Ngỏ

Năm qua, Mùa Gieo Hạt số đặc san đầu tiên của báo HHT dành cho các bạn sinh viên - đã gieo một mùa hạt vào mảnh đất màu mỡ. Tòa soạn đã nhận được nhiều lời cổ vũ của các thầy cô giáo, các bạn sinh viên, học sinh cùng với rất nhiều bài vở từ khắp nơi gửi về cho những số mới. Và như lời hò hẹn “mùa lại tiếp mùa”, từ đây, đặc san HĐM Sinh viên ra đều kỳ mỗi quý sẽ là diễn đàn để các bạn gửi gắm khả năng sáng tác, tâm tư tình cảm của một lứa tuổi sinh viên đầy khát vọng. Tuổi trẻ - mùa xuân của nhân loại, mùa xuân mới và một thế hệ học sinh, sinh viên mới, khỏe khoắn, năng động và hành trang kiến thức đầy đủ, thiết thực sẽ tạo niềm tin rất thực về một mùa xuân vĩnh cửu cho dân tộc. Đó là khát vọng mùa xuân này.

Kính chúc bạn đọc, bạn viết một năm mới an lành và hạnh phúc trong lòng quê hương Việt Nam thịnh vượng.

Xuân Giáp Tuất 1994

Ban Biên Tập

…

Chịu trách nhiệm xuất bản: Nguyễn Phong Doanh

Biên tập: Đình Trung, Nhữ Nguyên, Lê Huy, Lưu Quang Định, Lệ Bình, Phạm Công Luận

Trình bày, minh họa: Đức Lâm, Mai Hoa, Hữu Khoa

Tòa soạn: 5 Hòa Mã, Hà Nội

Xuân ý

Xin chớ nhìn em

Lê Nguyên Ngữ

Rớt xuống tay em xác pháo hồng

Mùa xuân chuông chùa lên tiếng ngân

Chẳng biết đầu năm ai xông đất?

Nhà mình, con gái đã vào xuân.

Vậy là người lớn, chẳng còn mơ

Buổi sáng đầu năm như bài thơ

“Em đi Chùa Hương” cầu phúc lộc

Xin chớ ai theo, cũng chớ chờ

Rớt xuống đời em thêm tuổi nữa

Mai vàng nụ nở sắc kiêu sa

Sớm mai thức dậy lòng như đã

Đẹp tựa giao thừa năm mới qua

Xin chớ nhìn em như thế nữa

“Người ta” mới lớn sáng nay thôi

Đầu xuân hãy để thơm lời chúc

Đừng khiến chưa chi luống cuống rồi!

Vậy là mình lớn, chẳng còn mơ

Buổi sáng đầu năm như bài thơ

“Em đi Chùa Hương” mồng một Tết

Ai có lòng theo hãy cứ chờ.

Phan Thiết, 12-93

Giấc mơ xuân

Bùi Thanh Tuấn

Đêm xuân mơ dáng em về

Thềm hoa một suối tóc thề trôi ngang

Ngẩn ngơ tay phím anh đàn

Thanh âm rủ sắc hoa vàng đến chơi

Đêm xôn xao mắt em cười

Anh ôm câu hát như người ngủ mơ

Lặng nghe khoảnh khắc giao mùa

Giữa đêm trừ tịch mai vừa trổ bông

Hương xuân say giấc mơ nồng

Dáng thơm về gối chút lòng tơ vương.

Tiểu thư

Bùi Chí Vinh

Em bướng bỉnh hơn cái con mèo anh từng có

biết phát ngôn những thứ rất đau lòng

chẳng hạn ghét thơ và chê bóng đá

cùng mọi nhu cầu cần thiết của đàn ông

À, té ra chỉ vì em: phụ nữ

có tóc xì-tôn, có chiếc guốc hai màu

có tất cả những gì anh không có

như thích liếc dài và nhéo thật đau

Vừa mặc cảm, vừa ồn ào hãnh diện

tiểu thư ơi, em vẫn rất đàn bà

ngoài việc sẽ lấy chồng, sanh con, bể tiếng

còn một cái gì xích mích với thơ ca

Thì anh cứ lại là anh độ lượng

Tí xíu ngông nghênh, tí xíu bất cần

Cho em cứ suốt đời ngộ nhận

Anh đo bản đồ địa lý với đôi chân

Chỉ sót điều này anh đành thú thật

Ở anh luôn luôn dư dả chết người

Em sẽ thấy anh tiếp tục mê thơ và bóng đá

ngang ngửa cái nhìn em đó, tiểu thư ơi!

Lục bát sớm mùa xuân

Trương Nam Hương

Áo người hoa - Áo lá hoa

sớm nay trời đất sao mà dễ thương

môi em hàm tiếu ra đường

gió trêu bím tóc còn đương dậy thì

Thôi đừng vờ nữa chớp mi

kẻo chân lại vấp rễ si, lại đền…

đừng hờn cái bóng theo bên

lỡ thơ có gọi lầm tên, chớ cười!

Em cùng hoa xuống phố chơi

tiếng chim lúc lủi nõn trời tháng giêng

thơ thương má lúm đồng tiền

nên đôi mắt nắng nhìn nghiêng trữ tình

Thôi đừng vờ nữa…, môi xinh

mùa xuân cứ nở hết mình như hoa

thơ theo mê mải, quên nhà

đổ cho trời đất sao mà… dễ thương!

Nhật Ký Chàng Sinh Viên Trường Y

Chủ nhật. Vừa xong một kỳ thi, hôm nay cho phép mình được nằm chườn ra thêm một chút. Giật mình choàng dậy. Đã 8g30. Đánh răng - Kem hết - đành đánh “chay” thêm bữa nữa cho đủ mươi ngày. Đưa năm ngón tay cào cho gọn “đống rơm” lòa xòa trước mặt rồi lao xuống quán ăn. Hết thức ăn. Dạ dày xẹp lép. Đường huyết giảm xuống dưới mức 1g/l. Báo động cấp 1. Lạy Chúa! con là người ngoại đạo (đừng kêu con về nước Chúa sớm).

Thứ hai. Vùng dậy. Chỉ kịp rửa mặt, chộp mấy cuốn vở lao nhanh đến lớp.

Tối qua ham vui. Bạn bè rủ nhau “xô xị”. Sáng dậy gương mặt ỉu xìu như mặt mốc, đầu tóc rối bù lạc lõng giữa đám trai thanh gái lịch. Trẽn.

Thứ ba. Xì-căng-đan, tin đồn liên tục nổ ra trong lớp. Rằng: Con T. “đá lông nheo” ông thầy dạy Hóa, làm rơi luôn cặp kính cận, Thằng L. đi tán gái bị lạc đường, phải nhờ rao trên mục tìm trẻ lạc… vân vân và vân vân…

Ôi! Thời mở cửa tình yêu. Thời bùng nổ thông tin. Làm sao biết được tin nào thất thiệt?

Thứ tư. Hai tiết Vi sinh ớn hơn ăn mỡ.

Thi học phần Vi sinh: 5 điểm. Chẳng biết buồn hay vui. Thôi thì cũng tạ ơn trời đỡ tốn ba ngàn tiền “ngu”.¹

Thứ năm. Nghỉ học. Cả bọn rủ nhau đi uống cà phê rồi ngồi cà kê đủ chuyện trên đời.

- Thắng Mập coi bộ to vậy mà yếu sinh lý, thi môn này có 3 điểm thôi à?

- Tao thả lần đầu đó!

Cả bọn cười rầm gần xiêu quán.

Thứ sáu. Buổi sáng đi học về, ăn xong ba miếng đã phải vội quày quả đến trường. “Tám giờ vàng ngọc” nhất nhất tuân theo, dù chẳng phải đi làm, cũng chẳng ăn lương.

Thứ bảy. Chiều. Một mình ra phố, nghe lòng bỗng nhớ. H. về nhà đã được một tuần, bây giờ vẫn chưa thấy ra. Nhớ hôm đi H. bảo: “Em sẽ dành cho anh một món quà bất ngờ”. Chẳng biết quà chi? Bỗng nhiên… thấy nhớ nhà. Lạ thật, lúc nào hết tiền cũng thấy nhớ nhà. Mẹ biết thế nào cũng chưởi. Đồ cái thằng bất hiếu.

Nắng chiều trên phố. Từng đôi trai gái rủ nhau đi tìm lộc mùa xuân, mang theo những tiếng cười vui trong trẻo. Chợt thấy lòng mình cũng đượm ngọt hạnh phúc của người ta.

(Vô duyên)

Thế là hết một tuần.

Đời sinh viên: Ngày này rồi ngày mai, tuần này rồi tuần tới… với những kỳ thi tiếp nối… đang chờ.

Đặng Như Phồn

ĐH Y Huế

Lời tự tình của chiếc xe tòng tọc

Thôi! Thế là không bao giờ tôi có thể gặp lại cậu chủ nữa rồi. Sau ba năm gắn bó sướng vui, tủi nhục giận hờn cùng cậu chủ, bây giờ tôi đã vĩnh viễn xa rời cậu.

Cậu buồn nhiều, tôi biết. Nhưng tình thế đã tới sự chia cắt này. Chiều qua, cậu rơm rớm nước mắt, lấy bàn tay gày gò vuốt nhẹ lên lưng tôi mà nói: “Thôi nhé… tao không muốn xa mày đâu. Tao khổ tâm lắm chứ. Nhưng tao không còn cách nào khác được.

Nợ nần quá nhiều rồi, cả tuần nay bữa đói bữa no… Thiếu mày, tao sẽ còn khó khăn hơn nữa… nhưng biết làm sao?”. Cậu lặng lẽ dắt tôi ra ngã tư Lê Lai. Sau một hồi mặc cả với những gã chuyên mua xe đạp đầu đường, cậu bỏ tôi lại, đôi mắt ngơ ngác, thẫn thờ… Vẻ day dứt, cậu cúi mặt lủi thủi đi về ký túc xá - nơi cậu và tôi đã chung sống với nhau hơn ba năm trời. Cậu đã bán đứt tôi, đứa bạn vô tri vô giác nhưng rất đỗi thân thiết, chân thành… để đổi lấy 30.000 đ mà cậu không sao tìm kiếm được.

Rồi đây, biết tôi sẽ về với ai? Dù thế nào đi chăng nữa, có lẽ chẳng bao giờ tôi quên được cậu chủ. Với cái dáng gày gò, với đôi kính trắng sáng long lanh… Phải! Giữa tôi và cậu đã có biết bao nhiêu những điều đáng nhớ.

Nhớ ngày mới vào ký túc xá ở với cậu chủ, tôi cũng như cậu, đầy sinh lực và đẹp đẽ biết bao. Khi đó, tôi mang một màu sơn bóng láng, sáng rực. Trên mình tôi lấp lánh hai chữ Cửu Long. Cậu cưng tôi lắm, sau những buổi học về, dù mệt nhọc, cậu cũng ráng hì hục vác tôi lên lầu. Cậu không muốn tôi đứng chung như bạn bè khác trong nhà xe. Sợ chật chội, chen chúc làm tôi có thể bị tróc sơn, long ốc…

Nhưng thời kỳ đẹp đẽ ban đầu trôi qua nhanh. Từ khi chuyển lên lầu sáu, cậu đành cho tôi ở nhà xe. Và từ đó, tôi mang trên lưng con số 447.

Bận bịu nhiều vì học tập, cuộc sống khó khăn cùng với những toan lo bề bộn - cậu ít quan tâm chăm sóc tôi hơn. Tôi không trách cậu điều gì, bởi quanh tôi, ai cũng vậy. Theo tháng ngày, tôi dần dần trở nên cũ kỹ, yếu ớt… Cái nhiệm vụ muôn thuở tưởng nhẹ nhàng là chở cậu đi học hằng ngày có khi trở nên cực kỳ khó nhọc đối với thể trạng và sức vóc của tôi…

Có lần giữa trưa nắng chang chang, đang trên đường từ trường về ký túc xá, tôi lỡ… xẹp ruột. Khổ thân cậu chủ tôi, không có một đồng xu dính túi, phải hì hục dắt tôi về ký túc xá. Vừa đi, cậu vừa đay nghiến chửi rủa tôi thậm tệ, dọa sẽ “bán quách đi cho rảnh nợ”. Tôi biết có lỗi nên nín khe chẳng dám nói năng chi.

Bây giờ, nghĩ tới hình ảnh cậu chủ mồ hôi nhễ nhại và lôi tôi về ký túc xá, lòng tôi lại quặn thương. Tôi biết chứ, sáng đó cậu chủ đã có gì bỏ bụng đâu.

Cho tới đầu năm thứ hai, cậu chủ có… người yêu. Tôi được dịp để cậu quan tâm, lo lắng. Cậu gắn cho tôi một cái pooc-ba-ga, thay lại tay thắng… Dạo đó, tối thứ bảy nào tôi cũng sung sướng và hãnh diện được chở cậu và cô bạn của cậu chầm chậm chạy dọc những con đường vắng. Vừa chạy, vừa nghe những lời mà cô cậu thủ thỉ với nhau nghe thật vui tai. Họ nói với nhau về tương lai, họ cười khúc khích…, cứ như là cuộc sống chẳng còn điều gì đáng bận tâm hơn vậy. Dù sao, họ cũng còn quá trẻ. Cầu trời cho họ mãi mãi hạnh phúc bên nhau…

Sống với cậu chủ, tôi hiểu rõ thế nào là cuộc sống sinh viên. Cậu chủ tôi cũng như mọi bạn bè khác, họ túng bấn lắm. Nhiều lúc tôi bị xẹp lốp, cậu chủ không sao kiếm được 100đ để bơm bánh cho tôi. Chuyện cậu xin gởi tôi miễn phí ở các bãi xe là thường. Cuộc sống sinh viên là vậy. Biết làm thế nào được!

Nhưng sợ nhất là những dịp cuối tháng, do chi tiêu không kế hoạch, cậu thiếu tiền trầm trọng. Thế là, lạy trời, cậu chủ dắt tôi tới tiệm cầm đồ. Tôi nằm đó cả tháng bụng cứ thấp thỏm, lo âu. Chỉ sợ cậu chủ không xoay đủ tiền để mà chuộc tôi về.

Lại có lần, vì mệt mỏi quá, lại đúng thời kỳ bị bệnh kinh niên, tôi bị đứt dây xích. Cậu chủ kiếm tiền mua dây mới thay cho tôi. Ai ngờ lúc tháo ra, cái líp của tôi hóa ra cũng đã tới thời quá đát. Cậu chủ lo toát mồ hôi. Thấy vẻ lo lắng đến tội nghiệp của cậu, ông chủ tiệm xe tìm đâu ra được một cái líp cũ thay cho tôi. Cậu chủ dắt tôi về mà cứ lẩm bẩm mãi “May quá, ông ta tốt quá”.

Phục vụ cậu chủ, tôi rất lấy làm hãnh diện, vì tôi biết, sau này cậu cũng như bạn bè của cậu, sẽ trở thành những kỹ sư, bác sĩ, ông này, bà nọ… Khi đó, lạy trời đừng bạc bẽo, cậu sẽ nhớ lại cái “bài ca không quên” ở ký túc xá mà đoái hoài tới tôi.

Gắn bó là vậy, nghĩa tình đến thế… ai ngờ nay giữa đường đứt gánh. Tự dưng, tôi nghe lòng thắt lại, thương cậu chủ vô cùng. Không có tôi, ai sẽ cùng cậu sớm nắng chiều mưa, rong ruổi trên những con đường rất đỗi thân quen đến cổng trường đại học, đến thư viện quốc gia? Cậu chủ ơi! Cầu cho cậu vạn sự tốt lành. Người bạn tận tụy và trung thành của cậu, vật hy sinh của cậu…

Huỳnh Phong Thanh

(Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh)

Sinh viên Việt Nam trong cơn lốc nước Nga

Theo số liệu chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong năm học 1993-1994 này, ở các nước Cộng hòa thuộc Liên Xô (cũ) có khoảng 1400 sinh viên Việt Nam trong dạng theo hiệp định, và 1200 sinh viên thuộc dạng “tự túc”, đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung học dạy nghề. Cuộc sống và học tập của hàng nghìn sinh viên này ra sao? Phóng sự này sẽ giúp các bạn hình dung được phần nào.

AI BẢO ĐI TÂY LÀ SƯỚNG

Cứ tưởng tượng hằng ngày để đến trường học, bạn phải đi một quãng đường bằng từ… Hà Nội xuống Hải Dương! Có được không? Chắc là “sống cũng thành tật”. Vậy mà các sinh viên ở trường Tổng hợp Lêningrat (nay là Xanh Pêtecbua) phải đi học xa như vậy đấy. Ký túc xá của họ nằm trên đảo Vaxiliep, cách trung tâm thành phố tới gần 50 km. Đầu tiên là khoảng 15 bến xe buýt chạy điện. Rồi hơn nửa tiếng đồng hồ đứng chôn chân trong các toa metrô. Rồi lại một chặng tàu điện nữa mới tới trường.

Sinh viên ở Nga thường sống hai, hoặc ba người một phòng. Nhìn chung điều kiện ở tốt hơn ký túc xá nước ta. Có những ký túc xá rất đẹp, cao tới 22 tầng (như “ốp” của trường Tổng hợp Maxcơva, trước kia đã từng được dùng phục vụ Ôlempic - 80). Nhưng cũng có những “ốp” vệ sinh chẳng hơn mấy so với mấy ký túc xá ở Hà Nội. Ví dụ như “Ốp” của trường Tổng hợp Kisinhốp (thủ đô của Cộng hòa Mônđôva), rất chật, hành lang bé con con, toa lét lềnh bềnh nước và đêm ngủ thì ngứa ran lên vì bị rệp cắn.

Những sự kiện chính trị mấy năm gần đây đã biến nước Nga từ một xứ sở thanh bình trở thành một trong những địa điểm mất ổn định nhất. Các đảng phái mọc lên như nấm. Xã hội hỗn loạn. Giá cả tăng vọt như ngựa phi… Vì vậy muốn hay không muốn, cuộc sống của sinh viên cũng bị ảnh hưởng rất nhiều.

Quan trọng nhất là vấn đề học bổng. Nếu như trước kia số tiền 100 rúp/tháng, có thể giúp sinh viên sống tùng tiệm, thì ngày nay, lạm phát đã biến học bổng thành một cái gì nhỏ nhoi đến tức cười. Mức học bổng cao nhất (ở một số trường thuộc thủ đô Maxcơva) là 15.000 rúp/tháng (tương đương 15USD). Trong khi đó một cân thịt bò ngoài chợ Riga giá 7.000. Một bữa ăn sinh viên đạm bạc trong nhà ăn của trường cũng mất 1.000. Một tờ “Nhân Dân chủ nhật” từ trong nước đưa sang giá 1.500 rúp. Chẳng cần đặt bút tính, ta cũng có thể thấy “ngân quỹ” bị thâm thủng trầm trọng. Mà nên nhớ, đó là mức học bổng cao nhất. Các nơi khác còn ít hơn.

Bạn Nga (sinh viên trường Thể thao Maxcơva) cho biết mỗi tháng chỉ nhận có 1.000 rúp. Nhà thơ Nguyễn Đình Chiến (người đã từng đoạt giải Thơ báo Văn Nghệ, hiện đang “đèn sách” tại Học Viện Văn học mang tên Goocki) có lẽ là người giữ kỷ lục về “học bổng tí hon”: 400 rúp/tháng (tương đương 0,4 USD, chỉ đủ mua một bao diêm).

Trong khi đó, tất cả các chi phí liên quan đến học tập đều tăng. Vào làm thí nghiệm: tiền. Sao chụp giáo trình: tiền. Đưa khóa luận nhờ thầy đọc: tiền. Làm Banket khao bạn bè nhân dịp bảo vệ: tiền… Cứ nói đến tiền là ai cũng sợ. Sinh viên trong nước bí quá còn có thể vù về quê, gãi đầu gãi tai nã phụ huynh, còn nước Nga thì xa xôi hàng vạn dặm, biết kêu ai. Có những gia đình Việt Nam khá giả mỗi tháng gửi sang Nga cho con “vài tờ”. Nhưng đó chỉ là những trường hợp thật hiếm hoi. Tuyệt đại đa số sinh viên ta ở Nga đều phải nghĩ cách “tự cứu mình”.

Nhưng bằng cách nào?

ĐÀN KIẾN THA MỒI VÀ NHỮNG ÔNG CHỦ NHỎ

Người Việt ta ở Nga giờ năng động và thoáng hơn rất nhiều. Những ai đã từng ở Nga, nay quay lại đều có chung một nhận xét như vậy. Trước kia, “buôn bán” là một tội, có ghi thành văn bản rành rành trong Quy chế của Phòng quản lý Lưu học sinh. Còn bây giờ, sinh viên làm thêm (mà chủ yếu là đi buôn, hay gọi một cách văn hoa là “kinh doanh”) đã trở thành một hiện tượng phổ biến, “hợp hiến”, được tất cả công nhận. Bởi không buôn thì lấy gì mà sống?

Lê Anh, cô gái nhỏ nhắn nhà ở phố Tống Duy Tân (Hà Nội) là sinh viên trường ĐH Ngoại ngữ Maxcơva. Cô kể về công việc của mình: Bọn em (một nhóm bốn cô gái) phải ra chợ Lôkômôtip từ đêm hôm trước để xí chỗ. Nếu trời lạnh quá, sợ không chịu nổi, thì muộn lắm 4,5 giờ sáng cũng phải đi rồi. Bốn đứa thuê hai xe tắcxi, chất 8 bịch hàng lên. Trong đó chứa đầy áo gió, quần bò, áo len… Nếu là quần bò thì mỗi bịch phải nặng tới 50kg. Mỗi đứa hết một đô tiền tắcxi. Thuế chợ hết 10 đô/người. Đứng ngoài chợ đến tận tối mịt. Nếu không bị ăn cắp hàng, bị bọn “đầu đen” (những người Nga gốc Capcadơ) quịt tiền, bị những băng đầu gấu đến “xin đểu”… thì bọn em được khoảng từ 5 đến 10 đô một ngày. Có hôm còn được hơn. Một vài ngày đi chợ như vậy là đủ sống để đi học vài tuần. Nhưng mệt và sợ kinh khủng anh ạ. Hồi ở nhà em chỉ quanh quẩn nấu cơm, rửa bát. Có bao giờ phải ra đến chợ đâu. Nhưng đói thì đầu gối phải bò thôi.

Theo đà bung ra của kinh tế thị trường, ở Maxcơva khắp nơi ta thấy mọc lên những cái chợ giời: Lôkômôtip, Nôvôtreremuskin, Bukôvơ, Lugiơnhich… Người người đổ ra chợ. Trong cái dòng thác đó ta thấy không ít những cô gái, chàng trai Việt Nam như Lê Anh.

Họ đã đến đất nước này để trở thành những bác sĩ, kỹ sư. Nhưng cuộc sống bắt buộc họ phải làm những thương gia bất đắc dĩ. Tôi hình dung ra cảnh đứng trên cửa sổ cao nhìn xuống cổng “ốp” nơi có mấy cô bé Việt Nam tất tả lôi những bịch hàng to hơn người mình. Như những con kiến tha mồi cần mẫn, nặng nhọc. Chỉ có điều những con kiến bao giờ cũng quanh quẩn gần tổ của mình. Còn các cô gái này phải xa quê hàng vạn dặm.

Ký túc xá Arekhôvô (ở Maxcơva) tập trung tới dăm sáu trăm công nhân Việt Nam. Đây thực sự là một cái làng Việt Nam thu nhỏ. Bạn có thể mua bất cứ thứ gì: từ cuốn băng viđêô hải ngoại, tới mớ rau muống, gói mì chính… Bạn có thể ăn mọi món ăn Việt Nam: tiết canh, lòng lợn, nem cua bể, bún bò giò heo… Quán phở của H. khá nổi tiếng. 3 USD một bát. Cũng có tương ớt, tái gàu, tái nạm.

“Ông chủ” mặt mũi sáng sủa, còn trẻ măng, luôn tay thu tiền. Hỏi ra mới biết đó là một cựu sinh viên Bách khoa, quê ở thành phố Hồ Chí Minh. H. cho biết “bản quán” làm ăn cũng làm tạm. (“Mỗi tháng tiêu thụ tới hàng yến mì chính thì biết rồi đấy”) Nhưng “thuế má” (tiền thuê phòng) quá cao, lại bị sự hằm hè cạnh tranh dữ dội của mấy quán ở tầng trên, nên có lẽ sắp tới phải bỏ nghề. Mẹ H. ở quê nhà giá biết được con mình đi làm “dịch vụ ăn uống” chắc ngạc nhiên lắm. Vì hồi trước khi đi Nga, món duy nhất cậu biết làm là… trứng luộc. Đúng là “thời thế tạo anh hùng”.

Nhiều sinh viên khác thuê phòng ở “đôm 5” (cũ và mới), “ốp Búa Liềm”, “ốp Ruxtaveli” để bán hàng. Chủ yếu là quần áo mang từ Việt Nam sang. Giá thuê phòng ở những “trung tâm buôn bán” như thế này đắt kinh khủng. Xấp xỉ 4000 USD/tháng. Từng centimét vuông của căn phòng 18m² được tận dụng tối đa. Cao chất ngất đến tận trần là những bịch hàng. Người ta ăn, ngủ, tính tiền, học bài, nhớ nhà… đều ngay trên sàn nhà. Chủ yếu là bán buôn cho dân các nơi về. Những cô bé “cò con” như Lê Anh đã nói ở trên đừng hòng bén mảng. Sinh viên làm ăn nói chung đều có đầu óc nên cũng được. Nhưng nhiều khi vẫn thua lỗ đến cháy túi. Bán được vài chục bịch áo gió, tưởng lãi nhiều, nào ngờ tối kết toán mới thấy lỗ vài chục tờ. Hóa ra tiền lời không theo kịp với mức tăng của đồng đôla trên thị trường. Chỉ cần hai ba cú như thế là “sập tiệm”.

Nhìn chung, cảnh làm thêm của đa số sinh viên ta là thế. Bỏ sức lao động, đổ mồ hôi, sôi nước mắt. Cũng có đồng ra đồng vào, nhưng không thể gọi là khá giả được. Quan trọng nhất là giải quyết được câu hỏi Hămlet “Tồn tại hay không tồn tại”.

Nhưng cũng có những cá biệt. Xin kể hầu các bạn một trường hợp:

Chiếc xe BMW (giá xấp xỉ hai chục ngàn đô) đen trùi trũi như con cá mập từ từ dừng bánh trước cửa Nhà hàng Cửu Long. Anh tài xế người Nga to cao như hộ pháp lật đật nhảy xuống mở cửa. Ba người Việt bước xuống. Người đi trước đeo kính cận, da trắng xanh, dáng cao dong dỏng. Anh mặc bộ comlê bốn khuy cắt rất đẹp. cavát lụa có hoa xanh. Bằng vào thái độ ít nhiều khúm núm của những người đi cùng, có thể nhận ra “đẳng cấp” của anh. Đó là một trong những “ông chủ” mới nổi lên trong

Tên anh là C. Cách đây ba năm, C. vẫn còn là một cậu sinh viên đến cuối tháng hỏi vay tiền bạn bè để mua bánh mì. Còn bây giờ, C. có bao nhiêu tiền và đã làm những gì để giàu như thế? Để trả lời câu hỏi đó ta có thể viết một quyển tiểu thuyết ly kỳ dày mấy trăm trang. Chỉ nói một cách vắn tắt rằng C. là giám đốc của ba công ty, dưới trướng có hơn trăm nhân viên. Một tuần C. vẫn lên lớp hai, ba buổi (đang là nghiên cứu sinh mà). Thời gian còn lại C. điều hành cái cỗ máy của mình. Chàng trai 31 tuổi, chưa vợ này có hàng loạt nhà cửa, đất đai ở thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội. Những hợp đồng thầm lặng, không khoa trương của anh nhiều khi có giá trị chẳng kém gì so với hợp đồng giữa các xí nghiệp lớn ở Việt Nam.

Đọc đến đây, chắc có người sẽ hỏi: Suốt ngày lo kiếm tiền như vậy, thời gian đâu sinh viên dành cho học tập - cái mục đích chính để đại đa số sinh viên Việt Nam có mặt trên đất nước Nga xa xôi này?

NHỮNG CHỒI NỤ CỦA NIỀM TIN VÀ HY VỌNG

Một thực tế không thể phủ nhận là những năm gần đây do các biến động lớn về chính trị, kinh tế, xã hội nên chất lượng học tập của sinh viên ta tại Nga có giảm sút. Phòng Quản lý Lưu học sinh tại Maxcơva cho biết chỉ có khoảng 15% sinh viên đến lớp đều đặn.

Ngay như trường Tổng hợp Maxcơva mang tên Lômôlôxốp (đơn vị có tiếng về học tập) năm vừa rồi cũng chỉ đạt điểm trung bình 4,1. Con số học sinh đạt bằng đỏ cũng ngày càng hiếm hoi. Lẻ tẻ ở đâu đó có những hiện tượng tiêu cực như “mua thầy”, thuê người làm luận án hộ. Thậm chí có “ông chủ” còn dám ngang nhiên phát biểu: “Vài nghìn (đô) một cái bằng. Rẻ thôi, việc quái gì mà học!”

Nhưng phải khẳng định rằng mọi sự hỗn độn đều chỉ là tạm thời. Tất cả rồi sẽ phải trở về đúng chỗ của nó. Những thông tin về tình hình phát triển, ổn định từ nhà bay sang. Ngày càng có nhiều học sinh nhận thức được rằng thước đo duy nhất của mỗi con người vẫn là năng lực và kiến thức. Ta thấy có những sinh viên ngày đi chợ, tối về vẫn ôm sách lên thư viện học. Có rất nhiều sinh viên chủ động học thêm tin học, tiếng Anh thương mại. Bạn Dương (trường Tổng hợp Kiev) cho biết ngoài tấm bằng cử nhân văn học Nga ra, bạn đang học để lấy thêm một bằng nữa về luật. Và vượt lên tất cả những sự bon chen của một cuộc sống khó khăn, những tấm gương (hơi hiếm hoi) về học tập vẫn được cả cộng đồng ngưỡng mộ. Đinh Trúc Nam tốt nghiệp trường đại học Năng lượng Maxcơva. Năm nay, mới 30 tuổi, anh đã kịp trở thành tiến sĩ. Nước bạn cử anh làm trưởng phòng trong một Viện nghiên cứu an toàn hạt nhân. Nhiều trường đại học lớn ở Thụy Sĩ, Nhật… cũng mời anh sang giảng dạy. Cùng với nhiều tấm gương học giỏi khác như Lê Thị Hồng Vân, Lê Tự Quốc Thắng, Phạm Hữu Tiệp… anh là niềm tự hào của người Việt Nam tại Nga.

Và sự nỗ lực của bản thân sinh viên không thôi chưa đủ. Ta thấy gần đây không khí khuyến học đang được đẩy mạnh trong cộng đồng người Việt ở Nga. Quỹ hỗ trợ tài năng trẻ của trường Tổng hợp Maxcơva đã được thành lập. Nhiều sinh viên học giỏi, nghèo, được các công ty Việt Nam lớn đứng ra tài trợ, giới thiệu việc làm thêm để tăng thu nhập, rèn luyện thực tế công việc. Đó thực sự là những tín hiệu đáng mừng.

Nước Nga đang trải qua cơn sóng gió. Nhưng tin rằng rồi sẽ đến lúc bình yên trở lại, để chúng ta sau giờ học không phải kéo lê những bịch hàng ngoài chợ, mà sẽ thong dong dạo bước trên những con đường rợp bóng bạch dương.

Lê Phương

Xuân biển

Hôm ấy biển đẹp lắm! Đẹp như biển của một thời đã mất². Mặt trời xuống, như một cái nia màu đỏ da cam. Ở Rạch Giá, cũng như ở Hà Tiên, mới thấy được cảnh mặt trời xuống biển, khác với các thành phố ở bờ biển phía Đông. Bọn em, hàng chục đứa ngồi lặng ngắm cảnh huy hoàng ấy, đẹp như trong một giấc mơ.

Tôi được nghe những lời ấy trong một buổi chiều cuối năm ở tận thị xã Rạch Giá. Nắng rớt muộn, vàng óng ả như mật ong. Chỉ còn chưa tới một tuần nữa thôi, pháo Tết sẽ nổ ran khắp thị xã này. Cô sinh viên Hoài Biển, về quê ăn Tết chợt nhận ra tôi, phóng viên đang lang thang ở đền thờ cụ Nguyễn Trung Trực, mời về cho biết nhà. Nhà cô ở lộ-mới-mé-biển thuộc phường Vĩnh Thanh. Nhà không có người đi biển, chỉ chuyên chế biến cá khô.

Chiều xuống, gió biển se lạnh mang hơi nước ẩm mát. Hoài Biển lượm mớ khô mang ra đặt xuống kè đá đã để sẵn cái bếp than nhỏ. Đây là khô thiều, vàng rộm, trong veo như bằng nhựa điểm lấm tấm hạt tiêu. Khô ngân chỉ (ở Vũng Tàu gọi là khô cá chỉ vàng) mỏng, cứng cong. Khô đuối lạt và hăng. Miếng khô thiều nướng căng phồng, thơm nức cả mũi. Thịt khô ngọt, cay nhai hoài không đã.

Ngoài khơi xa, hải âu bay từng đàn, xám trắng. Xa hơn nữa, Hòn Tre (học trò ở Rạch Giá gọi là Hòn Rùa) nổi lên mặt biển giống hệt một chú rùa với cái đầu và chiếc mai tròn phía sau. Hoài Biển kể hồi nhỏ cô luôn mơ được vượt biển ra ngoài hòn đảo ấy. Khi ấy, nhà hàng xóm có hai chị em bé Thanh, bé Thảo thường qua chơi, gọi Biển bằng dì do có chút quan hệ họ hàng xa. Ba của hai bé mỗi lần đi biển về thường mang vỏ ốc, vỏ sò, rong biển về cho mấy cô bé chơi trò bán hàng. Một buổi tối, Thanh và Thảo qua báo ; “Dì, ngày mai tụi cháu dọn nhà… ra Hòn Rùa”. Ba cô bé suýt soát tuổi ôm nhau khóc rồi bịn rịn chia tay. Mười mấy năm qua, hai cô bé chẳng thấy về, dù Hoài Biển biết họ còn sống ở một xóm chài ngay cổ Rùa (Biết chắc như vậy vì đầu và mai rùa là núi nên không có người sinh sống). Từ ấy, Hoài Biển có thói quen ngồi nhìn ra biển. Những hôm trời quang mây tạnh, Hòn Rùa xanh um những cây cùng cỏ. Cô bé ngỡ thấy đôi nếp nhà tranh dưới rặng dừa. Giá Thanh, Thảo bỏ một bức thư, hay một mảnh sò, ốc ngũ sắc vào một cái chai nút kín. Biết đâu sóng sẽ đưa chai vào bờ, ngay dưới kè đá này…

Chỉ có bọt sóng và những mảnh lá đã úa tàn trôi dạt dưới chân tôi. Tôi kể cho Hoài Biển nghe về những bãi biển đẹp tôi từng qua: Phú Quốc, Vũng Tàu, Nha Trang, Sầm Sơn… Nhưng không nơi nào như biển Rạch Giá. Không có bãi tắm cát vàng. Biển chỉ đẹp khi trời trong. Ngoài ra, đó là trời mù, mây xám bàng bạc, những bãi bùn… nhưng tôi chưa thấy nơi nào học trò (các trường Vĩnh Thanh Vân, Huỳnh Tấn Đạt, Vĩnh Lạc) thích ra biển nhìn mặt trời lặn như ở đây.

- Hoài Biển, đó có phải là tên thật của em không?

Hoài Biển im lặng, môi hơi mỉm cười. Mắt em nhìn xa xăm. Mắt con gái miền biển thường có cái nhìn như vậy. Hoài Biển kể có một đêm Hăm chín Tết năm nào đó, Hoài Biển đi theo thuyền đánh cá ra biển. Bạn chài rọi đèn xuống mặt nước dụ bầy cá tụ đến. Mỗi lần lưới lên, lượng cá nhiều đến không ngờ. Thuyền lướt vào bờ đã nghe tiếng pháo đốt lẻ tẻ. Bếp lửa của những nhà ven biển nấu bánh tét, bánh ít đỏ lập lòe. Một cảm xúc tha thiết chợt dâng lên. Từ đó, cái tên Hoài Biển được cô bé ký dưới những bài thơ. Và hình như trong thơ của cô luôn có bóng dáng của thuyền, mặt trời, sóng và những hòn đảo ngoài khơi xa…

Đêm xuống mang đến vẻ hoang sơ một góc biển. Tôi ra về sau khi chúc Hoài Biển ăn một cái Tết vui giữa quê nhà đầm ấm. Ra giêng, cô cũng trở về thành phố. Rồi lại hoài biển, mỗi khi nhìn mặt trời xuống khuất sau những dãy nhà tầng. Hình như tiếng sóng vỗ không bao giờ dứt trong lòng cô bé quê xứ Kiên Giang.

Bài và ảnh: PHẠM CÔNG LUẬN

Thú chơi chữ trong câu đối

Không phải chỉ có dân tộc ta biết chơi chữ. Phương Đông, phương Tây đều có những mẩu chuyện thú vị về những trò chơi chữ của họ. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh điểm này: người Việt Nam ta từ xưa đến nay đều rất sính và rất thiện nghệ trong các cách chơi chữ, do có những đặc điểm riêng về ngôn ngữ như tính đơn âm, ngôn ngữ giàu thanh điệu.

Nguyễn Khuyến có kiểu chơi chữ bằng cách dựa vào những câu có sẵn của đối tượng rồi giải thích theo một nghĩa khác hẳn, nhằm mục đích “lật tẩy” cái thói đạo đức giả của bọn quan trường.

Có trường hợp ông dùng từ đa nghĩa nhưng chủ yếu để người xem hiểu theo cái nghĩa tục như đôi câu đối mừng một mụ “me tây” lăng loàn mà lại được triều đình Huế ban tặng “Tiết hạnh khả phong”.

Bốn chữ vinh phong HÀM cụ lớn

Nghìn năm danh giá CỦA bà to³

Cũng theo kiểu chơi chữ, ông đã viết nên nhiều đối câu đối tài tình đến nay còn truyền tụng:

Giàu làm KÉP, hẹp làm đơn, TỐNG TÁNG cho yên hồn PHÁCH mẹ

Cá kể ĐẦU, rau kể mớ, TÌNH TANG thêm tủi phận ĐÀN con!

(Ả Đào khóc mẹ)

Thiếp kể từ lá THẮM se duyên, khi vận TÍA lúc cơn ĐEN, ĐIỀU dại ĐIỀU khôn nhờ bố ĐỎ.

Chàng ở dưới suối VÀNG nghĩ lại, vợ má HỒNG, con răng TRẮNG, TÍM gan TÍM ruột với trời XANH!

(Vợ thợ nhuộm khóc chồng)

Tứ mùa BÁT TIẾT CANH chung thủy

Ngạn liễu ĐÔI BỒ DỤC điểm trang⁴

(Dán cửa nhà hàng thịt lợn)

Những thí dụ về cách chơi chữ trong những vế thách đối dân gian có thể kể hàng giờ không hết. Khi là vận dụng triệt để những từ đồng âm khác nghĩa:

Lên phố MÍA gặp cô hàng MẬT tay cầm KẸO lại hỏi thăm ĐƯỜNG

Trời mưa đất THỊT trơn như MỠ, DÒ đến hàng NEM, CHẢ muốn ăn

Cha con thầy thuốc về quê, gánh một gánh HỒI HƯƠNG, PHỤ TỬ

Trọng tài trọng tài vận động viên, vận động viên động viên trọng tài.

- Vợ cả, vợ hai, hai vợ đều là vợ cả

Khi dùng đảo từ:

- Cụ giáo làm giáo cụ⁵

Khi nói lái:

- Nhà trường nhường trà, nhường cả hoa, nhòa cả hương nhờ lương hưu lưu hương

để đối với:

- Thầy giáo tháo giầy, tháo cả ủng thủng cả áo lấy giáo án dán áo⁶

Khi ghép một chữ nôm với một chữ Hán cùng nghĩa:

Không/ vô// trong/ nội// nhớ/ hoài⁷

Khi ghép một chữ ta với một chữ Pháp:

Cứng đơ hai cẳng

để đối với:

Còi huýt tám giờ⁸

Lắt léo hơn nữa là vừa dựa vào từ đồng âm khác nghĩa vừa làm thành bài toán trong vế thách đối:

Ba ba đã chín (3 x 3 = 9)

Và có người cũng đã đối được bằng cách mượn từ tiếng Pháp:

Cát cát thành xe (4 x 4 = 16)⁹

Các cách chơi chữ của ta thật vô cùng phong phú! Chơi chữ đúng là một trò thông minh, nhiều khi đạt được những hiệu quả bất ngờ. Trong câu đối, nhờ lối chơi chữ mà “gài độ” khiến đối phương phải lao đao “đối đối nan”.

PHÙNG QUỐC THỤY

(nguyên giảng viên văn học Nhạc viện Hà Nội)

Màu lá dâu non

Truyện ngắn của Nguyễn Lộc An

Phấn mỉm cười, đưa tay vén tóc mai nghiêng tai lắng nghe tiếng cười từ bên kia đồi dâu vẳng sang. Tiếng cười tràn vang nhựa sống gieo vào lòng cô gái một niềm vui khôn tả. Và thế là, bao giờ cũng thế, dù lòng buồn hay vui, môi cô cũng tự nhiên nở một nụ cười. Phấn nghĩ rằng, cho đến ngày da mồi tóc bạc cô cũng không quên giọng cười của Tịnh, chắc là ngay phút nhắm mắt xuôi tay mình vẫn sẽ thấy đôi mắt Tịnh vừa hát vừa cười:

Buổi sáng không có em

Anh nhủ thầm: buổi trưa em sẽ có

Buổi trưa em không có

Anh lầm thầm: buổi tối sẽ có em

Năm ngoái Phấn mười tám tuổi, cô ra phố Đà Nẵng lần đầu tiên với Biển. Hai đứa lang thang rồi lạc giữa chợ trời. Đôi mắt tròn xoe đen lay láy của Biển đã rân rấn nước mắt. Chính vào lúc đó, Biển nghe được, ở một góc phố, tiếng cười tràn vang sức sống, y hệt giọng cười này. Họ mừng rỡ tìm đến và đã gặp đúng Tịnh. Tịnh lấy chiếc mũ vải trên đầu đưa cho Biển, tươi cười bằng giọng đùa cợt:

- Vì danh dự cả làng Nghĩa, xin lau giùm những hạt sương long lanh cành lá, lẹ lên giùm công chúa mít ướt ơi.

Biển liệng chiếc mũ xuống đường, vừa cười vừa vùng vằng bỏ đi. Tịnh bước nhanh theo, và họ với nhau từ đó.

Phấn bỏ những bụi dâu hái dở, mang oi (giỏ đựng dâu), leo lên đỉnh đồi. Cô tìm một lùm dâu rậm đứng hái, ở đây cô không chỉ nghe tiếng cười vạm vỡ mà còn thấy cả thân hình lực lưỡng của Tịnh nữa.

Dưới chân đồi giữa hai oi dâu đầy, Tịnh chỉ đứng một chân, chân kia co lên, bàn tay phải trên lồng ngực, tay trái duỗi dài như đang ôm cây đàn ghi-ta. Ngửa mặt lên trời, Tịnh nheo mắt, hát:

Chiều nay gánh dâu về nếu mà em chưa nấu cơm

Anh sẽ quẳng oi dâu và anh lăn vô bếp

Anh không đánh em đâu, anh chỉ đánh hũ nếp

Sao độ này anh cứ muốn ăn xôi…

Đứng trước Tịnh, Hân vung cao hai tay chém lịa lịa, chân đạp sàn sạt xuống chiếc nón cời. Ở Hân chỉ có hàm răng sún là đẹp. Cậu toe toét cười, hát theo:

Anh chẳng la em mô, anh chỉ la bầu đường

Răng mà kỳ ni anh thấy thèm cháo ngọt thường thường

Anh chẳng la chi mô, anh chỉ leo lên giường

Răng mà kỳ ni anh cứ thèm ngủ trường trường.

Tịnh cười ha hả, hàm răng trắng tinh lóa nắng.

Trong làng, chẳng có thằng con trai nào địch nổi với Tịnh. Hắn đẹp trai đến mức không ai thèm ghen với hắn. Mỗi khi hắn mỉm cười bọn trai làng nhìn nhau lắc đầu, còn các cô gái thì ngoảnh mặt quay lơ.

Mười lăm, mười sáu tuổi. Tịnh đã theo chú bác lên nguồn Khe Hoa, Đại Sơn đốn củi kết bè, ngày đêm lênh đênh sông nước Vu Gia. Từ dạo đó hắn mỗi ngày mỗi vạm vỡ ra ngó thấy. Hắn lớn nhanh như măng. Hắn đẹp nhanh như hoa. Càng lớn càng đẹp. Càng đẹp càng khỏe. Bây giờ, trong làng chỉ có mỗi một mình Tịnh vác nổi cái cối đá cổ lỗ nhà ông Cửu Hồi, chỉ có mỗi một hắn gánh hai vai hai đôi dâu cái, vừa chạy vừa cười. Trên đời, Tịnh thèm hai thứ: được lao động thật nặng và được hát thật to. Giữa hai vụ màu, hết những ngày tằm ăn lên, hở một vài ngày là Tịnh cầm rựa lên nguồn. Rồi ít hôm sau, cả làng Nghĩa thấy hắn đứng chống nạnh trên bè củi dài mấy chục sải, giữa sông Vu Gia, hát tướng lên:

Ai bảo chúng mình ham giàu

Anh nói họ rằng: không phải!

Ông Cửu Hồi thấy thế, nói với bọn trai làng:

- Hắn nơm hết gái đẹp của chúng mi cũng phải, chúng mi chẳng bằng gót chân hắn mà kiện tụng cái nỗi gì? Nghe lời tao, thằng nào rồi cũng có vợ hết. Thằng Tịnh hắn khỏe đẹp như Thạch Sanh là vì răng chúng mi biết không? Đó là nhờ hắn thường xuyên lên nguồn đốn củi, xuống sông kết bè, trong người hắn hội đủ âm dương, ngũ hành, sơn thủy. Đây này, mỗi khi hắn cầm rựa là coi như hắn cầm kim, đốn củi là mộc, dầm mưa là thủy, tới bữa tự nấu lấy mà ăn là hỏa, tối ngủ đất là thổ. Rồi kết bè xuống sông, trên nắng là dương, dưới nước là âm. Lại nữa, lên núi là thăng sơn, xuống sông là trầm thủy. Đã từ âm dương, ngũ hành, sơn thủy, như rứa bảo răng hắn không khỏe như gấu được.

Tịnh thích ứng khẩu hát thật to những lời ca vui nhộn, vừa làm việc vừa hát, những lời ca về tình yêu và quê hương. Hân thường khen rằng nhạc của Tịnh giàu tiết tấu, giai điệu phong phú nhất nhì thế giới. Còn Tịnh, Tịnh cho rằng Hân có đôi tai sành nhạc nhất làng Nghĩa.

Trên đỉnh đồi dâu, Phấn nghe tiếng hát tiếng cười của Tịnh thật rõ. Cô nghĩ, dù lạc loài chân trời góc bể nào, hễ nghe giọng cười nào như giọng cười này là cô cứ tìm đến, thế nào cũng sẽ gặp Tịnh.

Bất chợt, Phấn dừng tay, lặng người nghe:

- Này Tịnh, sắp đông không lẽ lại lên nguồn đốt than. Cưới con Biển lẹ lẹ lên cho rồi.

- Mẹ cha là biển là trời, con đâu dám cãi lại lời mẹ cha. Bà già đặt đâu tau ngồi đó, mà ông Cửu Hồi coi tướng tau cực, chưa sướng được đâu…

- Chà, chà, nói dóc cho lắm. Giả tỉ bà già biểu mi ở giá mi có chịu không? Mi chịu thì tau lạy mấy lạy liền!

- Tau biểu đặt đâu tau ngồi đó, chớ còn bắt đứng hoài, mỏi chân chịu chi thấu.

Nhà Biển gần nhà Phấn, cách nhau một bờ tre. Nếu Phấn chọn vợ cho Tịnh, Phấn cũng sẽ chọn Biển. Bởi vì, Phấn chưa gặp ai đẹp như Biển cả. Cô cứ thích ngắm đôi mắt luôn mở tròn xoe, trong leo lẻo của Biển. Đôi mắt của một tâm hồn yên tĩnh, vô tư và tốt tính vô ngần. Biển còn có mái tóc đen lánh như trầm, ôm đầy cả một vòng tay.

Mải nghĩ về người bạn gái, Phấn không biết Hân đã đến sau lưng cô tự bao giờ. Hắn đang vít một nhành dâu xuống miệng lẩm bẩm:

- Dâu trên này tốt quá, rứa mà không biết…

Nghe cái giọng nói nhỏ nhẹ của Hân, cô không khỏi mỉm cười. Phấn tính chọc hắn một câu nhưng bắt gặp ánh mắt hắn nhìn, cô lại thôi. Phấn nhìn xuống chân đồi dưới ấy, Tịnh đứng trông lên.

Một nỗi buồn dâng dâng trong lòng Phấn, cô lững thững đi dần xuống chân đồi.

Tịnh cầm một lá dâu non mượt mà, soi trước nắng nói với Phấn:

- Phấn ngó tuyệt chưa? Người ta có nhuộm được màu vải này không Phấn?

- Cũng chẳng biết nữa.

Mãi một lúc lâu cô mới trả lời.

- Tịnh cũng chưa thấy người con gái nào mặc áo màu ni nữa, Phấn có công nhận màu xanh này đẹp quá không? Mà sao thấy nó gần gũi với quê làng mình.

Phấn chỉ biết cắm cúi hái dâu, trông qua vành nón, cô biết Tịnh vẫn đang ở phía trước mình.

- Phấn biết hái dâu từ hồi còn nằm nôi phải không? Biển hái cũng nhanh. Đã bao giờ Phấn với Biển hái thi chưa? Làng mình có bãi dâu này thì thiệt là đại phước, bữa nào chúng mình tổ chức thi hái dâu cho vui. Phấn biết không, bọn con trai tứ xứ mê con gái làng mình lắm đó. Mà… Tịnh mỉm cười, phô hàm răng trắng tinh, đều tăm tắp - mà thôi, Phấn đừng có lấy chồng xứ xa, Phấn đi cả làng mình buồn lắm đó. Với lại, Phấn đi rồi không chừng con gái làng mình hư hết…

Phấn hồi hộp ngước lên. Cô thấy Tịnh cười rất tươi nhưng không hề có ý đùa, mắt Tịnh như gửi gắm một niềm tâm sự. Tuy thế, cô cũng nói:

- Anh nói chọc tôi đó à?

- Không. Tịnh nói thật, Tịnh lo là… làng mình là làng tơ tằm, các cô gái làng mình ngày đội nón hái dâu, đêm về thức thật khuya ươm tơ kéo sợi. Rứa mà, Phấn có để ý không, mỗi khi may được áo vải ngoại các cô lấy làm tự hào, lại còn xấu hổ khi mặc áo vải tơ tằm, còn Phấn thì khác, mình rất phục Phấn… Phấn mà đi xa, các cô gái đó mất một tấm gương soi. Tịnh nói thật, mỗi khi gặp, thấy Phấn mặc vải mình dệt, Tịnh thấy tự hào cho làng Nghĩa ghê lắm.

Phấn không nói không rằng, cô lững thững xuống chân đồi. Phấn ngồi dưới bóng hàng dâu, đưa tay chấm nước mắt.

Trên đỉnh đồi lại tràn vang tiếng hát của Tịnh:

Buổi sáng không có em

Anh nhủ thầm: Buổi trưa em sẽ có…

Phấn lắng nghe, không có giọng của Hân chỉ một mình Tịnh hát.

*

*          *

- Được không? Phấn thấy màu này được không?

- Biển y hệt bông hồng đỏ. Mình cũng mê huống hồ là… Tịnh.

Biển trề môi vùng vằng bỏ đi, chiếc oi dâu lắc la lắc lẻo trên lưng. Phấn đứng bên ngưỡng cửa trông theo. Giữa hai bờ dâu xanh, bừng lên một màu hồng tía. Mấy lần Phấn toan cất lời gọi, rồi lại thôi. Cho mãi đến lúc Biển sắp khuất vào rặng dâu cuối đồi Phấn mới gọi theo. Cô chạy đến sát bên bạn, ép bàn tay lên ngực, nơi trái tim cô nhói lên vì đập vội.

- Biển này, về thay áo khác đi, ai đời… Biển không thấy là… hái dâu mà Biển mặc áo này… Mình không khen đâu, thật đó, Biển biết không…

Biển nheo mắt tuyệt đẹp nhìn Phấn:

- Làm như người yêu của họ không bằng! Họ thèm cần Phấn khen đâu.

Cô cười khanh khách, tung tăng đi thẳng, Phấn chồm theo, níu tay áo bạn, nói thật khẽ:

- Biển! Tịnh… Tịnh cũng không khen đâu.

Ở chân trời đông, những đám mây chuyển từ màu lục nhạt sang màu hồng, những tia nắng đầu tiên quét lên nền trời những vòng cung màu lửa. Từ trong bờ tre - cái đường ranh màu xanh giữa làng Nghĩa với vùng đồi dâu - vẳng ra tiếng cười tràn căng của Tịnh và tiếng hát Tịnh cất lên:

Mờ sáng anh còn hái dâu

Đêm khuya em còn kéo sợi

Ai bảo chúng mình ham giàu

Anh nói họ rằng: không phải!

Nếu anh chỉ nghĩ đến em

Và em chỉ lo cho anh

Cuộc đời thật là nhàn rỗi

Một ngày anh ngủ hai đêm

Một đêm em ngủ hai giấc

Sở dĩ chúng mình tất bật

Vì đời ngoài anh, ngoài em

Hân hát họa theo, bài La bầu đường:

Anh chẳng la em mô, anh chỉ la bầu đường

Răng mà kỳ ni anh thấy thèm cháo ngọt thường thường.

Phấn kéo Biển chạy sâu vào đồi dâu, cởi áo Phấn mặc, tấm vải tơ tằm sờn cũ của mình cho Biển, rồi cô mặc chiếc áo mới màu hồng tía của bạn.

Khi trở ra, Phấn gặp Tịnh ở chân đồi dâu. Cô lí nhí chào một câu ngớ ngẩn, tránh cái nhìn của Tịnh, đi như chạy vào làng.

Vào gần đến bờ tre, Phấn ngoái đầu trông lại, Tịnh và Hân không hát, không cười, đang đứng trông theo cô.

Phấn vấp vào bụi cỏ chân chim, ngã sóng soài. Cô cắn môi, rồi òa lên nức nở…

N.L.A

(Quảng Nam - Đà Nẵng)

Thùy Dung - Mùa xuân vẫn đi cùng

Thùy Dung là sinh viên năm thứ ba Khoa Pianô Nhạc viện Hà Nội. Nhưng những người yêu âm nhạc lại biết đến cô nhiều hơn như một nữ ca sĩ trẻ có giọng hát truyền cảm, giàu nhạc điệu.

Mới qua mùa đông, những ngọn cỏ ngoài sân bóng xác xơ. Dung chỉ tay ra sân: Anh có tin không? Cách đây dăm bảy năm em vẫn còn đá bóng với bọn con trai trên cái sân này đấy. Đứa nào chạy nhanh hơn, em túm cái đỉa quần lại. Có mà chạy đằng giời! Đá cầu cũng một cây. Thậm chí còn dám đấu tay đôi với con trai, bên nào thua “thông cống” nữa… Nói xong Dung cười như nắc nẻ.

Quả thật, có nhắm mắt lại tôi không thể hình dung ra một Thùy Dung nghịch ngợm như thế. Tôi đã quen với hình ảnh cô qua váy áo thướt tha, tay chạy trên những phím đàn đen trắng, hát những bài tình ca thật mượt mà. Tuy còn rất trẻ nhưng cái tên Thùy Dung chạy trên băng rôn đã là một đảm bảo khá chắc chắn cho thành công của các chương trình ca nhạc. Năm ngoái, khi ngôi sao nhạc nhẹ Pháp Goldman sang Việt Nam biểu diễn, Thùy Dung là ca sĩ duy nhất của chúng ta được mời hát cùng. Đó cũng là một kỷ niệm đẹp. Lần đầu tiên Thùy Dung hát trước 10.000 khán giả. Trấn tĩnh rất nhanh sau ít phút bị ngợp, cô đã song ca thành công với Goldman bài hát Pháp dịu dàng “Cũng như em”.

Thùy Dung còn được tiếp xúc với một ngôi sao nữa, còn nổi tiếng hơn anh chàng người Pháp nhiều, đó là Vua nhạc Rock - Michael Jackson. Nhưng tất nhiên chỉ với tư cách một… khán giả. Tháng 8 vừa rồi, cùng với ca sĩ Mỹ Hạnh và ban nhạc “Phương Đông”, Dung đã sang biểu diễn ở Nga. Đúng dịp đó, Michael cũng sang Nga biểu diễn. Tuy vé rất đắt (hạng bét là 40USD), cô vẫn cứ quyết tâm đi xem bằng được. Và cùng với 100.000 người hâm mộ Michael, trong mưa gió sụt sùi, cô đã đứng chờ suốt ba tiếng đồng hồ cho đến khi “ông hoàng” đỏng đảnh đó xuất hiện.

Chuyến đi Nga đã làm Dung không còn thời gian chuẩn bị cho cuộc thi “Âm nhạc Quốc gia Mùa thu lần thứ hai”. Cô chỉ đến Nhà hát lớn để cổ vũ cho một người bạn.

Cô đã phát khóc lên khi người bạn đó chơi sai một lỗi ở vòng hai. Và sau ba vòng thi, khi cuối cùng bạn mình vẫn đoạt giải nhất, Thùy Dung là người đầu tiên đã chạy băng lên sân khấu tặng hoa. Ai bảo những người nổi tiếng không hết mình với bạn bè?

Đầu năm nay, Dung được mời hát trong bộ phim “Em còn nhớ hay em đã quên”. Nghe đồn rằng sau khi xem bộ phim này, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nói “Từ lâu lắm rồi, sau Khánh Ly, tôi mới gặp một người hát nhạc của mình ưng ý thế”. Còn Dung nghĩ gì? “Nếu quả thật như vậy thì đúng là một hạnh phúc lớn. Em thì cho rằng mình vẫn cần phải luyện nhiều, vẫn có thể hát hay hơn như thế”. Luôn thẳng thắn đó cũng là một nét tính cách của Dung.

Cho đến nay đã là năm thứ mười ba Dung gắn bó với Nhạc viện. Kỷ niệm với trường thì nói bao giờ cho hết. Những lần không thuộc bài. Cái cửa sổ tầng ba mùa đông gió kêu hun hút, ngồi chơi đàn mà cóng cả tay. Những ca khúc đầu tiên chập chững viết về trường. Những tràng cười như pháo Tết với lũ bạn nghịch ngợm chẳng giống sinh viên Nhạc viện chút nào… Mơ ước của Dung, đó là được tiếp tục học trên đại học, rồi được ở lại trường giảng dạy, gắn bó với Nhạc viện mãi mãi.

Mười bảy tuổi đã đoạt giải ba cuộc thi Âm nhạc Quốc gia Mùa thu lần thứ nhất (1990). Mười tám tuổi, giải nhì đơn ca toàn quốc. Năm nay, mới hai mươi đã là một ca sĩ nổi tiếng. Bắt đầu sớm vậy, Dung có bao giờ sợ mình sẽ sớm “phôi phai” không? Dung tâm sự rằng mình sợ nhất điều đó, và sẽ giằng giật, sẽ làm tất cả để điều đó đừng đến. Phải chẳng vì thế cô và các bạn đã đặt tên cho ban nhạc của mình là “The time” (Thời gian)?

Sống mạnh mẽ, tự tin. Luôn gắng cho mỗi ngày của mình đầy ắp công việc và niềm vui. Bây giờ mà nghĩ đến “thời gian” thì hãy còn là quá sớm. Đối với Dung, tất cả mới bắt đầu. Kể cả tình yêu. Có một người hâm mộ hỏi cô: “Bạn đã có người yêu chưa?” Thùy Dung lúc lắc đầu rất nghịch: “Dìu dìu dìu diu, ô hố! Dìu dìu dìu diu, ố hồ”.¹⁰

Một cơn gió mùa xuân nhẹ nhàng lướt qua làm rơi vài chiếc lá trên hàng cây trong sân Nhạc viện. Thùy Dung đi lên lớp, chiếc lá đậu trên vai.

Lê Phương

Thơ tình cho thuở giảng đường

Một thoáng Long An

Phanxipăng

Chỉ mới một lần chơi thị xã

Trái tim anh đã nhảy tango

Chao ôi mắt bé Gò Đen quá

Say ngất đời anh, lịm cả thơ!

Sao bé nghĩ rằng anh hư cấu?

Muốn đến Tân An phải qua cầu

Muốn đến lòng nhau à ơi cởi áo

Áo tình mình vắt nhịp ca dao.

Giờ đây mãi nhớ ai… ai nhớ…

Đêm đêm bè vọng cổ, ai đàn?

Đêm đêm có một chàng lãng tử

Cứ nằm nghẹo cổ mớ Long An!

Nói với anh

Đương Huyền Phương

(Khoa Báo Chí ĐH Tuyên Giáo)

Xin anh cứ để mặc em

Được vẹn nguyên với cơn mưa ngày ấy

Thăm thẳm trời sao rực cháy

Hạ một mình thắp nhớ đến tàn đêm

Xin anh cứ để mặc em

Tháng sáu trời mưa mình em ướt áo

Câu thơ tình như loài hoa bờ giậu

Lặng lẽ sáng sau cơn mưa…

Xin đừng chạm vào

Xanh biếc một mùa thơ

Nơi ấy mây

là em

thời Mười sáu

Hoa cỏ may

Bông còn tươi, bông đã héo

Vẫn xin được nguyên lành

Đừng chạm vào tha thiết cũ,

Không đề

Bảo Hương

(Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh)

Rồi mai này anh sẽ quên em

Cô gái gái nhỏ thương anh nhiều biết mấy

Trước mặt anh em kiêu kỳ là vậy

Để đêm về nước mắt ướt nhòe mi

Rồi mai này, khi đã chia ly

Tên em sẽ chìm vào trăm ngàn tên khác

Như một vật dư thừa anh vô tình đánh mất

(Trong cuộc đời chẳng thiếu sự lỡ tay!)

Rồi mai này, ừ, mai này đây

Sẽ có một người nâng cho em từng bước

Dạy em biết đặt niềm tin vào phía trước

Vào con người, vào sức mạnh tình yêu

Người ấy dù mạnh mẽ đến bao nhiêu

Dù biết nhịn, biết chiều, biết nâng khi em ngã

Dù người ấy - sau này - biết làm tất cả

Em vẫn chẳng quên rằng - đó không phải nhé anh!

Một chiều chờ đợi

Đặng Hấn

Hai giờ chưa thấy em sang

- Giữa trưa trời nắng chang chang ấy mà!

Ba giờ chưa thấy em qua

- Đâu rảnh việc nhà mà bỏ đi chơi!

Bốn giờ vẫn bặt tăm hơi

- Ôi dào, không đến thì thôi, chả cần!

Bốn giờ rưỡi thấy phân vân

Lá rơi cũng tưởng bước chân em vào

Năm giờ

không đến thật sao?

Lòng dạ cồn cào, đóng cửa anh… sang!

Chú mèo tinh quái của nàng

Truyện ngắn của Lê Đức Dương

Bà chủ nhà dẫn tôi leo lên chiếc thang gỗ hẹp dốc đứng để tới căn phòng gỗ nhỏ. Căn phòng tôi thuê trong suốt thời gian học ở thành phố này.

- Cậu ở đây. Chịu khó dọn dẹp chút đỉnh là được thôi.

Bà chủ đẩy cửa chỉ vào căn phòng bụi bặm và váng nhện, chứng tỏ chủ nó đã lâu rồi chưa bước chân lên đây. Giọng nủa giới thiệu nửa kẻ cả, bà chép miệng:

- Cái thằng nhà tôi nó cũng như cậu mà sao bướng bỉnh quá, thích làm rồi không ở, bỏ đi làm ăn xa chẳng chịu học hành giỏi giang như cậu.

Tôi phủi sơ bụi trên giát giường, để ba lô hành lý xuống:

- Dạ được! Bác để con dọn dẹp cho…

Trong lúc chờ bà chủ xuống lấy chổi, tôi đi quanh “căn phòng hộp diêm” mà mình sẽ làm chủ như một con gấu mới bị nhốt chuồng. Căn phòng ốp gỗ vân dày, trên tường còn đính đôi ba bức tranh tài tử điện ảnh Hollywood ố vàng và bức ảnh gã đàn ông kênh đời đang nhếch mép ngậm điếu thuốc Marlboro dài ngoẵng. Nhìn mấy bức ảnh chứng tỏ chủ nhân của nó cũng là một tay chơi không phải vừa. Nhưng cái mà tôi quan tâm nhất là chiếc bàn nhỏ ở góc phòng đang rên lên vì lũ mọt đang làm tiệc trong đó. Đấm mấy cái thử, thấy cũng có thể dùng được nếu đừng vô ý ghếch mông ngồi chơi. Cái đáng giá nhất nữa là chiếc giường sắt cá nhân có bộ giát bụi mù, nơi mà tôi có thể ngả lưng nghiến ngấu mấy cuốn tiểu thuyết “ném vỡ đầu” mượn của thư viện.

Bà chủ bước lên, tay cầm chiếc chối và mớ giẻ lau. Tôi cầm lấy:

- Bác để con làm, con chỉ xin nhờ bác mua giùm con chiếc chiếu cá nhân là đủ…

Bà chủ lắc đầu:

- Cần gì mua, nhà tôi còn chiếc chiếu mới chưa dùng để tôi cho cậu. Để tôi lấy cho…

- Vâng, con cảm ơn bác!

Tôi cảm động trước sự chân tình của bà chủ nhà tốt bụng. Và chắc có lẽ vì thế trong lúc dọn dẹp phòng tôi không nỡ lột mấy bức ảnh cũ của con trai bà dán trên tường. Có chăng tôi chỉ kê lại chiếc bàn ra gần cửa sổ để hứng được nhiều ánh sáng mà thôi. Qua khung cửa sổ nhỏ, tôi nhìn bầu trời mùa thu phơn phớt xanh, điểm xuyết những dải mây trắng như bọt biển. Và xa hơn, qua một mái ngói mốc rêu xám thấp tè nhô lên một nhà lầu xinh như một căn hộ xứ Âu với ban công uốn vòng thấp thoáng mấy vồng hoa cúc nở vàng.

- Chiếu đây cậu! - Tôi giật mình vì bà chủ ôm tấm chiếu tiến tới chiếc giường cá nhân. - Cậu cứ nghỉ cho đỡ mệt, tí xuống tắm rửa rồi ăn cơm với gia đình tôi cho vui. Thằng cu Tèo nó khoái cậu lắm, nhưng tôi không cho lên đây vì nó nghịch lắm.

- Ồ không sao đâu bác, có gì con kèm nó học cho.

- Vâng, cảm ơn cậu nhiều, thôi tôi xuống.

Bà chủ bước xuống, tôi ngả ầm lên chiếc giường khoan khoái như ở nhà mình. Nằm đọc mấy tờ báo tôi bỗng nghe tiếng bà chủ mời xuống ăn cơm. Chà! Thật là ngại, tôi liền thoái thác bằng việc chưa đói để đỡ đi sự lạm dụng quá đáng.

Tưởng thế là xong ai dè một đỗi sau bà chủ bưng lên cà mèn cơm, canh, cá chiên vàng nhức mũi thơm.

- Cậu ngại thì thôi, cứ ở đây ăn cơm.

Thế là tôi phải cám ơn rối rít và đành đi tắm cho mát để ăn bữa cơm nghĩa tình gia chủ dành cho.

Tắm xong, thì quả là bụng đói cồn cào như hàng đàn kiến xung trận. Tôi hăm hở về phòng. Vừa đẩy cửa bước vào thì giật bắn mình vì một bóng trắng lao vụt qua cửa sổ để lại trên bàn tô cơm chỏng gọng với cái đĩa cá chiên đã biến mất con cá thơm lừng lúc nãy. Tôi lao vụt ra cửa sổ để nuốt nước bọt nhìn kẻ mới đột nhập: một con mèo trắng như bông tuyết. Và láu cá làm sao khi đang ngồi điềm nhiên liếm cái mép đầy mỡ, vẻ mãn nguyện của tên ăn cướp thoát vòng nguy hiểm. Tôi gầm lên bất lực: “Hừm! Mày đến thăm tao như thế hả đồ láu cá?”

Đáp lại, gã mèo vẫn điềm nhiên ngồi liếm mép trên mái nhà xa làm kẻ mất của tức sùi bọt mép: “Được! Nhớ đấy con ạ, ông sẽ cho mày biết lễ độ!”

Tôi hậm hực quay lại, ngồi nhá cơm trước con mắt kênh đời của tên hút thuốc Marlboro đang nhả khói trên tường, hắn chế giễu kẻ thua trí một con mèo?

Mới đến, chưa làm thân được với ai thì gặp tên ăn trộm họ miu làm tôi thấy tức anh ách.

Và chưa kịp nện cho nó cú nào, gã mèo khốn ấy lại chơi tôi một vố đau hơn cú đầu. Chả là vốn tính mơ mộng yêu thiên nhiên, sinh vật, tôi trồng ở cửa sổ phòng một cụm tóc tiên cho rung rinh màu xanh trước mặt và tìm được ở góc phòng một bóng đèn to như quả bầu bị rụng tóc tôi bỏ cả tiếng cưa cắt làm bình nuôi chú cá đuôi vàng biếc như ráng chiều. Vừa thả được mấy ngày, con cá tôi nuôi chưa ăn hết số cung quăng thì một buổi đi học về thấy bình cá trong veo, con cá biến mất. Thủ phạm sau khi khoắng, ngoạm con cá quí để lại vết chân lấm tấm như lá me mốc: gã mèo! Tôi điên lên vì cú chơi quá đau mới này. Nhìn sang mái nhà bên thấy gã đang cuộn tròn mớ bông ngủ ngon lành. Thằng láu cá! Và tôi quyết định phải cho gã mèo gian hùng này nếm đòn. Tôi tính không thể bắt được gã để nện, chỉ còn nước đánh từ xa. Tôi xuống xin thằng cu Tèo nắm dây chun bện chiếc ná bắn sỏi. Tôi sẽ bắn cho gã nảy đom đóm mắt!

Và thế là như trên lô cốt, tôi rình của sổ nạp đạn chờ gã mèo bợm ấy ra mái nhà hóng mát là bắn liền. Ấy thế mà khi tôi hăm hở rình thì gã biến đi đâu, chẳng như mấy bữa gã “đánh quả”.

Cho đến một buổi chiều tôi đang ngồi học bài trước cửa sổ thấy tiếng “ngao” xa xa, theo phản xạ, tôi chụp ngay cây giàn thun hườm chờ tên đại bợm. Tôi nhướng mắt nhìn ra… nhưng kìa, phía ban công vàng rực rỡ hoa cúc kia, gã mèo - mục tiêu mấy bữa nay của tôi đang nằm trên tay một cô bé, mà chỉ nhìn sơ tôi cũng biết là bông cúc trắng của mùa thu vừa hé. Một cô nàng xinh xắn đến là… Thì ra là thế, gã mèo láu cá kia, ngươi có thần hộ mệnh là nàng ư? Tôi ném phăng cây giàn thun với mớ sỏi chưa bắn viên nào ra mái nhà làm cô nàng giật mình nhìn lên. Và ngay lập tức tôi hút ngay đôi mắt biếc như chú nai bamby trên cổ áo các em bé. Thôi thế là từ nay khung cửa sổ hồn nhiên trở thành khung trời phiền toái. Và khi trở lại giường, tôi cảm thấy cô đơn hơn bao giờ hết, đã thế tay tôi lại bấm nút play chiếc catxet chơi băng hòa tấu bản rômăng buồn như mưa thu trong đêm vắng.

Từ khi ấy tôi nảy ý muốn làm quen với cô nàng cách xa một mái ngói rêu xanh kia. Nhưng làm quen thế nào đây khi tôi học một trường đại học, còn nàng một trường trung học cách xa nhau và đương nhiên không thể làm cái đuôi lãng nhách được rồi. Còn sang nhà nàng chơi ư? Không thể nào được, chẳng có một cớ nhỏ như sợi tóc để làm chiếc cửa sắt vàng cam ấy hé mở. Chán thật! Tôi đấm vào mặt tên ngậm thuốc Marlboro đang nhếch mép giễu cợt trên tường làm lũ một nghiến gỗ cũng phải chết lặng đi trong giây lát.

Bỗng… vâng, trong lúc tuyệt vọng của kẻ bị ném trên hoang đảo nơi ngàn khơi, tôi à lên sung sướng như Rôbinxơn nhìn vết chân người trên bãi cát. Ôi, còn ai ngoài gã, tên mèo láu cá chuyên ăn trộm kia? Mi sẽ giúp ta toại nguyện.

Thế là tôi xuống nhà xin chủ nhà đầu cá chiên với lời nói dối là bẫy chuột! Và tôi bắt đầu làm quen với gã mèo kia bằng những đầu cá “bẫy chuột” béo ngậy. Đúng như tôi tính, tên mèo dần dà để tôi vuốt ve. Gã nghĩ chắc trên đời này có thêm một người như cô chủ của gã thương yêu loài mèo nhà gã nên chẳng bao lâu gã coi tôi như chủ, thỉnh thoảng bò sang rên gừ gừ cọ vào chân tôi.

Quen được tên mèo xong tôi mới bắt đầu thực hiện kế hoạch Z. Các bạn ạ! Tôi như chết đuối vớ được phao là nhìn thấy gã mèo ăn vụng này có cái đai cổ bằng da cừu và đó là niềm hy vọng của tôi. Một buổi chiều sau khi đãi ông bạn bốn chân của mình (mà từ nay sẽ là kẻ giúp tôi thực hiện kế hoạch Z) một con cá chiên vàng ươm, khẩu phần của tôi nhịn bữa tối. Trước khi gã vươn vai ra về, tôi gài vào đai cổ gã một mẩu giấy hồng hy vọng, tôi dặn gã: “Này, có gì ông mau trở lại báo cho tôi nhé! Tôi sẽ đãi ông một bữa cá chiên thượng hạng”.

Đáp lại gã chỉ “ngào” một tiếng của kẻ mãn nguyện “no cơm ấm rượu” rồi bước về nhà mình.

Khỏi phải nói tôi chờ gã đến chừng nào, hôm sau khi gã mới lò dò bước tới, tôi chụp ngay lấy, đè ngửa cổ ra để mong tìm… lá thư hy vọng của nàng. Nhưng chẳng có gì ngoài mấy con bọ chét đang chạy chúi nhủi dưới lớp lông trắng. Và gã mèo kia tưởng tôi bắt bọ chét cho gã, gã cứ ngửa mãi cổ ra rên gừ gừ…

Không nản chí, tôi cứ nhờ gã mèo chuyển thư cho nàng, bởi dẫu sao cũng còn hy vọng, vì chắc chắn nàng đã gỡ những lá thư của tôi nhưng không chịu trả lời, không thể có chuyện rớt thư được. Nhưng sao nàng không trả lời dù vài dòng? Tôi ngồi chống cằm nhìn qua khung cửa sổ, lá vàng dưới đường reo ồ ồ trong gió, trời đã thoáng lạnh rồi… cây tóc tiên của tôi nhú mầm lần cuối rồi lụi tàn.

Bế gã mèo, nhìn bộ lông trắng phau tôi sực nảy ra một mẹo. Khác hẳn lần trước, chiều nay tôi chẳng đãi gã miếng cá nào. Tôi chạy vụt xuống nhà cầm chiếc chảo lên: “Nào! xem cô chủ mày còn im lặng được không?”.

Tôi bôi lọ nồi lên mặt gã mèo như một tên hề, và chẳng cần dắt thư như mọi hôm. Tôi vỗ vào mồng gã đuổi về…

Và các bạn thân mến ơi! Y như ý, tối đó tôi đang nằm đọc sách thì gã mèo nhảy phóc vào. Mặt gã sạch bươm. Tôi bế ngửa gã ra… lôi lá thư đầu tiên của nàng: “Tôi nghĩ anh không nên bắt con mèo của tôi phục vụ trò chơi của anh. Anh bôi mặt nó để tôi phải tắm cho nó giữa trời lạnh này, anh ác vừa chứ… TH”.

Ha! Ha… Một kế sách tuyệt vời! Thì ra dù là Asin dũng mãnh đi nữa cũng có gót chân hiểm mệnh của mình. Và gót Asin của nàng kiêu kỳ kia là… chú mèo bông trắng này. Ngay lập tức tôi viết thư trả lời.

Nhưng vẫn như cũ, nàng lại im lặng. Tôi lại nghĩ kế mới. Tôi viết tiếp một lá thư như sau: “TH. thân mến! Nếu TH. không trả lời tôi thì ngay ngày mai bộ râu của con mèo tinh khôn của TH. sẽ bị trụi. Tôi sẽ cắt râu nó!”

Và thế là tôi thành công, lá thư của nàng: “Tôi không ngờ anh bước vào đại học rồi mà vẫn chơi trò con nít… Tôi ghét trò này lắm!”

Nhưng như phụ nữ thường hay nói và làm ngược lại. Tôi với Thủy quen nhau qua những lá thư chọc tức nhau. Và gã mèo cứ phải chạy qua chạy lại như một gã sứ giả nhiệt thành. Đương nhiên là tôi luôn luôn mời cơm gã.

Cho đến một hôm trời trở gió lạnh, tôi bị ốm nằm bệt người, gã mèo sang nằm rên gừ gừ ở chân giường để chờ tôi gửi thư, nhưng tôi không thể viết nổi, tôi chỉ đủ sức lấy thư nàng gửi: “Sao anh không chơi trò chơi trẻ con nữa, chán à?”. Đọc xong tôi ngất đi mê man…

Khi tỉnh dậy, tôi bỗng thốt choàng kinh ngạc: Thủy đã ngồi ở ghế con kia nhìn tôi, lo lắng.

- Anh đã đỡ chưa?

- Thủy đấy à? Tôi nhỏm dậy.

- Thôi anh cứ nằm đi, trời đang lạnh lắm!

- Sao Thủy biết tôi ốm?

- Con mèo nó nói.

- Nó nói sao? Tôi cười gượng. Thủy ôm lấy con mèo - Nó nói gã sinh viên kia hết đeo vào cổ tôi mấy tờ giấy bé tẹo rồi…

- Thế Thủy muốn tôi viết giấy lớn ư?

- Thôi đi, đồ quỷ, bệnh mà giỡn. Thôi em về đi chợ đây.

Nàng để nhẹ con mèo bông vào tay tôi. Và tự nhiên gã cắn nhẹ vào tay tôi làm tôi hoảng hồn. Thủy cười giòn tan:

- Cho biết, ai biểu bắt nó làm trò trẻ con…

Bên ngoài cửa sổ một đàn chim vụt bay qua kêu líc tíc…

Nha Trang cuối thu 93

L.Đ.D

Phóng sự:
Nạn nhân của mũi tên thần Qui-pi-dong

Phần 2: Nhân duyên kỳ ngộ

Quá nhiều lần, tôi được nghe dân Đại học VH than thở: Dân tình bậy hết sức, chửi bọn em là ăn chơi đàng điếm, quậy phá nổ trời, tuyền một dạng “dặt dẹo”, lởm khởm và… “thiếu văn hóa trầm trọng” - tôi định tiếp lời vẻ khoái trá, nhưng thoắt ngưng bặt. “Vì chính tôi đã bôi nhọ tình yêu VH lên mặt báo trong khi bản thân là cựu sinh viên của trường. Nhưng đạo hữu còn thương được, chứ kẻ ngoại đạo biết gì mà xía vô. Nhân cớ xem chơi và quyết chí minh oan cho trường, tôi cố công sục sạo một thiên tình sử đẹp nhất, lạ nhất…

Ai dám bảo NAT như Tây Thi thì quá lố. Nhưng kẻ nhếch miệng so T. với Chung Vô Diệm thì bị hiểu ngay là có dụng ý xấu. Tóm lại chỉ nên thừa nhận T. (quê Hải Dương) dễ coi và có duyên. Duyên trời cho hay đào hoa chiếu mệnh mà dân các trường Đại học BK., SP., PL., NT., đến dân chợ Trời toàn cưỡi Dream, Astrea, Win đều sấn sổ. Mấy vụ đụng độ đã xảy ra ngay trước cửa phòng vì họ tranh cãi xem T. cười với ai. Đào hoa thật, buổi đóng vai quần chúng “nông nổi” trong phim Điện Biên Phủ quay ở Nhà hát lớn, T. kết giao với một sinh viên người Pháp. Thế là khu ký túc thỉnh thoảng lại nhao lên khi chàng sếu vườn (1,80m) lừng lững cưỡi chiếc Peugeot bé xíu như của khỉ rạp xiếc đạp xe vào thăm T. và souvenir những món quà nho nhỏ xinh xinh (hộp phấn, lọ nước hoa)… Sinh nhật T. thì kinh khủng. Vệ tinh các kiểu, các dạng đến nghìn nghịt, kéo chật cả hai phòng bên, làm huyên náo đến nỗi ban quản lý ký túc phải lên can thiệp. Và quà tặng thì… vô tư hết sức vô tư.

Nhưng rồi mộng ước của họ đều tan biến như bọt xà phòng khi vào cuối năm thứ ba. Kệ cho những kẻ “tính xa” cuống cuồng lo gửi phận ở các “nhân” nào đó mạnh “đạn” để bám trụ đất Hà Thành, T. thình lình ngỏ lời với LS. (Nam Hà) - người đẹp trai và hiền đến mức được mang phụ danh “40 tuổi mới dậy thì”. Lạ thay với kẻ khác thì T. nhiều lúc là nàng tiên, nhưng cũng lắm khi là cọp dữ, riêng với S, thì chỉ có vế trước. T. yêu một cách điên cuồng đến nỗi một cô bé củ mỉ củ mì vốn “mết” ngầm S. từ lâu, nay vội vã rút lui có trật tự.

Cả lớp đang chăm chú trên giảng đường, T. thập thò dúi cho cậu ta gói nhỏ. Mở ra: chiếc bánh mì nóng hôi hổi kẹp batê và hai điếu Vina thơm.

Bạn bè phát ghen vì S. bỗng sướng quá: ăn uống, giặt giũ nghiễm nhiên có người tải hộ. Chưa hết, T. còn tìm ra mọi hobby của S. để chiều. Đã hai lần cô thủ thư nhà trường bắt gặp quả tang T. khoét chàng Alanh Đông và nàng Xophia Macxô từ sách ra để mang về bổ sung cho bộ sưu tập minh tinh màn bạc của người yêu.

Một hôm, dân nội trú xôn xao khi T. mất tích gần một ngày không rõ nguồn cơn. Tối khuya, T. mới mò về, mặt nhiều chỗ sưng vù như quả táo, nhưng cười rõ to và hớn hở lúc lắc chai rượu trên tay. Cha mẹ ơi! Ai nấy kinh hồn khi thấy những con ong đen đặc lúc nhúc dưới đáy chai. Thì ra, một cao nhân “cái gì cũng biết” hé lộ cho T. một vị linh đan thần diệu có thể trị nổi cái chứng thấp khớp (mà S. bị): bắt 50 con ong thợ sống bỏ vào rượu trắng. Bị ngụp trong một bể cay nồng, chú ong sẽ giãy giụa và càng giãy càng tiết ra nọc. Nọc ong hòa với cuốc lủi thì tuyệt. Cho nên, T. đổ bao công sức để tăm bằng được một nhà nuôi ong mật gia truyền và rình đúng lúc họ hở cơ là đột nhập bắt ong. Mùi rượu bay ra, bọn ong xộc tới trả thù và mặt T. chi chít mũi châm. Để chắc ăn, T. làm một lèo tới trăm con và kết quả… sau hai ngụm S. lăn quay, cơ bắp tê liệt mất hai ngày, còn T. cũng phải nằm giường mấy buổi vì bị ong châm…

“Yêu quá hóa nhờn”, S. với bằng hữu thì nhũn như chi chi, nhưng lại ra sức bắt nạt T. một cách đáng yêu: 24h đi dựng T. dậy để tâm sự dăm câu vớ vẩn, hay đang học bắt T. đi mua bánh bao, vì thèm quá. Liệu tình yêu của họ sẽ ra sao?

Trên đây chỉ là một trong những cuộc tình mà khi thâm nhập “bừa bãi” vào ký túc xá PV. thâu lượm được.

Tình yêu, quả thực là muôn hình vạn trạng và quả thực là… khó hiểu. Ừ, mà hiểu làm sao được, bởi:

Làm sao cắt nghĩa được tình yêu

Có nghĩa gì đâu mà nói nhiều

Trời xui tui gặp con bé ấy

Rồi đau rồi khổ thế là… yêu

Việt Văn

Ký túc xá những nụ cười

Ghi…nét đậm

Trong đoạn cuối bài thơ “Hoa cỏ may”, nữ thi sĩ Xuân Quỳnh có viết:

…”Khắp nẻo dâng đầy hoa cỏ may

Áo em sơ ý cỏ găm đầy

Lời yêu mỏng mảnh như màu khói

Ai biết lòng anh có đổi thay?”

Đoạn thơ đó đã được một trang “quân tử” lớp tôi (miễn nêu tên) trân trọng chép vào sổ tay:

”Khắp nẻo dâng đầy hoa cỏ may

Áo em không khép cỏ găm đầy

Lời yêu mỏng mảnh như sương khói

Ai biết lòng anh có đổi thay”

(Chú ý: Miễn bình luận)

Ngang tàng công tử

(Thái Bình)

Thi nói khoác

Chiều 29 Tết, bốn chàng sinh viên ở lại ăn Tết ở ký túc xá ngồi tán chuyện dóc. Lung tung một hồi, cuối cùng bốn chàng nhất trí mở cuộc thi nói khoác. Sinh viên thứ nhất mở đầu:

- Mấy hôm trước tao nhìn thấy một gã bẩn hết chịu nổi. “Ghét” nhiều đến nỗi, một con chim bay qua đánh rơi mấy hạt thóc lên đầu gã mà chỉ ba hôm sau một đám mạ xanh tốt đã xuất hiện trên chỗ đó!

- Hết ý! - Cả bọn vỗ tay tán thưởng. Chàng thứ hai tiếp lời:

- Chưa thấm vào đâu! Tao biết có một thằng bẩn hơn nhiều. Qua một mùa đông, hôm kia mới thấy hắn đi tắm. Xong xuôi đâu đấy, hắn sụt mất ba kilôgam và ngay hôm đó, cống của ký túc xá bị tắc đến giờ vẫn chưa thông!

- Khỏi chê! - Cả bọn vỗ tay bồm bộp. Anh chàng thứ ba kể:

- Tao biết có một miếng thịt mỡ mỏng kinh khủng. Hôm nọ tao mang bát cơm lên phòng ăn, rồi trong lúc đang định đưa vào mồm thì… lỡ tay đánh rơi miếng thịt mỡ từ trên tầng năm xuống! Tiếc quá, tao mới lao theo cầu thang xuống đất để… hứng! Ai dè, xuống đến đất rồi, ngẩng lên vẫn thấy “nó” đang… lơ lửng ở tầng ba!

Các chàng xúm vào, vỗ đùi một lượt:

- Hay. Mỏng hết chỗ chê! Nhưng miếng thịt mỡ ở đâu ra vậy?

- Thì… do nhà ăn ký túc xá mình cắt chứ đâu!

Chàng vừa kể vừa vuốt vuốt bộ râu cũn cỡn, tủm tỉm cười.

Cuối cùng là câu chuyện của chàng thứ tư:

- Cũng đúng hôm đó đấy, tao đang ngồi học ở tầng ba thấy “nó” chao liệng ngoài ban công, tao mới lao ra ngoài đưa tay… hứng trọn miếng thịt mà có tới… 99% là mỡ ấy! Trời, vậy là đã có mỡ để rang cơm. Sướng quá, tao đem miếng thịt mỡ đó rán lại, lấy mỡ để dành, đủ để rang cơm nguội thiu trong suốt một tuần liền.

- Tuyệt! - Cả bọn ha hả cười như… xe công nông nổ máy. Rồi sinh viên thứ ba bỗng giật mình, túm ngực áo chàng cuối cùng:

- Á à… thì ra mày dám hớt tay trên miếng mỡ hôm nọ của tao!

Phần chấm kết quả căng thẳng và quyết liệt. Cãi nhau ỏm tỏi bằng mồm chưa đủ, họ còn định cãi nhau bằng… tay chân, vì ai cũng cho là chuyện của mình hay nhất. Vừa lúc đó có tiếng kêu:

- Bọn bay ơi, táo này!

- A! Táo!

Cả bọn vùng dậy quên cả vụ vừa rồi, họ lao tới chàng thứ năm. Nhưng trong tay “hắn” trống không.

- Mày vừa nói hả?

- Ừ!

- Thế tao đâu?

- Tao thấy bọn mày đang thi nói khoác nên cũng… nói khoác cho vui thôi, chứ làm gì có!

Không biết về sau sinh viên thứ năm có bị gãy mấy cái răng cửa nào không?

Hạ Trắng

(Đại học Y Hải Phòng)

Con rận

Một chàng sinh và viên đi thì môn động vật. Anh ta học tủ và chỉ gạo về mỗi bài con rận. Lúc vào thi, bắt phải câu hỏi yêu cầu tả đại cương về chó, anh ta bèn trả lời: “Chó là động vật bốn chân và có lông nên chó nào cũng có rận”. Và thế là anh ta trình bày về con rận. Xong xuôi, thầy giáo bảo: “Anh biết nhiều về rận, nhưng về chó anh chẳng hiểu cái gì cả, thôi cho anh bốc câu khác!” Câu thứ hai hỏi về người. Anh ta trả lời: “Người là động vật hai chân cao cấp, người bình thường không có rận, nhưng người ở bẩn thì có rận”. Và thế là anh ta thao thao nói về rận. Nhưng thầy giáo vẫn không cho qua và bắt anh ta phải bốc thêm câu khác. Lần này là về cá. Anh ta trả lời: “Cá là động vật ở dưới nước thở bằng mang. Cá không bao giờ có rận”. Và lại nói về rận. Lần này thì thấy giáo không chịu nổi nữa và cho anh ta… qua.

Hoàng Thanh Mai

Y4 - Đại học Y khoa - Hà Nội

Mừng hụt

Bảy “tâm hồn ăn uống” đang ngồi im lặng chờ “cơ hội” để “nạp” tiếp. Bỗng:

- Chủ quán, cho…

Nhân vừa lên tiếng, cả bọn liền nhao lên cướp lời :

- Kẹo dừa, đi!

- Mè xửng, Nhân!

- Không ! Bon bon!

- Ơ… Tao gọi chủ quán cho tao ấm nước mà. Tụi bây làm gì mà ầm lên vậy?

Nhân ngơ ngác.

S.T

Hiểu lầm

Hoan: Hôm qua, tao thấy một thằng nhóc khoảng 3 tuổi mà nói tiếng Anh rành lắm.

Triều: Làm gì có chuyện đó, tao không tin.

Hoan: Có thiệt 100%. Mày phải tin vì...

Triều: Vì sao?

Hoan: …vì nó là là người Anh, không nói tiếng Anh thì nói tiếng Việt à?

Triều:?!?

Sim Tím

(Lệ Thủy - Quảng Bình)

Ôi, “bóng gió”

Một nam sinh viên yêu thầm một nữ sinh viên nhưng không dám nói, một hôm chàng hỏi nàng:

- Em nghĩ thế nào khi bây giờ có một người bạn muốn trao trái tim của mình cho em?

- Ôi, như vậy thì học bổng tháng này chỉ còn đủ để mua vòng hoa viếng thôi à?

Chàng thở dài ngao ngán.

L.Đ.D.

(Đại học Bách khoa - Hà Nội)

Giường tầng

“Em gái” vào thăm. Mắt thỏ tròn xoe ngắm chiếc giường tầng.

- Ngủ trên đây nhỡ lăn xuống thì sao?

- Trời đất! Hỏi gì ngớ ngẩn thế! Leo lên ngủ tiếp chứ sao?! - !??

Hoàng Trọng Hiếu

(Báo chí - K38

Đại học Tổng hợp Hà Nội)

Thư đi, thư lại

Nhân dịp có bạn cùng quê về thăm nhà, một cậu sinh viên gửi thư về xin tiền bố mẹ:

“Ở xa con nhớ mẹ hiền

Bạn về, xin mẹ gửi tiền cho con”.

Mấy hôm sau, anh bạn mang tiền và thư của gia đình tới. Cậu sinh viên nhanh nhẹn bóc thư ra xem. Thư rằng:

“Tiền còn hai chục gửi ra

Khi về con nhớ mua quà cho em”.

Đào Hữu Minh

(29 Nguyễn Bỉnh Khiêm

Hà Nội)

Đầu gấu gặp thợ săn

Đám nam sinh đang đá cầu, thấy một nàng đi qua, một nam sinh nhằm cô gái và đá cầu vào lưng, sau đó vòng tay rất lễ phép:

- Xin lỗi “chị”, em không chủ ý đâu…, chỉ tại quả cầu nó có mắt thôi.

- Cầu có mắt à anh, ở đâu vậy? - Nàng hỏi.

- Trên trán ấy, đây nè.

Chàng nói và chỉ vào mắt mình.

Nàng:

- À, hèn chi tóc anh như đuôi cầu và mặt anh dày như mặt… cầu vậy.

L.Đ.D

Đại hạ giá

Cô ơi, Việt Trinh mấy, cô?

- Hai ngàn, cháu!

- Còn Diễm Hương hoặc Thu Hà ạ?

- À! cũng hai ngàn.

Ồ, thì ra hai cô bé đi mua lịch tấm về treo.

Lê Ngọc Mai

(Thành phố Huế)

Bài bản

- Để lấy lòng bạn gái, cậu phải có những câu xã giao thật hay, ví như “Ôi, mắt cậu mới to và đẹp làm sao!”, hiểu không. Nào, giờ thì cậu thử nói một câu gần như thế xem nào!

- Xem nhé…!

- Cố lên!

- Ôi, mũi cậu mới to và đen làm sao!

- Trời!!!

T.Đ.Q

(Đống Đa, Hà Nội)

Đãng trí

Áo dài cự nự với mày râu:

- Sao hôm qua cậu hứa tới sửa giúp tớ chuông điện mà lại không tới?

- Tớ có tới, nhưng bấm chuông không thấy ai ra, tớ lại quay về.

Phạm Phi Khanh

(Hà Nội)

Chân quê

(dựa theo bài “Chân quê” của Nguyễn Bính)

Tặng Lãn Tư,

Hôm qua anh đi học về

Gặp anh ngay quán thịt dê đầu làng.

Tiết canh hai bát rõ ràng

Rượu ngon ba cốc anh làm khổ tôi.

Nào đâu cái mũ dạ nồi

Cái thắt lưng Thái mua hồi đầu năm

Nào đâu cái cặp ba ngăn

Giày Adiđát, cái quần tuyết nhung.

Nói ra thì sợ anh khùng

Van anh, anh hãy để dùng dài lâu

Như hôm anh diện lần đầu

Đem bán ăn hết có rầu không anh?

Hoa chanh nở giữa vườn chanh

Thầy cô mình với chúng mình chân quê

Sáng nay anh đi học về

Mùi men, mùi thịt bay đi ít nhiều.

Lê Ngọc Trâm

(Đức Thọ - Hà Tĩnh)

Phiếm đàm - Lai rai với R.TC!

Tết “ông Khuyển” mà đem chuyện Rượu cùng “sư tử đất” ra phiếm đàm thì cực kỳ khoái khẩu. Song lẽ nào vấn đề có “tầm cỡ lớn lao” này chỉ được thể hiện bằng đôi ba dòng ngắn ngủi? Thế nên bản nhân chỉ dám lạm bàn đến một kiểu kết hợp “độc nhất vô nhị” R-TC (Rượu-Thịt chó). Cụm từ mà dân làng nhậu mới nghe thoáng qua là mặt mũi ngời ngời, mồm miệng lắp bắp và nhìn như thôi miên vào bạn, hy vọng chộp lấy một tia mời mọc là… alê hấp, quên đi tất cả để đâm bổ theo bạn như một con thiêu thân…

R-TC! Úi chà chà! Bậc sư phụ nào nặn ra nổi cái công thức ngắn gọn mà hàm súc, ý tại mà ngôn ngoại đến như thế. R đây không phải thứ rượu mác đen, mác vàng giá trị phải kể bằng đô như Whisky, Napoleon, Cognac mà chỉ là loại bình dân của nội, song phải chính hiệu quốc lủi làng Vân. Nghĩa là được chiết xuất từ cái tinh túy của gạo để tiết ra chất lỏng trong văn vắt, tỏa hương thơm nồng và đậm đặc vừa đủ đô cho dân nghiền. Rót chén rượu sủi tăm, nhấp thử một ngụm, khà, ta khẽ rùng mình vì “xúc cảm” cay nồng vừa muốn nuốt vội, vừa muốn ngậm cho ngấm nghía để từ từ trôi qua cuống họng, hơi ấm sẽ lan tỏa dần trong gan ruột. Ngụm thứ hai - hơi “bị” dễ chịu, và thêm tợp nữa thì trong người bừng lên cảm giác lâng lâng phấn chấn đến lạ thường. Bây giờ, rượu mới phát huy hết uy lực của nó…

Nghệ thuật là kết tinh cuộc sống mà vắng nó thì… Nhưng thử ngẫm xem cái gì góp sức tạo nên cơn cảm hứng xuất thần, đưa đến những giây phút thăng hoa cho tâm hồn nghệ sĩ để từ đó có thể dựng nên tác phẩm để đời, nếu không là rượu. Hồ nghi ư? Thì đấy, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, những cây đại thụ trong làng họa đã nhiều phen vẽ tranh, gán nợ ở nhiều tửu quán. Thất (7) tình của người đời (hỷ, nộ, ái, ố, ai, lạc, dục) phải chăng cũng từng chịu tác động ghê gớm của rượu? Đó! Chỉ độc tửu thôi đã đủ dựng nên những “anh hùng”, “quái khách”, huống hồ nó lại đi kèm “mộc tồn” - thứ mồi hợp lý nhất, sướng miệng nhất mà cũng dân tộc tính nhất. Ví thử có giải Noben cho món ăn dân tộc nhất được trao ở Việt Nam xem - chắc 100% đệ tử Lưu Linh sẽ trao thẳng nó cho ông X (Y hay ông quái quỷ nào) đã sáng tạo ra “cầy tơ bảy món” mà món nào cũng hết chê.

R-TC là sự kết hợp giản đơn, nhưng hoàn mỹ, mà nếu chiết tự phải R=TC - tức là một tổng thể hài hòa, tương hỗ nhất. Văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần? Hay cả hai đã hòa nhập, đan xen nhau một cách kỳ diệu. Vì vậy, chẳng có gì phải chau mày khi R-TC được người đời “chiếu cố” hết sức tận tình đến vậy. Nhất là “bè lũ” sinh viên “mỏ trắng, túi trơn” tụi mình thì…

R-TC là nhịp cầu hòa bình kéo những tâm hồn nóng-lạnh sát lại gần nhau, và cao hơn, xóa đi mọi barier giàu nghèo. Ông đã bao giờ được “lõ” con mắt mà trông dân quý tộc Hà Thành với dân nội trú tỉnh lẻ cùng gật gù, nói cười bỗ bã, hứng lên còn “mi” nhau như những ông bạn cố tri ngàn năm chợt gặp chưa? Kia kìa, hãy đánh mắt vào quán R-TC bên đường. Nếu ông lại có máu lãng tử, quen lang thang, vật vờ trên đường phố, thì cứ tầm 17-18h xin hạ cố quét mắt qua các tụ điểm thịt cầy ở phố Lê Văn Hưu, chợ “Âm phủ”, ngõ Hàng Hương, chợ Châu Long… sẽ chộp được không biết bao nhiêu điều lạ. Bách khoa, Tổng hợp, Sư phạm, Luật… những trường “đại” mô phạm nhất đều “nhắn nhe” về tụ họp “đồng khoái” nơi đây. Mà không cứ “mày râu”, vô số “yểu điệu thục nữ” thi nhau bốc và uống, uống rồi bốc, tái diễn một chu kỳ không mệt mỏi. Tại sao R-TC có ma lực dễ sợ vậy?

Xin thưa, nó vừa rẻ, lại ngon, và bổ.

Thật vậy, chỉ dăm sáu nghìn là dân “viêm màng túi kinh niên” có thể “nhòe”, nếu còn có nhiệt tâm chiêu đãi một chiến hữu thì hai “xấp” đã tườm tượm. Và cứ hỉ hả trước đi, cái thân thể lau sậy của bạn, biết đâu chả có lúc phát phì vì khủng hoảng thừa đạm. Ừ thì rẻ, bổ, nhưng nếu cắn răng nuốt chắc… May thay, ta có thể nhại ý nhà văn Nam Cao mà phán rằng:

Những “mạng” cả đời chưa “đụng” thịt chó thì không bao giờ biết rằng thịt chó là rất ngon…

Những khẩu dồi xinh xắn, sắc cạnh tươi hơn hớn, ken dày lạc, phô màu nâu cháy sượm, dàn bày phóng túng trên mặt đĩa, bay ra một mùi thơm không tiền khoáng hậu. Mấy lát riềng mỏng rắc trên càng thôi thúc, khơi gợi nước miếng túa ra cực kỳ vô lối. Cạnh đó là đĩa rau: ngổ, húng chó, mơ tam thể, hành chẻ xanh mướt, vài lát riềng vàng ươm và quả ớt đỏ chót, cùng tạo nên một hòa sắc linh diệu. Nhấp một tợp đưa cay, khẽ nhai một miếng dồi hòa vào chất cay hăng của ớt, cay ngát của riềng và ngai ngái của rau, tạo nên một khoái cảm tuyệt vời cho vị giác. Ngon quá đi mất, sướng hết chịu nổi, thiệt đã một đời, quả là “sống ở trên đời ăn miếng dồi chó, xuống dưới âm phủ biết có hay không”. Không, thật ra vì thiếu chữ thôi, chứ những sáo từ đó chỉ càng xúc phạm thêm món dồi chó bất hủ. Mà đấy mới chỉ là một món dồi…

Song cái ý nghĩa vĩ đại nhất mà R-TC đem lại là sự xoay trời chuyển đất. Sau một chầu R-TC mệt nghỉ, thiên hạ có bao cảm xúc kỳ lạ. Đang từ một anh chàng còm nhom tưởng mình thành đại lực sĩ, từ một mạng ít phút trước còn đầy rẫy mặc cảm tự ti, nay hiên ngang, lồng lộng nổi máu hiệp sĩ Đôn Kihôtê. Và có kẻ ôm ấp xây mộng với người ta mà gan tựa chuột nhắt thì nay phăng phăng bẻ rào, nhảy qua chó dữ, xông tới bên nàng, trao niềm tâm sự. Vui mà R-TC vào thì cái sướng mới hết độ sướng. Buồn mà R-TC vô thì nỗi buồn mới thấu tâm can, để mơ đến ngày mai - cái ngày mai ảo huyền cứ nhấp nhóa, quay cuồng…

Ấy chết, thế ra R-TC chỉ toàn chuyện khoái lỗ nhĩ ư? Không đâu, sự vật nào mà chẳng có hai mặt. Đã nhiều phen bởi thương yêu quá đỗi R-TC, nhiều bậc trượng phu phải… ân hận, bẽ bàng. Nhưng sao Tết lại đi đâm ngang ba cái chuyện nẫu ruột. Lời cuối, phiếm đàm là để tán bậy mà đã tán bậy thì… bất “tận ngôn”! Những mong bạn đọc rộng lòng lượng thứ nơi đây.

Việt Văn

Raia

Truyện ngắn Lưu Quang Định

Thành phố này có cái gì đó gợi nhớ Hà Nội, với những con đường hẹp, khấp khểnh ổ gà, những ngôi nhà cổ, tường vôi tróc lở và tiếng chuông tàu điện leng keng mỗi chiều. Chỉ khác là ở đây có biển.

Chúng tôi đi dạo bên nhau, dưới bóng những cái cây gốc xù xì, lá to bản, hoa nhỏ li ti như hoa sữa. Đằng sau khu rừng và cái bậc thang bằng đá dài hàng trăm bậc này là biển. Nhưng từ đây cũng có thể nhận thấy biển, nhờ vào những cánh chim hải âu chốc chốc lại bay vụt lên đằng xa, tiếng còi hú uể oải của một con tàu nào đó rời cảng, và cái mùi của biển phả tới nồng nàn, đậm đặc.

Những bông hoa trắng muốt, nhẹ bỗng, mảnh như bông lãng đãng bay trên đầu, đậu đầy vai áo. Raia xòe tay. Được lưng vốc, cô lấy hết sức tung nắm hoa lên cao. Hoa rơi xuống như một trận mưa. Raia gọi đó là hoa phượng - phượng trắng. Cũng như những cây phượng ở quê tôi, phượng trắng nở hoa vào đầu hè. Rồi suốt tháng bảy, tháng tám hoa phượng trắng cứ bay lang thang như thế khắp thành phố. Cho đến những ngày đầu tiên của năm học mới, khi bọn trẻ con thắt lại quai cặp sách chuẩn bị đến trường.

*

Tôi đang ngơ ngác đi tìm giảng đường. Hành lang dài hun hút mà cánh cửa nào thì cũng giống nhau. Bỗng có ai xô mạnh vào lưng tôi. Tôi quay lại. Một cô gái đang hốt hoảng nhặt mấy quyển sách bị rơi. “Xin lỗi anh! Tôi vô ý quá!” Cô đưa trả lại tôi quyển giáo trình. Chắc cô cũng vừa chạy bốn tầng gác như tôi, vì khuôn mặt rất xinh của cô bừng đỏ, “Bạn có biết giảng đường ở đâu không?” “Đằng kia kìa, tôi cũng đang tới đó. Nhanh lên, sắp chuông rồi!”

Ông giáo sư già vào lớp. tôi lạch xạch kéo ghế đứng dậy. Cả patôc¹¹ cười ầm. Raia - tên cô gái vừa quen - níu tôi: “Ngồi xuống đi! Ở đây không có lệ đứng lên chào giáo viên đâu!” Giọng ông giáo sư trầm, khàn, tiếng cứ như lùng bùng trong cổ họng. Tôi căng tai lên nghe mà chỉ ghi được vài chữ. Ở bên cạnh, Raia cắm cúi viết lia lịa, chữ viết của cô tròn xoe, to cồ cộ như con gà mái. Tôi nghĩ: “Đúng là ở Tây, cái gì cũng to hơn bên mình thật!” Raia quay sang: “Không chép kịp à? Thôi để chốc về tôi cho mượn vở!” Yên chí lớn, tôi bèn quẳng bút, khoanh tay, ngồi ngó trời ngó đất. Chỉ không dám liếc sang bên trái, nơi có cái gáy trắng muốt với những sợi tóc hung hung búi ngược lên cao.

Đó là tiết học đầu tiên trong đời sinh viên của tôi. Lúc đó tôi mười chín tuổi, còn Raia mười bảy. Chúng tôi đã ngồi cạnh nhau như vậy suốt mấy năm đại học.

*

Tôi sống trên tầng bảy, trong một căn phòng nhìn ra biển. Cũng đúng phòng đó, nhưng dưới tầng sáu, là phòng của Raia. chúng tôi đã qui định với nhau một “ám hiệu”: Nếu đứa nào có việc gì cần cứ gõ vào ống dẫn nước nóng chạy dọc từ tầng một lên tới tầng trên cùng. Gõ hai tiếng là việc bình thường, ba tiếng là khẩn cấp. Đứa kia nghe tiếng sẽ tới ngay.

Raia đang ngồi trên ghế, lưng dựa vào bức tường dán đầy ảnh cầu thủ bóng đá, cô tò mò nhìn ba ông Phúc - Lộc - Thọ tôi để trên giá sách. “Ba ông hói đầu này là ai thế?” “Đừng nói bậy, Raia! Đó là ba vị thần Hạnh phúc, Tiền tài và Sự Trường tồn đấy!” “Thế cái bát trên cao kia, để làm gì?” “Cái đó gọi là bát hương, người ta thắp nó lên để nhớ về ông bà, tổ tiên”. “Hay thật, người phương Đông các anh có bao nhiêu điều để tin! Anh thắp nó lên đi!”. Tôi đứng lên ghế, thắp hương. Căn phòng lập tức tràn ngập mùi hương ngan ngát. Raia chun mũi: “Hắc quá nhỉ? Ngửi cái mùi này nhiều có nghiện như thuốc phiện không?” Tôi phì cười, phải giải thích mãi cho Raia hương làm bằng gì.

Cô cầm cây ghi ta của tôi lên, bật bật mấy cái rồi khe khẽ hát:

Suốt đêm chim họa mi hót trên những cành phượng trắng

Sau cơn mưa xuân vườn trở nên trong sạch

Và gió cứ đi qua những mái nhà im lặng

Không trở lại bao giờ, như tuổi trẻ của ta…

Đây là bản rômăng bà thường hát. Chiến tranh. Ông ra trận và không trở về. Chiều chiều, những người vợ như bà thường ra ngồi trên chiếc ghế làm bằng gỗ bạch dương và cùng hát bài hát đó…

Có phải chúng tôi thân nhau chính vì những giây phút như thế này? Raia không giống với bất cứ cô gái nào trong lớp. Cũng nghịch ngợm, cũng ào ào. Khi vội thì có thể vừa chạy ngoài đường vừa nhai bánh nhân thịt. Gặp điều gì khoái chí là có thể “hura” rồi hôn đánh chụt lên má người nói chuyện… Nghĩa là một “cô Tây” trăm phần trăm. Nhưng Raia vẫn khác. Cô không cười phá lên hưởng ứng mà nhăn mặt quay đi khi bọn con trai kể một câu chuyện thô tục nào đó. Cô không kết bạn giao du bừa bãi. Mắt cô đen như mắt người phương Đông: đằm thắm, đa cảm. Như buổi chiều nay, cô ngồi trong phòng tôi và hát mấy câu hát đó. Mùa đông ở đây hầu như không có hoàng hôn, bóng tối sập xuống rất nhanh. Ngoài cửa sổ không có bông tuyết nào rơi. Dạo mới sang tôi mấy lần bị mắc lừa, thấy không có tuyết là ăn mặc phong phanh ra đường vì tưởng ấm. Thực ra, giữa mùa đông, trời sẽ buốt giá hơn rất nhiều nếu tuyết không rơi.

Raia là “cô giáo tiếng Nga” thứ hai của tôi. Và chắc chắn là cô bạn cùng lớp này giúp tôi được nhiều hơn so với cô Antônhia Nicôlaiepna đeo cặp kính cận dày cộp, suốt ngày chỉ lo chúng tôi không mua được gạo để thổi cơm. Có lần, chúng tôi đang ngồi học trong thư viện, gặp từ “abtơrăcxia”¹² Raia giải thích:

- Abtơrăcxia là một cái gì anh không thể đặt tay lên nó được, như lên cái mặt bàn này, cũng không thể nhìn thấy nó như bức tranh treo trên tường kia. Không thể ăn nó, như ăn quả táo này…

Tuy đã lõm bõm đoán được “abtơrăcxia” là gì, tôi vẫn giả vờ hỏi:

- Thế abtơrăcxia là tình yêu à?

- Tình yêu cũng là một trong những “abtơrăcxia”.

- Raia có chắc thế không?

Đang định trả lời tiếp thì Raia nhận thấy ánh cười cười trong mắt tôi. Cô ngượng nghịu đỏ mặt quay đi.

*

Đang trong những phút giải lao của giờ “xêmina”, thằng Actơ bỗng buông một câu:

- Ê! Dzinh! Tại sao dân Việt Nam mày thích mua chậu nhôm thế. Cả cái nền công nghiệp của chúng mày không làm nổi chậu nhôm à?

Thằng Actơ này không hiểu sao rất hay khiêu khích mọi người. Cả lớp ai cũng có vẻ khó chịu, chờ xem tôi trả lời ra sao. Tôi gắng giữ bình tĩnh:

- Actơ, người ta mua chậu không phải vì ở nước tao không có chậu. Chỉ đơn giản là vì chậu ở đây giá quá rẻ. Mà học kinh tế chính trị, mày biết rồi đấy. Có sự chênh lệch là sẽ nảy sinh ra điều tiết. Đó là qui luật của thị trường mà. Và thứ hai, tao không thích mày đưa ra những câu hỏi kiểu như vậy.

- Tao thì nghĩ là chúng mày sẽ dùng nó làm thuyền để bơi trên những cái kinh rạch của chúng mày. Ngộ thật, như trong rạp xiếc ý… - Nói xong, hắn cười hô hố.

Tôi nghiến răng:

- Actơ, mày nói mà không biết là mình nói gì cả.

Raia cũng đứng phắt dậy, cô quát lạc giọng:

- Actơ, anh thật thô bỉ!

- À, nàng bênh chàng hả. Mày đã được nó tặng cho mấy cái kimônô rồi?

Tôi tức run lên:

- Mày… mày phải xin lỗi cô ấy ngay!

- Hờ hờ… mày ngủ mơ chắc?!

Tôi xông vào túm lấy ngực hắn. Hắn du tôi bắn ra. Tôi lại tống tiếp cho hắn hai chưởng vào ngực. Nhưng thằng này khỏe như một con gấu, hắn chịt lấy cổ tôi. Tôi vùng vẫy. Điên lên, vớ được cái cốc trên bàn, tôi dang thẳng cánh ném. Hắn né người tránh được. Cửa kính vỡ choang. Tôi lại nhặt cái chặn giấy bằng đá lên.

Các bạn giữ chặt lấy tôi. Còn hắn cắm đầu chạy…

Thầy giáo vụ khoa nhíu đôi lông mày bạc phếu rủ xuống mắt, buồn phiền nhìn tôi:

- Nhà trường sẽ có kỷ luật đối với Actơ. Lẽ ra chúng tôi cũng sẽ đuổi em, theo đúng nội quy đối với những học sinh phạm lỗi đánh nhau. Nhưng nhờ có lớp đứng ra bảo lãnh là Actơ xúc phạm em trước. Vả lại, xét thấy em vốn là một sinh viên tốt, nên chúng tôi chỉ cảnh cáo em. Nhưng hãy nhớ…

Không kịp nhớ những gì thầy “giáo huấn” sau đó, tôi sung sướng lao ra khỏi Văn phòng khoa. Raia vẫn đang chờ tôi ngoài hành lang. Chúng tôi ôm chầm lấy nhau. Raia nói:

- Anh nện hắn như thế là đúng đấy!

*

Raia rủ tôi đi dự dạ hội sinh viên. “Nhưng anh đâu có biết nhảy?”. “Không sao, Raia sẽ dạy anh”.

Ngọn đèn tròn trên trần nhà quay loang loáng. Từ loa rầm rập phát ra một bài hát Nga đang thịnh hành. Sàn nhà như rung lên vì những bước chân của lũ sinh viên chúng tôi. Hôm nay Raia mặc một bộ váy trắng, có rua xếp nếp trước ngực. Cô có vẻ cũng đang rất bốc. Raia kéo tay tôi ra sàn nhảy.

- Đấy, đến bản “Luân vũ tháng năm” rồi, bài này hồi đi học phổ thông bọn em rất thích đấy. Anh nhìn nhé. Tiến lên, một, hai, lùi xuống, thế. Đừng nhìn xuống chân. Đừng căng thẳng quá. Anh cứ thả mình, nghe tiếng nhạc…

Nhưng có lẽ ngoài việc giải những bài toán vi phân rất nhanh ra, tôi là một thằng chẳng làm nên trò trống gì. Cũng phải thôi, từ trước tới nay tôi có biết nhảy nhót gì ngoài cái bài “sòn sòn sòn đô sòn” đâu. Sau một hồi cố gắng tuyệt vọng, mồ hôi mồ kê ướt đầm lưng áo, ba lần dẫm nghiến lên đôi giày trắng mới đánh xi chiều nay của Raia, tôi đành bỏ cuộc.

Nhạc lại tấu lên một lần nữa. Bôrit tiến lại phía chúng tôi. Hắn cúi gập lưng rất kịch: “Quý ông có thể cho phép tôi hầu quý bà điệu nhảy này được không ạ?” Biết nói làm sao, tôi đành “khóc dở mếu dở” gật đầu, Bôrit là thằng đẹp trai nhất khoa. Dạo mới vào lớp tôi cứ tưởng nó là người Thụy Điển hay Hy Lạp gì đó. Theo như tôi biết thì một nửa con gái trong lớp phải lòng hắn ta.

Tất nhiên là trừ Raia, cô vẫn thường gọi hắn là “con công”.

Họ dìu nhau ra đến giữa phòng. Raia đang quay tròn trong vòng tay hắn. Chiếc váy trắng của cô xòe rộng như một cánh buồm. Những bước chân cô lướt nhẹ như bay. Hình như cô đang cười. Tôi bỗng cảm thấy khó chịu. Tôi đưa mắt nhìn về hướng khác. Giá mà tôi cũng to cao như hắn. Giá đôi mắt tôi cũng sâu, tóc tôi cũng lượn sóng như hắn. Và tôi cũng biết đi những bước nhảy duyên dáng, nhẹ nhàng như hắn…

Hết bài, Raia trở lại ngồi cạnh tôi. Cô thở dốc, có vẻ mệt nhưng rất vui. “Bài sau chúng mình sẽ nhảy với nhau nhé!” Tôi đáp lại bằng cái lắc đầu lạnh lẽo. Nhạc lại nổi lên. Bôrit lại chạy tới. “Raia, bài nữa?” Raia đứng dậy. Tôi kéo tay cô: “Đừng, Raia. Muộn rồi. Anh muốn về!” Raia xịu mặt: “Anh chờ chút nữa. Đang vui mà!” Rồi cô bước ra sàn nhảy.

Tôi đứng phắt dậy, đi như chạy ra ngoài. Cánh cửa đóng sập lại sau lưng. Cả tiếng nhạc, cả ánh đèn màu, cả Raia… tất cả đã ở trong đó. Chỉ có mình tôi đứng đây, trên vỉa hè trống vắng, với những ngọn gió khuya thổi bay mấy tờ giấy báo.

Tôi bước như mộng du, giơ tay vẫy một cái tắcxi. Chiếc xe phanh kít ngay sát chân tôi:

- Chào buổi tối. Đi đâu đấy, anh bạn?

- Tôi cần vốtka.

- Nhiều không?

- Có bao nhiêu đưa cả đây.

Hắn đưa cho tôi một chai con. Tôi hỏi:

- Bao nhiêu?

- Một “gà sống”¹³

Dúi vào tay hắn tờ bạc màu xanh, tôi lại chập chững bước tiếp. Cái cạnh sắc của nút chai làm đứt tay tôi. Hơi rượu bốc lên cay nồng. Tôi giơ thẳng cái chai lên và dòng nước cay xè nặng 45° trôi tuột vào cổ họng. Tôi gập người, ho sặc sụa, nước mắt nước mũi ứa ra, bụng nóng ran như lửa đốt. Tôi có uống vốtka bao giờ đâu, nhưng chẳng hề chi. Tôi đã đi tàu điện cùng với Raia đến đây, giờ thì tôi sẽ cuốc bộ về. Một ngụm nữa. Không biết Raia có còn nhảy không? Đi bao nhiêu phút thì về ký túc xá nhỉ? Lại một ngụm nữa. Nhức đầu quá. Sao đã đến đáy chai rồi cơ à? Tôi đang đi trên phố nào đây nhỉ? Sao những cây phượng trắng lại trơ trụi thế kia? A, cổng “ốp”¹⁴ kia rồi. Chào bà thường trực! Mặt tôi kinh khủng lắm hay sao mà bà nhìn chòng chọc? Tôi như ngã cả người vào cái nút bấm thang máy. Nó rùng mình một cái rồi đưa tôi lên cao. Tiếng sợi cáp bằng sắt siết vào ròng rọc rít lên cọt kẹt. Buồng thang máy khựng lại, cửa mở ra và trước mặt tôi là… Raia.

Raia nhào tới nắm tay tôi:

- Anh đi đâu về thế này, cậu bé của tôi?

Tôi gạt tay Raia ra:

- Tôi không phải là cậu bé!

- Nào, thôi nào, chóng ngoan! Có chuyện gì đâu cơ chứ?

- Raia về sớm thế, dạ hội đã kết thúc đâu?

- Và tình bạn của chúng ta cũng sẽ không kết thúc. Anh hứa thế nhé? Nào đưa tay đây, chúng ta làm lành!

Raia lại nắm lấy tay tôi, bàn tay cô mát lạnh ôm lấy bàn tay tôi bừng bừng như hòn than. Tôi muốn rút tay ra, nhưng Vốtka đã hại tôi. Người tôi như nhũn lại, hình bóng Raia chập chờn trước mắt, tôi nghe văng vẳng tiếng cô:

- Anh chàng ghê gớm ơi, ngủ đi nào…

*

Vậy là chúng tôi đã kết bạn với nhau thấm thoát được ba năm. Ở nơi đất khách quê người này, cuộc sống của tôi chỉ bó trong một cái vòng chật hẹp: ký túc xá - giảng đường - thư viện. Rồi lại ký túc xá. Nhiều lúc tôi cứ tự hỏi nếu không có Raia và tình bạn tốt đẹp ấy thì tôi sẽ ra sao? Nhưng điều không may đã đến.

Đầu tiên là những trận ho nhẹ. Thỉnh thoảng có những cơn sốt không rõ nguyên nhân. Hơi thở khò khè. Và đến đầu tháng chạp, ông bác sĩ to béo của trạm xá trường treo cái ống nghe lên tường, kê cho tôi một cái đơn dài dằng dặc thuốc, rồi lạnh lùng tuyên bố: “Cậu bị đọng nước trong phổi!” “Sao? Có nguy hiểm không bác sỹ?”.

“Tất nhiên không phải là cái gì ghê gớm, bệnh này rất nhiều người từ các vùng có khí hậu nhiệt đới đến chỗ chúng tôi bị mắc. Không chịu được lạnh mà!” “Làm thế nào để khỏi hả bác sĩ” “Hạn chế ra ngoài trời. Phải nghỉ học. Tốt nhất là cậu xin về nước một năm.”

Biết tin này, Raia một mực thuyết phục tôi về nhà cô dưỡng bệnh.

Mới đầu, tôi cho đó là một ý định điên rồ. Bạn trai, lại là người nước ngoài nữa, tự dưng vác xác về nhà người ta. Nhưng sau gần một tuần lễ kiên trì, nào là “mẹ em tốt lắm”, “suy cho cùng thì anh cũng có làm phiền gì đâu, nhà có thêm người càng vui”… Cuối cùng, tôi đã “đầu hàng”.

Nhà Raia cách trường 200km, đi ôtô hết ba tiếng đồng hồ. Mẹ Raia đứng đón chúng tôi ở bến xe buýt. Đó là một phụ nữ vóc người đậm đà, chân đi đôi ủng đàn ông to sụ, có rất nhiều nét phảng phất của Raia. Chắc Raia đã báo trước nên bà không tỏ ra ngạc nhiên chút nào hết. Bà ôm lấy tôi, vòng tay của bà cứng cáp, mạnh mẽ. Bà trìu mến hôn lên trán tôi, miệng lẩm bẩm: “Xưn-nốc! Xưn-nốc”¹⁵. Lòng tôi thắt lại, đã mấy năm rồi tôi mới được hưởng sự âu yếm của người mẹ.

Làng mùa đông chìm lút trong tuyết trắng. Những ngôi nhà bằng gỗ ám khói, xám nhờ nhờ. Cây cối trụi hết lá. Vài con quạ đậu trầm ngâm trên miệng giếng nước. Chúng tôi lội bì bõm trên con đường đầy tuyết, chốc chốc lại bị sụt tới gần đầu gối.

Nhưng ngược hẳn với khung cảnh ảm đạm ngoài trời, trong nhà thật ấm cúng. Sàn nhà đánh bằng nhựa thông, lên nước bóng loáng. Những tấm thảm thêu các hoa văn cổ treo trên tường. Những đôi dép nỉ đi trong nhà xinh xắn như những chú mèo con. Cái bàn ăn tròn, với nồi xúp bắp cải bốc hơi thơm ngào ngạt.

Mẹ Raia bán xăng tít trên đường quốc lộ, mãi tối mịt mới về. Buổi chiều tôi thường chơi với em của Raia, con bé Masa, lên tám. Nó lúc lắc cái đầu vàng rực như những sợi rơm, hỏi tôi:

- Tên anh tiếng Nga gọi là gì?

- Đima.

- A, Đima, Đimơska. Em sẽ gọi anh là Đimơska.

Rồi nó vẽ. Trên tờ giấy màu xanh nó nguệch ngoạc một cái tháp tròn. Dưới chân tháp là hai “củ khoai tây”, một củ mặc cái váy dài kéo lê xuống đất, củ kia có đôi chân khẳng khiu như que tăm. Nó bảo đấy là “Raia và Đimơska đi nhà thờ làm lễ cưới đấy”. “Ê này, Masenka¹⁶, đừng nói bậy nhé. Đimơska và Raia chỉ là bạn thôi”. Nó nháy mắt ra vẻ hiểu biết: “Thì bạn nên mới phải đám cưới chứ”.

Bà của Raia rất vui tính. Tuy chân đã phù, đi lại trong nhà nặng nề, nhưng suốt ngày bà lân la các xó xỉnh trong nhà để tìm xem mẹ Raia cất rượu vang ở đâu. Bà “gạ gẫm” tôi: “Nghe Raia kể cháu thích mấy cái bài hát ngày xửa ngày xưa của bà lắm hả? Tìm rượu đi! Hai bà cháu uống, rồi bà hát cho mà nghe”. “Nhưng cháu không biết uống rượu!” Bà trề môi: “Thế thì cháu không phải là một thằng mugic¹⁷ rồi”. “Sao hôm qua, lúc cháu bổ củi, bà lại “phong” cháu là thằng mugic số một của làng này?” Bà cười tít mắt “À, phải rồi, bà quên!”.

Nhưng hạnh phúc nhất là những lúc đi đón Raia. Cứ hai hoặc ba ngày cô lại về nhà một lần. Tôi đứng chờ cô ở đầu dốc. Xe chỉ dừng lại một giây, đủ để cho Raia nhảy xuống. Tôi chạy xuống, cô chạy lên, chúng tôi gặp nhau dưới gốc một cây sồi lưng chừng dốc.

Raia mang thư từ, báo chí cho tôi. Cô ríu rít kể những chuyện xảy ra ở trường. Rồi chúng tôi đi ra con sông ven làng mùa này băng đóng dày. Tôi mượn con bé Masa cái xe trượt tuyết. Hai đứa ngồi chung cái xe đó, lao xuống dốc. Lần nào cũng vậy, vì tôi không biết lái, nên chỉ được một đoạn là xe húc phải một đống tuyết, đổ nhào. Masa và lũ bạn của nó đứng trên triền dốc, hoan hô ầm ĩ.

Bữa tối nào cũng có hai món bắt buộc: một trăm gờram rượu vang cho bà, và một cốc sữa nóng bỏng pha thật nhiều mật ong cho tôi. Trong cốc sữa có bỏ thêm những lá thuốc dân gian gì đó. Mẹ Raia nói rằng phương thuốc này chữa bệnh sưng phổi rất hiệu nghiệm.

Tôi đã uống những cốc sữa đó, uống cả tình yêu mà cái gia đình Nga tốt bụng đó dành cho tôi. Tối tối, khi ngồi giữa cả nhà cùng xem vô tuyến, con bé Masa ngủ gà ngủ gật trong lòng, Raia thì lúi húi khâu vá một thứ gì đó, tôi cảm thấy mình thực sự mang ơn họ rất nhiều.

*

Chỉ tiếc rằng những cốc sữa pha mật ong của mẹ Raia cũng không giúp được gì. Mùa đông Nga khắc nghiệt quá. Những giọt nước trong phổi tôi ngày càng lớn. Bác sĩ nói rằng chỉ có một cách duy nhất chữa tôi khỏi bệnh là phải về nước, xa cái băng giá chết người này. Lúc đó là tháng năm.

Hai hôm trước ngày tôi lên máy bay, khuya lắm rồi, Raia rủ tôi ra biển. Chúng tôi đi dọc theo con đường có những bông hoa phượng trắng bay bay, rồi theo cầu tàu, ra đến mãi sát mép nước. Phía xa kia, hải đăng Vôrônxôpxki vẫn đang cần mẫn nhấp nháy. “…Chẳng đâu vào đâu cả, chúng ta là những con chim khác đàn. Mặt trời đã giục rồi, thôi, hãy bay đi…”. Có một câu hát như thế, ngày xưa Raia đã dạy cho tôi. Những con hải âu đập cánh phần phật phía trên đầu. Trước kia tôi không hiểu tại sao lại gọi là Biển Đen. Phải ra đứng ở biển trước những cơn bão, hoặc là về đêm như thế này, mới cảm nhận được cái vực thẳm tăm tối của nó.

Raia nói:

- Anh chìa tay ra!

Tôi làm theo. Cô đặt vào bàn tay tôi một vật gì cứng cứng, lành lạnh. Tôi soi bàn tay về phía hải đăng: một đồng xu.

- Anh hãy ném đồng xu này xuống biển - đôi môi giá lạnh của cô run run - Thần biển sẽ giúp cho anh quay lại được chính nơi này.

- Thật thế không?

- Những người già có một “điều tin” như vậy. Em cũng sẽ tin, và cả ba vị Thần hói đầu của anh cũng sẽ tin. Và cả những que hương “thuốc phiện” nữa… - Cô cắn chặt môi, quay đi.

Tôi thở dài. Tôi cảm thấy mình mang một tảng đá trên ngực. Hít một hơi thật sâu, tôi hất tảng đá đó xuống biển. Không nhìn thấy đường bay của đồng xu. Nó rơi tõm xuống đại dương, mang theo cả niềm hy vọng của chúng tôi.

*

Tôi về nước, vào trường Tổng hợp học nốt mấy năm còn lại. Nước Nga ngày xưa chỉ còn là một giấc mơ. Tivi quay toàn cảnh biểu tình, những dòng người xếp hàng, những chiếc xe tăng chạy trên đường làng. Không biết cái gia đình mỏng mảnh đó giờ ra sao? Và thỉnh thoảng, đạp xe trên đường Lý Thường Kiệt, tôi bỗng ngẩn người ra khi bắt gặp những chùm phượng vĩ rừng rực cháy trên đầu. Lòng tê tái, tôi bần thần nhớ tới những bông hoa phượng khác, trắng muốt, nhẹ bỗng, bay lang thang trên những con đường nồng nàn vị biển cả.

Đồng xu của tôi ơi, đã chạm tới đáy biển chưa?

L.Q.Đ

Khúc hành tiễn bạn

Nguyễn Hữu Hồng Minh

Bạn về ta đóng cửa ngủ

Âm thầm không tiếp một ai

Nửa đêm nhìn ra cửa sổ

Nghe thơm dìu dịu hoa nhài

Bạn về câu thơ quên viết

Lấy ai tri kỷ, tương phùng,

Bá Nha - Tử Kỳ thuở trước

Tiếng đàn còn biết nghe chung

Bạn về chiều cong ngọn cỏ

Hạt sương, nặng trĩu giang san

Tỉnh xa, hề, ai quẩy gánh

Dặm dài, hề, có nguy nan

Bạn về trước sau vắng ngắt

Ta như ẩn sĩ rừng già

Đập bàn dăm câu vọng cổ

Quăng đàn cười như Kinh Kha

Bạn về ta theo xuôi xứ

Ngông, nghênh ly biệt một trời

Ở ai lòng ta lòng bạn

Cho tình tan tác đôi nơi

À, thôi, bạn về bạn nhé

Ta sầu mong hết đêm nay,

Bao giờ gặp nhau bạn nhỉ

Chung chiêng quả đất tròn quay

Cuộc đời nếu không còn bạn

Biết ai lặng lẽ phương này?

Thủ Đức - 1993

N-K

Thơ tình Ônga Bécgôn

Ở nước ta dẫu thơ Ônga Bécgôn chưa được in thành tập riêng nhưng nhắc đến thơ bà, những người yêu thơ, nhất là tuổi trẻ học đường ai mà chẳng nhớ đến một đôi bài như Mùa lá rụng. Mùa hè rớt, Chiếc móng ngựa ở Khanghecxơn. Và câu chuyện tình của nữ thi sĩ với một bạn thơ đã để lại cho đời bài thơ Kể chuyện mười năm trước từ phía chàng và Bài thơ cuộc đời từ phía nàng đã làm rung động bao trái tim bạn trẻ Việt Nam. Ônga Bécgôn (1910-1975) là nhà thơ Nga thời kỳ Xô viết, bà đã gắn bó số phận mình với những vui buồn của đất nước mình, đặc biệt là trong cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại (1941-1945) ở thành phố Stalingrat. Thơ bà đẹp và buồn bã.

Xuân mới, Tuyển tập HĐM gửi tặng các bạn hai bài thơ tình của Ônga Bécgôn qua bản dịch của Phạm Xuân Nguyên. Một bài bà viết năm 1937 không có đầu đề. Bài còn lại là phần đầu của Bài thơ cuộc đời đã nhắc đến ở trên, bà viết năm 1939, gửi lại người tình là thi sĩ Bôris Kornhilôv. Cả hai bài thơ của Ônga Bécgôn ở đây đều thấm vị cô đơn và niềm tha thiết sống.

Anh hãy trở về¹⁸

Anh hãy trở về trong giấc mơ em

Dẫu trong mơ anh không còn như ảnh

Anh một thủa như cuộc đời như chim như nắng

Như tuổi thanh xuân, như hạnh phúc vô bờ.

Anh bây giờ đã ở rất xa

Khoảng cách bao la xóa nhòa hình dáng

Chỉ còn lại trong tim nắm tro tàn ảm đạm

Chẳng thể nào cháy lửa nữa đâu anh.

Chỉ mình em có lỗi, chỉ mình em

Vì đã vội buông anh ra quá sớm

Vì vẫn sống trái tim đầy kiêu hãnh

Ôi lòng khát thèm chẳng thể nào nguôi.

Anh hãy trở về trong giấc mơ em

Dẫu trong mơ anh không còn như ảnh

Anh một thủa như cuộc đời như chim như nắng

Như tuổi thanh xuân, như hạnh phúc vô bờ…

Gửi Boris Kornhilop

…Và tất cả đổi thay, em bây giờ đã khác.

Hát khác xưa rồi, khóc cũng khác xưa…

B. Kornhilôv

Vâng, em khác xưa rồi, em đã khác xưa.

Ôi cuộc đời trôi sao nhanh quá

Em đã già đi, anh không nhận ra được nữa

Hay là anh có nhận ra chăng?

Em không cầu xin tha thứ nơi anh

Cũng chẳng thề nguyền - những điều vụng dại

Nhưng em tin nếu anh quay trở lại

Nếu anh còn nhận được ra em

Những bực tức nhau ta sẽ nguôi quên

Ta sẽ lại bên nhau sóng bước

Ta sẽ khóc như chưa bao giờ được khóc

Mà chỉ hai ta mới hiểu vì sao.

1937

(Xuân Nguyên dịch)

Ban nhạc từ ghế nhà trường

Thành phố Livơpun, 40 năm trước.

Một cậu học trò 14 tuổi tên là John Winston Lennon thành lập một ban nhạc gồm mấy người bạn cùng trường. Đối với một thành phố cảng náo nhiệt như Livơpun, sự kiện này lọt thỏm chẳng được ai chú ý. Nhưng đối với gia đình Lennon thì thật nên chuyện. Vì cậu sinh ra trong một gia đình cha làm thủy thủ, chẳng có gì dính dáng đến âm nhạc.

Dù sao mặc lòng, ban nhạc “The Quarrymen” của cậu vẫn biểu diễn như ai. Tháng tám - 1956, trong một cuộc vui do nhà trường tổ chức, một chàng trai tìm đến John giữa lúc ban nhạc của cậu tạm nghỉ giải lao. Chàng trai đó giới thiệu với John một sáng tác riêng. Thấy hay quá, cậu liền đề nghị bạn tham gia ban nhạc của mình. Chàng trai đó là Paul McCartney, khi đó mới 14 tuổi.

Hai năm sau, nhờ sự giới thiệu của Paul, một thành viên mới lại gia nhập ban nhạc… Đó là George Harrison bé nhỏ 15 tuổi - “cây” độc tấu Ghita mê hồn - Bắt đầu từ đây, ban nhạc đổi tên thành “Moodogs” “John And The Moondogs”, rồi “Silver Beatles” và cuối cùng thành… “Beatles”! Vâng, chính là ban nhạc Beatles lừng danh mà bạn đã đoán ra.

Nhưng phải đến năm 1962, Beatles mới thực sự là Beatles như chúng ta biết ngày nay, với một bộ tứ độc nhất vô nhị. Tháng tư năm đó, khi “đánh thuê” cho ban nhạc “Star Club” ở Hăm-bua, John, Paul và George tình cờ biểu diễn cùng tay trống cự phách Ringo Starr. Như Bá Nha gặp Tử Kỳ, Ringo đã nhanh chóng gia nhập ban nhạc và Beatles hoàn tất sự hình thành.

Sau 8 năm kể từ ban nhạc học trò “The Quarrymen”!

Huy Toàn

Chiếc hôn

Em và huynh! Chẳng biết học ở đâu ra kiểu xưng hô nửa Tàu nửa ta kỳ cục ấy, thoạt tiên nghe Thư “thưa thốt” tôi muốn bịnh nhưng rồi… không dám. Riết quen. Giờ - Trời ạ! - Lại nghe bùi tai và, - Đất ơi! nếu một tuần không nghe được hai tiếng thốt từ cặp môi hình như được sinh ra để luôn tươi cười thì chắc đến chín mươi chín phẩy chín phần trăm tôi sẽ phát bịnh thật.

Sinh viên khoa văn năm thứ hai, kiêm phó nhòm nghiệp dư phục vụ khách vãng lai ở công viên dọc bến Ninh Kiều, tôi là thành viên của Câu lạc bộ Nhiếp ảnh thành phố. Năm ngoái, vào một ngày đẹp trời theo Câu lạc bộ đi săn ảnh cho phòng triển lãm mùa xuân tận vùng chợ nổi Phong Điền. Ngoài các anh chị cầm máy quen thuộc còn có thêm vài cô người mẫu lạ hoắc. Tới điểm, chúng tôi tỏa ra trên bến, dọc các ghe xuồng quây quần mua bán giữa ngã ba sông.

- Làm ơn quay mặt lại chút coi! - Vừa nói vui tôi vừa lựa thế, hướng ống kính về phía cô người mẫu mặc bộ đồ bà ba màu tím Huế rất ra dáng gái quê, trông khá bắt mắt đứng cạnh đống hoa trái đủ màu trên ghe đối diện, đang nhai mận rau ráu. Cô nghinh mặt:

- Chờ chút huynh, để người ta nuốt xong mận đã chớ!

Mải dán mắt vào nụ cười láu lỉnh, đôi mắt lấp lánh ánh nắng đẹp mê đẹp hoặc, xong một “pô”, tôi xoay người lựa góc ảnh khác, cái chân trái lỡ giấu cặp mắt cá trong giày hóa ra mù, nó táy máy trượt khỏi mạn xuống chòng chành và…

Từ nhỏ luôn bị mẹ cấm tắm sông với câu răn đe “họ hàng nhà mình có huông chết nước, phải coi chừng Hà Bá”. Là đứa con hiếu thảo, tôi bị tước mất quyền biết bơi một cách tự nguyện. Thấy huynh ngoi ngóp, đập tay loạn xạ coi bộ sắp chìm nghỉm, Thư đã nhanh trí chụp vội cây sào tầm vông đầu mũi ghe đưa ra tiếp cứu, lúc tôi kịp nắm lấy thì em cũng chới với ngã tòm xuống nước. Bốn phía ran rộ tiếng cười.

Ướt như chuột lột đành bỏ đoàn về trước, cả hai ngậm tăm im lặng ngồi co ro bên nhau trên xe đò. Em có vẻ đã lỡ nuốt mất lưỡi nên tôi cũng làm thinh cho phải phép. Áo quần giữ trung lập giữa hai đứa, chẳng cần xin phép ai, tự bốc hơi và tự khô lúc nào chẳng hay. Tới Cần Thơ, năn nỉ muốn gãy ba khúc lưỡi rưỡi cô người mẫu nghiệp dư mới chịu theo anh phó nhòm nghiệp dư vào quán nước.

- Ơn cứu tử này khó quên lắm, sao lúc nãy cô hông để tôi du hành xuống thủy cung chuyển hộ khẩu xuống đó luôn bây giờ đỡ phải mất công nhớ ơn. Nói thiệt, đừng tủi nghen, ngoài công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, tôi ít chịu ơn ai!

Tôi giả bộ rầu rĩ hệt con mèo vừa bị cắt cụt tai. Thư nguýt và lườm, hai động tác rất nhuần nhuyễn, không tinh mắt sẽ tưởng chỉ có một.

- Bộ cà phê người ta nêm thêm mỡ hay sao mà miệng lưỡi huynh trơn chu quá xá cỡ vậy?

Chia tay. Tôi khấp khởi buồn thầm, lòng bỗng phất cờ gióng trống bởi nghe em thỏ thẻ:

- Sáng mai năm giờ gặp ngoài Bãi Cát nghen! Ra đó chơi cầu lông rồi em và tụi bạn tập bơi cho. Xiií, con trai gì ốm nhom giống cái que tăm, xuống nước lại hổng thèm nổi.

Khen thầm cô gái có cá tính mạnh, dám thẳng thắn hẹn hò với người mới quen, nhưng rồi cờ chợt rũ, trống bớt gióng. Tôi nhăn nhó:

- Từ ký túc xá ra tới Bãi Cát đâu có gần, vả lại tôi thuộc loại động vật có phả hệ lẫn thuộc tính ưa chết nước, xin thông cảm.

Em cười nhạt, chém đứa tưởng mình sắp chết đuối trên cạn một chiêu lườm sắc rồi lẫm liệt quay gót.

Đêm hôm ấy có là cục đá mới ngủ được. Tinh mơ, nghe ngoài đường oang oang tiếng loa đài truyền thanh tôi rón rén rời giường tầng, đánh răng rửa mặt, ngập ngừng khoảng ba mươi giây rồi ra lộ. Thay vì chạy hoặc tản bộ giống bao trẻ già trai gái khác yêu thể dục thể thao, tôi thót lên xe lôi ra Bãi Cát với quần cộc và cái thun ba lỗ không còn trắng lắm.

Từ ngày ấy tôi đành mang tội bất hiếu, quên lời mẹ dặn, thoạt tiên hơi e dè rồi mạnh dạn bước qua “cái huông” truyền thống” dưới sự dìu dắt của Thư, biết bơi và thích bơi, lại có thêm một mớ bạn bè mới. Bây giờ đoạn đường từ ký túc xá ra Bãi Cát hóa ngắn, những ông xe lôi khó mà nhận được đồng nào của tôi, bởi “chàng” đâm ra khoái chạy bộ. Ngoại trừ những hôm trời mưa hoặc cuối tuần Thư về thăm nhà dưới quê, mỗi sáng chúng tôi gặp nhau ngoài Bãi Cát. Đừng hòng có thêm cái hẹn nào. Thư bảo:

- Năm nay em thi vô đại học, từ con nhộng học sinh thoát xác thành nường bướm sinh viên như anh đâu có dễ, đừng có lộn xộn, bộ muốn giữ độc quyền làm sinh viên hả?

Ôi, nghe muốn phổng cả mũi. Sinh viên cũng oai làm chứ! Bởi chỉ sinh viên, không là thánh, tôi đâu dám cãi. Vả lại, hình như chỉ giữa chúng tôi luôn có cái barie vô hình ngáng trở, còn lâu mới có được cái người ta thường gọi là Tình yêu tuổi học trò. Cái barie ấy có tên hẳn hoi: Gấm!

Thư luôn nhắc Gấm với giọng hết sức âu yếm, đôi khi kèm ánh mắt xa xôi khiến trí tưởng tượng của tôi hoạt động hết công suất vẫn bất lực. Đại để qua sự mô tả của em thì Gấm là một “trang nam nhi” không thuộc loại nhẹ, nặng tới tám mươi ký, nhan sắc khỏi chê, mướt mượt y gấm y nhung vậy, chẳng ăn uống nhiều, mỗi tháng chỉ xơi sơ sơ một lần hết vèo mười ký thịt vịt, có thể cõng cả bốn đứa trẻ mười tuổi trên lưng vẫn nhẹ nhàng “khiêu vũ” khắp trong nhà ngoài ngõ. Hôm nào bận học thi học kỳ hay ấm đầu nóng lạnh gì đó không thể về quê, em mất ăn mất ngủ vì nhớ. Dù nửa tin nửa ngờ, có lần tôi đổ quạu:

- Gã công tử miệt vườn của em nặng gần cả tạ, chỉ là đồ bị thịt, đồ đô vật… Đẹp đẽ nỗi gì?

- Đẹp chớ, nhứt là so với các vòng đo cỡ que tăm của huynh. Những võ sĩ Sumô nặng hàng tạ của Nhựt Bổn thuộc đẳng cấp được xã hội kính nể, và phái đẹp ái mộ huynh hổng biết sao? Lại nữa, em đọc thấy đâu đó người ta viết khi yêu trái bồ hòn cũng ngọt huống hồ.

Chiều nay là chiều đẹp nhất trong năm, cả nắng lần gió đều thơm ngon muốn cắn, Thư chịu cho cái hẹn đi chợ hoa trước khi tôi về Đồng Tháp, và em về quê ăn Tết. Ngoài dự đoán của tôi, vẻ mặt Thư đầy những “dự báo thời tiết” xấu. Len lỏi qua các dãy hoa đua nhau tỏa hương sắc, tôi hỏi lần thứ một trăm lẻ một:

- Sao vậy? Cái bánh bao thiu trông còn đẹp hơn nhan sắc…

- Biết hông? Em vừa ra bến xe gởi “tối hậu thơ” về nhà. Nếu “gả” Gấm sang tận cái châu lục Kanguru xa tít mù kia, em sẽ hổng thèm về, đi bụi luôn.

Lại Gấm! Cơ khổ! Có bàn tay phải gió nào vụt nựng tim tôi nhoi nhói. Hai giọt trong vắt lặng lẽ ứa lăn trên má Thư.

- Gả là sao?

- Sính lễ tới bốn ngàn đôla chớ ít chi. Người ta đang nóng lòng còn huynh thì… mới nghe nhắc tới Gấm mặt đã tối sầm sầm thấy ghét!

Tôi thở dài vì không thể thở ngắn, gầm gừ:

- À thì ra chiều nay tôi vinh hạnh được sánh vai với một kẻ… thất tình.

*

Trời ạ và Đất ơi! Sau những tin tức… mình như vậy có là đá mới lạnh lùng về quê ăn Tết. Thư về Sóc Trăng hôm trước, mặc hồn quê Đồng Tháp và mẹ già mỏi mắt chờ, hôm sau tôi bồi hồi về theo.

Đường đi ở cửa miệng, ông bà mình nói đúng thật. Xuống xe đò, hỏi quanh quẩn một hồi tôi cũng kiếm được nơi mình muốn đến. Đứng lóng ngóng bên hàng rào dâm bụt lác đác khoe bông thắm chẳng giống chàng Roméo sắp gặp nàng Juliette mà y chang đứa rình trộm gà, tôi ngỡ ngàng thấy Thư và tía của nàng tươi cười tiễn hai ông khách một Việt, một Tây ra cổng. Nhác thấy tôi em xoe tròn mắt kêu:

- Mèn ơi, huynh mới từ đất chui lên hả? - Câu nói kèm cái tát “yêu” muốn xính vính. Đoạn em vui vẻ giới thiệu với ông tía đang trân trối nhìn tôi hệt vật thể lạ từ trên trời vừa rơi xuống: - Bạn con, thưa ba. Ảnh có biệt danh là que tăm xuống nước không thèm nổi, đệ tử ruột môn bơi lội của con đó!

Hẳn là thấy điệu dáng tẽn tò trông muốn bịnh, ông tía hiếu khách thân mật vỗ vai tôi như những người đàn ông khác gặp nhau vẫn thường làm, mỉm cười phúc hậu, vừa lôi tay khách vào nhà vừa nói luôn một lèo:

- Cháu cũng biết cả chuyện này nữa sao? Tính về can bác hả? Cái ông người Úc ấy mê lắm nhưng đành chịu thôi, bốn ngàn đô la lớn thiệt, nhưng con nhỏ này khóc hết nước mắt làm sao đành! Hai đứa mê chơi với nhau từ nhỏ lận mà. Vả lại, cái nết ăn ở tinh khôn, dễ thương của nó nức tiếng cả vùng này thành ra bác cũng tiếc, từ chối thẳng, không “gả” nữa.

Vẻ mặt tôi chẳng cần soi gương cũng dư biết ngáo lẫn ngố khiến Thư phá lên cười, rồi em quay ngoắt búng tay đánh tróc, huýt sáo rõ to, gọi:

- Ê Gấm, ra chào khách cái coi, hun thiệt là mùi à nghen!

Chẳng biết cảm giác của bạn ra sao khi được một con trăn gấm dài năm thước, nặng tám chục ký, vân da ngời sắc vàng óng, cổ đeo chiếc nơ đỏ chói lừng lững, đĩnh đạc trườn ra từ sau ngưỡng cửa. Riêng tôi thì dựng tóc gáy đứng chết trân như phỗng khi “người yêu dấu” của cô bạn “âu yếm” quấn nhẹ cái thân mướt mượt của nó quanh mình, đoạn lắc lư đầu, vươn cao cổ đặt vào má khách chiếc hôn lạnh rợn cả sống lưng.

(Cuối 1993)

M.M

Phố yên tĩnh

Không rõ mình đã giữ lại được chút gì của mùa thu, của con phố lang thang buổi chiều đạp xe một mình và cười bất chợt như kẻ khùng? Lối cũ dịu dàng, xôn xao bên những vòng xe quay mê mải. Gió cuốn theo một chiếc lá đỏ dễ thương. Này em, cô bé tóc ngắn đừng vội nghĩ rằng chỉ riêng em mới biết níu dài thêm con đường tan học để được đi qua phố-yên-tĩnh.

Phố-yên-tĩnh trải dài hai hàng cây xa tít tắp như chờ người xa về lại hay làm cho có kẻ không dứt nổi để ra đi. Phố nhiều hoàng lan và hoa sữa, hai thứ cây chỉ mùa thu mới biết mình duyên dáng. Bây giờ không phải vô cớ mà giờ tan trường nào học trò của mấy ngôi trường trung học kế đấy Chu Văn An - Hoàng Diệu - Phan Đình Phùng cũng có nhóm đạp xe dọc theo phố nhẩn nha thong dong, ngắm hè phố quen và những ngôi nhà không đổi khác. Ừ, mấy năm rồi nhà bên đường không có gì đổi khác. Bờ rào ngang vai mình xanh màu rêu, vôi tường cũ kỹ và khu vườn yên ả, tôi ngày xưa chỉ dám đứng ngắm, rồi lặng lẽ đi qua. Để lại đây và mang theo khá nhiều kỷ niệm. Những con bồ câu ngày xưa đã đi đâu mất, bóng đôi cánh trắng còn vướng lại trên gióng ngang treo đèn đường.

Hồi ấy, con đường buổi chiều thân mật thả lá rụng từ bên này sang mái phố bên kia. Xác lá khô dạt bên hè đường, tiếng lăn nghe gai gai buồn. Phố chia hình xương cá, hàng hoạt phố nhỏ chạy ngang qua giống như những gân lá xinh xinh. Ngõ hẹp hoa sữa thơm về đêm. Hoàng lan cũng thơm đêm, ký ức nôn nao và nghe lòng mình trĩu nặng. Kỷ niệm góp nhặt bằng dư âm của nốt nhạc trong trẻo ngân thầm nơi ký ức. Đêm về trên phố, tôi vẫn khe khẽ hát bản tình ca một mình. Gió của hồ thảng hoặc gõ cửa một giấc mơ đêm nào đó, kẻ độc hành đôi khi nghe thấy tiếng sóng trong lòng, buồn buồn và không rõ nét.

Ngày xưa còn đường ray, xe điện chạy túc tắc giữa phố làm người khách lạ nhiều khi ngẩn ra. Tôi đi giữa phố, để mặc nỗi nhớ xuôi về những năm nào tuổi thơ xa lắc, nghe tiếng chuông tàu điện leng keng mỗi sáng, chở những lao xao dọc phố, và hoa, và mùa thu đi vào trong phía trung tâm. Bây giờ không còn xe điện, lòng đường không còn dấu tích hai vạt đường ray in hằn tháng năm nữa. Đã mấy mùa thu hoa sữa lẫm chẫm sắc bông li ti trải suốt từ đầu phố Thụy Khuê đến vườn hoa Hàng Đậu. Hoàng lan vườn ai cong cành lá, đu đưa mơ màng. Học trò qua đây ít người nghển cổ nhìn vào tận trong vườn nhà người như tôi xưa. Buổi chiều, tôi đạp xe dọc phố, ngửa mặt nhìn màu trời xanh yên bình một thuở, tìm về nơi mà kỷ niệm đã sinh ra. Tôi cố tìm gió, nắng, hoa của mùa thu ấy dù biết mình đã xa lắm tuổi mười bảy. Nhớ có lần nghe Nam kêu: Phố của hương hoàng lan… Tôi không chịu thế. Đó là hoa sữa!… Giờ đi lạc giữa đám học trò tan trường mới thấy mình lạc lõng, thấy mình buồn bã và nuối tiếc cồn cào. Mới hay mình giờ như cơn gió cô độc, chẳng bao giờ hiểu rằng mùa thu nào cũng vẫn dịu dàng như thế, duy chỉ có những người thân yêu là xa, ngày tháng cũ cũng đã cách xa. Tôi buồn, và cười như kẻ khùng, thấy mình đánh mất hết thứ này đến thứ khác quý giá.

Phố-yên-tĩnh chìm nửa trong chiều. Hoa sữa non màu xanh, nở ra trắng ngà. Hoàng lan trong vườn ai cũng đã nở hoa vàng, kín đáo trong chùm nụ non xanh. Mái phố ấp ủ hương thơm, tán lá che chở bình yên cho hồi tưởng âm thầm, đêm xuống mới hào phóng ban phát tất cả cho kẻ độc hành. Mùa thu tóc dài - mùa thu yêu thương, và còn mùa kỷ niệm cho những kẻ cũ tìm về nhận ra nhau dưới những hàng cây đan nhau trong lòng phố.

Trang Hạ

(Hội bút Hương Đầu Mùa)

Chiều

Mất điện! Hằng chạy tới công tắc đèn bật mấy lần, rồi lại ngó sang phòng bên cạnh, hỏi hỏi han han. Nhưng mất điện vẫn hoàn mất điện. Nó cằn nhằn:

- Có mưa gió gì đâu mà giở chứng thế cơ chứ?

Buổi chiều oi ả quá, trời đất im phăng phắc, không khí ngột ngạt. Hạnh bỏ lên thư viện, tôi nằm quạt phành phạch, Hằng thêu khăn tay, Phương lại viết lách gì đó, sổ thơ nó dày cộp, có gửi đi mấy bài mà chưa thấy hồi âm.

Lại đã thấy cái Hạnh chạy về.

- Có điện rồi, về là quần áo mai đi học!

Hóa ra có điện từ lâu rồi mà không biết. Nhưng phòng chúng tôi vân không có điện. Phương bảo:

- Xuống gọi bác Sức! - Bác Sức là trưởng ban quản trị ký túc xá. Nhưng bác lại đi vắng, thế là cả bọn ngồi, đợi.

Có tiếng gõ cửa nhè nhẹ, một cái đầu bù xù ló vào, lại cái thằng bé bán báo mọi lần: - Các chị có mua báo không? Số mới đấy!

- Bọn chị hết sạch tiền lẻ rồi! Lần sau nhé!

Tôi ngao ngán nói thay cả bọn. Một phần vì tiền trong hòm ngại lấy, một phần vì bực bội nóng bức chẳng muốn làm gì.

Thằng bé ngó quanh:

- Sao các chị không bật quạt, oi thế này.

- Mất điện! - Phương ủ ê trả lời.

Thằng bé đặt tập báo xuống, nhìn lò dò đường dây đi từ ngoài hành lang vào:

- Mất tất, thế thì chắc là tại cầu chì, - nó thậm chí vui vui, rút ra một cái bút thử điện, khoe - Em vừa mua đấy! - rồi bắt đầu tháo cầu chì. Bọn tôi xúm lại.

- Dây cũ quá rồi! - Nó phán.

Bọn tôi gật đầu xác nhận:

- Đúng, cũ quá rồi!

Nó nối sợi dây đồng li ti lại rồi ấn nắp cầu chì vào, đèn bừng sáng, quạt reo vù vù.

- Hay quá!

Cái Hằng trưởng phòng dúi vào tay nó một tờ hai nghìn.

- Cho bọn chị cảm ơn nhé!

- Ối! Không đâu! Chuyện vặt mà! - Nó kêu lên lắc đầu quầy quậy.

Tôi nhảy lên giường hì hụi mở khóa hòm.

- Cho chị một quyển “Hoa Học Trò”, đứa nào mua bảo tao ứng cho!

- Lấy hộ tao một tờ “Tiền phong” nhé! - Phương bảo thằng bé rút báo cho chúng tôi. Cái Phương đang giở tờ “Tiền phong” bỗng hét lên:

- Bài tao chúng mày ơi! Đăng rồi!

Cả bọn xô lại, một bài thơ bé tí tẹo làm chúng tôi hò hét váng trời.

Thằng bé cũng ghé đầu vào xem. Phương hét:

- Lấy tao hai tờ nữa!

- Sao thế! - Hạnh ngơ ngác.

- Để tặng chứ sao, ngốc thế! - Tôi dạy bảo nó.

Chúng tôi ngồi bàn tán rất lâu về sự kiện trọng đại này. Cái Phương bảo mời cả bọn xuống quán ăn chè, nó giữ rịt cả thằng nhỏ lại. Đang háo hức thế thì Hạnh kêu lên:

- Sắp mưa kìa!

Mải vui quá, mây đen ùn ùn kéo tới khi nào. Kế hoạch ăn chè đổ vỡ. Thằng bé nhất định đòi về. Nó bảo em gái nó rất sợ sấm chớp, nó phải về trước khi mưa.

Thằng bé mặc sẵn áo mưa, chào chúng tôi, cun cút xuống cầu thang. Chẳng mấy chốc đã thấy cái bóng xiêu xiêu của nó giữa cát bụi mù mịt. Tôi chợt nhớ ra là mình biết nó từ lâu làm rồi mà vẫn không biết tên nó là gì, nhà ở đâu, bố mẹ ra sao mà nó phải bỏ con em gái ở nhà một mình để đi bán báo rong như thế…

Tôi bỗng thấy tối om. Lại mất điện! Cầu chì đứt? Hóa ra không phải, sắp mưa to, cả khu nội trú bị cắt điện. Hạnh và Hằng đang chạy quần áo ngoài ban công. Phương vẫn cắp tờ báo, chạy đi đóng cửa sổ, tôi thắp cây đèn bão…

Không biết thằng bé có kịp về với em nó không?

T.G.

(Hội bút Hương Đầu Mùa)

Mùa xuân và chợ tình Phong Lưu

Cao Xuân Thái

(Hà Giang)

Có thể họ đã từng có nhau trong đời. Thế rồi mọi chuyện trắc trở, một năm hoặc hai năm một lần họ tìm đến chợ tình Khau Vai để được thêm một lần gặp lại. Chợ mỗi năm chỉ họp một lần…

“Một năm chỉ có một ngày tốt

Ngày tốt ta được gặp lại nhau”.

Cái “Ngày tốt” ấy diễn ra ở chợ Khau Vai (hay còn gọi là chợ Phong Lưu). Một hiện tượng xã hội độc đáo có một không hai ở nước ta. Khau Vai nằm cách huyện lỵ Mèo Vạc 24 km, giáp với Bảo Lạc (Cao Bằng), là nơi cư ngụ lâu đời của bà con các dân tộc Tày, Nùng, Giấy, H’Mông…

Chợ mỗi năm chỉ họp có một lần vào ngày 27 tháng 3 Âm lịch. Có lẽ, bởi nơi đây mùa xuân thường đến muộn hơn và Tết kéo dài tới cuối tháng ba? Phải chăng, ngày chợ duy nhất trong năm biểu hiện sự lưu luyến của con người với mùa xuân?

*

Con đường đến Khau Vai, ngoằn ngoèo như dẫn lên trời. Trước mắt hiện ra một vùng núi đá nhọn hoắt. Tựa hồ như những Kim-tự-tháp Ai Cập. Toàn đá và đá, cả một vùng mênh mông, trùng điệp, như những bức tường thành vô tận…

Giữa một vùng đá như vậy, tưởng chừng không có gì tồn tại và phát triển được. Ấy vậy mà trên những đỉnh núi chon von, bốn mùa mây phủ vẫn thấp thoáng những mái nhà. Trên lưng chừng núi, lưng đèo ấy là chòm xóm, bản làng của đồng bào H’Mông, Dao, Giấy… Do đặc điểm của khí hậu và tự nhiên, kiến trúc xây dựng nhà ở của đồng bào nơi đây thường thấp, nhỏ, có tường đá bao quanh, gây ấn tượng rất xưa cũ và huyền bí. Chiều chiều, cùng với màn sương, làn khói bếp bình yên… Tiếng trẻ thơ, tiếng gà cục tác, tiếng lợn kêu… Biết rằng nơi đây vẫn có cuộc sống và con người tồn tại…

Khau Vai là một xóm nhỏ hình Kim quy (rùa vàng). Biểu tượng của sự sống lâu bền. Kinh tế vùng này có một thời rất thịnh vượng, con người thuần khiết… Chợ còn là yếu tố văn hóa, khi con người quanh năm sống đìu hiu, cách biệt trong im lặng tưởng vĩnh hằng, thì chợ là ngày hội… Đến nay trai gái nơi đây vẫn hát lời bài dân ca không rõ sáng tác từ bao giờ. Lời ca có sức quyến rũ lòng người:

Chàng ơi xuống núi cùng em

Hãy mang theo ngựa và đi một mình

Em đây tuy chẳng còn xinh

Có ô che nắng. Chợ tình Phong Lưu!

Ở xa người đi chợ thường có mặt từ đêm 26. Con gái kín đáo ngồi trong nhà, bên ngọn đèn, hay bên bếp lửa, cất tiếng hát đối, hát ví giao duyên.

Con gái, con trai đến chợ lần đầu tiếng hát thường bay bổng, trong sáng, vòng vo, vân vi, lời ca giản dị dựa theo các làn điệu dân ca: Sli, Cọi, Lượn… Hoặc tự sáng tác xuất phát từ tấm lòng chân thành, khát khao tìm bạn:

Em như con chim ở rừng xa về, chưa có tổ…

Người con trai nhạy cảm không kém:

Cái tổ của anh kết bằng cỏ khô sợ em chê nhỏ - em ơi!

Nếu tâm đầu, ý hợp có thể họ dắt nhau đi đến sáng hôm sau.

Con gái, con trai đã đến chợ Khau Vai một vài phiên mà chưa nên vợ nên chồng, tiếng hát thường buồn, da diết, trách móc:

Trước đây ta đã thề với nhau

Giữa chốn thiên đường chợ Khau Vai!

Nay em lại để quả Pao rơi xuống đất

Xin hỏi gió rừng: Người yêu của ta đâu?

Sáng 27-3 bất kể nắng hay mưa, chợ Khau Vai như một sự bùng nổ, của những con người khao khát yêu thương! Ai cũng để dành gà béo nhất, nếp trắng và thơm nhất, bộ quần áo đẹp nhất để đến chợ.

Không gì thích thú bằng ngắm nhìn dòng người từ các sườn núi chót vót mờ sương đi xuống chợ. Họ đi hăm hở gấp gáp, đạp lên đá tai mèo nhọn sắc mà đi, như sợ mất cuộc vui, như sợ lỡ cuộc hẹn hò… Đúng là “một năm chờ đợi dồn vào cuối xuân!”

Con trai H’Mông đeo khèn, con gái gùi quẩy tấu, tiếng ngựa hí vang một góc trời. Chẳng có gì bán cũng đi chợ, trong lòng buồn vui, bâng khuâng, xao xuyến!

Gặp nhau không vồ vập, nhưng trong lòng cháy bỏng thương yêu. Họ kể cho nhau nghe chuyện gia đình, chuyện làng xóm, chuyện người quen còn hay mất, đến chuyện tình cảm riêng của hai người. Rượu Há ía ngon nổi tiếng nấu bằng men lá trong vắt, tràn bát, sóng sánh được trao nhau một cách hào phóng. Men rượu đã chắp cánh cho lời ca về tình yêu bay bổng. Người con trai bao giờ cũng hát trước bằng câu quen thuộc để thăm dò:

“Một năm chỉ có một ngày tốt

Ngày tốt ta được gặp lại nhau…”

Người con gái tình tự đáp lời:

“Em đi không có ngựa vàng

E anh đã có buộc ràng đằng sau…”

Tặng vật của họ cũng thật đơn sơ, con gái thường tặng con trai giày, vải, gối, khăn. Con trai thường tặng bạn tình bánh trái và tiền bạc. Nếu đôi bên khéo tình tự thì hôn nhân đến sớm, còn vụng dại thì phải vài ba phiên. Đa số nên vợ nên chồng ở chợ Khau Vai.

Còn các bà già, ông già lưng còng, tóc bạc lâu ngày không gặp nhau, đến chợ để ôn lại những kỷ niệm của thời tuổi trẻ. Giọng hát ngậm ngùi:

“Lâu lâu không gặp tưởng đã mất

May mà ta không để tang nhau”

Chợ Khau Vai là chợ của các lứa tuổi, của mọi gia đình. Bố gặp lại người yêu cũ. Mẹ gặp lại người mình yêu xưa và con đi tìm bạn mới. Họ tạm xa nhau một ngày để đi tìm cái riêng của mình. Người chồng có thể ghen khi vợ lên nương lén lút ngoại tình. Nhưng đến chợ “Phong Lưu” thì tình yêu được tự do chắp cánh. Miễn là người vợ vẫn “sáng vòng bạc và ôm chồng cũng khéo”. Vì thế vợ không ghen chồng, chồng không ghen vợ. Tình cảm riêng tư được tôn trọng và bộc lộ hết mình:

“Thương em thương nhiều nhiều

Đợi đến chợ Khau Vai rồi sẽ yêu…”

Họ phải nén chịu một năm, vài ba năm để đến chợ mới có dịp thổ lộ, mặc dù có khi họ vẫn gặp nhau trong các phiên chợ khác.

Thời gian một ngày không đủ giãi bày tâm sự. Khi hoàng hôn buông, họ phải trở về với nghĩa vụ của người vợ, người chồng và sự mong đợi của gia đình.

Họ tiễn nhau thêm một quãng đường, rưng rưng nước mắt, vừa đi vừa hát lời chia ly và hò hẹn. Nhưng ai biết được sang năm họ có được gặp lại nhau nữa không? Cũng có thể trong số ấy, có người không trở lại Khau Vai nữa. Còn lại chăng chút kỷ niệm dịu ngọt về một tình yêu tuyệt đẹp không bao giờ quên.

Giữa một thung lũng xa xôi hẻo lánh, cách biệt, lại có một chợ Khau Vai mang đầy đủ tính nhân văn, cao thượng… Đây là bản sắc văn hóa, đây là những giá trị truyền thống cần được phát triển. Cũng như chúng ta đang bảo lưu trống đồng của dân tộc Lô Lô - hiện vật văn hóa quý giá của thời Hùng Vương dựng nước. Và văn hóa chợ “Phong Lưu” đã hóa thạch trong lòng người cao tuổi, đối với tuổi trẻ ở đây năm nào cũng nở rộ như mùa hoa trái tháng ba. Có chợ “Phong Lưu” là có ngày hội. Có lẽ vì thế ở đây đồng bào không cần có nhà chùa, nhà thờ! Vì trong đời sống văn hóa tinh thần, nhất là với tuổi trẻ khi tìm được tình yêu đẹp cho mình, thì họ càng thiết tha với cuộc sống lao động, dù gian khổ họ vẫn vui trên vùng cao nguyên núi đá này!

Nếu được sự đầu tư của Nhà nước mở mang đường giao thông, đưa tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào canh tác, giải quyết nước uống, chữa bệnh cho đồng bào, học hành cho trẻ nhỏ, chắc chắn Khau Vai sẽ là một điểm du lịch hấp dẫn.

Với Mã Pì Lèng, Núi Cô Tiên, Lũng Cú, Khau Vai… Hà Giang sẽ tự hào với bạn bè về những địa danh nổi tiếng này.

C.X.T.

Ghi chú

(1) Tiền “ngu”: Tiền lệ phí nộp để thi lại những môn chưa đạt (dưới điểm 5).

(2) Biển của một thời đã mất: tên một tác phẩm của Gabrien Gacxia Macket.

(3) Có người nói không phải của Nguyễn Khuyến

(4) Dịch ra nôm là: “Bốn mùa tám tiết làm lụng trước sau bờ cõi dặm liễu cũng giục giã trang điểm”. Theo quốc ngữ thì chữ “dục” phải viết là “giục” mới đúng chính tả, nhưng chữ Hán và chữ nôm ngày xưa không phân biệt.

(5) Câu này đã có người đối là “Nhà thơ viết thơ nhà” hoặc “Cu con nghịch con cu”.

(6) Tương truyền vế đối này của GS Văn Như Cương (chú thích của BBT).

(7) Tương truyền là vế thách đối của vua Duy Tân.

(8) “Đơ” tiếng Pháp (deux) nghĩa là 2; “Huýt” tiếng Pháp “huit” là 8

(9) “Cát” tiếng Pháp là 4 (quatre); “xe” tiếng Pháp là 16 (seize)

(10) Một câu hát trong bài “Cô bé vô tư” của nhạc sĩ Trần Tiến.

(11) Patôc (tiếng Nga): một đơn vị học sinh, dưới khoa, trên lớp

(12) Abtơrăcxia: Trừu tượng.

(13) “Gà sống”: tiếng Nga lóng, chỉ đồng “năm rúp”.

(14) “ốp”: rút gọn của từ “ký túc xá”.

(15) Xưn-nốc: con trai nhỏ.

(16) Masenka: tên gọi âu yếm của Masa.

(17) Mugic: đàn ông (tiếng Nga dân dã).

(18) Bài thơ này hóa ra có một xuất xứ rất hay, không như chúng mình vẫn nghĩ. Bản dịch tuyệt vời nhưng lại không đúng… ý của Olga. Mình ngờ ngợ điều này khi đọc cái từ такой… chứ ko phải таким - nghĩa là nhân vật “anh” thực ra là nhân vật nữ cơ (nguồn thivien.net).