song hai người kết bạn với nhau từ nhỏ vì điền trang của hai nhà cùng trong huyện Thanh Lâm. Khi nghe nói mở hội nghị Bình Than, Hoài Văn bảo với Hoài Nhân:

– Sao ta không được gọi nhỉ? Huynh có được gọi không?

Hoài Nhân đáp:

– Triều đình quy định vương hầu đủ mười tám tuổi mới được dự việc nước. Huynh mới mười sáu, còn ta mới mười lăm nên không được dự.

Quốc Toản bất bình:

– Như vậy ta không phục. Tuy chưa đủ mười tám nhưng chúng ta cũng biết phân biệt trắng đen, biết ứng thuận chống nghịch, biết ai là bạn, ai là thù. Giả sử giặc tràn sang thì tráng niên mười tám tuổi trở lên mới được đánh giặc à, còn tụi ta phải bám váy mẹ mà trốn chạy vào rừng hay sao?

Hoài Nhân tặc lưỡi có vẻ hiểu vấn đề nhưng “lực bất tòng tâm”:

– Biết vậy, song quy định như thế, phải tuân thủ thôi.

Quốc Toản tỏ thái độ cương quyết:

– Không được. Là nam tử ở đời, bất luận tuổi tác ai cũng có trách nhiệm tham gia công việc phò vua giúp nước. Ta cứ đi, đến đấy tranh đấu cho ra lẽ.

Hoài Nhân do dự:

– Lỡ không được vào còn bị hoàng huynh quở trách thì tính sao?

Quốc Toản lý giải:

– Mình không phải nghịch thần tặc tử nên không việc gì phải sợ. Chẳng cho vào thì thôi chứ Quan gia đời nào bắt tội người có lòng muốn tham dự việc nước.

Hoài Nhân thấy an tâm hơn, gật đầu chấp thuận:

– Đi thì đi.

Thế là hai chàng niên thiếu vận lễ phục theo phẩm trật, sai tôi tớ dong vương thuyền của Hoài Nhân từ thượng nguồn sông Thủ Chân xuôi về bến Bình Than cách đây chừng bốn mươi dặm.

Khi đến vùng Trần Xá thấy thuyền bè đậu san sát, ngựa xếp kín bãi, cờ xí bay rợp trời, lính canh vòng trong vòng ngoài thật uy nghi hoành tráng đủ khiến cậu trai hiền lành Hoài Nhân tỏ ra ngần ngại. Hoài Văn phải khích lệ:

– Đã đến đây rồi, còn chần chừ gì nữa. Huynh là hoàng tử, dưới một người trên muôn người, việc gì phải dè dặt.

Họ đậu thuyền từ xa, cuốc bộ vào vùng cấm địa. Lính canh vòng ngoài thấy hai vị tiểu vương hầu áo mũ xênh xang, lại có người biết mặt Hoài Nhân nên không dám ngăn cản. Nhưng khi muốn lên thuyền rồng thì bị cấm vệ cự tuyệt. Quốc Toản một mực đòi vào, cấm vệ khăng khăng cản lại, khiến cậu chàng bất bình tranh cãi.

Bấy giờ Quan gia và đại thần đứng trên thuyền rồng đàm đạo, nhìn xuống bờ thấy có đám đôi co ầm ĩ, nhà vua bèn sai thị thần gọi hai kẻ to tiếng lên thuyền để hỏi chuyện.

Nghe Hoài Văn và Hoài Nhân giãi bày mong muốn được tham gia hội nghị bàn việc nước, hoàng thượng không quở trách còn dùng cách xưng hô trong nhà mà từ tốn giải thích:

– Các đệ còn nhỏ tuổi nên chưa thể dự bàn. Hãy về nhà tu tâm dưỡng tính và rèn luyện võ nghệ cho giỏi, vài năm nữa đến độ trưởng thành đương nhiên huynh sẽ có ghế dành cho hai người.

Quốc Toản vẫn cố dùng lý lẽ thuyết phục nhà vua:

– Khởi bẩm bệ hạ, thần và Hoài Nhân Vương đến đây chỉ cốt bày tỏ thái độ sẵn sàng tham gia đánh giặc giữ nước, chứ không có ý gì khác. Chúng thần nghĩ tuổi tác không quyết định tinh thần, tại sao phải quy định giới hạn?

Nhân Tông nghe thấy vậy liền cười rồi nói:

– Ta khen ngợi nhiệt huyết của mấy đệ nhưng cho các em tham dự thì nếu cả trăm vương hầu trạc tuổi hai người cũng đòi phá lệ để được vào, bấy giờ chỗ đâu mà chứa. Hãy nghe lời huynh, các đệ về đi. – Nói rồi, tiện thấy trên bàn có đĩa cam tươi, vua lấy hai trái dúi vào tay Hoài Văn và Hoài Nhân, lại sai thị vệ tiễn họ xuống thuyền.

Lòng Quốc Toản uất nghẹn nhưng chẳng biết nói gì thêm, đành lủi thủi cùng Hoài Nhân rời bến. Bi phẫn ngập tràn cảm xúc, bàn tay Toản bóp nát quả cam của vua ban mà không hề hay biết. Hoài Nhận thấy vậy liền an ủi bạn:

– Không dự họp lần này thì còn lần khác. Quan gia hứa vài năm nữa ắt có ghế cho mình. Bấy giờ ai dám cản?

Chợt có tiếng gọi từ phía sau:

– Tiểu vương hầu, hãy chờ ta.

Họ quay lại, thấy Quốc công Tiết chế đang rảo gót đi tới. Hưng Đạo đến gần hai nhà quý tộc nhỏ tuổi rồi bảo:

– Lúc nãy ta đã chứng kiến lòng nhiệt thành của các em. Quả tình ta rất cảm phục chí khí tuổi trẻ. Nhưng các em cũng nên cảm thông cho hoàng thượng, quy định vua ban không thể có ngoại lệ, như thế mới giữ được kỷ cương. Quan gia không để hai người dự họp nhưng ngài đâu thể cấm các em tổ chức đánh giặc. Hãy về mà nghĩ cách phò vua giúp nước theo khả năng của mình.

Lời của Hưng Đạo làm lóe lên trong đầu Quốc Toản một ý định chưa thật cụ thể nhưng đã có hình hài, mở ra một hướng giải quyết khát vọng rất sáng sủa và trong tầm hiện thực. Niềm lạc quan lại đầy ắp, Hoài Văn cười rạng rỡ, cùng Hoài Nhân bái tạ Tiết chế Đại Vương, rồi đôi bạn hồ hởi xuống thuyền lại đáo Thanh Lâm.

Trên đường về, họ bàn luận sôi nổi lắm, khiến mấy gã gia nhân thầm thì bảo nhau:

– Hai vị tiểu chủ nhà mình tuổi trẻ tài cao chắc được nhà vua đề bạt làm tướng nên chỉ thấy bàn chuyện ngũ lữ, gươm giáo với cờ xí.

Phu nhân Trần Thị Trúc Mẫn là cháu họ của Thái sư Trần Thủ Độ, khi xuân xanh đôi tám được gả cho tướng quân An Bình Vương Trần Phái. Tuy duyên phận do hoàng gia sắp đặt nhưng tình nghĩa vợ chồng vẫn đầy ăm ắp, có điều họ chung sống với nhau mười lăm năm mà vẫn không có con nên bầu không khí trong nhà buồn tẻ lắm. Nghe ở đâu có thuốc hay thầy giỏi là vợ chồng bà cũng nhất quyết thỉnh về, nghe ai nói miếu nọ đền kia rất linh thiêng dù cho xa tận Hoan Ái thì hai người cũng lặn lội tìm đến cầu tự. Nhưng ông trời quá cay nghiệt với họ, khi trên đầu tướng quân đã hai thứ tóc mà trong nhà vẫn vắng bóng trẻ thơ. Nhiều lúc buồn tủi trước ánh mắt dè bỉu trong tộc họ, phu nhân muốn lang quân cưới thiếp để có con nối dõi, song ông cứ lảng tránh mãi.

Thế rồi một người mách bảo với bà ở vùng Xích Thổ ở trên bờ sông Gián Khẩu có đền thờ Long Vương Đông Hải là nơi nhiều người đến cầu con đều được linh ứng. Nghe nói nơi ấy xưa kia có nàng thiếu nữ xinh đẹp thường ra sông tắm gội, một lần thái tử Long cung theo sông nước dạo chơi vùng sơn thủy hữu tình đã tình cờ nhìn thấy nên đâm ra mê mẩn. Ngài hóa thành chàng trai tuấn tú đến bắt chuyện làm quen, rồi từ đó đôi bên đem lòng yêu thương nhau. Nhưng người trần không thể kết duyên và có con với thần biển, nàng đành ôm hận mà nguyện một đời ở vậy. Khi thái tử trọng nhạm Đông Hải đã cảm thương người xưa tình cũ mà chú nguyện cho nước nguồn trên núi – nơi họ thường dạo chơi – linh ứng với đôi lứa đến cầu phúc, cầu tự.

Trúc Mẫn phu nhân thuyết phục chồng thêm một lần nữa thành tâm đi lễ bái, biết đâu lại được báo đáp. Vì thương vợ mà An Bình Vương miễn cưỡng cùng bà lên đường, tuy trong lòng ông đã mất hết niềm tin vào khả năng thần thánh sẽ phù trợ cho mình có một mụn con.

Họ đến nơi thì trời chuyển mây u ám rồi mưa trút xuống xối xả. Lúc bước lên thềm ngôi đền, phu nhân bị trượt chân ngã bệt xuống, bụng dưới đập vào cạnh bậc đá đau điếng. Nhưng bà chẳng dám kêu rên mà còn nói “Không sao” vì sợ ông phàn nàn đi cầu may lại rước họa. Sau khi đặt lễ cúng dường, hai vợ chồng quỳ trước linh vị thần biển mà lầm rầm khấn khứa. Ông thủ từ nhà đến bước ra từ hậu đường, trên người khoác áo lụa đỏ, đầu quấn khăn xếp đội một khay nước, chắp tay bái vọng ban thờ, miệng lanh lảnh van vái:

– Long Vương đại hải. Uy Vũ cõi đông. Ra ơn cứu độ. Giúp vợ trợ chồng. Phu phụ Trần Phái. Được con nối dòng. Lòng thành kính bái. Ân đức thiên tai.

Rồi thủ từ nhấc chiếc khay khỏi đầu, chén nước vẫn đầy nguyên không đổ ra ngoài một giọt, ông dâng cho phu nhân và nói:

– Nước này hứng từ khe núi sau đền, xin phu nhân hãy uống cạn.

Lạ thay, Trúc Mẫn vừa uống xong chén nước thì một tiếng sét nổ vang trên núi, mọi người nhìn ra ngoài đã thấy mưa tạnh trời quang, ánh nắng chói lòa gieo sắc vàng lấp lánh mặt sân sũng ướt. Thủ từ kinh ngạc bảo:

– Ứng nghiệm nhanh quá. Thiện tại. Thiện tai.

Trở về thái ấp chưa hết tuần trăng, phu nhân thấy trong người đổi khác. Một hôm bà thỏ thẻ với chồng:

– Hình như thiếp đã có thai.

Ông tưởng mình nghe nhầm, bèn hỏi lại “Có gì?”. Bà trả lời “Có thai chứ còn gì nữa”. Bậc trượng phu mừng quá líu cả lưỡi mà rằng “Thật… thật à? Sao… sao bây giờ mới nói?”. Bà đáp “Phải chắc chắn mới dám nói”. Thế là An Bình Vương cùng hai gia nhân phóng ngựa thâu đêm đi tạ lễ nhà đến. Chuyện đến tại Thượng hoàng Trần Thái Tông, một hôm sau buổi chầu, ngài hỏi An Bình:

– Ta nghe nói phu phụ tướng quân cầu đền Long vương đã đậu thành quả?

– Khởi bẩm Thượng hoàng, vợ thần mang thai được sáu tháng. Trước kia vợ chồng bề tôi có đến cầu Long Quân, song huyền cơ thế nào hạ thần không dám khẳng định. – An Bình trả lời thành thật.

Thái Tông lại nói:

– Dầu thế nào ta cũng mừng cho vợ chồng khanh, cũng là mừng cho dòng dõi Đông A. Nội tộc thêm con, hoàng gia thêm cháu là phúc của trời ban cho họ Trần ta đó. Quả đúng thánh thần phù trợ thì đứa trẻ này khác người lắm. Mai mốt phu nhân lâm bồn, nếu sinh con trai hãy đặt tên là Quốc Toản, mang nghĩa là chén ngọc quý của nước nhà dâng lễ trời đất.

Rồi ngài lấy bút viết chữ Toản lên giấy và đưa cho An Bình Vương. Tướng quân mừng lắm, khấu đầu lạy tạ Thượng hoàng bằng tấm lòng tràn trề cảm kích. Trên đường trở về thái ấp, ông linh cảm hài nhi trong bụng vợ sẽ là con trai.

Ngày Quốc Toản chào đời, An Bình Vương cho trồng thật nhiều trúc quanh dinh thự và đặt tên thái ấp là Thanh Trúc viên, vừa thể hiện tấm tình đối với hiền thê Trúc Mẫn đã cần mẫn một đời tìm kiếm cho được hạnh phúc tươi tốt, vừa khẳng định niềm tin đứa con đầu lòng sẽ lớn khôn khỏe mạnh và được chăm chút nên người, sớm trở thành một trang nam tử có khí phách và ngay thẳng như tre trúc.

Từ ngày đức lang quân mắc bạo bệnh qua đời, gia cảnh của phu nhân Trúc Mẫn không còn sung túc như xưa. Mất lương bổng của triều đình, nguồn sống của hai mẹ con chỉ trông vào khoản nông phẩm do tá điền cống nộp. Dẫu cuộc sống khó khăn hơn trước, nhưng tâm tính của bà chẳng hề đổi khác, vẫn nhân hậu với những hoàn cảnh hoạn nạn và chu đáo với kẻ ăn người ở trong nhà. Bà tâm niệm cuộc đời mãn nguyện rồi, cao xanh đã đắp điểm cho mình đủ hạnh thì cũng nên chia phúc cho người khác, đấy mới là lẽ an bằng của hóa công.

Ông nhà quy tiên chưa đầy nửa năm thì lũ lụt đổ về làm ngập úng đồng ruộng, còn bao nhiêu thóc dự trữ, bà sai người phân phát hết cho các hộ bị mất trắng mùa màng, chỉ để lại số lượng thực đủ dùng qua cơn giáp hạt. Trước kia trong nhà có tới ba chục tôi tớ, phận góa bụa đâu cần lắm kẻ hầu người hạ, nên bà cho về gần hết, chỉ giữ lại dăm người thân tín nhất. Các gia nhân rời thái ấp đều được cấp chút ít vốn liếng hoặc một mảnh đất để dựng nhà. Đức hạnh của quả phụ Trúc Mẫn được người trong vùng hết lòng khâm phục, họ gọi Bà bằng thái độ tôn kính nhất.

Quốc Toản từ Bình Than trở về đã vội vàng vào nhà vấn an mẹ. Thấy ánh mắt của con có vẻ phân vân lưỡng lự, biết Toản đang nghĩ cách thưa gửi điều gì đó, Mẫn Bà bèn chủ động dò hỏi:

– Xảy ra chuyện gì vậy? Mẹ có giúp được cho con không?

Toản ngần ngừ chốc lát rồi thú thật với mẹ:

– Có một việc hệ trọng nhưng không phải chuyện xấu mà là điều đại nghĩa. Con và Hoài Nhân Vương đang bàn tính kế hoạch thực hiện, chỉ mong được mẹ chấp thuận.

Bà nói:

– Việc gì? Con nói rõ xem nào. Nếu hợp đạo lý thì mẹ sẽ ủng hộ.

Toản trình bày:

– Hoàng thượng và triều đình họp bàn việc nước ở Bình Than. Con và Hoài Nhân có đến nhưng vì còn nhỏ nên Quan gia không cho dự. Lòng con uất ức lắm mà không biết làm sao có thể góp Công sức đánh đuổi ngoại xâm, báo đến ân nghĩa của hoàng triều. Hưng Đạo Đại Vương thấy vậy bèn chỉ dạy “Quan gia không cấm ai đánh giặc. Hãy tùy theo khả năng của mình mà phò vua giúp nước”. Chúng con đã ngộ ra chân lý nên nhất quyết sẽ dựng cờ tụ nghĩa, tuyển mộ dân binh, rèn mác luyện võ, sẵn sàng đánh giặc khi chúng kéo sang. Thưa mẹ, cha con một đời trung quân ái quốc, vì người đã mất nên không thể góp mặt ở Bình Than, nhưng chí khí của người vẫn sôi sục trong huyết mạch của con, con nhất định phải kế tục.

Nói đến đấy, Toản nghẹn ngào ngước nhìn làn khói hương quản quanh bên linh vị trên bàn thờ cha, rồi buồn bã thở dài:

– Ngặt nỗi nhà mình bây giờ không còn dư giả, nên con chưa biết lấy đâu ra tiền bạc để chiêu quân. Nếu mẹ chấp thuận cho con ứng nghĩa đánh giặc thì xin người tìm cách giúp con vượt qua khó khăn này.

Người mẹ lặng nhìn con mà ứa lệ. Nó đã khôn lớn thật rồi, trong cơ thể trẻ ranh có lửa, có nhiệt huyết tràn trề và khí phách hiện ngang. Mẫn Bà cảm nhận được hình bóng của người chồng trong dáng vóc Quốc Toản, đứa con duy nhất được bà đứt ruột đẻ ra sau quá nửa cuộc đời mòn mỏi trông đợi. Nhưng không người mẹ nào vui vẻ khi thấy đứa con niên thiếu khoác áo chinh nhân, không người mẹ nào an lòng khi thấy con trẻ dấn thân vào sa trường máu lửa. Tình mẫu tử của bà cũng vậy, nó đang ngụy tạo một lớp vỏ thiêng liêng để níu kéo tâm hồn xuống tận cùng thăm thẳm của lòng vị kỷ và ra sức biện minh bằng bản năng thiên chức “Con còn nhỏ tuổi, hãy ở trong vòng tay mẹ, để mẹ được bao bọc con lâu hơn”.

Vậy mà vị chát trên bờ môi lại khiến Mẫn Bà chợt hiểu có điều gì bất ổn trong suy tính của mình. Bà tự nhủ:

– Không nên yếu đuối trước mặt con. Ở tuổi của ta, khóc lóc giàn giụa chỉ là nỗi hờn cô độc.

Ngước nhìn lên, thấy khói nhang mù mịt hương án như chất chưa biết mấy niềm u uất nơi vong linh người chồng quá cố, Mẫn Bà bần thần cảm giác có lẽ hương hồn ông chẳng đồng tình với cách nghĩ của bà. Bà thấy hổ thẹn trong lòng vì đã cố tìm kiếm lý lẽ để chống chế phản ứng bột phát khi biết con trai muốn tham gia trận mạc đánh giặc cứu nước. Giang sơn, dân tộc và triều đại là những thứ lớn lao hơn tình cốt nhục, vợ chồng bà đã dạy dỗ con nên người bằng đạo lý ấy, con của bà đã lớn khôn bằng lẽ sống ấy.

Thôi đành nuốt nước mắt cho chảy xuống tận đáy lòng sâu kín, để tủi buồn cô quả không làm vướng bận tâm trí con trẻ; thà tận tụy giúp con ứng nghĩa phò vua còn hơn rào dậu chí khí thanh xuân trọng lũy tre kín gió; thà nâng đỡ bước chân con trên đường đời cát bụi còn hơn vận tình mẫu tử mà níu giữ thân phận nam nhi quẩn quanh trong xó nhà để báo đền ơn nghĩa sinh thành.

Tâm tư thông suốt, Mẫn Bà nói với con trai:

– Quả thật, nhà ta chẳng có mấy của nả. Nhưng mẹ vẫn còn một số vàng ngọc dành dụm bấy lâu, tuy không nhiều nhưng cũng đủ cho con làm kinh phí tụ nghĩa trong thời gian đầu. Con hãy lo việc tổ chức chiêu quân, phần tiền bạc mẹ sẽ chu cấp.

Quốc Toản mừng lắm, vội quỳ dưới gối bà mà cảm tạ từ mẫu rồi cùng hai gia nhận vội vã phóng ngựa đi. Nhìn bóng con khuất dần sau lũy trúc, Mẫn Bà nở nụ cười trìu mến.

Đêm ấy phu nhân mở cái rương chứa đồ quý, lấy ra một chiếc hộp khảm bạc đựng vàng ngọc hồi môn và các đồ nữ trang dành dụm trong bấy nhiêu năm, rồi mân mê từng món kỷ vật mà nhớ về một thuở xa xưa. Bà buồn bã thở dài nhưng chẳng bớt lại một món nào, đậy hộp lại và gói bằng vuông lụa đỏ.

Tờ mờ sáng hôm sau, khi sao mai còn lấp lánh trên trời, Mẫn Bà cùng người lão bộc thân tín và một thị nữ xuống thuyền thượng kinh, đem theo toàn bộ của nả còn lại của gia đình một vị đại vương lúc sinh thời đức cao vọng trọng.

Mẫn Bà trở về Thanh Trúc viên trên chiếc thuyền chở đầy bao to, gió lớn. Số vàng ngọc quý giá đã được hoán đổi thành vải vóc, mũ giày và binh khí, toàn những thứ thiết yếu dùng vào việc trang bị cho nhà binh.

Mới đi vắng năm ngày mà thái ấp đã hoàn toàn khác lạ, bà thật sự ngỡ ngàng trước khung cảnh tất bật của hàng trăm con người mải mê làm việc dưới sự điều hành của Quốc Toản và các trợ thủ đắc lực. Lũy trúc bị đốn hạ quang đãng, chỉ còn lại những búp măng trơ trọi trong ánh nắng vàng hoe. Mấy toán trai tráng đang hì hục dựng trại bằng những thân tre còn xanh mướt. Dãy nhà kho bỏ không lâu ngày lại mở cửa nhập lương thực từ những gánh thóc kĩu kịt của đám đàn bà. Tiếng búa lò rèn nện chan chát trong túp lều tạm bợ ở cuối vườn dội vang cả khu trại. Đại sảnh rộng rãi hơn hẳn khi mọi vật dụng sinh hoạt được dọn sạch, thay vào đấy là một án thư mộc mạc có đám người vây quanh làm thủ tục nhập tên phân ngũ.

Quốc Toản thấy thân mẫu trở về vội vàng chạy tới đón mừng. Chàng ta hớn hở khoe với mẹ:

– Chỉ mấy ngày đã có năm, sáu trăm tá điền đăng tên trình diện, gia nhân cũ cũng tề tựu gần đủ. Con trai của một quan viên cáo lão dẫn theo mười mấy người đến gia nhập đội ngũ. Dân chúng còn tự nguyện góp lương và mang cả dụng cụ bằng sắt đến rèn dao mác.

Người mẹ hỏi:

– Sao phải chặt trụi cả vườn trúc thế kia?

Quốc Toản đáp:

– Con cho chặt để lấy tre dựng lán trại làm nơi ăn chốn ở của nghĩa binh. Mẹ đừng buồn con nhé, mai mốt măng lại thành tre, vườn nhà lại xanh tươi như trước.

Mẫn Bà nhìn đống lá cành bị vứt bỏ bằng ánh mắt tiếc nuối nhưng vẫn nói để con an lòng:

– Kể cũng tiếc thật, lũy trúc bằng tuổi con đấy. Mà thôi, tre già măng mọc, cha con ở trên trời nhìn xuống chắc cũng không buồn phiền đâu. Mẹ mua vải may trang phục cho nghĩa binh, nhưng đông thế không biết có đủ cho mỗi người một bộ. Còn sắm được vài trăm đao kiếm, như vậy là thiếu nhiều lắm.

Quốc Toản cả mừng, cười tươi với mẹ:

– Con thay mặt anh em nghĩa binh xin đa tạ mẹ. Về vũ khí không lo lắm, nhiều người đã có vũ khí của họ, ngoài số mẹ mua về, nếu thiếu thì lò rèn sẽ cung cấp. Con quên dặn mẹ mua vải đỏ để may cờ, lúc nhớ đến thì mẹ đã đi rồi.

Người mẹ nói thản nhiên:

– Có mua đấy, một cuộn to thừa may một lá cờ lớn.

Toản kinh ngạc, thốt lời thán phục:

– Mẹ tài giỏi thật, đoán được cả bụng con muốn gì.

Mẫn Bà mỉm cười vui vẻ:

– Ta đẻ ra ngươi mà, không hiểu con thì làm sao làm mẹ.

– Đại kỳ phải có tên hiệu, con chưa nghĩ ra nên viết chữ gì trên lá cờ. – Toản tâm sự.

– Hôm trước con đã nói, muốn “góp công sức đánh đuổi ngoại xâm, báo đến ân nghĩa của hoàng triều”, đúc kết lại gọn gàng thành câu Phá cường địch, báo hoàng ân, vừa là hiệu kỳ vừa thể hiện tôn chỉ của nghĩa binh. Nền đỏ thêu chữ vàng sẽ rực rỡ lắm. – Mẫn phu nhân gợi ý.

Thật tuyệt vời, ý tứ cô đọng mà giàu biểu cảm, chứa đựng đủ đầy chí khí của thần dân Đại Việt trước họa xâm lăng. Toản mừng khôn xiết khi được mẹ gỡ bị cho mình, nhưng rồi cậu lại băn khoăn:

– Cờ to thì chữ phải lớn, hiệu kỳ gồm sáu chữ, con sợ thêu không kịp để ngày mai thượng cờ.

– Việc này để mẹ lo. Con cứ chu tất các phần việc khác là đầu vào đấy. – Mẫn Bà khoát tay quyết đoán.

Cậu trai hớn hở nói:

– Dạ thưa mẹ, con đi chuẩn bị kỳ đài.

Buổi chiều hôm ấy, những phụ nữ khéo tay được triệu tập đến tư dinh của phu nhân để may trang phục cho nghĩa binh. Mẫn Bà và hai thị nữ đảm trách phần may cờ thêu chữ. Gian đại sảnh hóa thành công xưởng may thêu, các bà các cô tíu tít ai vào việc nấy bận rộn cho tới khuya mới ngưng tay. Việc may trang phục không cần gấp, vì mười ngày nữa mới cử hành lễ khai quân, nhưng việc may cờ xem ra khó hoàn tất để có thể thượng cờ vào giờ thìn ngày mai.

Tới canh tý, khi mọi người đã ra về hết, Mẫn Bà cùng hai người hầu vẫn cắm cụi làm việc dưới ánh đèn nến lung linh. Họ mới thêu được bốn chữ, trong khi thị nữ đã uể oải lắm rồi. Quốc Toản lo cho sức khỏe của mẹ, xin người đi nghỉ, việc thượng cờ sẽ dời sang ngày khác. Bà trả lời cương quyết:

– Không được. Chưa ra quân mà có một chút trở ngại đã vội bỏ cuộc, sau này làm sao đánh giặc? Chọn được ngày lành tháng tốt thì không nên thay đổi. Con về phòng ngủ đi, ngày mai sẽ có cờ.👁️

Cậu hiểu tính bà, khi người đã nói vậy thì không ai lay chuyển được. Toản thương mẹ lắm mà chẳng thể giúp được gì, đành quay về phòng nằm trằn trọc một lúc rồi chìm vào giấc ngủ say.

Đúng giờ thìn ngày ba mươi tháng mười, lá đại kỳ đỏ rực thêu chữ vàng tươi rói được kéo lên ngọn cây sào cao vút dựng trên mô đất xây móng bằng đá hộc. Mọi người dùng tay, đứng xung quanh kỳ đài lặng lẽ ngắm nhìn lá cờ bay phần phật trong gió. Các nghĩa binh xúc động bảo nhau “Phá cường địch – báo hoàng ân” chính là lời thề quyết tử của chúng ta với vương triều Đông A, với giang sơn Đại Việt. Phu nhân đứng từ trong nhà nhìn ra, thấy đám đông đang ngây ngất trước ngọn cờ đại nghĩa, lòng rưng rưng khiến đôi mắt cay xè, bà tự nhủ “Chắc do mình thiếu ngủ”.

Tin tốt lành bay xa, chỉ trong ngày hôm ấy có thêm mấy trăm trai tráng đến gia nhập đội nghĩa dũng, viên thư lại bẩm báo với Hoài Văn Hầu “Tổng cộng ghi tên được gần chín trăm người”. Quốc Toản đã yên tâm về quân số, việc trước mắt là lễ khai quân, rồi lo chu cấp trang bị và huấn luyện dân binh, còn phải đóng thuyền và bổ sung thêm ngựa cho đội ngũ. Người của Hoài Nhân sang thông báo điền trang của vương cũng tuyển mộ được năm trăm người. Thủ lĩnh vườn Thanh Trúc cả mừng, nhất định hai bên sẽ hợp lực chống giặc phương Bắc trong cuộc chiến nay mai.👁️

Việc Hoài Văn Hầu và Hoài Nhân Vương dựng cờ tụ nghĩa truyền đến tận Thăng Long. Bấy giờ Hưng Đạo đang ở kinh thành, khi được nghe kể, ngài tỏ ra rất tâm đắc. Vương vuốt râu cười khoan khoái rồi nói với Yết Kiêu và Dã Tượng đang đứng hầu bên cạnh:

– Có thế chứ. Sóng sau đè sóng trước, con cháu Đông A tài cao chí lớn hơn cha anh của chúng thì sợ gì lũ giặc Thát ngạo mạn.

Chợt Tuấn Thọ vào báo:

– Bẩm chủ tướng, đại nhân Trịnh Đình Toản xin cầu kiến.

Vương đang vui, nghe thấy thế, liền nói:

– Mời vào. Chuẩn bị trà nước tiếp khách. Ta cũng muốn gặp người này.

Chương 3

Trịnh Đình Toản hiến kế, Yết Kiêu luyện thuật đục thuyền

Đông Bộ Đầu duyệt binh, Nguyễn Khoái rèn quân đánh thủy

Trịnh Đình Toản là sứ thần của Đại Việt mới được Nguyên triều thả về sau một thời gian bị giam lỏng ở Đại Đô. Nguyên do mùa đông năm Mậu Dần (1278), ông cùng Đỗ Quốc Kế thừa lệnh Thượng hoàng Thánh Tông đi sứ nước Nguyên để thoái thác việc ngài không thể sang chầu kẻ xưng xưng tự nhận là con trời. Hốt Tất Liệt nổi cơn thịnh nộ truyền lệnh giữ Chánh sứ Trịnh Đình Toản ở lại kinh đô Đại Nguyên, đồng thời buộc Phó sứ Đỗ Quốc Kế dẫn sứ thần Nguyên là Sài Xuân sang Đại Việt, mang theo chiếu dụ quốc vương An Nam phải đúc người vàng cống nạp thay thế. Vua ta cứ lần khân xin khất hết kỳ này đến kỳ khác cái yêu sách phi lý của Nguyên triều, còn gửi biểu chương quyết liệt đòi người bằng lời lẽ mềm mỏng mà kiên định, khiêm tốn nhưng đanh thép khiến chúng phải chấp nhận thả Đình Toản về nước.

Hưng Đạo ân cần thăm hỏi khách:

– Ta biết tin ngài mới về nên mừng lắm, cũng muốn gặp gỡ đàm đạo nhưng chưa dám quấy quả sợ làm phiền ngài tĩnh dưỡng sau chuyến đi ngàn dặm.

Đình Toản cảm kích giãi bày:

– Đa tạ tấm lòng của Quốc Công, trải mấy năm cá chậu chim lồng bởi trong tâm nặng trĩu nỗi niềm hoài hương nên hạ quan cứ đau ốm suốt, khi nghe tin được thả về thì thấy người khỏe hẳn, vượt đường trường muôn dặm đâu có ngại gì. Ngặt nỗi Nguyên triều nham hiểm cấp cho họ quan và hai tên đày tớ ba con ngựa già nua ốm yếu, khi chưa đến Châu Giang đã lăn ra chết cả. Thế là mấy chủ tớ đành cuốc bộ hơn nửa tháng trời mới đến được biên cương. Đặt chân lên đất Việt, ba con người mừng rơi lệ như kẻ chết đi sống lại, cùng hướng về xuôi mà bái lạy ân nghĩa của thánh thượng đã gia công cứu giúp bề tôi thoát kiếp đày ải. Lòng đã thề không đội chung trời với giặc Thát, bây giờ hạ quan cũng muốn đóng góp thiển ý của mình để Đại vương tính kế diệt trừ họa xâm lăng.

Hưng Đạo hỏi:

– Vậy ngài có cách gì giúp Quan gia đánh đuổi kẻ thù khi chúng phạm cõi?

Đình Toản trả lời:

– Do hạ quan có thời gian rong ruổi qua miền Giang Châu nên tận mắt chứng kiến đội ngũ thuyền chiến của quân Nguyên. Lần này chinh phạt phương Nam có lẽ chúng sẽ huy động thủy quân nên thuyền bè mới tụ hội đồng như thế. Thuyền của chúng to dài, chắc khỏe, có thể chở được nhiều người, nhiều lượng thảo nhưng xoay trở khó khăn, nếu đi ngược dòng thì khá chậm chạp. Thủy quân của giặc rất hùng hậu trong khi thủy quân của ta nhỏ yếu hơn nhiều, chúng ta cần đánh vào yếu điểm của chúng mới thắng được.

Hưng Đạo lại hỏi:

– Theo ngài nên dùng cách gì để diệt thuyền giặc?

Đình Toản đáp:

– Một con châu chấu to khỏe khó mà chống cự bầy kiến nhỏ bé bâu lại cắn xé. Thuyền ta nhẹ, chèo nhanh, xoay chuyển dễ, nếu dùng nhiều thuyền nhỏ đồng loạt áp sát mạn thuyền cồng kềnh mà đánh thì sẽ diệt được.

Hưng Đạo ngẫm nghĩ một lúc rồi nói:

– Ý kiến của ngài rất hay nhưng chỉ áp dụng được khi thuyền giặc đơn độc trên sông hoặc di chuyển một nhóm vài ba chiếc, nếu chúng đi cả đoàn vài chục, vài trăm chiếc thì phương pháp này không ổn.

Đình Toản lại nói:

– Hạ quan không theo nghiệp võ nên chỉ có thể nghĩ được đến thế. Đại vương là bậc võ công hiển hách chắc rằng sẽ tìm ra nhiều phương pháp triệt hạ đoàn thuyền chiến của giặc.

Hưng Đạo nghĩ bụng “Quả thật quân ta chưa một lần đối đầu với thủy quân của Nguyên Mông. Gợi ý của Đình Toản rất đáng để suy ngẫm” bèn nói:

– Thật cảm động trước tấm lòng của ngài đối với xã tắc, chính ngài đã mở mắt cho ta thấy cần chú trọng hơn nữa về phương pháp thủy chiến. Nhất định phải tìm tòi nhiều cách đánh sao cho thật hiệu quả để triệt tiêu lũ quái vật trên sông nước của giặc Thát.

Đêm ấy Hưng Đạo Đại Vương trằn trọc trên giường mà không tài nào ngủ được, cứ nghĩ đến buổi trò chuyện với Trịnh Đình Toản, ngài lại thấy day dứt trong lòng. Một viên quan văn nhỏ bé còn biết lo nghĩ về công tác thủy chiến, ta thân mang trọng trách thống lĩnh quân đội há lại xem nhẹ việc này hay sao? Không tính kế trước, chờ cho nước đến chân mới nhảy, chúng ồ ạt kéo vào bằng đường thủy, bấy giờ sẽ khó bề chống đỡ. Vương bật dậy khỏi giường, chong đèn đọc sách, tìm tòi trong cổ thư các sử liệu về thủy chiến khả dĩ vận dụng với hoàn cảnh bây giờ.

Trong trận Xích Bích, Khổng Minh và Chu Du dùng hỏa công đốt trụi thuyền của Tào Tháo, nhưng nếu đoàn thuyền không bị xích lại và không cầu được gió đông nam thì liên quân Tôn – Lưu đâu có thắng lớn. Ta không biết hô phong hoán vũ như họ Khổng, quân Thát chắc gì neo cột thuyền bè một chỗ để chờ ta nổi lửa, như vậy cách này khó áp dụng hiện thời. Song dù thấy hỏa công là một phép đánh lợi hại, phải tùy biến mà dùng trong từng trường hợp cụ thể.

Trận Bạch Đằng năm xưa Ngô Vương đại phá quân Nam Hán bằng diệu kế thủy triều và cọc gỗ, nhưng phương pháp này có điểm bất lợi là chỉ dùng được ở vùng cửa sông rộng rãi, nhiều bãi lau sậy, nước triều lên xuống hằng ngày. Song rõ ràng giặc Nam Hán đại bại bởi thuyền bè mắc cạn, bị cọc gỗ đâm thủng đáy khiến nước tràn vào nhấn chìm chúng xuống lòng sông, như vậy yếu tố thủy góp phần trọng yếu trong chiến thắng lẫy lừng của nhà Ngô, phải ghi nhớ điều này để nghiên cứu sáng tạo cho phù hợp.

Vương dùng bút viết chữ “hỏa” và chữ “thủy” rồi khoanh tròn từng chữ một. Lại nhớ đến cách ví von của Đình Toản “con châu chấu to khỏe khó mà chống cự bầy kiến nhỏ bé bâu lại cắn xé”, ngài mỉm cười rồi viết thêm chữ “quần” và khoanh tròn lại. Như vậy là có ba phương cách có thể áp dụng trong thủy chiến để tiêu diệt các hạm thuyền to lớn, cồng kềnh của giặc, từ đó sẽ phân tích lợi hại để áp dụng các phương cách sao cho đạt hiệu quả nhất.

Ngài tranh thủ viết tấu sớ gửi Quan gia xin được đóng thêm thuyền chiến và tổ chức tập trận thủy quân, để sớm mai cho người chạy ngựa về kinh dâng lên hoàng thượng.

Sau nhiều ngày trăn trở, suy đi tính lại, Hưng Đạo Vương gọi Yết Kiêu vào giao phó công việc:

– Ngươi hãy đi một chuyến dọc các vùng sông biển để tuyển mộ những người cường tráng, giỏi bơi lặn, có tinh thần trung dũng và nhiệt huyết đánh giặc. Thời hạn tối đa chỉ một tháng phải tuyển chọn được ít nhất là ba mươi, nhiều nhất là năm mươi tráng sĩ về đây.

Sở dĩ Vương giao trọng trách ấy cho Yết Kiêu mà không phải ai khác vì người nô bộc này là bậc kỳ tài trong thiên hạ về khả năng bơi lặn, rất chín chắn và kiên định, đã nhận việc là dứt khoát làm đến nơi đến chốn, bất kể khó khăn trở ngại, chấp nhận cả đổ máu hy sinh. Quả nhiên chưa đầy một tháng, Yết Kiêu dẫn về năm mươi trai tráng khỏe mạnh rắn rỏi, đều là ngư dân, quanh năm lênh đênh hải hồ, thuần thục mò trai lấy ngọc, săn kình lấy vây. Hưng Đạo rất hài lòng, bèn phủ dụ tân binh:

– Các anh em về đây đầu quân khiến ta rất cảm kích bởi mọi người đã tin tưởng mà giao phó số mệnh cho ta, chấp nhận làm bầy tôi trong đội ngũ phò vua giữ nước do ta thống lĩnh. Trước kia các anh em sống cuộc đời tự do tự tại như con cá dưới nước, như con chim trên rừng, nhưng nay đã tham gia quân ngũ thì phải khác. Ta sẽ không bạc đãi ai cả, nhưng muốn anh em thực hiện cho tốt mấy điều sau: thứ nhất phải tận trung với vua, chấp nhận da ngựa bọc thây vì sơn hà xã tắc; thứ hai phải tuyệt đối tuân thủ kỷ cương và quân pháp; thứ ba phải rèn luyện cho giỏi, mình đồng da sắt, tinh thông ngón nghề, tài trí quả cảm; thứ tư phải đồng cam cộng khổ, huynh đệ hữu ái, tương trợ lẫn nhau. Ai chấp nhận điều kiện của ta thì ở lại, ai không thể làm theo thì có thể ra về, ta sẽ không trách phạt còn cấp cho lộ phí.

Cả năm mươi con người không hề nhúc nhích, không một ai có ý định rời đội ngũ. Rồi họ đồng thanh hô vang:

– Chúng tôi nguyện chấp hành lời Đại Vương răn dạy, nguyện theo Đại Vương phò vua giúp nước.

Hưng Đạo cả mừng mà rằng:

– Ta rất vui trước tinh thần của mọi người. Nay cho các ngươi ba ngày để nghỉ ngơi và ổn định nơi ăn ở, sau đó sẽ bước vào tập luyện.

Hưng Đạo đặt phiên hiệu Kình Ngư đội cho nhóm thủy quân mới thành lập. Yết Kiêu lại được giao nhiệm vụ huấn luyện tân binh. Bất kể ngày mưa hay nắng, mùa hè hay mùa đông họ phải ngâm mình dưới nước nhiều canh giờ để tăng cường khả năng bơi lặn. Ban đầu chủ yếu luyện bơi sao cho nhanh và giảm thiểu tiếng động, dùng ống sậy để thở khi vận động ở độ sâu vừa phải. Về sau tập lặn dài hơi mà không cần ống thở. Cuối cùng học sử dụng rìu búa cạy ván đáy thuyền và khả năng tự vệ dưới nước.

Kế lấy rìu đục thuyền được Đại Vương vận dụng sáng tạo từ chiêu thức của Ngô Quyền dùng cọc gỗ bịt sắt đâm thủng thuyền giặc để dìm chúng xuống đáy sông, mà ngài hào hứng cho rằng “Coi như ta đã di chuyển cọc nhọn của tiền nhân tới mọi khúc sông có thuyền bè giặc lai vãng”.

Rồi ngài kêu người kiếm mấy thuyền cũ để Kình Ngư luyện tập. Theo gợi ý của chủ tướng, Yết Kiêu chia mỗi toán gồm năm người, hai người mang rìu, một người mang búa, cùng làm nhiệm vụ đục thuyền, hai người mang dao ngắn có trách nhiệm bảo vệ đồng đội, đề phòng kẻ địch cho quân xuống nước vây bắt đối phương. Yết Kiêu dẫn đầu toán quân miệng ngậm ống sậy bơi chìm dưới nước áp sát “thuyền giặc” rồi lặn xuống tìm chỗ nối giữa các ván thuyền mà dùng búa và rìu cạy cho khe ván toác ra. Ván chiến thuyền thường chắc và dày, song bằng tài trí và sức lực, cùng với khả năng nín thở lâu nên các đội viên Kinh Ngư đều hoàn thành tốt khóa tập “đục ván dìm thuyền”.

Thấy Dã Tượng mặt mày ủ rũ, hằng ngày đứng trên bờ nhìn đám thủy quân của Yết Kiêu tập luyện mà than ngắn thở dài, xem ra có phần không hài lòng, Hưng Đạo tinh ý đoán biết nguyên do nhưng vẫn làm ngơ. Cho đến khi gần mãn khóa tập, ngài mới kêu Dã Tượng lại hỏi:

– Ngươi làm sao mà rầu rĩ cả ngày, nếu trong người không khỏe thì ta cho nghỉ ngơi ít bữa?

Dã Tượng đáp:

– Bẩm Đại Vương, tiểu nhân chẳng ốm đau gì cả. Chỉ có điều trong bụng không vui nên thế.

Hưng Đạo lại hỏi:

– Ai làm ngươi không vui?

Dã Tượng phàn nàn:

– Tiểu nhân và Yết Kiêu tình thân như huynh đệ ruột thịt, nên không có chuyện ghen tức gì cả, chỉ có điều Đại Vương giao cho y hết thảy công việc còn tiểu nhân lại suốt ngày ngồi không nhàn rỗi, từ đấy sinh lòng buồn nản.

Hưng Đạo liền phán:

– Ai cho người ngồi không mãi, do chưa đến lúc dùng mà thôi. Bây giờ sắp hết khóa huấn luyện rồi, người lựa cho ta ba mươi gia binh khỏe mạnh, giỏi dùng cung tên và móc câu. Chuẩn bị năm thuyền nhỏ, bốn thuyền chất đầy cỏ khô và một vò dầu lạc.

Dã Tượng hớn hở đi làm nhiệm vụ, Vương mim cười nghĩ bụng “Bọn tiểu tử này đứa nào cũng sốt sắng tận tụy, cũng nên hậu đãi chúng tử tế”.

Mấy ngày sau vào một đêm không trăng, Hưng Đạo cùng các tiểu tượng và môn khách đứng trên bờ sông theo dõi Dã Tượng chỉ huy binh sĩ tập trận hỏa công. Giữa dòng sông tối đen có một chiếc thuyền lớn được định vị là “thuyền giặc”. Bất chợt từ bãi lau sậy phía thượng nguồn có năm chiếc thuyền nhỏ lao ra vun vút, mỗi chiếc có sáu tay chèo khua mái nhịp nhàng, đẩy thuyền lướt nhanh trên nước mà không hề gây tiếng động ồn ã. Bốn chiếc chất cỏ khô xuôi dòng chảy áp sát “thuyền giặc”, các móc xích quăng lên ngoắc vào mạn thuyền lớn, đuôi xích được cột nhanh vào tay chèo, những vò dầu mở nắp tưới đẫm đống cỏ, đội cảm tử xong nhiệm vụ liền khẩn trương rời thuyền xuống nước bơi vào bờ. Bấy giờ chiếc thuyền thứ năm đi sau một đoạn chớp thời cơ phát hỏa. Dã Tượng đứng trên mũi thuyền truyền lệnh “Buông chèo, đốt lửa mũi tên, nhắm thuyền cỏ xạ tiễn”. Sáu tráng sĩ đồng loạt bỏ chèo, một người thổi khí vào cái bếp than nhỏ, một người tưới dầu để lửa bùng lên, bốn người đốt mũi tên tẩm dầu rồi giương cung bắn vào thuyền cỏ. Mấy thuyền cỏ cháy rực, chớp nhoáng ngọn lửa lan nhanh sang thuyền lớn.

Nhìn lửa cháy phần phật thiêu rụi con thuyền cũ giữa dòng sông, ai nấy đều hả hê vui thích. Riêng Đại Vương bình thản nói “Phải khẩn trương hơn. Bất ngờ là yếu tố quyết định thành công. Sẽ cho thao dợt thêm vài lần nữa”.

Hài lòng trước tiến bộ trong huấn luyện của thủy quân, Đại Vương muốn ban thưởng cho các nô bộc có nhiều công lao nhất. Một hôm ngài cho gọi Yết Kiêu, Dã Tượng tới, mà truyền rằng:

– Hai người theo ta đã lâu, cũng lập được nhiều công trạng đáng kể. Nay ta muốn giải thoát thân phận gia nô cho các ngươi rồi tiến cử với triều đình để phong quan trước mà hưởng lộc.

Hai bậc tôi trung vội quỳ lạy Hưng Đạo mà đáp:

– Đại Vương là chủ nhân, chúng tôi rời bỏ ngài là bất trung, được Đại Vương nuôi dạy từ tấm bé, chúng tôi rời bỏ ngài là bất hiếu. Bầy tôi thề xin chết già làm gia nô, chứ không muốn làm quan mà không có trung hiếu,

Vương ứa nước mắt cảm động trước tấm lòng của họ.

Hưng Đạo vẫn không quên chữ “quần” trong phép thủy chiến do ngài đề ra. Nhân một chuyến về kinh để bàn bạc kế hoạch duyệt thủy quân, Vương cho mời tướng quân Nguyễn Khoái đến tư gia của ngài ở Thăng Long. Chủ khách an tọa, Vương vào đề ngay:

– Tướng quân chỉ huy vệ Thánh Dực, việc huấn luyện binh sĩ chiến đấu trên mặt đất có lẽ là chuyện thường xuyên, nhưng đã bao giờ tổ chức cho họ tập dợt đánh nhau dưới nước chưa?

Nguyễn Khoái ngớ người trước một vấn đề ông chưa bao giờ nghĩ tới, bèn hỏi lại:

– Bẩm Quốc công Tiết chế, có phải ngài muốn biết quân của tiểu tướng có học đánh trận bằng thuyền?

Hưng Đạo trả lời:

– Đúng vậy.

Nguyễn Khoái đáp:

– Quân Thánh Dực trước nay chỉ được đào tạo đánh giặc trên mặt đất bằng bộ binh hoặc kị binh. Tiểu tướng thiết nghĩ quân ta cũng có lực lượng thủy binh với sở trường đánh trận bằng thuyền, nếu vệ quân cũng tham gia thủy chiến thì e rằng không kham nổi.

Vương bèn thủng thẳng nói:

– Hiểu như vậy cũng không sai. Nhưng nước ta nhiều sông ngòi, còn giặc Thát thì lắm thuyền chiến, nếu chúng kéo sang đông rồi theo các dòng sông mà đánh phá khắp nơi sẽ bất lợi lắm. Thủy quân của ta còn yếu, khi gặp chiến thuyền của giặc lại phải đợi huy động thuyền bè đến đánh thì không ổn rồi.

Bấy giờ Nguyễn Khoái mới vỡ lẽ, bèn hỏi:

– Vậy theo ngài chúng tôi phải làm sao?

Vương lại nói:

– Thủy quân sẽ là lực lượng chủ yếu trong thủy chiến, song vệ quân và lộ quân cũng nên tập luyện các phương pháp diệt chiến thuyền của giặc, như vậy dù chúng ở trên bộ hay dưới nước bất kể nơi đâu ta cũng có thể đánh. Một vị văn thần gợi ý cho ta phép dùng nhiều thuyền nhỏ lợi dụng đêm tối áp hai mạn thuyền lớn của địch mà đánh bất ngờ, khi lên được khoang thuyền giặc thì dao kiếm của vệ quân thả sức tung hoành. Cách đánh này không cần bơi lặn giỏi nên quân Thánh Dực có thể dùng được.

Tướng Nguyễn Khoái mắt sáng rỡ, đáp:

– Đa tạ Đại Vương chỉ giáo. Xưa nay vệ quân không thạo thủy chiến, nghe ngài giảng giải mới biết mình còn dở lắm, nhất định phải khắc phục thiếu sót này. Tôi sẽ bàn bạc với phó tướng Phạm Ngũ Lão tổ chức cho binh sĩ luyện tập cách đánh thuyền giặc theo phương pháp của ngài.

Hưng Đạo gật đầu hài lòng, còn dặn dò thêm:

– Tháng tám sẽ duyệt quân ở Đông Bộ Đầu, khi ấy nếu quân Thánh Dực thao diễn thủy chiến có hiệu quả sẽ cho áp dụng rộng rãi ở các đơn vị vệ quân và lộ quân. Vậy là tướng quân còn hơn hai tháng để luyện quân sĩ, hãy chuẩn bị cho tốt.

Thừa lệnh Thượng hoàng và Quan gia, giữa mùa thu năm Thiệu Bảo thứ 6 (1284), Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn tổ chức duyệt binh tại Đông Bộ Đầu, là bến cảng trên sông Hồng ở mé đông kinh thành Thăng Long.

Quân của triều đình và các lộ được huy động tới hai vạn, quân của các vương hầu từ khắp nơi kéo về có đến ngót vạn, vài trăm chiến thuyền đậu san sát bờ sông, các lán trại dựng trên bãi sông dài hơn dặm; cờ xí đủ màu sắc và kích cỡ tung bay rợp trời trong ánh nắng ban mai tô điểm thêm vẻ uy nghi hoành tráng của những phiên hiệu vệ quốc Đông A trước bầy lang sói phương Bắc đang chờ thời cơ kéo sang ăn tươi nuốt sống giang sơn Đại Việt. Các đơn vị vệ quân và lộ quân, các giang đoàn thủy binh, các lữ kị binh, các đội gia binh trang nghiêm trong những bộ sắc phục tươi mới, gươm giáo sáng lòa, cung khiên bóng lộn, hàng ngay lối thẳng trên bến dưới thuyền và trên lưng đoàn ngựa chiến làm tăng thêm khí thế oai phong của lực lượng chiến binh nước Nam luôn sẵn sàng quyết tử với kẻ thù xâm lược truyền kiếp đến từ bên kia biên giới. Hơn trăm vương hầu và tướng lĩnh giáp trụ đường bộ, cân đai rực rỡ, tuấn tú và uy dũng, tài ba và từng trải, ở trên khán đài với bộ ba trung tâm là Tĩnh Quốc Đại vương Trần Quốc Khang, Chiêu Minh Đại vương Trần Quang Khải và Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật, các vị còn lại theo thứ bậc mà chia nhau đứng hai bên, trở thành hệ thống đầu não quân đội Đại Việt. Phía trước mặt là một khu đất rộng lớn và bằng phẳng, là chỗ dành cho các đội ngũ quân sự diễu hành và trình duyệt lực lượng. Phía sau lưng là một tháp cao mười tám thước, được sơn son rực rỡ làm chỗ ngự xem duyệt binh của nhị vị hoàng đế, những lãnh tụ tối cao trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tự chủ của sơn hà xã tắc, biểu tượng bất diệt của tinh thần quốc gia – dân tộc.

Quân đội triều đình tham dự theo quy chế hội đủ các lực lượng, gồm mười hai vệ quân, mỗi vệ tuyển năm trăm tráng sĩ, mười hai lộ quân, mỗi lộ tuyển ba trăm binh sĩ, hai giang đoàn thủy quân mỗi đoàn năm mươi chiến thuyền, hai lữ đội kị binh mỗi đội năm trăm chiến mã. Gia binh vương hầu góp mặt theo nguyên tắc đại vương cử năm trăm quân, vương cử ba trăm quân, hầu cử một trăm năm mươi quân. Hoài Nhân Vương và Hoài Văn Hầu đã đến tuổi tham gia chính sự, trong lễ duyệt binh lần này không thể thiếu đội ngũ của họ.

Quân của Quốc Toản đứng xa khán đài nhưng đại kỳ “Phá cường địch – báo hoàng ân” lại có phần nổi bật, khiến mọi người ngoái nhìn với ánh mắt phấn khích. Ở trên đài cao, Thượng hoàng có vẻ tâm đắc với lá cờ nên dặn dò Quan gia “Thằng bé này là người có chí khí, bệ hạ nhớ lưu tâm đến nó”. Nhân Tông đáp “Thưa phụ hoàng, hai năm trước ở Bình Than nó với hoàng đệ Hoài Nhân cứ đời vào nghị chính mà không được. Năm nay chúng lớn cả rồi, con phải dặn Hưng Dạo Vương triệu đích danh đấy ạ”. Thánh Tông cười vui bảo rằng “Tốt lắm, bệ hạ không quên lớp trẻ khí phách thì lo gì thiếu người tài hội tụ dưới ngai rồng”. Quan gia kính cẩn thưa “Hồng phúc của hoàng nhi có được bây giờ cũng do phụ hoàng truyền dạy mà nên”.

Đầu giờ thìn, mở màn lễ duyệt binh. Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cưỡi chiến mã đen tuyền phủ gầm xanh tua vàng trên yên cương xuất hiện từ đầu hàng quân. Ngài vận võ phục màu tía sẫm, đầu đội mũ trụ ngù đỏ, điều khiển ngựa tiến về lễ đài trong phong thái lẫm liệt uy nghi. Cưỡi ngựa bạch phía sau là các gia tướng Lương Bình và Tuấn Thọ cầm trên tay hiệu kỳ chữ nhật, cờ đỏ của Bành thêu bốn chữ vàng “Quốc công Tiết chế”, cờ vàng của Thọ thêu bốn chữ đỏ “Hưng Đạo Đại Vương”. Hàng sau là ba con chiến mã màu nâu của Yết Kiêu, Nguyễn Địa Lô và Dã Tượng, Yết Kiêu đi ngoài nắm long đao Quốc Công, Địa Lô đi giữa nâng ấn Soái phủ, Dã Tượng đi trong giương bảo kiếm Tiết chế. Hàng cuối là tám quân hiệu cầm cờ đuôi nheo, chia làm hai dãy đi bộ, ười mặc trang phục đồng màu với lá cờ của họ. Đến trước khán đài, Hưng Đạo và tả hữu tùy phải dừng ngựa, chắp tay hướng mõi mặt lên đài cao hành lễ. Vương hầu và ba quân tướng sĩ đồng loạt ngoảnh về phía nhị hoàng mà bái vọng. Hưng Đạo cất giọng hùng hồn khởi tấu:

– Phụng chỉ Thái thượng hoàng và Quan gia, nay đương tiết trung thu mây lành nắng đẹp, thần Quốc công Tiết chế tụ hợp tướng sĩ toàn quân phô diễn lực lượng dưới bệ rồng, thượng kính nhị vị hoàng đế chuẩn thuận và phát lệnh diễu binh.

Gần ba vạn con người đồng thanh hô lớn “Thượng hoàng vạn vạn tuế. Hoàng thượng vạn vạn tuế”. Tiếng rền dội tới tận kinh thành, trăm họ trong vùng còn nghe văng vẳng.

Nhân Tông hoàng đế ra dấu, một viên quan thị ở trên đài cao dùng cờ vàng phất ba lần. Hưng Đạo Vương nhận hiệu khai diễn, bèn quay về phía binh sĩ truyền lệnh:

– Lễ diễu binh bắt đầu.

Hai chiếc trống cái ở hai góc khán đài dong ba hồi chín tiếng ầm vang bến nước, hào hùng và trang trọng. Tiếng trống vừa dứt, Đại Vương ra chỉ dấu, tám quân hiệu từ phía sau theo hình vòng cung tiến lên trước, nơi đặt chiếc bục gỗ cao ba thước. Hai lính hầu đẩy chiếc xe chở giá gỗ kê một cái loa lớn cong hình trái bí có vành loa to hơn chiếc thúng, đầu loa cao ngang tầm người cưỡi ngựa, Quốc Công Tiết chế ghé miệng vào loa dõng dạc hô vang:

– Mười hai vệ quân, trung nghĩa kiên cường, phò tá triều vua, trấn thủ kinh đô, giữ yên xã tắc, trình diễn.

Quân hiệu cờ trắng tách khỏi toán bước lên bục gỗ, tay cầm hai lá cờ đuôi nheo phất ngang dọc theo một quy ước định sẵn. Các vệ Tứ Thiên rùng rùng chuyển động theo hàng năm tiến ra trước lễ đài, bốn hiệu kỳ tả hữu tung bay phất phới, đội ngũ uy phong, bước chân đều đặn, giáo thương trùng trùng, đao kiếm tua tủa, hòa làm một rồi lại tách làm đôi, từ khối hình đắc thủ chữ điền chuyển hóa sang thế đội tung hoành chữ thập, rất tinh nhuệ và quy củ.

Sau màn trình diễn lực lượng, hai ngàn chiến binh Tứ Thiên rút về vị trí xuất phát, nhường khoảng trống cho các đơn vị khác phô trương.

Tiếp đến là quân hiệu cờ vàng của các vệ Tứ Thánh rồi quân hiệu cờ đỏ của các vệ Tứ Thần. Mỗi phiên hiệu vệ quân tùy thuộc vào sự sắp đặt của tướng chỉ huy mà diễu binh theo đội hình chuyên biệt, nhưng đều rất bài bản và hào sảng, khiến nhị hoàng trên đài cao lẫn trăm quan tướng ở bên dưới cùng nức lòng thán phục.

Hưng Đạo lại hô vang:

– Mười hai lộ quân, sắt đá gan góc, đảm nhiệm quê hương xứ sở, phòng thủ biên thùy, ổn định bờ cõi, trình diễn

Quân hiệu cờ đen điều khiển mười hai lộ quân từ hai phía tiến về lễ đài, dẫn đầu mỗi lộ là một tráng sĩ giương cao lá cờ thêu tên địa phương, đội hình cánh trái là các lộ quận Long Hưng, Kiến Xương, Bắc Giang, Hải Đông, Hồng Châu và Khoái Châu, đội hình cánh phải là các lộ quân Thiên Trường, Quốc Oai, Trường Yên, Hoàng Giang, Thanh Hóa và Diễn Châu. Quân các lộ mặc sắc phục khác nhau, màu đen của rừng núi, màu lam của miền biển, màu nâu của trung du và màu lá của đồng bằng, những khuôn mặt sạm nắng gió hiên ngang trước hàng quân, những cánh tay rắn rải nắm chắc khí giới, cung tiễn giương cao, trường thương chĩa thẳng, đoản kiếm tuốt trần. Đến trước khán đài, mỗi lộ quân từ hàng năm chuyển thành hàng một, mười hai hàng quân xếp dài tít tắp cùng hướng về phía quân vương và bá quan, ba ngàn sáu trăm quân sĩ kết thành một binh đoàn lớn rồi chuyển động tại chỗ. Theo thống hiệu, sau ba tiếng gõ thì hàng quân đầu quay mặt lùi về phía sau cùng, còn các hàng quân sau lại tiến lên lấp vào khoảng trống ở phía trước. Cứ thế, lần lượt mười hai lộ quân thay nhau xuất hiện ở hàng đầu như những lớp sóng trào chất chứa ý chí và niềm kiêu hãnh Đại Việt.

Hưng Đạo lại hô vang:

– Hai lữ đoàn kị binh, oai phong trên ngựa chiến, tuần phòng phương nam bảo vệ phía bắc, ngăn chặn lang sói, bình định đất dữ, trình diễn.

Quân hiệu cơ lục phát lệnh, một ngàn người ngựa dàn hàng năm từ hai phía hùng dũng tiến vào, đi đầu cánh trái là quân kị cầm cờ tía Thiên Phong, đi đầu cánh phải là quân kị cầm cờ nâu Thiên Vũ, những kị sĩ hùng dũng tay khiển cương, tay nắm giáo, hông cài trường kiếm, lưng đeo cung tên, vó ngựa nhịp nhàng, đội hình tề chỉnh. Đến khu trung tâm, hai lữ đan vào nhau tạo thành những vệt sọc quân phục nâu tía thẳng tắp. Chợt trống hiệu khua vang, dải nâu nhịp nhàng chuyển động, đội kị sĩ hàng đầu thúc ngựa phi nước kiệu băng qua lễ đài để trở về nơi xuất phát, tiếp đến là dải tía nhưng chuyển động theo hướng ngược lại, cứ thế mười hàng kị binh lần lượt trình diễn thao tác điều khiển chiến mã trước quân vương và quan tướng.

Hưng Đạo lại hộ vang:

– Đày tớ vương hầu, trung gan tận tụy, ở dưới phục dịch chủ, ở trên theo giúp vua, thời bình làm tôi đòi, thời loạn làm binh sĩ, trình diễn.

Quân hiệu cờ nâu điều phối hai mươi tư đội gia binh vương hầu xuất phát, quân của các đại vương đi trước, tiếp đến là quân của các vương, cuối cùng là quân của các hầu; cơ man cờ xí, muôn màu binh phục, đa dạng khí giới, tuy thiếu chính quy nhưng chẳng hề ô hợp, dẫu đội ngũ chưa đồng đều nhưng không kém phần khí thế, lại còn rất hào hùng bởi thanh âm tù và, chiêng trống của các đoàn gia nô mặc áo lính.

Hưng Đạo lại hô vang:

– Hai giang đoàn, quân thủy tinh nhuệ, đông ven biển, tây thượng nguồn, ổn định nước non, trình diễn

Quân hiệu cờ lam tiếp quản bục gỗ, phất cờ ra lệnh cho mười hai vệ quân ở phía đối diện với khán đài di chuyển hàng dọc sang hai bên tả hữu, mở ra một khoảng không gian rộng lớn đủ để quân thần nhìn bao quát toàn bộ bến sông, nơi có một trăm chiến thuyền neo đậu. Theo hiệu có điều khiển, đội ngũ thủy bình trên các thuyền nhận lệnh xuất phát. Soái hạm Thần Phong dẫn năm mươi chiến thuyền chào ngược lên thượng nguồn, soái hạm Thần Vũ dẫn năm mươi chiến thuyền lái xuôi về hạ nguồn. Chốc lát, hai giang đoàn đã quay đầu chuyển hướng và giao nhau ngược xuôi giữa bến cảng; ngoài các tay chèo và khiển buồm, số thủy binh còn lại dàn hàng ngang trên mạn thuyền, những mặt người nâu bóng chai lì, những ngực trần cơ bắp cuồn cuộn, dao kiếm giương lên, thương giáo dựng thẳng, tỏ rõ khí thế hiên ngang và dũng mãnh của lớp chiến binh lão luyện sông nước.

Sau lễ duyệt binh, Thượng hoàng tấm tắc khen ngợi, Quan gia phấn khởi vui mừng, còn trăm quan tướng cùng mãn nguyện tự hào, họ hài lòng bảo nhau “Quân của ta nhất tinh nhì cường, củng cố thêm phần chí sẽ đủ sức đối chọi với lũ giặc Thát cường bạo”. Trước lúc tạ từ hai vua, Hưng Đạo Vương nói:

– Khởi bẩm nhị hoàng, tối mai là ngày mười sáu, thần xin kính rước hai vị ra đây mục kích quân Thánh Dực của Nguyễn Khoái và Phạm Ngũ Lão thao dợt thủy chiến.

Các vương hầu đứng xung quanh xì xào bàn tán, vì không hiểu tại sao Hưng Đạo lại dùng bộ binh mà không phải thủy binh để tập trận thủy chiến. Nhân Tông thấy vậy bèn nói:

– Tiết chế chắc có lý do nên mới tổ chức việc này. Đêm nay các khanh vào cung đón rằm cùng ta và Thượng hoàng, tối mai chúng ta đến xem thử Hưng Đạo bố trận quân Thánh Dực đánh nhau dưới nước ra sao? Bấy giờ yêu cầu Hưng Đạo giải thích cũng chưa muộn.

Tối muộn, trăng mười sáu dát ánh bạc lung linh mặt nước, rọi tỏ chiếc thuyền chiến to lớn cồng kềnh đậu giữa dòng sông. Quân thần tụ hội đông đảo trên bờ chờ xem lính bộ trình diễn phương pháp đánh thủy. Chỉ có hai chiếc ghế dành cho nhị hoàng, vương hầu và khanh tướng đứng phía sau và hai bên tả hữu. Nhìn quanh không thấy một tên lính nào cả, Thánh Tông hỏi:

– Tướng sĩ Thánh Dực đâu cả rồi, sao chưa hành động?

Hưng Đạo đáp:

– Bẩm Thượng hoàng và Quan gia, họ đang ém quân để tạo yếu tố bất ngờ. Cũng đến lúc khởi sự rồi ạ.

Ngài yêu cầu tắt hết đuốc để không làm lóa mắt mọi người rồi vỗ tay truyền lệnh. Một tên lính hầu cầm chiếc đèn lồng được che kín bằng vải đen chạy ra sát mép nước và lật vải lên xuống liên tục để ánh đèn đỏ nhấp nháy nhiều lần, làm hiệu cho đội hình xuất kích.

Từ hai bên bờ sông phía thượng nguồn có nhiều chiếc thuyền thoi lao ra vun vút, mỗi chiếc có mười tay chèo nhắm hướng thuyền chiến giữa sông mà lướt tới. Đội hình từ bên này gồm năm chiếc do Nguyễn Khoái đầu lĩnh áp sát mạn phải thuyền lớn; đội hình từ bên kia cũng năm chiếc do Phạm Ngũ Lão chỉ huy áp sát mạn trái thuyền lớn. Tay chèo vừa buông là các móc câu được quăng lên, rồi các chiến binh lưng cài đoản đao leo thoăn thoắt lên mạn thuyền đối phương. Bấy giờ trên thuyền “địch” có tiếng hò la thất thanh, rồi từ dưới khoang thuyền, nhiều “tên giặc” xách khí giới lao lên chống trả. Hai bên đánh nhau kịch liệt, gươm đao loang loáng dưới ánh trăng vằng vặc, bóng người ngả nghiêng chồng chành trên bãi chiến trường dài không quá mười hai trượng, tiếng vũ khí va đập loảng xoảng vang rộn cả một khúc sông đêm. “Giặc” bị “tiêu diệt” hết, nhưng nhiều chiến binh Thánh Dực cũng “gục ngã” trên chiến thuyền.

Khung cảnh “trận đánh” y như thật, khiến các vua cùng bá quan rất thích thú và thán phục. Lúc ấy Hưng Đạo mới lên tiếng giải thích:

– Theo thông tin thần nắm được, quân Nguyên huy động rất nhiều thuyền chiến loại lớn hàng chuẩn bị chinh phạt nước Nam. Đại Việt có nhiều sông ngòi và bờ biển dài, dù kẻ địch có kéo sang bao nhiêu chiến thuyền cũng không thể kiểm soát hết, bấy giờ buộc chúng phải chia nhỏ đội hình, đấy là lúc ta sử dụng bộ binh để đánh tia chiến thuyền của giặc. Thủy binh ta yếu hơn giặc, sẽ có cách đánh khác, còn phương pháp này có thể dùng vệ quân, lộ quân hoặc gia binh diệt thuyền giặc ở mọi khúc sông, bến bãi mà không cần chờ thủy quân lâm chiến.

Thượng hoàng Thánh Tông rất tâm đắc với chủ ý của Hưng Đạo nên truyền dạy:

– Đây là một sáng tạo trong phương pháp thủy chiến của Quốc công Tiết chế, hoàng thượng cần chỉ dụ cho quân đội cả nước nghiên cứu học hỏi.

Nhân Tông đáp:

– Bẩm Thượng hoàng, con cũng vừa nghĩ tới việc này.

Hưng Đạo từ tốn nói:

– Thưa nhị hoàng, thực ra cách đánh này là do Trịnh Đình Toản gợi ý cho hạ thần. Sau khi được Nguyên triều thả về nước, Toản qua miền Châu Giang tận mắt chứng kiến giặc Thát tập hợp đồng đảo thuyền bè to lớn nên nảy ra sáng kiến dùng nhiều thuyền nhỏ bâu vào đánh phá thuyền lớn mà Toản gọi là hiện tượng “một con châu chấu to khỏe bị đàn kiến cắn xé” đấy ạ.

Hai vua và quần thần cười vang. Thánh Tông bảo:

– Khá khen cho người này. Triều đình cần ghi nhớ công lao của y.

Quan gia và các quan tướng da ran. Bấy giờ Trần Nhật Duật nêu thắc mắc:

– Quốc Tuấn có thấy nếu thủy quân giặc phát hiện thuyền của ta sớm hơn thì việc đánh chúng khó thành không?

Hưng Đạo trả lời:

– Ý của Chiêu Văn cho rằng trời sáng quá nên việc tiếp cận thuyền giặc dễ bị lộ chứ gì? Hôm nay trăng sáng nên Quốc Tuấn chủ ý mời nhị hoàng và mọi người ra đây chứng kiến cho rõ phương pháp đánh thuyền giặc, còn khi đánh thật thì ai dại gì chọn đêm rằm để tổ chức công kích. Những đêm trời nhiều mây, không trăng sao, có sương mù càng tốt, là lúc có thể bất ngờ áp sát thuyền giặc mà đánh.

Mọi người lại cười ồ vui vẻ. Nhật Duật chữa ngượng:

– Hưng Đạo huynh đúng thật là, giải thích rõ từ đầu thì ta đâu có hỏi.

Chương 4

Gối đầm lệ nóng, Hịnh tướng sĩ thức tỉnh nhân tâm

Mực trộn màu hồng, thích Sát Thát tỏ bày tráng chí

Đang miên man suy tưởng, chợt nhìn thấy trong màn mưa phùn lất phất ẩn hiện những ánh đuốc lập lòe, rồi tiếng huyên náo ngoài cổng thái ấp vọng vào, Hưng Đạo biết có chuyện lớn, liền bật dậy, thoăn thoắt bước ra ngoài hàng hiên đứng đợi. Thiên Thành phu nhân cũng vội vã theo chân chồng mà trong lòng không khỏi linh cảm mơ hồ về những điều nghiêm trọng.

Từ cổng thái ấp đến sảnh đường dài không dưới năm mươi trượng. Chốc lát đã thấy Lương Bành dẫn đầu đoàn chiến mã phi rầm rập vào sân. Đi cùng họ là một xe ngựa bịt mui kín mít. Các gia binh nghe tin đồng đội bị thương hớt hải mang cáng tre ra đón. Mui xe được mở ra, anh em xúm xít khiêng người ở trong xe lên cáng rồi mang vào nhà.

Phạm Thái đây rồi, tuy thương tích đầy người nhưng vẫn còn sống, mà sao không thấy bóng dáng Đào Thế Quang và Đỗ Thành đâu cả, Vương lo lắng biết đã xảy chuyện chẳng lành. Thái cố ngồi dậy để lạy chào chủ soái làm máu tứa ra loang đỏ bằng vải trắng quấn quanh ngực, vết thương khiến chàng đau đớn phải bấu chặt tay vào thành cáng. Hưng Đạo vội xua tay, mà bảo:

– Ngươi cứ ở yên kẻo thương tích lại rỉ máu. Ta miễn lễ cho. Hãy nằm nghỉ chốc lát rồi bẩm báo sau.

Lại thấy Lương Bành và các chiến hữu cùng quỳ mọc dưới chân ghế, đầu cúi sát đất, hai tay nâng đoản kiếm như muốn tạ tội trước Đại Vương, Hưng Đạo bèn hỏi:

– Lương Bình có gì muốn trình bày?

Bành ngẩng đầu đáp trong tiếng nấc nghẹn:

– Bẩm chủ soái, tiểu nhân đáng tội chết vì không làm tròn nhiệm vụ, không cứu được Thế Quang và Đỗ Thành. Tổn thất này đều do lỗi của tiểu nhân, nay xin chịu tội, còn các anh em dưới quyền chỉ là kẻ thừa hành, mong người ra ân tha cho họ.

Năm chiến binh quỳ phía sau đồng thanh lên tiếng:

– Bọn tôi tớ cũng có tội, xin người trừng phạt.

Vương thấy vậy bèn nói:

– Được rồi, hãy đứng lên cả, kể cho ta nghe sự tình đã xảy ra, bấy giờ mới xét công tội của từng người.

Lương Bành kể lại vắn tắt trận chiến ở Tà Pạc Nầm, cái chết oanh liệt của Thế Quang và Đỗ Thành, tinh thần trung dũng của lão Ma Văn Kế, cha con trai chủ Lô Viên Tả và các chiến binh miền núi. Đại Vương im lặng lắng nghe, nhưng mọi sắc thái cảm xúc đều bộc lộ qua nét mặt. Có lúc ngài cắn chặt vành môi để khỏi bật ra tiếng thở dài thương tiếc, có lúc ngài nhíu trán đăm chiêu như ý thức được một việc cần suy xét kỹ, lại có lúc ngài bừng bừng ánh mắt như muốn thiêu đốt thành tro bụi bầy ma quỷ đang lởn vởn đâu đó ngoài kia, lại có lúc ngài hả hê sảng khoái như người đang khát được uống một bát nước đầy.

Thiên Thành phu nhân ngồi bên cạnh chồng, nghe hết câu chuyện bên lẳng lặng đứng dậy đi vào nhà trong. Bà thấy lòng nặng trĩu, thế là đã rõ, cái giá xương máu của chiến tranh bắt đầu chảy, ngày mai đón nhận hung tin, Thị Hương chắc thê thảm lắm.

Đám gia binh, tôi tớ đứng ngoài cửa rưng rưng khóe lệ cảm thương hai chiến binh mãi mãi không trở về. Hưng Đạo cất lời, phá vỡ bầu không khí bị ai:

– Tì tướng Lương Bằng và các thuộc hạ nghe ta truyền dạy: các người đã làm tốt trách nhiệm của mình, trong hoàn cảnh như thế còn cứu được Phạm Thái là đáng khen rồi. Đào Thế Quang và Đỗ Thành bỏ mình vì xã tắc sẽ được ghi công đầu trong cuộc chiến vệ quốc. Trại trưởng Lô Viên Tả gửi con trai cho ta, các ngươi hãy tiếp nhận và rèn giũa nó thành một chiến binh trong đội ngũ.

Nói đến đấy, Vương đắc chí mỉm cười, rồi tiếp:

– Ta rất thích lời hô “Sát Thát”, rất ngắn gọn nhưng đầy ý nghĩa. Hãy coi đây là một khẩu hiệu đánh giặc trong cuộc chiến nay mai.

Mọi người rất hào hứng, ai cũng bàn tán sôi nổi cách thức thể hiện tinh thần “Sát Thát”. Hưng Đạo lệnh cho các tôi tớ giải tán, chỉ giữ lại đội của Lương Bành và mấy thủ tục thân tín nhất. Bấy giờ ngài mới hỏi Phạm Thái:

– Có thể báo cáo tin tức được chưa?

Phạm Thái đáp:

– Bẩm, rồi ạ.

Hưng Đạo ra lệnh:

– Không cần phải ngồi dậy. Cứ nằm yên mà nói.

Phạm Thái báo cáo thông tin địch tình mà chàng ghi nhớ nằm lòng:

– Nhà Nguyên huy động năm mươi vạn quân đánh Đại Việt. Ở hướng đông bắc, hơn ba chục vạn bộ binh và hai vạn kị binh do Trấn Nam Vương Thoát Hoan trực tiếp thống lĩnh, dưới trướng có nhiều tướng soái dày dạn trận mạc, dự định khởi binh vào ngày Đông chí, như vậy chỉ sau đấy dăm ngày tiền quân của giặc đã có thể đặt chân lên đất Đại Việt trên hướng Lộc Châu. Chúng chuẩn bị mười vạn thạch lương nuôi quân, dùng một ngàn xe ngựa, ba trăm thuyền lớn và năm ngàn phu để vận chuyển lương thực. Hồi mùa xuân chúng còn cử Hốt Đô Hổ và Ô Mã Nhi chỉ huy hai trăm chiến thuyền đem theo hai vạn quân vượt biển qua Chiêm Thành để tiếp ứng cho Toa Đô, lực lượng này sẽ đánh nước ta từ hướng nam. Ngoài ra quân Nguyên còn kéo sang mười hai cỗ cự thạch pháo dùng bắn đá phá thành rất lợi hại, có lẽ mục tiêu của chúng là kinh thành Thăng Long.

Hưng Đạo hỏi:

– Trung tâm hành khiển của Thoát Hoan ở đâu?

Phạm Thái đáp:

– Thoát Hoan có soái phủ tiền phương ở Khâm Châu, nhưng hành tỉnh Kinh Hồ mới là trung tâm đầu não của hắn.

Đôi mắt Đại Vương mở trừng trừng như mắc nghẹn khi phải miễn cưỡng nuốt cho hết mớ thông tin tồi tệ do Phạm Thái cung cấp. Những con số đáng gờm về lực lượng của quân Nguyên cứ nhảy múa trong đầu ngài như đang cố làm vỡ tung mọi tính toán được xếp đặt từ trước.

Thế là không còn úp mở gì nữa, giặc đã ấn định ngày động binh, chiến tranh là điều không thể tránh khỏi, tuy việc này đã đoán định được nhưng sao trong lòng ta vẫn có cảm giác hụt hẫng ghế gớm. Phải trấn tĩnh lại để suy xét kỹ càng, bấy giờ mới quyết những gì cần tiến hành cấp bách. Tiết Đông chí chỉ cách hai bảy ngày, quãng thời gian quá ngắn ngủi để vận động lực lượng chiến tranh. Cần tranh thủ từng ngày kẻo ta sẽ chậm chân hơn lũ giặc. Mà sao không thử níu kéo hòa hoãn? Dứt khoát phải đánh rồi nhưng thêm một ngày hòa bình là thêm một ngày chuẩn bị kỹ càng hơn cho cuộc chiến.

Như vén được bức màn âm u che kín tầm nhìn, hướng đôi mắt sáng quắc về phía các gia nhân trung tín, Đại Vương bình thản sai khiến:

– Tình hình cực kỳ nguy cấp, ta cùng các ngươi phải vào việc khẩn trương. Trong đêm nay cần cấp báo cho các môn khách, tì tướng và tả hữu hộ vệ tập trung về đại sảnh để nhận lệnh.

Các thủ tục nhanh chóng đi triệu tập mọi người. Vương lại truyền dạy:

– Phạm Thái đã hoàn thành trọng trách của mình, ta ghi nhận công lao này. Các chiến binh dưới quyền Lương Bành cũng mệt mỏi lắm rồi, ta cho về nghỉ ngơi. Hãy đưa Phạm Thái xuống trại, gọi lương y trong thái ấp đến chẩn trị ngay. Lương Bành ở lại chờ giao việc.

Nói rồi Vương sai gia nhận mài mực để thảo thư tín. Ngài tranh thủ thời gian chờ đợi mọi người tập hợp mà ngồi viết liền bốn lá thư.

Trời tối đen, từng cơn gió lạnh luồn lách qua khu vườn phả xấp ngửa vào những mặt người phờ phạc. Phạm Thái được các chiến hữu khiêng về khu gia binh. Bị vết thương hành, chàng lịm đi trong cơn đau đớn vật vã.

Nửa canh giờ sau, các môn khách, tì tướng và tả hữu thân cận đã tề tựu đông đủ ở đại sảnh An Quốc Đường. Trong ánh đèn sáng đỏ, khuôn mặt cương nghị của Quốc công Tiết chế ánh lên màu đồng rắn rỏi, ngài ngồi bất động trước án thư mà không mảy may để ý đến lời vái chào của mọi người. Vương đang dành toàn bộ tâm trí vào kế hoạch khởi động chiến tranh vệ quốc, một cuộc chiến sẽ rất tàn khốc mà người nắm cương vị thống lĩnh quân đội như ngài buộc phải tiến hành trong tình thế không còn con đường nào khác.

Phía sau lưng Hưng Đạo là Yết Kiêu và Dã Tượng, hai nô bộc trung can bậc nhất của soái phủ. Đứng ở dãy bên phải sảnh đường có mười lăm môn khách, những bậc nho sĩ toàn tài được Vương đối đãi như bằng hữu thân cận. Đứng ở dãy bên trái sảnh đường là mười tám tùy tướng và đội trưởng, những gia binh tài giỏi và tận tụy dưới trướng Quốc công Tiết chế. Tất cả mặc trang phục chỉnh tề, không ai bảo ai nhưng họ đều biết tình hình đang chuyển biến xấu nên cùng giữ thái độ im lặng, căng thẳng chờ đợi Đại Vương lên tiếng.

Bằng giọng trầm đầy biểu cảm, Vương thông báo ngắn gọn:

– Giặc Nguyên sắp kéo đại quân vào nước ta. Có thể chúng tiến đánh từ ba hướng, đông bắc, tây bắc và nam, tổng cộng quân số không dưới năm mươi vạn. Tình thế chiến tranh đã rõ ràng, không đầy một tháng nữa nước Nam sẽ tràn ngập lang sói. Chúng ta phải đánh thôi vì đây là lựa chọn duy nhất để bảo tồn sơn hà xã tắc. Mọi người hãy chuẩn bị tinh thần để bước vào cuộc chiến.

Ngài ngừng nói, nhìn khắp lượt tả hữu bên dưới như đang cân nhắc Công việc giao phó cho mỗi người, rồi dõng dạc sai truyền:

– Tùy tướng Tuấn Thọ nghe lệnh.

Trong hàng trái, vang tiếng hô “Có tiểu nhân”, Tuấn Thọ hùng dũng bước ra giữa sảnh khoanh tay đợi lệnh. Hưng Đạo chỉ thị:

– Ngươi điều động quân hiệu chạy ngựa trạm thâu đêm thông báo khắp các lộ tin tức giặc Nguyên sắp khởi binh và truyền lệnh triệu tập chỉ huy các lộ quân thượng triều trong hai ngày tới để họp bàn với Quan gia về quyết sách đánh giặc.

– Xin tuân lệnh. – Tuấn Thọ đáp lớn rồi lui vào hàng.

Đại Vương lại truyền:

– Tùy tướng Lương Bình nghe lệnh.

Lương Bành đáp “Có thuộc hạ” rồi hiên ngang bước ra đợi lệnh. Hưng Đạo nói:

– Ngươi vừa trở về nên sức lực giảm sút nhiều, nhưng việc này ta không biết giao cho ai khác, vậy hãy vì ta mà nỗ lực. Ở đây có hai phong thư, trong đêm nay người dẫn theo vài quân kị phóng đến phủ Thiên Trường để kịp giao thư cho Thượng hoàng lúc bình minh, thư còn lại giao cho Chiêu Minh Đại Vương Trần Quang Khải ở thái ấp của ngài. Khi gặp vương, nhớ chuyển lời ta muốn hội kiến với ngài vào đêm mai, trước lúc thượng triều vào sáng mốt.

Lương Bành bước tới nhận hai lá thư cho vào túi áo ngực rồi khẳng khái đáp “Xin Đại Vương hãy tin tưởng ở tiểu nhân”.

Hưng Đạo lại lên tiếng:

– Tùy tướng Nguyễn Hòa nghe lệnh.

“Tiểu tướng đợi lệnh”, một người trạc tuổi tứ tuần bước ra, khuôn mặt tinh anh, cử chỉ lịch lãm, ra dáng là người có học. Đó là Nguyễn Hòa, viên tùy phải được Đại Vương tín nhiệm, chuyên phụ trách công việc thư tín và giao hảo giữa An Quốc Đường với các vương hầu.

– Người điều hành tôi tớ chuyển thông tin chiến tranh tới mọi thái ấp trong nước, hẹn với các vương sớm sủa về kinh để sáng mốt họp với Quan gia bàn kế chống giặc, các hầu nắm trọng trách quân quyền cũng mời luôn thể, còn các hầu khác thì dặn chấn chỉnh đội ngũ, mài gươm sửa giáo cho tốt rồi chờ ta gửi lệnh điều binh. Riêng ngươi đích thân đến phủ đệ của Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc giao tận tay cho vương phong thư này và cố thuyết phục ông ta vào triều họp bàn.

Hòa bước lên nhận thư, khẽ đáp “Tiểu nhân sẽ nỗ lực làm tròn nhiệm vụ”. Hưng Đạo nói nhỏ với Hòa “Ngươi dặn người truyền tin bảo với các tiểu vương nhà ta thu xếp mai qua Vạn Kiếp để chia tay với thân mẫu rồi cùng ta lại kinh”.

Vương truyền tiếp:

– Tùy tướng Nguyễn Địa Lô nghe lệnh.

Địa Lô bước ra giữa sảnh, khoanh tay đáp “Tiểu nhân sẵn sàng”. Vương giao việc:

– Ngươi chia người cấp báo tình hình cho các vệ quân, yêu cầu triệu hồi tướng sĩ về trại đầy đủ, tăng cường vũ khí và lương thảo, án binh chờ ta điều động.

Ngài ra lệnh cho Yết Kiêu “sửa sang thuyền bè, trực chiến ngày đêm, tăng cường tuần tiễu trên sông từ thái ấp đến tận của biển”. Các tì tướng và tả hữu khác đều được giao nhiệm vụ; người chỉ huy tháo dỡ và chôn giấu các đồ vật quý giá trong tư dinh; người đốc thức vận chuyển lương thực lên núi cất giấu; người chỉnh trang quân ngũ và khí giới; người chuẩn bị phương tiện và nơi chốn để khi có lệnh sẽ tiến hành di tản phụ nữ, người già và trẻ em trong điền trang vào núi lánh nạn.

Sau khi giao phó nhiệm vụ cho các thuộc hạ, Đại Vương lại truyền lệnh:

– Canh thìn sáng mai, ngoài những người thi hành công vụ, tập hợp tất cả gia binh theo đội ngũ trước An Quốc Đường để tiễn biệt tử sĩ và nhận huấn thị. Bây giờ các ngươi khẩn trương vào việc của mình.

Mọi người cùng chắp tay bái biệt Đại Vương rồi nhanh chóng rời đại sảnh. Trong lán trại, các chiến binh lặng lẽ khoác áo tơi mà lầm lũi lên đường làm phận sự bất kể ngoài trời đang mưa cùng với những cơn gió thổi như roi quất rát mặt người. Giữa đêm tối mù mịt ở cái vùng bán sơn địa vắng lặng, hàng trăm bó đuốc bập bùng theo các chàng kị sĩ phi nước đại tỏa đi muôn hướng mang dáng dấp của một ngày đặc biệt: ngày khởi động cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của quân dân Đại Việt sau hai mươi bảy năm đất nước thái bình an lạc, cho dù lù xâm lược Nguyên Mông chưa tràn qua biên giới.

Điều động xong bầy tôi, lúc ấy Hưng Đạo Vương mới quay sang đám môn khách mà thổ lộ tâm tư bằng giọng trầm buồn:

– Bấy lâu ta với các bằng hữu vẫn ăn cùng mâm, đàm đạo cùng chiếu, ngặt nỗi thế nước lâm nguy, vận mệnh sơn hà ngàn cân treo sợi tóc, từ nay chẳng biết có được ngày nào anh em ta lại ngồi bên nhau uống chung một nậm rượu? Cuộc chiến sắp tới chắc chắn rất tang thương, nên ta không thể chu toàn sinh mệnh của mọi người. Vì vậy ai cần về nhà thu xếp cho mẹ già con thơ thì ta đành gạt nước mắt mà tiễn biệt. Sớm mai phu nhân sẽ cấp cho các vị lộ phí đi đường. Còn vị nào muốn ở lại dấn thân cùng ta vào cuộc chiến phò vua giữ nước thì Quốc Tuấn này hết lòng cảm kích mà nguyện cùng sống chết với huynh đệ giữa chốn sa trường.

Các môn khách bùi ngùi cảm xúc trước ngã rẽ bất ngờ trong cuộc đời vốn dĩ đang yên lành của kẻ sĩ nương thân đợi thời dưới bóng Đại Vương. Tâm can bị giằng xé, họ ngơ ngác nhìn nhau mà phân vân không dám quyết nên đi hay ở. Bỏ đi thì không đành, lại có phần hổ thẹn trước thịnh tình đối đãi của gia chủ lâu nay. Ở lại cũng cam go, dũng khí tuy có đôi chút nhưng thân phận thừa văn thiếu võ lấy bề nào kham nổi việc binh đao?

Hưng Đạo nhìn thấu lòng người, ngài nhẹ nhàng khích lệ:

– Đừng ngại ngần gì, chiến tranh sắp ập đến, ai cũng có quê nhà và gia đình để lo toan. Các bằng hữu hãy về định xá thu xếp hành lý để mai còn lên đường. Khi nào tàn cuộc chiến, cánh cửa điền trang lại rộng mở đón tiếp anh em về đây vui vầy với ta.

Có sáu người nhỏ lệ bái biệt Đại Vương ra đi, chín người khăng khăng ở lại cùng đồng cam cộng khổ với thống lĩnh quân đội trong cuộc chiến ngày mai. Hưng Đạo mừng thầm, một người mà ngài rất muốn ở lại đã nhất quyết không ra đi.

Đại Vương sai gia nhân dâng trà mời mọi người. Họ ngồi quanh án thư bàn bạc chính sự.👁️

Vương tỏ bày tâm trạng:

– Thật đáng mừng khi số đông huynh đệ ở lại cùng ta trong lúc dầu sôi lửa bỏng như thế này. Các vị đã tạm quên việc nhà mà ngồi đây toan tính việc nước thì lẽ nào Quốc Tuấn không coi mọi người là mưu sĩ của mình? Nay cần tiến hành một việc hệ trọng, Thì Kiến có thể đảm đương việc này, chẳng hay để có sẵn sàng công du một chuyến xa xôi cách trở?

Trần Thì Kiến bấy giờ đang độ tuổi thanh xuân, tuấn tú và tráng kiện, lanh lợi và túc trí, lại giỏi ăn nói nên được Đại Vương đối xử như con cháu trong nhà. Chàng quả quyết đáp lời:

– Đại Vương cứ giao phó. Được ngài tin tưởng giao việc là niềm vinh dự lớn lao, Thì Kiến có sá gì thân này.

Hưng Đạo mừng rỡ, dặn dò cụ thể:

– Đệ cùng bốn vệ sĩ phóng ngựa xuyên đêm về kinh, đến tư gia Học sĩ Đinh Củng Viên giao cho ngài lá thư này. Dặn ngài cấp báo với hoàng thượng và đề nghị người cử sứ sang Nguyên ngay trong ngày. Nếu Quan gia thuận thì đệ tháp tùng sứ đi Bắc, không đến Đại Đô mà đến hành khiển Kinh Hồ. Thoát Hoan nắm quyền sinh sát trong cuộc chinh chiến nước Nam, đến đó thương lượng với y là được. Trên đường đi truyền đạt với sự chú ý của ta: không mang thông điệp đầu hàng hay chấp nhận mọi điều kiện của giặc, mà gắng trì hoãn ngày chúng động binh, kể cả việc úp mở về khả năng ta sẽ nhượng bộ để giặc lầm tưởng Đại Việt run sợ đang tính chuyện tiếp rước quan quân thiên triều vào cai trị. Làm cách nào cũng được, miễn sao kéo dài thời hạn xuất quân của giặc. Phải tận dụng từng giờ từng khắc kẻo hỏng việc.

Kiến sốt sắng tạ từ, khẩn trương lên đường làm nhiệm vụ. Vương tiễn ra cửa, còn dặn dò thêm “Vất vả cho đệ lắm. Nhớ tranh thủ nghỉ ngơi khi Học sĩ vào triều. Ta tin tưởng để đi chuyến này sẽ được việc”. Thì Kiến đáp “Tiểu đệ quyết không phụ lòng tin của Đại Vương”.

Ngài quay vào án thư, đề nghị các môn khách hiến kế chống giặc. Phạm Lãm cho rằng “Cần lập phòng tuyến đông bắc”. Hưng Đạo nói “Điều này ta cũng đã nghĩ tới”. Ngô Sĩ Thường có ý kiến “Nên sớm tính kế hoạch di tản khỏi Thăng Long, đề phòng giặc công phá bằng cự thạch pháo”. Vương vỗ tay tâm đắc “Đúng ý ta. Phải biết né tránh sức mạnh của chúng, kẻo sau cuộc chiến kinh sư chỉ còn là một đống gạch vụn”.

Đã sang canh tý, trời đêm càng buốt giá khiến các môn khách ngồi thu mình co ro trên ghế, Hưng Đạo yêu cầu mọi người về nghỉ, mai có nhiều việc phải làm. Môn khách ra về, giữa sảnh đường trống rỗng chỉ còn lại một chủ một tớ. Thấy Đại Vương cứ cắm cúi viết mà chẳng sai khiến gì mình, Dã Tượng cố tình đằng hắng mấy lần mà dường như không thể kéo ngài ra khỏi dòng suy tưởng. Vương biết ý bèn giả vờ hỏi:

– Sao người chưa về, còn đứng đấy làm gì?

Dã Tượng mặt buồn so, đáp:

– Ai cũng được ngài giao việc, còn tiểu nô chưa được giao nên vẫn đứng đây chờ lệnh.

Vương làm bộ ngạc nhiên:

– Thế à. Vậy mà ta cứ nghĩ đã dặn người ngày mai tháp tùng ta lai kinh rồi.

Dã Tượng hồ hởi ra mặt, bái tạ chủ nhân ra về.

Nô bộc vừa đi thì Thiên Thành phu nhân từ sau nhà bước ra. Bà đến ngồi bên cạnh chồng mà không nói năng gì, đôi mắt u hoài nhìn bâng quơ quanh nhà. Hưng Đạo hỏi vợ:

– Giờ này phu nhân chưa ngủ sao?

Bà chẳng trả lời chồng mà lại hỏi:

– Không có cách nào hòa hoãn à?

Vương ngẩng mặt nhìn trùng trùng tấm hoành phi đại tự “An Quốc Đường” treo trên đầu, mà rằng:

– Hòa hoãn gần ba mươi năm rồi còn gì. Kẻ bị o ép không thể cam tâm nhịn nhục hơn nữa, kẻ đi bắt nạt không thể kìm nén dục vọng tham tàn lâu hơn, tất yếu phải chiến tranh thôi. Thời buổi quốc thái dân an chẳng còn, muốn có lại thì phải đánh cho tan ảo mộng đô hộ nước Nam của lũ Mông Thát.

Thấy Thiên Thành phu nhân mặt mày ỉu xìu, Vương hiểu lòng bà đang lo nghĩ điều gì nên ngài cố tình chuyển hướng an ủi lệch trọng tâm:

– Ta đã sắp đặt hết rồi, nếu tình hình nguy cấp thì bọn tôi tớ sẽ đưa bà tới nơi an toàn. Kim ngân, vật dụng quý giá cũng sẽ cho chôn giấu hết.

Phu nhân nhìn chồng thở dài:

– Tôi thì nói làm gì, tiền bạc là vật ngoài thân, tôi cũng không thiết. Chồng và các con đều làm tướng triều đình, nay mai tất cả phải ra trận, làm vợ làm mẹ ai mà bình thản cho được. Tôi chẳng muốn phô cái mặt rầu rĩ để khiến vương mủi lòng đâu, nhưng phải chi ngài hiểu bụng vợ mà kêu ba thằng tiểu tử về thăm mẹ trước lúc xuất chính thì tôi mãn nguyện lắm.

– Mai chúng nó sẽ về thăm bà. Như vậy bà an lòng rồi chứ? – Vương nghĩ thầm trong bụng: “Đáng buồn thay, đàn bà là kẻ khổ tâm nhất trong cuộc chiến, họ mòn mỏi trông con đợi chồng có khi suốt cả cuộc đời.”

Phu nhân đã tươi tỉnh hơn, bấy giờ lại trở về với thói quen cằn nhằn của nữ giới:

– Giờ thì ông đi ngủ được rồi đấy. Cứ thức khuya như vậy thì lấy đâu tinh thần sáng suốt để điều binh khiển tướng.

Vương đành bỏ dở bài huấn thị tướng sĩ đang viết, cầm theo tờ bản thảo lặng lẽ vào thư phòng. Những hôm công việc bận rộn, ngài đều ngủ lại ở nơi chốn riêng. Bà cũng về phòng mình, không làm phiền ông nữa.

Nằm trằn trọc mãi rồi thiếp trong cơn mộng mị, thế mà lòng lại ngập tràn đau xót trước viễn tượng ngoại xâm giày xéo quê cha đất tổ, chém giết đồng bào, đốt phá làng mạc, Vương giật mình tỉnh giấc, trên má nhòa lệ nóng, chiếc gối kê ướt đẫm nước mắt, ngài bật dậy, ngồi nhìn trân trên ngọn đèn leo lét trên bàn. Trống điểm canh năm, trời còn tối mịt, nhưng lòng không yên ổn thì làm sao ngủ cho được, ngài quay ra bàn cầm bút viết tiếp bản huấn thị tướng sĩ. Lửa hận bốc ngùn ngụt tâm can, thôi thúc Vương thảo những dòng chữ căm hờn lên trang giấy.

“Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa, chỉ căm giận chưa được xả thịt, lột da, ăn gan, uống máu quân thù; dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn thây này gói trong da ngựa, ta cũng cam lòng.”

Ngài viết một mạch kín ba tờ giấy, những con chữ chứa chan tình người, lòng trung nghĩa, đức hy sinh và những lời khuyên răn kẻ dưới quyền vừa nhẹ nhàng bao dung, vừa cụ thể và thực tế; những con chữ chất ngất bi thương và uất hận trước tham vọng tàn bạo của những kẻ chuyên đi bắt nạt người khác, cậy quân mạnh tướng hùng mà hiếp đáp các dân tộc nhỏ yếu; những con chữ hội tụ dũng khí kiên cường bất khuất của quân dân Đại Việt không cam tâm khom lưng quỳ gối làm tôi đòi cho ngoại bang, sẵn sàng cầm vũ khí, chấp nhận đổ máu hy sinh để giữ vững cơ đồ xã tắc và nền móng tự chủ của nước nhà.

Nhìn ra ngoài, trời đã chạng vạng, áng bình minh không qua nổi mây mù dày đặc nhưng cũng đủ hắt qua khe cửa hẹp một chút ánh sáng nhỏ nhoi. Cảm nhận những ngày u ám còn dài, bất chợt Vương lấy thanh bảo kiếm treo trên vách, rút gươm khỏi vỏ, chĩa ra phía cửa rồi gầm lên dữ dội:

– Ta thề với lòng mình sẽ thống lĩnh quân dân nước Nam đập cho tan tành bóng đen hắc ám ngoài kia, để ánh trời lại chiếu rọi huy hoàng trên non sông này.

Tim óc như được khai sáng, quyết sách chống giặc hiện rõ mồn một trong đầu, Vương lẩm nhẩm từng câu từng chữ sao cho dễ nhớ, dễ hiểu. Ngày mai, trước toàn thể quân thần, ngài sẽ trình bày chủ ý của mình, hy vọng rằng sẽ được số đông ủng hộ. Lòng đã thanh thản hơn nhiều, Vương mở cửa bước ra hàng hiên, lặng lẽ nhìn các gia binh đang tất bật dựng cờ, kê bục để chuẩn bị cho lễ khai quân.

Trời âm u rét mướt lại thêm lất phất mưa phùn làm cho khung cảnh buổi sớm ở thái ấp Vạn Kiếp muôn phần ảm đạm. Lá đại kỳ Quốc Công Tiết chế màu đỏ trên ngọn đài cao ở góc sân cứ rủ xuống vì nước mưa cũng đủ khiến lòng người se sắt lại. Nhưng chẳng vì thế mà không khí buổi lễ kém phần long trọng.

Gần hai ngàn gia binh tề tựu trên sân gạch rộng lớn của An Quốc Đường, mỗi đội ngũ một màu sắc phục theo hàng lối chỉnh tề cùng với đủ loại binh khí đánh trận. Phụ nữ, người già và trẻ em từ các gia đình tá điền kéo đến đông đảo bên rìa khoảnh sân. Chồng, con và cha của họ đang đứng trong kia, góp mặt trong đội quân vệ quốc dưới trướng vị Đại Vương kiệt xuất. Các tì tướng mặc giáp trận dàn ngang trên hàng đầu. Phía trước họ là chiếc ghế dài dành cho mẹ, vợ và con trai của Đào Thế Quang. Thị Hương mặc áo tang trắng ngồi đỡ bà mẹ già đau yếu đã hoàn toàn suy sụp từ lúc nhận hung tin về đứa con độc nhất. Cậu bé Thái Bình đầu chít khăn tang ngơ ngác nhìn quanh mà không hiểu vì sao người ta lại tụ tập đông đúc thế? Chiếc bàn thờ đơn giản ở giữa sân đặt linh vị đề tên hai chiến binh tử trận trên biên giới; một bát hương nghi ngút khói nồng, mấy nhành hoa dại trầm mặc trong chiếc bình gốm xanh và đĩa cam vàng đọng nước mưa ướt lạnh.

Đúng giờ thìn, Đại Vương từ sảnh đường bước ra. Ngài mặc vẽ phục màu tía, đầu đội mũ chóp có ngù, hông đeo bảo kiếm, bên ngoài khoác tấm choàng nâu đỏ. Đi bên cạnh là Thiên Thành phu nhân. Tháp tùng phía sau có Yết Kiêu, Dã Tượng và các môn khách trong nhà.

Nhìn thấy gia đình của Thế Quang, ngài và phu nhân tiến đến. Bà mẹ định vái chào, Vương cản lại, ngài nói:

– Lão bà không cần đa lễ. Ta thành thật chia sẻ đau thương về sự mất mát này. Đào Thế Quang không chỉ là hiếu tử của bà, tôi trung của ta, còn xứng danh một tráng sĩ vì nước bỏ mình trong cuộc chiến chống giặc phương Bắc. Sử sách sẽ không quên tên con trai của bà.

Người mẹ già xúc động chẳng thốt nên lời, dùng bàn tay run rẩy quệt nước mắt rồi gật đầu biểu thị lòng cảm tạ ơn nghĩa của Đại Vương.

Ngài lại quay sang Thị Hương, bảo rằng:

– Ngươi hãy nén buồn thương để nuôi dạy thằng bé nên người. Nếu có khó khăn gì thì trình bày với phu nhân.

Thiên Thành phu nhân cũng lựa lời an ủi tì nữ cũ:

– Con còn mẹ già và con nhỏ, cuộc sống của họ trông cậy vào con cả. Chiến tranh đã gần kề, sẽ còn nhiều gian nan, con phải vững vàng lên.

Thị Hương sụp lạy vợ chồng Đại Vương, đáp tạ trong nước mắt giàn giụa:

– Chúng con đội ơn người và phu nhân.

Hưng Đạo đến bên bàn thờ, thắp thêm một cây hương cho nghĩa sĩ trận vong. Toàn quân chắp tay cúi đầu mặc tưởng đồng đội hy sinh. Đại Vương hướng tới hàng quân, nói lớn:

– Tướng sĩ phủ đệ Vạn Kiếp nghiêng mình đưa tiễn vọng linh Đào Thế Quang và Đỗ Thành, những chiến binh dũng cảm đã xả thân vì sự tồn vong của vương triều Đông A và giang sơn Đại Việt. Hôm nay không có mặt thân nhân Đỗ Thành nhưng lòng ta vẫn tri ân họ, những bậc cha mẹ đã sinh ra một con người trung nghĩa.

Mưa nặng hạt. Phu nhân bảo gia đình Thế Quang theo bà vào sảnh đường. Hưng Đạo quay lên bục gỗ dưới mái hiên rồi lệnh cho quân hiệu dong ba hồi trống cái. Tiếng trống vừa dứt, đã thấy đám tôi tớ khiêng ra tấm đại tự An Quốc Đường vốn được treo giữa sảnh nhiều năm, rồi chuyền tay cho các môn khách đứng hàng ngang phía sau Vương. Bức hoành phi được môn khách nâng lên cao, lại hạ xuống và quay mặt chữ vào trong. Bấy giờ Hưng Đạo dõng dạc tuyên bố trước đội ngũ:

– Tướng sĩ Vạn Kiếp nghe đây. Ta đã cho hạ tấm biển An Quốc Đường xuống. Kể từ giờ Sông núi chẳng còn bình yên, niềm vui non nước an hòa đành phải gác lại để nuôi dưỡng ý chí đánh tan lũ giặc đang lăm le tràn vào bờ cõi. Quân Nguyên sắp kéo sang, chiến tranh ở ngay trước cửa, ta tuyên bố cuộc chiến bắt đầu. Từ đêm qua, hàng trăm đồng đội của các ngươi đã vượt muôn trùng mưa gió mà tỏa đi khắp nơi để thông báo tin giặc động binh. Hãy vì Đông A mà cầm chắc khí giới, hãy vì nước Nam mà liều thân đánh đuổi ngoại xâm. Các người có quyết tâm cùng ta chăng?

Hàng ngàn tiếng hô vang dội đất trời “Chúng tôi quyết tâm cùng Đại Vương phò vua đánh giặc cứu nước”. Trống lại nổi lên từng hồi giục giã hòa chung tiếng hò reo cổ vũ chồng con của đám đồng lương dân đứng ngồi nhấp nhô bên ngoài. Chờ sự huyên náo lắng xuống, Vương ban huấn thị:

– Nay có lời phủ dụ tướng sĩ, các ngươi hãy lắng nghe rồi truyền thông điệp của ta tới những người còn khả năng cầm vũ khí, để sao cho tướng Đông A thêm mạnh tinh thần, để sao cho quân nước Nam thêm bền ý chí, để sao cho những ai còn mê muội vui thú đời thường lại chẳng màng nỗi nhục phiên thuộc sẽ sớm tỉnh ngộ mà rèn gươm luyện giáo cho giỏi rồi theo ta đánh giặc phen này.

Hưng Đạo ngưng lời, giơ tay làm hiệu. Một tên lính hầu mang tới cuộn giấy, ngài mở ra rồi cất giọng trầm hùng đọc lớn.

– Ta thường nghe: Kỷ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Đế, Do Vu chìa lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than để báo thù cho chủ; Thân Khoát chặt tay để cứu nạn cho nước…

Ta cùng các người sinh ra phải thời loạn lạc, lớn lên gặp buổi gian nan. Trông thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình; đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ. Cậy thế Hốt Tất Liệt để buộc đời ngọc lụa; giả hiệu Vân Nam Vương để vơ vét bạc vàng; của kho có hạn, lòng tham không cùng. Thật khác nào đem thịt mà nuôi hổ đói, tránh sao cho khỏi tai họa về sau.

Lời hùng hồn như thác lũ thét gào, giọng bị thiết tựa lệ buồn xa xót, có những chữ oán cừu chất ngất muốn thiêu đốt tan tành cả khối hờn căm, có những câu thương tổn đằm đằm muốn cắt bỏ đứt lìa mẩu thịt ung thối, từ minh triết sáng bừng nhật nguyệt soi thấu tinh thần, ý cảm hóa dạt dào sông biển ngấm vào tâm trí… Từng câu chữ của Đại Vương được neo giữ trong tim óc làm lay động phần hồn của lớp lớp tráng sĩ Vạn Kiếp và thân nhân của họ. Rồi ngài đọc đến đoạn hịch văn:

“Giặc Mông Thát với ta là kẻ thù không đội trời chung, nếu các ngươi cứ điềm nhiên không muốn ra nhục, không lo trừ hung, không dạy quân sĩ, chẳng khác nào quay mũi giáo mà xin đầu hàng, giơ tay không mà chịu thua giặc. Nếu vậy, rồi đây, sau khi dẹp yên quân địch, để thẹn muôn đời, há còn mặt mũi nào đứng trong cõi trời đất này nữa?”

Như trùng dương cuộn sóng, ngàn người chung một ý chí, cùng đồng thanh hô vang “Mông Thát nãi bất cộng đái thiên chi thù. Sát Thát! Sát Thát!”. Trong khí thế sục sôi náo nhiệt, chẳng ai để ý trời đã tạnh mưa từ lâu, mây đã mỏng đi nhiều đủ cho mấy tia nắng hắt vàng xuống mặt đất. Lá cờ lớn được hong khô, tung bay phần phật trong gió đông.

Từ ngoài cổng xuất hiện một đội kị binh, mọi người nhìn ra biết đấy là Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn, con trai cả của Hưng Đạo Đại Vương. Nghiễn cùng mười tùy từng trở về Vạn Kiếp theo lệnh triệu hồi của cha. Phụ tử đang chào hỏi nhau thì lại thấy một tốp kị mã phi tới. Đó là Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, người con trai thứ hai của Vương. Chốc lát lại thấy một toán khác xuất hiện. Người cưỡi ngựa đi đầu là Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện, con trai thứ ba của Vương. “Hổ phụ sinh hổ tử”, các con của Hưng Đạo đều tài giỏi và trí dũng hơn người, trong cuộc chiến nay mai, bậc làm cha như Tiết chế hơn bao giờ hết rất cần ba người con kề vai sát cánh với mình chống giặc phương Bắc.

Nghe gia nhân báo tin các con đã trở về, Thiên Thành phu nhân mừng rỡ khôn xiết, vội ra sảnh đón con. Đại Vương ý nhị đi lo công việc, để mấy mẹ con thoải mái trò chuyện. Trong niềm vui ẩn hiện nỗi buồn, phu nhân cố nén cảm xúc mà dặn dò hiếu tử:

Các con nỗ lực cùng cha dẹp yên cuộc tao loạn này. Mẹ chẳng mong ước gì hơn ngoài việc đứa nào cũng trở về toàn vẹn. Được như vậy mẹ sẽ vui sống đến tuổi già.

Anh con cả Quốc Nghiễn thay mặt các em đáp tạ:

– Chúng con ghi nhớ lời dặn dò của mẹ. Mong mẹ yên lòng mà giữ gìn sức khỏe.

Nửa canh giờ sau Đại Vương bước vào cười nói như không:

– Bốn mẹ con hàn huyên thỏa thích rồi chứ? Bây giờ đã quá ngọ, bà sai gia nhân dọn bữa để cha con tôi ăn uống rồi còn lên đường cho kịp.

Phạm Thái tỉnh lại bởi tiếng huyên náo bên ngoài vọng vào trại binh. Nhìn quanh chẳng có ai trong nhà, nhưng chàng biết chắc mình vẫn nằm trên chiếc giường quen thuộc. Khu trại cách phủ đệ Vạn Kiếp nửa dặm, với nhiều dãy nhà ngang xây tường gạch, lợp mái lá dùng làm nơi ăn ở của đội ngũ gia binh trong thái ấp. Nhiều năm trước, khi được bổ sung vào lực lượng bảo vệ Hưng Đạo Vương, chàng đã ở trong chính căn phòng này cùng với chín đồng đội khác. Nhìn cơ thể vận bộ y phục mới, sờ túi cạp quần chẳng thấy kỷ vật của Đỗ Thành, trên ngực cũng không còn chiếc nanh hộ mệnh của cụ Tào tặng, Thái gượng ngồi dậy, hoảng hốt kêu lên:

– Có ai không?

Từ ngoài của một nữ nhân chạy vào, tươi cười nói với Thái:

– Huynh tỉnh rồi à, còn đau không?

Lúc ấy Thái mới chợt nhớ nãy giờ cử động nhiều nhưng không còn đau đớn như trước, có lẽ vết thương đang lành. Chàng hỏi:

– Cô là ai, sao lại ở đây?

Người con gái trả lời:

– Muội là thị nữ trong phủ, được Đại Vương cử đến chăm sóc cho huynh mấy ngày rồi. Ngày nào cũng phải đắp thuốc, băng bó và đút cháo cho huynh, cực lắm đấy.

– Đa tạ. Nhưng ai thay… thay… y phục…

– Cái đấy là việc của đàn ông. – Cô gái vừa nói vừa cười – Muội chẳng thấy gì cả.

Phạm Thái hơi đỏ mặt, chàng chữa ngượng:

– Tôi chỉ hỏi để biết mấy món đồ…

– Không mất đâu. Họ đưa cho muội giữ. Biết là vật quý, muội cất trong tủ kia kìa.

Nói rồi, cô đến mở chiếc tủ gỗ cũ kỹ trên đầu giường lấy ra hai món kỷ vật giao lại cho Phạm Thái. Miếng ngọc bội vẫn còn nguyên vẹn, riêng chiếc nanh lợn lòi có một vết cắt sâu hóm. Chợt nhớ trong trận chiến trên bờ sông Nậm Thí, chàng bị một nhát kiếm chém ngang ngực nhưng không để lại thương tích đáng kể, thì ra chiếc nanh đã hứng nhát chém hộ mình. Thái ngồi thừ mặt, tay mân mê bảo bối cứu mạng mà lòng thì ngậm ngùi thương nhớ ông cháu Thanh Khê bây giờ chẳng biết ra sao ở chốn núi rừng hẻo lánh?

– Huynh có sao không?

Thái ngước nhìn thiếu nữ, nói khẽ “Không sao” rồi hỏi lại:

– Ngoài kia có chuyện gì mà náo nhiệt thế?

Cô gái trả lời:

– Mọi người đang thích chữ “Sát Thát”10 lên cánh tay, ai cũng thích cả nên bốn, năm ngày nay làm hoài vẫn không hết người.

“Thì ra mình mê man nhiều ngày rồi”, bụng nghĩ thầm còn ánh mắt sáng rỡ lên, Thái hào hứng bảo:

– Tôi muốn ra ngoài kia, nhờ cô đỡ một tay.

Cô gái có vẻ chần chừ, nhưng thấy bộ mặt sốt sắng quá, đành miễn cưỡng dìu gã trai ra cửa.

Ở ngoài sân, bên trong mấy túp lều vải dùng làm nơi nghỉ ngơi khi luyện võ, mọi người tủm năm tụm bảy từng nhóm đang thích chữ cho nhau. Những tay áo vén cao, những vai trần hở bắp, người chưa xăm thì nôn nóng chờ đến lượt, kẻ xăm rồi thì hớn hở xuýt xoa, họ cười nói vô tư và bình phẩm vui vẻ. Mực mài trên đĩa, đầu kim quấn vải thấm đẫm mực đen rồi đâm vào nét chữ được viết sẵn trên cánh tay, bắp tay hoặc bờ vai tùy theo ý muốn của mỗi người. Máu tứa ra chỗ kim đâm vào da, sắc đỏ hòa với sắc đen lợn cạn, cảm giác đau nhói chẳng là gì đối với những con người cùng chung lời thề giết sạch lũ Mông Thát. Tráng chí Đại Việt thấm vào máu đỏ một lần và vĩnh viễn ở mãi trên da thịt nam nhi như dấu khắc của thời đại anh hùng, thời đại quyết sống mái với kẻ thù phương Bắc.👁️

Thấy Phạm Thái được thiếu nữ dìu một bên đang dò dẫm tiến lại, các đồng đội hồ hởi đón chào. Mọi người vui mừng khi chàng đã hồi phục phần nào, ai cũng vỗ về, ai cũng hỏi han, quân ngũ là gia đình, chiến hữu như ruột thịt, Thái cảm động đến ứa nước mắt. Lúc chàng đề nghị được thích chữ, các huynh đệ can “Hai tay vẫn còn băng bó, chờ lành hẳn đã”. Thái đặt tay lên ngực trái, bảo “Thích ở đây”.

Lại một lần Phạm Thái đổ huyết. Máu trộn mực kết sắt son của lòng tận trung báo quốc, máu nguyền rửa hận cho huynh đệ bỏ mình trước cửa ngõ giang sơn. Kể từ đấy, ý chí “Sát Thát” đập chung nhịp với trái tim trong lồng ngực chàng trai đến trọn đời.

Chiều hôm ấy, Thái nhờ đồng đội dìu đến nhà Đào Thế Quang. Chàng thắp hương trên bàn thờ huynh trưởng mà khấn thầm “Mong đại ca hãy an nghỉ, gia đình của huynh đã có đệ và các anh em bao bọc”, rồi đến quỳ trước mẹ Thế Quang, khấu đầu nức nở:

Con giữ được mạng này cũng nhờ có Quang huynh và Thành huynh cản bước giặc. Họ đã không thể trở về khiến lòng con đau xót vô kể mà thấy mình có lỗi với ruột thịt của các huynh. Mẹ và chị cứ trách mắng cho nhẹ lòng, con đáng bị như vậy lắm.

Lão bà xua tay, miệng thì lẩm bẩm “Con không có lỗi. Không được trách mắng con”. Thị Hương vội đỡ Phạm Thái dậy, kìm nén cảm xúc để nói ra lời:

– Hai anh quyết tử giúp em toàn mạng trở về cấp báo hung tin là lẽ thường tình của huynh đệ quân ngũ. Em đừng tự dằn vặt mình nữa, hãy chữa lành thương tích thì mới có thể ra trận trả thù cho các anh.

Từ biệt gia đình huynh trưởng, lòng Phạm Thái đã nhẹ đôi chút, nhưng vẫn canh cánh nỗi niềm về một nơi phải đến trước khi chiến tranh bùng nổ. Chàng chỉ cầu mong sớm bình phục để có thể xin phép thượng cấp lên đường đến Thăng Long mà tạ lỗi với cha mẹ của Đỗ Thành và hôn thê của huynh ấy. Mấy ngày sau, Thái được cấp một khoản ngân phí, chàng gửi một nửa cho gia đình Thế Quang, nửa còn lại cất dành cho dịp biếu cho cha mę của Thành huynh.

Từ lúc bái biệt Hưng Đạo Vương lên đường, Trần Thì Kiến cùng bốn tráng sĩ đội mưa gió cưỡi ngựa thâu đêm, về đến kinh thành thì trời đã tang tảng sáng. Trong nhóm tháp tùng, có người biết tư gia Đinh Củng Viên. Họ gõ cửa nhà Học sĩ khi gia nhân trong nhà còn chưa thức dậy. Hồi lâu sau có lão bộc ra mở cửa. Dụi cặp mắt ngái ngủ nhìn mấy con người mặt mũi bọt bạt, áo quần sũng nước, lão hỏi như quát:

– Có việc gì mà mới sáng sớm đã đập cửa ầm cả lên?

Thì Kiến lễ phép đáp:

– Thưa cụ, chúng tôi được Hưng Đạo Đại Vương sai đến gặp Học sĩ đại nhân báo tin khẩn cấp.

Nghe nói vậy, lão bộc bèn đổi giọng, mà rằng:

– Ối giời, vậy mà tôi lại vô phép. Xin quý vị vào nhà đợi, tôi sẽ bẩm báo với đại nhân ngay.

Đưa khách vào nhà, chẳng kịp trà nước gì, lão lật đật đi gọi chủ nhân. Bấy giờ Hàn lâm học sĩ đã tỉnh giấc nhưng chưa rời khỏi giường, nghe gia nhận thông báo có người của Hưng Đạo Vương đến tìm về việc cấp bách, linh tính biết có chuyện dữ, ngài bèn bật dậy, vội vàng chỉnh trang áo xống ra tiếp khách.

Thì Kiến thi lễ và xưng danh rồi trao cho gia chủ phong thư của Đại Vương. Quan Hàn lâm học sĩ đọc thư mà mồ hôi toát đầy mặt, ngài bặm môi như cố nén cảm xúc căng thẳng để hỏi chàng trai:

– Hưng Đạo Vương còn dặn dò gì thêm không?

Thì Kiến trình bày về những điều Vương căn dặn. Củng Viên bảo:

– Cậu và tùy tùng theo lão bộc ra nhà sau tranh thủ tắm rửa nghỉ ngơi, để chiều nay còn có sức mà lên đường. Hưng Đạo dặn ta đề nghị với hoàng thượng cử cậu làm tham mưu cho sứ bộ sang Nguyên. Bây giờ ta phải thượng triều gấp.

Chàng trai trẻ vô cùng kinh ngạc, nghĩ thầm trong bụng “Đại Vương xét người như thần, ngài đã xếp đặt đâu vào đấy, trước cả khi mình bộc lộ ý định ở lại với ngài. Dưới trướng người tài ba như thế thì có chết cũng xứng đáng”.

Chương 5

Vó ngựa miệt mài, Trần Phủ nhọc nhằn hoãn chiến

Miệng hùm nạt nộ, Thoát Hoan quyết liệt khai binh

Được thị thần bẩm báo có Hàn lâm viện học sĩ phụng chỉ Đinh Củng Viên xin triều kiến, Nhân Tông hoàng đế đang dùng bữa sáng với Bảo Thánh hoàng hậu, liền hỏi:

– Có việc chi cần thiết mà Củng Viên đến quấy rầy vào lúc này?

Quan thị đáp:

– Tâu bệ hạ, thần chỉ được nghe Học sĩ nói phải thông báo với hoàng thượng tin tức khẩn cấp do Hưng Đạo Vương gửi đến.

Nhân Tông bèn buông đũa, mặt biến sắc mà tự thán “Giặc động binh rồi sao? Xã tắc lại một phen điêu đứng sao?”. Hoàng hậu nghe vậy cũng bỏ dở bữa ăn, thẫn thờ nhìn vua rồi nói khẽ “Cha của thiếp báo tin gấp là tai họa rồi. Cầu trời Phật phù hộ cho bệ hạ thoát khỏi nạn này”. Nhà vua lật đật lên điện. Bảo Thánh hoàng hậu cùng đám thị nữ hoảng hốt lui về hậu cung.

Đinh Củng Viên đại vua ở chính điện, thấy ngài đi vào với bộ mặt căng thẳng, vội quỳ mộp khấu đầu bái kiến. Nhân Tông liền xua tay, bảo:

– Lễ vậy đủ rồi, có điều gì khẩn cấp thì nói ngay?

Củng Viên lồm cồm nhổm dậy, hổn hển nói:

– Khởi bẩm hoàng thượng, Hưng Đạo Vương sai người cấp báo: giặc Nguyên nhất quyết động binh, chúng huy động năm mươi vạn quân do Trấn Nam Vương Thoát Hoan thống lĩnh sẽ tràn sang vào tiết Đông chí nhằm ngày mười lăm tháng mười một, tức hai sáu ngày nữa. Chúng sẽ đánh ta ở phía bắc và phía nam, đem cả cự thạch pháo để công phá Thăng Long. Tiết chế đã báo động toàn quân và mời các vương hầu, tướng lĩnh về kinh sư. Thái thượng hoàng cũng đang trên đường về. Thần khẩn cầu hoàng thượng sáng mai thiết triều để bàn kế cứu nước.

Nhân Tông thẫn thờ một hồi, rồi lại hỏi:

– Vậy vương có kế gì chưa?

Củng Viên đáp:

– Vương dự kiến trình quyết sách đánh giặc lên bệ hạ vào buổi chầu ngày mai. Nhưng ngài ấy xin hoàng thượng cử sứ sang Nguyên trong ngày hôm nay để tìm cách trì hoãn chiến tranh.

Nhân Tông thắc mắc:

– Chúng đã quyết đánh, ta sẽ quyết chống thì trì hoãn gì nữa? Hay là Hưng Đạo muốn nhân nhượng?

Củng Viên trình bày:

– Ý của vương không phải vậy, mà chỉ muốn tìm cách kéo lùi ngày giặc động binh, chậm ngày nào tốt ngày đó, quân ta sẽ có thêm thời gian để bài binh bố trận.

– Vậy theo người nên cử ai đi chuyến này?

– Khởi bẩm, nên cử Trung đại phu Trần Phủ làm chánh sứ, Thiếu Khanh Trần Quân làm phó sứ. Họ đều là bậc trung tín, tính tình mềm dịu, ăn nói khéo léo, ứng đối linh hoạt, còn trẻ khỏe nên có thể gánh vác trọng trách. Ngoài ra Hưng Đạo xin tiến cử môn khách của ngài là Trần Thì Kiến đảm nhiệm tham mưu cho sứ thần, mong hoàng thượng chuẩn tấu.

– Ta chấp thuận. Cho triệu hồi Trần Phủ và Trần Quân thượng triều ngay.

Vua truyền lệnh dứt lời, đã thấy quan thị lon ton đến bên ngài nói khẽ:

– Bẩm, sau khi người giải quyết xong công việc, Bảo Thánh hoàng hậu xin được diện kiến.

Nhân Tông buồn bã nghĩ “Hậu cung có lẽ đang nóng ruột. Đoán già đoán non gì nữa, chiến tranh đang ở trước mắt, ngày một ngày hai giặc sẽ tràn ngập quan ải. Không biết sao đây, quân Thát động như thế lấy gì mà chống đỡ? Rồi ra xã tắc ly loạn, sinh linh lầm than, phận quần hồng yên thân sao được, từ hậu đến tì chắc một phen chìm nổi trong kiếp nạn”.

Chiều chưa xế bóng, đoàn sứ giả Đại Việt vội vã rời Thăng Long, nhắm hướng đông bắc mà tới. Chánh, phó sứ của triều đình mang theo năm hộ vệ. Trần Thì Kiến giữ lại ba tùy tùng, cho một người ở lại chờ Hưng Đạo Vương thượng kinh để báo cáo tình hình. Mười bốn con ngựa nhưng chỉ có mười một người, ba con dùng chở lễ vật và hành lý.

Được hôm thời tiết khô ráo và lặng gió nên đoàn người không gặp trở ngại gì đáng kể. Họ đến xứ Lạng thì trời đã tối mịt. Khi dừng chân tại ải Lộc Châu, các sứ dò xét tình hình, được quan trấn thủ Lê Đĩnh thông báo:

– Bên ải Tây Phong của Nguyên đã đóng cửa nhiều ngày, chúng tăng cường lực lượng và tuyệt đối không cho ai qua lại. Nghe tin giặc sắp tràn qua, binh lính cũng vài phần nao núng, đã có mấy đứa đào ngũ, nay chỉ còn hơn hai chục người. Quan trên xuống lệnh phải thiết lập trận địa mai phục ở hẻm Khâu Cấp Lĩnh để cản bước giặc, bản chức đã kết hợp với dân binh địa phương bố trí cung tên và đá hộc trên sườn núi. Nhưng khi giặc tràn qua, với lực lượng nhỏ yếu thế này, khó lòng mà cầm giữ được vài canh giờ.

Trần Phủ trấn an:

– Ta phụng mệnh Quan gia sang Nguyên để trì hoãn chiến tranh. Kết quả ra sao chưa biết nhưng sẽ cố đẩy lùi ngày giặc kéo sang. Ông hãy tranh thủ thời gian mà làm thêm nhiều cung tên, vận chuyển thêm đá lên núi.

Lê Đĩnh đáp:

– Hy vọng các ngài đi chuyến này được việc. Giặc càng chậm sang thì chúng tôi chuẩn bị càng tốt, người dân cũng có thêm thời gian mà tìm chỗ lánh nạn và cất giấu lương thực. Chứ như mấy ngày vừa qua ở đây xáo động lắm, người ta hoảng sợ thật sự khi biết tin có tới mấy chục vạn quân Nguyên sẽ kéo sang. Hôm qua nghe nói có bản hơn trăm người đã bỏ lại nhà cửa, ruộng nương rồi lùa gia súc vào rừng lẩn trốn.

Ai cũng thấy lòng đeo đá, như mình có phần trách nhiệm để xảy ra tình cảnh ấy. Con đường trước mắt còn nhiều chông gai, thời gian hòa bình sắp cạn, thân mang trọng trách đi thuyết giặc nếu để chậm trễ thì cơn lốc binh đao sẽ cuốn phăng tất tật. Mọi người đều rã rời, nhưng vẫn hối hả lên đường. Họ phóng ngựa về phía quan ải của Nguyên rồi dừng lại cách Tây Phong một quãng, Trần Thì Kiến một mình cầm đuốc tiến đến gần cánh cổng đóng kín. Quân giặc trên ải quát tháo hỏi tên, hỏi việc. Kiến ở dưới nói to:

– Chúng tôi là sứ thần, theo lệnh của quốc vương nước Nam sang Nguyên có công vụ khẩn cấp.

Ở trên ải, một giọng ngạo nghễ vọng xuống:

– Nước ta và nước các người đã đoạn giao, chẳng có việc gì phải qua lại cả.

Thì Kiến nhã nhặn đáp:

– Đây là việc hệ trọng, liên quan đến chuyện hòa hoãn, nếu hỏng việc mà dẫn tới xung đột thì chúng tôi sẽ mang tội với quốc vương còn các vị cũng phải mệt nhọc chuyện binh đao. Vậy có nên bế quan chăng?

Đám người Nguyên ở trên cao bàn tính một hồi rồi trả lời:

– Bây giờ đã muộn, dứt khoát cửa ải không mở trong đêm. Các người hãy lui về cách nửa dặm mà nghỉ ngơi. Bọn ta sẽ cấp báo với quan trên, nếu được chấp nhận thì sáng mai sẽ cho qua. Nhược bằng từ chối thì kẻ nào còn lai vãng gần quan ải sẽ bị tiêu diệt.

Chẳng còn cách nào khác, Thì Kiến đành quay ngựa thoái lui. Đoàn người dựng lều trên bãi đất trống nghỉ tạm. Tám tùy tùng chia nhau canh gác, mỗi ca túc trực hai người. Tranh thủ trước khi ngủ, bộ ba sứ thần bàn bạc về kế hoạch thuyết giặc. Trần Thì Kiến trình bày với chánh, phó sứ chủ ý của Hưng Đạo Vương về chuyến công vụ đặc biệt này.

Trung thị Đại phu Trần Phủ tuổi ngoài bốn mươi, mặt rỗ hoa, dáng người nhỏ nhắn, tính tình điềm đạm, thường thay vua soạn biểu chương, tấu sớ gửi Nguyên triều. Trần Quân tuổi ngoài ba mươi, khôi ngô tuấn tú, giỏi văn chương và lý số, vốn đỗ đầu thái học sinh năm Bảo Phù thứ ba được cử làm tri châu Lý Nhân, về sau thăng Thiếu khanh. Trần Phủ nói:

– Ý của Đại Vương, ta đã rõ. Nhưng làm sao khiến giặc lùi ngày động binh, nếu ta không tìm ra một lý do thuyết phục?

Thì Kiến đáp:

– Đối thủ của ta không phải Nguyên triều ở Đại Đô mà là Trấn Nam Vương và bọn Võ phu của hắn. Theo tiểu bối có lẽ nên dùng kế này…

Kiến trình bày mưu kế của mình với hai vị sứ thần. Trần Phủ nhận xét:

– Chước này có thể dùng được. Hoàng thượng đã dặn dò “Tìm mọi cách để níu chân giặc”. Hưng Đạo Vương cũng muốn ta khiến giặc tưởng bở mà chần chừ chinh phạt.

Trần Quân bấm đốt ngón tay rồi đề nghị:

– Theo ý hạ quan, chúng định khởi binh ngày Đông chí, ta cứ giả và không biết gì rồi biện giải như thế… như thế… cốt làm chúng nhụt chí mà trì hoãn tiến quân.

Quân giải thích cặn kẽ ý định của mình. Trần Phủ gật đầu hài lòng:

– Rất cao kiến. Hãy tạm thống nhất như vậy, mọi cái sẽ tùy cơ mà ứng biến.

Đến cuối giờ tị, cửa ải Tây Phong được mở để đoàn sứ giả Đại Việt trình công văn và làm chiếu khán nhập Nguyên. Được một tùy tùng thông thuộc địa hình dẫn đường, mọi người nhất trí bỏ bữa ăn trưa, hối hả phi ngựa vượt đèo núi, hẹn khi xẩm tối tìm chỗ dừng chân rồi ăn uống luôn thể.

Nhưng dự tính của họ không thuận lợi như mong muốn. Tại quan phòng Quế Khẩu cả đoàn bị ách lại dù đã trưng đầy đủ thông hành. Viên đội chỉ huy quan phòng hạch sách:

– Là phái bộ nhược quốc sang Đại Nguyên thì tất phải biết thủ tục đi đường. Mấy ngày trước có bọn An Nam qua đây cướp bóc đốt phá, chúng và các người cùng thờ một chủ, vậy các người phải thay chủ bồi hoàn cho bọn ta.

Thấy xa xa có một khu trại tan hoang đổ nát, gỗ gạch cháy nham nhở đen ngòm cả một góc núi, mọi người nhìn bằng ánh mắt hể hả nhưng vẫn giả đò nghi hoặc trước nguyên cớ “bắt vạ” của tên đội. Trần Phủ ôn tồn lý giải:

– Chúng tôi là phái bộ nước Nam sang Đại Nguyên giao hảo, mới đặt chân tới quý quốc chưa được một canh giờ thì làm sao mà biết được chuyện của mấy hôm trước. Thêm nữa, nếu đúng là người nước tôi đốt phá quan phòng thì cũng không thể bắt vua tôi bồi hoàn, vì đây là chuyện cá nhân, không phải chú ý của nhà vua.

Tên đội đuối lý, bèn giở giới nói càn:

– Nếu không bồi hoàn thì nạp lệ phí qua quan phòng. Mấy người muốn được việc của mình thì ta cũng muốn được việc của ta. Kinh phí chưa được cấp, muốn làm cái nhà tạm cho binh lính cũng phải có ngân lượng.

Trần Quân thắc mắc:

– Tôi đã mấy lần theo sứ bộ sang quý quốc nhưng chưa lần nào phải nộp phí này, tại sao bây giờ phải nộp?

Tên đội đáp:

– Trước khác nay khác. Xưa bang giao ôn hòa, nay hiềm khích căng thẳng. Không nạp thì không qua. Mỗi người hai lạng, mười một người vị chi hai mươi hai lạng bạc.

– Chúng tôi làm gì có nhiều tiền để mà chi từng đó. – Thì Kiến nói.

Hắn bắt bẻ lại:

– Ba con ngựa thồ chở đầy hành lý, chẳng lẽ không có từng đó, hay là để ta cho người dỡ xuống kiểm tra?

Đoàn sứ bộ nước Nam bắt đầu nóng mặt, nhìn thái độ căng thắng của mọi người, Trần Phủ khẽ lắc đầu hàm ý giữ bình tĩnh, rồi từ tốn nói:

– Hành lý là quà tặng Trấn Nam Vương, đến chúng tôi còn không dám động vào. Nếu chuyến đi chậm trễ, bị Nam Vương trách phạt thì đâu chỉ chúng tôi có lỗi.

Tên đội đánh xuống nước, hạ giá:

– Được rồi, sẽ cho qua khi nạp đủ mười lượng. Không chịu mất ngân lượng thì chờ tới giờ dậu hãy qua. Bây giờ không có người mở cổng, lính tráng còn phải lo dựng lán trại để có chỗ trú ngụ tạm thời.

Cực chẳng đã, ba vị sứ giả đành chấp nhận móc hầu bao lấy mười lạng bạc từ lộ phí do triều đình cấp để hối lộ cho viên đội trấn thủ quan phòng của vương quốc Đại Nguyên. Thế là mất đứt một canh giờ, đoàn phái bộ lại hối hả lên đường khi mặt trời đã chếch non tây.👁️

Sang ngày hôm sau, một đợt giá rét ùa về, mười một chiến sĩ nước Nam vẫn đội mưa gió mà dấn thân qua vùng núi đèo heo hút, họ đi miết đến khi tối mịt vẫn không thấy quán trọ hay bản làng nào để dừng chân. Đường đèo khúc khuỷu, bùn đất lầy lội khiến bầy ngựa chùn bước, mọi người phải xuống bộ, tay nắm dây cương mà ra sức kéo ngựa của mình vượt qua dốc núi cheo leo. Rồi các tùy tùng lại quay xuống chân đèo, kẻ đẩy người lôi ba con ngựa thồ lên đỉnh dốc. Mưa nặng hạt làm mấy bó đuốc tắt ngấm từ lâu, cả đoàn lại tiếp tục mò mẫm giữa bóng đêm tù mù mà lê từng bước một, trong khi ai cũng đói cồn cào và run cầm cập vì mưa lạnh.

Đi thêm một đoạn gặp lối mòn lát đá phẳng phiu dẫn tới một mái nhà lẻ loi bên sườn núi, đoàn người phấn khởi phi ngựa đến và dừng chân trước ngôi nhà sàn đã đóng cửa cài then. Một tùy tùng biết tiếng Thổ xuống ngựa, đứng dưới chân cầu thang gọi lớn:

– Có ai trong nhà không?

Sau tiếng kẹt cửa, ánh sáng hắt ra từ bếp củi bên trong phản chiếu bộ mặt dữ dằn của người đàn ông trung niên vận trang phục dân tộc màu đen. Ông ta đứng chắn ngang cửa, trên tay lăm lăm thanh mã tấu, cất giọng hỏi cộc lốc:

– Các người là ai, gọi có việc gì?

Viên tùy tùng trình bày:

– Chúng tôi là người nước Nam được cử sang Nguyên đàm phán, vì lỡ độ đường nên đành gõ cửa xin gia chủ cho nương náu qua đêm, chứ không có ý gì khác.

Chủ nhà nhìn một lượt đoàn lữ khách bên dưới, thấy họ không có vẻ là hạng người bất hảo, bèn dịu giọng trả lời:

– Nhà chúng tôi bé nhỏ chật chội, lại có đàn bà con nít, e rằng không đủ chỗ để các vị nghỉ ngơi. Nếu quay ra đường lớn, đi thêm chừng mười hai dặm là đến thôn Lúng Chải, ở đấy sẽ có chỗ cho mọi người.

Nghe gia chủ nói vậy, Thì Kiến tiến lại, đề nghị:

– Quả tình chúng tôi rất đói và lạnh, mấy con ngựa cũng kiệt sức rồi. Xin không làm phiền gia đình ở trên, mọi người chỉ cần một bữa ăn và ít rơm cỏ khô để lót ổ ngủ trước chuồng ngựa dưới sàn cũng được. Mọi phí tổn chúng tôi sẽ thanh toán đầy đủ.

Người đàn ông lưỡng lự một hồi, rồi bảo:

– Thôi đành vậy, miễn các vị không chê. Cột ngựa lại rồi lên cả đây mà hong khô quần áo. Còn chỗ ngủ sẽ sắp xếp sau.

Ai cũng hồ hởi ra mặt, nhanh chóng dắt ngựa vào chỗ khuất gió, dỡ hành lý xuống rồi theo gia chủ lên nhà. Trong nhà, ngoài người đàn ông còn có bà vợ và hai bé gái trạc chín, mười. Cả ba ngồi dúm dó bên bếp lửa, lấm lét nhìn đám khách bằng ánh mắt hoang mang. Lần đầu tiên căn nhà bé nhỏ của họ đột ngột xuất hiện ngần ấy người đàn ông xa lạ.

Hai vợ chồng trao đổi bằng tiếng địa phương, bà vợ đứng dậy soạn sửa bữa ăn. Nhóm khách ngồi vòng trong vòng ngoài quanh bếp lửa. Áo quần ẩm ướt được hơi nóng hong khô dần, những gương mặt bắt đầu hồng lên, cảm giác mệt mỏi đã vơi bớt trong từng cơ thể đàn ông tráng kiện. Nồi thịt dê hầm khoai môn nghi ngút khói, làm mấy cái bụng đói cồn háo hức thèm thuồng. Mỗi người được một tộ to, họ dùng thìa gỗ múc ăn xì xụp như thể trong đời chưa bao giờ được thưởng thức một bữa ngon lành đến thế. Thỉnh thoảng mấy người khách lại ngước nhìn gia chủ bằng ánh mắt hàm ơn.

Trong lúc khách còn mải mê giải quyết cái dạ dày trống rỗng, ông chủ xuống nhà dọn dẹp dưới sàn để có chỗ cho khách nằm ngủ. Rơm khô được rải xuống nền ẩm lạnh, phía trên lót mấy manh chiếu đan bằng cỏ lác. Bà mẹ và hai đứa con ngồi một góc chăm chú theo dõi đám người ăn uống nhiệt tình mà không khỏi buồn cười, những nụ cười thân thiện dành cho những vị khách hiền lành và chẳng hề khách sáo.

Ông chủ quay lên nhà khi mọi người đã xong bữa, nhìn bộ dạng hài lòng của họ, ông bảo:

– Nhà chật nên không đủ chỗ cho mọi người. Ba vị thủ lĩnh mời ngủ lại trên này. Tám người ngủ ở dưới, tiện thể còn trông nom hành lý và bầy ngựa.

Trần Phủ ái ngại, bèn nói:

– Chúng tôi không dám làm phiền ông bà, để thầy trò ngủ tất ở dưới cũng được.

Chủ nhà đáp:

– Tất cả xuống dưới thì cũng không có chỗ mà nằm. Không phiền hà gì đâu, ba vị cứ ở trên này cho rộng rãi.

Mọi người cùng vui vẻ nghe theo sự sắp đặt của ông chủ. Các tùy tùng đa tạ thịnh tình tiếp đãi của gia đình rồi xuống nhà nghỉ ngơi. Thiếu phụ giục hai bé gái lên chiếc phản ở góc nhà nằm ngủ. Ba sứ giả cũng muốn được chỉ chỗ để ngả lưng, lại không dám hỏi khi thấy vợ chồng người chủ vẫn ngồi yên bên đống lửa, chẳng nói năng gì nhưng cứ lúng túng nhìn khách. Là người nhạy bén tâm lý, biết họ có điều muốn giãi bày, Trần Quân hỏi:

– Chẳng hay nhà ta đang vướng bận chuyện gì, chúng tôi có thể giúp đỡ được không?

Được lời như cởi tấc lòng, người chồng lên tiếng:

– Vợ chồng tôi chỉ là hạng dân tầm thường nên không dám thăm dò chuyện đại sự giữa hai nước. Nhưng vì có một chút liên lụy tới gia đình, đành liều mạng hỏi các vị về mục đích sang Nguyên? Nếu không thể nói rõ thì chúng tôi cũng không phiền trách.

Các sứ giả nước Nam rơi vào tình thế khó xử, ba người nhìn nhau như ngầm trao đổi về thái độ của chủ nhà, rồi Trần Phủ hỏi lai:

– Có thể cho biết gia đình có liên lụy gì tới việc này công cán của chúng tôi?

Bà vợ có vẻ nôn nóng, vội nhanh nhảu trả lời:

– Chẳng giấu gì các ngài, vợ chồng tôi có đứa con trai lớn, năm nay mười tám tuổi, tháng trước nó bị bắt phu, nghe nói sắp phải vận chuyển lương thực theo đoàn quân đi đánh trận phương Nam. Chúng tôi lo lắm, gươm đao nào có phân biệt phu với lính.

Người chồng tiếp lời vợ:

– Lúc nãy các vị bảo sang Nguyên để thương lượng, nếu hai nước hòa giải sẽ không có chiến tranh thì con chúng tôi sẽ được về nhà.

Nghe vợ chồng chủ nhà thổ lộ nỗi niềm, các sứ vô cùng bối rối. Họ sang Nguyên để tìm cách kéo giãn thời gian giặc động binh, chứ không hề có mục đích cầu cạnh hòa bình bằng cái giá ô nhục. Song không thể nói thật với gia chủ, như thế khác nào dội gáo nước lạnh tanh vào ngọn lửa hy vọng đang sáng leo lét trong tâm hồn của những người tốt bụng. Nhưng chẳng ai đành lòng nói dối người cho mình ăn nhờ ở đậu, thành thử cả ba vị khách cứ ấp úng mà không thốt được một lời. Cuối cùng Thì Kiến lên tiếng:

– Đúng là chúng tôi đi đến hành khiển Kinh Hồ cầu kiến Trấn Nam Vương để thương thảo về việc hoãn binh. Nước Nam không muốn chiến tranh nên có thể nhượng bộ mấy phần, nhưng nếu người Nguyên cứ o ép quá mức thì kết quả không biết ra sao? Xin ông bà hãy hiểu cho nỗi khổ của chúng tôi mà không nỡ trách móc.

Nỗi âu lo lại thấp thoáng trên khuôn mặt chủ nhà. Người chồng lại hỏi:

– Vậy vợ chồng tôi có chút hy vọng không?

Đã xác định được cách thức gỡ rối, Trần Phủ đáp:

– Chúng tôi không quản ngại đường xa sang Nguyên với lòng thành hoãn chiến, nhưng quyền quyết định lại phụ thuộc phần lớn vào thiện chí của người Nguyên. Về phần mình chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để trì hoãn chiến tranh.

Trần Quân phụ họa thêm:

– Mong ông bà đừng tắt hy vọng. Cầu cho con của hai người sớm trở về bình an.

Niềm tin le lói được khơi gợi từ các sứ thần Đại Việt khiến vợ chồng chủ nhà tươi tắn hẳn lên, họ hồ hởi dọn chỗ để ba người nằm nghỉ. Dù ai cũng mỏi mệt, song cơn buồn ngủ không lấn át nổi tâm trí phiền não của mấy vị khách phương Nam. Họ cảm thấy áy náy khi chưa thật lòng với gia chủ, những lương dân chỉ cầu mong có cuộc sống yên lành, để con em của họ không phải ra mặt trận.

Sáng sớm hôm sau, khi đoàn sứ bộ soạn sửa ra đi, đã thấy vợ chồng chủ nhà và hai bé gái đứng chờ ở dưới sân. Ông chủ tay dắt dây cương con ngựa của mình, bà vợ ôm chiếc túi vải to tướng, còn hai cô bé mỗi đứa nắm một quai của chiếc giỏ đựng đầy những quả mận màu nâu đỏ. Trần Phủ cảm tạ tấm lòng hiếu khách của chủ nhà và xin gửi lại một lạng bạc để thanh toán chi phí ăn ngủ. Gia chủ dứt khoát không nhận, sứ bộ khăng khăng trả, đôi bên đùn qua đẩy lại mãi, cho đến khi người đàn ông bộc bạch:

– Bữa ăn chẳng đáng giá gì, còn chỗ ngủ thì không tốn kém, làm sao chúng tôi dám nhận tiền của các vị? Chỉ mong hòa giải thành công, chứ xảy ra chiến tranh thì khốn khổ lắm. Nếu mọi việc tốt đẹp, các vị nhớ về ngang qua đây, để chúng tôi được đón mừng.

Đoàn sứ bộ bùi ngùi cảm xúc, cùng bái biệt gia đình họ để lên đường sớm sủa. Bà vợ biết bao thức ăn phòng khi lỡ độ đường, hai bé gái tặng giỏ mận để giải khát. Ông chủ còn bảo:

– Nếu các vị quay ra đường cũ mà đi tiếp thì mất nhiều thời gian. Để tôi đưa đi lối tắt, chỉ mất bảy, tám dặm đường đèo gập ghềnh là ra đến đường tốt, các vị đỡ được nửa ngày đường.

Mọi người mừng rỡ hối hả theo người đàn ông lên đường. Họ băng qua thửa rừng tạp đến một lối mòn vắt ngang núi, ông chủ nhà dặn thêm “Theo đường mòn để sang bên kia núi rồi nhắm hướng đông bắc đi tiếp, nếu khẩn trương và không gặp trở ngại thì ba ngày nữa các vị sẽ đến Hồ Quảng”.

Trung tâm hành tỉnh Kinh Hồ nằm trên hạ lưu sông Tương, là một khu thị tứ lớn của miền Giang Nam thời ấy. Sứ bộ Đại Việt đến thành lúc xế chiều, nhưng cửa thành đóng kín, phải chờ ngoài cổng để bọn lính gác đi bẩm báo.👁️

Hơn một canh giờ sau, đoàn của Trần Phủ mới được phép vào thành, theo chân viên tùy phái về dịch quán trú ngụ. Tuy chỉ là đô thị địa khu nhưng có tới dăm vạn hộ sinh sống trong thành nên phố xá rất sầm uất, hàng quán buôn bán tấp nập cả ngày.

Dịch quán của hành tỉnh tọa lạc tại một khuôn viên rộng rãi với ba dãy nhà khang trang bao bọc khu vườn trồng nhiều hoa cỏ đẹp và lạ. Trong dịch quán có nhà bếp cung cấp bữa ăn hằng ngày được phân loại theo vai vế của khách. Không phải là Đại Đô, nên khách ở dịch quán Kinh Hồ trước nay đều là quan chức Nguyên triều đi công cán, lần đầu tiên có khách dị quốc đến ở, đấy là phái đoàn nước Nam.

Bầy ngựa của sứ bộ được nuôi nhốt trong chuồng cách dịch quán vài trăm thước. Cơm ăn và dầu đèn của khách thì không tốn ngân lượng, còn cỏ cho ngựa và công nuôi chúng thì phải trả phí. Các sứ bảo nhau “Người Nguyên kỳ quái thật, cái tốn kém thì cho không, cái nhỏ nhặt thì tính toán”. Chánh sứ Trần Phủ hỏi viên tùy phái:

– Ngày mai chúng tôi có thể yết kiến Trấn Nam Vương?

Y trả lời:

– Việc này tôi không biết đâu. Khi nào được yết kiến sẽ có người thông báo.

Đoàn sứ ta ngụ tại dãy nhà ngang bên cánh phải khu vườn, ba vị có chức vụ ở phòng riêng, tám tùy tùng ở trong hai phòng chung. Sau khi tắm rửa và cơm nước, mọi người tranh thủ mở lễ vật để chỉnh trang cho nghiêm túc. Dăm tấm lụa, mươi lạng yến sào, một bao quế chi, hai bộ da hổ, mấy cái gạc nai và một cặp chim trĩ nhồi bông, cũng chỉ là những món quà tầm tầm chiếu lệ, tuyệt nhiên không có vàng bạc châu báu. Lâu nay vua ta vẫn hành xử thế, các ngài viện đủ lý do để khước từ nạp cống phẩm quý hiếm; vàng thoi bạc nén dùng để nuôi quân, trữ lượng chứ dứt khoát không giao cho bọn người lòng lang dạ sói. Vì có vét sạch kho mà dâng cho vua Nguyên thì họ vẫn không buông tha nước Nam, vẫn nhất quyết buộc dân ta phải khuất phục dưới gót sắt cường bạo. Cống phẩm cho hoàng đế nhà Nguyên đã chẳng nhiều giá trị huống hồ quà cáp cho Trấn Nam Vương.

Sang ngày hôm sau, rồi hôm sau nữa, các sứ ngày nào cũng lễ bộ chỉnh tề từ lúc mặt trời mới mọc cho đến tận chiều tà nhưng chẳng thấy ai đến mời đi yết kiến Trấn Nam Vương. Mọi người thấp thỏm đợi chờ, lòng dạ thì như lửa đốt mà vẫn cố làm mặt bình thản trước ánh mắt soi mói của bọn người Nguyên. Xem ra chúng đoán biết người Nam đang muốn tranh thủ thời gian nên cố tình giở trò bầy hầy, ra vẻ không thiết tha tiếp xúc với sứ giả nhược tiểu, cho đến khi ta mềm nẫu người vì chán nản, bấy giờ chúng sẽ tha hồ bắt chẹt. Tối ấy, Trần Phủ tập hợp mọi người để bàn kế đối phó, ông nói:

– Người Nguyên đang thách thức sự kiên nhẫn của chúng ta. Nếu thời bình ắt ta mặc kệ, họ dây dưa không buồn tiếp thì ta cứ thủng thẳng ăn ngủ và đọc sách, chẳng việc gì phải vội. Nhưng bây giờ thì khác, tình thế chiến tranh đã hình thành, ở nhà chắc Quan gia đứng ngồi không yên, nên chúng ta nhất quyết phải tìm cách vượt qua ải này.

Thì Kiến lên tiếng:

– “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”, mình giống ngư ông đang ngồi buông câu trên sông, cá chưa ăn mồi thì mặc nhiên mà chờ cho đến khi chúng muốn ăn, còn nếu nóng vội làm mặt nước nhiễu động thời cá sẽ bơi đi hết. Theo tại hạ, ta cũng giả bộ bất cần, mọi người vui vẻ vào ra, tụ hội đàn ca hát xướng cho rôm rả, ắt chúng sẽ “cắn câu”.

Trần Quân đề nghị:

– Hạ quan để ý thấy đám khách trú tại dãy nhà lớn ở giữa không phải bọn tầm thường, nếu không là hoàng thân quốc thích thì cũng đại quan Nguyên triều, sáng chúng kéo nhau đi, chiều lại kéo nhau về, chắc hằng ngày vẫn gặp Thoát Hoan. Như ý các vị, ta cứ nhiệt tình mà vui, rồi thể nào cũng đến tai Trấn Nam Vương, bấy giờ xem ai là kẻ sốt ruột trước?

Trần Phủ quyết:

– Nhất trí như vậy. Nếu sáng mai ta vẫn không được tiếp kiến, thì chiều sẽ tổ chức uống rượu ngâm thơ cho thật náo nhiệt, các anh em cứ cười đùa tự nhiên. Thì Kiến tìm mua một cây cổ tranh và một cây sáo trúc. Ta cũng có chút ngón nghề về cổ tranh, còn các huynh đệ có ai biết thổi sáo không?

Một tùy tùng cho biết có sở trường thổi sáo, còn thổi được nhiều khúc nhạc nổi tiếng. Mọi người cả mừng, cùng đồng lòng bày trận đấu trí với kẻ thù tại hang ổ của chúng.

Ở vị trí trung tâm, dãy nhà giữa trong khu dịch quán bề thế và trang trọng nhất. Khi đoàn sứ bộ đến, đã có một nhóm người Nguyên tá túc ở đấy từ nửa tháng trước. Nhìn trang phục và cung cách ăn ở, có thể khẳng định địa vị cao sang của chủ nhân đám này. Về sau họ được biết, đó là gã thân vương Tích Lệ Cơ và tùy tùng của hắn.

Được Hốt Tất Liệt phái đến hành tỉnh Kinh Hồ đôn đốc việc lương thảo, họ Tích nhận lệnh trước ngày khởi binh phải thu năm vạn thạch bổ sung vào số mười vạn thạch đã tích trữ được để có đủ mười lăm vạn thạch lượng phục vụ cuộc chiến phương Nam. Thời hạn sắp hết mà mới gom góp chưa được hai vạn thạch, chỗ này thì nại kho tàng đã cạn còn vét của dân cũng chẳng được là bao, chỗ kia thì vin do mưa nhiều làm đường sá lầy lội lại thiếu xe chở nên khó đáp ứng kịp thời. Tích Lệ Cơ lo đến rộc người mà vẫn không nghĩ ra cách gì để bù đắp chỗ thiếu hụt. Biết hoàng đế chẳng ưa mình nên mới giao cho việc đi mót thóc ở cái vùng quanh năm thiếu đói, họ Tích thừa hiểu làm không xong thì mắc tội, nhưng chẳng lẽ để thiên tử có cớ trừng trị cái thân già chỉ còn da bọc xương này sao?

Trở về dịch quản trong tâm trạng bực dọc, lại nghe thấy từ hàng hiên dãy nhà ngang vọng tới tiếng đàn sáo dạo khúc Nghê Thường véo von, dìu dặt. Vốn chẳng có tâm trí mà để ý đến bọn khách ở bên kia, bây giờ thấy họ phủ phê vui sướng nên Lệ Cơ có phần khó chịu. Rồi nghe tiếp giọng ngâm thơ lanh lảnh:

Chiều ngắm Kinh Hồ bóng xế lan
Vườn hương vui mãi thú tạo nhàn
Đáy ly vẫn đợi sao sa xuống
Lòng rộn cười theo tiếng rượu tràn.

Tích Lệ Cơ vô cùng kinh ngạc, không hiểu bọn này là hạng người nào mà thi ca sảng khoái đến thế, từ dùng rất tinh xảo, ý thơ bộc lộ phong cách tao nhã còn ẩn chứa thái độ ung dung tự tại của bậc nho sĩ chẳng màng sự đời, không vướng bận chuyện thiên hạ? Y bèn kêu tổng quản dịch quản đến hỏi chuyện. Viên tổng quản khúm núm thưa gửi:

– Bẩm đại nhân, bọn người này là sứ thần An Nam, nghe nói đang chờ yết kiến Trấn Nam Vương để thương lượng việc hoãn binh. Nhưng lệnh từ trên xuống không cho tiếp xúc, nên tại hạ cứ phải lẩn tránh suốt.

Lệ Cơ thắc mắc:

– Lạ thật. Sang điều đình hoãn chiến thì thái độ phải khác, sao chúng còn bàng quan mà ung dung xướng ca?

Viên tổng quản đáp:

– Hạ quan chẳng biết vì sao? Bề trên thì chưa thấy gọi, còn họ thì chẳng hề lo âu hay sốt ruột, mà cứ vui vẻ suốt ngày. Không hiểu do quen sống vô tư hay có dụng ý gì khác?

Tích Lệ Cơ nghĩ “Dứt khoát bên trong chứa cơ sự. Hay là bọn An Nam có niềm tin sẽ chiến thắng Đại Nguyên, mục đích chúng cử sứ sang chỉ cốt thăm dò chứ không thật lòng lo ngại chiến tranh? Nhưng trì hoãn cuộc chiến được ngày nào thì tốt cho ta ngày ấy, phải tận dụng cơ hội này thôi”. Lòng khấp khởi vui mừng vì đã có chỗ bấu víu để tránh và không làm tròn trách nhiệm, viên quý thích của Hốt Tất Liệt chỉ mong đêm chóng qua để sáng mai đi gặp Thoát Hoan.

Sáng hôm sau, khi nghe Tích Lệ Cơ trình bày xong, Thoát Hoan nhìn A Lý Hải Nha thăm dò. Viên Bình chương nheo cặp mắt một mí ra vẻ khinh mạn, rồi nói:

– Tích gia chớ có lo ngại. Tại hạ và Trấn Nam Vương đã bàn kỹ chuyện này rồi. Bọn An Nam giảo hoạt lắm, có khi trong lòng đang run sợ nhưng vẫn cố bình thản ca hát để ta lầm tưởng chúng có thừa dũng khí chống đối. Cứ để chúng chờ thêm mấy ngày nữa, khi nào bộc lộ sự hoang mang lo lắng, bấy giờ ta ép gì mà chẳng được.

Lệ Cơ lý sự:

– Bẩm Trấn Nam Vương, theo ý hạ quan, bọn này không hề nguy tạo, nếu chúng đang lo nghĩ việc hoãn binh thì lòng dạ nào mà làm thơ với ca hát cả đêm. Ta đang ở thế thượng phong, cứ cho gọi chúng đến lúc ấy tha hồ mà đe nẹt, nếu chúng thật lòng thần phục thì ta hoãn đánh, nhược bằng ngoan cố thì ta sẽ khởi binh thảo phạt.

Thoát Hoan lưỡng lự một hồi mới quyết:

– Sáng mai cho bọn An Nam vào diện kiến. Tập hợp đông đủ võ quan, dùng một trăm vệ sĩ cường tráng nhất sắp xếp đội hình từ ngoài vào trong để chúng thấy được uy vũ của ta mà khiếp hãi trong lòng.

Tòa hành khiển Kinh Hồ ở vị trí trung tâm thành trì, có khuôn viên đồ sộ và hoành tráng bậc nhất thành nội, với dãy tường đá cao vút và cửa cổng bề thế như một cung khuyết của các tiểu quốc. Bên trong là một cái sân rộng lát gạch đỏ, hai bên trồng nhiều cây bụi được tỉa tót công phu. Đi qua sân là đại sảnh đường có chiều ngang hơn trăm thước, với mái cong lợp ngói mũi hài xám xịt và bậc tam cấp lát đá xanh vuông vức, với những cột gỗ một người ôm đen bóng và hệ thống rui kèo chạm khắc tinh xảo. Nội thất bày biện theo phong cách du mục truyền thống pha trộn với kiểu bài trí công đường thời Tống, hoành phi câu đối được gắn trên nền thảm Ba Tư và da thú Mông Cổ, các bình sứ Trung Hoa xen kẽ trên kệ với mấy con chim quý nhồi bông, bộ bát đại bảo khí trên giá lưỡng long kê dưới sàn đối lập với dãy cung kiếm cổ truyền của người Thát treo trên vách.

Giữa đại sảnh đặt án thư thiết mộc chân quỳ và trường kỷ phủ da hổ, là nơi độc tọa của Trấn Nam Vương Thoát Hoan, viên thống soái đạo quân chinh phạt An Nam nay mai. Vương nhỏ con, tuy có khuôn mặt nho nhã của thư sinh, nhưng với đôi mắt xếch sáng quắc thì người giỏi nhân tướng cũng đoán biết đây là kẻ có cá tính, hành xử quyết đoán và thích điều khiển người khác. Có lẽ vì thế, nên tuy là con trai thứ chín và tuổi đời mới trạc ba mươi, Thoát Hoan đã được vua cha giao toàn quyền hành khiến cuộc Nam chinh lần này.

Đoàn sứ bộ Đại Việt dừng ngựa trước hành dinh của Trấn Nam Vương. Trần Phủ đi đầu, hai tay nâng quốc thư. Phía sau có Trần Quân và Trần Thì Kiến trong cương vị trợ thủ. Tám tùy tùng xếp hàng hai bưng theo lễ vật phủ khăn lụa điều. Nhìn quang cảnh bày quân phô tướng của người Nguyên, Phủ nghĩ thầm trong bụng “Bọn này định hù dọa kẻ yếu bóng vía đây. Vậy thì uổng công thôi”, rồi ông ung dung dẫn đoàn bước lên bậc thềm vào đại sảnh.

Thoát Hoan ngồi chễm chệ trên trường kỷ giữa nhà, đằng sau có bốn hộ vệ mặt mũi dữ tợn như đao phủ trên pháp trường. Mười hai võ quan và bốn văn quan bệ vệ đứng hai bên quay mặt về phía cửa mà nhướng mắt gườm gườm như hổ đói chực nhảy ra xâu xé bẩy nai tơ. Trong cùng có hai hàng tinh binh với bốn chục tráng sĩ mặc giáp trụ kim khí, kẻ gươm người giáo lăm lăm trên tay, trông giống lính tráng ra trận hơn là đám quân hầu tô điểm khí thế trang nghiêm ở chốn thương nghị chính sự.👁️[^thoathoan-img]

Các tùy tùng dừng lại phía dưới. Ba sứ bộ bước tới, Trần Phủ đứng giữa sảnh hô lớn:

– Chính sứ Trần Phủ, phó sứ Trần Quân và tham mưu Trần Thì Kiến phụng mệnh quốc vương nước Nam sang hành tỉnh Kinh Hồ yết kiến Trấn Nam Vương và trình thư ủy nhiệm. Chúng tôi xin được bái chào đại vương.

Dứt lời, ba sứ ta cùng chắp tay cúi đầu hướng về phía Trấn Nam Vương mà bày tỏ thái độ kính trọng. Đột nhiên Thoát Hoan đập bàn quát nạt ầm ĩ:

– Sứ giả An Nam vô lễ, tại sao chỉ lập bái mà không phục bái?

Đám tướng lĩnh dưới trướng cũng hùa theo mà trợn mắt ngoặc mồm đòi sứ ta phải quỳ, nhưng Trần Phủ không hề đổi sắc mặt, vẫn cùng hai trợ thủ đứng trơ trơ giữa sảnh. Đợi cho cơn thịnh nộ lắng xuống, bấy giờ ông lại lên tiếng:

– Người hiểu lễ xưa nay đều rõ, kẻ làm tôi chỉ lạy vua của mình. Nước Nam đã quy phụ Đại Nguyên, bầy tôi đến Đại Đô ắt phải quỳ lạy thiên tử. Ngài là vương nội quốc Đại Nguyên nên thứ bậc không cao hơn vua nước tôi, vậy cho phép sứ bộ miễn quỳ lạy.

Thoát Hoan biết mình đuối lý đành chuyển hướng sang vấn đề khác:

– Để giữ hòa khí hai bên, ta tạm thời miễn bái phục cho các người lần này. Bây giờ hãy trình bày cho rõ sang đây vì việc gì?

Trần Phủ đáp:

– Trước xin dâng lên ngài thư của quốc vương nước tôi, sau xin thay mặt quốc vương gửi tặng ngài một số sản vật quý hiếm của nước Nam để bày tỏ thâm tình hòa hiếu của tiểu quốc với đại quốc.

Thoát Hoan ra hiệu, một vệ sĩ bước xuống nhận thư đem lên cho y. Trần Phủ vẫy tay, tám tùy tùng giở khăn lụa, từng người một nâng cao khay gỗ đựng quà tiến lên phía trước phô diễn sản vật cho người Nguyên thấy, rồi lại lui xuống trao quà cho đám lính đem đi cất. Thoát Hoan chẳng buồn nhìn, y giả bộ đang chăm chú đọc thư. Thực ra y biết tỏng lễ vật của An Nam xưa nay toàn là đồ vớ vẩn.

Sau thủ tục lễ nghĩa, Nam Vương gọi Tích Lệ Cơ lên, bảo đọc thư của vua An Nam cho chư tướng cùng nghe. Trong thư có đoạn viết:

“…trước nay nước tôi vẫn một mực tận tụy với Đại Nguyên, ba năm triều cống một lần không sai hẹn lần nào. Việc trợ quân lương đánh Chiêm Thành thì vượt quá khả năng của bản quốc, mấy năm nay mùa màng thất bát nên lương thực rất thiếu thốn, sức người cũng suy kiệt, chẳng lẽ đem quân ốm yếu theo các ngài để làm vướng chân tướng sĩ Nguyễn triều sao? Việc lặn lội sang Đại Đô để bái vọng cửa khuyết thì tôi cũng đã tính đến, năm nay chưa thuận đi tất vài năm nữa sẽ đi, khi nào quốc thái dân an tôi sẽ vui vẻ lên đường, vừa có dịp diện kiến thiên tử để tỏ bày chân tình, vừa tiện thể chiêm ngưỡng phong cảnh tươi đẹp của quý quốc. Vậy mà tâm ý của tôi lại bị hiểu sai, cho rằng nước tôi bất phục, bất kính Đại Nguyên, vốn là điều xưa nay chẳng hề có. Cũng vì không rõ lòng tôi, nên nghe nói ngài nhận lệnh thiên tử định kéo quân sang trừng phạt tiểu quốc.

Chỉ vì sự hiểu lầm nhỏ nhặt mà phải động binh tốn kém, dùng đại quân mà đánh nước yếu thì khác gì đem dao mổ trâu để lóc vẩy con cá nhỏ; đấy là chưa kể việc giết chóc lẫn nhau làm sinh linh điêu đứng, máu xương của nhân dân hai nước lại đổ xuống vô ích. Chi bằng hãy ngồi lại để sáng tỏ lòng nhau mà bàn tỉnh việc hòa thuận. Nên tôi quyết sai bọn Trần Phủ ba người sang diện kiến ngài để đôi bên tháo gỡ khúc mắc, việc thương thảo thế nào thì họ sẽ thay tôi trình bày với ngài…”

Nghe xong thư. A Lý Hải Nha đứng ở hàng đầu, nói như quát:

– Toàn lời lẽ ngụy biện. Xin đại vương chớ có mềm lòng.

Hữu thừa Khoan Triệt đứng lên cạnh cũng lớn tiếng:

– Người An Nam không đáng tin. Đừng thương lượng gì nữa, đại vương cứ phát lệnh, chúng tôi cưỡi ngựa một đêm là đến Long thành, đóng cũi quốc vương của họ giải về Đại Đô.

Vạn hộ Lý Bang Hiến ở phía sau có thái độ ôn hòa hơn:

– Cũng nên nghe sứ của họ trình bày, nếu biết thân phận mà quy phục thì nên chiếu cố, nhược bằng tìm cách thoái thác nghĩa vụ, bấy giờ đại vương cho xuất quân sang trừng phạt cũng chưa muộn.

Thoát Hoan giơ tay ra hiệu im lặng, rồi lên giọng kẻ cả:

– Mấy người nghe rõ rồi chứ? Tướng soái của ta bất bình An Nam đã lâu, chỉ muốn đánh cho rồi chứ không thiết nghị đàm gì nữa. Nhưng cứ cố chấp thì không đẹp mặt nước lớn đối với chư hầu. Nếu các người thay mặt cho vua An Nam mà chấp nhận những điều khoản trước kia thiên tử đã quy định thì ta sẽ bãi binh.

Trần Phủ lên tiếng:

– Các điều khoản của đại quốc vượt quá khả năng của một nước nhỏ yếu, nếu ngài buộc chúng tôi phải thi hành ngay một lúc thì e rằng không gánh nổi. Chi bằng ta thương lượng thời gian, điều gì làm được ngay thì chúng tôi sẽ làm điều gì chưa làm được ngay thì từng bước làm sau.

Thoát Hoan hỏi:

– Ngươi hãy trình bày rõ, điều gì làm được ngay, điều gì chưa làm được, để xem thử có đáng chiếu cố không?

Trần Phủ đáp:

– Trong thư đã nói rõ, việc vua nước tôi sang chầu thì xin khất vài năm nữa, khi nào trong nước yên ổn sẽ sang. Việc trợ binh đánh Chiêm thì hiện nay chúng tôi không đủ sức. Việc triều cống vẫn theo lệ cũ. Việc cho con em sang làm con tin thì ngặt nỗi vua tôi còn trẻ, mới sinh con gái, chưa có con trai, dăm năm nữa khi nào sinh con trai sẽ gửi sang Đại Nguyên. Việc biên tịch dân số phải mất nửa năm mới xong. Việc thuế khóa xin hoãn vài năm, nước tôi mất mùa, dân tình đói khổ lắm. Việc đặt quan Đạt lỗ hoa xích thì xin miễn, nước tôi đã quy phụ, vua tôi là dòng chính thống của An Nam quốc vương đời trước, danh chính ngôn thuận xứng đáng là người cai trị nước Nam, hà cớ gì phải thêm người khác cai trị, như thế là chồng chéo lên nhau.

Thoát Hoan giận tím mặt, mà rằng:

– Nãy giờ ta chịu khó nghe người trình bày, nhưng trước sau chỉ thấy vin cớ để mà thoái thác. Không thương lượng gì nữa, về bảo với vua của người chuẩn bị thành trì cho vững, chờ đại quân ta kéo sang.

Trần Thì Kiến vội lên tiếng:

– Trình đại vương, tôi có ý kiến này, xin người lắng nghe: việc ngài muốn đánh nước Nam là chuyện thừa sức, nhưng chiến tranh ắt có đổ máu, nếu dân nước tôi thiệt hai thì người nước ngài cũng thiệt một. Chánh sứ không đủ quyền hạn để quyết định những điều lớn lao nên phải hứa hẹn như vậy. Chi bằng hai bên sắp xếp một cuộc hội kiến trên biên giới giữa quốc vương chúng tôi với ngài, bấy giờ mọi vấn đề sẽ được giải quyết nhanh chóng.

Đây là ý tưởng mới, ngoài dự kiến của Thoát Hoan, nên y không trả lời ngay mà chờ xem thuộc cấp bên dưới nói gì. Lý Hằng vốn từng đối đầu với chiến binh An Nam, trong lòng cũng ngại cuộc chinh phạt này, lên tiếng trước:

– Theo ý tại hạ, nếu vua của họ thật lòng hội kiến thì đại vương nên thử một chuyến, biết đâu hoà giải được thì tốt, ta vẫn ràng buộc được nước Nam mà không nhọc công chinh chiến.

A Lý Hải Nha không hài lòng với cách nghĩ của Lý Hằng, y nói:

– Chủ kiến của Lý tướng quân xem ra không ổn. Nếu quốc vương An Nam bày cớ để trì hoãn chiến tranh chứ không thật lòng quy thuận, khác gì ta mắc mưu của họ mà tự làm hỏng kế hoạch hành binh.

Vạn hộ Bột La Hợp Đáp Nhĩ phụ họa theo:

– Đúng vậy, cứ kéo đại quân sang, muốn hội kiến thì ngồi giữa kinh đô của họ mà nói chuyện, nếu vẫn ngoan cố thì tức thời làm cỏ nước Nam.

Tích Lệ Cơ vốn hy vọng có thể hoãn chiến được ít lâu để y có đủ thời gian huy động lương thực, nên ngả theo chủ ý của Lý Hằng:

– Nếu kéo đại quân vào nước người tất xảy chuyện chém giết, cướp phá, lúc ấy người ta đã căm tức mình thì đời nào chịu nhún nhường quy phục nữa. Làm như thế chẳng thể hiện được uy phong thuận thiên của quân đội Đại Nguyên, còn mang tiếng là kẻ ý mạnh hiếp yếu. Các tướng việc gì phải nóng vội, cứ theo ý của Lý tướng quân xem sao.

Bấy giờ Thoát Hoan mới tỏ thái độ:

– Giả sử ta chấp thuận hội kiến thì các người dự định thế nào?

Thì Kiến trình bày:

– Đúng một tháng nữa, mỗi bên chỉ mang theo một ngàn quân tướng, hội kiến tại cửa ải Tây Phong.

Thoát Hoan bác bỏ:

– Không được, một tháng nữa thì quá lâu, ta không hứng thú chờ đợi lâu như thế. Ta hẹn vào ngày mười lăm tháng mười một, nếu thuận thì cho người cấp báo với ta trước năm ngày. Nhược bằng từ chối hay dây dưa trì hoãn thì ta sẽ kéo quân sang hỏi tội quốc vương An Nam.

Trần Phủ đáp:

– Ngài cho thời hạn như vậy sợ không thực hiện nổi, hôm nay là ngày cuối tháng mười, từ đây đến lúc ấy chỉ còn mười lăm ngày. Nếu không gặp trở ngại gì thì chúng tôi cũng phải mất mười ba, mười bốn ngày đi đường về nước, vậy làm sao mà kịp tổ chức hội kiến?

Khoan Triệt căn văn:

– Các người là rùa hay sao mà đi chậm thế?

Trần Phủ trả lời:

– Chúng tôi chỉ là mấy quan văn tầm thường, không quen phi ngựa suốt đêm như chiến tướng các ngài.

Bấy giờ Trần Quân mới nói:

– Thời hạn ngài quy định đúng vào dịp Đông chí. Tại hạ được biết, ngày Đông chí không thuận lợi cho việc hội họp, yến tiệc hay đi xa. Theo Dịch lý, tiết Đông chí thuộc quẻ Phục, âm khí rất nặng, dương khí của năm cũ đã tàn lụi, còn dương khí của năm mới vừa manh nha. Thời điểm ấy sức sống của trời đất yếu ớt nên mọi công việc hệ trọng khó thành công, huống chi là việc hòa đàm giữa hai nước.

Đám tướng soái Nguyên nhìn nhau phân vân, vì theo kế hoạch đấy là ngày chúng khởi binh Nam tiến. Thoát Hoan gọi A Lý Hải Nha, Khoan Triệt, Lý Hằng và Tích Lệ Cơ lên bàn bạc. Các sứ ta tin rằng chúng đã cắn câu, bình thản ngó lơ sang hướng khác. Hồi lâu sau, có lẽ họ đã nhất trí được với nhau, Thoát Hoan phán:

– Ta chấp thuận lùi ngày hội kiến vào mồng một tháng chạp, như vậy các người còn một tháng để chuẩn bị. Nếu hội kiến bất thành thì đừng trách ta quá tay, đại quân thiên triều sẽ triệt hạ nước Nam, trừ những kẻ phục thuận mà quy hàng.

Thế là đã thành công, đoàn sứ bộ của Trần Phủ hoãn chiến được mười lăm ngày, một quãng thời gian vô cùng quý giá đối với quân dân Đại Việt, người trong nước có thể chuẩn bị tốt hơn việc phòng tránh và chống trả cuộc xâm lăng rầm rộ của Nguyên Mông. Các sứ khẩn trương về dịch quan thu dọn hành lý rồi lên đường về nước ngay trong ngày. Ở nhà đang nôn nóng trông đợi tin tức, lúc đi mất hơn sáu ngày, lúc về mọi người bảo nhau cố gắng rút ngắn còn năm ngày. Trên đường về dù rất mệt mỏi nhưng ai cũng phấn khởi, phần vì được trở về nhà, phần vì hứng thú với việc khiến bạn Nguyên mắc nỡm về một cuộc hội kiến xin hàng của vua quan Đại Việt.

Chương 6

Cửa Thiên An, Hưng Đạo trình quyết sách

Điện Biên Hồng, bô lão bạch lòng dân

Vừa tới kinh sư, Hưng Đạo Vương sai ngay Dã Tượng:

– Đến tư dinh của Chiêu Minh Vương xem ngài ấy đã lên chưa? Nếu lên rồi thì mời ngài sang hội kiến.

Nghe tùy tùng cho biết Trần Thì Kiến cùng chánh sứ Trần Phú và phó sứ Trần Quân đã lên đường sang Nguyên từ buổi chiều. Hưng Đạo rất hài lòng, ngài bảo với thuộc hạ “Hoàng thượng biết chọn mặt gửi vàng, ta tin ba người này sẽ hoãn chiến thành công. Được đâu hay đấy, họ đã bỏ công sức phiêu lưu một chuyến thì chúng ta cũng nên nỗ lực tranh thủ thời gian”.

Lại nghe Nguyễn Hòa đến, Vương cho gọi ngay vào để hỏi chuyện. Viên tùy tưởng thưa bẩm:

– Tiểu nhân đích thân đến thái ấp của Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc nhưng không được tiếp, người nhà bảo “Vương ốm nặng, không tiếp khách”. Tiểu nhân nói “Muốn giao thư của Hưng Đạo Vương tận tay Chiêu Quốc Vương”. Gia nhân vào bẩm báo rồi quay ra nói “Không tiếp. Muốn giao thư thì đưa tôi mang vào. Còn không muốn giao thì đem về, Vương không rảnh đọc”. Cực chẳng đã, tiểu nhân đành phải giao thư cho hắn.

Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng nghe thấy thế bèn tỏ thái độ bất bình:

– Người này khinh lờn cha quá, dứt khoát có ý đồ đen tối. Phụ vương để con cắt cử người giám sát ngày đêm, hễ y định giở trò gì thì ngăn chặn ngay.

Hưng Đạo lắc đầu, ngài nói:

– Không thể làm thế, vuốt mặt phải biết nể mũi chứ. Dù sao Chiêu Quốc cũng là em Thượng hoàng, chưa xin phép người thì chớ có làm càn.

Chẳng phải Hưng Đạo không đoán được lòng dạ Ích Tắc nên không dùng biện pháp ngăn chặn. Chẳng qua ngài không thể lộng quyền mà có hành vi thô bạo đối với ruột thịt của nhị hoàng. Cũng vì nghĩ đến tình nội tộc, nên vương đã gửi tâm thư với lời lẽ chân thành cởi mở, hy vọng Chiêu Quốc nghĩ lại. Tuy việc lay chuyển tư tưởng của người khác còn khó hơn dời núi, nhưng ngài vẫn trông chờ mấy ngày hòa bình còn lại, Ích Tắc sẽ hồi tâm chuyển ý. Khi sai Nguyễn Hòa đến gặp Chiêu Quốc, vương định “bắt mạch” thái độ của y. Nhưng Chiêu Quốc đã láu lỉnh né tránh.

Gia nhân vào báo, Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải đã đến. Hưng Đạo cùng ba con trai ra bậc thềm đón chờ. Nhìn bộ dạng của Thái sư, Hưng Đạo biết ngài ấy đang rất lo lắng. Không chờ Quốc Tuấn mở lời, Quang Khải đề cập ngay vào vấn đề chính:

– Nhận được cấp báo, ta tháp tùng Thượng hoàng lập tức hồi kinh. Dọc đường đi người trăn trở lắm, lo sức nước không chống nổi đạo quân Thát hùng mạnh. Ngài có chủ ý gì chưa, trước mắt cần phải tiến hành những việc gì để đối phó với giặc?

Hưng Đạo điềm tĩnh đáp:

– Vó ngựa Nguyên Mông từng xéo nát nhiều nước, chúng hùng mạnh và thiện chiến thật, nhưng vẫn có cách đánh lại. Ta đã phác thảo sơ bộ quyết sách chống giặc, ngày mai sẽ dâng lên nhị hoàng. Ngặt nỗi trong triều lắm kẻ đớn hèn, thể nào họ cũng lên tiếng bài bác, dễ khiến tâm tư các vua dao động. Nếu trên dưới mỗi người mỗi ý thì chưa đánh cũng thua. Ta rất cần sự ủng hộ quyết liệt của huynh, để phe chủ chiến vượt qua ải đình thần mà đem ý chí chống giặc truyền ra ngoài, cho người trong nước có chỗ dựa tinh thần mà hăng hái lên.

Rồi Hưng Đạo trình bày với Chiêu Minh những ý chính trong quyết sách do ông đề ra. Thái sư ngồi nghe mà tươi tỉnh hẳn, nhìn nét mặt thấy rõ ngài rất tâm đắc với đường lối đánh giặc của Tiết chế. Tuy trong đầu còn đôi chút lấn cấn nhưng Quang Khải vẫn bày tỏ nhiệt tình để Hưng Đạo yên lòng:

– Ta sẽ hỗ trợ toàn diện, song phần quyết định vẫn phụ thuộc vào lý lẽ của huynh. Phải đủ mạnh thì mới bẻ gãy được miệng lưỡi của bạn như thần và thuyết phục được nhị hoàng.

Hưng Đạo Vương cảm tạ sự đồng lòng của Chiêu Minh trong cuộc chiến đình thần ngày mai. Quốc Tuấn tiễn Quang Khải ra tận cửa, lúc chỉ có hai người, ông thổ lộ với Thái sư:

– Theo ta biết, Chiêu Quốc có dấu hiệu muốn lội ngược con đường chúng ta sẽ đi. Có người đề nghị nên tìm cách khống chế y để không gây tác động lớn. Nếu làm vậy không chỉ Thượng hoàng đau lòng còn khiến dân tình hoang mang khi thấy nội bộ hoàng gia mất đoàn kết, chống đối lẫn nhau. Nhưng lờ đi thì hậu quả không biết ra sao?

Quang Khải nhíu trán thở dài:

– Con người Chiêu Quốc ta hiểu lắm. Hắn là kẻ có tài nhưng tham vọng quá nên tâm địa u ám. Khi còn tại thế, phụ hoàng từng căn dặn “Bàn tay ta có năm ngón, Hoảng là ngón dài nhất, Khải là ngón kế bên, Tắc là ngon nhỏ nhất. Dù dài hay ngắn cũng từ một bàn tay mà ra cả. Chớ vì ngón út ít dùng mà phế nó đi, nếu đứa nào có ý đồ ấy thì chẳng những khiến tay ta bị cụt mà chúng bay cũng què quặt tâm hồn”. Vì lời di huấn của tiền đế mà Thượng hoàng không nỡ khắt khe với hắn, nhưng người rất buồn bực bởi nghe nói Ích Tắc ít vào chầu Quan gia, nếu có đến thì luôn tỏ thái độ bất mãn. Ta là huynh đệ ruột thịt nên nhiều khi cũng đành nín nhịn.👁️

Hưng Đạo lại nói:

– Lúc nãy ngài kể, trên đường về kinh Thượng hoàng trăn trở lắm. Quả tình điều này khiến ta rất lo lắng. Nhiều năm nay ta và huynh không ít lần được nghe các vua bày tỏ ý chí quyết chiến với giặc. Nhưng những lần ấy giặc còn ở xa, chưa bộc lộ trắng trợn dã tâm chinh phạt Đại Việt, tinh thần của bậc chí tôn không có chỗ thể hiện. Bây giờ thì khác hẳn, giặc đã vào tới cửa, cuộc chiến sẽ nổ ra nay mai nên dễ khiến người ta hoảng hốt, chỉ sợ nhị hoàng lung lạc ý chí rồi bị bọn đớn hèn trong triều tác động thêm, lúc ấy sẽ bất lợi lắm.

Quang Khải lặng người, rồi đáp:

– Một cây đuốc khó mà soi tỏ đường hướng cho vua, đành chờ nghị định ngày mai vậy. Có thêm nhiều người cương quyết thì chắc rằng tinh thần của Thượng hoàng sẽ cứng rắn lại.

Họ chia tay nhau trong tâm trạng không vui. Việc nước bộn bề trăm mối, giặc dữ sắp kéo sang, kế hoạch điều binh khiển tướng cũng chưa đâu vào đâu, vậy mà hai vị lương đống nước nhà vẫn thấp thỏm âu lo bởi sự yếu mềm của con tim xã tắc, lại còn ngổn ngang dằn vặt về một phần xương thịt có nguy cơ ung thối.

Buổi sớm thời tiết dễ chịu, trời không mưa và nắng nhẹ, nhưng quang cảnh kinh thành lại có phần ảm đạm. Nhiều hàng quán không mở cửa, đôi ba nhà đang lịch kịch thu dọn đồ đạc, người qua lại trên đường thưa thớt, mà xem ra ai cũng có vẻ hoang mang thiểu não, còn điệu bộ thì hớt hải vội vã như muốn lẩn tránh một cơn lốc dữ dội đang thổi tới.

Ngày trước, mỗi lần thượng kinh, khi ngang qua các phường, đám lính phải hò hét khản cổ để dẹp đường cho hiệu Đại Vương, bây giờ bốn kiệu cùng qua một lúc lại không gặp bất cứ sự vướng víu nào. Khung cảnh đông vui náo nhiệt đâu rồi, chẳng lẽ cư dân Long thành đã biết tin giặc sắp tràn sang? Ngồi trong kiệu, Hưng Đạo buồn bã nhìn ra ngoài mà không khỏi tiếc nuối những tháng ngày bình yên đang có dấu hiệu tàn lụi ngay giữa kinh đô Đại Việt.

Kiệu qua cửa Đại Triều ở phía tây hoàng thành rồi dùng trước điện Thiên An. Phụ tử Hưng Đạo Vương sửa sang áo mũ cho tế chỉnh, cha trước con sau cùng tiến vào hành cùng dành cho việc Quan gia tiếp chầu. Nhiều vương hầu, khanh tướng đến trước đang xầm xì bàn tán, thấy Hưng Đạo xuất hiện bên im bặt rồi cất tiếng chào hỏi theo lệ. Nét mặt mọi người đều căng thẳng, nhiều người trông ủ dột như nhà có tang; có văn thần cứ lấm lét nhìn đồng liêu như kẻ mất hồn; lại có võ tướng đứng thu lu một góc như sợ bị ai đó chỉ mặt gọi tên. Nhưng cũng có những người khí phách, ánh mắt cương nghị rực ý chí bất bình, bàn tay nắm chặt như muốn bóp cho tan khối hờn bóng rẫy.

Tiết chế đứng ở hàng đầu. Phía sau là các trọng thần trong triều; thấy có mặt Đinh Củng Viên, Nguyễn Thuyên, Lê Văn Hưu và Nhân Túc Vương Trần Toản. Các con của Hưng Đạo đứng ở hàng giữa cùng với Trần Bình Trọng và Trần Khánh Đư. Thái sư Trần Quang Khải mới đến, đứng bên cạnh Hưng Đạo và Nhật Duật. Chỗ của Quốc Khang và Ích Tắc còn trống, chưa thấy họ xuất hiện. Trừ mấy người ở xa chưa về kịp, hơn trăm vương hầu và quần thần đã hội đủ dưới bệ rồng, chờ nhị hoàng thiết triều.

Kinh đô Thăng Long do nhà Lý xây dựng trên nền thành Đại La thời Bắc thuộc. Được thiết kế cấu trúc tam trùng, gồm ba lớp thành bao bọc nhau. Lớp ngoài cùng là kinh thành, bên trong có dân cư quần tụ theo hoạt động nghề nghiệp, tuy phố phường chưa định hình rõ rệt nhưng cũng có những đường ngang lối dọc với các khu chợ và các tiệm buôn bán. Lớp thứ hai là hoàng thành, nơi có các cung điện dành cho hoạt động triều chính, các vườn hoa và hồ nước để hoàng thượng và quần thần ngự lãm, các đền chùa phục vụ cho đời sống tâm linh của vua quan. Lớp trong cùng là cấm thành, dùng làm nơi ở của nhà vua và hậu cung của ngài.

Điện Thiên An nhìn ra sân chầu Long Trì, thông thường chính điện là nơi nhà vua thiết triều, nhưng thỉnh thoảng vào mùa hạ, khi trời oi bức quá, các vua lại đổi giờ chầu sang xế chiều rồi cho bày ghế ra ngoài sân để vua quan đàm luận. Trong điện đặt ngai rồng cao hơn nền nhà ba bậc, khi có Thượng hoàng dự chầu thì đặt thêm một ngại nữa bên cạnh. Trên phương diện chính thống, ngai của Quan gia nhỉnh hơn ngai của Thượng hoàng, song nhiều khi ngai lớn phải phục tùng ý chỉ của ngai nhỏ.

Chiêu Quốc Vương Ích Tắc đến dự chầu, khiến Hưng Đạo và Quang Khải cùng bất ngờ. Họ cứ nghĩ y cáo bệnh nằm nhà, chờ thời cơ làm điều sai quấy. Không mang bộ mặt của người bị ốm, còn có vẻ tự đắc hơn lệ thường, Chiêu Quốc phớt lờ chẳng chào hỏi anh ruột lẫn các vương có tư tưởng chủ chiến. Quốc Tuấn nghĩ “Ích Tắc coi đây là phiên chợ chiều, không lâu nữa sẽ giải tán cả nên bất chấp nghi lễ. Cũng chẳng sao, buổi chợ nay tàn thì sớm mai sẽ có phiên chợ mới, bấy giờ rác rưởi đã được dọn sạch”.

Đã qua giờ thìn vẫn chưa thấy các vua xuất hiện, bá quan có phần mỏi mệt, nhiều người uể oải quá mà quên cả thể thống, cứ vặn lưng, bẻ cổ suốt. Hình như ai cũng thiếu ngủ nên mới ra nông nỗi thế. Cũng chẳng thể trách họ, vạn sự đang yên lành bỗng dưng nghe tai họa chết chóc sắp đổ xuống đầu, ai ngủ ngon mới là kẻ bất thường. Nghe nói các vua tiếp chầu muộn cũng vì cơ sự cả; đường sá xa xôi, vó ngựa gập ghềnh mà trong lòng thì bất ổn nên Thượng hoàng xuống sức làm mệt; còn quan gia mất đứt nửa ngày vỗ về các ái khanh của ngài, bởi từ hậu tới phi cứ bấn cả lên khi biết tin giặc giã sắp tràn qua.

Rồi nhị hoàng cũng lên điện, vương hầu khanh tướng quỳ mộp mà tụng câu “vạn tuế”, nhưng âm lượng có phần trầm hơn và kém khí thế hơn bình thường. Hai vua an tọa, quần thần chắp tay đứng chầu, Quan gia nhìn khắp lượt quan tướng, đằng hắng mấy cái rồi lên tiếng:

– Chắc các khanh đã nắm được thông tin, trẫm không cần nhắc lại nữa. Giờ điều cần bàn là tìm đối sách để chế ngự mối họa này.Sáng qua trẫm đã sai Trung đại phu Trần Phủ và Thiếu Khanh Trần Quân khẩn cấp sang Nguyên tìm cách hoãn chiến. Nhưng đấy chỉ là kế tạm thời. Các khanh phải giúp trẫm tìm ra kế sách lâu dài để bảo toàn cơ nghiệp của nhà Trần ta.

Mọi người chưa ai dám bày tỏ thái độ, họ còn chờ Thượng hoàng mở lời, bấy giờ sẽ đoán ý của ngài mà nói. Thánh Tông quá hiểu cung cách ứng xử của đình thần, ngài bảo:

– Như thế là bệ hạ muốn các ngươi bàn bạc cho kỹ hướng thoát hiểm. Trước mắt chỉ có hai hướng, đó là hòa hoặc chiến. Hòa thì có thể giữ mạng, giang sơn tránh được họa tàn phá, nhưng nhục nhã và bị thua thiệt đủ đường, thậm chí vương triều này cũng không còn. Chiến ắt đổ máu, điêu tàn và tang tóc; đánh mà thua thì mất hết, quân thần bị đày sang Nguyên còn Đại Việt thành châu quận phương Bắc; đánh mà thắng sẽ oanh liệt, xã tắc được vẹn toàn, sử xanh ghi dấu muôn đời. Vậy các ngươi hãy trình bày xem nên hòa hay chiến, hòa thì làm sao cho đỡ ô nhục với tông miếu và có lợi cho nước nhà, còn chiến thì làm cách nào để thắng?

Đình thần lúng túng nhìn nhau, Quan gia không muốn bộc lộ ý định của người, Thượng hoàng nói rõ về tình thế và hậu quả, nhưng chủ ý của ngài định hòa hay chiến thì chưa biết. Bậc chính trực không ngại nói thẳng, Chiêu Minh Vương lên tiếng trước:

– Khởi bẩm nhị hoàng, chúng ta phải đánh thôi, dứt khoát không thể hòa để rồi mất vương triều, như thế là có tội với tiên đế, có tội với tiền nhân đã gây dựng nên giang sơn này.

Nhân Túc Vương Trần Toản hỏi vặn:

– Chiêu Minh đòi đánh, vậy hãy nói rõ ta lấy gì mà đánh với năm mươi vạn quân Thát, dùng kế sách gì để khỏi thua?

Chiêu Minh đáp:

– Ta có mười lăm vạn quân, sẽ tuyển thêm dăm vạn trong mấy ngày tới, còn có vài vạn quân vương hầu và hàng triệu người dân có thể cầm vũ khí đánh giặc. Kế sách đánh giặc đã có…

Khi nước lụt sắp tràn về, thường mạnh ai nấy chạy, người ta bất chấp trật tự mà cố kiếm cho mình một lối thoát thân tốt nhất. Chốn đình thần xưa nay không có chuyện cướp lời, tranh nói, vậy mà nó đã xảy ra trong buổi nghị đàm hôm ấy. Không chờ Thái sư nói dứt, như có tín hiệu khơi mào, nhiều người nhao nhao phản ứng, người này kêu rêu “Giặc đông gấp ba, đánh sao lại chúng?”, kẻ kia phàn nàn “Quân Thát thiện chiến, quân ta ô hợp, đánh gì mà đánh”, có đại thần còn mỉa mai “Ngài bảo huy động dân chúng đánh giặc thì khác nào xua người ta vào chỗ chết”. Hình như họ đang ra sức phơi bày tư tưởng phản chiến của mình cốt làm vừa lòng ai đó, để ngộ nhỡ mai mốt thời thế đổi thay còn giữ được cái thủ cấp trên cổ.

Phe ủng hộ Thái sư cũng không vừa, tiếng gầm ghè và những lời thô thiển từ cửa miệng các chiến tướng làm choáng ngợp cả không gian nghị định nghiêm cẩn, nào là “hèn mạt”, “ô danh”, nào là “giá áo túi cơm”, “tham sống sợ chết”… Chẳng mấy chốc chốn quan trường thành cái chợ vỡ, áo mũ xênh xang cũng điêu trác không kém mấy mụ hàng tôm hàng cá. Không bên nào chịu nhường bên nào, nhưng bên chủ hòa có phần lấn lướt. Dĩ nhiên đám nho sĩ áo thụng uốn lưỡi giỏi hơn đám chiến tướng binh giáp gò bó.

Chiêu Minh đỏ mặt tía tai vì tức giận, Hưng Đạo rỉ tai Thái sư, khuyên ngài giữ bình tĩnh, hẵng chờ xem Quan gia xử lý ra sao? Quả nhiên hoàng thượng chịu không nổi nên quát ầm lên:

– Cãi vã đủ rồi. Các ngươi không xem ai ra gì cả. Nhà chưa cháy đã lòi ra lắm chuột thế? Kẻ nào còn to mồm vô lối thì ta sẽ đuổi cổ ra ngoài.

Đình thần nín khe, có lẽ bấy giờ họ mới sực tỉnh để nhận biết vua vẫn là vua, tôi vẫn là tôi, triều đình Đại Việt chưa hề rã đám. Nhân Tông nói tiếp:

– Ta đã rõ cả rồi. Một nửa muốn hòa, một nửa muốn chiến. Nay bên hòa có kẻ nào giỏi lý lẽ hãy trình bày chủ ý cho ta và Thượng hoàng nghe thử?

Ích Tắc mở miệng hùng biện:

– Khi Tần vương hùng mạnh, nước Hàn liệu sức không chống nổi, Hàn vương An đã xin quy thuận nên tránh được họa sinh linh đồ thán, nước Triệu khăng khăng cự tuyệt khiến thành Hàm Đan bị tàn phá, vua Triệu là U Mục Vương thành tù binh, quân sĩ và dân thường chết vô số kể. Chẳng những Hàn, Triệu cả Ngụy, Sở, Yên, Tề cũng bị Tần vương thôn tính, nước lớn mạnh chinh phục nước nhỏ yếu là chuyện thường tình xưa nay. Trước sau cũng mất nhưng Hàn không bị tan hoang và giết chóc, Triệu cũng mất nhưng thành tan, dân chết, vua tù đày. Há đấy chẳng phải là kinh nghiệm xương máu để ta suy ngẫm hay sao? Huống hồ nay đã khác xưa. Trước kia mất nước là liệt độ, chẳng còn đất đai, lãnh thổ của mình; bây giờ ta không chống lại mà cam kết thực hiện một số điều cho phải lẽ thì Nguyên có thu phục cũng chỉ là hình thức, họ vẫn để cho bệ hạ cai quản nước Nam chứ không có ý phế bỏ. Khẩn mong nhị hoàng soi xét để giữ được nước lại tránh được họa binh đao vô ích.^👁️️[^134-img]

Lê Văn Hưu hỏi:

– Chiêu Quốc Vương cho rằng Triệu ngoan cố chống Tần nhưng bị thua nên chuốc họa tàn khốc, có phải hàm ý nói nếu ta chống Nguyên bị thua cũng gặp nạn tương tự, còn nếu ta chấp nhận đầu hàng thì vua tôi và dân chúng sẽ thoát nạn?

Ích Tắc đáp:

– Đúng vậy.

Văn Hưu lại hỏi:

– Thế ngài có biết chuyện mấy chục năm trước khi người Thát đánh Tây Hạ, vua Tây Hạ là Lý Hiển đã chấp nhận quy hàng nhưng vẫn bị giết hại, thành trì, cung điện bị đốt phá tan tành, lăng miếu bị đào bật di cốt, quá nửa dân trong thành bị quẳng vào lửa hoặc bị chôn sống?

Câu hỏi của Văn Hưu làm Ích Tắc ngớ người, ú ớ không biết nói gì. Các quan tướng xầm xì bàn tán, nhiều người rùng mình trước cách miêu tả ghê rợn của vị Hàn lâm học sĩ kiêm sử gia. Ở tít hàng cuối có người mở mồm bao biện cho Ích Tắc:

– Chiêu Quốc đại nhân không phải là người viết sử nên không nắm được những chuyện gần đây, vốn không có trong thư tịch. Nhưng Lê học sĩ nói một mà không nói hai, trước đó Tây Hạ đã chiến tranh với Thát, tuy vua Tây Hạ cùng đường phải xin hàng song vẫn khiến quân Thát giận dữ, nên mới ra thế.

Mọi người quay lại nhìn, thì ra đó là Trần Lộng tước Chương Hoài Thượng Hầu, một viên tướng trẻ trong tổn thất, thông minh hiếu học nhưng gian hùng. Lộng vừa dứt lời đã thấy Trần Bình Trọng cười ầm lên rồi nói:

– Tên là Lộng nên cách nói cũng lộng ngôn lắm. Người chê Lê học sĩ không nói hết chuyện, còn người đã nghĩ hết óc chưa? Chúng ta có khác gì Tây Hạ, trước kia tiên đến từng đánh cho bọn Ngột Lương Hợp Thai chẳng còn manh giáp, bây giờ nếu ta xin hàng thì cũng bị giặc Thát trả thù hèn hạ. Vậy có ai còn muốn hàng không?

Trần Lộng nín thinh, đám chủ hòa im thin thít. Phe chủ chiến xem ra hả dạ nên bộ mặt người nào cũng đắc chí lắm. Hưng Đạo Vương mừng thầm trong bụng, ngài chờ nhị hoàng mở lời hỏi, bấy giờ sẽ lên tiếng. Từ đầu buổi chầu đến giờ vương chưa nói câu nào, chẳng qua ngài có chủ ý, cứ để mọi người nói thả cửa, phe muốn đánh đâu dễ bị bọn muốn hàng lấn át, khi lũ ươn hèn nao núng thì ngài sẽ làm nốt phần việc của mình, như vậy vừa không mang tiếng cậy quyền Tiết chế mà “cả vú lấp miệng em” lại ra đòn đúng thời điểm khiến lũ cầu hòa không có cơ hội ngóc đầu dậy.

Đúng như Vương dự đoán, Quan gia yêu cầu Hưng Đạo lên tiếng:

– Tiết chế nghĩ sao về việc này?

Hưng Đạo chắp tay, mắt nhìn thẳng các vua, giọng dịu hẳn xuống, mà rằng:

– Mấy hôm trước, để truyền tin giặc động binh, các tôi tớ của thần đã bỏ mình trên biên giới. Nhiều thổ dân hy sinh để cứu người mang tin. Năm chục con dân nước Nam đánh một trận ngang tài ngang sức với hơn trăm giặc Thát, làm chúng tổn thất nặng nên không dám tràn qua đất ta bắt người. Trận ấy, dân ta chỉ bằng một nửa giặc, nhưng họ chiến đấu bảo vệ đồng bào nên tinh thần cao gấp mười giặc. Chẳng lẽ chúng ta thua kém người dân sao? Chỉ cần có dũng khí như người sơn cước thì hai mươi vạn vệ quốc quân không ngán gì năm mươi vạn giặc Thát. Chúng đâu quá tài giỏi như nhiều người lầm tưởng, dân binh còn đối đầu được, huống chi chiến binh. Thái sư nói rất đúng, trăm vạn dân có thể cầm vũ khí, thuổng cuốc và dao rựa cũng sắc bén lắm, chớ coi thường sức mạnh của họ. Thần thỉnh cầu nhị hoàng cho đánh, dứt khoát phải đánh. Còn ai vì quá lo sợ mà muốn hàng thì hãy tỉnh ngộ, kẻo về sau hối không kịp.

Lực lượng chủ chiến ào ào cổ vũ Hưng Đạo Vương. Trần Nhật Duật hét khản cả tiếng “Quốc Tuấn nói chí lý, dứt khoát phải đánh”. Trần Khánh Dư cao giọng giễu cợt “Kẻ nào muốn hàng xin Quan gia cứ tống cổ về cho đi bán than, lúc ấy mới biết thân”. Mọi người phì cười trước gợi ý hài hước của Nhân Huệ. Hưng Trí Vương đứng bên cạnh đùa giỡn “Sự tích bán than của ngài nên chép vào quốc sử”. Nghe em nói thế, Hưng Vũ Vương bảo “Chú đừng khơi chuyện cũ nữa, mọi cái qua rồi”. Khánh Dư liếc nhìn Quốc Nghiễn bằng ánh mắt hàm ơn. Nhân Huệ biết cựu tình địch là người độ lượng, chẳng chấp nên chuyện đã qua, nhưng mỗi lần gặp mặt nhau, trong lòng ông không khỏi hổ thẹn.

Ích Tắc cụp mặt xuống để che giấu sự thất vọng, phe chủ hòa đang bị dồn vào chân tường, nhưng y chưa biết cách nào gỡ bí. Thái sư Trần Quang Khải thấy tình thế đã thuận lợi, để chứng tỏ lực lượng chủ chiến có kỷ cương, ngài nói lớn:

– Chúng ta thể hiện ý chí quyết chiến là cần thiết, nhưng không nên quá kích động kẻo làm tổn hại tôn ti triều chính. Nhờ uy vũ của tiên đế phù trợ, dũng khí đánh giặc đang sôi sục trong tâm can đình thần, xin nhị hoàng cao minh hãy dẫn dắt quân dân Đại Việt dấn thân vào trận máu lửa này.

Thượng hoàng giơ tay làm hiệu, có ý bảo mọi người im lặng, rồi ngài hỏi:

– Ta biết nhiều người muốn đánh, nhưng không thể mạnh ai nấy đánh, vậy ai có kế sách gì hãy lên tiếng cho ta và bệ hạ được biết?

Thái sư đáp:

– Bẩm nhị hoàng, Tiết chế có soạn kế đánh giặc, thần cũng được tham vấn, vậy xin để Hưng Đạo trình bày cho Thượng hoàng và Quan gia xem xét.

Tuy Nhân Tông đã gật đầu chấp thuận, nhưng Quốc Tuấn còn đang cân nhắc về cách trình bày quyết sách. Vừa kịp lúc Tĩnh Quốc Vương Trần Quốc Khang và Chương Hiến Hầu Trần Kiện từ Hoan Ái ra đến nơi, quân thần bận nghi lễ xưng tụng, Vương có thêm thời gian để suy xét cẩn trọng hơn. Ngài vốn băn khoăn là nên tóm tắt sơ lược hay giải thích chi tiết? Nếu sơ lược thì sợ các vua và đình thần khó thông, nếu chi tiết quá ngộ nhỡ có kẻ phản trắc truyền tin cho giặc thì khác nào bày đường cho chúng triệt ta. Cuối cùng Vương cho rằng “Cứ vượt qua ải đình thân đã, rồi tùy cơ mà lèo lái”.

Hai vua và quần thần đã sẵn sàng nghe, Vương bắt đầu trình tấu:

– Khởi bẩm nhị hoàng, được bệ rồng tín cẩn giao phó trọng trách Tiết chế, hạ thần đã nhiều ngày trăn trở về đường lối chống giặc, làm sao đập cho tan cuộc xâm lăng của chúng, giúp vương triều vượt qua đại họa này. May nhờ tiền nhân chỉ lối và thần vũ của tiên đế soi sáng, bầy tôi đã tìm ra quyết sách gồm bảy điểm với hai mươi tám chữ. Đó là “Ngụy nhẫn hoãn chinh. Gia tăng phòng tuyến. Nhất quốc đồng tâm. Tị kinh thượng sơn. Quân dân hiệp lực. Du binh chế cường. Tầm cơ tứ chiến”.

Nhân tông phán:

– Khanh hãy giải thích cụ thể từng điểm để các quan bàn nghị cho thấu đáo.

Hưng Đạo phụng mệnh, lý giải từng điểm trước sau:

– Điểm thứ nhất “Ngụy nhẫn hoãn chinh”. Ngày giặc tiến đánh chẳng còn bao lâu nữa, trong khi chúng ta chỉ mới bắt đầu khởi động lực lượng đối phó, rất cần có thêm thời gian để tổ chức phòng chống. Trước sau cũng phải đối diện cuộc chiến này, nhưng nếu chuẩn bị tốt hơn thì ta không bị động, còn tranh thủ tuyển thêm quân, rèn thêm vũ khí, triều đình và người dân cũng kịp cất giấu tài sản, lương thực và đi lánh nạn. Mông Thát giả kế mượn đường đánh Chiêm để diệt ta, thì Đông A cũng giả kế nhẫn nhịn, chấp nhận điều đình hàng khiến giặc mắc bẫy tưởng ta muốn nhượng bộ mà tạm thời hoãn chiến.

Nguyễn Thuyên hỏi:

– Khởi bẩm hoàng thượng, thần xin mạo muội hỏi, việc người cử sứ khẩn cấp sang Nguyên ngày hôm qua có nằm trong kế này không?

Nhân Tông đáp:

– Ta cũng nắm được chú ý của Hưng Đạo Vương, thấy việc cần thiết nên cho tiến hành gấp.

Ở bên dưới, nhiều người ngầm hiểu “Thì ra bệ hạ và Tiết chế có bàn định trước về kế sách chống giặc. Vua đã thuận chiến rồi, việc nghị đình hôm nay chỉ là phép thử lòng bầy tôi”. Hưng Đạo nói tiếp:

– Điểm thứ hai “Gia tăng phòng tuyến”. Quân Nguyên tập trung chủ yếu ở hướng đông bắc. Khi chúng tràn sang phải vượt qua nhiều ải độc đạo, đấy chính là nơi ta sẽ phục kích để cản giặc. Đằng sau ải sẽ lập nhiều phòng tuyến ở vùng núi lẫn cửa sông biển, sử dụng các vệ quân và lộ quân kết hợp quân của vương hầu ngăn chúng tiến về Thăng Long. Ở hướng tây bắc, lực lượng giặc ít, chỉ cần quân của Chiêu Văn và thêm dân binh các trại là đủ sức chống. Ở hướng nam, yêu cầu Tĩnh Quốc lập tuyến phòng thủ trên sông Gianh hoặc sông La, chặn quân Toa Đô từ Chiêm Thành đánh ra. Nếu bọn Toa Đô và Ô Mã Nhi hợp quân rồi kéo vào Ái Châu bằng đường thủy, Chương Hiện đang trấn thủ trong ấy có trách nhiệm lập tuyến phòng vệ tại cửa sông Ngu Giang.

Chương Hiến hầu Trần Kiện mới thượng triều, còn lớ ngớ chưa rõ đình thần trắng đen ra sao, lại được Hưng Đạo chỉ đích danh, bèn lên tiếng hỏi:

– Ngài yêu cầu lập phòng tuyến, trong khi tại hạ chỉ có chừng bảy ngàn quân, nếu huy động cả ra cửa sông thì lấy đâu người để giữ thành, giữ phủ?

Hưng Đạo đáp:

– Giữ phủ đệ là việc của gia binh, còn giữ thành lại phụ thuộc vào thắng bại ở phòng tuyến. Nếu giặc kéo vào Ngu Giang mà phòng tuyến của Chương Hiến không cần được thì thành trì trước sau cũng mất. Khi cần hãy bỏ thành vào rừng mà đánh giặc.

Trần Kiện nín thinh. Ích Tắc dò hỏi:

– Quốc Tuấn muốn lập phòng tuyến đông bắc, có thể cho quần thần biết cụ thể hơn không?

Hưng Đạo ngờ vực nên né tránh:

– Việc này ta và Thái sư sẽ trình với Thượng hoàng và Quan gia sau.

Rồi Vương chuyển nhanh sang điểm khác:

– Điểm thứ ba “Nhất quốc đồng tâm”. Trong cuộc chiến, để thắng kẻ thù chúng ta cần kết hợp sức mạnh của người dân, muốn được vậy phải chấn hưng tinh thần dân chúng, cho người người, nhà nhà cùng chung chí hướng đánh đuổi ngoại xâm. Thần thỉnh cầu nhị hoàng mở hội nghị với người dân trong nước, triệu với các bô lão ở mọi miền về kinh dự đàm…

Thánh Tông nghe đến đấy, bèn ngắt lời Hưng Đạo:

– Việc này ta chưa thấy có ở thời nào. Tiết chế giải thích rõ tại sao phải mời các bô lão về kinh hội họp?

Thấy xung quanh xầm xì bàn tán, Hưng Đạo điềm tĩnh trả lời:

– Bẩm nhị hoàng, người xưa có câu “Đi hỏi già, về nhà hỏi trẻ”, bô lão là người từng trải, có nhiều kinh nghiệm trong cuộc sống, nên đối với người Việt ta, các bậc cao niên trong gia đình là chỗ dựa tinh thần của con cháu, được con cháu kính trọng và nghe lời. Được hoàng thượng mới về kinh là hãnh diện lớn của bô lão, họ sẽ đem tinh thần quyết chiến của bậc chí tôn truyền bá khắp nước, thúc giục con cháu hăng hái tòng chinh đánh giặc. Tình thế rất cấp bách, xin Thượng hoàng và Quan gia đừng vì thời trước không làm mà bỏ đi điểm này.

Ở phía sau có người nói lớn “Khởi bẩm nhị hoàng, điều này không thể chấp nhận được”. Các quan ngoái nhìn, thì ra đó là Vũ Đạo Hầu, một người trong tôn thất. Nhân Tông hỏi:

– Tại sao không chấp nhận được, phải nói cho rõ?

Vũ Đạo đáp:

– Đạo người ở thời nào cũng phân định kẻ trên người dưới, từ đó mà quy ra lễ để điều hành thiên hạ. Dân chúng trong nước đều là bầy tôi của vua, Khổng Tử dạy “Vua sử dụng bề tôi phải theo lễ, bề tôi phụng thờ vua phải theo trung”, xưa nay chưa hề có lễ vua phải mời bầy tôi là hạng thứ dân vào triều để hỏi han, tham vấn. Hạ thần biết dụng ý của Hưng Đạo muốn tạo mối giao hòa quân dân để tìm sự đồng thuận về tinh thần chủ chiến, nhưng như vậy là vô lễ. Hữu Tử đã nói “Trong mọi việc chỉ biết hài hòa, không lấy lễ nghĩa để tiết chế thì việc gì cũng không xong”. Tuổi già thì sự minh mẫn suy giảm, hoàng thượng có giãi bày chắc gì người ta đã hiểu, thái độ và cung cách ăn nói của họ ra sao chưa biết nhưng chắc rằng không phải là điều mực thước. Đấy là chưa kể phát sinh một lệ phiền toái, dễ khiến thứ dân lờn chốn cửu trùng tôn nghiêm.

Hưng Đạo bắt bẻ lại:

– Việc hoàng thượng mời bô lão vào kinh tham vấn không hề vô lễ hay trái lễ. Mạnh Tử nói “Dân vi quý, xã tắc thứ chi”. Tại sao mời những người mà các bậc thánh hiền đã đề cao là quý nhất, đáng trọng nhất đến kinh sư để trao đổi tâm tư của bách tính lại cho là không theo lễ? Vũ Đạo sợ rằng vua nói các bô lão không hiểu, thế là ông quên cả lời răn của Khổng Tử “Không sợ người không hiểu ta mà chỉ sợ ta không hiểu người”. Như vậy là khinh mạn người già quá đấy, trong khi xét theo tuổi thì ông cũng lên lão lâu rồi.

Mọi người cười ồ bởi cách ví von hài hước nhưng rất sắc bén của Hưng Đạo Vương. Vì theo tuổi tác, Vũ Đạo đã ngoài sáu mươi, thuộc hàng lão cả chục năm có lẻ. Nhân Tông cũng che miệng cười, nhân lúc đình thân đang vui, ngài muốn chuyển hướng, bèn nói:

– Nếu không ai có ý kiến gì khác, coi như cho qua. Tiết chế chuyển sang mục khác đi.

Hưng Đạo nhẹ cả người, vội nói tiếp:

– Điểm thứ tư “Tị kinh thượng sơn”. Lúc giặc mới kéo sang, lực lượng tập trung, quân động, sức mạnh. Các phòng tuyến của ta sẽ cố ngăn cản bước tiến của địch. Nếu chúng vượt qua được ắt dồn quân đánh chiếm kinh đô. Giặc có thể đem sang mười hai cự thạch pháo với mục đích công phá Thăng Long, ta không biết tránh đòn mà cố thủ chống cự thì e rằng kinh sư sẽ tan tành. Vậy thần nhất thiết đề nghị: khi tình hình khẩn cấp, nhị hoàng và bá quan nên rời kinh, dân chúng cũng di tản tứ xứ, giặc kéo vào chỉ chiếm được cái thành rỗng. Rừng núi của ta, làng bản của ta, bất cứ chốn nào trên lãnh thổ này cũng có thể là nơi quân thần nương náu tạm thời để tổ chức kháng chiến.

Nhật Duật hỏi:

– Cự thạch pháo là loại vũ khí gì, ta cũng từng nghe qua nhưng không biết cụ thể.

Lê Văn Hưu giải thích:

– Là loại máy bắn đá hộc rất khủng khiếp, dùng cần đẩy những viên đá to cỡ một người ôm bay xa tới cả dặm, phá tường thành, nhà cửa làm mọi thứ đều vỡ nát. Hồi đánh kinh đô nước Kim là thành Biện Kinh, quân Thát dùng tám cỗ cự thạch pháo bắn phá tan hoang khiến Kim phải thất trận, đầu hàng.

Quần thần bàn tán sôi nổi lắm, nghe Văn Hưu kể về hiệu quả của máy phá thành cũng sợ thật, nhưng việc đưa cả bầu đoàn thể tử rời kinh vào rừng, lên núi mà lẩn tránh thì quả là điều không vui vẻ gì đối với tầng lớp thượng lưu vốn chỉ quen sống nhàn nhã phủ phê chốn lầu son gác tía. Nhìn Thượng hoàng và Quan gia cùng chau mày nghĩ ngợi, mọi người ngầm biết hai vua đang đau đầu, hậu cung của các ngài mà kéo cả lên non thì có mà bầm dập hết.

Phe chủ hòa đoán ý vua bèn rắp ranh phản ứng. Có tiếng ồm ồm vang lên từ phía sau “Xin được hỏi Hưng Đạo Vương”, mọi người nhận ra ngay đó là lão tướng Phạm Cự Địa:

– Kinh sư là đầu não của quốc gia, bỏ mà đi thì cũng như mất nước, sao không nhường nhịn họ để cho nước yên ổn, quân thần cũng đỡ khổ?

Hưng Đạo quyết liệt phản công:

– Ông quên rồi sao? Năm Nguyên Phong thứ sáu (1258) tiên đế từng cho rút khỏi kinh thành nhưng không đầy hai tháng sau vua ta đã hoàn kinh, còn Ngột Lương Hợp Thai thì cuốn xéo biệt tăm. Đáng lẽ ông phải truyền tinh thần Nguyên Phong cho con cháu chứ đừng nên đứng đấy run rẩy vì lo sợ phải chinh chiến mệt nhọc.

Cự Địa giận tím mặt nhưng chẳng giám ho he gì nữa. Đinh Củng Viên hiểu sự hoang mang của quần thần, bèn đề đạt ý kiến dung hòa:

– Theo thiển ý của hạ thần, việc rút khỏi kinh thành nên làm từng bước, tránh sự dồn dập dễ gây ra hoảng loạn trong dân chúng. Chờ thêm ít bữa, khi sứ ta trở về, bấy giờ tình hình rõ ràng hơn, lúc ấy nhị hoàng hẵng quyết định.

Nhân Tông phán:

– Được rồi. Việc này chờ sứ về sẽ quyết sau.

Hưng Đạo tiếp tục trình bày:

– Điểm thứ năm “Quân dân hiệp lực”. Muốn chiến thắng trận này, ngoài đội quân của vua còn cần sự hưởng ứng của dân. Các vương hầu tập hợp cho động gia binh, chiêu dụ mọi thủ lĩnh miền núi cùng tham gia đánh giặc, đề nghị bô lão vận động con cháu tòng chinh, khuyên người ở lại tự vũ trang, lập đội chiến đấu giữ làng giữ bản. Cần điều vài trăm quân hiệu tỏa đi khắp nơi, dùng loa kêu gọi dân chúng chôn giấu lương thực, cất giấu gia súc để không bị bọn giặc thu giữ, ai đủ sức thì mài dao sửa cuốc làm vũ khí, khi có thời cơ thì rủ nhau đánh giết những toàn quân nhỏ của giặc.

Khoản này không ai có ý kiến gì, Hưng Đạo tranh thủ luận sang điểm khác:

– Điểm thứ sáu “Du binh chế cường”. Muốn phá thế giặc phải có cách đánh phù hợp với ta. Giặc cậy trường trận, ta cậy đoản binh. Dùng đoản binh chế trường trận là sự thường trong binh pháp. Quân đánh theo binh pháp, dân đánh theo sở trường, miễn sao tiêu hao dần sinh lực của địch. Ban đầu thế giặc còn mạnh, ta nên tránh những trận đối đầu lớn, mà dùng lực lượng nhỏ tiến đánh bất ngờ rồi rút lui nhanh chóng, mượn địa thế rừng núi, sông ngòi làm chỗ giăng bẫy, nhử giặc vào tròng mà công kích, giặc huy động quân vây đuổi thì ta tản ra, hòa vào cây rừng, đá núi, nước sông.

Thượng hoàng hỏi:

– Lúc trước khanh nói cần lập chiến tuyến để ngăn giặc, như vậy phải dùng lực lượng lớn dàn quân ra mà đánh, bây giờ lại nói dùng quân nhỏ, du binh đánh nhanh rút nhanh. Vậy có mâu thuẫn không?

– Khởi bẩm Thượng hoàng, cách đánh của thần không hề mâu thuẫn. Ta lập chiến tuyến cản giặc ở những nơi xung yếu để quân dân phía sau có thời gian củng cố lực lượng và tổ chức di tản. Nhưng nếu bất lợi thì quân ta sẽ rút lui rồi dùng những đội quân nhỏ tập hậu, tạt sườn khiến chúng luôn ở trong tình thế bị động, phải lo chống đỡ, đối phó nhiều phía, không dám ở yên một chỗ, lúc nào cũng căng thẳng mệt mỏi.

Thấy Thượng hoàng có vẻ hài lòng, Hưng Đạo phấn khởi lắm, bèn trình bày tiếp:

– Điểm cuối cùng “Tầm cơ tứ chiến”. Giặc sa vào thế trận du binh ắt sẽ bị tổn thất đáng kể; dưới sông ta phá thuyền, trên bờ ta đốt trại, nếu chúng tập trung quân thì không thể mở rộng địa bàn đánh chiếm, nếu chúng phân tán sẽ phải lo đối phó với những cuộc tấn công chớp nhoáng của quân và dân ta. Phải triệt đường vận chuyển lương thực của chúng kết hợp với việc cất giấu cho kỹ lương thực của ta để chúng khó mà vơ vét. Thiếu cái ăn thì sức không mạnh, đợi sang hè bọn phương Bắc khốn khổ vì nắng nóng, bấy giờ ta sẽ tổng phản công trên các mặt trận. Đấy là lúc huy động đại quân vào trận đánh lớn. Thần cam đoan muộn nhất là giữa mùa hạ, bọn Thoát Hoan sẽ tan vỡ mà tháo chạy về nước.

Vua Nhân Tông hỏi quần thần:

– Hưng Đạo nói giữa hạ sẽ tống cổ Mông Thát, các thanh có tin lời của Tiết chế không?

Ở bên dưới, bảy tám chục gương mặt ưu tú của tinh thần quật cường Đại Việt cùng hô vang như sấm “Chúng thần tin tưởng”. Đám chủ hòa mặt mũi thất thần, cứ dúm dó cả người mà không dám phản ứng gì. Thánh Tông ra hiệu im lặng, ngài nói:

– Nghe các ngươi bày tỏ ý chí, trẫm xúc động lắm. Quả thật, khi mới nhận tin giặc động binh, trẫm cũng hoang mang ghê gớm. Trên đường hồi kinh, trẫm không ít lần trăn trở với Quang Khải về khả năng kháng cự của ta. Lo lắng thế cũng là chuyện bình thường, vì dù mang danh Thượng hoàng nhưng trẫm cũng là con người như các thanh nên nghe giặc dữ sắp tràn qua thì sao không rùng mình cho được? Xã tắc mấy mươi năm không chiến sự, việc cầm binh đao ra trận khiến người ta lạ lẫm, rồi chưa đánh thì tay đã mỏi, trí đã nản. Trước kia từng có đám nổi loạn, nhưng chỉ là lũ giặc có sách nhiễu, đánh chúng dễ như việc xua ong, đập kiến. Chiến tranh với Thát thì khác, chúng là bầy lang sói đã diệt nhiều nước bằng sức mạnh hung bạo chưa từng thấy xưa nay. Nhưng lúc nghĩ đến cơ nghiệp Đông A, nhớ đến việc năm xưa theo tiên đế đuổi Thát, lòng trẫm cũng bớt xáo động hơn, rồi nghe các khanh tranh luận nãy giờ, trẫm càng vững tâm hơn nữa bởi tin rằng có bầy tôi giúp vua khắc chế đại nạn này.

Quần thần cảm kích hô vang “Chúng thần nguyện theo nhị hoàng đánh thắng Mông Thát”. Hưng Đạo và Quang Khải hưng phấn quá, hai vương nắm chặt tay nhau như truyền thêm niềm tin quyết chiến. Nhân Tông dõng dạc ban lệnh:

– Không bàn cãi gì nữa. Chúng ta sẽ đánh. Tướng sĩ cứ theo quyết sách của Hưng Đạo mà đánh. Các khanh cho mời bô lão Ở mọi miền về kinh, vì các cụ tuổi cao sức yếu, đường sá xa xôi nên ta định hạn từ mười đến mười hai ngày nữa sẽ tổ chức hội nghị tại điện Diên Hồng. Các sảnh, viện đóng gói thư tịch, văn khố và giấy tờ quan trọng, khi có lệnh sẽ chuyển đi. Ngân khố và kho tàng giao cho Thái sư Chiêu Minh tổ chức cất giấu. Chấn chỉnh hành cung Tức Mặc để chuẩn bị di dời. Kể từ bây giờ ai còn tỏ ý muốn hàng sẽ trừng trị theo quốc pháp. Sớm mai Hưng Đạo cho họp quân cơ để bàn kế điều binh, trẫm và Thượng hoàng sẽ tới dự.

Mọi người ra về khi trời đã ngả chiều. Phạm Ngũ Lão cũng dự nghị đình nhưng chỉ là tướng nhỏ nên không dám phát biểu gì. Lúc nghe Hưng Đạo nói về người đưa tin bị tử trận trên biên giới, làm ông rất lo lắng về tính mạng của đứa cháu Phạm Thái. Tan buổi chầu, Ngũ Lão đứng chờ để gặp cho được cha vợ. Khi nhìn thấy chàng rể, Vương nói ngay “Thằng cháu nhà ngươi bị thương khá nặng nhưng còn sống. Hắn kiên cường lắm khiến ta cũng cảm phục. Ngươi về từ biệt vợ con, mai họp xong sẽ cầm quân lên biên ải”.

Trong buổi họp với nhị hoàng, Phạm Ngũ Lão và Nguyễn Khoái nhận trọng trách chỉ huy một vạn quân lên trấn giữ Khả Lan Vi và Đại Trợ trên vùng biên giới xứ Lạng Giang, Hưng Đạo Vương cùng ba người con trai trực tiếp lên đông bắc lập phòng tuyến chống giặc.^👁️️[^236-img]

Trần Khánh Dư lĩnh hai trăm chiến thuyền ra trấn thủ Vân Đồn. Điều vệ quân Thần Sách vào Diễn Châu tăng cường cho lực lượng của Tĩnh Quốc Vương. Thái sư Chiêu Minh Vương đốc thúc hai vạn quân trấn giữ kinh thành và tổ chức di dời kho tàng, ngân khố.

Thượng tuần tháng mười một, vua triệu tập hội nghị Diên Hồng, kinh thành Thăng Long nhộn nhịp hẳn lên sau nhiều ngày u uẩn bởi hơi hám chiến tranh đè nặng trên đầu mọi giai tầng xã hội.

Một bộ phận quan lại và dân chúng trước đó đã nhanh chân trời khỏi cái chốn có nguy cơ là tâm điểm của bão tố. Nhưng số đông vẫn ở lại, trong tâm trạng phập phồng lo âu và thấp thỏm nghe ngóng. Cũng không có gì khó hiểu, họa chiến tranh dẫu ghê gớm thật song việc bỏ lại nhà cửa, cơ nghiệp mà lánh nạn chưa hề là một quyết định dễ dàng đối với những con người dành cả cuộc đời vun vén cho cuộc sống, đắp điếm được một chỗ dung thân vừa ý. Thế nên nhiều người đành tính một nước cờ linh động, gói ghém sẵn tư trang vào tay nải, khi giặc sắp đến là nhanh chóng bôn tẩu.

Mấy ngày trước sứ bộ Trần Phủ đã về tới kinh, tin giặc lùi ngày tiến binh sang đầu tháng chạp được Quan gia và Thái sư bàn tính kỹ càng. Các vị cho rằng chỉ nên chuyển tin đến Tiết chế và một số tướng lĩnh để họ trù liệu, đợi sau hội nghị Diên Hồng mới thông báo rộng rãi. Lúc ấy sẽ ban lệnh rời kinh, quan viên nha lại và hậu cung đi trước, hai vua ở lại để chỉ đạo cuộc chiến dưới sự bảo vệ của cấm quân và hơn một vạn vệ quân; các ngài sẽ ra đi khi tình thế nguy cấp. Khuyến cáo toàn bộ dân chúng di tản, để khi giặc kéo vào, Thăng Long chỉ còn là một tòa thành trống vắng.

Cái ngày mở hội nghị, tự nhiên bầu trời hửng nắng giữa mùa động tái dại, đây quả là điềm ứng tốt lành của trời đất về một vận hội trùng phùng xưa nay chẳng hề có. Khắp mọi nẻo đường đến kinh đô, hàng đoàn người đổ về như trẩy lễ đầu năm. Người ở gần thì cuốc bộ, người ở xa thì ngồi ngựa, ngồi xe, từ xe ngựa cho đến xe bò, xe trâu đều có cả. Đoàn nào, nhóm nào cũng đủ mặt già trẻ và dăm anh lính tháp tùng. Các cụ ông mặc bộ cánh đẹp nhất, mái đầu bạc phơ và chiếc gậy trúc bóng là làm tôn thêm vị thế của bậc trưởng lão trong đoàn người. Có cụ từ miền Trung ra, có cụ từ phía bắc đến, người dưới biển lên, người trên núi xuống, sắc nâu roi rói, sắc chàm đậm đà, miệng tóp tép nhai trầu, tay đủng đỉnh tràng hạt, tất cả cùng thư thái hướng về nơi chí tôn đang chờ đón.

Theo lệnh vua, các lộ phải cử lính hộ tống bô lão về kinh sao cho bình an vô sự. Nhưng một cụ được mời thì có đến mười người đi theo, đấy là đám con cháu, xóm giềng và họ mạc. Người ta đi chẳng phải hy vọng được vào dự họp mà đi để cổ vũ và bày tỏ sự đồng lòng nhất trí của làng mình, của dòng họ mình đối với ý chí của bô lão đại diện cho họ Ở chốn cửu trùng. Thấy làng kia đi đông thì làng này muốn đi đông hơn, thế là cái hiệu ứng dắt dây ấy cứ tăng dần lên theo cự ly càng gần càng đông đảo, thành thử kinh thành Thăng Long đột nhiên có non vạn người từ bốn phương quần tụ như vào hội lớn.

Nỗi lo buồn chiến tranh cũng tự nhiên mà vơi bớt đi để nhường chỗ cho niềm vui trước mắt. Dân chúng các phường vốn nhiều ngày ủ rũ bỗng tươi tỉnh lại mà ùa ra của chào đón và trẩy theo đoàn người tiến về hoàng thành. Hơn năm trăm bô lão được mời vào trong, những người đi theo và cư dân Thăng Long tụ tập bên ngoài háo hức đợi chờ kết quả nghị đàm quốc sự của quân dânº.

Trong hai cụ ở phường Cơ Xá được với dự họp, một người là ông thầy họ Đỗ. Theo tuổi tác, tuy đã ngót nghét lục tuần nhưng ông vẫn kém năm nhiều kỳ lão trong phường, song là người đáng kính lại có con tham gia túc vệ nên ông được mọi người nhất trí đề cử.

Đã hơn tháng nay, vợ chồng ông đồ mất ăn mất ngủ bởi lo nghĩ về cậu con trai. Theo hẹn ước thì tháng chín Thành sẽ cưới vợ, nay đã sang tháng mười một mà nó vẫn biền biệt không về. Nhà bà góa qua thăm hỏi thường xuyên nhưng đôi bên chẳng biết nói gì ngoài những lời an ủi qua lại. Mỗi lần nhìn khuôn mặt u sầu của Thị Đào là một lần lòng ông bà quặn thắt, bởi họ hiểu hơn ai hết nỗi chua xót của sự đợi chờ. Thế rồi dội tới tin tức chiến tranh khiến tâm trạng của hai người bị xáo trộn giữa niềm vui vẩn vơ và nỗi buồn thực tại. Khi ông cho rằng con mình chắc không sao, vì nó bận việc binh nên chưa thể về thì miệng bà chực cười, rồi lúc bà lo giặc giã, lo ngày mai con phải ra trận thì lòng ông muốn nhỏ lệ.

Thức dậy từ lúc trời chưa sáng để soạn sửa cho chỉnh tề, thầy đồ tạm gác nỗi lo về con trai mà hãnh diện mặc bộ gấm hoa vốn được may sẵn dành cho dịp đám cưới Đỗ Thành, ông tự nhủ “Nằm mơ cũng chẳng ngỡ được vào chầu vua. Vậy mà có thật, hãnh diện quá đi chứ. Dứt khoát phải để vua biết người Cơ Xá không đớn hèn trước giặc Mông Thát”. Nhị lão của phường có tới hơn năm mươi người hộ tống, về phía nhà thầy đồ tất nhiên có mặt bà vợ và nàng dâu tương lai. Ngoài niềm kiêu hãnh đưa chồng, cha lên kinh châu vua, hai người phụ nữ còn hy vọng biết đâu hỏi han được tin tức của người thân đang phụng sự triều đình.

Điện Diên Hồng nằm ở phía đông hoàng thành, vốn là nơi nhà vua tổ chức yến tiệc nhân các sự kiện trọng đại. Để bày tỏ tấm lòng trọng thị “dân vi quý” đối với bách tính, Thượng hoàng Thánh tông cho bày yến để thiết đãi phụ lão. Do số người đông, trong điện không đủ chứa nên phải kê bàn ghế ngoài sân bày biện tiệc tùng, tiện cho các cụ ngồi dùng bữa thoải mái. Mâm cỗ không cao lương mĩ vị, nhưng có các món ăn dân dã được chế biến từ gia súc, gia cầm quen thuộc và các loại bánh trái, xôi chè truyền thống.

Trước giờ thiết yến, Quan gia nói với Thượng hoàng:

– Con nghe thị vệ báo, dân chúng tụ tập ngoài hoàng thành đông lắm, người tứ xứ kéo về để bày tỏ tinh thần kiên cường trước quốc nạn.

Thượng hoàng vui vẻ đáp:

– Đây là điều đáng mừng, lòng dân quyết tâm đánh giặc thì ta còn sợ gì lũ phương Bắc.

Nhân Tông gợi ý:

– Theo con, phụ hoàng phải chủ trì hôm nay, tuổi của người trò chuyện với bô lão sẽ phù hợp hơn hoàng nhi.

Thánh Tông cười mà rằng:

– Ta biết ngay mà, thể nào bệ hạ cũng vin vào tuổi tác để đùn đẩy công việc cho ông bố đã quy điền viên cư. Theo lý ngài là chủ thiên hạ thì phải gánh việc này, nhưng theo tình thì quả là cha hợp tuổi hơn. Nhưng dứt khoát ngài phải có tiếng nói quyết định đấy nhé.

Nhân Tông hồ hởi thưa:

– Bẩm phụ hoàng, con xin vâng.

Toàn thể phụ lão đã yên vị trên ghế tiệc, chỉ còn chờ các bậc chí tôn đến khai yến. Đầu giờ ty, kiệu vua xuất hiện trước sân, đằng sau có vài chục quan viên tháp tùng. Viên thị thần cất tiếng hô lanh lảnh “Nhị hoàng giá đáo. Trăm họ lạy mừng”. Hai vua bước xuống kiệu, cùng bá quan tiến vào sân. Các bô lão vội vàng nhôm dậy, loay hoay tìm chỗ quỳ nhưng chật chội quá nên đành đứng yên một chỗ mà chắp tay xưng tụng đế vương “Thượng hoàng vạn vạn tuế. Hoàng thượng vạn vạn tuế”.

Thánh Tông mời mọi người an tọa rồi ngài tỏ lễ:

– Hôm nay trẫm và hoàng thượng được hân hạnh đón chào trưởng lão trăm họ vào cung để quân dân tỏ bày với nhau về việc nước. Lòng thành sâu rộng mà sự tiếp đãi chẳng được là bao, chỉ có bữa yến đơn sơ thiết tặng, coi như là món quà cảm tạ chân tình của các cụ đã không quản ngại tuổi tác mà lặn lội đến kinh thành để đáp ứng thỉnh cầu của trẫm. Bây giờ xin mời mọi người tự nhiên ăn uống cho vui vẻ.

Mấy trăm cụ già đồng thanh hô vang “Chúng dân đa tạ long ân”. Nhị hoàng cùng bá quan tỏa ra các bàn ân cần mời mọc và thăm hỏi xã giao. Lát sau vua quan tế nhị lui vào điện để các cụ dùng bữa cho thoải mái. Bên trong điện trải chiếu hoa, duy có hai chiếc ghế dành cho Thượng hoàng và Quan gia, nhưng cũng chỉ là loại ghế bình thường để quân dân không quá xa cách.👁️

Nửa canh giờ sau, các cụ lục tục vào điện ngồi kín dưới sàn. Ở phía trên, hai vua ngồi ghế, các quan chia nhau đứng hầu tả hữu, trong số ấy có Thái sư Trần Quang Khải, Học Sĩ Đinh Củng Viên và Quốc sử Viện giám tu Lê Văn Hưu. Khi cử tọa đã ổn định, Thượng hoàng Thánh Tông cất giọng trầm buồn tỏ bày sau trước:

– Giặc Mông Thát sắp kéo vào nước ta, xã tắc ắt nổi chìm hưng phế. Chúng huy động tới năm mươi vạn quân, trong khi lực lượng của ta nhỏ yếu hơn hẳn, nếu đánh chúng phải hao tổn máu sông xương núi. Muốn giặc hoãn binh thì chúng ta phải hòa, nói rõ hơn là chấp nhận đầu hàng. Bấy giờ Nguyên triều sẽ cử người sang cai trị, nước Đại Việt chẳng còn, triều đình Đại Việt thành một đám tượng đất không thể cử tay nhấc chân mà làm điều lợi dân ích nước, thuế phải nộp cho chúng hằng năm, quân phải theo chúng đi chinh chiến xứ khác, vua phải sang kinh đô giặc mà quỳ mọp cầu cạnh, thợ giỏi bị đưa về Nguyên để phục dịch, đàn bà đẹp bị ép làm tì thiếp ở phủ đệ ngoại tộc. Thế nước chông chênh, lòng người chia rẽ, kẻ yếu mềm muốn hòa cho yên thân, người dũng khí muốn đánh cho đỡ uất, khiến trẫm và hoàng thượng nhiều ngày lo nghĩ mà nước mắt chan cơm, buồn tủi cho thân phận không có nổi lũ bầy tôi đồng tâm phò chúa, còn hổ thẹn với tổ tông đã gửi gắm cơ đồ mà nay để nó nghiêng ngả ba đào khi thần dân chưa nỗ lực giúp trẫm giữ gìn cho yên định…

Nói đến đấy, Thượng hoàng rưng rưng khóe mắt rồi thản nhiên khóc như ở chỗ không người. Hoàng thượng ngồi bên cạnh cũng sụt sịt giọt ngắn giọt dài. Các quan cùng đồng loạt nức nở. Giọt ngọc đế vương cao quý lắm, làm không ít phụ lão răng long đầu bạc bỗng bùi ngùi cảm xúc mà tuôn chảy những giọt lệ hiếm hoi. Chợt Thượng hoàng ngừng khóc, ngài dùng tay áo gấm vô tư quệt nước mắt, nói tiếp:

– Các bô lão là bậc trưởng bối trong tộc, trong làng, vốn từng trải nhân tình thế thái, lại được con cháu tín nhiệm đề cử thay mặt họ đến gặp vua mà cho lời khuyên về việc nước. Vậy hãy cho trẫm và hoàng thượng được nghe tiếng nói của thần dân các miền về cách đối phó với giặc Mông Thát?

Nhiều cánh tay giơ lên, ai cũng muốn tỏ bày tâm nguyện tới nhị vị chúa tể giang sơn. Nhân Tông đề nghị một bô lão già nhất ngồi ở chiếu đầu trình bày trước. Cụ già chống gậy trúc lập cập đứng dậy, hướng mặt về phía các vua, rồi lên tiếng:

– Lão người Ái Châu, đi mất sáu ngày mới ra tới kinh thành. Ngoài bảy mươi rồi mà vẫn cố sức ra đây bái kiến bệ hạ, chẳng qua được cả làng truyền cho cái tinh thần bền bỉ vượt gian khó. Nhiều cụ ở xa hơn lão, vậy cũng đến kinh thành rồi thôi. Nếu sợ không đủ sức đi xa thì làm sao có mặt ở đây được. Việc đánh giặc cũng thế, dù ta yếu hơn nhưng chí ta cao, lòng ta bền thì há lại sợ chúng? Lúc lên đường, mọi người dặn lão nói với vua “Thần dân không chấp nhận quỳ gối đầu hàng. Nhà vua hãy hiệu triệu đánh giặc, dân chúng sẽ sát cánh bên người”.

Ông nói rồi, tay vuốt chòm râu bạc phơ, đôi mắt mở trừng trừng như muốn chứng tỏ dũng khí được kết tụ từ tinh thần của con cháu. Các cụ ào ào hưởng ứng, cùng đồng thanh hô to “Xin vua hiệu triệu đánh giặc, thần dân luôn sẵn sàng”.

Một cụ khác bày tỏ:

– Lão từ Thiên Trường về đây, đi qua đâu cũng được mọi người cổ vũ nhiệt tình, họ bảo rằng dân ta chỉ biết có chúa Đông A, không chấp nhận bất cứ kẻ ngoại bang nào khác cai trị. Nhiều trai tráng còn giơ cánh tay thích chữ “Sát Thát” để chứng tỏ tinh thần quyết chiến. Vậy mà có những kẻ ăn lộc vua cả đời lại muốn hàng giặc? Lão đề nghị bệ hạ phải thẳng tay trừng trị để yên lòng dân.

Đám đông bô lão lại nhao nhao phụ họa, họ khản giọng hô vang “Dân chúng chỉ biết vua Đông A, quyết không chấp nhận ngoại bang thống trị”. Ông thầy đồ phường Cơ Xá cũng hừng hực khí thế nhưng chưa biết làm sao bày tỏ được ý chí của mình; chợt nhớ đến đứa con đang biền biệt chưa về, ông thấy mình mạnh mẽ hẳn lên, liền đứng vụt dậy nói lớn “Thảo dân có con trai dưới trướng Hưng Đạo Vương, được cử sang đất giặc thám thính, nay vẫn chưa biết sống chết ra sao? Xin hoàng thượng cho lão được nói đôi lời”. Nhà vua nghe thấy bèn ra hiệu cho mọi người im lặng. Ông thầy lên tiếng:

– Nhà lão ở Cơ Xá, cách kinh thành có mấy dặm. Con trai lão được Hưng Đạo Vương sai sang Nguyên từ năm năm trước để dò la địch tình. Được về thăm nhà một lần, nó chẳng kịp cưới vợ đã phải lên đường. Nó hẹn thu này về làm đám cưới, nhưng đến giờ vẫn biệt tích. Nếu Đại Việt đầu hàng thì hóa ra con của lão dân đã uổng phí công sức lâu nay sao? Ở đây có nhiều bộ lão từng theo Thái Tông hoàng đế đánh Thát, ai cũng thuộc làu câu thơ của bệ hạ “Bạch đầu quân sĩ tại. Vãng vãng thuyết Nguyên Phong”. Vậy mong các vua hãy cùng chúng dân giữ vững tinh thần oanh liệt ấy.

Mấy trăm bô lão hô to ba lần câu thơ bất diệt “Vãng vãng thuyết Nguyên Phong. Vãng vãng thuyết Nguyên Phong. Vãng vãng thuyết Nguyên Phong”. Vua Nhân Tông cảm kích lắm, ngài không ngờ bài thơ của mình được dân gian lưu truyền rộng rãi.

Không kìm được chí khí sôi sục trong tim, nhà vua bật dậy khỏi ghế, tiến đến gần các bô lão, dõng dạc hỏi lớn:

– Hãy cho trẫm và Thượng hoàng được biết, lòng dân muốn hòa hay chiến?

Hơn năm trăm ông lão đồng loạt đứng lên, bàn tay nắm chặt giơ cao khỏi đầu, miệng khẳng khái hô vang “Chiến! Chiến! Chiến!”. Vua Nhân Tông lại hỏi:

– Có cương quyết đánh không?

Các bô lão hùng hồn đáp lại “Quyết chiến! Quyết chiến! Quyết chiến!”. Thượng hoàng Thánh Tông cũng bước xuống, sát cánh bên các cụ mà thể hiện tinh thần đồng thanh tương ứng. Thái sư Trần Quang Khải và bá quan cũng rời chỗ, đến bên các vua và bộ lão mà đồng khí tương cầu. Quân dân kết thành một khối, hô vang trời dậy đất không biết bao nhiêu lần chỉ hai câu đanh thép: Quyết chiến! Quyết chiến! Quyết chiến!…

Tiếng vọng ra tới ngoài hoàng thành, hàng vạn thần dân phấn khích quá, cùng hưởng ứng nhiệt liệt “Quyết chiến! Quyết chiến! Quyết chiến!”.

Chương 7

Tang chứng phản nghịch, Chiêu Quốc xa chạy cao bay

Kỷ vật trọn tình, Phạm Thái lạy cha kính mẹ

Hai ngày sau hội nghị Diên Hồng, hoàng thượng phát lệnh di tản. Các sở, viện được dời tạm về hành cung Tức Mặc, nếu tình hình biến động xấu thì sẽ vào vùng núi Gia Viễn mà ẩn nấp. Văn thần, nha lại cũng đi hết, người già yếu thì cho cáo quan về quê nương náu, người trẻ khỏe thì tháp tùng sở, viện hoặc phân về các lộ quân và vệ quân làm tham mưu cho tướng soái chỉ huy.

Hai trăm quân túc vệ hộ tống hơn ba trăm người ở hậu cung, gồm thái hậu, phi tần, ấu chúa, cung nữ và hoạn quan cùng với nhiều xe chở đồ quý rời kinh thành trong đêm, nhắm hướng tây mà đi. Nơi họ đến, ngoài các vua, không ai được biết. Mãi sau này khi tàn chiến sự, người ta mới biết hậu cung đến tị nạn tại huyện Đông Lai, trấn Thiên Quanh, thuộc vùng núi đồi heo hút ở miền tây nam của lãnh thổ Đại Việt.

Bảo Thánh hoàng hậu và công chúa An Tư ở lại, sẽ đi sau với các vua. Hoàng hậu là mẫu nghi thiên hạ, việc bà sát cánh bên Nhân Tông hoàng đế là điều đáng làm, nên được quần thần rất cảm phục. Còn chuyện An Tư công chúa không di tản cùng hậu cung mà nhất mực theo hai vua lại bắt nguồn từ nguyên do khác.

Sở dĩ mấy ngày trước công chúa bị cảm mạo, sức khỏe suy giảm nhiều, nên Thượng hoàng chấp nhận cho ở lại tĩnh dưỡng, khi nào bình phục sẽ phải người hộ tống đến nơi hậu cung ẩn náu. Hai tì nữ là Thu Cúc và Xuân Đào được chỉ định chăm nom cho An Tư công chúa. Vì bộn bề việc nước, đến bảy ngày sau Thượng hoàng mới nhớ tới cô em gái xuân xanh còn ở trong cung, ngài vội vàng ghé qua xem xét. Chưa vào tới cửa đã nghe được tiếng cười đùa vui vẻ, Thánh Tông biết An Tư đã hết bệnh. Nhìn thấy em, ngài nói:

– Muội tươi tỉnh thế kia chắc là khỏe rồi, vậy mai lên đường cho sớm sủa nhé.

An Tư hồn nhiên đáp:

– Muội không theo hậu cung đâu, buồn lắm. Cho muội đi với hoàng huynh được không?

Thượng hoàng nghiêm giọng từ chối:

– Không được. Huynh phải ra trận, muội theo làm gì? Chiến tranh không phải việc của đàn bà con gái, muội cứ đến chỗ hậu cung ẩn náu cho an lành.

An Tư cự lại:

– Bà Trưng, Bà Triệu cũng là đàn bà mà còn lãnh đạo nam nhi đánh giặc, như vậy không thể nói chỉ có đàn ông mới biết đánh giặc. Cho muội theo với, biết đâu có lúc muội lại giúp được hoàng huynh.

Nhìn bộ mặt thiết tha của An Tư, Thánh Tông không nỡ cứng nhắc, nên bảo:

– Theo huynh cũng được, nhưng mai mốt khổ cực thì đừng kêu ca đấy.

Công chúa cười vang:

– Đa tạ hoàng huynh. Dứt khoát không kêu ca.

Bấy giờ An Tư Công chúa 17 tuổi, tư chất thông minh, dung mạo nhỏ nhắn xinh đẹp, được Thánh Tông rất chiều chuộng và yêu quý; trong thâm tâm ngài đã nhắm cho cô em một tấm chồng tôn thất bậc vương, nhưng vì chiến cuộc sắp bùng nổ nên đành phải gác lại chuyện hôn sự. Hồi sinh tiền, Thượng hoàng Thái Tông thường bảo “An Tư là đứa trẻ đặc biệt, nó có cách nghĩ sâu sắc hơn hẳn những bé gái đồng lứa, mai sau sẽ làm nên chuyện. Con nhớ chu toàn cho nó đến nơi đến chốn”. Lúc phụ thân bằng hà, An Tư mới chín tuổi, nàng công chúa bé bỏng lớn lên trong sự đùm bọc của Thánh Tông và hoàng gia.

Hai ả hầu gái nghe huynh muội Thượng hoàng trò chuyện mà ngao ngán cả lòng; Thu Cúc nói thầm với cô kia “Chẳng hiểu công chúa nghĩ sao mà đòi theo Thượng hoàng ra trận? Khốn khổ cho tụi mình rồi”. Xuân Đào đáp “Biết làm sao được? Phận là nữ tì, chủ đi đâu thì mình theo hầu đấy. Cái số nó như vậy, muốn tránh cũng chẳng nổi”.

Tướng quân Phạm Ngũ Lão từ biên cương cấp báo về triều đình, sớ viết “… Có viên tiểu tướng họ Trịnh dẫn theo năm mươi quân đến hàng, chúng vốn nội thuộc cựu triều, vì hận Nguyên Liệt Tống mà sinh lòng oán thán, muốn đầu quân Đại Việt để trả mối thù cố quốc; chúng có cho biết: tướng Nguyên là A Lý Hải Nha thống lĩnh hai mươi vạn quân đã áp sát biên giới nước Nam, chờ thời cơ ào ạt đánh sang…”.

Kịp lúc Hưng Đạo Vương từ đông bắc quay về kinh, Nhân Tông cho gọi ngài và Thái sư đến để bàn cách đối phó. Hưng Đạo nói:

– Như vậy là giặc đề phòng mắc mưu Trần Phủ nên điều quân đến biên giới để tránh bị động. Theo ý thần cần cử người qua đất giặc và trách móc chúng thất hứa, hy vọng trì hoãn thêm ít ngày.

Chiều Minh Vương đề nghị:

– Thần đề cử Trung đại phu Nguyễn Đức Dư và Triều thỉnh lang Nguyễn Văn Hàn khẩn cấp sang Nguyên.

Nhân Tông đồng ý, cho triệu hồi hai người vào cung sai việc.

Nhị vị sứ thần qua Lộc Châu chừng năm mươi dặm đã đến bản doanh của A Lý Hải Nha. Như vậy, nếu giặc tiến đánh thì chỉ nửa ngày đường là kị binh của chúng sẽ có mặt trên lãnh thổ Đại Việt. Nguyễn Đức Dự trách viên Bình chương:

– Hai bên giao ước sẽ nghị đàm vào đầu tháng chạp, từ nay đến đấy còn những mười lăm ngày mà đại vương của ngài đã điều binh rần rần áp sát nước tôi. Có phải các ngài không muốn thương nghị cho dù vua tôi đã nhân nhượng, mà chỉ muốn kéo vào thảo phạt nước Nam?

A Lý Hải Nha chống chế:

– Ta được lệnh Trấn Nam Vương điều quân đến đây để sau nghị đàm sẽ mượn đường đánh Chiêm Thành, không phải đánh An Nam.

Nguyễn Văn Hàn nói:

– Chúng tôi đã giải thích nhiều lần rồi, muốn đánh Chiêm Thành mà qua nước tôi thì không tiện vì không có đường để đi, vừa xa xôi lại bị ngăn cách nhiều núi, nhiều sông. Các ngài đã đem quân vào Chiêm Thành bằng đường biển, sao lần này không ra biển mà đi?

A Lý Hải Nha bí thế bèn vặn lại:

– Thân là tướng võ chỉ biết tuân lệnh thượng cấp. Bên các người cũng điều mấy vạn quân lên trấn giữ biên giới, nếu không có ý định chống lại thiên triều thì tại sao phải dàn quân lắm thế?

Nguyễn Đức Dư lý giải:

– Biên giới là chỗ phức tạp, cần yên định trước rồi mới có thể tổ chức nghị đàm. Thêm nữa, sắp tới đến kỳ nộp cống, phải đưa đinh lực lên để vận chuyển cống phẩm chứ.

Cách biện bạch của sứ ta khiến A Lý Hải Nha không thể bắt bẻ, đành giở chiêu nổi quạu:

– Thôi thôi, ta không giỏi cãi lý như mấy người. Chỉ biết đến đầu tháng chạp, nếu không giãn binh để ta mượn đường thì đại quân thiên triều sẽ kéo sang nhổ sạch cỏ An Nam.

Vừa từ kinh thành quay về Nội Bàng là nơi Hưng Đạo Vương lập đại bản doanh phòng thủ, thì ngài nhận được tin của Phiêu kỵ đại tướng quân Trần Khánh Dư từ Vân Đồn cấp báo về việc bắt giữ gian tế. Trong thư, Nhân Huệ viết “…quân tuần tiễu phát hiện một thuyền nhỏ chở ba người đang cố vượt sang Nguyên, bèn truy đuổi. Bị bao vây không có đường tiến, chúng phải đổi hướng chạy vào đất liền, bỏ thuyền lẩn trốn. Quân ta ráo riết tầm nã, bắt được hai tên. Lúc đầu chúng không chịu khai báo, tại hạ cho lột truồng kiểm tra y phục thì tìm được một thư giấu trong hai lớp vải tà áo, bấy giờ chúng mới nhận tội là kẻ đưa tin cho giặc Nguyên”.

Kèm với lá thư là một manh lụa trắng, có viết “…Trần gia nhất quyết kháng cự, việc nghị đàm chỉ là giảo kế hoãn chinh. Đại Vương hãy cấp cấp điều quân đánh tới để trăm họ sớm được đoàn tụ với nền thái hòa an lạc của vượng khí thiên tử. Ngày ngài lại đáo Thăng Long, Ích Tắc tôi cùng với năm mươi văn quan võ tướng và toàn thể dân chúng sẽ ra khỏi thành mười dặm để lạy mừng. Khi đại quân sang, cần đề phòng các ải và chiến lũy do đầu lĩnh Quốc Tuấn bày đặt mai phục; việc tổ chức vây bắt thế tử, tôi sẽ đích thân dẫn đường, vì những chỗ cha con y có thể ẩn náu, tôi đều nắm rõ như lòng bàn tay..”.

Quân của Trần Khánh Dư bắt được hai kẻ gian vượt biển chạy sang Nguyên.👁️️

Đọc xong mật thư, Hưng Đạo Vương giận tím mặt, ngài lầm rầm rủa xả một thôi một hồi “Quân phản nghịch chó má” rồi cho triệu tướng lĩnh vào sai việc. Khi mọi người đến đông đủ, Vương truyền:

– Minh Hiến Vương Uất phòng giữ Vĩnh Châu, Hưng Nhượng Vương Tảng trấn thủ Thiết Lược, Hưng Trí Vương Hiện án ngữ Chi Lăng, Hưng Vũ Vương Nghiễn thay ta nắm giữ Nội Bàng. Các tướng lĩnh khác dưới quyền điều động của Hưng Vũ, chia nhau đóng ở những vị trí xung yếu, tạo thế ỷ giốc giữa các chiến tuyến. Ta có việc phải về kinh gấp, có thể vắng mặt ít ngày. Nếu quân Thát bất ngờ đánh sang, thấy tình thế bất lợi thì đừng cố đánh lấy chết, hãy hội quân về Vạn Kiếp chờ ta.

Vương lại sai Nguyễn Hòa gấp rút qua phủ đệ Vạn Kiếp điều động tì tướng Lương Bình và Tuấn Thọ dẫn theo ba trăm chiến binh khẩn cấp lên Long thành. Ngay trong đêm, ngài cùng Yết Kiêu, Dã Tượng và năm mươi tùy tùng hối hả thượng kinh.

Khi được Hưng Đạo Vương thông báo về việc Trần Ích Tắc âm mưu bội phản, Chiêu Minh Vương uất lắm, mặt mũi đỏ gay vì giận dữ, chẳng kịp thay lễ phục cho chỉnh tề, mặc nguyên y phục ngày thường rồi tất bật cùng Tiết chế đi gặp các vua. Sở dĩ Hưng Đạo thông qua Thái sư trước vì ngài cho rằng Quang Khải là em ruột Thượng hoàng, chú ruột Quan gia, tiếng nói có trọng lượng hơn mình.

Thượng hoàng đọc xong một thư của Ích Tắc, mặt tái xanh, ngồi thở dài thiểu não mà chẳng nói năng gì. Nhân Tông lựa lời thưa gửi:

– Việc này rất hệ trọng, theo con phải nghiêm trị làm gương. Nhưng mọi cái vẫn tùy phụ hoàng quyết định.

Quang Khải cũng khẩn thiết yêu cầu:

– Xin Thượng hoàng quyết định kịp thời, đêm dài lắm mộng, để lâu càng sinh biến lớn.

Thánh Tông không trả lời, ngài lặng lẽ đi ra cửa, quỳ xuống bậc thềm, ngoảnh mặt về hướng đông, tay chắp trước ngực mà khóc nấc rồi nói lầm rầm. Nhà vua và hai đại vương hoảng hốt, vội theo ra quỳ phía sau Thượng hoàng. Bấy giờ họ mới nghe được lời khấn khứa của ngài:

– Con hướng về nơi phụ hoàng và tiên tổ an nghỉ mà bày tỏ nỗi niềm đau xót như cào da của thịt. Giặc dữ chưa tràn qua mà Ích Tắc đã đem lòng phản nghịch, định bán nước cầu lợi, còn dự tính rước Thát vào kinh để lạy mừng, lại mưu đồ đuổi cùng giết tận anh và cháu của y. Cha từng di huấn chớ phế bỏ ruột thịt, cho dù là ngón tay út vô dụng, nhưng nay các ngón út đã hóa gươm nhọn của giặc, muốn đâm xỉa tan nát cơ đồ của cha, muốn cắt đứt dòng máu chính thống của đế nghiệp Đông A. Y đã trở thành kẻ đại nghịch trong nhà, tên phản loạn trong nước, để trừ hậu họa cho giang sơn xã tắc, con đành cắn răng mà cãi lời cha chặt bỏ cho rồi cái phần xương thịt thối rữa. Một mai non nước thái hòa, con sẽ mặc áo gai, để đầu trần, đi chân đất từ kinh thành về Chiêu Lăng mà tạ tội trước vong linh phụ hoàng.

Bày tỏ rồi, như cất được gánh nặng trong lòng, Thánh Tông thản nhiên đứng dậy, truyền lệnh cho các vương:

– Quang Khải và Quốc Tuấn nghe đây: hai người khẩn cấp đem quân đến thái ấp của Ích Tắc, gông cổ hắn về kinh trị tội. Gia quyến cũng bắt hết nhưng không được tự tiện giết chóc.

Nhị vị đại vương cùng đáp “Hạ thần tuân lệnh” rồi bái biệt Thượng hoàng và Quan gia, vội vã lui ra ngoài thi hành công vụ. Chiêu Minh tranh thủ dặn dò Hưng Đạo:

– Hẹn huynh ở cổng thành phía tây, ta đi điều động vài trăm vệ binh, nửa canh giờ sau sẽ có mặt.

Hưng Đạo đáp:

– Không cần đâu. Quân đã chờ sẵn ngoài hoàng thành. Ta phải đi gấp kẻo hỏng việc.

Chiêu Minh ngạc nhiên nhìn Hưng Đạo, ngài có vẻ thán phục sự nhanh nhạy của Tiết chế Đại vương. Sở dĩ Hưng Đạo phái kị binh chầu chực sẵn, để khi Thượng hoàng chuẩn thuận là hành động liền, vì ngài lo lắng việc một tên gian tế chạy thoát, nếu ra tay chậm trễ có thể thất bại. Các phủ đệ vương hầu đều có gia binh, vương cho rằng nếu quân của Ích Tắc kháng cự lại thì lực lượng vệ binh thiện chiến của ngài thừa sức triệt hạ.

Vừa ra khỏi cửa hoàng thành, các vương đã thấy đội kị mã của Lương Bình và Tuấn Thọ cùng với năm mươi tùy tùng của Hưng Đạo chỉnh tề trên yên ngựa đợi chủ. Trời đổ mưa nặng hạt, hơn ba trăm chiến mã bất chấp mưa gió lạnh lùng phi nước đại về phủ Đông Đô cách kinh thành không đầy ba mươi dặm, nơi có thái ấp của Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc.

Nhìn từ xa thấy tòa phủ đệ lặng ngắt như tờ, Hưng Đạo Vương đã có phần nghi ngại. Quả vậy, khi đoàn chiến mã ập vào sân, hai vương biết ngay kế hoạch vây bắt phản nghịch đã thất bại. Trong phủ không có người, ngoài một lão bộc đang thu dọn đồ đạc vương vãi khắp nơi. Có lẽ biết tình thế nguy cấp, gia quyến Ích Tắc cuống quýt nhặt nhạnh được một ít vật dụng quý giá, còn bỏ lại hết để kịp thời đào tẩu.

Được Thái sư kêu lại tra xét, lão bộc trần tình:

– Đêm qua có người ở xa về nằng nặc đòi gặp Chiêu Quốc Vương. Sáng nay ngài tập trung tôi tớ trong nhà, phát ngân lượng rồi bảo về quê mà lánh nạn. Sau đấy cả nhà cùng với đoàn gia binh vội vã Tời trang trại, vương chẳng nói đi đâu, chỉ kịp dặn lão “Trông nom nhà cửa, chờ ta về”.

Hưng Đạo hỏi:

– Họ đi bao lâu rồi, có bao nhiêu người, mấy xe, mấy ngựa, đi về hướng nào?

Lão bộc đáp:

– Đi hai canh giờ trước, già trẻ trong nhà khoảng năm chục vị, môn khách và tùy tùng chừng bảy chục người, đàn bà và trẻ nít lên ba chiếc xe, số còn lại cưỡi ngựa. Mắt lão kèm nhèm chỉ nhìn tới mấy lùm cây ngoài cổng, nên cũng không rõ họ đi về hướng nào.

Biết chẳng thể nắm được thông tin gì hơn từ lão nô bộc già của Ích Tắc, Hưng Đạo bàn bạc với Chiêu Minh chia quân làm hai hướng tầm nã quanh vùng. Một canh giờ sau, không phát hiện được tung tích bọn tại đào, cả hai toán quân đành bỏ cuộc, thất thểu quay về kinh thành. Trận mưa tai quái đã xóa sạch dấu vết ngựa, xe của bầu đoàn bôn tẩu vong nô.

Lúc hay tin Nguyễn Hòa theo lệnh Đại Vương về thái ấp điều động ba trăm quân kị gấp gáp thượng kinh, Phạm Thái đến gặp Lương Bành năn nỉ xin tham gia. Được tĩnh dưỡng nhiều ngày, sức khỏe của chàng bình phục tốt, duy chỗ bả vai bị trúng tên còn để lại di chứng, mỗi lần cử động cánh tay xương khớp vẫn đau nhức. Lương Bành biết tình trạng của Thái nên bảo:

– Đệ xoay thử cánh tay cho huynh xem nào?

Thái nghĩ đội trưởng muốn kiếm cớ từ chối, nên cố nghiến răng mà vận động bàn tay cầm dây cương, nhưng khuôn mặt vã mồ hôi đã tố giác sự đau đớn.

Bành nói:

– Đại Vương dặn phải mang cho đủ vũ khí đề phòng xung đột, tay đệ chưa lành hẳn, làm sao đánh nhau? Thái ấp đâu có thiếu người, đệ không cần phải đi.

Bấy giờ Phạm Thái mới tỏ bày nỗi lòng:

– Đệ xin đi vì một công đôi việc. Ngồi không lâu rồi, thấy mình vô tích sự nên muốn tham gia cùng anh em, rồi tiện dịp qua nhà Đỗ Thành…

Niềm thương cảm trào dâng khiến chàng trai không thể nói gì thêm, trên ngấn mắt đỏ hoe vội đọng lại đôi giọt lệ rưng rức. Lương Bình cũng xa xót trong lòng, thấy mình có lỗi với huynh đệ đã không còn trên cõi đời này, bèn nói:

– Cứ mải lo chiến cuộc nhiều khi thành kẻ vô tâm. Huynh cho đệ theo anh em đến Long thành, nhưng mọi người đi làm công vụ, còn đệ về Cơ Xá.

Lương Bình còn cẩn thận sai cậu em Lô Viên Dụng tháp tùng Phạm Thái, đề phòng xảy chuyện bất trắc. Khi biết tin Thái về thăm cha mẹ Đỗ Thành, chẳng ai bảo ai, anh em lặng lẽ mang quà đến gửi, nhờ chàng thay mặt họ vấn an song thân người đồng đội đã bỏ mình trên biên giới; đôi giày vải, manh lụa trắng, một mẩu sâm bằng đốt ngón tay hoặc cân trà ướp hoa, dù giá trị không cao nhưng tấm lòng thì đầy ăm ắp. Thái rất cảm kích tình huynh đệ dưới mái nhà của Đại Vương, chàng nghĩ “Ở dưới suối vàng, các huynh chắc cũng ngậm cười mãn nguyện mà ra sức phù hộ cho đồng đội trên dương thế”. Lô Viên Dụng vô cùng vui sướng khi được đội trưởng giao phó trách nhiệm giúp đỡ Thái huynh trên đường về kinh. Từ hồi gia nhập đội ngũ vệ binh của Hưng Đạo Vương, Viên Dụng tối ngày luyện tập võ nghệ hoặc làm các việc lặt vặt trong thái ấp, lần đầu tiên cậu được tham gia cưỡi ngựa hành quân đường dài, lần đầu tiên cậu được đến kinh đô Đại Việt.

Đội kị mã phi ngựa suốt đêm, cuối giờ mão đã đến kinh thành. Sở dĩ Phạm Thái theo kịp đồng đội vì dùng tay cầm vũ khí để điều khiển dây cương, chàng tự nhủ “Dứt khoát phải luyện tập cho cánh tay sớm trở lại bình thường, bằng không lại thành kẻ vô dụng”.

Đi ngược đoàn kị binh là dòng người tản cư; ngoài cư dân trong thành, dân chúng những thôn xóm lân cận cũng rời bỏ nhà cửa đi về các vùng quê xa xôi hay rừng núi hẻo lánh để trốn chạy nạn gươm đao tàn sát. Người ta hối hả dìu nhau đi và tất bật gánh nhau chạy, tay nải gọn nhẹ lẫn thúng mủng cồng kềnh, kẻ khiêng lợn hôi hám chen lấn đứa lùa trâu đủng đỉnh, ông hổn hển dắt chó giục giã cháu nhởn nhơ ôm mèo, anh đày tớ phì phò cõng chủ tị nạnh với bà mẹ trẻ ôm con âu yếm, những bước chân rũ rượi, những gương mặt lầm lũi, dòng người như một bầy đoàn phiêu bạt vô định cho dù trong đầu mỗi người đã xác định một nơi chốn để nương náu tạm thời. Thỉnh thoảng đám bộ hành bơ phờ lại dạt sang hai bên nhường đường cho những chiếc xe ngựa chở đầy gia quyến và gia sản của các bậc quyền quý. Đây đó chợt có tiếng trẻ khóc thét vì khát sữa, rồi chốc lát lại im bặt khi cặp môi non đã ngậm vào bầu vú tròn căng của mẹ.

Vào trong thành, đi ngang thị tứ, đoàn kị mã nghe văng vẳng tiếng loa của người quân hiệu “Loa! Loa! Loa! Thừa lệnh Quan gia, triều đình cấp báo: giặc Nguyên hung bạo, sắp sửa tràn qua, dân chúng gần xa, mau mau lánh nạn. Loa! Loa! Loa! Đàn ông trai tráng, sớm sủa tòng quân, diệt lũ bất nhân, phò vua cứu nước”. Thảo nào trong dòng người chạy loạn ít thấy bóng dáng thanh niên; họ đang tíu tít ghi tên nhập ngũ ở chỗ này chỗ kia tại tụ điểm dân cư nội thành.

Cảnh tượng những ông bố bà mẹ, những vợ trẻ con thơ tiễn biệt người thân yêu lên đường chinh chiến dù ở đâu cũng mang sắc thái bịn rịn luyến lưu, song không có nhiều nước mắt. Hình như người ở lại cố nuốt lệ vào trong để kẻ ra đi không nhuốm tâm trạng sầu não mà nhụt chí mềm lòng rồi gục ngã trước kẻ thù Mông Thát bạo ngược.👁️️

Đội kị binh của Lương Bình – Tuấn Thọ đến cổng hoàng thành đã thấy toán vệ sĩ của Đại Vương Ở đấy, hai đội nhập chung lại thành một đoàn ba trăm năm mươi tráng sĩ sẵn sàng đợi lệnh chủ tướng Phạm Thái và Viên Dụng từ biệt mọi người để về Cơ Xá. Yết Kiêu cùng Dã Tượng chia sẻ “Đệ thay mặt anh em quỳ lạy phụ mẫu của Đỗ Thành để vong hồn của huynh ấy đỡ tủi”. Lương Bành dặn dò “Nếu gia đình Đỗ Thành còn ở đấy, đệ nên khuyên họ lánh nạn. Cơ Xá gần kề kinh thành, không an toàn đâu”.

Trên đường đến Cơ Xá, Thái hỏi cậu em:

– Dụng à. Hình như huynh đã gặp đệ ở đâu đó nhưng không thể nhớ ra.

Viên Dụng tủm tỉm cười, đáp:

– Lúc ấy huynh nửa tỉnh nửa mê làm sao nhớ nổi ai với ai.

Thái sững sờ cả người, vội ghìm cương ngựa, kinh ngạc bảo:

– Thôi đúng rồi. Đệ tham gia đánh Thát ở khe Tả Pạc Nầm. Huynh nghe nói nhiều người đã tử trận hôm ấy, còn có ông trại chủ lấy thân mình che cho huynh nên bị trúng thương. Hết quốc nạn, nếu trời cho được sống thì huynh sẽ lên biên cương cảm tạ ơn cứu mạng.

Viên Dung lưỡng lự một hồi mới nói:

– Ông là cha của đệ. Ba hôm trước đệ nhận được tin nhà, cha đã bình phục, hiện đang ẩn náu trong núi.

Nghe nói vậy, Thái vội nhảy xuống ngựa, kéo Dụng xuống theo, rồi dùng cánh tay lành lặn ôm ngang vai cậu em mà lắc qua lắc lại:

– Cho huynh được đa tạ cha con đệ. Ơn nghĩa này biết lấy gì mà báo đáp đây?

Cậu trai niên thiếu gõ mãi mới thoát khỏi cánh tay rắn chắc của đàn anh, vừa cười vừa nói:

– Đệ biết rồi, nhưng ơn nghĩa chưa thấy đâu chỉ thấy ngạt thở gần chết.

Họ cùng cười sảng khoái mà lòng thì tràn ngập mối giao cảm sâu nặng. Phạm Thái thổ lộ:

– Huynh chịu nhiều ơn nghĩa lắm, báo đáp cả đời cũng chưa chắc trả hết nợ ân tình nhân thế.

Đến phường Cơ Xá, nhìn quang cảnh đìu hiu vắng vẻ, Phạm Thái thấy nghi ngại trong lòng. Chẳng may cha mẹ Đỗ Thành đã tản cư thì lời hứa về thăm song thân và hôn thê của huynh ấy biết bao giờ chàng mới thực hiện được? Thái và cậu em Viên Dụng xuống ngựa, vào mấy nhà ven đường hỏi thăm. Nhưng nhà nào cũng cửa đóng then cài, gọi mãi mà không có ai lên tiếng. Đang lúc phân vân, chưa biết hỏi ai, chợt thấy một cụ ông cũng trên lưng đứa cháu trai bé xíu, tay nắm chạc mũi kéo con bò non sừng mới nhú đang tất tả đi ngược lại, chàng đến gần hỏi nhà của ông thầy đồ họ Đỗ hoặc nhà của Lương Thị Đào. Ông cụ bảo:

– Ta không biết ai là Lương Thị Đào, còn ông đồ thì ai cũng biết. Đi thêm nửa dặm đến ngã ba rẽ trái, gặp căn nhà ngói phía trước trồng mấy bụi mộc cận, đây là nhà của ông đồ.

Thái nói lời cảm tạ, chưa kịp rời đi thì ông cụ đã hỏi:

– Các cậu là thế nào với thầy đồ?

Thái đáp:

– Chúng cháu là huynh đệ đồng ngũ với Đỗ Thành, con trai ông đồ.

Ông cụ nói:

– Mấy hôm trước còn thấy ông ấy. Cả phường đi gần hết rồi. Nghe nói ông đồ chưa chịu đi vì còn chờ tin tức anh con trai. Hôm nay biết được tin con, chắc ông thầy mừng lắm.

Thái lặng người mà không nói được câu nào. Chàng vội vàng quay đi vì không nỡ để ông cụ chưng hửng trước bộ mặt buồn bã của mình. Hai anh em chẳng thiết lên ngựa, cứ lùi lũi mà cuốc bộ trên con đường hiu hắt không một bóng người. Thái ước ao con đường cứ dài mãi để đừng bao giờ phải dừng lại trước một ngôi nhà có những người thương yêu đang ngóng đợi tin lành từ đứa con ruột thịt, nhưng cuối cùng lại đón nhận một sự thật nghiệt ngã…

Song lý trí không chấp nhận cách nghĩ như thế, nó cảnh cáo chàng trai “Chớ trốn chạy trách nhiệm. Ngươi phải đối diện với nỗi đau của người khác”, rồi con tim cũng thất vọng phàn nàn “Quên rồi sao nghĩa tình huynh đệ? Hãy đến và chia sẻ đau thương với gia đình đồng đội”. Thái được tiếp thêm tinh thần, chàng lấy lại dũng khí để dừng bước trước ngôi nhà có mấy bụi mộc cận không trổ hoa vào mùa đông.

Từ bữa ở hội nghị Diên Hồng trở về, ông đồ cứ thấy trong người bứt rứt khó tả, linh tính mách bảo với ông về một điều hệ trọng sẽ đến trong nay mai. Đối với gia đình ông, điều hệ trong lúc này chẳng gì ngoài tin tức của cậu trai cả Đỗ Thành. Lành dữ thế nào thì ông chưa biết, nhưng ông thà biết chắc chắn về số phận con mình, cho dù đấy là điều tồi tệ nhất, còn hơn cứ phập phồng lo nghĩ trong sự mù mịt vô vọng. Thành thử ông bàn với vợ nán lại thêm ít ngày, kéo con nó trở về lại chẳng gặp được ai. Thôn trên xóm dưới đã tản cư lánh nạn tứ xứ rồi, hai cô con gái và đám cháu ngoại của ông bà cũng theo nhà chồng chạy giặc cả rồi, nhưng vợ chồng ông vẫn nhất quyết ở lại chung sống với niềm hy vọng mong manh. Trước lúc ra đi, các con gái đến năn nỉ ông bà đi cùng các cháu, ông từ chối:

– Dù đi đâu mà không biết tin tức của thằng Thành thì cũng chẳng an lòng. Bố mẹ ở thêm dăm bữa, biết đâu lại gặp nó.

Bà mẹ sợ con cháu lo lắng, nên bảo:

– Tài sản trong nhà không có gì quý giá, mẹ gói ghém sẵn hai cái tay nải, khi cần là có thể lên đường bất cứ lúc nào.

Trong thâm tâm ông chẳng sợ không kịp chạy giặc nhưng lại rất ái ngại về sự an toàn của mẹ con bà góa dự định kết thông gia. Họ nói không có quê nào khác để mà đi, lại còn cho rằng ông bà giáo chưa định đi thì mẹ con họ cũng chẳng vội gì mà đi. Ông từng giở chiêu bóng gió về sự háo sắc của bọn Mông Thát, thì được nghe nàng dâu tương lai thổ lộ:

– Con với anh Thành tuy chưa nên vợ thành chồng nhưng đã có lời nguyện ước với nhau. Vì bặt tin anh mà hai bác không thể rời nhà lánh nạn thì thân con bỏ đi sao đành.

Hiểu được nỗi niềm của Thị Đào, ông bà giáo càng cảm thương nhiều hơn người con gái đã nguyền gắn bó thủy chung với con trai của mình. Nên ông cứ trăn trở trong lòng suốt hai ngày nay về cách xử trí làm sao cho đúng lương tâm và trách nhiệm? Điều khiến ông lo sợ nhất chính là thân phận nữ nhi thời loạn, lời ông cảnh tỉnh Đào không hề vô căn cứ, sử sách chép đầy rẫy hành vi cưỡng bức của kẻ xâm chiếm đối với phụ nữ có nhan sắc ở xứ sở bị chiếm. Dứt khoát không để điều xấu xa như thế xảy ra với hôn thê của con trai, kẻo ông có chết xuống mồ cũng không hết ân hận. Cuối cùng ông quyết định phải đi lánh nạn để có thể thuyết phục nàng dâu tương lại đi cùng.

Mẹ con Thị Đào thuận tình đi cùng vợ chồng ông giáo về Khoái Châu, quê ngoại của ông. Ngày mai hai nhà sẽ lên đường sớm, nên ông tranh thủ viết mấy chữ lên giấy dán ngoài cửa: “Cả hai nhà bình an. Đã đến nơi quê ngoại. Mong đợi ngày xuân trở lại. Để ngắm hoa dâm bụt vẫn còn đó.” Ngộ nhỡ mai mốt Thành trở về cũng biết được người thân nương náu ở đâu.

Bà giáo đang ngồi ngoài hiên vắt cơm nắm để ăn đường, khi Phạm Thái quỳ giữa sân thỉnh an cha mẹ Đỗ Thành.

Thấy hai gã trai trẻ bước vào sân, bà hồi hộp quá thành ra luống cuống, nên chỉ thốt được mấy từ cụt lủn “Có khách”. Ông đồ đang cặm cụi viết chữ, nghe vợ gọi, ngẩng đầu nhìn ra cửa rồi vội vàng bật dậy. Sự xuất hiện đột ngột của những chiến binh mạng khuôn mặt ủ rũ khiến ông cảm nhận điều chẳng lành nên toàn thân tê cứng đến nỗi không nhấc nổi bàn chân khỏi chỗ ngồi, còn chiếc bút lông trên tay rớt xuống tờ giấy, mực tung tóe bôi nhòe mấy dòng chữ nhắn nhủ với con.👁️

Thái trao dây cương cho Viên Dụng rồi quỳ giữa sân mà nói thổn thức:

– Cháu là Phạm Thái, đồng đội của Đỗ Thành. Huynh ấy không thể trở về, trước lúc tử biệt đã trăn trối dặn cháu về đây thỉnh an hai bác.

Bà mẹ nghe vậy liền ngã vật xuống thềm, ngất lịm. Ông giáo hoảng hốt chạy ra, nức nở lay vợ:

– Thằng Thành đi rồi, bà mà đi nữa thì tôi cũng không thiết sống.

Nhìn nông nỗi bi thảm, Thái lo sợ cuống cuồng, mặc cho nước mắt lưng tròng mà hì hục cùng Viên Dụng khiêng người mẹ vào nhà. Ông đồ đã trấn tĩnh hơn, ngồi bất động bên cạnh vợ, cứ trân trân nhìn ra cửa mà chẳng nói năng gì. Hai chàng trai đem hung tin đến nhà đứng chết trân như nghịch đồ chịu tội, cho đến khi nghe bà mẹ mấp máy môi than thở “Trời ơi là trời”, bấy giờ họ mới thở phào nhẹ nhõm như trút được cả một khối đá đè vào con tim.

Thái biết bà đã tỉnh, liền đến quỳ bên giường thưa gửi:

– Cháu rất khổ tâm khi phải nói những lời khiến người đau đớn quỵ ngã. Hai bác hãy tha thứ cho cháu lần này.

Lúc ấy ông giáo mới nói:

– Cháu đâu có lỗi. Hãy đứng lên rồi ngồi kể cho các bác nghe về cái chết của thằng Thành.

Viên Dụng lấy ghế cho Thái huynh, còn cậu ra ngoài dỡ mấy gói quà trên yên ngựa xuống đem vào nhà. Thái e ngại nhìn hai bác, chàng chần chừ chưa dám lên tiếng vì sợ câu chuyện mình kể sẽ như mũi dao khoét thêm vào nỗi đau của song thân đồng đội. Người mẹ đoán được ý chàng trai, bà ngồi dậy rồi bảo:

– Bác không sao đâu. Cháu đừng ngại, cứ kể đi.

Thái lấy hết can đảm kể lại cái chết bi hùng của huynh đệ:

– Cháu, Đỗ Thành và huynh trưởng Đào Thế Quang được biệt phái sang Nguyên do la kẻ địch. Biết giặc huy động binh lực đánh Đại Việt, chúng cháu gắng thu thập tin tức rồi cùng nhau về nước. Bọn Nguyên tung quân truy sát, tụi cháu đánh trả kịch liệt mở đường chạy về biên giới, Đỗ Thành đã đốt trại giặc và hạ thủ nhiều tên. Lúc vượt khe sang đất ta thì bị phục kích, ba anh em đối đầu với cả trăm tên giặc, huynh trưởng bị giết khi cản địch để cháu và Thành đào thoát. Chúng ào xuống vây bắt, Thành lấy thân che chở cho cháu rồi gục chết dưới dòng sông. Quân ta từ bên này lao ra đánh chặn, cứu được cháu… Thế Quang và Đỗ Thành kiên cường lắm, họ hy sinh để cháu toàn mạng trở về cấp báo với Đại Vương… Gần năm năm trời tình huynh đệ như ruột thịt, chỉ vì cháu nhỏ tuổi nhất nên được các huynh nhường cho sự sống, đại ân này cháu biết lấy gì báo đáp…

Nhìn những giọt nước mắt chảy dài trên gương mặt vợ chồng ông giáo, Thái bật khóc nức nở. Đứng ở góc nhà, Viên Dụng lấy vạt áo lau đôi mắt đỏ hoe; từng trực tiếp tham gia trận đánh, sự hồi tưởng của Thái khiến lòng cậu ngập đầy cảm xúc. Người cha cố kìm nỗi đau để hỏi:

– Con bác tử trận vào ngày nào?

Thái nghẹn ngào đáp:

– Thành huynh đi vào giờ dần ngày mười lăm tháng mười. Hưng Đạo Đại Vương đã làm lễ tiễn biệt vong hồn của các huynh. Vì cháu bị trọng thương nên không thể đến thăm hai bác sớm hơn.

Bà mẹ lẳng lặng ra ngoài, chốc lát quay vào với một bát hương, một vắt cơm và một nải chuối xanh mới trổ quả bằng ngón tay cái. Bà bày lên trang thờ, mà rằng:

– Mẹ chỉ có vậy để hương khói cho con. Con hãy an lòng siêu thoát, khi nào yên bình cha mẹ sẽ làm giỗ tươm tất hơn.

Thái và Dụng vội mở bọc, lấy những món đồ của huynh đệ đặt lên hương án. Chàng nói:

– Anh em có gửi chút đồ để thắp hương cho Thành huynh. Chiến cuộc sắp bùng nổ nên chẳng có gì nhiều, mong huynh phù hộ cho mọi người giết sạch lũ Mông Thát.

Ông đồ đốt ba nén hương rồi cùng vợ và hai chàng chiến binh đứng trước bàn thờ lầm rầm tưởng niệm người con, người đồng đội đã bỏ mình vì nước. Sự việc coi như an bài, nhưng Thái còn một trọng trách nữa mà chàng không thể không chu toàn. Lấy trong túi áo lót ra gói vải lụa đào, Thái bùi ngùi thưa chuyện:

– Thành huynh dặn cháu giao tận tay món kỷ vật này cho hôn thê của anh ấy. Hai bác có thể giúp cháu gặp được Đào tỷ?

Câu hỏi của Phạm Thái khiến vợ chồng ông đổ chết lặng cả người. Vì quá buồn đau mà họ lỡ quên một người chắc sẽ khổ đau không kém khi biết tin hôn phu của mình đã thành người thiên cổ. Hai ông bà nhìn nhau bối rối mà không nói năng gì; rồi bà ngồi thụp xuống sàn ôm mặt lặng lẽ khóc, còn ông cứ trầm ngâm đi đi lại lại như đang suy tính một vấn đề nghiêm trọng. Hồi lâu sau, ông tâm sự với chiến hữu của con:

– Quả thật điều này rất khó nghĩ, làm sao cho trọn tình vẹn lý đôi bên?

Ông kể về mối lương duyên kỳ lạ giữa Đỗ Thành và Lương Thị Đào từ thuở cứu nhau trong trận lũ khi còn tấm bé cho đến lúc hai nhà tác hợp để đôi lứa chắp cánh liền cành, hẹn mùa thu này kết tình chồng vợ.

Rồi ông bảo:

– Giờ mà báo tin cho con bé thì nhẫn tâm quá. Chúng là đôi chim uyên ương nguyền gắn bó một đời, nay uyên đã chết thì ương sống ra sao? Bác biết tính của Đào, tuy chưa làm vợ Thành nhưng nó sẽ ở vậy chứ không chấp nhận lấy người khác. Nó còn quá trẻ, bác không nỡ để mặc con bé ôm mối sầu thủy chung suốt đời với người đã lìa cõi tục. Hai nhà hẹn sớm mai đi lánh nạn, nếu hay tin về Thành khiến nó đổi ý không đi thì lúc giặc kéo đến sẽ khó tránh tai họa; còn nếu theo hai bác lên đường thì chẳng khác nào chấp nhận Đào là con trong nhà, mặc nhiên để nó lâm vào cảnh ngộ làm dâu không chổng.

Lâu nay Thái vẫn than thở mối tình của mình quá éo le, không ngờ tình duyên của Thành huynh còn éo le gấp bội. Dù huynh đã lìa xa cuộc sống nhưng mối duyên nợ trần thế vẫn để lại sợi dây vô hình ràng buộc cuộc đời của một người con gái xuân xanh. Có lẽ ở dưới suối vàng huynh ấy không ngờ và cũng không muốn hôn thê của mình đeo đẳng mãn kiếp thân phận trinh nữ góa bụa. Nhưng rồi Thái lại cho rằng đây chỉ là sự suy diễn theo cảm tính, nhất định không phải là thông điệp từ cõi âm mà mình có trách nhiệm chuyển tải, chàng đành lấy lương tâm để tỏ bày ý kiến:

– Theo cháu, cứu người là việc cần ưu tiên hàng đầu. Hay là khoan báo tin, để mẹ con Đào tỷ cùng hai bác sớm đi lánh nạn, khi nào bình yên các bác sẽ lựa lời khuyên nhủ?

Bà mẹ cho rằng:

– Tuy ông trời chẳng cho hai nhà kết mối thông gia nhưng mình đâu thể bỏ mặc họ. Ngày mai tất cả cứ lên đường như không có chuyện gì xảy ra. Mọi việc để sau tính.

Ông bố chấp nhận:

– Thế cũng được, nhưng bà chớ có sầu não kẻo giấu đầu lòi đuôi.

Thái mừng lắm, bèn trao gói kỷ vật cho bà mẹ. Bà mở chiếc khăn lụa thêu đôi chim uyên ương, vừa thấy miếng ngọc bội có chạm hình rồng phượng thì nước mắt đã lưng tròng, miệng lẩm bẩm “Tội nghiệp thằng Thành quá”. Ông đồ thấy vậy phàn nàn:

– Mới dặn xong mà bà đã thế rồi.

Song bản thân ông cũng rưng rức khóe lệ, nói mà nhìn đi chỗ khác để che giấu cảm xúc mềm yếu. Phạm Thái cũng nẫu cả lòng nhưng làm ra vẻ điềm nhiên, hỏi sang chuyện khác:

– Các bác dự tính tản cư về đâu?

Ông đồ trả lời:

– Về quê ngoại của bác ở huyện Đông Kết, phủ Khoái Châu.

Thái hồ hởi nói:

– Như vậy mấy bác cháu đi cùng một hướng. Mai chúng cháu về Vạn Kiếp, sẽ tiễn mọi người một đoạn.

Hai vợ chồng ông đồ ái ngại nhìn nhau, Thái chợt hiểu ý bèn nói nhỏ điều gì đó với cậu em. Viên Dụng ra sân lấy ngựa phóng đi. Nhìn nải chuối xanh trên bàn thờ, chàng biết trong nhà không còn thực phẩm, xung quanh cũng chẳng còn ai mua bán, hai anh em ở lại khiến cha mẹ của Thành bối rối, vì không lẽ để đồng đội của con nhịn đói qua đêm.

Quả tình, ngoài mấy vắt cơm và một nhúm tép rang dành ăn đường, trong nhà ông đồ chẳng có gì ăn được. Thời buổi loạn lạc phải đi lánh nạn, không ai tích trữ thực phẩm trong cái nhà sắp bị bỏ hoang. Nỗi băn khoăn của gia chủ được hóa giải khi Viên Dụng trở về, xách theo một con gà mái và một túi gạo nhỏ. Cậu bảo mua tận làng bên.

Trong lúc bà mẹ và Viên Dụng lo thổi nấu dưới bếp. Ông đồ pha trà được biếu, tranh thủ hỏi chuyện Phạm Thái về gia cảnh, cuộc sống và quãng thời gian mấy anh em hoạt động trên đất Nguyên. Khi biết Thái mồ côi cha mẹ từ nhỏ, chưa có vợ con, lại từng nhiều năm gắn bó sinh tử với Thành, khiến niềm cảm thương dâng lên mãnh liệt, thôi thúc ông làm một việc đầy ý nghĩa đối với người đang sống và cả với đứa con đã chết.

Chờ vợ cúng cho con bát cơm trắng và đĩa thịt gà luộc, ông gọi bà ra một góc thầm thì to nhỏ, có vẻ hai người rất hợp ý nhau. Trước khi ngồi vào bàn ăn cơm, ông lên tiếng bày tỏ nỗi niềm với Phạm Thái:

– Đỗ Thành là đứa con trai duy nhất nay đã lìa bỏ các bác mà đi, khiến lòng già trống trải lắm, không có chỗ bấu víu tình cảm thì cuộc sống chẳng còn ý nghĩa nữa. Hai đứa là đồng đội sinh tử, tuy khác dòng máu nhưng coi nhau như ruột thịt, bây giờ đứa mất đứa còn, kẻ đi thì đã đành, còn người ở lại thì khốn khổ trong sầu muộn, số phận đưa đẩy Thái làm huynh đệ với Thành, rồi được nó gửi gắm tấc lòng đem về cho cha mẹ, nếu coi đây là duyên hội ngộ thì xin cháu hãy thay Thành làm con trong gia đình, để các bác có lại niềm tin yêu mà vui sống.

Một chút ngỡ ngàng thoáng qua rồi hạnh phúc khóa đầy trong trái tim đa cảm, Thái rưng rưng khóc, nhưng không phải nước mắt xót đau mà là những giọt lệ vui sướng, chàng nghẹn ngào thổ lộ:

– Từ lúc con chào đời đến nay chưa một lần được kêu cha gọi mẹ. Nay con đã có cha mẹ thật rồi. Nhưng con không thế chỗ của Thành huynh trong lòng cha mẹ mà chỉ thay mặt huynh ấy gắn bó với cha mẹ suốt cuộc đời này. Cho con được một lần dâng trà lạy mừng nghĩa phụ, nghĩa mẫu.

Cảm động trước kết cục tốt đẹp của một câu chuyện tang tóc, Viên Dụng mừng rỡ rót trà cho Thái huynh. Thái dâng trà tận tay cha mẹ nuôi rồi quỳ dưới sàn mà lạy họ ba lần. Kể từ lúc gặp gỡ, lần đầu tiên mới thấy nụ cười hiện hữu trên gương mặt hằn vết chân chim của vợ chồng ông giáo. Mọi người ngồi ăn cơm trong không khí gia đình ấm cúng khi ngọn gió bấc chiều tà thổi se sắt cả mấy bụi mộc cần làm hoa chẳng nở vào mùa lạnh.

Chương 8

Quan gia rời kinh, hoàng thành bỏ ngỏ

Dân chúng lánh nạn, phố phường trống trơn

Lại nói về Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc.

Lúc Tắc chào đời do thể chất nhỏ yếu nên vua cha có phần ưu ái hơn mấy anh em khác. Cũng vì được nuông chiều từ bé thành ra y cứ tưởng mình có vị trí cao hơn người, xứng đáng được cung phụng hơn bất cứ ai. Một lần trong bữa tiệc, khi nô tì dâng món yến, thấy bát yến của các huynh to hơn bát của mình và Nhật Duật khiến Tắc không vui. Trong lúc cậu em sì sụp ăn uống, thì Ích Tắc dứt khoát không động đến dù chỉ một sợi yến. Vua cha thấy lạ bèn hỏi:

– Sao Tắc không ăn?

Đứa trẻ hỉ mũi chưa sạch đáp:

– Con cũng là con vua, tại sao các huynh được ăn bát to, còn con chỉ được ăn bát nhỏ? Như vậy là bên trọng bên khinh, nên con không ăn.

Thái Tông cười ầm lên mà rằng:

– Không phải khinh trọng mà tùy theo sức lực. Các huynh đã trưởng thành nên sức ăn nhiều hơn, con và Duật còn nhỏ xíu thì ăn như thế là vừa đủ. Ăn uống mà bỏ thừa là có tội với trời Phật đó.

Bấy giờ Ích Tắc sáu tuổi, Nhật Duật năm tuổi, còn Thánh Tông hoàng đế mới ở ngôi được một năm. Thái Tông lên làm Thượng hoàng, tiếng rằng nghỉ ngơi tĩnh dưỡng để toàn tâm niệm Phật nhưng mắt vẫn dòm cửa ngách mà điều khiển triều chính, huống hồ việc chăm nom mấy tiểu hoàng tử là con đẻ của ngài. Cũng từ đấy, Thái Tông luôn nhắc nhở các người con lớn chớ có chấp nhặt mà xa lánh, phế loại thằng em trái tính trái nết.

Sau này, tuy có chút tài cán nhưng tâm địa thì đầy tham vọng nên Tắc luôn cho rằng người anh Trần Hoảng (Thánh Tông) lẫn đứa cháu Trần Khâm (Nhân Tông) đều không xứng làm vua Đại Việt, chỉ có Ích Tắc này mới đủ bản lĩnh và tài ba gánh vác trọng trách chúa tể nước Nam. Nhưng số phận lại chẳng ưu đãi cho Tắc có cơ duyên bén mảng đến ngai rồng, thành thử y uất chí kinh niên mà nuôi dã tâm chiếm đoạt ngôi cao bằng mọi giá. Để thực hiện mưu đồ của mình, thấy không thể trông cậy vào cái triều đình ngu muội đội trên đầu mở giáo lý hủ bại “chính thống” mà bất chấp hay dở, Tắc quyết định cầu cạnh Nguyên triều, mặc dù họ là ngoại bang nhưng lại có tầm nhìn sâu rộng, nhận chân được giá trị đích thực của người tài. Từ nhiều năm trước Tắc đã bí mật thư từ qua lại với nhà Nguyên thông qua đám thương buôn ở Vân Đồn.

Cha con Hốt Tất Liệt ban đầu cũng chẳng tha thiết giao hảo với một kẻ hoàng tộc An Nam thất chí. Về sau thấy có thể lợi dụng y như một lực lượng nội ứng hỗ trợ cho đại quân thảo phạt Nam quốc, họ đổi ý mà hứa hẹn đủ điều với Ích Tắc; nếu y chia rẽ được nội bộ Đông A, xúi bẩy vua quan đầu hàng và tổ chức nghênh đón Đạt lỗ hoa xích thì thiên triều sẽ cho ngôi vào cái ghế của Nhân Tông. Trong một lần tiếp kiến một sứ của Nguyên, Tắc hỏi:

– Thiên tử hứa giao cho tôi danh vị An Nam quốc vương. Nhưng nếu thuyết phục vua Trần đầu hàng thì Nguyên triều cũng phải hứa hẹn giữ nguyên địa vị của họ. Như vậy nước Nam có hai vua sao?

Mật sứ đáp:

– Ngài đừng quá lo xa. Một kẻ đã đầu hàng thì đâu có thể muốn gì được nấy. Cứ để họ tại vị dăm tháng rồi kiếm cớ đổi ngôi là xong.

Tắc lại hỏi:

– Đã cho tôi chức quốc vương nước Nam, vậy còn chức Đạt lỗ hoa xích của thiên triều có vai trò gì?

Mật sứ trả lời:

– Đạt lỗ hoa xích là khâm sai của hoàng đế Đại Nguyên nắm trọng trách giám sát hoạt động của triều đình sở tại. Nếu ngài làm An Nam quốc vương mà tuân thủ nghiêm chỉnh các quy chế của Nguyên triều, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của thiên tử thì Đạt lỗ hoa xích chỉ còn mỗi công việc chuyển giao tấu sớ, biểu chương qua lại mà thôi.

Tắc hỏi tiếp:

– Theo ngài, trong triều đình An Nam, kẻ nào đáng gờm nhất, cần phải loại trừ để nước tôi rộng đường nội thuộc Đại Nguyên?

Mật sứ nói ngay:

– Trần Quốc Tuấn.

Ích Tắc hài lòng lắm, coi như người Nguyên và y cùng chung quan điểm về việc nhổ bỏ một chướng ngại có nguy cơ phá vỡ mưu đồ cấu kết ngoại bang của y. Nội gian và ngoại gián lập mưu loại trừ Hưng Đạo Vương. Nắm được thông tin vương tuần tiễu phương nam, chúng bày trận phục kích trên đèo Tam Điệp, nhưng kế hiểm của Tắc đã không thắng nổi sự trí dũng của chủ tớ Hưng Đạo.

Sau bữa thuyết vua hàng giặc ở điện Thiên An thất bại, Ích Tắc trở về thái ấp thảo mật thư sai thuộc hạ trung tín vượt biển sang Nguyên báo cáo tình hình. Thế rồi âm mưu vỡ lở, kẻ bị bắt, kẻ trốn thoát chạy về cấp báo tin dữ. Bị dựng dậy lúc nửa đêm, Tắc Vô cùng run sợ nhưng vẫn còn đủ sức rủa xả “Thằng giữ mật thư thì bị bắt, thằng đi theo hộ tống thì thoát thân. Sao không nhảy xuống biển trầm mình chết cả cho rồi. Bây giờ thì nguy to”. Biết không nhanh chân đào thoát ắt họa sẽ ập đến tức thời, y liền đánh động già trẻ lớn bé trong nhà, cùng với mấy môn khách và dăm chục thủ hạ thân tín nhất, vơ vội được một ít đồ quý, giải tán hết đám nô tì, rồi kéo nhau bôn tẩu.

Chạy được mấy chục dặm thì trời đổ mưa to, vợ con và môn khách kêu ca ướt lạnh, muốn tìm chỗ trú chân. Tắc buộc đi tiếp, chẳng những không rầu rĩ y còn ngửa cổ cười vang, mà rằng:

– Ông trời còn muốn ta sống, vậy thì phải nhanh chân lên.

Có môn khách hỏi:

– Ngài nói vậy là ý làm sao?

Ích Tắc đáp:

– Mưa to xóa sạch dấu vết ngựa, xe. Quan quân triều đình muốn truy đuổi cũng chẳng biết đâu mà lần.

Đám vong bản chạy về châu Đà Giang, là địa bàn Chiêu Quốc từng trấn nhậm. Ở đấy y có mối giao kết đồng đáng với chủ trại người Mường là Cao Thái Phong, kẻ nuôi tham vọng làm tri châu, một khi Ích Tắc trở thành An Nam quốc vương.

Sau cuộc vây bắt Trần Ích Tắc thất bại, Hưng Đạo Vương bái biệt nhị hoàng rồi quay về Nội Bàng. Trước lúc lên đường, ngài tâm sự với Chiêu Minh Vương:

– Ta với huynh cùng có lỗi trong việc này. Đã đoán trước được dã tâm của Ích Tắc nhưng không cương quyết ngăn chặn. Bây giờ thì không có thời gian và lực lượng để truy lùng, coi như Đông A mất đứt con người này.

Quang Khải rầu rĩ đáp:

– Lỗi của ta nhiều hơn của huynh, chỉ vì tình ruột thịt mà không nỡ thẳng tay với nó. Đáng lẽ ta phải bấm tấu Thượng hoàng để người ra lệnh giám sát, rồi vua đi đâu thì lôi nó theo đấy, bấy giờ kẻ âm mưu phản nghịch hết đường theo giặc.

Trở về đại bản doanh mới mấy ngày thì Hưng Đạo nhận được tin báo giặc đem quân áp sát biên giới tại khu vực Tây Phong và Khâu Ổn, có thể chúng sẽ đánh qua trong nay mai. Ngài điều động khẩn cấp ba phần tư binh sĩ Vạn Kiếp lên Nội Bàng rồi triệu Lương Bành và Tuấn Thọ đến giao việc:

– Lương Bành dẫn theo ba trăm quân hỗ trợ cho quân dân Lộc Châu phòng thủ hẻm Khâu Cấp Lĩnh. Nếu giặc tràn qua thì cố giữ trong ba ngày, đây là mệnh lệnh sinh tử, nhất quyết không được làm trái. Tuấn Thọ dẫn năm trăm quân đến Khâu Ôn kết hợp với quân ở đấy chặn giặc, như giặc vào sâu rồi đánh tập hậu, thấy tình thế bất lợi thì rút về Chi Lăng.

Từ Khâu Cấp Lĩnh đến Nội Bàng khoảng hơn hai ngày đường, một khi để giặc vượt qua dễ dàng chúng sẽ tức thời đánh Khả Ly, cô lập Nội Bàng rồi tiến về Vạn Kiếp chỉ vài ngày sau đó. Vương giao phó cho Lương Bành trọng trách rất nặng nề vì ngài biết Bành thông thuộc Lộc Châu. Do Khâu Cấp Lĩnh hiểm yếu, nếu dùng nhiều quân cũng không xoay trở được nên chỉ cần dăm trăm binh sĩ thiện chiến trấn giữ hai sườn núi là có thể cố cầm chân giặc được ba ngày, thêm thời gian để điều quân bố phòng Khả Ly và Động Bản. Đường Khâu Ôn dễ đi nhưng muốn đến Vạn Kiếp cần nhiều ngày, lại còn phải vượt qua ải Chi Lăng do Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện trấn thủ, nên ngài giao cho Tuấn Thọ nhiệm vụ quấy nhiễu, đánh tiêu hao lực lượng địch, không nhất thiết đối đầu sinh tử với chúng.

Hưng Đạo lại gọi Nguyễn Hòa đến giao việc:

– Ngươi hỏa tốc lên bản doanh của Nguyễn Khoái và Phạm Ngũ Lão ở Sơn Động, truyền lệnh cho họ đem quân lên trấn giữ ải Khả Ly và ải Động Bản. Khi giặc đến thì mỗi nơi cố thủ một ngày rồi kéo về Nội Bàng hội quân với ta.

Việc điều cả vạn quân từ Sơn Động lên Khả Ly và Động Bản tối thiểu cũng phải mất vài ba ngày, nếu Khâu Cấp Lĩnh sớm thất thủ thì hai ải phía sau coi như bỏ ngỏ, giặc sẽ tiến về Nội Bàng như vào chỗ không người.

Vương tin rằng Phạm Ngũ Lão và Nguyễn Khoái đủ khôn ngoan để không đem một vạn quân dưới quyền đối chọi với hơn chục vạn quân của A Lý Hải Nha, mà chỉ cốt dựa vào địa thế đồi núi để cầm chân giặc trong một thời gian ngắn, buộc chúng luôn ở trong tình trạng phải đối phó với quân của họ. Ngài ấn định mỗi tướng chỉ cần giữ ải một ngày là đủ, do địa hình ở đấy không hiểm trở nên giặc có thể chia quân đánh tạt sườn, bấy giờ quân ta sẽ rơi vào tình thế bất lợi, hao binh thiệt tướng.

Nghe tin Lương Bành lấy quân lên Lộc Châu, Phạm Thái và Lô Viên Dụng nằng nặc đòi tham gia. Thái thì vin lý do đã luyện tập mấy ngày liền nên cánh tay hoàn toàn bình phục, lại muốn quay về nơi chốn được quân dân cứu mạng để sát cánh cùng họ báo thù nhà đền nợ nước. Dụng thì bảo đấy là quê hương nên phải quay về để cùng cha và đồng bào đánh giặc Thát.

Bành lâm vào tình thế khó xử, ông biết việc cố thủ Khâu Cấp Lĩnh là nhiệm vụ nguy hiểm, tuy chủ tướng cho bạn cầm cự chỉ ba ngày nhưng trước một đạo quân hàng chục vạn người thì với lực lượng mấy trăm người cho dù dựa vào lợi thế địa hình cũng khó mà tránh khỏi tổn thất nặng nề, thậm chí không còn ai toàn mạng. Viên Dụng vẫn còn là đứa trẻ, chủ trại giao cho ông rèn giũa nó thành một chiến binh, nỡ nào ông để nó tham gia trận đầu chống Thát ở một nơi rất ít khả năng sống sót. Phạm Thái mới trải qua cuộc truy kích đẫm máu của giặc, vừa mất đi những huynh đệ thân thuộc nhất, dù thương tổn xương thịt đã lành được chín phần nhưng thương tổn tinh thần vẫn còn rỉ máu, ông không nỡ nhìn Thái đổ thêm máu lúc này.

Đem trăn trở của mình giãi bày với Hưng Đạo Vương, Bành nhờ ngài gỡ rối. Vương bùi ngùi nói:

Làm tướng thì phải biết tiếc máu xương của binh sĩ. Vì đại cuộc, ở thế chẳng đặng đừng buộc phải giao nhiệm vụ sinh tử cho thuộc cấp, nếu không cần thiết thì đừng đưa họ vào chỗ chết. Cách nghĩ của người về sinh mạng của Phạm Thái và Viên Dũng khiến ta rất cảm phục. Để ta thu xếp cho hai đứa một nhiệm vụ khác.

Bành cảm tạ Đại Vương, lui ra ngoài. Hưng Đạo gọi lại, mà rằng:

– Lời ta vừa nói chắc ngươi cũng phần nào hiểu được bụng ta. Giữ được Khâu Cấp Lĩnh trong mấy ngày sẽ có lợi cho quân ta ở tuyến sau. Không còn cách nào khác, phải quyết tử thôi.

Bành đáp:

– Tiểu nhân hiểu lòng của ngài. Đã thề theo Đại Vương cùng trời cuối biển, nếu phải chết thì bề tôi cũng cam tâm.

Được Hưng Đạo Vương gọi đến giao việc, Phạm Thái và Viên Dụng rất nghi ngại, trong khi họ đã chuẩn bị lên Lộc Châu cùng toán quân của Lương Bành. Vừa thấy hai tiểu tử, Vương đã giáo đầu trước:

– Một đứa thì đã lành vết thương, một đứa thì chỉ quen làm mấy việc lặt vặt, tinh thần dũng sĩ đầu cả rồi? Bây giờ có việc cực kỳ khẩn cấp, ta muốn hai người phải hoàn thành bằng mọi giá. Liệu các ngươi có phụ lòng tin của ta không đấy?

Hai gã trai hoảng quá vội cùng thưa:

– Xin Đại Vương tin tưởng ở bề tôi.

Vương cười mà rằng:

– Vậy thì tốt rồi. Bây giờ chuẩn bị ngựa và lương ăn, sáng mai lên đường đến ngã ba Hạc ở trấn Tuyên Quang, giao cho Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật đang trấn thủ đạo Đà Giang phong thư này, bảo với vương cứ theo lời ta dặn mà thi hành. Chắc các ngươi chưa từng lên miền tây bắc nhưng đường nằm trên miệng, vừa đi vừa hỏi tất sẽ đến. Đây là nhiệm vụ tối mật, không bàn cãi xầm xì nữa nhé.

Họ nhận thư, bái biệt Đại Vương rồi tiu nghỉu đi ra. Thái bảo với Dụng “Có khi nào Bành huynh bày chuyện cản trở mình lên Lộc Châu đánh giặc?”. Về đến trại thì quân của Lương Bình đã đi rồi, Dụng than thở với Thái “Tưởng được đánh giặc ở quê nhà cuối cùng lại đi tây bắc. Nhưng chủ tướng đã giao chắc việc hệ trọng, đành nỗ lực thôi”.

Về sau, khi ở lại tham gia quân của Trần Nhật Duật bày trận trên sông Thao đánh phá đạo quân của Nạp Tốc Lạt Đinh từ Vân Nam kéo sang, bấy giờ hai gã trai Phạm Thái và Viên Dụng mới hiểu tầm quan trọng của lá thư do họ đích thân chuyển giao cho Chiêu Văn Vương theo lệnh của Tiết chế Đại Vương.

Kế hoãn chinh của Trần Hưng Đạo giúp triều đình có thêm thời gian để tổ chức kháng chiến, nhất là việc chiêu quân bổ sung lực lượng, chỉ trong vòng chưa đầy tháng, quân ta tiếp nhận gần mười vạn tân binh gia nhập vệ quân, lộ quân và quân của các vương hầu. Có được hiệu quả này ngoài sự vận động của các bô lão sau hội nghị Diên Hồng, còn nhờ vào biện pháp tuyên truyền do Thái sư Trần Quang Khải khởi xướng. Ngài cử một đội ngũ đông đảo tỏa đi khắp bản xa xóm gần, từ miền núi cho đến miền biển, nơi nào có dân cư thì dán cáo thị kêu gọi “Giặc Mông Thát sắp kéo vào nước ta, trai tráng Đại Việt hãy lên đường tòng chinh phò vua cứu nước. Khi thấy giặc thì người già, trẻ nhỏ và phụ nữ chạy lên núi lẩn tránh, chớ để lại lương thực cho chúng, nếu không mang đi được thì tiêu hủy cho hết”. Tinh thần quân dân lên cao, cũng là lúc giặc thù ngấp nghé bờ cõi.

Cuối tháng mười một, tình hình biên giới vô cùng nguy cấp, tin báo về kinh dồn dập từ mọi hướng khiến hai vua và Thái sư Chiêu Minh Vương mỗi ngày phải họp bàn đến ba, bốn bận. Ngày hai mươi chín, Hưng Đạo Vương từ Nội Bàng cấp báo “Giặc Nguyên đã tràn ngập biên cương. A Lý Hải Nha chia quân làm hai cánh, chỉ ngày một ngày hai sẽ tiến vào nước ta. Cánh tây do Vạn hộ Bột La Hợp Đáp Nhĩ đầu lĩnh sẽ tiến đánh Khâu Ôn. Cánh chủ lực hướng đông do A Lý Hải Nha thống lĩnh, phía sau có đại quân Thoát Hoan tiếp ứng, dự định đánh ải Lộc Châu, vượt hẻm Khâu Cấp Lĩnh rồi tiến về Vạn Kiếp. Hạ thần cầu khẩn Thượng hoàng và Quan gia rời kinh trong một vài ngày tới. Để tránh tổn thất, đề nghị Thái sư cho quân hiệu đi khắp kinh thành buộc dân chúng còn ở lại phải di tản hết…”.

Lúc bấy giờ, ngoài hai vua và Thái sư, trong triều chỉ còn lại mười mấy vị trọng thần gồm Viên ngoại lang, Lệnh thư gia, Tả bộc, Hữu bộc, Kiểm pháp quan, Ngự sử và Tham tri làm các việc văn thư, giấy tờ và giúp vua điều hành các công việc nhà nước.

Thượng hoàng bàn với Quan gia và các quan:

– Dân chúng chưa đi hết thì trẫm chưa an lòng mà rời kinh. Tuy đã có giao phó nhưng các khanh cần đốc thúc quân lính đi kiểm tra từng nhà, hộ nào chưa đi thì bắt phải rời đi nội trong ngày nay và ngày mai. Việc này không chỉ vì tính mạng của họ, còn nhằm làm cho quân Thát kéo vào thành mất chỗ dựa dân chúng, lũ chiếm đóng phải tự lo liệu mọi khoản sinh hoạt mà không kiếm đâu ra người phục dịch.

Nhà vua và các quan cũng đồng lòng với chủ ý của Thượng hoàng, họ sẽ cùng ngài rời kinh sau rốt. Nhân Tông hỏi Quang Khải:

– Việc kiểm tra, đôn đốc dân chúng lánh nạn, Chiêu Minh Vương làm đến đâu rồi?

Trong cương vị Thái sư, Quang Khải là người trực tiếp chỉ đạo công tác đôn đốc dân chúng rời thành chạy giặc, ngài đáp:

– Thần cắt cử vệ Tứ Thiên dưới quyền của Nội tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh tỏa đi khắp nơi buộc mọi người phải lên đường ngay, ai chống đối sẽ nghiêm trị theo quân luật. Nhiều hộ phải bỏ lại những vật dụng cồng kềnh nên dễ bị kẻ xấu xâm phạm, nếu bắt được đứa nào hôi của thì phạt năm mươi roi, đày làm lính lao dịch.

Thánh Tông hỏi:

– Hiện trong thành còn bao nhiêu quân?

Quang Khải trả lời:

– Còn ba vệ Tứ Thiên và một vệ Tứ Thần, ngoài ra có năm trăm cấm vệ, tổng cộng khoảng một vạn tám.

Thánh Tông nói:

– Nhiều quá. Ngoài biên ải cần quân hơn ở đây. Bệ hạ nên điều bớt quân ra mặt trận.

Nhân Tông đáp ứng liền, ngài truyền dụ:

– Lệnh thư gia Nguyễn Khoản viết lệnh điều vệ tả Thiên Chương của Phó tướng Đặng Trứ lên đông bắc phối thuộc lực lượng của Hưng Đạo Vương, điều vệ Củng Thần của Nội tiền điện Trần Thông Bảo lên tây bắc phối thuộc lực lượng của Chiêu Văn Vương. Sai Tả bộc Lưu Văn Các giám sát việc điều quân tả Thiên Chương, sai Hữu bộc Trần Thế Di giám sát việc điều quân Củng Thần. Hai vệ tả hữu Thiên Thuộc đang làm công vụ sẽ ở lại cùng cấm vệ phò tá Thượng hoàng và trẫm.

Nguyễn Khoản dâng lệnh để Quan gia xem xét và cho đóng ấn tín. Các quan phụng mệnh chưa kịp bái biệt nhị hoàng thì thị vệ vào báo có Chánh quản Thiên Thuộc Vũ Quốc Minh xin trình tấu việc khẩn cấp.

Một viên tướng trẻ bước vào điện, đấy chính là Vũ Quốc Minh, đương nhiệm quản hai vệ tả hữu Thiên Thuộc, người phủ Kiến Xương, hình dung tuấn tú, giỏi cả binh pháp lẫn cung kiếm, từng theo Thượng hoàng Thánh Tông đánh dẹp các động chủ khởi loạn từ nhiều năm trước. Minh vái quỳ trước sảnh mà xưng danh:

Nội tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh khấu kiến Thượng hoàng và bệ hạ, xin được trình tấu việc hệ trọng.

Nhà vua truyền:

– Cho người bình thân, hãy nói rõ sự vụ.

Quốc Minh đứng dậy, trình bày chuyện xảy ra:

– Nhận lệnh của Thái sư, sáng nay hạ thần điều động hơn ngàn quân Thiên Thuộc chia thành từng toán nhỏ đến các ngõ xóm trong thành kiểm tra, đôn đốc việc di tản. Hầu khắp các nhà đều đã đi, nhưng mười nhà cũng còn vài nhà chưa đi, khi nghe lệnh họ thu xếp đi ngay hoặc hứa sẽ đi trong ngày mai. Duy ở phía nam hoàng thành, cách cổng Đại Hưng khoảng ba trăm thước có một tửu điểm cửa đóng then cài nhưng vẫn có người ra vào lén lút. Sinh nghi, một ngũ Thiên Thuộc ập vào tra xét thì bất ngờ thấy bên trong có hơn ba chục tên tráng niên đang ẩn náu. Bị phát hiện, chúng đồng loạt rút đao hạ thủ hòng che giấu tung tích. Năm binh sĩ đánh không lại, bốn người bị giết, một người chạy thoát ra ngoài kêu cứu. Các toán lính ở gần đấy kéo đến bao vây quán khách. Tiểu tướng nghe cấp báo liền cho gọi loa kêu chúng đầu hàng nhưng không được đáp ứng, bèn quyết định tấn công, diệt hơn hai chục tên, bắt sống sáu tên giải về nhốt trong thiên lao để triều đình phán xử.

Nhân Tông hỏi:

– Đã tra xét được gì chưa?

Quốc Minh đáp:

– Khởi bẩm, tiểu tượng chưa kịp tra xét tường tận. Mấy tên đầu đảng bị khảo đòn nhưng không hé răng nửa lời. Riêng tên trẻ nhất là Hồ Văn Trạc, mười sáu tuổi, kêu khóc bảo rằng chỉ làm công việc nấu nướng phục dịch đồng bọn chứ không tham gia hành sự. Nó khai nhận bọn chúng được một thương nhân phương Bắc buôn bán ở kinh thành chiêu mộ làm nội ứng cho Thát, mục đích chính là dò la các vua sau khi rời kinh sẽ đi đâu, ở đâu, nếu làm tốt sẽ được trả công hậu hỉ, hoặc được nhận một chức vị tương xứng với công lao.

Thượng hoàng Thánh Tông cả giận, nói lớn:

– Một phường bán chúa vong nô. Kẻ tước vương thì khom lưng làm cầu cho giặc vào chiếm Thăng Long. Lũ thứ dân thì làm khuyển cho giặc đánh hơi dấu vết của vua. Bọn Mông Thát thâm độc quá, bất chấp thủ đoạn triệt hạ ta đến cùng. Nhà vua phải trừng trị thẳng tay để làm gương cho kẻ khác.

Nhân Tông hỏi:

– Có bắt hay giết được tên thương nhân chủ mưu không?

Quốc Minh trả lời:

– Thằng bé cho biết, tên đầu sỏ đến giao việc rồi đi nên chưa bắt được hắn.

Nhân Tông truyền lệnh:

– Chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh tổ chức lùng sục tìm kiếm dư đảng của bọn phản nghịch, nếu trong thành còn thương nhân phương Bắc thì bắt về tra vấn. Việc xử lý sáu tên theo giặc giao cho Kiểm pháp quan Lê Trọng Dĩnh. Nếu kẻ nào ngoan cố thì dùng nhục hình buộc chúng khai ra đồng đảng. Năm tên đầu đảng xử trảm bêu đầu, riêng thằng bé đã khai báo thì không đáng giết, nhưng trẫm cũng chưa nghĩ ra cách trừng phạt nào cho thích đáng trong hoàn cảnh không thể giam giữ.

Thánh Tông phản ứng:

– Bệ hạ nhân từ quá. Tuy nó có khai nhận nhưng vì hám tiền mà cam tâm theo giặc thì cũng không đáng sống.

Thái sư Quang Khải lên tiếng:

– Tội nó tuy chưa đáng chém nhưng cũng không thể tha. Quân thần sắp rời kinh thành không lẽ đem tội đồ đi cùng?

Nhân Tông cau trán ngẫm nghĩ rồi nói với phụ hoàng:

– Theo ý hoàng nhi, đày nó vào quân dịch cho đoái công chuộc tội theo cách của Thái sư trị tội bọn hôi của, có được chăng?

Thượng hoàng đáp những nét mặt không vui:

– Tùy ngài thôi, ngài là vua mà. Thằng này tên Trạc, tha cho nó chẳng khéo lại bị nó đâm sau lưng.

Thấy phụ hoàng nói lẫy, biết người không hài lòng, nhưng Nhân Tông không nỡ giết một đứa trẻ nhất thời lầm lỡ, nên ngài quả quyết ra lệnh:

– Tha tội chết cho Hồ Văn Trạc, buộc sung quân làm lao dịch, giao cho Tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh giám sát. Chớ để nó chạy trốn đấy.

Rồi nhà vua nói nhỏ với Thượng hoàng:

– Con hy vọng thằng Trạc này biết cải hoán, trở thành kẻ ngay thẳng.

Thánh Tông cũng nói nhỏ với nhà vua:

– Ta mong rằng con đúng. Thật lòng thì ta không yên tâm cho lắm nhưng cũng rất vui vì thấy con xử lý hợp tình hợp lý hơn ta. – Ngài cười rồi nói thêm – “Con hơn cha là nhà có phúc”, còn muốn gì hơn thế.

Nguyễn Thuyên kiến nghị:

– Theo hạ thần, việc di tản khỏi thành nên bí mật, đề phòng vẫn còn bọn thám báo hoặc phản nghịch bám theo.

Quang Khải có ý kiến:

– Cần tổ chức nghi binh, nhị hoàng đi một hướng còn xa giá đi một hướng, rồi hội tụ trên đường về cứ địa.

Nhân Tông chấp thuận:

– Cứ theo ý các khanh mà tiến hành. Sáng mốt ta rời kinh.

Các quan nhất nhất tuân lệnh, cùng bái tạ hai vua để đi hoàn tất các công việc còn lại, trước lúc vua tôi bỏ Thăng Long tạm lánh sang xứ khác theo quyết sách “Tị kinh thượng sơn” do Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đề xướng.

Sáng mồng một tháng chạp, những cư dân cuối cùng đã rời khỏi kinh thành, để lại sau lưng một thị tứ trống rỗng và vắng lặng đến rợn tóc gáy. Trong vòng hơn nửa tháng, hàng chục vạn con người đành bỏ nhà cửa, vườn tược, quán xá và dinh thự mà tản mát khắp nơi hòng trốn chạy một cuộc sát sinh đẫm máu. Lời đồn về sự tàn ác và man rợ của lũ Mông Thát khiến người ta khiếp đảm, chấp nhận bỏ của chạy lấy người trong tâm trạng hoang mang vô vọng. Có lẽ trong số người cất bước ra đi chẳng có được mấy người còn niềm tin về một ngày tái hồi toàn vẹn.

Các chùa chiền cũng bỏ hoang, sư sãi đã chạy nạn hết, tượng Phật, đồ thờ tự và pháp khí dời chỗ đi ẩn náu ở tận đầu tận đâu thì chỉ có nhà chùa mới nắm được. Trong hoàng cung cũng vậy, những thứ quý giá có thể mang đi đã được tháo dỡ và dời đi cất giấu ở tận đâu tận đầu thì cũng chỉ một số ít người trong triều được biết. Thành ra sau cuộc chiến, sự mai một các hiện vật văn hóa và tinh thần có giá trị cao đều có nguyên do từ đây, khi mà lượng dời đi và lượng dời về thường hay thiếu hụt do bị thất lạc, bị hư hỏng, bị đập phá, bị ngoại xâm cướp bóc, bị nội gian biển thủ, thậm chí bị tống khứ rẻ rúng khi người ta phải đem đổi lấy miếng ăn để tồn tại. Thiên hạ còn kháo nhau về việc nhiều người giàu sang quyền quý do không thể đem đi hết của cải đành phải chôn giấu trong nhà, trong vườn của họ. Nhưng vào thời điểm ấy, phần thì sợ bị quan quân bắt được, phần thì lo chạy nạn để giữ mạng sống nên ngay cả những kẻ hắc ám nhất cũng chẳng mấy ai dám nghĩ tới chuyện đi đào xới trộm cắp tài sản của người khác.

Sự hoang phế của kinh thành tiến diễn nhanh hơn người ta tưởng. Nhiều nhà bỏ đi chưa đầy tháng mà cỏ dại đã xanh thêm, bụi phủ đầy lối ngõ, mạng nhện giăng mắc kèo mái và mùi ẩm mốc thường trực như nó vốn có từ lâu rồi. Chim chóc ở đâu bay về làm tổ trong các khe lỗ nhà cửa, đền đài chẳng khác gì đấy là nơi chốn thiên nhiên hoang dã. Vài tháng nữa biết đâu bầy khỉ cũng kéo đến thiết lập lãnh địa mới, bấy giờ mặc nhiên giữa kinh thành “chim kêu vượn hú” từa tựa rẻo cao núi rừng. Cũng không ít vật nuôi lạc chủ, nhất là chó với mèo, chúng đói khát vật vờ và kêu rên thảm thiết mà chẳng hề có ai đoái hoài.

Trưa mồng hai tháng chạp, nhị hoàng và các quan tướng còn lại trong triều cũng vội vã rời kinh sau khi nhận được tin cấp báo của Hưng Đạo Vương “giặc đã vượt biên giới đánh vào ải Lộc Châu. Quân ta đang tổ chức kháng cự trên núi Khâu Cấp Lĩnh. Một cánh quân khác của giặc đã chiếm Khâu Ôn..”.

Xe ngựa của vua được tám ngàn quân cấm vệ và Thiên Thuộc phò tá do đích thân Thái sư Trần Quang Khải chỉ đạo rời khỏi kinh thành xuôi về hướng nam. Đoàn quân tiền hô hậu ủng rầm rộ, cờ xí phất phới, giáp binh hùng dũng nhưng trên mấy chiếc xe mui vàng chỉ có hai ả tì nữ của công chúa An Tư và mấy quan thị thân cận nhất của các vua.

Nửa canh giờ sau, Thượng hoàng và Quan gia rời kinh bằng ngựa qua cửa động cùng với hai trăm quân sĩ tinh nhuệ nhất do Chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh đầu lĩnh. Họ xuống mấy chiếc thuyền đã trực sẵn để vượt Nhị Hà rồi đi miết về châu Nam Sách, đến địa điểm quy định chờ quân của Chiêu Minh Vương Quang Khải. Để bảo đảm bí mật, hai vua mặc trang phục như binh sĩ, còn hoàng hậu và công chúa An Tư phải cải nam trang và cưỡi ngựa như mọi người.👁️

Cảnh tượng quân dân rời kinh được Nguyễn Thuyên miêu tả trong một bài thơ Nôm do ông sáng tác. Vốn là người đi tiên phong sử dụng chữ Nôm ở Đại Việt, nên bài thơ của ông được lan truyền rộng rãi trong khí thế bài phương Bắc kịch liệt của người nước Nam thời bấy giờ. Thuộc số quan lại cuối cùng ra đi theo đoàn quân của Trần Quang Khải, nhìn người dân chạy loạn và sự hoang vắng của Thăng Long khiến Thuyên bồi hồi cảm xúc mà nhỏ lệ thành thơ. Bài thơ viết rằng:

Vỡ tổ chim đàn nháo nhác mây

Bốn phương ly loạn nỗi tan bầy

Mẹ địu con thơ xuôi bến bắc

Chồng dìu vợ yếu ngược non tây

Chó ngáp vườn hoang nhà vắng chủ

Lụa nhàu gác phế nhện chăng dây

Một đoàn chiến mã lên biên ải

Gió cuốn về kinh bụi phủ đầy.

Có bà phi đang ẩn náu cùng bầu đoàn hậu cung ở chốn hoang vụ núi rừng miền tây, khi nghe được bài thơ của Nguyễn Thuyên đã cám cảnh nỗi niềm tị nạn mà cảm hứng họa lại. Bài thơ họa viết rằng:

Xiêm áo tơi bời chốn núi mây

Một phen chìm nổi chẳng chia bầy

Phi tần gót ngọc mòn khe bắc

Ấu chúa đầu xanh bợt nắng tây

Cá suối rau rừng hương quện khói

Lều tre Võng lác mộng đưa dây

Mơ buổi quân vương hoàn cố quận

Nghe khúc âu ca gió lộng đầy.

3: Sơn Hà Rực Lửa

Mở đầu

Phía sau cửa ải Lộc Châu của nước Nam là hẻm núi Khâu Cấp Lĩnh, nơi có con đường độc đạo chạy qua nối biên giới với lãnh thổ Đại Việt. Hẻm dài chưa đầy hai dặm, uốn cong hình lưỡi liềm, hai bên là vách núi cao với những mô đá nhấp nhô tầng tầng lớp lớp và các bụi cây nhỏ mọc trên kẽ đá. Đường qua hẻm, chỗ rộng nhất không đầy một trăm thước, có nơi thắt lại chỉ còn khoảng bốn mươi lăm thước, đủ cho kị mã dóng hàng năm. Muốn leo lên núi chẳng hề dễ dàng, còn lên bằng ngựa là điều không thể. Cũng có những đường mòn vắt qua sườn núi nhưng phải đi vòng từ hướng khác tới và không dễ tìm ra những lối mòn này nếu không phải là người địa phương.

Nhiều ngày nay, lính tráng và dân binh dưới quyền quan trấn thủ Lê Đĩnh đã nỗ lực củng cố trận địa phòng thủ Khâu Cấp Lĩnh, nhưng lực lượng của họ quá mỏng, khó mà đạt được hiệu quả như ý muốn. Với chưa đầy ba mươi lính và hơn năm chục tráng đinh, nếu chia ngần ấy người ra hai sườn núi thì quá thưa thớt, chẳng khác gì nhà nông trồng lúa đi ba chục bước cấy một cọng mạ. Lê Đĩnh đành bấm bụng tập trung quân ở sau ải Lộc Châu, huy động mọi người vận chuyển đá tảng, tên nỏ, lương thực và nước uống lên núi, ngày đêm túc trực trận địa, đề phòng quân Nguyên bất ngờ đánh sang.

Chỉ huy trấn ải vô cùng phấn khởi khi Quan sát sứ Hà Trân Đốc dẫn hai trăm lộ quân Lạng Giang đến tăng viện. Nửa đêm lại có thêm ba trăm quân của tiểu tướng Lương Bình đến bổ sung lực lượng. Tờ mờ sáng hôm sau lại thấy một đoàn dân binh kéo đến, đi đầu là trại chủ Lô Viên Tả với dáng điệu khom khom nhưng giọng nói vẫn sang sảng:

– Trận chiến này không thể bỏ qua, Viên Tả tôi cũng huy động được một trăm năm mươi tráng sĩ đến góp sức cùng các huynh đệ.

Lê Đĩnh ngạc nhiên hỏi:

– Ngài đang tĩnh dưỡng trị thương, sao vội rời núi?

Trại chủ cười to cho có vẻ tự nhiên, rồi nói:

– Lành rồi. Tuy vặn lưng còn hơi đau một chút. Nhưng sử dụng đôi tay bắn nỏ là chính nên không có gì đáng ngại. Ẩn náu trên núi buồn lắm, thấy mình hèn như thỏ đế, nghĩ không ổn bên tụ tập anh em kéo nhau về đây.

Lương Bành đi quan sát trận địa, từ trên núi leo xuống, nhìn thấy Viên Tả, vội chạy lại tay bắt mặt mừng. Trại chủ hỏi ngay:

– Thằng Viên Dụng nhà tôi thế nào rồi?

Bành đáp:

– Khá lắm. Mới được Hưng Đạo Vương đích thân giao nhiệm vụ quan trọng.

Viên Tả cười rạng rỡ, trong giọng nói của người cha đầy ắp niềm tự hào:

– Thế là mãn nguyện rồi. Dòng họ Lô đã có người kế tục canh giữ phên dậu nước Nam, tôi còn lo gì chuyện sống chết nữa.

Nhìn đám dân binh miền núi trang bị đủ loại binh khí đứng ngồi rải rác xung quanh, Lương Bình hiểu mục đích của trại chủ, ông hỏi:

– Ngài đang thương tích, sao có thể đánh trận này?

Viên Tả lặp lại những lời đã nói với Lê Đĩnh:

– Lành rồi, sử dụng đôi tay bắn nỏ là chính nên không có gì đáng ngại.

Bành đề nghị:

– Nếu vậy thì mời ngài tham gia cùng chúng tôi họp bàn kế hoạch phòng thủ.

Trong căn nhà nhỏ vốn là nơi tá túc của viên chỉ huy quan ải Lộc Châu, bốn vị đầu lĩnh đại diện cho các lực lượng tham chiến ngồi quanh chiếc bàn mộc vạch phương án bố trận phòng thủ. Lương Bành trình bày chủ ý của Hưng Đạo Vương, rồi nói:

– Muốn cố thủ được ba ngày trước một đạo quân hàng vạn người đòi hỏi chúng ta phải chấp nhận quyết tử và dùng trí để cản địch. Vậy các vị cứ cho ý kiến để mọi người cùng bàn bạc.

Theo chức vụ, Quan sát sứ Hà Trận Đốc là người cao cấp nhất, ông đề nghị:

– Chúng ta có bảy trăm năm mươi quân, nên chia làm hai cánh bày trận hai sườn núi. Cánh tả gồm quân Lạng Giang và quân của Lê Đỉnh, bổ sung thêm một trăm quân của Lương Bành. Cách hữu gồm số quân còn lại của Lương Bình và quân của trại chủ Lô Viên Tả.

Mọi người nhất trí theo phương án ấy. Lương Bành gợi ý:

– Không nên rải đều quân dọc sườn núi, như vậy sức chống trả sẽ rời rạc. Cần chia thành ba hoặc bốn cụm phòng thủ, giặc vượt qua được cụm này sẽ vấp phải sự kháng cự quyết liệt của cụm khác. Nếu tổ chức tốt, chúng ta sẽ cầm chân giặc từ ba ngày trở lên.

Các vị chỉ huy hài lòng với cách bố trí quân của Bành. Lê Đĩnh yêu cầu:

– Phải dùng chướng ngại vật để cản đường chúng. Núi rừng không thiếu đá, chỉ cần vận chuyển về chất đống trên quan đạo. Đào thêm các hầm bẫy, lấy phên tre đậy lại rồi phủ đất lên, khi giặc tiến vào ắt lọt bẫy, còn kị binh muốn qua phải mất công lấp hố.

Cả ba người cùng tán thưởng cách bố trận của viên chỉ huy quan phòng. Chủ trại Lô Viên Tả bổ sung:

– Chúng tôi có chuẩn bị dăm chục vò dầu lạc. Gom củi khô và rơm cỏ rải trên đường, khi giặc đến thì quăng và dầu xuống rồi nổi lửa, cây cỏ khô bốc cháy sẽ biến con đường thành hỏa ngục.

Ai cũng hồ hởi với sáng kiến của Viên Tả. Họ phân công nhau khẩn trương vào việc. Hơn bảy trăm chiến binh được huy động đào hầm, khiêng đá lấp đường và mang vác khí cụ chiến đấu lên sườn núi. Trại chủ sai thuộc cấp đến các nơi ẩn náu của dân chúng để huy động mọi người vận chuyển củi khô và rơm cỏ.

Quân và dân làm cả đêm trong ánh đuốc hạn chế, đề phòng kẻ địch từ bên quan ải Tây Phong phát hiện được cạm bẫy phòng thủ của ta ở cửa ngõ Tổ quốc.

Chương 1

Lửa bỏng dầu sôi, vận nước ngả nghiêng hưng phế

Trời long đất lở, sức thù dữ dội cuồng ngông

Sáng sớm mồng hai tháng chạp năm Giáp Thân (1984), tiếng hò la vang dội từ bên cửa Tây Phong vọng tới, đánh thức những chiến binh Đại Việt ở tuyến phòng thủ đầu tiên vốn đang còn ngủ say sau một ngày làm việc mệt nhọc. Từ trên chòi quan sát, người lính trực chiến gióng tù và inh ỏi báo động toàn quân khi nhìn thấy quan ải giặc mở toang, rồi một đoàn kị binh phóng ra như thác lũ, hướng về phía cửa khẩu của ta. Do các cụm chiến đấu ăn ngủ tại chỗ nên mỗi nơi đều có lính trực, họ tiếp nhận thông điệp từ cụm trước rồi nổi tù và báo động cho cụm sau. Người ở trên núi bừng tỉnh dậy, cầm ngay vũ khí sẵn sàng chiến đấu. Người ở bên dưới nhanh nhẹn trèo lên vị trí của mình, lăm lăm cung nỏ đón đợi giặc thù.

Hơn hai ngàn kị binh Mộng Thát dồn ứ trước cửa ải Lộc Châu, phía sau chúng là đoàn quân của A Lý Hải Nha đông như kiến kéo dài đến ba, bốn chục dặm đang bị tắc nghẽn trên đất Nguyên. Cách đấy một ngày đường, đại quân của Thoát Hoan cũng rùng rùng chuyển động. Cửa quan Đại Việt đóng im lìm, nếu không vượt qua được thì một ngày sau quân của Trấn Nam Vương cũng đành nằm chết dí sau cái đuôi dài thoòng của quân A Lý Hải Nha.

Viên tướng tiên phong của giặc là Vạn hộ Nghệ Nhuận, đứng trước quan ải Lộc Châu ngạo nghễ quát lác:

– Kẻ nào trông coi cái chòi xiêu vẹo này, mau ra đây cho ta hỏi chuyện?

Quan trấn thủ Lê Đĩnh từ trên đài cao hỏi lại:

– Ta là tướng giữ ải, các người đang ở trên đất Đại Việt, kéo sang đây có việc gì?

Nghê Nhuận ngông cuồng nói:

– Quốc vương nước người thất tín với Trấn Nam Vương, theo lý phải hỏi tội, nhưng nghĩ tình lân bang nên ngài miễn thứ cho. Nay vương muốn mượn đường đánh Chiêm Thành, vậy ngươi mau cho lính mở cổng để đại quân ta qua, nếu chậm trễ thì ta sẽ san phẳng chỗ này.

Lê Đĩnh hùng hồn đáp trả:

– Việc bội tín giữa hai nước, không đến lượt ta và người đứng đây tranh cãi. Còn việc mượn đường đánh Chiêm là không thể, đường qua đây chỉ dẫn đến vực thẳm, người đi chỗ khác mà hỏi.

Nghê Nhuận nổi đóa gào lên như một kẻ quen thói ngang ngược bị người khác chặn họng:

– Không nói lôi thôi gì nữa. Mau mở cổng kẻo ta cho lính xông vào lôi chúng bay ra chặt đầu cho chó gặm.

Lê Đĩnh thách thức:

– Có giỏi thì cứ vào đây mà chặt đầu ta?

Rồi ông nhanh nhẹn rời tháp cao, trước khi những mũi tên của giặc lao tới. Như đoán trước được kết cục đấu khẩu, bọn Nguyên đã chuẩn bị sẵn dụng cụ phá cổng. Hai mươi tên lính bộ binh hò nhau khiêng một thân gỗ to hơn cái cột nhà, được khoét lỗ tra thanh ngang làm mấu cầm, rồi hùng hục lao tới động vào cánh cửa gỗ lim của quan ải Lộc Châu. Trên núi, ở tuyến phòng thủ đầu tiên, Lương Bành và Lê Đĩnh cùng phát lệnh xạ kích. Những mũi tên lao xéo từ hai bên sườn núi bắn xuống hạ gục tại chỗ một phần ba đám lính phá cửa, bọn còn lại tháo chạy tán loạn.

Quân Nguyên tổ chức đợt công phá khác, lần này chúng bổ sung thêm đội hình khiêng những chiếc mộc to như tấm phản che chắn đằng trước và hai bên sườn đám lính phá cổng. Những mũi tên cột bùi nhùi lửa bắn xuống tới tấp vào các mộc gỗ, chẳng mấy chốc lửa bén sang gỗ khiến bạn khiêng mộc hoảng loạn, quẳng lại tất tật mà chạy thoát thân. Lũ phá cổng không còn được che chắn, vội vàng tháo lui.

Tương kế tựu kế, giặc ào ạt bắn tên lửa vào cửa ải, thiêu rụi cái cổng gỗ cứng cáp trong chốc lát. Chờ tàn lửa tắt hẳn, bọn kị binh thúc ngựa xông tới, tốp đi đầu lao thẳng xuống cái hố được ngụy trang kín đáo, năm lính kị cùng ngựa ngã đè lên nhau, trở thành miếng mồi ngon cho cung nỏ bắn xuống. Bọn kị binh lùi lại, nhường đường cho lũ bộ binh ào ạt tiến công, chúng dùng khiên nhỏ đỡ tên và bắn trả dữ dội. Nhiều chiến sĩ ta gục chết trên sườn núi, máu loang đỏ vách đá. Những mô đá cao cản bước kị binh giặc nhưng lại trở thành chỗ ẩn nấp của bọn bộ binh, chúng tập kết quân sau các đống đá rồi bất ngờ đánh lên sườn núi. Chờ cho bọn giặc lên đến vị trí trống trải, các thủ lĩnh hạ lệnh dội đá. Như một trận lở núi, hàng trăm tảng đá ào ào lăn xuống xô ngã nhào lũ giặc đang ở thế chênh vênh giữa lưng chừng vách, thằng trước đổ cuốn theo thằng sau, đứa chết, đứa bị thương nằm lăn lóc dưới chân núi.

Giặc thù không nản chí, hết đợt này đến đợt khác tiếp tục đánh lên. Quân ta rơi vào tình thế bất lợi, khi không còn đá để ném xuống, các tướng hò hét chiến binh dùng đao kiếm đánh địch. Trận chiến một mất một còn trên cả hai sườn núi, kẻ địch ở dưới đánh lên bất lợi hơn ta, nhưng chúng quá đông nên nhanh chóng chiếm được ưu thế. Hơn hai chục tráng sĩ còn lại của Lương Bình bị giặc bao vây vẫn nỗ lực bám trụ trên mấy mỏm đá cuối cùng. Tình hình bên phía Lê Đĩnh nguy cấp hơn, mười mấy chiến sĩ còn sống bị dồn vào một hốc núi không có đường thoát ra. Song tinh thần quyết tử của chiến binh Đại Việt không hề giảm sút, những thanh mã tấu sắc bén vẫn đầy uy lực hạ gục bất cứ tên giặc nào liều lĩnh lao tới.

Khi trên núi đánh nhau kịch liệt, bọn giặc bên dưới nhanh chóng dọn đá và khuân ván bắc cầu trên miệng hố cho quân băng qua. Lần này chúng cẩn thận hơn, đám kị binh không phi như bay mà dóng hàng năm đi nước kiệu, còn lũ bộ binh lăm lăm giáo dài gươm bén phạt sạch bụi cây bờ cỏ ven đường. Thấy dưới chân toàn rơm cỏ và que củi, Nghê Nhuận sinh nghi, ra lệnh dừng binh. Song tất cả đã muộn, hai bên sườn núi vang dậy tiếng hô “Sát Thát” cùng với những chiếc và sành từ trên cao dội xuống, vỡ tung tóe trên đầu thù và dưới mặt đường một thứ chất lỏng nhầy nhụa, rồi các mũi tên quấn bùi nhùi lửa đồng loạt bắn tới, tạo thành một dòng sông lừa dài dặc. Trong cơn hoảng loạn và tuyệt vọng, tiếng kêu la thảm thiết của người và ngựa bị hỏa thiêu vang nhức nhối cả một góc trời. Những kẻ nhanh chân khiến ngựa quay đầu chạy lại bị quân của Hà Trận Đốc và Lô Viên Tả dùng cung nỏ hạ gục vô số. Vạn hộ Nghê Nhuận thoát chết, hoảng hốt tháo lui khỏi hẻm Khâu Cấp Lĩnh, để lại hàng trăm xác chết, trong đó có hơn năm chục tử thi cháy đen.👁️

Thấy đồng đội bị thất trận dưới đường, lại nghe tiếng hò reo của quân ta vọng tới, bọn ở trên núi nhụt ý chí, sợ bị tập hậu, đành chấp nhận bỏ cuộc, rút lui xuống núi. Lương Bành và Lê Đĩnh cũng nhanh chóng rút quân về tuyến sau, tăng cường cho trận địa của Hà Trận Đốc và Lô Viên Tả.

Hoàng hôn đã buông xuống núi rừng, giữa một vùng khói lửa mù mịt, bầu trời tối sớm hơn mọi ngày.

Được Nghê Nhuận thông báo tình hình chiến sự, A Lý Hải Nha vô cùng tức tối, từ bản doanh còn đang ở trên đất Nguyên, y xăm xăm lên ngựa, dẫn theo vài chục viên tướng đi thị sát chiến trường. Trong bóng chiều tà, nhìn địa thế hẻm Khâu Cấp Lĩnh, viên Bình chương hỏi thuộc cấp:

– Có tìm ra lối nào khác để tập kích bọn An Nam từ phía sau?

Nghê Nhuận đáp:

– Đã cho quân đi thám sát, xung quanh toàn núi dựng đứng, không thấy có đường mòn vắt sang sườn núi bên này.

A Lý Hải Nha trừng mắt quát:

– Ngươi làm tướng nhưng chỉ biết dùng sức mà không biết dùng mưu. Đi lùng bắt bọn dân trong vùng, dùng ngân lượng mua chuộc, sẽ có đứa bày đường cho ta.

Nghê Nhuận vội vã lui ra, khẩn cấp thực thi mệnh lệnh của chủ tướng. Sát Tháp Nhi Đài hiến kế:

– Ta có cự thạch pháo, nên đem vài khẩu tới công phá hai sườn núi, địch quân ắt thiệt hại đáng kể, bấy giờ cho bộ binh xông lên diệt nốt.

A Lý Hải Nha hỏi:

– Cự thạch pháo hiện đang ở đâu?

Lý Hằng đáp:

– Ở hậu quân, cách bốn chục dặm.

A Lý Hải Nha truyền lệnh:

– Điều ngay hai khẩu lên tuyến đầu. Nhường đường cho pháo qua, bằng mọi giá sáng mai phải có mặt tại đây.

Kịp lúc quân hiệu cấp báo lệnh của Trấn Nam Vương “Hạn trong ngày mai phải thông đường. Dùng binh mạnh tiêu diệt bằng hết bọn An Nam cố thủ, bắt giết không tha mạng”.

Đến giờ dần ngày mồng ba, vẫn không thấy giặc tiến vào Khâu Cấp Lĩnh, các thủ lĩnh phán đoán chúng đang mưu tính một cách đánh khác, có thể trận chiến sắp tới sẽ vô cùng dữ dội. Tuyến phòng thủ thứ hai đã đánh trận hỏa công xuất sắc mà không bị thiệt quân, ngoài số quân từ tuyến một kéo về, các vị chỉ huy quyết định điều động một trăm quân từ tuyến sau lên. Bằng mọi giá phải giữ được trận địa đến tối, bấy giờ nếu ai còn sống sẽ rút về tuyến ba, bổ sung lực lượng cho trận chiến cuối cùng.

Bất chợt có tiếng ù ù ở trên đầu, mọi người chưa kịp nhận biết là gì thì những tảng đá to cỡ một người ôm tới tấp rót xuống trận địa của họ. Vách núi rung chuyển như động đất, thanh chấn ầm vang liên hồi tựa sấm rền, đất đá đổ vỡ rào rào chẳng khác gì cảnh tượng lở núi. Tiếng rên la yếu ớt của các chiến binh hấp hối bị chìm lim trong chuỗi âm vực hỗn mang, đinh tai nhức óc. Vốn biết được thông tin về vũ khí của giặc, Lương Bành hò hét khản giọng:

– Địch dùng cự thạch pháo bắn đá, mọi người tìm các hốc núi mà ẩn nấp.

Gần trăm chiến sĩ Đại Việt tử nạn trong trận công phá bằng phương tiện chiến tranh lợi hại của Nguyên Mông. Lực lượng bên ta suy yếu hẳn, nhưng người còn sống vẫn bám trụ đến cùng, nhất quyết không rời trận địa. Giặc ngưng bắn, biết chúng sắp tràn vào, các chiến binh và dân binh nhanh chóng thu lượm vũ khí của người chết, trở về vị trí của mình, sẵn sàng nghênh đón kẻ thù.

Bọn kị binh xuất hiện đầu tiên, chúng phóng qua bãi chiến trường đen ngòm xác cháy, vừa phi nước đại vừa giương cung xạ kích. Lũ bộ binh ở phía sau ồ ạt công núi, bị quân ta đánh chặn bằng cung nỏ, song thế địch quá mạnh, những mũi tên sắc nhọn của chiến binh Đại Việt không cản nổi bầy giặc dữ đông hơn gấp bội. Bọn vong nô Ô Tư Biệt Khắc và Nữ Chân thiện chiến sơn cước, miệng ngậm đoản kiếm, lưng cài mã đao, thoăn thoắt bám vào các mỏm đá leo lên giáp chiến với quân ta.

Ở cuối tuyến phòng thủ thứ hai, chỗ đoạn đường thắt lại, đợi bọn kị binh đến đúng tầm, Hà Trận Đốc cho quân lăn đá xuống, người ngựa giặc ngã nhào, quằn quại trên mặt đất. Đá ngổn ngang khúc đường hẹp, lũ ngựa không thể vượt qua, bọn kị binh rời ngựa, nấp vào vách núi tìm chỗ trèo lên phản công. Quân ta dùng nỏ bắn xuống, Hà Trận Đốc hét to “Ba mũi tên hạ một đứa. Phải bắn cho chết hẳn để thằng chết cản đường thẳng sống”. Binh sĩ theo lệnh chủ tướng, nhắm bắn đứa nào là đi đời đứa ấy. Chúng ỷ đông quân, vẫn tiếp tục xông lên đánh giáp mặt, hai bên giành giật nhau từng mỏm đá, đao kiếm hỗn loạn, thịt xương tung tóe. Quân ta tử thương quá nhiều, khó bề giữ được trận địa. Kịp lúc toán tăng viện theo đường mòn từ tuyến sau ập đến, trong ngoài hò nhau đánh bật bọn kị binh xuống chân núi. Quan sát sứ Hà Trận Đốc bị thương nặng, một nhát đao của giặc chặt đứt cánh tay phải rồi cứa ngang lườn người chiến tướng sơn cước can trường, trước lúc trút hơi thở cuối cùng, ông còn kịp dặn dò binh sĩ “Gắng giữ nốt ngày mai”.

Ở đầu tuyến, quân của Lô Viên Tả rơi vào tình thế bất lợi, tên đã hết, cung nỏ thành vô dụng, một mã tấu của tráng sĩ nước Nam khó địch nổi ba, bốn đao kiếm của Mông Thát. Giặc chiếm từng mỏm đá, chém nát cả các chiến binh ta, đề phòng họ giả chết bật dậy kháng cự. Trong tình thế nguy cấp, trại chủ họ Lộ vụt đúng dậy, miệng hét vang “Tụi bay xuống âm phủ với ta”, hai tay nâng vò dầu lạc, lao vào tên gần nhất, đập và lên đầu nó để dầu văng tung tóe khắp nơi, rồi ôm cứng thằng giặc cùng ngã nhào xuống núi, kéo năm đứa ngã theo. Các chiến binh noi gương hành động trí dũng của trại chủ, đập vỡ các vò dầu, để dầu chảy lênh láng làm vách đá trơn trượt. Lũ giặc bị tuột tay, thằng trước thằng sau ngã nhào cả xuống núi. Người anh hùng của núi rừng Lạng Giang bị mấy xác giặc đè lên, trước lúc lìa đời, tâm trí ông còn hiện về hình ảnh cậu con trai Lô Viên Dụng cưỡi ngựa hiên ngang trong đoàn quân ra trận…

Lương Bành và toàn quân của ông chém giặc rã tay, họ thiện chiến hơn dân binh nhưng một chọi bốn nên sức lực cạn dần, quân số bị thương vong quá nửa. Hành động tưới dầu làm trơn vách đá đã cứu nguy trận địa phòng thủ. Khi thấy các chiến sĩ định đập nốt hai vò dầu cuối cùng, Lương Bành ngăn lại và nói “Không cần thiết nữa, mấy thằng kia sắp tuột rồi”. Trong đầu ông vừa lóe lên ý nghĩ dùng số dầu còn lại vào một kế hoạch mạo hiểm.

Bên phía Lê Đĩnh, do vách đá dựng đứng nên đạn của giặc ít hiệu quả, bọn Nguyên cũng không có chỗ bấu víu để trèo lên. Chúng dồn lực đánh lên lối mòn duy nhất từ mặt đường chạy chênh chếch ngang sườn núi. Đoán được ý đồ của giặc, ông đã cắt cử nhiều toán quân chốt chặn con đường mòn hiểm yếu. Khi giặc xông tới, các chiến binh nấp sau mỏm đá, bụi cây, dùng cung nỏ cản bước lũ Mông Thát. Quân ở trên cao xạ kích vào sườn đội hình địch, khiến chúng thương tổn không ít. Song kẻ thù đông như kiến, các chốt lần lượt bị chúng chiếm lĩnh, quân ta rơi vào hoàn cảnh nguy khốn. Bất chợt ở sườn núi bên kia, lũ giặc thi nhau ngã nhào từ trên cao xuống, tiếng la hét thê thảm dội sang làm bạn bên này hoang mang chùn bước. Lợi dụng thời cơ, Lê Đĩnh xốc lại đội ngũ, dẫn bảy mươi chiến sĩ theo đường mòn đánh thắc xuống. Tráng chí Việt lăn xả vào kẻ thù cướp nước mà chém giết tơi bời, khiến bọn Mông Thát phải tháo chạy xuống núi.

Trên toàn tuyến phòng thủ, quân Nguyên buộc phải rời trận địa, rút về một khoảng cách an toàn. Quá trưa, không thấy giặc rục rịch tiến vào, lại thấy chúng đốt đuốc giữa ban ngày, Lương Bình hiểu ngay mục đích của bọn Thát. Ông hạ lệnh cho binh sĩ rời xa các vách đá, bụi cây ướt dầu. Quả nhiên, một toán giặc phóng ngựa tới, quăng đuốc lên vách, lửa lan rộng thiêu cháy cây cỏ, đất đá và xác người nằm rải rác. Khói lửa mù mịt vách núi, các chiến sĩ đổ nước vào áo rồi quấn lên mặt để không bị ngạt. Tuy một số bị lửa táp vào người làm bỏng rộp da thịt, nhưng tất cả đều toàn mạng. Chúng đốt trận địa của ta, dầu cháy hết không còn trơn trượt, song làm đá nóng bỏng. Bành đoán, địch đã ngừng tiến công.

Xế chiều, giặc hò nhau kéo cự thạch pháo vào tuyến phòng thủ thứ nhất mà quân ta đã rút đi. Ngày mai chúng sẽ dùng hai con quái vật khổng lồ này để bắn phá trận địa của ta một lần nữa, Lương Bành quyết chặn đứng mưu đồ của giặc. Chờ tối hẳn, ông dùng lửa báo hiệu cho đồng đội ở sườn núi bên kia. Lê Đĩnh được tin, bèn dẫn theo hai người âm thầm xuống núi, vọt qua đường sang gặp Lương Bành.

Họ thông báo cho nhau tình hình tổn thất, cùng ngậm ngùi trước cái chết của hàng trăm tráng sĩ và hai vị thủ lĩnh trung liệt.

Lương Bành bàn với Lê Đĩnh:

– Giặc kéo cự thạch pháo vào sâu trong hẻm núi, phải diệt nó thì mới giữ được trận địa thêm một ngày. Đêm nay chúng tôi sẽ đột nhập đốt phá, xin ngài thu gom tên nỏ rồi dẫn theo vài chục thiện xạ bí mật tiếp cận mục tiêu ở khoảng cách một tầm bắn. Khi pháo của giặc bị đốt, tất chúng sẽ xúm vào dập lửa, bấy giờ các ngài phải hạ gục bọn chữa cháy, đừng lo bắn nhầm người của ta. Xong việc ngài cho rút quân về tuyến ba, cách bố trí phòng thủ do ngài tự quyết.

Họ lặng lẽ chia tay nhau mà không một lời cảm thán. Xã tắc nguy biến, hai phần ba huynh đệ đã nằm lại trên rẻo núi biên cương, nói gì cũng bằng thừa, chỉ cần ý chí xả thân để giữ vững trận địa thêm một ngày nữa, bấy giờ dù có ngã gục bên xác đồng đội, họ sẽ thanh thản bước vào cõi thiên thu.

Chờ tới canh năm, khi sương mù phủ dày hẻm núi, cũng là lúc bọn lính canh gác và tuần tiễu thường chểnh mảng nhiệm vụ, Lương Bành cùng ba chiến sĩ cảm tử mang hai vò dầu trườn vào bóng đêm, men theo vách núi mà bò về phía hai cỗ máy giết người khổng lồ. Lê Đĩnh dẫn hai mươi tráng sĩ theo đường núi đến mai phục ở vách đá đối diện với cự thạch pháo.

Máy bắn đá của quân Nguyên được làm bằng gỗ, có bánh xe đẩy và giá đỡ cao lênh khênh, cần dài tới sáu trường và xảo đựng đá to bằng cái sàng thóc. Mỗi máy phải sử dụng hàng trăm người kéo dây, nên bọn pháo thủ thường ăn ngủ tại chỗ để trông coi và bảo quản vũ khí. Giặc bố trí hai vòng bảo vệ; vòng ngoài là một trăm lính bộ binh án ngữ ở khoảng cách hai trăm thước luân phiên canh gác, mỗi canh đổi ca một lần; vòng trong là nhiệm vụ của bạn pháo thủ, mỗi khẩu pháo có bốn lính canh ở hai đầu, trên tay đứa nào cũng cầm đuốc lửa.

Trên đường núi xác chết nằm ngổn ngang, người sống trà trộn với người chết khiến bọn tuần canh khó phát hiện. Họ quyết định không triệt bọn lính canh vòng ngoài để tránh kinh động giặc, mà cố vượt qua chúng bằng thủ pháp hướng dị cấp động, hướng tâm bất động. Càng gần sáng sương càng dày đặc, cách dăm trượng không nhìn rõ hình thù, gió bắc lùa qua khe núi lạnh thấu da thấu thịt, toán lính canh đúng co ro không hề hay biết có mấy “xác chết” đang chuyển động.

Vượt qua đám lính canh vòng ngoài, Lương Bình làm hiệu cho huynh đệ khẩn trương động thủ một chọi hai, các tráng sĩ như quỷ thần từ dưới đất chui ra, vọt đến sát bọn lính canh rồi lia mã tấu ngọt xớt, hạ gục tại chỗ mấy thằng giặc chưa kịp nắm chuôi đao. Các vò dầu được rưới khắp hai khẩu pháo, đuốc của giặc thành mồi lửa thiêu cháy vũ khí giặc. Pháo của giặc được làm bằng thiết mộc, không dễ bén lửa, buộc họ phải đốt nhiều chỗ và chấp nhận ở lại bảo vệ chiến quả của mình.

Rồi ngọn lửa cũng bám vào gỗ và bắt đầu lan ra, bốn cảm tử quân quyết không rời vị trí, tay lăm lăm binh khí chờ bọn chữa cháy kéo đến. Quả nhiên, bọn giặc từ các ngả ào tới dập lửa nhưng vấp phải sự quyết tử của các chiến binh can trường. Lương Bình và đồng đội biết mình sẽ chết, song họ cố cản địch để lửa cháy sâu hơn vào thớ gỗ. Cảnh tượng hỗn loạn trong ánh lửa sáng rõ, vũ khí sắc lạnh xả vào da thịt nhau, máu tuôn thành vũng quanh mấy chiến cụ đang cháy rực. Mấy tên kị binh liều lĩnh lao vào dùng giáo dài đâm cảm tử quân, Lương Bình túm được một ngọn giáo, dồn sức bình sinh kéo ngã nhào tên giặc, đoạt ngựa vung giáo đâm trả bọn Thát.👁️️

Ở trên cao, Lê Đĩnh ra lệnh xạ kích. Không thể phân biệt địch ta, các chiến sĩ cứ nhằm vào đám đông bên dưới mà nhả dây cung, bật lẫy nỏ. Viên chỉ huy quan ải nhắm nghiền đôi mắt ướt lệ mà bắn tên xuống, ông biết cảm tử quân khó bề sống sót, nhưng vẫn ước ao mũi tên của mình không cắm vào thân xác đồng đội. Lương Bành, người tiểu tướng trung dũng của Hưng Đạo Vương cùng với ba huynh đệ quả cảm đã bước vào cõi bất tử trong một trận đánh hiển hách trên tuyến đấu chống giặc phương Bắc.

Bị tổn thất nặng nề, giặc Mông Thát lồng lộn tức tối, chúng nhất quyết diệt sạch đối phương cố thủ trên núi để thông đường cho đại quân thiên triều tiến vào lãnh thổ của bọn người An Nam tầm thường nhỏ bé, không biết phân biệt cao thấp. A Lý Hải Nha điều chiến tướng Sát Tháp Nhi Đài đến trực tiếp chỉ huy trận đánh.

Lê Đĩnh dồn quân về tuyến phòng thủ thứ ba án ngữ tại khúc cong của dải núi. Quân số chỉ còn hai trăm ba mươi tư người, được chia làm hai cánh tả hữu; cánh hữu án ngữ địa thế hiểm trở, ông cắt cử một trăm quân dưới quyền chỉ huy của một chiến sĩ Vạn Kiếp dày dạn trận mạc; cánh tả gồm quân còn lại do ông đứng đầu cố thủ sườn núi thoai thoải, nơi giặc dễ đánh chiếm hơn. Trước lúc vào trận, vị tướng giữ ải của giang sơn Đại Việt tỏ bày lần cuối với anh em binh sĩ:

– Tất cả chúng ta, những người có mặt ở đây, dù là chiến binh hay dân binh đều đã xác định trước kết cục của mình. Tuy thuộc bốn lực lượng nhưng anh em đã đồng lòng chung sức chiến đấu và đổ máu mấy ngày qua, hôm nay lại sát cánh bên nhau trong trận chiến cuối cùng. Một số người đã bị thương và kiệt sức nhưng vẫn bám trụ không rời. Nhiều người chưa phải đánh giặc nên còn sung sức. Người khỏe hãy hỗ trợ người yếu, quyết không cho lũ Mông Thát vượt qua Khâu Cấp Lĩnh trước sáng ngày mai.

Hơn hai trăm tráng sĩ trừng trừng nhìn về phía giặc thù mà cùng thề giữ vững trận địa, dẫu thịt nát xương tan, bỏ thân xác giữa đá núi hoang lạnh. Họ chia sớt cho nhau vũ khí và lương thực rồi tản ra chiếm lĩnh các vị trí cố thủ.

Không còn cự thạch pháo để bắn phá dọn đường, Sát Tháp Nhi Đài tung bộ binh đánh sườn núi hiểm trở bên phải, dùng kị binh đánh lên dốc núi thoai thoải bên trái, đồng loạt tiến công bằng sức mạnh áp đảo với số quân đông hơn đối phương gấp mười lần.

Bọn bộ binh sử dụng tám trăm quân vừa cung vừa mộc, kẻ bắn người che, trút mưa tên lên trận địa của ta nhằm yểm trợ cho ba trăm thằng quăng dây có móc sắt vào các mỏm đá để leo lên giáp trận. Ngay từ loạt tên đầu, nhiều chiến sĩ bị thương vong, những người kịp ẩn náu không thể nhổm dậy bắn trả. Quân ta tương kế tựu kế, chờ cho bọn tiên phong leo đến lưng chừng núi, họ đồng loạt quăng dây ra, mỗi dây một cảm tử quân tuột nhanh xuống, tới ngang tầm đầu dây của giặc là vung mã tấu chặt sợi dây có vài ba thằng đang bám vào; giặc rụng như sung, thân đập vào đá, không tắt thở liền cũng ngắc ngoải chết. Mấy tráng sĩ của ta bị trúng tên vẫn dồn hết sức lực cuối cùng chặt đứt dây của địch rồi mới chịu buông tay, gửi thân xác về đất mẹ. Ta và địch thi nhau đáp xuống chân núi, khiến bọn giặc đứng dưới bị ngã đè lên, không ít thằng què tay gãy chân, coi như loại khỏi cuộc chiến. Về phía ta, hai mươi mốt tráng sĩ quyết tử đã bỏ mình trong trận chiến bằng dây trên vách đá Khâu Cấp Lĩnh. Bộ binh Thát tạm thời lui quân.

Trên sườn núi bên phải, hàng trăm chiến mã Mông Cổ lao vút như tên bắn lên triền dốc, mười mấy thằng đi đầu ngã bổ nhào xuống những rãnh sâu được quân ta mai phục dưới chân núi. Sát Tháp Nhi Đài hò hét bắc ván để vượt qua. Hơn năm chục kị binh giặc vọt tới lưng chừng núi, vừa đến tầm tên bắn, Lê Đĩnh phát lệnh xạ kích, người ngựa trúng tên, phía trước ngã kéo phía sau ngã theo, chúng đành chấp nhận lui quân, bỏ lại hơn hai chục xác chết nằm vương vãi trên triền dốc. Giặc tổ chức đợt tấn công mới, lần này bọn kị binh dùng mộc che chắn, quân ta bắn ngựa, chiến mã địch ngã nhào, hất chủ của nó lăn xuống đất, đội hình rối loạn, khiến chúng phải rút xuống núi.

Sau giờ ngọ, Sát Tháp Nhi Đài tổng lực tấn công. Bên vách đá dựng đứng, giặc Thát dùng thang để trèo lên, quân ta tung móc sắt giật đổ thang. Nhiều chiến binh bị tử nạn vì trúng tên khi phơi mình ra khỏi chỗ ẩn nấp để điều khiển dây móc trúng thang giặc. Bên dốc núi, địch đánh lên lần thứ ba, sức bắn chặn của ta yếu hơn hẳn, chúng biết đối phương đã cạn tên, bèn liều lĩnh xông tới. Nếu bọn kị binh áp sát, ta khó giữ nổi trận địa, nhưng trí dũng của dân Nam khiến chúng phải trả giá nặng nề. Khi toán đi đầu vào đến tầm động thổ, Lê Đĩnh hô to “Dùng sào nhọn đâm ngựa”, hàng loạt chiếc sào tre vót nhọn chĩa ra tua tủa đâm thẳng vào bụng ngựa khiến chúng đổ gục tại chỗ, bọn cưỡi ngựa ngã lăn lóc vào vách đá lởm chởm, chiếc mộc trở thành vô dụng, thân hình đồ sộ của chúng lĩnh đủ loạt tên cuối cùng của chiến binh Đại Việt. Người ngựa phía sau hoảng loạn, giặc nháo nhào quay về vị trí xuất phát. Trong đêm hôm trước, Lê Đĩnh đã sai người vượt núi vào rừng chặt tre già, vót nhọn làm vũ khí chống cận chiến.

Thừa cơ hai bên đánh nhau hỗn loạn trên núi, tướng giặc sai vài trăm kị mã phi qua chiến địa, tiên phong mở đường. Đoàn kị binh Mông Thát phóng như bay rồi bất ngờ chững lại khi đến khúc đường quanh, ở phía trước có một lũy đá đồ sộ chắn ngang độc đạo. Lúc chúng còn loay hoay tìm cách vượt qua thì từ trên núi những tảng đá to như cối giã gạo thi nhau rớt xuống. Bọn đi đầu không có chỗ tháo lui, người ngựa tan tành, máu nhuộm lênh láng mặt đường. Trước đây, mười lăm chiến binh được lệnh âm thầm mai phục, chỉ ra tay lúc thời cơ đến. Một viên tưởng nhỏ nước Nam cũng có thừa mưu trí đánh giặc, quả là thời đại hiển hách.

Xế chiều, giặc tổ chức một đợt phản công khác, nhưng lần này chúng đánh đấm không nhiệt tình, nặng phần khiêu khích hơn là chiếm lĩnh cứ điểm. Ở bên dốc núi, một toán giặc phi ngựa lên, giương cung bắn rồi quay xuống nhường đường cho toán khác. Cứ thế, chúng ra sức quấy nhiễu trận địa của ta với một mục đích khó đoán định. Ở bên vách núi dựng đứng, giặc chỉ bắn tên rào rào mà không sử dụng bất cứ phương tiện nào khác để công phá.

Rồi tiếng hò la từ trời cao dội xuống, ngước nhìn lên đã thấy giặc ở ngay trên đầu, Lê Đĩnh và các chiến hữu biết giặc tập kích phía sau, vội quay lưng đánh trả. Bọn kị binh ở dưới chớp thời cơ ạt nóng lên. Trên đe dưới búa, hơn sáu mươi tráng sĩ còn sức chiến đấu không thể đánh bại cả ngàn tên giặc Thát, vòng vây càng lúc càng xiết chặt, từng chiến binh bị giặc thù đâm nát bởi hàng chục mũi gươm giáo.

Biết nhiệm vụ đã hoàn thành, hy sinh thêm cũng vô ích. Lê Đĩnh xé mảnh áo trước ngực, lấy máu viết hai chữ “Hồi binh”, quấn vào mũi tên bắn sang vách núi bên kia, rồi vung đao bổ vào hai tên giặc xáp tới, trước khi bị bọn Thát chém xả tơi bời. Người anh hùng giữ ải họ Lê gục chết bên đồng đội của ông tại ngọn Khâu Cấp linh thiêng trên địa đầu Tổ quốc.

Một chiến binh phát hiện được mũi tên có quấn vải từ bên kia bắn tới, lúc tháo vải ra thì biết ngay là của Lê Đĩnh, bèn truyền tin cho đồng đội. Chấp hành mệnh lệnh của chỉ huy, ba mươi hai tráng sĩ sống sót âm thầm rời vị trí. Họ nuốt lệ vào trong mà vĩnh biệt hơn bảy trăm huynh đệ đã mãi mãi nằm lại giữa núi đồi biên cương hoang sơ, rồi lầm lũi cất bước trong bóng chiều hấp hối.

Nguyên do giặc Thát có thể tập hậu quân ta bắt nguồn từ xảo kế của A Lý Hải Nha. Theo lệnh chủ tướng, hòng đoái công chuộc tội thất trận, Vạn hộ Nghê Nhuận cho quân lùng sục quanh vùng tìm người chỉ điểm. Có kẻ hám lợi chấp nhận bán rẻ đồng bào, dẫn đường cho ba trăm quân của Nghê Nhuận vượt qua hai dãy núi, bất ngờ đánh úp phía sau trận địa phòng thủ của Lê Đĩnh.

Phải mất nhiều canh giờ dọn dẹp chướng ngại vật, tới sáng hôm sau, đại quân Mông Thát mới qua được phâu Cấp Lĩnh, rầm rộ kéo đến ải Khả Ly. Nghe báo thiệt hơn một ngàn quân tại cái hẻm núi con con, Thoát Hoan giận dữ mắng nhiếc thuộc cấp rồi quyết định điều các chiến tướng giỏi nhất chỉ huy quân tiên phong cánh đông, tránh tình trạng chưa vào tới nhà đã bị đánh bầm dập từ ngoài cổng. Lại biết tin hai khẩu cự thạch pháo bị đốt cháy tan tành, y càng điên tiết, nhưng cũng đủ tỉnh táo để ra lệnh “An Nam nhiều núi mà đường thì hẹp, bọn Nam man dễ lập trận đốt phá. Mười khẩu cự thạch pháo còn lại chỉ chuyển đến sát biên giới, khi cần thiết sẽ kéo sang sau”.

Nhận lệnh của Hưng Đạo Vương, Phạm Ngũ Lão và Nguyễn Khoái khẩn cấp dẫn quân từ Sơn Động lên Khả Ly và Động Bản. Đội hình hành quân ngày đêm, sáng mồng bốn tháng chạp đến vị trí tập kết rồi chia quân đóng giữ hai ải liên thông với nhau trên một đoạn đường dài không đầy bảy chục dặm. Phạm Ngũ Lão trấn Khả Ly, Nguyễn Khoái thủ Động Bản, sau trước cả thảy vạn mốt quân.

Khả Ly cách Khâu Cấp Lĩnh khoảng một ngày bộ hành, qua khỏi Khả Ly đi thêm nửa ngày là tới Động Bản, tuy chúng có địa thế không hiểm trở nhưng giữ vai trò cực kỳ quan trọng trên con đường huyết mạch nối biên cương với Nội Bàng, nơi Hưng Đạo Vương đóng bản doanh trong kế hoạch phòng thủ đông bắc.

Bố trí xong trận địa, Phạm Ngũ Lão dẫn theo vài chục quân đi ngược lên phía bắc để quan sát địa bàn. Bắt gặp trên đường nhiều người dắt díu nhau chạy giặc, Phạm Ngũ Lão kêu lại hỏi han tình hình. Một ông cụ kể lể:

– Chúng tôi là người một bản ở dưới đỉnh Khâu Cấp. Mấy bữa nay trong núi đánh nhau dữ dội, lửa khói nghi ngút, tiếng động long trời lở đất. Càng ngày âm thanh càng rõ hơn, biết giặc sắp tràn qua hẻm núi, nên cả bản kéo nhau đi lánh nạn.

Phạm Ngũ Lão có lời khuyên:

– Bà con cứ chạy lên các ngọn núi cao mà lẩn tránh, càng xa đường càng tốt. Mọi người đi bộ một ngày, bọn Thát cưỡi ngựa chỉ vài canh giờ, để chúng bắt gặp thì nguy lắm.

Những người dân sơn cước hiền lành chất phác lần đầu tiên lâm vào cảnh ngộ ly hương, bỏ lại nhà cửa, ruộng nương mà phiêu dạt nhưng chẳng biết nên đi đâu, về đâu? Trong tâm trạng hoang mang lo sợ, nhiều người nghe theo lời khuyên bỏ đường mà chạy lên núi. Một số ít tin rằng đã có quân ta cản giặc, nên vẫn muốn theo đường đi tiếp để đến tá túc nhà họ hàng ở cách đây hai ngày cuốc bộ. Ngũ Lão chẳng thể giúp được gì hơn, cũng không thể nói rõ với bà con về chủ trương không cố thủ lâu dài, đành thầm cầu mong cho mọi người vô sự, nhanh chân thoát khỏi vòng nguy hiểm, sớm đến được nơi an toàn. Theo lệnh của Tiết chế, quân của ông và Nguyễn Khoái chỉ cần giữ ải một ngày, hạn chế tổn thất lực lượng.

Tham tri Lý Hằng và bọn Sát Tháp Nhi Đài, Lý Bang Hiến thống lĩnh hai vạn quân vượt qua Khâu Cấp Lĩnh, ào ạt kéo đến Khả Ly. Hằng điều ba ngàn kị mã tiên phong của Bang Hiến xông thẳng tới chiến ải nằm giữa hai ngọn đồi bát úp. Đợi cho giặc hùng hổ tiến sâu vào trận địa, tướng quân Ngũ Lão phất cờ lệnh tấn công, hàng trăm cung thủ từ trên đồi đồng loạt xạ kích, hạ gục tại chỗ nhiều tên. Hiến chia đội hình đánh thốc lên hai quả đồi, tạo thế cánh cung ép quân ta vào giữa. Lính câu liêm xung trận, dùng móc sắt giật vó ngựa giặc, khiến nhiều đứa ngã lăn xuống chân đồi. Ngũ Lão cho kị binh xuất kích, hai đoàn chiến mã Đại Việt từ đầu ải như hai cơn lốc ngược chiều nhau cắt ngang đội hình giặc. Họ vung đao chém như thể tiện tay mà không nhất thiết kìm ngựa đánh cố, khiến giặc hoàn toàn bất ngờ, chưa kịp đối phó thì kị binh của ta đã rút hết.

Sát Tháp Nhi Đài cùng năm ngàn quân ập đến, Ngũ Lão cho quân rút lui vào rừng, bọn kị mã thừa cơ truy kích, đến bìa rừng thì lọt vào ổ mai phục của ta, tên nỏ Đại Việt tiễn hơn trăm người ngựa Mông Thát về địa ngục. Thấy tình thế bất lợi, Sát Tháp Nhi Đài và Lý Bang Hiến thu binh, đem quân tiến về Động Bản.

Giặc vừa đi khỏi, quân ta quay lại Khả Ly lập trận địa mới. Bọn Lý Hằng ỷ thế có đội hình của Sát Tháp Nhi Đài và Lý Bang Hiến đi trước dọn đường nên có phần chủ quan, cứ nghênh ngang qua ải như vào chỗ không người. Khi hàng trăm mũi tên từ trên đồi lao vun vút xuống khiến lũ giặc hỗn loạn, Lý Hằng giật mình kinh sợ vội chỉnh đốn đội hình, dàn quân đánh thốc lên hai quả đồi. Quân ta rút vào rừng, giặc không dám đuổi theo.

Vừa qua khỏi ải đã thấy kị binh An Nam ngáng đường phía trước, Lý Hằng cậy đông quân, sấn sổ phi ngựa tới. Chiến mã hai bên đối diện nhau ở khoảng vài chục trượng.👁️️

Hằng cao giọng nhiếc móc:

– Ta là Vinh lộc đại phu Tham tri chính sự, Tả thừa Lý Hằng, phụng mệnh hoàng đế Đại Nguyên dẫn vài vạn quân tiên phong mở đường sang Chiêm Thành, các ngươi là bọn giặc cỏ phương nào, dám ra đây cản đường quấy nhiễu?

Phạm Ngũ Lão trợn mắt mắng trả:

– Ta là Phạm Ngũ Lão tướng Đông A chỉ huy hữu vệ Thánh Dực, chẳng cần biết các ngươi là ma quỷ xứ nào, nay đang ở trên đất ta thì sớm mà xéo về, Đại Việt không có đường sang Chiêm Thành, muốn kiếm đường thì xuống âm phủ mà kiếm.

Lý Hằng điên tiết quát lớn:

– Thằng nhãi ranh hỗn xược, có giỏi thì đánh với ta mấy hiệp.

Ngũ Lão đáp:

– Ta há sợ ngươi sao.

Hai chiến tướng hùng hổ lao vào nhau, Hằng giương xà mâu đâm thẳng, Lão vung mã đao phạt ngang, kẻ thọc người né, bên chém bên đỡ, công thủ xứng tầm, khiến ngựa đồng hạng, xem ra ngang tài ngang sức. Đánh nhau chừng năm hiệp, Ngũ Lão lựa thế vọt ngựa ra xa, rồi nói:

– Đánh thế đủ rồi, chờ dịp khác ta và ngươi đánh tiếp.

Ông vẫy tay làm hiệu, hơn ngàn chiến mã theo chủ tướng phi như bay vào rừng.

Sợ bị lọt bẫy mai phục, Lý Hằng không xua quân truy đuổi. Trận thử sức vừa rồi đủ cho hắn thấy tương đối phương không phải hạng tầm thường. Bài học ở Tà Pạc Nấm luôn nhắc nhở Hằng chớ có xem nhẹ sự trí dũng của người An Nam.

Viên Giám mã Dương Tự Quán nằm trong số hai vạn binh dưới quyền Lý Hằng hành quân ra trận. Thuộc bộ phận hậu cần, y thường ở chót đội hình và chẳng phải lo đánh đấm, nên tâm trạng lúc đầu cũng khá ổn định. Nhưng khi qua Khâu Cấp Lĩnh, nhìn cảnh tượng chiến địa ngập máu và xác chết, hồn vía của y tiêu tán cả, người ngợm run bần bật, bụng dạ thì tê cóng còn da thịt lại sốt sình sịch.

Rồi nghe tin Trấn Nam Vương cắt cử Lý Hằng làm đầu lĩnh tiên phong của cánh quân ba mươi vạn, có Sát Tháp Nhi Đài và Lý Bang Hiến làm phó tướng tả hữu trợ thủ đánh dẹp mở đường, bấy giờ Tự Quán ốm càng nặng. Mới đi qua bãi chiến trường đã rụng rời tim óc, nay phải rong ruổi tiên phong trên đất thù thì có khác nào đến hạn tận số. Y rủa trời, rủa người, rủa mình, rủa luôn cả triều đình lẫn bầy đàn tướng sĩ giả giới đánh chiếm lân bang. Rủa thầm cho bõ tức thế thôi, cái chức Chánh quản giám mã bé cỏn con của y chẳng thể làm gì cho hả giận. Riêng có một đứa, chẳng những Quán rủa xả tối ngày mà còn mặc sức đày ải.

Nông Trí Nãi là kẻ hốn khổ nhất trong đám lính nuôi ngựa dưới quyền Dương Tự Quán, việc gì nặng nhất, bẩn nhất và nhiều rủi ro nhất thì lúc nào hắn cũng được Chánh quản “ưu tiên” hàng đầu. Trên đường hành quân, cả đội quản lý năm chục xe cỏ và bầy ngựa dự bị, bọn áp tải cứ thong dong cưỡi ngựa hoặc ngồi xe, riêng hắn được giao quẩy cặp bồ đầy ắp đồ nghề chăm sóc đàn ngựa chiến. Đã gánh oằn vai, lâu lâu còn bị tạt tai đá đít, Nãi bấm bụng cam chịu, nhưng cái cảnh máu me chết chóc làm hắn hoảng loạn thật sự, đêm nào cùng nằm mê bị người chết níu tay lôi xuống một cái lỗ sâu hoắm. “Đi với ma mặc áo giấy”, Nãi đã vỡ lẽ ra nguyên do mình bị đày vào bể khổ. Huyện quan thành gã chăn ngựa, còn y thành đứa hót phân, muôn sự đều từ “chiến công” tố giác thám báo mà ra cả.

Lại nói về Sát Tháp Nhi Đài và Lý Bang Hiến. Sau khi bỏ lại cái ải Khả Ly ôn dịch cho bầy đoàn phía sau giải quyết, hai viên chiến tướng Mông Cổ dẫn quân tiến về Động Bản. Đi được nửa đường thì trời tối mịt, chúng buộc phải dừng lại nghỉ qua đêm. Cách đấy vài chục dặm, tướng Nguyễn Khoái trấn giữ Động Bản đã cho bài binh bố trận đón lõng giặc thù.

Có địa hình tương tự Khả Ly, đây là ải lũy tự nhiên cuối cùng trên con đường dẫn về Nội Bàng, nơi Trần Hưng Đạo tập kết năm vạn quân sẵn sàng nghênh chiến với giặc.

Sáng hôm sau, khi toán quân Mông Thát nhập ải quá nửa thì bất thần từ trên sườn đồi có hàng trăm quả cầu lửa bay vùn vụt như mưa sao, chạm vật cản liền vỡ bung ra, lửa văng tứ phía vào người ngựa, khiến bọn kị binh và chiến mã của chúng hoảng sợ, quẫy đạp loạn xạ để thoát thân.

Mượn ý tưởng từ trò chơi ném còn của đồng bào vùng cao, Nguyễn Khoái cho làm những quả cầu rơm tẩm dầu bó bằng lạt, được nối với một sợi dây dài để tạo lực đẩy, khi cầu bén lửa, người lính cầm đầu dây quay một vòng rồi định hướng mà vung tay nhả cầu bay về phía quân địch.

Cảnh tượng bấy giờ vô cùng hỗn loạn, giặc muốn tháo lui nhưng ở đầu ải tắc nghẽn, buộc chúng phải bỏ ngựa mà chạy dạt ra như ong vỡ tổ. Nhiều đứa bị lửa bám vào áo quần, kêu la giãy giụa váng động trời đất. Lý Bang Hiến gào thét chấn chỉnh đội ngũ rồi xua quân liều lĩnh xông lên, liền bị quân ta bắn cung nỏ chặn lại. Sát Tháp Nhi Đài còn ở ngoài ải, bèn chia quân đánh tạt sườn. Thấy tình thế bất lợi, Nguyễn Khoái phất cờ hiệu lui quân, lập đội hình chặn địch ở đầu ải.

Cho rằng quân An Nam hèn kém phải bỏ trận địa tháo chạy, Sát Tháp Nhi Đài vênh vang tự đắc, khiến quân vượt Động Bản. Chưa qua khỏi ải, đã thấy đối phương dàn quân bên ngoài, Sát Tháp Nhi Đài thúc quân giao chiến. Toán đi đầu vướng dây chằng ngang, người ngựa ngã bò lê bò càng, tức thời cung thủ của ta thẳng tay buông tiễn.

Trước đấy Nguyễn Khoái đã cho một toán cảm tử ém sẵn lối ra và chăng dây thừng sát mặt đất, khi giặc đến ngang tầm thì hai đầu dây đồng loạt nhấc lên cao, với lực giữ của ba tráng sĩ ở mỗi đầu dây đủ gạt phăng hàng chục kị mã Mông Cổ đang phi tới. Sáu chiến binh cảm tử bị giặc giết; đổi lại, họ đã góp phần hóa kiếp vài chục tên Mông Thát.

Ỷ thế đông hơn, Sát Tháp Nhi Đài đóng quân hàng mười xông thẳng vào đội hình của Nguyễn Khoái. Quân ta dạt sang hai bên rồi thắt khúc giữa, chặt hàng ngũ của quân Nguyên ra làm đôi. Do bị thua thiệt nặng, Lý Bang Hiến chuyển sang đoạn hậu, thấy đồng bọn rơi vào thế bí, bèn dẫn quân ào đến giải cứu. Quân ta khó lòng đối định, Nguyễn Khoái muốn lui binh, chợt bọn Nguyên phía sau hỗn loạn, nhìn ra thì biết Phạm Ngũ Lão dẫn quân tập hậu. Giặc đang thắng thế lại thành thất thế, phải chống đỡ trong tình trạng đầu cuối cùng thọ địch. Kịp lúc Lý Hằng dẫn hơn một vạn quân kéo đến giải vây.

Hai tướng chỉ huy Thánh Dực biết không thể kìm chân giặc thêm nữa, bèn quyết định rút quân. Kiểm đếm đội hình, ngoài số binh sĩ bị thương, quân ta có hơn năm trăm người tử trận. Trong đêm đông giá lạnh, đoàn chiến binh băng rừng vượt núi tìm đường trở về Nội Bàng, hy vọng có mặt kịp thời bên cạnh Tiết chế Đại Vương trong trận chiến sắp tới.

Bị thua thiệt đáng kể tại Khả Ly và Động Bản, bọn Lý Hằng, Sát Tháp Nhi Đài lồng lộn tức tối mà càng trở nên hung bạo. Dọc đường tiến quân, hễ gặp dân chạy loạn hay bản làng nào trong tầm mắt là lũ giặc thẳng tay áp chế. Đốt phá nhà cửa, chặt cây trồng, cướp vật nuôi, trói già đánh trẻ vô cớ, lùng bắt đàn bà con gái làm thú tiêu khiển, không việc gì chúng không làm, hễ ai phản ứng liền bị bọn ác nhân giết tại chỗ.👁️️

Vạn hộ Bột La Hợp Đáp Nhĩ và phó tướng là Chiêu thảo A Thâm chỉ huy cánh tay với một vạn rưỡi quân tiến đánh Khâu Ôn. Là một phần trong kế sách gọng kìm của Trấn Nam Vương, chúng có nhiệm vụ càn quét từ biên giới đến Lục Đầu Giang để nhổ sạch các cứ điểm của ta và phá thế ỷ giốc trên bàn cờ của Trần Hưng Đạo, sau đó tạo thành một mũi đột kích từ hướng tây bắc tham gia công phá địa bàn trọng yếu hàng đầu của lực lượng quân sự nhà Trần ở Vạn Kiếp.

Kế hoạch là thế, song mọi sự chẳng như ý muốn. Tại Khâu Ôn, bọn Bột La Hợp Đáp Nhĩ đã vấp phải sức kháng cự ra trò của quân dân Đại Việt. Quan trấn thủ Lạng Giang là Lương Uất, một vị hào trưởng người Tày rất được triều đình tín nhiệm, trực tiếp chỉ huy hai ngàn rưỡi lộ quân bày trận giữ ải. Ban đầu Uất dự định tử thủ Khâu Ôn, sau được lệnh của Hưng Đạo do Tuấn Thọ chuyển lời, ông thay đổi chủ ý, bàn với tiểu tướng của vương mưu kế quấy nhiễu địch.

Ải Khâu Ôn nằm sát biên giới, núi thì thấp, đường thì rộng, khó lập trận địa mai phục. Tuấn Thọ đề nghị:

– Ngài có hai ngàn rưỡi bộ binh, tôi có năm trăm chiến mã. Khi giặc đến, ngài ém quân ở sau ải, tôi sẽ dẫn quân ra khiêu chiến rồi vờ tháo chạy, chúng tất sẽ cho kị binh truy kích, đợi bọn lính bộ qua ải, bấy giờ ngài cho quân đùng cung nỏ mà diệt địch.

Lương Uất nhất trí với kế hoạch của Thọ. Vừa kịp bài binh bố trận thì quân Thát rầm rộ ập đến. Thọ dẫn năm trăm quân chặn trước ải, dõng dạc hỏi lũ phạm cõi:

– Đây không phải là đất vô chủ, các người đi đâu mà hùng hùng hổ hổ kéo qua?

Bột La Hợp Đáp Nhĩ cười nhạo:

– Tụi bay là cỏ rác mà dám ngáng đường căn vặn ta sao? Chuyến này bọn ta đến Long thành xích cổ chúa của ngươi đem về Đại Nguyên cho làm đứa hầu rượu.

Tuấn Thọ quát lớn:

– Cẩu tặc Thát Đát chớ có hỗn xược, ta mà bắt được người thì xẻo lưỡi cho chó ăn.

Bột La Hợp Đáp Nhĩ gầm ghè tức tối, sai A Thâm dẫn quân kị tiếp chiến. Viên Chiếu thảo hò kị mã ào ạt xông tới. Tuấn Thọ cho quân quay đầu tháo lui. Hơn một ngàn kị binh Mông Cổ rầm rập đuổi theo năm trăm kị sĩ Đại Việt, giặc vừa phi ngựa vừa giương cung xạ tiễn, quân ta ngồi trên mình ngựa vẫn ngoái lại dùng nó bắn trả, mỗi bên tổn thất vài chục nhân mạng. Cuộc rượt đuổi bằng ngựa vượt qua ải Khâu Ôn, Lương Uất vẫn án binh bất động.

Chủ tướng giặc thấy quân kị qua ải mà không bị phục kích, bèn giục quân tiếp bước. Chờ cho quá nửa bộ binh giặc vượt ải, bấy giờ Lương Uất mới phát lệnh tấn công. Từ các mô đất, bụi cây trên sườn đồi bật ra vô vàn tráng sĩ kiêu hùng giương cung, nỏ nhắm vào đội hình địch mà xạ kích. Bị công kích bất ngờ, Bột La Hợp Đáp Nhĩ thúc bộ binh ào lên đánh chiếm trận địa của đối phương. Quân Nguyên đông gấp mấy lần, nhưng ta ở trên cao, giặc ở dưới thấp, phần thua thiệt chúng lĩnh đủ. Sườn đồi không quá dốc, có thể khiến ngựa tấn công lên, song kị binh Nguyên còn mải mê đuổi theo kị binh Đại Việt, trong tay viên chủ tướng chỉ còn dăm chục người ngựa, nên y không dám liều lĩnh đánh bừa, cứ đứng dưới chân đồi mà ngoạc mồm hò hét.

Bọn A Thâm đuổi theo quân của Tuấn Thọ đến cánh rừng rậm rạp, chúng đang lưỡng lự nên tiến vào hay bỏ cuộc, thì nghe tiếng kêu la từ Khâu Ôn vọng tới. Sợ đồng bọn bị rơi vào ổ phục kích, A Thâm vội dẫn quân về tiếp cứu. Chớp thời cơ, Tuấn Thọ cho quân quay đầu đuổi đánh, nhiều tên giặc chậm chân bị đao mác và tên nỏ của binh sĩ nước Nam hóa kiếp.

Vị hào kiệt trấn thủ Lạng Châu thấy kị binh giặc đang kéo tới bèn cho rút quân sang sườn núi khác. Tuấn Thọ cũng dừng cuộc rượt đuổi, thu quân về chờ dịp mới. Trong trận chiến Khâu Ôn, ta chỉ mất một trăm bảy mươi binh sĩ, còn quân Nguyên thiệt hại gấp ba lần.

Lương Uất và Tuấn Thọ không để giặc được một ngày yên ổn, họ liên tục quấy rối kẻ thù, có khi tập hậu, có khi tạt sườn, đánh chớp nhoáng rồi rút nhanh chóng, khiến bọn Bột La Hợp Đáp Nhĩ thất điên bát đảo, đuổi theo không được mà đi tiếp cũng chẳng xong, cho nên khoảng cách từ Khâu Ôn đến Chi Lăng chỉ mất hơn một ngày đường mà chúng phải đi tới bốn ngày.

Lại nói về Phạm Thái và Lô Viên Dụng.

Nhận lệnh của Hưng Đạo Vương, hai chàng trai trẻ rong ruổi trên yên ngựa vừa đi vừa hỏi đường đến ngã ba Hạc thuộc trấn Tuyên Quang. Họ đi ba ngày mới tới nơi, tìm đến bản doanh của Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật thì ngài lại đang lập phòng tuyến trên sông Thao gần biên giới. Huynh đệ Phạm Thái men theo bờ sông phi ngược lên vùng cao thêm hai ngày rưỡi mới gặp được vị đầu lĩnh trấn thủ Đà Giang của miền tây bắc nước Nam. Xem xong thư của Tiết chế, Chiêu Văn hứng khởi nói với các tùy tướng:

– Hưng Đạo quả là người nhìn xa trông rộng, không cần lên thực địa cũng đoán được mưu đồ của giặc. Ý của vương cũng trùng với ý của ta, bọn Thát sẽ hành binh dọc bờ sông để tiến về xuôi, việc bày trận nơi đây quả là hợp lý.

Rồi ngài quay ra nói với hai gã trai giao thư:

– Chủ của các ngươi có dặn, nếu tình hình khẩn cấp thì cho các người ở lại tham gia chinh chiến, khi nào thuận lợi sẽ trở về sau. Ý của các ngươi thế nào?

Phạm Thái đáp:

– Bẩm Đại vương, chúng tôi gắn bó một đời với các huynh đệ Vạn Kiếp, trong hoàn cảnh giặc giã sinh tử khôn lường lại không ở bên họ thì day dứt lắm.

Nhật Duật nói:

– Khá khen cho lòng trung nghĩa của các ngươi. Bây giờ trời đã tối, các ngươi hãy nghỉ lại trong trại rồi mai lên đường sớm. Lúc quay về đến Nội Bàng có lẽ cuộc chiến đã bùng nổ, việc tìm được đội ngũ hay không còn tùy thuộc vào tình hình chiến sự và duyên may của các ngươi.

Nhưng ý định trở về đội ngũ của Phạm Thái và Lô Viên Dũng đã không thực hiện được trong những ngày khói lửa nhiễu nhương của tháng chạp năm ấy. Tờ mờ sáng hôm sau, toàn quân được lệnh báo động, trinh thám cấp tập đưa tin về “Chiều hôm qua, Nạp Tốc Lạt Đinh dẫn gần hai vạn quân đã vượt qua biên giới tại Bảo Thắng quan”. Phòng tuyến của Chiêu Văn Vương cách Bảo Thắng một ngày đường, nếu giặc hành quân cả đêm thì chỉ vài canh giờ nữa chúng sẽ ở ngay trước mặt.

Thái bàn với Dụng:

– Giặc đến mà anh em ta lại bỏ đi thì hèn quá. Theo huynh, ta nên ở lại đầu quân Chiêu Văn Vương, đệ thấy sao?

Dụng đáp:

– Ở đâu cũng đánh giặc cả, chúng đã đến rồi thì phải đánh thôi. Ý của Đại Vương cũng muốn vậy mà.

Phạm Thái và Lô Viên Dụng quyết định gia nhập đội kị binh của Trần Nhật Duật. Kể từ đấy, cuộc trường chinh vệ quốc đã đưa đẩy hai chiến binh của Trần Hưng Đạo tụ nghĩa dưới cờ của Chiêu Văn Vương mà miệt mài đánh giặc khắp các chiến trường từ bắc chí ở trên ngực Thái, chiếc bùa hộ mệnh có vết đao chém chỉ còn là một dấu tích đã hóa sẹo từ bao giờ về những tháng ngày khắc khoải dấu yêu và tột cùng uất hận. nam.

Bình chương chính sự Nạp Tốc Lạt Đinh là một chiến tướng Mông Cổ lão luyện từng tham gia chiến trận ở Vân Nam và Miến Điện, tuy cấp bậc tương đương với A Lý Hải Nha nhưng không được lòng Thoát Hoan nên quyền lực bị hạn chế.

Mọi chuyện bắt nguồn từ kế sách Nam chinh của các đầu lĩnh quân sự dưới trướng Trấn Nam Vương. Một năm trước, khi họp bàn với thuộc cấp về phương án động binh, Thoát Hoan chủ trương:

– Tập trung binh lực ở các châu Tấn, Khâm, Hoành, Ung tiến đánh đông bắc An Nam, đây là hướng tấn công chính giúp giải quyết chiến cuộc trong vài tháng. Để tạo áp lực lên đối phương, cử một đạo quân nhỏ đánh vào vùng tây bắc của địch, điều quân Toa Đô, Đường Ngột Đãi từ Chiêm Thành đánh ngược lên lãnh thổ phía nam của chúng.

Các tướng đều nhất chí với kế hoạch của chủ soái, riêng Nạp Tốc Lạt Đinh có ý kiến khác, y biện giải:

– Nên dồn binh lực đến Vân Nam để xâm nhập tây bắc địch quốc. Lực lượng phòng thủ của chúng ở vùng này rất yếu, chỉ cần vượt qua vài quả núi lớn rồi men theo sông Thao tiến thẳng một lèo xuống thâu tóm khu vực hợp lưu của các con sông mà chúng gọi là ngã ba Hạc thì coi như Long thành đã ở trong tầm tay. Năm xưa, Ngột Lượng Hợp Thai đại nhân cũng tiến quân theo hướng này, chỉ mấy ngày sau đã chiếm kinh đô An Nam.

A Lý Hải Nha lên tiếng phản bác:

– Vân Nam hiểm trở, điều động mấy chục vạn quân và lương thảo lên đấy là việc rất tốn kém, có thể kéo dài nhiều năm. Trước kia tướng quân Ngột Lương Hợp Thai thống lĩnh vài vạn quân nên dễ cơ động, nay quân ta đông gấp mười lăm lần, chỉ riêng số lượng nuôi quân trong vài tháng liệu Vân Nam có lo nổi không?

Nạp Tốc Lạt Đinh bẻ lại:

– Muốn đánh nhanh thì theo đường Vân Nam là thượng sách, bấy giờ đâu cần nhiều lương. Khi ta đã sớm làm chủ man quốc thì bọn man dân phải cung phụng cái ăn cho ta. Còn đánh vào vùng đông bắc của chúng, nếu dềnh dang không xong thì có đem theo bao nhiêu lương cũng thiếu.

Là tướng lĩnh ngang cấp trong lực lượng chinh phạt, hai gã Bình chương không tránh khỏi kèn cựa đấu đá nhau, cách lý giải của chúng đều ẩn chứa chủ ý sâu xa. Nạp Tốc Lạt Đinh thông thuộc Vân Nam, nếu Thoát Hoan dùng địa bàn này làm hướng tấn công chủ yếu thì tất phải trọng dụng y, bấy giờ A Lý Hải Nha sẽ bị gạt ra rìa, chỉ còn là kẻ ngồi làm cảnh trong soái phủ. A Lý Hải Nha cũng có tâm lý tương tự nhưng ở hướng ngược lại, y từng đánh Tống khắp mấy chục châu quận miền đông nam Trung Hoa nên hiểu địa bàn như chỉ lòng tay, việc tập trung quân tại vùng này ắt phải trông cậy vào hắn, khi ấy Nạp Tốc Lạt Đinh chỉ còn là đứa rỗi việc được đi theo cho vui.

Thoát Hoan cũng chủ trương giống A Lý Hải Nha, lúc nghe Nạp Tốc Lạt Định nói xa gần về sự bất thành khi đánh vào vùng đồng bắc An Nam khiến y không hài lòng, cho đây là điềm gở miệng, nên bực dọc nói:

– Không bàn cãi nữa, ý ta đã quyết, cứ thế mà làm. Nạp Tốc Lạt Đinh muốn theo đường Vân Nam thì ta giao cho ngươi ba ngàn quân, lên đấy nếu có điều kiện thì tuyển thêm binh rồi tự mà xoay xở lấy việc của mình.

Với ba ngàn kị binh Mông Cổ làm vốn, mất gần một năm thu nhặt và tuyển dụng được vạn rưỡi lính thuộc đủ các sắc tộc ở Vân Nam, thành thử cái đạo quân gần hai vạn của Nạp Tốc Lạt Đinh tương đối ô hợp nên không phát huy được kế sách tiến nhanh đánh gon như y mong muốn. Do chẳng lập được công tích gì, lại bị thua thiệt đáng kể trong cuộc chinh phạt Đại Việt, sử sách nước Nguyên ít nhắc đến tên Nạp Tốc Lạt Đinh, còn cố tình hạ bớt vai trò của y cho đỡ ô nhục.

Theo tin tức của thám báo, Nạp Tốc Lạt Đinh tiến quân bên bờ tả ngạn sông Thao, Trần Nhật Duật đã đoán được ý đồ của chúng nên cho lập hai phòng tuyến cách nhau năm mươi dặm tại các cánh rừng và bãi đá ven sông. Lực lượng của vương có một vạn hai gồm vệ quân, lộ quân và dân binh các loại. Phòng tuyến thứ nhất với bảy ngàn quân do Chiêu Văn Vương trực tiếp chỉ huy, có các tướng trợ thủ là anh em Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền, hai vị đầu lĩnh lộ quân vùng tây bắc. Phòng tuyến thứ hai gồm năm ngàn quân Củng Thần do Tiền điện chỉ huy sứ Trần Thông Bảo chỉ huy, có Hữu bộc Trần Thế Di giám quản.

Sáng mồng năm tháng chạp, ba ngàn quân tiên phong của Nạp Tốc Lạt Đinh do Vạn hộ Tôn Hựu chỉ huy hùng hổ kéo vào trận địa của ta. Chiêu Văn Vương phát lệnh khai chiến, từ các mỏm đá gốc cây, đội cung thủ đồng loạt xạ kích hạ gục tại chỗ nhiều tên địch. Bị đánh bất ngờ, giặc co cụm lại ở bãi đất ven sông để chỉnh đón đội ngũ. Tôn Hựu sai tiểu tướng Kỷ Bàn cầm đầu một ngàn bộ binh dùng khiên chắn tên dàn hàng ngang xông vào cận chiến, lại sai tiểu tướng Tào Vĩnh Sơn dẫn một ngàn quân bị đánh bọc sườn quân ta. Nguyễn Khả Lạp cho quân dùng câu liêm móc vó ngựa, khi giặc ngã thì lăn xả vào mà đánh. Bọn kị binh Mông Cổ khiển ngựa điêu luyện nên câu liêm của ta ít hiệu quả, các chiến binh còn bị chúng từ trên mình ngựa phạt đao tơi bời. Nguyễn Truyền đốc quân giáp trận với bộ binh giặc, quần thảo nhau dữ dội, máu thịt lênh láng cả triền sông.

Quan sát trận địa từ trên đồi cao, Trần Nhật Duật quyết định tung kị binh cứu viện. Hơn bảy trăm quân kị do Hứa Tông Đạo dẫn đầu ào đến như một cơn lốc cắt ngang đội hình địch giải vây cho Nguyễn Khả Lạp. Bọn Nguyên nhìn thấy trong đoàn kị binh An Nam nhiều người mặc y phục Tống nên có phần kinh hãi mà rơi vào thế bị động buộc chúng phải quay đầu tháo lui, Hứa Tông Đạo hò quân truy kích. Đuổi theo Tào Vĩnh Sơn tới bãi sông, Tông Đạo quát mắng:

– Thằng Hán gian theo giặc, chớ có chạy.

Nghe thấy giọng đồng hương, Vĩnh Sơn kìm ngựa, quay đầu hỏi:

– Ngươi là đứa nào mà dám lên mặt nói cuồng.

Tông Đạo cũng kìm ngựa, chỉ giáo về phía đối phương mà lớn tiếng:

– Ta là thần dân Đại Tống, vì hận mất nước mà về với người Nam để chờ ngày báo quốc. Nay quyết diệt cho sạch bọn Hán tặc làm tôi đòi nợ Bắc.

Vĩnh Sơn bỉ giọng mà rằng:

– Thì ra ngươi cũng như ta. Ai phò chủ nấy, vậy hãy quyết đấu trận này.

Cả hai giục ngựa sấn tới, đạo sĩ Hán theo Việt quyết đấu với chiến tướng Hán đầu Nguyên, kẻ long đao người trường giáo, trận thư hùng bảo vệ chân lý của mình xem ra ngang tài ngang sức. Đang quần thảo tơi bời thì con ngựa của Tông Đạo vướng chân vào bãi lầy ven sông khiến người ngựa lao đao suýt ngã. Chớp thời cơ Vĩnh Sơn giương đao bổ xuống, Tông Đạo né đòn trong tình thế bất lợi. Bấy giờ Phạm Thái và Viện Dụng cùng các kị binh của ta đang đánh nhau hỗn loạn với kị binh giặc, thấy chỉ huy rơi vào thế hiểm, Thái vọt ngựa lao đến trợ chiến. Tào Vĩnh Sơn đành buông Tông Đạo để đỡ đòn mã đao của Phạm Thái, Tông Đạo thoát hiểm xáp lại đánh tướng giặc. Bị hai chiến binh Đại Việt quần thảo, Vĩnh Sơn chống đỡ không nổi, mấy lần định tháo chạy nhưng đều bị chặn đầu.👁️️

Nhìn bộ tướng của mình lâm nguy, Vạn hộ Tôn Hựu dẫn một ngàn quân phóng ngựa đến giải cứu. Trước khi chúng ập tới thì Vĩnh Sơn đã lĩnh trọn một nhát mã đao của Phạm Thái bổ xuống vai. Bọn Nguyên cứu được Vĩnh Sơn trong tình trạng bị thương nặng.

Thấy giặc tung thêm quân vào trận địa, Chiêu Văn Vương cũng dốc toàn quân tham chiến. Ông khoác chiến bào đỏ, cầm trường kiếm có chuôi bằng ngà, dẫn đầu đoàn chiến binh tả xung hữu đột xé nhỏ đội hình địch. Anh em Nguyễn Khả Lạp thừa cơ bật dậy dẫn quân xông xáo diệt giặc. Quân ta đông gấp đôi lũ Mông Thát nên hoàn toàn áp đảo đối phương. Đang trong thế thắng thì chợt nhìn thấy bụi cuốn mù phía trước, biết đại quân giặc kéo đến, Trần Nhật Duật quyết định lui binh để tránh tổn thất. Tôn Hựu bị đánh bầm dập, không dám thúc quân truy kích.

Chiều tối hôm ấy, Phạm Thái được vương gọi tới khen ngợi và tặng thưởng một chiếc khăn choàng do thành tích chém tướng giặc và giải nguy đồng đội, còn được ngài giao trọng trách chỉ huy thám mã, làm nhiệm vụ trinh sát truyền tin và giải cứu khẩn cấp. Hứa Tông Đạo cả mừng, chàng trai trẻ trí dũng quả cảm vừa giúp ông thoát hiểm đã trở thành trợ thủ của mình.

Trong quân của Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật không ai không biết vị tướng đầu cạo trọc xuất thân từ đạo sĩ nổi tiếng can trường và bộc trực. Ông chính là Hứa Tông Đạo, vốn người Hán chạy sang ta năm năm trước, sau khi nhà Nam Tống diệt vong. Được Chiêu Văn Vương đối đãi thân tình, Tông Đạo cảm kích lắm, thề nguyện sát cánh cùng dân Nam chống lại kẻ thù chung.

Ngày mồng tám tháng chạp, Nạp Tốc Lạt Định dẫn đại quân tiến về phòng tuyến thứ hai của quân ta. Động tĩnh của giặc không lọt khỏi tầm bao quát của đội thám báo do Phạm Thái chỉ huy. Tin tức được cấp báo cho chủ tướng Nhật Duật quyết định phương án tác chiến chặn đầu khóa đuôi. Ngài sai người khẩn cấp truyền tin tới Tiền điện chỉ huy sứ Trần Thông Bảo và Hữu bộc Trần Thế Di, hẹn kết hợp công kích địch quân.

Rút kinh nghiệm trận trước, Nạp Tốc Lạt Đinh cho đại quân giữ khoảng cách với bọn tiên phong chỉ trong mười dặm, đề phòng gặp bất trắc còn kịp thời ứng cứu. Khi kị binh của Vạn hộ Tôn Hựu tiến vào dải cát hẹp nơi núi non cập sát bờ sông, buộc ngựa của chúng phải vượt qua chỗ đất lấp xấp nước, chớp thời cơ, Trần Thông Bảo phất cờ khởi chiến. Từ các bãi lau sậy ven bờ hơn ba mươi mảng tre vun vút lao ra, mỗi mảng có bốn tay chống sào và mười cung thủ do Trần Thế Di đảm trách. Bị đánh bất ngờ, kị binh giặc xoay trở không kịp khiến nhiều đứa trúng tên ngã nhào. Giặc chưa hết kinh hoàng thì từ trên núi những tảng đá to dội xuống ầm ầm làm người ngựa bị thương vong vô số, buộc chúng phải tháo lui.

Tôn Hựu sai Kỷ Bàn dẫn bộ binh đột kích lên núi diệt toán Củng Thần đang quảng đá trên cao xuống chặn đường tiến quân của chúng. Các tráng sĩ Đại Việt quyết liệt cận chiến với lũ Mông Thát, hai bên giành giật nhau tùng hốc cây, mỏm đá, máu chảy lênh láng xuống tận chân núi. Không còn bị đá dội xuống đầu, Tôn Hựu trực tiếp chỉ huy đội kị binh vừa cưỡi ngựa vừa bắn tên triệt cung thủ của Trần Thế Di trên các bề mảng, quân ta cũng bắn trả nhưng ở dưới nước không thể cơ động như giặc nên bị thiệt hại đáng kể. Vừa lúc Trần Thông Bảo dẫn quân tập hậu, kị mã giặc thoát hiểm bằng cách băng qua dải cát hẹp nhưng lại bị dồn ứ mà không thể tiến tới. Ở phía trước, Thế Di nhanh trí cho quân cắm sào sát bờ, dùng đao kiếm và cung tên hạ thủ bất cứ tên giặc nào liều lĩnh xông lên.👁️

Nạp Tốc Lạt Đinh kịp thời đến tăng viện cho bọn Tôn Hựu, hai ngàn quân kị Thát xông vào đội hình của Trần Thông Bảo bằng sự hung hăng tột độ. Chiến binh Củng Thần đều là người dày dạn trận mạc, nhưng thế giặc quá mạnh, buộc viên Chỉ huy sứ phải cho quân co cụm lại thành từng khối vuông để tránh đòn xé lẻ của địch. Trong tình thế nguy cấp, chợt có tiếng hò la “Sát Thát” váng trời, biết Trần Nhật Duật đang đánh vào hậu quân địch, các chiến sĩ được tiếp thêm tinh thần, phấn chấn hẳn lên mà giữ vững trận địa.

Chiêu Văn Vương dốc quân xông vào công kích cái đuôi lờ đờ của đạo quân Mông Thát vốn đa phần là lính Vân Nam yếu kém và bạc nhược. Các chiến binh lăn xả vào đội hình giặc mà tung hoành chém giết. Nạp Tốc Lạt Đinh vội dẫn một ngàn kị mã quay đầu giải nguy cho bọn hậu quân.

Chiêu Văn Vương dàn kị binh đối địch, chủ tướng hai bên gầm ghè với nhau trên bãi đất rộng ven sông. Nhật Duật lớn tiếng trách:

– Dân Nam ta đang sống bình yên, sao các người kéo quân sang đánh chiếm?

Nạp Tốc Lạt Đinh đáp:

– Do An Nam bội tín, muốn trách người hãy trách mình trước.

Nhật Duật nói:

– Không chấp nhận quỳ gối khom lung là bội tín sao?

Nạp Tốc Lạt Định nói:

– Trấn Nam Vương bảo các người bội tín thì ta biết vậy. Là tướng đánh trận, ta chỉ biết phục tùng mệnh lệnh.

Thấy viên Bình chương có phần mềm mỏng, Nhật Duật cũng dịu giọng, lựa lời chích vào yếu điểm của hắn:

– Tướng quân là bậc tài trí ngang hàng với A Lý Hải Nha, nhưng y nắm hai mươi vạn quân tinh nhuệ, còn ngài chỉ có vài vạn quân kém cỏi, vậy làm sao qua được ải của ta, hay là rút quân về cho yên lành?

Bị cọ sát vào vết bầm trong tim, Nạp Tốc Lạt Đinh nhức nhối lắm nhưng vẫn cố tỏ ra bình thản:

– Rút là không thể rồi. Nhưng nay cả hai bên đều mệt mỏi, nếu ông muốn lui binh thì ta cũng lui binh.

Họ chấp nhận ngưng chiến. Nạp Tốc Lạt Đinh lui quân về mười dặm, Chiêu Văn Vương án binh tại chỗ. Có lẽ thấm đòn tâm lý của Trần Nhật Duật khiến viên đầu lĩnh cánh quân Vân Nam rình rang không muốn đánh, nên gần một tháng sau, khi quân của Thoát Hoan đã vào tới Thăng Long thì quân của Nạp Tốc Lạt Đinh vẫn còn luẩn quẩn đâu đó cách Bạch Hạc hơn trăm dặm. Trong quãng thời gian ấy, hai bên có đánh nhau mấy trận, nhưng không có trận nào đáng kể.

Cho đến cuối tháng chạp năm Giáp Thân, toàn bộ phần phía bắc của lãnh thổ Đại Việt đã chìm trong cơn lốc binh đao. Ô Mã Nhi cũng từ phía nam kéo quân vào Hoan Ái tàn sát rồi bất thần đem hạm đội xâm nhập của Thái Bình tham gia đánh Vạn Kiếp. Cuối tháng giêng năm Ất Dậu (1285) hàng chục vạn quân của Giáo Kỳ, Toa Đô và Đường Ngột Đãi từ Chiêm Thành tràn vào Bố Chính, bấy giờ một dải non sông nước Nam đã nhuốm đỏ máu lửa chiến tranh. Con thu Đại Việt nghiêng ngả trước cơn sóng bạo cường được khuấy động từ sự tham tàn của bầy ma quỷ phương Bắc.

Chương 2

Mất Vạn Kiếp, Hưng Đạo giấu quân lên ngược

Đến Bình Than, Nhân Tông dụ giặc về xuôi

Khi nhận được tin cấp báo Chi Lăng thất thủ, Hưng Đạo Vương hỏi ngay:

– Quân ta tổn thất mấy phần?

Lính truyền tin đáp:

– Không kể số bị thương, quân ta mất ba phần, bảy phần còn lại rút chạy về Nội Bàng.

Hưng Đạo lẩm bẩm trong miệng “Như vậy là ba ngàn mạng người đấy”, rồi ngài sai truyền thuộc cấp:

– Điều quân hiệu thông báo gấp cho các ải Vĩnh Châu và Thiết Lược đừng cố giữ trận địa, nếu thế giặc hung hãn quá thì rút lui, tránh tổn thất lực lượng.

Không thấy Đại Vương hỏi han chuyện sống chết của người con trai út là tướng giữ ải Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện, các tướng không ngạc nhiên vì họ hiểu phẩm chất lãnh đạo của chủ soái. Hưng Trí có bảy ngàn quân, được tăng cường thêm ba ngàn quân của Lương Uất và Tuấn Thọ, nay bị giết một phần ba, sự mất mát này khiến Vương đau xót. Đối với nhà cầm quân thao lược, ngần ấy sinh mạng binh sĩ đáng giá hơn một khúc ruột thịt.

Nguyên do, được giao trọng trách trấn giữ ải Chi Lăng, Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện đầu lĩnh bảy ngàn quân chốt chặn đầu hẻm núi ở hướng bắc, sai binh sĩ khiêng đá đắp đất thành hai lớp chiến lũy chắn ngang con đường độc đạo. Nghe tin Lương Uất và Tuấn Thọ dẫn ba ngàn quân từ Khâu Ôn kéo đến tăng viện, Hưng Trí Vương mời các tướng đến quân doanh tham nghị. Mọi người sôi nổi bàn kế chống giặc, kịp lúc liên lạc đến trình mật thư của Hưng Đạo Vương, trong thư có chỉ dụ “Cản bước Mông Thát nhằm tiêu hao sinh lực địch. Không dốc sức đối đầu hoặc cố thủ tử chiến, khi tình thế bất lợi thì nhanh chóng rút lui để bảo toàn lực lượng”. Đọc xong thư, Quốc Hiện nói với các tướng:

– Phụ vương cẩn trọng quá. Không quyết liệt chặn giặc ở tuyến đầu thì khi chúng tiến sâu vào đất ta, bấy giờ sẽ khó bề đánh đuổi.

Lương Uất nói:

– Quốc công Tiết chế đã có chỉ thị, hẳn nhiên được cân nhắc kỹ lưỡng. Tại hạ cũng nhận được một lệnh của Đại Vương nên quyết không tử thủ Khâu Ôn, chỉ tìm cơ hội quấy nhiễu giặc, ngày giết ba chục tên, đêm diệt năm chục đứa, tuy lẻ tẻ nhưng gộp lại cũng làm chúng tổn thất đáng kể. Vậy ta cứ thực hiện theo kế sách của Tiết chế, vừa bảo tồn được lực lượng lại khiến giặc mất ăn mất ngủ.

Tuấn Thọ là tì tướng của Hưng Đạo Vương, vai vế nhỏ nhoi, nên chẳng dám bàn lui mà lựa lời nhũn nhặn, tránh làm phật ý Hưng Trí Vương:

– Theo tiểu nhân, lựa sức giặc không quá mạnh thì ta sẽ đánh một trận ra trò. Nhưng cũng nên lường trước kế thoái lui, đề phòng lúc nguy cấp.

Chợt thám mã cấp báo:

– Bột La Hợp Đáp Nhĩ chỉ huy một vạn năm ngàn quân, dừng binh cách Chi Lăng năm dặm.

Quốc Hiện cả cười, bảo với Lương Uất và Tuấn Thọ:

– Chúng biết không áp đảo được ta nên lưỡng lự, chưa quyết đánh. Lực lượng hai bên không quá chênh lệch, ta há sợ chúng sao? Vậy ta sẽ dàn quân cản địch ngang hẻm núi, hai người chiếm lĩnh vị trí trên cao, dùng cung nỏ khống chế đường tiến quân của giặc, khi cần thì hỗ trợ quân của ta vượt núi rút lui.

Quan Tổng trấn Lạng Giang Lương Uất và tì tướng Tuấn Thọ đành phụng mệnh thi hành tuy trong lòng mỗi người còn vương vất đôi chút băn khoăn. Theo lệnh chủ tướng, bảy ngàn binh sĩ dàn trận sau hai lớp lũy ải, chừa một khoảng cộng tám thước là của mở để đội hình kị binh xuất kích phản công. Lương Uất và Tuấn Thọ dẫn quân lên lưng chừng núi, bày trận cung nỏ đón đợi giặc thù.

Khi tiến quân đến gần Chi Lăng, A Thâm bàn với chủ tướng:

– Theo kinh nghiệm trận Khâu Ôn, thể nào bọn Nam man cũng phục binh trên núi. Ta nên tung thám báo điều nghiên địa hình, bấy giờ sẽ có cách đối phó.

Bột La Hợp Đáp Nhĩ cho là phải, bèn hạ lệnh dừng binh, đồng thời cử hai tốp thám báo bí mật luồn lách vào rừng dò la địch tình và tìm đường hướng tiến quân. Hai canh giờ sau, bọn thám mã lần lượt quay về hồi đáp. Nhóm thứ nhất cung cấp thông tin:

– Quân An Nam chừng một vạn, tập trung phần lớn sau hai ải lũy chắn ngang thung lũng. Một bộ phận nhỏ chiếm lĩnh sườn núi, mượn lợi thế trên cao nhằm bắn chặn đường tiến binh của ta.

Nhóm thứ hai trình báo:

– Địa hình Chi Lăng không quá hiểm trở. Phát hiện được lối mòn vắt qua hai ngọn núi thấp có thể dẫn quân bộ bất ngờ đánh tạt sườn bọn địch.

Vạn hộ Bột La Hợp Đáp Nhĩ mừng lắm, cho rằng trận này dễ đánh, bèn sai A Thâm tuyển lựa ba ngàn chiến binh Nữ Chân giỏi sơn chiến âm thầm luồn rừng vượt núi bí mật áp sát trận địa đối phương, hẹn một canh giờ sau khởi sự.

Giữa giờ thân, khi bóng chiều nhạt nhòa trên vùng cao u tịch, bỗng nhức nhối tiếng hò la của đoàn chiến binh Mộng Thát. Quân Nguyên tiến như vũ bão qua ải Chi Lăng, bất chấp phía trước có tường lũy sừng sững chắn lối. Đợi cho giặc vào tầm tên bắn, Hưng Trí Vương phát lệnh xạ kích. Hàng ngàn mũi tên từ trên cao dội xuống, từ mặt đất bay ngang, xé gió phóng thẳng vào đội hình quân địch. Giặc đồng loạt giương mộc đỡ tên, tay khiến tay giáo, hùng hổ lao lên chiếm lũy. Quân của Quốc Hiện ra sức kháng cự, dùng mã tấu đối chọi với giáo dài, quyết liệt cận chiến.

Hưng Trí Vương dẫn đầu đoàn kị binh, vượt qua cửa mở, xông thẳng vào đội ngũ quân Nguyên để cản bước tiến của chúng. Thấy bọn bộ binh bị đánh dạt khỏi chiến lũy, Bột La Hợp Đáp Nhĩ chỉ huy kị binh Mộng Thát ồ ạt vào trận. Hai bên kịch chiến dữ dội trong một khoảng không chật hẹp của lũng núi, xác người ngựa chồng chất lên nhau, máu thịt đỏ lòm làm ngập ngụa mặt đất. Trong cơn say chém giết lại gặp đối thủ ngang tài ngang sức, Hưng Trí Vương lẫn Bột La Hợp Đáp Nhĩ chẳng hề có ý định lui binh.

Chợt trên sườn núi dội vang tiếng gào thét, ngước nhìn lên thấy quân của Lương Uất và Tuấn Thọ đang kịch chiến với bọn Mông Thái, biết giặc bất ngờ tập kích, khiến thế trận của ta khó bề chống đỡ, Quốc Hiện xuống lệnh rút quân về tuyến sau. Giặc chiếm lũy đầu rồi ào lên đánh lũy kế tiếp.

Lương Uất và Tuấn Thọ chỉ huy đội ngũ sơn cước từ trên cao dùng cung nỏ diệt quân Nguyên, trợ chiến cho binh lực của Quốc Hiện đang quần thảo sinh tử với giặc. Vị thủ lĩnh Lạng Giang chỉ thị binh sĩ “Nhắm thẳng từng đứa, chắc ăn mới bắn. Tránh bắn nhầm quân ta”. Những mũi tên tẩm độc của chiến binh miền núi hóa kiếp vô số kẻ địch đang hăng máu đánh chém. Khi lũ đột kích do A Thâm chỉ huy bất ngờ xuất hiện, Lương Uất và Tuấn Thọ vô cùng kinh hoàng, vội hò quân buông cung nỏ, dùng đao kiếm kháng cự. Bọn người Nữ Chân thiện chiến lại có ưu thế ở trên cao, đánh bật quân ta khỏi trận địa. Bị dồn ép xuống núi, các tướng quyết định lui binh, nhập vào đội ngũ của Quốc Hiện bấy giờ đã rút về tuyến sau.

Thấy tình thế bất ổn, biết khó bề giữ được ải lũy thứ hai, lợi dụng trời nhá nhem, Hưng Trí Vương dẫn quân tháo chạy khỏi Chi Lăng. Bột La Hợp Đáp Nhĩ thừa cơ đuổi đánh, quân ta bị tổn thất thêm nhiều sinh mạng. Trong trận chiến đẫm máu ấy, hơn ba ngàn chiến binh Đại Việt đã bỏ mình vì nước.👁️

Khi tiến sâu vào nội địa nước ta, vấn đề lương thực trở thành ưu tiên hàng đầu đối với bộ máy chiến tranh Mông Thát. Hàng vạn phu kết hợp với ngựa và thuyền vận chuyển ròng rã cả tháng trời cũng chỉ đưa ra mặt trận được hai phần ba trên tổng số mười lăm vạn thạch. Thông thường các đạo quân đánh tới đâu thì lập kho lương đấy, tùy theo quan nhiều ít mà làm kho lớn nhỏ. Mười ngày một lần nhà kho cấp lương cho các đơn vị, từ đơn vị lớn lại rót xuống đơn vị nhỏ. Hiểu rõ tầm quan trọng của việc đảm bảo cái ăn cho hơn ba chục vạn khẩu, Thoát Hoan thường xuyên nhắc nhở thuộc hạ canh gác cẩn mật các đoàn xe và kho lương. Để bổ sung thêm lương thực dự trữ, quân Thát tăng cường vơ vét của dân chúng mà không từ bất cứ một cái gì có thể ăn được. Song chủ trương “vườn không nhà trống” của triều đình đã hạn chế tối đa tác hại cướp bóc của giặc.

Mục tiêu của Mông Thát bấy giờ là Nội Bàng. Trấn Nam Vương cùng các tướng lĩnh quyết định chia quân làm sáu mũi bao vây tiêu diệt lực lượng của Trần Hưng Đạo phòng thủ ở đấy. Nếu đánh tan đạo quân của Tiết chế nước Nam, chúng sẽ dồn Đại Việt vào tình thế bất khả kháng mà sớm buông giáo quy hàng, chậm nhất vào giữa tháng giêng năm Ất Dậu. Để chuẩn bị cho cuộc đại công kích, giặc tập kết một vạn rưỡi thạch lương áp sát chiến trường, đảm bảo cái ăn cho ba mươi mấy vạn quân trong mười ngày trước mắt. Ban đầu Thoát Hoan dự kiến mở màn trận đánh vào ngày hai mươi hai tháng chạp, song kế hoạch của y bị đảo lộn hoàn toàn chỉ vì một tai họa xảy ra bất ngờ, mà cho đến tận sau này người ta vẫn không biết đích xác nguyên do từ đâu?

Trước ngày tổng tấn công, Thoát Hoan đang họp bàn với tướng lĩnh trong bản doanh ở Biến Trú, vốn là một làng của người Việt mà dân chúng đã đi lánh nạn hết, thì nghe cấp báo kho lương bị hỏa thiêu. Y nổi cơn thịnh nộ, sai điệu bọn quản kho đến để hạch tội. Ba tên chánh, phó kho vận bị lôi xềnh xệch đến quân doanh, quỳ mọc dưới sảnh mà kể lể đầu đuôi:

– Kho thiết lập ở chỗ quang đãng nên gian tế khó đột nhập, số lương được cất trong mười lều, mỗi lều cách nhau ba trượng để tránh hỏa hoạn. Bọn tiểu nhân cho canh phòng rất nghiêm cẩn, ngày đêm đều có ba đội bảo vệ, ngoài cùng là hai trăm kị mã luân phiên tuần tiễu, lớp giữa có ba trăm quân lập rào chắn kiểm soát bốn hướng, trong cùng là một trăm lính dưới quyền luôn túc trực trước kho. Vậy mà lúc trời sẩm tối tự nhiên cả mười lều bốc cháy dữ dội.

Thoát Hoan hỏi:

– Có cứu được phần nào không?

Chúng thưa:

– Chỉ cứu được chừng hơn ngàn thạch.

Thoát Hoan lại hỏi:

– Có phát hiện được kẻ gian không?

Chúng đáp:

– Không bắt được kẻ nghi vấn nào. Đến con chim bay qua cũng khó lọt nên chắc không phải do người của đối phương đốt.

Thoát Hoan tốc tối gầm lên:

– Vì bất cứ lý do gì mà để kho cháy sạch thì các ngươi cũng đáng tội chết. Chiếu theo quan pháp phải xử trảm. Đạo phủ đâu, đem chúng đi chặt đầu làm gương cho kẻ khác.

Ba đứa trông kho bị lôi ra ngoài hành quyết. Thoát Hoan hỏi thuộc cấp:

– Các cánh quân còn lương ăn mấy ngày?

A Lý Hải Nha nói:

– Lương ăn chỉ còn hai ngày. Ngày mốt là tới hạn cấp phát mới.

Thoát Hoan lại hỏi:

– Bọn vận lương bao giờ đến nơi?

Khoan Triệt trả lời:

– Nhanh thì bốn ngày, muộn thì phải năm ngày mới có lương bổ sung.

Thoát Hoan ngẫm nghĩ một lúc rồi ra lệnh:

– Tạm dừng tấn công, chờ xe lương đến sẽ quyết sau. Đốc thúc bọn vận lương nhanh chân lên. Số lượng còn lại ưu tiên trung quân. Bị đói ba ngày thì binh sĩ sẽ bạc nhược mà sinh biến, vậy các tướng hãy tự xoay xở cái ăn cho quân của mình, phải điều người lùng sục vào các bản làng thu gom lương thực, nơi nào có người ở là có cái ăn, nếu chúng không giao nộp thì đốt nhà và giết bỏ dăm đứa ắt sẽ lòi ra chỗ cất giấu.

Lý Hằng đề nghị:

– Nếu Quốc Tuấn biết ta thiếu lương sẽ thừa cơ tiến đánh. Chi bằng đại vương cử người đem thư cho hắn tỏ ý không muốn giết chóc mà chỉ muốn mượn đường sang Chiêm. Bấy giờ Quốc Tuấn sẽ không chút mảy may nghi ngờ tình trạng cạn lương của ta.

Thoát Hoan mừng ra mặt:

– Kế này hay đấy. Sáng mai cho tiến hành gấp.

Ai là người đốt kho lương của quân Thát? Chẳng có bất cứ thông tin nào về chuyện này, duy có lời đồn râm ran trong đám quân Hán tộc nhưng không thể kiểm chứng về một tên lính tuần kho bị trọng thương trong trận Nội Bàng vốn có cha bị quân Thát giết hại, trước khi lìa đời đã trăn trối với thằng bạn cùng quê “Thù trả rồi, chẳng tiếc nuối gì nữa. Khi gặp mẹ tao, bảo với bà rằng tao đã đốt…”. Nói đến đây thì tên lính tắt thở.

Các cánh quân đã kéo về tăng cường phòng thủ Nội Bàng, quân số của Hưng Đạo Vương từ năm vạn tăng lên tám vạn, song phía trước là hơn ba mươi vạn quân Mông Thát hung hăng và sung sức. Vương họp bàn với các tướng lĩnh, ngài cho rằng:

– Cố thủ Nội Bàng là hạ sách, nhưng chưa đánh đã rút cũng không phải thượng sách, bấy giờ sĩ khí quân ta sẽ sút kém, còn giặc lại ỷ thế mà hung tợn hơn. Song nhất quyết không đánh đến chết, phải lấy đoản binh chế trường trận, quấy rối giặc khắp mọi hướng, một cú mổ của chim cắt không thể giết chết mãnh hổ, nhiều cú mổ của bầy chim cắt cũng khiến chúa sơn lâm trầy da tróc thịt, tinh thần hao tổn, sức lực giảm sút.

Thám báo truyền tin về cho biết giặc dừng quân ở Biến Trú mà chưa có động tĩnh gì thêm. Hưng Đạo có vẻ ngạc nhiên, không biết địch đang mưu mô gì đây? Sức giặc như chẻ tre, lực lượng của ta yếu hơn hẳn nên buộc phải rời bỏ các cứ điểm phòng thủ để bảo toàn lực lượng, thế trận liên hoàn đã vỡ, tại sao giặc không thừa thắng đánh tới mà lại dùng quân đột ngột? Ngài đang suy đoán ý đồ của đối phương thì quân hầu bẩm báo có người bên Nguyên đem thư sang. Hưng Đạo tiếp thu, đọc xong rồi sai đuổi người liên lạc của giặc về mà không thèm phúc đáp. Quốc Nghiễn hỏi:

– Thư viết gì vậy cha?

Hưng Đạo đứa thứ cho con trai, bảo đọc to cho mọi người cùng nghe. Trong thư có đoạn viết “nay quân của ta và vương đã đánh nhau nhiều ngày khiến hai bên cùng thiệt hại. Điều ấy khiến ta không cam lòng nên muốn tìm một cách giải quyết cho êm đẹp để tránh nạn đầu rơi máu chảy, sinh linh đồ thán. Nếu vương đồng ý giãn binh, ta cam kết chỉ tiến quân dọc bờ biển để tới Chiêm Thành, dứt khoát không đem quân đánh chiếm Long thành của bản quốc. Nhằm bày tỏ thiện chí, ta quyết định dùng binh ít ngày đợi phản hồi của vương”.

Các tướng đều tỏ thái độ giận dữ, cho rằng Thoát Hoan bày trò lừa phỉnh để dàn dựng mưu kế gì đó. Việc không trả lời thư là đúng, vừa khiến hắn ngầm hiểu ta không chấp nhận giãn binh, vừa buộc chúng phải đoán mò ý đồ của ta.

Nguyễn Khoái đề nghị:

– Nhân cơ hội quân Thát co cụm nằm chờ, ta nên đánh úp vào trại của giặc.

Hưng Nhượng Vương Quốc Tảng can ngăn:

– Không nên. Đây chính là mưu mô của Thoát Hoan dụ ta đánh lén, tất chúng đã ém quân mai phục.

Hưng Trí Vương Quốc Hiện lên tiếng:

– Con xin một vạn quân đến Biến Trú khiêu chiến để xem phản ứng của giặc thế nào?

Hưng Đạo không chấp nhận:

– Ngươi đừng nôn nóng lập công để sửa cái lỗi thiệt quân ở Chi Lăng. Cánh quân ở Biến Trú có hơn mười vạn, người khiêu khích được sao?

Phạm Ngũ Lão nêu ý kiến:

– Thưa nhạc phụ, theo con ta cũng tạm thời án binh bất động, tranh thủ sửa sang hào lũy và chỉnh trang vũ khí.

Hưng Đạo nói:

– Đúng vậy. Không nên mắc mưu giặc mà tổ chức đánh lén. Ta cũng có thêm thời gian đợi quân của Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dự từ Vân Đồn kéo về.

Thám báo của ta hoạt động chủ yếu tại tiền phương của địch nên không nắm được thông tin về trận hỏa hoạn thiêu cháy phần lớn kho lương của chúng. Hưng Đạo Vương đã bỏ lỡ một thời điểm quý giá có thể làm tiêu hao đáng kể sinh lực địch khi nhân cơ hội phản công đạo quân đang thiếu đói.

Lại nói về Trần Khánh Dư. Từ lúc chiến tranh bùng nổ, ông chưa đánh trận nào nên trong lòng bứt rứt lắm. Nhận trách nhiệm trấn thủ Vân Đồn, Khánh Dư hiểu rõ tầm quan trọng của cửa ngõ đông bắc án ngữ đường biển thông thương với thế giới bên ngoài, song đội thuyền chiến Mông Thát đã không qua địa bàn của ngài để thâm nhập vào lãnh thổ Đại Việt.

Tiếp thư của Hưng Đạo, Khánh Dư rất phấn chấn, bèn cắt cử phó tướng Lâm Tuệ chỉ huy một ngàn rưỡi quân bảo vệ Vân Đồn, còn ông dẫn hơn năm ngàn quân kéo về Nội Bàng tiếp ứng.

Tiết chế ra ngoài quân doanh đón Khánh Dư, hai vương chỉ kịp chào hỏi xã giao vài câu chiếu lệ rồi vội vã kéo vào đại sảnh họp bàn quân cơ.👁️️

Hưng Đạo nói:

– Nhân Huệ ở xa về chưa nắm được tình hình, ta sơ lược qua để vương rõ, thám báo vừa truyền tin, quân Nguyên chia làm sáu đội hình dự kiến công phá Nội Bàng sớm mai. Binh lực của chúng gấp bốn lần ta, sức giặc rất mạnh nên không thể khinh suất, tránh dàn trận đối đầu quyết tử mà chỉ cần quấy nhiễu tiền quân, thọc sườn trung quân, chặt đuôi hậu quân của địch, nếu tình thế bất lợi là rút liền, khi cấp thiết ta chấp nhận bỏ Nội Bàng đem quân về Vạn Kiếp.

Chí khí đang hăng, Khánh Dư có ý kiến khác:

– Sức giặc mạnh thì ta chớ chia quân đội đầu cả sáu đội hình tấn công, Tiết chế Đại vương nên tập trung quân tiêu diệt vài mũi tiến quân của địch, như vậy sẽ hiệu quả hơn.

Hưng Đạo đáp:

– Ta cũng từng nghĩ đến phương án này, song dù có tập trung quân đánh vào vài đội hình của giặc thì quân của chúng vẫn đông hơn ta, chưa kể các cánh quân Mông Thát khác được rảnh tay sẽ luồn sâu tập hậu, gặp tình cảnh trên đe dưới búa, quân ta tất thảm bại.

Bấy giờ Khánh Dư mới thông suốt chủ ý của Hưng Đạo, bèn hỏi:

– Vậy Tiết chế định cắt cử Dư mỗ nghênh chiến với bọn nào?

Hưng Đạo trình bày:

– Ở hướng đông bắc, Minh Hiến Vương Uất chặn bọn Sát Tháp Nhi Đài, Hưng Nhượng Vương Tảng đối phó với bọn Lý Hằng. Ở hướng bắc, Nhân Huệ hãy nhận lãnh trách nhiệm đón đầu bọn Khoan Triệt, ta cùng với Nguyễn Khoái và Phạm Ngũ Lão chặn bọn Thoát Hoan. Ở hướng tây bắc Hưng Vũ Vương Nghiễn tiếp chiến bọn A Lý Hải Nha, Hưng Trí Vương Hiện đối đầu với bọn Bột La Hợp Đáp Nhĩ. Vương chỉ có nửa ngày để điều quân áp sát trận địa, ta tăng cường thêm cho bốn ngàn quân của vệ tả Thiên Chương do Phó tướng Đặng Trứ và Tả bộc Lưu Văn Các chỉ huy, hy vọng ngài bảo trọng.

Không một chén rượu tiễn, họ nắm chặt tay nhau như truyền thêm ý chiến đấu cho người đồng đội vong niên. Trên đường trở về đội ngũ, Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư thật sự tin rằng oán cừu năm xưa giữa hai nhà đã hoàn toàn xóa sạch.

Rạng ngày hai mươi sáu tháng chạp, một dãy núi rừng đông bắc rung chuyển bởi gót sắt Nguyên Mông. Chiến tuyến hình móng ngựa dài hơn bảy mươi dặm vang dội tiếng hò la của đủ loại ngôn ngữ thuộc nhiều dân tộc trên thế giới. Kị binh mở đường, bộ binh tiếp bước, sáu mũi nhọn tiến công cùng hướng đến Nội Bàng hòng bóp chết chủ lực của Đại Việt và bắt sống bộ sậu của Hưng Đạo Vương trong ngày một ngày hai.

Đạo quân của Sát Tháp Nhi Đài tiến vào trận địa của Minh Hiến Vương Uất mà không gặp súc kháng cự nào. Viên chiến tướng Mông Cổ dẫn đầu đội kị binh ồ ạt dốc thẳng đến Nội Bàng. Khi bọn cưỡi ngựa quá tầm mắt, Trần Uất phát lệnh tấn công, quân ta từ các sườn đồi dùng cung nỏ xạ kích vào giữa đội hình bộ binh của chúng. Quân Nguyên tổ chức phản công lên đồi, Uất tung kị binh đánh chặn, hất lũ giặc xuống chân đồi. Thấy quân hiệu từ trên cao phất cờ báo động, biết Sát Tháp Nhi Đài đem kị binh quay về giải cứu đồng bọn, Minh Hiến cho rút quân. Kị binh ta mất hút sau cánh rừng rậm rì, còn quân ở trên cao cũng vượt đồi tránh đòn phản công của giặc. Sát Tháp Nhi Đài hận lắm, nửa ngày trời không tiến được năm dặm, y quyết định tung ba ngàn kị binh càn quét xung quanh nhằm loại trừ nguy cơ bị tập kích bất ngờ.

Cánh quân tiên phong của Lý Hằng do Lý Bang Hiến đầu lĩnh đụng độ với vài trăm quân của Trần Quốc Tảng trên khúc sông Lục Nam cách Bãi Tân chừng mười dặm. Quân bộ của Tảng tháo chạy xuống bờ sông được mấy chục chiếc thuyền đợi sẵn chở ra giữa dòng. Tảng và hơn chục kị sĩ quất ngựa phi dọc bờ sông về hướng hạ lưu. Hiến xua quân đuổi theo, hí hửng phen này tóm sống con trai của Trần Hưng Đạo.👁️️

Đuổi đến bãi lau sậy ngút ngàn, vì hăng máu lập công nên bọn kị binh Mông Cổ lao thẳng vào ổ phục kích của quân ta. Gần hai ngàn chiến binh cung nỏ xuất kỳ bất ý trỗi lên từ cây cỏ đồng loạt triệt hạ đám kiêu binh Thát Đát. Ba trăm kị binh Đại Việt cùng ngựa bật dậy theo chủ tướng Hưng Nhượng Vương truy sát địch. Lý Bang Hiến bị tên bắn xuyên chỏm mũ, vội dẫn quân quay đầu tháo chạy. Bấy giờ đoàn thuyền đã cập bờ nhả quân, các chiến binh dùng câu liêm giật vó ngựa giặc khiến chúng tổn thất nặng nề. Chợt nghe tiếng rầm rập từ xa vọng lại, đoán bọn Lý Hằng kéo đến tiếp ứng, Trần Quốc Tảng cho lui binh.

Lý Hằng không dám tung quân đuổi theo, còn trách Lý Bang Hiến chủ quan khinh địch, y nói:

– An Nam lắm sông ngòi, chớ có lai vãng gần sông, kẻo nguy khốn với chúng.

Y cho quân rời xa dòng Lục Nam, nhằm hướng đồi núi mà tiến. Lý Hằng không thể ngờ cách đầy mười mấy dặm có hàng trăm chiến thuyền của Đại Việt đậu san sát ven bờ đợi chuyển quân khi tình thế bất lợi.

Trên hướng do Trần Khánh Dư chốt chặn, hơn tám ngàn quân của ta phải đương đầu với ba vạn quân của Khoan Triệt. Nắm rõ chủ trương của Quốc Tuấn, Nhân Huệ Vương không tung quân tác chiến trực diện mà ra đòn tập kích vào hậu quân của giặc. Dẫn năm trăm kị binh chặn đường khiêu chiến địch, vương cưỡi ngựa ô, khoác chiến bào tía, tay cầm long đao đứng trước hàng quân, dõng dạc quát hỏi:

– Ta là Phiêu kị tướng quân Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư, muốn biết kẻ cầm đầu đám lính nửa người nửa ngợm kia là ai, mau mau xưng tên kẻo bị giết chết cũng vô danh như bọn tiểu tốt.

Khoan Triệt phi ngựa tới, dừng lại cách Khánh Dư nửa tầm tên, đáp trả:

– Chiến tướng Khoan Triệt lừng danh Mông Cổ là ta. Bầy ruồi nhặng chớ có vo ve, kẻo chết không kịp ngáp.

Khánh Dư khích bác:

– Nhìn tướng mạo của ngươi còm nhom, nghe nói võ nghệ cũng tầm thường, chắc không dám đơn đả độc đấu mà thích dùng chiêu ở đông hiếp yếu, lấy thịt đè người để che mắt thiên hạ.

Khoan Triệt lông lên, phi ngựa xông tới:

– Thằng An Nam hỗn xược, hãy nếm thử ngọn kích của ta.

Khánh Dư xách đao thúc ngựa lao vào tiếp chiêu. Hai người quần thảo được mười mấy hiệp, đao kích đụng độ tóe lửa mà xem ra khó phân thắng bại. Chợt nghe thấy tiếng hò reo vọng tới, đoán hậu quân bị đối phương tập kích, Khoan Triệt phóng ra xa, kìm ngựa rồi nói:

– Ngươi đang bày trận nghi binh. Ta tạm ngưng cuộc đấu ở đây.

Khánh Dư cười vang, kiêu hãnh đáp:

– Ha, ha, ha… Rừng nào cọp nấy, ngươi hãy nhớ kỹ điều này.

Đoàn kị binh Mông Cổ quay đầu trợ chiến tuyến sau. Khánh Dư cũng dẫn quân băng rừng tiếp ứng cho các đơn vị đang quấy rối hậu quân địch.

Cánh trung tâm của Thoát Hoan có tới mười vạn quân. Cậy binh đông tướng mạnh, lũ Nguyên Mông tràn vào Nội Bàng như một trận cuồng phong hung bạo. Quân của Hưng Đạo chưa đầy ba vạn, không thể đương đầu với địch, Vương quyết định rút khỏi cứ địa, chia quân làm ba cánh nhằm chỗ yếu của địch mà công kích. Phạm Ngũ Lão dẫn quân cắt ngang đội hình giặc, sau một trận giáp chiến tơi bời liền cho quân rút nhanh vào rừng. Nguyễn Khoái dùng binh tập kích hậu quân địch, thiêu rụi mười mấy xe lương, giết vài trăm tên quân vụ rồi lại mất hút sau dãy núi mù sương.

Trần Hưng Đạo cho gia tướng Tuấn Thọ và Nguyễn Hòa dẫn kị binh ra khiêu khích, Thoát Hoan sai Mãng Cổ Thái đem quân nghênh chiến. Hai bên loạn đả dữ dội. Quân Đại Việt yếu thế phải tháo chạy, Mãng Cổ Thái hò quân truy sát. Đuổi đến một khe suối hẹp, đội kị binh của Tuấn Thọ và Nguyễn Hòa vượt khe vọt thẳng vào rừng. Quân kị Mông Thát ào ào thúc ngựa tràn qua. Thời cơ đến, hàng trăm chiến binh của Nguyễn Địa Lô từ sau các gốc cây giương nỏ diệt bọn kị mã đang loay hoay vượt suối. Mãng Cổ Thái vội vã thu binh, bỏ lại hơn năm chục xác lính kị thiện chiến.

A Lý Hải Nha dẫn năm vạn tinh binh từ hướng tây bắc tiến vào trận địa phòng thủ của Hưng Vũ Vương Nghiễn chỉ với quân số hơn một vạn người. Lực lượng của ta quá chênh lệnh so với địch, buộc Quốc Nghiễn phải dựng chiến lũy để cản bước quân thù. Những lũy đất đá được dựng chi chít trên đường tiến quân của chúng, đằng sau mỗi mô đất là hàng trăm cung thủ ẩn mì chờ địch. A Lý Hải Nha dùng bộ binh công lũy và tung kị binh đánh bọc sườn trận địa của ta. Hàng vạn quân Thát ào lên tấn công bị cung nỏ của ta bắn chặn, chúng dùng khiên mộc đỡ tên lại bị quân ta bắn bùi nhùi lửa, buộc giặc phải tháo lui. Bọn kị binh men theo sườn núi tập kích liền bị quân mai phục trên núi lăn đá cản đường. Song sức thù quá mạnh, chúng lần lượt chiếm từng chiến lũy, quân ta không cận chiến mà rút lui về chiến lũy sau. Cho đến chiều ngày hai mươi sáu, bọn A Lý Hải Nha vẫn còn phải đánh dẹp năm lũy phía trước mới có thể tiến vào Nội Bàng ở cách đây chỉ mười hai dặm. Trời mùa đông tối sớm, hai bên đành ngưng chiến, giữ vững vị trí và chuẩn bị cho trận đánh ngày mai.

Sáng hai mươi bảy tháng chạp, giặc Nguyên ào ạt tấn công đánh chiếm mấy ải lũy cuối. Song đối phương đã bỏ ngỏ trận địa, họ rút đi trong đêm mà chúng không hay biết. A Lý Hải Nha tiến vào Nội Bàng như một cuộc dạo chơi. Thoát Hoan đã chiếm Nội Bàng từ đêm qua, bọn Khoan Triệt, Lý Hằng và Sát Tháp Nhi Đài cũng đã ở đấy. Viên Bình chương có phần hổ thẹn, nhưng vẫn cố bào chữa cho sự chậm trễ của mình:

– Bẩm đại vương, cánh quân của tại hạ đánh một trận dữ dội với bọn An Nam. Chúng cố thủ trong các chiến lũy chống trả quyết liệt, buộc tại hạ phải ra đòn sấm sét diệt sạch tám ngàn địch quân, trong khi ta chỉ mất hơn bảy trăm binh sĩ.

Thoát Hoan nói:

– Khá khen cho Bình chương, tổn thất chua bằng một phần mười đối phương là lập đại công rồi đó.

A Lý Hải Nha có vẻ đắc chí, chẳng những không bị chê trách còn nhận được lời khen ngợi của chủ soái. Khoan Triệt nói nhỏ với Lý Hằng “Hải Nha phô trương quá đáng. Quân An Nam đâu dễ ngồi yên để cho y ra tay tàn sát”.

Sau khi rút về Vạn Kiếp, Hưng Vũ Vương cho kiểm đếm quân số. Thuộc hạ báo cáo “Quân ta thương vong bốn trăm ba mươi người”.

Hưng Trí Vương Hiện đem quân chặn đường bọn Bột La Hợp Đáp Nhĩ cách Nội Bàng tám mươi dặm. Rút kinh nghiệm trận thất thủ Chi Lăng, Hiện tung các toán du binh vài ba trăm người, bất ngờ đột kích vào đội hình giặc, không nhất thiết tiêu diệt địch, chủ yếu quấy rối làm cản bước chúng tiến về đích. Hết toán này đến toàn khác, xuất hiện bất kỳ, bắn vài trăm mũi tên, giật ngã vài chục vó ngựa rồi lại rút nhanh vào rừng núi. Đoàn quân của Bột La Hợp Đáp Nhĩ bị xoay như chong chóng, hết đỡ chỗ này lại và chỗ kia, thành thử sang ngày hai mươi chín tháng chạp chúng mới đến được Nội Bàng. Bấy giờ cứ địa chẳng còn một mống quân Nguyên, đại binh của Thoát Hoan đã tiến đánh Vạn Kiếp từ ngày hôm trước.👁️

Lại nói khi Thoát Hoan kéo vào Nội Bàng, thu được một đồn trại trống rỗng. Y cho quân sục sạo khắp nơi bắt được một người đàn ông trạc ngoài năm mươi tuổi. Bị tra khảo, người này xưng tên là Đoàn Thai, chức tước nhỏ nhoi, tuổi cao sức yếu, do ốm nặng nên không thể rút chạy cùng mọi người. Thoát Hoan mừng lắm, bèn sai đóng cũi áp giải sang Nguyên như một bằng chứng về chiến thắng lẫy lùng đập tan sào huyệt của đầu lĩnh quân đội An Nam là Trần Quốc Tuấn. Hắn không quên viết biểu gửi triều đình làm cứ liệu cho quốc sử Đại Nguyên ghi nhận công trạng. Lúc bị giải đi, Đoàn Thai cười lớn, mà rằng “Bủa lưới trùng trùng chỉ bắt được một con cá nhỏ ốm tong teo mà đã coi là đại công. Nước Việt lắm kình ngư, bắt không nổi có ngày còn bị bục lưới”.

Từ trên núi cao quan sát tình hình chiến địa, nhận thấy việc giằng co với địch ở Nội Bàng không đem lại hiệu quả thiết thực, Hưng Đạo Vương quyết định di tản toàn bộ lực lượng về Vạn Kiếp. Quân hiệu tỏa đi các hướng, thông báo cho các tướng lĩnh ngoài mặt trận khẩn trương hành quân trong đêm, tránh kinh động giặc.

Tại cánh quân trung tâm, gần ba vạn quân của Quốc Tuấn chia làm hai ngả rút lui. Số đông vượt núi băng rừng nhằm hướng tây nam mà đi, hơn vạn quân rút theo đường thủy bằng hàng trăm chiến thuyền từ Bãi Tân xuôi dòng Lục Nam.

Ban đầu Vương dự định đi đường bộ, Dã Tượng bèn can gián:

– Theo đường núi phải mất ba ngày, theo đường thủy chưa đầy một ngày là Đại Vương đã đến Vạn Kiếp. Đi đường bộ thì giặc có thể dùng ngựa truy kích, đi đường thủy thì giặc không có thuyền để đuổi theo.

Hưng Đạo nói:

– Ta sợ rằng ra đến Bãi Tân thuyền đã rút hết, bấy giờ biết tính sao?

Dã Tượng đáp:

– Yết Kiêu chưa thấy Đại Vương tất chưa rời thuyền đi chỗ khác.

Hưng Đạo hào hứng nói:

– Vậy còn chần chừ gì nữa. Ta đi thôi.

Vương và gần chục gia binh phóng ngựa đến Bãi Tân. Quả nhiên thuyền của Yết Kiêu vẫn đậu tại bến nước trống trải chờ đợi chủ soái của mình. Vương hỏi:

– Binh thuyền của ta đi lâu chưa?

Yết Kiêu đáp:

– Chiếc cuối cùng rời bến một canh giờ trước.

Vương lại hỏi:

– Có chở hết quân không?

Yết Kiêu đáp:

– Không bỏ sót một người nào.

Khi thuyền của Yết Kiêu ra đến giữa dòng thì một toán kị binh Mông Thát ập tới. Chúng đứng trên bờ bắn dăm chục mũi tên, tất cả đều rơi tõm xuống nước. Đám gia binh trên thuyền cười ầm lên, bảo rằng “Giặc bắn tên tiễn biệt Đại Vương đấy”.

Phần lớn quân đã hội về Vạn Kiếp, duy Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện chưa thấy trình diện, Hưng Đạo cử thám báo đi dò la tình hình. Ngày hôm sau, trinh sát cấp báo “Cánh quân của Hưng Trí vẫn bảo toàn lực lượng, do quấy phá liên tục đội hình của Bột La Hợp Đáp Nhĩ nên việc rút quân bị chậm trễ, hiện đang trên đường trở về”, vương mỉm cười hài lòng với kết quả cầm chân giặc của đội quân do người con trai út chỉ huy.

Lúc bấy giờ, ngoài lực lượng quân sự, Vạn Kiếp không còn dân thường. Người dân chôn giấu tài sản, vận chuyển lương thực vào rừng sâu ẩn náu, gia quyến của các vương hầu chạy lên núi, trốn trong các hang động cách xa đường tiến quân của giặc. Thiên Thành và các thị nữ sống tại mấy căn chòi lá ở một địa điểm bí mật trên núi Chí Linh, Hưng Đạo Vương gửi thư cho bà, trong thư có đoạn viết “mấy cha con vẫn bình yên vô sự. Thế giặc đang mạnh, chúng sẽ đánh Vạn Kiếp trong nay mai. Phu nhân hãy an lòng mà ở tại chỗ, chớ có quay về vì bất cứ lý do gì. Không lâu đâu, giặc sẽ tan, bấy giờ tôi sẽ vào tận núi đón bà tái hồi thái ấp..”. Phu nhân đọc xong thư của chồng, mỉm cười lẩm bẩm “Ta cũng vui lây vì tinh thần lạc quan của vương đấy”.

Ba ngày liên tiếp, quân từ các xứ Bàng Hà, Na Sầm, Trà Hương, Yên Sinh, Long Nhãn nườm nượp đổ về Vạn Kiếp. Trong lực lượng bổ sung có nhiều tân binh mới nhập ngũ. Người dân không cam chịu cảnh nước mất nhà tan, khắp một vùng đông bắc, từ làng trên xóm dưới những đinh điền có thể cầm vũ khí đều lên đường tòng chinh. Hưng Đạo cả mừng, trong tay ngài đã có non hai mươi vạn binh sĩ. Vương chia quân đóng giữ từ Vạn Kiếp đến Phả Lại tạo thế giớc tương hỗ lẫn nhau.

Thám báo truyền tin về, bọn Ô Mã Nhi đã kéo vào cửa Thái Bình ngược lên Lục Đầu Giang. Trên đường hành binh, suốt một dải ven biển từ miền trung ra bắc, chúng tịch thu thuyền bè và quẳng ngư dân xuống nước, bất kể là phụ nữ hay trẻ con. Từ tám chục chiến thuyền, hiện đội thủy quân của Ô Mã Nhi có hơn ba trăm chiếc.

Hưng Đạo Vương nghe tin mà giận sôi người, ngài bảo với tả hữu “Tên này quá tàn ác. Nếu gặp hắn dứt khoát phải đòi nợ máu, quyết không tha”. Ngay trong đêm, vương triệu tập hội nghị quân sự, bàn kế đối phó với giặc.

Hưng Đạo thông báo tình hình với các tướng lĩnh:

– Binh lực của Thoát Hoan đã tập trung quanh Vạn Kiếp tới ba mươi vạn và hơn hai vạn kị binh, chúng còn được tăng cường gần hai vạn quân của Ô Mã Nhi cùng với ba trăm chiến thuyền. Giặc đang rất sung sức, nếu quyết chiến với chúng sẽ bất lợi cho ta, vậy các tướng có chủ ý gì hãy trình bày để cùng bàn bạc.

Trần Khánh Dư lên tiếng:

– Thuyền chiến tại Vạn Kiếp có hai trăm bảy chục chiếc, như vậy thủy binh ta không thua sút giặc là mấy. Dư mỗ quen sông nước, có thể đảm trách phòng thủ tuyến đường sông từ Phả Lại đến Vạn Kiếp, đề nghị Tiết chế Đại vương chuẩn thuận.

Hưng Đạo hỏi:

– Nếu chiến cuộc bất lợi, Nhân Huệ đã tính đường rút chưa?

Khánh Dư đáp:

– Nếu đánh không lại chúng, mỗ sẽ đưa đội thuyền ngược dòng Lục Nam lên thượng nguồn ẩn náu chờ thời cơ.

Hưng Đạo cười vang, mà rằng:

– Cách tính của Nhân Huệ hợp với chủ ý của ta. Vậy ngài có lực lượng thuyền chiến và hơn một vạn bộ binh tương hỗ thủy bộ, ngoài ra ta bổ sung cho ngài năm mươi thủy binh Kình Ngư của Yết Kiêu, họ sẽ giúp ngài triệt hạ thuyền chiến của giặc mà không tốn quá nhiều binh lực.

Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn đề nghị:

– Xin phụ vương cho con đem quân trấn giữ Lưu Thôn, nơi này địa hình hiểm trở có thể bố trận mai phục đánh địch từ xa.

Hưng Đạo chấp thuận, ngài nói:

– Ta tăng cường cho con hai ngàn gia binh thiện chiến do Tuấn Thọ, Nguyễn Hòa chỉ huy. Quốc Hiện lập phòng tuyến cách Lưu Thôn hai mươi dặm, hỗ trợ cho Quốc Nghiễn rút quân an toàn. Nguyễn Khoái và Phạm Ngũ Lão chặn địch ở hướng tây bắc, Quốc Tảng lập phòng tuyến phía sau, lúc cần giải nguy cho phía trước. Minh Hiến Vương Uất cản giặc ở hướng bắc, phía sau có ta trợ chiến. Các cánh quân phải lưu ý không đánh lớn để hạn chế thương vong. Cầm cự trong vài ngày rồi rút quân theo hướng đông bắc đến vùng núi Đông Triều.

Minh Hiến Vương Uất hỏi:

– Tại sao ta không rút quân về phía nam để bảo vệ các vùng chưa bị giặc chiếm mà lại kéo quân lên ngược?

Hưng Đạo giải thích:

– Sức giặc đang mạnh, ta rút về phía nam thì chúng lại đuổi đánh dài dài. Giấu quân lên ngược là ở sau lưng đại quân của chúng. Đây là điều giặc không ngờ tới nên ta có thể bảo toàn lực lượng. Nhược bằng chúng có phát hiện ra cũng không thể rời bỏ mục tiêu chiếm kinh đô Đại Việt để quay ngược về vị trí xuất phát mà truy đuổi quân ta trên vùng núi cao. Bấy giờ từ hậu phương của giặc ta sẽ thừa cơ đánh úp, đánh lén khiến chúng thất điên bát đảo. Khi giặc bỏ vùng đông bắc để kéo về xuôi là lúc ta xuất quân thu hồi Vạn Kiếp.

Các tướng lĩnh vô cùng thán phục sách lược chống giặc của Đại Vương, Nguyễn Khoái nói với Phạm Ngũ Lão “Làm tướng dưới quyền Đại Vương quả là hạnh ngộ lớn lao của chúng ta. Nhưng huynh vẫn may mắn hơn tôi vì được làm con rể của ngài”. Ngũ Lão tuy không nói gì mà trong lòng vẫn đầy ứ cảm xúc hãnh diện.

Ngay trong đêm, Hưng Đạo Vương viết thư cấp báo cho Trần Quang Khải, thư viết “Chưa phải lúc đánh lớn để giành lại lãnh thổ. Để né đòn giặc, tôi sẽ đưa đại quân lên ngược. Huynh bàn bạc với Quan gia chủ động kéo giặc về xuôi, bấy giờ tôi lại đem quân về thu hồi đông bắc, chờ thời cơ chín muồi sẽ tổng phản công quét sạch giặc thù ra khỏi bờ cõi”.

Ngày mồng sáu tháng giêng năm Ất Dậu (1285), quân Nguyên khởi binh đánh Vạn Kiếp. Ô Mã Nhi dùng kị binh tiến đánh Phả Lại và cho đoàn thuyền chiến công phá đội hình thủy quân của ta. Ở trên bộ, Trần Khánh Dư chia quân làm hai cánh; một cánh do Phó tướng Đặng Trứ chỉ huy dựa vào núi dùng cung tên và đá tảng cản bước giặc; một cánh do Tả bộc Lưu Văn Các đầu lĩnh ẩn nấp sau những bãi lau sậy và cây rừng ven sông, đợi thuyền giặc qua thì dùng nổ diệt thủy quân. Sông không rộng, thuyền giặc đi hàng bốn, hàng năm nên những chiếc chạy ven bờ đều bị tổn thất binh lực. Ở dưới nước, Khánh Dư cho thuyền nhỏ ra khiêu chiến, thuyền giặc đuổi diệt, thuyền ta tấp vào bãi, thuyền giặc lớn hơn nên bị sa lầy chỗ nước cạn. Phiêu kị tướng quân dẫn đầu đoàn chiến binh nhảy sang thuyền giặc giáp chiến với chúng. Quân của ông giết sạch bọn lính thủy và đốt cháy ba chiến thuyền của Mông Thát.👁️️

Đến chiều tối, giặc chiếm được Phả Lại, quân của Lưu Văn Các và Đặng Trứ rút vào núi đợi lệnh chủ tướng. Chiến trường dưới sông chưa ngã ngũ, giặc và ta vẫn ở thế giằng co. Nửa đêm, Yết Kiêu dẫn đội Kình Ngư xuất trận. Trời tối như hũ nút, mưa rơi nhòe mặt sông, giá rét căm căm khiến bọn giặc chủ quan, chểnh mảng phòng bị. Các chiến binh mình đồng da sắt, bất chấp cái lạnh của nước, nhẹ ngàng tuồn xuống sông, ngậm ống thở tiếp cận thuyền giặc. Để tăng hiệu quả diệt thuyền, Yết Kiêu chia đội làm năm toán, mỗi toán mười người, nhằm thuyền lớn mà diệt. Bọn giặc bị đánh thức bởi những tiếng động mạnh từ đáy thuyền dội lên, chúng còn đang lơ mơ chưa hiểu chuyện gì xảy ra thì nước đã tràn vào khoang, chốc lát cả năm chiến thuyền chìm lỉm đem theo hàng trăm lính giặc xuống chậu hà bá. Toàn đội của Yết Kiêu trở về bình an.

Bị mất thuyền thiệt quân, Ô Mã Nhi lồng lộn tức tối, quyết ăn miếng trả miếng tức thời. Cuối canh tư, y dẫn hai ngàn tinh binh bất ngờ càn quét dọc bờ sông, phát hiện ba thuyền nhỏ của ta náu trong đám lau sậy. Giặc ào xuống đánh chiếm, các chiến binh Kình Ngư không kịp chèo thuyền ra giữa dòng, buộc phải nhảy xuống nước thoát thân. Mười hai chiến sĩ bị giết, ba người bị bắt sống.

Lôi tù binh về đến trại, bấy giờ trời đã sáng rõ, thấy trên cánh tay mỗi người đều thích chữ “Sát Thát”, Ô Mã Nhi điên tiết, không cần tra hỏi, cho trói ba chiến binh vào cọc tre trên bờ Lục Nam rồi sai lính lấy dao lọc thịt cánh tay của họ để chảy máu đến chết. Không một lời rên rỉ, những tráng sĩ Đại Việt vô danh mắt mở lớn như muốn thu trọn hồn sông nước khi bước vào cõi bất tử, khiến bọn lính Mộng Thát rùng mình kinh sợ.

Yết Kiêu và những người thoát chết trở về trình diện Nhân Huệ Vương. Phán đoán tình thế chiến trường, Khánh Dư quyết định cho rút quân tức khắc. Bộ binh và kị binh vượt rừng lên núi Chí Linh, đoàn chiến thuyền ngược dòng Lục Nam lên thượng nguồn. Kể từ đấy, Yết Kiêu, người gia nô trung tín của Hưng Đạo Vương, bôn ba đánh giặc cùng đội ngũ của Phiêu kị tướng quân, cho đến giữa tháng ba, ông mới có dịp trở về dưới trướng chủ cũ.

Tại mặt trận Lưu Thôn, Quốc Nghiễn cho quân mai phục trên sườn núi và cánh rừng rậm rạp, lại sai Tuấn Thọ – Nguyễn Hòa dẫn quân ra khiêu chiến cốt như giặc vào cạm bẫy. Vạn hộ Nghê Nhuận dẫn quân tiên phong đuổi đánh hai tiểu tướng của ta. Quân ta vờ thua chạy, Tuấn Thọ dẫn một nửa quân chạy vào núi, Nguyễn Hòa dẫn số quân còn lại chạy vào rừng. Nghê Nhuận cũng chia quân làm hai hướng truy kích. Y dẫn quân đuổi đánh Tuấn Thọ, phó tướng Thiên hộ Quách Khái bám theo Nguyễn Hòa.

Chạy đến rừng thì lũy trúc mở ra, đoàn quân lao vào bên trong, Nguyễn Hòa đi sau rốt, chờ cho các huynh đệ qua hết bấy giờ ông sẽ phóng ngựa vào. Một mũi tên của giặc đâm xuyên lưng người chiến tướng trung dũng khiến ông ngã nhào xuống đất. Thấy Nguyễn Hòa lâm nguy, Hưng Vũ Vương dẫn quân xông ra giải cứu. Ta và địch cận chiến dữ dội, Quốc Nghiễn tay cầm trường kiếm lăn xả vào đám loạn quân, quyết giành giật bằng được viên tiểu tướng bị trọng nặng. Khi Nguyễn Hòa được đồng đội cứu thoát thì quân ta cũng rút hết vào lũy trúc. Những bó trúc to lấp kín cổng, giặc không thể đột phá. Suốt một cánh rừng ken dày tre trúc nên quân Thát không dám liều mình lách qua. Từ bên trong, sào tre vát đầu và tên nhọn bắn ra như mưa, khiến giặc thương vong vô số.

Bọn Thát tháo chạy ra xa, Quách Khái sai lính đánh đá mồi lửa đốt rừng trúc. Đoán biết được ý đồ của giặc, Quốc Nghiễn cho rút quân vào sâu trong rừng. Khi rừng trúc cháy trơ gốc, quân Nguyên xông vào nhưng chẳng tìm thấy một cái xác.

Nghê Nhuận dẫn quân đuổi theo Tuấn Thọ. Viên tiểu tướng cùng các chiến hữu phóng vào khe núi, bọn Thát bám riết phía sau ở một cự li không đầy mười trượng. Bất ngờ từ sườn núi, hàng loạt mũi tên bay ra hạ gục toán kị binh đi đầu, bọn giặc kìm ngựa định tháo lui thì bị đá tảng lăn xuống cản đường. Tuấn Thọ và đồng đội quay đầu phản công, hai bên giáp trận nảy lửa. Nghê Nhuận mở đường máu thoát ra ngoài, bị Tuấn Thọ rượt theo đâm mũi giáo xuyên bụng, chết tốt.👁️️

Trên hướng bắc và tây bắc, bọn Thoát Hoan, A Lý Hải Nha và Lý Hằng tiến quân thuận lợi. Quân ta chủ động lui binh trước thế giặc mạnh như thác lũ. Hưng Đạo Vương tổ chức rút quân theo cách cuốn chiếu, đội hình sau hỗ trợ cho đội hình trước rút đi, cứ thế lần lượt rời khỏi các vị trí của họ, bỏ ngỏ trận địa trống không cho giặc.

Khi đã chiếm được Vạn Kiếp và Phả Lại, Thoát Hoan triệu tập tướng soái bàn kế hoạch tiến quân. Ý truy vấn thuộc cấp:

– Các ngươi quân đông tướng mạnh, sao để bọn Quốc Tuấn chạy thoát, nay biết chúng ở đâu mà đuổi đánh?

Lý Hằng nói:

– Địch lợi dụng đêm tối để rút quân, hiện chưa xác định được hướng đi của chúng.

Thoát Hoan gắt ầm lên:

– Chúng rút đến chục vạn quân, chẳng lẽ không để lại dấu vết?

Khoan Triệt nói:

– Quốc Tuấn kéo quân lên núi, nhưng núi ở đây trùng điệp nên khó bể phán đoán. Theo tại hạ, bọn họ vượt núi về phía nam để bảo vệ các vùng đất còn lại.

A Lý Hải Nha nói:

– Thám báo truyền tin cho biết, thế tử An Nam tập trung hàng chục vạn quân ở một khúc sông gọi là Bình Than, có lẽ Quốc Tuấn kéo về đấy hội quân với chúa của y để hợp lực chống đại quân thiên triều.

Thoát Hoan hỏi:

– Từ đây đến Bình Than cách bao xa?

A Lý Hải Nha đáp:

– Theo đường bộ mất hai ngày hành binh. Theo đường thủy chỉ khoảng tám mươi dặm.

Thoát Hoan hỏi chư tướng:

– Ai muốn lãnh quân thủy bộ đi tiên phong công phá Bình Than?

Mã Nhi từ hàng cuối bước ra giữa sảnh, nói lớn:

– Thuộc tướng xin dẫn binh thuyền diệt Bình Than, bắt sống chúa An Nam dâng lên đại vương.

Thoát Hoan mừng rỡ nói:

– Vậy Ô Mã Nhi chỉ huy đội thuyền, cử Nạp Hải làm phó tướng dẫn hai vạn quân hợp lực công phá. Hai người khẩn cấp tiến quân, nếu bắt được cha con thế tử Trần gia thì coi như lập đại công đó.

Hai viên tướng phụng mệnh lui ra ngoài thi hành công vụ. Thoát Hoan truyền lệnh cho các tướng soái:

– Bọn thế tử bị thua trận tất bỏ thuyền lên ngựa chạy về xuôi, A Lý Hải Nha kéo quân chốt chặn các ngả đường diệt tàn quân của địch, bắt cho được quốc vương của chúng. Khoan Triệt đốc quân trợ chiến Ô Mã Nhi và Nạp Hải, kết hợp việc lùng sục tận thu nguồn lương thực, thực phẩm. Phải vét cho sạch, không mang đi được thì tiêu hủy. Lý Hằng dẫn quân chiếm các vùng đông nam, phòng đối phương tháo chạy ra biển. Đích đến là Long thành, ta sẽ hội quân ở đấy.

Lại nói về Thượng hoàng và Quan gia. Sau khi hội quân với Chiêu Minh Vương và các vương hầu khác ở Nam Sách, lực lượng của hai vua bấy giờ có tới mười vạn binh cùng với hàng trăm thuyền chiến. Vua tôi bàn tỉnh đem quân tới Bình Than đón đầu giặc.

Ngày hôm sau, Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải nhận được thư của Hưng Đạo Vương, ngài bàn với nhị hoàng:

– Tiết chế đề nghị ta chủ động dụ giặc về xuôi, kéo chúng tới các đầm bãi, rừng gò dọc sông Nhị Hà, không tổ chức đánh lớn, chỉ dùng lực lượng nhỏ quấy phá, chọc sườn, tập hậu địch quân. Giặc tất dồn binh lực đuổi theo nhị hoàng, Hưng Đạo sẽ rảnh tay triệt phá hậu phương của địch.

Thượng hoàng Thánh Tông hỏi:

– So sánh lực lượng thế nào?

Thái sư đáp:

– Thủy bộ ta có mười vạn. Chưa chắc giặc đã dốc binh đánh Bình Than, có thể chúng chỉ dùng một bộ phận vừa đủ công phá trận địa của ta, lực lượng còn lại chúng sẽ phân chia tiến đánh các ngả, mở rộng địa bàn chiếm đóng tới tận Thăng Long, chặn đường ta rút về xuôi.

Vua Nhân Tông hỏi:

– Chiêu Minh đã vạch sẵn kế sách rút quân chưa, ta sẽ đi đường nào, về đâu?

Thái sư trình bày:

– Theo thần thấy, thủy quân Mông Thát yếu hơn hẳn bọn kị binh và bộ binh. Nhị hoàng rút quân bằng đường thủy an toàn hơn. Ta sẽ từ Lục Đầu vào Đông Ngàn’ rồi qua Nhị Hà. Tại đây, thần đã huy động người đóng cọc gỗ dọc bờ sông, thủy bộ của ta tập kết ở Đông Bộ Đầu, kìm chân giặc trước cửa ngõ Thăng Long.

Nhận định của Thái sư Trần Quang Khải về ý đồ của giặc quả không sai. Nhưng “nước cờ” rút bằng đường thủy của Chiêu Minh Vương cao tay hơn kế sách chặn đường vây bắt của Thoát Hoan. Lực lượng của ta vẫn bảo toàn, các vua Trần bình an, chiến trường chính dịch chuyển khỏi vùng đông bắc.

Bọn Ô Mã Nhi và Nạp Hải khởi chiến từ ngày mồng chín tháng giêng rồi đuổi theo đội thuyền của ta tới Nhị Hà thì không dám tiến thêm. Phía trước là Đông Bộ Đầu, dưới bến có gần ngàn chiến thuyền, trên bờ có hơn chục vạn quân Đại Việt, ba vạn quân Thát đành bó tay đợi viện binh.

Nhân Tông bàn với các quan tướng:

– Giặc đã dừng binh, như vậy là chúng đang đợi quân tăng viện. Trẫm muốn cử người sang trại giặc giả dạng cầu hòa để dò la địch tình, ai vì trẫm đi một chuyến?

Văn thần võ tướng nín thinh, chẳng ai to gan liệu mạng chui đầu vào hang cọp. Một viên quan nhỏ giữ chức Chi hậu cục thủ là Đỗ Khắc Chung xin lãnh trọng trách:

– Thần vốn bất tài song muốn nhận việc này.

Nhân Tông mừng lắm, nhưng vẫn có ý trách đám quan tướng nhát gan:

– Thế mới biết không thể nhìn người qua cái miệng rộng ở chỗ vô sự, đến khi gặp việc mạo hiểm thì ngoảnh mặt làm ngơ. Cũng may trong đám ngựa xe kéo, xe muối lại có ngựa kỳ, ngựa ký.

Chương 3

Bãi Đà Mạc thất thế, Trần Bình Trọng sa cơ

Miền Hoan Ái nguy nan, Chiêu Minh Vương tăng viện

Mã Nhi trực tứ tuần, miệng dơi tai chuột, tính khí hung tợn, thô lỗ và tàn nhẫn, tuy tướng mạo tầm thước nhưng có sức khỏe vô song; mười sáu tuổi đã tham gia trận mạc, từ một tên sĩ tốt thăng tiến lên chức Vạn hộ, đủ thấy y đã cống hiến cho Đại Hãn biết bao nhiêu máu thịt của những người bị giết hại trên các nẻo đường chinh chiến. Trong cuộc rượt đuổi vua Trần, đoàn quân của Mã Nhi bị nhiều phen mất ăn quên ngủ vì sự quấy phá của đối phương, quân số thiệt hại không nhiều nhưng cũng khiến viên chiến tướng Ả Rập vài phần kiêng sợ. Lúc kéo vào Nhị Hà, thấy lực lượng An Nam quá hùng hậu, Ô Mã Nhi chột dạ, không dám chủ động tiến công. Y dựng trại tại bờ bắc sông Hồng rồi cử người cấp báo cho Thoát Hoan về động tĩnh của quân Trần.

Lính hầu báo tin có sứ giả đối phương sang thương thuyết, Ô Mã Nhi hỏi Nạp Hải nên ứng xử ra sao? Viên phó tướng cho rằng:

– Bọn An Nam cử người qua cốt dò xét tình hình quân ta. Theo ý tại hạ, ta tương kế tựu kế cứ mặc nhiên phô trương lực lượng khiến chúng không dám động thủ. Vài ba ngày nữa đại binh kéo đến, bấy giờ chúng muốn tiến đánh thì đã muộn.

Mã Nhi hài lòng với cách ấy bèn cho quân dựng đại kỳ trên bãi sông, ra vẻ tình cờ để sứ giả Đại Việt chứng kiến binh thuyền hùng hậu của Mông Thát. Đỗ Khắc Chung với chào tướng giặc, đúng đỉnh theo chân hắn dạo quanh các trại thủy bộ rồi điềm nhiên nói:

– Cờ to gặp gió mạnh dễ rách toạc, chi bằng cuốn lại đem về.

Mã Nhi bắt bẻ:

– Ý ngươi muốn tụi ta rút quân? Vậy vua nước ngươi sao không quay giáo đến hội kiến, lại còn chống lệnh. Càng bọ ngựa cán bánh xe liệu sẽ ra sao?

Khắc Chung đáp:

– Các người không theo phương cách Hàn Tín bình nước Yên, đóng quân ở đầu biên giới, đưa thư tin trước, nếu không thông hiếu thì mới là có lỗi. Nay lại bức nhau, người ta nói thú cùng thì chống lại, chim cùng thì mổ lại, huống chi là người.

Mã Nhi dọa dẫm:

– Đại quân mượn đường đánh Chiêm Thành, vua ngươi nếu đến hội kiến thì trong cõi yên ổn, không bị xâm phạm mảy may. Nếu cứ chấp nê thì trong khoảnh khắc núi sông sẽ thành đất bằng, vua tôi sẽ thành cỏ nát.

Khắc Chung đáp:

– Nẻo trần có muôn lối, có lối lên trời, có lối xuống địa ngục. Muốn qua Chiêm chớ đi nẻo này kẻo chui xuống vực sâu, lúc ấy cất mình lên cũng không nổi.

Nói rồi, Khắc Chung ra về. Ô Mã Nhi bảo với các tướng “Người này ứng biến giỏi, không làm nhục mệnh vua, không làm hổ phận tôi. Nước nó còn có người giỏi, chưa dễ mưu tính được”. Y sai người đuổi theo sứ giả của ta nhưng không bắt kịp.

Đỗ Khắc Chung trở về bẩm báo tình hình địch quân. Vua tôi trù trừ chưa quyết đánh lớn. Trần Quang Khải sai Chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh dẫn một đội thuyền nhỏ đến trước trại giặc khiêu chiến thăm dò. Ô Mã Nhi án binh bất động. Hai bên bắn tên qua lại nhưng không gây thiệt hại đáng kể cho đối phương.

Ngày mười bốn tháng giêng, đại quân của Thoát Hoan rầm rộ kéo đến bờ bắc sông Hồng. A Lý Hải Nha cướp thuyền của dân để làm cầu phao trên sông. Khi chúng đổ sang bờ nam thì quân ta đã rút hết. Thoát Hoan và A Lý Hải Nha đem quân vào Thăng Long. Cả một tòa thành rộng lớn mà không một bóng người, phố xá hoang phế, cung thất trống trải, khí sắc âm u lạnh lẽo khiến quân tướng Nguyên Mông thấy ớn xương sống. Chẳng có ai chào đón, chẳng có thứ gì để cướp bóc, cũng chẳng kiếm được một đấu gạo hẩm, một con gà què. Ngay buổi chiều hôm ấy, Thoát Hoan họp quân cơ trên sân Thiên An.

A Lý Hải Nha hỏi:

– Sao đại vương không cho họp trong điện mà họp ngoài sân?

Thoát Hoan nói:

– Ở bên trong âm khí nặng lắm, sàn gạch thì nhớp nháp, cột vách thì chảy nước, mùi ẩm mốc rất khó chịu.

Lý Bang Hiến ra vẻ hiểu biết:

– Bẩm đại vương, đấy là do thời tiết, bọn An Nam gọi là trời nồm, không khí ẩm ướt nên vật dụng đều như bị nhúng nước.

Thoát Hoan đáp:

– Thôi thôi ta không cần biết đấy là gì. Chỉ thấy rùng mình khó chịu khi bước vào cung vàng điện ngọc của chúng. Mà làm gì có vàng ngọc, muốn kiếm một con lợn để nướng thịt còn chả có. Họp mau mau rồi ra ngoài thành dựng lều đốt lửa cho ấm áp, ở trong này lâu khéo sinh bệnh mà chết.

Lý Hằng rỉ tai Khoan Triệt “Dạo này đại vương hay nói gở. Chinh chiến xứ người khi gặp thời tiết khác thường cũng là chuyện thường tình”. Khoan Triệt bình phẩm “Chủ soái đầu quen nhơ nhớp, cứ nghĩ chiếm được kinh đô nước người thì tha hồ mà thụ hương thơm tho êm ấm. Bọn Nam man xảo quyệt thật, chẳng bỏ lại một thứ gì ăn được, dùng được trong tòa thành mốc meo”.

Phần vì kinh hãi không dám ở trong cái thành lạnh lẽo hoang vắng, phần nữa lại sợ quân ta kéo đến bao vây, Thoát Hoan rút binh ra khỏi thành. Đại quân Mông Thát quay sang bờ bắc sông Hồng dựng trại, riêng Sát Tháp Nhi Đài đóng tại mé tây Thăng Long để phòng ngừa đối phương tập kích. Kịp lúc bọn Bột La Hợp Đáp Nhĩ đến hội quân.

Sau mấy ngày nghỉ dưỡng và tung thám báo dò la tin tức của vua Trần, Thoát Hoan vẫn chưa quyết nên tiến quân về hướng nào. Trinh sát chạy xuôi sông Hồng mấy chục dặm mà không thấy một chiếc thuyền hoặc một toán lính của đối phương. Mù mờ về thông tin nên chẳng biết địch quân ở đâu mà tiến đánh, điều trăn trở ấy khiến Trấn Nam Vương đau đầu mệt óc. Làm chủ soái năm mươi vạn binh mã mà động một tí phải hỏi han thuộc cấp có khác nào tự nhận mình là kẻ mù tịt về quân sự, lòng đang rối bời thì nghe báo quân Vân Nam của Bình chương chính sự Nạp Tốc Lạt Đinh vừa nhập trại, y liền cho gọi vào quân doanh để hỏi han tình hình. Nạp Tốc Lạt Đinh được dịp khoe công:

– Quân của bản tướng đánh tan tác gần chục vạn quân của tướng Đông A là Trần Nhật Duật, hắn phải kéo tàn quân rút chạy về vùng núi tây nam. Như vậy là một vùng lãnh thổ phía tây của An Nam đã được dẹp yên.

A Lý Hải Nha hỏi móc:

– Bình chương Lạt Đinh sao không thừa thắng xông lên bắt sống cho rồi đầu lĩnh của chúng mà lại để hắn chạy thoát?

Nạp Tốc Lạt Đinh đáp trả:

– Chúng có chân để chạy, có ngựa để cưỡi, đâu dễ ngồi yên một chỗ cho ta bắt. Vậy từ hồi tham chiến, Bình Chương Hải Nha đã bắt được một viên tướng Trần nào chưa?

A Lý Hải Nha nín khe. Thoát Hoan lên tiếng dàn hòa, không quên cài thêm gợi ý:

– Các ngươi chớ có đôi co, tất cả đã hội về đây tức là ta đang ở thế thắng. Điều cần bàn bây giờ là hướng tiến quân sắp tới chứ không phải việc phân định công lao.

Lý Hằng đề nghị:

– Bọn thế tử dứt khoát chạy về phương nam. Theo bản tướng, ta nên cất quân thủy bộ tràn xuống đánh dẹp một lần cho xong.

Thoát Hoan hỏi vô tư:

– Ý các tướng khác ra sao?

Bột La Hợp Đáp Nhĩ nói:

– Nên tiến đánh phương nam, tập trung quân công phá Thiên Trường là vùng đất phát tích dòng dõi Đông A. Thể nào chúa Nam man cũng ẩn náu ở đấy.

A Lý Hải Nha nói:

– Theo suy đoán của bản tướng, thời điểm này có lẽ Toa Đô đã dẫn quân từ Chiêm Thành đánh lên, nay ta dốc binh đánh xuống thì thế tử An Nam có khác nào cá nằm trên thớt.

Thoát Hoan thấy nhẹ người, bèn chỉ thị:

– Ta cũng suy tính như vậy. Nay lệnh cho Lý Hằng và Ô Mã Nhi thống lĩnh thủy quân xuôi sông Hồng mà đánh. Lệnh cho Khoan Triệt, Bột La Hợp Đáp Nhĩ và Mãng Cổ Thái dẫn mười vạn quân tiến xuống phía nam. Giao cho Lý Bang Hiến và Lưu Thế Anh chỉ huy một vạn quân thiết lập binh trạm từ biên giới đến phía sau đại quân, cách ba mươi dặm đặt một trạm có ba trăm quân đồn trú, cách sáu mươi dặm đặt một trạm ngựa có một trăm chiến mã túc trực, bảo đảm thông suốt như một huyết mạch cung cấp lương thảo, vũ khí và chiến mã cho toàn quân. Các tướng khác sẽ theo ta dẫn đại quân tiếp ứng cho Lý Hằng và Khoan Triệt, hẹn hội binh ở Thiên Trường.

Quả như phán đoán của địch, hai vua cùng Thái sư Trần Quang Khải rút quân về phía nam, đích đến là phủ Thiên Trường, quê cha đất tổ của các vị. Song chúng chỉ đoán đúng ở những ngày sau, vì trước đấy quân ta rút sang phía đông, ngược hướng Lý Hằng vừa kéo đến.

Nguyên do ban đầu các vua cho binh thuyền theo ngả sông Thiên Đức đến sông Thái Bình để ra biển, nhưng gặp đoạn sông hẹp, nước cạn, không qua được. Trần Quang Khải đề nghị quay lại Nhị Hà, hai vua nhất trí. Thái sư dẫn bộ binh đi đường tắt đến tả ngạn sông Hồng rồi men bờ sông âm thầm hành quân về phương nam; đoàn chiến thuyền của vua lợi dụng đêm cuối tháng không trăng lặng lẽ vượt qua ngã ba Dâu là nơi hai dòng sông giao nhau để vào Nhị Hà. Khi đến ngã ba, hàng trăm chiến thuyền của ta chỉ cách trại giặc hơn mười dặm mà chúng chẳng hề hay biết. Rõ ràng hóa rủi thành may, lúc vua quan nhà Trần mất mấy ngày loay hoay ở sông Thiên Đức thì thám báo địch lùng sục khắp hướng nam mà chẳng thấy tăm hơi của họ; nước cờ tính sai ban đầu đã giúp Đông A bảo toàn lực lượng, thiên thời địa lợi đều thuận theo ta cả, “rừng còn nguyên, lo gì thiếu củi đốt”.

Khi binh thuyền đến bãi Đà Mạc, các vua gặp đội quân của Trần Bình Trọng. Bảo Nghĩa Vương đi thuyền nhỏ cập sát thuyền rồng, từ dưới mạn thuyền ngài bái lạy nhị hoàng rồi khẩn cấp thông báo:

– Thám báo cho hay, thuyền giặc đã xuất phát, Thượng hoàng và Quan gia hãy mau rời đi. Ở đây đã có thần trấn giữ, quyết không để chúng vượt qua ải này nội trong ngày hôm nay.

Thượng hoàng Thánh Tông hỏi vọng xuống:

– Khanh có bao nhiêu quân?

Trần Bình Trọng đáp:

– Quân bộ và quân thủy tổng cộng non vạn người.

Thánh Tông lại hỏi:

– Có cần tăng viện không?

Trần Bình Trọng đáp:

– Đại quân hộ vệ thánh thể, không nên hy sinh vô ích. Cuộc chiến còn dài, binh còn dùng cho ngày sau. Mong nhị hoàng thấu đạt.

Vua Nhân Tông xúc động mà rằng:

– Ta hiểu lòng của Bảo Nghĩa Vương rồi. Khanh hãy bảo trọng.

Quân thần từ biệt nhau trên dòng sông đục ngầu phù sa, vua theo đoàn thuyền xuôi nam, vương dàn quân trên sông cản địch, người đi kẻ ở cùng chung chí hướng đánh đuổi giặc thù, giành lại sơn hà xã tắc.

Đà Mạc là một cồn bãi nằm giữa sông Hồng dài gần chục dặm, chia dòng sông thành hai nhánh gọi là hữu Thiên Mạc và tả Thiên Mạc. Nhánh nhỏ bao bọc bờ phải bãi nổi, sông hẹp và nông, lưu lượng nước ít, lau sậy um tùm.

Hai canh giờ sau, đoàn chiến thuyền của Lý Hằng và Ô Mã Nhi đến bãi Đà Mạc, Trần Bình Trọng đem một trăm thuyền nhỏ ra khiêu chiến. Từ nhánh hữu Thiên Mạc đội thuyền của ta túa ra lướt nhanh qua mạn thuyền giặc, các cung thủ bắn tên có cột bài nhùi lửa, ván thuyền ẩm ướt do cơn mưa buổi sáng nên không bắt cháy, khiến bọn giặc hả hê cười nhạo. Từ thuyền lớn giặc bắn tên sang, quân ta bị thương vong một số, Trần Bình Trọng cho đánh trống lui binh, thuyền ta quay đầu tháo chạy. Ô Mã Nhi xua quân đuổi diệt, gần trăm thuyền giặc lao vào nhánh sông vừa hẹp vừa nông khiến nhiều chiếc bị mắc cạn. Trống lại nổi lên giục giã, khắp trên bờ và cồn bãi, hàng ngàn chiến binh Đại Việt bật dậy từ lòng đất tung câu liêm, móc sắt neo bám vào thuyền địch. Các chiến sĩ leo thoăn thoắt lên thuyền Mông Thát cận chiến với thủy binh Nguyên.

Nhìn nhóm thuyền giặc ở giữa dòng đang nỗ lực vượt qua khỏi khúc sông hạn hẹp, Trần Bình Trọng cho thủy quân quay lại dùng thuyền bịt sông. Thuyền của ta chặn ngang dòng chảy, thả neo tại chỗ, tạo thành hàng hàng lớp lớp vật cản bồng bềnh trên mặt nước. Giặc dùng mũi thuyền lớn húc vào để mở đường vượt thoát rồi bị kẹt cứng không tài nào ra khỏi đám thuyền nhỏ lùng bùng bên dưới. Như đã được tập dượt kỹ càng, thủy quân ta đồng loạt lao xuống nước rồi hè nhau dùng búa đục phá đáy thuyền kẻ thù.

Thấy quá nửa số thuyền bị diệt trên dòng hữu Thiên Mạc, Lý Hằng vội vàng cho hạm đội tiến vào nhánh sông lớn, vòng qua bãi cạn để giải nguy cho số thuyền còn nằm lại ở khúc sông nhỏ. Kịp lúc quân Khoan Triệt ập đến, tạo thành ba mũi phản công bao vây tiêu diệt quân của Bảo Nghĩa Vương.

Tình thế biến chuyển bất lợi, giặc đông gấp bội lần, quân ta bị tổn thất nặng nề. Bình Trọng quyết định rút lui vào bờ. Ông dẫn một ngàn quân chạy lên bãi cạn, thu hút lực lượng địch về phía mình, giặc hò nhau đuổi diệt. Gần hai ngàn chiến binh nhân cơ hội mở đường máu vượt khỏi vùng chiến địa, chạy dọc theo hữu ngạn, ẩn nấp trong các bãi lau sậy chờ đêm xuống sẽ rút đi.

Hơn năm ngàn quân Mông Thát đổ bộ lên bãi cạn dùng số đông chia cắt đội hình của Trần Bình Trọng mà diệt từng toán nhỏ rồi cô lập chiến tướng Đông A ở một cồn cát trống trải. Bảo Nghĩa Vương bị trúng tên vào vai, máu chảy ướt đẫm cánh tay khiến sức lực suy kiệt. Nhìn quanh chỉ còn không đầy trăm binh sĩ, ngài bảo với họ:

– Người nào biết bơi hãy vượt sông trốn sang bờ trái. Những người không có khả năng ở lại với ta để cản bước giặc.

Sáu chục tráng sĩ gạt nước mắt lạy tạ vương rồi chạy ra sông. Trần Bình Trọng cưỡi ngựa dẫn theo vài chục người xông lên phía ngược lại. Quân địch vây kín tứ bề, các chiến binh Đại Việt vung gươm giáo chống cự, từng người một bị giết trên cồn bãi, máu của họ thấm đỏ mặt cát lạnh lẽo. Giặc cố bắt sống chủ tướng của ta. Không cam chịu khuất phục, Bình Trọng vọt ngựa chạy lên phía bắc. Kị binh Thát đuổi theo tung thòng lọng giật vương ngã ngựa, người chiến tướng kiêu hùng sa vào tay giặc.👁️️

Nghe tin bắt được chủ tướng đối phương, Lý Hằng cả mừng, vội sai dẫn tù binh vào quân doanh. Vừa thấy Trần Bình Trọng, y quát lính cởi trói rồi ra vẻ ân cần:

– Ngài đang bị thương, để ta sai người băng bó.

Bình Trọng lừ mắt đáp:

– Tướng thất trận sa cơ chỉ có con đường chết mới rửa được nhục, băng bó để làm gì?

Lý Hằng mềm mỏng:

– Thời thế đã đổi thay, ngài cũng nên nghĩ tới bản thân. Chẳng qua quốc vương An Nam cố chấp mới khiến ngài ra nông nỗi này. Nếu thuận tình quy phục thì Đại Nguyên luôn rộng của chào đón nhân tài.

Bình Trọng quát to:

– Ta chỉ thờ một chủ, đừng nhiều lời vô ích.

Lý Hằng vẫn cố nín nhịn:

– Vừa qua cơn sóng gió, tinh thần còn xáo động, vậy ngài hãy nghỉ ngơi cho tĩnh trí, lúc khác ta lại đàm đạo.

Chúng nhốt Bảo Nghĩa Vương trong một căn lều nhỏ, cắt cử quân canh gác cẩn mật. Vương được giải đi rồi, Ô Mã Nhi mới lên tiếng:

– Tên này ngang bướng lắm, giết quách cho xong.

Lý Hằng nói:

– Hắn có chức tước lớn ở An Nam, thuyết phục được hắn theo ta thì uy danh của thiên triều càng rực rỡ, nhiều quan tướng của chúng sẽ lấy đó làm gương mà trở giáo về hàng.

Tối muộn, Hằng sai người bày rượu thịt thịnh soạn, ân cần mời mọc Bình Trọng:

– Bữa rượu thịt này là thịnh tình của ta. Ngài là vương nước Nam, nếu có lòng theo về với thiên tử sẽ được làm vương đất Bắc.

Bình Trọng đúng vụt dậy, dùng cánh tay còn khỏe hất đổ bàn rượu rồi nói lớn:

– Ta thà làm quỷ nước Nam, nhất quyết không thèm làm vương đất Bắc. Muốn chém muốn giết thì cứ việc ra tay.

Biết không thể lung lạc được ý chí của người anh hùng. Rạng sáng ngày hôm sau, giặc đưa Bảo Nghĩa Vương Trần Bình Trọng ra chém đầu ở bãi sông Đà Mạc.

Ông là hậu duệ của hoàng đế Lê Đại Hành, do có nhiều công lao đối với vương triều Đông A nên được ban quốc tính, được Trần Thái Tông gả con gái là công chúa Thụy Bảo và phong tước Bảo Nghĩa Vương. Tinh thần bất diệt của Trần Bình Trọng trở thành nguồn sức mạnh lớn lao thôi thúc quân dân nhà Trần quyết tâm đánh đuổi bọn giặc cướp nước. Khi nghe tin ông bị giết, vua Nhân Tông than khóc mà kêu lên “Bảo Nghĩa đã vì ta và Thượng hoàng mà bất chấp cả mạng sống, lòng trung liệt của khanh còn sáng hơn gương Kỷ Tín cứu Hán Cao Đế”.

Đoàn thuyền của hai vua ra đến cửa Hải Thịp. Trần Quang Khải cho đóng cọc dưới sông để cản chiến thuyền của giặc. Các vua về hành cung Thiên Trường, Thái sư chia quân đóng giữ những vị trí trọng yếu từ Thiên Trường đến Trường Yên. Các ban bệ đã có sẵn, triều đình lại sáng đèn, Quan gia tiếp tục điều hành việc nước. Hàn lâm viện Đinh Củng Viên bẩm tấu:

– Ba ngày trước có thư cấp báo của Tĩnh Quốc Vương Trần Quốc Khang từ nam gửi ra cho biết đạo quân của Toa Đô, Giảo Kỳ, Đường Ngột Đãi và Lưu Khuê đã kéo vào Bố Chính, sức giặc quá mạnh, vương không giữ nổi nên phải bỏ Hoan Châu rút về Diễn Châu, ngài khẩn cấp xin cứu viện. Hai ngày trước Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật đem quân từ tây bắc về, chúng thần đã bàn bạc cẩn trọng, hôm qua vương đã dẫn binh qua ngả tây Thanh Hóa vào nam tăng viện.

Nhân Tông rất hài lòng, ngài nói:

– Không có mặt trẫm và Thượng hoàng, quần thần đã kịp thời quyết định ứng phó, như vậy là được việc. Vua tôi đồng tâm hiệp ý thì há sợ giặc Nguyên sao?

Vừa lúc có quân hiệu đem thư của Hưng Đạo Vương trình lên, vua đọc xong rồi bảo quần thần:

– Quốc Tuấn nhìn xa trông rộng thật, vương biết tình hình Hoan Ái đang nguy cấp nên đề nghị cử Quang Khải dẫn quân vào nam chống giặc. Ý của Chiêu Minh thế nào?

Quang Khải đáp:

– Xã tắc lâm nguy, đâu thể khoanh tay đợi giặc, thần phụng chỉ vào nam đánh Mộng Thát.

Nhân Tông mừng lắm, bèn bảo:

– Trong thư Quốc Tuấn có nói Nhân Huệ Vương chỉ huy hơn ba trăm chiến thuyền đang kéo về cửa Đại An chờ lệnh. Thái sư dẫn năm vạn binh thuyền kết hợp với quân của Khánh Dư vượt biển vào nam giành lại Hoan Diễn bằng mọi giá.

Ý chỉ của vua đã rõ nhưng Quang Khải còn phân vân, bèn hỏi:

– Giặc chưa đánh xuống vì thấy ta tập trung binh lực ở đây, hẳn chúng còn chờ quân Toa Đô và Đường Ngột Đãi kéo ra để ép ta từ hai phía. Nay thần dẫn quân vào nam, lực lượng ở Thiên Trường sẽ yếu đi, vậy chủ ý của hoàng thượng ra sao?

Nhân Tông nói:

– Một phần ba quân theo khanh, Thiên Trường vẫn còn hơn chục vạn. Nếu Chiêu Minh làm chậm bước tiến của bọn Giảo Kỳ, Toa Đô thì coi như kế hoạch tiến công hai đầu của giặc thất bại, lực lượng của trẫm đủ sức đối đầu với Thoát Hoan. Trách nhiệm ở phương nam rất lớn, trẫm muốn dưới trướng Chiêu Minh có nhiều trợ thủ giỏi, ai có thể lên đường cùng Thái sư?

Bên dưới, nhiều người bước ra giữa sảnh hướng mặt về phía vua mà hô vang “Chúng thần xin theo Thái sư vào nam đánh giặc. Mong bệ hạ chuẩn thuận”. Trong đấy có Tả Thiên Vương Trần Đức Việp, Văn Túc Vương Trần Đạo Tái, Hưng Ninh Vương Trần Quốc Tung và Nội tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh.

Hoàng thượng ngạc nhiên khi thấy trong số quần thần xin ra trận có cả Hưng Ninh Vương, vốn là người ăn chay niệm Phật, bèn nói:

– Hưng Ninh tuổi đã cao, lại không quen chuyện đổ máu, hay là ở lại với trẫm?

Quốc Tụng đáp:

– Hưng Đạo chỉ kém thần vài tuổi còn thống lĩnh ba quân xông pha trận tiền, thần cũng thừa sức vác gươm ra trận. Thần vốn ghét sát sinh nhưng khi lũ giặc cuồng bạo tàn sát dân ta thì việc diệt trừ hậu họa cho người vô tội là điều nên làm. Thỉnh cầu hoàng thượng soi xét.

Vua Nhân Tông đành chấp thuận rồi lệnh cho các quan tướng xuất binh vào đêm mai để tránh tai mắt của kẻ thù.

Trước lúc lên đường, Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải đến bái biệt Thượng hoàng. Ở chốn riêng tư, huynh đệ họ không câu nệ vua tôi mà dùng lối xưng hô thân mật.

Thánh Tông dặn dò:

– Đường vào nam muôn vàn hiểm ác, dù là chuyện nhỏ cũng phải suy tính cho kỹ. Đầu não vững vàng thì tướng sĩ mới bền chí đánh giặc, đệ nhất thiết phải bảo trọng bản thân.

Quang Khải đáp:

– Lời của hoàng huynh, đệ xin ghi nhớ. Nhưng quả tình trong bụng đệ chưa thật yên tâm về lực lượng ở Thiên Trường. Khi giặc biết ta điều bớt quân vào Hoan Diễn có thể chúng sẽ tiến đánh, nếu tình hình bất lợi thì hoàng huynh và hoàng thượng hãy rút quân ra Hải Đông, đệ đã báo tin cho Quốc Tuấn cử quân túc trực đón đợi.

Thánh Tông cảm kích lắm, ngài bảo:

– Người đi kẻ ở lo lắng cho nhau, giữa trùng điệp giặc thù mà tình huynh đệ vẫn sâu như biển Đông, nghĩa quân thần vẫn cao tựa núi Thái, đây chính là sức mạnh của vương triều ta đó.

Sau chiến thắng ở Đà Mạc, bọn Lý Hằng, Khoan Triệt dò dẫm qua các luồng lạch sông Luộc, thấy địa thế sông ngòi chằng chịt, nhiều đầm lầy, bãi sậy âm u hoang dại khiến chúng e dè không dám tiến, tìm chỗ đất cao lập trại. Lý Hằng tung thám báo xem xét địch tình và xác lập phương hướng hành binh. Vài ngày sau chúng quay về bẩm báo “Quân An Nam đông như kiến lại có nhiều đồn lũy kiên cố đóng giữ cả một vùng rộng lớn phía đông nam”. Tướng giặc bàn bạc với nhau kế sách đối phó. Ô Mã Nhi hùng hổ nói:

– Ta nên chia quân làm hai ngả, bộ binh đánh thắc xuống phía nam, đội chiến thuyền chở thêm vài vạn quân xuôi ra biển rồi từ biển đánh vào Thiên Trường, dứt khoát phá được thế trận của chúng.

Bột La Hợp Đáp Nhĩ nói:

– Vùng này hồ đầm chằng chịt, muỗi vắt nhiều vô kể, không thông thạo thủy thổ thì khó mà tiến quân thuận lợi.

Mãng Cổ Thái thông báo:

– Lương thực chỉ đủ cho ba ngày, làng mạc quanh vùng đều trống vắng, việc thu lương không có hiệu quả. Phải lo được cái ăn rồi hãy tính chuyện tiến công.

Khoan Triệt có chủ ý:

– Nên rút quân về đường cũ. Bẩm báo tình hình với Trấn Nam Vương rồi tùy ngài quyết định đường hướng. Ý ta là vậy, còn Lý tướng quân nghĩ sao?

Lý Hằng nói:

– Rút quân là thượng sách. Vậy cứ theo ý của ngài mà tiến hành.

Thấy đầu lĩnh Tả thừa và Hữu thừa cùng nhất trí lui binh, trong bụng Ô Mã Nhi bất phục nhưng không dám phản ứng. Sáng hôm sau, binh đoàn tiên phong thủy bộ của giặc Nguyên rút về hướng Sông Hồng để hội quân với chủ soái Thoát Hoan.

Lại nói về Trấn Nam Vương. Sau khi sai Lý Hằng, Khoan Triệt thống lĩnh quân tiên phong tiến xuống phía nam, Thoát Hoan vẫn án binh bất động. A Lý Hải Nha hỏi:

– Tại sao đại vương chưa quyết định cất quân?

Hoan giải thích:

– Nếu dốc toàn quân tiến đánh Thiên Trường thì bọn Quốc Tuấn sẽ thừa cơ kéo về Thăng Long. Ta đã báo công chiếm kinh đô An Nam, bấy giờ sẽ ăn nói sao với thiên tử? Chi bằng chờ xem quân tiên phong đánh chác ra sao, rồi quyết định cũng chưa muộn.

Đang nóng lòng chờ tin tức của bọn Lý Hằng, Khoan Triệt thì nghe tin chúng đã trở về. Thoát Hoan sửng sốt, vội kêu vào hỏi chuyện. Hai viên đầu lĩnh khua môi múa mép kể lể chiến công ở Đà Mạc và tô vẽ về lực lượng hùng hậu của nhà Trần ở Thiên Trường để biện minh cho hành vi thoái lui của chúng.

Thoát Hoan hỏi:

– Bọn người nói quân An Nam ở Thiên Trường có tới ba mươi vạn, thử hỏi làm sao trong thời gian ngắn chúng huy động được ngần ấy quân?

Khoan Triệt lý giải:

– Trên đường tiến quân, bản tướng thấy trong các làng mạc vắng bóng đàn ông, bèn tra khảo bọn dân đen thì được chúng khai báo rằng đàn ông trong làng đã rủ nhau theo quốc vương của chúng đi đánh trận cả rồi.

Thoát Hoan nói:

– Tình thế này rất bất lợi cho ta, trước sau chúng đều mạnh, trong khi bọn Toa Đô, Đường Ngột Đãi chưa thấy đâu cả. Các tướng có kế sách gì hãy nói ra?

A Lý Hải Nha đề nghị:

– Như vậy lực lượng của giặc đã ngang bằng ta, muốn thắng chúng cần xin viện binh.

Thoát Hoan cho là phải, bèn sai người thảo thư gửi về Nguyên triều. Trong thư có đoạn viết “…Trần Nhật Huyền chạy đến hai xứ Thiên Trường, Trường Yên, binh lực lại tập hợp được. Quốc Tuấn tụ hơn một ngàn thuyền ở Vạn Kiếp. Nguyễn Lộc giữ Vĩnh Bình. Quan quân thì đi xa, đánh lâu, lơ lửng quãng giữa. Toa Đô, Đường Ngột Đãi thì đến không đúng kỳ hạn. Cho nên xin thêm quân”.

Trong thư cầu viện binh, Thoát Hoan không hề nói quá về thực trạng chiến trường thượng tuần tháng hai năm Ất Dậu. Quân Nguyên kéo về Thăng Long chưa đầy nửa tháng thì Hưng Đạo Vương đã dẫn quân từ trên núi tràn xuống thu hồi toàn bộ vùng đông bắc. Đóng bản doanh tại Vạn Kiếp, Vương điều binh khiển tướng đánh phá hậu quân của địch, nhổ đôn đốt trại, chặn đường tiếp tế, chiếm đoạt lương thảo, khiến bọn giặc luôn ở trong tình trạng trực chiến, hao tổn tinh thần, thiếu ăn thiếu ngủ, đêm ngày chỉ lo bị đánh úp, đánh lén. Tình thế “lưỡng đầu thọ địch” của quân dân Đại Việt đã dịch chuyển sang phía kẻ thù, đại quân của Thoát Hoan bị kẹp giữa hai lực lượng lớn của ta là đạo quân của Trần Hưng Đạo ở phía bắc và đạo quân của các vua Trần ở phía nam. Đúng như trong thư cầu viện, hơn ba mươi vạn quân Nguyên Mông đang “lơ lửng quãng giữa”.

Khi nghe tin Thoát Hoan cử hai viên Vạn hộ là Lý Bang Hiến và Lưu Thế Anh chỉ huy một vạn quân thiết lập binh trạm từ biên giới đến Thăng Long, Hưng Đạo cả mừng, ngài nói với các tướng:

– Chúng rải một vạn quân trên một tuyến đường dài hơn bốn trăm dặm thì có khác nào cắt nhỏ một tảng thịt lớn để cho ta dễ nuốt. Không thể bỏ qua cơ hội này, các tướng hãy liên kết với hào trưởng địa phương mà nhổ dần từng binh trạm của giặc.

Ngài cho thảo hàng loạt văn thư gửi các thủ lĩnh miền núi, kêu gọi họ sát cánh với quân đội triều đình triệt phá con đường tiếp vận của địch, còn truyền lệnh cho Nguyễn Địa Lô:

– Người dẫn năm trăm quân lên Vĩnh Bình liên kết với trại chủ Nguyễn Thế Lộc và Nguyễn Lĩnh trấn giữ các cứ điểm trọng yếu, đánh chặn bất cứ kẻ nào xuất nhập qua biên giới. Hãy kiên nhẫn giăng bẫy, sẽ có lúc bắt được thú dữ.

Chương 4

Giao nộp Thanh Hóa, Trương Hiến Hầu nối giáo cho giặc

Công phá Thiên Trường, Trấn Nam Vương bủa lưới ép vua

Trong đoàn quân Mông Thát từ Chiêm Thành kéo vào Bố Chính có thân vương Giảo Kỳ. Mang tiếng là người có địa vị cao nhất, song y không phải là tướng đánh trận mà chỉ giữ vai trò tô điểm cho binh đoàn thêm phần vênh vang xôm tụ, còn binh quyền đều nằm trong tay Tả thừa Đường Ngột Đãi và Hữu thừa Toa Đô.

Sau nhiều tháng chinh chiến Chiêm Thành mà chẳng làm nên trò trống gì, đầu mùa hạ năm Giáp Thân (1284) quân Nguyên rút lên phía bắc nước Chiêm tiếp giáp với Đại Việt, án binh nằm chờ đại quốc phát lệnh khởi chiến để kéo vào nước ta. Ngồi không cũng phải ăn, trong khi châu Ô Lý của Chiêm Thành trước nay cư dân thưa thớt, cồn cát nhiều hơn đất ruộng, muốn nuôi mười vạn khẩu đâu dễ. Mỏi mắt trông ngóng viên binh, viện lương mà chỉ thấy biển trời mù mịt, còn thuyền bè vẫn biền biệt tăm hơi. Không có gì để cướp thì phải bỏ sức ra trồng tỉa ngõ hầu có cái cho vào miệng. Túng thế, đám đầu lĩnh bàn bạc kiếm kế sinh nhai. Toa Đô đề nghị:

– Lương thực chỉ còn đủ ăn một tháng, nếu không có nguồn bổ sung thì nguy khốn. Phải kịp thời cho quân khẩn hoang trồng trọt, trù trừ sẽ đói to.

Giảo Kỳ nói:

– Tung quân đi vơ vét khắp nơi còn hơn là bắt chúng làm nông.

Đường Ngột Đãi cười mỉa, đáp:

– Ngài ngồi một chỗ nên không biết bên ngoài ra sao. Ở cái xứ đi ba chục dặm mới thấy mười nóc nhà thì có gì mà vét? Ta thuận theo ý của Hữu thừa, cần sớm tổ chức trồng khoai củ, nuôi lợn gà kẻo có ngày phải giết cả bầy ngựa chiến để chống đói.

Đã có đồng minh, Toa Đô trắng trợn phân nhiệm:

– Theo ta nên chia quân làm ba. Tả thừa đầu lĩnh ba vạn quân trấn giữ phía nam đề phòng Chiêm Thành tập kích, ta nắm ba vạn quân trấn giữ phía bắc phòng ngừa An Nam đánh lén, còn Giảo Kỳ vương điều hành bốn vạn quân làm nông.

Nghe thấy vậy, Kỳ giãy nảy lên:

– Ta chẳng biết gì về trồng trọt thì làm sao mà trông coi cái công việc đất cát bẩn thỉu.

Toa Đô phản ứng:

– Đành chịu thôi. Ngài không đánh trận được thì phải lo hậu cần. Chưa biết gì thì kêu tướng sĩ đến mà hỏi, còn tổ chức thế nào là do ngài quyết định, miễn có cái ăn là được.

Đường Ngột Đãi an ủi:

– Bọn ta ngoài trách nhiệm phòng thủ còn lo thêm việc vào rừng lên núi săn bắn muông thú. Kiếm được thịt ngon thì cũng có phần của ngài.

Giảo Kỳ bị lép vế đành bấm bụng nín nhịn. Y ngẫm nghĩ “Ta thân cô thế cụt ở chốn chiến trường xa xôi nên phải chịu, mai mốt trở về Đại Nguyên dứt khoát trả mối nhục này”.

Việc tổ chức sản xuất nông nghiệp không hề đơn giản, bọn lính chiến Mông Thát quen vung giáo mác giết chóc lại tỏ ra kém cỏi khi cầm cày cuốc vỡ đất, cho nên hiệu quả chẳng được như ý muốn. Tuy chúng chưa đến nỗi chết vì đói, nhưng tình trạng thiếu thốn lương thực vẫn thường trực suốt tám tháng trú đóng ở Ô Lý.

Đạo quân đói kém tại cực bắc Chiêm Thành thèm khát những cánh đồng chín rộ, những vườn cây trĩu quả ở bên kia biên giới, chúng thấp thỏm đợi ngày ồ ạt kéo sang lãnh thổ Đại Việt để ăn tươi nuốt sống mọi cái có thể tiêu hóa được.

Sự chậm trễ xuất quân của Toa Đô có nguyên do từ việc không nắm bắt kịp thời tín hiệu khởi sự. Chẳng những đoàn chiến thuyền tăng viện của Hốt Đô Hổ và Ô Mã Nhi không gặp được đồng đội Chiêm Thành, bộ sậu Toa Đô còn đen đủi khi toán truyền tin do thiên triều phái đi mất hơn hai tháng mới tìm thấy bọn họ. Thuyền liên lạc từ Đại Nguyên rời bến đầu tháng mười một, theo tính toán sẽ tới Chiêm Thành trong vòng hai mươi ngày, kịp truyền lệnh cho Giảo Kỳ, Toa Đô và Đường Ngột Đãi tiến đánh An Nam vào thượng tuần tháng chạp năm Giáp Thân. Chúng đến vùng biển Đồ Bàn đúng hạn kỳ song chẳng thấy một bóng dáng quân Nguyên, bèn xuôi thuyền xuống nam hàng trăm dặm rồi lại quay ngược lên phía bắc, men theo bờ biển dò tìm tung tích đối tượng. Đến ngày hai mươi tháng giêng năm Ất Dậu, bọn truyền tin mới phát hiện thấy đạo quân chinh phạt phương nam đang đói rũ ở vùng Ô Lý.

Ngày hai mươi hai tháng giêng, Toa Đô và Đường Ngột Đãi thống lĩnh mười vạn quân chia làm hai cánh tả hữu kéo vào phía nam Đại Việt. Đường Ngột Đãi và Lưu Khuê chỉ huy bốn đói ăn khát uống càn quét Bố Chính, vừa đánh dẹp sức đề kháng của ta vừa triệt để vơ vét lương thực, thực phẩm. Đãi huấn thị toàn quân “Cướp phá thỏa thê, lúa non cũng vặt cho hết, khoai củ bằng ngón chân cái cũng nhổ sạch cho vào bao, bắt được gà vịt thì chia nhau mà ăn, bắt được trâu bò thì giao cho quân lương xả thịt sấy vạn quân khô dự trữ”. Cơn lốc ma quỷ kéo đến đâu là tan hoang đến đấy, làng bản bị đốt phá tiêu điều, ruộng vườn bị tận thu xơ xác, vật nuôi bị bắt sạch, người nào chống đối là chúng thẳng tay sát hại.

Lực lượng của ta ở Bố Chính chỉ có năm ngàn quân dưới quyền Chỉ huy sứ Ngô Nhân Trú vốn đã lập phòng tuyến trên sông Nhật Lệ cản địch. Nước sông cạn, kị binh giặc dễ dàng băng qua tung hoành ngang dọc trận địa phòng thủ. Chiến binh Đại Việt chống đỡ không nổi, bị thương vong quá nhiều, Ngô tướng quân dẫn hơn nghìn tan binh rút chạy lên thượng nguồn. Vạn hộ Lưu Khuê dẫn quân truy kích. Giặc bắt được hai trăm chiến sĩ, trong số đấy có Chỉ huy sứ họ Ngô, Lũ hổ đói chẳng thiết tra khảo tù binh, vung đao giết sạch rồi hè nhau xông vào các làng bản kiếm cái ăn.

Sáu vạn quân dưới quyền của Toa Đô và Giảo Kỳ bỏ qua Bố Chính mà kéo thẳng ra châu Hoan rồi đụng độ với quân của Tĩnh Quốc Vương Trần Quốc Khang bên dòng sông La. Theo kế sách phòng thủ Hoan Diễn của môn khách dưới trướng, Quốc Khang không cố thủ trong thành Hoan Châu mà cho lập phòng tuyến từ xa để cản địch. Quân ta đóng cọc dưới sông và dựng trên bờ bắc nhiều chiến lũy bằng sọt tre đựng đất chồng lên nhau, lúc cũng có thể từ lũy đất xông ra, lúc thủ có thể náu mình tránh tên bắn.

Toa Đô tổ chức vượt sông ở ba đoạn, Quốc Khang hò quân đánh chặn đoạn giữa. Từ sau chiến lũy, các chiến binh bắn tên và dùng sào tre vót nhọn hất giặc xuống nước khiến chúng tử thương vô số. Không ngờ địch còn vượt sông ở hai chỗ khác nên quân ta dính đòn vu hồi, hơn một vạn binh sĩ Đại Việt bị giặc bao vây trong cái thế không còn đường rút.

Giữa lúc nguy cấp, Tĩnh Quốc Vương hô hào binh sĩ mở đường máu thoát hiểm. Trên tay lăm lăm gươm nhọn, Vương cưỡi ngựa nâu đi đầu cùng với ba trăm kị mã lăn xả vào đội hình giặc, bộ binh bám gót phía sau, giáo mác vung lên, đao kiếm bổ xuống, ta và địch chém giết nhau tơi bời, xác người vương vãi khắp cánh đồng hoang hóa. Hơn tám ngàn chiến sĩ vượt thoát theo chủ tướng rút chạy về hướng tây bắc, bỏ lại hai ngàn thân xác đồng đội trên bãi chiến trường ngập ngụa máu.👁️️

Quân Thát cũng bị tổn thất nặng nề lại thêm phần kiệt sức vì đói khát, Toa Đô quyết định không truy kích mà kéo quân vào thành Hoan Châu. Giặc thu được một kho lương đầy ắp, hí hửng không lo thiếu đói trong nửa tháng.

Tĩnh Quốc Vương dẫn quân về Diễn Châu để củng cố lực lượng và tuyển thêm quân. Biết thế thù quá mạnh, với binh lực tại chỗ khó mà chống được giặc, vương viết thư cấp báo với triều đình và cho người dân cáo thị khắp nơi kêu gọi dân chúng đầu quân cứu nước. Chỉ trong ba ngày, hơn năm ngàn trang đinh Hoan Diễn lũ lượt gia nhập đội ngũ của Trần Quốc Khang.

Thành Diễn Châu được dựng bằng gạch sống, cao hai trương, dài rộng mỗi chiều không quá năm chục trượng, án ngữ con đường độc đạo vào nam ra bắc vốn hình thành từ xa xưa. Trần Quốc Khang tổ chức phòng thủ Diễn Châu bằng thế kiềng ba chân, ông giữ lại trong thành non nửa quân số, lực lượng còn lại chia làm hai đội tả hữu đóng trại cách thành năm dặm, trong ngoài có thể ứng cứu lẫn nhau, nếu giặc vây thành thì các đội quân ở ngoài thành tập kích hậu quân địch để giải vây. Ông còn dặn dò hai tiểu tướng chỉ huy quân tả hữu là Phan Cương và Nguyễn Thế Bảo “Khi giặc công thành, các ngươi bí mật áp sát hậu quân địch, nghe hiệu lệnh của ta tức thời ào ra mà đánh. Nếu nguy cấp thì rút lên Trà Lân”.

Để lại hai vạn quân trấn giữ thành Hoan Châu và lập đồn trại ở các vùng lân cận, ngày hai mươi tám tháng giêng, Toa Đô chỉ huy gần bốn vạn binh tiến ra châu Diễn. Y đề nghị Giảo Kỳ đi thương thuyết. Gã thân vương dẫn theo hai hộ vệ đứng dưới thành Diễn Châu đòi gặp Quốc Khang. Tĩnh Quốc Vương từ trên cao hỏi vọng xuống:

– Ta là Trần Quốc Khang đại vương nước Nam, mấy người muốn hỏi gì?

Giảo Kỳ nói:

– Nghe danh vương bấy lâu, nay mới được diện kiến. Ta là Giảo Kỳ, cũng tước vương như ông, Sở dĩ đích thân đến đây là muốn bàn luận phải trái giữa hai người quý tộc tao nhã, tránh để bọn tướng lỗ mãng không thích dùng lời lẽ mềm mỏng lại đòi nói chuyện bằng đao kiếm.

Quốc Khang đáp:

– Nghe xưng danh ta đã hiểu vai trò thơm tho của ông trong đoàn quân đi cướp phá nước người. Đừng dài dòng nữa, có gì muốn trình bày thì nói cho nhanh.

Giảo Kỳ nói:

– Phụng mệnh thiên tử, ta dẫn quân đi hỏi tội Chiêm Thành, công việc đã hoàn tất, nay lên đường về nước, lại bị ông đem quân chặn đánh. Như vậy là muốn khiêu chiến với Đại Nguyên sao? Nếu mở cổng thành cho quân ta qua thì lỗi cũ không tính, binh sĩ đôi bên cũng không phải đổ máu. Nhược bằng chống lại, ta sẽ cho quân san phẳng thành này.

Quốc Khang cười lớn rồi bắt bẻ lại:

– Giọng điệu của ông chỉ lừa được con nít. Các ông đánh Chiêm Thành thì đi lối nào hãy về lối đó, cắc cớ gì phải kéo qua bản quốc? Muốn mượn đường sao không gửi thư hỏi trước mà lại bất ngờ đánh sang? Mấy người lính của ta từ Bố Chính chạy về cho biết, bầy Mông Thát các người còn ác hơn thú dữ, giết chóc cướp phá không chừa bất cứ thứ gì.

Giảo Kỳ chống chế:

– Chẳng qua đấy là lỗi của bọn lính vô kỉ luật, ta sẽ nghiêm trị. Nếu ông chấp nhận mở cổng thành, ta hứa sẽ không để xảy ra những chuyện như thế.

Quốc Khang bác bỏ thẳng thừng:

– Lời hứa của kẻ cướp, ai mà tin cho nổi. Đừng mơ chuyện ta mở cổng thành, có giỏi thì xông vào đây mà tự mở.

Giảo Kỳ đổi giọng quát nạt:

– Lũ Nam man dám thách thức thiên triều ắt chuốc vạ. “Rượu mời không uống, muốn uống rượu phạt”, khi ta chiếm được thành sẽ bêu đầu người trên cọc.

Tĩnh Quốc Vương phất tay làm hiệu, ba xạ thủ giương cung bắn, ba mũi tên cắm thẳng xuống đất cách mấy gã Mông Cổ không đầy hai bước chân.

Quốc Khang nói lớn:

– Người đến thương thuyết nên ta không giết. Cút xéo đi cho rồi.

Giảo Kỳ hú vía, vội cùng hai tên hộ vệ quay ngựa chạy thục mạng.

Toa Đô thúc quân xông lên đánh vào phía đông thành Diễn Châu, bọn khiêng mộc đi trước chắn tên, phía sau là đám lính vác thang công tường và chày gỗ phá cổng. Chờ cho địch tiến tới tầm xạ kích, Tĩnh Quốc hạ lệnh bắn tên cầu vồng, hàng trăm mũi tên bay vọt lên trời rồi xé gió lao xuống đội hình giặc. Nhiều đứa gục ngã, những đứa khác lại ào đến thế chỗ, quân giặc vẫn tiến không lùi. Sau loạt tên thứ ba, giặc đã áp sát chân thành. Hàng loạt thang bám vào tường, bọn Mông Thát ồ ạt trèo lên. Ở bên dưới, giặc dùng chày gỗ ra sức phá cổng.

Quân ta từ trên thành dùng giáo nhọn đâm giặc và lấy chạc gỗ đẩy thang bật khỏi tường cho lật nhào xuống. Chúng lại tiếp tục dựng thang leo lên. Tĩnh Quốc và các tướng lên cả mặt thành sát cánh với binh sĩ chống địch. Cổng thành bị phá sập, giặc chưa kịp ào qua thì đống củi tẩm dầu phía sau bùng cháy, lửa bịt kín lối vào, rồi hàng loạt tên bắn ra, xuyên qua ngọn lửa hạ gục nhiều thằng đứng lố nhố phía trước.

Hữu thừa Toa Đô cả giận khi thấy quân sĩ đánh không xong cái tòa thành con con bên trực tiếp chỉ huy một đội quân bất ngờ tấn công tường thành phía nam. Lực lượng của ta ở đấy thưa mỏng, sức kháng cự yếu ớt nên giặc leo được lên thành, hai bên giáp chiến kịch liệt, giành giật nhau từng gang tấc.

Tình hình cực kỳ nguy cấp, Quốc Khang quyết định tung lực lượng dự trữ vào trận. Tù và nổi lên inh ỏi, nhận được hiệu lệnh của chủ tướng, Phan Cương và Nguyễn Thế Bảo đồng loạt dẫn quân xông ra từ những lũy tre xanh đánh thẳng vào sau lưng địch. Bị tập kích bất ngờ từ hai phía, bọn giặc luống cuống chống đỡ. Giảo Kỳ ngồi ở trung quân vô cùng hoảng loạn mà chẳng biết dụng binh phản đòn đánh nhảy lên mình ngựa giục quân tháo chạy. Quân của Cương và Bảo đánh ngang đả dọc, giết địch vô số rồi hò nhau đuổi theo bọn Giảo Kỷ.

Thấy Giảo Kỳ bị tập kích, Toa Đô vội thu binh, quay về giải cứu đồng bọn. Quân trong thành thoát hiểm, Quốc Khang tập hợp đội ngũ, thu gom vũ khí, đốt kho lương rồi rút qua cửa tây lên vùng núi Trà Lân.

Giảo Kỳ dẫn quân chạy được mười dặm thì gặp đạo quân của Đường Ngột Đãi đang hành binh trên đường. Chúng hợp quân và tổ chức phản công, bọn Toa Đô cũng đang ập đến, lực lượng của ta rơi vào tình thế bị ép từ hai phía. Phan Cương và Nguyễn Thế Bảo liền rút chạy theo hướng tây. Giặc kéo về công phá thành Diễn Châu, không ngờ quân ta đã đi hết.

Trần Nhật Duật hội quân với Trần Quốc Khang ở Trà Lân. Hai huynh đệ bàn tính kế hoạch đánh giặc. Nhật Duật cho rằng:

– Bọn Toa Đô, Đường Ngột Đãi đang khẩn trương mở đường để tiến ra bắc, tất vùng chúng chiếm được ở phía sau sẽ lỏng lẻo khó giữ cho chặt. Giặc tập trung ở Diễn Châu thì ta đánh Hoan Châu, buộc chúng phải quay về tiếp ứng. Bấy giờ kế hoạch hành binh của địch bị chậm trễ, Thượng hoàng và Quan gia ở Thiên Trường cũng giảm được áp lực từ phía nam.

Trần Quốc Khang nhất trí với kế sách của người em. Các vương chia quân làm hai cánh từ núi Trà Lân kéo xuống vùng đồng bằng ven biển. Mấy ngàn quân của giặc lập trại đóng đồn rải rác nhiều nơi đều bị quân ta diệt sạch. Thừa thắng, Quốc Khang và Nhật Duật đem quân bao vây thành Hoan Châu. Nghe tin cấp báo, Toa Đô và Đường Ngột Đãi dẫn theo năm vạn quân quay vào Nghệ An đánh dẹp, giao Diễn Châu cho Giảo Kỳ trấn giữ.

Nhật Duật và Quốc Khang lui binh né giặc, khi đêm xuống lại bất ngờ đột kích vào trại của Đường Ngột Đãi, đánh phá tơi bời rồi nhanh chóng rút đi. Trong trận ấy Phạm Thái và Lô Viên Dũng đã có công lớn khi cùng toàn thám báo đột nhập trại giặc hạ thủ bọn tuần tiễu, mở lối cho quân ta xông vào.

Sáng hôm sau, Đường Ngột Đãi nói với Toa Đô:

– Hữu thừa chắc vẫn không quên những ngày quần thảo với bọn quốc vương Đà La Bạt Ma khiến ta vừa mệt mỏi lại vừa thua thiệt mà chẳng được tích sự gì. Nếu cứ quanh quẩn ở đây thì ta lại rơi vào tình thế giống ở Chiêm Thành.

Toa Đô nói:

– Đúng vậy. Cứ dây dưa đánh dẹp thì cả năm chưa chắc đã bình xong bọn kháng cự. Theo hẹn, ta đã quá trễ để hội quân với Trấn Nam Vương. Bỏ quách đất này cho rồi.

Đường Ngột Đãi hào hứng nói:

– Hiện ta chỉ còn hơn chín vạn binh, nếu để hao tổn thêm nữa thì mặt mũi nào mà trình diện Trấn Nam Vương. Vậy nên thu xếp lên đường cho sớm.

Quân Nguyên rút khỏi Nghệ An ngay trong ngày, trên đường hành binh qua Diễn Châu chúng rút cả quân đang trấn giữ ở đấy. Một vùng lãnh thổ từ Hoan Diễn trở vào lại thuộc về ta.

Trần Quang Khải và Trần Khánh Dư kéo binh thuyền vào đến Nghệ An thì nghe tin giặc đã đánh ra Thanh Hóa. Chiêu Minh đề nghị Tĩnh Quốc và Chiêu Văn lựu binh trấn thủ Hoan Diễn, củng cố lực lượng, tăng cường phòng bị và phủ dụ dân chúng khôi phục sản xuất để có lương thực dành cho kế sách lâu dài. Còn ông và Nhân Huệ đem quân ra Thanh Hóa chặn giặc.

Nhật Duật không vui, phàn nàn rằng:

– Có Tĩnh Quốc ở đây là được rồi, huynh kêu đề án binh thì khác nào bảo con nhà lính đi trong vườn rau trong khi kẻ cướp đang hoành hành ngay trước mũi.

Quang Khải cười rồi nói:

– Hoan Diễn như người vừa khỏi ốm nhưng chưa lại sức, nếu giặc quay lại thì Tĩnh Quốc không đủ quân chống đỡ. Đệ trường chinh từ tây bắc vào tận trong này, lực lượng hẳn suy kiệt nhiều, nên cho binh sĩ nghỉ ngơi và tranh thủ tuyển thêm quân. Một vài tháng sau, tình hình Hoàn Diễn ổn định thì đệ có thể kéo quân ra bắc.

Nhật Duật tiếp tục phàn nàn:

– Đến lúc ấy chắc gì còn giặc mà đánh.

Khánh Dư góp lời:

– Ta có kề cận Hưng Đạo Vương một thời gian, theo ngài ấy thì nhất đến đầu mùa hạ quân ta mới tổng phản công, huynh vẫn thừa cơ hội đánh giặc.

Quốc Khang bảo:

– Có Chiêu Văn ở đây ta cũng yên tâm hơn, Thái sư đã nói vậy thì đệ nên nghe theo.

Quang Khải nói:

– Hoan Diễn phải dự tồn binh lương để dùng khi đánh lớn. Theo ta, Hưng Ninh ở lại trong này ít tháng trợ giúp Tĩnh Quốc và Chiêu Văn bổ sung lực lượng, tích trữ lương thảo.

Hưng Ninh Vương Trần Quốc Tung đáp:

– Ta theo ngài đi đánh giặc bây giờ lại bảo đi gom lương. Thế là Chiêu Văn thành gã trông vườn rau còn ta thành kẻ mót ruộng thóc.

Mọi người cùng cười vui vẻ. Quốc Khang nói đùa:

– Chiêu Minh cũng khéo lựa người. Hưng Ninh ăn chay nên không tốn kém, nếu giao cho Nhân Huệ thì sợ y ăn sạch gà lợn.

Các vương hầu lại cười như nắc nẻ. Một chút thư giãn hiếm hoi trong những ngày dài đau thương và uất hận.

Chương Hiến Thượng Hầu Trần Kiện tuổi đời chưa đầy ba mươi nhưng trên danh nghĩa là cháu đích tôn của Thái Tông hoàng đế nên được triều đình vì nể mà giao trọng trách trấn thủ Thanh Hóa. Trong tay Kiện có hơn chín ngàn quân, ngoài ra còn có gần ba ngàn gia binh của các quý tộc trong vùng, như vậy lực lượng không phải là quá yếu. Vậy mà lúc bọn Ô Mã Nhi kéo binh thuyền vào Ngu Giang thì quân của Kiện chưa đánh đã tháo chạy. Tướng bạc nhược tất quân yếu hèn, Chương Hiến vì tham sống sợ chết nên không dám đương đầu với giặc dữ, trách sao được đám binh sĩ bỏ chiến lũy tìm cách thoát thân. Ô Mã Nhi không chiếm Ái Châu mà chỉ dụng phép du binh đổ quân vào cướp phá rồi chuyển hướng tiến ra bắc nhưng cũng để lại một trải nghiệm về sức mạnh của quân Nguyên đủ khiến cho tinh thần của Kiện suy sụp.

Sau trận đấy, Trần Kiện bàn bạc với bọn tùy tướng và môn khách:

– Quan gia bị thiên tử triệu tập lại chẳng chịu vào chầu, khiến Đại Nguyên nổi giận gây việc binh đao. Nước mất nhà tan là việc nhãn tiền vậy mà còn chấp mê, không tỉnh ngộ.

Môn khách Lê Tắc hỏi:

– Chủ nhân dự tính thế nào?

Trần Kiện nói:

– Nhân bất vị kỉ, thiên tru địa diệt. Không lẽ chấp nhận gánh chịu hậu quả từ thái độ ngạo mạn, ngu xuẩn của phụ tử Quan gia và triều đình hay sao? Dứt khoát phải tìm một con đường sống cho ta và các ngươi.

Triệu Mạnh Tín, một viên quan nhà Tống sang thần phục Đại Việt được cất nhắc làm chức Đô thống dưới trướng Trần Kiện, kể lể nỗi niềm:

– Trước kia họ quan cũng vì khư khư tiết tháo mà bỏ nước ra đi cho trọn đạo trung can với cựu Tống, lỡ mất cơ hội được tề tựu dưới ánh dương chói lọi của thiên tử Đại Đô, lúc hối lại thì đã muộn. Nay chiêm nghiệm mới thấy, khi vật đổi sao dời mà còn níu giữ cơ đồ đang chìm đắm thì tự mình hại mình. Nhìn cái gương của tại hạ có lẽ cũng giúp được đại nhân biết phải làm gì cho thức thời.

Thấy thuộc hạ đều tâm đắc với việc trở giáo quy phục ngoại bang, Trần Kiện mừng lắm, bèn nói:

– Như vậy là chúng ta đã trên dưới đồng lòng nương bóng phương Bắc, đây là lựa chọn hợp thời để bảo toàn tính mạng của mình và gia quyến. Khi người Nguyên quay lại Thanh Hóa, các ngươi hãy cùng ta đến trình diện, xin theo về với đại nghĩa của thiên tử.

Lê Tắc nói:

– Việc này nên giữ kín khi chưa có thời cơ thực hiện. Trong quân tất có kẻ thủ cựu, nếu biết được ý đồ của chủ tướng, chúng sẽ tự nhau gây biến.

Viên Lang tướng họ Diệp, một kẻ đồng tộc, đồng cảnh ngộ với Triệu Mạnh Tín, hiến kế:

– Theo tại hạ, các vị chỉ huy cần bí mật sàng lọc những người cùng chí hướng. Khi cơ sự đến, ta sẽ dẫn họ theo Nguyên, bọn còn lại bắt nộp vũ khí rồi đuổi cổ về. Kẻ nào ương ngạnh chống đối thì bắt giao cho người Nguyên để họ xử lý.

Triệu Mạnh Tín lên tiếng:

– Bắt được kẻ muốn nổi loạn thì giết quách đi, việc gì phải giao nộp cho phiền thức.

Trần Kiện xua tay, mà rằng:

– Ta hiểu ý Lang tướng. Nếu giết những người vốn là lính của mình thì mang tiếng ác, chi bằng để người Nguyên ra tay. Việc đến đây coi như đã thông suốt, các ngươi cứ theo thế mà tiến hành.

Đoàn quân của Toa Đô và Đường Ngột Đãi hạ trại cách thành Thanh Hóa ba mươi dặm để binh sĩ nghỉ ngơi trước khi vào trận đánh mới. Sáng hôm sau, Trần Kiện dẫn theo bốn mươi quan tướng và môn khách, bỏ mũ xõa tóc, không mang binh khí đến trước trại xin cầu kiến. Tướng Nguyên gọi vào, bọn người tham sống sợ chết theo tuần tự cao thấp mà quỳ gối giữa sảnh. Hai tay nâng ấn tín, Kiện lên tiếng bày tỏ:

– Tại hạ là Chương Hiến Thượng Hầu Trần Kiện, trọng nhậm trấn thủ Ái Châu, vì bất bình thái độ bội tín của quốc vương đối với thiên tử nên cùng toàn thể tướng sĩ nội thuộc xin theo về dưới cờ chính nghĩa của đại quốc. Để chứng tỏ lòng thành, nay dâng lên các ngài ấn tín trưởng phủ.

Do đã bàn định từ trước, Giảo Kỳ, Toa Đô và Đường Ngột Đãi cùng bước tới đỡ Trần Kiện dậy, ra chiều ân cần, trọng thị. Gã thân vương vồn vã nói:

– Thượng hầu đã vô cùng sáng suốt khi quyết định về với thiên triều. Ta sẽ sớm thông báo cho Trấn Nam Vương để ngài trình tấu lên hoàng đế thưởng công ban tước. Rồi sẽ có ngày rồng mây gặp gỡ, bấy giờ tha hồ mà hưởng công danh phú quý.

Toa Đô hỏi:

– Ngài đem được bao nhiêu quân về theo?

Trần Kiện ấp úng đáp:

– Tại hạ… chưa kiểm đếm cụ thể nhưng ước tính cũng có đến… hàng ngàn.

Đường Ngột Đãi ra vẻ hồ hởi:

– Hảo ý, hảo ý! Như vậy cho thấy nhiều người An Nam vẫn có lòng hướng về phương Bắc.

Toa Đô giữ thái độ cẩn trọng, mà rằng:

– Nay bọn ta tạm thời giữ ấn tín. Việc chiêu hồi cũng nên làm lễ trọng thể. Một nửa thuộc hạ của ngài ở lại trong quân doanh để bàn bạc nghi thức tiến hành, còn lại theo ngài về nhiệm sở kiểm kê binh sĩ, khí giới và lương thực, hẹn vài ngày nữa giao nộp chính thức.

Hai mươi quan tướng của Trần Kiện bị giữ lại, những người khác theo y về thành. Kẻ ở lại thì hoang mang, người được về thì chưng hửng, không ít trong số ấy cảm nhận ra con đường hàng Nguyên cũng gập ghềnh như tâm địa của họ. Nằm trong số bị giữ lại, lúc được mời tới “nghỉ dưỡng” ở một khu lều có lính canh vòng trong vòng ngoài, Triệu Mạnh Tín vô cùng kinh hãi, đang tiết giá mà mồ hôi vã đầm mặt mũi, hắn sợ quá khứ hận Nguyên bị phát giác, bấy giờ có khác gì tự nguyện chui đầu vào rọ.

Khi lũ người Nam đã ra khỏi bản doanh, Giảo Kỳ thắc mắc:

– Họ thật lòng về hàng, còn nộp cả ấn tín làm bảo chứng, sao Hữu thừa còn chưa tin tưởng?

Toa Đô đáp:

– Khi ta hỏi có bao nhiêu quân về theo thì thấy Trần Kiện ấp úng nên sinh nghi, mới dùng chiêu giữ người làm con tin.

Đường Ngột Đãi nói:

– Cẩn thận không thừa. Đề phòng kế trá hàng, theo ta khi chúng giao quân nên chia thành từng toán nhỏ cho về các lữ làm lao dịch.

Trở về thành, thấy thuộc hạ xầm xì về cách hành xử hồ nghi của tướng Nguyên, Trần Kiện trấn an:

– Cũng phải thôi, họ chưa hiểu bụng ta nên mới khắt khe giữ người làm tin. Nếu có dịp để ta bày tỏ chân tình thì sự dè dặt của họ sẽ được giải tỏa.

Có tên thủ tục đến thầm thì vào tai chủ tướng. Mắt Trần Kiện sáng rỡ lên, vội cho bãi nghị, chỉ giữ lại vài kẻ thân tín nhất. Người liên lạc của Thái sư Trần Quang Khải đã chẳng hề mảy may nghi ngờ điều gì khi bước vào trình diện Chương Hiến Thượng Hầu để giao mật thư của Chiêu Minh Vương.

Xem xong thư, Kiện nói với liên lạc:

– Người về báo với Thái sư, ta sẽ xuất binh đúng hẹn.

Anh lính truyền tin vừa lui gót, Kiện sai ba gã thủ tục tin cậy “Bám theo sau, đến chỗ vắng thì hạ thủ”. Rồi y giải thích với đồng bọn “Nó ra khỏi dinh biết đâu lại nghe được tin đồn gì đó. Để tránh hậu họa, không thể không giết”.

Ngay trong buổi chiều hôm ấy, Kiện vận giáp binh dẫn theo một chục quan tướng tâm phúc phóng ngựa đến trại của Mông Thát. Trình cho tướng Nguyên thư của Quang Khải, Kiện nói:

– Đây là dịp để tại hạ bày tỏ lòng trung với thiên triều. Do trấn nhậm nhiều năm nên đường nẻo ở xứ Thanh tôi thuộc như lòng bàn tay. Mong các ngài chớ bỏ qua cơ hội này.

Bọn tướng Nguyên cả mừng, bèn cắt cử nhau hành sự. Đường Ngột Đãi giữ trại, đề phòng bị đánh lén. Toa Đô, Giảo Kỳ và Lưu Khuê đầu lĩnh sau vạn quân được Trần Kiện dẫn đường ngay trong đêm quay về phía nam Thanh Hóa bất ngờ tập kích vào đội hình của Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải.

Trước nay Giảo Kỳ thường né chuyện gươm đao, nhưng lần này đi đánh úp quân tĩnh chứ không phải cản đường chống quân tiến khiến y cũng đỡ run phần nào nên nằng nặc đòi tham gia để chứng tỏ là người dũng khí. Biết Giảo Kỳ đi theo chỉ quẩn chân, nhưng dù sao hắn cũng là thân vương, Toa Đô đành miễn cưỡng chấp thuận.

Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải từ Nghệ An ra Thanh Hóa bằng binh thuyền nên chỉ đến sau bọn Toa Đô một ngày. Hạm thuyền của ngài vào cửa Lạch Ghép ngược dòng sông Yên hai mươi dặm thì dừng lại rồi chia quân trấn giữ các vị trí xung yếu.

Do không nắm được thông tin về mưu đồ bội phản của bọn Trần Kiện, Chiêu Minh Vương đã cử liên lạc cưỡi ngựa luồn rừng vượt qua khu vực Mông Thát chiếm đóng để móc nối với y, hẹn ba ngày nữa cùng khởi sự, dưới đánh lên, trên đánh xuống, bao vây tiêu diệt đạo quân của Toa Đô và Đường Ngột Đãi. Chẳng dè kế sách của ngài bị phá sản bởi sự đầu hàng bọn ngoại bang xâm lược của phần lớn những kẻ nắm giữ quyền lực ở xứ Thanh vì ươn hèn mà chấp nhận bán nước cầu an.

Hành binh được vài chục dặm thì phát hiện thấy mấy lán trại nho nhỏ của quân ta đóng trong khu rừng rậm rạp bên bờ kênh Nhà Lê, Toa Đô cho rằng không bõ đánh, Giảo Kỳ lại nằng nặc đòi xung trận. Y sai Trần Kiện giả vờ đến chào hỏi rồi cho hai ngàn quân âm thầm bao vây trại. Quân ta tiếp đón bọn Kiện trong tâm thế “người nhà” nên chủ quan không đề phòng, bị giặc bất ngờ ào tới chém giết sạch. Hai tiểu tướng là Đinh Xa và Nguyễn Tất Dũng kiên cường chống trả, nhất quyết không đầu hàng, trước lúc trút hơi thở cuối cùng còn chửi Kiện “Bán rẻ lương tâm, nối giao cho giặc”. Họ là chánh, phó chỉ huy một phân đội tiên phong hơn trăm người được Chiêu Minh Vương giao nhiệm vụ luồn vào sát nách giặc để điều nghiên lực lượng Mông Thát.

Giảo Kỳ rất tự đắc trước chiến công đầu tiên, luôn miệng khoe khoang về thanh gươm chặt xương như chém bùn khiến hơn chục tên lính An Nam chết không kịp ngáp. Trần Kiện hí hửng rỉ tai với Lê Tắc “Ngươi nhớ ghi lại ngày giờ hôm nay, để mai mốt còn bẩm báo với Trấn Nam Vương”. Toa Đô đã thật sự tin tưởng Trần Kiện, y cho rằng nội việc thu phục được nhân vật trọng yếu này của đối phương cũng đáng coi là một chiến công lớn trong cuộc chinh phạt phương Nam mà Nguyên sử không thể bỏ qua.

Giặc tiến đánh trại binh của ta nằm trên bờ bắc sông Yên lúc canh tư. Bị tập kích bất ngờ, quân Đại Việt rơi vào tình thế hỗn loạn, các tướng không thể kiểm soát đội ngũ nên sức chống trả yếu ớt, dẫn tới thương vong vô số. Trong cơn binh lửa tứ bề, xác người chết như ngả rạ, chỉ huy Chiêu Hiếu Vương và quan Đại liêu tên Hộ dẫn tàn quân chạy thoát ra ngoài lại rơi vào ổ phục kích của Trần Kiện. Hai vị quan tướng Đông A bị giết bởi những kẻ phản phúc cùng huyết thống. Trần Khánh Dư đóng cách đấy năm dặm kéo quân đến ứng cứu thì sự đã rồi, song ông cũng giải thoát được hơn một ngàn chiến binh bị giặc Nguyên bao vây truy sát.

Trần Quang Khải trú đóng dưới thuyền, thấy trên bờ đang chiến sự ác liệt, bèn tập hợp lực lượng xông lên tiếp cứu. Các cánh quân của Tả Thiên Vương Trần Đức Việp, Văn Túc Vương Trần Đạo Tái và Nội tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh cũng kịp thời kéo đến. Đôi bên giao tranh quyết liệt cho tới khi ánh rạng đông le lói chân trời. Bị quân ta chia cắt đội hình và đánh bật ra khỏi triền sông, Toa Đô vội lui binh rút chạy về hướng bắc. Do thiệt hại nặng nề, Quang Khải không tổ chức truy đuổi mà cho quân thu dọn chiến trường và cứu chữa người thương tích.👁️

Sau trận đánh, Chiêu Minh Vương nói với các tướng:

– Ta đau tận gan ruột khi chứng kiến Trần Kiện dẫn quân Nguyên đến vây đánh. Tổn thất này không chỉ đo đếm bằng số thương vong, nó còn ảnh hưởng đến tinh thần binh sĩ, khiến họ hoang mang dao động mà nản chí đánh giặc. Thanh Hóa đã mất, không còn ai cản đường, bọn Toa Đô tất kéo ra Trường Yên. Vài ngày nữa ta sẽ rút quân về Thiên Trường, vừa củng cố lại lực lượng vừa giúp Quan gia tăng cường binh lực.

Tại lễ “giao quân” của Trần Kiện, chỉ có hơn một ngàn binh sĩ theo chủ hàng giặc. Trong số hai mươi quan tướng được Toa Đô cho về sau buổi trình diện lần đầu, có tám người “hồi tâm chuyển ý” bỏ trốn lánh nạn, không góp mặt trong đám phản phúc. Thôi thì không có gan cầm gươm đánh giặc, cứ chui nhủi ở xó xỉnh nào đó cho yên thân còn hơn làm chó săn cho Thát tàn hại người mình. Về sau, khi đã quét sạch giặc Hồ, triều đình cũng xét theo cái tình lý ấy mà tha tội chết cho họ.

Tin tức Trần Kiện Cầu Nguyên rồi dẫn đường cho giặc tấn công lực lượng của Trần Quang Khải đến tai Trần Quốc Khang. Ban đầu Tĩnh Quốc không tin, cho rằng đây là chiêu trò của bọn Mông Thát nhằm ly gián nội bộ Đại Việt, đến khi nhận được thư của Chiêu Minh, bấy giờ ngài mới ngã bổ chủng, đoan chắc đứa con đầu lòng của mình đã gây nên tội lỗi tày đình đối với xã tắc, tiên tổ.

Quốc Khang suy sụp tinh thần, đóng cửa ở trong phòng ba ngày ba đêm, gia nhân gọi dâng cơm cũng không chịu mở. Viên thư lại của ngài hoảng sợ quá bèn chạy tới bản doanh của Trần Nhật Duật cấp báo. Nhật Duật và Quốc Tung với phóng ngựa sang dinh Quốc Khang, nhưng chờ cả canh giờ vẫn không được tiếp. Hai ông bèn xộc đến thư phòng, đứng ở trước cửa mà tỉ tê khuyên nhủ. Mãi sau mới thấy Tĩnh Quốc nói vọng ra “Chiêu Văn và Hưng Ninh về đi, ta chẳng sao cả. Bây giờ đầu óc chưa tỉnh táo nên không muốn gặp ai, mai mốt tĩnh trí ta lại cùng mấy người đàm đạo”. Hai vương đành lủi thủi ra về, mang theo tâm trạng bất an trước tình cảnh cốt nhục phân rã, kẻ đớn hèn đang tâm hàng giặc phản quốc, người trung can ôm mối tủi nhục xa lánh sự đời.

Sáng sớm hôm sau, Quốc Khang mở cửa bước ra, gọi thuộc hạ chuẩn bị ngựa cho ngài. Mấy chủ tớ phóng đến Hoan Đường, nơi có đền thờ Mai Hắc Đế ở dưới chân núi Vệ Sơn. Dừng ngựa trước đền, Tĩnh Quốc bảo ông từ dẫn xuống hậu tự để thay áo xống. Ngài cởi bỏ quan phục, chỉ mặc trên mình bộ vải gai thô ráp, tóc xõa như tội đồ, đi chân không ra chính điện hành lễ. Sai gia nhận thắp hương ban bệ và rót rượu vào bát, còn vương rút đoản kiếm đeo ngang hông, cứa mũi nhọn vào lòng bàn tay cho máu chảy đỏ lòm bát rượu rồi quỳ gối trước điện thờ, hai tay nâng bát, miệng khấn oang oang:

– Bản chức là Tĩnh Quốc Vương Trần Quốc Khang trọng nhậm trấn thủ Hoan Diễn, thuộc dòng dõi Đông A, quá nửa đời tận tụy phò tá huyết thống chủ quản Đại Việt, nay quỳ trước linh vị đấng tiền nhân Mai Hắc Đế uy vũ để cầu khẩn ngài chứng giám cho lời nguyền của tôi.

Nói đến đấy, Tĩnh Quốc nghẹn lời, nước mắt chảy dài trên gò má rồi cố nén nức nở mà bật ra nỗi niềm xa xót:

– Tôi có cốt nhục là Chương Hiến Thượng Hầu Trần Kiện, vốn được thúc bá, huynh đệ trong hoàng tộc đùm bọc khi ấu thơ, tin dùng khi phương trưởng, cho áo mũ xênh xang, cho quyền cao chức trọng. Vậy mà nó tráo trở tâm can, bội bạc ơn nghĩa, vì tham sống sợ chết nên về hàng giặc phản vua hai nước, lại còn bất chấp đạo lý dẫn đường cho chúng đánh đuổi cha vợ là Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải. Cũng do bản chức giáo huấn bất nghiêm, không biết kiềm tỏa dục vọng con trẻ khiến nó sinh lòng phản trắc. Nay thấy nhục với vua với nước đành cắt khúc ruột thối tha của mình thay cho sự tạ tội. Xin uống cạn bát rượu hòa huyết mà thể trước anh linh của ngài: Quốc Khang vĩnh viễn đoạn tuyệt với đứa con này, truất quyền nối dõi tông đường dù nó sống hay chết.

Nói đã cạn lời, vương ngửa cổ uống sạch bát rượu rồi đứng dậy vung tay quẳng bát ra ngoài sân để cho vỡ tan làm nhiều mảnh. Lúc bước ra về, ngài còn lầm bầm cửa miệng “Bát vỡ làm sao gắn, ruột cắt làm sao nối? Ta mất ngươi rồi, Kiện ơi!”.

Thiên hạ nói “hổ phụ sinh hổ tử”. Tiếc thay, Tĩnh Quốc Vương Trần Quốc Khang tuy không phải bậc kì tài cái thế nhưng cũng là lương đống trung thần, vậy mà lại sinh ra một kẻ ươn hèn bạc bẽo, làm ô nhục dòng giống Đông A lẫy lừng. Kể từ đấy vương ít tham gia chính sự mà ẩn mình trong thế giới riêng ở xứ Hoan Diễn cho đến cuối đời.

Nghe tin bọn Giảo Kỳ, Toa Đô kéo ra uy hiếp Trường Yên, Thoát Hoan cho rằng thời cơ đã đến, bèn rầm rộ khởi binh từ Thăng Long tiến đánh Thiên Trường. Y chắc mẩm với lực lượng hơn bốn mươi vạn tinh binh ép lại từ hai phía như hai gọng kìm sẽ sớm bóp nát cứ địa của Trần gia, không diệt cho sạch thì chí ít cũng phải bắt cho được bọn chúa Nam man dám khinh lờn uy vũ của thiên triều.

Trung tuần tháng hai, được cấp báo quân của Thoát Hoan đến Đại Hoàng, lực lượng của ta đã rút quân để tránh tổn thất, Quan gia bàn bạc với các quan:

– Giặc đang ép ta hai đầu, chúng đông hơn ta gấp ba lần. Quân của Hưng Đạo ở đông bắc, khó bề ứng cứu kịp thời. Quân của Chiêu Minh ở Hoan Ái, đến bây giờ cũng chưa nhận được tin tức. Ai có kế sách đối phó, hãy trình bày để mọi người cùng bàn tính.

Chiêu Thành Vương nêu ý kiến:

– Thiên Trường có hệ thống phòng thủ vững chắc, lực lượng của ta thừa sức kìm chân giặc nhiều ngày. Theo thần, một mặt ta cố thủ Thiên Trường, mặt khác cấp báo cho Hưng Đạo điều quân từ Vạn Kiếp đánh vào hậu quân của Thoát Hoan, cấp báo cho Chiêu Minh dẫn quân từ Hoan Ái ra tập kích vào phía sau bọn Toa Đô. Giặc vây ta thì ta vây lại chúng, bấy giờ quân Thiên Trường đánh nống ra, thế trận của Mông Thát tất vỡ.

Lê Văn Hưu cho rằng:

– Việc cố thủ ở Thiên Trường là thất sách. Thế giặc đang mạnh, quân của chúng đông hơn gấp nhiều lần, nếu giữ cả Trường Yên thì không đủ binh lực, nếu rút khỏi Trường Yên thì Thiên Trường hở bụng. Bấy giờ giặc sẽ có điều kiện hội quân bao vây Thiên Trường, lúc ấy ta khó mà toàn vẹn.

Nhân Tông hỏi:

– Như vậy là khanh muốn rút, nhưng rút theo đường nào?

Văn Hưu nói:

– Theo thần nên rút ra biển. Có hai hướng để lựa chọn; thứ nhất là đưa binh thuyền về phương nam, tại Hoàn Diễn lực lượng của Tĩnh Quốc Vương đã làm chủ tình thế; thứ hai là rút binh thuyền lên đông bắc, đến trú đóng ở Hải Đông, hội quân với Hưng Đạo Vương.

Quan gia còn trù trừ chưa quyết thì có liên lạc từ Hoa Lư ra. Nhân Tông cho gọi vào, quân hiệu dâng thư của Tiền điện chỉ huy sứ Lê Mạnh thống lĩnh quân Thần Sách trấn giữ Trường Yên. Hoàng thượng đọc thư mà biến sắc mặt, khiến quần thần lo sợ có điều bất ổn. Vua ngồi chết lặng trên ghế, đôi mắt phân vân nhìn quan tướng như muốn dò xét tâm trạng của bề tôi. Hồi lâu sau ngài nói:

– Cái kim giấu trong bọc trước sau cũng lòi ra, chi bằng cho các khanh biết trước để khỏi bàng hoàng mà xác định thái độ trung thành với trẫm và tận tụy với sơn hà xã tắc. Nguyễn Thuyên hãy đọc thư để mọi người cùng nghe.

Thượng thư Nguyễn Thuyên vâng lệnh, lên nhận thư rồi đọc lớn.

Thư của Lê Mạnh viết “Nhiều binh sĩ từ Thanh Hóa chạy ra xin tòng quân Thần Sách. Thần hỏi nguyên do, chúng cho biết Trần Kiện đã dẫn quan tướng dưới quyền và hàng ngàn binh sĩ về hàng Nguyên, còn đưa đường cho giặc đánh úp quân của Chiêu Minh Vương. Bọn chúng không chấp nhận đầu hàng nên rủ nhau trốn ra bắc để theo vua đánh giặc. Xứ Thanh bỏ ngỏ, giặc rộng đường uy hiếp Trường Yên, thần đã chia quân cố thủ Tam Điệp nhưng sức giặc quá mạnh, khó bề giữ lâu. Nay thần cấp báo với hoàng thượng để người có kế sách đối phó…”.

Thuyên vừa đọc xong, đình thần đồng loạt quỳ mọc trước sảnh mà hô vang “Chúng thần tận trung với hoàng thượng, quyết không phản vua hai nước như Trần Kiện”, Thượng hoàng Thánh Tông từ phía trong bước ra, nói với các quan tướng:

– Các ngươi đứng lên đi, bày tỏ như vậy là đủ rồi. Chỉ xưng tụng suông đâu phải là trung thần.

Mọi người tung hô vạn tuế rồi lồm cồm đứng dậy, ai về vị trí nấy. Thánh Tông lại nói:

– Ta ở phía trong đã nghe cả nên cũng buồn lòng như quân thần ngoài này. Nghĩ mà tội nghiệp cho Quốc Khang, khi có thằng con sẵn sàng xả thịt ninh xương cha chú để bồi bổ cho giặc. Ta cấm tiệt, đừng ai nhắc đến tên này nữa. Lúc nãy nghe các ngươi hiến kế lui quân, vậy đã quyết lui về đâu chưa?

Nhân Tông đáp:

– Bẩm phụ hoàng, dự định rút bằng đường biển, còn phương hướng vẫn đang bàn.

Đinh Củng Viên lên tiếng:

– Theo thần, tình hình này không nên rút về nam, châu Ái đã mất, châu Diễn ở kề giặc, còn châu Hoan thì quá xa. Rút ra Hải Đông vừa gần lại có nhiều ngả sông khiến giặc không biết đâu mà lần, Hưng Đạo cũng đóng quân ở ngay đấy, binh lực của ta sẽ mạnh hẳn lên.

Đỗ Khắc Chung có chủ ý:

– Giặc đang ở sát ta, nếu ồ ạt rút quân tất chúng sẽ thừa cơ truy kích. Chi bằng vừa đánh vừa rút theo lối cuốn chiếu, không nên rút đồng loạt các cứ điểm, chỗ xa rút trước, chỗ gần rút sau, tuần tự mà rút sẽ tránh được sự náo loạn trong quân, lại khiến giặc không thể cơ động đuổi đánh.

Thánh Tông nói:

– Kế này hợp lý, nên dùng. Việc rút thế nào, bệ hạ cần sắp xếp cụ thể.

Nói rồi ngài quay gót về hậu cung, chẳng cho quần thần tung hô bái biệt. Quan gia tranh thủ truyền lệnh:

– Việc rất khẩn cấp, các thanh nghe đây: Truyền cho vệ quân và lộ quân ở Trường Yên giữ Tam Điệp thêm ba ngày rồi lần lượt rút về cửa Đại An. Cử Nguyễn Thuyên điều động hai trăm chiến thuyền đến cửa Đại An đón quân Trường Yên rồi theo đường biển tập kết về Hải Đông. Cử Nhân Túc Vương Trần Toản tăng cường cho Chương Hoài Thượng Hẩu Trần Lộng đang trông coi hướng bắc, cử Chiêu Thành Vương đôn đốc quân của Văn Nghĩa Hầu Trần Tú Hoãn đang trông coi hướng tây bắc, cử Đại phu Nguyễn Nhuệ giúp sức cho Trương Hiến Hầu Trần Dương đang trông coi hướng tây. Các khanh đều mang trọng trách đốc thúc lực lượng cản địch và thu xếp việc rút quân. Giao cho Đinh Củng Viên và Lê Văn Hưu chuẩn bị binh thuyền tại cửa Giao Hải, huy động thêm thuyền bè của ngư dân tham gia vận chuyển binh sĩ.

Quân hầu vào báo có người của Hưng Đạo cử đến. Nhân Tông kêu vào, liên lạc dâng thư lên, ngài đọc xong bàn cười to, mà rằng:

– Tiết chế thật tinh tường, biết ta sẽ rút quân lên Hải Đông nên cho bọn Phạm Ngũ Lão túc trực ở cửa An Bang đề phòng bất trắc.

Quan tướng phụng mệnh, khẩn trương lên đường làm nhiệm vụ. Riêng Nhân Túc Vương và Chiêu Thành Vương được quan gia giao mật chỉ:

– Các khanh tuyệt nhiên không được hé lộ kế hoạch và địa điểm rút quân cho bọn Trần Lộng và Trần Tú Hoãn hay biết. Việc đến đâu thì hãy thông báo đến đó. Họ trước nay có tư tưởng cầu an, tuy trẫm giao việc binh để rèn ý chí nhưng trong thâm tâm chưa thật tin tưởng. Hãy giúp trẫm trông chừng chúng.

Đinh Củng Viên và Lê Văn Hưu cũng được vua gọi lại dặn dò “Các khanh chuẩn bị sẵn một thuyền tốt dành cho hoàng hậu và An Tư Công chúa, ta sẽ kêu bọn thị thần gói gém đồ đạc, có thể cho họ đi trước”.

Đại quân của Thoát Hoan chia làm ba đạo tiến đánh Thiên Trường. Cánh phía bắc có năm vạn quân do Lý Hằng đầu lĩnh, cánh tây bắc có năm vạn quân do Khoan Triệt chỉ huy, cánh phía tây có bảy vạn quân dưới quyền của A Lý Hải Nha. Trấn Nam Vương trực tiếp thống lĩnh mười vạn quân hậu thuẫn cho các đội hình tiên phong. Bọn Nạp Tốc Lạt Đinh chỉ được giao làm lực lượng dự bị cho cánh quân của Lý Hằng và Khoan Triệt. Chẳng biết điều ấy khiến viên Bình chương vui hay buồn, chỉ nghe nói lúc trở về bản doanh của mình, y kể với các tướng “Trấn Nam Vương thiên vị bọn Hải Nha, các việc trọng yếu đều giao cho chúng, còn ta làm chức phận đi sau dọn bãi chiến trường. Chẳng sao cả, có khi lại được an lành”.

Như vậy là kết hợp với bọn Toa Đô, Đường Ngột Đãi từ phía nam đánh lên, quân Nguyên đã hình thành thế trận toàn diện trên đất liền bao vây lực lượng của vua Trần ở Thiên Trường. Duy có hướng đông giặc đành bỏ ngỏ vì không đủ binh thuyền để dàn trận dọc bờ biển dài mấy trăm dặm. Sơ hở của địch cũng là lối thoát của ta. Khi các vua cùng hàng chục vạn quân xuống thuyền ra biển, bọn giặc rất đỗi bàng hoàng bởi đã giăng thiên la địa võng bít bùng nhưng lại không bủa lưới cửa sông nên chẳng bắt được chim to, cá nhỏ nào cả, ngoại trừ một đám rác rến cố ý bám vào. Đến độ sử sách đương thời phải dùng câu Cử quốc hàng hải để diễn tả động thái vua quan nhà Trần dẫn dắt lực lượng quân sự ra biển để né đòn đối phương.

Tuy thế, không phải mọi sự đều được như ý muốn. Có những chuyện tồi tệ đã xảy ra từ việc thiếu cân nhắc khi dùng người của các vị đứng đầu bộ máy kháng chiến nước nhà, khiến cho kế sách vừa đánh vừa rút khỏi Thiên Trường của quân dân Đại Việt phải trải qua những thời khắc vô cùng khó khăn, thậm chí nguy nan và khốc liệt.

Chương 5

Liều mình giải nạn, An Tư nhắm mắt đưa chân

Đốt lửa ngăn thù, Ngũ Lão bày trận cứu chúa

Buổi sáng hôm sau, Nhân Tông ở hậu cung đang cố thuyết phục Bảo Thánh hoàng hậu và An Tư ông chúa sớm khởi hành ra Giao Hải, thuyền bè đã đợi sẵn để đưa hai người di tản trước. Hoàng hậu lại cho rằng:

– Bệ hạ ở đâu thì thiếp ở đấy. Thiếp sẽ đi cùng ngài.

An Tư ủng hộ ý kiến của Bảo Thánh:

– Chí phải, đế đâu hậu đấy để giặc khỏi vênh vang đánh cho ta tan tác, vua chạy đằng vua, hậu chạy đằng hậu. Như vậy là hậu theo vua, cô theo hậu.

Nhân Tông khuyên bảo:

– Mấy ngày tới sẽ rất bận rộn, vì việc quân nên trẫm và phụ hoàng chưa thể rời đi, hậu và cô là phận nữ nhi, nên đi sớm cho bình an.

Bảo Thánh đáp:

– Lần trước gấp gáp rời khỏi Thăng Long, phận nữ nhi đâu làm vướng bận quân cơ, hai cô cháu cùng cưỡi ngựa băng rừng vất vả mà có than một tiếng nào đâu. Vậy nhé, ngài cứ yên tâm lo việc nước, ở đây đã sẵn sàng tay nải rồi.

Bậc chúa tể sơn hà đành ngao ngán lắc đầu. Nếu lấy phép quân thần mà buộc họ đi thì chẳng ai dám cãi lời, nhưng nghĩ cho cùng chẳng qua hậu và cô không muốn rời vua, nên ngài không nỡ ép. Đang lấn cấn ở hậu đường thì Quan gia nghe quân báo có việc khẩn cấp.

Bước vào hành cung, thấy Nhân Túc Vương Trần Toản mặt mũi xớn xác đang thầm thì to nhỏ với các quan, điệu bộ của người nào cũng có vẻ căng thẳng, Nhân Tông hỏi ngay:

– Có chuyện gì khẩn cấp, mau mau bẩm báo tức thời?

Trần Toản quỳ sụp xuống sàn, mà rằng:

– Hạ thần có tội, do khinh suất phòng bị để Chương Hoài Thượng Hầu Trần Lộng thừa cơ dẫn theo một toán quân chạy sang hàng Nguyên.

Nhân Tông vội truyền lệnh:

– Cho người vây bắt ngay gia quyến của hắn.

Trần Toản đáp:

– Thần đã điều quân đi vây bắt, nhưng chúng trở về không.

Nhân Tông nói:

– Như vậy là nó đã sắp sẵn cả rồi. Tình hình ở hướng bắc ra sao?

Trần Toản trình bày:

– Việc Trần Lộng bỏ theo giặc khiến tinh thần binh sĩ bị xáo động nhưng nay đã chấn chỉnh. Hiện mới rút được gần vạn người, số quân còn lại vẫn đang cầm cự ở phòng tuyến Bồng Điền, đêm nay sẽ rút về cửa Giao Hải, việc cản địch sẽ do tuyến sau đảm trách. Bấy giờ bọn Lý Hằng chỉ còn cách hành cung Thiên Trường không đầy năm mươi dặm.

Vua truyền lệnh:

– Khanh hãy mau quay về chiến tuyến để tổ chức rút quân khỏi Bồng Điền và củng cố tuyến phòng thủ Chân Lợi.

Nhân Túc Vương Trần Toản bái biệt hoàng thượng để trở ra chiến trường. Lại có viên tiểu tướng Hà Quý Thực xin cấp báo. Nhân Tông cho triệu vào. Một người áo quần tơi tả, máu loang khắp mặt, đến giữa sảnh quỳ lạy vua rồi nói hổn hển:

– Tiểu tướng thuộc lộ quân Khoái Châu trấn phủ phòng tuyến Mỹ Lộc được Chiêu Thành Vương cử về cấp báo. Sáng sớm hôm nay Văn Nghĩa Hầu Trần Tú Hoãn cùng đám người nhà của y là Vũ Đạo Hầu, Minh Thành Hầu, Minh Trí Hầu, Trương Hoài Hầu và bọn thuộc hạ người Tống Tô Bảo Chương, Trần Đình Tôn kéo đến vây quân doanh buộc chúng thần cởi giáp theo họ sang hàng giặc Nguyên. Chiêu Thành Vương cự tuyệt, còn chỉ huy binh sĩ xông ra đánh, cha con Hoãn bỏ chạy rồi dẫn đường cho bọn Khoan Triệt truy sát. Chiêu Thành Vương bị tên bắn trúng đùi, được quân khiêng xuống Giao Hải. Nay giặc đã qua Mỹ Lộc, đang rầm rộ tiến về Tây Chân. Tình hình rất nguy cấp, khẩn mong hoàng thượng định liệu.👁️️

Lúc ấy Nhân Tông thật sự kinh hoàng, ngài ôm mặt than thở:

– Trẫm giao việc nhầm người rồi. Tưởng mấy kẻ hèn nhát vì không quen việc binh nên điều ra trận để có thêm dũng khí, nào ngờ chúng rủ nhau phản phúc. Cũng may trẫm còn tỉnh táo phòng ngừa, không hé lộ kế hoạch rút quân. Tội nghiệt thay cho bọn tôn thất vô sỉ.

Các quan thấy tình thế bi đát, vội khẩn cầu hoàng thượng:

– Giặc đã đến gần, xin bệ hạ hãy rời về Giao Hải.

Bấy giờ Thượng hoàng Thánh Tông bước ra nói:

– Chưa nắm được tình hình rút quân thì bệ hạ chưa nên rời đi. Binh sĩ thấy vua quan đi cả thì có khác gì rắn mất đầu, lúc ấy sẽ rã đám hết.

Kịp lúc có Đinh Củng Viên từ Giao Hải quay về hành cung bẩm báo tình hình di tản. Viên nói:

– Hai trăm thuyền chở hơn vạn quân mới khởi hành sáng nay, chuyến thứ hai sẽ rời bến vào giờ mùi. Binh sĩ xuống thuyền đem theo cả người bị thương, lương thực, nước uống và khí giới nên mất nhiều thời gian. Bến thuyền cũng không đủ chỗ vài trăm chiếc đậu, lượt này ra mới cho lượt khác vào được. Nếu rút hết mười lăm vạn quân sẽ thiếu khoảng ba trăm thuyền, nay mới huy động của dân được hơn trăm chiếc.

Nhân Tông hỏi:

– Theo khanh, mấy ngày nữa thì rút hết quân?

Củng Viện đáp:

– Nếu đủ thuyền thì trong năm ngày.

Vua nói:

– Như vậy là nguy rồi, có cách gì nhanh hơn không?

Thánh Tông cho rằng:

– Phải tận dụng mọi chỗ có thể cập thuyền để đón quân, ngư dân nào dùng thuyền chở quân sẽ được ghi công trọng thưởng, nếu thuyền bè hư hỏng sẽ được bồi hoàn. Nhưng trước mắt cần tìm cách giãn sức giặc.

Củng Viên hỏi:

– Có phải Thượng hoàng muốn cho người đi điều đình với Mông Thát?

Thánh Tông đáp:

– Học sĩ hiểu được ý ta đấy. Bệ hạ cử người khéo nói đến cầu hòa với giặc. Nếu chúng tin tất sẽ hoãn chiến, bấy giờ ta có thời gian rút hết.

Nhân Tông hỏi quần thần:

– Theo kế của Thượng hoàng, ai có thể thay trẫm đến trại giặc?

Đỗ Khắc Chung xin đi. Nhân Tông bảo:

– Lần trước khanh múa lưỡi trong trại Nguyên khiến chúng cay cú mà chẳng làm được gì. Lần này khanh đi nữa chắc gì chúng tin, có khi còn không giữ được mạng.

Các quan bên dưới nín khe, chẳng ai muốn làm “ngựa kỳ, ngựa ký” giữa đám hùm beo nanh dài vuốt nhọn. Quân thần đang rối bời thì được báo Trương Hiến Hầu Trần Dương và Đại phu Nguyễn Nhuệ xin vào chầu. Hai tướng chỉ huy cánh quân phía tây quỳ lạy nhị hoàng. Nhân Tông đang phiền não nên hỏi gắt:

– Các khanh sao không ở ngoài mặt trận, lại chảy cả về đây, lấy ai chỉ huy lực lượng?

Trần Dương trình bày:

– Cánh quân của A Lý Hải Nha kéo đến phòng tuyến Ý Yên đen đặc cả mặt đất. Quân ta chỉ có một vạn, cố cầm cự được vài canh rồi đành rút về phòng tuyến Thiên Bản. Giặc lại kéo quân đánh Thiên Bản, trước sau ta có vạn tám nên không cản nổi gần chục vạn quân Thát, chúng thần phải vừa đánh vừa rút qua sông Đào rồi cho phá cầu phao. Giặc làm cầu vượt sông cũng mất một ngày, khi ấy chúng chỉ cách hành cung hơn ba chục dặm.

Thánh Tông hỏi:

– Các ngươi còn được bao nhiêu quân, hiện đang ở đâu?

Nguyễn Nhuệ đáp:

– Số quân của cánh tây chỉ còn vạn rưỡi, chúng thần đang cho rút ra biển. Tình thế rất nguy nan, khẩn mong nhị hoàng quyết định sớm. Nếu không cản được giặc thì nội trong ngày mai chúng sẽ đánh tới đây.

Thánh Tông phán:

– Xét về lý, các ngươi một ngày bỏ hai chiến lũy lại để thiệt quân đáng kể, đấy là tội. Nhưng phá được cầu phao, buộc giặc phải tạm thời dùng quân, đấy là công. Xét về tình, các ngươi đã cố sức nhưng “lực bất tòng tâm” nên sự tận tụy không đem lại hiệu quả. Tuy vậy vẫn cần đoái công chuộc tội. Nay muốn giao cho hai người đi sứ sang trại giặc, thuyết phục chúng hòa hoãn để quân ta tranh thủ rút quân, liệu có làm được không?

Trương Hiến Hầu Trần Dương và Đại phu Nguyễn Nhuệ cùng đồng thanh đáp lớn:

– Chúng thần tuân chỉ, xin đoái công chuộc tội. Đội ơn Thượng hoàng và Quan gia lượng thứ.

Được Thượng hoàng gỡ bí, các quan đã bớt căng thẳng, sắc diện chẳng còn tái dại. Có người còn cố nén tiếng thở phào nhẹ nhõm, làm ra bộ đang rất bình thản đợi Quan gia giao việc.

Ngay trong buổi chiều hôm ấy, Trần Dương và Nguyễn Nhuệ phóng ngựa về hướng tây; một con đò đợi sẵn chở họ qua sông Đào rồi được A Lý Hải Nha đưa đến trung quân Mông Thát để gặp Thoát Hoan.

Lý Hằng hí hửng dẫn Trần Lộng đến soái phủ trình diện Trấn Nam Vương. Khoan Triệt cũng dắt một đám hàng binh vào ra mắt chủ tướng. Hằng cụt hứng khi nghe Triệt xướng danh năm gã tước hầu trong gia đình Trần Tú Hoãn cùng với mấy kẻ cựu trào Nam Tống nay thành tâm quy phục thiên triều. Thoát Hoan phủ dụ hàng binh và hứa sẽ trình tấu lên thiên tử để ban bổng lộc chức tước cho chúng. Y còn ghi nhận công lao của Lý Hằng và Khoan Triệt nhưng không quên khích tướng:

– Hai ngươi chiêu hàng được các quan chức An Nam nên đáng tưởng thưởng. Nhưng xét nặng nhẹ, năm hầu nhiều hơn một hầu, vì thế công của Khoan Triệt có phần nhỉnh hơn.

Trước nay giữa Hằng và Triệt tình thâm như thủ túc, giờ thấy bản mặt của Triệt vênh váo tự đắc khiến Hằng ngấm ngầm ganh ghét. Y tự nhủ “Không thể để nó qua mặt. Lúc có dịp, phải cho đại vương biết ta đáng trọng hơn nó”.

Thoát Hoan truyền lệnh cho các tướng dốc binh chiếm Thiên Trường nội trong một, hai ngày tới, ai dụ hàng hoặc bắt được cha con thế tử sẽ được ghi công hàng đầu, còn giao cho chức Thái thú cai quản An Nam, thường vàng nghìn lượng, thưởng bạc nghìn cân. Tiện lúc A Lý Hải Nha dẫn sứ giả của vua Trần vào diện kiến, Hoan đang hứng chỉ bèn lớn giọng thị uy:

– Các ngươi thua liềng xiểng còn muốn thương nghị gì nữa? Đến bàn chuyện đầu hàng thì ta tiếp, bằng không hãy về cho sớm mà lo đỡ đòn sấm sét của ta.

Trương Hiến Hầu Trần Dương trình bày:

– Tại hạ được cử sang gặp ngài để bàn bạc cho thấu đáo. Chúng tôi chấp nhận hạ đao cởi giáp, nhưng nếu ngài dùng chữ “hàng” thì e rằng quốc vương tôi không chịu vì sợ mang tiếng với thần dân. Bấy giờ hai bên lại đánh nhau, bị dồn vào đường cùng, quân dân nước Nam sẽ chống trả quyết liệt, ai có thể đoan chắc quân tướng của ngài không tổn thất? Chi bằng ngài dùng chữ “hòa”, kết quả vẫn vậy nhưng chúa công chúng tôi có phần đỡ tủi hổ hơn.

Thoát Hoan đáp:

– Nếu chúa các ngươi thật lòng cởi giáp quy phục thì ta có sá gì chuyện hàng hay hòa. Nhưng bọn An Nam nhà người quen thói dối gạt, khiến ta không còn niềm tin bất cứ cái gì người Nam hứa hẹn.

Nguyễn Nhuệ nói:

– Các ngài đang thắng thế, bao vây tứ phía Thiên Trường làm chúng tôi chẳng cựa quậy gì được. Với tình thế này, nếu cố ý dối gạt khiến ngài nổi giận thì khác nào đổ dầu vào lửa để chuốc thêm họa.

Thoát Hoan nói:

– Ngươi lý sự như vậy thì ta cũng thấy có phần nào nghe được. Nhưng muốn ta hoàn toàn tin tưởng thì thế tử hoặc con của y phải sang đây làm con tin, bấy giờ mới nói chuyện hòa.

Trần Dương khẩn nài:

– Xin đại vương nghĩ lại. Nếu vua cha hoặc vua con nước tôi sang làm con tin thì còn nhục hơn hòa, bấy giờ họ còn mặt mũi nào đứng trong trời đất nữa. Dứt khoát các vua sẽ cự tuyệt mà chiến đấu đến cùng.

Ở bên dưới, Trần Lộng nấp sau lưng Lý Hằng nói nhỏ gì đó với gã Tham tri đang chờ cơ hội lấy lòng chủ soái. Hằng mừng ra mặt, vội nhanh chân bước tới gần Thoát Hoan thầm thì vào tai y. Trấn Nam Vương hấp háy mắt ra chiều hứng thú, bèn xuống giọng nhỏ nhé:

– Các ngươi nói vậy cũng hợp tình hợp lý nên ta chiếu cố không đòi cha hay con thế tử sang làm con tin. Nhưng phải đưa An Tư công chúa sang đây. Biết đâu lại bén duyên với ta, nếu hai nhà kết tình hòa hiếu, bấy giờ còn lo gì chuyện chém giết nhau nữa.

Nguyễn Nhuệ nói:

– Việc này chúng tôi không thể tự quyết, xin cho về trình tấu với quốc vương. Trong thời gian chờ đợi kết quả, mong ngài tạm dừng binh để chứng tỏ thiện chí hòa hiếu.

A Lý Hải Nha lên tiếng:

– Sứ cũng là con tin, đại vương chớ để họ về. Ngài nên cử người mang yêu sách đến cho vua của chúng. Thời hạn không thể kéo dài, nội trong một ngày không đáp ứng thì tiến quân san phẳng Thiên Trường.

Biết Trấn Nam Vương háo sắc, khi được Lý Hằng mách nước đòi giao nộp An Tư Công chúa thì hớn hở hẳn lên, điều ấy khiến Khoan Triệt kém vui trong bụng nên quay sang trách cha con Trần Tú Hoãn “Kẻ bợ đỡ Lý tham tri tinh ranh hơn năm cái đầu ở đây. Các người vô dụng quá”. Lòng đang sôi sục, Triệt chẳng ngại làm “kỳ đà cản mũi” buông lời chọc phá chiêu sắc dục của Hằng:

– Mong đại vương suy xét cẩn thận, đừng vội nghe lời xúi giục mà vướng vào mỹ nhân kế của địch quân.

Thoát Hoan gằn giọng quát:

– Ngươi chớ có ăn nói hàm hồ. Đây là yêu cầu của ta chứ không phải đề nghị của họ. Nay ta đã vây kín Thiên Trường thì sợ gì đối phương lật lọng.

Khoan Triệt không dám ho he gì nữa. Các tướng khác cũng im thin thít. Chúng biết một khi nghe hơi gái đẹp thì đầu óc của chủ soái như bị ma ám. Trần Lộng hỏi nhỏ Lý Hằng “Ngài nói thế nào mà đại vương thuận liền?”, Hằng vênh váo đáp “Ta bảo: quốc vương An Nam có cô em gái tuyệt thế giai nhân mới mười sáu trăng tròn, xứng đáng để ngài làm của riêng”.

Nạp Tốc Lạt Định nghĩ mình chẳng có gì để mất nên liều lĩnh lên tiếng:

– Theo tại hạ, đại vương phải cẩn trọng, địch quân có thể dùng kế trì hoãn để tháo chạy ra biển.

Thoát Hoan đáp:

– Ngươi quá lo xa. Họ chạy ra biển để rồi đi về đâu? Trần gia muốn chạy thì đã chạy rồi, còn dùng dằng ở lại cầu hòa với ta làm gì cho mệt xác.

Hai sứ Đại Việt nín thở khi mưu kế suýt bại lộ bởi gã Bình chương đang thất thế. Trần Dương nghĩ bụng “Hú hồn hú vía. May sao nó là kẻ lụy sắc nên không tính được gì hơn chuyện chiêu nạp mỹ nữ”. Nguyễn Nhuệ nhủ thầm “Nó làm sao hiểu được đạo nghĩa của vua ta. Các ngài dứt khoát không rời đi khi còn hàng vạn binh sĩ chưa rút hết”.

A Lý Hải Nha đề nghị:

– Cử người sang bên đấy là biết liền, nếu vua nước Nam thật lòng quy thuận tất phải cầu cạnh đại vương, bấy giờ có dâng nàng An Tư cho ngài cũng là điều họ chẳng hề nuối tiếc.

Thoát Hoan có vẻ hài lòng, bèn truyền lệnh:

– Thiên hộ Ngải đi ngay Thiên Trường gặp Trần gia, tuyên dụ với họ rằng thế tử hay con của y phải sang đây gặp ta. Nhược bằng không thể sang thì cho An Tư Công chúa thay thế. Ta hứa không bạc đãi như con tin mà sẽ chăm sóc nàng như thê thiếp. Đại quân thiên triều tạm ngưng chiến tới chiều mai, bấy giờ An Tư chưa đến thì xuất binh đánh tiếp. Năm ngày sau sẽ hiệp thương hòa giải tại đây. Ta chỉ chấp nhận thương nghị với một trong bốn người là cha con thế tử, Thái sư Quang Khải và Tiết chế Quốc Tuấn, việc cử ai sang do họ định liệu. Hạn định không thay đổi, nếu cố tình dây dưa thì ta quyết không nể nang.

Ngải phụng mệnh đi liền. Thoát Hoan quay ra khuyên nhủ sứ Đại Việt:

– Trước sau vua các ngươi cũng quy phục. Chi bằng nhân dịp này hai người chấp nhận về dưới trướng của ta, cởi mũ thay áo An Nam để mặc phẩm phục Nguyên triều cho xứng danh sĩ tử.

Trần Dương khảng khái đáp:

– Đã coi chúng tôi là nho sĩ thì mong ngài hiểu cho rằng kẻ sĩ biết tự trọng không chấp nhận thờ hai chủ. Nếu mai mốt vua tôi quy phục thì tôi cũng theo họ, bây giờ việc ấy chưa đến nên tôi không thể thay áo, đổi mũ khác.

Nguyễn Nhuệ cũng lên tiếng:

– Chó không cắn lại chủ, chẳng lẽ người không bằng chó. Kẻ đã phản phúc chủ trước thì lúc gặp biến ắt phản lại chủ sau. Tôi thấy ở đây có nhiều người trước kia từng mặc phẩm phục nhà Tống, khi Tống mạt thì họ sang đầu vua tôi, khi nước tôi hoạn nạn thì họ tót sang hàng ngài. Thử hỏi những kẻ ba lần đổi chủ liệu trung thành với Nguyên được bao lăm?

Mấy hầu người Việt lẫn mấy quan người Hán mới về hàng Mông Thát cúi gằm mặt vì hổ thẹn. Để giữ thể diện cho đám hàng binh, Thoát Hoan lớn tiếng quát lác:

– Ta chẳng muốn tốn hơi với mấy đứa không biết hay dở. Không thích nhẹ mà lại ưa nặng thì ta cho được như ý. Bay đâu, nhốt hai tên sứ giả này lại, đối xử như tù binh. Nếu quốc vương của chúng quy thuận thì tha về, nhược bằng tráo trở thì hậu trảm.

Khi bị dẫn giải ra ngoài, Trần Dương cười ha hả rồi nói:

– Lưỡng quốc giao chiến, bất trảm lại sứ, họ bất chấp đạo lý ở đời. Thì ra đại nghĩa của quân Nguyên là như thế.

Kể từ đấy chẳng ai còn được nghe tung tích của Đại phu Nguyễn Nhuệ và Trương Hiến Hầu Trần Dương, hai bậc nam nhi tầm thường về quân sự nhưng cũng đáng mặt trung quân ái quốc.

Thiên hộ Ngải đến hành cung Thiên Trường lúc đã tối mịt. Hai vua và mấy quan tướng tiếp sứ ngay trong đêm. Ngải thông báo yêu sách của Thoát Hoan, Thượng hoàng gắng trần tình để tìm lối thoát hiểm:

– Mọi yêu cầu của Trấn Nam Vương ta đều chấp nhận. Duy có việc đưa An Tư sang bên đấy trước buổi chiều mai thì e rằng quá gấp gáp. Sớm mai đi ngay có khác nào ép buộc, dù An Tư phải đi nhưng trong lòng tất sầu não, bấy giờ hòa hiếu chẳng còn ý nghĩa. Nếu vương định chắp mối lương duyên với công chúa thì nên giãn thời gian cho ta thuyết phục hoàngmuội. Ta cần ba ngày để khuyên giải công chúa. Nếu trễ hẹn, bấy giờ Trấn Nam Vương muốn động thủ thế nào cũng được.

Ngải không nghe, còn buông lời dọa dẫm:

– Tôi không có quyền đàm phán về thời hạn. Đại vương đã truyền lệnh trước giờ mùi phải đưa công chúa về soái phủ. Nếu việc không xong thì giờ thân sẽ tiến binh. Cầu phao trên sông Đào nội trong chiều mai là hoàn tất, kị binh chỉ mất hơn canh giờ để đến hành cung của ngài. Các đạo quân khác cũng cách có dăm chục dặm, quân của Giảo Kỳ và Toa Đô đã thâu tóm Trường Yên, bấy giờ thử hỏi các ngài làm gì còn cơ hội xin hòa?

Nhân Tông cố vớt vát:

– Thục nữ về nhà chồng đâu thể khăn gói mà ruổi ngựa một lèo, cũng phải sửa soạn lễ vu quy theo phong tục để thiên hạ khỏi chê cười. Con gái thứ dân còn được trọng lễ huống chi con vua cháu chúa. Nếu ba ngày không được thì ta đề nghị gia hạn thêm một ngày.

Ngải vẫn một mực từ chối:

– Các ngài chỉ có nửa ngày. Dứt khoát không thương lượng gì nữa.

Biết không thể lung lạc được ý chí của giặc, Thánh Tông chuyển hướng đấu tranh:

– Theo lệ sứ đến rồi về, sứ ta sang đấy sao không cho họ về? Việc cỏn con mà hành xử riết róng như thế, thử hỏi ta làm sao tin người Nguyên phục chúng bằng đạo lý?

Ngải chống chế:

– Không phải như ngài nghĩ đâu. Đại vương cho rằng nếu quốc vương quy thuận thiên triều và kết tình thông gia thì trước sau hai sứ cũng như người nhà nên có ý mời họ ở lại đàm đạo văn chương, đối đãi thịnh tình, chu đáo lắm.

Nhân Tông nghe vậy mà nghẹn trong lòng, ngài cảm giác mơ hồ số mệnh của hai vị trọng thần mù mịt như bóng đêm ngoài kia. Cố dằn xuống cảm xúc, nhà vua bình thản nói:

– Bây giờ cũng đã khuya, sứ hãy về dinh và nghỉ ngơi. Sớm mai ta và phụ hoàng sẽ chu tất việc công chúa xuất giá. Lúc ấy phải nhờ ông tháp tùng hoàng cô về bên kia mà trao tận tay cho Trấn Nam Vương.

Sứ Nguyên đi rồi, Thượng hoàng Thánh Tông mới bộc phát cơn giận dữ kìm nén trong lòng:

– Thằng Thoát Hoan chó má ép ta phải dâng hoàng muội cho nó. Tấm thân trinh trắng ngọc ngà của An Tư hà để cẩu tặc xúc phạm sao? Các khanh hãy nghĩ kế cho mau, thời gian không chiều người đâu.

Mọi người nhìn nhau lúng túng, chẳng ai nghĩ ra được điều gì hay ho để có thể chu toàn cả hai việc chỉ trong nửa ngày, việc chuyển hàng chục vạn quân xuống thuyền ra biển và việc cứu công chúa An Tư thoát khỏi nanh vuốt Thoát Hoan. Họ thừa biết trong tình thể hiện thời, An Tư là cứu cánh duy nhất giúp lực lượng nhà Trần tránh né cơn bão lửa đang lăm le thiêu rụi tất tật, song chẳng ai có can đảm nói ra điều phũ phàng đủ bóp nát con tim Thượng hoàng. Hơn ai hết, Nhân Tông hiểu rõ tình cảm yêu thương của cha dành cho An Tư, bản thân ngài cũng rất quý trọng công chúa, cho dù là vua và tuổi đời lớn hơn, nhưng mỗi khi có dịp tiếp xúc, hai người vẫn đối đãi thân tình theo thứ bậc cô cháu trong nhà. Người mẫn cảm như ngài không dễ gì chấp nhận việc đẩy cô ruột của mình vào vòng tay nhục dục của gã chủ soái Nguyên Mông tham tàn như lang sói.

Trong lúc quân thần đang rối bời thì có liên lạc từ Giao Hải trở về, Quan gia lập tức cho triệu vào. Theo lệnh của vua, cứ cách hai canh giờ bất kể ngày hay đêm, Đinh Củng Viên và Lê Văn Hưu phải cử liên lạc về bẩm báo với ngài tình hình chuyển quân.

Liên lạc trình tấu:

– Đến giờ này ba vạn rưỡi binh sĩ đã ra biển. Hiện trên bờ còn dồn ứ hơn hai vạn. Từ nhiều hướng, quân đang tiếp tục kéo về. Chuyến tiếp theo sẽ khởi hành vào giờ dần ngày mai. Quan Học sĩ muốn biết thuyền của hoàng hậu và công chúa vẫn đậu chờ, khi nào mới rời bến? Các ngài còn khẩn cầu Thượng hoàng và Quan gia cùng hai vạn cấm quân, vệ quân ở hành cung nên xuống ngay Giao Hải để phòng cấp biến.

Nhân Tông chỉ dụ với liên lạc:

– Ngươi về bảo họ không thể chậm trễ như vậy, phải nỗ lực đưa người ra biển nhanh hơn nữa. Để dành chỗ cho người trên thuyền, lương thực và nước uống chỉ mang đủ dùng hai ngày. Thuyền của hoàng hậu cứ đậu chờ. Thượng hoàng và trẫm còn ở đây chưa thể đi được.

Liên lạc lạy từ các vua để quay về Giao Hải. Bấy giờ Thánh Tông than thở:

– Như vậy là trước giờ mùi ngày mai giỏi lắm chỉ rút được sáu vạn quân. Còn non chục vạn biết chạy về đâu? Hiền tài đâu cả rồi, chẳng lẽ trong các ngươi không ai giải được nạn này?

Nhân Túc Vương Trần Toản lên tiếng:

– Theo thần, Thượng hoàng và Quan gia cứ đưa An Tư xuống thuyền rút đi. Bọn thần sẽ tập hợp lực lượng còn lại phản công lên hướng bắc, quân của Lý Hằng chỉ ước năm vạn, ta thừa sức đánh được. Khi phá vây rồi, chúng thần sẽ rút theo đường bộ về Hải Đông.

Ngự sử Dụng Vũ Hầu Trần Trung Chính phản bác:

– Không nên dùng kế này. Dẫu quân ta đông hơn bọn Lý Hằng, nhưng các cánh quân của giặc chỉ cách nhau không đầy chục dặm, chúng sẽ nhanh chân đổ tới ứng cứu; nếu ta chưa kịp phá vây thì đã bị chúng vây chặt hơn, kín hơn, bấy giờ đừng mong vượt thoát; còn nếu ta vượt qua được vòng vây, chúng tất xua quân đuổi diệt, quãng đường dài hơn ba trăm dặm, liệu khi ấy còn bao nhiêu người đến được Hải Đông? Thượng hoàng đã nói sẽ đi sau cùng, nay bảo đấng chí tôn xuống thuyền đi trước khác nào để người mang tiếng bỏ mặc binh sĩ giữa vòng vây của giặc mà lo chạy thoát thân.

Đỗ Khắc Chung ướm lời:

– Thần có một mẹo nhỏ, không biết có nên dùng chăng?

Nhân Tông bảo:

– Khanh cứ nói ra xem.

Khắc Chung nói:

– Cho người giả mạo An Tư công chúa, khi giặc phát hiện ra thì đã quá trễ.

Thánh Tông gạt đi:

– Việc này không được, cứ làm liều chỉ khiến tình cảnh càng nguy hơn. Công chúa ở lầu son gác tía, từ dung mạo, dáng điệu cho đến cách ăn nói đều khác hẳn người thường, giữa lúc loạn lạc kiếm đâu ra tức thời một thục nữ chuẩn mực như thế chấp nhận giả danh em gái ta. Đấy là chưa nói đám tôn thất hàng giặc từng vào ra hoàng cung đều biết mặt An Tư.

Mọi người vô cùng thất vọng khi không tìm ra một lối thoát khả dĩ. Thời hạn bức bách, sự thể chẳng đứng, Nhân Tông nước mắt lưng tròng, thổn thức giãi bày với vua cha:

– Thưa phụ hoàng, từ ngày được giao phó ngai vàng thay cha cai quản giang sơn Đại Việt, con không ngại khó nhọc mà dốc sức vun vén cho nước nhà thêm khí vượng, vương triều thêm móng bền. Đêm canh cánh hoài mong thiên hạ thái bình, trăm họ an lạc, ngày thấp thỏm ước ao nội tộc ấm nồng, vua tôi cố kết. Mà nay giặc Hồ dấy binh nhung, xua lang sói chà đạp xã tắc, giục cẩu trị tàn hại sinh linh, phá tan cả giấc mơ thịnh trị của hoàng nhi. Giữa buổi nguy nan, gánh sơn hà đã oằn vai con trẻ còn thêm phần lo nghĩ đến an nguy của ruột thịt. Việc quân là việc công, việc nhà là việc tư, trớ trêu thay khi việc tư quyết định thành bại của việc công. Thân làm vua một nước, cho dù quặn thắt tâm can, con đành phải đặt giang sơn cao hơn mọi nhẽ. Sáng sớm mai, con sẽ đến quỳ gối trước thư phòng mà cầu khẩn hoàng cô…

– Bệ hạ không thể làm như thế. Cô đã rõ cả rồi, nay vui lòng qua trại Nguyên theo ý chỉ của ngài.

Quân thần bàng hoàng sửng sốt khi thấy An Tư bước ra từ sau tấm rèm ngăn cách với hậu sảnh. Từ hồi lập quốc, Đông A chưa có tiền lệ quần thoa can dự triều chính, nhưng giữa lúc cấp bách nên từ vua chí quan chẳng ai nề hà chuyện ấy, họ chỉ lấy làm lạ không biết vì sao công chúa lại nắm được nguồn cơn mà đến chốn đình thần để đoan quyết số phận của mình.

Chưa hết kinh ngạc, mọi người lại thấy Nội giám Đào Kiên run rẩy quỳ lạy hai vua mà khai nhận tội trạng:

– Kẻ tôi đòi đã phạm phép nước, dám cả gan đưa chuyện quân cơ vào hậu cung, tội đáng chết. Nếu được hoàng thượng tha mạng, thị thần xin theo hầu công chúa đến trọn đời.

Sự việc quá bất ngờ khiến ai nấy đều chết lặng. Thì ra người hé lộ thông tin là viên thái giám được các vua tin dùng suốt mấy chục năm có lẻ. Nhưng rõ ràng Đào Kiên đã liều mạng mình khi tự tiện gỡ bí cho Quan gia để ngài khỏi rơi vào tình cảnh phải dùng uy quyền đế vương mà xô đẩy người cô ruột thịt đến chốn nhơ nhớp. Công hay tội chẳng còn gì đáng kể, riêng nghĩa quân thần, tình ruột thịt vẫn đầy ăm ắp trong cái đêm bi phẫn ấy.

Vốn dĩ hành cung Thiên Trường được xây dựng làm cơ sở dự phòng để vua quan bàn bạc việc nước khi không thể tụ hội ở kinh thành. Nó nhỏ hơn hoàng cung Thăng Long, kẻ hầu người hạ cũng vì thế mà tiết giảm. Ngoại trừ hoàng hậu Bảo Thánh và công chúa An Tư, toàn bộ hậu cung của vua đang ẩn náu đâu đó giữa núi rừng Thiên Quan, tại Thiên Trường chỉ có năm cận thị với bốn ở hầu phục dịch hai vua và hai người phụ nữ thân thích của các ngài.

Thị thần Đào Kiên là hoạn quan ba đời vua, tịnh thành năm mười bốn tuổi, từ một tiểu cận thị thời Thái Tông đã thăng tới chức Nội giám triều Nhân Tông hoàng đế. Trải ba mươi bảy năm tận tụy hầu hạ các vua, bước sang tuổi ngũ tuần, Đào Kiên liệu sức mình chẳng được như trước nên cũng muốn cáo lão về vườn. Ông dự tính sẽ kiếm một mẩu đất ven hồ Dâm Đàm, trồng ít khóm hoa, nuôi vài chim cảnh, hưởng thú tao nhãn cho đến cuối đời. Thế rồi đất bằng dậy sóng, cơn lốc can qua cuốn quan thị theo chân nhị hoàng lênh đênh mọi nẻo non nước mà vẫn chưa nhìn thấy đâu là bờ bãi bình yên. Lòng trung còn như sắt đá, nhưng sức khỏe mỗi ngày thêm suy kiệt, Kiên chỉ sợ gục ngã giữa cuộc trường chinh, thân xác vùi vệ cỏ ven đường mà chẳng có được một ngày ngồi mơ màng ngắm trăng thanh nước biếc bên bờ hồ lộng gió.

Như thường lệ khi thiết triều, Đào Kiên đứng ở một góc sảnh đường để tiện cho các vua sai khiến lúc cần, nên mọi chuyện liên quan đến công chúa An Tư ông đều nghe được. Nhìn thấy khuôn mặt khốn khổ của hai vua và sự bất lực của các quan khi không thể tìm ra giải pháp an toàn cho cả đại quân và công chúa. Niềm bi cảm trỗi dậy xui khiến tấc lòng trung can nhỏ nhoi của viên thị thần làm cái việc tày đình là bộc lộ chuyện cơ mật triều chính với người không có phận sự. Thừa cơ chẳng ai để ý, Kiên len lén lui ra ngoài rồi chạy thục mạng đến trước phòng của công chúa mà rối rít gọi cửa.

Bấy giờ An Tư vẫn chưa ngủ. Nghe tiếng người gọi, nàng ra mở cửa đã thấy Đào Kiên quỳ sụp dưới chân mà nức nở kêu nài bằng những lời khó hiểu “Bề tôi khẩn mong công chúa hãy mau cứu lấy nhị hoàng, cứu lấy nước non Đại Việt”. An Tư chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra nhưng cảm giác lo sợ vẫn choáng ngợp trong lòng. Ra vẻ thản nhiên, nàng bảo thị thần:

– Hãy bình tĩnh lại rồi kể đầu đuôi cho ta nghe.

Khi đã hoàn tâm, Kiên bộc bạch với An Tư mọi chuyện rồi thiết tha bày tỏ:

– Xã tắc nghiêng ngả lắm rồi, chiều mai công chúa không sang trại Nguyên thì cơ đồ sẽ thêm phần sụt lún. Nếu công chúa quyết đi, bề tôi xin theo hầu hạ người đến mãn kiếp.

An Tư lặng thinh không đáp. Trong đầu nàng chẳng chứa đựng điều gì ngoài một cánh cửa khép hờ lúc ẩn lúc hiện giữa khoảng không trống rỗng, phải chăng đây là cánh cửa u minh đưa đón kiếp người vào vòng quay thực hư, được mất đang tít mù trong cõi vô thường; đi cũng đặng, ở chẳng đứng, phân định rồi thì cái được cái mất đều do cơ trời sắp đặt, nhắm mắt đưa chân qua cửa giặc có gì mà không dám?

Hồi lâu sau, nàng lên tiếng:

– Chờ ta cùng qua bên đấy xem sao.

Dặn Đào Kiên rồi, An Tư vào sau bình phong thay trang phục. Hai người dò dẫm mò sang sảnh lớn trong hành cùng mà chẳng có đèn đuốc soi đường. Đào Kiên trở về vị trí của quan thị. An Tư dùng bước phía sau tấm rèm cửa.

Đáp ứng yêu sách của Thoát Hoan, thị thần Đào Kiên đưa An Tư công chúa xuống đò qua sông Đào, ngoài bọn Thiên hộ Ngải tháp tùng, không có người Nam nào theo tiễn đến bến nước. Đấy là ý nguyện của công chúa, nàng không muốn chứng kiến cảnh sầu thảm dềnh dang để ra đi cho nhẹ lòng. Hoàng gia bỏ lễ vu quy, chằng hồi môn sính vật, không võng lọng trống kèn, một chuyến xuất giá trên mình ngựa hối hả như đám cưới chạy tang.

Hai vua, hoàng hậu và các quan tiễn An Tư ra khỏi hành cung rồi lặng lẽ quay vào. Quân thần nhìn nhau e ngại, cái cảm giác là người có lỗi khiến ai nấy ngượng nghịu. Thượng hoàng ngồi chống cằm trầm tĩnh, tay áo thụng che ngang khuôn mặt, ngài chẳng muốn khóe mắt đỏ hoe tố giác nỗi lòng tê tái. Giữa không gian u uẩn vang vọng tiếng than khóc ôi của hai ả thị nữ Thu Cúc và Xuân Đào. Họ nằng nặc xin theo nhưng bị công chúa từ chối.

Sau này, tôi tớ trong cung rỉ tai nhau về một bút tích của An Tư công chúa. Chúng quả quyết trước lúc nàng về theo Thoát Hoan, có để lại mảnh lụa trắng viết mấy câu thơ tứ tuyệt được cất trong hộp son phấn. Thu Cúc tìm thấy đem giấu đi, bị Xuân Đào phát hiện nên sinh sự tranh cãi, ai cũng muốn giành cho được kỷ vật của nữ chủ. Bảo Thánh hoàng hậu biết chuyện, kêu tới tra xét, Thu Cúc đành dâng lên. Xem xong bài thơ, hoàng hậu cất vuông lụa vào tay áo rồi phán:

– Hai người nhớ kín miệng, việc này chớ để đến tai Thượng hoàng và Quan gia kẻo các ngài thêm đau lòng.

Bài thơ được viết:

Mái chèo ngược nước, người tiêu tán

Ví như má phấn lấm bụi hồng

Oai trời bỡn cợt cơn ly loạn

Hồn gửi quê hương, xác kệ chồng.

Người đời sau dựa vào ý tứ câu thơ mà cho rằng công chúa An Tư đã linh cảm được số phận biệt tích của mình trước khi cất bước rời khỏi Thiên Trường để làm thê thiếp của kẻ thù cướp nước. Quả vậy, từ sau chuyến đò xuất giá cay nghiệt ấy, tung tích về cuộc đời nàng không một lần được nghe nói đến.

Sáng sớm ngày thứ tư trong hạn định năm ngày của Thoát Hoan, Thượng hoàng và Quan gia cùng hai vạn quan quân bảo vệ hành cung Tức Mặc đã kéo về cửa Giao Hải. Họ là những người cuối cùng rời khỏi Thiên Trường, bỏ lại cho giặc toàn bộ đồn trại, thành quách trống rỗng. Lê Văn Hưu thông báo tin vui:

– Đoàn thuyền của Chiêu Minh Vương từ Hoan Ái kéo về đã hội ngoài khơi với đoàn thuyền từ Giao Hải ra rồi cùng giong buồm lên Hải Đông. Vương cử một thuyền nhỏ quay vào bờ để thông báo cho nhị hoàng an tâm.

Hai vua mừng lắm, như vậy là lực lượng tập hợp ở Hải Đông càng thêm lớn mạnh. Thánh Tông muốn đi thuyền rồng, Đinh Củng Viên can gián:

– Theo thần, Thượng hoàng dứt khoát không đi thuyền này. Khi đụng giặc, thuyền rồng là mục tiêu đầu tiên của chúng.

Hoàng thượng cho là phải, bèn hạ chỉ thuyền rồng dùng chở quân, không chở vua. Biết phụ hoàng day dứt chuyện của An Tư mà biếng ăn kém ngủ khiến sức khỏe suy giảm, Nhân Tông nằng nặc buộc cha và các quan viên lớn tuổi xuống thuyền của hoàng hậu, vốn có thân rộng nên chịu sóng tốt hơn.

Mặc cho quan tướng khẩn nài nhà vua đi cùng Thượng hoàng, Nhân Tông khước từ mà rằng:

– Ta sẽ đi sau rốt cùng với Đinh Củng Viên và Lê Văn Hưu.

Thượng hoàng và hơn một vạn túc vệ ra khơi bằng một trăm năm mươi chiếc thuyền lớn bé. Tám ngàn quân cuối cùng hộ tống Quan gia rời bến trên một trăm mười chiếc thuyền còn lại. Thuyền của vua giống thuyền của binh sĩ, nếu chẳng may gặp địch, chúng sẽ khó đoán biết được người đầu lĩnh quân dân Đại Việt ở trên thuyền nào trong đoàn thuyền cả trăm chiếc.

Khi đón được An Tư về trại. Thoát Hoan xuống lệnh án binh ba ngày vừa dưỡng quân vừa cho đối phương có thời gian lo liệu việc cởi giáp quy thuận. Nếu không có việc nguy cấp, chớ ai quấy rầy y nghỉ ngơi.

Thâu tóm xong Trường Yên, Toa Đô đầu lĩnh gần bảy vạn quân đóng giữ những nơi hiểm yếu. Giảo Kỳ, Đường Ngột Đãi và Lưu Khuê dẫn hai vạn quân cùng đám hàng binh Trần Kiện ra Thiên Trường để báo công với Thoát Hoan. Cả bọn chờ trước soái phủ nửa ngày trời mà không được chủ tướng tiếp. Trấn Nam Vương sai lính ra bảo rằng “Ngài còn bận nghiền ngẫm binh thư. Hẹn ngày một sẽ hội tướng”. Khoan Triệt đến thăm Đường Ngột Đãi, khi nghe kể bèn nói nhỏ với chiến hữu “Vương nghiền ngẫm dâm thư thì có”.

Qua ngày hôm sau, A Lý Hải Nha xồng xộc vào soái phủ đòi gặp bằng được Trấn Nam Vương để báo tin khẩn cấp. Bất đắc dĩ Thoát Hoan phải tiếp. Viên Bình chương trình bày:

– Sáng nay thấy đồn lũy địch quân im ắng quá, tại hạ bèn cử một nhóm kị binh vượt qua cầu phao đi thám thính, chúng trở về báo tin quân An Nam đã rút hết, trại quân cách đây mười dặm cũng trống trơn. Theo tại hạ, bọn thế tử đã thừa cơ hoãn chiến mà tháo chạy cả rồi.

Lại có Lý Hằng đến cấp báo lực lượng đối phương ở hướng bắc đã bí mật rút từ đêm qua. Thoát Hoan chưa hết sửng sốt thì Khoan Triệt đến thông báo trên hướng của y tình hình diễn ra tương tự như thế. Biết bị mắc nỡm vua quan Trần gia, Trấn Nam Vương cố che giấu cái dở của mình bằng chiêu đổ và cho thuộc cấp:

– Mấy ngày qua các ngươi mê ngủ à? Để chúng rút đi hết mà không hay biết thì đúng là tắc trách. Đã thế không điều quan truy đuổi tức thời lại còn về đây bẩm báo cho mất thời gian. Bây giờ biết chúng ở đâu mà lùng?

Khoan Triệt mách nước:

– Bọn thế tử dứt khoát chạy ra Giao Hải, là cửa sông đổ ra biển. Tại hạ xin truy kích ngay.

Thoát Hoan xuống lệnh:

– Khoan Triệt dẫn kị binh dốc thẳng xuống Giao Hải. A Lý Hải Nha và Lý Hằng kéo quân vào Thiên Trường, ta sẽ đưa bản bộ vào sau. Nếu gặp địch quân, không chấp nhận tù binh, giết hết để trừng phạt tội lường gạt đại quân thiên triều.

Lý Hằng nghĩ bụng “Chắc Khoan Triệt được mấy gã hầu tước hàng binh mớm lời, còn hắn có nằm mơ cũng chẳng biết Giao Hải là cái gì”. Về đến quân doanh, Hằng gọi Trần Lộng vào trách “Tại sao không báo cho ta biết ở Thiên Trường có cửa biển Giao Hải? Người chẳng được tích sự gì cả”. Lộng ú ớ không thể trả lời, cái cảm giác ê chề bắt đầu len lỏi vào tâm can gã tôn thất phản phúc.

Quân Nguyên kéo đến hành cung Thiên Trường, nhưng chẳng bắt được một binh sĩ An Nam nào để giết trừ nợ tội lường gạt thiên triều. Bọn Khoan Triệt ập đến Giao Hải chỉ thấy bãi sông vắng lặng như tờ, ngoài rác rến ngập ngụa trên bờ, dưới nước, không có một bóng người lai vãng quanh đó. Ở tít ngoài khơi, có một đội thuyền nhỏ li ti như đàn kiến đang di chuyển lên hướng bắc, Khoan Triệt bất lực đứng nhìn, hắn tiếc rẻ vì đoàn chiến mã không có năng lực phi trên mặt nước.

Được thông báo tình hình, Thoát Hoan ấm ức lắm nhưng lúng túng chưa nghĩ ra cách sửa sai cái tật hiếu sắc mà mê ngủ mất mấy ngày, để cho đại quân của Trần gia diễu hành trước mũi cũng chẳng hề hay biết.

Chủ soái đang bực dọc, lại bị gã thân vương Giảo Kỳ quấy rầy bằng mớ ngôn từ đao to búa lớn:

– Từ khi tiến vào An Nam, đạo quân của bản chức đã đánh chín trận oanh liệt, bắt giết hơn chục vạn địch quân, chiếm giữ một vùng rộng lớn từ Bố Chính đến Trường Yên, chiêu hàng cả vạn tướng sĩ đối phương…

Thoát Hoan ngắt lời:

– Thôi thôi ta nhức đầu lắm. Công trạng thế nào cứ biên giấy trình lên. Bây giờ là lúc bàn việc vây đánh bọn xảo trá Nam man.

Lý Hằng hiến kế:

– Chúng vừa đi được vài canh giờ. Nếu ta cho binh thuyền cấp tốc ra khơi sẽ bắt kịp. Dùng thuyền có buồm lớn hứng gió tốt cho khởi hành trước, các thuyền khác tiếp ứng phía sau, càn quét ven biển phía bắc, chặn đường chúng cập bờ.

Thoát Hoan cả mừng vội truyền lệnh:

– Lý Hằng chỉ huy đạo thuyền lớn đem theo năm vạn quân khẩn trương khởi hành đuổi theo đoàn thuyền An Nam. Ô Mã Nhi chỉ huy đạo thuyền nhỏ chở hai vạn quân chặn mọi cửa sông ở phía bắc.

Nói đến đấy, Thoát Hoan liếc nhìn cái bản mặt râu quặc của Giảo Kỳ rồi nghĩ tới những lời khoác lác của y mà thấy ghét, bèn chỉ thị thêm:

– Nhân tiện Giảo Kỳ và Đường Ngột Đãi có mặt ở đây, ta giao quyền chỉ huy đạo thuyền bản địa, có nhiệm vụ tiếp ứng cho Lý Hằng và Ô Mã Nhi. Đây là cơ hội để hai người lập thêm công mới cho tròn mười chiến công.

Ra đến bên ngoài, Vạn hộ Lưu Khuê hỏi Tả thừa Đường Ngột Đãi:

– Đạo thuyền bản địa là thế nào?

Đường Ngột Đãi ngao ngán lắc đầu mà rằng:

– Là đội thuyền tập hợp thuyền bè cướp của dân bản địa, phần lớn là thuyền nhỏ mỏng manh cũ kỹ đi trên sông, bây giờ đưa ra biển thì khác nào giỡn mặt long vương. Cũng tại cái miệng khoe khoang không đúng lúc của Giảo Kỳ, khiến ta và người lại một phen khổ sở.

Sau một ngày đêm cưỡi sóng, đoàn thuyền của vua Nhân Tông đang tiến vào bờ biển vùng đông bắc thì quân lính phát hiện có đội thuyền dài dằng dặc ở phía sau. Xem ra đám thuyền lạ đi nhanh hơn thuyền của ta nên hình ảnh của chúng càng ngày càng lớn dần. Khi nhận diện được thuyền giặc, vua cho quân hiệu gọi loa giục các thuyền khẩn cấp hướng vào bờ. An Bang ở xa xa phía trước, nếu vượt qua được thì có muôn lối để lẩn tránh.

Nhưng thuyền giặc mỗi lúc mỗi gần mà cửa sông còn cách mấy hải lý. Trong tình thế khẩn cấp, Nhân Tông hạ lệnh các thuyền quẳng hết lương thực, nước uống và các vật dụng khác để nhẹ bớt mà đi cho nhanh. Khoảng cách giữa hai bên lại giãn ra đôi chút, đội thuyền của ta có cơ hội vượt thoát.

Nhà vua cho rằng nên phân tán lực lượng, chia thành nhiều toán nhỏ mà luồn lách vào các lạch nguồn, thuyền giặc lớn, chúng sợ mắc cạn sẽ không dám đuổi tiếp. Theo lệnh hoàng thượng, đoàn thuyền Đại Việt lao vun vút vào cửa sông rồi tách ra thành từng nhóm năm, ba chiếc len lỏi theo các chi lưu um tùm lau sậy mà tiến vào sâu trong đất liền.

Chợt nghe thấy tiếng trống trận dồn dập, rồi từ hai bên bờ các toán quân túa xuống nước ẩn mình sau những lùm sậy rậm rạp trải dài cả dặm. Nhìn sắc phục, biết là quân ta, Đinh Củng Viên khẩn nài nhà vua:

– Bệ hạ nên cập bờ, có đông quân hộ giá sẽ an toàn hơn.

Nhân Tông nói:

– Không kịp đâu. Lên bờ lúc này là phơi áo cho giặc nhận diện.

Ngài bảo quản hiệu truyền loa cho tướng sĩ trên bờ nghe lệnh của vua “Giặc đang đuổi theo, mau cản đường chúng lại”. Phạm Ngũ Lão nhận được lệnh, bèn cho quân chuẩn bị sẵn mồi lửa. Từ lúc được Hưng Đạo Vương cử ra An Bang đón đạo quân của hai vua, ông đã chứng kiến hàng chục đoàn binh thuyền đi qua mà không có sự cố gì xảy ra. Đội thuyền của Thượng hoàng mới vào cửa sông lúc tờ mờ sáng, ngoại trừ thuyền ngự và dăm chiếc thuyền nhỏ hộ tống tiếp tục hành trình lên Ngọc Sơn ở sát vùng biên giới để đánh lạc hướng quân địch.👁️️

Biết tin Quan gia đi chuyến cuối cùng, Ngũ Lão đứng trông ra biển hàng canh giờ, lòng thấp thỏm mong ngóng thuyền chở vua qua cửa An Bang bình yên vô sự.

Khi đoàn thuyền xuất hiện phía chân trời, Ngũ Lão thở phào nhẹ nhõm, nhưng niềm vui chợt tắt ngóm lúc thấy phía sau đội thuyền của ta có một đoàn chiến thuyền động vô số kể cũng đang hướng vào bờ. Đoán chắc thuyền giặc bám đuổi thuyền vua, ông cho nổi trống báo hiệu, đưa toàn quân vào thế trận đã được bàn tính sẵn.

Khúc sông tiếp giáp với biển khá rộng, binh thuyền của Lý Hằng dàn hàng ngang ồ ạt kéo vào, ngược dòng chừng non dặm thì dòng sông bắt đầu hẹp dần. Nhìn đoàn thuyền của An Nam tản mát vào những nhánh sông nhỏ, Hằng cho phất cờ hiệu chia đội hình truy kích. Đúng lúc ấy tiếng tù và rúc vang, từ hai bên bờ phía trước xuất hiện hàng trăm bè nứa chất có khô cháy rực theo dòng nước xuôi trôi ra cửa biển rồi đâm sầm vào thuyền giặc. Những chiếc đi đầu bị bén lửa cháy rụi, bọn giặc trên thuyền hoảng loạn nhảy xuống nước bơi vào bờ bị quân của Ngũ Lão đánh giết tơi bời.

Ỷ đông quân lắm thuyền, Lý Hằng đổ bộ binh lên bờ cận chiến với quân ta, đồng thời cho đoàn thuyền sắp hàng một, sai lính dùng sào dài đẩy các bè lửa ra xa rồi cứ thế mà tiến dần lên. Cố đánh thêm sẽ bất lợi, Phạm Ngũ Lão cho lui quân. Bọn giặc trên bờ ngán ngại những bãi lau sậy ngút ngàn nên không dám truy đuổi. Vượt qua khúc sông hiểm ác, nhìn quanh chỉ có sóng nước và cây cỏ mà không thấy bất cứ một chiếc thuyền nào của đối phương, Lý Hằng cho dừng binh để chỉnh đốn đội ngũ. Kịp lúc đoàn thuyền của Ô Mã Nhi kéo đến, Hằng khoe khoang với đồng bọn:

– Mới giao tranh với bọn An Nam, đốt phá hơn nửa đạo thuyền của chúng trong khi ta chỉ mất có dăm chiếc. Bọn tàn quân giong thuyền chạy vào các nhánh sông nhỏ, thuyền ta lớn nên không tiện đuổi.

Lúc ngang qua chiến địa, Ô Mã Nhi đếm được mười mấy xác thuyền Nguyên nhấp nhô trên mặt nước, nhưng là cấp dưới nên đành lờ đi cái tật nói khoác của Lý Hằng, y bảo:

– Ngài vừa tham chiến có lẽ cần nghỉ ngơi. Tại hạ dùng thuyền nhỏ truy kích bọn tàn quân An Nam.

Thuyền của Nhân Tông đi miết lên thượng nguồn mà không có thuyền nào theo hộ tống. Ngài tỏ ra lo lắng:

– Các thuyền tản mát khắp nơi, giờ làm sao mà tụ lại?

Lê Văn Hưu đáp:

– Đây là Hải Đông, Hưng Đạo Vương chắc chia quân đóng nhiều chỗ, thuyền lực trước sau cũng tìm về.

Đinh Củng Viên nói:

– Theo thần, nên đậu thuyền ở chỗ kín rồi cử người lên bộ dò hỏi đường tới nơi nào có quân ta trú đóng.

Nhân Tông cho là phải, bèn sai đưa thuyền vào một bãi lau sậy, lại sai năm người lính khỏe mạnh chia nhau đi các ngả tìm kiếm quân ta. Chạy giặc từ sáng tới chiều tối mà chưa ăn gì, hoàng thượng thấy đói bụng. Ngặt nỗi lương thực đã quẳng hết xuống biển, quan quân nhìn nhau bất lực, chẳng ai nghĩ ra cách gì để giúp ngài chống đói. Có người lính hầu tên Trần Lai giấu được bát cơm hẩm bèn dâng lên Quan gia. Vua cảm kích lắm, khen là tôi trung, liền ban cho chức thượng phẩm.👁️️

Khi đến được quân doanh của Hưng Đạo, Nhân Tông kể với các tướng về bát cơm dằn bụng, rồi nói:

– Lúc đói khát có được một hạt cơm cũng đáng quý, lúc nguy nan có một người lính ở bên cạnh cũng đang trọng. Các khanh hãy nhớ lấy điều này mà đối đãi tốt với binh sĩ.

Chương 6

Họp mặt quân thần, Thánh Tông thử lòng Quốc Tuấn

Xin lương chủ soái, Toa Đô đóng trại Trường Yên

Sau khi chạy trốn lên Đà Giang, Trần Ích Tắc cử người mật báo cho bọn đồng mưu là Phạm Cự Địa, Lê Điền và Trịnh Long cùng hội về một nơi cho thêm phần khí thế. Khi nghe tin quân Mông Thát đã kéo vào Đại Việt, Ích Tắc vẫn trù trừ chưa muốn xuất đầu lộ diện. Chủ trại Cao Thái Phong thắc mắc:

– Thời cơ đã đến, sao ngài chưa đi quy thuận?

Ích Tắc đáp:

– Mấy bữa trước bị một trận ốm vặt, trong người chưa được khỏe. Đến ra mắt Trấn Nam Vương mà người ngợm bơ phờ thì khó coi lắm.

Buổi tối, khi chỉ có mấy người thân thuộc, Phạm Cự Địa hỏi Chiêu Quốc:

– Sáng nay trại chủ hỏi việc quy thuận, ngài vin lý do chưa khỏe. Tôi nghĩ không phải thật, vậy thực chất vì sao?

Ích Tắc cười hềnh hệch, mà rằng:

– Quả nhiên ông tường bụng ta. Chiến sự đang giằng co, lộ diện sớm thì lênh đênh sớm. Người Nguyên đời nào để ta ngồi nhàn mà hưởng bổng lộc thiên tử, rồi lại phải theo họ xông pha chiến trận, sống chết khó lường. Chi bằng cho mọi chuyện ngã ngũ, bấy giờ lên đường cũng chưa muộn.

Lê Điền hỏi:

– Theo ngài, Nguyên thắng hay Trần thắng?

Ích Tắc đáp:

– Hồi ta bé xíu, phụ hoàng đuổi được Ngột Lương Hợp Thai, nhưng họ chỉ là đám du binh, đánh thắng cũng chẳng hiển hách gì. Vậy mà người Nam lại tưởng mình tài giỏi lắm nên sinh tật “coi trời bằng vung”. Bây giờ cha con Trần Hoàng phải đối đầu với năm chục vạn đại quân thiên triều, trước sau ắt lụn bại.

Lúc nhận được tin Thoát Hoan đang vây các vua ở Thiên Trường, Ích Tắc cho rằng thời cơ đã chín, bèn dẫn đồng đảng, gia quyến và tôi tớ gần ba trăm người rong ruổi tìm đường chiêu hồi Mông Thát. Để tránh chạm trán với quân Trần, ban ngày bọn Tắc lánh xa những nơi có người ở mà ẩn náu ở chỗ hoang vu hẻo lánh rồi cử vài tên đi dò đường trước, đêm xuống thì cả bọn lại lục tục khởi hành.

Phạm Cự Địa phàn nàn:

– Đi chậm như thế sợ hỏng việc. Nếu người Nguyên bắt được cha con Thượng hoàng rồi thì bọn ta thành vô dụng sao?

Ích Tắc bảo:

– Chớ có nóng vội. Họ sớm bắt được vua Trần thì càng hay, tránh cho ta mang tiếng tham gia hãm hại ruột thịt. Lúc ấy vẫn còn bọn Quốc Tuấn, lo gì thiếu đất dụng võ.

Trịnh Long thừa dịp hót nịnh:

– Bấy giờ người Nguyên phải mời ngài lên làm quốc vương để phủ dụ bách tính và chiêu hàng quan quân chống đối. Đám Quốc Tuấn cô thế ắt bại vong. Với tài đức của ngài, Đại Việt sẽ muôn phần rạng rỡ, thiên cổ không có thời nào sánh nổi.

Ích Tắc có vẻ đắc chí lắm, song bụng vẫn thầm nghĩ “Trịnh Long hiểu được tâm ý của ta, nhưng miệng lưỡi xu nịnh quá, mai mốt đại sự cáo thành dứt khoát dành cho y chức Nhập nội hành khiển”.

Đám nghịch tặc đi từ cuối tháng hai cho đến giữa tháng ba năm Ất Dậu mới tới Thiên Trường. Nghe tin Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc dẫn theo nhiều quan tướng đến quy hàng, Thoát Hoan dặn dò thuộc hạ:

– Đây là con cá lớn nhất tự nguyện chui vào lưới của ta. Y còn được việc về sau, các ngươi phải nể trọng đúng mực.

Để tỏ bày hảo ý của đạo quân thiên triều đối với bậc vương tôn quy thuận, Thoát Hoan dẫn các tướng ra trước cửa đón Chiêu Quốc vào sảnh, còn sai lấy ghế mời Tắc ngồi cạnh.

Hoan ra vẻ quan tâm:

– Từ ngày dẫn quân xuống nam, ta vẫn có ý tìm ngài nhưng không biết ở đâu để cử người đến đón rước. Chẳng hay sự thể ra sao?

Tắc biện bạch nguồn cơn:

– Bản chức sai người chuyển mật tin cho ngài về kế hoạch phòng thủ nhưng chúng bị sa lưới. Bọn Quốc Tuấn kéo đến vây bắt, tôi buộc phải ẩn náu trên Đà Giang. Ở chốn lam chướng nên sinh bệnh phải nằm một chỗ cả tháng. Vừa khỏe lại là lên đường đến diện kiến đại vương.

Hoan nói:

– Tấm lòng mẫn cán của ngài đối với Đại Nguyên khiến ta rất cảm kích. Trước lúc chinh nam, thiên tử có dặn dò phải tập hợp đủ người quy thuận để lập triều đình mới do ngài làm quốc vương.

– Nay cha con Trần Nhật Huyền đã dẫn quân chạy trốn ra biển, cần nhổ sạch cỏ dại mới tính đến chuyện gieo hạt. Ngài có kế gì sớm giúp yên định nước Nam thì cho biết?

Tắc bày mưu:

– Nhân tiện tôi đã nội phụ thiên triều, chi bằng bố cáo khắp thiên hạ để dân nước Nam đang phiêu tán ly loạn theo gương mà hướng đến chỗ quang đãng, quan quân còn hồ nghi do dự bừng tỉnh mà tìm về nơi trọng nghĩa. Khi phần đông đã phục chính thì bọn Nhật Huyền lấy đâu ra người mà tụ tập chống đối.

Hoan mừng lắm, bèn đề nghị:

– Vậy giao ngài soạn hịch văn rồi cho chép thành nhiều bản để ban bố khắp nơi.

Mấy ngày sau, các thị tứ, thôn làng trong vùng quân Nguyên chiếm đóng xuất hiện nhan nhản bố cáo hàm chứa ý tứ cay nghiệt, phơi bày ô nhục tôi đòi “..cha con Trần Hoàng tâm địa bất minh; ích kỷ hẹp hòi bám giữ vương quyền, ngạo mạn ngang ngược thách thức thiên tử; đẩy xã tắc lâm cơn thịnh nộ, mặc dân chúng nhuốm bụi lầm than. Người trí giả, bậc hiền nhân sớm sớm nương thân nẻo sáng, kẻ thảo dã, đứa mạt tốt mau mau núp bóng mây lành; hãy cùng Chiêu Quốc ta hướng mặt về phương Bắc mà quy phụ đại đế; cúi đầu thân thuộc đón gió thái bình, cởi giáp chiêu hồi đợi mưa tươi tốt…”.

Cuối cùng quần thần cũng gặp nhau ở Vạn Kiếp. Thượng hoàng và Quan gia, Quang Khải và Quốc Tuấn, Khánh Dư và Trần Toản cùng hơn trăm vương hầu khanh tướng hội ngộ trong An Quốc Đường vốn bị quân Nguyên đập phá tan tành mới được Hưng Đạo cho sửa chữa sơ sài. Theo lẽ thường, dịp đoàn viên là lúc thổ lộ vui mừng, nhưng giữa thời tạo loạn, vua tôi chẳng có lòng nào mà bày tỏ hân hoan, thay vào đấy là những toan tính đại cuộc, những đường hướng đối kháng, những mưu kế sống còn.

Nhân Tông phán truyền Hưng Đạo:

– Tiết chế hãy trình bày cho chư tướng nắm rõ tình hình giữa ta và địch ở Đông Hải hiện thời?

Quốc Tuấn đáp:

– Quân của ta tại đông bắc nay đã lên tới hai lăm vạn, của Nguyên gần mười vạn. Nhưng chúng có đội thuyền lớn chủ yếu quanh quẩn ở vùng nước sâu nên không dễ đánh. Bọn này cũng không phải mục tiêu chính của quân dân Đông A, cần giữ lực lượng để sau này tiêu diệt đại quân của Thoát Hoan. Bọn Lý Hằng đuổi theo nhị hoàng lên đông bắc tất lực lượng của Thoát Hoan bị giảm đáng kể, nếu ta tiếp tục cơ động sẽ khiến chúng khó bể đối phó mà sinh lòng hoang mang.

Thánh Tông hỏi:

– Như vậy theo ý khanh ta phải làm gì nữa đây?

Quốc Tuấn đề nghị:

– Thần xin nhị hoàng cùng Thái sư lại vào Nam một chuyến, vừa né đòn vây bắt của Mông Thát vừa tranh thủ thu hồi Thanh Hóa. Khi Thượng Hoàng và Quan gia chinh ngự Hoan Ái tất dân chúng đến tụ dưới cờ, lực lượng ta sẽ thêm lớn mạnh. Bây giờ thời tiết đang mát, nhưng chỉ hơn tháng nữa thôi, cái nóng bức sẽ làm giặc Nguyên khốn khổ, đấy là lúc Nam Bắc hiệp đồng ra tay dọn dẹp, hai mặt giáp công quét sạch bụi Hồ.

Nhân Tông thở dài:

– Lại chạy nữa à, không có cách nào hay hơn sao?

Trước phiền não của bậc chí tôn, quần thần ai cũng lúng túng do không đề ra được phương án khả dĩ giúp Quan gia yên định. Khánh Dư lên tiếng:

– Đường lối của Tiết chế là sáng suốt nhưng chẳng lẽ ta cứ lẩn tránh hoài? Bọn Lý Hằng, Giảo Kỳ và Đường Ngột Đãi tung hoành ven biển, đốt phá, giết chóc tơi bời, nên đập chúng một trận ra trò để dằn mặt lũ kẻ cướp.

Quang Khải nói:

– Ý của Nhân Huệ chí phải. Không nhất thiết tung đại quân vào trận, nên sử dụng lực lượng vừa đủ dụ giặc đến chỗ hiểm yếu mà dùng quân mai phục đánh cho chúng chừa thói ngông cuồng tàn bạo. Còn việc nhị hoàng vào Hoan Ái, đúng là một nước cờ cao.

Thánh Tông cười, mà rằng:

– Các khanh đã nói thế thì ta và hoàng thượng đành lận đận một chuyến nữa vậy.

Nhân Tông bấy giờ đã tươi tỉnh lại, ngài nói vui:

– Quốc Tuấn và Quang Khải đã đồng mưu, trẫm thoái thác sao nổi. Nhưng trước khi lên đường, trẫm muốn cùng các khanh chọc giận bọn Mông Thát cho hả dạ.

Hưng Đạo nói:

– Theo tin tức thám báo, bọn Giảo Kỳ, Đường Ngột Đãi đang lùng sục tìm tung tích thuyền ngự. Ta cho phục binh ở nguồn Tam Trĩ rồi dùng thuyền rồng câu nhử. Nơi này sông nhỏ, nhiều ghềnh thác nên nước chảy xiết. Giặc tất kéo quân đến vây đánh mà lơ là các cửa sông ở dưới xuôi. Bấy giờ là thời điểm thuận tiện để nhị hoàng dẫn binh thuyền từ Nam Triệu men của Văn Úc vào Ái châu. Khi các ngài đi rồi, giặc không tức mới lạ.

Nhân Tông chấp nhận kế sách của Hưng Đạo, bèn truyền lệnh:

– Vùng sông biển đông bắc không ai rành rẽ bằng Nhân Huệ, vậy ta cử vương dẫn theo một vạn quân bố trận ở Tam Trĩ. Trẫm sẽ đích thân theo Nhân Huệ đi thị sát trận địa. Cử Thái sư Chiêu Minh đốc thúc việc chuẩn bị binh thuyền, khi thời cơ thuận lợi sẽ hộ giá Thượng hoàng và trẫm nam chinh.

Thánh Tông nói:

– Ta cũng muốn đến Tam Trĩ một chuyến. Giặc nghe tin các vua lên nguồn thể nào cũng mò tới. Chúng đến bằng đường thủy thì ta và bệ hạ sẽ rút bằng đường bộ, bấy giờ việc tiếp chiến bọn Mông Thát là trách nhiệm của Khánh Dư.

Quang Khải nháy mắt với Quốc Tuấn ngầm ý bảo nên tìm cách khuyên can nhị hoàng. Hưng Đạo bất đắc dĩ đành lên tiếng:

– Trận này dùng ít quân, không đánh lớn, nên chăng Thượng hoàng và Quan gia chờ dịp khác?

Nhân Tông gạt đi:

– Ý trẫm đã quyết, cứ như vậy mà theo.

Biết không thể lay chuyển được vua, Hưng Đạo đành nín lặng. Nhìn vẻ mặt Thánh Tông có phần nặng nề, vương thấy bất ổn. Sau buổi họp quân cơ, ông nấn ná gần Thượng hoàng, hy vọng tìm được lời giải đáp.

Vốn dĩ Thánh Tông chưa an lòng khi Hưng Đạo trước sau toàn vạch đường tránh né giặc, lại liên tưởng tới bọn tôn thất lũ lượt quy hàng khiến ngài đâm ra lo lắng, không hiểu bụng dạ của người thống lĩnh binh quyền còn trung kiên như trước hay đã có phần lung lạc?

Quả nhiên, Thánh Tông kêu Hưng Đạo lại rồi vờ than thở:

– Mông Thát quá mạnh, trẫm cứ chạy hoài nên tinh thần cũng nản. Thế giặc như vậy, hay ta hàng cho rồi?

Quốc Tuấn khảng khái cự tuyệt:

– Nếu bệ hạ muốn hàng, hãy chém đầu thần trước.

Rồi vương quỳ dưới chân Thượng hoàng, hai tay nâng đoản kiếm, tỏ thái độ chấp nhận để bề trên định đoạt số phận nhưng cương quyết không thay đổi lập trường. Thánh Tông vội đỡ Hưng Đạo dậy, mà rằng:

– Ta đã thật sự an tâm. Có tôi trung như khanh mà còn nghĩ đến việc hàng giặc thì quả là điều hổ thẹn.

Vua tôi lại chuyện trò thân mật như anh em trong nhà. Khánh Dư muốn gặp riêng Hưng Đạo nhưng thấy vương đang hầu chuyện Thượng hoàng nên không dám can dự, cứ đứng thập thò ngoài cửa chờ đợi. Thánh Tông bèn cho gọi vào, ngài hỏi:

– Nhân Huệ muốn gặp ta hay gặp Tiết chế?

Khánh Dư đáp:

– Thần không dám quấy quả Thượng hoàng, chỉ muốn bàn với Hưng Đạo về chuyện gia binh.

Thánh Tông nói:

– Thời bình thì tôi tớ của ai người ấy dùng, thời loạn thì gia binh là quân trong nước, hai người cứ bàn bạc, ta cũng muốn nghe.

Khánh Dư trình bày:

– Trong trận chiến ở Phả Lại hồi đầu tháng giêng, Hưng Đạo có cho thần mượn đội Kình Ngư do gia nô Yết Kiêu chỉ huy, họ là những chiến binh bơi lặn tuyệt vời từng đánh đắm được nhiều thuyền địch. Sau trận ấy, toàn đội theo thần rong ruổi đánh giặc từ nam chí bắc, bây giờ quay lại Vạn Kiếp, cả đám cứ nằng nặc xin trở về dưới trướng Hưng Đạo.

Thánh Tông cười lớn rồi nói:

– Sao Nhân Huệ tham quá vậy, Hưng Đạo cho mượn người chứ có cho luôn đâu. Trước kia chủ tớ người ta chưa thuận tiện đoàn viên, nay nhân dịp ở gần thì cho họ về với Quốc Tuấn là được rồi, còn bàn tính gì nữa?

Hưng Đạo nói:

– Thần đã hiểu ý của Nhân Huệ. Chắc Phiêu kỵ tướng quân muốn mượn thêm ít ngày để dùng họ trong trận Tam Trĩ phải không?

Khánh Dư mắt sáng rỡ, cười nói chắc nịch:

– Đúng vậy, chỉ mượn nốt lần này thôi, sau đó trả luôn.

Hưng Đạo hỏi:

– Đám Kình Ngư còn đầy đủ không?

Khánh Dư đáp:

– Chỉ còn ba mươi hai người, chủ yếu thiệt mạng trong trận Phả Lại. Có ba người bị Ô Mã Nhi bắt sống, thấy trên tay tù binh thích chữ “Sát Thát” nó sai quân bêu cọc rồi lóc thịt cánh tay của họ cho chảy máu đến chết.

Hưng Đạo thở dài thổ lộ:

– Thần tuyển đội Kình Ngư từ khắp vùng sông biển, nhiều người còn chưa kịp nhớ tên. Sau trận Tam Trĩ, Nhân Huệ cho Yết Kiêu dẫn họ về đây.

Thánh Tông cũng tư lự:

– Chiến tranh tàn khốc quá. Bọn sử gia chẳng biết có biên chép được những chuyện như thế này không?

Thừa lệnh Quan gia, Nhân Huệ Vương dẫn một vạn binh lên ém trên nguồn Tam Trĩ, lại sai người điều khiển đoàn thuyền ngự vài chục chiếc, trống dong cờ mở từ Ngọc Sơn xuôi ra biển rồi vào cửa Cái đến đâu tại nơi đã định. Đi cùng ông còn có nhị hoàng được năm trăm túc vệ hộ giá, nhưng do các ngài không mặc long bào nên người ngoài không thể hay biết trong đoàn quân có hai vị đế vương. Họ che giấu thân phận để bọn hóng hớt thông tin cho giặc sẽ lầm tưởng Thượng hoàng và Quan gia bấy lâu vẫn ngự thuyền rồng.

Lên Tam Trĩ, các vua ghé bản trên xóm dưới vỗ về dân chúng rồi xuống thuyền rồng, nhưng khi trời tối lại bí mật quay vào làng cùng với vài chục vệ sĩ, đến nghỉ tại nhà của hào trưởng Lê Tự Đức. Tờ mờ sáng hôm sau, nhị hoàng cưỡi ngựa lên đường, ra tới đầu làng đã thấy đội cấm quân túc trực. Vua tôi âm thầm rời khỏi Tam Trĩ, vượt núi băng rừng đến Thủy Chú xuống thuyền ra Nam Triệu, nơi binh thuyền của Trần Quang Khải đang đón đợi. Hai vua ở lại Nam Triệu vài ngày, chờ nhận được tin tức chiến sự tại Tam Trĩ sẽ lập tức khởi hành ra biển để vào Thanh Hóa.

Các vua đi rồi, hào trưởng Lê Tự Đức dẫn theo bốn trăm dân binh đến tham gia đánh trận cùng lực lượng của Trần Khánh Dư. Dựa vào địa thế Tam Trĩ, Nhân Huệ Vương cho đoàn thuyền ngự đậu ở khúc sông hẹp nước chảy xiết, phía trên là ghềnh đá, bên bờ là vách núi được dùng làm nơi ém quân.

Nắm bắt được thông tin vua Trần đang ở Tam Trĩ, bọn Nguyên tức tốc tụ tập binh thuyền kéo đến vây đánh. Đoàn thuyền của Giáo Kỳ và Đường Ngột Đãi chủ yếu là giang thuyền nên lãnh trọng trách tiên phong kéo lên thượng nguồn. Thuyền của Lý Hằng phong tỏa cửa Cái đề phòng Trần gia vượt thoát ra biển. Ô Mã Nhi dẫn quân lên bộ, hòng chặn đường trốn chạy của các vị vua nước Nam.

Nhìn từ xa, thấy thuyền rồng của các vua đậu bên bờ, Đường Ngột Đãi cho nổi trống thúc quân đánh tới. Thuyền của giặc vây kín đoàn thuyền ngự, quân trên thuyền vua nháo nhác bỏ chạy lên bờ. Giảo Kỳ hí hửng giục lính dùng câu liêm móc vào thuyền đối phương để nhảy sang đoạt thuyền. Đường Ngột Đãi định cản lại nhưng đã muộn.

Khi bọn Nguyên đua nhau trèo sang thuyền của ta để cướp bóc thì các thuyền trước sau ngập nước bởi những lỗ thủng bị đục dưới đáy làm nhiều đứa chết chìm. Giặc chưa hết kinh hoàng đã thấy vô số bè mảng rực lửa được thả từ trên ghềnh cao trôi vun vút xuống đám thuyền đang líu díu vào nhau ở phía dưới. Cả thuyền ta lẫn thuyền địch bén lửa cháy đỏ một góc trời, bọn lính bỏ thuyền nhảy xuống sông lại phơi mình cho cung thủ từ trên núi bắn hạ. Đường Ngột Đãi sai khua trống lui quân, song khúc sông hẹp nên khó bề kéo giãn đội thuyền ra khỏi trận địa.

Bấy giờ là lúc Nhân Huệ Vương tung thủy quân vào trận, hàng trăm chiếc thuyền tam bản từ các lạch nhỏ túa ra, mỗi thuyền chở hai ngũ thủy binh dùng móc câu bám theo thuyền địch. Bọn giặc trên thuyền bắn tiễn, quân ta lấy lá chắn bện bằng rơm đỡ tên, khi áp sát mạn thuyền của chúng, các chiến binh thoăn thoắt leo lên cận chiến. Phiêu kỵ tướng quân trực tiếp đánh trận, thuyền của ngài cùng sáu, bảy chiếc tam bản bâu kín giang thuyền có cắm cờ vương mà công kích. Khi đã leo lên được thuyền, Khánh Dư tay vung long đao cùng các tráng sĩ Đại Việt lăn xả vào kẻ thù huyết chiến. Quân giặc đông hơn, song tinh thần đã bạc nhược nên bị dồn ép vào đuôi tàu phải dùng mộc gỗ che chắn gươm mác bổ tới. Giảo Kỳ quá khiếp đảm bèn chui xuống khoang thuyền lẩn trốn, bỏ mặc binh sĩ kháng cự địch quân.

Ở trên bờ, đột nhiên quân Thát rầm rộ kéo đến. Ô Mã Nhi dẫn một đoàn kị mã lao tới ngọn núi, chúng phi nước đại rồi buông dây cung xạ tiễn vào đội hình của ta, quân ta lấy mộc chắn tên và phóng lao cản địch. Bọn bộ binh ồ ạt đánh lên núi, quân ta lâm vào thế hiểm.👁️

Một toán kị binh khác của giặc chạy dọc bờ sông bắn tên hạ gục lính chống sào của ta, nhiều chiếc tam bản không còn người điều khiển trôi dạt theo dòng nước. Thấy tình hình bất lợi, Nhân Huệ hạ lệnh lui quân, các chiến binh rời thuyền đã chiếm được của địch, nhảy xuống thuyền nhỏ. Đường Ngột Đãi dùng nhiều thuyền lớn chắn ngang các lạch nguồn, hòng bịt đường rút của ta. Trần Khánh Dư buộc phải cho đội thuyền hướng ra biển. Thuyền tam bản nhỏ nên lướt nhanh hơn thuyền giặc, chẳng mấy chốc đã bỏ xa bọn chúng. Khi đến gần cửa sông, thấy phía trước đen kín thuyền Mông Thát, ông bèn hạ lệnh cho quân rời thuyền, rút bằng đường bộ.

Trận chiến ở trên núi diễn ra dữ dội, gần năm ngàn chiến sĩ nước Nam chống cự với hơn một vạn quân của Ô Mã Nhi. Giặc chiếm được già nửa sườn núi bên mé sông, quân ta lui dần lên cao. Khi nhìn thấy cờ hiệu rút quân, hào trưởng Lê Tự Đức nói với các vệ binh “Đây là bản quán của ta. Bọn ta sẽ cầm chân địch, các huynh đệ hãy mau rút sang bên kia sườn núi để còn theo vua đánh giặc ở nơi khác”. Vị hào kiệt địa phương cùng đội dân binh Tày Nùng đã anh dũng chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, giúp cho lực lượng vệ quân của Nhân Huệ Vương không bị tổn thất lúc rời trận địa.

Toán Kình Ngư của Yết Kiêu sau khi đục thủng đội thuyền vua nhấn chìm hàng trăm tên giặc, còn dùng dao nhọn quần thảo với bọn địch lóp ngóp bơi dưới nước. Bảy chiến binh kiêu hùng đã vĩnh viễn nằm lại dưới nguồn Tam Trĩ, mãi mãi không thể trở về với đồng đội ở Vạn Kiếp.

Dù suýt toi mạng ở Tam Trĩ nhưng Giảo Kỳ vẫn khoác lác báo công “Suýt bắt được cha con thế tử”. Đường Ngột Đãi thì kể lể y như thật “Các vua Trần chỉ còn bốn thuyền chạy thoát ra biển”. Riêng Lý Hằng vênh váo tổng kết “Bắt được hai trăm thuyền chiến”. Chẳng kẻ nào nhắc đến thuyền ngự, bởi nó đã bị chìm dưới đáy nguồn cùng với cả trăm tên Mông Thát chết sặc nước vì tật hôi của. Còn hai trăm chiếc tam bản bị quân ta bỏ lại, Lý Hằng nghĩ mãi không biết dùng vào việc gì đành cho đốt bỏ rồi phàn nàn với thuộc hạ “Chúng nhỏ như chiếc lá, ra tới biển gặp một con sóng là tan tành cả. Đúng là mua việc vào người, đã không dùng được còn phải tốn củi đốt”.

Khi giặc “đang bắt vua” ở Tam Trĩ thì cách đấy gần hai trăm dặm binh thuyền của Chiêu Minh Vương hộ tống nhị hoàng khởi hành ra biển vào nam.

Lại nói về Hữu thừa Toa Đô. Sau khi bọn Giảo Kỳ, Đường Ngột Đãi kéo nhau ra Thiên Trường trình diện Trấn Nam Vương, Toa Đô thống lĩnh bảy vạn quân ở lại trấn giữ Trường Yên, đề phòng quân Trần từ Hoan Ái đánh ra. Viên chiến tướng chia quân làm ba cánh; cánh đông nam có ba vạn quân trú đóng tại Yên Mô làm nhiệm vụ phòng vệ đèo Tam Điệp; cánh tây bắc có một vạn quân trấn thủ Uy Viễn nhằm ngăn chặn dân binh các trại miền núi kéo xuống quấy phá; còn lại ba vạn quân do y trực tiếp nắm giữ đóng tại Yên Ninh, không quá cách xa đại quân của Thoát Hoan ở Thiên Trường. Nơi đấy dễ tiếp cận với nguồn lương thực từ phía bắc chuyển vào, lúc cần giải quyết cái đói sẽ nhanh hơn ở nơi khác.

Lúc trước, khi quân Nguyên ra tới Trường Yên thì lực lượng của nhà Trần đã rút hết nên Toa Đô và Đường Ngột Đãi không bận tâm nhiều đến việc đánh trận, duy vấn đề lương thực làm chúng mất ăn mất ngủ. Từ khi khởi sự tiến đánh Đại Việt, đạo quân phía nam của Mông Thát chủ yếu sống nhờ vào nguồn lương thực cướp bóc dọc đường. Đi đến đâu chúng đều tung quân vào các làng bản trong vùng vơ vét cạn kiệt mọi thứ có thể ăn được, từ thóc gạo cho đến gia cầm, gia súc, thậm chí bắp chuối, đọt măng cũng bị nhổ sạch. Quân của Toa Đô, Đường Ngột Đãi thoát khỏi tình cảnh đói khát cũng do chiến lợi phẩm tận thu của dân chúng tương đối dồi dào, dù chẳng thừa mứa thỏa thế nhưng đủ làm no bụng một chục vạn cái miệng thèm ăn. Cuộc hành binh cướp bóc của chúng buộc phải dừng lại ở Trường Yên, phía trước là Thiên Trường, điểm khởi đầu vùng đất “thuộc quyền” vơ vét của đại quân Thoát Hoan.

Chẳng phải đánh trận thì vẫn phải ăn, thành thử đạo quân phía nam chỉ còn mỗi công việc tự lo nuôi miệng. Hằng ngày các tướng chia quân lùng sục mọi ngóc ngách có người ở để cướp trắng miếng ăn của dân. Nhưng ở cái xứ mà số dân chỉ đông hơn đạo quân của chúng một chút thì cướp đâu ra cho đủ lương thực để nuôi quân dài ngày.

Trong thế cùng quẫn, Đường Ngột Đãi bàn với Toa Đô đem quân đột kích vào Thanh Hóa cướp bóc. Toa Đô cho rằng:

– Nếu dẫn quân quay vào thì hóa vòng luẩn quẩn, dễ bị sa lầy như ở Chiêm Thành, trước kia ta và huynh đã muốn né tránh nên mới kéo nhau ra ngoài này.

Đường Ngột Đãi chủ trương:

– Chỉ sử dụng du binh, vào cướp phá rồi rút ra liền. Cứ thử một lần xem sao, nếu hiệu quả thì làm tiếp.

Chúng quyết định cư Vạn Hộ Lưu Khuê chỉ huy hai ngàn kị mã cùng với ba trăm ngựa thồ vượt đèo Tam Điệp vào Thanh Hóa cướp bóc. Lưu Khuê xin ba ngày lương ăn đường, hai viên đầu lĩnh đành miễn cưỡng cấp phát.

Mười ngày sau, đoàn kẻ cướp quay về trong bộ dạng tiều tụy, mấy trăm con ngựa thồ đã chẳng chở về được một bao lương nào lại còn bị thiếu mất vài chục con. Lưu Khuê phân bua với thượng cấp:

– Tại hạ dẫn quân vượt núi mất nửa ngày, vào đến nơi thấy các làng bản vắng hoe, trong vòng một trăm dặm dân chúng đã bỏ chạy lên núi. Vài nơi còn dân nhưng họ cũng sắp chết đói nên không có gì để lấy. Cũng có chỗ thu được chút đỉnh nhưng chỉ đủ cho quân ăn tại chỗ. Có mấy con ngựa già yếu sắp chết, tại hạ đành cho giết lấy thịt, kẻo bỏ đi thì uổng.

Toa Đô và Đường Ngột Đãi cùng lắc đầu ngao ngán. Coi như kế hoạch du binh cướp hương hoàn toàn thất bại, đám tướng Nguyên nhìn nhau phân vân, chưa tên nào nghĩ ra cách giải quyết ổn thỏa vấn đề lương thực. Bấy giờ Giảo Kỳ bèn lên tiếng:

– Phải chia quân cho Thoát Hoan gánh bớt.

Toa Đô hỏi:

– Ý ngài là sao?

Giảo Kỳ nói:

– Ta và Đường Ngột Đãi đưa vài vạn quân ra Thiên Trường, viện cớ dẫn giải bọn hàng binh và báo công. Ta là vương như Thoát Hoan, dù y là chủ soái nhưng cũng phải nể ta vài phần, bấy giờ tất phải chu cấp lương cho quân từ Trường Yên ra.

Hai gã Tả thừa và Hữu thừa tròn xoe mắt kinh ngạc, chinh chiến với nhau mấy năm trời, lần đầu tiên họ thấy Giảo Kỳ có được kế tốt. Nhưng Toa Đô muốn san thêm gánh nặng, y hạch sách đồng bọn:

– Tại sao không dẫn bốn, năm vạn mà chỉ đem theo vài vạn quân? Như thế các ông đùn hết trách nhiệm nuôi ăn bảy vạn cái miệng cho ta à?

Đường Ngột Đãi vội lên tiếng:

– Theo ta, đem hai vạn là vừa, dẫn quân ra đông quá dễ bị Trấn Nam Vương khiển trách chúng ta không lo trấn thủ Trường Yên lại kéo nhau ra chỗ đang thừa mứa quân tướng. Hữu thừa cứ yên chí lớn, trong vòng mười lăm ngày ta sẽ huy động cho huynh vài trăm xe lương.

Giảo Kỳ cũng cam kết:

– Cùng ăn gió nằm sương suốt hai năm qua, làm sao mà quên được các huynh đệ còn ở lại. Lo cái ăn cho mọi người cũng là trách nhiệm của ta mà.

Bọn Giảo Kỳ, Đường Ngột Đãi ra đến Thiên Trường là một đi không trở lại, bỏ mặc chiến hữu Toa Đô ngồi ngáp gió trong quân doanh ở Trường Yên, mòn mỏi trông đợi lương thực tiếp tế. Gã thân vương Giảo Kỳ quen lối hành xử chính giới hứa trước quên sau thì chẳng nói làm gì, Đường Ngột Đãi là chiến tướng trận mạc ăn ngay nói thẳng mà cũng thất hứa với ông bạn đồng cấp. Nhưng Ngột Đãi cho rằng mình không có lỗi, vừa ra đến nơi, ở chưa ấm chỗ đã phải xuống thuyền đuổi bắt vua chúa An Nam, rồi lại nghe phong thanh đại quân của Trấn Nam Vương cũng đang thiếu hụt lương thực thì làm sao dám mở miệng xin vài trăm xe lương?

Tình hình thiếu đói càng lúc càng cấp bách, Toa Đô đành tính nước xin hội quân với chủ soái. Thoát Hoan nhận được thư của Toa Đô bèn triệu tập chư tướng bàn nghị. Y nói:

– Toa Đô thông báo tình hình ở Trường Yên rất ổn định, y muốn dẫn bảy vạn quân ra Thiên Trường để hội với đại quân của ta. Ý các ngươi nên thế nào?

A Lý Hải Nha phản đối:

– Không nên. Trường Yên có đèo Tam Điệp hiểm trở ngăn cách phía nam. Bỏ Trường Yên thì Thiên Trường hở sườn, bọn An Nam sẽ thừa cơ thu hồi, chúng dễ dàng đem quân từ Hoan Ái ra kết hợp với quân của Quốc Tuấn ở đông bắc ép ta từ hai đầu.

Khoan Triệt lên tiếng:

– Tuyến đường vận lương thường bị chặn đánh. Ba lăm vạn quân còn chưa đủ ăn, bây giờ kéo ra thêm bảy vạn nữa thì lấy gì mà nuôi.

Bột La Hợp Đáp Nhĩ đề nghị:

– Nên để Toa Đô ở lại Trường Yên, tự lo lấy lương mà ăn. Ta đã nuôi giúp y hai vạn quân của Đường Ngột Đãi, còn đòi hỏi gì nữa.

Sát Tháp Nhi Đài hiến kế:

– Hay là điều quân của Hữu thừa quay vào Hoan Ái, nơi đấy đất rộng người đồng dễ kiếm lương thực.

Khoan Triệt cản lại:

– Thiên tử sai đem quân sang An Nam để bình định chứ không phải để kiếm ăn. Trường Yên là đất trọng yếu, không nên rời đi. Bây giờ chẳng có việc gì lại kêu Toa Đô dẫn quân vào Hoan Ái thì khác nào bảo y bỏ chỗ binh pháp khả dụng mà vào trong đấy cho dễ sống.

A Lý Hải Nha nói:

– Đại vương cứ chỉ thị cho y ở yên tại chỗ, tự lo kiếm ăn, trong vòng một tháng sẽ có lệnh mới. Đến lúc đấy tùy tình hình hằng quyết định phải làm gì.

Thoát Hoan cho là hợp lý, bèn sai người thảo thư gửi Toa Đô, trong thư có đoạn viết “…Hữu thừa án binh tại Trường Yên, cho quân dưỡng sức, chờ lệnh mới”. Thoát Hoan không đả động gì đến chuyện lương thảo, coi như đấy là việc nhỏ, không đáng bàn.

Khi nhận được thư của Trấn Nam Vương, Toa Đô vò đầu bứt tai, mà rằng “Đóng ở đây cả năm cũng chẳng sao, nhưng phải cấp lương cho bọn ta chứ. Giảo Kỳ và Đường Ngột Đãi xảo quyệt thật, chúng thông đồng lừa ta ôm bụng đói mà nằm chết dí nơi này”. Y lại viết thư cho Thoát Hoan, kể lể sự tình và đặt vấn đề xin ăn, trong đó có câu “Cấp cho một tháng lương thực”.

Đọc xong thư thỉnh cầu của Toa Đô, chủ soái Nguyên Mông nói với thuộc hạ “Tên này điên thật rồi, ta còn chẳng dám mơ có đủ lương ăn một tuần mà nó lại dám đòi cấp lương một tháng”. Thoát Hoan sai người viết chữ đẹp thảo thư gửi cho gã chiến tướng đang khốn khổ vì chuyện lương thực nuôi quân. Nhận được thư, viên Hữu thừa mở ra xem, chỉ thấy trên giấy vẻn vẹn có mấy từ được viết theo lối chữ triện “Tự túc chi thực. Vô nhiễu chi vương.“

Toa Đô hiểu Thoát Hoan ngầm báo cho y biết đây là quân lệnh, đã được đóng triện, chỉ việc tuân thủ, miễn bàn cãi. Đang trong tâm trạng thất vọng, nhìn ra cánh đồng hoang phía trước thấy đàn ngựa gặm cỏ, Toa Đô chợt nhớ đến lời khác nhau của bọn kị mã “Thịt ngựa thồ hơi dai nhưng vẫn bổ dưỡng”.

Thịt ngựa là món ăn quen thuộc của dân thảo nguyên, song chẳng ai giết ngựa quân dụng để ăn thịt, trừ khi bức bách vì đói. Cuộc đời chinh chiến của Toa Đô chưa từng trải qua tình cảnh đói khát đến vậy, nên bản thân, cũng chưa một lần nếm thử thịt ngựa thồ để cảm nhận cái dai, cái bổ của nó. Y thầm nghĩ chẳng có lương để chở thì bầy ngựa thồ thành vô dụng, chúng chính là nguồn thực phẩm chống đói trước mắt, đừng phải làm thịt cả ngựa chiến là ơn trời rồi.

Từ ngày chiến tranh bùng nổ, các môn khách của Hưng Đạo Vương theo ngài bôn ba trận mạc khắp vùng đông bắc, trở thành những mưu sĩ đắc dụng trong trung quân. Mỗi khi có việc hệ trọng, vương thường cùng họ ngồi bàn bạc thấu đáo, có hôm tới tận canh ba mới xong việc.

Một buổi tối, Hưng Đạo triệu tập mọi người gấp tới soái phủ. Khi đã đủ mặt, vương lấy ra từ cáo thị của quân Nguyên, do thám báo đem về, để tất cả cùng xem. Ngài nói:

– Ích Tắc đã về hàng giặc, còn vô sỉ cao giọng kêu gọi quân dân theo gương y làm tôi đòi ngoại bang. Việc này sẽ tạo ra tác động xấu, chúng ta phải tìm cách ngăn chặn sớm.

Ngô Sĩ Thường tham mưu:

– Giặc ban bố cáo thị thì ta viết hịch đập lại luận điệu của Ích Tắc.

Hưng Đạo hỏi:

– Theo các huynh đệ, hịch nên viết gì?

Phạm Lãm đề nghị:

– Cần vạch trần sự ô nhục của y, tuyên truyền thế mạnh của ta, thế bí của giặc.

Trần Thị Kiến góp ý thêm:

– Chúng kích động dân ta làm phản thì ta tung hỏa mù để chúng nghi kị lẫn nhau, Thoát Hoan tất phải phòng bị, bấy giờ bọn phản quốc khó lòng mà yên thân.

Hưng Đạo hài lòng với cách thức thể hiện lời hịch, ngài bảo:

– Đây là cuộc đấu trí giữa ta và địch, phải tiến hành quyết liệt sao cho mưu đồ lôi kéo nhau hàng giặc trở thành trò cười của thiên hạ. Hoàng thượng không có ở đây, ta thay mặt ngài giao cho Ngô Sĩ Thường soạn thảo văn bản lấy tên là “Hịch giải tà kháng địch”.

Mấy ngày sau, khắp chợ cùng quê chỗ nào cũng thấy xuất hiện hịch của Quan gia dán đè lên bố cáo rách bươm của phản nghịch Trần Ích Tắc. Tại những nơi gần trại giặc, nhân dân truyền tay nhau các tờ hịch, người biết chữ đọc cho nhiều người cùng nghe, khiến ai ai cũng vui mừng trào lệ, tinh thần rắn rỏi thêm lên lấn át cả nỗi khiếp đảm cố hữu, niềm tin đang lớn dần trong tâm thức con dân Đại Việt về một ngày không xa đuổi sạch giặc thù, giành lại giang sơn xã tắc.

Nội dung hịch văn “Giải tà kháng địch” như sau:

Vừa rồi:

Vua lang sói khởi cuộc binh nhung

Tướng hồ ly nổi cơn hiếu chiến

Từ phía bắc rầm rộ tràn qua

Tận phương nam lũ lượt ùa đến

Thúc vó ngựa hung tàn, bãi Đà Mạc xương trắng phơi đồng

Vung lưỡi gươm bạo ngược, bờ La Giang máu đào nhuộm bến

Qua Vạn Kiếp đánh già khảo trẻ, mượn tiếng trị an sao ác tựa beo hùm

Đến Hoan Diễn vét thóc bắt gà, cao giọng phục chúng mà rách như tổ đỉa

Đêm đêm đốt phá giống lũ yêu ma

Ngày ngày cướp giết quen thói độc địa

Che trời cao hành bạo còn mạo uy đích thị con trời

Khỏa nước nhỏ dấy đục vẫn khoác danh ra vẻ đại quốc

Vậy mà:

Bầy cẩu trệ kết đảng bán nước cầu vinh

Bọn thỏ đế a tòng lừa thầy phản phúc

Mặc sơn hà chìm nổi, lương thưng tráo đấu, lo xác hèn nên lội ngược lòng dân

Kệ trăm họ tang thương, đục nước béo cò, thu lợi nhục mà bợ đỡ đít giặc

Bất chấp nồi da nấu thịt, đứa công hầu bẻ giáo dối vua

Chẳng quản theo đóm ăn tàn, thằng thuộc tướng quay dao chém chủ

Dâng Thanh Hóa cho giặc, còn dẫn đường giúp chúng đánh cha

Đến Thiên Trường hàng thù, lại thảo văn phụ địch hại chúa

Đáng thương thay! Một lũ hồ đồ cõng rắn cắn gà nhà

Tủi hổ thay! Mấy đứa dại khờ rước voi giày mả tổ

Lại ngẫm:

Lá rụng chân cội, phải con cháu Tiên Rồng hãy sớm sớm hồi tâm

Nước chảy đường xuôi, vẫn dòng dõi Lạc Hồng hãy mau mau tỉnh ngộ

Dù vàng phai đá nát, cải tà quy chính đấy cũng nên công

Có trời cao đất dày, bỏ ác theo thiện quyết chẳng truy tội

Mang giáo dẫn ngựa cùng về thì phục tước bồi hoàn

Giết quân bắt tướng đem nộp sẽ thăng cấp thưởng mới

Nay thấy:

Lý Hằng ở đông bắc vẫn loanh quanh chuột chạy cùng sào

Toa Đô náu Trường Yên cứ lấm lét chó chui gầm chạn

Cáo mượn oai hùm, vô tài vô dũng, Thoát Hoan lấy thúng úp voi

Cú dòm nhà bệnh, dở ông dở thằng, Giảo Kỳ đếm cua trong lỗ

Tháng tư kho cạn lương, A Lý đói lòi con mắt, lầm rầm sôi hỏng bỏng không

Tháng năm nắng đổ lửa, Khoan Triệt rộp phồng da cóc, than van lạ nước lạ cái

Mấy vạn tinh binh mặt xanh nanh vàng, quỷ tha ma bắt tiến nạn thoái nan

Mấy trăm chiến tướng đầu chày đít thớt, trời đánh thánh vật sống hạn chết hạn

Bấy giờ:

Quân dân ta chung lưng đấu cật quét bụi Hồ dơ dáy

Nam bang tướng sĩ ta trên dưới đồng tâm sửa máu Thát tanh ngòm Đông hải

Từ điêu linh trỗi khúc hoan ca mà xây thời trị bình

Qua tao loạn khơi nguồn pháp đạo mà dựng nền an thái.

Quan gia ban hịch

Bố cáo gần xa.

Chương 7

Vượt biển vào nam, Nhân Tông sảng khoái đề thơ

Trẩy quân ra bắc, Thoát Hoan phập phồng kế sách

Lại nói về Thượng hoàng và Quan gia lúc chuẩn bị vượt biển vào Ái châu.

Trước đây một ngày, Hưng Đạo Vương đã điều lực lượng mạnh giỏi nhất của vùng Hải Đông, Vân Trà và Ba Điểm’ làm đội ngũ tiên phong cưỡi trên hai trăm chiến thuyền mở đường vào Thanh Hóa. Nhìn các thuyền lũ lượt rời bến, nhị hoàng và các vương thảy đều vui mừng. Thượng hoàng Thánh Tông truyền dạy:

– Quân ta ngày mỗi đông, thế nước đang trỗi dậy, ở phía bắc có Tiết chế đầu lĩnh, ở phía nam có Thái sự trợ thủ, nên trẫm rất an tâm. Các khanh hãy bàn tính kỹ càng nước cờ chiếu bí, chớ chần chừ khi thời cơ đến, cần quyết liệt tung đòn sát phạt đập cho chúng tơi bời khiến không thể ngóc đầu lên nổi mà buộc phải tháo chạy về nước, bấy giờ ta mới có thể lấy lại giang sơn cho hoàng thượng.

Chiêu Minh Trần Quang Khải trình tấu:

– Thần cùng với Quốc Tuấn và các tướng họp bàn cả đêm, đã nhận định cuối tháng tư là thời điểm thuận lợi để tổng phản công, trong vòng hai tháng sẽ dứt khoát thu hồi sơn hà xã tắc.

Hưng Đạo Trần Quốc Tuấn nói rõ thêm:

– Muốn được vậy phải đánh mạnh vào tuyến đường tải lương của giặc. Theo tin tức thám báo, hiện chúng đang thiếu lương trầm trọng nên ra sức cướp bóc nhưng vẫn không bù nổi chỗ thiếu hụt. Thần đã sai dân binh các đạo ngày đêm quấy phá các đoàn xe lương của chúng, nếu cướp được thì tốt, bằng không phải tìm cách tiêu hủy, trên bộ thì dùng lửa đốt, dưới sông thì dùng nước nhấn chìm.

Nhân Tông hỏi:

– Theo các khanh, địch sẽ đối phó với ta thế nào?

Quang Khải đáp:

– Nghe tin nhị hoàng vào Thanh Hóa, tất Thoát Hoan sẽ điều quân đến đánh, có khả năng chúng dùng quân của Toa Đô chứ không dám kéo quân từ bắc vào. Lực lượng của ta ở Hoan Ái đủ sức chống lại, ngoài số quân tháp tùng các vua chuyến này, thêm quân của Nhật Duật và Quốc Khang thì ta có đến mười mấy vạn tinh binh. Quốc Tuấn dự kiến uy hiếp Thăng Long buộc địch phải kéo giãn đội hình, nếu chúng dàn mỏng ta càng dễ đánh.

Hưng Đạo phân tích cụ thể:

– Đề phòng giặc đưa lực lượng lớn vào Thanh Hóa, thần đã sai Minh Hiến Vương Uất, Hưng Vũ Vương Nghiễn và Hưng Nhượng Vương Tảng mỗi người chỉ huy một vạn quân đi đánh phá các đồn trại quanh Thăng Long, bấy giờ Thoát Hoan phải lo chống trả mà không thể đem quân hỗ trợ Toa Đô. Nếu y kéo về giữ Thăng Long thì đã lọt vào kế của ta, với lực lượng hơn ba chục vạn mà dàn trải từ Thiên Trường đến Long thành thì chỗ nào cũng yếu, đấy là lúc ta khởi sự phản công.

Có quân hiệu từ Tam Trĩ trở về báo cáo tình hình chiến cuộc “Giặc vây bắt thuyền ngự mà không có vua lại bị chết chìm vô số, quân của Nhân Huệ Vương thiêu cháy nhiều thuyền chiến của chúng, giặc cậy đông tràn tới vây hãm, vương cho rút quân, bỏ lại đội thuyền tam bản cũ kỹ. Bọn Lý Hằng chiếm được nhưng loay hoay chẳng biết dùng vào việc gì bèn sai quân hò nhau khiêng lên bờ đốt bỏ”.

Rõ ràng quân Nguyên đang bí thế, nước cờ của chúng hoàn toàn bị động, chỉ biết lúng túng đối phó theo cái kiểu xử lý đống thuyền của ta, dùng chẳng được, giữ không xuể, đành tốn công tốn của đem đốt. Các vua vô cùng phấn chấn, niềm tin đại cuộc hanh thông tràn ngập trong lòng, quân thần nói cười vui vẻ mà không câu nệ lễ nghĩa vụn vặt, trong mắt mỗi người đều ánh lên sự hào sảng về ý chí tất thắng trong cuộc chiến ngày mai.

Lúc vua tôi tạm biệt nhau, hoàng thượng Nhân Tông vô cùng phấn khởi, thi hứng trỗi dậy, ngài sai lấy nghiền bút rồi sảng khoái đề lên đuôi thuyền hai câu thơ:

Cối Kê chuyện cũ người nên nhớ

Hoan Ái đương còn chục vạn quân.

Bọn Lý Hằng và Giảo Kỳ trở về Thiên Trường bẩm báo “suýt bắt được thế tử”, Thoát Hoan nói mỉa “Cha con y đã chạy vào Thanh Hóa. Chắc các ngươi suýt bắt được cái bóng”.

A Lý Hải Nha đề nghị:

– Bây giờ là lúc nên sai Toa Đô quay vào Thanh Hóa vây bắt chúa An Nam.

Thoát Hoan nói:

– Ta cũng đã nghĩ đến việc này nhưng chỉ sợ y không đủ binh lực. Nếu đem quân vào tăng viện thì ngoài này lại thiếu hụt, nếu để y tự xoay xở thì mang tiếng bỏ mặc thuộc tướng.

A Lý Hải Nha nói:

Đại vương và các tướng ở đây cả thảy có ba lăm vạn quân nhưng phải chiếm đóng một vùng lãnh thổ rộng hơn mười lần Thanh Hóa. Toa Đô có bảy vạn quân, như vậy đâu có thiếu binh lực. Bọn Quốc Tuấn đang hoành hành ở các vùng quanh Thắng Long, đây mới là nơi ta cần tăng viện.

Khoan Triệt bày mưu:

– Nếu ngài sợ mang tiếng thì bổ sung cho y một số quân tượng trưng thôi.

Thoát Hoan chấp thuận, bèn truyền lệnh:

– Sai Ô Mã Nhi tức khắc dẫn theo một ngàn ba trăm quân dùng sáu mươi chiến thuyền đến Trường Yên. Khi gặp Toa Đô thì cùng với y kéo vào Thanh Hóa đánh bọn thế tử.

Mã Nhi nhận lệnh liền đi ngay. Tại quân doanh, thấy chủ tướng mặt hằm hằm, tên thuộc hạ thân tín hỏi nguyên do, y hậm Thực nói:

– Ta thân mang chúc Vạn hộ mà nay đại vương chỉ giao hơn ngàn quân bảo kéo vào Thanh Hóa trợ chiến cho Toa Đô. Thử hỏi với một nhúm quân thì đánh đấm gì? Cũng tại gã Khoan Triệt xúi giục, còn vương thì mù mờ việc binh nên ai nói gì cũng nghe.

Lúc ở Trường Yên, khi nghe Ô Mã Nhi truyền lệnh của chủ soái, Toa Đô tỏ vẻ bực bội. Y phàn nàn:

– Quân ta đói rã họng nhưng xin lương thì không cho, bây giờ sức đâu mà đánh trận? Sai người vào tăng viện mà chỉ cấp cho ngần ấy binh thuyền thì có khác nào trò đùa.

Mã Nhi cũng than thở:

– Ngài và tôi chẳng thể chống lại quân lệnh. Dưới trường đại vương, dù trong lòng tức anh ách nhưng vẫn phải phục tùng. Cũng tại số mình hẩm hiu làm thuộc tướng cho người có tầm nhìn không quá ba bước chân.

Nói cho sướng mồm thế thôi, hai gã chiến tướng Mông Cổ không còn cách nào khác ngoài việc trẩy quân vào Thanh Hóa đánh vua Trần. Toa Đô tự an ủi trong lòng “Hy vọng vào đấy kiếm chác được lương thực chống đói, ăn thịt ngựa mòn răng rồi, chán lắm”.

Một buổi sáng, Thoát Hoan cho triệu tập tướng lĩnh khẩn cấp vào bản doanh. Bọn quân hiệu cho hay, chẳng biết vì chuyện gì mà Trấn Nam Vương đang nổi cơn thịnh nộ, hất bàn quăng chén lung tung, còn sai lôi cổ mấy viên hầu cận ra sân đánh đòn. Đám đầu lĩnh các quân rục rịch kéo tới, tuy không nói ra nhưng ai cũng đoán chừng sự việc có thể liên quan đến tờ hịch của Trần gia. Riêng Giáo Kỳ cáo ốm không đến, y hổ thẹn khi gặp người khác, sợ chúng giễu cợt địa vị “dở ông dở thằng” của mình.

Số là hai bữa nay các tướng thường bắt gặp bọn lính túm năm tụm bảy nhìn mình bằng ánh mắt khác hẳn, hình như chúng đang cố nín nhịn để khỏi bật cười sằng sặc. Bị chủ tướng cật vấn tra xét, bấy giờ chúng mới lòi ra tờ hịch cay độc được dán khắp nơi quanh vùng đóng quân. Đọc xong tờ hịch, mấy gã bị “điểm danh” đỏ mặt tía tai rồi giận cá chém thớt nọc đám lính cười thầm ra đánh vì cái tội coi thường thượng cấp. Những viên tướng không có tên trong hịch thì cười hô hố ra cái điều thích thú. Có gã ít chữ còn sai lính đi kiếm người địa phương về trại để bắt họ giải thích ý nghĩa sâu xa của các thành ngữ được sử dụng trong lời hịch. Sự việc chỉ có thế, nhưng chẳng viên tướng nào dại dột lẻo mồm trình báo với chủ soái kẻo lại bị đại vương trút giận vào người.

Tại soái phủ, Thoát Hoan ngồi sau án thư giữa sảnh, mặt sưng sĩa như bố vợ phải đấm, tay phe phẩy tờ hịch, miệng quát lác inh ỏi:

– Tại sao không ai báo cho ta việc này. Các ngươi có hàng vạn quân mà để chúng dán hịch bêu riếu quanh nơi trú đóng lại không hay biết gì sao? Ta đang tự hỏi có kẻ nào xứng đáng làm thuộc tướng của mình không? Vô dụng, vô dụng quá.

Đám chư tướng im thin thít, không gã nào dám bạo gan thưa thốt khi đại vương đang bốc lửa trong đầu. Thoát Hoan lồng lộn đi xuống, nhìn tận mặt từng viên chiến tướng rồi rống lên:

– Sao không ai mở miệng cả, hay là cảm thấy nhục nên hóa câm rồi? A Lý Hải Nha lên tiếng trước đi.

Bị chỉ đích danh, gã Bình chương ấp úng nói:

Tại hạ mới biết sự việc trong sáng nay… cũng tức lắm chứ nhưng cố nén giận để trong quân đỡ xáo trộn, khiến họ tin rằng … chủ tướng chỉ coi đây là một tờ giấy lộn.

Y nói thế cho ra vẻ mình là tay bản lĩnh nên chẳng thèm quan tâm đến mấy trò khiêu khích kém cỏi của đối phương, nhưng lại là đi chuyện hôm qua đấm đá tơi bời ba tên lính rồi bỏ đói một ngày vì cái lỗi cười không ra tiếng.

Thoát Hoan lại hỏi:

– Còn Lý Hằng thì sao?

Do đã nghĩ cách nói trong đầu, viên Tả thừa lên giọng hùng hồn:

– Chiêu thức trẻ con, đại vương chớ bận tâm làm gì. Ty chức cũng bị chúng ví như chuột, có sao đâu.

Hôm qua Lý Hằng bạt tai năm tên lính hầu rồi sai nhốt vào quân lao vì bắt gặp chúng đang thắc mắc với nhau về việc con chuột chạy đến cuối sào phơi đồ thì nó sẽ đi đâu nữa?

Thấy bọn Đường Ngột Đãi, Bột La Hợp Đáp Nhĩ và Sát Tháp Nhi

Đài đang cắn môi nhín cười khi nghe Lý Hằng nhắc đến từ “chuột”, Thoát Hoan lại nổi nóng quát ầm:

Các ngươi vui lắm hay sao mà muốn cười? Sát Tháp Nhi Đài giải thích cho ta biết tại sao lại “lấy thúng úp voi”, nếu không nói được thì hạ cấp làm Thiên hộ.

Sát Tháp Nhi Đài hoảng quá, vừa sợ tuột chức vừa sợ đại vương mếch lòng. Cũng may hôm qua được người địa phương giải nghĩa cho câu này, y đánh liều lên tiếng:

– Thúng thì quá nhỏ, voi thì quá to. Chỉ việc làm thiếu tính toán, vượt quá khả năng nên không hiệu quả. Hoặc về việc che đậy, bưng bít một chuyện tày đình bằng lý lẽ sơ hở. Nói chung là…

– Thôi thôi ta hiểu rồi, không cần nói chung nữa. – Thoát Hoan chặn ngang họng Sát Tháp Nhi Đài, y thấy dại khi bắt thuộc tướng giải nghĩa về một câu ám chỉ mình.

Bấy giờ Nạp Tốc Lạt Đinh lên tiếng:

– Theo tại hạ, mấy từ miệt thị không đáng bàn, điều cần quan tâm là chỉ dụ của gã thế tử trong hịch.

Thoát Hoan hỏi:

– Chỉ dụ gì, ngươi nói rõ xem nào?

Nạp Tốc Lạt Định giải thích:

– Chúng chiêu dụ bọn đầu hàng quay về đội ngũ, chẳng những miễn tội còn được phục chức, nếu lập Công đánh giết quân tướng thiên triều thì thăng cấp, khen thưởng. Đám quan tướng về hàng đều là kẻ yếu đuối, hay dao động tinh thần, khi thế ta mạnh thì chúng ngả theo ta, nay ta không được thuận lợi như trước, bọn Trần gia lại có phần khôi phục uy danh, nếu chúng nao núng mà theo về chủ cũ thì khác nào ta nuôi ong tay áo.

Khoan Triệt hưởng ứng:

– Phải đấy, bọn này khó lường lắm. Còn phải nuôi tốn cơm tốn gạo, trong khi quân ta đang thiếu ăn. Hôm trước Trần Tú Hoãn phàn nàn với tại hạ về việc cấp hụt lượng, gia quyến và thuộc hạ của y có gần hai trăm người mà chỉ được một trăm năm mươi phần lương thực, buộc hắn phải đuổi bớt tôi tớ ra ngoài tự kiếm ăn.

A Lý Hải Nha chẳng ưa gì Nạp Tốc Lạt Đinh nhưng cũng phải lên tiếng cảnh tỉnh chủ soái:

– Cả thảy chúng có gần ngàn cái miệng, hằng ngày chỉ biết đến lĩnh lương mà chẳng giúp ích được gì, đúng là tội nợ. Nhất là bọn Hán tộc, vừa phàm ăn vừa hay phản phúc. Chúng đã ba lần đổi chủ, biết đâu lại muốn đổi lần nữa.

Thoát Hoan hỏi:

– Theo các ngươi nên giải quyết thế nào cho hợp lý?

Lý Hằng kiến nghị:

– Tránh đêm dài lắm mộng, cứ tống cả đám sang Nguyên là xong chuyện. Vừa đỡ lo bị đâm sau lưng vừa đỡ tốn lương, đại vương cũng có dịp báo công với thiên tử về chiến tích thu phục nhân tài.

Thoát Hoan chấp nhận, bèn sai khiến:

– Ta giao cho Minh Lý Tích Ban đảm trách việc này. Ngươi hãy chuẩn bị ngựa xe, khi có lệnh thì dẫn theo một ngàn quân đưa bọn quy phục về Nguyên.

Thấy Minh Lý Tích Ban tươi cười hớn hở, Mãng Cổ Thái nói nhỏ với Lưu Khuê “Số nó tốt hơn mình, được về nước coi như toàn mạng”. Lưu Khuê đáp “Chưa chắc. Nó phải đi một chặng đường dài, còn ở trên đất An Nam dù chỉ cách biên giới ba bước chân chưa hẳn đã giữ được mạng”.

Thấy tiếng nói của mình trọng lượng hơn trước, Nạp Tốc Lạt Đinh hý hửng nghĩ thêm chuyện thưa thốt để chứng tỏ là người sâu sắc:

– Bọn thế tử có nhắc đến tháng tư và tháng năm, theo tại hạ đây cũng là điều nên bàn, vấn đề lương thảo và khí hậu nóng nực vào mùa hạ có thể ảnh hưởng xấu đến đại cuộc.

Thấy chủ soái cau mặt, còn các tướng nhìn y bằng ánh mắt khó chịu, Nạp Tốc Lạt Đinh biết mình dại mồm, nhưng lỡ nói ra rồi thì đành chấp nhận thách thức.

Quả nhiên, Thoát Hoan gằn giọng mắng viên chủ tướng đạo quân Vân Nam:

– Ngươi mở mồm ra chỉ toàn nói điều gở. Đã vào hạ đâu mà biết nóng, lương ăn của ta có thiếu nhưng không cạn sạch, bọn thế tử mới hù dọa mà đã lo sốt vó rồi. Nếu làm to chuyện khiến binh sĩ hoang mang là trúng kế của địch.

Lỡ đâm lao phải theo lao, Nạp Tốc Lạt Định cố biện bạch để vớt vát thể diện:

– Việc này đáng bàn lắm chứ. Tại hạ nói vậy cốt mong ngài tính toán đường lối cho phù hợp. Tuyến vận lương từ biên giới đến Thiên Trường quá dài, dọc đường bị đánh cướp, rơi vãi nên hao hụt hơn nữa. Muốn quân không bị đói thì ta nên rút về gần nơi cấp lương. Sắp vào hè rồi, đại vương cần tấu xin triều đình cấp áo mỏng cho binh sĩ, bây giờ họ đang đóng bộ mùa đông dày cộp, nếu không chuẩn bị trước thì quân ta sẽ cởi trần hết.

Điều Nạp Tốc Lạt Định nói không phải không có lý, cho dù rất ghét nhắc đến chữ “đói” nhưng A Lý Hải Nha đành phải lên tiếng ủng hộ:

– Theo ý tại hạ, đại quân đóng ở Thiên Trường quả là bất tiện cho việc chuyển lương, chi bằng kéo về Thăng Long, như vậy sẽ rút ngắn được một phần ba quãng đường. Nhưng ta không bỏ Thiên Trường, vẫn để lại vài ba vạn quân trấn giữ, lúc cần thiết thì đem quân từ Long thành xuống ứng phó.

Khoan Triệt góp lời:

– Đại vương kéo quân về Thăng Long là thượng sách, vừa gần đường vận lương vừa tránh nắng. Ở đây chật chội quá còn kinh thành An Nam lại rộng rãi thoáng mát, vào mùa hạ không sợ nóng bức.

Lý Hằng phản bác:

– Không nên rút đại quân về Long thành. Nên cử một đạo quân mạnh bảo vệ tuyến đường vận lương, ta cố thủ ở Thiên Trường thì lực lượng không bị phân tán, vừa chặn đường tiến quân của thế tử vừa cản bước bọn Quốc Tuấn lấy lại các vùng duyên hải.

Đường Ngột Đãi bắt bẻ:

– Lý tướng quân nói vậy là không nắm vững tình hình hiện thời. Ở phía nam có Toa Đô cản đường, thế tử khó mà tiến ra. Bọn Quốc Tuấn đang rục rịch thu hồi kinh đô, nên chắc không đánh vào vùng ven biển Kiến Xương, Thiên Trường.

Thoát Hoan nói:

– Người muốn rút đi, kẻ muốn ở lại, ý kiến của mấy người cứ rối mù lên làm ta cũng phân vân khó quyết. Bây giờ ta muốn hỏi, giả sử đại quân rút về Thăng Long thì Thiên Trường nên giao cho ai cai quản?

Các tướng đều né cái nhìn của chủ soái. Rồi như chúng khẩu đồng từ, cửa miệng của A Lý Hải Nha, Khoan Triệt, Lý Hằng và Nạp Tốc Lạt Đinh cùng bật ra cái tên:

– Giảo Kỳ.

Không gã to đầu nào muốn ở lại, chúng lo một khi đại quân kéo về Thăng Long thì lương thực cũng dồn về đấy cả, bấy giờ quân tướng Thiên Trường lại dài cổ trông ngóng cái ăn như Toa Đô ở Trường Yên dạo trước.

Thoát Hoan im lặng, chưa quyết. Y thừa biết chẳng qua Giảo Kỳ vắng mặt nên bọn họ đồng lòng xúi bẩy giao Thiên Trường cho lão thân vương văn dốt vũ dát. Riêng Đường Ngột Đãi thấy chột dạ, gã sợ rằng nếu đại vương sai Giảo Kỳ trấn giữ Thiên Trường thì dễ có tên mình đi kèm “Cùng là đầu lĩnh từ phương nam kéo lên, nhưng Giảo Kỳ không rành việc quân, tất vương phải cử người trợ lực, người ấy chẳng ai hợp bằng ta, như vậy lại khốn khổ rồi. Phải tìm cách né tránh thôi”.

Thoát Hoan lại hỏi:

– Nếu về Thăng Long thì nên đóng ở ngoài thành hay trong thành?

Khoan Triệt nói:

– Đại vương nên vào trong thành, cung điện của An Nam cũng rất bề thế. Trời đang nóng dần, ở ngoài thành thì phải dựng lều trại, sẽ ngột ngạt lắm.

Thoát Hoan nói:

– Lần trước ghé vào hoàng cung của chúng, ta thấy sởn da gà như bị ma ám. Bây giờ lại vào đấy ở chẳng biết có ngủ được không?

Chớp thời cơ, Đường Ngột Đãi lên tiếng:

– Tại hạ có mấy năm chinh chiến Chiêm Thành nên học được thuật xua tà đuổi ma. Nếu đại vương tín nhiệm thì tôi xin dẫn quân về Thăng Long trước để dọn dẹp cho phong quang, cúng bái cho yên ổn, bấy giờ ngài đến ở sẽ không phải lo ngại gì nữa.

Thoát Hoan có vẻ hài lòng nhưng vẫn chưa quyết, lại hỏi thêm:

– Giảo Kỳ không giỏi việc binh, nếu giao cho y giữ Thiên Trường thì cần có tướng tài trợ thủ, vậy ai có thể đảm đương việc này?

Đường Ngột Đãi nhanh nhảu đáp:

– Nên cử Vạn hộ Lưu Khuê. Suốt cuộc trường chinh từ Chiêm Thành ra đến đây, Lưu Khuê đắc lực trợ giúp cho Giảo Kỳ, hai người rất hợp nhau.

Đứng ở hàng cuối, Lưu Khuê sa sầm mặt, y chẳng ngờ nổi gã thượng cấp tùng vào sinh ra tử với mình chỉ vì muốn thoát thân mà giở trò đề cử “người tài” vào ngõ cụt. Khuê nghĩ “Đường Ngột Đãi thủ đoạn quá, sợ phải ở lại Thiên Trường nên bịa chuyện học được thuật xua tà đuổi ma để lường gạt gã đại vương yếu bóng vía”.

Thoát Hoan vẫn chưa quyết, lại hỏi nữa:

– Cần hai đội quân tả hữu trấn giữ dọc sông Hồng tạo thế ỷ giốc giữa Thăng Long và Thiên Trường, nên chọn ai?

A Lý Hải Nha gợi ý:

– Tả quân nên giao cho Bột La Hợp Đáp Nhĩ, hữu quân nên giao cho Sát Tháp Nhi Đài. Họ đều là những chiến tướng giỏi cơ động, ứng biến linh hoạt, thao lược trên chiến trường.

Bấy giờ Trấn Nam Vương mới truyền lệnh:

– Ta không thật an tâm với kế sách kéo đại quân về Thăng Long, nhưng thấy phần đông các người ủng hộ nên cũng xiêu lòng. Vậy nay giao cho Giảo Kỳ làm chủ tướng, Lưu Khuê làm phó tướng thống lĩnh ba vạn quân trấn thủ Thiên Trường. Bột La Hợp Đáp Nhĩ chỉ huy hai vạn quân cánh tả, Sát Tháp Nhi Đài chỉ huy hai vạn quân cánh hữu, trấn giữ dọc sông Hồng từ lộ Quốc Oai cho đến Khoái Châu. Đường Ngột Đãi dẫn một vạn quân tiên phong kéo về Thăng Long dọn dẹp. Mãng Cổ Thái dẫn một vạn quân tiếp ứng cho Lý Bang Hiến và Lưu Thế Anh bảo vệ tuyến đường vận chuyển lương thực. Các đầu lĩnh khác sẽ cùng ta chỉ huy đại quân khởi hành về trú đóng tại Thăng Long trong năm ngày tới.

Đội binh thuyền của Tả Thiên Vương Trần Đức Việp và Văn Túc Vương Trần Đạo Tái tiên phong mở đường không gặp bất cứ trở ngại nào, sau hơn một ngày lênh đênh trên biển đã cập bờ Thanh Hóa bình yên. Các tướng khẩn trương thiết lập trận địa phòng thủ tại cửa biển để bảo vệ bến bãi, chuẩn bị đón đại quân của nhị hoàng sẽ đến trong vài ngày tới. Được hoàng thượng phó thác, họ sai quân hiệu phi ngựa vào Hoan Diễn truyền lệnh của Quan gia cho Tĩnh Quốc Vương Trần Quốc Khang và Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật.

Nhận được chỉ dụ tiến quân ra Thanh Hóa, các vương ở Hoan Diễn bàn bạc với nhau. Chiêu Văn nói:

– Không thể kéo ra cả. Phải có người ở lại trấn giữ. Tĩnh Quốc đã nhiều năm quản lý đất này, vậy huynh nên ở lại, còn đệ và Hưng Ninh ra Thanh Hóa hội quân với Quan gia.

Hưng Ninh nói:

– Như vậy là hợp lý. Ngoài Hoan Diễn, Tĩnh Quốc còn phải trông chừng cả Bố Chính, trọng trách cũng rất nặng nề.

Từ ngày xảy chuyện Trần Kiện hàng giặc rồi dẫn đường cho chúng đánh dẹp quân ta, Quốc Khang trở nên trầm lắng hẳn, ít xuất hiện chỗ đông người, nếu không có việc hệ trọng thì không muốn tiếp khách. Chiêu Văn và Hưng Ninh hiểu được lòng của người cha có đứa con phản phúc, họ cảm thông nên gợi ý để Tĩnh Quốc không phải mang theo mặc cảm ra Thanh Hóa trình diện nhị hoàng mà ở lại tĩnh tâm trên vùng đất thân thuộc của ngài.

Quốc Khang nói:

– Vậy cũng được. Sức khỏe ta dạo này không được như trước, đành ngồi một chỗ trống đất thôi. Các vương ra đến ngoài đấy, bái lạy nhị hoàng thay ta.

Quốc Tung đề nghị:

– Theo ta đoán định, chuyến này tập trung lực lượng ra Ái Châu để chuẩn bị phản công. Nay quân của Chiêu Văn đã tăng lên hai vạn, nếu bổ sung thêm thì càng tốt. Tĩnh Quốc có thể cho bọn ta mượn bớt quân của ngài không?

Quốc Khang chấp thuận liền:

– Hiện quân của ta có tới hai vạn tám. Chiêm Thành suy kiệt sau chiến tranh không đủ sức quấy phá biên giới, chỉ cần hai ngàn quân trấn thủ Bộ Chính là được. Một vạn sáu chia nhau giữ Hoan Châu và Diễn Châu cũng tạm ổn. Như vậy còn dư ra một vạn, ta giao cho hai người.

Nhật Duật và Quốc Tung mừng lắm. Các vương bái biệt nhau qua ánh mắt chứa chan cảm xúc, kẻ ở người đi cùng đồng vọng về một ngày không xa non sông rộn rã khải hoàn, một giải bắc nam sạch làu bóng giặc.

Nghe tin chuẩn bị lên đường bắc tiến, Phạm Thái và Lô Viên Dụng vui như mở hội, hơn tháng trời ăn không ngồi rồi khiến các chàng trai bứt rứt khó chịu. Là thành viên của đội thám báo, họ không phải huấn luyện tân binh, nhưng cả một vùng không có giặc nên chẳng cần điều nghiên, trinh sát cái gì cả, thành thử sự nhàn hạ đôi khi lại khiến hai người có cảm giác mệt mỏi hơn lúc đánh trận. Ban ngày cứ nghĩ ra việc để làm, có khi rủ nhau tập dợt vài chiêu thức võ thuật, có khi xăng xái xin suất cưỡi ngựa truyền tin của quân hiệu, cũng có khi vào các xóm xung quanh trợ giúp nông dân công việc đồng áng. Đêm về là buồn chán, ngủ hoài cũng thấy mệt, còn thức lại chẳng biết làm gì.

Phạm Thái là người hay suy tưởng nên nghĩ ra trò vẽ vời tương lai để giết thời gian. Chàng ta mơ mộng, nếu trời cho sống sót, sau cuộc chiến sẽ làm một chuyến hành trình thăm viếng những người thân thương. Trước tiên phải ghé Cơ Xá để thỉnh an nghĩa phụ, nghĩa mẫu và đến chào nàng thiếu nữ hôn thê tội nghiệp của Thành huynh. Tiếp đến sẽ lên Lộc Châu để cảm tạ chủ trại Lô Viên Tả và bà con miền núi đã cứu mình trong cơn hoạn nạn. Sau nữa tìm cách vượt biên giới đến thôn Mai Lâm thăm cụ Tào và Thanh Khê. Trải qua cuộc chiến tàn khốc, chẳng biết ai còn ai mất, nhưng dứt khoát phải đi thì lòng mới nhẹ nhõm được. Rồi chàng lại lăn tăn nghĩ ngợi, chuyến đi như thế sẽ mất nhiều tháng, liệu Hưng Đạo Vương có chấp thuận cho không? Đã nguyền gắn bó một đời với Thanh Khê, nếu cụ Tào còn sống thì nàng không thể theo mình về Đại Việt, khi ấy nên làm sao cho trọn tình vẹn lý? Cứ thế, những dự kiến được hình thành rồi chỉnh lại, những câu hỏi được bày ra rồi thu vào… cho đến lúc đôi mắt trĩu xuống, Phạm Thái ngủ một giấc say sưa tới sáng bạch.

Lô Viên Dụng là người đơn giản như bản tính vốn có của đồng bào vùng cao, cậu cứ tưởng sẽ được gặp lại anh em Vạn Kiếp trong nay mai nên hồ hởi nói với Phạm Thái:

– Chuyến này nếu gặp đội ngũ của Hưng Đạo Vương, huynh đệ ta xin ở lại luôn nhé.

Phạm Thái đáp:

– Tất nhiên, bọn mình là quân của Vạn Kiếp, khi có điều kiện thì phải về thôi. Nhưng thật tình huynh thấy hơi buồn, gắn bó với anh em ở đây cũng lâu rồi, phải chia tay họ thì nao lòng lắm.

Nghe Thái nói vậy, Dụng ngồi đần mặt, miệng lẩm bẩm:

– Ừ nhỉ, sao mình vô tâm thế, huynh đệ trong đội thám mã của đội trưởng Hứa có khác gì ruột thịt đâu.

Viên Dụng vừa nhắc đến vị chỉ huy của mình thì đã thấy ông đứng lù lù phía trước. Hứa Tông Đạo tới gần các chàng trai, cười nói vui vẻ!

– Các đệ chuẩn bị ngựa và gói ghém hành trang xong chưa? Mai ta cùng quân tiên phong khởi hành vào giờ mão. Ngồi không lâu ngày người ngợm ngứa ngáy quá, sắp được rong ruổi trên mình ngựa tự nhiên thấy phấn chấn hẳn lên.

Phạm Thái đáp:

– Đại ca yên tâm, bọn đệ chuẩn bị xong xuôi cả rồi.

Thái thật lòng quý trọng Hứa Tông Đạo, nhất là tinh thần tranh đấu vì giang sơn Đại Việt mà không nề hà mình là người ngoại tộc. Nếu phải trở về đội ngũ Vạn Kiếp, hình ảnh của ông ấy sẽ ở mãi trong tâm khảm của chàng.

Cuối tháng ba, đạo binh thuyền năm trăm chiếc của nhị hoàng cập bờ Thanh Hóa, Nhân Tông sai các tướng đem quân trấn giữ những nơi hiểm yếu. Đến mồng ba tháng tư, Trần Nhật Duật và Trần Quốc Tung dẫn quân từ Hoan Diễn ra, vua tôi gặp gỡ khôn xiết vui mừng, cùng hồ hởi trước cục diện mỗi ngày mỗi sáng sủa, báo hiệu thời điểm phản công đã gần kề. Quân thần lại nghị bàn về kế sách đánh giặc.

Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải vắn tắt tình hình:

– Bọn Toa Đô và Ô Mã Nhi từ Trường Yên kéo vào đã dừng lại ở bờ bắc Lỗi Giang, đóng trại ven sông dài hơn mười dặm. Thần đã điều Tả Thiên Vương và Văn Túc Vương dẫn quân án ngữ bờ nam. Như vậy, giữa ta và địch hình thành phòng tuyến lấy dòng Lỗi Giang làm ranh giới. Không thấy giặc có động tĩnh gì bộc lộ ý định đánh sang bờ nam, có lẽ chúng ít thuyền nên chưa dám vượt sông. Về phần quân ta tuy binh thuyền rất mạnh nhưng muốn tiến sang bờ bắc cũng không dễ, do lau sậy um tùm, giặc có thể bày trận mai phục.

Nhân Tông gợi ý:

– Không nhất thiết đem đại quân đánh tràn qua, nên chăng cử những đội quân nhỏ lợi dụng đêm tối vượt sông tập kích vào trại địch rồi lại mau chóng rút về bờ nam.

Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật tán thành kế sách của hoàng thượng:

– Theo thần, mưu này dùng được. Chưa đến lúc tổng phản công thì ta cứ đánh trận nhỏ, làm tiêu hao lực lượng địch, khiến chúng sống dở chết dở, trước sau gì cũng phải tính đường rút quân.

Tả Thiên Vương Trần Đức Việp thỉnh cầu:

– Tối mai thần muốn lĩnh hai ngàn quân vượt sông tập kích vào trại giặc ở mé đông, xin hoàng thượng chuẩn y.

Nhân Tông nói:

– Ta cho khanh xung kích trận đầu, phải chắc thắng mới đánh, để khí thế của quân ta không suy giảm.

Đêm thượng huyền bầu trời âm u như hũ nút, từ hướng biển có hai chục chiếc thuyền ngược dòng Lỗi Giang cập sát vào bãi lau sậy. Các chiến binh Đại Việt âm thầm rời thuyền, lội nước luồn qua đám cây cao lút người, vừa tới bờ thì toán quân đi đầu chạm trán đội tuần tiễu của giặc. Đức Việp ứng phó kịp thời, lệnh cho vài trăm tráng sĩ bao vây tiêu diệt ba chục tên địch, chỉ có một tên chạy thục mạng về trại. Yếu tố bất ngờ không còn, vương dẫn toàn đội bám theo thằng giặc, xông thẳng tới trại Mông Thát.

Tiếng huyên náo từ xa vọng lại khiến đám lính canh cảnh giác, nổi lệnh báo động. Cả ngày đi cướp bóc, tối về vừa đói vừa mệt, bọn lính đang ngủ lăn như chết thì bị khua dậy, mắt nhắm mắt mở vơ khí giới xông ra ngoài. Quân ta ập vào đánh giết. Sau cơn hoảng loạn, quân Nguyên co cụm lại, chống trả quyết liệt. Tả Thiên Vương vừa vung đao chém giặc vừa hét to “Cướp lửa đốt trại, chia quân giết ngựa”. Các chiến sĩ lăn xả vào mấy bó đuốc cắm trên sào giữa sân, giặc dùng giáo dài đâm xỉa, quân ta vung mã tấu chặt giáo, cướp cho được một bó đuốc. Trại giặc có mấy chục lều, một ngọn đuốc đốt cả dãy lều cháy rực. Vài chục chiến binh rời trại, bọc ra phía sau tìm giết bầy ngựa chiến. Hơn trăm con chiến mã trong bãi cột ngựa bị hạ sát bằng tên nỏ.

Gió táp lửa bỏng rát mặt, ta và địch buộc phải dãn quân ra xa. Thừa dịp chúng không thể phản công, Đức Việp cho rút quân. Một loáng sau, đoàn chiến binh xuất quỷ nhập thần mất hút trong màn đêm thăm thẳm. Khi các chiến sĩ đang lội nước về thuyền thì bọn kị binh Mộng Thát từ các trại xung quanh đổ đến ứng cứu, chúng phóng ngựa ra bờ sông truy sát quân ta. Phân nửa quân của Tả Thiên Vương Trần Đức Việp chưa kịp lên thuyền, tình hình trở nên khẩn cấp. Từ giữa dòng sông, bất ngờ có hàng ngàn mũi tên bắn cầu vồng lao vun vút xuống đội hình giặc. Nhiều kị mã Nguyên bị trúng tên ngã nhào, bọn còn lại chạy dạt khỏi bờ sông. Quân ta nhanh chóng lên thuyền rút qua bờ nam.

Thì ra khi Đức Việp dẫn quân đi rồi, Chiêu Minh Vương thấy không an tâm, bèn trực tiếp chỉ huy đội binh thuyền vài chục chiếc theo sau tiếp ứng. Ngài đậu thuyền giữa sông, sai binh sĩ chuẩn bị cung tên, sẵn sàng trợ chiến khi cần thiết. Quả nhiên, cung thủ của vương đã chặn đứng cuộc truy kích của kị binh giặc, nên quân của Đức Việp không bị tổn thất khi rút lui.

Qua ngày hôm sau, Văn Túc Vương Trần Đạo Tái xin Quan gia dẫn hai ngàn quân sang bờ bắc đánh úp trại giặc ở phía tây. Nhân Tông không chấp nhận, ngài bảo rằng:

– Đức Việp mới dùng cách này đốt trại Nguyên, tất chúng sẽ phòng bị, khanh phải dùng cách khác.

Hưng Ninh Vương gợi ý:

– Giặc có hơn năm chục chiến thuyền đậu bên bờ bắc, Văn Túc nên nghĩ cách diệt bớt.

Đạo Tái ngẫm nghĩ, rồi nói:

– Nếu mượn chiêu diệt thuyền của Nguyễn Khoái và Phạm Ngũ Lão thao diễn năm ngoái ở Đông Bộ Đầu thì khó thành công. Thuyền giặc đậu cả dãy dài, leo lên cận chiến cần nhiều quân, chi bằng dùng hóa công. Chỉ lấy một trăm quân là đủ.

Chiêu Minh Vương cho rằng:

– Dùng ít quân cần yếu tố bất ngờ, không tham đánh, nổi lửa xong là rút liền. Ta sẽ chuẩn bị một ít thuyền nhỏ náu trong bãi lau sậy, lúc cần sẽ hỗ trợ cho con.

Chiêu Văn Vương phàn nàn:

– Đêm qua huynh đã tham chiến rồi, đêm nay phải dành cho đệ chứ. Đạo Tái là con huynh nhưng cũng là cháu của đệ, trận này để dứt khoát giúp cháu.

Chiêu Minh phản đối:

– Không được. Cha còn thì chú không được tranh, để chờ dịp khác thôi.

Bất chợt Thánh Tông bước vào, cười vang mà rằng:

– Một bên là cha, một bên là chú, xét theo lý thì Quang Khải được ưu tiên, nhưng xét theo tình thì cũng nên để Nhật Duật trợ chiến cho Đạo Tái. Ruột rà keo sơn như thế quả là phúc lớn của Đông A. Nếu Lê Văn Hưu có ở đây thể nào y cũng ghi chép không sót một chữ câu nói của hai người.

Thượng hoàng thường xuất hiện đúng lúc, tuy lâu nay ít tham dự việc quân, nhưng ngài vẫn thấu hiểu mọi vấn đề và luôn bộc lộ cao kiến khi cần thiết. Bấy giờ vua tôi cùng sảng khoái cười, niềm vui tràn ngập ánh mắt những vị thủ lĩnh cùng huyết thống đang đồng tâm nỗ lực giải phóng non sông khỏi ách đô hộ của ngoại bang.

Buổi đêm, đầu giờ tý, có mười chiếc thuyền thoi, mỗi chiếc kéo một bè nứa chất đầy rơm rạ, men theo bãi lau sậy tiến về phía đoàn thuyền Mông Thát neo trước trung quân của Toa Đô. Theo sau đội thuyền thoi của Văn Túc chừng nửa dặm là đoàn thuyền trợ chiến của Chiêu Văn. Thuyền giặc đậu hai hàng, cách nhau chừng ba trượng, giữa hai thuyền bắc ván làm cầu qua lại; các mạn thuyền đều có lính canh và đèn đuốc chiếu sáng; Ở trên bờ san sát lều giặc, lính tuần tiễu qua lại như mắc cửi. Kịp lúc sương xuống nhiều nên ánh đèn trên thuyền không soi rõ mặt nước phía dưới.

Văn Túc Vương cho dừng lại cách đoàn thuyền của giặc hai trăm thước. Theo lệnh của chủ tướng, dây cột bè được tháo ra, mỗi thuyền có bốn người xuống nước đẩy bè về phía khoảng giữa hai lớp thuyền giặc. Một thuyền chở theo mười xạ thủ điêu luyện nhất tiến gần thuyền giặc chưa đầy một trăm thước, chuẩn bị nổi lửa và cung tên xạ kích. Những người còn lại trên chín chiếc thuyền sẵn sàng tay chèo, khi thấy bè nữa cháy rực thì lướt nhanh ra đón đồng đội.

Đêm sương mờ làm tầm nhìn hạn chế, bọn lính canh trên thuyền chỉ chú trọng quan sát động tĩnh ngoài sông nên chẳng hay biết có những chiếc bè chứa rơm khô đang lách vào giữa dãy thuyền của chúng. Hai chiếc bè đầu tiên dùng lại ở đôi thuyền thứ năm, các cảm tử quân cột bè vào cầu ván, hắt vò dầu lên rơm khô rồi nhanh chóng lăn ra xa. Cứ thế, lần lượt những chiếc bè được neo bám vào mười thuyền của giặc. Tình cờ, một tên lính Nguyên đi ngang qua cầu ván phát hiện thấy phía dưới có mảng tre chất đầy rơm bèn la toáng lên, bọn lính ào tới gỡ ván để đưa thuyền ra xa. Lúc ấy, phân nửa chiến binh đẩy bé chưa kịp vượt thoát khỏi khu vực thuyền giặc neo đậu.

Mưu kế sớm bị lộ, đang ở trên thuyền của cung thủ, Văn Túc Vương buộc phải cho xạ kích. Những mũi tên cột bùi nhùi lửa được các thiện xạ bắn tới tấp vào mấy chiếc bè chứa đầy chất dễ cháy, lửa bùng lên dữ dội, các thuyền giặc không kịp dời ra xa chẳng mấy chốc bị bám lửa, lại gặp gió đông thổi tới tạo thành một đám cháy khổng lồ. Nhiều tên giặc chết cháy trên thuyền, một số nhanh chân nhảy xuống nước liền bị các chiến binh lao tới nghênh chiến, họ vật lộn nhau trên mặt sông lạnh giá rồi cùng chìm nghỉm.

Lửa vừa bùng lên là chín chiếc thuyền thoi lao tới vớt những người lính đang bơi về. Bốn chiến thuyền cồng kềnh của giặc kịp gỡ cầu ván thoát được hỏa hoạn, bèn xuôi dòng truy kích đội thuyền bé tẹo của Văn Túc. Kịp lúc mười lăm chiếc thuyền của Chiêu Văn Vương kéo đến ứng cứu, giặc yếu thế quay đầu rút lui, quân ta dùng cung nỏ bắn đuổi. Lại thấy đám giặc trên bờ bắn tên về phía đội thuyền thoi, Nhật Duật cho áp thuyền sát bờ, sai cung thủ bắn trả, buộc chúng phải lui ra xa.

Vốn dĩ trại của Ô Mã Nhi đóng sát đội tàu, nghe tiếng la hét, y choàng tỉnh dậy chạy ra ngoài đã thấy lửa cháy rực một góc sông. Viên chiến tướng không kịp thay giáp trận, cứ thế xách đao hò quân kéo ra tiếp ứng. Nhìn đoàn thuyền nhỏ của ta đang tháo lui, Mã Nhi cho quân dùng cung xạ tiễn, nhiều chiến sĩ ta bị trúng tên, trong đấy có Văn Túc Vương Trần Đạo Tái.

Sáu thuyền giặc bị thiêu rụi, hàng trăm tên lính Nguyên chất cháy hoặc chết chìm. Trong số bốn mươi cảm tử quân kéo bè, mười hai người đã không thể trở về đội ngũ. Những chiến binh bị bọn Ô Mã Nhi bắn trúng có bảy người tử trận. Văn Túc Vương bị một mũi tên cắm ngang sườn, tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng phải trị thương nhiều ngày. Ông là con trai trưởng của Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải, từ bé đã nổi tiếng thông minh, giỏi thơ phú, được vua Nhân Tông rất yêu quý, nhưng qua đời khi còn khá trẻ, có lẽ do di chứng từ vết thương trong trận chiến bên dòng Lỗi Giang đầu tháng tư năm Ất Dậu.

Ngày mồng sáu tháng tư, đội thám mã của Hứa Tông Đạo theo lệnh chủ tướng vượt sông theo dõi động tĩnh của giặc. Nửa đêm họ phát hiện một đạo quân đông hàng vạn người lặng lẽ rời trại đi ngược lên phía thượng nguồn. Tông Đạo cử hai chiến binh bơi qua sông cấp báo, lại cử Phạm Thái và Lô Viên Dũng tiếp tục theo dõi tình hình số quân địch không di chuyển, còn ông và năm chiến binh khác tiếp tục bám theo giặc.

Nhận được tin, ngay trong đêm Nhật Duật phóng ngựa đi gặp Quang Khải. Hai vương phán đoán có thể giặc âm mưu đưa quân qua Lỗi Giang, để tránh bị phát hiện và không gặp trở ngại lúc vượt sông, chúng phải di chuyển lên thượng nguồn tìm khúc sông hẹp hơn, khi sang được bờ nam sẽ bất ngờ tấn công quân ta. Khả năng sớm nhất là vào đêm mai chúng mới có thể mở màn cuộc tấn công, nên các vương không muốn làm kinh động nhị hoàng, chờ trời sáng sẽ họp bàn với Quan gia và các tướng.

Quả nhiên như dự đoán của các thủ lĩnh Đại Việt, đạo binh giặc dừng lại ở khúc sông hẹp cách nơi xuất phát năm mươi dặm rồi cho quân đốn gỗ, xẻ ván làm cầu phao. Đã nắm được ý đồ của chúng, Hứa Tông Đạo cử hai chiến sĩ quay về cấp báo, ông và ba người ở lại theo dõi tình hình đóng cầu của bọn Mông Thát.

Thái và Dụng náu mình trong bụi rậm cả đêm, đến tận trưa ngày hôm sau thấy bọn giặc bắc ván dắt ngựa xuống thuyền, đoán biết quân Nguyên dùng thuyền chở kị binh qua sông, hai chàng trai rời vị trí, đến khúc sông vắng bơi sang bờ nam.

Tới giờ mùi, cầu phao làm xong, quân Thát rục rịch vượt sông. Chỉ trong một canh giờ, mấy vạn quân giặc sẽ sang hết bờ nam, có khả năng đêm nay chúng sẽ khởi sự. Thời gian rất gấp gáp, sợ cuốc bộ không kịp cấp báo, Hứa Tông Đạo bên cùng các đội viên chặt thân chuối làm phao, để dòng nước đẩy xuôi về hạ nguồn.

Tin tức thám báo liên tiếp dội về. Như vậy đã rõ, giặc chia hai cánh quân thủy bộ tấn công ta trong đêm nay. Nhân Tông và các quan tướng khẩn trương bàn cách đối phó với địch, Thái sư Quang Khải đề nghị:

– Thần cho rằng trận này không nên dốc hết quân. Năm vạn quân hộ giá nhị hoàng rút về phía nam một trăm dặm, lực lượng rút đi là binh lực dành cho cuộc phản công nay mai. Chiêu Văn, Tả Thiên và Hưng Ninh chia nhau bốn vạn quân lập trận địa mai phục. Giặc chia quân cướp trại ta thì trại của chúng tất không còn nhiều quân, thần và các tướng khác sẽ chỉ huy đội binh thuyền tập kích vào trại giặc. Kế sách của ta là đánh bất ngờ, rút nhanh chóng, tránh tổn thất không cần thiết.

Các tướng đều nhất trí với kế hoạch của Chiêu Minh Vương, riêng hoàng thượng lại không hài lòng, ngài nói:

– Hễ có biến là các khanh bảo trẫm rút chạy, nước đang gặp nạn mà vua không xông pha trận tiền với ba quân thì còn ra thể thống gì nữa. Thượng hoàng đã cao tuổi, để ngài rút về phía nam là đúng, còn ta sẽ theo Thái sư đánh trại giặc. Lệnh vua miễn cãi.

Chư tướng bất lực, không ai dám bàn ra. Mọi người nhanh chóng vào việc thực thi nhiệm vụ của mình.

Trại của ta nằm cách bờ sông hơn một dặm, để đảm bảo yếu tố bí mật, vua và các vương quyết định lùi giờ khởi sự. Trời nhá nhem tối, thế trận bắt đầu chuyển động. Đoàn quân hộ giá Thánh Tông hoàng đế lặng lẽ rời trại nhằm hướng nam mà đi. Khu trại trống huơ trống hoác nhưng vẫn thắp đèn đuốc làm mồi câu như bọn địch. Có một trăm cảm tử quân xung phong ở lại chuẩn bị củi lửa đốt trại. Trần Nhật Duật chỉ huy một vạn quân mai phục bờ sông để chặn đánh thuyền giặc. Trần Đức Việp dẫn một vạn rưỡi quân mai phục phía bắc trại binh. Trần Quốc Tung dẫn một vạn rưỡi quân mai phục phía nam doanh trại. Trần Quang Khải cùng các tướng dẫn theo hai vạn quân tháp tùng vua Nhân Tông xuống bãi đậu thuyền ở một làng chài ven biển. Trên đường đi, Chiêu Minh Vương dặn dò Nội tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh:

– Ta giao cho người trọng trách bảo đảm an nguy của hoàng thượng, dùng một ngàn vệ quân bám sát ngài không rời nửa bước. Trang bị đầy đủ mộc để che chắn tên, giáo dài để đánh kị binh và cung nỏ cản địch bao vây, lựa chọn một trăm chiến mã khỏe mạnh khi cần thiết có thể đưa Quan gia vượt thoát bằng đường bộ.

Vũ Quốc Minh nói:

– Ngài cứ tin tưởng ở tôi. Thuộc tướng xin lấy đầu mình đảm bảo an nguy của hoàng thượng.

Đầu giờ hợi, trong màn đêm tịch mịch, khi các thám tử ghé tai sát mặt đất đã nghe được tiếng chuyển động mỗi lúc mỗi mạnh dần. Hai cánh quân phục kích ngoài doanh trại chuẩn bị tư thế sẵn sàng chiến đấu. Từ trận địa mai phục trên bờ sông, quân ta cũng phát hiện những chiếc thuyền đen trùi trũi đang rời bờ bắc đâm xéo sang bờ nam. Trần Nhật Duật hạ lệnh toàn quân náu mình chờ đợi, chỉ tiếp chiến khi có lệnh.

Toa Đô đầu lĩnh năm vạn quân chia làm hai ngả bắc nam áp sát trại quân Trần. Nhìn từ xa thấy đèn nến sáng sủa, lại có quân canh giữ ngoài cổng, y hý hửng phen này sẽ bắt sống được cha con thế tử. Theo lệnh của chủ tướng, bốn ngàn kị binh từ hai hướng phi ngựa rầm rập xông vào trại, theo sau là hàng vạn tên lính bộ binh đằng đằng sát khí. Mấy người lính giữ cổng chạy vào bên trong rồi mất hút sau những lán trại đơn sơ. Giặc đạp đổ cổng, đám kị binh tranh nhau xông vào để vây bắt vua quan nhà Trần, bọn bộ binh thì nhổ bỏ bờ rào bằng tre nứa rồi ùa qua như thác lũ.

Trong trại đối phương chỉ thấy một nhóm người chạy qua chạy lại, Toa Đô sinh nghi vội cho lui binh, nhưng bọn lính đã túa vào các ngóc ngách truy sát địch quân. Bất chợt lửa bùng lên khắp mọi lán trại, thiêu cháy nhiều tên lính Nguyên đang lùng sục cướp giết. Ở ngoài trại, hai binh đội của Tả Thiên Vương Trần Đức Việp và Hưng Ninh Vương Trần Quốc Tung ào ra tấn công hậu quân của địch. Các tướng dẫn đầu đoàn chiến binh xông vào đội hình giặc, hai bên giáp chiến dữ dội, giáo mác bổ xả vào nhau tơi bời, người chết, kẻ bị thương nằm la liệt mặt đất. Lũ kị binh Mộng Thát thoát ra khỏi đám cháy vội phi ngựa tới ứng cứu đồng bọn. Tả Thiên và Hưng Ninh nổi hiệu lui quân, đoàn chiến binh Đại Việt biến vào màn đêm thăm thẳm. Toa Đô bị thua thiệt nặng, không dám xua quân truy đuổi.

Cùng thời điểm diễn ra trận đánh quanh trại, ở ven sông, Trần Nhật Duật phát lệnh công kích khi đoàn thuyền chiến của Ô Mã Nhi bắc ván dắt ngựa, đổ quân lên bờ. Giặc hoàn toàn bị động trước hàng ngàn mũi tên từ các bờ bụi vun vút lao tới, từng tốp người ngựa chưa kịp chạm đất đã ngã nhào xuống nước. Có trong tay một vạn rưỡi quân, Ô Mã Nhi thừa binh lực để lập trận phòng ngự, y cho dùng khiên che chắn để bọn lính vượt qua cầu ván rồi tập hợp đội ngũ trên bờ, tổ chức phản công vào đội hình của ta. Chiêu Văn chia quân làm hai: một cánh vừa đánh vừa rút, kéo giặc ra xa bãi sông; một cánh do ông chỉ huy đột kích vào bãi đổ quân của địch, dùng búa phá sập các cầu ván bắc lên thuyền. Bọn giặc từ trên thuyền bắn tên xuống, nhiều chiến sĩ bị thương vong, quân ta bắn trả hạ gục hàng loạt địch quân. Khi ở bên kia sông vang dậy tiếng hò la, biết nhiệm vụ đã hoàn tất, Nhật Duật cho rút quân.👁️

Đoàn thuyền của vua và Thái sư đậu cách đây ba dặm, lúc lửa khói bốc lên nghi ngút từ phía trại quân của ta, Nhân Tông hạ lệnh xuất phát. Hơn hai trăm chiến thuyền lao nhanh sang bờ bắc rồi đổ quân cách trại giặc chừng một dặm. Quân ta bí mật áp sát trại, bất ngờ đánh thẳng vào quân doanh của Toa Đô. Hơn năm ngàn quân Nguyên giữ trại ra sức chống cự nhưng không địch nổi hai vạn quân nhà Trần, buộc phải tháo chạy tứ tán, bỏ lại hai ngàn quân thương vong. Hoàng đế Nhân Tông mặc long bào màu vàng, Thái sư Chiêu Minh Vương mặc chiến báo đỏ tía, tiến vào trại giặc giữa trùng trùng lớp lớp binh sĩ hộ giá. Thấy Vũ Quốc Minh cứ quanh quẩn gần bên, vua hỏi vui “Chắc Thái sự sai khanh trông chúng ta chứ gì?”. Quốc Minh đáp “Khởi bẩm hoàng thượng, đây là vinh hạnh của tiểu tướng”. Toàn bộ trại Nguyên bị ta chiếm, nhưng không thể ở lâu nên nhà vua hạ lệnh cho thiêu rụi trước khi rút quân xuống thuyền.

Đang mải truy kích trên bờ nam thì thấy bên kia sông lửa cháy sáng rực, biết quân An Nam lập mưu cướp trại, Ô Mã Nhi vội thu binh, kéo ra sông để xuống thuyền sang bờ bắc ứng cứu. Nhưng nhiều cầu ván đã bị phá sập khiến đám giặc lúng túng không biết cách về thuyền, Ô Mã Nhi quát nạt bắt quân bộ lội xuống nước để leo lên thuyền, riêng những thuyền còn cầu ván ưu tiên cho bọn kị mã. Khi chúng sang được bờ bên kia thì quân Trần đã đi xa. Nhìn doanh trại bị đốt cháy tan hoang, chiến tướng Ô Mã Nhi lắc đầu ngao ngán rồi chống chế với thuộc hạ:

– Thật không ngờ bọn thế tử tương kế tựu kế khiến ta mất sạch trại. Dưới trướng y có nhiều người giỏi nên khó mà thắng được chúng.

Chương 8

Kiên cường bám đất, dân binh hạ đồn

Lặn lội sang Nguyên, phản nghịch tận số

Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến được Trấn Nam Vương giao trọng trách thiết lập hệ thống đồn trại để bảo vệ tuyến đường vận chuyển lương thực từ biên giới đến nơi trú đóng của đại quân. Theo lệnh chủ tướng, ban đầu chúng lập hàng loạt binh trạm từ Lộc Châu đến ngã ba sông Luộc, rồi từ đấy lập thêm năm đồn binh trên sông để bảo vệ tuyến đường thủy chuyển lương đến Thiên Trường. Khi Thoát Hoan kéo quân về Thăng Long thì tuyến đường thủy này là huyết mạch cung cấp lương thực cho bọn Giảo Kỳ ở Thiên Trường và hai cánh quân tả hữu của Bột La Hợp Đáp Nhĩ và Sát Tháp Nhi Đài.

Với một vạn binh sĩ dưới quyền, bọn Thế Anh và Bang Hiến phải rải quân khắp tuyến giao thông thủy bộ dài sáu, bảy trăm dặm, buộc chúng phải chia mỗi đồn trại tối đa chỉ hai, ba trăm quân, hai viên Vạn hộ và hơn bốn ngàn quân còn lại đóng bản doanh tại A Lỗ có chức phận ứng cứu, giải vây các binh trạm hai đầu bắc nam bị đối phương tiến đánh.

Nắm được điểm yếu của giặc phải dàn mỏng lực lượng để trông coi cái thực quản dài thoòng tiếp tế đồ ăn cho chiếc dạ dày không lồ của đạo quân xâm lược, Hưng Đạo phát động cuộc chiến diệt đồn cướp lương, kêu gọi các thủ lĩnh miền núi, các hào trưởng miền xuôi tổ chức dân binh đánh phá tuyến hậu cần của chúng.

Tại ải Chi Lăng, Lưu Thế Anh thiết lập một trại binh án ngữ con đường độc đạo vận lương từ Khâu Ôn xuôi về Thăng Long. Đường ải vốn chật hẹp, nhiều chỗ mưa lũ làm lở đất khiến ngựa xe qua lại chẳng hề dễ dàng, còn bị vướng hai chiến lũy do tướng An Nam là Trần Quốc Hiện thiết lập từ hồi khởi chiến, Thế Anh sai quân phá lũy, phạt cây cỏ, hốt đất đá mở đường, mấy trăm con người làm quần quật từ sáng chí tối. Đám lính chiến phải làm như bọn phu nên tỏ ra bất mãn, khiến công việc dây dưa tới nửa tháng vẫn không xong.

Viên đầu lĩnh giận lắm, bèn tìm cớ trừng trị một vài thằng làm gương. Nghe được mấy tên lính đứng chống cuốc pha trò với nhau, một đứa nói “Đường rộng thế này, lúc nguy cấp bôn tẩu cũng tiện”, một tên khác bỡn cợt “Ở đấy mà đòi chạy trước. Các tướng và lũ kị binh quất ngựa một lèo, mi quýnh quáng chạy sau thế nào cũng dẫm phải đống phân ngựa”. Cả bọn thích chí cười sằng sặc. Lưu Thế Anh bảo tả hữu lôi đầu hai tên lính ra đánh mỗi đứa ba chục roi vì cái tội biếng nhác và nói lời sàm bậy làm giảm nhuệ khí binh sĩ. Y sai trói quân phạm vào cọc rồi chỉ mặt chúng mà rằng:

– Các ngươi nghe đây, đứa nào lười biếng hoặc nói năng gở miệng thì sẽ bị trừng phạt như chúng nó.

Bọn lính biết thân phận, đứa nào đứa nấy làm hùng hục.

Về sau, trên đường tháo chạy khỏi nước Nam, viên bại tướng Lưu Thế Anh chẳng hề đoái hoài đến các binh sĩ bị rơi rớt lại. Lúc chạy qua ải Chi Lăng, y chợt nhớ đến câu nói đùa của tên lính “Đường rộng thế này, lúc nguy cấp bôn tẩu cũng tiện”.

Giữa tháng ba, nhị vị tộc trưởng Nguyễn Thế Lộc và Nguyễn Lĩnh liên kết với tì tướng Nguyễn Địa Lô đánh đồn Chi Lăng, giết hơn hai trăm quân Nguyên, cướp được gần một trăm con ngựa. Sau chiến thắng, Địa Lô bàn với các đầu lĩnh địa phương:

– Ải này như cái yết hầu của giặc, tất chúng sẽ kéo quân quay lại. Ta nên rút đi, chờ chúng lập đồn trại mới, ta lại đánh cướp.

Nguyễn Thế Lộc nói:

– Bám lấy đất của cha ông mà đánh, giặc chịu không thấu sẽ phải bỏ đi.

Nguyễn Lĩnh nói:

– Nên đốt lán trại, chúng muốn đóng giữ phải bỏ công sức ra làm.

Quân dân đốt sạch trại giặc rồi rút về cứ địa. Nghe tin mất đồn Chi Lăng, Lý Bang Hiến kéo quân đến thiết lập binh trạm mới. Y đóng lại năm ngày để chờ nghênh chiến với quân ta, nhưng không có một bóng dáng khả nghi nào xuất hiện. Tiện có đoàn vận lương đi qua, Bang Hiến quyết định hộ tống về xuôi, trước khi rời đi, hắn bấm bụng để lại ba trăm quân trông giữ cái yết hầu trọng yếu.

Bọn Bang Hiến rút buổi sáng thì buổi chiều Nguyễn Thế Lộc và Nguyễn Địa Lô lại kéo đến đánh binh trạm. Giặc cố thủ trong làn trại, dùng cung tên bắn ra. Dân binh lấy ván che đỡ, tiến sát đến vách lán thì buông mộc, lăn xả vào huyết chiến. Hơn trăm tên bị giết, số còn lại quỳ gối xin hàng.

Bọn hàng binh trở thành một vấn đề nan giải đối với các thủ lĩnh sơn cước. Quân kháng chiến không đủ lực để canh giữ và nuôi ăn đám tù nhân đông gần hai trăm tên, còn giết chúng thì tàn ác quá. Bàn đi tính lại, cuối cùng Nguyễn Địa Lô đề nghị phương cách giải quyết:

– Ở đây gần biên giới, hay ta dẫn chúng tới đó rồi đuổi về bên Nguyên?

Nguyễn Lĩnh nói:

– Nếu chúng lại tìm đường quay sang tham gia đạo quân chinh phạt Đại Việt thì có khác nào ta tự làm khó ta.

Nguyễn Thế Lộc nói:

– Họ đều là người Hán, vì miễn cưỡng phải làm lính Mộng Thát, nếu được thả về chắc không dám mò sang đâu.

Mấy vị đầu lĩnh đến gặp bọn hàng binh, Nguyễn Thế Lộc hỏi chúng:

– Nước các người bị bọn Mông Thát diệt vong, tại sao con theo chúng sang cướp nước ta?

Một tên lính lớn tuổi nhất thay mặt cả bọn giãi bày:

– Chúng tôi bị họ bắt đi lính, nếu chống đối thì bản thân bị giam cầm, gia đình cũng không được yên ổn.

Nguyễn Thế Lộc lại hỏi:

– Giả sử ta không giết mà cho về nước thì có kẻ nào còn muốn theo Mông Thát sang đây không?

Hơn trăm con người nghe nói vậy liền đồng loạt khấu đầu sát đất cùng lên tiếng “Chúng tôi không dám”.

Nguyễn Địa Lô dẫn một trăm quân áp giải đám hàng binh lên phía bắc, đến tận biên cương, rồi phát cho mỗi đứa một bọc cơm to gói lá chuối. Ông chỉ ngọn núi phía trước mà nói với chúng:

– Bên kia là đất Nguyên. Hãy tự tìm đường về quê quán, đừng nghĩ tới chuyện quay sang đây kẻo bị giết uổng mạng.

Bọn hàng binh cúi đầu cảm tạ rồi lũ lượt kéo qua đất Bắc. Chờ đám lính khuất dần sau rặng núi lân bang, Nguyễn Địa Lô mới dẫn quân về trại.

Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến không dám đưa quân quay lại lập đồn ở Chi Lăng mà thay bằng chiêu thức dẫn quân trực tiếp hộ tống đoàn vận lương vượt qua cái ải đầy chết chóc của xứ Lạng Giang. Khi được Thoát Hoan tăng cường thêm binh lực của Mãng Cổ Thái, bọn họ cũng không màng đến chuyện chia quân đóng chốt tại đấy.

Sau thời gian ứng nghĩa cùng Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật đánh giặc trên sông Thao, hai vị thủ lĩnh vùng tây bắc là Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền ở lại địa phương nhưng mấy tháng trời không đụng đến binh khí nên tâm trạng bứt rứt lắm. Nguyễn Khả Lạp bảo với người em rằng:

– Giặc Thát đang tràn ngập bờ cõi mà chúng ta thì ngồi ru rú một chỗ, xem ra hèn quá.

Nguyễn Truyền đáp:

– Trước chúng đến đây thì ta phải đánh, nay chúng đi nơi khác thì ta nên tìm chúng mà đánh. Nếu huynh đã quyết ra trận thì đệ cho tập hợp đội ngũ.

Khả Lạp nói:

– Phải tuyển thêm quân, rèn thêm đao mác và tung người đi thám thính để xác định mục tiêu tiến công.

Qua mấy ngày hô hào, có bảy trăm tráng niên từ khắp các bản làng kéo về tụ nghĩa, lực lượng tăng lên hơn ba ngàn quân, các thủ lĩnh mừng lắm, chỉ còn chờ nắm được thông tin về giặc là cho xuất quân.

Trinh thám trở về báo tin bọn Thoát Hoan đã kéo đại quân về Thăng Long, các vùng lân cận kinh thành được chúng thiết lập nhiều đồn trại cách nhau ba, bốn chục dặm, mỗi trại có từ ba đến năm trăm quân. Hằng ngày giặc từ các trại lùng sục vào các làng mạc xung quanh cướp bóc lương thực, hà hiếp dân lành.

Trại chủ Khả Lạp nhận định:

– Với lực lượng hiện thời ta có thể diệt đồn giặc, nhưng không đủ sức vươn xa, trước mắt nên tập trung đánh vào vùng hữu ngạn sông Hồng, quấy phá chúng tại các xứ Quốc Oai, Thượng Phúc và Từ Liêm.

Giữa tháng ba, anh em Nguyễn Khả Lạp tiến đánh đồn Thanh Oai. Nguyễn Truyền cho quân mai phục bên ngoài, Khả Lạp ém quân sát đồn, chờ thời cơ khởi chiến. Đầu giờ thìn, hơn trăm lính giặc rời trại, kéo nhau đi ăn cướp. Chờ cho chúng đi chăng nữa dặm, Khả Lạp phát lệnh tấn công, năm trăm dân binh ào vào trại vung dao mác đánh giết bạn đồn trú. Bị tập kích bất ngờ, lại thua kém về quân số, ban đầu bọn giặc chống cự yếu ớt nên thương vong quá nửa, về sau chúng co cụm lại rồi đánh trả quyết liệt. Quân ta vây chặt năm mươi tên còn sống sót trong dãy nhà ngang, Khả Lạp bắc loa kêu gọi chúng đầu hàng, viên chỉ huy là Tổng bạ họ Doãn cự tuyệt, sai lính bắn tên sát hại bốn chiến binh của ta. Không còn cách nào khác, thủ lĩnh dân binh buộc phải dùng hỏa tiễn thiêu rụi trại giặc, một số tên chạy thoát khỏi đám cháy đều bị dân quân dùng cung nỏ kết liễu.

Đám giặc đang hành binh càn quét thì nghe thấy tiếng náo loạn từ phía đồn vọng tới, biết trại bị đánh úp, chúng vội quay về ứng cứu nhưng lại rơi vào ổ phục kích của Nguyễn Truyền. Phó trại chủ cho quân dùng tên tẩm thuốc độc hạ sát tại chỗ hàng chục lính giặc rồi khiến quân chặn đường chúng rút về đồn. Bị ba trăm chiến sĩ Đại Việt ào ra vây đánh ráo riết, buộc giặc phải mở đường máu chạy về hướng Chương Dương. Chỉ có không đầy năm mươi tên thoát nạn.

Một lần Hưng Đạo Vương sai Tuấn Thọ dẫn năm trăm quân đi đánh đồn Tiên Du, ba ngày sau Thọ trở về phàn nàn với chủ soái:

– Mất công quá, tùy tướng đến nơi đã thấy trại giặc chỉ còn là một đống tro than.

Hưng Đạo hỏi:

– Có nắm được tin tức gì không?

Thọ đáp:

– Tiểu nhân hỏi han người dân, họ kể rằng ngày hôm trước có một đội quân do hai viên tướng trẻ chỉ huy ào đến đánh cướp trại giặc rồi lại rút đi ngay.

Vương cả mừng mà rằng:

– Như vậy là ngoài lực lượng do ta kiểm soát, còn có các đội quân khác vẫn kiên cường đánh giặc. Ta chưa biết họ là ai, đông hay ít, nhưng đây là tín hiệu đáng mừng. Liên kết được với nhau thì quân dân ta càng thêm mạnh, càng sớm đuổi được giặc thù khỏi bờ cõi.

Qua ngày hôm sau lại thấy Dã Tượng dẫn quân trở về trại, mặt nhăn nhó như ăn phải ớt. Đại Vương hỏi nguyên do, Dã Tượng kể lể:

– Theo lệnh ngài, gia nô dẫn ba trăm tráng sĩ đi đốt thuyền lương của giặc. Ai dè chúng bị một đội quân khác đánh phá cướp sạch lương trên khúc sông Thiên Mạc cách của Luộc chừng vài chục dặm. Họ phục kích phía thượng nguồn nên ra tay trước, tiểu nhân phục kích phía hạ nguồn nên chỉ bắt được hai chiếc thuyền nhỏ chở quân phục.

Hưng Đạo hỏi:

– Có biết quân của ai không?

Dã Tượng đáp:

– Gia nô tra xét mấy tên tù binh, chúng kể rằng bị hai mươi chiếc thuyền vây cướp, tướng chỉ huy là hai người trẻ tuổi nhưng đánh hăng lắm. Thuyền của chúng nhỏ và nhẹ nên chạy thoát, ba thuyền chở lương nặng quá đành thất thủ.

Vương nghe vậy bèn cười vang rồi nói:

– Thế là tốt rồi, phải mừng cho họ chứ. Dù chưa biết người ta là ai nhưng hẳn nhiên cũng là quân ta cả. Cách đánh của ngươi là đốt sạch, còn họ lại cướp sạch, như vậy sẽ có thêm lương nuôi quân.

Dã Tượng vẫn còn ấm ức:

– Nhưng bọn tiểu nhân chẳng làm được công cán gì nên thấy khó chịu trong người.

Vương khích lệ:

– Các ngươi cướp được hai thuyền quân trang, cũng là công đấy.

Dã Tượng đáp:

– Toàn trang phục mùa hè của lính Nguyên. Quân ta chẳng dùng được nên tiểu nhân cho đốt hết.

Vương tặc lưỡi tiếc rẻ:

– Lỡ đốt rồi thì thôi. Nếu giữ lại cũng có thể dùng vào việc khác.

Trong lòng vương đã đoán biết hai viên tướng trẻ là ai, nhưng chưa hoàn toàn chắc chắn nên không nói ra, duy tinh thần quật cường của họ khiến ngài rất khâm phục. Cả nước là chiến trường, quân dân khắp nơi hưởng ứng hiệu triệu của Quan gia mà tụ tập nhau đánh giặc, phải chi liên kết được với họ thì trận tuyến diệt thù giăng mắc mọi nẻo sơn hà, bấy giờ bọn Mông Thát muốn thoát thân về nước cũng khó kiếm được lối an toàn. Chợt nhớ đến một người có khả năng giúp vương tìm kiếm tung tích mấy viên tướng trẻ, Hưng Đạo bèn cho triệu tập Nguyễn Hòa đến đại sảnh.

Trong trận Lưu Thôn, Nguyễn Hòa bị trúng tên trọng thương, được đồng đội liều mình giải cứu, lúc đưa về trại không ai nghĩ ông qua khỏi. Sau hai tuần thập tử nhất sinh, Hòa dần dần thoát cơn hiểm nghèo nhưng sức khỏe thì chẳng bao giờ trở lại. Ông đã cố luyện tập để tìm kiếm cơ hội tham gia trận mạc với anh em Vạn Kiếp, vậy mà vết thương vẫn không chịu buông tha, hành ông ngã vật ngay giữa thao trường. Kể từ đấy người chiến binh trung kiên một thuở sống lặng câm giữa đội ngũ náo nhiệt. Huynh đệ nhộn nhịp xuất quân thì ông ngồi bất động một góc mà rầu rĩ nhìn theo. Nghe xướng lệnh đi làm công vụ thì ông lủi thủi bỏ ra ngoài, vì biết chắc không có tên mình trong đấy. Có đôi lần Đại Vương ghé qua thăm, nhưng ngài chỉ hỏi về bệnh tật mà không hề nhắc đến công việc. Ông tin mình là phế nhân.

Khi nghe quân hiệu báo tin Hưng Đạo Vương triệu đến gấp, Nguyễn Hòa sửng sốt, cứ hỏi đi hỏi lại:

– Thật không, để có nhầm không, hay vương gọi Hòa khác?

Quân Vạn Kiếp có năm người tên Hòa, ông không chắc người Đại Vương cần đến là mình. Quân hiệu nói:

– Đại Vương sai kêu đội trưởng Nguyễn Hòa, nếu không phải huynh thì còn ai vào đây.

Hòa hỏi gặng:

– Ngài có nói về việc gì không?

Quân hiệu đáp:

– Cái đấy thì đệ chịu, chỉ biết gọi huynh đến để giao công việc quan trọng.

Viên tùy tướng lặng đi vì xúc động. Thì ra Đại Vương không quên ông, vẫn cho ông cơ hội đứng trong hàng ngũ chiến binh phù vua cứu nước. Không thể đoán biết công việc được giao, nhưng ông vẫn đinh ninh trong lòng dù chủ soái giao bất cứ việc gì, phải hoàn thành bằng mọi giá. Hớt hải đi thay áo xống, Hòa thấy mình có phần khỏe lại.

Nguyễn Hòa bước vào sảnh, Hưng Đạo hỏi ngay:

– Sức khỏe của ngươi dạo này thế nào?

Hòa đáp chắc nịch:

– Bẩm Đại Vương, tiểu nhân khỏe hơn trước nhiều, cũng hồi phục được tám, chín phần rồi ạ.

Vương cười, bảo:

– Được vậy ta cũng yên tâm. Nay có việc muốn giao ngươi đảm trách, không phải đánh trận nhưng cũng khá vất vả, liệu có làm được không?

Hòa thưa:

– Bất cứ việc gì Đại Vương giao, tiểu nhân không nề hà, quyết làm tròn phận sự.

Hưng Đạo rất vui, ngài chỉ thị cho thuộc hạ:

– Ngươi lựa chọn hai mươi huynh đệ, những người có khả năng thu thập tin tức, biết phán đoán và thông thuộc vùng Bắc Giang, Hồng Châu, Khoái Châu, chia nhau ra tìm kiếm tung tích của hai vị tướng trẻ mấy hôm trước đã diệt đồn Tiên Du và cướp thuyền lượng giặc trên sông Thiên Mạc. Nếu tìm được thì thay ta mời họ đến Vạn Kiếp bàn kế đánh giặc.

Hòa hỏi:

– Ngài có gợi ý gì về họ không?

Hưng Đạo nói:

– Hai vị này có thể là vương hầu Đông A, cũng có thể là hào kiệt dân dã hoặc thủ lĩnh địa phương, các ngươi phải sử dụng năng lực phán đoán của mình vào việc tìm kiếm. Người quen mặt hầu hết vương hầu, thử cân nhắc ai là người có tinh thần và khả năng tụ tập dân binh chống giặc, rồi tìm manh mối từ thái ấp và địa bàn quen thuộc của họ. Còn nếu là hào trưởng hay thủ lĩnh địa phương thì lục kiếm các mối quan hệ cũ, móc nối lại mà dò xét từng trường hợp.

Nguyễn Hòa mừng lắm, đáp rằng:

– Tiểu nhân đã hiểu ý của ngài, dứt khoát sẽ tìm ra manh mối. Thuộc hạ xin cáo lui để lo liệu công việc.

Sở dĩ Hưng Đạo Vương không gợi ý cụ thể về danh tính hai người tướng trẻ mà ngài phỏng đoán vì cho rằng đây chỉ là nhận định chủ quan, nên muốn cho Nguyễn Hòa tìm kiếm thông qua sự nhận diện thực tế.

Buổi sáng đầu tháng tư, Hưng Đạo Vương đang đàm luận với các môn khách về thế cờ giữa ta và địch, nghe nói có liên lạc từ mặt trận trở về bẩm báo tình hình chiến sự, ngài lập tức cho gọi vào, Liên lạc truyền đạt thông tin của các vương:

– Minh Hiền Vương Uất đã diệt đồn Tê Giang, Hưng Vũ Vương Nghiễn kéo quân sang hữu ngạn sông Hồng liên kết với các thủ lĩnh Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền đánh quân Sát Tháp Nhi Đài ở Phù Lưu, hai bên kịch chiến, tuy không toàn thắng nhưng buộc chúng phải rút về Chương Dương. Hưng Nhượng Vương Tảng tiến đánh A Lỗ nhưng thấy giặc tăng viện ồ ạt nên tạm thời dừng binh, chờ chủ ý của Đại Vương.

Hưng Đạo hỏi:

– Tình hình cụ thể ở A Lỗ thế nào, bọn tăng viện là ai?

Truyền tin đáp:

– Bọn Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến hiện có bốn ngàn quân, Lý Bang Hiến thường dẫn một ngàn quân đi tuần tiễu các đồn trại. Bảy ngày trước Mãng Cổ Thái kéo đến một vạn quân, ba hôm trước Bột La Hợp Đáp Nhĩ đổ quân đến đông vô kể, số lượng chưa tính được.

Hưng Đạo nói:

– Như vậy là Quốc Tảng không đủ sức rồi. Chúng tập trung bình lực tại A Lỗ hòng ngăn chặn quân ta từ ngoài biển theo đường sông tiến đánh Thăng Long.

Trần Thị Kiến nói:

– A Lỗ là điểm trung tuyến liên thông giữa Thăng Long và Thiên Trường, chúng đóng chốt tại đây nhằm kiểm soát tuyến đường tiếp lương cho bọn giặc ở Thiên Trường đồng thời bảo trợ cho các đồn trại của chúng dọc hai bờ sông Hồng.

Ngô Sĩ Thường nói:

– Nếu diệt được A Lỗ tức là ta cắt đứt nguồn lương thực nuôi sống quân Nguyên ở Thiên Trường. Bọn Thiên Trường thiếu đói tất sẽ tháo chạy.

Phạm Lãm đề nghị:

– Nên đánh trận này. Mất A Lỗ giặc ắt rúng động. Ta có thể phát động tổng phản công.

Hưng Đạo phấn khởi lắm, mà rằng:

– Như thế là ta và các huynh đệ cùng chung ý tưởng. Dứt khoát phải đánh A Lỗ. Thời cơ phản công chính là lúc này đây. Vậy Thì Kiến thay ta đi Tây Quan điều động Phạm Ngũ Lão, Sĩ Thường ra Bàng Hà điều động Hưng Trí Vương Hiện. Còn ta trực tiếp xuất quân từ đây. Hạ tuần tháng tư hội binh trên bờ sông Luộc cách trại giặc hai mươi dặm.

Phạm Lãm thắc mắc:

– Các huynh đệ đều có việc, còn tôi thì ngài quên sao?

Hưng Đạo cười vang, nói:

– Quên sao được. Ông sẽ theo ta. Chuyến này chúng ta cùng ra trận.

Trước khi rút quân về Thăng Long, Thoát Hoan mời bọn Trần Kiện, Trần Lộng và Trần Tú Hoãn đến quân doanh. Y cho soạn tiệc rượu, thiết đãi đám hàng binh ân cần lắm. Đã nhiều ngày kham khổ, nay được bữa ăn ngon nên bè đảng bán nước xem ra chẳng hề khách sáo, đánh chén rất nhiệt tình. Chờ cho cả đám thỏa thê rượu thịt, bấy giờ viên chủ soái Mông Thát mới huych toẹt về chủ ý của mình:

– Bữa tiệc này coi như buổi chia tay mọi người trước khi lên đường sang Nguyên. Vì thành ý quy phục thiên tử nên hoàng đế có ban hồng ân cho các vị được đến cửa khuyết quỳ lạy long nhan để còn nhận bổng lộc chức tước. Ta cử tướng Minh Lý Tích Ban dẫn theo một ngàn quân tháp tùng, đường sá xa xôi mong mọi người bảo trọng.

Đám phản quốc há hốc mồm kinh sợ, trong thâm tâm nhiều đứa biết chuyến đi là họa chứ không phải phúc. Chúng líu lưỡi mà không dám thưa thốt gì, riêng Trần Kiện ỷ có chút công lao dẫn đường đánh quân Trần nên mạnh mồm lên tiếng:

– Ty chức vẫn hằng mơ ước trong đời được một lần diện kiến bộ rồng, đại vương cho đi chuyến này là diễm phúc lớn lắm. Nhưng quả tình từ đây sang Nguyên xa xôi quá, bọn Quốc Tuấn lại rình rập khắc nơi. Xin ngài lượng xét cho chúng tôi được theo đại quân, dù có phải lên rừng hay xuống biển cũng cam lòng.

Thoát Hoan nói:

– Các người chớ lo. Đồn trại của ta từ đây đến biên giới nhiều lắm, họ sẽ bảo vệ mọi người sang đất Nguyên an toàn.

Trần Tú Hoãn đánh liều kêu nài:

– Bầu đoàn chúng tôi có cả phụ nữ, người già và trẻ nhỏ, hành trình từ đây đến quan ải xa tới bảy trăm dặm, e rằng họ không chịu nổi. Mong đại vương chiếu cố cho chúng tôi và gia quyến được nương bóng dưới uy vũ hiển hách của ngài.

Thoát Hoan chau mày khó chịu, rồi xẵng giọng nói:

– Ta đã chuẩn bị mười mấy chiếc xe dành cho vợ con quý vị. Ở đây không thể bảo đảm được tính mạng các người, sang Đại Đô mà hưởng phúc có hơn không. Ta đã nói hết lời, không bàn cãi nữa, cứ như vậy mà làm.

Xong việc, Hoan xô ghế đứng dậy bỏ vào hậu sảnh. Bọn hàng binh ngồi trở khác, mặt mày xám ngoét khi nghĩ tới những cạm bẫy chết người trên đường bôn tẩu. Chúng xầm xì bàn tán về các tin đồn nơi này nơi kia dân binh nổi dậy đốt trại cướp lương khiến quân tướng Nguyên Mông chống đỡ tứ tung mà không lại. Trần Kiện lòng run như cầy sấy nhưng vẫn cố lên giọng “Đi thì đi, sợ gì. Sống chết có số cả”. Lê Tắc nghe chủ nói vậy, tự nhiên trong lòng thấy hãi hùng, y mường tượng viễn cảnh đoàn người bỏ nước theo Nguyên bị các toán quân mai phục dọc đường xông ra đánh giết, kẻ chết chìm dưới sông làm âm binh của hà bá, kẻ toi mạng trên rừng thành ma xó rẻo cao.

Trong toan tính của Trấn Nam Vương, y không đưa Trần Ích Tắc vào danh sách đám hàng binh sang Nguyên, mà dự định khi quay lại Thăng Long sẽ tìm cơ hội lập Tắc làm An Nam quốc vương, với hy vọng dân chúng sẽ chấp nhận vị vua thân thiện với người Nguyên mà từ đấy không nổi dậy chống đối, bấy giờ đại quân của y mới cứu vãn được tình thế thất trận đang hiện hữu trước mắt. Nhưng mối lo về bản chất tráo trở của bọn người phản phúc buộc Thoát Hoan phải tính tới việc giữ con tin, coi như cầm dao đằng chuôi kẻo rồi đứt tay không kịp hối. Nghĩ sao làm vậy, Hoan cho mời Tắc đến quân doanh trò chuyện.

Ích Tắc phong thanh về việc chủ soái Mông Thát thết tiệc quan tướng ra hàng để tiễn họ sang Nguyên, khiến y nửa mừng nửa lo. Tắc mừng vì không được mời, tức là không phải lận đận trên những nẻo rừng đầy rẫy dân binh nấp sau bụi cây bờ cỏ lăm lăm tên nó rình bắn người như bắn thú, tức là còn được ở lại dưới sự bảo trợ của đạo quân mấy chục vạn, dù chẳng no ấm gì nhưng ít ra cũng an toàn hơn. Tức lo vì không biết bụng dạ của Thoát Hoan ra sao, có trọng đại như đã hứa, hay chỉ xem y như vật lạ, nửa chuột nửa dơi, không bỏ mặc nhưng cũng ít quan tâm, thỉnh thoảng ngó qua cho vui?

Được báo Trấn Nam Vương mời gặp, Ích Tắc bước thấp bước cao qua quân doanh đầu lĩnh đại binh mà tim đập thì thùng như gõ trong trận. Thoát Hoan để Tắc ngồi ngang hàng, còn sai lính rót trà dâng bánh mời mọc, xem ra rất trân trọng vai vế của khách. Rồi y vào chuyện:

– Theo chỉ dụ của Đại Hãn, ngày mai các quan tướng quy phụ sẽ lên đường sang Nguyên triều kiến thiên tử. Ngài không phải đi chuyến này vì sắp tới sẽ cùng ta về Thăng Long để chuẩn bị cho chu đáo lễ tấn phong An Nam quốc vương.

Ích Tắc hớn hở ra mặt, chắp tay về hướng bắc mà bày tỏ tâm ý tôi đòi:

– Bản chức từ phương nam xa xôi cách trở gửi lòng tới Đại Đô cảm tạ thiên ân của đức thánh thượng chúa tể gầm trời, ơn nghĩa này Tắc ghi nhớ suốt đời mà nguyện trung thành với đại nghiệp của thiên tử.

Rồi Tắc quay sang phía Hoan:

– Được đại vương hết lòng nâng đỡ và tiến cử, Tắc vô cùng cảm kích, xin vài ngài ba vái.

Hoan vội cản lại, mà rằng:

– Ngài chớ làm vậy, nay ta và ngài ngang hàng, mai mốt ngài đăng quang vua nước Nam, thì ta lại thấp hơn một bậc.

Tắc nhấp nhổm hỏi dò:

– Theo dự kiến của đại vương, bản chức có thể lên ngôi vào dịp nào?

Hoan cười nửa miệng, nói:

– Chờ chiếu chỉ của thiên tử chuyển sang là tiến hành ngay. Ta có gửi theo đoàn nội phụ tấu sớ xin hoàng thượng ban chiếu phong ngài làm quốc vương An Nam. Nhưng để bày tỏ tấm chân tình với bệ rồng đại đế, quốc vương tương lai nên cử một cậu ấm thay cha sang quỳ lạy trước cửa khuyết.

Tắc chột dạ, tìm cớ thoái thác:

– Mấy tiểu tử của bản chức còn nhỏ dại, lễ nghĩa kém cỏi, ở chốn cửu trùng lỡ gây điều thất thố thì tội lỗi lắm. Hay bản chúc cử người thân tín trong họ đi thay?

Hoan từ chối thẳng:

– Không được, như vậy là không đủ thành ý. Trong mấy người con của ngài, ta thấy Nghĩa Quốc Hầu có tướng mạo khôi ngô, thông minh lanh lợi, cử hắn đi thì mọi chuyện sẽ ổn cả. Việc này không thể khác được, ngài chớ ngần ngại kẻo làm hỏng vương nghiệp.

Biết thân phận của mình, Tắc nuốt đắng vào lòng mà gật đầu chấp thuận. Thôi đành, đường sang phương bắc phác họa khôn ường, nếu bình yên thì Quốc tránh được nạn binh đao giết chóc ở đất này, lại sớm được hưởng phúc lộc nơi xứ sở vàng son rực rỡ, nhược bằng tận số thì cũng coi như sự dâng hiến mạng sống vì cơ nghiệp của cha.

Đoàn quy phụ thiên triều khởi hành ngày hai mươi chín tháng ba năm Ất Dậu. Minh Lý Tích Ban dẫn theo một ngàn quân, gồm ba trăm kị mã và bảy trăm bộ binh. Đám thân thuộc hơn tám trăm người, kẻ có tước vị và quan tướng thì được cưỡi ngựa, phụ nữ, người già và trẻ nít thì ngồi xe, thuộc hạ và gia nhân phải cuốc bộ. Ban đầu ước tính gần một ngàn người ra đi, nhưng trước ngày khởi hành có một trăm mấy chục tôi tớ bỏ trốn. Những kẻ bỏ trốn bảo nhau rằng đi đâu cũng phận tôi đòi, ở lại quê nhà còn giữ được cội gốc ông cha, lênh đênh sang xứ lạ nếu không chết vùi xác dọc đường cũng sống mòn mỏi kiếp tha hương.

Mấy ngày đầu đoàn sang Nguyên đi đường yên ổn, duy chỉ một lần bị một toán quân chặn đánh trên bờ bắc sông Thiên Đức. Hôm ấy, khi đến ngã ba Dâu, bọn họ được lính Thát đóng trại ở đó dùng ba chiếc thuyền lớn chở sang sông. Người, ngựa và xe quá cồng kềnh nên phải chia làm nhiều chuyến, Minh Lý Tích Ban cho quân đi chuyến đầu nhằm đề phòng bất trắc từ bờ bên kia.

Quả nhiên, lúc chúng vừa đặt chân lên bờ liền đụng độ với đội kị mã hơn trăm người của Trung Thành Vương. Giặc chưa kịp lên ngựa thì quân ta ào tới đánh, lũ Nguyên bị tấn công bất ngờ vội vung gươm khua giáo chống đỡ loạn xã, nhiều tên bị chém gục tại trận. Khi chúng lập được đội hình phản công thì quân ta đã rút chạy. Minh Lý Tích Ban không dám tung quân truy đuổi, sợ đối phương dùng kế “điệu hổ ly sơn” để thừa cơ bắt giết bọn quy hàng.

Hơn chục xác chết nằm ngổn ngang bãi sông, mười mấy tên bị trọng thương rên la thảm thiết, máu vương vãi đọng lại từng mảng trên cát làm những gót sen quý tộc rùng mình không dám bước qua. Một trận giết chóc cỏn con cũng đủ khiến lũ đàn bà, trẻ nít rụng rời tim óc.

Đám người bỏ nước sang Nguyên hú hồn hú vía, đứng rúm ró theo từng nhóm gia đình với những khuôn mặt tái xanh tái dại và những cặp mắt láo liên nhìn ngược nhìn xuôi sợ hòn tên mũi giáo bất thình lình từ đâu đó phóng tới. Vũ Đạo Hầu vãi mồ hôi trán, run cầm cập mà nói không ra hơi:

– May phúc của tổ tiên để lại, mình mà đi chuyến đầu chắc chết cả.

Văn Nghĩa Hầu Trần Tú Hoãn lên giọng ta đây là người hùng, nói với cha:

Có con bên cạnh, cho việc gì phải sợ đám cướp đường đánh lén. Chúng dám động đến một cọng tóc của cha thì sức con đủ tiễn mười thẳng về với ông bà ông vải.

Chương Hoài Thượng Hầu Trần Lộng đứng gần nghe được, bĩu môi ra cái điều khinh bỉ rồi rỉ tai nói nhỏ với thuộc hạ:

– Thằng này chỉ giỏi múa gậy vườn hoang, khi gặp giặc nó sẽ chạy trước, bỏ mặc gia quyến về với ông bà ông vải.

Nhìn bọn lính Nguyên đào hố chôn xác chết, Quốc mẫu cô Lê Thị, bậc bà cô của Trần Kiện phàn nàn với ông ngoại của y:

– Cái thân già này trót dại đi theo thằng cháu phiêu dạt sang xứ người bảo là để hưởng phúc thọ an nhàn, chưa nói chuyện giữ được mạng, mới nhìn thấy người ta giết nhau cũng đủ tổn thọ.

Ông ngoại của Kiện nói:

– Hễ thấy đánh nhau, Quốc mẫu cô cứ nhắm mắt lại mà niệm kinh, trời Phật nỡ nào không độ trì.

Bà già Quốc mẫu dè bỉu:

– Ôi dào, ông chỉ được cái nói xằng. Bỏ nước theo ngoại bang còn mong trời Phật che chở. Thà cho rằng sống chết có số lại thấy nhẹ lòng hơn.

Lão già nín thinh, giả vờ ngó sang chỗ khác. Trong thâm tâm, lão biết điều bà ta vừa nói hoàn toàn có lý.

Bỏ lại bọn bị thương ở binh trạm, Minh Lý Tích Ban giục đoàn người khẩn trương lên đường. Trời bỗng tối đen, cơn mưa dông bất chợt ập đến, sấm chớp đầu mùa xé toạc màn mây nổ vang trên đầu lũ người bôn tẩu làm đám trẻ nhỏ khóc thét, đất ngấm nước nhão ra dưới chân, bánh xe ngập trong bùn khiến ngựa kéo bất lực. Bọn lính đuổi hết người trên xe xuống rồi mấy đám hò nhau ì ạch đẩy từng chiếc vượt qua quãng đường lầy lội. Già trẻ lớn bé ướt như chuột lột, cái lạnh, cái đói len lỏi vào cơ thể những tâm hồn tội lỗi, khiến thân xác thêm bải hoải, tay chân thêm rụng rời mà thấm thía nỗi niềm cơ khổ của kiếp ly hương. Bấy giờ họ nhìn đâu cũng thấy sợ, sợ trời sai sét đánh kẻ hai lòng, sợ đất khiển rắn cắn đứa tanh máu, sợ người mai phục quân phản phúc.

Cái sự thê thảm càng thêm não nề bởi tiếng than van không dứt của Quốc mẫu cô Lê Thị “Đường quang không đi lại đâm quàng vào bụi rậm. Lú lẫn cả rồi nên mới rủ nhau phiêu dạt tới chốn sống dở chết dở này. Ông trời có cáu giận muốn hành ai cũng được nhưng xin ngài nương tay cho mấy thân già với đám trẻ nít vô tội”. Nhiều gã phản loạn bực tức lắm nhưng chẳng dám ho he một tiếng. Theo vai vế, Lê Thị là bậc trưởng bối Đông A, bọn hầu tước trong đoàn đều là con cháu của bà ta. Còn bọn quan tướng khác tộc lại là thủ hạ của đám hầu nên đời nào dám mở miệng.

Thấy tình cảnh bi đát quá, Trần Kiện đề nghị Minh Lý Tích Ban cho tạm dừng chân, dựng lều để mọi người trú mưa, nghỉ ngơi và ăn lót dạ. Viên chiến tướng Nguyên dứt khoát từ chối, y nói:

– Bọn đánh úp ban nãy có thể ở quanh đây. Chúng rút lui vì yếu thế, nhưng biết đâu sẽ quay lại với lực lượng đông đảo. Ta mới đi quá bờ sông được hơn hai chục dặm, trời mưa to sẽ cản đường chúng đuổi đánh, phải nhanh chân lên, đi càng xa càng tốt.

Mưa gió cực nhọc không đáng sợ bằng nguy cơ đối phương lùng diệt. Khi hay tin mạng sống bị đe dọa, đám phản nghịch cuống quýt như bị ma đuổi, vác cái thân đói lạnh mà co cẳng chạy trối chết. Bà già Quốc mẫu cũng im bặt tiếng than, vén xiêm áo ướt sũng tốt ngay lên xe ngựa. Đoàn người hối hả nhắm hướng bắc mà lao tới.

Kinh nghiệm chinh chiến của Minh Lý Tích Ban đã cứu đám người phản quốc thoát khỏi cuộc truy kích của đội quân Trung Thành Vương.

Sau khi bất ngờ tập kích giặc trên bãi sông, vương cho rút quân và để lại hai thám tử theo dõi địch tình. Trở về trại, ngài tập hợp đội ngũ, chuẩn bị xuất binh đuổi đánh giặc thù. Thám mã cấp báo:

– Địch chỉ có khoảng gần hai ngàn tên, trong đấy có hàng trăm người mặc sắc phục Việt, bao gồm cả phụ nữ, người già và trẻ em. Chúng đang di chuyển lên hướng bắc.

Nghe thấy vậy, Trung Thành mừng lắm, ngài bảo với các bộ tướng:

– Chắc hẳn bọn Thát hộ tống lũ phản nghịch và gia quyến của chúng sang Nguyên. Đây là cơ hội để cho ta diệt trừ đám gian tặc bất trung bất nghĩa.

Quân tướng hò reo hưởng ứng. Trung Thành Vương lấy ba nghìn binh sĩ khẩn cấp lên đường. Dựa vào tin tức thám báo, ngài quyết chọn giặc trên một cánh đồng cách ngã ba Dâu khoảng bốn chục dặm.

Một trận mưa to bất thình lình ập đến làm tướng sĩ tối tăm mặt mũi, nhiều chỗ nước ngập tới đầu gối khiến việc hành quân bị đình trệ. Khi đến địa điểm dự kiến thì trời đã tối mịt, xung quanh lặng ngắt như tờ, vương cho người đi dò la nhưng không phát hiện tăm hơi của chúng. Biết bọn phản quốc đã vượt thoát, ngài than tiếc hùi hụi.

Khi nước gặp nạn, Trung Thành Vương tụ tập được hơn năm ngàn dân binh ứng nghĩa, hoạt động độc lập tại vùng đông bắc kinh thành Thăng Long. Tuy địa bàn của ngài không quá xa căn cứ của Hưng Đạo, nhưng hai bên không móc nối liên lạc với nhau. Có người hỏi vương sao không hội quân với Quốc Tuấn? Ngài nói:

– Đừng nghĩ ta vẫn còn thù tức ông ấy nên cự tuyệt liên minh. Chuyện xảy ra đã ba mươi năm rồi, để bụng làm gì cho mệt óc. Hồi đấy Thái Tông hoàng đế muốn ta cưới Thiên Thành công chúa thì phải theo thôi, chứ thật tình giữa hai người đâu có yêu thương nhau. Bây giờ Tiết chế thống lĩnh hàng chục vạn quân, việc điều binh khiển tướng đã mệt mỏi lắm, nếu gánh thêm mấy ngàn quân của ta chỉ thêm phần bộn bề mà thôi. Chi bằng ta cứ ở đây, mèo nhỏ bắt chuột nhỏ, miễn sao khiến giặc tổn thất là được.

Sáng mồng năm tháng tư, đoàn bôn tẩu đến vùng núi Chi Lăng. Nhìn địa thế hiểm trở, Trần Kiện thấy trờn trợn bèn nhắc khéo Minh Lý Tích Ban:

– Ngài nên dặn quân cảnh giác, tôi thấy nơi này không an toàn đâu.

Viên tướng Mông đáp:

– Ông đừng quá lo xa. Ở đây có binh trạm mà, đi vài dặm nữa là tới.

Lúc ngang qua đồn trại cũ của Nguyên, nhìn thấy một đống tro tàn nguội lạnh, Minh Lý Tích Ban chột dạ, giục người ngựa khẩn cấp rời đi. Thúc chiến mã phi nước kiệu, Ban còn lèm bèm rủa xả “Bọn Lửu Thế Anh chó má thật. Trạm binh nơi này thất thủ từ tám kiếp mà không báo cho ta biết”.

Đột nhiên tiếng trống trận vang rền hẻm núi rồi từ hai phía vô vàn mũi tên bay ra xuyên thủng da thịt người ngựa, bất kể là ngựa thồ hay ngựa chiến, tướng sĩ hay đàn bà con trẻ. Con ngựa kéo xe bị trúng tên gục xuống hất Quốc mẫu lăn lóc trên đường, người và ngựa hỗn độn dẫm đạp lên thân xác già nua dại dột. Minh Thành Hầu và Trương Hoài Hầu là em trai và con rể của Trần Tú Hoãn tử thương ngay từ loạt tên đầu. Vợ và con trai của Trần Lộng cũng chết trong đám loạn quân. Ông ngoại của Trần Kiện bò lồm cồm dưới vách núi cố thoát ra khỏi tử địa. Bọn Minh Lý Tích Ban ra sức khua gươm giáo gạt tên, mạnh thằng nào thằng nấy co giò chạy lên phía trước.

Nguyễn Thế Lộc đổ quân xuống chặn đường giặc. Bọn Thát và lũ phản nghịch mở đường máu thoát vây. Hai bên kịch chiến dữ dội, đội ngũ lính Nguyên bị dao mác bổ xả tan hoang, phân nửa quan tướng theo giặc bỏ xác tại trận, quân ta cũng thương vong nhiều. Trần Kiện vung kiếm chém loạn xạ, chẳng cần biết trúng vào ai, miễn sao giành được lối thoát hiểm. Khi thoát khỏi cuộc hỗn chiến, y quất ngựa chạy thẳng. Cậu bé Nghĩa Quốc Hầu, con trai của Trần Ích Tắc, được mấy gia binh che chắn nên không dính thương tích, nhưng chúng không thể vượt qua chiến địa, bèn theo một toán quân Nguyên quay đầu chạy ngược về hướng nam.👁️

Gần một phần ba số người trong đoàn sang Nguyên bị giết, bọn thoát ra kéo nhau chạy thục mạng. Đến lưng chừng hẻm núi, chúng lọt vào ổ phục kích của Nguyễn Địa Lô. Người gia tướng của Hưng Đạo Vương dùng nỏ bắn tên tẩm thuốc độc hạ gục tại chỗ thằng giặc cưỡi ngựa đi đầu. Chẳng dè kẻ bị giết là Chương Hiến Thượng Hầu Trần Kiện, gã đầu sỏ phản nghịch ở châu Ái. Y mất mạng cũng bởi do tham sống sợ chết, luôn tìm cách thoát thân nhanh nhất. Quân ta lại ào ra đánh giết, bọn giặc đã đuối sức chỉ cố chống đỡ để tìm đường tháo chạy. Lê Tắc thấy chủ vong mạng bèn ôm xác Kiện vắt lên mình ngựa mà ra roi phi nước đại. Vợ và con của Trần Tú Hoãn cũng tứ tán, chẳng biết còn sống hay chết. Nhìn đi nhìn lại chỉ thấy cha là Vũ Đạo Hầu bị trúng thương vào cánh tay, đang gắng bám theo sau. Thân thích của Trần Lộng đã chết cả nên y chẳng cần bận tâm đến ai, chỉ ra sức cứu lấy thân mình. Thêm bốn trăm người thiệt mạng trong trận phục kích của Nguyễn Địa Lô.

Chạy được vài dặm đến cuối hẻm núi, đám tàn quân bôn tẩu tưởng đã thoát nạn thì lại bị toàn dân binh của Nguyễn Lĩnh ùa ra đánh giết. Minh Lý Tích Ban cầm đầu bọn kị mã xông xáo mở đường, Lĩnh cho quân dàn hàng ngang chĩa cọc tre vót nhọn cản lại, toán đi đầu bị đâm ngã nhào, hai bên xáp vào cận chiến, đao mác va đập kịch liệt, máu thịt tung tóe, xác người ngổn ngang.

Trần Tú Hoãn vọt qua đám đông hỗn loạn, phi ngựa chạy một lèo, chợt nghe tiếng Vũ Đạo gọi thất thanh “Tú Hoãn ơi, cứu cha với”. Hoãn ngoảnh lại thấy con ngựa trọng thương ngã đè lên ông bố đã kiệt sức, y kìm dây cương, trù trừ chưa quyết thì bị một mũi tên bay vượt qua thái dương. Hồn vía rụng rời, gã hiếu tử bỏ mặc cha già, thúc ngựa thoát thân.

Lê Tắc chạy miết đến châu Ôn, thấy không còn bị rượt đuổi mới dừng lại moi hố chôn xác Trần Kiện. Y lấp vội một lớp đất nông choèn lên mà chủ nhân rồi hấp tấp cùng đám bại binh của Minh Lý Tích Ban lếch thếch vượt qua biên giới. Số phận kẻ phản nghịch và bầu đoàn thể tử thật thảm hại, chẳng những thân xác Kiện bị chôn vùi sơ sài dưới vệ cỏ ven đường, thêm nhiều máu mủ của y nằm phơi thây giữa núi rừng hoang lạnh.

Trần Tú Hoãn thoát chết, nhưng tám người ruột thịt cùng nhiều bà con thân thích của gã Văn Nghĩa Hầu giảo hoạt đã không thể theo y đậu bến vong nô để hưởng lộc tôi đòi. Lẻ loi một mình trên đất khách quê người, Hoãn làm thơ than thở nỗi niềm cô đơn. Trong bài có câu:

Ba đời tám tang, đau ngàn thuở

Một thân vạn dặm, quạnh trăm năm

Người đời sau biết chuyện Trần Tú Hoãn, bình phẩm rằng: không lẽ cả nhà gặp vận rủi, riêng Hoãn được vận may? Chẳng qua hắn chỉ lo thân mình mà bỏ mặc ruột thịt trong cơn hoạn nạn, sống sót rồi lại ngồi một chỗ thảnh thơi kể lể nhớ thương, than van cô quạnh. Thôi thì cứ lấy lòng khoan dung mà nghĩ tốt về hắn, hãy coi câu thơ là sự tỏ bày nỗi ăn năn muộn màng của kẻ phản quốc hại gia, lầm đường lạc lối.

4: Khúc Tráng Ca Mùa Hạ

Mở đầu

Nghe tin Đại Vương chuẩn bị xuất quân đánh lớn, khí thế của tướng sĩ Vạn Kiếp cao ngút trời, mọi người nô nức mài gươm chuốt giáo, chỉnh trang thuyền bè và sửa chữa móng ngựa, sẵn sàng đợi lệnh chủ tướng lên đường công phá A Lỗ. Tin tức đến tai Thiên Thành phu nhân, bà liền dẫn một đoàn từ trên núi về thái ấp. Hưng Đạo thấy vậy bèn rầy rà:

– Giặc chưa tan đâu, bà về đây làm gì?

Thiên Thành nhăn nhó:

– Ô hay cái ông này, biết chồng sắp ra trận, vợ lật đật chạy về giúp được gì thì giúp, đã chẳng an ủi lại còn trách cứ.

Hưng Đạo dịu giọng nói:

– Đấy là tôi lo cho bà với mọi người. Trước sau bọn Thát cũng kéo qua Vạn Kiếp một lần nữa, nơi này sẽ thành chiến địa hiểm ác. Bà cứ ở trên núi cho tôi yên tâm đánh giặc.

Thiên Thành đã hiểu bụng chồng, cười làm lành, mà rằng:

– Ông có nói thì tôi mới biết. Xong việc rồi tôi lại quay về núi.

Hưng Đạo hỏi vợ:

– Bà định giúp việc gì?

Phu nhân nói lấp lửng:

– Binh lính kham khổ lâu rồi, phải bồi bổ cho họ để có sức khỏe mà đánh giặc.

Sáng hôm sau, Thiên Thành dẫn theo vài chục gia nhân, thị nữ rời trại bằng xe ngựa đi hô hào quần chúng góp công của nuôi quân. Bà đến khắp bản xa, làng gần lấy uy tín của mình thuyết phục mọi người đem lương thực, thực phẩm trợ giúp con em của họ sắp sửa theo Đại Vương bước vào cuộc chiến sinh tử để quét sạch giặc thù ra khỏi bờ cõi.

Ngay buổi chiều hôm ấy, từ mọi ngả đường đổ về Vạn Kiếp, người dân lũ lượt công gạo vác đậu, xách gà khiêng lợn đến cho anh em binh sĩ. Nhiều người dắt cả trâu bò biếu tặng đoàn quân cứu quốc. Hưng Đạo và các tướng vô cùng cảm kích, hồ hởi đón nhận tấm lòng của dân chúng, cử người kiểm đếm gia cầm, gia súc để phân chia cho các quân ngũ. Riêng trâu bò, Vương không nhận, ngài bảo “Sau chiến tranh mọi người cần khôi phục sản xuất, thiếu trâu bò làm sao cày ruộng?”. Dân nói “Giặc chưa thua chạy thì chẳng thể cấy cày. Không những đồng ruộng bỏ hoang phế, đến trâu bò cũng bị chúng cướp hết. Thà cho quân ta giết lấy thịt để thêm sức đuổi thù”.

Cứ thế trong ba ngày liên tiếp, đội quân lượng của Hưng Đạo thu nhận hàng nghìn gà vịt, hàng trăm lợn dê và hơn ba chục trâu bò cùng với một kho lương thực đầy ăm ắp. Thiên Thành phu nhân và tùy tùng vẫn đang trên đường đi vận động quyên góp mà kho bãi đã hết chỗ chứa.

Hưng Đạo nói:

– Dân ta tài thật. Giặc đến vơ vét thì họ giấu biệt, khi cần giúp nuôi quân thì họ cống hiến rất dồi dào.

Phạm Lãm bàn với Vương:

– Thấy tấm lòng của dân chúng đối với đại cuộc chống xâm lăng, tại hạ nghĩ họ đặt hết niềm tin vào tướng sĩ trong trận chiến này. Đánh A Lỗ nhằm mở màn tổng phản công nên không thể thất bại. Theo tại hạ, để đảm bảo toàn thắng, Đại Vương nên tăng thêm binh lực, thà thừa còn hơn thiếu.

Hưng Đạo cho là phải, bèn thảo lệnh sai Hưng Vũ Vương Nghiễn đang cự giặc gần Thăng Long dẫn quân về tập kết bên bờ sông Luộc. Chợt có tiếng vó ngựa phi rầm rập vào trại, vương nhìn ra cả cười rồi nói lớn “Kia rồi. Quả nhiên không ngoài ai khác”.

Hơn năm người chiến mã dừng lại trước sân. Theo sau tì tướng Nguyễn Hòa là Hoài Nhân Vương và Hoài Văn Hầu, Hưng Đạo mừng rỡ đứng dậy đón hai đệ vào sảnh. Mọi người vừa yên vị, ngài hỏi liền:

– Các chiến tướng trẻ tuổi đánh giặc hăng say quá nên tới tận bây giờ ta mới được gặp mặt. Chẳng hay hai người đóng quân ở đâu?

Quốc Toản đáp:

– Bọn đệ không đóng trại cố định, lúc Hồng Châu, lúc Khoái Châu, có lúc lên tận Bắc Giang, Lạng Giang. Ở đâu có giặc là đến, thấy đủ lực thì đánh ngay, bằng không rình đánh úp các toán quân rời trại đi cướp bóc.

Hưng Đạo nói:

– Thảo nào, xuất quỷ nhập thần như thế nên khó bề móc nối. Vậy các em có bao nhiêu quân, làm sao có lương thực nuôi quân?

Hoàn Nhân đáp:

– Hai anh em có hơn ba ngàn quân. Chủ yếu sống bằng lương thực cướp được của giặc. Thỉnh thoảng cũng phải xin của dân. Ở rẻo cao thì đóng quân trong rừng, về dưới xuôi thì ẩn náu trong các làng mạc, đi đâu cũng được dân chúng che chở.

Hưng Đạo tấm tắc khen:

– Chẳng những tài trí còn thu phục được nhân tâm, các đệ dụng phép du binh giỏi hơn cả ta rồi. Vậy tì tướng của ta làm sao tìm được hai người?

Hoài Văn kể:

– Dù bôn ba đánh giặc khắp nơi nhưng bọn đệ vẫn giữ liên lạc với gia đình. Nguyễn Hòa mới chính là người tài, ông ấy tìm đến thái ấp của đệ, thế là ba ngày sau đã gặp được nhau.

Thấy Đại Vương mỉm cười, Nguyễn Hòa biết ngài rất hài lòng. Cái cảm giác vẫn được chủ soái tin dùng khiến người gia tướng trung dũng tràn ngập niềm kiêu hãnh.

Hưng Đạo hỏi:

– Từ ngày quốc loạn, các em có liên lạc được với các vương hầu, tướng lĩnh nào không?

Hoài Nhân nói:

– Hồi đầu tháng hai, có gặp mặt Trung Thành Vương, ông ấy tổ chức đánh giặc ở vùng Bắc Giang. Tình thế bấy giờ không thể hội quân, cách đánh cũng khác nhau, nên lại mỗi bên mỗi ngả. Nghe nói gần đây Trung Thành Vương đã đem quân đi cướp trại giặc ở Vũ Ninh.

Hưng Đạo nói:

– Thì ra là thế. Để ta tìm cách liên lạc với ông ấy.

Quốc Toản đề nghị:

– Được biết quân ta sắp phản công, nếu vương huynh dự tính đánh lớn thì cho bọn để tham gia với.

Hưng Đạo chưa trả lời mà lại hỏi:

– Hiện quân đang ở đâu?

Toản đáp:

– Đang ở Hồng Châu.

Vương bèn nói:

– Như vậy không thể điều động ngay được. Thời cơ phản công đã đến, sớm mai ta hành binh đánh giặc ở sông Luộc, bọn Nguyên thua trận tất chạy về các đồn trại dọc bờ Thiên Mạc. Các em hãy chuẩn bị lực lượng, chiêu mộ thêm quân rồi đến trú đóng tại vùng tả ngạn, đợi các cánh quân khác hội về sẽ đồng loạt công kích trại giặc ven sông. Ta đang chờ tin tức của nhị hoàng, có thể Quan gia sẽ dẫn quân ra bắc.

Hoài Nhân và Hoài Văn phấn chấn hẳn lên, hai vị vương hầu trẻ tuổi nói với bậc huynh trưởng thống lĩnh quân đội:

– Xin tuân theo Quốc công Tiết chế.

Chương 1

Nhất loạt phản công, bốn vương nhổ yết hầu A Lỗ

Ba quân xuất kích, bảy tướng băm huyết mạch Hồng Hà

Nắm được tin tức về Trung Thành Vương, ngay trong đêm Hưng Đạo Vương thảo thư gửi người huynh đệ có duyên nợ với ngài từ mấy chục năm trước. Thư viết “Biết được tin Trung Thành huynh tổ chức kháng địch ở lộ Bắc Giang, ta rất phấn khích và khâm phục. Thời cơ vùng lên quét sạch giặc Hồ đã tới, bọn ta đang hợp lực diệt một căn cứ lớn của chúng nhằm cắt đứt đường vận lương của Mông Thát xuống Thiên Trường, rất mong huynh ra tay diệt đồn Giang Khẩu, tạo thành thế trận liên tung đánh trên dẹp dưới khiến cho lũ Thoát Hoan khó bề gượng dậy”.

Ngài lại thảo thư gửi cho tướng quân Nguyễn Khoái, dặn dò “Cho người ra các cửa sông đón binh thuyền. Nếu các vương cập bờ thì đề nghị kéo quân về tả ngạn sông Hồng chặn địch ở Tây Kết - Hàm Tử. Còn ngươi dẫn quân đến bãi Mạn Trù chờ giặc. Trong năm ngày tới, nếu không thấy thuyền về thì ngươi xuất quân trước”.

Sáng sớm ngày lên đường, Hưng Đạo cho gọi Nguyễn Hòa đến giao việc. Vương nói:

– Vừa qua người đã xuất sắc làm tròn công vụ, khiến ta rất vui. Nay hãy vì ta đi một chuyến đến Bắc Giang, tìm kiếm Trung Thành Vương và giao cho ngài lá thư này. Phải khẩn trương lên, cứ cách cũ mà làm, có địa bàn cụ thể rồi, dẫn theo năm người là đủ. Ngoài ra còn một phong thư giao tướng Nguyễn Khoái đang đóng quân tại cửa Cấm, ngươi cử người hỏa tốc lên đường.

Nguyễn Hòa sốt sắng nhận thư, rồi đáp:

– Đa tạ Đại Vương tin dùng, bề tôi sẽ tiến hành tức khắc.

Sau trận đánh ở Tam Trĩ, Yết Kiêu đã trở về Vạn Kiếp cùng Dã Tượng gánh vác công việc quen thuộc là hộ vệ Hưng Đạo Vương khi ngài cầm quân ra trận. Nguyễn Hòa đi rồi, Dã Tượng để đạt nguyện vọng với chủ soái:

– Chuyến này không được xông pha thì tiếc lắm, xin Đại Vương cho gia nô đi đánh thuyền giặc, từ hồi luyện thuật dùng hỏa công đốt thuyển đến giờ chưa lần nào thực hiện.

Hưng Đạo cười, mà rằng:

– Ta tiến quân rầm rộ, đánh ban ngày thẳng vào đội thuyền của Mông Thát, nên không cần dùng phương pháp đốt thuyền lẻ tẻ. Người đã có ý nguyện thì ta điều sang đội tiên phong tiếp cận thuyền địch mà giáp chiến.

Yết Kiêu lên tiếng:

– Gia nô cũng muốn tham gia quân tiên phong, xin Đại Vương cho phép.

Hưng Đạo bảo:

– Người dẫn đội Kình Ngư, khi thuyền ta áp sát thuyền địch thì nhảy xuống nước mà đục thuyền của chúng, giặc mải lo đánh nhau phía trên sẽ không ngờ đáy thuyền bị đục, lúc xong việc thì nhớ báo hiệu cho quân ta nhảy sang thuyền của mình. Đội Kình Ngư không còn nhiều, ngươi bổ sung thêm người có khả năng bơi lặn.

Hai viên thủ tục thân cận của Đại Vương cả mùng, cùng hớn hở đi chuẩn bị công việc chiến sự.

Tính toán thời điểm triều lên, Hưng Đạo cho xuất quân vào giờ ngọ. Hơn hai vạn tướng sĩ xuống ba trăm chiến thuyền từ Lục Đầu giang theo dòng Nam Triệu qua của Văn Úc ra biển, xuôi về phía nam vào của Hải Thị rồi ngược lên thượng nguồn sông Luộc, dự kiến bốn ngày sau đến địa điểm tập kết.

Như vậy, cùng với quân của ba người con là Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn, Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện, Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng và quân của Phạm Ngũ Lão, lực lượng của Hưng Đạo Vương lên tới bảy vạn người, gần gấp đôi binh lực của giặc Nguyên tại A Lỗ. Đây là trận mở đầu cuộc phản công nên không thể khinh suất, Đại Vương và các tướng lĩnh quyết giành chiến thắng bằng khí thế áp đảo.

Trại A Lỗ án ngữ ngã ba sông Luộc, thông thủy với sông Hồng ở đoạn được gọi là Thiên Mạc. Bọn Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến dùng nơi này làm trung quân bảo đảm tuyến đường thủy vận lương từ Thăng Long xuống Thiên Trường. Hiểu rõ vị trí trọng yếu của A Lỗ, Thoát Hoan tăng cường thêm một vạn binh của Mãng Cổ Thái. Khi được giao chỉ huy cánh quân tả ngạn, Bột La Hợp Đáp Nhĩ cũng kéo binh thuyền tới, đóng trại thủy bộ cách ngã ba Luộc chừng một dặm, trên khúc sông Thiên Mạc đổ về hướng nam. Việc đại quân của Hưng Đạo Vương rùng rùng kéo tới cũng đến tai tướng giặc. Không kịp cấp báo về Thăng Long, chúng bàn với nhau cầu cứu Sát Tháp Nhi Đài, chỉ huy quân hữu ngạn.

Giờ dần, ngày hai mươi bốn tháng tư, thế trận hình thành, Tiết chế phát lệnh tiến công. Hưng Vũ Vương Quốc Nghiễn và Hưng Nhượng Vương Quốc Tảng dẫn hai cánh quân công phá A Lỗ từ hướng đông bắc và đông nam. Hưng Trí Vương Quốc Hiện đầu lĩnh lực lượng đánh vào trại trên bờ của Bột La Hợp Đáp Nhĩ, còn tiểu tướng Tuấn Thọ chỉ đạo một trăm chiến thuyền tiên phong đánh đội binh thuyền của hắn.

Mặc chiến bào nâu đỏ, bên cạnh có Phạm Lãm và nhiều gia tướng khác, từ trên mạn soái thuyền Hưng Đạo trực tiếp chỉ huy đội thuyền hai trăm chiếc tiến ra sông Hồng. Trong đoàn thuyền, ngoài Đại Vương và Phạm Lãm, không ai biết lý do tại sao ngài không tung toàn bộ lực lượng thủy quân vào trận mà cho phần lớn binh thuyền vượt qua ngã ba Luộc ngược dòng lên hướng bắc, đi cách trận địa A Lỗ hai dặm lại sai dàn hàng ngang kín mặt sông Thiên Mạc, bỏ neo chờ đợi.

Nguyên do trước giờ khởi sự, nhận được tin tức của thám báo về một đoàn thuyền giặc từ hướng bắc đang kéo tới A Lỗ, Hưng Đạo đã kịp thời thay đổi phương án tác chiến, ngài đưa binh thuyền đến địa điểm thích hợp để chặn đường bọn Nguyên Mông cứu viện.

Tại A Lỗ, do đã được phòng bị, Lưu Thế Anh và Mãng Cổ Thái cho quân bắn tên cản đường quân ta tiếp cận trại. Quân của Quốc Nghiễn dùng ván gỗ hứng tên rồi tiến đến sát bờ rào thì quăng ván vung mã đao nhảy vào cận chiến. Quân của Quốc Tảng dùng mộc bện bằng rơm nẹp tre để hứng tên mà tiến bước, giặc bắn tên lửa vào rơm, quân ta nhanh trí liệng những chiếc mộc bén lửa về phía chúng. Bị mâm lửa rơi xuống đầu khiến giặc hỗn loạn né tránh, chớp thời cơ các chiến binh ào tới giáp công. Đằng sau hàng rào là lũy đất, Lưu Thế Anh hò hét binh sĩ dùng giáo chĩa lên đâm địch quân. Nhiều chiến sĩ bị giáo đâm trúng, một số tráng sĩ can trường nắm chặt ngọn giáo xuyên ngang người mà nhảy đè lên thằng giặc. Đồng đội của họ tiếp bước nhảy theo rồi lăn xả vào chém bọn Nguyên ở bên dưới.

Thấy bộ binh đã bám trụ bên trong trại giặc, bấy giờ Quốc Nghiễn và Quốc Tảng đồng loạt dẫn kị binh xuất kích. Từ hai hướng, hàng ngàn chiến mã phi tới như một cơn lốc dữ dội đổ xuống đồn thù. Trước tình thế nguy cấp, Mãng Cổ Thái cho kị binh vượt rào xông ra đánh cản. Hai đạo quân cưỡi ngựa lao vào nhau bằng toàn bộ sức lực sẵn có, gươm phạt ngang tóe lửa, dao bổ xuống khô khốc, từng mảng thịt xương tung tóe, máu chảy thành vũng, người và ngựa chết đè lên nhau đen đặc bãi sông. Trần Quốc Nghiễn vung mã đao, Mãng Cổ Thái cậy trường giáo xáp tới quần thảo kịch liệt, đánh hàng chục hiệp mà bất phân thắng bại. Thấy đồng bọn bị thương vong quá nửa, Mãng Cổ Thái chấp nhận bỏ cuộc, dẫn tàn quân tháo chạy, lại bị bộ binh của ta dùng câu liêm móc vào vó ngựa khiến chúng ngã lăn quay, không bị giết thì cũng bị tóm sống. Ở phía đông nam, đội hình kị binh của Quốc Tảng xông thẳng vào trại giặc mà tung hoành ngang dọc, đâm chém tơi bời. Lưu Thế Anh biết không địch nổi bèn dẫn theo tám ngàn quân vừa đánh vừa chạy về hướng bắc.

Bộ binh và kị binh của Quốc Hiện nhất tề tiến công đồn trại của Bột La Hợp Đáp Nhĩ. Trong đội ngũ xuất kích có một viên tướng trẻ lần đầu tiên ra trận, đó là chàng trai Ngô Sĩ Thường, môn khách được Hưng Đạo Vương tín nhiệm. Bộ binh lấy mộc chặn tên của giặc, còn kị binh dùng cung nỏ bắn trả bọn Thát ẩn nấp sau những lũy đất mấp mô, quân ta vây kín ba mặt trại địch. Cùng thời điểm, trận chiến trên sông đang diễn ra ác liệt. Bị công kích cả trên bờ lẫn dưới bến, buộc chủ tướng Nguyên phải tính kế khả dĩ có lợi nhất. Bột La Hợp Đáp Nhĩ hạ lệnh bỏ trại, cho quân rút xuống bến để tăng cường binh lực giữ đội thuyền. Thừa cơ giặc tháo lui, Quốc Hiện và Sĩ Thường dẫn quân ập vào, mặc sức đuổi đánh bọn chậm chân, giết hàng trăm tên, bắt hàng ngàn đứa.

Bỏ qua yếu tố bất ngờ, cốt dùng binh lực mạnh để phô trương thanh thế, đoàn chiến thuyền do Tuấn Thọ chỉ huy đâm thẳng vào đội hình binh thuyền của địch. Khi mạn thuyền áp nhau, từ hàng chục chiến thuyền lớn, Tuấn Thọ và Dã Tượng hò quân nhảy sang thuyền giặc kịch chiến. Hai gia tướng kiên gan dẫn đầu đội thủy binh tả xung hữu đột trên các sàn gỗ, giặc chống trả kịch liệt, quân sĩ đôi bên bị thương vong đáng kể. Thấy địch đổ quân từ trên bờ xuống tăng viện cho đội thuyền, để tránh tổn thất, Tuấn Thọ cho rút lui. Hàng trăm chiến binh đồng loạt nhảy về thuyền rồi chèo ra xa, kịp lúc tiếng tù và rúc lên inh ỏi.👁️️

Lúc chiến sự quyết liệt trên các thuyền thì Yết Kiêu dẫn đội Kình Ngư lặn xuống nước, chia nhau đục đáy thuyền giặc. Hàng chục chiếc bị đục thủng, nước ở vào khoang, thuyền chòng chành rồi chìm xuống lòng sông. Thấy chiến binh Kình Ngư đã vượt thoát, quân hiệu nổi tù và rút quân.

Bột La Hợp Đáp Nhĩ kinh hoàng chứng kiến hàng chục chiếc thuyền bị nhấn chìm, làm vô số quân Nguyên chết đuối, vội hạ lệnh cho số thuyền còn lại rút chạy về phía nam, chở theo không đầy một nửa quân số. Những thuyền giặc chưa kịp dời bến liền bị quân của Quốc Hiện tràn xuống bắn tên, hạ sát thêm nhiều lính Mông Thát đứng ngồi lố nhố trên sàn thuyền. Khi thuyền giặc rút chạy, Tuấn Thọ đốc binh thuyền truy kích, hai bên bắn tên qua lại, thiệt hại không đáng kể.

Nhận được thư cầu viện của Lưu Thế Anh, Sát Tháp Nhi Đài để năm nghìn quân giữ trại rồi dẫn đội binh thuyền hơn trăm chiếc đi tiếp ứng cho đồng bọn ở A Lỗ. Đoàn thuyền Mông Thát bị đội hình của Trần Hưng Đạo ngáng đường, thấy đối phương hùng hậu hơn mình, Sát Tháp Nhi Đài có phần nao núng, tiến thoái lưỡng nan. Chẳng để cho chúng có thời gian bày trận, Hưng Đạo Vương phất cờ hiệu tiến công, đội binh thuyền Đại Việt lao về phía giặc, xé nhỏ từng cụm thuyền của chúng mà đánh. Cứ hai thuyền của ta áp mạn một thuyền giặc rồi tung móc câu níu lại để thủy quân nhảy sang giáp công. Quân ta hoàn toàn chiếm ưu thế, gần hai chục chiến thuyền của Nguyên bị đánh chiếm. Sát Tháp Nhi Đài túng thế, cho binh thuyền quay đầu tháo chạy. Phạm Lãm đề nghị truy kích, Hưng Đạo nói “Không cần thiết đâu. Quân ta đang kéo về chiếm lĩnh bờ sông, để phần cho các đạo quân khác diệt mốt”.

Bọn Lưu Thế Anh chạy được mười dặm lại lọt vào trận địa mai phục của Phạm Ngũ Lão. Giặc chưa kịp hoàn hồn thì từ bãi sậy ven sông hàng ngàn mũi tên vun vút lao tới xé toạc da thịt của chúng mà đòi nợ máu. Lưu Thế Anh chẳng còn nhuệ khí kháng cự, cố thúc ngựa vượt qua tầm tên bắn, bọn lính ở phía sau cũng chạy thục mạng theo chủ tướng. Phạm Ngũ Lão đổ quân ra chặn đầu khóa đuôi, chia cắt lũ giặc thành nhiều khúc. Bị đánh tan tác, Lưu Thế Anh dẫn tàn binh chạy sang hướng đông bắc, Ngũ Lão dẫn quân kị rượt đuổi, miệng hét vang lừng “Thằng Hán tặc chớ chạy”.

Ở phía sau ông, Trần Thị Kiến giương cung bắn trúng con ngựa của Thế Anh, hất y ngã lăn xuống đất. Tướng giặc bật dậy túm lấy yên ngựa của một đứa bị thương, chém tên lính một nhát rồi cướp ngựa của nó tháo chạy thoát thân.

Chạy miết đến khi không còn hơi sức, Lưu Thế Anh cho dừng chân nghỉ ngơi, kiểm đếm quân số thấy chỉ còn chưa đầy bốn ngàn, bao gồm cả bọn thương tích mất khả năng chiến đấu. Một đám tàn quân rệu rã, bạc nhược và thất chí, khó tránh khỏi tình trạng hỗn quân hỗn quan. Trong cơn mệt nhọc đói khát, quân lính đòi giết ngựa để lấy thịt, lũ kị binh khăng khăng cự tuyệt, Lưu Thế Anh thuyết phục chúng đi thêm năm chục dặm nữa là đến đồn Tây Kết, vừa an toàn lại được ăn no. Bọn bộ binh kêu không còn sức để đi, Thế Anh dọa nếu không đi thì bỏ mặc, y sẽ dẫn kị binh đi trước. Đúng lúc Lý Bang Hiến dẫn quân đi tuần tiễu trở về, lũ bại binh của Lưu Thế Anh được chúng chia sớt một phần lương thực chống đói, bấy giờ quân tình mới tạm yên. Hay tin A Lỗ đã thất thủ, trời lại sầm sập tối, Bang Hiến bàn với Thế Anh đóng quân tại chỗ, sớm mai khởi hành về Tây Kết.

Mãng Cổ Thái dẫn hai trăm kị mã chạy về phía đông, đi được vài chục dặm, khi đã chắc mẩm thoát thân chúng mới nghĩ đến việc tìm phương hướng. Tướng sĩ bàn bạc với nhau rồi quyết định đổi sang hướng bắc, hy vọng sẽ đến được đồn trại Nguyên ở quanh Thăng Long. Chúng đi miết cho tới khi lạc vào một vùng lau sậy bạt ngàn, mênh mông bốn phía chẳng thấy một mái nhà hay một làn khói bếp, trời thì cứ tối dần, còn muỗi vắt và sình lầy đang rút cạn dần chút hơi sức còn lại của đám tàn quân Mông Thát…

Kể từ đấy chẳng ai còn nghe nói đến viên chiến tướng Mãng Cổ Thái, người Nguyên thì đoán già đoán non có thể y đã bị giết, còn tướng lĩnh Đại Việt đương thời lại cho rằng y đã chạy thoát. Nghe nói hàng trăm năm sau, khi người dân khẩn hoang vùng Bãi Sậy, họ đã phát hiện được mấy trăm bộ xương người và xương ngựa, cùng với nhiều binh khí han rỉ có hình thù lạ lẫm nằm dưới lớp bùn mỏng, bị rễ cây sấy quần chằng chịt.

Sau ba ngày tìm kiếm, Nguyễn Hòa gặp được Trung Thành Vương. Thực ra Hòa bị quân của vương tóm cổ, vì họ nghi mấy người lạ mặt là thám báo Mông Thát đi dò xét địch tình. Lúc đầu, Hòa và các chiến hữu không khai nhận mình là ai, chỉ một mực đòi gặp đầu lĩnh đội quân. Khi được dẫn giải về quân doanh, nhận diện được vị vương cần gặp, bấy giờ Hòa mới xẻ vạt áo lấy thự trình lên cho ngài.

Trung Thành Vương đọc xong thự, liền hỏi:

– Hưng Đạo Vương đã khởi sự chưa?

Hòa đáp:

– Ước tính quãng đường di chuyển mất bốn ngày, có lẽ trong ngày mai Hưng Đạo Vương khởi chiến.

Trung Thành nói:

– Vậy thì ta cũng không thể chậm trễ, phải xuất quân trong ngày.

Rồi ngài truyền lệnh cho tả hữu đi tập hợp lực lượng, chuẩn bị binh khí, nửa canh giờ nữa sẽ lên đường. Đã xong nhiệm vụ, nhưng thấy Nguyễn Hòa dùng dằng chưa chịu quay về, vương lấy làm lạ bèn hỏi:

– Ngươi còn việc gì muốn thưa gửi?

Hòa lưỡng lự một chút rồi mạnh dạn bày tỏ:

– Tiểu nhân vốn bị một thương tích nhỏ nên Tiết chế Đại Vương không cho đi đánh trận, chỉ sai làm những việc liên lạc với chỗ này chỗ kia. Thực ra vết thương đã lành từ lâu, tuy không được mười phần như xưa nhưng cũng khỏe lại tám, chín phần rồi. Nay ngài xuất quân đánh giặc, bọn tiểu nhân cũng muốn tham gia.

Trung Thành xua tay, nói:

– Không được đâu. Các ngươi là tôi tớ của Hưng Đạo, lỡ có bề gì, ta làm sao gánh vác? Đâu cứ ra trận mới là khí phách, làm liên lạc có tài trí mới kham nổi, Tiết chế tín nhiệm giao việc, các ngươi phải hãnh diện chứ.

Hòa đáp:

– Nhiệm vụ được giao, bọn tiểu nhân chẳng nề hà. Nhưng là chiến binh, nên muốn đến sa trường đánh giặc.

Mấy đồng đội của Hòa cũng cất lời thỉnh cầu:

– Xin Trung Thành Vương chấp thuận, bọn tiểu nhân muốn theo ngài đánh giặc.

Vị thân vương phân vân một hồi rồi đáp:

– Ta cũng đành chiều ý các ngươi lần này. Nhớ bao bọc lẫn nhau, tránh đổ máu vô ích.

Bọn Nguyễn Hòa dạ ran, lui ra ngoài nhập vào binh đội của Trung Thành Vương, chờ lệnh xuất phát của chủ tướng.

Hơn bốn ngàn chiến binh hành quân đến Giang Khẩu thì trời đã tối. Trung Thành Vương dự định đóng trại nghỉ qua đêm, tờ mờ sáng mai sẽ tấn công đồn giặc ở cách đấy năm dặm, nhưng khi nghe trinh sát báo cáo bọn Nguyên rất lơ là canh gác, ngài thay đổi ý định, cho tiến đánh ngay trong đêm.

Giang Khẩu là một trại nhỏ với chừng hơn ngàn quân do Thiên hộ Tích Nại Ban đầu lĩnh. Từ hồi kéo đến lập đồn, chưa một lần đụng độ đối phương nên bọn Nguyên có phần khinh suất, mỗi ca trực chỉ cắt cử vài chục thằng hom hem yếu đuối, bọn còn lại, ban ngày thì rủ nhau đi cướp bóc hoặc xúm xít chơi chọi gà, đá dế; tối về thì đem của ăn cướp ra cược bạc, quây quần thành từng hội mà riết róng ăn thua, cười đùa vỡ nhà, la hét vàng óc.

Tận dụng yếu tố bất ngờ và lợi thế về lực lượng, Trung Thành Vương cho quân âm thầm áp sát trại giặc, sai các tráng sĩ tinh nhuệ hạ thủ bọn lính gác rồi kéo binh ập vào, đao kiếm và cung nỏ mặc sức thi triển công lực. Giặc rụng rời khiếp vía, trở tay không kịp nên bị sát hại vô số, nhiều tên mình trần gục chết trên chiếu bạc, nhiều đứa chậm chân rơi đầu ngoài bậu cửa. Một số thằng kịp vớ vũ khí, cố kháng cự để tìm lối thoát thân. Nguyễn Hòa và đồng đội đánh một trận ra trò, ông không dùng đao kiếm mà bắn tên nó tiễn gần chục lính Mông Thát sang cõi âm.

Tích Nại Ban thoát được ra ngoài cùng với một nhóm tàn quân không đầy trăm đứa, chạy ra bờ sông cướp thuyền của dân chài, chở nhau qua Nhị Hà về Thăng Long cấp báo với chủ soái Thoát Hoan.

Giữa tháng tư, có liên lạc từ ngoài bắc vào Ái Châu, trình thư của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lên các vua, trong thư có đoạn viết “Tình hình chuyển biến thuận lợi, tạo thời cơ để ta tổng phản công. Thần khẩn thiết xin nhị hoàng và các vương chia quân đánh ra bắc, thủy hay bộ do trong ấy định đoạt. Chúng thần ở ngoài này đang hợp lực diệt hệ thống đồn trại giặc trên sông Hồng, bọn Nguyên ở Thiên Trường tất rúng động mà tìm đường tháo chạy. Nếu mọi việc tiến triển, đến đầu tháng năm, ta sẽ vây hãm Thăng Long, rất mong nhị hoàng điều quân Hoan Ái ra phối hợp”.

Đọc xong thư, hai vua triệu tập các tướng nghị bàn. Mở đầu cuộc họp, Thượng hoàng Thánh Tông phấn chấn lên tiếng:

– Kế sách đánh giặc đang phát huy tác dụng, nay là lúc ta hợp lực quét sạch Mông Thát, giành lại xã tắc. Các khanh hãy bàn bạc kỹ lưỡng đường tiến quân ra bắc, không được muộn hơn đầu tháng năm.

Vua Nhân Tông nói:

– Muốn tiến ra bắc phải diệt sạch bọn Toa Đô, đây là một trở ngại đáng kể. Ai có mưu kế khắc phục được bất lợi này?

Trần Quốc Tung nói:

– Quân Toa Đô còn mạnh, không thể diệt được ngay. Chi bằng ta vượt qua chúng bằng đường biển, bấy giờ mới kịp hội quân đánh Thăng Long.

Trần Đức Việp nói:

– Ta có mười mấy vạn quân, thuyền bè lại hư hỏng nhiều, nếu đem cả đại quân ra bắc một lần thì e rằng thiếu phương tiện. Xin phụ hoàng và hoàng huynh chia quân làm nhiều đợt, đợt đầu lên đường sớm để đáp ứng yêu cầu của Hưng Đạo Vương, các đợt sau có thêm thời gian để sửa chữa thuyền bè và huy động thêm thuyền của ngư dân.

Thượng hoàng gật gù hưởng ứng, xem ra hài lòng với lập luận của người con trai thứ. Bấy giờ Thái sư Chiêu Minh lên tiếng:

– Thần đồng tình với ý kiến của Tả Thiên Vương và Hưng Ninh Vương. Nhị hoàng nên sai một đạo quân tiên phong khởi hành ngay ra Hải Đông tiếp ứng cho Hưng Đạo. Thần sẽ đi chuyến thứ hai kéo qua của Hải Thị theo sông Luộc vào Thiên Mạc. Nhị hoàng dẫn đại quân đi chuyến cuối cùng. Như vậy vừa linh hoạt về thời gian tiến quân vừa có điều kiện chuẩn bị thuyền bè.

Quang Khải chỉ rõ hướng đến của hai đạo quân đi trước nhưng lại không để cập nơi đến của đạo quân các vua. Chẳng qua vương đã có chủ ý nhưng không dám nói ra, sợ mang tiếng là bề tôi mà điều khiển cả bậc chí tôn, nên đành lờ đi để các ngài tự quyết định.

Thánh Tông là người tinh tường, bèn vờ hỏi:

– Chưa thấy khanh bộc lộ ý định muốn ta và hoàng thượng dẫn quân đến đâu?

Chiêu Minh đáp:

– Khởi bẩm nhị hoàng, việc này thần không dám để đạt. Trên bàn cờ tiến công, xin nhị hoàng định liệu vị trí xung yếu, vừa đảm bảo an nguy, vừa tạo ra thanh thế khiến bọn giặc hoảng loạn.

Nhân Tông mỉm cười rồi nói:

– Trẫm hiểu rồi, chắc Thái sư muốn các vua tiến quân đánh Trường Yên?

Quang Khải vội quỳ xuống, chắp tay mà rằng:

– Nhị hoàng anh minh.

Các quan tướng cũng quỳ theo, đồng thanh hô vang:

– Chúng thần vô cùng khâm phục.

Quốc Tung hỏi:

– Sao Chiêu Minh không vào bằng cửa Ba Lạt mà lại vào cửa Hải Thị cho xa xôi?

Quang Khải nói:

– Cửa Ba Lạt ngay sát Thiên Trường, giặc phát hiện sẽ tìm cách cản phá. Bắt đầu vào mùa lũ, cửa sông Hồng nước chảy rất xiết, thuyền bè ngược dòng khó di chuyển. Cửa Hải Thị tuy ở xa nhưng an toàn, cửa sông cũng nhỏ, nước không quá mạnh, đưa thuyền vào thuận lợi hơn.

Vua tôi rất hồ hởi, trong đôi mắt mọi người đều ánh lên niềm tin về vận hội giành lại giang sơn xã tắc. Quả vậy, trên bàn cờ chiến sự bấy giờ, Trường Yên là mắt xích yếu nhất của quân Thát, bọn Toa Đô kéo vào Thanh Hóa chỉ để lại mấy ngàn quân, bọn Giảo Kỳ ở Thiên Trường có các vàng cũng không dám đem quân đi tiếp ứng. Việc nhị hoàng đổ đại quân đến Trường Yên khiến giặc ở đấy chưa đánh cũng tan, sự an toàn của các vua được bảo đảm chắc chắn, lại khiến Toa Đô lo không có đường rút, còn Giảo Kỳ bị uy hiếp từ phía nam sẽ rơi vào trạng thái hoang mang, sợ hãi.

Thừa lúc mọi người đang vui, chưa ai nghĩ tới việc xung phong đi chuyến đầu, Chiêu Văn Vương nhanh nhảu nói:

– Thần xin đi tiên phong. Mong nhị hoàng chuẩn thuận để còn lên đường cho kịp.

Nhân Tông đồng ý, ngài phán truyền:

– Cử Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật dẫn hai vạn quân khẩn cấp vượt biển ra Hải Đông, có Nội tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh trợ thủ. Chiêu Minh Vương đôn đốc việc chuẩn bị thuyền bè, bảy ngày sau thống lĩnh năm vạn quân tiến ra bắc qua của Hải Thị. Tả Thiên Vương Trần Đức Việp, Hưng Ninh Vương Trần Quốc Tung với các tướng khác sẽ theo Thượng hoàng và trẫm tiến đánh Trường Yên.

Vương, tướng dạ can, cùng bái biệt nhị hoàng để trở về trại chuẩn bị công vụ.

Mấy ngày lênh đênh vượt biển ra bắc trên đạo binh thuyền của Chiêu Văn Vương, Phạm Thái vui đấy rồi buồn đấy, khiến đồng ngũ thấy khó hiểu nhưng ai cũng ngại, không dám hỏi han. Chỉ mỗi Lô Viên Dụng hiểu được tâm trạng của Thái, cậu ta lựa lời an ủi huynh:

– Đệ cũng giống như huynh, biết sắp xa anh em lại thấy lòng nao nao, nhưng nghĩ tới việc gặp mặt anh em Vạn Kiếp thì lòng lại hớn hở. Thôi huynh ạ, còn ngày nào với nhau thì cứ thoải mái đi, cho mọi người cùng vui. Tan hợp, hợp tan là lẽ thường tình, ta là chiến binh sá gì chuyện đấy.

Thái mở to mắt kinh ngạc nhìn cậu em, rồi nói:

– Trời đất, mới mấy tháng chinh chiến mà già dặn hẳn lên. Lại còn triết lý nữa chứ.

Dụng cười khì, đáp:

– Mọi người nói chuyện hay lý luận nên đệ học theo thôi.

Thái thổ lộ:

– Huynh nhiều lần vướng nỗi đau tử biệt sinh lý nên lòng hay trăn trở về viễn cảnh ấy. Cũng biết thân là chiến binh nay sống mai chết, nếu chia tay anh em rồi, mình chết đi thì thôi, nhưng khi mình được sống, còn người này người kia tử trận trên sa trường, thì cuộc chia tay có khác nào tử biệt.

Dụng ngồi buồn thiu, đờ đẫn nhìn Thái, nói ấp úng:

– Có việc này… để nghĩ lâu rồi… chỉ huynh mới giúp được… mai mốt lỡ đệ không về… huynh thay đệ về gặp cha…

Thái sa sầm nét mặt, đứng phắt dậy, trợn mắt mắng Dụng:

– Huynh không giúp đâu, đệ gắng sống mà về với cha của mình. Đừng bao giờ nói với huynh như thế. Huynh từng một lần tan nát cả lòng vì những lời như thế, nên không muốn ai lặp lại.

Dụng co rúm cả người khi biết mình lỡ đụng vào nỗi đau của người anh quân ngũ mà cậu thương mến như ruột thịt. Thái quay mặt giấu cặp mắt ướt nhòe, ký ức dội về, lời dặn dò của Thành huynh vẫn văng vẳng bên tai như những nhát búa đập vào trái tim mẫn cảm của chàng trai can trường.

Xa xa, cửa An Bang đã hiện hình trong nắng sớm. Trên ụ cát ven bờ có mấy người lính phất cờ đỏ làm hiệu cho đoàn chiến thuyền cập vào bến bãi.

Gặp mặt tướng quân Nguyễn Khoái, Chiêu Văn Vương nắm được thông tin Tiết chế Hưng Đạo đã xuất quân từ hai ngày trước, chỉ để lại lời nhắn “Quân từ Ái Châu ra thì hành binh khẩn cấp xuống tả ngạn sông Hồng phía nam thành Thăng Long, đón đánh bọn Mông Thát chạy về”. Hai tướng bàn bạc với nhau, nhận thấy nếu đi bằng đường thủy, muốn kịp thời gian thì theo sông Thiên Đức để vào sông Hồng, nhưng phải đưa binh thuyền qua Thăng Long, nơi giặc Nguyên đóng quân dày đặc. Họ quyết định tiến quân bằng đường bộ, để có thể cơ động theo lối tắt.

Để lại vài ngàn quân canh giữ đạo thuyền, vạn tám quân theo chủ tướng Chiêu Văn Vương hành binh cấp tốc về tả ngạn sông Hồng. Cùng thời điểm ấy, hơn một vạn quân của Nguyễn Khoái cũng khởi động hành trình từ cửa Cấm về nơi tập kết.

Hoài Nhân Vương và Hoài Văn Hầu theo lời dặn dò của Trần Hưng Đạo vận động các tộc trường miền núi cử dân binh tham gia đánh giặc, lực lượng lên đến năm ngàn người. Trên đường tiến quân, đội thám báo tiên phong của hai vị tướng trẻ phát hiện một đạo binh cầm cờ hiệu “Chiêu Thành Vương” đang hành quân phía trước. Hoài Nhân và Hoài Văn vội thúc ngựa đuổi theo. Các tướng gặp nhau tay bắt mặt mừng, lời chào câu hỏi râm ran không dứt. Chiêu Thành Vương cho biết:

– Ta mới nhận tin cấp báo của Hưng Đạo Vương hôm qua, sáng nay cất quân đi liền.

Quốc Toản nói:

– Bọn tiểu đệ được gặp Quốc Công Tiết chế mấy hôm trước, ngài cho biết đánh thắng trận này, quân Nguyên tất hỗn loạn, ta sẽ thừa cơ vây hãm Thăng Long.

Lại thấy phía xa xa có một đạo quân giương cờ hiệu “Minh Hiến Vương” đang hối hả trên đường. Mọi người cả mừng, vẫy gọi ầm ĩ. Minh Hiến Vương Uất phi ngựa tới, chưa kịp chào hỏi nhau đã rối rít giục giã:

– Các huynh đệ khẩn trương lên, Hưng Đạo Vương mới truyền tin cho hay, giặc thua to ở A Lỗ đang tụ về Tây Kết. Ta phải cấp tập tiến công để chúng không kịp hoàn hồn.

Mọi người cùng phấn khích, khí thế bốc ngùn ngụt, đường ra trận nhộn nhịp, tưng bừng như trẩy hội xuân.

Nguyễn Khoái và Chiêu Thành Vương bày trận ở Mạn Trù, chặn đánh binh thuyền giặc đậu ngoài bãi Đà Mạc nếu chúng đổ quân cứu viện Tây Kết. Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật và Nội tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh chỉ huy đạo quân công phá Tây Kết. Minh Hiến Vương, Hoài Nhân Vương và Hoài Văn Hầu ém quân mai phục cách Tây kết một dặm về hướng bắc, đề phòng bọn Mông Thát rút chạy lên Hàm Tử. Bảy đầu lĩnh quân sự Đại Việt quyết giáng một đòn chí tử vào cứ điểm xung yếu của giặc trên trục giao thông đường thủy từ Thăng Long đến Thiên Trường.

Quân Nguyên ở Tây Kết ước chừng hơn một vạn. Bao gồm ba ngàn quân của hai gã Thiên hộ Phùng Chí Bang và Địch Cổn cùng với hơn bảy ngàn quân của Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến. Lực lượng của Trần Nhật Duật áp đảo về số lượng, tinh thần cũng mạnh mẽ gấp bội phần bọn tàn quân Nguyên Mông vừa thoát chết ở A Lỗ.

Sáng sớm ngày hai mươi tám tháng tư, Chiêu Văn Vương phát lệnh công kích. Hai đoàn chiến mã do ngài và Vũ Quốc Minh chỉ huy phi như bay tới trại giặc, phía sau là đội hình bộ binh ào ạt như thác đổ, khiên mộc giương cao, gươm mác tuốt trần, bừng bừng khí thế nhổ trại diệt thù. Bọn giặc nổi hiệu báo động, tụ tập quanh các lũy đất dùng cung tên bắn chặn đối phương. Nhưng chỉ có quân đồn trú và quân của Lý Bang Hiến có cung tên để kháng địch, riêng đám tàn binh của Lưu Thế Anh chẳng còn lại gì sau trận thua tơi tả ở A Lỗ, nên cả quân lẫn tướng cứ ngơ ngác nhìn quanh, tính sẵn đường đi nước bước, lúc nguy cấp còn tẩu vi thượng kế.

Quân ta tràn vào trại, vó ngựa dẫm lên đầu thù mà tiến công, đao bén xả vào lưng địch mà tung hoành. Quân Nguyên chống cự yếu ớt, một đám bỏ chạy khiến cả lũ hoang mang rồi mạnh đứa nào đứa nấy chạy, giành giật nhau lối thoát hiểm để tự cứu lấy mình, thây kệ đồng bọn sống hay chết. Chiêu Văn Vương Tượt theo tên giặc vận giáp binh cầu kỳ, ngài dùng mã đao chém hắn một nhát ngang vai, rồi bị mấy đứa khác xúm lại cản đường, nên đành để nó chạy thoát. Tên bị chém là Thiên hộ Phùng Chí Bang, tuy được tôi tớ giải cứu, nhưng số của y đã tận. Trúng thương nặng, Bang cố vẫy vùng thoát vây rồi lăn đùng ra chết giữa đám loạn quân Mông Thát mà chẳng ai hay, ai biết.

Sau khi thua chạy về phía nam, Bột La Hợp Đáp Nhĩ toan tính không nên đi quá xa đại quân, nhưng cũng không ở quá gần Thăng Long, kẻo bị chủ soái trách phạt vì tội tại đào nhiệm vụ. Nghe tin quân của Hưng Đạo đã rút đi, Bột La Hợp Đáp Nhĩ dẫn binh thuyền quay lên hướng bắc, lập bến tại bãi Đà Mạc, liên thông tương hỗ thủy bộ giữa đạo thuyền của y và đồng bọn ở Tây Kết.

Cả ngày nắng gắt như đổ lửa, tối về thì oi bức ngột ngạt, khiến viên chiến tướng Nguyên Mông vã mồ hôi như tắm, trằn trọc suốt đêm không tài nào ngủ được. Y than trời trách đất, nguyền rủa cái khí hậu ác nghiệt của xứ sở man mọi, rồi thiềm thiếp mơ màng khi có vài ngọn gió thổi nhẹ lúc đầu canh năm. Tiếng hò la vang dội từ trên bờ vọng xuống đánh thức Bột La Hợp Đáp Nhĩ lúc còn đang chiêm bao leo núi tuyết ở quê nhà trên vùng thảo nguyên Mông Cổ. Vội bật dậy, mắt nhắm mắt mở, chẳng hề mặc áo xỏ giày, không kịp đắn đo hơn thiệt, Bột La Hợp Đáp Nhĩ chạy ra mạn thuyền hò hét quân lính kéo qua ứng chiến. Đạo thuyền Nguyên lũ lượt rời bến Đà Mạc lao sang Mạn Trù giải cứu đồng bọn.

Đợi cho thuyền giặc bắt đầu đổ quân lên bờ, Nguyễn Khoái và Chiêu Thành Vương phát lệnh công kích. Hàng vạn mũi tên ba cạnh sắc nhọn bắn ra từ bụi cây lùm cỏ buộc địch phải tháo lui xuống bãi sông. Từ hai phía tả hữu, Nguyễn Khoái và Chiêu Thành Vương dẫn quân lao vào cận chiến với giặc, sức ta quá mạnh, quân Nguyên yếu thế buộc phải rút lui lên thuyền. Các chiến binh Đại Việt leo qua mạn thuyền giặc đánh chiếm được năm chiến thuyền của địch. Bột La Hợp Đáp Nhĩ sai quân bắn tên lửa diệt thuyền bị cướp, quân ta khiến thuyền đang bốc cháy đâm vào đội hình giặc ở giữa sông rồi nhảy xuống nước bơi vào bờ. Biết bãi Đà Mạc không thể dung thân, viên chiến tướng Mông Thát rút đội binh thuyền chạy lên hướng bắc. Quân ta diệt gần một ngàn tên, bắt sống hơn ba trăm đứa, địch còn mất tám chiến thuyền, gồm cả những chiếc bị chúng đốt.

Bọn Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến dẫn tàn quân tháo chạy về Hàm Tử, lại rơi vào ổ phục kích của ba vị vương hầu nước Nam. Minh Hiến Vương ém quân sườn phải, Hoài Nhân Vương và Hoài Văn Hầu ém quân sườn trái bất ngờ bắn tên chặn đường rồi xáp tới giáp chiến. Giặc đã mất hết tinh thần nên chẳng còn bài bản đối kháng, chỉ cố chống đỡ để thoát thân. Thế Anh và Bang Hiến mở đường máu nhanh chân vọt trước, Minh Hiến và Quốc Toản dẫn quân truy kích, khi đến gần Hàm Tử mới chịu lui binh. Hai viên tướng giặc thoát nạn, nhưng quân của chúng tan tành cả, hàng ngàn tên tử thương, hàng trăm tên bị tóm cổ tại trận.

Bọn Thiên hộ Địch Cổn chạy sau nên bị Hoài Nhân Vương khiến quân vây chặt. Giặc Nguyên ra sức vùng vẫy tìm cách thoát ra nhưng quân ta đã bịt kín mọi lối nẻo. Cổn bày kế giương đông kích tây, sai quân mở đường máu chạy về phía đông, Hoài Nhân tung đội kị mã tăng viện cho lực lượng bộ binh đang đánh chặn hơn một ngàn tên giặc cố vượt thoát. Gã Thiên hộ chớp thời cơ, dẫn mười mấy thủ tục phóng ngựa về phía Hoài Nhân Vương, lúc bấy giờ đang chốt chặn ở hướng bắc chỉ với vài chục chiến binh thân cận. Hoài Nhân khua đao tiếp tướng giặc, sau ba hợp chém xả ngang người Địch Cổn nhưng cũng bị một tên khác chặt đứt lìa cánh tay.

Dăm tên thủ túc của Cổn dìu chủ chạy thoát, chưa về đến Hàm Tử thì y đã tắt thở. Các chiến binh của Hoài Nhân xúm lại vệ chủ, mà không dám truy kích bọn thuộc hạ của Địch Cổn. Lũ Nguyên chạy về hướng đông bị tiêu diệt gần hết, một số đứa trốn chui trốn lủi trong bờ bụi, đến khi đói quá mò vào các làng xin ăn, cũng bị dân chúng bắt trói giải giao cho quân đội triều đình.

Hoài Nhân Vương tên thật là Trần Kiện, bị trọng thương lúc mới qua tuổi mười tám. Là một trong các vương hầu trẻ tuổi nhất tham gia lực lượng quân sự Đại Việt đánh đuổi giặc Mông Thát trong cuộc chiến năm Ất Dậu. Sau trận Tây Kết, ông không còn cơ hội sát cánh cùng người anh em chí thiết Trần Quốc Toản cầm quân chinh chiến, phò vua cứu nước.

Thắng lớn ở Tây Kết, các tướng quyết định kéo quân diệt Hàm Tủ, khiến địch không kịp trở tay, không đủ thời gian củng cố lực lượng.

Hàm Tử cách Tây Kết không đầy mười dặm, với hơn một ngàn quân đồn trú dưới quyền của Chiếu thảo Thiết Đài Bất Lý. Khi Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến dẫn tàn quân đến nhập bọn, viên Chiêu thảo hoảng quá bèn cử người sang Chương Dương nằm bên bờ hữu ngan cầu cứu Sát Tháp Nhi Đài, vốn là anh em thúc bá của y. Sát Tháp Nhi Đài lo sợ quân Trần sẽ tiến đánh Chương Dương nay mai, nên cố ý giữ quân cho mình, đành miễn cưỡng gửi ba ngàn binh sĩ sang Hàm Tử giúp người em họ, với lý do “Quân đi tuần tiễu chưa về, nếu về kịp sẽ tăng viện thêm”.

Lúc thấy hơn bảy chục chiến thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ kéo qua, Thiết Đài Bất Lý cùng với bọn Lưu Thế Anh vẫy gọi rối rít, nhưng xem ra đội binh thuyền không có ý định cập bờ, Bột La Hợp Đáp Nhĩ đứng trên mạn thuyền nói lớn:

– Không thể dừng lại. Đại vương điều động về Đông Bộ Đầu trấn giữ Long thành.

Thực ra Thoát Hoan không hề điều binh thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ, chẳng quay đoán biết Hàm Tử đang vướng mối hiểm họa trên đầu, trước sau cũng bị diệt như A Lỗ và Tây Kết, nên tội vạ gì mà dây vào cửa tử.

Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến bàn với Thiết Đài Bất Lý:

– Tình thế này không thể ở lại đây. Bọn ta chỉ còn vài ngàn quân mệt mỏi, quân của ngươi và đám tăng viện cả thảy có bốn ngàn, khó bề mà chống cự lại. Chi bằng kéo cả về Thăng Long cho an toàn.

Thiết Đài Bất Lý nói:

– Tại hạ cũng muốn rút đi cho rồi, nhưng giặc chưa đến đã bỏ trại tháo chạy, liệu Trấn Nam Vương có để yên cho ta không? Chi bằng cử người về soái phủ cấp báo và xin tăng viện. Nếu trong ba ngày không thấy quân tăng viện, bấy giờ ta rút đi cũng chẳng ai trách được.

Thế Anh nói:

– Sợ giặc chẳng chờ ba ngày đâu. Nếu không tính kỹ, lúc nguy cấp, ai cứu ta?

Bang Hiến nói:

– Lời của Chiêu thảo cũng có lý. Nếu vô cớ bỏ Hàm Tử sẽ đắc tội với đại vương. Quân Trần dù thắng cũng phải nghỉ ngơi, chưa chắc động binh tức thời. Khi chiếm được A Lỗ, bốn ngày sau chúng mới đánh Tây Kết, nhưng quãng đường từ Tây Kết về Hàm Tử gần hơn nên sau hai ngày không được tăng viện thì ta sẽ rút quân.

Lưu Thế Anh và Thiết Đài Bất Lý đồng ý với phương án của Lý Bang Hiến. Các tướng giặc cấp tốc cử Tổng bả Hạ Trí Viễn về Thăng Long xin viện quân, đồng thời chia binh tăng cường bố phòng doanh trại. Một phần ba quân số túc trực ngoài chiến lũy, cứ hai canh đổi ca một lần.

Ngoài dự đoán của giặc, mờ sáng ngày hai mươi chín tháng tư, quân ta chia làm ba cánh tấn công Hàm Tử. Bọn trực chiến nổi hiệu báo động, các tướng giặc chạy ra ngoài đã thấy bốn bề đen kịt chiến binh An Nam. Thiết Đài Bất Lý hò quân bắn cản rồi hùng hổ xông ra chiến lũy giáp chiến với địch quân. Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến nhấp nhổm tính đường lui, khi quân Trần tràn ngập trại Hàm Tử thì chúng đã nhanh chân tháo chạy về hướng bắc, bỏ mặc viên Chiêu thảo chống cự trong tình thế tuyệt vọng.

Nguyễn Khoái và Trần Quốc Toản dẫn quân tung hoành trại giặc, áp đảo toàn diện, bắt giết vô kể. Thiết Đài Bất Lý chết gục dưới chân lũy trong đống các binh lính Nguyên Mông chất ngất. Minh Hiến Vương và Chiêu Thành Vương bao vây vòng ngoài diệt bọn vượt thoát. Lúc Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến mở đường máu xông ra, hai vương xáp lại công kích, đánh chém tơi bời. Ngựa chiến Mông Thát to khỏe hơn ngựa chiến Đại Việt nên hai gã tướng Nguyên chạy thoát.

Trần Nhật Duật và Vũ Quốc Minh ém quân trên bãi sông cách Hàm Tử nửa dặm, nơi chiều hôm qua thám tử báo tin giặc Nguyên từ phía Chương Dương đổ quân tăng viện. Họ mai phục ở đấy để phòng bọn Sát Tháp Nhi Đài kéo binh thuyền sang ứng cứu. Trận chiến ở Hàm Tử đã vào đoạn kết nhưng mặt sông vẫn phẳng lặng, chẳng một gợn sóng thuyền nào từ hữu ngạn đổ tới. Chiêu Văn lẩm bẩm trong miệng “Hóa ra bọn Thát chó chết chẳng thèm cứu nhau, làm ta mất công phục binh cả đêm”. Chợt thấy đám tàn quân Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến chạy qua, ngài dặn Quốc Minh giữ trận mai phục, còn mình dẫn năm trăm kị mã truy kích. Đuổi theo đến hai chục dặm, dùng cung tên hạ sát được vài chục đứa, nhưng ngựa giặc có sức chạy bền hơn nên Nhật Duật đành thoái lui, bỏ cuộc truy sát.

Thế Anh và Bang Hiến thoát thân, ngoảnh đi ngoảnh lại còn không đầy năm chục binh sĩ bầm dập tả tơi, đành lếch thếch kéo nhau về Thăng Long tạ tội thất trận với chủ soái Trấn Nam Vương.

Sau trận chiến Hàm Tử, Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật phàn nàn với các tướng:

– Ta dở quá, dẫn quân đi mai phục những giặc chẳng đến thành thử trận này không có công lao gì.

Chiêu Thành Vương nói vui:

– Thuyền giặc bên Chương Dương biết huynh ở đấy nên sợ không dám qua. Khiến giặc không dám động binh cũng là công lớn đấy.

Chiêu Văn Vương nói:

– Ước gì được như huynh, chỗ nào nóng bỏng cũng có mặt, bị thương ở Thiên Trường chưa đầy tháng đã nghe tin đánh nơi này nơi kia.

Chiêu Thành đáp:

– Trúng thương nhẹ ở đùi, mấy bữa đã lành, để lại cái sẹo bé tí. Nhờ hồng ân của Thượng hoàng và Quan gia cử thái y đến chữa trị kịp thời thì mới hồi phục nhanh như vậy.

Minh Hiến Vương than thở:

– Các huynh đừng kể chuyện về Thượng hoàng và Quan gia nữa kẻo ta lại tủi thân. Từ hồi quốc loạn đến giờ, ta chưa một lần được diện kiến nhị hoàng.

Chiêu Văn Vương an ủi bằng một câu đùa:

– Vài tháng nữa giặc cuốn xéo hết, trở về Thăng Long, ta sẽ xin nhị hoàng ban ân cho huynh được hầu rượu các ngài nửa tháng.

Các vương cùng sảng khoái cười vui. Quốc Toản bèn lên tiếng:

– Tiểu đệ xin mấy vương huynh khẽ khàng thôi, Hoài Nhân đau đớn vật vã cả đêm, mới chợp mắt được một lúc.

Tiếng cười im bặt, mọi người cùng nhận ra sự sơ suất của mình. trong họ, huyết thống Đông A như tắc nghẹn lồng ngực khi nghĩ tới một người ruột thịt với cánh tay bị đứt lìa đang nằm thoi thóp sau tấm phên thưa.

Hoài Nhân Vương đã tỉnh giấc từ nãy, nằm nghe các huynh trò chuyện, bất giác hai dòng nước mắt chảy dài trên khuôn mặt nhợt nhạt của chàng trai trẻ.

Chương 2

Nhị hoàng đánh Trường Yên, Chiêu Minh tiến quân phạt bắc

Quần hùng diệt Chương Dương, Chiêu Văn dốc binh vây đô

Tin tức thua trận ở A Lỗ, mất đồn ở Giang Khẩu khiến Trấn Nam Vương ăn không ngon, ngủ không yên, bèn cho gọi A Lý Hải Nha đến soái phủ để bàn cách đối phó. Viên Bình chương trấn an chủ soái:

– Đại vương chớ lo lắng. A Lỗ chỉ là điểm trung lộ trông coi tuyến đường thủy đến Thiên Trường, không hề ảnh hưởng tới cục diện ở Long thành, còn Giang Khẩu là một đồn nhỏ không đáng quan tâm.

Thoát Hoan hỏi:

– Nếu bọn Trần gia thừa thắng đánh tới Tây Kết, Hàm Tử và Chương Dương thì sao?

Hải Nha lý luận:

– Muốn đủ binh lực để đánh tiếp, chúng phải chuẩn bị nhiều ngày, nên trước mắt không có gì đáng ngại. Quân ta từ A Lỗ rút về sẽ tăng cường cho Tây Kết, Hàm Tử. Hai đạo quân của Sát Tháp Nhi Đài và Bột La Hợp Đáp Nhĩ vẫn đang kiểm soát tả hữu Nhị Hà.

Thoát Hoan lại hỏi:

– Có cần gửi quân tăng viện không?

Hải Nha đáp chắc nịch:

– Theo tại hạ không cần tăng viện. Chuyển quân từ Thăng Long về thì tuyến phòng thủ ở đây sẽ suy yếu. Nếu Tây Kết, Hàm Tử nguy cấp, bọn Sát Tháp Nhi Đài và Bột La Hợp Đáp Nhĩ tất kéo quân đến trợ chiến.

Thoát Hoan đã yên tâm hơn, nhưng vẫn cẩn thận dặn A Lý Hải Nha tung thám báo đi dò xét dấu hiệu dịch chuyển của đối phương trong vòng năm mươi dặm ở khắp bốn hướng quanh kinh thành Thăng Long. Hoan còn lệnh cho thuộc hạ, khi có tin tức khẩn cấp thì bất kể ngày hay đêm phải trình báo ngay cho y.

Hai ngày sau, lúc trời chưa sáng, bị một tên hầu cận đánh thức, Thoát Hoan còn lơ mơ bên nổi quạu mắng mỏ:

– Tội người đáng chết, dám cả gan phá giấc ngủ của ta.

Tên lính hầu nói lắp bắp:

– Đại vương dặn nếu có tin khẩn cấp…

Bấy giờ y mới tỉnh ngủ, trí nhớ hoạt động trở lại, bèn lấp liếm:

– Thôi được rồi, bỏ qua. Ta sẽ ra ngay.

Vừa thấy Trấn Nam Vương bước ra, viễn thám mã vội quỳ gối trước sảnh, lên tiếng trình báo:

– Tiểu tượng là Tổng bả Hạ Trí Viễn từ Hàm Tử đến cấp báo với đại vương: Tây Kết đã bị đánh chiếm ngày hôm qua, giặc đang uy hiếp Hàm Tử. Xin đại vương cứu viện.

Thoát Hoan nổi cơn thịnh nộ, quát tháo om sòm, đòi triệu tập tướng lĩnh tức khắc.

Cuối giờ mão, đầu lĩnh các quân lục tục kéo đến. Vừa thấy mặt A Lý Hải Nha, Hoan mắng phủ đầu:

– Ta đã dự cảm bọn thế tử sẽ đánh chiếm Tây Kết, nhưng ngươi cứ một mực cho rằng quân ta thừa sức trấn giữ mà không cần tăng viện. Bây giờ thất thủ rồi, ngươi tính sao đây?

Hải Nha mặt tái mét, cố nặn óc ra cách thoát hiểm, như kẻ sắp chết đuối nhìn thấy cái cọc, y quay sang hỏi dò viên Tổng bả:

– Khi giặc đánh Tây Kết, ngươi có thấy quân của Sát Tháp Nhi Đài và Bột La Hợp Đáp Nhĩ kéo đến trợ chiến không?

Hạ Trí Viễn đáp:

– Tiểu nhân không có mặt ở Tây Kết, nhưng nghe Vạn hộ Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến cho biết không thấy tăm hơi đạo quân của Sát Tháp Nhi Đài, còn Bột La Hợp Đáp Nhĩ có kéo quân đến giúp nhưng bị giặc chiếm mất mấy thuyền nên vội vã tháo lui. Trên đường phi ngựa về Thăng Long, tiểu nhân thấy binh thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ đậu ven sông, cách Chương Dương chừng mười dặm về hướng bắc.

Bấy giờ A Lý Hải Nha mới vênh mặt đắc chí, nói:

– Đại vương thấy chưa? Tại hạ đâu có lỗi, để mất Tây Kết chẳng qua vì sự hèn kém của Sát Tháp Nhi Đài và Bột La Hợp Đáp Nhĩ. Chúng có bốn vạn quân nhưng một đứa không thèm đem quân đến cứu, một đứa thì dạo qua cho có, bị mất vài thuyền đã tìm đường tháo chạy.

Thoát Hoan nhìn ngơ ngáo, có chỗ để trút giận thì nó đã luồn lách thoát tội, mấy tên cần xét tội thì lại không có mặt, y đành nuốt cục tức vào bụng, cho qua để quay về thực tại:

– Hàm Tử cần tăng viện, các ngươi tính sao?

Lý Hằng lên tiếng:

– Nên tăng viện. Giữ được Hàm Tử thì Chương Dương không lo phía mặt sông. Hai trại này án ngữ tả hữu sông Hồng, đại vương nên lệnh cho chúng liên kết với nhau, bên nào bị công kích thì bên kia phải kéo quân sang trợ chiến.

Thoát Hoan hỏi:

– Nếu giặc tiến đánh đồng thời cả hai bên thì lấy ai trợ chiến?

A Lý Hải Nha nói:

– Theo tại hạ, chúng không có khả năng tiến đánh Hàm Tử và Chương Dương cùng một lúc. Đại vương nên điều binh thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ quay lại Hàm Tử, sai Sát Tháp Nhi Đài giữ binh thuyền thường trực ở Chương Dương, không dẫn quân đi tuần tiễu nữa.

Thoát Hoan vẫn còn tức A Lý Hải Nha, bèn dè bỉu:

– Người chỉ giỏi đoán mò. Nếu bọn Trần gia cùng đánh Hàm Tử và Chương Dương, bấy giờ đừng trách ta quả phạt.

Nạp Tốc Lạt Đinh nói:

– Hàm Tử và Chương Dương là cửa ngõ án ngữ phía nam Thăng Long, đại vương nên cử Bình chương A Lý thống lĩnh các quân ở mặt trận này.

A Lý Hải Nha nói hậm hực:

– Bình chương Nạp Tốc đánh dẹp tây bắc giỏi như thế, sao không ra gánh vác mà lại nhường cho ta?

Thoát Hoan nạt:

– Ta sẽ là người quyết định, các ngươi chớ có gầm ghè nhau nữa. Còn bọn thất trận ở A Lỗ và Tây Kết thì tính sao đây?

Khoan Triệt đề nghị:

– Lưu Thế Anh, Lý Bang Hiến, Mãng Cổ Thái và bọn Thiên hộ dưới quyền chiểu theo quân pháp thì phải trị tội, nhưng xét hoàn cảnh bây giờ, đại vương nên buộc họ cố thủ ở Hàm Tủ để đoái công chuộc tội.

Chợt nhớ ra, Thoát Hoan hỏi Hạ Trí Viễn:

– Ta chưa nghe nói đến Mãng Cổ Thái, hiện nay y đang ở đâu?

Viên Tổng bả đáp:

– Tiểu nhân không biết. Lưu Thế Anh nói Mãng Cổ Thái chạy hướng khác.

Thoát Hoan nói:

– Ta hiểu rồi. Nay người khẩn cấp quay về Hàm Tử, truyền lệnh của ta: Các tướng từ A Lỗ và Tây Kết chạy về phải cố thủ Hàm Tử mà chống giặc, kẻ nào bỏ trại sẽ trừng trị theo quân pháp.

Hạ Trí Viễn nhận lệnh, cáo từ chủ soái. Bấy giờ Thoát Hoan mới ban lệnh điều động:

– Để tăng cường bố phòng chiến tuyến phía nam, nay ta sai truyền…

Trấn Nam Vương vừa nói đến đây thì thuộc hạ hớt hải chạy vào bẩm báo:

– Có một đám người trang phục rách bươm, mặt mũi nhem nhuốc trầy trụa, cứ một mực đòi vào gặp đại vương. Bọn tiểu nhân yêu cầu xưng danh, họ bảo là Vạn hộ Lưu Thế Anh và Vạn hộ Lý Bang Hiến.

Mấy đầu lĩnh Nguyên Mông thất kinh, cùng đoan chắc trong bụng Hàm Tử đã mất, Thoát Hoan bèn ra lệnh:

– Cho hai tên bại tướng vào đây, còn bọn đi cùng tông xuống trại làm lao dịch.

Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến lom khom bước vào rồi quỳ mộp xuống sàn, bộ dạng nửa người nửa ngợm, tay chân run bần bật. Thế Anh thở hổn hển, nói lí nhí trong miệng:

– Bọn thuộc tướng đáng tội chết… Hàm Tử đã thất thủ… lực bất tòng tâm… Có mấy ngàn quân khó bề địch nổi bốn vạn quân địch.

Thoát Hoan quát:

– Nói cho rõ xem nào, đừng có dí mặt sát đất mà thì thào với âm phủ.

Hai viên tướng lồm cồm bò dậy. Bang Hiến cố trấn tĩnh mà thưa thốt:

– Hàm Tử chỉ có mấy ngàn quân, sang Chương Dương cầu viện thì Sát Tháp Nhi Đài giúp thêm được vài ngàn quân già nua ốm yếu, Bột La Hợp Đáp Nhĩ kéo binh thuyền qua nhưng bảo theo lệnh đại vương lên trấn giữ Đông Bộ Đầu. Quân Trần đông như kiến có tiến đánh lúc trời chưa sáng, bọn thuộc tướng thân cô thế yếu nhưng vẫn chống đỡ kịch liệt, khi cạn quân bất đắc dĩ phải rút chạy.

Thoát Hoan trợn mắt, cao giọng:

– Ta đâu có sai Bột La Hợp Đáp Nhĩ đến Đông Bộ Đầu? Còn Sát Tháp Nhi Đài có hai vạn quân mà chỉ gửi sang mấy tên ốm yếu? Tả hữu đâu, đi lôi cổ hai tên này về đây cho ta.

Lý Hằng vội can gián:

– Xin đại vương xem xét lại, nay ta cần ổn định quân tình để củng cố phòng tuyến phía nam, các tướng phạm sai lầm có thể trừng phạt sau, nếu ai lập công thì nên châm chước.

Hoan thuận theo Hằng, mà rằng:

– Tạm thời ta treo tội để đấy, bây giờ tập trung binh lực phòng thủ Chương Dương, nếu lập công thì sẽ giảm phạt. Nhưng kẻ hết quân thì cũng phải hạ cấp, nên giáng Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến xuống làm Thiên hộ. Nay truyền: Lý Hằng cho Lưu Thế Anh mượn năm ngàn binh, Khoan Triệt cho Lý Bang Hiến mượn một ngàn kị mã, sớm mai hai người lập tức quay về Chương Dương bổ sung vào đội ngũ của Sát Tháp Nhi Đài. Điều động Nạp Hải dẫn một vạn quân, Tôn Hựu dẫn một vạn quân đến Chương Dương lập trại bên ngoài. Sai quân hiệu truyền lệnh cho Bột La Hợp Đáp Nhĩ đưa binh thuyền án ngữ sông Hồng chặn đường thủy quân Trần tiến công từ phía nam. Cả thảy trên bộ dưới sông có gần bảy vạn quân, giao cho A Lý Hải Nha thống lĩnh, lo mà giữ cho được Chương Dương.

Bọn chiến tướng vội vã tháo lui, về quân doanh để chuẩn bị khởi sự. Nạp Tốc Lạt Định cưỡi ngựa đuổi theo Tôn Hựu dặn dò:

– Quân Vân Nam vốn ít, nay ngươi dẫn đi một vạn nên chẳng còn bao nhiêu. Hãy liệu bề mà đánh, nếu đánh không lại thì gắng bảo toàn lực lượng, kẻo lúc phải rút về nước, ta chẳng còn gì để phòng thân.

Tôn Hựu hỏi:

– Như vậy theo ngài cuộc chiến này ta khó thắng?

Nạp Tốc Lạt Đinh lên giọng đàn anh:

– Còn gì nữa, ngươi là thuộc tướng nên ta mới nói riêng cho biết. Cố giữ lấy mình, đừng chết uổng mạng làm ma đói xứ người.

Viên Bình chương ghé sát tai gã Vạn hộ thầm thì, không biết họ nói gì với nhau nhưng thấy vẻ mặt của Tôn Hựu cứ sáng rỡ lên, ra cái điều rất tâm đắc.

Sau trận chiến A Lỗ, Hưng Đạo Vương dẫn quân quay về Vạn Kiếp để trù liệu kế sách đối địch nay mai. Theo dự đoán của ngài, trong vòng một tháng nữa, vùng đông bắc sẽ là bãi chiến trường chôn vùi đạo quân Nguyên Mông khi chúng buộc phải tháo chạy về nước.

Trước khi lên đường, ngài kêu Tuấn Thọ lại dặn dò:

– Ngươi lấy năm trăm quân đến cắm chốt trên sông Luộc quá ngã ba chừng vài dặm, giương một lá cờ đại thêu chữ Đông A ở nơi cao ráo, ban đêm thì đốt lửa làm hiệu. Đồng thời cử người đi tìm kiếm nơi quân ta trú đóng. Vài ba ngày nữa, nếu thấy binh thuyền của Quan gia hoặc Thái sư thì chỉ dẫn về đấy hội quân.

Quả nhiên không nằm ngoài tính toán của Hưng Đạo. Lúc trận chiến Tây Kết nổ ra thì đội thuyền tiên phong năm mươi chiếc do hai tướng Trần Thông và Trần Quốc Thành chỉ huy, bắt đầu vào cửa Hải Thị. Sẩm tối hôm đấy họ đến gần ngã ba sông Luộc. Do không nắm được tình hình thực địa, các tướng cho tạm neo thuyền để cử người đi thám thính, trước khi tiến vào sông Thiên Mạc. Chợt thấy phía xa bùng lên một ngọn lửa lớn, Trần Thông bảo thuyền tiến lại gần thì đọc được chữ Đông A thêu trên đại kỳ đang tung bay phất phới. Thông cả mừng, reo lên:

– Kia rồi, quân ta cắm cờ làm hiệu, như vậy là đã chiếm được A Lỗ.

Trần Quốc Thành nói:

– Đề phòng địch cài bẫy, cẩn thận vẫn hơn.

Hai tướng không cho thuyền cập bãi mà đậu giữa sông chờ xem động tĩnh từ trên bờ. Chốc lát có chiếc thuyền nhỏ chèo ra, một võ tướng hỏi vọng lên:

– Xin cho biết, đạo thuyền của ai?

Trần Thông từ trên mạn hỏi vọng xuống:

– Có phải Tuấn Thọ, tì tướng Vạn Kiếp không?

Họ nhận ra nhau trong ánh đuốc bập bùng, cùng hớn hở vui cười và thông báo tình hình đôi bên. Tuấn Thọ cho biết, quân ta đã chiếm Tây Kết sáng nay, chuẩn bị công phá Hàm Tử. Hai tướng mừng lắm, sốt sắng muốn đi ngay. Quốc Thành nói:

– Đại quân của Chiêu Minh Vương xuất bến sau nửa ngày, sớm mai sẽ vào tới đây. Ngươi nên ở lại chờ đón, nhưng cử người dẫn đường cho tụi ta đến nơi đóng quân của Chiêu Văn Vương, để còn kịp góp sức đánh Hàm Tử.

Tuấn Thọ đáp:

– Tiểu nhân vẫn ở đây chờ đón Thái sư, nhưng mùa này nước sông Hồng rất mạnh, thuyền ngược dòng không thể đi nhanh, ban đêm cũng khó phân biệt địch ta. Hay là các ngài chờ trời sáng hãy khởi hành?

Trần Thông nói:

– Không được, phải đi ngay. Quân tiên phong mà chờ đại quân đến sát gót mới rục rịch thì còn ra thể thống gì nữa?

Tuấn Thọ đành dùng đèn làm hiệu điều một chiếc thuyền nhỏ ra sông dẫn đường cho đội tiên phong của Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải. Trước lúc chia tay, các tướng sai quân trong dây thả xuống thuyền Tuấn Thọ hai sọt cam đẩy, bảo rằng “Có chút quà xứ Thanh, người chia cho binh sĩ ăn lấy thảo”.

Sáng ngày hai tám tháng tư, binh thuyền của Thái sư Trần Quang Khải còn ở ngoài biển thì đạo quân của Thượng hoàng và Quan gia đã cập bờ Trường Yên.

Theo lịch trình, để chuẩn bị thêm phương tiện, nhị hoàng xuất bến sau Thái sư ba ngày. Nghe tin vua triệu tập thuyền bè, bà con Thanh Hóa nô nức kéo đến tham gia, ai cũng sốt sắng góp thuyền giúp vua đuổi giặc. Bến bãi đông vui như hội, thuyền bè đậu kín ba dặm, dân chúng tíu tít phụ giúp binh sĩ dắt ngựa, chuyển đồ ăn thức uống lên thuyền. Nhân Tông và các quan vô cùng cảm phục tinh thần trợ nghĩa của đồng bào, ngài hỏi dân “Nghe nói bọn Toa Đô, Ô Mã Nhi lùng sục cướp thuyền, dân ta giấu ở đâu mà còn giữ được đem tới cho trẫm?”. Dân thưa với vua “Giặc đến thì đem thuyền ra khơi hoặc giấu trên nguồn. Nay hoàng thượng cần thuyền, chúng dân hội về giúp người chở quân đánh Thát”.

Thế là hai vua quyết định xuất binh sớm hai ngày, chớp thời cơ mà tiến quân khiến giặc hoàn toàn bị động, muốn trở tay cũng đã muộn. Do quãng đường ngắn hơn nên dù đi sau một ngày, các vua đến Trường Yên trước khi Thái sư đến sông Hồng.

Ngoài ba trăm thuyền chiến oai hùng của lực lượng hải quân Đại Việt, đạo thuyền hỗn hợp của ngư dân gồm lớn bé đủ cỡ, cũ mới đủ kiểu cùng tham gia hải trình chuyển hơn tám vạn quân ra Trường Yên. Thuyền lớn chở bảy, tám chục quân, thuyền nhỏ chở bốn, năm chục binh do chính dân chài chèo chống, cả thảy gần ngàn chiếc nối đuôi nhau theo thuyền vua cưỡi sóng nhắm hướng đông ra khơi để tránh bị quân Toa Đô phát hiện. Đi được chừng mười lý, đoàn thuyền chuyển sang hướng tây bắc, theo gió nồm lao nhanh vào bờ. Được ngày đẹp trời, chuyến hải hành của quân dân bình an vô sự.

Tiền điện chỉ huy sứ Lê Mạnh chỉ huy vệ Thần Sách thống lĩnh bảy ngàn quân tiên phong đổ vào cửa Đại An, vừa đặt chân lên đất liền, ông bảo với binh sĩ “Mấy tháng trước, lúc nguy cấp, chúng ta đã rút quân qua cửa này. Nay tình thế đảo chiều, anh em ta lại vào cửa này để giúp Quan gia giành lại Trường Yên. Các huynh đệ có nỗ lực cùng ta không?”. Đoàn chiến binh đồng thanh hô lớn “Chúng tôi nguyện cùng tướng quân giành lại Trường Yên”. Theo kế hoạch, quân tiên phong sẽ tiến đánh Yên Mô, chiếm đèo Tam Điệp, phòng chống bọn Toa Đô từ Thanh Hóa kéo ra.

Trước khi đem quân vào Ái Châu, Toa Đô để lại năm nghìn quân canh giữ Trường Yên, chia làm ba cụm ở Yên Mô, Uy Viễn và Yên Ninh. Với lực lượng thưa mỏng như vậy, chúng khó bề chống chọi với đại quân của nhị hoàng. Khi quân của Lê Mạnh ập đến Yên Mô, giữ trại giặc chỉ có tám trăm lính Thát, số đông theo Thiên hộ Lý Diễn đi càn quét kiếm cơm chưa về. Bọn địch trong trại bị tấn công bất ngờ, không kịp vớ vũ khí đánh trả nên nháo nhào chạy trốn. Quân ta mặc sức ra đòn, rửa mối thù tàn hại lương dân vô tội, nhiều tên bị giáo chọc vào bụng, ruột phơi trắng lùm cỏ, lắm đứa bị kiếm chém lìa cổ, máu phun ngập nền đất. Một đám vài trăm thằng còn chút chí khí liên kết lại có mở lối rút chạy, song bị quân ta vây bủa tầng tầng lớp lớp, giết sạch không sót đứa nào.

Có mười mấy tên không tìm cách kháng cự mà chui bờ bụi ẩn náu, bị tóm sống nhưng được tha mạng. Lê Mạnh tra khảo bọn tù binh, chúng khai báo đường đi nẻo về của viên đầu lĩnh Lý Diễn. Ông cho quân mai phục đón đánh lũ kẻ cướp trên đường quay về trại.

Sau ba ngày càn quét các động sơn cước, đội quân của Lý Diễn hí hửng trở về trại với đàn trâu hơn chục con, năm xe lương thực, nhiều lợn gà và một đoàn đàn bà, con gái bị trong dây vào cổ dắt đi như súc vật. Khi giặc lọt vào ổ phục kích, phát hiện thấy toán phụ nữ bị chúng bắt theo, Lê Mạnh ra hiệu cho các xạ thủ hạ gục bọn áp giải rồi phát lệnh tấn công, Quân ta từ hai phía nhảy xổ vào đám giặc, miệng hô vang “Sát Thát cẩu tặc”, dùng thế áp đảo mà đánh giết tơi bời. Riêng Mạnh dẫn đội chiến binh cường tráng nhất xông tới giải thoát các nữ nhân, cử người bảo vệ chị em rồi chia quân lùng diệt bọn đào thoát.

Thiên hộ Lý Diễn dẫn theo được dăm chục quân thúc ngựa tháo chạy. Bị quân ta bám đuổi ráo riết, bọn tàn quân cú rơi rụng dần, chạy đến một hồ lớn dưới chân núi Tam Điệp thì hết đường, Lý Diễn ngoảnh lại chỉ thấy còn ba tên lính, bèn hét một câu “Trời nỡ nào buộc ta phải chết” rồi phi ngựa thẳng xuống nước. Mấy tên lính kim cương, không dám liều mình theo chủ, giơ tay chịu trói. Tên Thiên hộ tàn ác chẳng để lại dấu vết gì ngoài đám tăm sủi đục mặt hồ.

Dẹp xong giặc ở Yên Mô, Lê Mạnh cử một đội binh sĩ đông tới hai trăm người đưa đoàn phụ nữ cùng toàn bộ gia súc và lương thực trở về bản quán. Lúc lên đường, các chị các em rưng rưng nước mắt, cùng chắp tay cúi đầu đa tạ ân nhân cứu mạng. Vị chỉ huy sứ bùi ngùi tiễn mọi người mà lòng thì tràn trề niềm kiêu hãnh của một chiến binh đã làm tròn chức phận giải phóng.

Nhị hoàng cập bờ sau Lê Mạnh khoảng ba canh giờ. Toàn quân đã rời thuyền bình an, hai vua cùng các quan tướng đứng trên bờ bái biệt bà con ngư dân trở về quê nhà, Nhân Tông dõng dạc nói:

– Thượng hoàng và trẫm sẽ ghi lòng tạc dạ công sức của mọi người đã tận tâm chí nguyện giúp quân đội triều đình đánh giặc thuận lợi. Mai mốt giang sơn sạch bóng ngoại bang, trẫm sẽ miễn thuế trong ba năm để dân chúng các nghề ngư, tiều, canh, mục sớm phục hồi sinh kế, ổn định cuộc sống.

Hơn một ngàn ngư phủ đồng loạt quỳ gối hô vang:

– Chúng dân đa tạ hoàng ân. Thái thượng hoàng vạn vạn tuế. Hoàng thượng vạn vạn tuế.

Tin thắng trận ở Yên Mô báo về, vua tôi càng phấn chấn, ai nấy đều sốt sắng lên đường lập công.

Theo lệnh vua, Tả Thiên Vương Trần Đức Việp dẫn một vạn quân xuất kích đánh Uy Viễn, Hưng Ninh Vương Trần Quốc Tung dẫn một vạn quân đến Yên Mô kết hợp với Lê Mạnh tăng cường phòng thủ Tam Điệp. Hai vua cùng các tướng khác tiến đánh Yên Ninh, từng là trung tâm chỉ huy của giặc ở Trường Yên.

Tại Uy Viễn, quân Nguyên chỉ có hơn một ngàn binh sĩ, trước đó đã nghe tin thất thủ Yên Mô nên rủ nhau tháo chạy về Thiên Trường. Tả Thiên Vương chưa đánh đã thắng, nhưng ngài không dễ chấp nhận để bọn chúng chạy thoát nên tung hai ngàn quân kị lần theo dấu vết mà truy kích.

Phát hiện quân ta đang đuổi theo, viên Tổng bả Lỗ Cư Xích Khoát cùng hơn trăm lính kị bỏ mặc bọn bộ binh, quất ngựa chạy thẳng. Đến sông Đáy, chúng cướp được một chiếc thuyền nhỏ, đám lính rời ngựa tranh nhau lên thuyền, mấy thằng to khỏe vung đạo đe dọa, sẵn sàng chém xả đồng bọn để giữ chỗ cho mình. Cuối cùng chỉ có tên Tổng bả và vài chục đứa thoát được sang bên kia sông. Bọn còn lại chạy tứ tán, dăm tên liều lĩnh nhảy xuống nước, vùng vẫy một hồi rồi chìm nghỉm.

Lũ bộ binh như rắn mất đầu, tinh thần hoảng loạn, hò nhau tháo chạy ra bờ sông, bất lực nhìn dòng nước cuồn cuộn, chúng đành thúc thủ chờ quân ta đến trái.

Lỗ Cư Xích Khoát chạy tới Thiên Trường, vào trình diện Giảo Kỳ. Lão thân vương mới nhận tin dữ từ A Lỗ, nay lại được tin ở Trường Yên, tâm trí tự nhiên bấn loạn, bèn triệu Lưu Khuê đến tham vấn.

Lưu Khuê hỏi bại tướng:

– Ngươi có hay tin về các trại khác không?

Xích Khoát đáp:

– Yên Mô đã thất thủ, còn tình hình ở Yên Ninh tại hạ không nắm rõ?

Lưu Khuê phán đoán:

– Chúng dùng một đạo quân lớn đánh vào chỗ yếu nhất của quân ta, đủ biết Trần gia có nhiều người giỏi binh pháp. Trước sau Yên Ninh cũng bị diệt, bấy giờ họ sẽ uy hiếp từ phía nam, đường vận lương đã bị cắt, chỉ sau một ngày cuối sông Hồng, thuyền chiến của giặc sẽ đến Thiên Trường. Ta ở đây khác nào có nằm trên thớt.

Giảo Kỳ run bắn cả người, mà rằng:

– Theo Vạn hộ, có cách gì đối phó?

Lưu Khuê nói:

– Vài ba vạn quân giữ Thiên Trường không xuể, nên khó mà tăng viện giúp Yên Ninh. Nhưng ta cũng không thể ngồi yên một chỗ chờ giặc đến. Tôi sẽ dẫn một vạn quân lập phòng tuyến ở bờ bắc sông Đáy, đề phòng quân Trần chiếm Yên Ninh vượt sông đánh sang. Còn ngài cũng nên rời hành cung Thiên Trường đem quân lên ngã ba sông Trà Lý lập phòng tuyến chặn địch theo sông Hồng đánh xuống.

Giảo Kỳ phàn nàn:

– Sao phải đi xa vậy, lúc cần rút thì đi về đâu?

Lưu Khuê đáp:

– Tùy ngài thôi, đến nước phải tháo chạy thì thân ai nấy lo.

Năm vạn quân của nhị hoàng tiến đánh Yên Ninh, vốn chỉ có vài ngàn quân Mông Thát đồn trú. Đạo quân nhà Trần không hề giấu giếm binh lực, trống dong cờ mở hành binh như thác cuộn về hướng đồn thù. Hai vua mặc chiến bào ngồi xe tam mã lọng vàng, xung quanh có hơn trăm quan tướng và hai ngàn túc vệ hộ tống, xe vua đi đến đâu cũng được dân chúng đổ ra rưng rưng lạy chào. Viên chủ tướng Yên Ninh là Chiêu thảo Lư Quốc Cang hồn vía rụng rời khi nhìn thấy đoàn quân đối phương dài dằng dặc, bèn dẫn quân tháo chạy khỏi trại.👁️️

Trước đó Nhân Tông đã sai phó tướng hữu vệ Thiên Chương là Hồ Đức Trọng dẫn năm ngàn quân mai phục bên bờ sông Đáy. Đám giặc chạy một hồi nhưng không thấy quân Trần truy kích, Lư Quốc Cang hí hửng thoát nạn, đang tính kế vượt sông thì trong các bãi lau có cả ngàn mũi tên bắn ra hạ gục hàng loạt binh sĩ của y. Khi đối phương bật dậy từ lòng đất vung đao kiếm chặn đầu, viên Chiếu thảo dẫn quân đổi hướng chạy dọc bờ sông lại rơi vào một ổ phục kích khác. Trước sau thọ địch, Cang liều mình đánh trả, bị chết trong đám loạn quân.

Quân thần vô cùng hồ hởi khi nhận được tin Hưng Đạo Vương đã diệt A Lỗ, quân ta đang hợp lực đánh các đồn trại giặc dọc sông Hồng. Kịp lúc Hồ Đức Trọng đưa quân về Yên Ninh trình diện nhị hoàng, dẫn theo gần năm trăm tù binh Mông Thát. Vua khen ngợi chiến thắng, hứa định công hậu thưởng. Lại có tin báo, Tả Thiên Vương Trần Đức Việp sai người áp giải bảy trăm tù binh từ Uy Viễn mới về đến.

Thấy Nhân Tông nhíu trản đăm chiêu, Thượng hoàng bèn hỏi:

– Bệ hạ lại có điều phân vân rồi, chắc là vấn đề tù binh?

Nhân Tông tròn mắt kinh ngạc, tỏ bày sự thán phục:

– Phụ hoàng tài thật, biết được cả bụng con.

Thánh Tông cười, mà rằng:

– Ta là cha của hoàng nhi mà.

Nhân Tông thổ lộ:

– Quả thật con chưa nghĩ ra cách nào hợp lý để giải quyết đám quân Nguyên bị bắt. Thế cuộc chưa vào hồi kết, ta vẫn cần từng người lính, từng cân thóc, nay lại phải cử một đội quân canh giữ chúng, còn lo nuôi ăn hằng ngày. Thả thì không được, giết cũng không nên, vì chúng đã đầu hàng mà đem giết thì còn gì là đại nghĩa diệt ác độ nhân.

Thánh Tông nói:

– Bệ hạ khó nghĩ cũng phải, từ hồi khởi chiến đến giờ, đây là lần ta bắt được nhiều tù binh nhất. Nhưng sắp tới sẽ còn bắt nhiều hơn nữa, cần trò liệu cho chu đáo để sau này đỡ lúng túng. Hoàng thượng đã giãi bày, các khanh có kế gì thì nêu ra?

Đinh Củng Viên đề nghị:

– Theo thần, ta tạm thời đưa chúng khỏi vùng chiến sự, lập một trại lớn mà nhốt cả vào đấy. Đành cử người trông coi và tốn cơm gạo ban đầu, rồi bắt chúng tự trồng rau củ, nuôi lợn gà để có cái mà ăn.

Nhân Tông mừng rỡ nói:

– Cách này được. Vậy trẫm giao Lê Trọng Dĩnh đảm nhiệm, khanh hãy thu xếp cho tốt.

Lê Trọng Dĩnh kiến nghị:

– Thần vốn quen việc tra hỏi, xét xử, nay bệ hạ giao làm canh nông, không biết gánh vác ra sao?

Nhân Tông mỉm cười rồi phán:

– Khanh làm Kiểm pháp quan, quản trại giam là hợp lý. Việc canh nông thì binh sĩ của ta ai chẳng biết chăn nuôi trồng tỉa, khanh cứ giao phó, họ sẽ khiển đám tù làm việc.

Bấy giờ Trọng Dĩnh mới thấy an tâm, đáp rằng:

– Hạ thần tuân chỉ.

Nhân Tông lại hỏi:

– Ta đã thu hồi được Trường Yên, nhưng phía sau có Toa Đô, phía trước có Giảo Kỳ, theo các khanh, bước kế tiếp nên tiến hành ra sao?

Đỗ Khắc Chung nói:

– Mất Trường Yên, bọn Giảo Kỳ tất kinh động, ta nên thừa thắng kéo quân ra lấy Thiên Trường.

Nguyễn Thuyên nói:

– Nhị hoàng ngồi một chỗ cũng lấy được Thiên Trường. Khi giặc rút chạy, bấy giờ hãy cử người ra tiếp quản.

Thánh Tông hỏi:

– Kế sách ra sao, khanh trình bày cụ thể xem nào?

Thuyên nói:

– Giảo Kỳ là gã thân vương đớn hèn, khi hay tin ta chiếm Trường Yên, lại biết đường tiếp lương bị cắt, trước sau cũng tìm cách tháo chạy. Phó tướng của y là Vạn hộ Lưu Khuê, tuy có dũng khí nhưng quyền bính thấp, nếu Giảo Kỳ rút quân, Lưu Khuê muốn đánh cũng không đủ binh, tất sẽ chạy nốt. Ta chỉ cần tung tin nhị hoàng sắp dẫn mười vạn binh ra Thiên Trường. Trong vòng mười ngày, giặc sẽ chạy hết.

Lê Văn Hưu lên tiếng:

– Thần tán thành kế sách của Nguyễn Thuyên. Nếu chia quân, dù để lại bốn vạn giữ Trường Yên thì binh lực vẫn thua kém Toa Đô, khi hắn kéo đến sẽ khó bề trụ vững. Quân đánh Thiên Trường bấy giờ chỉ còn bốn vạn, không áp đảo được giặc. Chi bằng ngồi một chỗ mà khiến giặc tan.

Đinh Củng Viên nói:

– Nếu nhị hoàng theo kế của Nguyễn Thuyên, thần chỉ xin sửa lại một chút chiêu thức “Tung cây dọa khỉ”, là dùng người của chúng truyền tin tới tai bọn đầu lĩnh ở Thiên Trường.

Nhân Tông hỏi:

– Có phải khanh muốn thả tù binh để bọn chúng phao tin đại quân ta sắp tiến đánh Thiên Trường?

Củng Viên đáp:

– Ý thần đúng như vậy. Lựa một số tên già yếu, lấy sự khoan dung mà phủ dụ, trước khi thả về tình cờ để chúng chứng kiến binh lực hùng hậu của ta. Như vậy ta cũng đỡ được mấy miệng ăn, còn phía giặc thì cả tin hơn vì chính đồng bọn của chúng tai nghe mắt thấy.

Thượng hoàng có vẻ hài lòng, Quan gia bèn sai truyền:

– Đỗ Khắc Chung phù hợp việc này, khanh bàn bạc với Lê Trọng Dĩnh tiến hành cho kín kẽ. Đinh Củng Viên, Lê Văn Hưu giúp trẫm khôi phục lại hệ thống nha phủ để dân chúng an tâm vua ta đang điều hành lãnh thổ. Nguyễn Thuyên thay trẫm thảo thư tín gửi cho Hưng Đạo Vương và Chiêu Minh Vương.

Buổi sáng hôm sau ở Yên Ninh, Phó tướng Hồ Đức Trọng bày binh trên hai quả đồi phía trước bãi cỏ quây rào nứa làm nơi tạm nhốt lính Nguyên. Cả vạn quân hàng ngũ chỉnh tề, tinh kỳ rực rỡ, gươm đao sáng chói, khiến bọn tù binh dõi theo bằng ánh mắt tò mò lạ lẫm. Hồ Đức Trọng vận võ phục oai vệ, cưỡi chiến mã to khỏe, tháp tùng có năm tiểu tượng hùng dũng, chạy nước kiệu duyệt binh đội rồi dùng trước hàng quân. Tướng Trọng dõng dạc hỏi lớn:

– Binh sĩ hữu vệ Thiên Chương sức lực thế nào?

Cả vạn con người đồng thanh đáp lại:

– Rất khỏe.

Đức Trọng lại hỏi:

– Binh sĩ hữu vệ Thiên Chương tinh thần ra sao?

Cả vạn con người cùng cao giọng đáp lời:

– Rất tốt.

Tiếng hô rền như sấm sét, khí thế oai phong như thiên binh nhà trời, làm đám lính Nguyên tròn mắt kinh sợ, lại có phần thán phục cách thức chào hỏi nghiêm trang và thân mật của tướng sĩ nước Nam mà chúng chưa một lần được thấy trong đời.

Đợi cho tiếng vang lắng xuống, Đức Trọng cất tiếng hào hùng chỉ thị ba quân:

– Ta được hoàng thượng tín nhiệm giao ấn tín tiên phong trong trận chiến nay mai. Đội ngũ hữu vệ Thiên Chương sẽ dẹp lối mở đường cho đạo quân hàng chục vạn của các vua tiến vào Thiên Trường, trọng trách rất nặng nề, anh em binh sĩ có nỗ lực cùng ta không?

Hai quả đồi lại rung chuyển bởi tiếng hô đanh thép của ngàn vạn chiến binh Đại Việt:

– Chúng tôi quyết theo chủ tướng mở đường diệt Thát tại Thiên Trường.

Bọn tù binh thầm thì bàn tán, có kẻ ra vẻ hiểu biết “Kia là quân hữu của một vệ, còn quân tả nữa. Họ có tới mười mấy vệ tả hữu như thế”, đứa này thán phục “Chí khí của quân An Nam mạnh quá”, đứa kia phán đoán “Thiên Trường cũng sớm mất thôi”.

Buổi trưa, Đỗ Khắc Chung và Lê Trọng Dĩnh xuống trại tạm giám sát việc chuyển tù. Khắc Chung nói với bọn tù binh:

– Các ngươi là lính trong đạo quân xâm chiếm nước Nam, đáng lý phải tội chết để trả nợ máu tàn sát dân lành, nhưng vua ta khoan dung đại độ không nỡ giết, còn chọn chỗ đất tốt đưa về đấy giam giữ. Nay xếp hàng năm đi ra khỏi trại về nơi ở mới.

Lê Trọng Dĩnh biết nhìn người, cứ mỗi hàng tù binh bước qua cổng trại đều được ông soi xét kỹ lưỡng, thấy tên nào già nua ốm yếu và bạc nhược thì giữ lại. Trong hơn một ngàn lính Nguyên, ông chọn được hai mươi lăm đứa thuộc đủ các sắc tộc rồi bàn giao cho Đỗ Khắc Chung.

Ba trăm chiến binh Đại Việt dưới quyền của Kiểm pháp quan Lê Trọng Dĩnh áp giải đoàn tù binh Mông Thát lên đường tới trấn Thiên Quan ở phía tây Yên Ninh. Thấy đồng bọn đi cả, những tên ở lại đâm hoảng, sợ bị quân ta sát hại. Nhìn vẻ mặt thất thần của chúng, Đỗ Khắc Chung lên tiếng trấn an:

– Đường đến trại giam xa xôi mà các ngươi thì quá già yếu, vua ta sợ mấy người gục chết dọc đường nên động lòng cho ở lại. Nếu các ngươi thề không đánh trận nữa thì vua ta sẽ thả cho về.

Bọn Nguyên sửng sốt, không tin ở tại mình, một tên đánh liều hỏi:

– Thưa đại nhân, có phải vua của ngài tha cho chúng tôi được trở về?

Khắc Chung đáp:

– Đúng vậy. Ta nghĩ các ngươi chẳng còn thiết việc đánh nhau, chi bằng cho về để thêm tỏ nhân đức sáng rỡ của bậc chí tôn. Nhưng sau khi được thả, nếu ai bị tướng Nguyên giữ lại thì nên né tránh ra trận, khi thấy quân ta thì tìm chỗ trốn chứ đừng kháng cự.

Đám lính lao nhao bày tỏ nỗi vui mừng và thái độ hàm ơn trước lòng khoan dung của vua nước Việt. Khắc Chung bắt chúng phải thề bồi. Bọn tù binh cùng khấu đầu nguyện xin trời đất chứng giám sẽ không bao giờ chống lại người Nam.

Ông cho người dẫn chúng ra sông Đáy, xuống một chiếc đò cắm sào đợi sẵn. Đám tù binh được chở sang bờ bên kia, thuộc địa phận phủ Thiên Trường.

Đoàn binh thuyền của Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải do tì tướng Tuấn Thọ dẫn đường vào đậu tại bến Tây Kết, vương và chư tướng cùng đoàn tùy tùng đến hội quân với các đầu lĩnh đang đóng trại gần Hàm Tử, cách Chương Dương ở bên hữu ngạn không đầy năm dặm. Tướng soái Đại Việt gặp nhau tay dang mặt cười, mừng vui khôn xiết, lời chào câu hỏi chộn rộn trên bến dưới thuyền. Sau buổi tao ngộ ấm nồng, mọi người kéo vào quân doanh bàn bạc kế sách đánh giặc.

Chiêu Minh Vương đọc chiếu thư của Quan gia gửi cho các tướng trên mặt trận phía bắc. Trong thư có đoạn viết “Thượng hoàng và trẫm vô cùng cảm kích tinh thần chiến đấu của các khanh và binh sĩ. Mong sao trên dưới đồng tâm nỗ lực quét sạch giặc Hồ khỏi kinh sư, để trẫm sớm về Thăng Long khôi phục lại nền thịnh vượng của giang sơn Đại Việt”. Các tương đồng loạt quỳ gối tung hô “Chúng thần tuân chỉ. Quyết giành lại Thăng Long”.

Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật thông báo tình hình bố trí lực lượng quân sự của giặc:

– Theo tin tức thám báo, trại giặc ở Chương Dương có vạn rưỡi quân kị bộ, dưới bến có vạn rưỡi quân thủy và gần một trăm chiến thuyền do Sát Tháp Nhi Đài đầu lĩnh. Cách ba dặm về phía nam có đạo binh thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ. Quanh Chương Dương, chúng lập thêm hai trại lớn do Nạp Hải và Tôn Hựu cai quản. Trước sau quân Nguyên có không dưới bảy vạn binh, tất cả đều thuộc quyền thống lĩnh của viên Bình chương A Lý Hải Nha.

Chiêu Minh Vương hỏi:

– Tên Bình chương trú đóng ở đâu?

Nhật Duật đáp:

– Thám tử của đệ có nhiều người Tống, họ trà trộn trong đám giặc nên nắm được tin A Lý Hải Nha không cố định ở chỗ nào. Hắn dẫn theo một trăm tả hữu nay ở trại này, mai đến trại khác, đôn đốc việc binh rồi lặng lẽ bỏ đi.

Chiêu Thành Vương nói:

– Nó là con cáo già xảo quyệt nên thường xuyên di chuyển đề phòng ta biết được nơi trú đóng sẽ dồn lực tấn công vào đấy.

Minh Hiến Vương nói:

– Đệ và Hoài Văn Hầu đã tính kế bày trận mai phục diệt gã thống soái Bình chương nhưng không thành. Trại thủy bộ của Nguyên chỉ cách nhau vài ba dặm, phục kích được nó thì cũng bị chúng kéo đến vây hãm, khó thoát.

Quang Khải nói:

– Số tên này chưa tận, chờ dịp khác vậy.

Nhật Duật hỏi:

– Huynh đã nghĩ ra cách đánh Chương Dương chưa?

Quang Khải không cho biết chủ ý mà hỏi lại:

– Bên hữu ngạn lực lượng của ta thế nào?

Nhật Duật đáp:

– Đệ chỉ mới liên lạc được với anh em Nguyễn Khả Lạp, họ có ba nghìn quân, nhưng toàn chiến binh sơn cước rất giỏi dùng tên nỏ.

Quang Khải nói:

– Giặc có năm cụm binh lực, gồm hai cụm dưới sông, ba cụm trên bờ, tất cả đều ở hữu ngạn Thiên Mạc. Ta có lực lượng mạnh hơn nhưng lại tập trung bên tả ngạn. Phải điều quân sang hữu ngạn càng sớm càng tốt.

Trần Thông nói:

– Ý của đại vương định điều động ra sao, xin ngài chỉ thị để chư tướng thi hành.

Quang Khải nêu chủ ý:

– Diệt được Chương Dương chưa hẳn khiến bọn Thoát Hoan rúng động. Cần chia quân kéo về uy hiếp Thăng Long, bấy giờ giặc mới kinh hoàng, có thể chúng sẽ rút quân đi nơi khác. Ta phản công bằng tinh thần quyết chiến, đánh lớn và phô bày thanh thế để tạo ra tiếng vang khiến binh sĩ giặc hoang mang dao động, chưa vào trận đã muốn thua.

Nhật Duật nói:

– Hay lắm. Huynh quả là bậc cái thế nhìn xa trông rộng.

Bấy giờ Chiêu Minh Vương mới truyền lệnh:

– Chiêu Văn Lương, Chiêu Thành Vương, Minh Hiến Vương cùng với Nguyễn Khoái đem quân uy hiếp Thăng Long. Các huynh để liên lạc với Trung Thành Vương đang ở Bắc Giang, để tạo thành năm mũi tiến quân bao vây kinh thành làm cho giặc mất ăn mất ngủ. Trận Chương Dương ta sẽ trực tiếp chỉ huy, sai Trần Quốc Toản và Trần Quốc Thành dẫn quân sang hữu ngạn liên kết với Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền đánh trại của Nạp Hải và Tôn Hựu. Vũ Quốc Minh cùng các tướng tả hữu Chương Thánh kéo quân sang hữu ngạn đánh thẳng vào trại Chương Dương. Trần Thông dùng binh thuyền đánh thủy quân của Sát Tháp Nhi Đài, ta sẽ tiến đánh đạo thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ. Nay phân công như vậy, ai có ý kiến khác không?

Mọi người đều tán thành việc điều động của Chiêu Minh Vương. Ai nấy nhanh chóng rời bản doanh trở về với binh sĩ của mình để thực hiện kế hoạch dẫn quân vào trận. Trong buổi tối hôm ấy, các lực lượng Đại Việt được lệnh xuất kích, hơn chục vạn con người lặng lẽ hành quân đến vị trí tập kết, chuẩn bị cho trận chiến ngày mai.

Hàng trăm chiến thuyền được huy động chở quân sang bờ phải sông Hồng Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền đem quân đến bảo vệ bãi đổ bộ rồi kết hợp với Trần Quốc Toản và Trần Quốc Thành dẫn binh đội áp sát trận địa. Trần Nhật Duật và các tướng kéo quân lên phía bắc khi đến Long Đàm thì chia làm hai cánh; Chiêu Văn Vương và Chiêu Thành Vương tiếp tục men theo bờ tả ngạn tiến đến Đông Ngàn để liên kết với Trung Thành Vương quấy phá vùng đông bắc Thăng Long; Minh Hiến Vương và Nguyễn Khoái dẫn quân qua bãi nổi, dùng bè nứa vượt sông sang bờ tả ngạn tiến đến Từ Liêm, đe dọa vùng tây và tây bắc kinh thành Thăng Long.

Sáng sớm ngày mồng một tháng năm, quân ta mở màn trận đánh.

Trần Quốc Thành chia quân làm hai cánh công phá trại của Nạp Hải, các cung thủ bắn mưa tên khiến giặc không ngóc đầu lên nổi, kị binh và bộ binh của ta đồng loạt xuất kích. Trại mới lập nên khá trống trải, hàng rào chưa dựng xong, lũy đất chưa được đắp, ngoài những lều lán tạm bợ, hầu như không có gì che chắn. Chúng cũng tổ chức bắn trả nhưng kị binh quân Nam lướt quá nhanh nên thiệt hại không đáng kể. Quốc Thành dẫn quân tràn vào trại, Nạp Hải hò quân kháng cự, song tinh thần chẳng có, bọn lính chỉ lo tìm đường thoát thân.

Túng thế, Nạp Hải rút chạy về phía bắc, bỏ lại hơn ba ngàn binh sĩ bị giết hoặc bị bắt sống. Quân ta thu được nhiều khí giới và một kho lương chỉ đủ cho một vạn quân ăn trong ba ngày. Trần Quốc Thành nói với các chiến hữu “Bọn Nguyên đang thiếu lương thực trầm trọng. Cả đội quân đông như thế mà được cấp lương ăn mấy bữa thì thua chạy là phải”.

Trần Quốc Toản và anh em Nguyễn Khả Lạp tiến đánh trại của Tôn Hựu, nằm ở phía nam Chương Dương. Trại này cũng trống trải nên dễ đánh. Hàng ngàn xạ thủ sơn cước áp sát bốn mặt, mở đầu cuộc tiến công bằng những loạt tên tẩm độc, giết chết tại chỗ hơn trăm lính Nguyên, bọn giặc rụng rời khiếp vía chạy nháo nhào tìm chỗ ẩn nấp sau những lều vải, vách nứa mỏng manh. Chớp thời cơ, từ hai phía, Trần Quốc Toản và Nguyễn Khả Lạp, Nguyễn Truyền kéo quân chiếm trại.

Tôn Hựu nhớ lời dặn của Nạp Tốc Lạt Đinh, chẳng thiết đánh trả mà dẫn quân chạy về phía tây bắc nhằm tránh xa chiến trường quanh Thăng Long, đợi ngày hội binh với chủ tướng quân Vân Nam tại ngã ba Hạc như ước hẹn.

Hai vạn chiến binh dưới quyền chỉ huy của Nội tiền điện Vũ Quốc Minh và các tướng tả hữu vệ Chương Thánh là Nguyễn Phúc Thành và Lâm Quang Đán chia làm ba mũi ào ạt tiến đánh trại Chương Dương. A Lý Hải Nha đang ở trong trại, cùng với Sát Tháp Nhi Đài và bọn Lưu Thế Anh tung quân ra chiến lũy kháng cự. Quang Đán dẫn quân nhanh chóng áp sát trại giặc rồi dùng sức ngựa kéo đổ hàng rào. Địch bắn tên cản phá, toán đi đầu gục xuống thì toán sau lại xông lên, thế cuồn cuộn như nước thúc bờ, quân ta tràn vào cận chiến với giặc. Viên Bình chương sai Lý Bang Hiến dẫn một ngàn quân bị xông lên bịt lỗ hổng. Bang Hiến sẵn có tư tưởng cầu an, lại bị hạ chức làm Thiên hộ khiến tâm trạng bất mãn, tuy phục tùng thượng cấp nhưng trong đầu dự tính mưu khác.

Toán kị mã Mông Thát phi ngựa cắt ngang đội hình của Lâm Quang Đán, quân ta dùng giáo đâm, quân Nguyên vung gươm chặt, hai bên loạn đả kịch liệt. Giặc khống chế được lỗ thủng thì Quang Đán cho quân vây kín, Bang Hiến quyết liệt phá vây, cố đánh trả để thoát ra khỏi trại. Viên tướng giặc đạt được mục đích, y cùng vài trăm quân kị quất ngựa tháo chạy. Quang Đán dẫn hơn ngàn kị binh đuổi theo. Quân Thát vừa phi ngựa vừa bắn cung triệt hạ đội ngũ truy kích. Quân ta dùng nỏ bắn trả. Tướng hữu vệ Lâm Quang Đán bị tên xuyên trúng ngực, thấy chủ tướng trọng thương, các chiến binh dùng ngựa, bọn Bang Hiến chạy thoát.

Vũ Quốc Minh và Nguyễn Phúc Thành dẫn quân ập vào trại khi Bang Hiến đã thoát được ra ngoài, quân ta giành giật với giặc từng lũy đất, đẩy chúng lui dần vào khu trung tâm. Gươm giáo và cung nỏ mặc sức thi triển, lực lượng đôi bên ngang tài đồng sức, chỉ hơn thua tinh thần quyết tử nhưng cũng đủ khiến xác người chất chồng cao bằng mặt lũy, máu nhuộm đỏ chiến địa không chừa một chỗ nào. Thấy đối phương dần chiếm ưu thế, còn lũ Bang Hiến đã tìm đường thoát thân, Bình Chương A Lý tính kế thượng tẩu, bèn nói với Sát Tháp Nhi Đài và Lưu Thế Anh “Các ngươi gắng giữ trận địa, ta xuống binh thuyền đốc chiến”. Rồi y cùng một trăm tả hữu vọt thẳng ra sông, bỏ mặc đồng bọn đang nguy khốn.

Lưu Thế Anh nhắm hướng quân hữu vệ có phần yếu hơn bên hò hét binh sĩ mở đường máu xông ra. Nguyễn Phúc Thành giục quân tả vệ trợ lực với quân hữu vệ vây chặt giặc thù, không cho chúng có cơ hội thảo lui. Bên tuyệt vọng điên cuồng kháng cự, bên kiên gan quyết liệt cản đường, giặc dấn ba bước lại phải lùi hai bước, thịt xương ngập ngụa dưới chân tướng sĩ, màu vàng đỏ lòm mặt mũi chiến binh, biết mấy thân xác trúng thương quằn quại còn bị dẫm đạp lên cơ thể trong thế tiến thoái của người còn sống. Thế Anh cùng năm trăm tàn binh chọc thủng vòng vây, chạy bộ về hướng binh thuyền. Phúc Thành dẫn kị binh rượt theo truy sát, đao mác của quân Chương Thánh theo đà ngựa phi bổ xả tới tấp lên đầu Nguyên Mông, chặn đường không cho chúng tiếp cận bến thuyền. Bị dồn xuống bờ sông, cùng đường kiệt sức, Lưu Thế Anh và gần một trăm lính giặc liều mạng nhảy xuống nước. Hầu hết bọn chúng bị nước cuốn trôi, chỉ một số ít còn sức lực bơi sang được bờ bên kia.👁️️

Trong số mười mấy tên sống sót có Lưu Thế Anh. Ngựa không có, khí giới cũng mất cả, viên bại tướng và bọn tàn quân lạc lõng bên tả ngạn, ban ngày trốn chui trốn nhủi trong bụi rậm, tối đến mò ra ruộng đào trộm khoai củ. Thế Anh không thể về Thăng Long, phần vì sợ đại vương bắt tội, phần nữa không có vũ khí để cướp thuyền, đành mặc kệ số phận đưa đẩy, cho đến lúc gặp được đoàn quân của Giảo Kỳ đang tháo chạy tả tơi.

Nhìn quanh các tướng lớn nhỏ đã đào thoát hết, lại thấy tiếng náo loạn từ bến thuyền dội lên, biết dưới đây cũng chẳng an toàn, Sát Tháp Nhi Đài quyết định đột phá mở lối thoát ra bằng đường bộ. Giữa vòng vây đối phương, còn tụ lại hơn ba ngàn binh và một ngàn chiến mã, Nhi Đài gào rống khích lệ ba quân “Bạc nhược là chết hết, dũng khí còn có cơ hội sống sót. Nếu các ngươi không muốn bỏ xác ở đất này, hãy cùng ta phá vây”. Binh sĩ Mông Thát lấy được tinh thần, hùng hổ theo chủ tướng xông tới đội hình dày đặc của Vũ Quốc Minh. Thấy giặc liều chết lăn xả vào đánh, khí thế quân ta bị chùng xuống, Điện tiền chỉ huy sứ hò hét “Anh em chớ chùn bước. Theo ta bịt của mở của giặc”, rồi ông dẫn đội kị binh ập đến chặn đứng lũ giặc đang cố vượt thoát ra ngoài. Một tên thủ túc của Sát Tháp Nhi Đài là gã hộ pháp Dã Nặc Cáp Mộc thấy chủ tướng lâm nguy, bèn hét lớn “Tướng quân tìm lối khác thoát hiểm, ở đây đã có tiểu nhân”, rồi hai tay vung cặp chùy lớn như cái đấu lao vào vòng vây quân Trần đánh ngã rạp hàng chục binh sĩ Đại Việt. Các chiến binh xiết lại vòng vây, hàng loạt lưỡi đao bổ xuống khiến tên giặc to khỏe khó bề chống đỡ. Chớp thời cơ, Sát Tháp Nhi Đài và bọn kị mã đổi hướng đột phá vào chỗ quân ta thưa mỏng. Thoát ra rồi, ngoảnh đầu lại thấy Dã Nặc Cáp Mộc bị trúng đao kiếm máu phun ra như vòi, Sát Tháp Nhi Đài quệt nước mắt, dẫn tàn quân rút chạy về phía bắc.👁️️

Vũ Quốc Minh cho quân dùng cung nỏ bắn đuổi khiến chúng tổn thất đáng kể. Sát Tháp Nhi Đài vừa chạy vừa lầm bầm chửi Binh chương A Lý Hải Nha “Thấy hiểm nguy là nó chạy trước. Lại dùng binh thuyền của ta để tẩu thoát. Đại tướng mà hèn kém, không bằng đứa tôi tớ. Nguyền cho nó tận mạng, vỡ mật mà chết”.

A Lý Hải Nha sống sót trong trận Chương Dương, y còn chạy thoát về nước khi quân Nguyên đại bại, nhưng chỉ được ít tháng sau thì lăn đùng ra chết. Có người bảo hắn chết vì bệnh, có người lại bảo hắn vỡ mật mà chết vì hoảng sợ khi được Hốt Tất Liệt sai chuẩn bị binh lực sang đánh An Nam lần nữa, riêng đám thủ tục của Sát Tháp Nhi Đài thì khăng khăng cho rằng A Lý Hải Nha chết vì lời nguyền từ chủ tướng của chúng.

Khi chiến sự trên bờ đang diễn ra ác liệt, cũng là lúc binh thuyền của Trần Quang Khải vào trận. Ba trăm năm chục chiến thuyền Đại Việt bủa vây đạo thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ, che chắn cho đội thuyền hơn trăm chiếc vượt qua để tiến đánh đoàn thuyền của Sát Tháp Nhi Đài đậu tại bến Chương Dương.

Trần Quang Khải tung năm thuyền lớn chất đầy rơm khô lao thẳng vào đội hình địch, khi áp mạn thuyền đối phương, các chiến binh cảm tử đốt thuyền rồi nhảy xuống nước. Thuyền ta cháy to, lửa lan sang hàng chục thuyền giặc, quân Nguyên xúm vào dập lửa, đội cung thủ thừa cơ xạ kích, địch chẳng cứu được thuyền còn bị thiệt quân vô số. Nhằm mở lối thoát hiểm, Bột La Hợp Đáp Nhĩ liều lĩnh cho các thuyền còn lại rời xa đám cháy tiến ra giữa dòng đâm vào đạo thuyền của ta đang án ngữ mặt sông. Chiêu Minh Vương giục quân bẻ lái quay ngang thuyền tránh cú va đập rồi tui móc câu níu thuyền gi mà nhảy sang giáp chiến.

Đội thuyền của Đại Việt đồng gấp đôi, tinh thần của binh sĩ nước Nam mạnh gấp mười nên hoàn toàn áp đảo binh thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ, vốn chỉ có kháng cự để tìm đường chạy cho nhanh khỏi trận máu lửa kinh hoàng. Biết đánh không lại, bọn giặc trên các thuyền thi nhau nhảy xuống nước như một lựa chọn cuối cùng, hy vọng vớ được mảnh gỗ ván xác thuyền để khỏi chết đuối. Quân ta chiếm hơn hai chục chiến thuyền của giặc, cung thủ ra sức xạ kích đám lính Nguyên đang ngụp lặn trên sông. Đạo thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ còn lại sáu mươi chiếc tả tơi, kéo nhau rút chạy về phía nam.

Binh thuyền của Trần Thông ập đến Chương Dương khi tiếng hò la trên bờ đang vang trời dội đất. Lũ giặc trên các thuyền bắn tên như mưa, quân ta đã chuẩn bị sẵn dụng cụ che chắn bện bằng rơm nên thiệt hại không đáng kể. Trần Thông cho đội thuyền tiến sát vào đoàn thuyền Mông Thát rồi dẫn quân nhảy sang đánh chiếm.

Chủ tướng của giặc ở trên trại nên bọn dưới thuyền mất phương hướng, chống đỡ loạn xạ mà không biết cách vượt thoát. Thế ta quá mạnh, giặc kháng cự không nổi, chúng hò nhau bỏ chạy lên bờ. A Lý Hải Nha cùng bọn thủ túc từ trên bờ chạy ngược xuống, kêu hét binh lính quay về giành thuyền. Được chủ tướng đốc thúc, đám lính hăng lên, ồ ạt nhảy xuống chiếm lại đạo thuyền.

Thấy tình thế đảo chiều, Trần Thông cho quân sĩ đốt thuyền giặc. Nhiều chiến thuyền cháy rực, buộc A Lý Hải Nha phải dẫn quân tháo chạy về Thăng Long. Đội thuyền của Sát Tháp Nhi Đài tan tác, ngoài mười lăm chiếc rách bươm theo viên Bình chương thoát nạn, số còn lại bị quân ta đốt trụi và tịch thu.

Trên đường hành binh vây hãm Thăng Long, năm đội quân nước Nam như những cơn lốc mùa hạ kéo qua đến đâu là đồn thù bị san thành bình địa. Các toán quân Mông Thát vài ba trăm tên trấn giữ bến sông bãi chợ bị quét sạch khỏi nơi chốn hoành hành bá đạo. Dân chúng làng trên xóm dưới thoát ách kìm kẹp của bầy lang sói ăn tàn phá hại, nô nức ùa ra đón mừng đoàn chiến binh giải phóng. Gói quà tấm bánh của người dân trao tận tay binh sĩ Đại Việt như sự gửi gắm niềm tin yêu của trăm họ vào luồng bão táp Đông A sẽ sớm thổi tung bụi Hồ ra khỏi bờ cõi, xua chúng về lại nơi chốn khởi nguồn của mầm mống yêu nghiệt tanh tưởi.

Theo chủ ý của Trần Nhật Duật, khi diệt đồn phá trại, quân ta lỏng tay kiếm một chút, để dăm thằng giặc có cơ chạy thoát. Chúng nghiễm nhiên thành những kẻ truyền tin nhanh nhất, đắc dụng nhất tới tại bọn đầu lĩnh ở Thăng Long về sức mạnh vũ bão của các binh đoàn An Nam đang xiết dần thòng lọng quanh cổ đại quân thiện triều vốn dĩ đói ăn lâu ngày và mệt lả vì nắng nóng.

Chương 3

Tứ diện thọ nạn, Thoát Hoan rời Thăng Long sang sông

Lưỡng đầu cấp nguy, Giảo Kỳ bỏ Thiên Trường đào nhiệm

Đang ngồi bàn bạc kế hoạch tiến đánh cầu phao của giặc trên sông Hồng, Trần Nhật Duật nghe quân vào báo có ba cụ già xin gặp chủ tướng. Chiêu Văn vội vã cho mời, sai người rót trà tiếp khách. Một ông cụ trình bày:

– Mấy lão là người ở đây, tuổi cao sức yếu không thể theo vua đánh giặc, đành đến góp ý giúp ngài phòng tránh rủi ro.

Nhật Duật nói:

– Chiêu Văn vô cùng cảm kích thịnh tình của các cụ. Vậy có ý kiến gì các cụ cứ cho biết?

Một cụ hỏi:

– Thời tiết mấy hôm nay oi bức khác thường, ngài có biết đây là hiện tượng gì không?

Nhật Duật ngớ người, đành đáp:

– Vương tôi tuổi đời chưa dày, còn thiếu kinh nghiệm, mong các bậc cao niên chỉ dạy.

Một cụ nói:

– Các dấu hiệu tự nhiên cho thấy trời đang ủ bão, chỉ mai hoặc mốt sẽ có trận bão lớn kéo vào, có thể ảnh hưởng đến việc binh của tướng quân.

Một cụ khác nói rõ hơn:

– Mưa gió sẽ dữ dội lắm, tướng quân không nên tiến hành hoạt động quân sự trên sông nước, cần cho quân tìm nơi trú đóng an toàn.

Chiêu Văn Vương mừng lắm, không ngớt lời cảm tạ tấm lòng của mấy ông cụ. Họ về rồi, ông hạ lệnh dừng kế hoạch đánh cầu phao, khẩn cấp chuyển quân lương đến nơi cao ráo và điều quân hiệu tỏa ra khắp hướng hỏa tốc cấp báo cho các lực lượng khác để kịp thời tổ chức phòng tránh thiên tai.

Mấy ngày liền nắng to, mặt trời đổ lửa nung mái ngói cung điện hoàng thành, phả hơi nóng hầm hập xuống sàn nhà làm lũ tướng soái Nguyên Mông rên rỉ suốt ngày rằng bị trời hành thì mới khốn khổ đến thế. Khoảnh sân trước cung cứ đỏ rực lên làm lóa cả mắt, lại còn bỏng rẫy như cái bếp lò, khiến Trấn Nam Vương bực bội, muốn sai người cạy bỏ hết lớp gạch cho đỡ ngứa mắt, nhưng thấy hao hơi tốn sức quá nên thôi.

Họa chăng cái sân gạch ấy cũng đem lại tí chút hữu ích, khi Thoát Hoan nghĩ ra một trò trừng phạt lạ lẫm, rất tức cười nhưng vô cùng hiệu quả. Số là có tên lính hầu bị bắt quả tang ăn vụng, theo lệ cũ thì phải phạt chục roi hoặc nhốt giam bỏ đói vài ngày. Nhưng lần này Hoan trị tội theo lối mới, bắt thằng ăn vụng đi chân trần trên sân vào giấc trưa. Tên lính nhảy loi choi giữa sân, chân này hạ xuống thì chân kia co lên vì không chịu nổi sức nóng của nền gạch trong lò nung tạo hóa. Đám quan tướng nhìn nó tưng tưng như con rối mà không nhịn được cười, rồi đua nhau nịnh chủ soái là người tài trí, rèn quân nghiêm cẩn theo cốt cách của bậc đại vương có chân mệnh trị quốc phục chúng. Thoát Hoan phổng lỗ mũi, càng được thể ra vẻ tâm đức “Tính ta vốn quý binh trọng tướng, không nỡ bắt nó nhịn đói hai ngày nên phạt nhẹ thế thôi. Mai mốt bình định xong xứ này, phải trông cậy các ngươi phò tá thì mới nên đại sự”. Y vẫn nuôi mộng theo gương cha chú dựng đế nghiệp riêng, như năm xưa cụ nội về trời, con cháu của ngài nghiễm nhiên xưng Hãn tại vùng đất chiếm được, làm chúa tể một cõi.

Sau nửa canh giờ, tên lính bị chủ soái “phạt nhẹ” lăn đùng ra giữa sân, ngất lịm. Được khiêng vào chỗ râm, hắn hồi tỉnh, nhưng đôi bàn chân thì phồng rộp, đỏ au như con tôm luộc. Nghe nói khi quân Nguyên rút khỏi Thăng Long, nó đi không nổi nên đồng bọn thương tình cho ngôi đỡ trên xe chở vật dụng nhà bếp của đại vương.

Đầu lĩnh các quân chứng kiến hiệu quả của chiêu thức xử phạt mới lạ, chúng bảo nhau rằng phải học hỏi để áp dụng “Đừng đánh đòn làm chi cho mang tiếng ác, đứa nào mắc lỗi, cứ phạt như vậy là chừa ngay”.

Ban ngày thì bị trời hun nắng phải lè lưỡi hổn hển giống chó mắc dại, tối về thì bức bối ngột ngạt đến mồ hôi cũng sôi sục. Màn đêm khô khốc, chẳng hề có một ngọn gió phe phẩy, bầu không khí từ ngoài sân cho tới nội cung phát ngộp muốn tắc thở, càng làm đám người xứ lạnh thấm thía nỗi cơ cực của mùa hè nhiệt đới. Da thịt lên cơn sốt khiến cái đầu bốc lửa. Dĩ nhiên, người duy nhất được phép bốc lửa khởi đầu là Trấn Nam Vương. Y bản tính gắt như hũ mắm của dân Nam, chửi quân mắng lính không cần duyên cớ, nằm trên phản ngủ có bốn tên hầu đứng bốn góc quạt phì phạch cả đêm, tên nào lơi tay là bị đe “Trưa mai cho ra sân hứng nắng”.

Đám tôi tớ mệt mỏi lờ đờ như lũ cá ngạt khí đến lạy lục viên Tổng quản nội vụ Vương Hạo bày mưu giải nạn. Gã hạ quan ăn của đút bền hiến kế… như thế… như thế… Bọn hầu cận hí hửng làm theo, hi vọng chủ soái sẽ ngủ ngon mà không quấy rầy cả đêm, có khi còn trọng thưởng cho công lao tận tụy.

Khuya về, đến lúc Thoát Hoan sửa soạn thượng sàng, mấy tên lính hớn hở mời đại vương sang ngự ở chỗ khác. Hoan bước vào của Thiên An, ngạc nhiên nhìn chiếc lều Mông Cổ được dựng giữa điện. Trong lều có chiếc phản gỗ đen bóng. Một tên thay mặt cả bọn thưa bẩm:

– Lều da cản được hơi nóng từ mái ngói dội xuống, không khí đỡ ngột ngạt, đại vương sẽ an giấc.

Viên chủ soái nửa tin nửa ngờ, nhưng muốn thử một lần xem sao. Dĩ nhiên vẫn có đủ bốn tên hầu đứng quạt phì phạch. Nằm trở qua trăn lại một lúc, Hoan bật dậy mắng xa xả:

– Thằng nào nghĩ ra cái trò này? Trong cung nóng như lò luyện đan mà chúng mày còn rinh thêm cái nồi hầm thịt rồi bảo ta vào nằm trong đấy. Mồ hôi đọng thành vũng trên phản kia kìa. Giờ ngọ ngày mai cho lũ bay ra sân nhảy nhót.

Bọn tôi tớ quỳ sụp dưới chân chủ soái xin tha tội. Thoát Hoan hậm hực bỏ đi.

Cái sự nắng nôi thì ai cũng khổ sở, riêng Khoan Triệt mắc thêm bệnh đau đầu. Vốn dĩ mỗi lần gặp mặt, thấy Trấn Nam Vương nhìn mình bằng ánh mắt hằn học, khiến y suy nghĩ nát óc mà không tìm ra nguyên do, thế là sinh chứng nhức đầu. Rồi một lần nghe Thoát Hoan mai mỉa “Mùa đông thì lạnh ớn xương, mùa hạ thì nóng há mồm, vậy mà có đứa còn bảo cung điện An Nam mát mẻ lắm”. Viên Hữu thừa giật thót, biết chủ soái ám chỉ mình, y thầm nhủ phải tìm cách sửa chữa cái lỗi bày đường dại dột. Nghĩ mất nửa buổi thì Khoan Triệt tìm ra một cách có thể hóa giải thành kiến của Trấn Nam Vương, biết đâu còn lấy được lòng chủ soái.

Lần nọ dẫn quân đi cướp bóc ở phía tây kinh thành Thăng Long, Khoan Triệt xộc vào một ngôi chùa có đề chữ Chiêu Thiền tự. Chùa nghèo xơ xác, ngoài mấy pho tượng sứt sẹo thì chẳng có gì đáng giá để mà vơ vét. Thấy ông thầy già và thẳng tiểu con con đang tụng kinh niệm Phật, Khoan Triệt sai điệu ra sân để tra xét. Y hỏi tăng về danh tính, chúc phận. Nhà sư đáp:

– Bần tăng họ Trần, tên Việt Cường, pháp danh là Khắc Nguyên, trụ trì chùa này.

Triệt vốn người Ô Tư Biệt Khắc, không mấy rành văn hóa Hán, dĩ nhiên chẳng hiểu nổi ý nghĩa sâu xa trong cách chơi chữ xỏ xiên của tăng già nên không bắt bẻ gì, mà lại hỏi:

– Sao chùa nghèo thế, đồ quý đâu cả rồi, nếu chôn giấu thì phải khai ra?

Sự Khắc Nguyên đáp:

– Chùa nhỏ, ít người đến viếng. Mấy năm mất mùa nên dân tình đói khổ, lo cái ăn không đủ thì lấy đâu ra tiền bạc cúng chùa. Thiền môn trống trải nghèo túng, làm gì có đỗ quý chôn giấu.

Khoan Triệt sai quân xuống hậu tự lục soát. Quả nhiên chẳng có gì đáng giá, ngoài một chiếc rương to dài cũ kỹ, gỉ xanh lè tứ phía. Triệt hỏi:

– Cái gì đây, bên trong có gì?

Sư đáp:

– Một cái rương cũ đựng kinh sách để mối khỏi xông.

Triệt bắt mở ra. Sư và tiểu hì hục mở nắp. Bên trong toàn kinh Phật và mấy bộ cà sa bạc màu. Gõ vào nắp rương kêu lanh canh, Triệt biết là đồ đồng, nghĩ bụng “Cái này dùng làm hậu sự chắc tốt”, nhưng thấy nó cồng kềnh quá, nên cũng không thiết lấy.

Đã có mục đích hành động, Khoan Triệt dẫn quan đến thẳng chùa Chiêu Thiền, đem theo cỗ xe ngựa làm phương tiện chuyên chở.

Thấy quân Nguyên lại kéo đến, biết có chuyện chẳng lành, tăng già Khắc Nguyên không chịu mở cổng, ông nói:

– Các ngài đã đến lục soát rồi, trong chùa chẳng có gì để lấy, xin đừng quấy quả cửa thiền, cho bần tăng tịnh tâm làm Phật sự.

Khoan Triệt gắt:

– Cứ mở cửa ra rồi hẵng nói. Nếu chần chừ ta sẽ cho quân phá cổng.

Trụ trì đành phải mở cửa cho lũ kẻ cướp. Đám lính xông vào, Khoan Triệt lên tiếng:

– Phụng mệnh thiên tử Đại Nguyên, ta đến chùa trưng dụng chiếc rương đồng để dùng vào việc quân, lão có ý kiến gì không?

Tăng già chắp tay đáp rằng:

– Nam mô A Di Đà Phật, cái rương cũ vốn là di vật của thiền sư Từ Đạo Hạnh, vị thánh tổ của chùa. Đối với các ngài nó chẳng có giá trị gì, nhưng với chùa lại là món đồ trân trọng. Xin ngài niệm tình đừng lấy, kẻo bần tăng mắc tội với tiền nhân.

Khoan Triệt khoát tay cương quyết:

– Lấy là lấy, không nói lằng nhằng nữa. Nếu chống đối, ta sẽ thiêu rụi chùa rồi cũng lấy đi, chi bằng tự động giao nộp.

Sư Khắc Nguyên bất lực, chỉ biết cùng chú tiểu quỳ trước Phật đường tụng Đại Bi Tâm Đà La Ni, giữa lúc bọn lính Nguyên vật tung kinh sách và áo mũ cà sa rồi hè nhau khiêng chiếc rương đồng ra xe ngựa.

Tương truyền, thuở thiếu thời, Từ Lộ đã gánh trên vai mối thù giết cha do sự hiểm ác của đạo sĩ Đại Điên, kẻ tà tâm nhưng giải pháp thuật. Đến tuổi trưởng thành, Từ Lộ quyết chí sang Tây Thiên học làm phép để đấu với Đại Điên, đòi món nợ máu. Trên đường thiên lý, chàng trai trẻ phiêu dạt đến một am nhỏ ở đâu đó dưới chân núi Thiên Sơn, nước Đại Lý. Thấy người trai rách rưới đói khát, sư trụ trì thương tình cho tá túc. Khi biết được nỗi niềm u uẩn trong lòng Từ Lộ, thầy có ý khai tâm, hướng chàng ta giác ngộ con đường Phật pháp để hóa giải nghiệp chướng ân oán. Thầy bảo “Oán cừu chồng chất oán cừu, bao giờ cho dứt. Trả được bán mà trừ bạo giúp đời thì hãy làm. Con đọc sách này, biết đâu ngộ ra điều hay lẽ phải”.

Ông đưa cho Từ Lộ cuốn kinh Đại Bi, Lộ đọc một lần rồi đọc lại lần nữa, thấy lòng nhẹ nhõm hẳn, bèn xin quy y thiền môn. Trụ trì đặt pháp danh cho Lộ là Đạo Hạnh như lời răn dạy đệ tử phải bền lòng đeo đuổi con đường đức độ hạnh phúc. Ở với thầy được năm năm, Đạo Hạnh xin trả về cố hương. Trước lúc ra đi, thầy dặn dò tiểu tăng “Ta đã già rồi, không còn nhiều thời gian truyền bá đạo pháp nhà Phật cho nhân thế. Con hãy thay ta làm việc này. Trong chiếc rương đồng kia chứa toàn kinh kệ, cỗ xe và con ngựa duy nhất của chùa sẽ giúp con đưa rương sách về bản quán bình an vô sự”. Đạo Hạnh gạt nước mắt lạy tạ sư thầy, ngập ngừng xuống núi. Quả nhiên, đường về muôn dặm gập ghềnh mà ngựa xe rong ruổi một lèo, đã không gặp sự phiền nhiễu lại hay được quý nhân giúp đỡ miếng ăn, chỗ ngủ.

Trở về cố quốc, Từ Đạo Hạnh ở ẩn tại chùa Thiên Phúc dưới chân núi Sài Sơn, chuyên tâm niệm chú Đại Bi, giải kinh giảng đạo cho thí chủ thập phương mà không đoái hoài đến chuyện trả thù trả oán. Nhưng chính trong tâm thức vô ngã mà ngài có được cơ duyên tiếp cận sự vi diệu dị thường của thế giới thần Phật, để rồi trả được bán cừu xưa, trừ được nạn cho đời và tái sinh trong một kiếp đế vương Việt quốc.

Chuyện kể rằng, ngài cũng hay thăm thú đồng đạo các nơi và từng tu tập tại chùa Chiêu Thiền một thời gian. Trước lúc Từ Đạo Hạnh hóa thân chuyển kiếp, ngài dặn dò đệ tử “Ba đời sau sẽ có biến cố lớn. Bấy giờ các di vật của ta khó mà giữ được, các con đừng để chung một chỗ, hãy đem chia cho những chốn danh lam nơi ta từng thiền định, để các đồ ấy minh chứng cho sự lan tỏa của giáo lý thánh tổ tới thập loại chúng sinh”.

Theo lời căn dặn, đệ tử của Từ Đạo Hạnh chia các đồ vật của ngài cho các chùa cất giữ. Nơi này thiền trượng cà sa, nơi kia nghiên bút di cảo, nơi nọ chuông mõ tràng hạt… riêng chùa Chiêu Thiền lưu giữ chiếc rương đồng do ngài đem về từ Vân Nam, Trung Quốc.

Một trăm mười năm sau, triều đại thay đổi, nhà Trần thế chỗ nhà Lý làm vua trăm họ. Trần Thủ Độ, người thiết kế cuộc đổi ngôi kỳ vĩ ấy, hẳn nhiên không thể bỏ qua dấu tích của triều đại trước còn tiềm tàng trong dân gian, vốn là căn nguyên của nỗi hoài niệm nước cũ vua xưa. Chính cái huyền thoại Từ Đạo Hạnh hóa sinh làm Lý Thần Tông khiến cho ông trăn trở nhiều ngày rồi quyết định làm một việc có thể trái đạo người nhưng lại góp công vào việc ổn định nền móng cai trị của triều đại mới, theo một cách nghĩ đơn giản và thực dụng “Dân chúng lễ bái Đạo Hạnh ắt nhớ đến Thần Tông, muốn người ta mai một nỗi nhớ thì phải giảm thiểu thánh tích”.

Chùa chiền là chốn thờ phụng nghiêm cẩn, để tránh tai tiếng dễ tạo nên sự bất bình, Trần Thủ Độ không thẳng tay hành động công khai mà cho bí mật tìm hiểu rồi sai người đột nhập vào chùa Thiên Phúc trộm cắp các di vật của thiền sư họ Từ. Nhưng đạo tặc chỉ lấy được chuỗi tràng hạt và cái mõ gỗ mít mà theo điều nghiên đích thị là đồ hành lễ của Đạo Hạnh lúc sinh thời. Kẻ gian cũng mò đến chùa Chiêu Thiền, song hai thằng khiêng không nổi cái rương đồng chứa kinh kệ, đang loay hoay tính kế thì bị nhà chùa phát hiện, chúng đành bỏ chạy. Nhớ lời di huấn của thánh tổ xưa, trụ trì thời ấy đem rương đi chôn giấu. Hơn ba chục năm sau, khi thế sự đã bình ổn, việc thanh tảo dấu tích cựu triều cũng chẳng còn ai bận tâm, nhà chùa cho đào chiếc rương lên thì nó đã gỉ xanh. Ngại kẻ gian dòm ngó, chùa không đánh bóng, để lớp áo thời gian khuất lấp giá trị thánh tích.

Sự tiên đoán của thiền sư Đạo Hạnh về biến cố tương lai quả là nhiệm màu nên đã tránh được phần nào tác động hủy hoại chứng tích một thời từ cuộc thế dâu bể. Dẫu vậy, sự biến thiên của con tạo và sự can thiệp của con người cũng làm thui chột dần, thất thoát dần dấu ấn vật chất của bậc vĩ nhân. Có điều, trong nước cờ đổi ngôi của Thái sư Trần Thủ Độ, ông chưa hề tính đến giá trị tinh thần của triết lý tam giáo đồng nguyên trong đời sống dân gian. Cho dù thánh tổ chẳng để lại di vật gì và có hay không sự chuyển kiếp từ Đạo Hạnh sang Thần Tông, thì cái bóng của ngài vẫn tồn tại mãi trong tâm thức của người Việt.

Khi quốc biến, nhiều sư sãi trai trẻ trong chùa Chiêu Thiền đã đi lánh nạn hoặc cởi bỏ cà sa theo vua đánh giặc, nhiều pho tượng và đồ tế tự quý giá đã được cất giấu. Riêng chiếc rương đồng, thầy Khắc Nguyên không nỡ đem chôn lần nữa, sợ lòng đất sẽ hủy hoại nặng thêm thánh tích của thánh tổ. Sư cho rằng, nhìn bề ngoài cũ kỹ mốc meo như thế, chắc gì lũ kẻ cướp ngoại bang thèm để mắt tới báu vật vô giá. Rồi quân Nguyên đến cướp chiếc rương, lão tăng tụng kinh cầu khẩn Quan Âm Bồ Tát xá cho kiếp nạn của nhà chùa.

Chiếc rương dài sáu thước năm tấc, rộng hai thước bảy tấc, sâu một thước chín tấc, trông giống cái hòm chôn người chết, nhưng không có nắp rời như áo quan mà đậy nắp bằng bản lề gắn trên thành rương. Người nhỏ bé có thể nằm gọn trong đấy, người hơi quá khổ thì co chân lại cũng xong.

Trở về quân doanh, Khoan Triệt sai lính dùng cát đánh sạch gỉ xanh bám trên rương, cọ mài cho bóng lộn như gương rồi đốt trầm tẩy uế mùi tanh tao của đồng. Y còn cho làm cái bệ gỗ có một đầu vát lên và hai chiếc ghế gỗ cao bằng chiếc rương. Khi trời xẩm tối, Triệt chỉ huy đám lính vận chuyển hương đồng vào hoàng cung để tiếp kiến Trấn Nam Vương.

Thoát Hoan đang đánh trần ngồi hưởng gió từ hai cái quạt nan của tôi tớ, nghe lính hầu bẩm báo có Hữu thừa Khoan Triệt xin gặp, y lầm bầm trong miệng “Tối rồi mà còn thưa thốt gì nữa đây, phiền quá”. Chẳng qua Hoan ngại mặc áo, cởi trần tiếp thuộc tướng thì mất uy thế, khoác lệ bộ thì nóng nực hành hạ khổ sở.

Thấy bọn lính khệ nệ khiêng chiếc rương vào sân, mặt đồng phản chiếu ánh đuốc cứ vàng chóe lên khiến chủ soái mừng rơn, nghĩ thầm Khoan Triệt đem dâng rương châu báu.

Triệt có vẻ tự tin, vái chào Thoát Hoan rồi thưa gửi:

– Tại hạ kiếm được món đồ, nay xin dâng lên đại vương, chắc ngài sẽ vừa lòng.

Thoát Hoan nhấp nhổm, đòi mở xem ngay. Nắp rương bật ra, bên trong chỉ có cái kệ gỗ và hai chiếc ghế xếp nằm. Y cụt hứng mà rằng:

– Ngươi dâng cho ta cái này để làm gì? Mấy mẩu gỗ làm hình nhân thế mạng đem chôn theo quan tài à?

Khoan Triệt toe tét cười, đáp:

– Không phải vậy, ngài chờ cho một lát.

Y sai lính đem thùng ra giếng thơi trong cung lấy nước đổ đầy rương, cho kế ghế ở hai đầu, rồi thủng thẳng nói:

– Xin mời đại vương vào ngự giải nhiệt.

Thoát Hoan lưỡng lự hồi lâu mới chịu thay áo, mặc đồ mỏng leo vào rương nằm lên kệ gỗ, một ghế kê đầu, một ghế gác chân. Nước chỉ lấp xếp ngang bụng, nhưng được múc từ giếng nên rất trong mát. Tướng mạo chủ soái tầm thước, miệng mũi cần hít thở nên đầu phải nhô cao, còn đôi chân có thể tùy tiện co lại một chút mà ngâm trong nước hoặc duỗi thẳng ra kê lên ghế. Cái bục gỗ vát thoai thoải làm đầu cô không mỏi, rất tiện lợi và thoải mái. Ngâm nước mát lạnh, cơ thể sảng khoái hẳn lên, Thoát Hoan hồ hởi khen:

– Hảo ý, có thể nằm cả đêm mà ngủ đẫy giấc. Ta sẽ hậu thưởng cho Hữu thừa.

Khoan Triệt mừng ra mặt, y tự cho mình là bậc tài trí, chỉ một mưu chước cỏn con đã lách được nạn còn lập được công.

Hoan hỏi Triệt:

– Theo người, có nên tháo rời cái nắp ra cho đỡ vướng víu?

Triệt đáp:

– Tùy ngài thôi. Nhưng để nguyên còn có thể dùng vào việc khác.

Hoan không nói gì. Biết chủ soái thuận theo ý mình, Triệt càng đắc chí.

Ngày hôm sau, chưa qua canh thân Thoát Hoan đã sai tôi tớ soạn sửa nước nôi để ngài ngự sớm. Bọn lính tíu tít đi xách nước và rắc hoa vào cái rương mà chủ nhân gọi là “thủy sàng”. Tôi tớ nào mà chẳng vui, đại vương an giấc sớm thì người hầu kẻ hạ đỡ cực.

Viên chủ soái ngâm nước được nửa canh thì quân lính chạy vào báo:

– Có thư tín từ Thiên Trường gửi ra.

Thoát Hoan không chịu rời chỗ, nằm trong “thủy sàng” ra lệnh cho thư lại đọc thư. Giảo Kỳ thông báo với Trấn Nam Vương về việc cha con thế tử đem quân đánh chiếm Trường Yên, sẽ tiến ra Thiên Trường nay mai nên xin lệnh rút. Hoan nghĩ “Thiên Trường là lá chắn của đại quân, nó mà rút thì không ổn”, bèn sai thư lại phúc đáp cho Giảo Kỳ “Án binh tại Thiên Trường, chờ thời cơ kết hợp với Toa Đô ép chết bọn Trần gia”.

Gã đại vương nằm mơ màng được một lúc, lại có quân vào cấp báo:

– Bình chương A Lý Hải Nha xin trình diện.

Hoan nhổm dậy, chưa kịp nói năng gì thì một tên khác lại chạy vào hổn hển thưa:

– Sát Tháp Nhi Đài xin cầu kiến, Nạp Hải và Lý Bang Hiến đến tạ tội.

Chúng là tướng ở ngoài mặt trận mà chạy về cả tất có chuyện dữ. Hoan nhảy tót ra khỏi bồn, vội vàng thay áo xống rồi hớt hải chạy ra chính điện.

Một bọn tướng lĩnh dáng bộ như ma lem, võ phục rách bươm, máu me đỏ lòm mặt mũi cùng khom lưng với đại vương. A Lý Hải Nha là võ quan cao cấp nhất, lên tiếng trước:

– Chương Dương đã thất thủ, bọn Trần gia đông như kiến nên các tướng đánh không lại, buộc phải rút lui. Xét thấy ai cũng có tội, chẳng qua lực bất tòng tâm, mong chủ soái nương tay.

Thoát Hoan tốc tối gào lên:

– Tổn thất bao nhiêu, các tướng ai còn ai mất, đã kiểm đếm chưa?

Bình chương A Lý bẩm báo:

– Tại hạ giữ được mười lăm thuyền và hai ngàn tám trăm quân.

Sát Tháp Nhi Đài lên tiếng, thừa cơ đổ vấy cho A Lý:

– Bình chương giành quyền điều khiển bình thuyền buộc tiểu nhân phải chạy bộ, nay còn ngàn hai bộ binh và bốn trăm kị binh.

Lý Bang Hiến trình bày:

– Tiểu nhân ít quân, chỉ có một ngàn kị mã nhưng cũng còn một trăm năm mươi tên sống sót.

Nạp Hải mừng rơn vì thiệt quân ít hơn bọn khác, miệng lưỡi trở nên cứng cỏi:

– Tại hạ đánh một trận quyết liệt, bảo toàn hơn sáu ngàn binh.

Thoát Hoan trợn mắt gầm gừ:

– Bọn khác đâu cả rồi, các ngươi mau cho ta biết?

A Lý nói:

– Nghe nói binh thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ bị đánh tan tác, rút chạy về hướng nam.

Nạp Hải nói:

– Tôn Hựu dẫn quân chạy hướng khác, nay không biết ở đâu.

Lý Bang Hiến nói:

– Theo lời mấy tên lính sống sót thì quân của Lưu Thế Anh bị đánh tan, Thế Anh dồn xuống sông, không biết còn sống hay đã chết.

Lần này thì Thoát Hoan bủn rủn thật sự, không còn hơi sức để gào thét, y rên rỉ như người mắc bạo bệnh:

– Nghe các ngươi nói mà ta ớn lạnh xương sống. Một đám chiến tướng lẫy lừng chỉ huy bảy vạn quân, nay còn được hơn vạn. Nếu Bột La Hợp Đáp Nhĩ và Tôn Hựu tốt số giữ được một nửa lực lượng của chúng, thì mấy người đã thí mạng hơn bốn vạn tinh binh thiên triều rồi. Đánh trận mà hèn kém như vậy có xứng làm tướng không? Công tội sẽ xét sau, bây giờ phải tìm cách đối phó. Ta triệu tập toàn thể tướng lĩnh, một canh giờ nữa họp bàn việc quân.

Bọn bại tướng cáo lui, chủ soái quay vào cung tiếp tục giải nhiệt trong cái “thủy sàng”. Y cho rằng “Đã thua rồi, có ba đầu sáu tay cũng chẳng cứu vãn được. Thà nghỉ ngơi cho khỏe người, còn hơn đóng bộ ngồi một chỗ mà than van cái miệng, đôi tay chẳng biết làm gì ngoài việc vuốt mồ hôi đầm mặt”.

Nhưng đầu lĩnh Nguyên Mông muốn tranh thủ thư giãn cũng chẳng được, vừa nhúng mình vào nước thì quân hầu lại chạy vào thưa bẩm có mười mấy tiểu tượng trước sau lục tục kéo đến trình diện đại vương. Thoát Hoan phát hoảng, y lờ mờ đoán biết nguyên do, đành tạm quên cái “thủy sàng” mát mẻ để lại đóng bộ ra gặp lũ tép riu.

Chúng là đám hạ cấp trông coi những đồn trại nhỏ quanh Thăng Long, nay lũ lượt kéo về thì coi như rồi đời, quân Trần đã vây tứ phía, phải tính kế cho mau kẻo hối không kịp. Tên này thưa địch quân lướt như gió, loáng một cái đã san phẳng trại. Tên kia bẩm đối phương như cọp dữ, mà chúng thì bé như chuột nhắt, chẳng bõ cho họ giắt răng. Tên nọ kể lể quân Trần trẩy qua như thác lũ, nhìn thấy đồn có loe ngoe vài mống, họ chẳng thèm đánh lại bảo rằng cuốn xéo đi cho rồi.

Thoát Hoan vò đầu bứt tóc, chỉ mong các tướng lĩnh cao cấp hội sớm, nghe riết đám tiểu tướng bẩm báo làm đôi tai của yù đặc, còn trí óc thì hỗn độn cả mớ đồn trại chẳng nhớ nổi cái nào với cái nào.

Các đầu lĩnh lũ lượt kéo đến. Thấy đám tiểu tượng như ruồi nhặng vo ve quanh tại Trấn Nam Vương, Bình Chương A Lý lên giọng bề trên:

– Thượng cấp họp bàn việc quân, bọn người ra ngoài cả đi.

Thoát Hoan tỉnh ngủ, trợn trừng mắng A Lý:

– Ngươi cũng là bại tướng như chúng thôi. Ở đây ta là người quyết định ai được tham dự họp bàn quân cờ.

A Lý Hải Nha cụp mắt, im thin thít. Hoan chỉ thị cho bọn tiểu tướng:

– Ta biết các ngươi không đủ binh lực đánh lại địch quân nên không bắt tội. Nay cho xuống trại nghỉ ngơi, sẽ giao việc sau.

Bọn Chiêu thảo, Tổng bả bái tạ đại vương, quay gót lui ra. Ánh đèn nến soi tỏ khuôn mặt nhễ nhại mồ hôi của đám đầu lĩnh, đứa nào đứa nấy mắt lơ mày láo hoang mang chờ đợi chủ soái lên tiếng. Mấy kẻ bại trận đã thay áo xống, nên Lý Hằng, Khoan Triệt và Nạp Tốc Lạt Định không hình dung nổi sự thê thảm mà đồng bọn vừa trải qua. Thoát Hoan nín khe, chẳng buồn nhắc lại trận bại vong ở Chương Dương mà đi thẳng vào vấn đề cốt lõi:

– Các người vừa thấy đấy, bọn giữ đồn binh quanh Thăng Long thua chạy về cả. Như vậy là địch quân đã ở rất gần, bây giờ tính sao đây?

Khoan Triệt nói:

– Thành Thăng Long khá vững, nên cố thủ tại đây. Một mặt cho đại quân đóng trong thành, cử hai đạo binh động ngoài thành, trong ngoài tương trợ lẫn nhau, có thể giữ tới mùa thu. Mặt khác cho người về triều xin viện binh. Có thêm lực lượng, ta sẽ phản công.

Lý Hằng nói:

– Không được. Long thành nằm bên hữu ngạn sông Hồng, nếu quân Trần kiểm soát dòng sông ta sẽ hết đường tiến thoái, việc vận lương cũng tắc luôn. Binh thuyền chẳng còn nhiều, cầu phao mà bị phá thì đại quân đi về đâu? Chi bằng rút sang tả ngạn, tiến thoái đều thuận lợi.

Thoát Hoan dè bỉu chê Hằng:

– Ta giao cho hơn ba vạn quân thủy bộ chỉ để giữ cái cầu mà còn sợ giữ không nổi, thử hỏi ngươi làm tướng kiểu gì?

Lý Hằng chống chế:

– Tại hạ nói vậy không phải sợ không giữ được. Nếu đối phương ngang bằng thì há gì mà sợ. Quân Trần thế đang lên, ngộ nhỡ chúng tung mười vạn quân đánh cầu, bấy giờ sẽ khó bề chống đỡ.

Đường Ngột Đãi nói:

– Nên theo kế của Lý Hằng. Ở Thăng Long ta chỉ còn không đầy hai chục vạn binh, nếu chia quân trong ngoài thì chỗ nào cũng yếu. Sang tả ngạn co cụm lại, giặc tất phải gờm, không dám tiến đánh ồ ạt.

Thoát Hoan hỏi:

– Bọn Toa Đô, Giảo Kỳ và Bột La Hợp Đáp Nhĩ nên tính sao đây?

A Lý Hải Nha ngập ngừng một lát mới dám mở miệng:

– Theo tại hạ, Toa Đô và Giảo Kỳ không nên dịch chuyển, nếu họ rút đi thì bọn Trần gia sẽ rộng đường tiến quân ra bắc, lúc ấy càng nguy hơn. Bột La Hợp Đáp Nhĩ chạy xuống phía nam, quân Trần kiểm soát đoạn sông qua Khoái Châu, nên không chắc về được Long thành mà có thể sẽ hội quân với Giảo Kỳ hoặc ra biển rồi quay vào bằng lối khác.

Thoát Hoan lại hỏi:

– Đã có thông tin về Tôn Hựu chưa?

Đám tướng nhìn nhau, chẳng ai hay biết viên Vạn hộ này đang ở đâu. Bấy giờ Nạp Tốc Lạt Đinh mới lên tiếng:

– Không chạy về đây thì có thể Tôn Hữu dẫn quân lên tây bắc, nơi y đã quen thuộc lối nẻo. Nếu đúng vậy cũng tốt, Tôn Hựu sẽ cản đường đám dân binh từ trên núi tràn xuống tham gia công phá Thăng Long.

Thoát Hoan nhìn Nạp Tốc Lạt Đinh bằng ánh mắt dò xét. Ai cũng biết Tôn Hựu là thuộc tướng dưới quyền của gã Bình chương chỉ huy quân Vân Nam, họ không móc nối với nhau thì chớ kể. Biết Trấn Nam Vương có ý ngờ vực, Nạp Tốc Lạt Đinh nhanh nhảu chuyển hướng trọng tâm:

– Tại hạ thấy cần rút sang bờ trái càng sớm càng tốt. Có dấu hiệu bão đang đổ về trong nay mai. Dông bão ở xứ này ghê gớm lắm, nước sông cuồn cuộn kết hợp với gió thổi mạnh chỉ ba hồi là chiếc cầu của Lý Hằng tan nát, bấy giờ muốn sang sông cũng phải mất vài tuần làm cái mới.

Bọn đầu lĩnh giật mình kinh sợ. Chủ soái đập bàn quát lớn:

– Tại sao bây giờ người mới nói?

Nạp Tốc phân bua:

– Theo kinh nghiệm phán đoán thôi, chưa có gì chắc chắn nên tại hạ không dám bẩm báo. Nếu đại vương quyết định rút quân sang tả ngạn thì nên tiến hành ngay.

Thoát Hoan rối rít truyền lệnh:

– Không họp bàn nữa. Tổ chức chuyển quân khẩn cấp. A Lý Hải Nha, Sát Tháp Nhi Đài và Nạp Hải dẫn quân rút trước, tìm chỗ đất cao trú đóng. Đường Ngột Đãi tổ chức vận chuyển lương thực và lều bạt theo sau để lập trại. Khoan Triệt tháp tùng trung quân. Khi ta qua sông thì Lý Hằng bắt đầu rút. Nạp Tốc Lạt Định đoạn hậu, có nhiệm vụ dỡ cầu phao, đề phòng địch quân sử dụng.

Bấy giờ sắp tàn canh hợi, bọn đầu lĩnh các quân nháo nhào về trại để tổ chức di tản. Tuy mệnh lệnh của chủ soái đều phải răm rắp thi hành, nhưng người vui kẻ buồn, mỗi tên mỗi tâm trạng khác nhau.

Bọn bại trận ở Chương Dương cho rằng Thoát Hoan có thành kiến nên sai chúng đi tiên phong, nếu gặp địch quân thì gắng mà chống đỡ. Đường Ngột Đãi hí hửng nhận việc chuyển lương, có lẽ do ăn ở phải đạo nên bỗng dưng “chuột sa hũ nếp”. Khoan Triệt gật gù đắc chí nhờ vào chiếc rương đồng thành ra được ưu ái rút quân đoạn giữa, tránh cái nạn “hữu sự, thủ vĩ tiên khốn” . Lý Hằng phàn nàn chỉ vì một câu lỡ lời mà chủ soái cho rút quân áp chót, nhưng không sao, thiếu gì cách luồn lách an toàn. Nạp Tốc Lạt Đinh biết Thoát Hoan chẳng ưa mình, y nghĩ bụng “Đoạn hậu cũng được, sang kịp thì sang, chẳng sang thì ở lại hữu ngạn hội quân với Tôn Hựu rồi thừa cơ dong thẳng về Vân Nam”.

Cũng vì cái sự tích trữ quá đà khiến cho trung quân Trấn Nam Vương mỗi ngày mỗi phình to bởi những món cống nạp, dâng tặng từ đầu lĩnh các quân. Hễ vớ được bất kể thứ gì mới lạ và đẹp đẽ, quý giá và hiếm hoi là chúng thì thọt đem tới cho chủ soái, hy vọng được ngài nâng đỡ chút đỉnh công danh. Nếu ở yên một chỗ thì quá lắm làm thêm nhà kho chứa đồ, nhưng phải di chuyển thì quả là tội nợ của bọn nô bộc.

Lệnh di dời ban ra trong đêm, đội ngũ phục dịch Thoát Hoan hối hả gói ghém đồ đạc, chuẩn bị ngựa xe để chuyên chở khối lượng đồ sộ hành lý bao gồm cả đồ ăn cướp lẫn đồ mang theo. Hai mươi cỗ xe song mã chất ngất đủ thứ thượng vàng hạ cám, từ tiện nghi sinh hoạt cho đến của nở vật chất vơ vét được trong cuộc trường chinh trận mạc của bậc đại vương nước lớn. Vậy mà còn hàng đống thứ không biết nhét vào đâu, trong khi chỉ còn một cỗ xe chưa xếp đồ. Bọn tôi tớ cãi nhau ỏm tỏi để giữ chỗ cho công cụ phục dịch đại vương thuộc bộ phận do mình phụ trách; thằng lo việc xí muốn đem cái bộ đại tiện hục hặc với thằng quản việc rửa quyết mang cái chậu ngâm chân; đứa phụ kì lưng đòi chất giỏ đá cuội giằng co với đứa đảm kê mông tranh xếp mấy bịch gối lông vũ.

Thấy đám hầu chí chóe ngoài sân, Thoát Hoan hỏi Tổng quản nội vụ Vương Hạo:

– Chúng nó đang cãi nhau vì chuyện gì?

Viên phụ trách hậu cần thưa:

– Bẩm, mấy đứa giành chỗ xếp đồ nghề của chúng. Việc này không đáng để ngài quan tâm.

Hoan lại hỏi:

– Cái “thủy sàng” của ta cho lên xe chưa?

Hạo đơ lưỡi, nói lắp bắp:

– Dạ… hình như chưa. Để tiểu nhân đi thu xếp ngay.

Hoan lừ mắt:

– Cái xe còn lại chở “thủy sàng”, mấy thứ khác bỏ lại hết. Ta mà không nhắc nhở thì người gánh tội to đấy. Nhanh chân lên.

Vương Hạo chạy ra sân quát bọn tôi tớ bỏ đồ linh tinh xuống, cỗ xe cuối cùng ưu tiên chở “thủy sàng” của đại vương. Hết cãi nhau, mấy tên hầu lại thầm thì kể lể, thằng lo việc xí phàn nàn “Lúc đại vương mệt mà không có cái cho ngài dùng thì khốn, đành ôm bộ theo người vậy”, thằng kì lưng than thở “Cái bô nhẹ tênh xách một tay cũng được. Đống đá cuội mà công trên lưng thì thân tạo có khác gì ngựa thồ”.

Khi chủ soái cho lui binh, mỗi Lý Hằng là tiện lợi nhất, không phải mất công di chuyển đến đầu cầu để vượt sông. Quân của y đóng hai đầu cầu phao, cứ gói ghém lều trại là xong, nhưng cái lệnh “áp chót” của Thoát Hoan buộc Hằng phải tương kế tựu kế, tìm chỗ lách mà không phạm lệnh. Trước nay, với ba vạn quân thủy bộ, Hằng đóng trại bên hữu ngạn hai vạn rưỡi, vừa gần kinh thành lại thuận tiện tương hỗ với các lực lượng khác; phía tả ngạn chỉ có năm ngàn quân canh giữ đầu cầu. Tranh thủ lúc các đạo quân chưa tới, viên Tả thừa cho hai vạn binh từ hữu ngan kéo sang tả ngạn, coi như một sự đổi đầu, bên tả ngạn có hai vạn rưỡi, bên hữu ngạn chỉ còn năm ngàn quân, vẫn đảm bảo chức phận lại sẵn sàng đội ngũ bám gót đại quân, quá lắm thì bỏ rớt một phần nhỏ quân số ở lại bên kia sông.

Là con sông lớn nhất Đại Việt, vào mùa mưa lũ, đoạn sông Hồng chảy qua kinh thành có lúc rộng tới vài dặm. Cầu phao của Mông Thát được cột ghép bằng hàng trăm thuyền bè cướp đoạt của ngư dân, rồi đóng ván lên mạn để níu giữ và thuận tiện đi lại. Lớp ván bắc qua sàn thuyền dài như một con rắn khổng lồ, có thể đóng ngựa hàng ba hoặc bộ binh hàng bốn qua cầu. Khi có thuyền bè của Nguyên qua lại thì tạm gỡ một đoạn cầu phao để lưu thông phương tiện, thuyền qua rồi lập tức nối lại cầu.

Ngoài lực lượng kị bộ, dưới quyền của Lý Hằng còn có năm mươi chiến thuyền làm nhiệm vụ tuần tiễu trên sông nhưng cũng có thể dùng vào việc chuyển quân, tuy khá chậm trễ và chở được ít. Đoàn quân của Lý Hằng bắt đầu di chuyển từ canh tư, tới canh năm mới chuyển được vạn rưỡi người ngựa sang tả ngạn.

Đã vào thời điểm chạng vạng, nhưng bầu trời vô cùng u ám, mây đen cuồn cuộn trên đầu và gió càng lúc càng mạnh dần lên, đánh gãy cả lá đại kỳ “Lý Tả thừa” chưa kịp thu vén. Cho là điềm gở, Hằng hoảng sợ thật sự, giục quân khẩn cấp xuống cầu, huy động cả binh thuyền chuyên chở. Đoán chắc bão đang đổ về, y cùng đám thủ tục nhanh chân vượt sông sau khi dặn dò bọn ở lại ráng chờ đại quân kéo qua.

A Lý Hải Nha dẫn quân vượt cầu khi mưa bắt đầu rơi và gió thổi mạnh làm thành cầu vặn vẹo kêu răng rắc, dập dềnh trên mặt nước khiến người, ngựa rùng rình. Đoàn quân lương của Đường Ngột Đãi kéo đến khi quân của Nạp Hải chưa qua hết. Viên Tả thừa đòi đi trước:

– Ưu tiên quân lương, lỡ chậm trễ để bão hất xuống sông thì nhịn đói cả.

Nạp Hải không chịu, cự lại:

– Theo lệnh đại vương, quân tiên phong phải sang trước, ngài sang sau.

Đường Ngột Đãi dọa:

– Đại vương ban lệnh khi chưa gió bão, nay tình thế thay đổi, phải nhường đường cho quân lương. Nếu để thiếu lương, quân của ngươi sẽ bị cắt khẩu phần trước tiên.

Nạp Hải đành chịu lép, dẫn số quân còn lại ra bãi sông chờ xuống thuyền.

Đứng bên tả ngạn trông sang cảnh hồi loạn bên hữu ngạn, Lý Hằng nói với bọn thuộc cấp:

– May ta nhanh trí chuyển quân qua trước, cứ răm rắp theo lệnh đại vương thì bây giờ các ngươi khốn rồi.

Viên tiểu tướng Lý Quán nói:

– Bọn bề tôi chịu ơn chủ tướng lớn lắm, chỉ mong có dịp báo đáp.

Hằng tỏ ra khoái chí, cho rằng Quán là đứa trung thành, sẽ lưu ý cất nhắc vào chỗ xứng đáng hơn. Y tự nhủ “Nó cũng tên Quán mà dễ ra, còn cái thằng Quán kia hễ nhìn thấy mặt là muốn nọc ra đánh cho bõ ghét”.

Tên Quán mà Lý Hằng để bụng chính là Giám mã Dương Tự Quán. Ban đầu Hằng định cho y ở lại đi sau cùng với năm ngàn quân “áp chót”, nhưng bầy ngựa dự bị không chịu dời trại khi chưa có lệnh của quản ngựa. Dù hậm hực trong lòng, Hằng phải để Tự Quán và đám lính coi ngựa dẫn bẫy chiến mã qua sông.

Trôi nổi trong cuộc đại tàn sát, không biết đánh nhau thì phải nghĩ kế để sinh tồn, bọn chiến tướng có sở trường đao kiếm thì Dương Tự Quán có sở đoản luyện ngựa. Nghề dạy nghề, y sớm học được cách thu phục ngựa chiến. Bầy ngựa nòi Ả Rập, Mông Cổ quen dần với sự điều khiển của viên Giám mã, Quán trở thành chủ nhân mặc nhiên của những con ngựa cao lớn khỏe mạnh, cho dù y chẳng có quyền quyết định số phận của chúng. Tuy mang chức trách nhỏ nhoi quản lý dăm chục con ngựa làm nguồn thay thế khi ngựa của các tướng lĩnh trong binh đội bị giết hoặc trọng thương, song y luôn nhủ thầm “Chớ có xem thường ta, kẻ nào làm Quán này phật ý hãy coi chừng”.

Lúc qua cầu, Nông Trí Nãi gồng gánh trên vai cặp bồ đựng dụng cụ chải lông ngựa, nhưng Dương Tự Quán cho rằng quá nhẹ nên bắt chất thêm bốn bộ yên cương dự phòng. Gió mạnh, cầu phao chòng chành, Nãi liêu xiêu muốn ngã, Quán được dịp bợp tai rồi đe nẹt “Làm rớt yên ngựa xuống sông thì ta quẳng người xuống lấy”. Nhìn dòng sông đục ngầu cuồn cuộn chảy, Trí Nãi rùng mình, còn chút hơi sức nào cố mà lết cho tới bờ bên kia.

Năm vạn quân đã tề tựu ngoài thành chỉ còn chờ đại vương đến là tiến thẳng ra bờ sông. Gió bắt đầu thổi mạnh mà soái đội vẫn chưa thấy đâu, Khoan Triệt nóng ruột quá bèn vào thẳng hoàng cùng xem sao. Thấy đám lính đang chằng dây cột chiếc rương đồng trên xe ngựa, còn Thoát Hoan ngồi trong cung thưởng thức bữa sáng là món gà hầm thảo dược để bồi bổ sinh khí. Triệt bẩm báo:

– Gió đã nổi lên rồi, đại vương nên khởi hành sớm.

Hoan ngạc nhiên:

– Thật hả, ta ngồi đây có thấy gió máy gì đâu?

Triệt đáp:

– Cấm cung tường cao nên cản bớt gió. Nếu chậm trễ sợ không qua được.

Thoát Hoan buông đũa, không kịp chùi miệng chạy ra sân hét lớn:

– Đi thôi. Tả hữu, vệ sĩ, tôi tớ khẩn cấp lên đường.

Một cỗ xe tam mã bít bùng với hai chục cận vệ hộ tống từ vườn thượng uyển phóng ra, Hoan vén rèm leo vào, chiếc xe vượt lên hàng đầu, có năm chục thủ tục và ba trăm vệ sĩ tháp tùng. Theo sau là một đoàn dài xe ngựa chở đồ được hai trăm tôi tớ áp tải. Ra đến cổng thành, đội ngũ soái phủ đi đoạn giữa, tiền hậu tả hữu là năm vạn tinh binh của Hữu thừa Khoan Triệt và các tướng lĩnh khác.

Triệt chẳng lấy làm lạ khi chủ soái không cưỡi ngựa mà ngồi xe tam mã. Từ hồi ở Thiên Trường kéo quân về Thăng Long, bỗng dưng Trấn Nam Vương thích ngự trong cái xe bít bùng mà đố kẻ nào cả gan dòm dỏ bên trong có gì. Chẳng ai nói ra nhưng các tướng đều biết cả, thôi thì chốn riêng tư của ngài hãy để ngài tự nhiên thưởng thức.

Từ cổng thành đến bãi sông chưa đầy ba dặm nhưng mưa gió làm chậm trễ việc di chuyển do mấy chiếc xe chở nặng bị sụt lún xuống các hố bùn nước, buộc bọn lính phải hò nhau kéo đẩy từng chiếc một. Đoán biết tình hình ở phía cầu phao sẽ rất lộn xộn, Khoan Triệt dẫn thủ tục phi ngựa đến trước, chưa tới chân cầu y đã hò hét ầm ĩ “Trung quân đang tới, dẹp đường cho đại vương qua”.

Những tên lính đã xuống cầu cố sống cố chết mà chạy qua sông, bọn còn ở trên bờ đành dạt ra mở lối cho trung quân. Đội ngũ của Khoan Triệt qua cầu khi gió vần vũ dữ dội và mưa bắt đầu nặng hạt. Đoàn xe của đại vương đến nơi, Triệt dùng chuyển quân, ưu tiên soái phủ qua trước. Chiếc cầu oằn mình gánh mấy chục cỗ xe ngất ngưởng cứ cong lên gập xuống theo từng đợt sóng xối xả đập vào mạn. Nước mưa tạt tối mày tối mặt và những cơn lốc hung dữ thổi nghiêng ngả đám người đi theo hộ tống đoàn xe. Quan tướng soái phủ run cầm cập, tim thót lại sau mỗi cái lắc mình kêu ken két của tiếng gỗ nghiến vào nhau. Binh lính và tôi tớ ướt như chuột lột, vừa đẩy vừa lôi mấy con ngựa kéo xe đang chùn chân mỏi gối giữa lớp ván chênh vênh trên con sông cuồng nộ.

Nhìn chiếc cầu uốn éo xô lệch, có thể vỡ bụng bất cứ lúc nào, Khoan Triệt hối hả chia quân xuống bãi thuyền. Bọn thủy binh đã dằn thuyền và cột dây chằng chống thì được lệnh tiếp tục chở quân, chúng hoảng hồn thưa bẩm với viên Hữu thừa:

– Bão mạnh lắm, qua sông không an toàn. Xin tướng quân nán chờ cho mưa gió giảm bớt.

Khoan Triệt quát nạt:

– Trung quân còn hơn bốn vạn binh sĩ, biết chờ đến bao giờ. Các người phải chuyển quân bằng bất cứ giá nào.

Không dám kháng lệnh nhưng chúng cứ chùng chình tháo dây, gỡ dằn, hy vọng cơn bão sẽ qua đi. Đột nhiên mưa gió giảm dần rồi tạnh hẳn, bầu trời sáng sủa trở lại, vài tia nắng hắt xuống mặt sông lấp loáng. Khoan Triệt cả mừng, ngẩng mặt nhìn cao xanh, mà rằng:

– Ông trời cũng biết chiều người, không nỡ để quân ta khốn khổ gánh chịu tai ương của ngài.

Bọn lính Nguyên tranh thủ vắt áo, lượm nhặt tư trang bị gió thổi bay, chỉnh đốn đội ngũ, lũ lượt kéo nhau qua cầu. Binh thuyền cũng được khởi động, mỗi chiếc chở bảy tám chục quân, đón đưa chộn rộn bến bãi. Đội quân của Nạp Tốc Lạt Định đã đến bờ sông, nhưng thấy tình hình chuyển quân đang thuận lợi nên không có ý tranh chấp. Viên Bình chương chẳng vội, y cho quân dừng chân nghỉ ngơi cách đầu cầu nửa dặm.

Triệt sai lính kiếm một chiếc bàn đặt trên bờ, kêu thủ tục mang tới một vò rượu nút bằng lá chuối khô, ung dung ngồi uống và ngắm nhìn đoàn quân trẩy qua. Từ dạo chinh chiến phương Nam, một lần được uống thứ rượu bản địa có vị thơm nồng, cay đậm nhưng không gắt, say âm ỉmà chẳng hề làm nhức đầu, Triệt đâm ra mê mẩn, chỉ khoái uống loại này mà không thèm động đến bất cứ mỹ tửu nào khác. Vốn tửu lượng khá, uống độ nửa vò, Triệt thường có cảm giác ngất ngưởng như tiên ông, mà chưa một lần bí tỉ lè nhè như lũ nát rượu. Đối với y, cái xứ An Nam man mọi và dốt nát chẳng có gì đáng tiếc nuối ngoài thứ nước linh diệu đựng trong chiếc vò thô thiển được đậy kín bằng cái nút có mùi ẩm mốc ngai ngái.

Đang nhâm nhi thưởng thức ơn huệ của trời và hương vị của đời thì có tên lính già Hán tộc mon men lại gần phá đám cảm giác khoan khoái của Triệt, hắn nói:

– Bẩm ngài, nên giục quân khẩn trương hơn nữa. Ta đang ở tâm bão, gió mưa sẽ ập đến ghê gớm hơn trước nhiều.

Khoan Triệt cằn vặn:

– Ngươi lấy cơ sở nào mà dám khẳng định như thế?

Tên lính già thưa:

– Tiểu nhân là người Châu Giang, từng trải qua nhiều trận bão như thế. Chủ tướng hãy nhìn hướng đông mà xem, mây đen đang đùn lên khủng khiếp.

Khoan Triệt bật dậy, hò hét ba quân khẩn cấp vượt cầu. Đội binh thuyền dưới bến cũng hối hả tổ chức lượt chuyển quân thứ tư. Chốc lát đã thấy mây phủ kín trên đầu, cuồng phong quái vũ trút cơn thịnh nộ làm chiếc cầu quằn quại rung chuyển như con thú bị thương.

Đoàn quân của y chỉ còn hơn năm ngàn đang nối đuôi nhau xuống cầu, chợt đội ngũ rối loạn vì sự chen lấn của bọn binh sĩ thuộc quân Lý Hằng. Chúng phải đi sau, sao dám cả gan vượt mặt trung quân, Khoan Triệt nổi đóa dẫn bộ tướng nhảy vào can thiệp. Mạng sống bị đe dọa, bỏ ngoài tại sự hò hét của thượng cấp, đám người ẩu đả loạn xạ, bất chấp tất cả để cố vượt lên trước kẻ khác, nhiều thằng vật nhau cùng lăn tòm xuống sông, chìm nghỉm dưới dòng nước xiết. Không thể lập lại được trật tự, thây kệ đám quân hỗn loạn, Khoan Triệt và bọn thủ tục vung đao dẹp đường vượt thoát sang bờ bên kia.

Gió xoáy từ trên cao dội xuống và sóng mạnh từ mặt sông đập lên làm đứt tung các dây chằng cột, thổi bay từng mảng ván cầu, đánh tan tác và nhấn chìm những chiếc thuyền dùng làm phao, cuốn theo hàng ngàn sinh mạng xuống nước. Đội thuyền chở quân cũng bị sóng và gió vùi dập tả tơi, nhiều chiếc va vào nhau nứt toắc, nhiều chiếc bị quăng quật như một búi giẻ rách, không đầy mười chiếc cập được vào bờ, số còn lại vỡ nát hoặc chìm xuống đáy sông. Binh lính trên cầu và trên thuyền chết đuối hầu hết, một số tên vớ được ván gỗ làm phao lại bị nước cuốn trôi mất dạng.👁️️

Tin tức Trường Yên bị quân Trần đánh chiếm khiến Giảo Kỳ nhấp nhổm như ngồi trên đống lửa, chỉ sợ thế tử bất ngờ tiến quân ra Thiên Trường, bấy giờ vài vạn binh của y chống đỡ sao nổi. Kỳ lẳng lặng viết thư cho Thoát Hoan, trình bày hoàn cảnh và đánh tiếng xin rút về Thăng Long.

Bọn lính được thả về kể lể toàn điều tai nghe mắt thấy khiến quân tình hoang mang dao động, Giảo Kỳ sai thập cổ mấy thằng tới tra xét, chúng tình thật thông báo hơn chục vạn quân An Nam đang sửa soạn tiến đánh Thiên Trường. Gã thân vương hoảng loạn tinh thần, đầu óc lú lẫn chẳng nghĩ được mưu kế gì giải nạn. Lại nghe báo liên lạc từ Thăng Long đã trở về, Kỳ cho gọi vào ngay. Liên lạc trình hồi đáp của Trấn Nam Vương, Kỳ đọc mà đôi tay run lập cập, lá thư rơi xuống đất. Tổng bả Lỗ Cư Xích Khoát nhặt lên, tiện thể liếc mắt vào tờ giấy rồi đưa lại cho chủ tướng.

Thấy Giảo Kỳ ngồi đuôn mặt như kẻ mất hồn, Lỗ Cư Xích Khoát đánh bạo hỏi:

– Có phải Trấn Nam Vương từ chối việc rút quân ở Thiên Trường?

Kỳ đáp:

– Còn gì nữa. Binh thì ít, lương thì thiếu, thử hỏi làm sao đánh lại hơn chục vạn địch quân. Phía nam đầy giặc, phía bắc đầy giặc, Thiên Trường bị cô lập ở giữa, không cho rút tức là muốn ta ở đây chờ chết.

Lỗ Cư Xích Khoát nói:

– Biệt hồng thất tín. Vô lệnh tự quyết. Coi như ngài chẳng nhận được thư trả lời, không nhận được lệnh thì phải tự quyết định việc tiến thoái, ai dám trách.

Giảo Kỳ được tham mưu, mắt sáng rõ, nhưng vẫn còn một chút e ngại:

– Chỉ sợ Lưu Khuê không chấp nhận. Y là kẻ cứng đầu, dù muốn hay không vẫn một mực làm theo lệnh của Trấn Nam Vương.

Lỗ Cư Xích Khoát lại mách nước:

– Mấy hôm trước Lưu Khuê có đề nghị ngài dẫn binh lên ngã ba sông Trà Lý, từ đấy về Long thành cũng gần thôi. Còn Vạn hộ muốn cố thủ Thiên Trường thì mặc kệ ông ta tự lo lấy thân.

Giảo Kỳ mừng lắm, bèn ban lệnh nhổ trại gom quân, toàn binh đội rút về Thăng Long khẩn cấp. Để trả ơn viên Tổng bả bày kế giải nạn, Kỳ phong cho hắn làm tham nghị, một chức không có trong quan chế, nhưng được Kỳ lý giải là người giữ vai trò quân sư trong đội ngũ của mình. Trước lúc khởi hành, Giảo Kỳ không quên sai người đem thư tới cho Lưu Khuê đang đóng quân ở bờ bắc sông Đáy.

Lưu Khuê dẫn một vạn quân và bảy mươi chiến thuyền đến địa điểm tập kết mới được hai ngày, đồn trại chưa hoàn thành, chiến lũy còn dang dở, khi đọc thư của Giảo Kỳ trong lòng, không khỏi nghi hoặc. Kỳ cho biết đã dẫn quân lên ngã ba sông Trà Lý lập phòng tuyến, nhưng mấy hôm trước chúng chình không đi, sao bây giờ đổi ý nhanh vậy? Nếu đến Trà Lý vẫn phải để lại một bộ phận canh giữ hành cung Thiên Trường, cho người đi tìm hiểu khắc biết thực hư.

Viên Vạn hộ điều động hai toán thám mã, một toán quay về hành cung xem còn ai ở đấy, một toán phóng thẳng đến Trà Lý dò xét động tĩnh. Một canh giờ sau, toán thám mã thứ nhất trở về cho biết trong hành cung Thiên Trường không còn một tên lính, các trại xung quanh cũng dời đi hết. Lưu Khuê bắt đầu lo ngại, y có linh cảm gã thân vương nói một đằng làm một nẻo. Quả nhiên, đội thám mã thứ hai trở về thông báo chẳng có lực lượng nào ở ngã ba Trà Lý. Như vậy đã rõ, Giảo Kỳ dẫn hai vạn quân đào nhiệm khỏi Thiên Trường, bỏ mặc chiến hữu đối diện với một đạo quân An Nam đông hơn mười lần.

Lượng sức của mình, Lưu Khuê quyết định lui quân bằng thuyền, rút ra biển tuy có xa hơn nhưng an toàn nhất. Với bảy mươi chiến thuyền, không thể chở hết một vạn binh sĩ, Khuê cho tám ngàn quân lên thuyền theo dòng Đáy qua sông Đào đổ vào sông Hồng ra cửa Giao Hải, hai ngàn quân và năm trăm kị mã rút bằng đường bộ, men theo bờ sông mà đi. Trên bộ dưới sông được lệnh càn quét các làng mạc ven bờ, cướp cho bằng được thuyền bè lớn nhỏ để khi tới cửa biển có đủ phương tiện chuyên chở binh lính.

Không mất một mũi tên, không thiệt một người lính, quân dân nhà Trần đã thu hồi Thiên Trường trong những ngày đầu tháng năm năm Thiệu Bảo thứ bảy. Nghe tin giặc đã tháo chạy, vua Nhân Tông điều động Tiền điện chỉ huy sứ Lê Mạnh dẫn một vạn quân tiên phong từ Tam Điệp hành binh vượt sông Đáy, kéo vào tiếp quản vùng đất phát tích sự nghiệp nhà Trần. Vào thời điểm ấy, từ phía nam kinh thành Thăng Long cho đến Trường Yên đã sạch bóng giặc thù, quân ta hoàn toàn làm chủ một vùng lãnh thổ rộng lớn, tạo bàn đạp vững chắc cho cuộc tiến công cuối cùng nhằm quét sạch giặc Nguyên Mông ra khỏi giang sơn Đại Việt.

Chương 4

Chốt chặn Như Nguyệt, Hoài Văn Hầu xả thân báo quốc

Dàn trận Vạn Kiếp, Hưng Đạo Vương lập kế phá thù

Lại nói về Bình chương Nạp Tốc Lạt Đinh. Từ lúc chia quân cho Tôn Hựu tham gia phòng thủ Chương Dương, dưới quyền chỉ còn không đầy sáu nghìn binh mã, khi được Trấn Nam Vương sai đoạn hậu đại quân rút qua tả ngạn sông Hồng, Lạt Đinh đã dự tính kế hoạch thoát hiểm của riêng mình, nên chẳng hề lo nghĩ có sang được bờ bên kia hay không.

Lúc bão tràn qua, chẳng dại gì chường mặt ra chỗ trống trải ngoài bờ sông để hứng dông lốc đang hoành hành dữ dội, Nạp Tốc Lạt Đinh cho quân ẩn náu trong một ngôi làng ven đê bị bỏ hoang từ ngày khởi loạn.

Cuối giờ mùi, mưa gió ngớt hẳn, viên chủ tướng dẫn một toán kị mã ra sông xem xét tình hình. Cây cầu đã biến mất, các thuyền phao vỡ nát nửa chìm nửa nổi nhấp nhô trên mặt sông, vô vàn mảnh vỡ bị sóng đánh dập dềnh bên mép nước. Đội binh thuyền cũng tan tác hết, chỉ còn lại dăm chiếc nằm gãy đổ phía bờ bên kia. Nước sông dâng cuồn cuộn, mỗi lúc mỗi lên cao, báo hiệu lũ lớn đang đổ về.

Mấy ngàn binh sĩ tả tơi nằm ngồi vật vạ trên bờ sông, đăm đăm nhìn dòng nước đang lên bằng ánh mắt tuyệt vọng của những kẻ mất phương hướng, không biết nên đi đâu, về đâu? Chúng là quân của các binh đội đã qua cầu, do không thể tranh chấp với đồng bọn nên bị rớt lại trong bão tố. Thấy Bình chương xuất hiện, bọn chúng xúm lại cầu cứu, lời than tiếng kêu náo loạn cả bãi sông.

Nạp Tốc Lạt Đinh quát lớn:

– Tụi bay im miệng cả đi. Là quân của ai thì đứng riêng ra từng đội để ta còn biết. Bấy giờ muốn thưa bẩm thì một đứa lên tiếng thôi.

Bọn lính vội vàng tề tựu theo đơn vị. Quân của Lý Hằng có hai ngàn mốt, của Khoan Triệt có một ngàn tám, của Nạp Hải có năm trăm rưỡi, của Đường Ngột Đãi có hai trăm hai cùng với bảy xe lương đầy nhóc. Tên chỉ huy cao cấp nhất của đám lính bị bỏ rơi là Tổng bả Triệu Vinh thuộc quân Khoan Triệt, thay mặt cả bọn trình bày:

– Bọn tiểu nhân yếu thế nên bị bỏ lại, giờ như rắn mất đầu chẳng biết nên làm gì. Nay gặp được đại tướng quân, mong ngài bày đường chỉ lối.

Nạp Tốc Lạt Định hỏi:

– Tình hình lúc ấy ra sao, kể rõ cho ta biết?

Triệu Vinh đáp:

– Giữa lúc bão tố hoành hành dữ dội, trung quân chưa qua hết thì quân của Lý Hằng ào xuống đòi đi trước, hai bên ẩu đả kịch liệt, rồi sóng gió phá vỡ cây cầu, cuốn trôi hàng ngàn người. Đoàn thuyền cũng bị bão đánh tan hoang, người chết nhiều lắm.

Nạp Tốc Lạt Định nạt đám quân của Lý Hằng:

– Trấn Nam Vương đã có lệnh, binh đội của các ngươi phải rút sau trung quân, có phải muốn làm loạn không?

Bọn quân của Lý Hằng co rúm lại vì sợ bắt tội. Một tên Mông Cổ đánh bạo lên tiếng:

– Tổng bả chỉ nói đúng một nửa. Trung quân phải đi sau đoàn vận lương và bọn dựng lều trại, nhưng khi vừa đến thì họ cũng tranh đi trước nên nhiều xe lương còn nằm ở kia. Lúc trời lặng gió, họ không biết tranh thủ qua sớm, còn thủng thẳng như đi dạo mát, bọn tiểu nhân thấy ngứa mắt quá bèn can thiệp, thế là xảy ra xung đột.

Quân của các bên lại giở thói gầm ghè, phùng mang trợn mỏ chửi mắng nhau ầm ĩ, nhưng vì đứng tách biệt theo từng đội nên chúng chỉ đánh võ mồm, không dám xô xát trước mặt đại quan. Nạp Tốc Lạt Đinh chịu hết nổi, lớn tiếng quát tháo:

– Sắp chết cả nút mà còn thích sinh sự, nếu không câm miệng hết thì ta bỏ đi cho tụi bay tha hồ đánh chửi lẫn nhau.

Bọn lính im bặt. Bấy giờ viên Bình chương hạ giọng, mà rằng:

– Trong rủi có may, các ngươi chậm chân không xuống được cầu nên mới còn mạng. Những thằng cậy khỏe giành đường có khi bị nước cuốn trôi ra biển rồi. Bị bỏ lại nhưng còn sống chẳng tốt hơn à? Hãy nhìn sang bờ bên kia, đại quân đã đi mất hút, thế là bề trên phó mặc các ngươi cho số phận. Nước sông đang lên, thuyền bè chẳng có, vượt sông theo đại quân là điều không thể. Nay các người chỉ có hai lựa chọn, một là theo ta tìm đường quay về Vân Nam, hai là cứ ở đây mà chờ đợi. Các ngươi tính sao?

Hơn bốn ngàn binh sĩ Nguyên Mông đồng loạt quỳ rạp xuống, hô vang:

– Xin tướng quân cho chúng tôi theo ngài.

Nạp Tốc Lạt Đinh phấn khởi lắm, được bổ sung lực lượng mà không cần chủ soái điều động, y ra điều kiện:

– Nếu muốn theo ta, phải ghi nhớ điều này, từ nay mọi người là quân của Bình chương chính sự Nạp Tốc Lạt Đinh, không chia bè theo đơn vị cũ, tất cả phải tuân lệnh của ta. Đường về qua ngả Vân Nam an toàn hơn, nhưng không phải không có cạm bẫy, nếu nỗ lực đánh dẹp thì sẽ có nhiều cơ hội thoát nạn. Các ngươi có làm được không?

Bọn binh sĩ đồng thanh đáp ứng:

– Chúng tôi nguyện sát cánh với ngài mở đường về nước.

Từ dưới hàng quân, có một tên lính tiến lại gần Bình chương thưa gửi:

– Tiểu nhân có hai thằng con cùng trong quân ngũ, lúc náo loạn mấy cha con lạc nhau, nay chẳng biết chúng còn sống hay đã chết. Dù rất muốn theo tướng quân rút về Vân Nam, nhưng nghĩ tới chúng nó, tiểu nhân thấy không đành. Vậy xin ngài cho ở lại, chờ nước rút bớt, tiểu nhân sẽ tìm cách vượt sông tìm con.

Nạp Tốc Lạt Đinh nhìn tên lính già bằng ánh mắt cảm thông, y nói:

– Ta hiểu tình phụ tử của ngươi, nhưng nước sông đang lên, muốn vượt qua phải chờ vài ba ngày. Sang được bờ bên kia cũng chưa chắc tìm được đại quân. Người đã nghĩ kỹ chưa?

Nhướn cặp mắt đỏ hoe, gã lính già không đáp, chỉ lặng lẽ gật đầu. Nạp Tốc Lạt Đinh bảo “Thôi được, ta cho phép”, rồi sai quân đi thu lượm ván gỗ đóng cho lão một cái mảng bằng chiếc phản nhỏ và để lại một bao lương. Người cha bất chấp mạo hiểm quyết chí tìm con quỳ sụp xuống lạy thịnh tình của chủ tướng. Bọn binh sĩ rất cảm kích tấm lòng trắc ẩn hiếm thấy trong quân ngũ Nguyên Mông, giữa bậc tướng lĩnh hàng đầu với hạng tiểu tốt.

Nạp Tốc Lạt Đinh nấn ná ven sông thêm một ngày, chờ chỉ thị mày chẳng hề mong đợi từ bên kia sông gửi sang. Qua ngày hôm sau, viên Bình chương dẫn một vạn quân cũ mới tiến về vùng tây bắc của nước non Đại Việt. Y chắc mẩm sau này không ai có thể khiển trách việc tự ý rút quân của mình, khi đã cố công chờ đợi mà Trấn Nam Vương vẫn chẳng đoái hoài tới số phận của đám người bị bỏ lại.

Đoàn quân của Giảo Kỳ bôn tẩu qua sông Châu Giang, đến ngã ba Hòa Mạch thì đụng độ với quân của Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền. Quân ta yếu thế nên Khả Lạp cho lui binh, giặc cậy đông truy đuổi bị các chiến binh sơn cước dùng cung nỏ đánh chặn. Giảo Kỳ không ham đánh, tiếp tục hành quân lên hướng bắc. Anh em Khả Lạp dẫn quân bám theo, đồng thời sai người phi ngựa cấp báo tới các lực lượng của ta đóng rải rác bên hữu ngạn sông Hồng.

Dông tố ập đến bất ngờ, quân Nguyên buộc phải dừng chân tránh bão. Qua ngày hôm sau, khi chúng vừa khởi hành thì bị Trần Quốc Toản và Trần Quốc Thành kéo quân đến công kích, Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền cũng tung quân tập hậu bọn Mông Thát. Ba mặt giáp địch, Giảo Kỳ hoảng loạn ngồi trên ngựa không vững, Tổng bả Lỗ Cư Xích Khoát ra sức khuyến cáo:

– Nếu đại vương không lấy lại tinh thần thì tất cả chết hết. Ngài là đầu lĩnh phải dũng mãnh để binh sĩ noi theo.

Gã thân vương thở hổn hển, mà rằng:

– Ta sẽ cố gắng, nhưng việc binh không giỏi nên cử người làm phó tướng thay ta khiến quân đối phó.

Là một chức quan nhỏ nay được trao quyền lớn, Lỗ Cư Xích Khoát hung hăng hò hét binh sĩ dốc sức kháng cự. Y dẫn quân tả xung hữu đột giáp chiến với đội ngũ của Trần Quốc Thành. Hoài Văn Hầu và anh em Khả Lạp vội chuyển hướng tiến công, giải nguy cho đồng đội. Thừa cơ, năm nghìn quân hộ tống Giảo Kỳ chạy thoát. Nhưng trước mặt chúng là dòng Thiên Mạc chảy cuồn cuộn, cuốn theo nhiều xác chết mặc binh phục Nguyên và những mảnh thuyền vỡ. Gã thân vương chẳng hiểu chuyện gì đã xảy ra với đồng bọn của y ở thượng nguồn, chỉ còn biết vò đầu bứt tai than thở mà không quyết định được phương hướng hành động.

Đội quân Nguyên bị chặn lại ở phía sau phải đối đầu với ba cánh quân của các tướng lĩnh nước Nam. Thế trận giằng co quyết liệt, tương quan lực lượng cân bằng khiến đôi bên cùng thiệt hại nặng nề. Kịp lúc Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải kéo quân đến tiếp ứng, vây chặt bọn Lỗ Cư Xích Khoát trên cánh đồng Trác Bút”. Quân ta bắc loa kêu gọi giặc đầu hàng. Viên Tổng bả hét lớn “Tướng sĩ thiên triều chỉ biết đánh không biết hàng”, rồi thúc quân đột phá vòng vây tìm đường thoát hiểm. Trần Quốc Thành dẫn quân xông ra tiếp chiến, tướng đối tượng, quân địch quân, đao thương đằng đằng nộ khí, gươm mác hừng hực máu tanh, hai bên lăn xả vào nhau mà mặc sức chém giết.👁️️

Từ ba hướng, Chiêu Minh Vương, Hoài Văn Hầu và anh em Nguyễn Khả Lạp chia cắt đội hình địch ra làm nhiều khúc mà tiêu diệt. Lỗ Cư Xích Khoát bị Trần Quốc Thành chém chết trên lưng ngựa, vạn rưỡi địch quân bị đánh tan tác, ngoài gần ngàn tên bị bắt sống, số còn lại đều bị giết sạch.

Quân ta cũng thiệt hại đáng kể, hơn sáu ngàn chiến binh đã ngã xuống trong trận giết chóc kinh hoàng. Nhìn cánh đồng đang gặt hái dở dang ngập ngụa máu thịt và xác chết, Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải thở dài nuối tiếc vì không đến kịp để tổ chức một trận đánh thật hiệu quả mà không hao tổn quá nhiều xương máu binh sĩ. Ngài nói với các tướng:

– Thắng trận mà ta chẳng hề thấy vinh hiển. Chém giết tàn khốc quá, quân ta mất mát nhiều quá, người dân còn phải gánh chịu thua thiệt mùa màng. Thôi, hãy quên trận này đi.

Sử sách nước Nguyên không ghi chép trận này, cũng dễ hiểu khi quân Mông Thát bị tiêu diệt sạch trên cánh đồng Trác Bút. Sử sách nước Nam cũng không hề nhắc tới, phải chăng nỗi đau của các tướng lĩnh tham chiến để lại trong tâm thức của họ sự day dứt khôn nguôi, khiến con người ta không muốn khơi gợi lại một kí ức xót xa?

Trong quân của Giảo Kỳ có một nhóm người Việt, trước là lính của Chương Hiến Thượng Hầu Trần Kiện theo chủ tướng sang hàng Nguyên ở Ái Châu, rồi được chia nhỏ phân bổ vào các đơn vị thuộc đạo quân Mông Thát từ Chiêm Thành kéo qua Đại Việt. Trong số này có hai anh em Nguyễn Phú Định và Nguyễn Phú Điền, vốn người Hòa Mạc nên rất thông thuộc địa hình, lối nẻo trong vùng. Phú Định có biết đôi chút chữ nghĩa, thông minh và gian xảo, Phú Điền khờ khạo nhưng luôn nghe lời anh. Lúc quân Trần vây đánh, anh em chúng nhanh chân chạy theo bọn Giảo Kỳ đến bờ sông. Ở đoạn này sông Hồng ngoặt sang hướng tây khiến gã hoàng thân mất phương hướng, không biết nên dẫn quân về đâu. Thấy có cơ hội lập công, Phú Định mon men đến gần đại vương thưa bẩm:

– Tiểu nhân là người ở đây, mọi ngóc ngách đều biết cả. Đi theo bờ sông mà về Thăng Long thì xa xôi ngoằn ngoèo, địch chỉ cần tra khảo vài tên lính rồi đuổi theo, bấy giờ sẽ lâm nguy. Nếu đại vương tin tưởng hãy dẫn quân theo bề tôi tìm chỗ ẩn náu, chờ đêm tối lại lên đường.

Chẳng còn lựa chọn nào khác, Giảo Kỳ chấp nhận theo kế của tên hàng kinh người Việt. Phú Định dẫn quân Nguyên đổi sang hướng tây nam, đến thượng nguồn Châu Giang thì dừng chân, lẩn trốn trong bãi lau sậy um tùm hoang vu. Quả nhiên, sau khi tra hỏi bọn lính bị bắt, biết giặc kéo nhau về Thăng Long, Chiêu Minh Vương điều quân men theo sông truy kích, song không tìm thấy tung tích của bọn chúng.

Trời về chiều, Nguyễn Phú Định xin Giảo Kỳ cho đi thám thính. Y cởi bỏ trang phục quân Nguyên, khoác áo thường dân, xăng xái lên đường. Xẩm tối, Định quay về thông báo với chủ tướng:

– Trấn Nam Vương đã rút khỏi Thăng Long sang tả ngạn. Bão làm gãy cầu phao dìm chết nhiều người, nên mới có nhiều xác trôi trên sông. Tin đồn lan tới tận đây rằng quân Trần đang rục rịch kéo về kinh.

Giảo Kỳ rụng rời khiếp đảm, chẳng biết làm gì hơn ngoài việc hỏi ý tên mạt tốt phản nghịch:

– Theo ngươi, làm sao giải nạn?

Phú Định chỉ chờ có thế để mách nước trục lợi:

– Về Thăng Long chẳng để làm gì, còn muốn hội quân với Trấn Nam Vương thì phải vượt sông. Ngặt nỗi sông lớn, nước to, lại không có thuyền bè.

Giảo Kỳ gắt:

– Chẳng lẽ ở đây chờ chết à?

Phú Định nói:

– Có cách nhưng rất tốn kém.

Kỳ giục:

– Nói mau, cách gì?

Định thưa:

– Tiểu nhân đã liên lạc được với mấy người chủ thuyền, họ đồng ý chở quân qua sông nhưng đòi tiền công một ngàn lạng bạc.

Kỳ xưa nay chỉ biết vơ vào mà không quen nhả ra, nghe nói vậy bèn trừng mắt quát nạt:

– Dám trắng trợn yêu sách với ta à? Đúng là lũ kẻ cướp. Chúng là bọn nào, ngươi mau chỉ đường để ta cho quân đến tịch thu thuyền bè của chúng?

Định đủng định đáp:

– Tiểu nhân cũng từng nghĩ đến cách này nhưng thấy không ổn. Họ tất có đề phòng, đem thuyền cất giấu rồi. Quân Trần còn quanh quất gần đây, nếu đi cướp thuyền làm om xòm cả lên thì khác nào tự mình làm lộ mình.

Kỳ thấy Định nói có lý, đành nghe theo những hỏi kỹ:

– Chúng có bao nhiêu thuyền, giao tiền bạc cho chúng liệu có bị lừa không?

Định trình bày:

– Cả thảy có tám thuyền, mỗi thuyền chở một trăm hai mươi người, vị chi mất năm chuyến. Nếu khởi hành trong đêm thì chưa sáng đã qua hết. Lúc đi giao tiền, đại vương cử năm thủ túc tin cẩn áp tải, để đảm bảo không bị lừa gạt.

Giảo Kỳ bạc nhược nhưng không ngu đần, y cảnh giác dò xét:

– Lỡ ngươi cấu kết với kẻ khác đánh giết bọn áp tải rồi cướp sạch tiền bạc thì sao?

Định nhìn quanh, gọi thằng em Phú Điền đang lởn vởn từ xa, rồi nói với Kỳ:

– Nó là em ruột của tiểu nhân, cũng mặc áo Nguyên đấy thôi. Đại vương còn ngờ vực thì nó sẽ là con tin của ngài.

Bấy giờ Giảo Kỳ mới thấy yên tâm, sai mở hòm của nả ăn cướp lấy số vàng ngọc tương đương một ngàn lạng bạc, bọc trong vài giao cho một tên đầy tớ lực lưỡng cột sau lưng. Phú Định cùng nhóm Mông Thát lên ngựa đi giao dịch, Phú Điền chạy lại dặn dò:

– Anh nhớ quay về, đừng bỏ em ở lại.

Định trấn an Điền:

– Làm sao bỏ em được. Dù đi đâu anh cũng dẫn em theo. Thế là tên lính phản trắc ban đầu dự định lập công với giặc đã xảo trá chuyển hướng trục lợi, khi thấy theo quân Nguyên bôn tẩu chưa chắc giữ được mạng nói gì đến công cán, chẳng thà ôm một mớ của để sống đời phú quý dài lâu. Phú Định thỏa thuận ăn chia ba bảy với bọn chủ thuyền vì tham tiền mà bán rẻ lương tâm, giúp lũ ngoại bang thua chạy thoát nạn. Khi gần năm nghìn quân của Giảo Kỳ đã sang hết tả ngạn sông Hồng, thừa cơ nhộn nhạo, Định cùng thằng em trốn xuống thuyền, quay về quê cha đất tổ.

Các binh đội dưới quyền của Thái sư Trần Quang Khải tập trung bên bờ hữu ngạn để tiến về Thăng Long, phía tả ngạn không còn lực lượng nào đáng kể. Đám tàn quân của Giảo Kỳ rút chạy thuận lợi, một ngày sau đã gặp đại quân của Trấn Nam Vương.

Bọn A Lý Hải Nha đi tiên phong, chạy đến Gia Quất thấy thế đất cao bèn dừng chân lập trại bên bờ sông Đuống. Các binh đội khác cũng lũ lượt kéo đến. Chiều tối bão tan. Sáng hôm sau, Trấn Nam Vương triệu tập chư tướng đến bàn nghị. Thoát Hoan hỏi:

– Tình hình về cầu thế nào, thiệt hại ra sao?

Các tướng không ai lên tiếng. Hoan quát ầm lên:

– Nạp Tốc Lạt Đinh đâu rồi, ai là người đi sau cùng?

Khoan Triệt đành mở miệng:

– Nạp Tốc Lạt Đinh còn ở bên kia sông, cầu vỡ nên không thể qua. Tại hạ là người đi sau cùng. Đáng lẽ Lý Hằng phải đi sau tại hạ, nhưngy lại dẫn quân qua trước.

Lý Hằng cãi lại:

– Ô hay, ta có nhiệm vụ giữ cầu thì ở đầu cầu nào cũng vậy. Khoan Triệt chùng chình chuyển quân, nếuy ráo riết đốc thúc thì quân đã qua hết, nhiều người không bị nước cuốn trôi.

Thoát Hoan gắt gỏng:

– Không biện minh, tranh cãi nữa. Chết bao nhiêu, bao nhiêu quân rớt lại?

Khoan Triệt hạ mức tổn thất:

– Chừng ba trăm quân bị nước cuốn. Ngoài quân của Nạp Tốc Lạt Định còn độ vài ngàn quân của các tướng không sang được.

Hoan lại hỏi:

– Có cách nào đưa chúng qua sông không?

A Lý Hải Nha lên tiếng:

– Không thể, nước sông lên to, thuyền cũng vỡ hết cả. Nạp Tốc Lạt Đinh còn ở đấy, y sẽ thu nhận chúng.

Hoan hỏi nữa:

– Tình hình lương thực ra sao?

Đường Ngột Đãi thông báo:

– Chỉ đủ ăn năm ngày. Đáng lý được bảy ngày, nhưng có ba xe lương rớt xuống sông, hai xe bị trôi theo cầu vỡ, còn nhiều xe nằm lại bên kia, do phải nhường đường cho trung quân.

Trấn Nam Vương đập bàn quát tháo:

– Thế là nguy rồi, quân thì hụt, lương thì cạn, bây giờ các ngươi tính sao đây?

Bọn chiến tướng cúi gằm mặt, chẳng gã nào dám ho he bàn tính. Thoát Hoan cáu tiết hất tung chiếc bàn, đồ vật rơi vỡ loảng xoảng. Giữa lúc đang căng thẳng thì quân lính vào bẩm báo “Giảo Kỳ vương đến trình diện”. Hoan há hốc mồm kinh ngạc, vội giục “Cho vào ngay”. Đám chư tướng nhìn nhau khiếp hãi, chắc mẩm lành ít dữ nhiều. Giảo Kỳ bước vào, áo quần lấm lem, đầu bù tóc rối, người ngợm bốc mùi khăn khẳn. Kỳ vái chào Thoát Hoan, định mở miệng trình bày đã bị chủ soái chặn họng, phủ đầu:

– Ta đã gửi thư yêu cầu án binh ở Thiên Trường, tại sao lại kéo về đây, có phải ngài cố tình kháng lệnh?

Gã thân vương giả bộ ngơ ngác, làm như không hề hay biết có thư phúc đáp:

– Thư nào? Tại hạ không hề nhận được thư của ngài. Thử hỏi mười mấy vạn quân thế tử chuẩn bị tiến đánh Thiên Trường, với vài vạn binh đói ăn, làm sao giữ nổi? Lui binh là thượng sách, thiết nghĩ trong tình thế ấy không ai có thể làm khác.

Nhìn bộ dạng của Giảo Kỳ, kẻ xuẩn ngốc cũng đoán ra nguyên do, Bình Chương A Lý hỏi móc:

– Vậy là ngài dẫn vài vạn quân kéo về đây an toàn.

Giảo Kỳ đơ lưỡi, ấp úng nói:

– Dọc đường bị tập kích… cũng thiệt hại một số.

A Lý truy tiếp:

– Nay ngài còn bao nhiêu quân?

Kỳ đáp:

– Chừng… năm ngàn.

Các tướng bụm miệng cười. Kỳ ngượng đỏ mặt nhưng vẫn cố cãi:

– Mấy người ở vào hoàn cảnh ta mà xem, chắc gì đã giữ được ngần ấy binh sĩ. Ta còn cứu được Lưu Thế Anh cùng với mấy thằng lính sắp chết đói trốn trong bụi rậm.

Lý Hằng dè bỉu:

– Tưởng cứu được ai, nó đánh đâu thua đấy, có chết đói cũng chẳng tiếc.

Thoát Hoan ngán ngẩm xua tay, ra cái điều đừng tranh cãi nữa. Trong đầu của Trấn Nam Vương vừa lóe lên hai chữ “Hồi binh” tươi roi rói. Nghĩ mưu tiến quân thì chủ soái phải cầu cạnh chư tướng, riêng chuyện rút quân thì trí tuệ tự nhiên thông suốt, y hồ hơi thông báo với đầu lĩnh các quân mà chẳng thèm tham vấn kế hoạch cụ thể:

– Ở thêm ít ngày không bị địch bao vây tiêu diệt thì cũng chết đói. Mai rút quân về nước. Vào lối nào thì ra lối ấy. Bình chương A Lý cử người cấp báo cho Nạp Tốc Lạt Đinh rút theo đường Vân Nam, Toa Đô tạm lui binh qua Chiêm Thành chờ đợi. Giảo Kỳ đã ở đây thì theo quân ta nhắm hướng đông bắc sang Long Châu, nhưng dọc đường phải tự túc cái ăn. A Lý Hải Nha đi tiên phong, Khoan Triệt hộ tống trung quân, Lý Hằng đoạn hậu. Giờ mão xuất phát.

Bình chương A Lý thắc mắc:

– Nạp Tốc Lạt Đinh rút về Vân Nam là hợp lý, bọn Toa Đô rút sang Chiêm Thành thì lấy gì mà sống.

Thoát Hoan gắt:

– Toa Đô từng ở Chiêm Thành gần một năm nhưng vẫn sống khỏe, đâu cần ngươi phải lo. Nếu chúng tháo chạy ra ngoài này thì đường đâu mà đi, chen chúc nhau qua ải để hứng tên tẩm thuốc độc của bọn Trần gia à?

Giảo Kỳ phàn nàn:

– Ngài cho rút theo đại quân mà bắt tự kiếm lương ăn thì khác nào cứu người chết đuối lên bờ rồi lại xô họ xuống nước.

Thoát Hoan cáu kỉnh phản ứng:

– Đừng ví von nữa, mệt óc lắm. Làm gì còn đại quân mà theo, chết chóc và tan tác hết cả rồi, đám tàn quân rút chạy thì thân ai nấy lo. Ngài có Lưu Thế Anh còn sợ gì đói, hắn chui nhủi mà không chết tất sẽ có cách kiếm ăn. Không lôi thôi gì cả, cứ như thế mà làm.

Ngày mồng sáu tháng năm năm Ất Dậu, mười mấy vạn quân còn lại của Thoát Hoan rút chạy về nước. Xế chiều ngày hôm trước, ba tên lính truyền tin kiếm được một chiếc thuyền nhỏ, nhưng khi qua sông lại chẳng thấy bóng dáng đội quân của Nạp Tốc Lạt Đinh, chúng gặp được tên lính già đang vẩn vơ ven sông chờ nước xuống. Hóa ra chủ tướng Vân Nam đã rút chạy trước khi có lệnh. Bọn truyền tin cho người lính tìm con đi nhờ, sáng sớm về đến Gia Quất thì quân đã nhổ trại cách đây nửa canh giờ.

Nghe tin quân Nguyên bỏ thành Thăng Long rút sang tả ngạn, Hưng Đạo Vương sai thám mã chuyển thư hỏa tốc cho Chiêu Minh Vương, trong thư ngài viết “Giặc tháo chạy khỏi Thăng Long, tụ lại bắc sông Hồng, trước sau chúng cũng rút về nước. Mong huynh dẫn quân thu hồi kinh sư và sai tướng chặn giặc tại Như Nguyệt để phòng chúng chạy qua sông Thương đến Chi Lăng, là nơi quân ta thưa mỏng. Nếu giặc dạt sang đông bắc thì ta và các tướng ở Vạn Kiếp đã bố trận chờ chúng đến”.

Hưng Ninh Vương Trần Quốc Tung và Tả Thiên Vương Trần Đức Việp dẫn binh thuyền từ Trường Yên ra, Hưng Đạo Vô cùng phấn khích vội vàng ra tận bến thuyền đón các huynh đệ. Anh em nắm tay nhau mừng rỡ, chuyện trò thăm hỏi tíu tít. Quốc Tung thông báo:

– Ta đang ở Tam Điệp đề phòng Toa Đô từ Thanh Hóa đánh ra, nghe tin nó rục rịch dẫn quân tháo chạy, nhị hoàng sai kéo binh thuyền trợ chiến đông bắc.

Hưng Đạo hỏi:

– Sức khỏe của Thượng hoàng và Quan gia thế nào? Các ngài có dự tính gì?

Quốc Tung đáp:

– Đội ơn trời Phật, nhị vị thánh thượng vui khỏe lắm, thắng trận liên tiếp nên tinh thần rất sảng khoái. Giặc ở Thiên Trường cũng chạy cả, hai vua sẽ sớm kéo quân ra ngoài này.

Hưng Đạo lại hỏi:

– Bọn Toa Đô rút bằng đường nào?

Đức Việp nói:

– Chưa nắm được thông tin. Nếu chúng rút bằng đường biển thì có thể qua cửa Hải Thị. Toa Đô có lẽ không biết bọn Thoát Hoan chạy khỏi Thăng Long, hẳn sẽ theo sông Hồng tiến về kinh sư.

Hưng Đạo cười giòn, mà rằng:

– Nếu đúng vậy thì không đáng lo. Phía trước Toa Đô là hơn chục vạn binh của Chiêu Minh Vương, phía sau hắn là đại quân của nhị hoàng, trốn đâu cho thoát. Giặc đang rút chạy về nước, ta hãng lo bày trận đón đánh chúng tại đây.

Tả Thiên Vương hồ hởi nói:

– Phải đấy. Giặc ở Trường Yên ít quá, đánh không bõ. Tiết chế để tại hạ tham gia một trận cho đáng.

Hưng Đạo vui vẻ đáp:

– Tất nhiên rồi. Dịp này tướng sĩ nhiều cơ hội lập công lắm.

Lại có quân báo tin Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư đến. Hưng Đạo cho mời vào ngay. Khánh Dư bước vào, chưa kịp chào hỏi đã phàn nàn:

– Tiết chế ác thật, sau trận Tam Trĩ bắt ta ở lì tại Vạn Ninh, tít tắp trên vùng biển đông bắc. Cả nước đánh giặc như vũ bão, còn ta làm thằng lính trấn thủ lưu đồn.

Hưng Đạo an ủi:

– Đây là nơi hiểm yếu, tướng giỏi mới được giao phó. Nhưng nay cũng triệu Nhân Huệ về để bày trận diệt giặc còn gì nữa.

Khánh Dư cười xòa:

– Huynh nói vậy nghe còn được.

Mấy người cùng cười vang, sôi nổi nghị bàn kế sách đánh tan đạo quân thất trận của Thoát Hoan.

Nhận được thư của Hưng Đạo Vương, Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải cho triệu tập các tướng đến hội họp. Ngài nói:

– Giặc đang tháo chạy về nước. Việc trước mắt phải chặn đánh bọn tàn quân của chúng. Tiết chế có bàn với ta cần cử lực lượng lên Như Nguyệt lập chiến tuyến ngắn Thoát Hoan rút qua đường sông Thương về Chi Lăng. Ai có thể gánh vác việc này?

Trần Quốc Toản, Trần Thông và Trần Quốc Thành xin nhận trọng trách lên Như Nguyệt dàn trận. Quang Khải mừng lắm, nói:

– Bọn Thoát Hoan dù thua chạy nhưng vẫn còn hơn chục vạn quân. Ta không thể điều động tức thời lực lượng tương xứng để đối phó với chúng ở hướng bắc, các tướng chỉ có ba vạn quân nên chủ yếu phô trương thanh thế, khiến giặc lo ngại mà đổi hướng tháo chạy qua đông bắc, tại đấy Hưng Đạo Vương đã có sẵn mười lăm vạn binh mã đón đợi chúng đến.

Trần Thông hỏi:

– Bão vừa tan hôm qua, đất còn lầy lội sẽ khó đi lại, làm sao chuyển quân kịp thời để ngăn giặc?

Quang Khải nói:

– Đi ngay trong đêm nay, đạo thuyền chở quân ngược dòng sông Hồng lên Đông Ngàn rồi hành binh đường bộ đến Như Nguyệt. Phải khẩn trương thì mới giành được thế chủ động. Ta đã cho người liên lạc với các tướng đóng quân quanh Thăng Long. Chiêu Văn Vương, Chiêu Thành Vương, Trung Thành Vương và Nguyễn Khoái sẽ tham gia quấy phá quân địch.

Quốc Toản hỏi:

– Nếu giặc không chuyển hướng mà quyết vượt qua sông Như Nguyệt thì phải tính sao?

Quang Khải chặt tay xuống bàn, cất giọng đanh thép:

– Quyết tử. Binh ta kém chúng nhiều lần song tinh thần lại mạnh hơn chúng gấp bội. Các tướng bằng mọi giá giữ vững trận địa, quyết không cho giặc thù vượt qua sông Như Nguyệt. Nếu chúng thoát theo lối này thì ở Chi Lăng, Khâu Ôn ta không có đủ binh lực để chặn giặc. Bằng ý chí quyết chiến, phải buộc chúng đổi hướng chạy sang vùng Vạn Kiếp. Đây là quân lệnh, có làm được không?

Trần Quốc Toản, Trần Thông và Trần Quốc Thành cùng dõng dạc đáp:

– Dứt khoát làm được.

Cuối giờ thân ngày mồng năm tháng năm, một đạo thuyền hơn ba trăm chiếc xuất phát từ Chương Dương chở quân ngược dòng sông Hồng lên phía bắc. Lúc qua Thăng Long trời đã tối, nhìn về phía kinh thành không thấy một đốm lửa nhỏ, Trần Quốc Thành thở dài, mà rằng:

– Kinh sư chắc hoang tàn lắm, biết bao giờ lại được như xưa?

Trần Thông nói:

– Nhị hoàng và triều đình trở về, dân chúng trở về thì kinh sư lại sáng rỡ ánh đèn.

Quốc Toản nói:

– Lúc Thượng hoàng và Quan gia hội kinh chắc sẽ vui như hội. Hy vọng ai cũng có mặt để lạy mừng các vị chí tôn.

Đoàn binh thuyền không gặp trở ngại nào trên đường. Bọn truyền tin mò qua sông tìm kiếm Nạp Tốc Lạt Đinh cũng đã quay về, nên giặc hoàn toàn mù tịt tin tức về đạo thuyền Đại Việt. Sang giờ tý, thuyền đổ quân xuống Đông Ngàn cách trại giặc ở Gia Quất chừng mười dặm mà chúng chẳng hề hay biết. Sáng sớm ngày mồng sáu, quân ta đã có mặt tại địa điểm tập kết. Lúc ấy, đoàn quân thất trận của Thoát Hoan bắt đầu kéo nhau lên phía bắc.

Các chiến tướng Đại Việt chia quân làm ba cụm dọc bến đò Như Nguyệt, Quốc Toản án ngữ trung tâm, Trần Thông ở cánh phải, Quốc Thành ở cánh trái. Họ quyết định chặn giặc ở vị trí này vì bờ sông thoai thoải, kẻ thù tất kéo đến đóng bè làm cầu qua sông. Đứng trên bờ lũy bao quát trận địa, Quốc Toản nói:

– Nơi này có địa thế giống như chiến lũy, phải chăng người xưa đắp lên để cản phá giặc Tống?

Quốc Thành đáp:

– Đúng vậy. Lý Thường Kiệt đánh bọn Quách Quỳ, Triệu Tiết tơi bời ngay tại đây.

Trần Thông là người chỉ huy lớn tuổi nhất, các tướng đề nghị ông có đôi lời khích lệ tinh thần ba quân. Thông quay mặt về phía binh sĩ, cất giọng hùng hồn:

– Dưới chân ta là dải đất được đắp từ hơn hai trăm năm trước. Dấu tích vẫn còn đây, nơi danh tướng Lý Thường Kiệt chỉ huy quân dân Đại Việt dựng lũy phá Tống. Ngày trước tiền nhân chặn giặc kéo đến, ngày nay chúng ta cản giặc rút chạy, bọn ngoại bang phương Bắc kéo đến hay rút đi đều phải trả giá. Các anh em hãy tiếp nối tinh thần của người xưa mà đánh một trận cho xứng đáng với tổ tiên.

Binh sĩ hò reo hưởng ứng, sự quyết tâm tỏ rõ trên gương mặt sắt đá của từng người lính vệ quốc. Tranh thủ lúc giặc chưa đến, quân ta hối hả đắp đất vào những chỗ sụt lở và chặt tre vát nhọn đầu làm vũ khí đâm chiến mã. Theo lời dặn dò của Chiêu Minh Vương, Trần Quốc Toản cho dựng cờ “Phá cường địch, báo hoàng ân” trên mô đất cao, để bọn Mông Thát thấy được khí thế quyết chiến của quân dân nước Nam.

Qua giờ ngọ bọn thám báo Nguyên phát hiện quân ta dàn trận trên bến sông, chúng cấp báo cho chủ tướng tiên phong A Lý Hải Nha. Viên Bình chương dẫn vài chục tên tướng đi thị sát trận địa. Đứng cách chừng một dặm, nhìn quân An Nam tinh kỳ phất phới, chiến lũy tinh khôi, đội ngũ chia làm ba cụm phòng thủ, y cân nhắc thế trận đôi bên rồi sai truyền:

– Đoạn giữa thuận lợi nhất để vượt sông. Sát Tháp Nhi Đài chỉ huy hai vạn quân đánh vào trung tâm, Lý Bang Hiến dẫn một vạn quân công tả, Nạp Hải dẫn một vạn quân công hữu. Ta còn đội kị mã dự bị, chỗ nào cần thiết sẽ tung ra ứng cứu. Nếu qua được ải phía trước thì đường về nhà gần thêm một đoạn, các ngươi phải nỗ lực đánh trận này.

Bọn tướng Nguyên hối hả lấy quân và huấn thị binh lính “Quẩn quanh sẽ chết. Vượt ải mà về” rồi chia làm ba cánh ồ ạt xông tới. Bên phía trận địa của ta, tướng sĩ đã sẵn sàng tiếp chiến, cung nỏ giương lên, gươm giáo chĩa tới, tiếng hò reo “Sát Thát” vang dội bật ra từ hàng vạn lồng ngực chất ngất hờn căm.👁️️

Từ sau lũy đất, hàng ngàn mũi tên phóng thẳng vào đội hình quân Nguyên, bọn đi đầu gục chết, bọn phía sau lại ào tới áp sát chiến lũy. Các chiến binh dùng sào tre đâm ngựa giặc rồi nắm đao mác lăn xả vào đâm chém bọn ngã ngựa. Ở cánh trung tâm, Sát Tháp Nhi Đài hò quân tràn qua lũy, Trần Quốc Toản dẫn kị binh xông lên đánh bật quân Nguyên về bên kia chiến tuyến. Chớp thời cơ, người tướng trẻ tay vung trường kiếm đi đầu đoàn kị mã vọt qua lũy đất lao vào đội hình của giặc, gươm đao lướt theo Vó ngựa ra sức chặt chém bọn bộ binh Mông Thát. Sát Tháp Nhi Đài chỉ huy quân kị kéo ra nghênh chiến. Quốc Toản hò hét lui quân, ba trăm chiến mã quay đầu, phóng ngựa vượt lũy. Đội cung nỏ bắn tên đánh chặn gần một ngàn kị binh giặc đang rầm rập đuổi theo phía sau.

Ở cánh trái, bọn Lý Bang Hiến tiến công vào trận địa của Trần Quốc Thành. Mang sẵn tư tưởng thoái binh, Bang Hiến vừa la hét giục quân xông lên, vừa liếc mắt dòm chừng cánh quân Sát Tháp Nhi Đài đánh chác ra sao. Giặc đến tầm tên bắn, Quốc Thành phát lệnh xạ kích, những mũi tên xé gió hạ gục toán lính đầu tiên. Bọn kị mã thúc ngựa lao tới chiến lũy, quân ta dựng ngược tre nhọn, đám ngựa chùn bước hết chủ ngã lăn. Quốc Thành dẫn quân nhảy lên giáp chiến, hai bên đánh nhau kịch liệt. Thấy kị mã Đại Việt Xông ra đánh phá đội hình của Sát Tháp Nhi Đài, Lý Bang Hiến đề phòng bất trắc, vội cho lui binh.

Bên cánh phải, bọn Nạp Hải hùng hổ xông vào chiến lũy của Trần Thông. Tên bắn không cản được sức giặc, tướng sĩ ta đồng loạt nhảy lên lũy cận chiến. Nạp Hải chẳng hơn gì Bang Hiến, vừa đánh vừa dòm dỏ tình thế các cánh quân khác. Thấy đồng bọn lui binh, y cũng nổi hiệu rút quân. Trần Thông dẫn quân tràn qua lũy, đuổi theo đánh giết bọn chậm chân, rồi lại quay về cố thủ trận địa.

Trung quân của giặc buộc phải dừng lại khi bọn tiên phong chưa thể vượt qua ải Như Nguyệt. Thoát Hoan sai thám mã truyền lệnh cho A Lý Hải Nha “Dốc lực mở đường, đánh không được sẽ nghiêm trị theo quan pháp”. Nhận được lệnh của chủ soái, A Lý rất hậm hực nhưng không thể trái lệnh. Vốn ngại đánh, gã Bình chương hy vọng các tướng dưới quyền bỏ công dọn dẹp, còn y chỉ việc đủng đỉnh bước qua. Phải trực tiếp ra tay, A Lý mắng nhiếc tướng sĩ hèn kém, rồi dẫn hai ngàn năm trăm kị binh dự bị đến tăng cường cho Sát Tháp Nhi Đài.

Bọn giặc mở đợt tấn công mới, dồn binh lực đột phá phòng tuyến của Trần Quốc Toản. Lực lượng kị binh của giặc áp đảo trận địa, các chiến sĩ kiên cường chống đỡ, nhưng thế giặc quá mạnh, khó bề giữ nổi chiến lũy. Trần Thông và Trần Quốc Thành thấy khu trung tâm nguy cấp, bèn chia quân kéo sang trợ chiến. Lực lượng hai cánh tả hữu yếu hẳn, bọn Nạp Hải và Lý Bang Hiến thừa cơ đốc quân đánh tràn.

Một dải lũy đất dài gần ba dặm ngập ngụa máu thịt, cả hai bên cùng tổn thất nặng nề. Giặc Nguyên cố chiếm cho được chiến lũy để mở đường vượt sông tháo chạy về nước. Quân ta quyết tử bảo vệ phòng tuyến, buộc giặc phải đổi hướng rút sang đông bắc, nơi có sẵn đạo quân trừng phạt của nước Nam chờ chúng đến để đòi nợ máu.👁️️

Giành giật nhau từng tấc đất, các chiến binh Đại Việt thà chết quyết không lùi bước, người này ngã xuống, người kia xông ra lấp chỗ trống để cản bước quân địch. Vó ngựa của Trần Quốc Toản tung hoành ngang dọc, lưỡi kiếm trong tay vị tướng trẻ chém xả vô số giặc thù, cho đến lúc sức cùng lực kiệt, chàng bị bọn kị binh Mông Thát vây chặt và hứng chịu hàng chục mũi gươm giáo. Không rời yên ngựa, người anh hùng trẻ tuổi bước vào cõi bất tử mà bàn tay vẫn nắm chặt dây cương.

Phòng tuyến bị chọc thủng, quân Nguyên tràn ngập chiến lũy, các tướng Trần Thông và Trần Quốc Thành đầm mình trong máu gào thét ba quân kháng cự đến cùng. Chợt vang dội tiếng hò la của một đạo quân từ phía tây kéo đến, đi đầu đoàn quân là Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật và các tướng của ngài. Thấy có viện binh, quân ta phấn chấn tinh thần vùng lên đánh bật bọn Mông Thát ra khỏi bờ lũy. Quân của Chiêu Văn tạt ngang sườn giặc, cắt đôi binh đội của chúng, buộc A Lý Hải Nha phải co cụm lại để phòng thủ. Vì hoảng sợ, viên Bình chương đã phạm sai lầm khi dùng bộ binh làm lá chắn cho đội kị binh của hắn. Thấy được yếu điểm của giặc, Chiêu Văn chỉ huy quân kị xoáy thẳng vào bọn bộ binh buộc chúng chạy dạt tứ tán, đến lượt các thê đội bộ binh của ta nhảy xổ tới đánh giết từng mảng đám quân Nguyên đang rã rời, đuối sức.

Sát Tháp Nhi Đài và Lý Bang Hiến tháo lui đầu tiên, rồi đến lượt Nạp Hải cũng dẫn tàn quân rời khỏi trận địa. A Lý Hải Nha không muốn chậm chân hơn thuộc cấp, hò hét quân đánh cản đối phương để y chạy trước. Chúng chạy về hướng nam theo lối vừa đi qua, hy vọng có trung quân của Thoát Hoan che chở. Bôn tẩu được ba dặm thì bọn Sát Tháp Nhi Đài và Lý Bang Hiến thấy đạo quân của chủ soái đang rùng rùng chạy tới, thì ra quân An Nam tập hậu, đuổi rát phía sau. Phía bắc, phía nam đều thọ nạn, phía tây là sông Hồng, chẳng còn tiền quân, hậu quân với trung quân, cả đoàn quân thất trận chạy theo hướng đông sang vùng đông bắc, tính đường qua Vạn Kiếp, Nội Bàng và Khả Ly để về Tư Minh.

Nguyên do nhận được lệnh của Chiêu Minh Vương, Trần Nhật Duật bàn với các tướng chia quân phá giặc. Ông dẫn hai vạn quân đến tăng viện cho phòng tuyến Như Nguyệt để cản phá tiền quân của Thoát Hoan. Chiêu Thành Vương và Minh Hiến Vương ở cánh tả, Trung Thành Vương và Nguyễn Khoái ở cánh hữu cùng công kích hậu quân của giặc. Không chịu nổi sức ép của các binh đội Đại Việt, bọn Thoát Hoan chẳng còn con đường nào khác để về nước, buộc phải kéo nhau tháo chạy lên Chí Linh - Vạn Kiếp, nơi Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã bày sẵn thế trận diệt thù.

Hoài Nhân Vương Kiện bị thương trong trận Tây Kết, mất cánh tay cầm binh khí nên đành giã từ đội ngũ, cùng ba thủ tục thân tín trở về thái ấp, sau khi gửi gắm toàn bộ nghĩa binh dưới quyền cho người anh em, người bạn chí cốt Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản. Trước lúc chia tay, Kiện nói với Toản:

– Hoài Nhân bất lực rồi, trách nhiệm nam nhi đành nhờ Hoài Văn gánh hộ. Hãy bảo trọng, phá xong cường địch hai huynh đệ còn được thấy mặt nhau.

Toản cười vui vẻ cho bạn yên lòng:

– Không chỉ phá cường địch, phải đòi bọn Thát trả nợ máu cánh tay của huynh. Mai mốt bình yên, ta sẽ chèo thuyền tam bản chở huynh rong chơi sông nước, đến thăm những nơi anh em ta từng đánh giặc.

Sau này, khi tan giặc, nghe tin Hoài Văn đã tử trận ở Như Nguyệt, Hoài Nhân vật và cảm thương, nỗi vò xé còn đớn đau hơn cả lúc bị giặc chặt mất cánh tay. Trong niềm nhớ bạn khôn nguôi, chàng trai trẻ bật ra những lời thơ bi thiết.

Thơ rằng:

Nước loạn, thân trai dậy bất bình

Dựng cờ tụ nghĩa quân chưa tinh

Nhị Hà cướp thóc, gan tày bạn

Tây Kết ngăn thù, dũng tựa huynh

Máu hồng tôi đổ ươn phần thịt

Xương trắng anh phơi hiến trọn mình

Tiếc nhớ tri âm đêm chẳng ngủ

Nghe gió vi vu gợi cảm tình.

Bài thơ vốn không có tựa đề, người đời sau đặt tựa là Hoài hoài mang ngụ ý về tình bạn cao đẹp giữa hai vị vương hầu trẻ tuổi có tước hiệu chung chữ “Hoài”.

Chạy khỏi phòng tuyến Như Nguyệt chừng bốn chục dặm thì trời tối mịt, lại gặp lúc mưa to, Thoát Hoan buộc phải dừng binh, lập trại trú mưa.

Bôn tẩu nhiều ngày khiến gã thân vương Giảo Kỳ bơ phờ mỏi mệt, vừa dựng xong lều tạm là chui đầu vào nằm lăn trên chiếc ván gỗ vừa ngắn vừa hẹp, chờ lính hầu dâng cơm. Đang đói cồn cào lại được quân báo tin có một vị khách xin tiếp kiến, xưng là Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc. Ban đầu Kỳ không muốn tiếp nhưng thấy lạ bèn cho mời vào. Tắc đi cùng hai thủ tục khệ nệ khiêng một chiếc hòm nhỏ, song có vẻ rất nặng. Sau màn chào hỏi, Tắc trình bày:

– Tại hạ có chí hướng quy phụ thiện triều, chẳng may đại quân tạm rút về, Tắc tôi không thể ở lại trong nước nên theo các ngài sang Nguyên chuyến này. Biết phận mình là kẻ đeo chân bám cẳng đâu dám làm phiền Trấn Nam Vương, đành cầu mong ngài che chở khi gặp tai ách cạm bẫy dọc đường. Được vậy thì xin hậu tạ toàn bộ tiền bạc của mình.

Nói rồi, Tắc sai người hầu mở chiếc hòm mang theo. Giảo Kỳ lóa mắt trước đống vàng ngọc trị giá nhiều ngàn lượng bạc, nhưng vẫn làm bộ đưa đẩy ra cái điều là bậc trượng phu khí khái xem nhẹ của cải vật chất:

– Ngài làm vậy không nên. Lúc đồng hành nguy cấp thì dù là ai, nếu giúp được là ta giúp liền, đâu cần phải chờ trả ơn.

Tắc nói:

– Đây là tấm lòng của tại hạ, xin ngài nhận cho. Có như vậy thì Tắc tôi cùng gia quyến và thuộc hạ mới an tâm mà rong ruổi theo ngài hồi binh.

Kỳ tặc lưỡi như thể bất đắc dĩ phải nhận, song cũng muốn biết bụng dạ của kẻ cầu cạnh:

– Ngài đã nói vậy, ta đành nghe theo. Nhưng trong quân có nhiều tướng giỏi, tại sao ngài không nhờ cậy mà phải đến ta?

Tắc đáp:

– Họ giỏi đánh trận chứ không giỏi luồn lách, lại thường lỗ mãng coi rẻ người nội phụ. Ngài từ Thiên Trường vượt qua muôn trùng binh đội Trần gia mà toàn mạng tới đây, đấy chính là niềm tin để tại hạ đến nương bóng.

Kỳ được nịnh, đắc chí lắm, khoe khoang:

– Thoát hiểm cũng cần mưu trí, bọn võ biền làm sao bằng được người nửa đời nghiền ngẫm binh thư, thời gian đọc sách còn nhiều hơn ăn ngủ. Vậy ngài có bao nhiêu người, để ta còn thu xếp?

Tắc trả lời:

– Không còn được bao nhiêu, chỉ độ trăm hai. Có năm chục người cần bảo vệ, số còn lại là tôi tớ, giữ được thì giữ, đứa nào tận mạng thì đành chịu.

Kỳ nói:

– Phải chia ra thôi, kẻo lúc hỗn loạn không biết ai với ai mà trợ giúp. Ta sẽ cử năm trăm quân hộ vệ năm mươi người thân tín của ngài, bọn tôi tớ thì đi theo binh sĩ, thân đứa nào đứa ấy lo.

Ích Tắc về rồi, Kỳ quên cả đói, ngồi bệt xuống đất, bày đống vàng ngọc lên miếng ván mà săm soi ngắm nghía dưới ánh đuốc, nói cười hề hả “Ta mất một ngàn lượng bạc để giữ mạng về đây nên xứng đáng được đền bù gấp mười”.

Sở dĩ có chuyện như vậy vì trải qua mấy ngày hồn xiêu phách lạc theo tàn quân của Thoát Hoan tháo chạy từ Thăng Long đến Như Nguyệt, thấy tính mạng như chuông treo chỉ mình mà tướng soái Nguyên Mông lại chẳng thèm đoái hoài đến đám hàng binh, Ích Tắc bàn với đồng bọn tìm kế thoát hiểm. Y cho rằng chỉ có tiền bạc mới cứu được mạng, bèn nặn sạch hầu bao của bọn Phạm Cự Địa, Lê Điền và Trịnh Long rồi bỏ thêm chút đỉnh phần của mình, đem cống nộp cho Giảo Kỳ để nhờ che chở.

Sáng sớm hôm sau, trước lúc khởi hành, Giảo Kỳ sai năm trăm quân làm nhiệm vụ hộ tống bọn Trần Ích Tắc, với lời dặn dò “Làm cho tốt, về đến nước sẽ trọng thưởng”. Lưu Thế Anh phàn nàn:

– Quân của ngài không nhiều, lại còn phải lo canh giữ đám người vô tích sự kia.

Giảo Kỳ giải thích:

– Trước kia, khi lên đường chinh Nam, đại đế chỉ dụ nếu có quan tướng trụ cột của Chiêm Thành, An Nam xin quy phục thì phải bao bọc, bảo vệ để dùng về sau. Trần Ích Tắc là vương, có vai vế lớn ở xứ này, nên làm sao có thể coi nhẹ. Người ta thân cô, Trấn Nam Vương lại bỏ mặc, ta đành gánh vác cái việc chẳng vui thú gì cho Đại Nguyên không mất thể diện với kẻ có lòng về theo. Nay còn bốn ngàn rưỡi quân, giao cho ngươi ba ngàn để lo phòng vệ, đừng trông chờ bọn tướng soái kia kẻo có ngày ân hận.

Thua trận liên miên, quân chẳng còn, danh cũng mất, không dám đến trình diện Trấn Nam Vương nên Lưu Thế Anh phải chấp nhận thân phận đeo bám Giảo Kỳ. Nay được giao mấy ngàn quân, y cho rằng vận hội chưa mạt, hí hửng đón nhận mà không hỏi han gì thêm về hành vi lạ đời của gã thân vương mà bọn người Nam gọi là kẻ “dở ông dở thằng”.

Đoán biết bọn Thoát Hoan thua trận ở phòng tuyến Như Nguyệt sẽ chuyển hướng chạy sang vùng Vạn Kiếp, Hưng Đạo Vương điều Hưng Ninh Vương Trần Quốc Tung và Tả Thiên Vương Trần Đức Việp dẫn hai vạn quân chặn giặc tại bến Phú Lương, nơi dòng Như Nguyệt bị bồi lắng, ở giữa nổi lên một bãi cồn lớn, giặc có thể vượt qua dễ dàng.

Giảo Kỳ và Lưu Thế Anh đang đoạn hậu thì có quân hiệu đến giao lệnh của Thoát Hoan. Lệnh viết “Phía trước sông cạn, ở giữa là bãi bồi, quân có thể vượt qua. Hôm trước tiền quân đã đánh trận mệt nhọc, nay cho nghỉ. Giảo Kỳ và Lý Hằng sai người đi trước mở đường ra bãi, nếu thuận lợi toàn quân sẽ vượt sông”. Kỳ bảo với Thế Anh:

– Đây là cơ hội của ta. Hậu quân hay bị quấy nhiễu, chuyển sang tiền quân nếu gặp địch thì ta chạy trước.

Giảo Kỳ và Thế Anh dẫn năm ngàn quân vượt lên tuyến đầu, lúc đi qua trung quân, Khoan Triệt nhìn thấy trong đội ngũ của Kỳ có cả bọn về hàng và gia quyến của chúng, bèn mách lẻo với chủ soái đang ngồi trong xe tam mã bít bùng:

– Lạ quá, tại hạ thấy bọn Trần Ích Tắc được quân của Giảo Kỳ hộ vệ.

Hoan nói vọng ra:

– Kệ nó đi. Lo thân mình chưa xong, hơi sức nào mà chăm bẵm đám Nam man phản chúa. Chúng bỏ tiền bạc thuê Giảo Kỳ hộ mạng, sớm nay ta đã biết tin rồi nên mới sai Kỳ đi mở đường.

Triệt nghĩ “Thì ra là thế. Ta làm tướng chỉ biết đánh trận, đâu có ngờ mấy kẻ quyền cao chức trong mua bán vệ sĩ chẳng khác gì thương lái buôn trâu ngựa. Nhưng chủ soái cũng thâm thúy lắm, giả vờ không hay biết rồi điều ngay gã thân vương hám lợi vào chỗ dễ chết cho biết thân”.

Lý Hằng nhận được lệnh, sai Lý Quán dẫn năm ngàn quân đi tiên phong mở đường, còn y vẫn tụt hậu, vì tin tưởng hậu quân an toàn hơn tiền quân. Từ hồi chinh chiến An Nam, Hằng học được câu tục ngữ “Ăn cỗ đi trước, lội nước đi sau” của người bản địa, mà y cho rằng mai mốt về già ngồi viết binh thư có thể vận dụng vào cái mục gọi là “Nghệ thuật tình huống”. Tức là trong phép dụng binh, mọi việc trôi chảy bình thường thì thôi, nhưng nếu có tình huống đột biến thuận lợi thì gắng gọi đi trước để tranh công, nhược bằng bất lợi thì tìm cách tụt lại phía sau để tránh đòn phủ đầu của đối phương.

Bọn Thế Anh, Lý Quán dẫn quân ra triền sông, nhìn dòng nước nông choèn, bên bãi cạn nhiều lau sậy và bụi cây nhưng thấy chim chóc vẫn đậu trên cành, cho rằng không có mai phục, chúng đốc thúc quân vượt qua. Lưu Thế Anh là kẻ xảo trá, chờ cho bọn Lý Quán ra đến giữa dòng mới cho quân lội nước.

Đột nhiên trống thúc vang lừng, từ sau cồn cát cách bãi lau trăm thước có hàng ngàn mũi tên bắn ra vun vút nhắm vào đám quân Mông Thát đang tràn ngập dưới nước và trên bờ. Giặc bị đánh bất ngờ, không kịp chống đỡ, nhiều tên gục chết giữa sông làm nghẽn cả dòng chảy. Thừa cơ giặc hỗn loạn, Trần Quốc Tung và Trần Đức Việp dẫn quân ào tới đánh giết. Lý Quán là tướng nhỏ, mới có chút công lao đã tưởng mình tài, “ngựa non háu đá” Quán hùng hổ hò quân đối đầu. Hai bên loạn đả giữa sông, máu thịt lênh láng làm nước đổi màu đỏ lòm làm. Trần Đức Việp dẫn quân vượt sông, đạp lên xác giặc mà lướt tới xông thẳng vào thê đội của Lưu Thế Anh. Viên tướng cáo già vừa đánh vừa lui, mắt trước mắt sau tìm chỗ trống để né đòn.

Thoát Hoan đã ra khỏi xe tam mã, cùng chư tướng đứng từ xa quan sát tình hình chiến địa. Thấy quân Nguyên nguy cấp, y hỏi các tướng:

– Ai muốn dẫn quân ra ứng cứu?

Đám tướng lĩnh không nói năng gì khiến nét mặt chủ soái bắt đầu cau có, chợt A Lý Hải Nha chỉ ngọn đại kỳ mới giương lên ở bờ bên kia, lên tiếng bàn lui:

– Bọn Quốc Tuấn đang chờ ta tung quân vào trận là kéo sang. Nghe nói y có tới mười lăm vạn binh mã.

Trấn Nam Vương chột dạ, vội xuống lệnh rút quân. Cả bọn khẩn cấp tháo chạy về hướng Chí Linh, nơi có dòng sông Thương vắt ngang. Vì men theo bờ sông, hướng đi của giặc chuyển dịch dần từ đông sang đông nam và buộc phải qua Phả Lại. Lưu Thế Anh chỉ còn không đầy hai ngàn quân, nhanh chân nhập vào đội hình Giảo Kỳ, thuộc nhóm đầu của đoàn binh mã thất trận. Lý Quán đánh nhau trên sông bãi, nhận được lệnh lui binh nhưng không dám rút ồ ạt, phải dùng chiêu cuốn chiếu, toán sau hỗ trợ toán trước rút dần lên bờ. Hơn ba ngàn quân của Quán đã bỏ mạng, chôn vùi thân xác nơi đất khách quê người. Tàn quân của y tháo chạy sau cùng, cách bọn hậu quân Lý Hằng chừng nửa dặm.

Ngọn cờ ở bên kia sông là đại kỳ màu đỏ thêu tám chữ vàng “Quốc Công Tiết Chế Hưng Đạo Đại Vương” được ngài cho dựng lên để ra đòn tâm lý. Biết binh lực của Thoát Hoan còn đông đảo, Vương dẫn quân đến bờ bắc thị uy. Quả nhiên đám chủ tướng Mông Thát đã sờn lòng khi biết có quân của ngài ở phía trước, buộc chúng một lần nữa phải đổi hướng bôn tẩu.

Cho đến lúc ấy, kế sách đánh tàn quân Nguyên Mông tháo chạy của Hưng Đạo đã phát huy hiệu quả. Vương chủ mưu không bày trận đối đầu sinh tử với cả chục vạn quân Thát, ngài dùng sở trường gặm nhấm dần từng mảng binh đội của chúng, mỗi trận một mớ, mỗi nơi một đám, sao cho đến lúc bước chân sang đất Nguyên, bọn giặc chỉ còn trơ lại một nhóm người nhỏ nhoi, xơ xác.

Chương 5

Tháo chạy từ Thanh Hóa, Toa Đô bàn kế hợp tung

Thuận đường viếng Long Hưng, Nhân Tông phá mưu liên kết

Trần Nhật Duật định tổ chức truy kích giặc thì gặp mưa to, đành phải bỏ cuộc. Lại nghe tin Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản tử trận, ngài và các tướng đau xót lắm, bèn tổ chức một lễ tiễn biệt đơn sơ tại bãi chiến trường rồi sai chôn cất trên một gò đất cao, đợi ngày tan giặc sẽ cất bốc về thái ấp an táng. Đấy là việc chẳng đặng đừng, thái ấp của Hoài Văn ở châu Nam Sách, chiến trường đang dịch chuyển về đấy, họ đành ngậm ngùi để người dũng tướng trẻ tuổi nằm lại nơi chốn hoang vu, trong một cỗ quan tài thô mộc.

Sáng hôm sau, Chiêu Văn Vương nhận được thư của Hưng Đạo Vương. Thư viết “Hôm qua các quân đã đánh một trận oanh liệt, làm giặc tổn thất nặng nề, buộc chúng phải chạy sang Chí Linh - Vạn Kiếp. Quân ta cũng thương vong nhiều nên huynh cho họ nghỉ ngơi để chấn chỉnh đội ngũ, nhưng vẫn cần điều động vài vạn binh mã khỏe mạnh tiếp tục truy kích đánh vào hậu quân của địch. Tiền quân và trung quân của chúng đã có các huynh đệ Vạn Kiếp thu xếp chỗ vùi thây lũ khốn”.

Đọc xong thư của Hưng Đạo, Nhật Duật nói với các vương hầu, tướng lĩnh:

– Quốc Tuấn huynh tài thật, đang ở tận đâu đâu mà vẫn nắm vững tình hình nơi này. Việc truy kích giặc cũng là ý đồ của ta. Các quân đều suy giảm, cần thời gian hồi phục và tranh thủ thu dọn chiến trường, nhớ chôn cất binh sĩ tử tế. Ta và Nguyễn Khoái sẽ dẫn quân đuổi đánh địch.

Đầu giờ ngọ, Chiêu Văn Vương và Nguyễn Khoái chỉ huy ba vạn quân cấp tốc đuổi theo đạo quân thất trận của Thoát Hoan. Họ gặp giặc khi chúng đang tổ chức vượt qua sông Thương để sang Phả Lại. Trong đoàn quân của Trần Nhật Duật, đội thám báo cảm tử của Hứa Tông Đạo luôn đi tiên phong. Hai anh em Phạm Thái và Lô Viên Dụng thuộc nhóm chiến binh quả cảm nhất dưới quyền vị đội trưởng gốc Hán từng thề nguyền gắn bó cuộc đời với nước Nam.

Thấy giặc đang trong tình thế bất lợi, quân ta chia làm hai mũi ồ ạt xáp tới. Lý Hằng bị tập hậu, vội dừng vượt sông, lập đội hình chống cự. Gươm đao đấu với thương kiếm, vó ngựa chồm lên ức ngựa, đôi bên kịch chiến tơi bời, cái sắc lạnh của vũ khí bổ xả vào nhau phát ra những thanh âm khô khốc trước khi máu tuôn xối xả và những bộ phận cơ thể bị gãy rời. Chợt trong trận ở bên kia sông nổi lên ầm ĩ, biết tiền quân cũng bị chặn đánh, Hằng nghĩ “Đầu cũng nạn mà đuôi cũng nạn, thà cố đánh cho rồi”, y hò hét thúc binh tả xông hữu đột hòng phá thế gọng kìm của quân Trần.

Lô Viên Dụng hăng máu chém giết, con ngựa của chàng trai sơn cước bị giáo giặc đâm thủng bụng làm chủ ngã lăn ra đất. Dụng bật dậy vung đao thủ thế, bọn Thát ùa tới đâm chém, chàng phạt trúng hai tên nhưng cũng dính ba mũi giáo của giặc. Người trai trẻ kiên cường của núi rừng Lạng Giang ngã xuống khi mới tròn mười bảy tuổi.👁️️

Phạm Thái thấy em lâm nguy, quất ngựa nhảy chồm tới giải cứu. Nhìn máu nhuốm đỏ thân xác Viên Dụng, Thái gào lên “Thù này phải trả” rồi dùng mã đao chém rụng đầu một tên giặc đang loay hoay rút mũi giáo cắm trên lồng ngực của Dụng.

Bỏ lại gần một vạn quân giữa chiến địa máu lửa, Lý Hằng dẫn một vạn rưỡi tàn quân tháo chạy về phía nam sông Thương. Chạy được năm dặm, thấy không bị truy đuổi, Hằng cho quân vượt qua ngã ba sông Thiên Đức rồi tiến về Phả Lại, hy vọng gặp được các binh đội khác để hợp lực tìm đường về nước.

Một trận đánh giết để đời, quân ta tiêu diệt và bắt sống được hơn vạn tên giặc, song lực lượng của Trần Nhật Duật và Nguyễn Khoái cũng thiệt hại đáng kể. Ba ngàn chiến binh Đại Việt đã vĩnh viễn nằm lại, khi ngày chiến thắng đang cận kề. Các chủ tướng quyết định dừng tiến công, binh sĩ đã thấm mệt, việc truy kích bọn Lý Hằng trong đêm khó đạt được kết quả như ý.

Cùng đồng đội tổ chức chôn cất anh em tử trận, Phạm Thái lấy chiếc khăn choàng là phần thưởng Chiêu Văn Vương ban tặng cho chiến công chém tướng giặc Tào Vĩnh Sơn ở tây bắc để gói xác Lô Viên Dụng. Không “da ngựa bọc thây”, chỉ có những chiếc hố sâu vài thước vùi lấp thi hài các chiến binh đã bỏ mình vì nước; không một tấm bia, không một nén hương, chỉ có những dãy mộ đắp đất khum khum và những mặt người sắt lại dưới ánh đuốc bập bùng lặng lẽ tiễn đưa chiến hữu đã đành đoạn kiếp người. Những chiến sĩ vô danh chôn cất những chiến sĩ vô danh, họ không còn nước mắt để khóc nhưng trong tâm can của người sống biết mấy quán thắt đớn đau.

Mọi người đã quay về trại, Phạm Thái vẫn ngồi lại bên nấm mộ Viên Dụng lầm rầm kể lể, trách móc “Dụng ơi! Huynh giận đệ lắm. Hai anh em triền miên đánh giặc trong nam ngoài bắc đã nửa năm rồi, bây giờ sắp về với đội ngũ Vạn Kiếp, đệ cũng đang ở gần quê nhà, lại bỏ mà đi sao đặng. Huynh không muốn chuyển lời nhắn nhủ của ai cả, huynh đã từ chối, sao đệ cứ ép huynh phải làm cái việc đau đớn ấy. Đệ có biết huynh ân hận lắm không, nếu huynh nhanh chân hơn nữa thì biết đâu đệ vẫn toàn mạng. Thù của đệ, huynh sẽ đòi giặc trả đủ, nhưng huynh rất sợ khi phải gặp cha đệ mà thưa gửi: con của ông mãi mãi không trở về”.

Bên kia sông cũng là bãi chiến trường đẫm máu, chẳng biết anh em Vạn Kiếp ai còn ai mất, Phạm Thái lại đau đáu nỗi niềm hoài cảm dĩ vãng. Nghe tin Chiêu Văn Vương sắp sang sông hội kiến với Hưng Đạo Vương, Thái đến xin ngài cho trở về binh đội cũ. Được chủ tướng chấp thuận, Thái chia tay đồng đội thám báo trong tâm trạng buồn bã bứt rứt. Cả đội chỉ còn bảy người, cuộc chiến tranh tàn khốc đã nuốt dân sinh mạng của nhiều anh em từng gắn bó như ruột thịt, nay lại phải tiễn biệt nhau, kẻ ở người đi lòng trĩu nặng. Hứa Tông Đạo cố giữ bình thản mà rằng:

– Về bên đấy đánh cho hăng nhưng gắng giữ mạng. Hãy hứa với ta, mai này hết giặc, đệ lên chơi Bạch Hạc để uống với huynh một bữa rượu thật say.

Thái mấp máy đầu môi “Đệ hứa mà” còn tim óc thì ngập tràn biết bao nhiêu cảm xúc sinh ly tử biệt.

Khúc sông Thương mà bọn Thoát Hoan tổ chức vượt qua nằm ở hạ lưu, do đoạn này chảy qua châu Nam Sách nên còn được gọi là sông Nam Sách. Đoạn sông hẹp nhưng nước khá sâu buộc chúng phải chặt tre nứa ghép lại thành cầu phao. Quân ta bày binh mai phục trên bờ, phía bắc có quân của Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện, phía nam có quân của Tiền điện chỉ huy sứ Phạm Ngũ Lão, trung tâm có quân của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, từ bến Phả Lại có đội binh thuyền của Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư, tất cả đã sẵn sàng vào trận “nghênh đón” kẻ thù đến nơi đến chốn.

Hưng Đạo có chủ ý không đánh ngay khi giặc đang làm cầu hoặc bắt đầu vượt sông qua bờ đông, bấy giờ chúng sẽ co cụm lại bờ tây kéo nhau chạy sang chỗ khác, quân ta sẽ mất cơ hội tiêu diệt. Ngài dự tính để cho giặc qua sông quá nửa mới phát lệnh tiến công, lúc ấy đội hình của chúng bị chia cắt làm đôi, quân ta dễ thao túng.

Bọn Giảo Kỳ, A Lý Hải Nha vượt sông trước tiên, tiếp theo là đoàn quân của Thoát Hoan và Khoan Triệt, bọn Đường Ngột Đãi bắt đầu xuống cầu, còn quân của Lý Hằng cũng rục rịch chờ đến lượt. Bất chợt phía bờ tây vang dội tiếng hò la, biết Chiêu Văn Vương đang tập hậu địch quân, thời cơ thuận lợi hơn bao giờ hết, Hưng Đạo Vương phát lệnh tấn công.

Từ ba hướng, quân ta ào tới chia cắt đội hình của giặc thành từng mảng lớn. Vó ngựa của đoàn kị binh Hưng Trí Vương chặn đầu cuộc tháo chạy của Giảo Kỳ. Trong tình thế nguy cấp, gã thân vương xảo quyệt và tên bại tướng Lưu Thế Anh nhanh chân ngoặt sang hướng đông bắc, dẫn theo đám phản quốc Trần Ích Tắc đang tá hỏa trên yên ngựa. Một nhóm quân tách ra, đuổi theo bọn Giảo Kỳ, dùng cung nỏ tiêu diệt được dăm chục tên đuối sức bị rớt lại, số đông chạy mất dạng. Khi binh đội của Quốc Hiện ập tới, bọn A Lý Hải Nha ở phía sau đành chịu trận. Ta và địch quần thảo kịch liệt, Bình Chương A Lý cùng bọn Sát Tháp Nhi Đài, Nạp Hải hò quân kháng cự, mở đường máu dẫn tàn binh chạy bán sống bán chết lên hướng bắc.

Hưng Đạo Vương và Phạm Ngũ Lão chỉ huy binh đội đánh thẳng vào cánh quân trung tâm của Thoát Hoan, là lực lượng có đến năm vạn quân, đông đảo nhất trong đội hình Mông Thát. Quân ta cắt đôi đạo quân của giặc, Quốc công Tiết chế nước Nam chặn đầu Trấn Nam Vương đất Bắc, đại tướng Ngũ Lão kình địch Hữu thừa Khoan Triệt, soái đối soái, tướng chiến tướng, một trận thư hùng trời long đất lở. Hưng Đạo mặc áo giáp bên ngoài khoác tấm choàng đỏ tía, đứng trên đồi cao dùng cờ hiệu điều khiển các binh đội công thủ. Thoát Hoan đứng trên xe ngựa xung quanh có cả vạn quân bao bọc, tay cầm kiếm lệnh hò hét tướng sĩ đột khẩu phá vây.

Ngũ Lão tung quân bịt chặt hướng bắc rồi dẫn hai ngàn kị binh xông vào đội hình của Khoan Triệt. Viên Hữu thừa né đón, thúc quân mở đường thoát ra, quân ta quá dày đặc, lớp này đổ gục, lớp sau ùa lên lấp đầy khoảng trống. Triệt tay gươm tay giáo, đi đầu hàng quân như một mũi tiêm kích khoan sâu vào lực lượng bủa lưới của Đại Việt. Quân ta ép hai sườn, dùng câu liêm giật vó ngựa giặc rồi vung giáo hạ sát bọn ngã ngựa. Trong lúc ấy đội kị binh của Ngũ Lão mặc sức tung hoành giữa đám bộ binh Mông Thát, xác giặc ngã đổ la liệt chiến địa.

Tiết chế Hưng Đạo giương đông kích tây, đội kị binh cắt đôi trung quân của giặc quay sang công phá về hướng trung tâm, hòng diệt tên đầu sỏ Nguyên Mông. Thoát Hoan thấy địch quân đang tiến dần về phía mình vội điều quân từ dưới lên tăng viện. Bấy giờ Hưng Đạo tung lực lượng dự bị hơn một vạn quân đánh vào đội ngũ phía nam của Thoát Hoan. Ở dưới sông, trận chiến cũng vào hồi dữ dội, một bộ phận quân An Nam đã đổ bộ lên bờ, đánh phá sườn tây của cánh quân trung tâm, khiến giặc rơi vào tình thế hỗn loạn. Bốn mặt đều nguy cấp, Trấn Nam Vương hồn vía lên mây, tâm thần tê liệt, không biết vượt thoát bằng lối nào.

Khi trống lệnh thúc vang, đạo binh thuyền của Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư từ Phả Lại thuận dòng lao như tên bắn về phía cầu phao của giặc. Chiếc cầu làm vội nên rất sơ sài bị mũi thuyền Đại Việt xé toang thành nhiều khúc. Đội ngũ của Đường Ngột Đãi lúc ấy đang hành binh qua cầu nên bị chết đuối vô số kể. Quân ta áp thuyền sát các bè mảng trôi lềnh bềnh, nhảy sang tiêu diệt sạch những tên giặc bấu víu vào đấy. Đường Ngột Đãi cũng bị rớt xuống sông, được bọn vệ sĩ nhanh chân kéo lên bè, rồi chủ tớ ra sức khua nước tấp vào bờ.

Trên sông ta đã làm chủ tình thế, Nhân Huệ quyết định chỉ huy một cánh quân đổ bộ lên bãi, tấn công vào mặt tây của đội hình Thoát Hoan. Giặc bị đánh tứ phía, quân tướng sa sút tinh thần, hỗn loạn như đàn ong vỡ tổ. Quân ta càng đánh càng hăng, đạp lên xác giặc mà xông vào khu trung tâm, quyết bắt cho được tên đầu lĩnh của đạo quân xâm lược.

Giữa lúc hoàn toàn bế tắc, không tìm được lối thoát, gã chủ soái vô cùng mừng rỡ khi thấy một đoàn quân từ phía nam kéo đến giải vây. Lý Hằng vượt sông ở đoạn dưới, dẫn quân quay lên hướng bắc kịp thời tăng viện cứu nguy cho Trấn Nam Vương.

Bọn Hằng hung hăng đánh tới, bọn Thoát Hoan được lên gân, quay lại phản công lực lượng dự bị của Trần Quốc Tuấn. Viên tiểu tướng Trần Thiệu, người tôi trung dưới trướng Hưng Đạo nhảy xổ tới cản phá quân Lý Hằng, tay vung mã đao chém giặc như phạt cỏ, miệng hô vang lừng “Anh em Vạn Kiếp hãy đánh dập đầu lũ tăng viện”. Hằng chỉ Thiệu mà bảo lính “Giết cho được tên kia”. Bọn giặc quay lại, tách Trần Thiệu khỏi đồng đội, xỉa giáo đâm chết người chiến binh can trường.

Thấy giặc có thêm quân, ép ta ở giữa, Hưng Đạo cho thu binh. Bọn Thoát Hoan, Lý Hằng và Đường Ngột Đãi thừa cơ dẫn đoàn quân tơi tả tháo chạy thục mạng, bỏ lại giữa sa trường hơn bốn vạn quân vĩnh viễn không có ngày trở về quê hương. Hoan vừa chạy vừa chửi vung trời đất khi thấy tàn quân của Khoan Triệt đang vắt chân lên cổ mà chạy ở phía trước, để lại một đám bụi mù cho chủ soái mà chẳng thèm ngoái đầu lại.👁️️

Đạo quân của Thoát Hoan khi kéo vào đông bắc nước ta có tới ba mươi lăm vạn binh mã, sau trận chiến trên sông Thương, giặc chỉ còn không đầy năm vạn quân. Chỉ riêng cánh quân này, có tới ba mươi vạn tên Nguyên Mông bỏ xác khắp các chiến địa nước Nam. Số quân còn lại xé lẻ thành ba, bốn mảnh, tựa như con mãng xà khổng lồ bị chặt làm nhiều khúc, từng khúc vẫn cố ngoe nguẩy cứu vãn sự sống. Song năm vạn tàn quân của giặc vẫn chưa thể yên thân, đường từ Vạn Kiếp đến biên giới còn nhiều cạm bẫy của Trần Hưng Đạo.

Ngay trong đêm, Tiết chế triệu tập các tướng họp bàn kế sách đánh giặc những ngày tới. Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật cũng vượt sông sang dự. Hưng Đạo Vương nói:

– Bọn Thoát Hoan thua to, quân không còn nhiều, đang tan rã nên dễ đánh. Toa Đô có thể từ Thanh Hóa kéo quân ra, binh lực của chúng còn khá mạnh, Chiêu Văn nên rút quân về gần Thăng Long, lúc cần thiết có thể tiếp ứng nhị hoàng và Chiêu Minh tiêu diệt bọn này. Nhân Huệ điều động binh thuyền khẩn cấp ngược dòng sông Thương qua sông Lục Nam lên Nội Bàng tăng cường cho lực lượng của Hưng Nhượng đang chốt chặn ở đấy. Hưng Trí và Ngũ Lão hành quân đường bộ đuổi theo giặc, ta sẽ điều binh tiếp ứng phía sau.

Chiêu Văn đề nghị:

– Bọn Tả thừa Lý Hằng gây cho quân của ta nhiều tổn thất. Để ta tham gia truy kích bắt nó trả món nợ này, huynh cử Nguyễn Khoái về Thăng Long là được rồi.

Hưng Đạo nói:

– Không nên. Đừng khinh suất Toa Đô, cần dùng lực lượng áp đảo để đập tan đạo quân của y. Chẳng riêng gì Lý Hằng, tướng giặc nào cũng đáng phải đền tội cả, hãy để các đầu lĩnh khác đòi nợ giúp huynh.

Chợt quân vào báo tin Thoát Hoan cử người đưa thư sang. Hưng Đạo và các tướng ngạc nhiên, không hiểu viên chủ soái đạo quân đang giãy chết định giở trò gì? Vương cho vào, tên quân hiệu người Hán khúm núm đưa lá thư của Hoan rồi xin phép ra ngoài chờ phúc đáp. Hưng Đạo đọc xong thu, bình thản nói:

– Thoát Hoan muốn ta nương tay để chúng về nước. Đâu dễ như vậy. Lúc năm chục vạn binh mã từ ba hướng kéo sang chà đạp nước Nam, y có nương tay không? Đã khuya rồi, mọi người về trại nghỉ ngơi để sớm mai xuất kích. Mời Chiêu Văn và Nhân Huệ ở lại, ta có việc cần bàn.

Khi các tướng đã về hết, Hưng Đạo đứa thư của Thoát Hoan cho Nhật Duật và Khánh Dư xem qua. Thư viết “Binh đao trận mạc là việc đàn ông, dù thắng hay bại ta cũng cam lòng, song cung tên gươm giáo không có mắt, dễ làm gãy đổ thân xác vô tội. Kỳ hoa đang kết trái, lẽ nào để hệ lụy đến hình hài nhỏ nhoi? Đường sang Nguyên chắc còn nhiều cạm bẫy, mong ngài lấy cái tình hoàng tộc mà sai quân không chặn đánh một cỗ xe ngựa và chục tên lính hộ tống. Nếu ngài nghi kị thì có thể điều dăm chục quân đi theo giám sát. Được vậy, giữa ta với ngài dẫu thề không đội trời chung nhưng suốt đời ta luôn trọng ngài là người trượng nghĩa”. Hai vương đọc xong thư thì đăm chiêu lắm, Nhân Huệ nói:

– Việc này khó nghĩ đây, có lẽ ta đừng tiết nóng quá.

Chiêu Văn trăn trở:

– Chưa có tiền lệ như thế này, dù là giọt máu vô tình nhưng không làm gì nên tội, nghĩ tới chỉ thêm buồn. Ý của huynh thế nào?

Hưng Đạo đáp:

– Đây là chuyện đau lòng, đành lấy cái nhân mà chấp thuận cho hắn.

Ngài cho gọi Nguyễn Hòa đến sai việc, đồng thời thảo lệnh qua ải. Lệnh viết “Nhất xa thập tốt, di đắc hội Nguyên, quá quan vô cản”.

Nguyễn Hòa đến, Vương chỉ thị:

– Ngươi lấy ba mươi kị binh khỏe mạnh, theo tên lính Nguyên qua trại của chúng, giám sát một cỗ xe ngựa và mười lính hầu, dùng cờ hiệu của ta qua các cửa ải đến biên giới. Nếu nơi nào gây khó dễ thì đưa lệnh cho họ xem. Việc của ngươi là chấp hành, không cần biết xe chở gì, tuyệt đối không cho phép ai dòm ngó, xem xét bên trong xe.

Rồi ngài cho gọi tên lính Nguyên vào, mà bảo:

– Về nói với chủ ngươi rằng ta chấp nhận thỉnh cầu của y, chỉ một xe ngựa và mười tên lính tháp tùng. Công lệnh ta đã viết, nếu làm khác thì khó mà qua được các cửa ải Đại Việt.

Hòa nhận công lệnh, phụng mệnh điều quân theo tên lính Nguyên lên đường tức thời. Hưng Đạo dặn dò các vương:

– Việc này nên giữ kín, chỉ ba huynh đệ ta biết là đủ rồi. Đừng để đến tai nhị hoàng, kẻo tâm tư đế vương lại dậy sóng.

Nhật Duật lầm rầm than thở:

– Cuộc thế nghiệt ngã quá, chiến tranh đưa đẩy phận người ngược dòng lạc xứ mà không thể cưỡng lại. Vĩnh biệt ái muội từ đây.

Đội giám hộ của Nguyễn Hòa phi ngựa năm mươi dặm thì đến trại Nguyên. Họ đứng ngoài chờ đợi, nửa canh giờ sau, một chiếc xe ngựa bịt mui và mười tên lính kị từ trong trại kéo ra. Nguyễn Hòa dẫn quân đốt đuốc mở đường, trên tay ông cầm ngọn giáo có buộc cờ hiệu đuôi nheo đề chữ “Tiết chế đại vương”, lính Nguyên tháp tùng xe ngựa đi phía sau. Đoàn người nhắm hướng bắc mà phóng tới.

Sau một ngày phi ngựa hối hả, vượt qua các ải Nội Bàng, Động Bản, Khả Ly và hẻm núi Khâu Cấp Lĩnh, nơi nào cũng có quân ta chốt chặn nhưng không hề làm khó dễ khi thấy cờ hiệu và công lệnh của Hưng Đạo Vương, đoàn người dùng ngựa cách quan ải Tây Phong của nước Nguyên chừng một dặm. Nguyễn Hòa nói với đám lính Mông Thát:

– Đến đây bọn ta hết trách nhiệm. Mấy người hãy hộ tống xe ngựa đến nơi bình an.

Hòa và đồng đội chưa kịp rời đi thì từ trong xe có tiếng phụ nữ vọng ra:

– Tiểu tướng, mời lại gần đây.

Nguyễn Hòa giật mình, cuống quýt xuống ngựa, tiến lại gần chiếc xe. Một bàn tay thon bé cầm mẩu giấy thò ra khỏi rèm, nữ nhân cất lời nhỏ nhẹ:

– Cám ơn sự tận tụy của các ngươi. Hãy chuyển cho Hưng Đạo Vương cái này.

Người bị tướng ngỡ ngàng, hai tay đón nhận mà không thốt nổi một lời. Hòa đứng trân trân ngó theo chiếc xe ngựa qua quan ải vào Nguyên, liếc nhìn mẩu giấy, ông đọc được mấy chữ viết tháu “Cảm tạ vương huynh. Thiên nam địa bắc, vạn lý viễn biệt”.

Toa Đô nghe tin quân Trần đánh chiếm Trường Yên, rồi lại phong thanh bọn Giảo Kỳ đã rút chạy khỏi Thiên Trường, bèn gọi Mã Nhi đến bàn bạc. Y nói:

– Bọn Giảo Kỳ chạy cả rồi. Ở đây ta không có cơ hội đánh thắng lại còn thường xuyên đói khát vật vạ, theo ngươi nên làm gì?

Mã Nhi đề nghị:

– Nên rút ra phía bắc. Nếu chậm trễ, để bọn Trần gia tập hợp binh lực ép từ hai đầu thì nguy lắm.

Toa Đô chấp thuận ngay:

– Vậy thì soạn sửa rút thôi. Nhưng rút bằng cách nào?

Mã Nhi đáp:

– Nay còn hơn bốn vạn quân, nếu rút hết bằng thuyền thì không đủ. Theo tại hạ, nên chia làm hai đường, ngài chỉ huy ba vạn binh mã theo ngả tây mà tiến ra để tránh đụng độ với quân Trần ở Trường Yên và Thiên Trường. Tại hạ sẽ dẫn hơn một vạn binh vượt biển vào sông Hồng, ta sẽ hội quân ở ngã ba Luộc, bấy giờ tùy theo tình hình sẽ tính tiếp.

Toa Đô cho là hợp lý, truyền lệnh quân tướng nhổ trại, thu vén lương thực, đóng gói vật dụng và của nà ăn cướp. Do không biết rõ về địa danh của Luộc, viên Hữu thừa buộc Ô Mã Nhi phải điều thuộc hạ thông thuộc địa bàn theo y hành quân đường bộ.

Sáng sớm ngày mồng bảy tháng năm, đạo quân của Toa Đô khởi hành ra bắc mà không hề hay biết chủ soái Thoát Hoan đã dẫn quân rút chạy về nước từ hôm trước. Biết binh lực của mình không thể địch nổi hàng chục vạn quân Trần, y dẫn quân ngược lên hướng tây rồi hành binh qua vùng rừng núi heo hút để tới hữu ngạn sông Hồng.

Không có đường đi, phải phạt cây mở lối và trèo đèo lội suối vô cùng cực nhọc, lương thực thiếu thốn trầm trọng, các bản làng thưa vắng nên việc cướp bóc chẳng đem lại hiệu quả, Toa Đô phải cắt cử luân phiên một lực lượng gồm hai ngàn tên chia thành nhiều toán làm nhiệm vụ đào củ rừng, bẻ măng hái rau và săn bắt muông thú. Sau một ngày thu hoạch, chúng đuổi theo đoàn quân, cung cấp cho ba vạn cái miệng những gì kiếm được. Ngày hôm sau đến lượt đội khác đi kiếm ăn, sục sạo khắp núi rừng trên đường hành quân mà moi móc mọi cái có thể ăn chín hoặc ăn sống. Nhưng với ngần ấy con người, việc lo ăn hằng ngày quả là vấn đề nan giải, dẫu tận thu ráo riết, cái đói vẫn là nguy cơ hàng đầu đeo bám cuộc hành binh của chúng.

Nghĩ tới nghĩ lui thấy mình quá dại, Toa Đô tự trách bản thân nghe theo lời phân công của thuộc cấp “Nó chỉ là tên Vạn hộ bé nhỏ mà lại ung dung cưỡi thuyền. Còn ta đường đường là Hữu thừa quyền cao chức trọng thì lặn lội thâm sơn cùng cốc, đói mệt vật vờ như bầy chó hoang. Bây giờ đành im tiếng cho qua, mở miệng phàn nàn chỉ chuốc sự cười chê của thiên hạ”.

Dọc đường bắc tiến, chỉ một lần duy nhất quân của Toa Đô đụng độ với quân Trần ở Đông Lai. Hôm đấy, bọn lính Nguyên chia nhau tản mát khắp núi rừng để kiếm ăn thì bị một toán quân của Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải phát hiện. Họ là các tiểu tướng Trần Đà Phạp và Nguyễn Thạnh được Thái sư sai dẫn năm trăm quân đi tuần tiễu phía tây.

Trước lúc lên đường làm nhiệm vụ, Chiêu Minh Vương dặn dò hai người “Tuần tiễu tìm kiếm dấu vết của giặc, đề phòng đạo quân Toa Đô theo ngả tây ra bắc. Nếu phát hiện thấy thì chỉ cần âm thầm bám theo và cử người về cấp báo”. Khi bắt gặp một đám người mặc trang phục binh sĩ Mông Thát đem theo cả xe ngựa đang hì hục chặt măng trong rừng, Trần Đà Phạp bàn với Nguyễn Thanh:

– Chủ soái dặn né tránh đạo quân lớn, bọn kia chỉ có hơn trăm thằng, ta thừa sức tiêu diệt.

Nguyễn Thanh nói:

– Nên đánh nhưng giữ mạng vài tên để khai thác tin tức.

Quân ta bí mật bao vây rồi ào tới đánh giết. Bị tấn công bất ngờ, bọn giặc dùng dao kháng cự, chỉ vài tên chạy thoát, số còn lại bị tiêu diệt tại trận. Các tướng tra hỏi một tên lính bị thương, hắn thành khẩn khai báo để được tha mạng. Đà Phạp sai người phi ngựa khẩn cấp về bản doanh báo tin cho Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải.

Được biết nhiều toán quân Nguyên đang săn bắn và đào củ trong vùng, Đà Phạp và Nguyễn Thạnh tổ chức truy lùng. Họ đột kích vào một toán khác, bắt giết hơn trăm tên.

Mấy tên trốn thoát chạy về cấp báo Với Toa Đô, viên Hữu thừa lồng lộn tức tối, trực tiếp chỉ huy năm nghìn binh mã quay lại tìm diệt thê đội tuần tiễu của ta. Các chiến binh của Trần Đà Phạp và Nguyễn Thanh đã dũng cảm kháng cự, song lực lượng quá thưa mỏng nên bị giặc tiêu diệt toàn bộ. Để khỏi vướng bận việc trông giữ, Toa Đô sai giết tù binh. Hai người chiến tướng kiên cường và hơn chục binh sĩ nước Nam bị lính Nguyên Mông đem xuống khe núi chém chết.

Thuyền cũ, thuyền mới cả thảy có trăm hai chục chiếc, Ô Mã Nhi dẫn quân ra biển rồi kéo đến cửa Giao Hải. Quan sát từ xa, thấy một đạo thuyền đang đậu ở cửa sông, nhìn kỹ thì ra cũng là quân Mông Thát, Ô Mã Nhi yên tâm cho binh thuyền tiến lại gần. Đấy là đội thuyền của Lưu Khuê từ Trường Yên kéo ra, chưa biết đi đâu nên đậu tạm ở chỗ sông biển giao hòa, tiến thoái thuận lợi. Hai tên Vạn hộ thông báo tình hình của nhau rồi thống nhất hợp quân ngược dòng sông Hồng đến điểm hẹn với Toa Đô.

Buổi chiều hôm ấy chúng phát hiện một đoàn thuyền Nguyên Mông đậu bên bờ sông cách của Luộc chừng vài chục dặm. Thì ra binh thuyền của Bột La Hợp Đáp Nhĩ. Sau trận chiến Chương Dương, Đáp Nhĩ chạy xuống phía nam ẩn náu, chờ cơ hội rút về Thăng Long. Khi chiến sự lắng xuống, y cho quân đi dò la thì được chúng báo tin “Dưới sông đầy thuyền đối phương, trên bờ quân đông như kiến. Không có đường an toàn tới Thăng Long”. Bột La Hợp Đáp Nhĩ cử một tên lính giả dạng thường dân lén lút mò đến kinh thành gặp chủ soái để xin chỉ thị. Sáng nay nó trở về cho biết Trấn Nam Vương đã rút khỏi Thăng Long, nghe nói gặp bão và bị quân Trần đuổi đánh tan tác, hiện không biết đang ở nơi nào.

Gặp được Ô Mã Nhi và Lưu Khuê, nghe chúng bàn đến ngã ba Luộc hội quân với Toa Đô để hợp lực đánh Trần, Bột La Hợp Đáp Nhĩ không phản đối nhưng trong bụng nghĩ khác “Đánh chác gì nữa. Chủ soái đã chạy mất dạng, ở đâu còn chẳng biết, nói gì đến chuyện hợp tung”. Vừa trải qua mấy trận chiến kinh hoàng trên sông Hồng, Bột La Hợp Đáp Nhĩ hiểu rõ hơn ai hết tình thế đại bại của Mông Thát, nhưng y không thể bộc lộ ý định thoái lui trước mấy tên chiến tướng đồng cấp còn hăng máu ăn thua, đành bấm bụng theo chúng đua binh thuyền tới của Luộc.

Rạng sáng hôm sau, đội quân của Toa Đô lếch thếch kéo đến điểm hẹn. Dù căm tức Ô Mã Nhi và đang rất mệt mỏi, song Toa Đô vẫn ra vẻ đàn anh, ngồi phán như chủ soái:

– Thêm các tướng hội về, binh lực ta đang mạnh lên, phải tìm cách hợp tung với Trấn Nam Vương, dưới đánh lên, trên đánh xuống, lật ngược tình thế, giành quyền chủ động, ép chết bọn Trần gia ngông cuồng.

Lưu Khuê nói:

– Muốn vậy phải liên lạc được với Trấn Nam Vương, nhưng sau khi rời khỏi Thăng Long, không biết ngài đang ở đâu?

Bột La Hợp Đáp Nhĩ nói:

– Thám báo của tại hạ cho biết, chủ soái hành binh về hướng đông, có lẽ tiến sang vùng Hải Đông.

Mã Nhi nói:

– Hải Đông rộng lắm, biết đâu mà tìm?

Bột La Hợp Đáp Nhĩ chớp thời cơ, đề nghị:

– Đúng vậy, cử vài tên thám mã đi lùng sục thì không biết bao giờ mới hợp tung được. Nếu Hữu thừa cho phép, tại hạ dẫn binh thuyền lên Hải Đông phô trương thanh thế, tất yếu Trấn Nam Vương sẽ nghe tin mà cho người đến tìm.

Toa Đô ưng thuận, bảo:

– Vậy Vạn hộ hãy lên đường cho sớm sủa. Gặp được Trấn Nam Vương thì nói rằng ta sẽ dẫn quân đánh phá dọc sông Hồng, tiến về Thăng Long. Đề nghị chủ soái quay đầu tiến sang hướng tây, hợp lực hai bên đánh cho bọn Trần gia chạy dài lên núi. Nhớ cử liên lạc thông báo tin tức, ta nghỉ ngơi tại đây vài ba ngày rồi tiến quân ngược dòng.

Bột La Hợp Đáp Nhĩ hối hả đưa binh thuyền xuôi ra biển. Không còn phụ thuộc vào đám tướng lĩnh hiếu thắng, y nói với bọn thủ túc thân tín:

– Đã thua tơi bời, không biết tìm đường rút về lại còn lên gân đòi đánh tiếp. Đánh gì nổi, hàng chục vạn quân của Trấn Nam Vương còn chạy dài, huống chi một nhóm người của Toa Đô. Có lẽ chủ soái dẫn quân về nước rồi. Ta cũng về nhà thôi.

Đám binh sĩ của Bột La Hợp Đáp Nhĩ vui mừng hát hò nhảy nhót. Con đường sống của chúng đã mở, chỉ cần thoát ra tới biển và không gặp bão tố thì coi như bọn họ giữ được cái mạng để mà về với gia đình sau một cuộc viễn chinh nhớ đời.

Thái sư Trần Quang Khải đang điều quân về Thăng Long thì nhận được tin của thám mã. Ngài quyết định thay đổi một phần phương án điều động. Lệnh cho Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền đóng quân gần Chương Dương, sai Minh Hiến Vương Trần Uất và Chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh đem quân chốt chặn gần Hàm Tử, còn chỉ thị cho các tướng “Nếu bọn Toa Đô kéo đến, đừng vội khiêu chiến, chờ đại quân của nhị hoàng xuất hiện, bấy giờ tiền hậu tấn công, tả hữu đột phá, giặc tất vỡ”. Chiêu Minh viết thư gửi Thượng hoàng và Quan gia, cho thám mã hỏa tốc đem vào Trường Yên. Ngài cùng các tướng khác dẫn quân về Thăng Long như kế sách ban đầu.

Ngày mồng mười tháng năm, nghe tin từ Châu Ái báo ra cho biết bọn Toa Đô, Ô Mã Nhi đã rút khỏi Thanh Hóa, các vua vội triệu tập quan tướng nghị bàn. Nhân Tông nói:

– Giặc đã bỏ Thanh Hóa, song chưa biết chúng đi đâu, trước mắt ta cần bàn kế sách đối phó.

Đinh Củng Viên nói:

– Theo thần, chúng chạy ra bắc. Đấy là đường sinh tồn duy nhất của đạo quân Toa Đô.

Lê Văn Hưu nói:

– Xưa nay bọn phương Bắc quen hành bình nhiều ngả. Có thể chúng chia quân thủy bộ tiến ra.

Thượng hoàng Thánh Tông thắc mắc:

– Nếu chúng đi đường biển thì không nói làm gì. Nếu chúng đi đường bộ tất phải qua Trường Yên, sao không thấy động tĩnh

Nguyễn Thuyên lý giải:

– Có một cách chúng làm được là vòng qua vùng rừng núi phía tây, ra đến bắc sẽ theo hướng đông kéo xuống.

Nhân Tông nhíu mày lo âu:

– Liệu giặc có phạm vào nơi ẩn náu của hậu cung không?

Nguyễn Thuyên trấn an các vua:

– Khởi bẩm nhị hoàng, hậu cung náu gần biên giới Ai Lao, chúng không đi xa tới vậy đâu. Mục đích của Toa Đô chỉ muốn kéo ra hội binh với Thoát Hoan hoặc tìm đường tháo chạy về nước. Giặc sẽ men theo vùng bán sơn địa không có quân ta trú đóng chứ đời nào leo lên tận vùng biên cương núi non trùng điệp.

Nhà vua có vẻ yên lòng, ngài hỏi:

– Ta nên đối phó cách nào?

Đinh Củng Viên đề nghị:

– Quân Thoát Hoan vỡ trận, rã đám từng mảng, việc thanh toán chúng đã có lực lượng của Hưng Đạo Vương. Binh lực của Toa Đô còn quy củ, nhị hoàng nên tiến quân ra bắc, kết hợp với Thái sư đập tan bọn này, lúc ấy mới thật sự giải quyết xong cuộc chiến.

Lê Văn Hưu gợi ý:

– Để củng cố tinh thần ba quân đồng thời có dịp bái tạ ân đức và uy vũ của liệt tổ Đông A, thần khẩn mong nhị hoàng trên đường hành binh ghé vào Long Hưng cho bầy tôi được theo chí tôn chiêm bái lăng mộ của tiên đế và các vị tiền nhân khai sáng đế nghiệp.

Thượng hoàng vui mừng lắm, ngài nói:

– Ta cũng có ý này, vậy bệ hạ hãy điều động binh lực khởi hành cho sớm.

Vua Nhân Tông sai truyền:

– Cử Tiền điện chỉ huy sứ Lê Mạnh làm chủ tướng, Hồ Đức Trọng làm phó tướng chỉ huy quân Thần Sách và Thiên Chương tiên phong mở đường ra Long Hưng. Sáng mai Hồ Đức Trọng lên đường cấp tốc, qua Thiên Trường giao lệnh cho Lê Mạnh, rồi hai người dẫn quân đến Chiêu Lăng soạn của nghi lễ. Các chư khanh văn thần võ tướng sẽ hộ giá Thượng hoàng và trẫm thống xuất đại quân sáng mắt, Vua tôi trực chỉ lăng miếu của tổ tiên, bái lạy tiền nhân xin các ngài độ trì cho con cháu quét sạch giặc Hồ, thu hồi giang sơn xã tắc của dòng giống tiên rồng.

Quần thân khấu đầu hô vang “Chúng thần tuân chỉ”. Từ vua chí quan vô cùng hồ hởi, niềm tin chiến thắng đang lớn dần từng ngày trong tâm tư của những người đầu lĩnh dân tộc gánh vác sứ mệnh giải phóng giống nòi khỏi họa xâm lăng.

Cho đến thời điểm trung tuần tháng năm năm Ất Dậu (1285), trên chiến trường phía bắc Đại Việt tạo thành cục diện đối kháng theo hình thái tam cường nhị suy. Nhà Trần hiện hữu ba cụm binh lực tại ba khu vực với quy mô hàng chục vạn quân ở mỗi nơi; cụm đông bắc dưới quyền chỉ huy của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đang tổ chức truy kích quân Nguyên tháo chạy về nước; cụm tả hữu sông Hồng Quanh Thăng Long do Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải đầu lĩnh kết hợp phòng thủ kinh sư với việc ngăn chặn quân Nguyên từ phía nam tràn qua; cụm cơ động do hai vua thống soái từ Trường Yên hành binh ra bắc để phá thế hợp tung của giặc. Quân Mông Thát có hai cụm quân với lực và thế yếu kém rõ rệt; cụm quân của Thoát Hoan trong tình trạng phân rã đang cố tháo chạy qua ngả đông bắc để về nước; cụm quân của Toa Đô từ Thanh Hóa kéo ra tuy còn khá quy củ nhưng lâm vào hoàn cảnh đói khát và mỏi mệt. Tuy chúng còn một lực lượng khác nhưng không đáng kể, đó là cánh quân của Nạp Tốc Lạt Đinh đang trên đường bôn tẩu về Vân Nam. Rõ ràng lợi thế trên bàn cờ quân sự nghiêng hẳn về phía Đại Việt, báo hiệu ngày toàn thắng đã rất gần.

Ngày mười hai tháng năm, đại quân của hai vua chuẩn bị khởi hành thì có thư khẩn cấp của Trần Quang Khải gửi vào. Thư viết “Toa Đô đã kéo quân ra đến Thiên Quan. Có thể tràn xuống đánh chiếm sông Hồng và bàn kế hợp tung với Thoát Hoan. Thần đã điều một lực lượng mạnh chặn giặc ở Thiên Mạc. Khẩn thiết xin nhị hoàng sớm dẫn quân ra bắc để kết hợp với chúng thần phá vỡ mưu đồ của chúng. Bọn Thoát Hoan bị đánh tơi tả trên đông bắc, theo tin tức từ Hưng Đạo Vương giặc đang tìm đường thoát thân về nước, song cũng nên đề phòng chúng liên kết với Toa Đô quay lại phản công. Nhằm ổn định dân tình và tổ chức phòng thủ lãnh thổ mới thu hồi, thần xét thấy cần đem binh vào Thăng Long. Mong nhị hoàng bảo trọng cho chúng thần yên tâm đánh giặc”.

Các vua giục binh hối hả lên đường, sáng ngày mười lăm tháng năm đã tới địa phận Long Hưng, nhìn từ xa thấy khu lăng mộ của tổ tiên cờ xí rợp trời, biết quân tiên phong đã bày nghi lễ nghênh đón đế vương, Thượng hoàng Thánh Tông xúc động lắm, ngài nói với con trai:

– Lần nào đến Chiêu Lăng lòng trẫm cũng bồi hồi, lần này có hơi khác. Ta thấy trong người ngập đầy cảm xúc rạo rực, phải chăng tiên đế và các vị liệt tổ linh thiêng đang tiếp thêm uy vũ để con cháu của các ngài có thêm tinh thần và sức lực đi đến tận cùng cuộc chiến cam go này.

Nhân Tông đáp:

– Bẩm phụ hoàng, lòng con cũng đang lâng lâng, nhưng không trầm lắng mà rất phấn khích. Hoàng nhi luôn tin tưởng ông nội và tổ tiên phù trợ cho mình vững vàng ý chí đối đầu với bọn Nguyên Mông. Trải qua biết bao trầm luân khổ ải, ngày chiến thắng gần kề mới có dịp bái lạy Chiêu Lăng, chắc các cụ không nỡ trách.

Thánh Tông cười xòa vui vẻ:

– Không trách, không trách đâu. Tổ tiên đều là người đức độ, nội tổ phụ là bậc hiền nhân, lẽ nào lại trách cứ con cháu đang miệt mài chống giặc, giữ cho được bờ cõi của cha ông.

Đoàn xa giá dừng trước khu lăng miếu. Thượng hoàng Trần Thánh Tông đứng đầu, theo sau là hoàng thượng Trần Nhân Tông và Bảo Thánh hoàng hậu, quan tướng lớn bé xếp hàng phía sau, kính cẩn uy nghi tiến vào nội khu. Hàng vạn binh sĩ quỳ gối hai bên, đồng thanh hô vang “Thượng hoàng vạn vạn tuế. Hoàng thượng vạn vạn tuế. Hoàng hậu thiên thiên tuế”. Thánh Tông liếc nhìn thấy mấy pho tượng voi, ngựa đá bị sứt mẻ, ngài thầm đoán đã có chuyện xảy ra, nhưng chưa tiện hỏi. Phía trước nhà thái miếu, hai chiến tướng Lê Mạnh và Hồ Đức Trọng cùng chưởng cơ các thê đội cung kính lạy chào các vua. Lê Mạnh tấu trình:

– Chúng thần Lê Mạnh và Hồ Đức Trọng Phụng chỉ nhị hoàng dẫn quân tiên phong đến Chiêu Lăng soạn sửa nghi lễ. Nay mọi việc đã hoàn tất, cung thỉnh các đấng chí tôn và hoàng hậu vào thái miếu hành lễ.

Thánh Tông nói:

– Các ngươi hãy bình thân.

Ngài cùng bầu đoàn chỉnh trang áo mũ, soạn sửa bước vào chính điện thì thấy lão bộc Trần Tư xõa tóc trắng phơ, bận đồ vải gai, vẫn một mực quỳ gối trước cửa.

Vốn là người hầu thân tín của vua Thái Tông khi ngài lánh tục để tịnh độ ở Phổ Minh tự, sau ngày hoàng đế băng hà, lão xin được lên Long Hưng trông giữ lăng mộ chủ. Cảm kích lòng trung thành của bề tôi đối với tiên đế, Thượng hoàng và Quan gia ủy thác cho Trần Tư đến thái miếu chăm nom hương khói cho mồ mả của tiền nhân Đông A.

Thánh Tông thấy lạ bèn hỏi:

– Lão bộc, sao quỳ mãi vậy, ta cho phép đứng lên rồi mà?

Trần Tư vẫn không chịu đứng dậy, chỉ ngước mặt lên mà rằng:

– Bề tôi đắc tội với tiên đế và liệt tổ liệt tông nhà Trần, xét thấy mình không xứng ngẩng đầu nghênh đón Thượng hoàng và Quan gia, xin được quỳ ở đây chờ các vua hạch tội.

Thánh Tông nói:

– Lão có tội gì, hãy đứng lên trình bày cho rõ?

Nhân Tông cũng khuyên nhủ:

– Thượng hoàng đã cho phép, lão chớ có ngại ngần nữa.

Trần Tư lồm cồm bò dậy, nước mắt dàn dựa trên gò má già nua, nức nở trình tấu:

– Lúc giặc Nguyên tràn ngập bờ cõi, sợ chúng phạm vào chốn linh thiêng, bề tôi cùng với mấy thằng tiểu tử đem chôn hết bảo khí thờ tự. Nhưng vẫn thấy không yên lòng bèn vào làng rủ bà con đến giúp sức di dời các bia đá, tượng đá giấu dưới ao đầm, cái nào không lay chuyển được thì bôi bẩn và chất cỏ rác lên để giặc khỏi nhòm ngó”. Sáng qua các tướng đến cho hay hôm nay nhị hoàng giá đáo, bấy giờ bề tôi được binh sĩ trợ giúp trục vớt bia tượng, đào đồ thờ tự, khiêng về chỗ cũ, lau chùi dọn dẹp cho sạch sẽ phong quang. Kẻ hèn mọn đã tự tiện làm ô uế nơi an nghỉ của tiên đế và các bậc tiền nhân, xúc phạm vào chốn thánh địa thâm nghiêm, tội đáng chết muôn lần, xin các vua thẳng tay trừng trị.

Hết thảy vua quan đều kinh hãi, họ nhìn nhau ngơ ngác trước một sự việc liều lĩnh ngoài sức tưởng tượng, chẳng ai ngờ nổi tác động của chiến tranh len lỏi vào tận nơi chốn giao cảm âm dương, khuấy đảo cả giấc ngủ vĩnh hằng của các vị tổ tông đương triều.

Nhìn nét mặt đớn đau tột độ của người nô bộc, thấy được cả nỗi ăn năn chất chứa trong cặp mắt trĩu nặng sầu muộn, Thánh Tông có phần thương cảm, ngài hỏi để tìm lý do gỡ tội cho lão:

– Giặc Mông Thát có kéo vào đây không?

Lão bộc đáp:

– Khi giặc đến lập trại ở A Lỗ, một lần chúng ập vào tra xét lục lại nhưng chẳng lấy được gì. Một viên tướng hỏi “Có phải đây là nơi chôn cất tổ tiên của nhà Trần không?”. Bề tôi nói “Đúng vậy. Nhưng bỏ hoang phế lâu rồi. Hài cốt và bia mộ dời đi hết. Các ngài thấy đấy, ngoài kia toàn rác rến và cỏ dại, rắn nhiều lắm, lão còn chẳng dám lai vãng”. Bọn Nguyên sợ rắn cắn nên không dám mò ra, chúng tức tối lấy búa đập phá voi, ngựa nhưng đá cứng quá nên chỉ làm sứt mẻ một phần.

Nhân Tông hồ hởi nói:

– Vậy lão bộc đâu có tội. Xét việc làm tuy có phần bất kính nhưng lại che được mắt giặc, bảo toàn được thái miếu và lăng mộ, xin phụ hoàng miễn thứ cho Trần Tư.

Thánh Tông nói:

– Chẳng những không quy kết tội trạng, ta còn muốn ban thưởng nữa kia. Nếu lão không liều mạng di dời bia, tượng và để rác cỏ che lấp thì khu lăng mộ đã bị giặc đào xới, cướp bóc và đập phá tan hoang. Có tấm lụa tốt, ta sẽ thưởng cho lão để may trang phục mới.

Trần Tư lại trào nước mắt mà đa tạ Thượng hoàng và Quan gia. Quần thần thở phào nhẹ nhõm. Trước cách xử trí anh minh của hai vua, ai ấy đều cảm phục sự đối đãi trọn tình vẹn lý của các bậc chí tôn dành cho phận tôi tớ.

Dưới ánh đèn nến lung linh, hương khói mơ màng trầm tưởng, vua tôi quỳ trước điện thờ Phật và linh vị tổ tiên, Thánh Tông cất lời khấn vái:

– Năm Thiệu Bảo thứ bảy, ngày mười lăm tháng năm, con cháu đế nghiệp Đông A và tướng sĩ đương triều tụ hội về lăng miếu Long Hưng khấu đầu lạy Đức Phật và hương hồn tiên đế cùng thất tổ Trần gia; trước là bày tỏ tấm lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân đã hun đúc nên ý chí lập thân, bình loạn, trị quốc từ đời này sang đời khác; sau là báo công với tổ tiên về chiến thắng của quân dân Đại Việt chống lại cuộc xâm lăng hung bạo của bọn người phương Bắc và cầu mong chư vị thiêng liêng tiếp tục phù trợ cho nước Nam sớm quét sạch bụi Hồ, thu hồi toàn vẹn lãnh thổ để muôn dân thụ hưởng thái bình thịnh trị. Xin nhận ba lạy thành tâm của con cháu và các bề tôi trung nghĩa.

Tiếng chuông mõ trầm mặc lan tỏa không gian im ắng, quân thần đồng loạt bái lạy trước điện thờ, âm dương hòa quyện vào tâm thức của đội ngũ những người gánh vác sứ mệnh dẫn dắt dân tộc, giúp họ cảm nhận được sự vững vàng hơn, lớn mạnh hơn khi dấn bước đi nốt đoạn đường chiến tranh phía trước để giành thắng lợi cuối cùng.

Sau nghi lễ ở thái miếu, vua tôi lần lượt dâng hương khói tại lăng tẩm tiên đế và các bậc tiên tổ nhiều đời của nhà Trần.

Trong mấy ngày ngắn ngủi, quân của Toa Đô từ ngả tây tràn xuống, quân của Ô Mã Nhi và Lưu Khuê từ cửa Giao Hải tiến vào sông Hồng rồi tụ lại tại ngã ba Luộc. Lúc ấy, tiền quân và trung quân của các vua Trần hành binh cấp tốc bằng đường bộ đến Long Hưng. Hai bên không đụng độ dọc đường nhưng chỉ ở cách nhau không đầy vài chục dặm. Khi thám báo của ta và địch cùng phát hiện ra đối phương thì vội về cấp báo, bấy giờ các đầu lĩnh Đại Việt lẫn Nguyên Mông đều giật mình chột dạ.

Bột La Hợp Đáp Nhĩ đi rồi, Toa Đô cho dựng trại nghỉ tạm ven bờ Thiên Mạc cách của Luộc chừng năm dặm. Lúc bọn thám mã báo tin có hàng chục vạn quân Trần tụ tập bên bờ sông Luộc, viên Hữu thừa vô cùng hoảng hốt, bàn với Ô Mã Nhi và Lưu Khuê cho nhổ trại, di chuyển lên phía thượng nguồn. Khi chúng chuẩn bị khởi hành thì thấy một chiếc thuyền nhỏ đang gắng sức chèo lại. Quân lính vây bắt được năm gã ngư phủ tráng niên, điệu tới cho chủ tướng tra xét. Thì ra chúng là thám mã của Trấn Nam Vương giả dạng dân thuyền chài. Tên nhóm trưởng trình bày:

– Nhận lệnh của chủ soái, bọn tiểu nhân vượt qua muôn trùng gian khó vào Thanh Hóa truyền tin cho Hữu Thừa tướng quân, khi đến nơi thì ngài đã rồi. Thu thập thông tin, đoán hướng quân di chuyển, bọn tiểu nhân quyết định đuổi theo bằng đường tắt, nhưng mấy con ngựa đã kiệt sức đành phải giết bỏ rồi nửa đêm rình cưới thuyền mới về được đến đây.

Hắn trình lên cho Toa Đô thư lệnh của Thoát Hoan. Đọc xong thư, gã chiến tướng Hữu thừa tái mặt, bèn đuổi sạch bọn tả hữu và lính tráng ra ngoài rồi đưa cho Ô Mã Nhi và Lưu Khuê xem lệnh của Trấn Nam Vương. Lệnh viết “Quân tình bất lợi, quyết định thoái binh. Tiền nhập hậu xuất cựu đạo. Nạp Tốc Lạt Đinh thượng Vân Nam. Toa Đô hội Chiêm Thành.”

Vạn hộ Lưu Khuê ngơ ngẩn nhìn đồng bọn, rồi tru tréo lên như mụ đàn bà bị cân gian đang ăn vạ giữa chợ:

– Cao chạy xa bay cả rồi mới sai người đi thông báo. Tàn nhẫn quá, khác nào mặc kệ thuộc cấp ở đây gánh nạn. Lỡ chết oan mạng thì Thoát Hoan lấy gì đến cho ta?

Toa Đô kêu rên như kẻ làm thuê bị chủ quyt tiền công:

– Soái trốn đằng soái, tướng chạy đằng tướng. Thua to rồi, hợp tung gì nữa. Lâu nay Trấn Nam Vương toàn chỉ thị dấm dớ, chẳng ngờ hắn còn rất ngu xuẩn. Bảo dẫn quân về Chiêm Thành để cạp đất mà ăn à, hay có ác ý muốn tụi ta chết dần chết mòn vì đói khát. Ta căm Thoát Hoan đến tận xương tủy, cầu trời cho y bị sét đánh cháy thui dọc đường.

Mã Nhi cố ra vẻ bình tĩnh:

– Tức thật đấy, nhưng xin Hữu thừa và Vạn hộ hạ nhiệt, kẻo binh lính nghe được lại hoang mang, rối loạn. Bây giờ phải bàn cách ứng phó với tình thế hiện nay.

Toa Đô nói:

– Chẳng bàn gì nữa, rút quân về là xong. Quay lại Chiêm Thành chỉ có chết, muốn ra biển lại không đủ thuyền, ta quyết định theo sông Hồng ngược lên phía bắc, gặp địch thì cố mà đánh, thấy đói thì đi ăn cướp, trước sau cũng đến được đất Nguyên.

Mã Nhi nói:

– Ngài chưa kinh qua đất này nên không biết, nếu cứ theo sông mà đi thì ngoằn ngoèo xa xôi lắm, rồi chỉ đến được Vân Nam. Theo đường sông tới gần kinh thành bỏ thuyền lên bộ nhằm hướng đông bắc sẽ đến Tư Minh.

Lưu Khuê nói:

– Như vậy là hay nhất. Đề nghị Hữu thừa cho xuất phát ngay, kẻo quân Trần phát hiện ra thì khốn.

Toa Đô hạ lệnh khởi hành, đạo thuyền ngược dòng Thiên Mạc lên hướng bắc, binh mã tiến dọc bờ sông, thủy bộ cả thảy năm vạn quân. Đoàn thuyền của Ô Mã Nhi đi tiên phong, tiếp theo là thuyền của Lưu Khuê, Toa Đô điều quân đường bộ, sai Tổng quản Trương Hiển đoạn hậu.

Chương 6

Thất trận ở Hàm Tử, Toa Đô tận số bay đầu

Bôn tẩu khỏi Thiên Mạc, Ô Mã giở trò thoát xác

Lại nói về đạo quân của các vua Trần. Sau buổi hành lễ ở Chiêu Lăng, nhị hoàng chưa kịp nghỉ ngơi đã thấy thám mã cấp báo về một cánh quân Mông Thát đang tập kết ven sông Thiên Mạc, chỉ cách chục dặm đường. Hai vua hoảng hốt, biết chắc là bọn Toa Đô, vội tập hợp tướng lĩnh bàn kế đánh diệt. Nhân Tông nói:

– Giặc chạy từ Thanh Hóa đã ra đến đây, hiện ở cách mười dặm. Bọn Toa Đô đúng là có duyên nợ với ta, trẫm linh cảm lần này chúng phải đền tội. Vậy tướng nào muốn xuất quân trước?

Lê Mạnh và Hồ Đức Trọng cùng bước ra. Mạnh tấu trình:

– Khởi bẩm nhị hoàng, hạ thần và phó tướng Hồ Đức Trọng đốc xuất quân tiên phong, tất nhiên là phải đánh trước. Xin thánh thượng chuẩn thuận.

Nhân Tông cả mừng, bèn truyển:

– Vậy các khanh hãy dẫn binh đội tức thời truy kích giặc. Thượng hoàng và trẫm sẽ dẫn quân tiếp ứng.

Thánh Tông dặn dò:

– Đánh vào hậu quân của giặc buộc chúng phải tháo chạy. Chờ đại quân kéo đến kết hợp với quân của Quang Khải diệt nốt bọn này là hoàn tất đại nghiệp khôi phục giang sơn.

Các tướng tiên phong cáo từ nhị hoàng dẫn quân lên đường. Bấy giờ đã quá ngọ, hai vua điều động binh lực, để lại một ngàn quân hộ vệ hoàng hậu và các đại thần, rồi hối hả dẫn đại quân tiếp ứng cho các tướng tiên phong. Trên đường hành binh, Thượng hoàng hồ hởi lắm, ngài không ngớt lời thán phục “Linh thiêng quá. Vừa hành lễ xong thì nhận được tin có giặc, rõ ràng tiên đế và các tổ phụ báo ứng trò lối cho chúng ta biết giặc ở đâu mà đến vây đánh”.

Binh mã của Toa Đô rồng rắn tháo chạy, khi toán tiên phong đi được hơn một dặm thì bọn hậu quân mới rục rịch lên đường. Quân ta ập đến lúc chúng bắt đầu khởi hành. Phát hiện địch quân tiến công thần tốc, Tổng quản Trương Hiển hò hét binh sĩ buông hành lý cấp thời tuốt gươm, chĩa giáo kháng cự. Lê Mạnh và Hồ Đức Trọng dẫn đầu binh đội xông tới, chia cắt lực lượng của Trương Hiển thành nhiều khúc mà đánh diệt. Hai bên hỗn chiến loạn xạ, gươm bén giáo nhọn mặc sức đâm chém, giặc yếu thế nên bị tiêu diệt quá nửa, bọn Trương Hiển bị bao vây tứ bề, không có cơ may tẩu thoát.

Toa Đô thấy cái đuôi hỗn loạn, định dẫn quân quay đầu giải cứu thì nghe tiếng Lưu Khuê từ dưới sông gào lên:

– Hữu thừa không nên quay lại, quân Trần tầng tầng lớp lớp, đánh không xuể đâu. Hãy rút cho mau.

Gã chiến tướng chợt tỉnh, cái máu ăn thua lạnh tanh trước thực tại vô phương cứu vãn đám hậu quân gặp hạn, Toa Đô thúc quân khẩn cấp hành binh, chạy càng xa càng tốt khỏi cơn hung hiểm đang rỉa thịt “cái đuôi” của y. Ở dưới sông, cả Ô Mã Nhi phía trước lẫn Lưu Khuê phía sau bắt đầu thấm thía cái lẽ sinh tồn “thân ai nấy lo”, chúng hối hả giục binh thuyền gắng sức đi cho mau, bỏ mặc bọn Toa Đô bôn tẩu bằng hai cẳng và bốn vó chạy một hồi là mệt lử.

Bị lọt trong vòng vây của hàng vạn tướng sĩ Đại Việt, bọn Trương Hiển rơi vào tình thế tuyệt vọng. Viên Tổng quản tập hợp tàn quân co cụm lại giữa cánh đồng đã gặt hái, cổ động viên tinh thần binh sĩ “Hãy gắng cầm cự, chờ chủ tướng dẫn quân quay về giải cứu”. Đột nhiên quân Trần ngừng tiến công, lùi đội hình ra xa năm mươi trượng, tuy đông hơn gấp bội nhưng họ có vẻ không muốn đánh tiếp dù vẫn giữ nguyên thế trận bao vây. Trương Hiển kinh ngạc, chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra “Không thấy dấu hiệu xô xát xung quanh, tức là chẳng có quan nào đến giải vây, tại sao họ không đánh nữa? Lạ quá! Lạ quá!”.

Nguyên do lúc hai vua kéo quân đến, trận đánh đã vào hồi kết, chỉ còn một đám quân Nguyên lọt giữa trùng điệp đội ngũ chiến binh nước Nam. Nhìn bãi chiến trường ngập ngụa xác giặc, Nhân Tông vội xuống lệnh ngừng chiến, cho triệu hồi Lê Mạnh và Hồ Đức Trọng. Thượng hoàng Thánh Tông ngạc nhiên, bèn hỏi:

– Quân ta thừa sức triệt hạ đám quân bị bao vây, tại sao bệ hạ không cho đánh tiếp?

Nhân Tông đáp:

– Bẩm phụ hoàng, con muốn giải quyết trận này theo cách khác.

Thánh Tông im lặng, ngài chờ xem người con nổi tiếng nhân từ kết thúc chiến cuộc ra sao.

Lê Mạnh và Đức Trọng đến, Quan gia truyền dạy:

– Các khanh tạm ngưng công kích trong nửa canh giờ, tuyệt đối tuân thủ mệnh lệnh của trẫm.

Lê Mạnh thắc mắc:

– Khởi bẩm nhị hoàng, chúng ta đang thắng, diệt bọn tàn quân Mông Thát cũng không hao tổn bao nhiêu binh lực, tại sao phải ngưng chiến?

Nhân Tông từ tốn nói:

– Tàn sát vô số kẻ thù là chiến công lớn của các khanh, trẫm có lời khen ngợi. Muốn giết sạch đám giặc Nguyên ngoài kia chắc không khó. Nhưng họ cũng là sinh linh, lại đang trong tình thế bại vong nên không còn là lũ lang sói hung bạo mà như bầy chuột nhất đớn hèn, giết chúng chỉ dày thêm nghiệp chướng. Chi bằng kêu gọi đầu hàng. Trẫm muốn nửa canh giờ sau Đức Trọng đi thuyết hàng. Nếu chúng chấp nhận thì tha mạng, bất đắc dĩ mới tính chuyện bắt sống.

Hồ Đức Trọng đề nghị:

– Bệ hạ muốn thuyết hàng thì để thần đi ngay, cần gì phải chờ tới nửa canh giờ.

Nhân Tông định nói thì Thượng hoàng lên tiếng:

– Như vậy là người chưa nắm được ý đồ của hoàng thượng rồi. Quan gia cho rằng bọn Toa Đô biết binh lực ta mạnh nên không đời nào đến giải cứu đám tiểu tết bị vây hãm, ngài để chúng có thời gian thấm thía nỗi tuyệt vọng khi bị chủ tướng bỏ rơi, bấy giờ việc của người sẽ thuận lợi hơn nhiều.

Hai chiến tướng vỡ lẽ, Lê Mạnh thốt lên:

– Nhị hoàng anh minh đã khai mở cái đầu ngu tối của thần.

Hồ Đức Trọng bày tỏ thán phục:

– Tâm đức của thánh thượng cao vời vợi, bây giờ bề tôi đã thấu hiểu đạo lý chỉ nên dùng gươm đao trừ bạo, nếu không cần thiết chớ xuống tay với kẻ suy nhược.

Vua Nhân Tông dặn dò:

– Khanh hãy phân tích hơn thiệt cho chúng hiểu, chấp nhận hàng thì được sống, sau này sẽ tha cho về nước. Trẫm tin bọn họ sẽ nghe theo.

Các tướng cáo từ nhị hoàng để quay về đội ngũ. Nhân Tông nói với vua cha:

– Ý nghĩ trong đầu con mà phụ hoàng cũng biết được, khiến con vô cùng khâm phục.

Thánh Tông cười, bảo rằng:

– Làm cha mà không hiểu được con thì tệ quá.

Hai cha con cười vang. Các túc vệ đứng quanh cũng mỉm cười, vui lây theo niềm hoan hỉ của các đấng quân vương trực tiếp cầm quân ra trận.

Chấp hành mệnh lệnh của Quan gia, chờ qua nửa canh giờ, Phó tướng Hồ Đức Trọng cầm cờ hiệu, dẫn theo hai vệ sĩ không mang khí giới phi ngựa tới trước đám quân cố thủ của Tổng quản Trương Hiển rồi dừng lại cách mười trượng. Giặc lập đội hình chữ “khẩu” chĩa giáo dài về phía chiến tướng Đại Việt. Trọng lên tiếng:

– Phụng chỉ thánh ý của hoàng thượng nước Nam, ta đến đây không nhằm mục đích khiêu chiến mà mang tới thông điệp bình yên, nay muốn gặp chỉ huy của các người.

Phía quân Nguyên lao nhao bàn tán, chốc lát đội hình giãn lối, mở đường cho viên Tổng bả cưỡi ngựa tiến ra. Đến cách đại diện quân Trần ba trượng, Hiển dừng ngựa rồi hỏi:

– Các người ở đông quân, bao vây bọn ta ở đây, muốn đánh giết thì cứ việc xông lên, còn yêu cầu gặp gỡ gì nữa?

Trọng ôn tồn đáp:

– Quả đúng vậy, muốn đánh giết thì quá dễ đối với quân ta. Người nhìn xem, bốn phía có hàng chục vạn quân khí thế, trong khi các người chỉ có vài ngàn quân mỏi mệt, nếu ta đánh thì kết cục ra sao tất người thừa biết. Vua của ta là người đức độ, không nỡ tàn sát kẻ thất thế, mà muốn mở cho bọn ngươi một con đường sống.

Hiển nói:

– Có phải muốn ta dẫn quân về hàng không? Tướng sĩ thiên triều xưa nay chỉ biết đánh không biết hàng, đừng nhiều lời vô ích.

Trọng cười vang rồi nói:

– Ngươi đừng lên giọng đao to búa lớn nũa. Ta tới đây chỉ vì tiếc cho sinh mạng chết oan chết uống của các người chứ không phải để nghe diễn thuyết về khí phách của quân sĩ thiên triều.

Hiển đáp:

– Chết vì Đại Nguyên đâu thể nói là chết oan chết uổng.

Trọng nói:

– Nếu nước Nguyên gặp họa xâm lăng, hoàng đế của ngươi hô hào đánh giặc, bị tử trận ngoài sa trường mới là cái chết chính nghĩa. Đi xâm chiếm nước khác rồi bị giết thì hẳn nhiên là cái chết phi nghĩa. Đằng này chủ soái Thoát Hoan bỏ mặc tướng sĩ để tháo chạy về nước, đến lượt chủ tướng Toa Đô của ngươi cũng lo thân mình rồi bỏ rơi binh sĩ ở đây mà không thèm quay lại giải cứu. Bây giờ mà quân ta ào lên đánh giết thì rõ ràng các ngươi chết oan uống vì sự nhu nhược hèn kém của tướng soái chỉ huy.

Hiển vẫn bấu víu vào một điều mà bản thân y còn cảm thấy thất vọng:

– Ta không tin Hữu thừa Toa Đô bỏ rơi binh sĩ.

Trọng lại cười lớn mà rằng:

– Vua ta ban lệnh ngừng chiến để các ngươi có thời gian thấm thía nỗi hận bị chủ tướng thí tốt. Từ lúc dừng đánh đến nay đã qua một canh giờ rồi mà có thấy bóng dáng Toa Đô đâu. Theo tin tức thám báo, viên Hữu thừa đã chạy xa tới bốn, năm chục dặm, đám binh thuyền còn chạy xa hơn nữa. Đừng chờ đợi phí công, Toa Đô không dại gì đem quân quay lại để đối đầu với hơn chục vạn tinh binh của vua ta. Hãy buông giáo quy hàng thì các ngươi vẫn có ngày về với gia đình, vợ con.

Những lời tướng Đại Việt nói ra đều là sự thật, lý trí của Hiển nhận biết điều ấy, chẳng qua con tim cố tình lấp liếm che đậy nỗi đau khi thấy mình chỉ là quân cờ thí mạng của chủ tướng. Hiển hoàn toàn suy sụp, sự tuyệt vọng xâm chiếm cảm xúc của viên Tổng quản, ý nghĩ bị thượng cấp phản bội gặm nhấm tâm can của kẻ có tới mười lăm năm chinh chiến dưới bóng cờ Đại Hãn. Y mềm giọng đưa đẩy:

– Nếu về hàng, lấy gì đảm bảo bọn ta được toàn mạng.

Trọng đáp:

– Muốn giết chóc thì đã giết rồi, việc gì ta phải mất công đứng đây thuyết giải. Vua nước Nam là người độ lượng, tâm của ngài trong sáng như vầng dương, đời nào thất hứa với kẻ thành thật quy hàng. Chẳng những các ngươi toàn mạng, còn được chu cấp cơm ăn áo mặc. Sau này bình yên, ai muốn hồi hương đều cho về nước.

Hiển đề nghị:

– Trong binh sĩ còn có người hiếu chiến, cho ta thêm chút thời gian để thuyết phục họ.

Hồ Đức Trọng chấp nhận, Trương Hiển quay về đội ngũ của y. Hình như việc thuyết phục của viên Tổng quản không mấy khó khăn khi đám binh sĩ phải lựa chọn giữa sống và chết, chốc lát sau Hiển quay ra, thông báo:

– Toàn thể tướng sĩ xin về hàng, mong ngài chuyển thành ý của chúng tôi lên nhà vua.

Trọng vui mừng nói:

– Thế là yên ổn cả rồi, bây giờ ngài cho quân lính xếp hàng giao nộp vũ khí, xong việc thì theo ta đến diện kiến thánh thượng.

Cờ hiệu được phất lên, một thê đội quân Trần tiến tới tiếp nhận sự đầu hàng của binh sĩ Nguyên Mông. Nhân đức của vua Nhân Tông đã cảm hóa một ngàn tám trăm con người, loại họ khỏi cuộc chiến tàn khốc mà không tốn một giọt máu.

Về sau, hai phần ba hàng binh vì nặng tình gia đình nên được thả về nước, số còn lại xin ở lại nước Nam, lấy vợ đẻ con và hòa nhập vào cộng đồng người Việt. Riêng Trương Hiển được vua tin dùng cử làm chưởng cơ hữu vệ Thiên Chương, dưới quyền của Phó tướng Hồ Đức Trọng, khi đã cao tuổi thì làm giáo đầu huấn luyện quân túc vệ cho hoàng thượng.

Binh mã của Toa Đô chạy đến Tây Kết thì kiệt sức, trời đã tắt bóng mà không thấy đối phương truy đuổi, viên Hữu thừa cho dừng chân, lập trại nghỉ qua đêm. Sợ bị tập kích, y cắt cử đến một phần ba quân số luân phiên trực chiến, kiếm củi chụm lại thành từng đống to khắp bốn mặt trại, đốt lửa cháy sáng cả đêm, đề phòng quân Trần bí mật áp sát rồi bất ngờ đánh úp.

Suốt buổi chiều Toa Đô hậm hực khi thấy bọn Ô Mã Nhi và Lưu Khuê giong thuyền mất hút, đã không song hành thủy bộ như giao ước, còn chẳng thèm cử người liên lạc trở về thông báo tình hình. Y tức tối rủa xả không ngớt lời:

– Hai thằng Vạn hộ xảo quyệt dám lờn mặt với ta, chúng chỉ giỏi hùng hổ khi gặp kẻ yếu, lúc nguy cấp thì cao chạy xa bay bỏ mặc quân kị bộ ở phía sau hứng đòn của đối phương. Ta mà tóm được phải băm nát mặt mấy tên khốn mới hả giận. Bằng không, khi về tới Đại Đô ta sẽ tấu với thiên tử tội lỗi của chúng để người trùng phạt cho đáng đời. Phải cho chúng biết tay… biết tay…

Thân xác lử đủ vì tháo chạy bở hơi tai, mồm miệng mỏi nhừ vì chửi rủa liên hồi, viên Hữu thừa nằm rũ rượi trên tấm da dê trong túp lều dụng tạm, cái giọng lèm bèm nhỏ dần rồi tắt hẳn, cũng là lúc tiếng cò cưa xẻ gỗ hòa vang điệp khúc với thanh âm côn trùng trong màn đêm tịch mịch. Biết chủ tướng đã ngủ say, đám thuộc hạ lặng lẽ lui ra ngoài, thằng nào thằng nấy tranh thủ tìm chỗ chợp mắt.

Tới canh hai, bọn lính tuần phát hiện một toán quân tiến đến, ánh sáng từ mấy đống lửa chiếu rọi vào những gương mặt Mông Thát quen thuộc. Chúng nhận ra thê đội của Tổng quản Trương Hiển. Viên chưởng cơ tuần canh chặn đường hỏi:

– Trương Tổng quản sao bây giờ mới xuất hiện?

Hiển đáp uể oải:

– Bọn ta bị quân Trần tập kích, hai bên đánh nhau dữ dội, ta dẫn quân phá vây rồi bị lạc đường, lần mò mãi mới về được tới đây.

Nhìn đám quân mặc sắc phục Nguyên tả tơi bẩn thỉu, tên chưởng cơ không mảy may nghi ngờ, liền nói:

– Ngài dẫn quân trở về là tốt rồi, để tại hạ cho người báo tin với Hữu thừa tướng quân.

Hiển vội xua tay:

– Giữa khuya rồi, chắc Hữu thừa đang ngon giấc. Bọn ta cũng mệt rũ, chỉ muốn tìm một chỗ ngả lưng. Sớm mai ta sẽ trình diện tướng quân.

Đang ở vùng tử địa, theo lệnh của Toa Đô, mỗi ca trực giác huy động tới tám ngàn quân canh giữ, bốn mặt trại đều đầy kín binh sĩ, mỗi nơi hai ngàn quân bị bộ lăm lăm khí giới, sẵn sàng nghênh chiến. Viên chưởng cơ làm hiệu, bọn lính Nguyên giãn ra, mở lối cho đoàn quân của Trương Hiển nhập trại.

Khi đã lọt vào trại Nguyên, hai ngàn binh sĩ mặc sắc phục Mông Thát đồng loạt lấy từ trong người ra một mảnh vải đỏ cột lên cánh tay rồi chia nhau len lỏi vào các dãy lều dùng đuốc thiêu đốt. Lửa cháy rực trời, bọn lính Nguyên đang ngủ mê mệt bừng tỉnh dậy vì sức nóng, nháo nhào chạy ra như ong vỡ tổ. vô số đứa bị lửa thiêu chết, bạn thoát được ra ngoài lại gặp ngay “đồng bọn” vung đao chém giết, nhiều tên gục ngã khi trong đầu vẫn lởn vởn câu hỏi “Tại sao họ giết mình?”.

Lúc lửa rực cháy từ trại Nguyên, quân Trần đồng loạt công kích, hàng ngàn chiến mã do các tướng Lê Mạnh và Hồ Đức Trọng dẫn đầu lướt như bay về phía trại giặc. Hai vua mặc chiến bào, cưỡi ngựa đen tuyền, tuốt gươm đốc quân tiếp ứng phía sau. Bọn tuần canh vô cùng hoảng sợ, thằng nào thằng nấy lo chạy thoát thân. Quân ta ập vào trại, trong ngoài tương hỗ, tung hoành chém giết quân Mông Thát. Giặc vỡ trận, hỗn loạn như bầy muông thú gặp nạn cháy rừng. Bị các chiến binh ta quyết liệt đuổi đánh, bọn lính Nguyên chết và bị thương nằm la liệt suốt nửa dặm mặt đất. Binh sĩ ta nhận diện nhau qua bằng vải đỏ cột trên cánh tay, nên tránh được tổn thất giết nhầm đồng đội.

Lúc trại bị tập kích, Toa Đô còn ngủ mê mệt. Khi lính hầu vào lay dậy, viên Hữu thừa mắt nhắm mắt mở xách đao chạy ra ngoài thì lửa bắt đầu bén sang cái lều của y. Tâm thần hoảng loạn, Toa Đô kêu cứu thuộc hạ. Được tả hữu hộ vệ chạy bộ lên bắc trại, y trấn tĩnh tinh thần gào thét tụ quân phá vây. Thấy quân Trần vây đánh dữ dội, Toa Đô đoạt ngựa của một tên kị mã rồi vung đao xông xáo mở đường, dẫn tàn quân chạy thoát về hướng bắc. Lúc lập trại ở Tây Kết, Toa Đô có hai vạn rưỡi quân, khi chạy khỏi chiến địa, xung quanh y chỉ còn không đầy một vạn binh sĩ tàn tạ và bạc nhược.👁️️

Sở dĩ quân ta có thể lừa giặc để đưa người lọt vào trại của chúng là nhờ kế của Trương Hiển. Khi diện kiến nhị hoàng, được các vua đối đãi ân cần trọng thị, Hiển cảm phục lắm bèn xin dẫn quân làm nội ứng, tìm cơ hội nổi lửa báo hiệu để quân Trần tiến công. Vua ta biết giặc canh phòng cẩn mật khó tiến đánh bất ngờ nên chấp thuận theo cách của Hiển. Trong hai ngàn “lính Thát” chỉ có năm trăm hàng binh tình nguyện tham gia, số còn lại là binh sĩ Đại Việt mặc sắc phục của giặc trà trộn vào đội hình phản Nguyên.

Bị cướp trại nửa đêm, giữ được cái mạng đã là may mắn lắm, nói gì đến chuyện mang vác theo lương thực vốn đã vô cùng ít ỏi, gần một vạn tướng sĩ Toa Đô lâm vào tình trạng suy sụp thê thảm. Chạy đến Hàm Tử thì tàn quân của y chẳng còn là một binh đoàn đánh trận mà trông như đám ma đói rách bươm vật vờ tìm chỗ ẩn náu lúc ánh trời chạng vạng. Nhưng số phận của chúng đã được định đoạt khi quân của các vua Trần vẫn ráo riết truy kích, không cho địch có thời gian nghỉ ngơi và củng cố đội hình.

Với binh lực hùng mạnh, sau trận tập kích Tây Kết, vua Nhân Tông cho quân Thần Sách của Lê Mạnh và quân Thiên Chương của Hồ Đức Trọng lui binh dưỡng sức, ngài tung đội dự bị gồm quân tả Thiên Thuộc của Phó tướng Hoàng Hữu Thành và hữu Thiên Thuộc của Phó tướng Trần Trí vào trận. Thành và Trí vốn là đội trưởng dưới quyền của Tiền điện chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh, do lập nhiều công lao xuất sắc nên thăng tiến dần lên chức Phó tướng cai quản các đội tả hữu Thiên Thuộc.

Biết dừng chân dễ gặp họa, song quân tướng đã hoàn toàn kiệt sức buộc viên Hữu thừa chấp nhận để binh sĩ tạm nghỉ một canh giờ trong khu đồn trại hoang tàn ven sông vẫn còn nguyên dấu tích của một trận chiến khốc liệt. Toa Đô hỏi tả hữu:

– Các ngươi có biết đây là đâu không?

Bọn thuộc hạ ngơ ngác, trước nay chúng theo chủ tướng chinh chiến ở phía nam, lần đầu tiên đặt chân đến nơi này. Chợt nhớ tới mấy tên liên lạc của Thoát Hoan, Toa Đô sai quân đi gọi, chỉ còn một đứa sống sót đến trình diện. Được Hữu thừa hỏi về địa danh cái đồn trại tan hoang, hắn đáp:

– Hồi đóng quân ở Thăng Long, tiểu nhân từng được sai truyền tin tới đây. Nơi này là Hàm Tử, bọn người Nam gọi là Hàm Tử quan, quân ta từng lập trại trú đóng. Cuối tháng tư quân Trần tiến đánh, các Vạn hộ Lưu Thế Anh và Lý Bang Hiến thất thủ nên bị Trấn Nam Vương giáng chức làm Thiên hộ.

Toa Đô giật mình, y nói với đám tôi tớ:

– Không được rồi, phải gấp rút rời khỏi đây.

Lũ thuộc hạ hoang mang, có kẻ đánh bạo lên tiếng:

– Quân lính đều rất đói mệt, mới dừng chân được một lát lại phải đi ngay, e rằng binh sĩ không cất bước nổi.

Toa Đô quát lác om sòm:

– Chúng bay chán sống rồi sao? Hàm Tử có nghĩa là ngu thì chết. Đây là điềm gở, bọn Thế Anh, Bang Hiến còn phải bỏ chạy, huống chi mấy người? Không lôi thôi gì nữa, lên đường ngay lập tức, kẻ nào muốn chết thì cứ ở lại, ta không cản.

Đoàn quân lại thất thểu lên đường, chúng vừa cất bước rời khỏi cái trại điêu tàn đã nghe vang lừng tiếng hò reo “Sát Thát”. Quân tướng Toa Đô hồn vía lên mây, cuống cuồng tháo chạy tử tán. Toa Đô vừa thúc ngựa nước đại vừa lèm bèm trong miệng “Phải chi ta biết sớm hơn thì không cho dừng chân ở cái cửa tử. Ngu quá! Ngu quá!”.

Hai binh đội của Hoàng Hữu Thành và Trần Trí áp sát địch quân, dùng cung tên và gươm giáo công kích dữ dội. Ba vạn tinh binh sung sức của nước Nam vây đánh gần một vạn tàn quân Mông Thát kiệt quệ khiến trận chiến chỉ là cuộc tảo phạt một phía. Bọn giặc không còn khả năng chống cự, sức cùng lực tận đến cái thân còn lên không nổi thì nói gì tới việc đánh trả, binh khí của quân ta vung lên là thân giặc đổ gục. Toa Đô và đám kị binh quất ngựa chạy lên hướng bắc, bỏ mặc bọn bộ binh không có cơ may thoát khỏi cuộc đại tàn sát.

Lưới trời lồng lộng. Tướng Hữu Thành và Trần Trí đã ém sẵn năm ngàn tinh binh chặn đường bọn tàn quân bôn tẩu, Toa Đô cùng ba trăm quân bị lọt vào trận địa đón lõng của ta. Như muông thú bị truy đuổi cùng đường, viên Hữu thừa và đám thuộc hạ vùng vẫy phá vây nhưng lực lượng quá thua kém, chủ tớ Mông Thát tuyệt vọng chống chọi rồi bị giết sạch.

Toa Đô chết tốt giữa trận tiền với hàng chục vết thương chí mạng, riêng chiếc đầu của y nằm lăn lóc bên vệ cỏ. Viên đầu lĩnh đạo quân hướng nam là một trong số tướng soái Nguyên Mông gây nhiều tội ác nhất trong cuộc xâm lăng Đại Việt năm Thiệu Bảo thứ bảy, cái chết của hắn âu cũng là một sự trả nợ đích đáng.👁️️

Sau trận chiến, có viên đội hay chữ đã lấy dao khắc lên thân cây đại thụ tại bến nước ven sông Thiên Mạc đôi câu đối lớn:

Lối máu về Bắc, Toa Đô trắng tay, chân đất đỏ lòm tanh tưởi, nhận quả báo lẽ trời

Thây dài ở Nam, Mông Thát nhục tiếng, hóa ma đói khát nhớp nhơ, trả trong lành cõi sống.

Tương truyền, hàng câu đối trên thân cây cổ thụ tồn tại hơn một trăm năm, khách thập phương qua lại bến sông đều rất vui thích khi được nghe dân làng giải nghĩa những chữ chạm khắc lên thân gỗ. Cho đến cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống quân xâm lược nhà Minh, có ai đó đã đục cải chữ Toa Đô thành chữ Vương Thông, còn chữ Thát Đát thành chữ Tuyên Đức. Chuyện đến tai tướng giặc Vương Thông, viên Tổng binh lồng lộn tức tối đích thân cưỡi thuyền tới tận nơi xem xét rồi sai quân đốn hạ gốc đại thụ bảy, tám trăm tuổi cho hả cơn giận.

Lại nói về bọn Ô Mã Nhi và Lưu Khuê. Khi thấy đạo quân trên bờ của Toa Đô bị quân Trần vây đánh, Ô Mã Nhi ngoảnh mặt làm ngơ. Hắn biết có trời mới cứu được tình thế nguy ngập của Hữu thừa, thôi thì thân ai nấy lo, thà mang tiếng hèn nhát bội tín còn hơn lao đầu vào chỗ chết. Tên Vạn hộ giục binh thuyền tiến nhanh, đi thêm trăm dặm nữa sẽ bỏ thuyền lên bộ hành quân về Bắc, hy vọng bắt kịp đạo quân của chủ soái Thoát Hoan.

Binh thuyền của Lưu Khuê tiến sau Ô Mã Nhi. Thấy đồng bọn không có ý quay đầu giải cứu Toa Đô, Lưu Khuê nghĩ bụng “Chẳng dại. Nó không muốn đánh thì ta cũng tội nợ gì mà đánh. Tẩu vị thượng sách”.

Giặc tính kế trốn chạy, ta bày mưu đánh chặn, cuối cùng cũng dẫn đến một trận đụng độ nảy lửa trên sông. Đội thuyền của Ô Mã Nhi vượt qua cửa Hàm Tử được vài chục dặm đã thấy khúc sông phía trước dày đặc chiến thuyền dàn ngang mặt nước, đôi bờ sông cũng đen kín binh mã bịt lối lên bờ của đối phương. Ô Mã Nhi hoảng hồn, tiến thoái đều bất lợi, y biết trong tay không đủ binh lực để vượt qua đạo thuyền trước mặt, cũng không thể đổ quân lên bờ, quay đầu lại thì vướng binh thuyền của Lưu Khuê đang ở phía sau cách vài dặm, đấy là chưa kể lực lượng quân Trần có thể đã bài binh chặn hậu.

Đường nào cũng hiểm ác, tiến liều thì mười phần chết chắc, lùi binh quay ngược may ra có được cơ hội thoát nạn, các phương án loáng thoáng trong đầu, Ô Mã Nhi chọn cách tháo lui. Y hạ lệnh cho các thuyền bẻ lái quay đầu, tiền hậu hoán đổi. Việc quay mũi uyền trên sông không hề dễ dàng, ngoài khả năng điều khiển của đám thủy binh còn phụ thuộc vào bề rộng của mặt nước. Lòng sông Hồng rộng, không thiếu chỗ để quay thuyền nhưng vẫn tốn thời gian và buộc phải đảo thuyền vào gần bờ. Đây là yếu điểm của việc lui binh, song Ô Mã Nhi không có lựa chọn khác.

Chỉ chờ có thế, quân ta phát lệnh tiến công. Dưới sông, hàng trăm chiến thuyền lớn bé của Minh Hiến Vương Trần Uất và Chỉ huy sứ Vũ Quốc Minh được lệnh xuất kích, lao thẳng tới đội thuyền Mông Thát còn ngang dọc xoay trở trên mặt nước. Với binh lực áp đảo, các chiến binh Đại Việt dùng câu liêm móc vào thuyền giặc rồi nhảy qua giáp chiến. Trên bờ, lực lượng cung thủ của Nguyễn Khả Lạp và Nguyễn Truyền dùng nỏ cái tên độc nhắm bắn bọn lính phơi mình trên những chiếc thuyền áp gần bờ để đổi hướng.

Mã Nhi hò quân kháng cự, nhưng đối phương đông gấp ba khiến bọn Mông Thát lâm vào tình thế tuyệt vọng. Từng chiếc thuyền bị đánh chiếm, xác giặc phơi đầy trên các sàn thuyền, máu chảy nhuộm đỏ lòm nước sông. Ban đầu Ô Mã Nhi hung hăng đánh trả, khi thấy không còn khả năng cứu vãn, y cùng đám thủ túc thân tín rời thuyền lớn chuyển sang thuyền nhỏ để dễ bề tẩu thoát. Mất bốn phần năm binh đội, viên Vạn hộ nổi tiếng bạo ngược dẫn theo hơn chục chiếc thuyền vượt qua khúc sông chết chóc, xuôi dòng tháo chạy về phía nam. Song quân ta không dễ buông tha cho hắn, Minh Hiến Vương trực tiếp chỉ huy một đội thuyền đuổi đánh ráo riết.

Binh thuyền Lưu Khuê hành quân phía sau Ô Mã Nhi, khi đồng bọn lâm nạn, y nhanh nhảu cho đạo thuyền quay đầu, lui binh chạy trước. Nhưng số phận đoàn thuyền của hắn cũng chẳng may mắn gì lúc phải đối đầu với lực lượng thủy bộ của nhà Trần chốt chặn ở ngã ba Luộc.

Trước khi tiến đánh Toa Đô, vua Nhân Tông đã cử Đỗ Khắc Chung thay mặt ngài triệu tập thuyền bè của dân chúng, dàn quân trên bộ dưới thuyền tại của Luộc đợi giặc chạy qua. Sở dĩ có chuyện này vì các vua dẫn quân ra bắc bằng đường bộ nên không đem theo đạo thuyền, đành dựa vào dân để có phương tiện đánh giặc. Kế sách bịt đường sông bắt nguồn từ việc Nguyễn Thuyền trình tấu với vua:

– Giặc có binh thuyền trên sông, khi đánh thua có thể quay thuyền chạy ra biển, xin bệ hạ dùng thủy quân chặn chúng tại cửa Luộc.

Đinh Củng Viên nói:

– Ta không sẵn thuyền, hoàng thượng nên kêu gọi ngư dân cho mượn.

Lê Văn Hưu nói:

– Ngư thuyền không phải là chiến thuyền, cần thêm quân trên bờ hỗ trợ thủy bình chọn giặc.

Nhân Tông hỏi:

– Ai có thể đảm đương việc này?

Đinh Củng Viên đề nghị:

– Nên cử Đỗ Khắc Chung, tuy không phải là tướng nhưng y vốn người sông nước nên rành việc thuyền, cộng thêm bản tính trí dũng tất sẽ làm tốt trọng trách.

Vua chấp nhận, cho gọi Khắc Chung đến giao việc, đồng thời sai Nguyễn Thuyên làm giám quản hỗ trợ và đôn đốc công vụ của Chung. Chỉ trong một ngày, Chung và Thuyên huy động được hơn trăm thuyền cá, lĩnh năm ngàn thủy binh và một vạn bộ binh chốt sống cản giặc. Chưa từng cầm quân đánh trận, song Chung là người túc trí lại được Nguyễn Thuyên giúp mưu, họ quyết định dừng đội thuyền chặn ngang dòng sông, nếu thuyền giặc muốn vượt qua tất phải trả giá đắt.

Quân ta xếp thuyền hàng đối băng qua sông rồi cột chặt với nhau tạo thành một dải chiến lũy trên mặt nước. Thủy binh dàn trận cung nỏ, câu liêm và gươm giáo trên thuyền. Bộ binh bày quân hai đầu lũy để chặn giặc đổ bộ, lại có thể kéo xuống lũy tiếp ứng cho thủy quân khi cần thiết. Thế trận hiểm hóc, đoàn thuyền giặc muốn vượt qua cần phá được lũy, tất chúng phải hy sinh nhiều chiến thuyền làm mũi công kích đột khẩu.

Bọn Lưu Khuê xuôi thuyền xuống nam hòng tháo chạy ra biển bất ngờ gặp chướng ngại vật giăng ngang mặt sông, tiến lùi đều nguy cấp, buộc viên Vạn hộ phải đưa ra quyết định kịp thời. Y tung những chiến thuyền to khỏe nhất dàn hàng ngang dùng mũi đâm thẳng vào chiến lũy. Do lũy của ta gồm hai lớp thuyền cột chặt vào nhau nên cú húc đầu tiên chỉ làm vỡ một số mạn thuyền mà không thể gãy đổ cái lũy bồng bềnh dài dặc. Không mở được cửa qua sông, Lưu Khuê dẫn quân nhảy sang lũy giáp chiến hàng chặt đứt các dây chằng. Khắc Chung hò quân tiếp chiến, hai bên đánh nhau dữ dội, máu thịt tung tóe trên thuyền dưới nước.

Thấy thuyền giặc ùn tắc dưới sông, Nguyễn Thuyên phất cờ hiệu cho cung thủ bắn tên cột bùi nhùi lửa thiêu rụi nhiều chiến thuyền của chúng. Bọn Thát nhảy xuống sông tránh lửa, phần đông bị nước cuốn trôi, một số tên bơi được vào bờ liền bị tóm sống. Cuối cùng giặc mở được cửa gần bờ tả ngạn, nhưng thuyền Mông Thát tranh chấp vượt qua nên vướng víu vào nhau làm nghẽn lối, chỉ có dăm chiếc thoát nạn. Thấy tình thế khẩn cấp, Nguyễn Thuyên tung bộ binh xuống bịt lỗ hổng. Lũy thuyền của ta như một chiếc cầu phao bắc ngang sông nên việc điều phối lực lượng ứng cứu vô cùng thuận tiện, chẳng mấy chốc các chiến binh Đại Việt đã ào tới nhảy qua thuyền giặc rồi lăn xả vào cuộc chém giết. Lửa nước, binh khí, gỗ ván với thân xác đối chọi nhau trên một khúc sông hiểm yếu, tạo ra vô vàn thanh âm rùng mình và một cảnh tượng hỗn mang khốc liệt mà kẻ duy nhất được lợi là lũ thủy sinh nghiễm nhiên hưởng thụ một bữa đại tiệc máu thịt rẻ rúng của bầy người.

Lợi dụng quân ta dồn sang phía tả ngạn, Lưu Khuê chỉ huy hai mươi chiến thuyền đột phá đoạn lũy hữu ngạn. Khắc Chung dẫn quân xông pha đánh trả. Tuy chẳng phải là tay cung kiếm thiện nghệ nhưng bây giờ Chung mới ngoài ba mươi, đang ở độ tuổi sung sức nhất, nên đường đao của viên quan văn can trường cũng hạ thủ được mấy tên Mông Thát ốm đói. Giặc liều chết mở cửa, buộc Chung phải giãn đội hình phòng thủ. Chớp thời cơ, Lưu Khuê cho quân chặt đứt dây chằng, dùng mũi thuyền húc vào lũy, mở đường vượt qua.👁️️

Kịp lúc Ô Mã Nhi dẫn tàn quân chạy tới, y hối hả theo đuổi bọn Lưu Khuê vượt cửa tử đua thuyền vào sông Luộc, cố trốn ra biển để tìm đường về Nguyên. Non vạn quân và gần trăm chiếc thuyền của Khuê bị tiêu diệt ở cửa Luộc, chỉ không đầy ba trăm tên giặc theo chủ tướng vượt thoát trên bảy chiếc thuyền rách nát. Bọn Ô Mã Nhi còn thê thảm hơn, do bị đội thuyền của Minh Hiến Vương Trần Uất đuổi rát, khi vượt qua lũy thì quá nửa số thuyền bị đánh chặn, y ngoảnh đầu lại chỉ thấy bốn chiếc theo kịp.

Quyết diệt cho được tàn quân Mông Thát, Trần Uất đưa thuyền qua lũy tiếp tục truy kích giặc. Nghe Uất thông báo Ô Mã Nhi vừa chạy qua, cho rằng mình có duyên nợ với tên tướng Nguyên này, Khắc Chung đề nghị Nguyễn Thuyên giải quyết bài chiến trường, còn ông dẫn theo năm trăm quân cưỡi mười thuyền tốt tham gia đuổi diệt tên Vạn hộ.

Sông Luộc hẹp, có thể từ trên bờ dùng cung nỏ diệt giặc, Nguyễn Thuyên nhanh trí cử một đội kị binh phi ngựa dọc bờ sông bám theo thuyền Nguyên, bắn tên hạ sát bọn lính dưới thuyền. Thấy tả hữu xung quanh bị bắn trúng quằn quại trên sàn, Lưu Khuê hoảng sợ quá bèn nằm bẹp xuống, dùng xác chết hứng tên của đối phương. Ở phía sau, thuyền của ta đuổi kịp ba thuyền của Ô Mã Nhi, Trần Uất cho quân tung câu liêm kéo lại rồi nhảy sang đánh giết. Những kẻ ngoan cố kháng cự đều bị giết sạch, tên nào buông khí giới thì được tha mạng. Nhìn quanh chỉ còn sót thuyền của viên tiểu tướng Tiểu Lý, Ô Mã Nhi nói vọng sang:

– Ngươi hãy vì ta mà đánh lạc hướng kẻ địch.

Lý đáp:

– Tôi sẽ níu chân chúng, ngài gắng đưa thuyền ra biển.

Mã Nhi gật đầu cảm kích mà rằng:

– Ta sẽ nhớ ơn ngươi suốt đời.

Y sai thủ túc quẳng sang thuyền của Lý lá cờ hiệu có thêu chữ “Vạn hộ Ô Mã Nhi”. Tiểu Lý cho quân trương cờ lên rồi hãm thuyền chậm lại. Bấy giờ quân của Trần Uất còn mải đánh chiếm ba chiếc thuyền Mông Thát tụt hậu, Đỗ Khắc Chung không tham dự mà cho đội thuyền vượt qua, tiếp tục truy kích thuyền giặc ở phía trước.

Phát hiện thấy chiếc thuyền cắm cờ hiệu của Ô Mã Nhi, Khắc Chung giục quân bám đuổi gắt gao, khi đến gần thì hình thành thế bao vây áp thuyền Nguyên cập bờ hòng bắt sống tướng giặc. Đám quân trên thuyền buông khí giới đầu hàng, Tiểu Lý định lấy dao đâm vào họng tự sát liền bị Chung đoạt dao rồi sai binh sĩ trói nghiến. Lúc ấy Khắc Chung mới vỡ lẽ Ô Mã Nhi đã bày trò thoát xác, lợi dụng lòng trung thành của thuộc hạ để cứu mạng mình. Biết y đã cao chạy xa bay, quân Trần ngừng truy đuổi, dẫn bọn tù binh quay về ngã ba Luộc. Khi Tiểu Lý bị giải tới vua ta, nghe kể về thái độ trung thành của y, Nhân Tông có phần cảm kích nên tha mạng và đối đãi tử tế.

Hai viên Vạn hộ Ô Mã Nhi và Lưu Khuê toàn mạng, vượt biển về Đại Nguyên trên mấy chiếc thuyền rách nát cùng với một nhúm quân tàn tạ. Chúng sống sót nhờ các trò trí trá giảo hoạt, nhưng lại được hoàng đế Hốt Tất Liệt đánh giá là dũng tướng năng nổ và tài trí. Ba năm sau (1288), nhà Nguyên lại xua quân xâm lăng Đại Việt, trong khi phần lớn tướng lĩnh tham gia cuộc chiến năm Thiệu Bảo đều bị loại, riêng Ô Mã Nhi và Lưu Khuê được tín nhiệm cử giữ các chức vụ cao trong đoàn quân chinh phạt nước Nam lần thứ ba.

Đoàn quân của Nạp Tốc Lạt Đinh bôn tẩu qua vùng tây bắc để trở về Vân Nam tưởng chừng nhờ vào sự khôn ngoan của chủ tướng nên thoát nạn, ai dè cũng long đong không kém cuộc tháo chạy của các đạo quân thất trận khác. Khởi hành từ Thăng Long, viện Bình chương dẫn binh đoàn chạy lên trung du để hội quân với Vạn hộ Tôn Hựu ở Bạch Hạc, trên đường đi chúng không gặp trở ngại gì, do nhà Trần không bố trí lực lượng đánh chặn. Nhưng trong lãnh thổ Đại Việt còn có các đội ngũ dân binh, mọi chuyện đều có thể xảy ra, cạm bẫy còn ở phía trước.

Bọn thám báo của Nạp Tốc tìm được chỗ trú đóng của Tôn Hựu, vừa lúc mấy xe lương đem theo đã gần cạn, gã Bình chương mừng lắm, y cho rằng “Do ăn ở phúc đức nên được cao xanh phù trợ”. Tôn Hựu ra tận cửa trại đón Nạp Tốc Lạt Đinh, mau miệng tầng bốc chủ tướng:

– Đội ơn đại nhân bày mưu giải nạn nên tại hạ còn được đứng đây mà chờ đón ngài. Nghe đồn quân của Trấn Nam Vương bị đánh tan tác, nếu theo họ qua ngả đông bắc thì chắc gì toàn mạng.

Nạp Tốc phổng mũi, nói rằng:

– Ta đã thấy trước điều này. Trần gia tất dồn binh lực đánh đại quân rút về, cánh quân Vân Nam không đáng kể, lại âm thầm qua cửa ngách nên tránh được họa sát thân. Đường về còn xa, phải đủ cái ăn mới có sức mà đi, vậy tình hình lương thực của người thế nào?

Tôn Hựu cười lớn, rồi chỉ đàn trâu đang chăn thả trên đồi, khoe khoang với chủ tướng:

– Đại nhân chớ lo, lương thực dồi dào lắm. Biết ngài dẫn quân lên sẽ thêm nhiều miệng ăn nên tại hạ cho lính đi trưng thu lương thực khắp nơi. Ban đầu bọn dân đen cự tuyệt giao nộp, tại hạ sai cứa cổ mấy đứa rồi đốt sạch nhà trong bản, chúng sợ quá có bao nhiêu lương thực cất giấu liền đem ra cả, trâu thả ở đâu cũng phải dắt về đây. Thế là trong mấy ngày, khi quân đến các bản làng khác, chẳng cần tra xét chúng đều tự nguyện nộp ngay.

Nạp Tốc khen thuộc tướng:

– Biết lo liệu chu đáo như vậy quả là tài giỏi, ta rất vui có người trợ thủ. Giờ có thể yên tâm cho quân nghỉ ngơi vài ngày, sáng mắt khởi hành về nước.

Qua ngày hôm sau, Tôn Hựu bàn bạc với chủ tướng:

– Khi vào nước Nam chúng ta tiến quân dọc sông Thao, nay thoái về qua ngả ấy thì phải quay sang hướng tây bắc, mất thêm mấy ngày đường. Từ đây nếu theo sông Lô mà đi thì quãng đường ngắn hơn nhiều.

Nạp Tốc Lạt Đinh chần chừ chưa quyết:

– Đường này chưa đi qua, không hiểu có những trở ngại gì? Chưa điều nghiên cẩn trọng thì chớ nên liều lĩnh.

Tôn Hựu đáp:

– Ngài lo nghĩ cũng phải. Nhưng cách đây mấy ngày tại hạ đã cho thám báo dò đường rồi. Chúng bảo cứ đi men theo sông Lô, khi sông ngoặt sang hướng khác thì vẫn nhắm hướng bắc đi tiếp sẽ gặp lại con sông ở thượng nguồn. Nếu hành binh thuận lợi chỉ sáu, bảy ngày là tới biên giới.

Nạp Tốc nói:

– Người đã thấy hợp lý thì ta cũng nghe theo. Mong sao mọi sự đều như ý.

Chương 7

Đón đầu giặc Vân Nam, Hà Tặc, Hà Chương ứng chiến

Đoạn hậu quân Mông Thát, Lý Hằng, Lý Quán bại vong

Ngày mười ba tháng năm, gần hai vạn binh mã của Nạp Tốc Lạt Đinh nhổ trại rời Bạch Hạc theo lộ trình ngược lên phía bắc đến Phù Ninh, men bờ sông Lô trực chỉ Vân Nam. Chúng chất đầy gần ba chục xe lương và lùa theo hơn trăm con trâu, đảm bảo lương thực cho đoàn quân về đến đất Nguyên.

Đi được một ngày đường, khi trời nhá nhem tối, đội tiên phong của giặc phát hiện phía trước có toàn quân cao lớn khác thường ẩn hiện trong rừng cọ. Giặc sinh nghi, không dám tiến lại gần, binh sĩ hoang mang lo sợ, cho rằng đây là giống người khổng lồ ở địa phương, đụng độ với họ ắt mang họa. Phần đông quân Vân Nam mang tư tưởng chán nản chiến tranh, chỉ muốn được về nhà bình yên, nên rủ nhau tháo chạy. Viên tiểu tướng Bạt Lư Xích hò hét binh lính quay lại nhưng bị chúng phớt lờ.

Bất chợt từ đồi tranh bên sườn phải có hàng loạt mũi tên vun vút lao đến hạ gục vô số bọn lính đang nhốn nháo bỏ trốn. Tiếng tù và bỗng rúc vang, từ hai phía xuất hiện mấy ngàn dân binh vận sắc phục đen tuyền xách mã tấu phăm phăm ào tới như gió lốc. Đao vung lên là giặc đổ gục, các chiến binh sơn cước tung hoành đánh giết bọn tháo chạy lẫn bọn liều mạng kháng cự. Bạt Lư Xích cùng đám kị binh Mông Cổ bị vây chặt trong một rừng đao mác. Chúng vùng vẫy chống trả hòng tìm cách thoát ra, song đã ở vào thế cùng, cả bọn bị giết không chừa một tên. Xích bị đao xả một nhát chí mạng từ vai xuống ngực, chết rũ xác cùng với hơn tám trăm đồng bọn. Các chiến binh thắng trận bắt được bảy mươi con chiến mã to khỏe thuộc giống ngựa thuần chủng phương Bắc.

Đội dân binh có người khổng lồ “trợ chiến” vốn thuộc quyền chỉ huy của thủ lĩnh dân tộc Tày tên gọi Hà Đặc cùng người em Hà Chương. Đặc cao lớn, mắt xếch râu hùm, được nhà Trần tín nhiệm giao chức Phụ đạo cai quản huyện Phù Ninh. Chương tầm thước nhưng khỏe có tiếng, không làm quan triều đình mà giúp sức với anh quản lý khu vực. Khi Mông Thát tràn ngập lãnh thổ, hai anh em họ Hà tuyển mộ dân binh rồi kéo lên núi Trĩ Sơn lập cứ địa chống giặc. Năm ngày trước, Đặc nhận được thư của Tiết chế, trong thư Hưng Đạo viết “Triều đình rất khâm phục tinh thần quyết chiến của ngài và bà con vùng cao. Nay bọn Nguyên thua to đang tìm đường thượng tẩu, một cánh quân của chúng có thể rút qua ngả sông Thao hoặc sông Lô để trở về Vân Nam. Đề nghị ngài theo dõi tình hình, nếu phát hiện địch quân thì tổ chức vây đánh, để chúng nhớ đời rằng trên lãnh thổ Đại Việt nơi đâu cũng có hào kiệt tiêu trừ lang sói”.

Hà Đặc mừng lắm, kéo quân xuống núi và tung người đi dò xét quanh vùng. Nghe tin thủ lĩnh tập hợp lực lượng đánh giặc, nhiều tráng đinh ở Bạch Hạc và Lập Thạch kéo đến tụ nghĩa. Họ căm phẫn bọn Nguyên Mông cướp giết và đốt phá tàn ác, nên đồng lòng rủ nhau gia nhập đội ngũ đòi giặc trả món nợ xương máu. Chỉ trong ba ngày, đoàn dân binh của họ Hà có thêm ba ngàn chiến sĩ.

Lại có người dân đến báo tin về việc mấy kẻ lạ mặt lai vãng bên bờ sông Lô hỏi đường lên thượng nguồn. Hà Đặc cho rằng bọn này là thám báo của Nguyên đi dò đường bôn tẩu về Vân Nam. Ông bàn bạc với người em:

– Quốc công Tiết chế quả là thao lược, ngài chỉ thị cho anh em ta canh chừng ngả sông Thao và sông Lô. Nhờ tai mắt của dân, nay đã thấy dấu hiệu giặc định chạy lên thượng nguồn Lô giang. Ta cần tổ chức chặn đánh chúng tại Phù Ninh.

Hà Chương nói:

– Theo thông tin có được, quân số giặc chừng hai vạn, trong khi ta chỉ có hơn bảy ngàn tráng sĩ, nhiều người mới đến, chưa quen đánh trận. Đệ nghĩ không nên đối đầu trực diện với chúng, cần dùng chiêu trò dọa dẫm để chúng mất tinh thần rồi phục kích đánh diệt.

Hà Đặc nói:

– Huynh cũng nghĩ vậy. Dù giặc đang thua chạy nhưng vẫn đông hơn ta gấp ba lần. Nên làm hình nhân cao lớn dọa ma nhát quỷ khiến cho chúng hồn xiêu phách tán, bấy giờ mới dễ đánh.

Họ sai quân chế tạo nhiều hình nộm bằng tre nứa cao lớn gấp đôi người thường, cho mặc quần áo rồi bày biện trong khu rừng cọ, khi giặc kéo tới thì cứ hai người khiêng một hình nộm di chuyển qua lại. Còn cho làm hàng loạt mũi tên to đùng, khoan nhiều lỗ trên các thân cây lớn mọc ven đường, cử người túc trực xung quanh, nếu thấy giặc quay đầu tháo chạy thì lấy mũi tên cắm vào lỗ.

Hơn một trăm quân tiên phong thoát chết chạy về trình báo với Bình chương:

– Bọn thổ dân liên kết với một giống người cao như cây sào đánh tan tác đội tiên phong. Tướng Bạt Lư Xích đã tử trận, đám tiểu nhân đánh không lại nên đành tháo lui, dọc đường bị chúng bắn tên to bằng cổ tay, cắm vào thân cây làm toắc cả thớ gỗ.

Nạp Tốc Lạt Định nạt lớn:

– Các ngươi chớ nói năng tầm sàm, làm gì có chuyện hoang đường như thế.

Tuy mắng vậy nhưng viên Bình chương cũng chột dạ, thấy trời đã tối, sợ hành quân ban đêm nhiều bất trắc, y bàn với Tôn Hựu cho dùng binh, lập trại nghỉ qua đêm. Từ trăm mấy cái miệng “mắt thấy tai nghe”, trong quân Vân Nam đồn đại râm ran về những người khổng lồ hung tợn, sử dụng cung tên thừa sức giết cả trâu mộng. Không khí hoảng loạn bao trùm khắp trại, nhiều tên không dám ngủ, cứ mở mắt thao láo canh chừng xung quanh.

Thắng trận đấu, Hà Đặc hào hứng lắm, muốn tổ chức cướp trại giặc ở Cự Đà, ông nói với em:

– Giặc đang hoang mang phải co cụm phòng thủ, trời xui đất khiến lại đóng quân trên đất tổ của họ Hà. Đấy là dấu hiệu chúng sẽ chết dưới tay ta. Đêm nay phải cướp trại.

Chương đáp:

– Đang vào trung tuần, ánh trăng rọi hình nhân càng hư ảo, nên dùng tiếp chiêu này.

Đặc tán thành:

– Phải đấy, điều quân vận chuyển hình nhân bí mật áp sát trại giặc. Nửa đêm sẽ công kích.

Theo lệnh của thủ lĩnh, đoàn quân áo vải có hai canh giờ nghỉ ngơi, trước khi bước vào trận đánh tại quê hương của các vị hào kiệt núi rừng. Sang giờ hợi, đội ngũ âm thầm hành quân vào trận, các hình nộm được chất lên xe trâu chở đến địa điểm tập kết.

Vì cái tin đồn ác nghiệt, sợ bị đám khổng lồ tóm cổ vặn đôi người, bọn lính tuần canh chỉ quanh quẩn sát trại mà không dám đi quá vài chục bước chân nên chẳng hề phát hiện thấy cách chúng không đầy nửa tầm tên có nhiều bóng người đang bò trườn dưới đất, kéo theo những thân hình đồ sộ, lòng khòng và bất động.

Cuối giờ tý, tiếng thanh la nổi lên chói tai, những gã khổng lồ đồng loạt bật dậy chạy qua chạy lại, kịp lúc hàng trăm mũi tên lửa bay vùn vụt về phía dãy lều vải trong trại Nguyên. Bọn lính nháo nhác chạy ra, dưới ánh trăng lờ mờ thấy phía xa có đám khổng lồ đang rần rần chuyển động, lại thấy lửa cháy bốn bề, chúng hoảng loạn tột độ, giành nhau tìm đường thoát thân. Hà Đặc cưỡi ngựa chiến lợi phẩm dẫn quân xông vào trại. Nạp Tốc và Tôn Hựu hò hét tụ quân bảo vệ xe lương. Giặc trấn tĩnh lại, lập đội hình hàng ngang đánh trả. Hai bên quần thảo dữ dội. Lửa, máu, binh khí và xác người khắc họa nên một cảnh tượng giết chóc kinh khủng.

Hà Chương tung quân bao vây vòng ngoài tiêu diệt những tên lính cố thoát ra. Nhiều đứa không kịp mang theo vũ khí, chỉ còn biết lấy hai tay đỡ dao mác của dân binh bổ xả, thân gục xuống, tay rụng la liệt. Một cánh quân xông vào đám lính canh giữ đàn trâu, chúng tháo chạy tán loạn. Quân ta xua trâu thoát khỏi vùng chiến địa.

Lửa cháy quá to, sức nóng hầm hập như trong lò thiêu, buộc hai bên phải hưu chiến, cùng tháo lui. Hà Đặc rút quân chớp nhoáng, trong chốc lát đội chiến binh mất hút vào bóng đêm. Tuy ta thắng lớn nhưng thiệt hại cũng đáng kể, hơn một ngàn con em núi rừng đã bỏ mình trên mảnh đất bỏng rẫy.

Chẳng còn lại bao nhiêu để mà thu vén, Nạp Tốc Lạt Định buộc phải rời trại, ngay trong đêm dẫn quân chạy dọc theo triền sông lên bắc. Đàn trâu bị mất sạch, lương chỉ còn mười hai xe, quân thiệt thêm bốn ngàn người bao gồm bọn bị giết và những kẻ chạy trốn tản mát khắp núi rừng, gã Bình chương hậm hực lắm, trên đường đi không tiếc lời trách cứ Tôn Hựu:

– Bất tài quá. Ta tưởng ngươi đã điều nghiên kỹ càng mới chấp thuận về theo ngả này. Hóa ra đây là đường xương máu, mới khởi hành được một ngày đã thua thiệt nặng nề, chẳng biết phía trước còn cạm bẫy nào nữa? Về theo lối cũ biết đâu lại an toàn, chỉ vì cả tin ở ngươi nên mới ra nông nỗi, bây giờ ân hận thì đã muộn.

Tôn Hựu nín thinh, y biết Bình chương đang giận dữ nên đành nhẫn nhịn, tuy trong bụng vẫn rủa thầm “Chỉ giỏi khinh lờn người khác, tài cán gì mà lên mặt với ta? Ở xứ An Nam này chỗ nào mà chẳng có cạm bẫy, về theo đường sông Thao có khi còn gặp bẫy lớn hơn. Thôi kệ, nếu có cơ hội thì ta bỏ mặc, chẳng dại chờ đợi như trước”.

Nạp Tốc Lạt Đinh tiếc đứt ruột vì mất đàn trâu, nguồn thức ăn bị hụt đáng kể, tuy quân số thiệt một phần tư, nhưng lương thực còn lại chỉ đủ ăn trong bốn ngày, nếu hành binh chậm trễ ắt gặp họa đói khát. Song điều đáng sợ nhất là đòn truy kích của đối phương, cần tìm cách né tránh để giảm thiểu tổn thất. Y sai Tôn Hựu kêu bọn trinh sát từng điều nghiên sông Lô đến để hỏi han về địa hình.

Một tên thám báo cho biết:

– Nơi này gọi là A Lạp, vài chục dặm phía trước con sông dịch chuyển ngoằn ngoèo sang hướng tây bắc, men theo bờ mà đi sẽ mất nhiều thời gian. Nếu vượt sông sang bờ phải rồi hành binh lên phía bắc hơn trăm dặm sẽ gặp lại sông Lô. Bấy giờ chỉ còn cách biên giới chừng bốn ngày đường.

Nạp Tốc chỉ thị cho Tôn Hựu:

– Ngươi huy động quân chặt tre làm bè qua sông. Như vậy vừa xóa được dấu vết vừa đi đúng hướng.

Tôn Hựu đề nghị:

– Theo cách tính của bọn thám báo, không gặp trở ngại thì sáu ngày nữa mới đến được đất Nguyên. Lương án thiếu hụt, có nên tổ chức càn quét thu gom thêm không?

Nạp Tốc gắt:

– Cướp bóc gì nữa đây? Địch đang đuổi sát gót, khẩn trương rời xa mới là thượng sách. Lương còn đủ mấy ngày, đến đâu hay đến đó. Thoát được chúng rồi hẵng tính chuyện kiếm ăn.

Tôn Hựu lại thắc mắc:

– Nếu đã làm bè thì nối lại thành cầu có tiện lợi hơn không? Quân sang một lèo, đỡ phải chèo qua chèo lại, tốn rất nhiều thời gian.

Nạp Tốc dè bỉu thuộc tướng:

– Ngươi biết một mà không biết hai. Làm cầu sẽ qua nhanh nhưng khó giấu tung tích. Để lại cầu thì khác nào bày đường cho địch thuận tiện vượt sông đánh đuổi, phá đi thì mất thời gian lại còn vương vãi phế tích, giống như bảo với chúng “bọn ta vừa qua sông ở đây”.

Tôn Hựu đuối lý, lẳng lặng chấp hành mệnh lệnh. Y dẫn quân vào rừng chặt tre, bó lại mang ra bờ cát cột thành các mảng to rồi khiêng xuống sông. Khúc sông không rộng, với hơn trăm chiếc bè, mỗi chiếc chở được năm mươi người, chỉ sau ba chuyến đã đưa toàn bộ một vạn bốn ngàn binh mã Vân Nam sang bờ bên kia. Toàn quân vượt sông an toàn, theo lệnh chủ tướng, bọn lính khiêng bè đi cách bờ sông nửa dặm mới quăng bỏ.

Sau khi ổn định quân tình, anh em Hà Đặc tiếp tục dẫn quân truy kích giặc. Họ đi ngang khúc sông bọn Mông Thát vượt qua mà không phát hiện ra dấu vết của chúng, cho đến khi gặp được một lão tiều phu đang công củi về bản. Hà Đặc hỏi:

– Ông có thấy quân Nguyên chạy qua đây không?

Lão nói:

– Thủ lĩnh dẫn quân quay lại đi. Giặc vượt sông ở A Lạp đấy.

Hà Đặc lại hỏi:

– Ông có nhìn tận mắt không?

Lão đáp:

– Sáng nay lão thấy quân Nguyên kéo từng đoàn vào rừng chặt tre rồi vác ra bờ sông. Sợ chúng phát hiện, lão trốn vào bụi rậm, khi êm ắng mới chui ra, nhìn quanh chẳng còn tên lính nào, phía bờ sông cũng vắng lặng. Giặc không thể bay như chim, nên chắc rằng chúng đã đóng bè vượt sông.

Hà Đặc, Hà Chương cảm tạ ông lão đốn củi rồi kéo quân quay về A Lạp. Dọc theo triền sông chẳng thấy cầu, bè nào cả, mọi người ông khỏi nghi hoặc về hiện tượng mất tăm của một đạo quân hơn vạn người, chợt Hà Chương nhặt ở dưới đất lên mấy sợi lạt vương vãi trên cát rồi nói với anh:

– Có người chẻ lạt làm dây cột. Giặc đóng bè vượt qua chỗ này.

Hà Đặc nói:

– Tướng Nguyên dù khôn ngoan nhưng không thể xóa sạch dấu vết. Chúng đóng bè qua sông rồi khiêng đi xa để ta khó phát hiện. Giặc sợ lộ không dám làm cầu, ta làm cầu để qua cho nhanh.

Ông cho người chặt tre ghép thành từng mảng to đem xuống sông, mảng sau cột nối với mảng trước, cứ thế kéo dài ra thành chiếc cầu phao vắt vẻo ngang mặt nước. Quân ta xếp hàng bốn qua cầu, chẳng mấy chốc hơn sáu ngàn tráng sĩ đã tề tựu bên bờ tả ngạn sông Lô. Tranh thủ thời gian, Hà Đặc cho hành binh gấp rút bám theo lũ Mông Thát đang bôn tẩu về Vân Nam. Những bè mảng bị quân Nguyên vật chỏng chơ dọc đường trở thành dấu hiệu chỉ hướng đi của giặc.

Đến giờ dậu, phát hiện thấy khói bốc từ xa, Hà Đặc ra lệnh dừng binh, cử trinh sát đi thám thính. Nửa canh giờ sau, thám tử trở về thông báo “Giặc nghỉ chân nấu cơm chiều, bọn lính đói mệt nằm ngồi rải rác khắp sườn đồi”. Cho rằng thời cơ thuận lợi, Đặc muốn tiến đánh. Ông nói:

– Bọn Nguyên tưởng ta không tìm ra dấu vết của chúng nên chủ quan, không phòng bị. Giờ đã xế bóng, chúng lại sắp ăn cơm, ta bí mật áp sát, bất ngờ ào tới đánh giết, giặc tất thua to.

Chương còn nghi ngại bèn đề nghị với huynh trưởng:

– Trời mùa hạ lâu tối, ta xông lên dễ bị phát hiện từ xa, như vậy đánh không hiệu quả. Nên chờ đêm xuống, bấy giờ có thể tiếp cận được chúng, lúc ấy mặc sức mà đánh giết.

Đặc không chịu, cho rằng:

– Lỡ giặc ăn xong không nghỉ lại mà đi tiếp thì mất cơ hội. Đêm tối sẽ là đồng minh của bạn Nguyên. Khi chúng chạy quá xa, quân ta cũng không còn sức mà đuổi đánh.

Chương đành chấp nhận chủ ý của anh. Đoàn quân được lệnh im hơi lặng tiếng, chia làm hai cánh tiến về phía quân Thát. Quả nhiên, lúc các chiến binh sơn cước đến cách giặc chừng hai chục trường, trong ánh chiều nhá nhem, bọn lính Nguyên phát hiện thấy những bóng người đen kịt đang sấn sổ lại gần, chúng hô hoán báo động, quân tướng giặc buông đồ ăn, vớ binh khí, lập đội hình chiến đấu.

Trong tình thế không thể lùi bước, Hà Đặc giục quân xốc tới, hai cánh quân của ta lao vào đội hình Mông Thát như húc phải bức tường thành tua tủa giáo nhọn. Nhiều chiến sĩ tử vong khi chưa xáp giặc, Đặc hùng hổ vũng mã tấu chém đông phạt tây, hai trăm tráng sĩ theo chân chủ tướng xông vào giữa thê đội giặc mà trút hờn căm lên thân xác kẻ thù. Tôn Hựu hò hét vây diệt địch quân. Chém xả tơi bời, dao đã cùn, mác đã mẻ, toàn thân nhuốm máu, các chiến binh tây bắc bị giết từng người một. Vị thủ lĩnh anh hùng của dân tộc Tày bị tên Tổng bả Triệu Vinh dùng giáo đâm thủng lồng ngực, chết trong tư thế ngồi khụy chân, hai tay nắm chặt thanh mã tấu cắm lưỡi xuống đất.

Cánh quân của Hà Chương cũng rơi vào hoàn cảnh bất lợi. Mũi tiến công của ta bị bẻ gãy, còn bị giặc phản đòn chia cắt đội hình, một nửa bị vây chặt, nửa còn lại bị đánh dạt xuống chân đồi. Chương cùng đồng đội xông xáo vượt qua tình thế hiểm nghèo, nhưng giặc quá đông, khó bề thoát nổi. Chấp nhận số phận, các chiến binh nước Nam co cụm lại chống trả quyết liệt, vòng vây càng khép chặt những kẻ địch nào xáp lại gần đều phải trả giá bằng máu thịt. Cố cứu vãn những người còn khả năng sống sót, Hà Chương lấy tù và cài bên hông thổi hiệu lui quân. Ông hi vọng các chiến hữu ở bên ngoài không cố đánh lên để giải vây cho đồng đội mà nhanh chóng rút khỏi chiến trường theo lệnh của thủ lĩnh.

Tiếng tù và rúc inh ỏi khiến quân giặc giật mình, Nạp Tốc Lạt Đinh sợ đối phương kéo binh đến tiếp ứng, vội chia quân lập tuyến phòng thủ vòng ngoài. Trận đánh bên phía Tôn Hựu đã kết thúc, y dẫn quân sang trợ chiến cho chủ tướng. Trời đã tối hẳn, viên Bình chương sai đốt đuốc hàng ngăn chặn địch quân lợi dụng bóng tối phá vây.

Không quên lời nhiếc móc của Nạp Tốc, Tôn Hựu lên giọng nói xỏ:

– Bọn giặc có không biết đánh trận, bị tại hạ giết sạch không còn một mống. Tên chỉ huy của chúng trốn dưới mấy cái xác, lúc bị giáo đâm nằm giãy đành đạch như một thằng phải gió, ngáp mấy cái rồi tắt thở. Nếu ngài muốn giải quyết cho nhanh đám kia, nhường tại hạ ra tay lần này, chỉ chốc lát là xong thôi.

Nạp Tốc tức lộn ruột nhưng phải ra vẻ cao mưu:

– Ngươi chớ nóng nảy, ta chưa muốn giết vì có kế khác.

Y thúc ngựa tiến lại gần các chiến binh nước Nam, lớn tiếng dụ dỗ:

– Nếu chấp nhận buông khí giới chịu trói thì ta sẽ tha mạng. Đừng chết uống như thủ lĩnh của các ngươi, kẻo vợ góa con côi đành sống đời buồn tủi. Hãy quyết định cho sớm, ta không chờ đợi được đâu.

Nghe tin anh tử trận, Hà Chương cắn chặt vành môi để khỏi bật ra tiếng than khóc, đôi mắt rực lửa căm hờn, bàn tay nắm chặt mã tấu, định xông tới tên tướng giặc mà đòi nợ máu. Nhưng ông kịp nén cơn giận dữ, trong đầu lóe lên ý nghĩ “Ta chấp nhận chết, song còn hơn năm trăm anh em ở đây đâu cần thiết phải liều mạng. Nếu giúp nhau thoát hiểm thì sá gì thủ đoạn”. Chương thầm thì với các chiến hữu, rồi người này truyền tai với người kia chủ ý của thủ lĩnh.

Hà Chương tiến lên phía trước, dõng dạc nói:

– Nếu chúng tôi chấp nhận hạ vũ khí, làm sao tin được ngài không giết hại?

Nạp Tốc hứa hẹn:

– Ta lấy uy danh của đại tướng Bình chương Chính sự thiện triều thề rằng không tàn sát kẻ quy hàng.

Nghr chủ tướng nói Tôn Hựu bèn nghĩ bụng “Lão Bình chương đúng là rồ dại, đánh nhau với kẻ thù mà còn sợ mất uy tín. Bọn An Nam không đáng tin, phải cảnh giác phòng ngừa chúng tráo trở”.

Hơn năm trăm dân binh sơn cước xếp hàng nộp khí giới rồi bị giặc tập trung vào một bãi đất trống, dưới sự canh giữ cẩn mật của hàng ngàn tên lính Nguyên. Riêng Hà Chương được dẫn giải tới quân doanh của chủ tướng Mông Thát.

Nạp Tốc hỏi Chương:

– Ngươi hãy thành thật khai báo tên tuổi, quân hiệu, chức danh, các mối liên hệ với triều đình An Nam?

Chương trả lời:

– Tiểu nhân tên Hà Chương, là phó tướng trong đội dân binh của thủ lĩnh Hà Đặc. Không nhận chức danh gì của triều đình An Nam.

Nạp Tốc lại hỏi:

– Ngươi họ Hà, thủ lĩnh của ngươi cũng họ Hà, hai người có quan hệ ruột thịt không?

Chương đáp:

– Tiểu nhân và các dân binh đều là người Tày. Dân tộc Tày ít họ lắm, tuy cùng họ Hà nhưng tiểu nhân không có quan hệ ruột thịt với Hà Đặc.

Nạp Tốc cật vấn:

– Tại sao bọn người chấp nhận về hàng mà không cố đánh đến chết để tỏ lòng trung quân ái quốc?

Chương phân trần:

– Đại nhân chưa hiểu rõ nội tình nước tôi nên mới hỏi vậy. Chúng tôi là tộc thiểu số ở An Nam, triều đình là của người Keo, ngoài một vài vị chức sắc trong tộc được vua quan o bế, phần đông vẫn chịu cảnh ức hiếp. Hà Đặc làm tộc trưởng được hưởng nhiều bổng lộc của họ nên có ý trung thành. Còn chúng tôi đâu nhất thiết phải vậy. Khi đại quân kéo qua, tiểu nhân đã khuyên thủ lĩnh không nên chống đối nhưng ông ta không nghe, nay phải trả giá thê thảm. Bây giờ thuận dịp được về với chính nghĩa thiên triều, mong đại nhân soi xét.

Nạp Tốc nói:

– Ngươi nói vậy thì ta biết vậy, nhưng ta cảnh báo trước, nếu thật lòng quy thuận thì sẽ được đối đãi tử tế, nhược bằng xảo trá sẽ giết sạch không tha.

Chương tỏ vẻ khiếp sợ, mà rằng:

– Bọn tiểu nhân đời nào dám dối trá, thời gian sẽ cho ngài thấy lòng thành của Hà Chương này. Đường sang Vân Nam có nhiều chỗ hiểm ác, tiểu nhân sẽ tình nguyện dẫn đại quân của ngài vượt qua để chứng tỏ tâm can của mình.

Nạp Tốc nói:

– Thôi được rồi. Cho người về nghỉ với quân dưới quyền. Mai ta sẽ quyết phải làm gì.

Hà Chương được dẫn đi. Bấy giờ Tôn Hựu lên tiếng:

– Tại hạ thấy tên này chưa đáng tin, đề nghị ngài cho phép dò xét tâm địa của chúng bằng cách khác.

Nạp Tốc chấp thuận:

– Ngươi cứ tiến hành. Ta cũng muốn biết bọn này có mưu mô gì không?

Tôn Hựu ghé tai nói nhỏ với Tổng bả Triệu Vinh. Viên tiểu tướng thừa lệnh ra ngoài làm công vụ. Chốc lát sau y giải đến bản doanh một người hàng binh lớn tuổi. Tôn Hựu chẳng nói chẳng rằng sai quân nọc đối tượng ra đánh một trận tơi bời. Khi máu chảy đỏ lòm mặt đất, gã Vạn hộ mới cho dừng tay rồi bắt đầu đe nẹt, tra xét.

Người chiến binh sơn cước trung kiên nhất mực khai báo chẳng có mưu mô nào cả, rằng người Tày chẳng ưa gì triều đình An Nam, rằng Hà Chương không phải ruột thịt của Hà Đặc, rằng bất đắc dĩ phải theo thủ lĩnh Hà Đặc chứ thực lòng không muốn chống Nguyên…

Không khai thác được điều gì trái ngược với lời khai của Hà Chương, Tôn Hựu hậm hực sai quân khiêng người dân binh thương tích đầy mình về nơi giam giữ, rồi lại cho giải vào quân doanh một hàng binh trẻ tuổi.

Chàng trai cũng bị đánh đập tàn bạo nhưng chẳng hé răng một lời có thể khiến cho mưu kế của Hà Chương bị bại lộ. Biện pháp tra tấn không đem lại hiệu quả như ý muốn, dù trong bụng chưa hết nghi hoặc, song ngoài cửa miệng Tôn Hựu đành thừa nhận việc chủ tướng thu phục hàng binh không có gì đáng lo ngại.

Buổi sáng hôm sau, Nạp Tốc Lạt Đinh bắt Hà Chương và các chiến hữu của ông đi trước dẫn đường, dưới sự giám sát của đội kị mã do Tổng bả Triệu Vinh chỉ huy. Để xua tan mối nghi ngờ của giặc, Chương chỉ ngọn núi xanh rì trước mặt, nói với mấy tướng Nguyên:

– Nếu các ngài tin tưởng, hãy theo tôi vượt qua ngọn núi bằng lối mòn. Tuy cực một chút nhưng sẽ rút ngắn được hơn một ngày đường. Khi xuống sườn núi bên kia là thấy lại sông Lô, bấy giờ chỉ cần đi thêm ba ngày là đến biên giới.

Nạp Tốc dò xét:

– Ta thấy rừng phủ kín, đường rộng hẹp ra sao, có cạm bẫy không?

Chương trả lời:

– Đường rừng không rộng nhưng vẫn đủ chỗ để ba, bốn người đi hàng ngang, tuy cũng có vài đoạn chỉ qua lọt hai người. Còn cạm bẫy thì không ai bày đặt trên đấy, cây rừng nhiều như thế, các ngài thừa chỗ ẩn nấp để đánh trả. Có chúng tôi đi trước, nếu sập bẫy thì chúng tôi chết trước.

Tôn Hựu hỏi:

– Đi vòng tránh núi thì sao, có trở ngại gì không?

Chương đáp:

– Ngoài xa xôi còn phải qua đất bản địa của con cháu Nông Trí Cao. Họ là những người táo tợn, nên lành dữ ra sao tôi không dám chắc. Nếu đi vòng thì cần hành quân cả đêm, may ra sáng mốt mới tới được dòng sông. Nếu vượt núi thì tối nay đã đến nơi.

Bọn tướng giặc bàn bạc riêng với nhau. Việc rút ngắn quãng đường sẽ giải quyết được tình trạng thiếu lương, lại tránh phải đương đầu với một tộc người có quá khứ nổi loạn. Nạp Tốc Lạt Đinh quyết định đi lối tắt, không quên dặn dò Triệu Vinh giám sát Hà Chương chặt chẽ, nếu đối tượng có ý đồ tráo trở, hạ thủ tức khắc. Thấy tướng giặc thuận ý, Chương yêu cầu:

– Vượt núi rất tốn sức lực, từ hôm qua đến nay chúng tôi chưa được ăn uống gì. Xin ngài cấp cho một ít lương chống đói.

Nạp Tốc không thể từ chối, bèn sai người chia bớt một phần cơm mới nấu buổi sáng cho hàng binh. Đầu giờ thìn, đoàn quân Vân Nam bắt đầu vượt núi. Đội ngũ của Hà Chương tay không tác sắt, lầm lũi gióng hàng ba mở đường. Áp sát họ là những tên lính Mông Thát lực lưỡng, tay lăm lăm gươm sắc giáo nhọn, sẵn sàng chém giết những kẻ có dấu hiệu khả nghi. Đi được một đoạn, gặp dốc cao xe lương không thể vượt qua, buộc giặc phải dỡ lương chia vào các bao nhỏ, bắt hàng binh địu trên lưng.

Đến khúc đường mòn chênh vênh sườn núi, đội hình chuyển sang hàng hai, là lúc xảy ra sự cố. Một hàng binh trượt chân ngã lăn rồi vướng vào gốc cây nên không bị rơi xuống vực. Lợi dụng lúc đoàn người nhốn nháo hoảng hốt khiến mọi con mắt đổ dồn về phía bị nạn, ba tráng sĩ lách mình qua khe đá, mất hút sau khoảng hẹp tối om. Hà Chương xin tưởng giặc cho người xuống kéo nạn nhân lên. May mắn thay kẻ bị ngã vẫn lành lặn, ngoài mấy vết trầy xước rớm máu.

Khi đổ dốc xuống núi, phóng tầm mắt từ trên cao đã thấy dòng sông uốn lượn phía xa xa, Nạp Tốc nói với Tôn Hựu:

– Bọn này không dối gạt. Có thể dùng được.

Tôn Hựu đáp:

– Đại nhân vẫn nên đề phòng. Cẩn thận không thừa đâu.

Tối mịt mới đến được bờ sông, Nạp Tốc Lạt Đinh cho quân dừng chân, lập trại nghỉ qua đêm. Y gọi Hà Chương đến, bảo rằng:

– Ngày hôm nay đã chứng tỏ ngươi có lòng quy thuận. Khi về đến đất Nguyên ta sẽ tấu lên triều đình để khen thưởng. Ngày mai chúng ta nên đi hướng nào?

Chương nói:

– Đa tạ thành ý của đại nhân. Sớm mai cần tổ chức vượt sông sang bờ trái rồi nhắm hướng bắc mà đi thì ba ngày sau sẽ đến biên giới.

Nạp Tốc mừng lắm, như vậy sẽ không phải lo thiếu lương. Y hạ lệnh cho bọn hậu cần cung cấp đầy đủ cơm nước cho hàng binh. Bọn lính Nguyên thấy đám hàng binh cư xử đúng mực, không có biểu hiện nghi vấn nên có phần chểnh mảng canh giữ.

Sau một đêm bình yên, sáng sớm Nạp Tốc cho quân vào rừng chặt tre nứa làm cầu vượt sông. Hàng binh cũng xăng xái tham gia khuân vác, khiến tướng sĩ Nguyên thấy an tâm hơn về những kẻ khác máu tồn tại trong đội ngũ của chúng. Sông hẹp, nước không xiết, việc vượt qua không tốn quá nhiều thời gian. Sang đến hữu ngạn Lô giang, theo sự hướng dẫn của Hà Chương, binh đoàn Vân Nam tiếp tục hành quân lên phía bắc. Đến thung lũng Đá Bàn thì trời sập tối, tướng giặc cho dừng binh, dựng trại nghỉ chân. Tôn Hựu nói với chủ tướng:

– Ta đang ở chỗ thấp, xung quanh có nhiều đồi cao, tại hạ sẽ cho quân kiểm tra xem sao.

Nạp Tốc chấp thuận. Tôn Hựu dẫn hai ngàn kị bộ kéo nhau đi lùng sục tứ phía. Tuy không phát hiện được điều gì khả nghi, viên Vạn hộ vẫn đề phòng bất trắc nên quyết định cắm chốt ở đầu thung lũng, cách trại bịnh của Nạp Tốc chừng nửa dặm.

Tới đầu canh tư, khi những đống lửa trại tàn lụi, quân tướng Vân Nam chìm vào giấc ngủ mê mệt, bọn tuần canh nằm ngồi ngả ngớn, vài ba đứa dựa vào gốc cây cố chống chọi lại cơn buồn ngủ kéo sụp mi mắt, trong màn đêm sâu thẳm chợt vọng lại tiếng chim cú lợn rúc vang bảy tiếng. Giờ khởi sự đã điểm, theo sự phân công của thủ lĩnh, các chiến binh trườn mình dưới đất tỏa ra mấy hướng tiếp cận bọn canh gác, dùng dây bện từ vải áo xé ra xiết cổ những tên lính ngủ gà ngủ gật, đoạt vũ khí và hạ thủ gọn ghẽ đám lính còn say giấc. Hà Chương cùng hai thủ túc bò đến sát bên Tổng bả Triệu Vinh đang nằm ngay o o trên miếng vải lều rách bươm trải lên thảm cỏ. Bất thình lình, ba chiến binh nhoài người nằm đè lên cái thân hình hộ pháp của tên giặc, Chương dùng cánh tay thít ngang cổ họng viên tướng Nguyên rồi nói nhỏ vào tai hắn “Người giết huynh trưởng của ta, bây giờ phải đền mạng”. Vinh mở mắt nhìn, há miệng muốn kêu thét nhưng họng tắc nghẹn, hắn ra sức quẫy đạp vẫn không thoát được lực đè của các trang đinh sơn cước. Gã Tổng bả ngạt thở mà chết.

Kịp lúc hai cánh quân áo đen ào tới, xông thẳng trại giặc vung dao mác chém xả đám lính còn đang ngái ngủ. Đội ngũ của Hà Chương dùng vũ khí đoạt của giặc đánh thốc từ trong ra. Bọn lính Vân Nam kinh hoàng tỉnh giấc, nháo nhào tháo chạy. Nạp Tốc Lạt Định hò hét binh sĩ tụ tập phản công, tiếng của y chìm nghỉm giữa thanh âm náo loạn, ngoảnh đi ngoảnh lại chẳng được mấy kẻ đáp ứng. Thấy tình thế khó bề cứu vãn, viên Bình chương cùng với vài chục thủ hạ thân tin nhảy lên ngựa vung gươm dẹp đường vượt qua tử địa. Chạy quá vài dặm, Nạp Tốc gom được gần ngàn quân, gồm những kẻ may mắn thoát hiểm và một nhóm kị binh nhanh chân chạy trước, nhưng nhìn quanh không thấy bóng dáng Tôn Hựu đâu cả.

Tiếng hò la vọng tới làm Tôn Hựu tỉnh giấc, y đoán chắc Nạp Tốc bị cướp trại nhưng vốn sẵn tâm địa thù ghét chủ tướng nên quyết không cứu. Lệnh cho binh sĩ khẩn cấp rời đi, gã Vạn hộ bạc bẽo dẫn hai ngàn quân dong thẳng lên hướng bắc. Song thiên địa luôn có mắt, hai ngày sau, khi tới cách biên giới không đầy bảy chục dặm, bọn Tôn Hựu đang đói lả lại gặp mưa lớn, rồi một trận lũ quét bất ngờ ập đến cuốn trôi hàng trăm tên giặc đã tàn sinh lực.

Nghe nói, bọn Nạp Tốc Lạt Đinh cũng lần mò về tới Vân Nam trong tình trạng xác xơ tiều tụy. Lương thực mất sạch, buộc chúng phải giết dần ngựa để có cái ăn. Sợ bị đối phương phát hiện, đám quân tướng tránh xa các làng bản, lếch thếch cuốc bộ qua vùng rừng núi hẻo lánh.

Ngoài số giặc bị giết tại trận, các chiến binh miền núi còn bắt sống hơn một ngàn tên rồi giao nộp cho triều đình để thả về Nguyên. Khi hết chiến tranh, bà con dân tộc đi rừng hay bắt gặp xác người ở nơi lam sơn chướng khí. Họ là những người lính Vân Nam tháo chạy từ Đá Bàn, bị mất phương hướng, lạc nẻo giữa rừng thiêng nước độc rồi kiệt sức mà chết. Cám cảnh những kiếp người phơi thây giữa núi rừng hoang lạnh, đồng bào mình thường đào hố chôn cất tử tế.

Sự kết hợp ăn ý giữa lực lượng tập kích và đội ngũ trả hàng trước sau đều do một tay Hà Chương sắp đặt. Để trả thù cho anh trai và cứu mạng hơn năm trăm binh sĩ bị bao vây, ông thống nhất với đồng đội hạ khí giới đầu hàng và không hé lộ cho giặc biết về mối quan hệ ruột thịt với thủ lĩnh Hà Đặc. Tổ chức cho ba chiến binh trốn thoát để trở về tập hợp lực lượng, giao ước địa điểm hành sự và giả vờ thành thật với giặc, mọi việc đều tiến hành trôi chảy. Lời hô hào liên kết giải cứu tù binh và đánh đuổi bọn Mông Thát của các chiến binh đào thoát đã được đồng bào sơn cước đồng lòng hưởng ứng. Trong số hơn sáu nghìn dân quân tham gia cướp trại giặc ở Đá Bàn có gần hai nghìn tráng sĩ người Nùng quần cư dưới chân núi mà Hà Chương từng dọa giặc nên tránh xa những người “táo tợn”.

Thoát khỏi chiến địa Vạn Kiếp, bọn Giảo Kỳ dẫn theo hai nghìn tàn binh tháo chạy về hướng đông bắc. Đang hối hả bôn tẩu cho xa cái lãnh thổ quỷ quái, Lưu Thế Anh chợt kìm cương ngựa, nói với gã thân vương Mông Thát bấy giờ còn chưa hoàn hồn:

– Hướng này dẫn đến Nội Bàng trước kia là cứ địa của Quốc Tuấn, tất y sẽ tận dụng hào lũy cũ để tổ chức đánh chặn. Ta nên đổi sang hướng tây bắc mà về Nguyên qua ngả Chi Lăng, tuy quãng đường xa hơn nhưng sẽ an toàn hơn.

Cưỡi ngựa bám theo ở phía sau, nghe nhắc đến Chi Lăng, Trần Ích Tắc co rúm cả người lại, bảo rằng:

– Không nên. Đấy là cạm bẫy chết người. Tại hạ có thằng tiểu tử từng theo đoàn nội phụ sang Nguyên bị bọn dân binh phục kích ở Chi Lăng làm thương vong vô số kể, nó mạng lớn nên mới thoát được.

Thế Anh hỏi vặn:

– Từ đây đến biên giới chỗ nào cũng đầy cạm bẫy, vậy ngài chọn cạm bẫy của dân binh hay cạm bẫy của Quốc Tuấn?

Toàn thân bủn rủn, Ích Tắc ú ớ cái miệng mà không thốt nổi một câu. Trong đầu y lơ mơ viễn cảnh nằm giãy giụa trên vũng máu trước sự hể hả của người anh họ Hưng Đạo Vương. Giảo Kỳ líu cả lưỡi khi phải lựa chọn giữa chỗ dễ chết và chỗ chắc chết:

– Đường… đường nào… cũng… cũng là tử lộ. Bọn Quốc Tuấn thiện chiến hơn dân binh, thôi đi… đi… Chi Lăng vậy.

Đám tàn quân chuyển hướng chạy về Chi Lăng. Để giấu tung tích, trên đường đi chúng tránh xa những nơi có người ở, ăn củ rừng, uống nước khe, chấp nhận vật vờ đói khát miễn sao giữ được mạng sống.

Sau hai ngày bằng rừng vượt núi, chúng dừng chân trước ải Chi Lăng. Giảo Kỳ muốn cử đội kị binh đi trước thám thính. Thế Anh can gián:

– Vô ích thôi, có địch hay không cũng phải băng qua nơi này mới về được Nguyên. Nếu không thì phải leo rặng núi trùng điệp phía trước, rồi kiệt sức mà chết hết. Chi bằng cứ kết thành một khối, gặp địch thì đánh tràn, vượt qua được thì coi như đã về đến cửa nhà.

Chẳng còn gì để mất, bọn Giảo Kỳ lập đội hình hàng năm, gươm giáo lăm lăm, lò dò bước vào hẻm núi. Đám hàng Nguyên mặt xanh như lá chuối, đứa nào đứa nấy cố thu mình lại cho nhỏ bớt, như thể tránh né hòn tên bất ngờ bay tới. Mùi tử khí ghê rợn bám vào khứu giác nhạy cảm của những thân xác đói mòn vốn thường trực hóng gió theo bản năng để tìm hương vị của thức ăn, khiến quân tướng Mông Thát thảy đều rùng mình khiếp hãi. Đi được một đoạn trong không gian êm ắng chỉ nghe văng vẳng tiếng con chim chích chòe đang líu lo quyến rũ bạn tình, lũ bại binh bắt đầu mừng khấp khởi. Chúng thầm mong không bị mai phục.

Hy vọng tắt ngóm khi trống trận vang rền, từ trên cao vô vàn mũi tên bay xuống cắm vào da thịt bọn người bôn tẩu, quân tướng giặc co giò thục mạng, đội ngũ hỗn loạn đạp lên xác nhau để chạy. Tiếng hò reo “Sát Thát” dội vào vách đá tựa sấm sét nổ ong đầu, càng làm cho hồn vía Nguyên Mông chối chết. Nguyễn Thế Lộc và Nguyễn Truyền đổ quân xuống chia cắt đoàn giặc làm nhiều khúc mà đánh giết. Nguyễn Địa Lô dẫn quân chặn đầu, các tráng sĩ nước Nam dùng mã tấu chặt chém lia lịa bất kể người hay ngựa phóng qua. Lưu Thế Anh trốn giữa đám kị binh, miệng hò hét quyết chiến, còn thân cúi rạp xuống lưng ngựa né đòn. Giảo Kỳ cưỡi chiến mã Ả Rập, tay nắm dây cương con ngựa chở hòm châu báu; bị một chiến binh vung mác bổ tới, y thúc ngựa vọt lên, lưỡi mác cắm phập vào mông ngựa thồ làm nó ngã khụy kéo tuột dây cương trên tay chủ, chiếc hòm bung ra, vàng ngọc văng tung tóe. Kỳ vừa chạy vừa ngoái nhìn nuối tiếc đồng châu báu “của thiên trả địa”.👁️️

Trần Ích Tắc cùng bọn Trịnh Long, Phạm Cự Địa loay hoay không lối thoát giữa đám loạn đả, thân xác bải hoài như kẻ mất hồn bị mặt đất níu lại đòi trả đủ món nợ ô nhục với nước non. Khi vàng ngọc của Giảo Kỳ văng ra làm mọi con mắt trợn tròn kinh ngạc, Tắc bừng tỉnh cơn mê, chớp thời cơ thúc ngựa vọt lên, đồng bọn bám theo sau, ra roi chạy thục mạng mà không kẻ nào muốn ngoảnh cổ nhìn phía sau xem ai còn ai mất. Chạy đến Khâu Ôn thì bắt kịp bọn Giảo Kỳ và Lưu Thế Anh, bấy giờ Ích Tắc mới bình tâm, kiểm đếm bầu đoàn thấy hụt quá nửa. Ngoài đám thủ túc, thuộc hạ chạy bộ hoặc cưỡi ngựa già, ngựa yếu bị rơi rớt lại, gia quyến của các đầu sỏ phản nghịch cũng không toàn vẹn, kẻ mất vợ con, người thiếu cha mẹ, khiến cảnh tượng nối đuôi nhau qua đất Nguyên của lũ phản quốc trông thê thảm như một đám ma trùng tang. Riêng Lê Điền mất sạch thân thích ruột thịt, trên đường tháo chạy y sợ đến nỗi vãi tiểu ra quần thì làm sao còn tâm trí mà lo nghĩ đến người khác, giờ lẻ loi trong đoàn người bỏ nước, Điền hóa dại, hóa điên.

Bình chương A Lý Hải Nha và bọn chiến tướng Sát Tháp Nhi Đài, Nạp Hải, Lý Bang Hiến bỏ rơi Trấn Nam Vương đang lâm nạn ở phía sau, dẫn hơn một vạn tàn quân cắm đầu cắm cổ chạy thục mạng theo hướng lên Nội Bàng. Thấy phía trước có đám bụi mù chuyển động sang hướng tây bắc, Nạp Hải nhanh nhảu thưa thốt Với chủ tướng:

– Có lẽ là quân của Giảo Kỳ, y chưa từng qua vùng này nên rất dễ lạc hướng. Hay là cho người đuổi theo gọi lại?

A Lý gắt ỏm tỏi:

– Đừng mua việc vào mình. Giảo Kỳ gian ngoan lo chạy thoát thân có ngó ngàng đến ai đâu. Giờ kêu quay lại chỉ thêm chật đường chứ có ích lợi gì, kệ chúng đi.

Sát Tháp Nhi Đài hùa theo phản ứng:

– Phải đấy. Lão thân vương còn đèo bòng thêm bọn chiêu hàng, chắc ăn của đút nên đành gánh vác lũ An Nam vô dụng, đám này theo ta chỉ tổ vướng cẳng.

Thế là đoàn đại binh của viên Bình chương vì lo sợ đông quân chật đường nên mặc kệ bọn Giảo Kỳ mà chúng tưởng rằng đang lạc lối, để rộng đường bôn tẩu qua Nội Bàng trở về Nguyên cho sớm sủa.

Sau một ngày bỏ chạy ê chề, đến tối mịt, A Lý mới cho dừng chân tạm nghỉ. Mặc dù rất mệt mỏi, song quân tướng Mông Thát chỉ ngủ vật vờ được vài canh giờ giữa đồi hoang trảng cỏ. Bụng đói cồn cào, da dẻ ngứa ngáy vì muỗi đốt, tâm địa thì thấp thỏm lo sợ bị đánh úp, mấy gã chiến tướng chẳng còn lòng dạ nào nghĩ tới chủ soái Thoát Hoan đã toi mạng hay còn sống dở, mà chỉ mong trời chóng sáng để thoát cho mau khỏi vùng đất đầy rẫy chết chóc.

Sáng hôm sau, A Lý Hải Nha giục quân khẩn cấp lên đường. Đi được vài chục dặm đã thấy thành lũy Nội Bàng sừng sững trước mặt. Phía trước thành tinh kỳ phất phới, một đạo quân gươm giáo hiên ngang như muốn tỏ rõ ý đồ sẵn sàng nghênh chiến. Đám tướng Nguyên chột dạ, như vậy là quân Trần không thèm bố trận mai phục mà bày binh thách thức, đủ thấy họ đáng sợ biết nhường nào. Chưa đánh đã mềm lòng, chúng bàn nhau thoái lui, nhưng lại chẳng biết nên đi nẻo nào khác để về Nguyên. Chợt phía sau có tiếng ầm ầm như thác đổ, ngoái đầu lại thấy một đạo quân đông như kiến đang ào ạt kéo tới, bọn tướng giặc rụng rời khiếp vía, tiền hậu thọ địch, có độn thổ cũng khó thoát. Chẳng lẽ khoanh tay chịu trận, A Lý Cố ghìm cơn hoảng hốt, hò hét ba quân “Hèn nhát là chết. Muốn sống thì theo ta xông lên”. Bọn giặc tuốt gươm vung giáo theo chủ tướng lao về phía đối phương.

Lực lượng cản giặc ở Nội Bàng là quân của Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng. Chiều hôm trước, Tảng nhận được thư của phụ vương, trong thư Hưng Đạo dặn dò con trai “Giặc thua to ở Vạn Kiếp tất kéo nhau chạy về Nội Bàng. Lực lượng truy kích đã lên đường khiến giặc càng thêm hoảng loạn. Có thể binh mã Thát sẽ đi thành nhiều đoàn, con hãy dàn quân đánh cho chúng khiếp đảm khí phách của ta. Kẻ nào vượt qua trận tuyến thì thôi, không cố đuổi theo mà hãy giữ binh lực để nghênh chiến với bọn đi sau”.

Theo lệnh chủ tướng, đội cung thủ đồng loạt buông tiễn, những mũi tên xé gió hạ gục vô số toán lính đi đầu. Bị bắn xuyên qua lớp da thái dương, Sát Tháp Nhi Đài thò tay giật mạnh mũi tên lủng lẳng trên đầu làm máu chảy tối mày tối mặt, y đành thúc ngựa lao bừa, bất chấp đao kiếm phía trước. Giặc còn đông quân, chúng cố xáp lại gần hòng mở đường vượt qua ải lũy. Quốc Tảng vung long đao dẫn đoàn kị mã ào lên tiếp chiến, phía sau là gần vạn tinh binh hùng dũng vốn được dưỡng sức đã nhiều ngày. Nhìn thấy Lý Bang Hiến đang chĩa thương đâm xỉa các chiến binh Đại Việt ngáng đường, Tảng quất ngựa vọt tới, hét to:

– Thằng Hán tặc chớ chạy. Người từng đuổi đánh ta ở bãi sông Lục Nam, nay có giỏi thì tiếp chiêu này.

Tảng vung đao bổ một nhát xuống đầu Hiến, viên tướng giặc kinh hoàng vội dùng cả hai tay nâng cán thương cản lại. Chiếc thương bị gãy, Hiến cầm hai mẩu gỗ ra sức chống trả, miệng gào lên kể lể:

– Lần trước ta không đuổi tận. Ngươi cũng nên nương tay.

Tảng quát lại:

– Đừng nhiều lời vô ích. Kẻ nào phạm cõi nước Nam đều phải trả giá.

Nói rồi, Tảng dùng đao phạt ngang vào cổ tướng giặc, Hiến nghiêng đầu né đòn làm văng chiếc mũ, tóc xổ ra rũ rượi. Ba tên thủ túc thấy chủ lâm nguy vội lăn xả đến giải cứu. Tảng khua đao chặt đôi một thằng. Lý Bang Hiến thừa cơ quất ngựa vọt qua chiến lũy chạy mất.

Giặc bị quân của Quốc Tảng cản lại, tạo điều kiện cho Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư dẫn lực lượng áp sát phía sau tàn quân của A Lý Hải Nha. Được giao phó trọng trách dùng binh thuyền vượt sông Thương qua sông Lục Nam tiếp ứng cho Nội Bàng, Dư khẩn cấp di chuyển bất kể ngày đêm. Khi phát hiện bọn giặc ở phía trước, ông điều quân lên bộ trực tiếp chỉ huy tập hậu kẻ địch. Giặc không đủ binh lực để quay lại ứng chiến, chỉ cố mở đường máu vượt lên phía trước nên bị quân của Khánh Dư mặc sức đánh giết, xác chết ngổn ngang chật đất, gần hai ngàn tên đuối sức, chấp nhận giơ tay chịu trói.

Lý Hải Nha được ba trăm kị binh hộ vệ cố vượt qua chiến lũy bằng những con tuấn mã dai sức. Nạp Hải bám đít chủ tướng, chen giữa đám Mông Cổ to cao nên không bị thương tổn. Các chiến binh Đại Việt dùng câu liêm móc vó ngựa làm nhiều tên ngã nhoài xuống đất rồi lĩnh đủ đao kiếm sắc nhọn. Song ngựa giặc lướt nhanh quá nên viên đầu lĩnh còn giữ được mạng. Chạy khỏi Nội Bàng, không thấy bị đối phương truy đuổi, A Lý dừng binh để kiểm đếm quân số, lúc bấy giờ mới biết trong tay chỉ còn hơn ba ngàn tên lính đã hoàn toàn suy kiệt. Nhưng đường về của chúng chưa yên ổn. Tại Động Bản, bọn A Lý lọt vào ổ phục kích của Tuấn Thọ. Chỉ với hơn một ngàn quân, người gia tướng bản lĩnh của Hưng Đạo Vương đã tiêu diệt và tóm sống số lượng địch quân tương đương đội ngũ của mình. Sức đã cùng lực đã kiệt, binh khí hư hao nhiều, nhuệ khí cũng chẳng còn, quân tướng bại trận của gã Bình chương hễ gặp đối phương là chỉ lo tháo chạy. Việc diệt thù của các chiến binh Đại Việt trên vùng biên giới không khác mấy chuyện săn cáo đuổi chồn.

Chạy khỏi Động Bản, A Lý Hải Nha bàn bạc với các tướng không nên qua Khả Ly, nếu bị vây đánh một trận nữa thì chẳng ai còn mạng. Chúng chấp nhận vượt núi về Nguyên. Tuy chậm nhưng an toàn hơn, cực nhọc đói khát mà giữ được mạng sống còn hơn liều lĩnh vượt ải để rồi bỏ xác nơi đất khách quê người.

Khoan Triệt dẫn theo hai ngàn binh mã chạy trước khiến Thoát Hoan nổi đóa, cứ lầm rầm chửi từ sáng chế tối tên mặt choắt bội bạc. Chửi Khoan Triệt chưa đã, Hoan lại quay sang chửi A Lý Hải Nha là đồ con lợn bạc nhược và hèn kém. Nhìn quanh chỉ còn hai viên Tả thừa là Lý Hằng và Đường Ngột Đãi, viễn thống soái đạo quân xâm lược than thở với bọn chúng:

– Khi thống lĩnh đại quân từ ba hướng kéo vào chinh phạt An Nam, trong tay ta có hơn năm chục vạn binh mã và vài trăm chiến tướng dày dạn trận mạc, nay hồi binh về nước còn không đầy ba vạn quân cùng với hai viên đại tướng trung cang và mấy thằng thủ tục cục mịch. Nhục nhã quá. Thất trận lần này cũng do ta chọn nhầm toàn đứa nhu nhược và tráo trở. Về tới Nguyên ta sẽ xin thiên tử truất binh quyền của chúng tôi đề cử các ngươi nắm chức Bình chương phò tá ta quay lại phục thù.

Lý Hằng nghe chủ tướng nói vậy mà thấy ớn lạnh xương sống, nghĩ bụng “Lần này chưa chắc đã toàn mạng nói gì đến chuyện báo thù. Nếu Thoát Hoan tổ chức đạo quân khác kéo sang đây thì ta nhất quyết lập bệnh xin khiếu”. Đường Ngột Đãi cười toe toét ra cái điều tâm đắc với chủ ý của Trấn Nam Vương, nhưng trong lòng thì chất đầy sự oán thán “Chỉ vì cái việc tải lương khiến ta suýt chết đuối nên mới rớt lại. Phải chi binh mã gọn nhẹ như bọn A Lý, Khoan Triệt thì ta cũng nhanh chân đi trước, ở đấy mà nói chuyện trung can với phò tá quay sang phục thù”.

Thực tại tăm tối như hũ nút càng thôi thúc Đường Ngột Đãi tính kế thoát thân. Y cho rằng chủ soái Thoát Hoan là đối tượng săn đuổi hàng đầu của Quốc Tuấn, nên tránh càng xa càng tốt. Viên Tả thừa xảo quyệt xum xoe đánh tiếng:

– Được đại vương cất nhắc là vinh hạnh lớn của tại hạ. Nếu ngài muốn quay lại báo thù, Ngột Đãi này sẽ tận tụy làm trợ thủ đắc lực. Nhưng trước mắt phải vượt qua đoạn đường hiểm ác để về Nguyên, do vậy cần tăng cường phòng bị. Cách đây mười dặm có một ngọn núi hiểm trở là nơi ta sẽ đi qua, tại hạ xin lãnh vài ngàn quan đến chiếm lĩnh trước, đề phòng đêm nay Quốc Tuấn cho quân đến mai phục.

Thoát Hoan nhìn Ngột Đãi bằng ánh mắt dò xét, còn Lý Hằng thì cau mặt lại, định mở miệng nói gì đó. Đúng lúc có tên lính chạy vào thì thầm với Thoát Hoan rồi thấy y hớn hở nói với nó “Đồng ý là tốt rồi. Chọn cho ta mười tên khỏe mạnh, dặn chúng đừng làm trái giao ước kẻo hỏng việc”. Tên lính vội vã thực thi nhiệm vụ, Hoan cũng hấp tấp bỏ về cái lều dành riêng cho Trấn Nam Vương. Hai gã Tả thừa đứng nhìn trơ mắt ếch rồi đoán già đoán non hành vi bí hiểm của chủ soái.

Tới canh tuất, Đường Ngột Đãi đang nằm miên man nghĩ ngợi tìm kế khác để chạy trước, chợt thấy viên Tổng quản Vương Hạo đứng lù lù trước mặt, trên tay cầm một bọc vải nhỏ. Đãi ngồi bật dậy, hỏi:

– Ông đi đâu mà giờ này còn luẩn quẩn ở đây?

Hạo đáp:

– Đến truyền lệnh của chủ soái cho ngài.

Đãi lại hỏi:

– Lệnh gì?

Hạo nói:

– Chủ soái cho phép ngài ngay trong đêm dẫn một ngàn quân đến chiếm lĩnh ngọn núi phía trước. Vương đang vui nên dễ dãi, ngài đi liền kẻo vương đổi ý. Tôi cũng muốn theo ngài chuyện này nhưng cái tình gắn bó với đại vương cứ níu chân lại. Vậy chúc ngài lên đường bình an và cầu xin ngài khi về nước chuyển giùm tôi gói quà tới gia quyến ở quê nhà. Trong bọc có ghi địa chỉ.

Đãi biết Hạo hiểu rõ ý đồ của y, bèn đón nhận gói quà ký thác rồi nói thật lòng:

– Ta rất biết ơn Tổng quản thấu hiểu và cảm thông. Nếu về tới Nguyên ta sẽ đích thân giao món quà này giùm ông.

Tưởng hỏng ăn hóa ra lại thuận lợi, một ngàn quân cũng tốt, phải đi ngay kẻo Thoát Hoan đổi ý. Viên Tả thừa mừng rơn, vội vã điều động quân theo lệnh của chủ soái. Y lựa chọn toàn kị binh trẻ khỏe rồi cả bọn hối hả phóng ngựa xuyên màn đêm.

Đám tàn quân của Khoan Triệt chạy đến gần Nội Bàng, nhìn từ xa thấy cảnh tượng đánh nhau dữ dội, biết chắc bọn A Lý đang lâm nạn, viên Hữu thừa bèn cho quân lặng lẽ tháo lui, quay lại nẻo cũ để tìm lối khác.

Loanh quanh cả ngày trời giữa vùng sơn địa heo hút mà chẳng biết nên đi đâu. Chợt thấy một đoàn kị mã đang phóng tới, Triệt hò quân thủ thế, chuẩn bị đối phó. Khi khoảng cách thu hẹp thì hai bên nhận ra nhau, Tả thừa Đường Ngột Đãi và Hữu thừa Khoan Triệt tay bắt mặt mừng trong cảnh ngộ bế tắc của những kẻ bôn tẩu. Triệt cho biết tình hình chiến sự ở Nội Bàng và nói:

– Quả thật nếu không về theo lối ấy thì ta cũng chưa xác định được nên đi hướng nào. Tả thừa có cao kiến gì không?

Đãi nói:

– Vùng này ta không rành rẽ, nhưng hồi đánh Tống ta từng bôn ba tới hạ nguồn sông Bắc Luân, người địa phương nói sông này chảy từ tây sang đông quanh co giữa biên giới, xuôi về của sông là đất của An Nam. Như vậy cứ kéo quân về hướng đông, đi chừng năm, bảy chục dặm thì ta ngoặt lên phía bắc, khi gặp dòng sông coi như đã về tới nhà.

Triệt mừng lắm, ít ra cũng xác định được hướng đi, chưa biết con đường phía trước may rủi ra sao, nhưng thà đi liều còn hơn quanh quẩn một chỗ, y nói:

– Vậy thì chờ đợi gì nữa, ta lên đường thôi.

Gần ba ngàn tàn quân Nguyên theo hai viên bại tướng hối hả đi về hướng đông, một hướng tháo chạy nằm ngoài dự kiến của phần lớn tướng soái Mông Thát. Giặc chạy qua Ba Chẽ rồi đi lên phía bắc và dừng chân tại Khe Cảy. Nửa đêm chung xộc vào một bản người Mán cướp lương thực, thực phẩm và bắt ông tộc trưởng dẫn đường lên biên giới. Khoan Triệt đe dọa:

– Ngươi hãy đưa bọn ta đến sông Bắc Luân. Nếu đường đi thuận lợi thì thả về, nhược bằng chỉ đường loanh quanh làm mất thời gian thì ta sẽ không tha mạng, còn cho người quay về bản đốt sạch, giết sạch.

Tộc trường đáp:

– Các ngài đến sông Bắc Luân phải đi theo hướng đông bắc mất ba ngày. Cốt sang Nguyên thì nên đi đường khác, một ngày là tới biên giới.

Đường Ngột Đãi nói:

– Vậy hãy dẫn bọn ta đến biên giới. Nếu người nói sai, đừng trách ta ác.

Như cá nằm trên thớt, vì an nguy của dân bản, ông lão Mán đành chấp nhận dẫn đường cho bọn tàn quân Mông Thát tháo chạy về Nguyên. Xế chiều thì đến chân núi Pác Cát. Ông nói với tướng giặc:

– Qua khỏi ngọn núi là tới đất Nguyên. Bây giờ các ngài cho lão về được rồi.

Hai viên tướng chưa thả ngay, bắt lão theo đến tận đỉnh đèo. Khi nhìn thấy mấy người tiều phu đang trên đường về bản, chúng túm lại hỏi và được họ xác định “Đất Nguyên ở ngay phía trước”, bấy giờ giặc mới tin mà tha cho ông lão.

Bọn Khoan Triệt, Đường Ngột Đãi là nhóm tàn quân hiếm hoi thoát khỏi sự trừng phạt của quân dân Đại Việt trên vùng biên giới. Khi tới Nguyên, Đường Ngột Đãi còn trơ trẽn viết tấu sớ rồi cho chạy ngựa trạm thông báo với triều đình Đại Đô sự thất trận ở An Nam và kể lể về nỗ lực của y trong việc bảo vệ Trấn Nam Vương trên đường hồi binh.

Sáng sớm, binh đoàn của Thoát Hoan tiếp tục hành quân lên phương bắc. Lý Hằng hội chủ soái:

– Đường Ngột Đãi ở đâu, sao không thấy?

Thoát Hoan đáp:

– Đêm qua ta đã điều y đến chiếm lĩnh ngọn núi phía trước, đề phòng địch quân kéo đến mai phục.

Hằng nhăn nhó kêu trời:

– Thế là hỏng rồi. Tại hạ sợ nó kiếm cớ để chạy trước, không dừng lại ở đấy đâu.

Hoan chột dạ:

– Lẽ nào lại như vậy? Cứ hành binh qua khắc biết.

Tâm trí có phần nao núng, Thoát Hoan hò hét binh sĩ khẩn cấp lên đường. Quả nhiên, khi đoàn quân tiến sâu vào hẻm núi chợt nghe trong trận rền vang, những loạt tên bắn ra tới tấp và vô số tảng đá to đổ ập lên đầu khiến đội ngũ Mông Thát rối loạn, rồi từ hai sườn núi các chiến binh Đại Việt ào xuống vung đao múa kiếm lăn xả vào kẻ địch. Lý Hằng sai Lý Quán lập đội hình bảo vệ Trấn Nam Vương, còn y dẫn đoàn kị binh mở đường vượt thoát. Lại nghe phía sau dậy trời tiếng hò la “Sát Thát”, ngoảnh đầu thấy lá cờ “Quốc công Tiết chế” đang ngạo nghễ tung bay giữa hậu quân Nguyên Mông, biết Hưng Đạo Vương đuổi đánh, quân tướng giặc càng thêm hoảng loạn, cố sống cố chết vượt qua hẻm núi độc địa.

Quân mai phục dưới quyền của Trần Quốc Hiện và Phạm Ngũ Lão kết hợp với lực lượng tiếp ứng do Trần Hưng Đạo trực tiếp chỉ huy đã đuổi diệt bọn Thoát Hoan trên mười dặm đường núi, giết và bắt sống gần một vạn tên. Quân ta còn thu được mười mấy xe chở của cải ăn cướp của Trấn Nam Vương. Tổng quản Vương Hạo không qua được trận này, y bị tên bắn thủng bụng khi lấy thân che cho chủ soái. Chạy thoát khỏi vùng chiến địa, tàn quân Mông Thát lếch thếch kéo đàn về hướng Nội Bàng.

Con chiến mã của Lý Hằng bị vấp vào đá, một chân đau bước khập khễnh nên không thể cưỡi đi xa. Hằng cho gọi Dương Tự Quán đến hỏi:

– Bầy ngựa dự phòng còn bao nhiêu con?

Quán đáp:

– Mất hết rồi, còn một con duy nhất tại hạ đang cưỡi.

Hằng ra lệnh:

– Ngươi mang nó lại đây cho ta. Con của ta thì người cứ lấy sử dụng.

Bị đuổi đánh bầm dập, lo thân chưa nổi nói gì đến đàn ngựa, tướng còn làm thiệt vô số quân thì Giám mã làm thất thoát bầy ngựa cũng chẳng ai trách được. Nhưng ỷ thế thượng cấp mà đoạt con ngựa cuối cùng rồi thí cho kẻ dưới quyền con ngựa que thì bất nhân quá. Con chiến mã ấy tốt nhất trong đàn, được Quán chăm sóc và huấn luyện kĩ càng để nó giúp y vượt qua các chiến địa rùng rợn trên lãnh thổ An Nam. Vậy mà bị Lý Hằng cướp trắng, Quán tức lắm nhưng không thể cãi lệnh, sẵn oán hận từ trước, y của thầm trong bụng “Thằng họ Lý cậy quyền ức hiếp thuộc hạ. Hãy coi chừng, ta không để yên đâu”.

Con ngựa đau chân đi tập tễnh, Quán đành cuốc bộ dắt theo, mồ hôi đầm đìa, thân xác rũ rượi nhưng vẫn cố lết theo đoàn quân thất trận. Y biết dừng lại là bị bỏ rơi, chẳng ai nâng đỡ kẻ sức cùng lực kiệt, bấy giờ chỉ còn chờ chết như bao tên lính khác nằm thoi thóp trên đường trước những cặp mắt hững hờ của đồng bọn. Đang thở không ra hơi lại thấy Trí Nãi bước thấp bước cao phía trước, cơn giận dữ làm cái đầu bốc lửa, Quán quát nạt thuộc hạ:

– Thằng Nãi kia, sao mày đi tay không, gánh đồ nghề đâu rồi?

Nãi quay lại, trợn mắt nhìn viên Giám mã, gằn giọng đáp:

– Vứt mẹ nó đi rồi, đàn ngựa ông còn chẳng giữ được nói gì đến gánh đồ của tôi. Giờ vẫn thích hạch họe nhau à? Để hơi sức mà lo cái mạng kẻo chết rũ dọc đường.

Nói rồi, Nãi vung tay bỏ đi, ra cái điều bất chấp tất cả. Quán há hốc mồm kinh ngạc. Khi thằng lính quèn dám vặc vào mặt viên quan lục phẩm, là lúc thế cuộc điêu tàn, tôn ti bị xóa nhòa còn oán cừu được dịp trỗi dậy. Viên Giám mã nghĩ bụng “Nó hận mình cũng như mình hận Lý Hằng. Hóa ra sự đời là thế. Không chấp nhặt thằng tiểu tốt này nữa”.

Buổi tối dừng binh, Quán lấy giẻ cột chỗ sưng tấy ở khuỷu chân con ngựa rồi thủ thỉ với nó “Mày bị chủ bỏ rơi thì tao lo cho mày. Tao sợ mày mệt nên không cưỡi đâu, nhưng nếu nguy cấp thì mày gắng chở tao vượt qua hoạn nạn”.

Giặc chạy đến Nội Bàng lại bị quân của Trần Khánh Dư và Trần Quốc Tảng vây đánh. Vừa kinh qua trận chiến ngày hôm trước với bọn A Lý nên binh lực của hai vị chiến trường Đại Việt không thật sung sức, đoàn quân bôn tẩu của Thoát Hoan đã vượt thoát nhưng vẫn hao tổn hơn ba ngàn binh mã.

Đến Động Bản, chúng tiếp tục đụng độ với phục binh của ta. Lực lượng ít ỏi không thể đương đầu với hơn một vạn quân Mông Thát, Tuấn Thọ cho bắn tên xuống đội hình của giặc nhưng không dẫn quân chặn đường giáp chiến. Trấn Nam Vương và Tả thừa Lý Hằng chỉ ra sức hò nhau tháo chạy mà không còn lòng dạ nào xua quân nóng lên sườn đồi đánh trả đối phương.

Nghỉ chân cách Khả Ly khoảng ba mươi dặm, Thoát Hoan cho gọi Lý Hằng và Lý Quán đến giao việc, y nói:

– Phía trước là một ải lợi hại của nước Nam, Quốc Tuấn sẽ không bỏ qua chỗ này. Lý Hằng thống lĩnh toàn quân, Lý Quán làm phó, hai người hãy vì ta mà nỗ lực mở đường, về đến Nguyên tha hồ hưởng thụ vinh hoa phú quý, quyền cao chức trọng.

Hằng, Quán cùng chắp tay đáp tạ “Thuộc tướng sẽ ra sức mở đường”, nhưng tâm trạng lại hoàn toàn trái ngược. Hằng cho rằng “Ta vì ta mà nỗ lực, chứ đâu vì gã chủ soái bất tài kia”. Lý Quán từ một tên tiểu tướng nhỏ nhoi chỉ huy không quá năm trăm quân, nay được đại vương tín nhiệm đề bạt làm phó thống lĩnh của đoàn quân hàng vạn người khiến lòng dạ vô cùng đắc chí, y tự nhủ “Ta chỉ kém Tả thừa một bậc dĩ nhiên là cao hơn Vạn hộ rồi, phen này phải trổ tài thao lược để tiếng tăm vang tới tận Đại Đô. Bấy giờ đường công danh ắt sáng chói”.

Tàn quân Mông Thát nhập ải Khả Ly khi mặt trời đã nhô cao ngọn đồi, Lý Hằng dẫn quân tiên phong, gươm giáo lăm lăm sẵn sàng đánh trả kẻ địch ngáng đường, Lý Quán cùng năm trăm quân kị hộ tống Trấn Nam Vương và mấy xe của nả còn lại của chủ soái, đoàn bộ binh đi sau cùng, rách rưới và thảm hại như một lũ ma đói mùa giáp hạt.

Trống trận lại rền vang khi hàng ngàn mũi tên từ hai sườn đồi vun vút lao xuống. Quân Mông Thát ra sức khua đao múa kiếm gạt tên, nhưng kín được bụng thì hở lưng, che được mặt thì phơi gáy, hàng ngàn tên giặc thương vong chỉ sau ba loạt bắn. Kẻ chết ngáng chân kẻ sống, giặc giày xéo lên nhau tìm đường tẩu thoát, hai ngàn kị mã của Lý Hằng quất roi phi trước. Một ngọn đại kỳ đỏ Tực phất lên, ba chữ vàng “Hưng Vũ Vương” phần phật trước gió như một hiệu lệnh tổng công kích, hàng vạn chiến binh Đại Việt bật dậy từ hốc cây bụi cỏ ào ra đánh chặn. Bốn bề đều nguy cấp, lối thoát duy nhất là vượt ải lên bắc, Lý Hằng hùng hổ vung đao mở đường, chém mấy nhát đứt lìa thân ba chiến sĩ nước Nam, bọn kị binh giặc bám theo chủ tướng quyết liệt đánh trả đối phương. Quân ta lùi bước, giặc ùa qua cửa mở, hò nhau tháo chạy. Lý Quán ở phía sau cũng xông xáo đánh dẹp hai bên, giành lối cho chiến mã của Thoát Hoan vượt thoát. Chủ soái Trấn Nam Vương được tám gã vệ sĩ giương mộc che kín, đứa nào bị hạ gục, Quán lại điều ngay đứa khác thế chỗ. Một mũi tên vẫn tìm ra khe hở bay vào cắm xuyên qua lớp áo giáp bằng da che phần bụng của Thoát Hoan. Tuy không bị thương tích nhưng cũng khiến Hoan phát hoảng, kêu gào như bị đâm lòi ruột “Chết ta rồi. Nguy quá, nguy quá, hộ vệ mà che chắn thế à? Ta có mệnh hệ gì thì thiên tử lóc thịt chúng bay để trả tội”.

Quá nửa quân giặc không thoát khỏi chiến địa Khả Ly, trong đó phần lớn là bọn bộ binh vốn đã hoàn toàn kiệt sức do đói ăn khát uống và chạy bộ ròng rã nhiều ngày. Con ngựa què của Lý Hằng đã giúp Dương Tự Quán thoát hiểm. Nó phi dũng mãnh như chưa hề bị chấn thương ở khuỷu chân, vượt qua nhiều chiến mã lành lặn của kị binh Mông Thát.

Lực lượng chặn ải Khả Ly là quân của Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn. Hai ngày trước, ông nhận được thư của phụ vương, ngài viết “Con trấn giữ hiểm địa cuối cùng của nước Nam, khi giặc chạy qua phải đuổi đánh cho tới tận biên giới, để lũ Mông Thát có đứa nào sống sót thì đêm ngủ cũng nằm mơ thấy hỏa ngục”.

Đám tàn binh phương Bắc vừa thoát ải Khả Ly lại cuống cuồng tháo chạy khi bị một đạo quân đuổi theo phía sau. Không cho giặc một khắc yên ổn, hơn vạn binh mã Đại Việt theo chủ tướng Quốc Nghiễn hối hả truy kích địch quân, đoàn chiến binh rầm rập trên đường cùng hò la dậy trời “Sát tuyệt Mông Thát! Sát tuyệt Mông Thát”. Quân ta còn sung sức lại thêm chí khí mạnh mẽ, giặc đã kiệt quệ lại còn suy sụp tinh thần nên khoảng cách thu hẹp dần. Khi bọn giặc cách một tầm tên, Nghiễn cho quân giương cung xạ tiễn, hàng ngàn mũi tên uy lực hạ gục đám lính chậm chân, quân tướng Nguyên càng thêm hoảng loạn.

Chạy đến Vĩnh Bình, bấy giờ còn cách biên giới vài chục dặm thì Dương Tự Quán thấy Lý Hằng đang ra roi thúc ngựa phi nước đại ở phía trước. Lòng hận thù trỗi dậy, quyết trả oán viên chủ tướng đày đọa mình trong bể khổ, Quán đưa tay lên miệng huýt gió. Con chiến mã vốn được gã quản ngựa huấn luyện thuần thục bỗng chồm lên, dựng đứng hai vó trước cố hất người cưỡi ra khỏi yên. Hằng kìm dây cương, bản lĩnh khiển ngựa của y không dễ dàng bỏ cuộc. Con ngựa lại tung vó sau, dùng chiêu vặn lưng hòng khuất phục kị sĩ. Hằng hơi lảo đảo rồi nhanh tay nắm bờm của nó để lấy lại thế cân bằng. Cái thời khắc cố định ngắn ngủi của vật thể trở thành đích ngắm ngon lành của mũi tên tẩm độc. Một chiến binh Đại Việt phát hiện viên tướng giặc đang loay hoay điều khiển con vật bất kham, đã chớp thời cơ bật lẫy nỏ. Mũi tên cắm vào đầu gối trái của Hằng khi con tuấn mã lại lồng lên dựng ngược cặp chân trước. Chất độc ngấm cực nhanh, Hằng bủn rủn tay chân rồi ngã lăn xuống đất. Con ngựa thoát gánh nặng trên lưng, phi như bay theo bản năng để bắt kịp gã Giám mã xảo quyệt.👁️️

Viên thủ hạ Đái Tháp Nhã thấy chủ tướng trúng thương vội kìm ngựa, dìu Lý Hằng lên yên, chở y phóng qua hẻm Khâu Cấp Lĩnh để sang biên giới. Từ trên vách đá cao, hàng trăm dân binh sơn cước dùng cung nỏ hạ gục thêm nhiều đứa đang cắm cổ tháo chạy. Tên kị binh đèo bòng chủ tướng đã may mắn thoát nạn, lao ngựa vọt qua của Tây Phong được mở toang từ mấy ngày trước. Về đến Tư Minh thì viên Tả thừa đã tắt thở. Sau này, sử Nguyên ca ngợi y là một chiến tướng tài năng và nhiều cống hiến. Riêng đối với người nước Nam, Lý Hằng là một tên tướng giặc gây nhiều tội ác, đáng chết muôn lần.

Thoát Hoan ở phía sau, nghe tin Lý Hằng bị trúng tên độc, mặt mày xám ngoét, run bần bật như đứa phải gió. Mấy tên vệ sĩ giở trò tráo trở, bỏ mặc chủ soái quất ngựa truy phong, Hoan càng hoàng loạn, kêu gào nài nỉ:

– Đừng chạy, đừng chạy nữa, ở lại che cho ta. Chúng bay đâu cả rồi, chủ soái đây, mau cứu ta.

Lý Quán từ phía dưới vọt lên, thấy hai bên sườn Thoát Hoan trống trơn, lại thấy cỗ xe ngựa chở chiếc rương đồng có nhiều vết lõm, y nhanh trí áp sát Trấn Nam Vương rồi ngả người vươn hai tay nhấc bổng chủ soái sang ngựa của mình. Quán hộ pháp còn Hoan tầm thước, cú xốc nách chủ của viên tiểu tưởng ngoạn mục không kém cảnh tượng diều hâu cắp gà con. Y la to để bọn khiển xe ngựa nghe thấy:

– Mở nắp chiếc rương, tên bắn không xuyên được đồng. Ta sẽ đưa chủ soái đến liền.

Hoan thở hổn hển mà rằng:

– Ngươi cầm quân thay Lý Hằng, hộ vệ ta qua biên giới.

Bọn lính bật nắp tương đồng, quẳng đồ gỗ bên trong. Quán thả Hoan lên xe. Gã chủ soái chui tọt vào rương, chúng đậy nắp rồi hò nhau giục ngựa phóng như điên như dại. Đã phần nào tĩnh trí, thấy chiếc rương có vài cái lỗ nhỏ do đầu mũi tên khoan thủng, Hoan ghé mắt dòm. Ở bên ngoài, quân Trần đang bám đuổi sát gót, bọn kị binh vừa chống đỡ vừa tháo chạy, tình thế cực kỳ nguy cấp. Hoan nhắm nghiền hai mắt, lầm rầm cầu trời cho thoát nạn. Thỉnh thoảng, lại giật nảy người khi có mũi tên bắn trúng tương tạo ra âm thanh chói tai. Bấy giờ đất Nguyên chỉ còn cách ba dặm.

Lý Quán vừa lập công cứu chủ lại được giao quyền chỉ huy nên càng tỏ ra hung tợn. Y biết biên giới ở ngay trước mặt, đánh trả một trận cho oai hùng rồi phóng qua Nguyên cũng chẳng muộn. Quán cùng với dăm trăm quân kị sùng sục quay đầu cản đường công kích của quân Trần. Đoàn chiến mã của Hưng Vũ Vương phóng tới, hai bên xáp vào cận chiến, gươm đao lại bổ xả nhau tóe máu vãi thịt, xác người ngựa rải khắp dặm dài biên cương. Đánh một hồi, biết yếu thế hơn đối phương, lại thấy cỗ xe chở Trấn Nam Vương đã vượt thoát qua Nguyên, Quán dẫn bọn sống sót tháo lui. Xong đã muộn.

Thấy giặc bỏ chạy, Hưng Vũ giương cung nhắm vào viên tướng Mông Thát hăng máu nhất. Mũi tên tẩm thuốc độc xuyên thủng lưng Lý Quán, làm hắn gục chết tại trận, ngay giữa đường biên ngăn cách cường quốc Đại Nguyên và tiểu quốc Đại Việt. Một kẻ ngông cuồng đã tuyệt mạng, khi còn đang ảo tưởng xối máu quân Nam để chuốt kiếm công danh.

Về đến Tư Minh, chui ra khỏi “thủy sàng”, Thoát Hoan mới thật sự hoàn hồn, y nghĩ bụng “Bao nhiêu của nả mất hết nhưng còn giữ được báu vật. Cái rương đồng đúng là bùa hộ mệnh. Nó đáng giá hơn vạn tinh binh. Đi đánh trận không thể thiếu món này”. Nhìn quanh còn không đầy một ngàn quân, Hoan cho rằng như thế cũng là may mắn rồi. Trong ba ngày, thêm vài ngàn quân kéo đến rải rác, chúng là đám kị bộ chạy tán loạn, băng rừng vượt núi mò về Nguyên qua nhiều ngả. Hoan tập hợp đội ngũ, trống rong cờ mở dẫn quân về hành tỉnh Kinh Hồ, không quên gửi tấu sớ lên phụ hoàng Hốt Tất Liệt “Do thời tiết nóng bức, hoàng nhi dẫn quân về nghỉ ngơi. Khi điều kiện thuận lợi lại kéo quân chinh Nam theo kế sách”.

Chương 8

Trời quang mây tạnh, Quan gia xuống ngựa hội kinh

Gió thảm mưa sầu, Phạm Thái dấn thân báo nghĩa

Sau ngày trở về đội ngũ Vạn Kiếp, Phạm Thái được Hưng Đạo Vương bổ sung vào đơn vị quân hiệu của Nguyễn Hoà, chuyên trách liên lạc, truyền tin và giao nhận thư tín. Thái xin được tham gia lực lượng chiến đấu, Vương từ chối, ngài bảo:

– Trong số binh sĩ Vạn Kiếp, ngươi đánh giặc nhiều nhất. Đánh từ đất Nguyên, đánh sang tây bắc, đánh tận Hoan Ái, rồi lại đánh lên đông bắc. Lập công đủ rồi, giờ đến lượt người khác. Làm quân hiệu nếu gặp giặc cũng phải đánh, ngươi chớ có phàn nàn nữa.

Biết không thể nài nỉ chủ soái, Thái cúi đầu phụng mệnh. Thấy Nguyễn Hòa đứng bên cạnh cười tủm tỉm, Thái nghi lắm. Ra khỏi quân doanh, chàng bèn hỏi đội trưởng:

– Làm sao huynh cười, có ý gì đấy?

Hòa đáp:

– Có gì đâu. Chẳng qua muốn đệ về đội ngũ của huynh, được Đại Vương tình cờ đáp ứng, thấy vui nên cười.

Thái vẫn còn thắc mắc:

– Có thật không đấy?

Hòa vừa cười vừa nói:

– Dối đệ làm gì, mến nhau thì mới vậy.

Thật ra sự thể không hoàn toàn như vậy. Sau trận chiến trên sông Thương, Phạm Thái theo Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật sang sông và đến trình diện Hưng Đạo Vương. Khi Thái đã lui ra ngoài, Hưng Đạo hỏi Chiêu Văn:

– Hắn thế nào, có tận tụy không? Sao vẻ mặt của nó ủ rũ vậy?

Chiêu Văn đáp:

– Can trường và tận tụy không ai bằng. Hắn vừa chôn cất huynh đệ chí cốt là tên tiểu tử Lô Viên Dụng. Hai đứa tình như thủ túc, kẻ mất người còn vui sao đặng.

Nét mặt Hưng Đạo thảng thốt, vương rầu rĩ nói:

– Tệ quá. Vì mải lo việc lớn nên trở thành kẻ vô tâm. Chính ta cử hai đứa đem thư lên tây bắc cho huynh, nay chỉ có một đứa trở về mà ta lại không hề nghĩ tới đứa kia. Thằng bé là huyết thống của các bậc trung nghĩa làm phên giậu cho nước Nam bao đời nay. Nghe nói cha của nó tham gia đánh Nguyên ngay từ trận đầu, nay chẳng biết còn hay mất. Đáng tiếc vô cùng.

Cuộc trò chuyện của hai vương bỏ dở khi các tướng kéo đến họp bàn quân cơ.

Gặp lại đồng đội cũ, niềm vui thì ngắn tày gang còn nỗi buồn cứ lê thê suốt canh trường nhạt nhòa lửa khói. Quá nửa huynh đệ thân tình ở Vạn Kiếp đã vùi thây rải rác khắp mọi nẻo sơn hà. Trong tâm hồn đa cảm của Phạm Thái, mối tê tái đầy hoài chẳng vơi. Sự trống vắng gõ cửa con tim, thôi thúc cõi lòng rộng mở để tìm lại hơi ấm tình người, Thái kể cho Nguyễn Hòa và đồng đội nghe về lời nguyện đáp nghĩa cho cha mẹ của Đỗ Thành, về các trận chiến dưới quyền của đội trưởng Hứa Tông Đạo và lời hẹn sau này hội ngộ ở Bạch Hạc, về cái chết bi hùng của Lô Viên Dụng và lời hứa đến quê nhà báo tin cho người thân của cậu bé…

Hai dòng lệ hoen dài trên gò má sạm màu nắng gió, Thái quệt nước mắt rồi nói thổn thức:

– Đệ chẳng hề run sợ khi đánh giặc nhung sợ lắm khi ai đó đề phòng bất trắc mà gửi gắm hung tin… Đệ không nhận đâu, đừng ai nhờ cậy như vậy nữa…

Bên ánh lửa trại bập bùng mờ tỏ, chẳng ai để ý thấy trong đôi mắt của Nguyễn Hòa long lanh hai giọt nước.

Vài hôm sau, tìm cơ hội tiếp cận Đại Vương, Hòa tranh thủ vắn tắt với ngài về tâm tư của Phạm Thái và ngỏ ý xin cậu chàng về đội của mình.

Hưng Đạo thở dài, mà rằng:

– Ta có nghe sơ sơ về nỗi niềm của y. Hắn là trang hảo hán nhưng có tình người sâu nặng, khi chứng kiến sự mất mát đồng đội, bạn bè thì lòng không khỏi rung động. Phạm Thái đánh giặc nhiều rồi, cuộc chiến sắp tàn, cho về đội của ngươi cũng là cách để hắn ít gặp nguy hiểm, mai này còn có dịp trả ơn, báo nghĩa các chiến hữu vào sinh ra tử.

Một cuộc sắp xếp nhỏ nhặt mà đầy ắp lòng nhân ái của vị thống soái quân đội và viên gia tướng thân cận đã hoán chuyển người chiến binh đánh trận thành đội viên liên lạc, vốn có môi trường hoạt động ít đổ máu hơn người lính trên sa trường.

Đội quân hiệu nhận nhiệm vụ chuyển thư của Hưng Đạo Vương lên biên giới đông bắc. Phạm Thái xung phong gánh vác. Nguyễn Hòa tìm cớ thoái thác:

– Đệ vừa đánh trận liên miên, mới trở về đội ngũ thì cứ nghỉ ngơi ít bữa. Để huynh cử người khác.

Thái nằng nặc đòi đi bằng được:

– Đã là tin khẩn thì không thể chậm trễ. Đệ thuộc lòng biên cương Lạng Giang nên có thể đi đường tắt. Với lại, nếu thuận tiện… đệ sẽ tìm đến nhà Viên Dụng. Huynh đừng cản đệ chuyến này.

Chẳng thể từ chối, Hòa đành chấp nhận để Thái lên đường cùng với hai liên lạc viên khác. Mỗi người phụ trách một lá thư, Thái xin lĩnh lá thư chặng cuối, đến Khả Ly trao tận tay cho Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn. Tuy ba địa chỉ nhận thư nằm trên một trục đường, nhưng không thể giao cho một người vì họ còn chờ thư phúc đáp đem về cho Đại Vương. Tay nải cột sau lưng, hông dắt đoản kiếm, yên cài cung tên, ba chàng kị sĩ cưỡi những con ngựa cao lớn là chiến lợi phẩm thu được của giặc, soạn sửa lên đường lúc trời còn tinh sương. Khi từ biệt nhau, Nguyễn Hòa dặn dò Phạm Thái:

– Bảo trọng nhé. Đệ còn nhiều trách nhiệm phải chu toàn đấy.

Thái thúc ngựa phóng đi rồi quay đầu đáp lại “Đa tạ Hòa huynh. Đệ không quên đâu”. Đến Nội Bàng, một liên lạc viên dừng ngựa, hai người còn lại tiếp tục phi thẳng. Qua Động Bản, một người ở lại, còn mình Thái ruổi một lèo tới Khả Ly. Lúc trời tối mịt chàng mới đến được bản doanh của Hưng Vũ Vương, nhưng ngài lại đi vắng. Lính gác cho biết vương đi thị sát chiến tuyến chặn giặc, Thái đành nán lại chờ đợi. Sang giờ hợi, vương trở về, Thái trình thư cho ngài. Xem xong thư, Hưng Vũ nói:

– Bây giờ đã khuya, chắc ngươi cũng mệt rồi, nên nghỉ lại. Mai ta sẽ phúc đáp thư gửi phụ vương.

Thái mừng quá đỗi khi ước muốn của mình đã ở trong tầm tay, chàng nghĩ “Lúc Mông Thát lăm le phạm cõi ta đã đánh trận đầu, nay chúng phải cuốn xéo lẽ nào ta lại bỏ qua trận cuối. Mai giặc đến cứ đánh cái đã, Đại Vương đã chẳng nói lúc gặp giặc thì quân hiệu cũng phải đánh là gì”. Sau hai ngày kém ngủ, chàng tuấn kiệt làm một giấc say sưa.

Sáng hôm sau, khi tỉnh giấc nhìn ra ngoài thấy quân tình đang rất khẩn trương, Thái bật dậy chạy đi hỏi dò. Một binh sĩ cho biết “Thám báo cho hay giặc thua to ở Nội Bàng, đang lũ lượt đổ về Động Bản. Như vậy chỉ nội trong hôm nay hoặc ngày mai là chúng sẽ chạy qua đây”. Hưng Vũ Vương cho gọi Thái đến, ngài bảo:

– Người chưa thể quay về Vạn Kiếp, đường đến Động Bản đang ở giặc. Vậy cứ ở lại thêm một bữa, biết đâu sẽ là người đầu tiên báo tiệp đại thắng cho soái phủ.

Phạm Thái phấn khởi lắm, dạ ran rồi lui ra ngoài theo các chiến binh lên chiến tuyến. Nhưng cả ngày hôm ấy giặc không chạy qua. Đám quân nhỏ nhoi rách nát của A Lý chấp nhận trèo đèo vượt núi để về Nguyên mà không dám liều lĩnh vượt qua hiểm địa Khả Ly. Qua ngày hôm sau, thám mã cấp tập báo tin về bản doanh “Hơn một vạn tàn quân Mông Thát đang trên đường chạy đến Khả Ly, đầu lĩnh là chủ soái Trấn Nam Vương và Tả thừa Lý Hằng”. Hưng Vũ Vương rất phấn khích, ngài nói với ba quân:

– Trận này cố đánh đấy. Theo chỉ thị của Quốc Công Tiết chế phải đuổi đánh chúng đến tận biên giới, các anh em hãy tập trung tiêu diệt bọn đầu sỏ xâm lược.

Binh sĩ hò reo hưởng ứng. Trong không khí sục sôi đánh giặc, hàng vạn con dân nước Nam đã sẵn sàng tư thế chiến đấu, quyết giành thắng lợi trong trận cuối diệt thù.

Lại một phen tung hoành đao kiếm, Phạm Thái cùng các chiến binh của Hưng Vũ Vương đuổi giặc chạy dài đến biên giới. Thoát Hoan đã thoát thân, nhưng bọn tàn binh còn nhiều đứa đang lẩn trốn trong rừng núi. Chủ tướng Quốc Nghiễn tung quân lùng sục vây bắt hoặc tiêu diệt cho bằng hết những tên giặc còn lẩn khuất trên lãnh thổ nước Nam. Phát hiện một tên lính đang lấp ló trong bụi cây dưới chân núi, Thái giường cùng ngắm bắn. Nhưng chàng kịp dừng tay, khi chợt nhận ra dáng vẻ thân quen. Thằng giặc ló đầu quan sát, cặp mắt của nó hướng về Phạm Thái. Hai người cùng sửng sốt khi nhận ra nhau. Thái kêu to:

– Trí Nãi.

Đúng là Nông Trí Nãi. Thấy đối phương đang chĩa cung về phía mình, hắn run bần bật do lầm tưởng Thái muốn trả thù chuyện cũ. Nãi vọt khỏi bụi cây, chẳng kịp nghĩ ngợi gì, bám vào vách đá leo lên trốn chạy. Thái phóng ngựa đến, kêu thất thanh:

– Đừng trèo nữa, nguy hiểm lắm, xuống đi. Phạm Thái đây mà.

Nãi càng hoàng, sợ mắc mưu kẻ ở bên dưới, cố trèo cao hơn. Thảm rêu trên đá làm hắn trượt chân, ngã lộn cổ từ lưng chừng núi xuống đất. Thái chạy lại, vòng tay ôm gã dị tộc, nói nghẹn ngào “Trời ơi. Sao để dại dột thế”. Máu từ cơ thể đang lạnh dần chảy ướt sũng cánh tay của chàng. Trong cơn hấp hối, Nãi thốt được một câu “Tha lỗi cho đệ” rồi thở hắt ra.

Phạm Thái không hề hay biết việc Trí Nãi tố giác mình là thám báo Đại Việt, cứ nghĩ rằng vì Nãi mặc áo Nguyên nên sợ mà chạy trốn. Điều ấy khiến chàng đau xót và cảm thấy ân hận khi không kịp ngăn chặn việc làm khờ khạo của cậu trai đồng tộc với Thanh Khê. Nãi thiệt mạng vì sự ám ảnh từ lỗi lầm cũ, nhưng kẻ chết rồi thì sạch nợ. Riêng Thái lại chuốc thêm một nỗi day dứt.

Khắp núi rừng ba quân hò reo đại thắng, binh sĩ thắp đuốc lửa sáng rực biên cương, đâu đâu cũng rộn rã tiếng cười giọng nói. Thái nhận lệnh của Hưng Vũ Vương khẩn cấp báo tiệp về Vạn Kiếp. Không có thời gian đi tìm kiếm nhà của Lô Viên Dụng, lòng dặn lòng đành chờ dịp khác, ngay trong đêm, chàng lầm lũi cưỡi ngựa lên đường, mang theo một khối sầu nặng trĩu.

Sang canh tý, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn vẫn chong đèn không ngủ, ngài cứ đi ra đi vào quẩn quanh giữa đại sảnh với hàng hiên, dáng vẻ bồn chồn ngóng đợi. Sau lần dẫn quân tập hậu bọn Thoát Hoan, vương viết thư dặn dò các tướng ngoài mặt trận rồi chuyển bản doanh về thái ấp. Thiên Thành phu nhân xuống núi hai ngày trước, nhưng hai người chưa có dịp hàn huyên. Chiến cuộc chưa dứt, quân cơ bận rộn, vương là tổng chỉ huy quân đội vì mải việc nước mà quên ăn kém ngủ nên bà chẳng đành lòng đòi hỏi tình cảm riêng tư. Đã hai lần nhắc chồng đi ngủ nhưng ông đều kiếm cớ né tránh, bà biết phu quân đang trông ngóng tin tức từ chiến trường, đừng nói chi vợ, thiên lôi có buộc ông cũng chả ngủ.

Sợ chồng thức khuya hại sức thì nhắc thế, thật ra phu nhân cũng chẳng ngủ được, hết nằm lại ngồi mà thắc thỏm về Quốc Nghiễn. Hai tên tiểu tử Quốc Tảng, Quốc Hiện đều vô sự, riêng cậu cả chưa có tin gì. Ông hay bà cũng vậy thôi, làm sao mà an giấc khi con trai đang đánh trận ngoài biên ải. Bà nghiệm thấy thành tâm tụng niệm luôn nhận được điều tốt lành, hai lần cầu Phật chưa dứt bài kinh đã nghe xôn xao bên ngoài tin mừng thắng trận của hai cậu con trai. Chiều nay bà tụng kinh suốt buổi, nhưng điều ấy không lặp lại. Trong lòng chẳng hề bất an, tức là không có linh cảm về những chuyện tồi tệ, bà chỉ cho rằng “Trời Phật cũng cần nghỉ ngơi. Có lẽ mình cầu không đúng lúc”. Thiên Thành phu nhân lại bật dậy, tất tả xách đèn lên điện Phật.

Nội Bàng, Động Bản đã thắng lớn, còn trận quyết chiến cuối cùng ở Khả Ly vẫn chưa có tin tức báo về. Theo suy luận của Đại Vương, giặc tất bại dưới tay Quốc Nghiễn, nhưng kết quả ra sao mới là điều quan trọng. Tính quãng đường giặc chạy từ Động Bản đến Khả Ly thì trận đánh đã diễn ra ngày hôm kia, nếu Quốc Nghiễn kết thúc sớm, quân hiệu phải về đến Vạn Kiếp chiều nay. Không lẽ cuộc chiến kéo dài hơn dự tính? Bọn tàn binh đói khát không thể có tinh thần và sức lực chống chọi dai dẳng với gần hai vạn quân sung sức và cường tráng, vốn được ngài tung lên biên giới từ nửa tháng trước để có đủ thời gian dung dưỡng binh lực. Như vậy có thể đã xảy ra các tình huống mà ngài chưa lường trước được. Nhưng nó là cái gì? Càng nghĩ vương càng sốt ruột.

Chợt ngoài công thái ấp vang tiếng hò reo. Hưng Đạo thấy lòng nghèn nghẹn, cảm giác bồi hồi xâm chiếm cơ thể làm vương nhớ lại cái đêm tháng mười năm ngoái, cũng ở chỗ này đây, ngài đón đợi thám báo trở về đem theo hung tin giặc Mông Thát động binh tiến đánh Đại Việt. Tiếng reo vui lớn dần, vương bủn rủn cả người, ngài ngồi bệt xuống thêm khóc nấc…

Phạm Thái cưỡi tuấn mã nước kiệu đi đầu, phía sau có hàng trăm khuôn mặt ngời ngời hào khí. Từ các nẻo trong thái ấp mọi người kéo đến nườm nượp, môn khách, gia tướng, tả hữu… chẳng thiếu một ai. Thiên Thành phu nhân cũng xuất hiện, đứng sau lưng chồng chẳng biết từ lúc nào. Thì ra mọi người không ngủ, ai cũng thức chờ đợi thời khắc trọng đại. Ngồi lọt thỏm giữa đám đông vây quanh, vương thấy mình nhỏ bé lắm nhưng cõi lòng thì nhẹ tênh khi chợt nghĩ “Họ là những người góp công lớn nhất trong kỳ tích vĩ đại này”, ngài ngước mắt nhìn lên, ánh đuốc sáng bùng soi tỏ bao mặt người nhòa lệ. Những dòng nước mắt mừng vui khải hoàn phải đánh đổi bằng suối máu.

Thái xuống ngựa, quỳ gối trước Đại Vương, hai tay vươn quá đầu dâng điệp thư đỏ rực, lặng im đợi lệnh. Bốn bề bặt tiếng lao xao, tất cả nén lòng chờ đợi, không gian im lìm như đang lắng nghe nhịp thở diệu huyền của thời khắc bất tử. Vẫn ngồi yên tại chỗ, vương phán truyền:

– Ngươi nói đi.

Chàng quân hiệu cất giọng sang sảng:

– Tiểu tốt Phạm Thái từ chiến trường biên ải trở về kính trình Quốc công Tiết chế thông điệp đại thắng của Hưng Vũ Vương. Giặc đã cuốn xéo khỏi nước Nam, một dải cương giới sạch bóng quân thù.

Vương bật dậy, ngửa mặt cười vang rồi hét lớn:

– Đại Việt thắng rồi, Mông Thát cút rồi, trời cao có mắt… ha ha ha…

Hơn ngàn cổ họng cùng hét vang điệp khúc “Đại Việt thắng rồi. Mông Thát cút rồi”. Vương mặc kệ mọi người thỏa thê bộc lộ niềm phấn khích vốn bị ức chế đã lâu ngày, ngài mở phong thư ra đọc rồi tủm tỉm cười suốt. Khi tiếng ồn dịu bớt, vương nói to để mọi người cùng nghe:

– Tướng sĩ Vạn Kiếp nghe đây. Chúng ta chờ đợi tin tức suốt chiều, nay đã biết nguyên do chậm trễ. Khi chủ soái giặc chạy thoát vẫn còn hàng ngàn tên lính tẩu tán khắp núi rừng buộc Hưng Vũ Vương phải chia quân lùng diệt. Điều này nằm ngoài tính toán của ta. Cho hay tướng sĩ ngoài sa trường dẫu phục tùng mệnh lệnh thượng cấp nhưng cần phải linh hoạt, chủ động đối phó với các tình huống bất ngờ. Đây là bài học quý, cả ta và các ngươi nên ghi nhớ.

Quân tướng muôn người cùng dạ ran. Vương nói với Phạm Thái:

– Nhớ ngày nào ngươi trở về mang thông điệp chiến tranh, nằm trên cáng đầm đìa máu đỏ. Nay vẫn là ngươi, hùng dũng trên tuấn mã với điệp thư đỏ chói… Thật không ngờ, không ngờ…

Thái thèn thẹn cúi mặt, miệng nói lí nhí:

– Tiểu nhân cũng chẳng biết tại sao lại như thế.

Vương mỉm cười, hỏi Thái:

– Thật đáng tiếc khi để Thoát Hoan chạy thoát. Trong thư không nói rõ, nếu ngươi chứng kiến, hãy kể lại cụ thể cách nó thoát hiểm?

Phạm Thái hào hứng trình bày:

– Khởi bẩm Đại Vương. Quân ta vây đánh quyết liệt lắm, các chiến binh chém giặc như chém chuối, tên tẩm độc bắn ra rào rào, Lý Hằng, Lý Quán phải bỏ mạng, nếu Thoát Hoan không chui vào cái rương đồng thì khó mà thoát được.

Hưng Đạo ngạc nhiên, ngài giơ tay ra hiệu im lặng rồi hỏi lại:

– Rương đồng à, Thoát Hoan đi đánh trận mang theo rương đồng để làm gì, nó như thế nào, ở đâu ra?

Thái đáp:

– Là một món đồng thau chở trên xe ngựa theo quân Nguyên bôn tẩu. Lúc nguy cấp bọn lính nhét Thoát Hoan vào đấy, nhiều mũi tên bắn trúng nhưng không xuyên được vào sâu. Không biết nó ở đâu ra, vốn là cái gì, khi nhìn thoáng qua thì trông như quan tài, tiểu nhân nói văn vẻ là cái rương.

Mọi người cười ầm lên, Hưng Đạo cũng vui đùa “Thì ra quan tài nói văn vẻ là cái rương”. Ai ai cũng đắc ý khi nghe câu chuyện Trấn Nam Vương Thoát Hoan, con trai của thiên tử Hốt Tất Liệt, thua trận liếng xiểng phải chui vào cái rương đồng trốn chạy khỏi nước Nam. Chờ cho tiếng cười lắng xuống, Hưng Đạo Vương truyền lệnh:

– Tùy tướng Nguyễn Hòa tập hợp quân hiệu cưỡi ngựa tỏa khắp bốn phương, dùng loa thông báo với người dân trong nước tin tức Đại Việt toàn thắng, quân giặc đã bị quét sạch khỏi bờ cõi. Cử liên lạc về Thăng Long, đến Thiên Trường, vào Hoan Ái báo tin thắng trận. Đích thân người cầm tấu sớ của ta đến Khoái Châu dâng lên nhị hoàng, hẹn ngày đón Thượng hoàng và Quan gia hoàn kinh.

Nửa canh giờ sau, một dòng suối đuốc sáng rực từ thái ấp Vạn Kiếp theo vó ngựa dập dồn lan tỏa đi muôn hướng. Tám tháng trước, vào một đêm mưa gió lạnh lùng, cũng từ nơi này đoàn quân hiệu của Hưng Đạo Vương lầm lũi ra đi trong tăm tối đến mọi miền của Tổ quốc truyền tin giặc động binh. Vẫn những chàng trai ấy lên đường hôm nay, mang theo tâm thế của người chiến thắng đem tin vui tới mọi nhà, vực dậy những cơ thể quằn quại thương tích đang mỏi mòn ngóng đợi ngày mới.

Tiếng loa ngân vang khắp làng trên xóm dưới, biết mấy phận người bừng tỉnh cơn bị thiết, cùng vỡ òa niềm hân hoan. Phía hùng đông, ánh bình minh le lói, báo hiệu một ngày nắng đẹp trời trong.

Báo tiệp của Hưng Đạo Vương được nhị hoàng đón nhận tại quân doanh đóng bên tả ngạn sông Hồng. Lê Văn Hưu thừa lệnh đọc tấu điệp trong tiếng khóc nghẹn ngào của hai vua, những dòng lệ từ cõi lòng chất ngất niềm vui cứ mặc nhiên ướt nhòa trên gương mặt đế vương mà chẳng cần che đậy trước bá quan văn võ. Quần thần cũng rưng rưng lệ mừng, họ chờ đợi ngày này bằng nỗi niềm khát khao mãnh liệt khi dấn bước phò vua trên các nẻo đường chinh chiến. Đã có lúc mọi người tuyệt vọng nhìn thế nước chông chênh trên bờ vực, quân thần bị giặc vây bủa bốn bề, bọn đớn hèn hùa nhau phản loạn, người trung nghĩa nghiến răng cắn môi, xiết chặt lưng quần dẫn binh ra trận mà không hẹn ngày về. Bao nhiêu tướng đã tử chiến sa trường, bao nhiêu quân đã vùi thân ba tấc đất… nhiều lắm, không bút nào tả xiết những số phận đứt lìa bởi dâng trọn cuộc đời cho núi sông. Rồi hy vọng lại bùng lên, khi vua tôi sau trước vẫn đồng lòng, quân dân xuôi ngược vẫn bền chí, đợi giặc có dấu hiệu suy nhược là nhất loạt phất cờ, bốn phương vây đánh, đuổi chúng chạy dài về phương Bắc. Đáng khóc mừng lắm chứ, mỗi dặm trường chinh tiến về đích toàn thắng là mỗi dặm chồng chất xương thịt của dân Nam…

Thượng hoàng Thánh Tông mặc khuôn mặt còn lem nhem nước, sảng khoái cười vui với bá quan:

– Ta cứ tưởng nước mắt khổ đau thì mặn đắng, hóa ra nước mắt mừng vui cũng mặn chát.

Hoàng thượng Nhân Tông bùi ngùi:

– Thưa phụ hoàng, một giọt lệ mừng phải đổi bằng một bát máu của quân dân. Trong niềm vui đại thắng con thấy lòng vẫn vương vấn chua cay.

Đinh Củng Viên vội vàng can gián:

– Thần xin nhị vị chí tôn đừng bộc lộ sự mủi lòng kẻo ba quân lại ngậm ngùi theo, làm giảm đi ý nghĩa của niềm hân hoan chiến thắng.

Thánh Tông phân bua:

– Ở đây chỉ có quân thần đương triều thì ta cứ bày tỏ tí chút nỗi niềm. Đứng trước quân sĩ ai lại khóc nhè như lúc nãy.

Vua tôi mặc sức cười vang. Mọi người phấn khởi chỉnh trang mặt mũi, y phục rồi cùng bước ra trước quân doanh trong tiếng hò reo dậy trời của ba quân tướng sĩ.

Buổi chiều hôm ấy, hoàng đế Nhân Tông thảo lệnh gửi các đạo quân, hẹn ngày dẫn binh về Thăng Long. Riêng Nguyễn Thuyên được đặc cách thay mặt Quan gia lên vùng núi miền tây đón hậu cung của ngài hồi kinh. Ngài còn bàn bạc với vua cha:

– Sau chiến thắng, lịch sử nước nhà sang trang mới. Con muốn đợi ngày lành tháng tốt sẽ đổi niên hiệu Thiệu Bảo sang niên hiệu Trùng Hưng. Ý của phụ hoàng thế nào?

Thánh Tông hồ hởi nói:

– Nghĩa hay ý đẹp, bệ hạ nên tiến hành. Coi như sự khởi đầu công cuộc khôi phục sơn hà xã tắc bị chiến tranh tàn phá.

Nghe quân vào báo có Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải và Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật xin được cấu kiến. Hai vua cười rạng rỡ, cùng bước ra chào đón những người ruột thịt. Lễ nghĩa quân thần chẳng hề là điều ràng buộc, tình anh em, chú cháu như chén rượu đầy chuốc say mối giao hòa huyết thống trong buổi chiều chếnh choáng men chiến thắng.

Chiêu Minh kể lể:

– Nhận được điệp văn khải hoàn của Hưng Đạo, thần bàn với Chiêu Văn cấp tốc đến đón nhị hoàng hồi kinh. Dọc đường huynh đệ bảo nhau “Cái lão Tiết chế này đoán việc như thánh. Y nói giữa hè sẽ đuổi sạch Mông Thát về nước. Quả nhiên đúng thật”.

Các vua và hai vương cùng cười ròn rã, Thánh Tông sảng khoái mà rằng:

– Ta thấy Quốc Tuấn vẫn đoán chệch một chút. Giết sạch quân Mông Thát mới chính xác. Chúng kéo sang năm mươi vạn, lúc trốn chạy về Nguyên chỉ còn mấy nghìn quân tàn tạ có khác gì bị tiêu diệt hết.

Nhân Tông nói:

– Các đạo quân báo về, binh sĩ giặc bị bắt sống cũng đến vài vạn. Theo Thái sư, nên xử trí ra sao?

Chiêu Minh đáp:

– Thể nào Hốt Tất Liệt cũng đòi người. Chúng là hàng binh thì cũng nên đối xử cho tử tế, khi cần sẽ dùng bọn này làm con bài thương lượng buộc Nguyên triều phải giảm yêu sách đối với Đại Việt.

Chiêu Văn góp vui:

– Lại phải nuôi tốn cơm đây, mấy vạn cái miệng chứ ít ỏi gì. Theo thần, nếu có tha cho về thì bắt chúng vạch lưng ra, thích cho mỗi đứa mấy chữ Nhập Việt tất tử, thế là cạch đến già.

Thánh Tông cười ra nước mắt, ngài bảo:

– Vui quá. Thì ra Nhật Duật cũng hay đùa.

Nhân Tông bụm môi cười mà nói như thật:

– Chiêu Văn chắc không đùa đâu. Vậy để trẫm ban chiếu giao cho ngài thêm chức Tổng quản thích bối phụ trách công việc thích chữ vào lưng bọn tù binh.

Nhật Duật cũng đáp như thật:

– Ối, đi! Thần xin khiếu. Thích cho hết vài vạn tên, làm đến già cũng chưa xong.

Quang Khải tủm tỉm cười, mà rằng:

– Rõ thật tên này. Thỉnh cầu rồi được quan gia giao việc lại chối từ.

Rạng sáng ngày mồng sáu tháng sáu, nhị hoàng cùng bá quan văn võ khởi hành về kinh sư. Cờ xí rợp trời, ngựa xe chật lối, quân trẩy như lớp lớp sóng triều vắt từ Khoái Châu qua cầu phao đến tận Thượng Phúc. Đoàn người đi tới đâu cũng thấy trăm họ nô nức đón mừng, nam phụ lão ấu quỳ bên đường bái vọng vua ta, tiếng hò reo “Nhị hoàng vạn tuế. Đại Việt vạn đại” rền vang cả chục dặm. Hai vua mặc hoàng bào, ngồi xe lọng vàng không buông rèm, thần thái tươi roi rói, cười rạng rỡ vẫy chào dân chúng. Hơn trăm quan tướng y phục oai phong, dáng vẻ lẫm liệt, cưỡi ngựa tháp tùng chí tôn khải hoàn. Trong niềm phấn khích tột độ, Thái sư Trần Quang Khải tức sự thành thơ, được ngài lấy tựa đề là Tụng giá hoàn kinh.

Chương Dương cướp giáo giặc

Hàm Tử bắt quân thù

Thái bình nên gắng sức

Non nước ấy ngàn thu.

Xa giá càng về gần Thăng Long, dân chúng kéo ra đường lạy mừng càng đông đúc. Nhân Tông đánh tiếng với Thượng hoàng:

– Đã xế chiều rồi, nắng không còn gắt. Từ đây đến kinh thành chỉ cách sáu, bảy dặm, con muốn xuống xe đi bộ, để quân dân có dịp giao cảm khí thế “nhất quốc đồng tâm”, mọi người cùng nhau chia sẻ niềm vui đại thắng. Phụ hoàng tuổi cao, không tiện bộ hành, người cứ ngồi trên xe nhé.

Thánh Tông nhăn nhó, mà rằng:

– Đâu có được. Bệ hạ đi bộ, ta lại ngồi xe thì chướng quá. Ngài chớ xem thường sức khỏe ông bố này. Có mấy dặm ngắn ngủi, chẳng đáng lo. Ngồi lâu cũng mỏi lưng lắm.

Nhân Tông phân bua:

– Hoàng nhi nói vậy thôi chứ không có ý gì. Cùng phụ hoàng bách bộ, con càng vui.

Thánh Tông cười khì:

– Có thể chứ.

Hoàng thượng ra lệnh dừng xe. Hai vua rời cỗ tam mã tiến về phía người dân. Quang Khải, Nhật Duật cùng bá quan thảy đều sửng sốt, họ vội vàng rời yên ngựa, hấp tấp chạy theo tháp tùng đế vương.👁️️

Các vua và quần thần thăm già hỏi trẻ tíu tít như người một nhà trong buổi đoàn viên, chan hòa và nồng hậu, chân tình và sảng khoái, cái khoảng cách giữa ngôi cao chín bệ với thần dân thấp cổ bé họng chưa bao giờ gần gũi đến thế. Biết bao người khóc vì vui sướng, lần đầu tiên trong đời họ được đế vương ân cần hỏi han. Trương Hiển cũng tham gia đoàn quân chiến thắng phò vua về kinh, chứng kiến cảnh tượng ấy mà rơm rớm nước mắt, ông nghĩ “Vua nước Nam cao đẹp quá, dân nước Nam trung nghĩa quá. Họ thắng là phải, ta về theo họ là phải”.

Vua quan đi dăm chục bước lại dừng, cuộc chia sẻ giữa người trên kẻ dưới kéo dài suốt mấy dặm, cho đến khi bóng chiều nhá nhem. Ở phía trước đã thấy trống kèn rộn rã, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn cùng các chiến tướng đội ngũ chỉnh tề, binh giáp oai phong đón đợi nhị hoàng bên bờ Tô Lịch.

Tháng bảy dầm dề mưa ngâu hết ngày sang tối, trời đất thì cũng nước còn cuộc sống lại càng như dây đàn khi con người ta phải lên gân chống chọi với đủ mọi thách thức thời hậu chiến. Những trận đánh triền miên ảnh hưởng đến việc canh tác nông nghiệp, ở nhiều nơi nhà nông không thể cày cấy đúng thời vụ. Hàng chục vạn tráng đinh vĩnh viễn không trở về, một số lượng tương đương bị thương tích tàn phế, trâu bò cũng mất mát nhiều, tình trạng thiếu hụt lao động trở thành phổ biến ở các làng thôn, sức sản xuất từ đấy mà suy giảm.

Để vượt qua khó khăn do chiến tranh để lại, triều đình khuyến cáo dân chúng trồng rau củ chống đói. Người dân xắn tay dựng nhà sửa cửa và gồng mình vỡ đất hoang hóa. Nhà vua giảm thuế và đại xá thiên hạ. Vương hầu giảm tô và giãn quân, chuyển một bộ phận dân binh sang làm nông. Tại điền trang Vạn Kiếp, Hưng Đạo Vương chỉ giữ lại năm trăm chiến binh cốt cán, số còn lại cho về nhà tham gia khôi phục sản xuất. Ngài huấn thị binh sĩ:

– Giặc giã không còn, nay cho các ngươi hồi gia để thêm sức mà nuôi sống ruột thịt. Nhưng bọn Mông Thát chưa từ bỏ tham vọng đâu, chúng sẽ tập hợp binh lực, chí ít ba năm nữa lại kiếm cớ đánh Đại Việt. Nếu nước nhà nguy biến, ta sẽ hiệu triệu các ngươi quay về đội ngũ, góp sức với triều đình phò vua giữ nước.

Phạm Thái không được hồi gia, vì không có nhà để về, lại nằm trong số người được Đại Vương tin dùng. Điều này khiến chàng trăn trở mãi, khi ước nguyện nghĩa tình chưa thể thực hiện. Sau nhiều ngày lấn cấn, Thái mạnh dạn đề đạt nguyện vọng với Hưng Đạo. Vương tự lự một hồi rồi bảo:

– Có mấy đứa xin về thăm nhà, ta chỉ cho thời hạn một tháng. Riêng ngươi nặng nợ nhân tình, lại phải đi nhiều nơi nên ta cho hạn sáu tháng. Đi rồi nhớ mà về, việc binh còn nhiều cái phải lo, chờ người về ta sẽ giao phó.

Thái mừng quá, bái chào Đại Vương để thu xếp lên đường. Vừa lui gót, chàng lại được ngài nhắn nhủ:

– Mà này, nếu ngươi muốn kết duyên cầm sắt với ai thì cứ dẫn về đây, ta sẽ cấp cho một mảnh đất để dựng nhà.

Lòng nghẹn ngào bởi sự bao dung của chủ soái, Thái quỳ gối trước bậu cửa mà thốt lên những lời chan chứa cảm xúc:

– Tiểu nhân xin đa tạ Đại Vương. Được chủ nhân chăm lo như ruột thịt, tôi tớ nguyện ở dưới trướng trọn kiếp để báo đáp ân tình của người.

Vương cười mà rằng:

– Vậy sớm sớm cưới vợ đẻ con rồi rèn giũa cho nó chí khí trung quân ái quốc thì coi như báo đáp ta rồi.

Thái lên đường trong một ngày u ám. Một người, một ngựa và một tay nải đơn sơ, chàng ruổi tuấn mã nhắm hướng kinh thành phi nước đại. Mưa dai dẳng ngập trời ủng đất, nước ngấm qua chiếc áo tới khiến cơ thể cứng cáp cũng dúm đó vì lạnh, nhưng ý nguyện chân thành là động lực giúp chàng trai chẳng một chút nề hà. Đích đến của Thái là phường Cơ Xá, nơi chàng dự định ở lại nửa tháng để thay mặt Đỗ Thành báo hiếu cha mẹ, giúp họ sửa chữa lại nhà cửa có lẽ đã chẳng còn lành lặn, thu vén phần nào cái ăn cái mặc cho hai bậc cao niên vượt qua thời buổi khốn khó.

Về đến Cơ Xá lúc trời xế chiều, nhìn quang cảnh tàn tạ, người tráng sĩ kiên gan không khỏi xót lòng trước chứng tích binh đao loạn lạc. Cuộc chiến kết thúc một tháng rồi mà xóm phường vẫn hiu hắt bóng người, chỉ lác đác đây đó có mái tranh đỏ bếp. Nhiều ngôi nhà vẫn bỏ hoang, không ít căn nhà chỉ còn cái mái với mấy cây cột khẳng khiu nằm trơ vơ giữa không gian ngập đầy cỏ dại, nước mưa và tiếng côn trùng não nuột.

Dừng ngựa bên cổng nhà nghĩa phụ, Phạm Thái rưng rưng nước mắt trước cảnh tượng tiêu điều của một nơi chốn từng rộn rã tiếng trẻ thơ học chữ. Có ai đó đã phá tan hoang cơ ngơi của gia đình ông đồ, cửa nẻo chẳng còn, vách ngăn cũng đổ nát, đến kèo cột cũng bị dỡ đi làm mái sập xuống, để lại dưới nền nhà toàn ngói vỡ. Vườn tược bị chặt phá xơ xác, duy mấy khóm mộc cận vẫn vô tư nở hoa đỏ rực trước cổng.

Thái bần thần cả người mà chẳng biết nên làm gì, riêng niềm chua xót ngập ú trong lòng khi mục đích báo hiếu nghĩa phụ nghĩa mẫu đã không thể thực hiện. Nay họ đang ở đâu, sao chưa quay về gia hương mà kiến tạo lại cuộc sống? Khói lửa nguội rồi, nếu hai người vô sự thì đã về rồi, tại sao? Tại sao?

Những câu hỏi đau đáu tâm can, nhưng tìm đâu lời giải giữa chốn hoang phế này, Thái bước ra cổng nhìn quanh. Thấy xa xa có một ngôi nhà lên đèn, chàng dắt ngựa tiến đến. Được khách lạ hỏi thăm về vợ chồng thầy đồ họ Đỗ, người đàn ông trung niên cho biết:

– Tôi mới về được dăm ngày, nghe ngóng tình hình rồi mới đưa vợ con về, từ hôm ấy đến giờ không thấy bóng dáng nhà ông Đỗ. Ở đây điêu tàn quá, nhà cửa hư nát, kế sinh nhai chưa có nên nhiều người về rồi lại đi.

Thái lại hỏi:

– Căn nhà cụ đồ bị đổ sập, bác có nghe nói do ai phá không?

Người đàn ông đáp:

– Giặc Nguyên chứ ai, không riêng gì nhà ông đồ, chúng còn cướp phá vô khối nhà ở Cơ Xá. Có mấy người không chạy giặc mà sống lén lút trong nhà, họ chứng kiến quân Thát kéo đến các nhà có gỗ tốt đập phá để lấy ván bắc thuyền làm cầu phao, giường tủ cũng cướp sạch, cây trong vườn bị chặt còn quả thì vặt hết. Ác quá nên trời không dung, đất chẳng tha, cái cầu của lũ kẻ cướp bị gió bão đánh tan, xác trôi đầy sông.

Thái xin tá túc trong căn nhà tranh của người đàn ông. Chủ khách ăn với nhau một bữa cơm đạm bạc, chỉ có bát canh bầu nấu suông và đĩa rau rền chấm muối. Sáng sớm chàng cáo từ ra đi, không quên gửi lời nhắn nhủ gia đình cụ đồ “Nghĩa tử sẽ quay về vào một ngày khác”.

Dừng chân tại biên ải Lộc Châu khi trời đã tối mịt, Thái ăn ngủ nhờ tại của quan do triều đình mới thiết lập lại. Sang ngày mới, chàng hỏi đường về trại của thủ lĩnh Lô Viên Tả, vị chỉ huy quan ải nói:

– Ta mới được bổ nhiệm về đây nên không rành rẽ cho lắm. Có một bản của người Tày cách chừng năm dặm, nghe nói ngày quân Nguyên kéo sang, nhiều tráng đinh tham gia chặn giặc ở Khâu Cấp Lĩnh, có mấy chục người của bản tử trận. Không biết người mà huynh đệ cần tìm có nằm trong số ấy?

Lần mò đến bản khi mặt trời đã lên quá ngọn tre, nhìn những mái nhà sàn đìu hiu dưới chân núi mà chẳng thấy bóng dáng đàn ông, Thái dừng chân trước một bà mế địu đứa trẻ nhỏ xíu sau lưng, đang lúi húi rửa củ mài bên máng nước. Chàng cất lời thưa gửi:

– Chào bà. Cháu muốn hỏi nhà trại trưởng Lô Viên Tả?

Bà mê già ngước nhìn kẻ lạ bằng ánh mắt ngờ vực, rồi chẳng nói năng gì mà tiếp tục công việc của mình. Thái nhanh trí đổi hướng tiếp cận:

– Thằng bé ngheo đầu ngủ trông dễ thương quá. Bà giữ cháu cho bố mẹ nó lên nương à?

Lão bà nhăn mặt, đáp nhấm nhẳng như bất đắc dĩ phải trả lời:

– Cha nó chết trận ở Khâu Cấp Lĩnh, mẹ nó bị lính Thát bắt đi hầu hạ. Cậu là ai mà hỏi lắm thế, tìm nhà trại chủ để làm gì?

Biết mình động vào nỗi đau của bà mẹ sơn cước, chàng vội sửa sai:

– Cháu thành thật xin lỗi, vì không biết nên lỡ lời. Cháu là bạn chiến đấu của Lô Viên Dụng, muốn ghé thăm cha cậu ấy.

Đôi mắt lão bà dịu lại, nụ cười lóe lên chốc lát rồi lại tắt ngóm trên gương mặt già nua khốn khổ. Bà chẳng nói chẳng rằng, chỉ khoát tay ra hiệu như có ý bảo với chàng trai “Đi theo ta”. Thái dắt ngựa theo bà bước trên con đường ngập bùn nhão, có mấy người đứng nhìn theo, bà nói với họ “Bạn của thiếu gia nhà trại trưởng”. Mọi người hấp tấp rời nhà theo chân bà mế, toàn đàn bà và con trẻ. Họ dừng bước tại một ngôi nhà bề thế nhất bản, tuy cửa đóng then cài nhưng có vẻ ngoài tinh tươm sạch sẽ. Trong đầu Thái gợi nhớ vài chi tiết quen quen mà không tài nào định hình rõ nét.

Mười mấy con người lặng im đứng quanh chàng trai lạ. Thái phân vân lặng nhìn ngôi nhà vắng chủ. Như hiểu được tâm trạng của anh chàng, bà mẹ lên tiếng:

– Ngày quân Nguyên kéo sang, cả bản đã chạy lên núi. Trại chủ bị thương tích nhưng không muốn ngồi một chỗ, ngài tập hợp đàn ông trong bản cùng với nhiều người ở bản khác kéo nhau về Khâu Cấp đánh giặc. Riêng bản này có ba mươi tám người tử trận cùng thủ lĩnh của họ. Từ ngày ngài khuất núi, dân bản vẫn giữ gìn cơ ngơi của họ Lô, chờ con trai của người về tiếp quản.

Mọi người nhao nhao hỏi “Cậu là bạn của Viện Dụng à? Thiếu chủ có lành mạnh không? Hết chiến tranh rồi sao chưa về?”. Thái chết điếng cả người, sợ làm tắt niềm hy vọng của họ, chàng cố nén cảm xúc, nói với các bà các chị mà mắt lại nhìn đi chỗ khác:

– Dụng đang làm công vụ đặc biệt cho Hưng Đạo Đại Vương nên chưa thể về được.

Bà con có vẻ an lòng, mế già nói:

– Vậy là bản ta đã có thủ lĩnh. Cậu phải ở lại đây để tụi đàn ông thiết đãi rượu thịt. Chẳng còn thanh niên đâu, chỉ toàn người lớn tuổi thôi. Họ lên rùng, lên nương cả rồi, tối mới về.

Giấu giếm đàn bà dễ hơn đối mặt với cánh đàn ông, Thái sợ phải nói thật với họ về cái chết của Lô Viên Dụng. Chàng khước từ:

– Cám ơn các bà, các mế thịnh tình đón tiếp, nhưng cháu không thể ở lại vì còn việc phải làm gấp. Dịp khác cháu sẽ quay về thăm bà con.

Thái hỏi đường đến Tà Pạc Nầm. Dân bản gói cho chàng một bọc cơm lam và thịt rừng sấy khô. Từ biệt mọi người, Thái tuổi ngựa nhắm hướng tây bắc, tìm lại nơi hai đồng đội đã ngã xuống để chàng đem những thông tin quý giá về dâng lên đất mẹ, nơi các chiến binh miền xuôi và dân quân sơn cước đã quyết liệt tranh đấu bảo vệ mạng sống của chàng trước nanh vuốt của kẻ thù phương Bắc, nơi lần đầu tiên trong trận chiến chống xâm lăng vang rền tiếng hô “Sát Thát”…

Thế là hai việc đáp đền đã không thành. Phía trước là dòng Bản Thí, phải vượt qua để xâm nhập vào đất Nguyên mà đến với thôn Mai Lâm quen thuộc, nơi có nàng thiếu nữ xinh đẹp đang mòn mỏi đợi chờ người trai từ nước Việt xa xôi. Thái không biết ngày mai sẽ xảy ra chuyện gì, nhưng phải đi thì mới biết, con tim nồng nàn và khối óc tỉnh táo thúc giục chàng dấn bước…

Mân mê chiếc bùa hộ mệnh đeo trên cổ, Thái ngồi trú mưa dưới tán cây rừng, đau đáu nhìn mây mù giăng kín bầu trời của lãnh thổ phương Bắc. Đêm nay chàng sẽ vượt biên giới, tiếng gọi ơn nghĩa và tình yêu vô bờ đã tiếp cho chàng đủ đầy nghị lực để chấp nhận thách thức mà tìm về bến đợi thân thương.

Chỉ áp dụng với bản in ↩

Thái thượng hoàng thời điểm ấy là Trần Thánh Tông (1240 – 1290), tên thật là Trần Hoảng, ở ngôi 20 năm, nhường ngôi cho con là Trần Nhân Tông vào ngày 08/11/1278, làm Thái Thượng Hoàng cho đến khi qua đời. ↩

Quan gia là cách xưng hô thời Trần dùng chỉ vua đang tại vị. Quan gia trong truyện ở thời điểm ấy là vua Trần Nhân Tông. Theo cách lý giải của Uy Văn Vương khi trả lời Trần Thái Tông về nghĩa của từ quan gia “Năm đời đế lấy thiên hạ làm của công (quan), ba đời vương lấy thiên hạ làm của nhà (gia) nên gọi là quan gia”. Kể từ 1250, theo chiếu chỉ của Thái Tông, thần dân gọi vua là Quan gia (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển V). ↩

Vương quốc Đại Lý là nhà nước độc lập cuối cùng ở Vân Nam (Trung Quốc), tồn tại từ năm 937 cho đến khi bị Nguyên Mông xóa sổ năm 1253. ↩

Tương đương 1,75m. Thước, tấc là đơn vị đo chiều dài thời xưa, 1 thước 23cm, 1 tấc = 2,3cm (đơn vị đo lường chỉ mang tính tương đối, do có sự chênh lệch từ các nguồn cứ liệu). ↩

Nay thuộc quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Sự kiện được ghi lại trong chính sử, xảy ra năm Ất Sửu (1265) “Mùa thu, tháng 7, nước to, vỡ ở phường Cơ Xá. Người và súc vật bị chết đuối nhiều” (theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển V). ↩

Đơn vị đo lường chiều dài thời xưa, 10 trượng = 100 thước, tương đương 23m (đơn vị đo lường chỉ mang tính tương đối, do có sự chênh lệch từ các nguồn cứ liệu). ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Đơn vị đo lường chiều dài thời xưa, 1 dặm = 414m (đơn vị đo lường chỉ mang tính tương đối, do có sự chênh lệch từ các nguồn cứ liệu). ↩

Thuộc vùng tây nam Hà Nội và một phần tỉnh Hòa Bình ngày nay. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Thời điểm ấy là Trần Thái Tông (1218–1277), vị vua sáng lập triều Trần, trị vì 32 năm, làm Thái thượng hoàng 19 năm. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Hai vua, tức Thái thượng hoàng Thái Tông và Thánh Tông hoàng đế. ↩

Phủ đệ của Trần Hưng Đạo ở Vạn Kiếp, nay thuộc thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển V). Theo thông lệ nhà Trần, các vị vương hầu dù lãnh trọng trách trong triều đình nhưng phần lớn thời gian vẫn ở tại phủ đệ của họ, khi có công việc hoặc nhà vua thiết triều thì mới lên kinh làm việc. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Do không có tư liệu về Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản, nên tác giả hư cấu nhân vật An Bình Vương là cha của người anh hùng trẻ tuổi. Theo quy định thời Trần, những người có quan hệ huyết thống gần gũi với vua, nếu con được phong hầu thì thông thường có cha mang tước vương. ↩

Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Ký – Quyển V, năm Thiệu Long thứ 4 (1261) “Nhà Nguyên phong vua làm An Nam Quốc Vương, ban cho 3 tấm gấm tây, 6 tấm gấm kim thục”. Thực tế đến năm 1271, Hốt Tất Liệt mới lập nước Đại Nguyên, giai đoạn 1261 ông ta mới chỉ là Đại Hãn Mông Cổ, lấy niên hiệu là Trung Thống. ↩

Trong chiếu thư của nhà Nguyên gửi Trần Thánh Tông năm 1275 có đoạn “Theo chế độ của tổ tông đã quy định, phàm các nước nội phụ thì vua phải thân hành tới chầu, gửi con em làm tin, biên nạp dân số, nộp thuế lệ, mộ dân trợ binh và vẫn đặt quan Đạt Lỗ Hoa Xích để thống trị; sáu điều nói trên, năm trước đã có lời dụ cho khanh biết rồi, thế mà quy phụ đã hơn mười lăm năm, khanh chưa từng tới triều kiến một lần nào, và các điều quy định đến nay vẫn chưa thi hành; tuy rằng ba năm tới cống hiến một lần, nhưng các đồ cống hiến đều không dùng được” (An Nam chí lược – Mục Đại Nguyên chiếu chế của tác giả Lê Tắc). ↩

Ngụ ý về việc Trần Quốc Khang khi cai quản Diễn Châu đã cho xây phủ đệ nguy nga lộng lẫy vào năm 1270 (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển V), về sau sợ vua trách cứ nên ông cải hoàn thành chùa, tục gọi là chùa Thông. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Trần Liễu (cha của Trần Hưng Đạo) là anh ruột Trần Thái Tông. Do con của hoàng hậu Chiêu Thánh chết yểu ngay sau sinh nên Trần Thủ Độ cướp vợ của Liễu là công chúa Thuận Thiên bấy giờ đang mang thai 3 tháng về làm vợ Thái Tông (đổi làm hoàng hậu Thuận Thiên). Trần Liễu bất bình nổi loạn sông Cái, sau được miễn tội nhưng lòng vẫn đầy oán hận. Trước khi chết, Liễu trăn trối với con phải cướp ngôi Thái Tông, rửa nhục, trả oán cho cha (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển V). ↩

Mến tài đức của Phạm Ngũ Lão, Trần Hưng Đạo gả con gái cho ông, song do quy định con cháu hoàng tộc không được lấy người khác họ nên Vương thu xếp cho con gái đẻ giả làm con gái nuôi. ↩

Theo âm Hán Việt còn có thể đọc là Tráng Nông. Đây là một chi phương nam của tộc người Tráng (Choang), có quan hệ huyết thống gần gũi với người Tày – Nùng ở Việt Nam. ↩

Tức Nùng Trí Cao (1025–1055), lãnh tụ khởi nghĩa của người Tày – Nùng ở vùng biên giới Việt – Trung chống lại nhà Lý (Việt Nam) và nhà Tống (Trung Quốc) để đòi quyền tự chủ. Ông là nhân vật anh hùng của người Tày – Nùng nước ta và người Tráng ở phương Bắc. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Khăn trùm đầu của phụ nữ dân tộc Nùng, khi lao động hoặc sinh hoạt. ↩

Cách gọi người Kinh (Việt Nam) của các dân tộc thuộc ngữ hệ Tai–Kadai (Thái – Kadai), trong đó có người Tráng, người Thái, người Lào, người Tày – Nùng. Ngày nay cách gọi này không còn phổ biến. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Tây Hạ là một vương quốc nằm ở vùng tây bắc Trung Quốc, do Lý Nguyên Hạo (1003–1048) tức Hạ Cảnh Tông thuộc bộ tộc Đảng Hạng (Tangut) sáng lập năm 1038, đến năm 1227 bị Mông Cổ tiêu diệt. Một bộ phận người Tây Hạ đầu quân cho Mông Cổ, trở thành những kẻ rất thiện chiến. ↩

Văn Thiên Tường (1236–1283), Thừa tướng nhà Nam Tống, là người đã nỗ lực tổ chức công cuộc kháng Nguyên khi nước sắp mất. Bị giặc bắt, ông chấp nhận cái chết chứ nhất quyết không đầu hàng. Ông được tôn vinh là một trong những anh hùng dân tộc hàng đầu của Trung Quốc. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Một trong các quân hiệu thời Trần, thuộc đơn vị tinh nhuệ hàng đầu trong lực lượng quân sự đương thời. ↩

Tam Điệp còn gọi là Ba Dội, nằm giữa địa phận Trường Yên (Ninh Bình) và Ái Châu (Thanh Hóa). Từ xa xưa đã hình thành một con đường đèo vượt qua ba ngọn núi (Ba Dội) nối hai vùng địa lý trên lãnh thổ Việt Nam thời trung cổ. ↩

Người Man là cách gọi đương thời các bộ tộc miền núi ở bắc Trường Sơn. ↩

Vùng Quảng Bình và bắc Quảng Trị ngày nay. Năm 1069, vua Chiêm Thành là Chế Củ khiêu chiến Đại Việt, Lý Thánh Tông và Lý Thường Kiệt cất quân đánh dẹp và bắt sống Chế Củ. Để chuộc mạng, Chế Củ chấp nhận nhượng ba châu Bố Chính, Địa Lý và Ma Linh cho Đại Việt. Thời Trần, từ đèo Ngang đổ vào được gọi là Bố Chính. Về sau, khi sáp nhập thêm hai châu Ô Lý thì gọi chung là Thuận Hóa. ↩↩

Ảnh minh hoạ ↩

Hoan Ái thuộc địa phận Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay. ↩

Ảnh minh hoạ ↩

Sử chép rằng, theo chỉ dụ của Trần Thái Tông, Thiên Thành công chúa đến nhà Nhân Đạo Vương để chuẩn bị hôn lễ với Trung Thành Vương (con trai của Nhân Đạo). Do Quốc Tuấn phải lòng Thiên Thành nên hai người lén lút tư thông. Thụy Bà (chị ruột Thái Tông, mẹ nuôi Quốc Tuấn) phải đem mười mâm vàng sống đi bồi hoàn, còn Thái Tông cắt 2000 khoảnh ruộng đền sính lễ cho Trung Thành Vương (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Bản Kỷ – Quyển V). ↩

Tiểu tuyết (trời rét) là một trong 24 tiết của lịch Tiết khí nhằm ngày 22 tháng 11 dương lịch. Quy đổi sang âm lịch thì ngày 22/11/1284 là ngày 14 tháng Mười năm Giáp Thân. ↩

Đông chí (giữa đông) là một trong 24 tiết của lịch Tiết khí nhằm ngày 22 tháng 12 dương lịch. Quy đổi sang âm lịch thì ngày 22/12/1284 là ngày 15 tháng Mười một năm Giáp Thân. ↩

Đơn vị tiền tệ thời Nguyên. ↩

Thạch là đơn vị đo lường thể tích thời xưa, một thạch tương đương 100kg hoặc xấp xỉ 100kg (đơn vị đo lường chỉ mang tính tương đối, do có sự chênh lệch từ các nguồn cứ liệu). ↩

Vùng núi tiếp giáp với lãnh thổ Trung Hoa, thuộc huyện Lộc Bình, Lạng Sơn ngày nay. ↩

Nơi hợp lưu của sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam, sông Đuống, sông Kinh Thầy và nhánh chính sông Thái Bình, còn gọi là sông Phú Lan, ngày nay được gọi chung là hệ thống sông Thái Bình. ↩

Trong thời điểm bấy giờ dùng chỉ Trần Nhân Tông (1258–1308). ↩

Mùa thu, tháng 7 (1283), sai Trung phẩm Hoàng Ư Lệnh, Nội thư gia Nguyễn Chương sang Nguyên (Đại Việt sử ký toàn thư – Bản Kỷ – Quyển V). ↩

Địa danh này vẫn là một bí ẩn của lịch sử. Đến nay đã có hàng chục giả thuyết song chưa có giả thuyết nào thật sự thuyết phục. Tuy nhiên hầu hết các học giả đều cho rằng: bến Bình Than là một bến sông nằm ở đâu đó trên những dòng sông chảy qua địa phận Hải Dương, Bắc Giang hoặc Bắc Ninh ngày nay. ↩

Ảnh minh họa ↩

Ảnh min họa ↩

Chỉ sự trải qua 4 mùa đông (4 năm), với 4 lần mặc nhiều áo để chống rét. ↩

Mùa đông, tháng 10 (1282), vua ngự ra Bình Than đóng ở vũng Trần Xá họp vương hầu và trăm quan, bàn kế sách công thủ và chia nhau đóng giữ những nơi hiểm yếu (Đại Việt sử ký toàn thư – Bản Kỷ – Quyển V). ↩

Tức hội rồng mây. Ngụ ý rồng với mây giống như cá với nước. Kinh dịch có câu “Vân từng long, phong tùng hổ”, mang nghĩa: Mây theo rồng, gió theo hổ. Chỉ sự gặp gỡ vua tôi (quân thần), mở ra vận hội công danh cho người phò tá đế vương xây dựng đại nghiệp. ↩

Tức sông Kinh Thầy, dài 44km, chảy qua địa phận Chí Linh (Hải Dương), đổ vào sông Thái Bình. ↩

Sử sách không ghi chép năm sinh của Trần Khánh Dư, nhưng Đại Việt sử ký toàn thư có viết trước kia ông từng lập công đánh đuổi quân Nguyên, như vậy nếu là trận chiến năm 1258 thì lúc ở bến Bình Than (1282) ông phải ở độ tuổi 50. Ông mất năm 1340 tức là 58 năm sau, bấy giờ phải thọ trên 100 tuổi. Đây là điều không thực tế ở thời đại nhà Trần, có lẽ Đại Việt sử ký toàn thư chép chiến công đánh Nguyên của Trần Khánh Dư không phải năm 1258, mà có thể chỉ là việc đánh đuổi những toàn quân nhỏ quấy phá vùng biên. ↩

Là danh hiệu Trần Thánh Tông phong cho Trần Khánh Dư (Đại Việt sử ký toàn thư – Bản Kỷ – Quyển V). ↩

Trần Khánh Dư thông dâm với công chúa Thiên Thụy là con dâu của Trần Hưng Đạo, vợ của Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn, vì sợ phật ý Hưng Đạo nên vua Trần Thánh Tông khép Dư vào tội chết, nhưng vì mến tài nên ngài ngầm sai không đánh chết, rồi lột hết chức tước, tài sản, đuổi về quê. ↩

Còn gọi là sông Kim Giang, phân lưu của sông Hồng, bao quanh kinh đô Thăng Long ở phía đông và đông nam. Đại Việt sử ký toàn thư – Bản Kỷ – Quyển V có chép “Mùa xuân, tháng giêng (1284), vét sông Tô Lịch”. Ngày nay nhiều đoạn sông Tô Lịch đã bị lấp. ↩

Toàn bộ tình tiết về việc Trần Nhân Tông triệu hồi và phục chức cho Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư được ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư – Bản Kỷ – Quyển V. ↩

Theo Lịch triều hiến chương loại chí – mục Binh chế chí của Phan Huy Chú thì cấm vệ quân và lộ quân dưới thời Trần chỉ có khoảng 10 vạn người (thường trực). ↩

Năm Thiệu Bảo thứ 4 (1282), mùa xuân, tháng 2, Chiêm Thành sai bọn Bố Bà Ma Các một trăm người sang dâng voi trắng (Đại Việt sử ký toàn thư – Bản Kỷ – Quyển V). ↩

Chiếu thư của nhà Nguyên gửi Trần Nhân Tông năm 1281 (theo An Nam chí lược – Quyển đệ nhị – mục Đại Nguyên chiếu chế của tác giả Lê Tắc), ép buộc vua ta thực hiện sau điều khoản nhục nhã vốn được họ đề ra từ thời Trần Thánh Tông còn ở ngôi. ↩

Tức Darughachi, một chức quan cai trị do nhà Nguyên áp đặt tại các nước phiên thuộc. Tương tự chức Thái thú, Tiết độ sứ của các triều đại trước. ↩

Ảnh minh họa ↩

Ảnh minh họa ↩

Thuộc châu Nam Sách, lộ Lạng Giang thời Trần. Nay thuộc huyện Nam Sách tỉnh Hải Dương. ↩

Ngũ là đơn vị quân đội cấp cơ sở thời xưa, thường là 5 người. Về sau khái niệm được mở rộng khi kết hợp với một từ khác (quân ngũ, đội ngũ) dùng chỉ chung một lực lượng đông đảo. Lữ là đơn vị quân đội thời xưa, thường có số quân khoảng 500 người. Ngày nay, cấp “lữ đoàn” cũng mang khái niệm tương tự. ↩

Là một huyện thuộc trấn Thiên Quan thời Trần. Nay là huyện Gia Viễn, Ninh Bình. ↩

Trong Hán ngữ có nhiều từ đồng âm khác nghĩa. Muốn hiểu nghĩa phải nhìn mặt chữ. Chữ Toản (攢) được Thái Tông viết mang nghĩa chén ngọc hay môi ngọc quý dùng trong tế lễ, như vậy Quốc Toản (國 攢) mang nghĩa đồ ngọc quý dùng vào việc tế lễ quốc gia. ↩

Ảnh minh họa ↩

Ảnh ↩

Tức hành tỉnh Hồ Quảng, là cấp hành chính khu vực quản lý Hồ Nam, Quảng Đông, Quảng Tây và các lãnh thổ nước ngoài ở phương Nam bị nhà Nguyên thôn tính. Theo Đại Việt sử ký toàn thư – Bản Kỷ – Quyển V, trước khi quân Nguyên kéo vào nước ta ít ngày, sứ thần Đại Việt đã đến Kinh Hồ xin hoãn binh. Theo Nguyên sử – Quyển 13 – Bản kỉ 13 – Thế tổ đệ thập, sau khi được phong làm Trấn Nam Vương (6/1284), Thoát Hoan đóng quân tại Ngọc Châu (Hồ Bắc), song khoảng cách từ Ngọc Châu đến biên giới Đại Việt khá xa, nên điều này có lẽ chỉ đúng ở thời điểm ban đầu. Khi gần ngày phát động cuộc chiến, cơ quan đầu não của y có thể đã dời về phía nam. ↩

Tức các con trai của Hưng Đạo Vương, gồm: Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn, Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng và Hưng Trí Vương Trần Quốc Hiện (ngoài ra ông còn một người con trai mất sớm và hai người con gái). ↩

Chỉ Hịch tướng sĩ, với tên gọi đầy đủ là Dụ chư tỳ tướng lịch văn do Trần Hưng Đạo viết trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ 2 (1284–1285). Tuy nhiên, thời điểm ra đời của hịch văn (trước hay trong cuộc chiến) vẫn chưa tìm ra đáp án cụ thể. Theo thiển ý cá nhân, dựa vào nội dung bài hịch, có lẽ Hưng Đạo viết trước khi quân Nguyên kéo sang xâm lược Đại Việt. Ngoài ra còn có ý kiến tranh cãi về mục đích hịch văn nhằm răn dạy tướng sĩ nội phủ (tỳ tướng) hay tướng sĩ toàn quân? ↩

Đại Việt sử ký toàn thư – Bản Ký – Quyển V ghi chép tên tuổi của Đào Thế Quang, người được nhà Trần sai đóng giả làm dân buôn thuốc sang Long Châu để dò xét tình hình nước Nguyên. Có lẽ ông là người Việt Nam đầu tiên được chính sử nước nhà lưu danh trong vai trò thám báo, gián điệp. ↩

Trong đoạn văn đề cập tên Vân Nam Vương, là tước hiệu của Hốt Kha Xích (một người con khác của Hốt Tất Liệt), còn tước hiệu của Thoát Hoan là Trấn Nam Vương. Có thể Trần Hưng Đạo không nhầm lẫn, vì vào thời điểm ngài viết Hịch, nước ta bị áp lực từ Vân Nam Vương, còn Trấn Nam Vương chỉ được biết đến khi Hốt Tất Liệt giao phó binh quyền (1284) tiến hành xâm lược phương nam (Chiêm Thành, Đại Việt). Nếu đúng như vậy thì đây cũng là một bằng chứng cho thấy Hịch được viết trước cuộc chiến 1285. Tuy nhiên, nhiều sách báo trong nước vẫn nhầm lẫn Vân Nam Vương là Thoát Hoan. ↩

Thích là Từ Hán Việt chỉ động thái dùng vật nhọn xăm trổ, tiêm chích hoặc đâm vào da thịt. Chữ “###” đọc theo âm Hán Việt là Sát Thát, tức giết Thát Đát (Mông Cổ). ↩

dfdf ↩

Ảnh ↩

Ảnh ↩

Ảnh ↩

dfdf ↩

Tức Trần Hoảng, tên húy của Trần Thánh Tông. ↩

àn ↩

Phạm Thái quỳ thỉnh an cha mẹ Đỗ Thành ↩

Da ↩

Ngụ ý của Thánh Tông chỉ chữ Trạc mang nghĩa: đâm dao hoặc dùng vật nhọn để chọc. ↩

Ngụ ý của Nhân Tông chỉ chữ Trạc mang nghĩa: mọc thẳng. ↩

Ảnh 014 ↩

Ảnh trang 22 ↩

Trang 031 ↩

Ảnh trang 035 ↩

Ảnh trang 043 ↩

Ảnh trang 46 ↩

Ảnh trang 052 ↩

Ảnh trang 063 ↩

 ↩

Ảnh trang 70 ↩

 ↩

 ↩

 ↩

 ↩

Ảnh trang 124 ↩

 ↩

 ↩

 ↩

Ảnh minh hoạ trang 176 ↩

Ảnh 214 ↩

Ảnh 242 ↩

Ảnh 016 ↩

Ảnh 016 ↩

Ảnh 052 Ảnh 053 ↩

Ảnh 064 Ảnh 065 ↩

Ảnh 068 Ảnh 069 ↩

Ảnh 099 ↩

Ảnh 110 Ảnh 111 ↩

Ảnh 126 Ảnh 127 ↩

Ảnh 129 ↩

Ảnh 143 ↩

Ảnh 148 Ảnh 149 ↩

Ảnh 181 ↩

Ảnh 184 Ảnh 185 ↩

Ảnh 191 ↩

Ảnh 217 ↩

Ảnh 232 ↩

Ảnh 252 Ảnh 253 ↩