Với một lứa tuổi hoa học trò

Một bộ phận không nhỏ bạn đọc của Hoa Học Trò là sinh viên. Và không ít tác giả đã “nổi danh” trên Hoa Học Trò có địa chỉ từ những trường đại học. Vậy mà, nhiều bạn sinh viên cứ hỏi: Chúng mình có còn là hoa học trò không nhỉ?

Hẳn nhiên, khi đã bước qua cánh của trường đại học, ta là sinh viên - ta khác hơn một thời vô tư trung học, cả về thể chất cho đến phong cách. Và bởi vậy, sự sáng tạo và hưởng thụ đối với văn chương báo chí có những đòi hỏi riêng, đặc thù riêng của lứa HHT tuổi trăng… xế. Vẫn mơ mộng, lãng mạn, nhưng đã trăn trở bao nỗi băn khoăn việc học hôm nay và cháy bỏng những khát vọng ngày mai lập nghiệp.

Nhân dịp Đại hội Sinh viên toàn quốc lần thứ V, báo Hoa Học Trò và Hội Sinh viên Việt Nam ra mắt các bạn MÙA GIEO HẠT - đặc san Hương Đầu Mùa Sinh viên. Chỉ một thời gian chuẩn bị rất ngắn mà số lượng bài vở từ các trường đại học gửi về Tòa soạn đạt mức kỷ lục: gần 1000 truyện ngắn, thơ và phóng sự. Thật là một nguồn sáng tạo dồi dào, mang nhiều phong cách khác nhau của “dân” văn chương, “dân” kỹ thuật… Tiếc rằng một ấn phẩm cho dù dày hơn nữa cũng không đủ dung lượng chuyển tải tất cả, nên trong tập này sẽ còn vắng mặt nhiều trường. Nhưng bạn viết thân mến ạ, cánh đồng màu mỡ đâu chỉ một MÙA GIEO HẠT? Hy vọng mùa lại tiếp mùa…

Ban Biên tập trân trọng cảm ơn các bạn sinh viên - học sinh, Ban Chấp hành Đoàn, Hội Sinh viên và các thầy, cô trong Ban Giám hiệu các trường Đại học, Cao đẳng đã cộng tác chặt chẽ và nhiệt tình đóng góp công sức để Hương Đầu Mùa Sinh viên kịp ra mắt bạn đọc.

Ban Biên tập

Ảnh bìa 1

Chung Hương Giang SV năm thứ 2 Khoa Đức, ĐHNN Hà Nội

…

MÙA GIEO HẠT - ĐẶC SAN CỦA BÁO HOA HỌC TRÒ

Chịu trách nhiệm xuất bản: Nguyễn Phong Doanh, Trần Mai Hương

Biên tập: Đình Trung, Như Mai, Lê Huy

Trình bày, minh họa: Đắc Bái, Mai Hoa, họa sĩ Còm

Số xuất bản: 2924/BC, ngày 27-9-1993

Tòa soạn: 5 Hòa Mã, Hà Nội.

ĐT: 2.63335 - 2.11065

In tại Nhà in Nhân Dân Hà Nội II.

In xong và nộp lưu chiểu tháng 11-1993

Chiều cuối tuần cư xá

Áo trắng

Anh sẽ làm thơ về Huế mà

nghĩa là Huế hôm nay áo trắng

nghĩa là mắt anh vừa mới cận

chứ sao dụi mãi nhìn không ra

thảo nào hồi đó Hàn Mặc Tử

chỉ ngó sơ mà đã đậm đà

Làm thơ về Huế thường dễ bịnh

chẳng hạn như đêm nằm bịn… rịn

sớm mai áo trắng làm anh mơ

tưởng lạc giữa sân trường Đồng Khánh

tưởng trôi về tận đất Lăng Cô

lạc trôi đâu đó trong thành nội

mần răng bên nớ biết mà chờ

bên ni dù buốt lòng vẫn đợi

một đời tráng sĩ, một đời thơ

Đã ba mươi tuổi còn giang hồ

đi bộ hơn rất nhiều thi sĩ

nhà trọ vốn thường không địa chỉ

làm sao can đảm mời em qua

sông Hương trong đục là như thế

đục phần anh, trong suốt Huế mà

thì nếu có làm thơ áo trắng

nhớ hát giùm anh “mộng dưới hoa”!

Bùi Chí Vinh

Ảnh: Phạm Công Luận

I’m a student

Nhớ lại hồi mới vào đại học, mỗi khi ra đường, chàng lấm lét nhìn bốn phương tám hướng. Dòng xe cộ đông đặc, vun vút làm chàng chóa mắt. Chàng ngẩn người ngắm từng chiếc Karosa sang trọng, to tướng mà chạy êm ru. Rồi những tà áo dài trắng muốt (khiếp, áo gì mà tà thườn thượt như áo người cổ, đã mỏng dính lại còn “phất phơ” nữa chứ…). Chàng cũng từng giật bắn mình bởi hồi còi của một anh cảnh sát ách ông đi xe máy ẩu lại; từng chun chun mũi khi qua chỗ mà mùi son phấn quá đậm đặc. Chàng đạp xe rón rén, kè kè tay phanh phòng bất trắc. Ấy thế mà mấy lần chàng vẫn bị húc hậu hoặc ngã trầy da rớm máu. Thật là cơ cực!

Bây giờ khác hẳn. Mọi cái đối với chàng trở nên quá bình thường (gần hai năm nếm mùi đô thành rồi còn gì). Chàng thuộc lòng từng ngõ ngách. Chàng có thể vừa ngửa mặt lên trời vừa đạp xe hàng cây số trong dòng người đông nghịt mà không hề sợ sự “hỏi thăm” bất đắc dĩ của những tai nạn giao thông bất ngờ. Vốn có máu lãng tử, chàng hay lang thang khắp nơi. “Để ngắm đời” - chàng nói. Và cho thêm phần phong trần, cứng cáp, chàng chẳng thèm đội mũ - dù nắng dù mưa, quần áo lại rất phong phanh. (Vẫn biết kết quả của sự bất cẩn ấy bao giờ cũng là việc một số lọ dầu gió Trường Sơn còn ứ đọng trong cửa hàng bách hóa được tiêu thụ dễ dàng - theo nguyên tắc “hai bên cùng có lợi”).

Chàng liếc sang bên đường. Tấm gương lớn trước cửa hiệu tạp hóa đập vào mắt. Chàng mỉm cười hài lòng với dung nhan của mình. Ta cũng đẹp trai ra phết. Thật đấy! Riêng “quả” đầu với mái tóc bồng bềnh đậm vẻ thi sĩ, được chải rẽ ngôi bên phải này thì đố ai bói đâu ra trên toàn cõi Hà Nội. Ấy là chưa kể tấm thân cao lớn, oai vệ tựa tướng De Gaulle nữa! Chỉ tiếc rằng tấm thân ấy đang “đầy đọa” một “con” xe đạp trông hơi kém ngoạn mục và khoác trên nó là cái áo đứt mất cúc ngực, cái quần có vài vết ố. Chàng định thở dài. Cơ mà làm quái gì phải thở dài? Cuộc sống còn nhiều khó khăn, thành phố thì lắm bụi bặm… Ta chấp nhận, ta cảm thông… Xét cho cùng, trông ta vẫn “ngon” đấy chứ. Dù sao ta cũng là sinh viên. Chàng hồi tưởng buổi học tiếng Anh đầu tiên: vừa tạm biệt tuổi học trò, bước vào cổng trường đại học, nên chàng háo hức nhai đi nhai lại đến chán mồm câu: “I’m a student”. Gần hai năm qua đã dạy cho chàng biết: Mẫu câu tiếng Anh sang trọng, hiện đại kia luôn chia ở thì gì… ọp ẹp, tạm bợ, tạp nham, thiếu thốn. Tôi bị bệnh ngoài da. Tôi luôn “Viêm màng túi”… Chàng sáng mắt ra và cay đắng. Nhưng thôi, con đường nào đến vinh quang chân chính mà chẳng đầy rẫy chông gai, khó khăn?…

Mải nghĩ, chàng đã đến chân dốc thoai thoải và hơi gò người đạp xe lên. Quãng này vắng quá. Tới đỉnh dốc, chàng dừng lại nghỉ, phanh áo đón ngọn gió mát lành. Phóng tầm mắt nhìn một góc thành phố, chàng lâng lâng trong câu thơ Xuân Diệu: “Ta là Một, là Riêng, là Thứ nhất”. Phải, dãy Himalaya ấy giờ đây chính là mình (!). Khoái chí với ý tưởng ngộ nghĩnh này, chàng xuống dốc, ngửa mặt nhìn trời. Bầu trời mùa hạ xanh hun hút. Những cụm mây bông nõn nà. Một đàn chim thong thả đập cánh. Ôi, những con chim thanh thoát, những con chim mơ mộng, những con chim tự do, những con chim… những con chim…

- Rầm! - Chàng tối tăm mặt mũi, bắn văng khỏi xe, lăn đi mấy vòng. Khắp người ê ẩm, chàng lồm cồm bò dậy, hướng về vật thể lạ - mà chàng lơ mơ đoán là một chiếc xe đạp vừa phóng từ ngõ ra với tốc độ cực lớn. Định quát vào mặt kẻ không biết gì là luật giao thông kia, nhưng vành mũ vải trắng dịu dàng làm chàng hơi sững lại…

- Em… xin lỗi. Em đâu muốn thế. Nhưng mà vội quá. Em… Em…

Chàng dụi mắt ba cái rưỡi. Cô bé đỏ bừng mặt bối rối, hai tay lóng ngóng phân bua, ánh mắt sợ sệt…

- Ồ, ồ… Không có gì đâu em! - Chàng dịu mặt và cất giọng ngọt ngào (khó thể tưởng tượng một người vừa bị xô xe lại có thái độ hòa nhã như thế).

Quá bất ngờ vì thái độ ấy, cô bé tự tin hẳn lên (ôi, ơn trời, hôm nay mình gặp may). Chàng bước đến dựng xe lên cho cô.

- Em có bị sao không? - Với giọng ân cần nhẹ như gió thoảng, hình như chàng đã quên béng vết xước to tướng rớm máu ở tay mình.

- Không… em không sao đâu. Em…

Thì ra cô bé đi thi hơi trễ nên phóng xe nhanh, không làm chủ được tốc độ, góc quặt lại khuất… “Những lý do đó hoàn toàn khách quan và đáng được tha thứ” - Chàng nghĩ.

Cô bé nhìn cái xe mini Tàu đỏ chót của mình, ái ngại: nó đã bị sang vành! Chàng liếc lại xe mình: vẫn gần như nguyên xi. “Xe mình thật là đúng là của dã chiến. Tốt gỗ hơn tốt nước sơn - Các cụ nói cấm có sai”. Chàng thấy cần phải làm gì trước ánh mắt lo lắng kia:

- Nếu… em không chê xe anh xấu xí thì cầm tạm đi thi cho kịp giờ. Chiều mai em đến phòng… ký túc xá trường đại học… chúng ta sẽ đổi lại xe.

- Ôi! Em cảm ơn anh! Anh tốt quá, đúng là sinh viên.

Mừng rỡ đồng ý, cô bé lên xe và gửi lại ánh mắt chứa chan…

Có lẽ tại cô bé… khá xinh và vì ý thức được mình vừa làm việc thiện, chàng thấy nao nao, mũi phập phồng… Sau 30 phút ngồi đợi và dốc nốt những đồng tiền cuối cùng cho công cuộc nắn vành, chàng cưỡi cái xe hào nhoáng phóng bay về ký túc xá.

Cả phòng ngạc nhiên, nhốn nháo. Vừa gạt mồ hôi, chàng vừa kể lại đầu đuôi rồi tuyên bố:

- Chiều mai nàng sẽ viếng thăm phòng chúng ta. Phải đón tiếp trịnh trọng vì nàng rất có thiện cảm với giới sinh viên và rất dễ thương. Việc chuẩn bị cần được tiến hành ngay từ phút này!

Cuộc tổng vệ sinh bắt đầu. Hai cái chổi lia toàn roạt khắp các ngóc ngách. “Hừ! Đúng là xem bói ra ma, quét nhà ra rác!” - Chàng hổn hển. Có thể thấy trong đống rác (khá to) một cái bàn chải đánh răng bị chuột gặm nham nhở, một bánh xà phòng thơm mốc meo. Rồi giấy, những quân bài tổ tôm, giẻ lau, tóc, cúc áo, quần đùi rách. Vân vân và vân vân. Ấy là chưa kể vài “sản phẩm động”: ba chú cóc bị lôi khỏi tổ, tức giận nghiến răng kèn kẹt, một tiểu đội gián nâu bóng chạy tán loạn. Bực nhất là đàn kiến: bị tập kích bất ngờ, chúng bò loang ra tứ phía. Dù rất yêu động vật, chàng cũng nện cho chúng những nhát chổi chí tử. Chúng vẫn gan lì, không ngừng “tùy nghi di tản” khiến chàng nổi cáu hét tướng:

- Đồ trời đánh thánh vật. Thật là mất trật tự. Thật là vô văn minh. Thật là phạm pháp…

Ánh mắt chàng dừng lại nơi hai lọ DEP và ASA ngất ngưởng. Chàng tức tốc sơ tán chúng vào chỗ kín đáo nhất trong hòm. Các cụ bảo “mắt con trai, tai con gái” - Ấy là ngày xưa. Chứ bây giờ mắt con gái cũng tinh ra phết. “Nó” mà lườm thấy hai lọ này thì… chí nguy! Chàng băn khoăn mân mê cái điếu cày đã lên nước bóng láng - bất cứ một cụ già nào ở đất thuốc Tiên Lãng nhìn thấy nó cũng phải thèm… ứa nước miếng!

- Để vào đâu được nhỉ?

- Mày cứ tống nó vào gầm giường! - Thằng Dương nhanh nhảu.

- Ấy, không được. Vậy vừa “hở hang” quá, vừa làm sau này hút sẽ mất vị ngon (!). À, tao nghĩ ra rồi…

Thế là cái điếu được đặt vào góc bàn học trong cùng, phủ lên bởi một tấm vải nhỏ. Tấm vải không sạch lắm, nhưng bù lại, nó làm cho cái điếu không lộ thiên và mang dáng vẻ bí hiểm. Chàng ngâm nga câu ca dao tồn tại từ thời chúa Trịnh (dĩ nhiên, để cho giống các truyện Tàu, chàng thêm phần “Hậu ca rao”):

Nhớ ai như nhớ thuốc lào

Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên

Nhưng mai ta phải tiếp em

Ngày mai điếu tạm nằm im, nghe mày!

Điếu ơi, ta bảo điếu này…

- Mà còn hệ thìa - bát - đũa này nữa chứ? - Tiếng Tuấn “ba cây” làm chàng nhớ lại những buổi chờ cơm dưới nhà ăn: cả bọn ngồi thành hàng, tay thìa, tay đũa gõ đồng loạt vào bát, tạo nên những bản nhạc tuyệt hảo. Mới đầu còn tha thiết như “thư gửi Êli”, thánh thót như “Phiên chợ Ba Tư”. Về sau, theo sự tăng dần của cường độ cơn đói, dàn hợp xướng sôi động “Tiếng trống Paranưng”, rồi cuối cùng - cuồng loạn tựa “Lambada”!

Mờ tối, mọi cái tạm xuôi. Cả bọn mệt phờ.

Đêm ấy, chàng mơ những giấc mơ ngọt ngào…

Sáng hôm sau, công việc đơn giản hơn. Chàng mua báo ảnh dán che những chỗ loang lổ, vằn vện trên tường. Thằng Lâm “tốt bụng” chạy xuống quán cô Nga ký nợ gói kẹo và ít hạt hướng dương. Minh “đẹp chai” thì lo mua, cắm hoa. Chẳng hiểu đọc lỏm được quyển “nghệ thuật cắm hoa” của cái Hương cùng lớp hôm trước, hay vì có “hoa tay”, mà dưới sự đạo diễn của cu cậu, cái cốc mẻ biến thành lọ hoa hợp lý, trên đó, những bông hoa được cắm theo đúng “thế bay” trong nghệ thuật cắm hoa Nhật Bản. Nhìn toàn cảnh, chàng gật gù: “Giá lúc này Ban Vệ sinh ký túc xá xuống kiểm tra thì tuyệt!”.

Trưa nay, cả bọn không ngủ. Đứa nào cũng diện bộ quần áo mồi nhất (lâu lắm rồi, phòng chàng mới có một dịp như thế). Tất cả ngồi thành hai hàng, trang trọng tựa hồ sắp đón nguyên thủ quốc gia! Thằng Du đứng ở cửa, làm nhiệm vụ tiếp tân.

Thời gian trôi chậm chạp. 14 giờ 55 phút, Du nói vọng vào:

- Chuẩn bị! Phút thứ tám chín.

Có tiếng xe đạp lách cách, rồi giọng cô bé trong trẻo:

- Anh làm ơn cho em hỏi…

- Đúng rồi đây! Mời em vào, mời em vào! - Du đon đả cắt ngang. Cả phòng đứng dậy chờ đợi…

- Em chào các anh! - Cô bé cất tiếng, ngượng nghịu nhìn khắp lượt.

- Ôi, chào em! Em vào đây! Mời em ngồi! Mời em…

Cả phòng nhao nhao tươi cười mời mọc làm nàng đỏ mặt xúc động, khép nép ngồi xuống giường.

Những câu hỏi thăm rôm rả. Nàng e lệ cười và thỏ thẻ nói rằng hôm qua, nhờ có xe chàng, nàng đến kịp giờ thi, làm bài rất tốt. Chàng lại phổng mũi, ghi nhớ thêm một thành tích. Nàng ngỡ ngàng nhìn giường tầng (giường gì mà cao lêu đêu, khác hẳn với cái giường lùn tịt trải đệm mút nhà mình).

- Ấy gọi là giường tầng em ạ! Long “sòng sọc” giải thích - Nó không sang trọng nhưng có cái thú riêng. Em thử tưởng tượng trong một đêm mưa bão, nằm trên đó, em sẽ có cảm giác chơi vơi, bồng bềnh như trên mây. Đầu óc em lâng lâng theo dọc các nẻo đường cổ tích huyền diệu và người em như muốn tan ra hòa nhập cùng đất trời…

Nàng chớp mắt (giá là con trai, hẳn là nàng đã trèo ngay lên nằm thử). Tạm rời cái giường hấp dẫn, nàng nhẹ đưa tay với một vật lạ: hai con dao cạo ốp song song bên sườn một chiếc đũa, nối với dây điện. Trông vừa ngộ vừa khiếp.

- Đây là công cụ đun nước của bọn anh - Hoàng thuyết minh - Em biết không, ở nhà em đun nước cần tối thiểu 5 phút. Còn bọn anh, chỉ chưa đầy 2 phút là có một ca nước vị đượm nồng chứ không nhạt nhạt như nước thường…

- Thế ạ? - Nàng ngạc nhiên. Trong đầu óc nàng, phát minh này xứng đáng được trao giải Nobel về vật lý (!)

Nàng hỏi hết thứ này đến thứ khác, luôn thấy mới lạ, bất ngờ. Và vui nữa: lần đầu tiên, nàng ngồi giữa 10 sinh viên hóm hỉnh. Ai cũng nhìn nàng đầy ngưỡng vọng, thân thiện (trong số đó, có cả hai cặp kính cận dày cộp hẳn hoi!)

- Còn kia là gì hở anh? - Nàng trỏ cái điếu phủ vải. Chàng giật mình, nhưng nhanh trí đáp:

- Kia hả? Là một công trình ngộ nghĩnh. Một con búp bê chẳng hạn…

- Cho em xem nhé? - Nàng nhấp nhổm định đứng dậy. Dương vội giơ tay ngăn lại:

- Ấy em thông cảm. Bọn anh tuy theo chủ nghĩa vô thần nhưng vẫn hơi “kiêng”. Em dù sao cũng là con gái, nó có vía… Thôi, đừng vì thế mà giận bọn anh. Lần sau quay lại anh sẽ cho xem. Ơ mà em ăn kẹo đi…

Nàng phụng phịu, rồi lại chuyển đề tài khác. Thoáng thấy mấy giọt mồ hôi trên vầng trán trắng trẻo, chàng vội đưa cho nàng cái quạt giấy duy nhất của phòng. Chàng hơi ngượng: “Mười bảy hay là mười tám đây…” - bà Hồ Xuân Hương xưa từng miêu tả như thế, vậy mà quạt của chàng giờ chỉ còn… 12 nan. Chàng bỗng thấy cáu đám bạn hay làm ẩu: chúng đã “trẻ hóa” cái quạt đi năm, sáu “tuổi” qua vai trò đóm châm thuốc lào! Thật hết chỗ nói! Vốn là người tinh ý, nàng gật đầu cười nhìn chàng vẻ cảm ơn và cảm thông.

Câu chuyện sẽ sôi nổi, nếu như qua ba song cửa sổ gãy, những tia nắng không sẫm màu dần. Hoàng hôn! Nàng xin phép ra về. Cả phòng lưu luyến tạm biệt… Chàng tiễn nàng ra tận cổng.

- Cuộc sống sinh viên thật là tuyệt vời. Dứt khoát sau này em sẽ thi vào đại học! - Nàng quả quyết và ngoái nhìn tấm biển chữ vàng: Trường đại học…

Chàng nheo mắt cười đồng tình mà lòng buồn nhoi nhói…

Nàng lên xe - sau khi trao cho chàng tấm thiếp ghi địa chỉ cùng lời ngọt ngào mời đến nhà chơi. Chàng nhìn mãi theo bóng dáng mảnh mai trên chiếc mini Tàu đỏ chót mất hút trong dòng người tấp nập…

Chàng trở về ký túc xá. Giữa phòng, thằng bạn chí thân đang ngồi khoanh chân, ngoác mồm cười, phả khói thuốc lào mù mịt rồi “khà” lên một tiếng dài như vô tận. I’ a student - Chàng lẩm bẩm câu tiếng Anh hôm nào…

Nguyễn Anh Hùng

K37 Khoa Luật ĐH Tổng hợp Hà Nội

Du học - Những nẻo đường

Du học nước ngoài - một vấn đề đang được đông đảo bạn bè trẻ quan tâm. Đất nước mở cửa, rộng mở luôn cả những cơ hội cho những ai học giỏi. Ra đi, đến những chân trời xa xôi, tiếp thu những gì là tinh hoa của tri thức nhân loại, đặng trở về “gánh vác sơn hà”. Có lẽ đó là ước mơ đẹp đẽ không chỉ của riêng ai.

Ảnh: Lê Luynh

Du học theo học bổng, “diễm phúc” lớn

Về du học theo học bổng, nếu như trước kia, khi còn khối XHCN, mỗi năm có hàng ngàn “cô tú, cậu tú” được lên máy bay “đi Tây”. Xa xưa hơn nữa, thời kháng chiến chống Mỹ, việc đi học nước ngoài không phải qua thi tuyển mà chỉ theo chính sách, ưu tiên… Ngày nay việc xét đi du học dạng này là cực kỳ ít ỏi về số lượng, ngặt nghèo về chất lượng. Theo số liệu của Vụ Tuyển sinh Bộ GD và ĐT, năm học 1992-1993 vừa qua cả nước chỉ có hơn 100 người được “thần may mắn” mỉm cười. Một con số quả thật là “muối bỏ bể” so với hàng chục vạn sinh viên trên toàn quốc.

“Bản đồ địa lý” những nước ta đến học cũng đang thay đổi. Liên bang Xô viết (cũ) mênh mông trước kia đã mất đi vị trí hàng đầu trong việc “nhập khẩu” lưu học sinh Việt Nam. Nước Nga hiện nay chỉ cung cấp 10 suất học bổng toàn phần, nghĩa là nhận “đỡ đầu” cho từ A đến Z. Còn lại 30 suất là dành cho những sinh viên sẽ sang học chuyển tiếp tiếng Nga tại Viện tiếng Nga mang tên Puskin trong 10 tháng. Các nước Đông Âu cũ cũng tình trạng tương tự: Ba Lan nhận 20 suất (nhưng phải tự túc tiền ăn ở, chỉ không bắt đóng học phí). Rumani: 5 suất (phải tự túc tiền vé máy bay đi về).

Nhưng bù lại, chúng ta có những địa chỉ mới: Ôxtrâylia mấy năm gần đây đang nổi lên là “người hào phóng” nhất. Theo Chương trình đào tạo của Chính phủ Ôxtrâylia dành cho các nước đang phát triển (cụ thể là ADAD - Australian department of Asian development), con số sinh viên Việt Nam được sang “đất nước căng-gu-ru” học tập ngày càng tăng về số lượng, đa dạng hơn về ngành học. Năm 92 là 30 suất, năm 93 là 40 suất. Một loạt những thành phố phía nam Ôxtrâylia (như Adelaide, Wollongong, Magill…) nơi có khí hậu ấm áp, đã tiếp nhận sinh viên Việt Nam sang học. Đây là một chương trình học bổng tương đối ổn định. Sinh viên trước khi lên đường được giới thiệu khá kỹ về những điều kiện học tập, ăn ở của mình: thành phố sẽ đến, giá nhà trọ, trường học, thời gian học (từ 3 đến 4 năm), học bổng (phổ biến là 1070 đôla Ôxtrâylia, khoảng 700 USD/tháng)…

Ngoài Ôxtrâylia ra, còn có thể kể thêm một số nước khác như Nhật (năm học 1992 - 1993 nhận hơn 10 suất), Pháp (6), Trung Quốc (5), Bỉ, Hà Lan (mỗi nước một vài người), Italia, CH Triều Tiên (Những thỏa thuận với các nước này đang được bàn bạc và sẽ triển khai trong thời gian tới).

Mặc dù có những chỗ khác biệt, ví dụ như về mức học bổng (ở Nhật là gần 1000 USD/tháng, trong khi đó ở Nga chỉ có… 2 đến 3 đô). Hoặc về thời gian học (từ đầu hoặc phải “nhào dzô” luôn năm thứ ba, như Pháp), nhưng nhìn chung, được đi du học theo học bổng vẫn là một “diễm phúc” lớn, được “bao cấp” nhiều. Sinh viên có thể “vô tư” chuyên tâm vào chuyện học hành, rèn luyện (chỉ trừ ở Nga mà chúng ta sẽ nói dưới đây).

Du học tự túc, gay đấy!

Nếu như nhìn vào con số hơn 1000 sinh viên đăng ký đi du học tự túc trong năm học 92-93 vừa rồi, ta có thể xoa tay vào nhau mà thốt lên rằng: “Chà! Dân ta giờ chịu chơi thiệt!”

Nhưng xin đừng quá mừng như vậy. Trong số hơn 1000 trường hợp đó, chỉ có vài phần trăm ít ỏi đi đến các nước tư bản là con cái một vài gia đình giàu có ở TP. Hồ Chí Minh. (Chẳng hạn, con của một vị manager của một Công ty liên doanh Việt - Nhật…) Mức học phí hơn 10.000 USD/năm ở các nước Tây Âu, 7 - 8000 USD ở Ôxtrâylia… vẫn là quá xa vời đối với khả năng của tuyệt đại đa số các gia đình ở Việt Nam.

Phần lớn trong các đơn xin đi du học tự túc đều ghi địa chỉ nơi đến: Cộng hòa Liên bang Nga. Có những lý do gì khiến cho người ta đổ xô đi Nga như vậy? Thứ nhất, với một mức học phí tương đối “hợp lý” hơn (khoảng từ 1 - 2000 USD/năm) nhiều gia đình dám “cắn răng” đầu tư cho con em mình ăn học. Dù sao, Nga cũng là một nước có nền giáo dục khá phát triển so với ta. Hai nữa, “trời sinh voi trời sinh cỏ”, nhiều gia đình đành phải để cho con cái “tự thân vận động”. Vừa học vừa lo làm thêm, kiếm tiền để đóng học phí, sinh hoạt hằng ngày. Ở Nga, chuyện sinh viên phải làm thêm là “xưa như trái đất” (dù có học bổng thì cũng chỉ đủ nhai bánh mì được mấy ngày). Bởi thế, nên “luật sư tương lai” phải đi buôn áo gió, “nhà ngôn ngữ học” đứng bán son ở cổng mêtrô, cậu “kỹ sư hàng hải” thái bánh phở trong “ốp” công nhân… để kiếm thêm ít rúp mà lo việc đèn sách.

Đó là chưa kể còn không ít trường hợp chỉ lấy du học là cớ để đi vì những mục đích khác (buôn bán đánh quả, lấy Nga làm “bàn đạp” để chạy sang những trại tị nạn ở Đức…). Gần đây, dư luận đã xôn xao về vụ một phạm nhân có dính líu vào bản án giết người đã đàng hoàng làm giấy đi… du học tại Nga. Theo quan sát của ông Đỗ Văn Chừng, Vụ trưởng Vụ Chính trị và Công tác sinh viên Bộ GD và ĐT trong chuyến công tác tại Nga hè vừa rồi, chỉ còn khoảng 70% sinh viên du học tại Nga là vẫn ngồi trên ghế giảng đường mà thôi. Đã có những CÔTILUA, những tổ chức môi giới “dởm” đứng ra nhận đưa người sang Nga học. Đến sân bay Matxcơva, họ “bùng” mất, để khách hàng bơ vơ nơi đất khách quê người. Mong Bộ GD và ĐT và những cơ quan có trách nhiệm khác lưu ý hơn tới vấn đề này.

Gặp một người “may mắn”, vài suy nghĩ nhỏ

Tô Minh Hương là sinh viên Trường ĐH Kinh tế quốc dân Hà Nội, cựu dân chuyên lý Trường Chuyên Hà Nội - Amsterdam. Thi đại học được 26 điểm (thủ khoa năm ấy là 28,5). Vào đại học khi nhiều người khác chùng xuống, xả hơi, thì Hương lăn vào học. Trước mắt tôi là bảng điểm học kỳ II năm thứ nhất của Hương. Toán cao cấp: 8, Triết: 9, Kinh tế đối ngoại: 9, Toán xác suất: 9, Lịch sử kinh tế quốc dân: 9, Tiếng Anh: 10. Chưa hết, còn phải vượt qua một vòng thi ác liệt nữa về ngoại ngữ mà Hội đồng thi là những giáo sư được mời từ trường ĐH Tổng hợp Kembritgiơ (Anh) sang. Có thể thấy rõ một điều, cô gái này rất tự tin, nhiều nghị lực. Mọi giấy tờ visa bạn đều trực tiếp liên hệ với sứ quán Ôxtrâylia để làm hết. Tất cả đã được lên chương trình, sẽ hoàn tất những gì, những gì trong thời gian du học. Năm nào sẽ về thăm nhà, năm nào đi picnic. Cả nhà tiễn Hương ra sân bay, hành lý gọn nhẹ, chiếc valy rất đẹp, quần áo đúng mốt…

Nhìn Hương tôi bỗng chạnh lòng nhớ tới thời… tôi đi du học: năm bảy trăm chú “gà công nghiệp” chen chúc trong phòng chờ sân bay. Tất cả đồng loạt trong những bộ com lê “chú Tứ” rộng lùng thùng (tên gọi vui vui quần áo do Bộ Đại học phát, hồi giáo sư Nguyễn Đình Tứ làm Bộ trưởng). Giày giống nhau, valy giống nhau. Trước lúc lên máy bay mới đọc loa phát hộ chiếu (sợ mất?). Sang Matxcova bị hỏi xin tí lửa cũng run lên vì lần đầu tiên trông thấy những ông Tây mũi lõ.

Tất cả đã khác rồi. Đất nước đang ngày một giàu đẹp, đàng hoàng. Những mối giao lưu ngày một bình đẳng và phong phú. Con người chúng ta đi ra nước ngoài phải chăng cũng vì thế mà có phong thái hơn, tự tin hơn?

Mong sao đến một ngày nào, du học nước ngoài sẽ chỉ là “chuyện thường ngày ở huyện”.

Lưu Quang Định

Con bướm ma

Tặng R. KAEL

Năm tôi lên tám tuổi, nhân chuyến về thăm quê, chú Nhân có kể cho tôi nghe một câu chuyện làm quà. Chú nói: “Chú thấy cháu thích vẽ, hiếu động, cháu có thích chuyện về họa sĩ không?” Tôi ôm lấy cổ chú: “Dạ, cháu rất thích”. “Được rồi, cháu sẽ được nghe chuyện. Câu chuyện này cũng một thời ám ảnh chú”. Họa sĩ xứ nọ nổi tiếng tài hoa, ngày kia gặp một chú bé lạ lùng. Cậu bé vẽ rất đẹp và ước mơ trở thành họa sĩ, xin được làm đệ tử cho bậc danh họa suốt đời. Vậy mà, hàng ngày ông họa sĩ nọ chỉ giao cho cậu bé một bài tập duy nhất: vẽ từng vòng tròn thật tròn trên mặt giấy. Cậu bé vẽ mãi, vẽ mãi, mòn nhiều cây bút, hết nhiều tập giấy, mùa xuân lại sang mùa đông. Quả nhiên sau khi ông họa sĩ mất, cậu bé trở thành một họa sĩ cực kỳ tài năng, danh tiếng vượt cả thầy mình. Câu chuyện đại để thế, không mấy hấp dẫn, nhưng chẳng hiểu sao đến nay tôi vẫn nhớ kỹ lắm, dù kể lại không được hay như chú Nhân. Chú Nhân nghèo, nên tưởng lấy câu chuyện làm vui, để tôi nhớ chú lâu. Chú đi, tôi hỏi xin tiền má, mua tập giấy, một cây bút chì ở hiệu sách duy nhất trong làng. Ba ngày liền, đi học về, quẳng sách vở lên bàn, tôi lại nằm sấp trên giường căng giấy vẽ vòng tròn. Cả thẩy được bốn mươi tám bức. Bức cuối cùng là một cái gì đấy na ná giống những chiếc bánh lỗ tai mà nhà thầy Di cạnh trường tiểu học làm để bỏ chợ và các quán xá. Anh tôi ngắm nghía đống tác phẩm của tôi với ánh mắt không giấu giếm vẻ chê bai. Đến bức cuối cùng, anh bĩu môi một cái rất bất lịch sự. Đêm đó, tôi mơ thấy mình cưỡi trên một chiếc thuyền đi biển khổng lồ, gió thổi mạnh, nên thuyền chạy băng băng. Tôi ngồi xổm, cứ chấm bút xuống nước biển rồi vẽ hằng hà sa số những bức tranh lộng lẫy. Những bức tranh cứ quấn lấy nhau, xô thành từng đám bọt ngũ sắc vặn vẹo trông sởn gai ốc. Sớm mai tỉnh dậy, tôi biết chắc chắn rằng, mình chẳng thể nào trở thành họa sĩ. Ý nghĩ vô cùng hiển nhiên ấy làm tôi buồn xo mấy ngày.

Anh Chí là người có hoa tay, chăm đọc sách và rất mê môn sinh vật. Anh có một cuốn sổ dày, giấy nhám và xốp, dùng để ép những con bướm bắt được. Tuy không nói ra nhưng trong thâm tâm, anh tôi quyết trở thành một chuyên gia về bướm. Ba má tôi xem đó là chuyện quá phù phiếm, nó chẳng nói điều gì ngoài sự thể hiện một say mê vớ vẩn của tuổi trẻ. Bà ngoại thấy anh Chí làm chuyện đó, rất kinh hãi, nhẹ nhàng và bền bỉ can ngăn. Anh không nghe, vẫn cầm vợt đi bắt bướm, giấu biệt cuốn sổ. Một lần, anh Chí đang lúi húi sau hè nhà với một con bướm ngũ sắc to đùng thì bà ngoại bắt gặp. Bà ngoại không nói gì, chỉ khóc. Bữa cơm hôm ấy thật chán ngắt, vì ba tôi biết chuyện nọc anh Chí ra đánh, đến roi thứ ba thì bà ngoại vừa khóc vừa cản ba tôi.

Sáng ngày thứ ba sau câu chuyện buồn, anh tôi cười cười: “Tao quyết với mày bà ngoại bị ám ảnh như trong chuyện Giấc mộng Trang Chu. Chẳng phân biệt đâu là bướm, đâu là người nữa!”. Tôi còn chưa hiểu thì chẳng may ba tôi nghe được, cho anh Chí một cái xoắn tai đã đòn. “Ai bảo con đi dọc những sách đó, lại còn đầu độc thằng bé. Cứ liệu hồn đấy”. Chuyện đó qua, anh Chí lại lén sưu tập bướm. Bà ngoại bây giờ xem như không biết, không nghe, không thấy. Anh tôi được thể càng làm già.

Tôi học hành đì đẹt. Khác tôi, anh Chí mỗi năm một lớp, chuyện học và thi nhẹ tựa lông hồng. Hết trung học, anh Chí lộ ra ý định thi vào khoa Sinh trường Tổng hợp. Ba tôi nghe nói trợn mắt. Má tôi cười mà nước mắt rơm rớm. Anh Chí vùng vằng đòi bỏ thi.

Rủi thay, bà ngoại tôi ốm nặng, liệt giường cả năm trời, chuyện thi cử của anh Chí thành ra không ai để ý. Đến lúc báo điểm, anh tôi được đi học nước ngoài. Cả nhà sững sờ. Ngày đi, anh gác cây vợt lên giàn bếp, gói ghém cẩn thận cuốn sổ, gia tài quý giá của riêng anh và cũng là nguồn gốc của hầu hết các cuộc cãi vã trong gia đình. Bà ngoại dạo này cũng hơi đỡ. Được đứa con đi du học, nhà tôi cũng nở mày nở mặt với xóm giềng. Các thầy giáo cũng nới tay khi hạ bút chấm bài thi của tôi. Rốt cục, anh Chí đi tận đẩu tận đâu, còn tôi ở làng, nghiễm nhiên hưởng cái uy hờ của anh làm bạn bè đôi ba đứa ghen tỵ. Vậy mà lúc đi, anh Chí chỉ ngồi một lát với tôi, nói “Đằng nào cũng xa nhà, nhưng đi thế này thì thoát được cái cảnh ăn cơm nhà bếp, học bài khó vô”.

Bác Khoảng rỗi rãi sang nhà chơi, lấy chuyện anh Chí kể, trầm trồ khen ngợi “Ngày trước nó leo lên mái nhà thờ họ ngồi học, say sưa đến nỗi muốn tiểu tiện cứ thế tong tỏng từ trên nhà xuống. Tao đã biết thằng này khá!”. Tôi lúc đó đang ngoáy trầu cho bà ngoại mím miệng cười. Quả là anh Chí có trèo lên mái nhà thờ họ bắt bướm, hăng máu sao đó đập bể tan con rồng đắp sứ đầu mái tây, bị bác Khoảng lôi xuống đánh tím mông, xoắn rách tai. Tức quá, hôm sau anh Chí trèo lên mái tè xuống cho hả hậm hực. Bác Khoảng réo cả nhà tôi ra chịu trận trước họ tộc. Ba tôi buồn chán đến độ không thèm nói với anh Chí một lời.

Theo đà câu chuyện, bác Khoảng quay sang cự tôi “Tao thấy mày củ mỉ củ mì, chắc chẳng nên cơm cháo gì. Học đâu xa, học thằng anh mày ấy”. Tôi hơi bực nhưng đành mím miệng cười. Bà ngoại vuốt lưng tôi, móm mém bảo đi ra vườn hái lá hương nhu cùng bà.

Năm thứ ba, anh Chí gửi về riêng cho tôi một lá thư dài, kể chuyện Tây cho tôi nghe. “Quê ta tù đọng, nghèo khổ lắm. Anh thương em vừa cực nhọc, lại vừa phải học những chuyện chẳng mấy thiết thực”. Anh Chí viết tiếp “Có khi anh chẳng về bên ấy. Em cố học tiếng Anh, chí ít là để nghe đài…” Tôi đọc xong, giấu biệt bức thư. Sau lần đó, thỉnh thoảng anh Chí mới viết thư về, còn thì hay gửi quà cho cả nhà. Tôi gói ghém sách vở của anh để lại, đặt riêng một nơi, chiều nào cũng hùng hục đào rãnh nước sau nhà, chắn rễ tre, chở đất bazan về đắp ụ trồng tiêu. Cả nhà thấy thế lấy làm lạ, không biết trong tôi đang có vết nứt rạn âm ỉ.

Cuối năm, bà ngoại ốm, cảm cúm sơ sài rồi ra đi nhẹ nhàng. Tuồng như bà biết trước vậy. Trước lúc nhắm mắt, bà ngoại nắm tay tôi, bàn tay bà nhẹ xốp và khô ráo như của người khỏe mạnh. Giọng bà thanh và nhỏ: “Thằng Chí, tội nghiệp anh con, con phải thương ba má, thương anh. Bà nhớ nó quá, nó mà về thì bà thôi mất rồi”. Má tôi nước mắt giàn giụa, vật vã đêm ngày. Ba tôi ngồi thẫn thờ, hút thuốc cháy tay lúc nào không biết, nước mắt cứ rớt từng giọt to. Lần đầu tiên tôi chứng kiến cái chết, ba ngày sau cứ ngồi ngó cơi trầu của bà rồi vùi mặt vào chăn, bỏ cơm bỏ học làm ai cũng hoảng sợ. Biết tin, anh Chí viết thư về cho tôi bảo gửi sang cho anh một bức ảnh bà ngoại. Bà có chụp ảnh bao giờ đâu. “Lâu quá, anh chỉ nhớ mang máng khuôn mặt bà”. Anh Chí viết ngắn gọn. Tôi tiếc và giận mình không là họa sĩ hay ít ra là thợ vẽ để họa lại hình bóng bà qua trí nhớ. Tôi không viết thư cho anh Chí nữa.

Ba năm trôi qua, mộ bà cỏ mọc xanh, nhà tôi làm lễ xây lăng dựng bia. Anh Chí vẫn bặt tăm hơi. Ba tôi lấy cây vợt bắt bướm của anh Chí năm xưa trên giàn bếp xuống chặt vụn. Má tôi khóc lóc cầm mớ tre vụn cất, không cho đem vào bếp đốt đi. Thêm năm nữa, tôi vào học khoa Văn trường Tổng hợp, sống ký túc xá, câu nói “Ăn cơm nhà bếp, học bài khó vô” trở nên quen thuộc. Tôi nhận được thư anh Chí, gửi kèm bức ảnh anh buồn buồn đứng bên cửa sổ, đằng sau có dòng chữ xiêu xiêu “Lúc nào anh cũng mang một nỗi sầu xứ”.

Một sáng, anh Chí lù lù xuất hiện trước ngõ nhà. Hành lý tuềnh toàng như lúc anh ra đi mười năm trước. Ở nhà ngày nào, mắt anh nhìn gì cũng thảng thốt, da mặt vàng như phát hào quang làm tôi phát kinh. Má tôi sửa soạn tiền nong, bàn bạc cùng ba tôi, suốt đêm không ngủ. “Không cần đi bệnh viện đâu má ơi”. Anh Chí nói. Ba tôi hỏi gì đó, còn anh Chí trả lời giọng ngắt quãng. Gia đình tôi bàng hoàng như sét đánh ngang tai khi biết anh mắc chứng ung thư, cuộc sống chỉ tính từng ngày. Sau những ngày không khí gia đình lạnh lẽo thái quá, giờ đây lại trở nên ấm áp thái quá, thành ra có gì đó luôn luôn bất thường.

Thanh minh, tôi cùng anh ra thăm mộ bà. Cỏ mọc xanh rờn, trông xa mộ bà ngoại như một bát cốm xanh đầy vun cao. Anh Chí đứng rất lâu, sau cùng chân anh khuỵu xuống như sắp ngất, tôi lại đỡ thì anh gạt tay đi “Không cần đâu, anh đi được”. Về nhà, anh Chí nằm thở dốc, nhờ tôi lấy cuốn sổ dày trong valy cho anh, bảo tôi “Em đi ra ngoài một lát”. Nửa tiếng sau, tôi quay vào, sân nhà đầy lả tả những cánh bướm khô mỏng mảnh. Anh Chí vứt cuốn sổ xuống sàn, ngó tôi trân trân. Tôi nhặt cuốn sổ cũ kỹ, nâng bằng hai tay, ý nghĩ anh mình hóa điên làm tôi phát run rẩy. Bụi phấn của hàng trăm con bướm rõ ràng trên mặt giấy. Ở góc trang cuối, tôi bắt gặp một vệt ngón tay anh dính bụi phấn in vào. Dấu hoa tay tròn vo, quầng vàng, quầng trắng, ở giữa có một điểm nhỏ cũng tròn, trông tất cả như một đồng xu bé tí. Tôi tái mặt, thảng thốt hất đổ giá sách, lục ra tập giấy bốn tám tờ năm xưa, lấy bút chấm một điểm tâm giữa trang rồi hoa tay như một cử động vô thức. Chưa bao giờ tôi vẽ được vòng tròn, tròn và đẹp đến thế. Tôi bất giác thốt lên “Bà ơi!”. Tất cả nhòe đi trước mắt tôi.

Lê Thanh Hà

(Huế)

Chàng Pie ngơ ngác

Trong đoàn tài năng trẻ âm nhạc thành phố Hồ Chí Minh, ai cũng “quậy tới bến”. Chỉ có một người lặng lẽ ngồi ở góc phòng, bên cửa sổ, ai chọc gì cũng chỉ mủm mỉm cười. Thỉnh thoảng vài giọt nắng lại đến đậu lấp lóa trên cặp kính cận dày cộp của cậu. Đó là guitarist Nguyễn Trí Đoàn, sinh viên năm thứ tư Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.

Đoàn ít lời, nhất là khi phải nói về mình. Bạn không giấu được vẻ ngượng nghịu khi thầy Bùi Chí Dũng kể về chuyến đi dọc đất nước hè vừa rồi. Tiết mục của Đoàn được coi là “cái đinh” của mỗi đêm diễn, được hoan hô nhiều nhất. Bạn ấp a ấp úng, rất “tội”, khi phải “khai” với phóng viên những thành tích mà bạn “trót” đoạt được. Giải nhất ghi-ta trẻ toàn quốc 1991, giải nhất cuộc thi các cây ghi-ta trẻ khu vực Đông Nam Á tại Xingapo 1992. Ngay cả dân học lớp bên cạnh cũng chỉ biết cái anh chàng đeo kính cận đó là sinh viên xuất sắc, được học bổng toàn phần của nhà trường, chứ ít người rõ bạn là một trong những tay ghi-ta trẻ nhiều triển vọng nhất của đất nước.

Nếu phải đặt cho Đoàn một biệt danh, chắc chắn tôi sẽ chọn tên Pie (Pie Bêgiukhôp trong Chiến tranh và Hòa bình). Không chỉ vì Đoàn giống chàng bá tước nước Nga ở vóc dáng: cũng to, cao, “bốn mắt”, tác phong nhẩn nha… Mà vì ở bạn có cái vẻ gì đó ngơ ngơ mà sâu sắc, lơ đãng nhưng rất đôn hậu, một sự bình thản, vững chãi mà chỉ những người có nội tâm phong phú mới có được. Tóm lại, những tính cách làm nên Pie Begiukhôp.

Tiếng đàn của Đoàn ngày một sâu lắng và già dặn hơn. Bạn thường chơi những bài cổ điển, có âm vực rộng, phức tạp trong suy tư, đòi hỏi độ khó cao của kỹ thuật, thể hiện, như những nhạc phẩm của Bach, Turina, Albeniz… Đặc biệt bản song tấu Fandago (của Boccherini) biểu diễn cùng với Trần Phương Quang, vừa tinh tế vừa mạnh mẽ, đã làm hài lòng cả những khán giả khó tính nhất. Những lúc chơi đàn, trông Đoàn như một con người khác. Cây đàn thân thuộc áp vào ngực, bàn tay lướt nhẹ dọc cần đàn, âm thanh đầu tiên cất lên và vẻ “nghệt nghệt” lập tức bay đi đâu mất. Cả con người Đoàn, từ mái đầu, đôi mắt, những ngón tay… tất cả như nhảy múa, hòa quyện, hút vào một niềm say mê cao độ, dường như trong giây phút này đối với Đoàn chỉ có cây đàn là mối quan tâm duy nhất.

Nhìn những ngón tay rất thon và dài của Đoàn, tôi hỏi: Có đôi tay cực kỳ vậy, sao Đoàn không theo học khoa ngoại mà lại chọn khoa tim mạch?

- Mình không muốn theo nghề mổ xẻ vì phải cắt móng tay, không chơi đàn được.

Còn thầy Bùi Thế Dũng chen vào bằng một câu đùa: À, còn tại vì “bồ” của Đoàn hay đau tim nên…

Chàng Pie vẫn chỉ biết cải chính bằng một nụ cười hiền. Thầy đùa vậy, nhưng tôi biết chàng vẫn chưa tìm thấy nàng Natasa của mình. Chưa muốn thì đúng hơn. Tập đàn, đi nghe giảng bài, thực tập trong bệnh viện, học Anh ngữ. Những buổi biểu diễn… Tất cả những bận rộn đó “ngốn” hết thời gian của Đoàn rồi.

Pie trong tiểu thuyết vì “ngơ ngác” quá nên đôi lúc… hỏng việc. Tin rằng đối với Đoàn mọi việc sẽ không như thế. Bởi bạn có những cái rất căn bản để đứng vững giữa cuộc đời này: Tài năng và sự say mê.

Lưu Quang Định

Bàn về việc học

Để trở thành một CON NGƯỜI với hai từ viết hoa, đâu phải chỉ cần đến cái ăn, cái mặc. Đứa trẻ con mới lọt lòng, nếu chỉ được nuôi dưỡng cho đủ ăn mặc thì cuối cùng nó cũng chỉ trở thành một sinh vật mà thôi, dầu cho đó là một sinh vật cao cấp do sự hào phóng của thiên nhiên đã nhận được “gien” di truyền của động vật người. Muốn trở thành một CON NGƯỜI thực sự, nó cần phải có HỌC. Nhân dân ta vẫn thường nói “ăn học thành người” đó sao? Chúng ta hiểu từ “học” theo nghĩa rộng của nó: học thầy, học bạn, học những người xung quanh, học trong sách vở, học trong thực tế cuộc đời và kể cả học chính mình (từ những thất bại, thành công của chính mình mà rút ra bài học). Nhưng dẫu sao, ở lứa tuổi thanh, thiếu niên, việc học trong nhà trường là điều quan trọng nhất…

Ở một xã hội kém phát triển, việc học thường không được xem trọng. Lo cho đủ ăn đủ mặc còn không xong, nói chi đến việc lo học lo hành. Bởi vì không có ăn thì chết, còn không có học thì chưa phải là đã chết ngay. Con cái lười ăn thì bố mẹ lo, chứ nó lười học thì chưa đáng lo lắm. Con cái bỏ ăn thì bố mẹ cuống quýt, còn nó bỏ học thì cũng chưa phải đến nỗi nào… Cứ xem như tình cảnh dân tộc ta hồi thuộc Pháp thì rõ: 99% người dân thất học. Chịu cảnh nô lệ, cảnh đói nghèo cũng là vì thế…

Ở các nước phát triển cao, việc học được xem trọng hơn rất nhiều. Trước hết nhà nước lo đầu tư lớn cho ngành giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực cho một nền công nghiệp hiện đại và đào tạo nhân tài. Đối với mỗi gia đình cũng thế, để nuôi một đứa con ăn học thì xem ra đầu tư vào việc học tốn kém nhiều hơn là việc ăn-mặc-ở. Điều đó đã không còn là chuyện lạ. Ở những nước như vậy, muốn có một công việc làm, không thể nào không học mà được. Ngay như một việc đơn giản là bưng bê ở khách sạn còn phải học, chứ chưa nói đến làm Giám đốc, Bộ trưởng hay Thủ tướng.

Xã hội chúng ta, may mắn thay, đang chuyển sang một thời kỳ mới, trong đó việc học dần dần được coi trọng hơn. Hiệu quả và năng suất sẽ phải là thước đo để đánh giá mọi hoạt động kinh tế và xã hội. Bởi vậy, những người có học, có tài chắc chắn sẽ được trọng dụng, còn những người thầy dở, thợ dốt thì e rằng khó có thể kiếm được việc làm đủ nuôi sống bản thân. Xã hội đã trở nên sòng phẳng hơn, một thanh niên bây giờ không thể chỉ dựa vào một lý lịch tốt, hoặc là con ông cháu cha mà có thể tiến thân một cách dễ dàng. Phải có năng lực, có chuyên môn, mà muốn đạt được điều đó dứt khoát phải học một cách có hệ thống.

Đội ngũ trí thức thuộc lớp già như chúng tôi hiện nay, do nhiều nguyên nhân và hoàn cảnh không được đào tạo, sàng lọc một cách nghiêm chỉnh theo những tiêu chuẩn nghiệt ngã, hiện không đáp ứng được những yêu cầu đổi mới của xã hội. Xã hội mới phải trông chờ vào một lực lượng trí thức mới, có hiểu biết rộng và sâu, có tài năng, có sáng tạo, để cống hiến nhiều hơn nữa cho sự phát triển của đất nước. Con hơn cha là nhà có phúc, hậu thế hơn cha ông là đất nước được nhờ.

Bởi vậy mà chúng tôi, bên cạnh niềm tin tưởng ở tầng lớp thanh niên hiện nay vẫn còn nhiều lo lắng và suy nghĩ… Dư luận đã phàn nàn không ít về những hiện tượng không đẹp: sinh viên ngồi quán, sinh viên uống rượu, sinh viên say, sinh viên đánh đề, đánh bạc, sinh viên gây gổ, đánh nhau. May thay, số đó chưa phải là tất cả, và tiếc thay, số đó cũng không phải ít. Chúng ta đều biết rằng việc học tập ở đại học là một công việc hết sức nặng nề, đòi hỏi mất rất nhiều thời gian. Tôi không hiểu các bạn sinh viên ấy lấy đâu ra nhiều thì giờ rảnh rỗi đến như vậy.

Tôi có khá nhiều học trò thành đạt trong cuộc sống. Nhiều người trong số họ đang giữ những trọng trách trong guồng máy hoạt động của Nhà nước hay ngoài Nhà nước. Họ là những nhà quản lý giỏi, có chuyên môn cao và hoạt động của họ có hiệu quả nhiều mặt. Tôi nhớ lại hồi họ còn đi học, đó là những sinh viên chịu khó, ham mê nghiên cứu tìm tòi. Tôi chưa gặp một học trò cũ nào khi đi học thì tỏ ra lười biếng mà sau này lại làm nên nghiệp lớn cả.

GS. Văn Như Cương

(Trường ĐH Sư phạm I Hà Nội)

Đưa em về nhận mặt quê hương

Đưa em về nhận mặt quê hương

là mặt cánh đồng mênh mang mùa nước lũ

là những vũng bùn trên con đường đất đỏ

những vũng bùn có đỉa em ơi!

Ôi tuổi thơ sao mà yêu đến thế

Để bây giờ trong một chùm hoa khế

Xót xa nhiều nên sắc tím rưng rưng

Vẫn lũy tre làng cây đa giếng nước

Vẫn cánh đồng mênh mang phía trước

Vẫn dòng sông mà mượt phía sau

Vẫn những giàn bầu và những gốc cau

Nơi một thời tôi trèo bắt chim sâu chim sẻ

Những đêm hè gió đồng về lay khẽ

Ngọt ngào hương hoa nhẹ thoảng bên vườn

Ôi quê hương, quê hương!

Muốn nói bao nhiêu những điều hằng ấp ủ

Muốn kể thật nhiều bao nhiêu đêm mất ngủ

Một góc của cuộc đời tôi nghĩ đến quê hương

Ơi các dì các cậu yêu thương

Những người đã ra đi và những người ở lại

Ơi những câu hò đã ru tôi thuở ấy

Có còn không trong mỗi trái tim người

Đưa em về nhận mặt quê hương nhận những mặt người

Đây khuôn mặt người cậu tôi già trước tuổi

Suốt đời cặm cụi

Con cái có đứa nào học hết cấp ba

Con cái có đứa nào đỏ đắn nước da

Những đứa lớn theo cha suốt ngày ngoài ruộng

Đứa theo trâu, đứa cày, đứa cuốc

Đứa ở nhà trần truồng mũi dãi lê thê

Đây ngôi nhà tiều tụy của dì Ba

mới 30 đã hai đời chồng chết

Một nông dân bị bầy Mỹ giết

Một nông dân vướng đạn giữa đồng

Để bây giờ những tối mùa đông

nghe gió lọt vào khe cửa hở

lại não nuột buông dài tiếng thở

mơ có thằng con nhỏ nhắn trong tay

Kìa, nơi em nhìn có một gốc cây

là nền nhà một dì đã đi kinh tế mới

buổi ra đi của dì hôm ấy

mưa ướt lưng người nhão nhẹt vắt xôi.

Em có buồn không khi nhìn những người thân tôi

những khuôn mặt suốt đời

soi mình trong bùn nước

giá mà em đọc được

những khuôn mặt cuộc đời.

Đưa em về nhận mặt quê tôi

em thích thú ăn từng cây mía ngọt

em ngây thơ như trẻ con khi tin rằng ăn phần mía đọt

tóc sẽ dài óng mượt bờ vai

vâng, tóc em đang ngắn, tóc em sẽ dài

và cũng như ở đây bao người dài tóc

những mái tóc dài sau bao đêm ôm mặt khóc

lá mía sau vườn đọng giọt sương khuya.

Quê hương tôi nghèo và buồn đến nhường kia

em xuống bếp và cầm con cúi

thổi bùng lên và nhen bếp củi

em sẽ hiểu một phần buồn tủi của quê hương

Những con cúi rơm cháy hết đêm trường

cháy âm ỉ suốt ngày ngoài ruộng

cứ như thế từ mấy nghìn năm trước

cháy âm thầm cháy suốt hôm nay

Mắt em sẽ cay

khi bùng lên ngọn lửa

ở đây mắt mọi người sẽ cay từng bữa

khi nhen vịt đèn dầu, khi nổi lửa nấu cơm

Đưa em về nhận mặt quê hương

đáng lẽ tôi sẽ chọn đưa em về trong niềm vui ngày hội

nhưng sợ lòng mình giả dối

bởi khuôn mặt mọi người sẽ làm bộ dễ thương.

Đưa em về nhận mặt quê hương

xin đừng trách tôi đưa em về nhằm ngày mưa dữ

khi đường vào làng có những vũng bùn đất đỏ

có lũ đỉa ngo ngoe đánh được hơi người

Nếu thật lòng em ở lại cùng tôi

cùng những người đầu tắt mặt tối

sau cơn lũ ta đắp đường sửa lối

để khuôn mặt mọi người trong ngày hội thật hơn

để đêm dài thôi chua xót từng cơn

để hoa khế thôi rưng rưng màu tím

để câu hát mừng bông lúa chín

lại xôn xao trong mỗi trái tim người

Nếu thực lòng em ở lại cùng tôi

Nếu thực lòng em ở lại cùng tôi.

Lê Viết Tường

(Đại học Tổng hợp Huế)

Tôi là người Việt Nam

Trong bức thư ngỏ gửi Tổng thống Mỹ Nixơn, đề ngày 1-7-1972, một ngày trước khi bị sát hại, Nguyễn Thái Bình mở đầu bằng mấy chữ: I am Vietnamese (Tôi là người Việt Nam). Trong hầu hết những bài đăng trên các báo bằng tiếng Anh ở đại học Washington Nguyễn Thái Bình luôn luôn tự giới thiệu một cách trang trọng ở đầu và cuối bài rằng Anh là người Việt Nam. Trong nhiều trường hợp khác, Anh lấy bút hiệu là Việt Thái Bình.

Nguyễn Thái Bình là chàng trai tài hoa, trước hết là một học trò giỏi. Ở Việt Nam, Bình là sinh viên xuất sắc của trường Nông Lâm-Súc, được nhà trường phong là “Anh Hùng Lao Động Thiện Chí”. Anh là người Việt Nam duy nhất trong số học sinh nước ngoài thi đỗ vào Viện Đại học Washington, là một trong số sinh viên ưu tú được chọn đi tham quan hầu hết các tiểu bang của Mỹ, là sinh viên tốt nghiệp bằng kỹ sư với hạng danh dự. Anh thường động viên bạn bè: “Tụi mình phải cố gắng, đừng để “tụi nó” coi thường”. “Tụi mình” tức là người Việt Nam, “Tụi nó” ngầm hiểu là các bạn đồng môn người nước ngoài, nhất là người Mỹ. Đối với Bình, học giỏi, trước tiên là để xứng đáng là người Việt Nam. Để “tụi nó” khỏi coi thường, Bình đã gắng không chỉ trong việc học tập mà còn nhiều lãnh vực. Anh biết thổi sáo, chơi đàn, vẽ tranh, làm thơ và hát. Anh cũng đã gắng để khẳng định mình cả trên lĩnh vực hoạt động thể thao.

Nguyễn Thái Bình tại Washington.

Trên các tờ thể thao và thời sự của Hoa Kỳ, cứ đến mỗi mùa tranh giải vô địch bóng đá giữa các đại học là y như có tên của Nguyễn Thái Bình chạy tít lớn với lời quảng cáo: “Vua phá lưới của đại học Washington”.

Anh đã chơi trong đội cầu của trường đại học và với sức nặng 116 cân Anh (khoảng 55kg), anh đã dũng cảm bước lên võ đài thi đấu quyền Anh của trường. Một bài báo ghi lại chuyện kể của anh: “Hôm ấy, không tìm ra một đấu thủ nào nặng cỡ tôi. Cuối cùng họ để tôi đấu với một người nặng hơn tôi 24 cân Anh và tôi đã thắng”. (Theo Julie Emery Settle Times 23-4-1971). Hẳn là trong trận đấu quyền Anh không cân sức đó, Bình đã phải cố gắng rất nhiều - Cố gắng để thêm một lần nữa khẳng định: Tôi là người Việt Nam.

Mùa hè năm 1970, Bình được về nước thăm gia đình. Nhân dịp này, một người Mỹ, giám đốc hãng thực phẩm lớn đề nghị Bình ký trước một bản hợp đồng để khi ra trường làm việc cho hãng ông ta:

- Này, anh bạn trẻ. Hãng chúng tôi theo quy chế ở Mỹ, nghĩa là ngoài số lương cao, các kỹ sư còn hưởng nhiều ưu đãi như nhà riêng, xe riêng và còn có thể được chia lợi nhuận.

Ông giám đốc người Mỹ hé cho thấy một viễn cảnh tươi sáng và rất gần tầm mơ mà ngay cả với thanh niên Mỹ cũng không dễ thành tựu. Nhưng Bình đã từ chối ân huệ đó, thâm tâm anh không muốn làm việc cho Mỹ (Theo báo Đại Dân Tộc, Sài Gòn 15-7-1972).

Cũng trong chuyến hồi hương này, thân mẫu của Bình là bà Lê Thị Anh đã gợi ý về việc hôn nhân của con: “Con lớn rồi, ở nước ngoài, ba má không tính vợ cho con được. Thôi thì con thương ai, con nói má nghe, ba má đồng ý liền hà”. Nhưng Bình đã từ chối: “Con chưa muốn cưới vợ. Con còn nhiều bốn phận phải làm. Con phải làm xong đã”. (Theo báo Thách Đố, Sài Gòn 9-7-1972).

Theo nhiều người kể lại, Bình là người khôi ngô, tuấn tú, vui vẻ và rất hoạt bát. Anh chinh phục tình cảm của mọi người dễ dàng, kể cả những bạn bè người nước ngoài, trong số đó có rất nhiều bạn gái. Khi Bình học ở Đại học Washington thì một vài nhà gia thế ở Washington, Việt kiều có, tài phiệt Mỹ có muốn gả con gái cho Bình, Nhưng Bình… (báo Điện Tín, Sài Gòn 14-7-1972).

Trong số bạn học của Bình, có một nữ sinh viên quý tộc, là công chúa của đương kim quốc vương Thái Lan, cô công chúa này đã dành cho những tình cảm đặc biệt mà theo dư luận của bạn bè, nếu muốn thì chỉ tiến thêm vài bước nữa là có thể trở thành “phò mã đông sàng” của vương quốc Thái Lan.

Nhưng như ta biết, anh còn nhiều việc làm, mà việc khó nhất là làm người Việt. Hãy nghe anh nói đến niềm mơ ước đơn giản của đời anh: “Tôi chỉ muốn làm một người Việt Nam bình thường sống trên quê hương tôi thanh bình, độc lập”.

Bình có một người bạn gái, rất có tên tuổi, đó là nữ ca sĩ, diễn viên điện ảnh Jane Fonda. Chính anh chép tặng cho Jane Fonda bài “Dậy Mà Đi”, bài hát “trấn môn” của sinh viên Sài Gòn và tập cho Jane Fonda bài hát này để tăng thêm sức mạnh của phong trào phản chiến trên đất Mỹ.

Nay đã là năm thứ hai mốt, kể từ ngày Nguyễn Thái Bình bị sát hại trên đường băng Tân Sơn Nhất, ngay trong ngày về để tiếp tục con đường tranh đấu cho một nước Việt Nam độc lập. Hơn sáu mươi triệu đồng bào ta, nay đã được sống trong hòa bình, độc lập. Nguyễn Thái Bình và biết bao sinh viên Việt Nam ưu tú khác đã cống hiến cho Tổ quốc những hy sinh to lớn biết bao nhiêu, để nói lên một chân lý tưởng chừng thật đơn giản rằng: “TÔI LÀ NGƯỜI VIỆT NAM”.

Trâm Anh

Con Lạc cháu Hồng trên quê người

Trong số hơn 2 triệu Việt kiều sinh sống rải rác khắp thế giới, có một số không nhỏ đang ngồi trên ghế giảng đường các trường đại học. Thật là nhầm nếu nghĩ rằng cuộc sống của họ đầy hoa và nhung lụa. Họ cũng gặp bao khó khăn, bao chật vật. Nhưng bằng ý chí vươn lên không ngừng, bằng tinh thần cần cù, nhiều người đã đạt được những thành tích tốt, bạn bè quốc tế phải nể phục.

Hoài sang Mỹ năm 1990 cùng với cha mẹ và 5 anh em. Ở trong nước, cả mấy anh em đều học được, nhưng sang đến cái thị trấn Stockton, bang California này, mọi việc đã khác. Trước hết phải có tiền, để sống hàng ngày, để trụ vững trong cuộc sống. Vậy là sáng sáng, ba Hoài nhận nhiệm vụ tài xế, đưa mẹ đến một gia đình người Mỹ làm bảo mẫu, hai em gái đi làm phụ giảng ở một trường trung học, hai em trai đi học việc ở tiệm làm móng tay. Rồi ba quay về đi chợ chuẩn bị bữa tối. Cả nhà cật lực làm lụng, dồn tiền cho Hoài theo học ở Trường kỹ sư cầu đường. (Tiền học phí ở Mỹ rất đắt, khoảng vài chục ngàn đôla một năm). Hoài học rất giỏi, trong một bức thư gửi người bà con, Hoài viết: “Dạo này việc nghe giáo sư giảng bài đã không còn như vịt nghe sấm nữa. Đêm qua em thức tới 3 giờ sáng làm bài tập. Cứ nghĩ tới ba má và các em, em lại thấy mình không có quyền học kém”…

Cuộc sống vất vả, eo hẹp về kinh tế là hoàn cảnh chung của rất nhiều gia đình người Việt ở nước ngoài, nhất là những ai ra đi sau năm 1975. Bởi vậy không còn cách nào khác là phải cố gắng học, học ngày học đêm, để mong sao có được học bổng. Như Phạm Châu, khi đến Mỹ cô chỉ nói được từ “Hello”, ngoài ra không biết gì hơn. Gia đình cô sống chung với cộng đồng người Việt ở ngoại ô New Orleans, cực Đông nước Mỹ, mẹ cô phải nhận quần áo của cả khu phố về giặt thuê, dành dụm tiền cho cô con gái đi học. Năm rồi Châu đỗ thủ khoa trường Trung học Abramson, được nhận học bổng vào thẳng University of Vanderblet. Gia đình Trần Như Hoàng thậm chí còn nghèo hơn. Hồi đầu cả gia đình không có nhà, phải sống trên một xe lưu động để tại Fort Collins, Colo. Nhưng trong hoàn cảnh bần hàn, cha Hoàng vẫn tâm niệm phải nuôi cho con cái lòng ham học, ông nói: “Uốn cây tre phải từ lúc còn non”. Mùa xuân năm rồi, Hoàng đỗ thủ khoa tại Học viện hàng không Hoa Kỳ, được cấp học bổng Rhodes, sắp đăng ký vào học Oxford, một trong những trường đại học danh tiếng nhất nước Mỹ.

Những trường hợp học sinh người Việt Nam giỏi đang ngày càng trở thành phổ biến ở nước ngoài. Năm ngoái một thanh niên Việt Nam (đến Úc khi 5 tuổi) đã xếp hạng đầu trong số 57.700 thí sinh của kỳ thi tú tài của tiểu bang New South Wales (Sydney, Úc), với số điểm tuyệt đối 100/100. Bạn là Tạ Gia Hùng, 18 tuổi, học sinh trường trung học Sydney Grammar Boys. Hùng đã ghi danh sách vào học Luật thương mại ở Đại học NSW, một phân khoa đòi hỏi số điểm 98,55 mới được vào. Ở Pháp, cuộc thi tuyển vào các “trường lớn” (tựa như các giải Grand Slam trong quần vợt) là những thử thách gay go trên con đường học vấn. Năm nay, Jean Từ (con trai một nhà vật lý học người Việt Nam làm việc tại Trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học Pháp) đã đỗ thủ khoa cuộc thi tuyển vào trường Bách khoa (École polytechnique), thủ khoa trường Cao đẳng sư phạm Lyon, và thứ nhì trong cuộc thi tuyển vào Ban khoa học (nhóm toán) của trường Cao đẳng sư phạm phố Ulm, Paris.

Đã có những học sinh Việt Nam được gọi là “thần đồng”. Như trường hợp Nguyễn Thiện, 17 tuổi, Việt kiều ở Mỹ. Hiện nay, Thiện đang làm luận án tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của giáo sư Pedro Vergugo tại UW (University of Washington). Thiện được vào trường này năm… lên tám. Mười lăm tuổi, bạn tốt nghiệp nhận bằng kỹ sư sinh học. Sau đó Thiên được nhận vào học chương trình 7 năm nghiên cứu tổng hợp sau đại học để làm luận án tiến sĩ.

Theo lời giáo sư Larry Loeb, người phụ trách chương trình, thì hằng năm chỉ có khoảng 10 người được nhận vào. Người được thu nhận không những phải có kết quả học tập xuất sắc, có hệ số thông minh cao mà còn phải có đức tính kiên trì và óc sáng tạo đặc biệt mới có thể đảm bảo nghiên cứu thành công. Trong những năm theo học tại UW, Thiên luôn phải ngồi hàng ghế đầu vì quá… “thấp bé nhẹ cân”. Hầu hết bạn bè đồng môn đều lớn hơn bạn từ 6 đến 8 tuổi. Nhưng tất cả đều phải cảm phục người học trò châu Á bé nhỏ đó.

Giải thích thế nào về tỷ lệ cao những học sinh người Việt học giỏi? Có một tờ số tờ báo cho rằng bởi vì học sinh Việt chịu áp lực nặng nề của gia đình? Không hẳn thế. Không một “áp lực” nào có thể bắt một học sinh lười, kém trở nên giỏi giang được. Có lẽ hợp lý hơn nếu ta dẫn lời của giáo sư Cliff Turney, khoa trưởng giáo dục thuộc Đại học Sydney: “Sự giải thích của riêng tôi về kết quả này là họ có tinh thần phấn đấu rất mạnh mẽ và một ước vọng cao để thành đạt…” Cuộc sống nơi xứ người đầy rẫy những trò giải trí, hoàn cảnh gia đình của đa số học sinh Việt lại cũng chưa phải là sung túc, vì vậy phải đòi hỏi một nghị lực rất cao mới có thể vươn lên được.

Gần đây cả nước Mỹ xôn xao về trường hợp hai anh em Nguyễn Thiện Thành và Nguyễn Thiện Đạt. Trong lịch sử nước Mỹ, ít có gia đình nào có hai người con cùng đỗ thủ khoa của các thủ khoa để dành học bổng của Tổng thống. Vậy mà năm ngoái, người anh vừa nhận học bổng do Tổng thống Bush ký (31.000 USD/năm trong bốn năm), thì năm nay người em đỗ đầu được học bổng của Tổng thống Clintơn (22.000 USD/năm trong bốn năm). Đài BBC, đài VOA đã nói về hai anh em với những lời hết sức tốt đẹp. Còn đại sứ Nhật Bản tại Hoa Kỳ đã phát biểu trong lễ trao văn bằng cho Thành: “Đây là niềm hãnh diện riêng của gia đình ông Nguyễn Thanh (cha ruột hai bạn), nhưng cũng là niềm hãnh diện chung của các dân tộc da vàng sống trên đất Mỹ.” Hiện nay cả Thành và Đạt đều theo học ngành Y tại Đại học Fairfield thuộc tiểu ban Connecticut với chương trình 12 năm để khi ra trường lấy bằng tiến sĩ.

Và có một điều thật ấm lòng khi biết những đứa con xa đó vẫn hướng về đất nước. Tết Quý Dậu vừa rồi, trong số 7 vạn Việt Kiều về ăn Tết có rất nhiều học sinh, sinh viên. Tại trường Đại học Orange Coast (Mỹ) có một đoàn văn nghệ dân tộc mang tên “Lạc Hồng”. Thành viên của đoàn là kỹ sư, giáo viên, những ông chủ hiệu, trẻ em, v.v… và nhiều nhất là sinh viên. Họ tổ chức những đêm diễn lấy tên là “Đêm Lạc Hồng”. Diệu Hoàng, Thanh Phong hát dân ca. Hồng Ân, độc tấu đàn bầu. Thanh Mai đệm tam thập lục. Những giai điệu quê hương như làm cho họ thấy gần gũi với nhau hơn, ấm cúng hơn nơi đất khách quê người.

Và Nguyễn Thiện Đạt, trong bài diễn văn danh dự tại lễ trao giải, sau khi cám ơn nước Mỹ đã tạo điều kiện cho anh ăn học, đã nói một câu mà cả hội trường phải vỗ tay không ngớt: “Tôi không phải là người Mỹ da vàng. Tôi vẫn là người Việt Nam”.

Dù có đi đâu, ở đâu, họ vẫn sẽ phấn đấu để xứng đáng là con Lạc cháu Hồng.

Lê Phương

Hậu duệ Covalepxkaia nước Việt

Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình hỏi chuyện Phạm Thị Chung Thủy - giải 3 toán Quốc tế 1993 - trong lần gặp mặt các nữ sinh giỏi toán của các trường đại học.

Một buổi chiều đầu thu, phóng viên đang lang thang săn cảnh đẹp Hồ Tây, bỗng phát hiện một nhóm yểu điệu thục nữ từ chùa Trấn Quốc đi ra. Họ có vẻ gì là lạ, nói giọng ba miền mà có vẻ rất thân thiết với nhau.

Lân la hỏi chuyện, PV phát hiện được một bất ngờ thú vị. 11 yểu điệu thục nữ lại chính là 11 bậc nữ anh tài, đại diện cho giới sinh viên nữ giỏi toán của các trường đại học trong toàn quốc về Hà Nội hội ngộ theo sáng kiến của Tổ chức Côvalepxkaia Việt Nam.

11 tà áo dài trắng. Bên trong mái tóc thề là những cái đầu thông minh, với tư duy toán học sắc sảo.

Làm thân với các nữ anh tài, PV được biết họ dạo mát Hồ Tây sau một buổi tọa đàm bổ ích và thú vị với các nhà toán học hàng đầu của Viện Toán học Việt Nam.

Võ Thị Thanh Loan, sinh viên năm thứ 2, đại diện cho trường Đại học Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh quyết dành trọn vẹn đời mình cho toán học. Mặc dù nhiều bậc đàn anh ở Viện Toán học đã có lời khuyên chân tình: các nữ sinh có thể sử dụng toán như là một công cụ để đi vào các lĩnh vực khoa học khác ít hóc hiểm hơn. Nhưng Thanh Loan vẫn quyết tiếp bước thần tượng của mình - nữ tiến sĩ đầu tiên trên thế giới Côvalepxkaia, cho dù số phận bà như người ta vẫn nói: Vinh quang và Cay đắng.

Cũng từ TP. Hồ Chí Minh đến, Đặng Thị Cát Dung là sinh viên năm thứ 3 trường Đại học Sư phạm. Thủ khoa trường ĐHSP TP. Hồ Chí Minh năm 90-91, đồng thời Dung đỗ cả hai trường Đại học Y khoa và Đại học Ngoại thương. Quyết tâm thực hiện ước mơ trở thành cô giáo dạy toán, Dung đã không ngần ngại chọn trường Sư phạm. Để chứng minh ngược lại những lời gièm pha rằng nghề giáo thì nghèo, Dung đi dạy thêm toán và tin học ngay từ năm thứ 2. Thu nhập hàng tháng hiện nay của Dung xấp xỉ hai triệu. Con số này ắt hẳn gây ngạc nhiên không chỉ cho giới sinh viên. Dĩ nhiên, đổi lại Dung làm việc từ 12 đến 14 tiếng mỗi ngày và không một ngày nào về nhà trước 8 giờ tối.

Dương Phương Quỳnh - sinh viên năm thứ 3 trường Đại học Bách khoa Hà Nội mơ ước thành lập một công ty sản xuất phần mềm tin học. Cũng như Đặng Thị Cát Dung, Quỳnh muốn thực hiện ước mơ từng bước thành hiện thực ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Quỳnh dự định cùng một nhóm bạn lập các chương trình phần mềm phục vụ cho sinh viên. Nhóm của Quỳnh đã nhen nhóm, bạn nào muốn “hợp tác” hãy mau tìm đến Quỳnh.

Mỗi người một ước mơ, mỗi người một hoàn cảnh, nhưng cả 11 bạn gái sinh viên tham dự cuộc hội ngộ này đều đã vượt qua được những thử thách bước đầu, vượt qua cái ngưỡng đầu tiên của cuộc đời sinh viên làm tiền đề cho sự nghiệp của họ sau này.

Phùng Thị Kim Oanh, sinh viên năm thứ 2 trường Đại học Sư phạm Hà Nội II có gương mặt xinh xắn và dáng người thanh thoát. Oanh trông giống nữ sinh trường nghệ thuật hơn là sinh viên toán. Cuộc gặp mặt rất vui nhưng đôi lúc cặp mắt đẹp của Oanh vẫn thoáng chút ưu tư. Oanh là chị cả của một gia đình nghèo 5 con. Hai năm học vừa qua Oanh sống bằng những khoản học bổng dành cho sinh viên giỏi. Tuy eo hẹp nhưng cần kiệm vẫn đủ. Sắp tới, nếu sinh viên phải đóng học phí, Oanh sẽ phải đương đầu với những khó khăn mới cam go hơn nhiều: Làm gì để tự nuôi sống và học tập?

Phạm Thị Nha Trang, sinh viên năm thứ 2, trường Đại học Sư phạm Huế cũng có những nỗi niềm suy tư. Trở thành một cô giáo dạy toán giỏi với Trang không chỉ là ước mơ, mà lớn hơn đó là lý tưởng, là lẽ sống. “Em không thể hình dung được mình sẽ làm nghề gì ngoài cô giáo”. Một cô giáo lý tưởng theo Trang phải có một cái đầu thông minh (để trả lời tất cả các câu hỏi của học sinh) và một trái tim nhân hậu (để yêu thương học sinh như con mình).

Dịu dàng nhưng kiên định, thông minh và tình cảm, một cái đầu toán học với một trái tim phụ nữ, đó là các hậu duệ Việt Nam của Côvalepxkaia. Cuộc gặp mặt lần này tại Hà Nội với các nhà toán học hàng đầu, với các nhà khoa học nữ đoạt giải Côvalepxkaia và cùng với nhau đã tạo nên nguồn cảm hứng mới và một lần nữa là tiền đề cho sự nghiệp toán học của các nhà nữ toán học tương lai.

Bài và ảnh Bích Hà

Trái xuân

Tặng Bích Hợp

Cây trút lá trải thảm đỏ cho mùa đông tiến vào. Con chồn, con cheo rủ nhau trốn biệt, gà lục cục tưởng nhớ mặt trời khuất bóng sau làn mây âm u, dày đặc. Loài chó cũng im tiếng sủa. Ngự trị không gian chỉ còn một sự im lặng ghê sợ. Khúc khải hoàn của mùa đông là tiếng gió hú gào, những đống tuyết và những làn hơi lạnh buốt về. Trên cao gió ráo riết đuổi nốt những chiếc lá còn vương sót lại, trả nó về lại với cội nguồn.

Tội nghiệp những chú chim. Con chết đói, con chết lạnh vất vưởng dưới đất hay vắt mình trên một bụi cây nào đó. Thê thảm cho những chú chim non, chưa kịp vỡ giọng đã phải chịu chung số phận, gai nhọn thay lông cắm kín thân mình.

Trong khung cảnh này, có một người cắm đầu lầm lũi bước. Dẫm lá xào xạc dưới chân mà đầu óc mông lung với những điều diệu vợi. Hai tay nó không được phép nằm yên trong túi, chốc chốc phải rút ra lượm xác một chú chim, kiếm hốc cây nào đó nhét vào. Hành động của hắn dễ khiến người ta liên tưởng đến một tên khùng, nhưng hình dáng của hắn lại vạch một thứ hình ảnh đáng để phải suy nghĩ.

Ai cũng biết hắn, nhà ở cuối mé rừng, đứa em song sanh - thằng Bàng - bị ốm chết khi chưa biết khôn. Nó trở thành Đại Bàng - cũng là một loài chim. Cái tên đó, không hiểu do sự trùng hợp ngẫu nhiên hay vì hữu ý mà người ta gán ghép như vậy. Từ ngày cha mẹ nó theo gót ông bà trong hai mùa đông liên tiếp thì căn nhà nó trở nên hoang phế. Không ai biết nó còn ở hay không, cửa nẻo lúc nào cũng đóng im ỉm. Đến ngày kỵ giỗ mới thấy hắn mở ra một tí, hương tàn, thực khách bà con ra về thì trở lại nếp cũ. Nó sống im lìm như chiếc bóng của nó nơi xa xứ. Những người cao tuổi luôn đem nó để răn đe con cháu, bà mẹ nào có con khóc nhà chỉ việc bảo “nín, không tao kêu Đại Bàng” là đủ để cho đứa trẻ nín khe. Mấy thằng đồng nghiệp nổi tiếng là cô hồn sống gặp nó cũng xếp vó.

Trên đường, không hiểu nó nghĩ gì chốc chốc lại buông một tiếng thở dài. Nó đã chứng kiến quá nhiều sự mất mát mà đều trùng hợp vào mùa đông. Đại Bàng là “chim” nên nó cũng xót xa lây cho những chú chim chết uổng. Tự dưng, nó thèm một tiếng kêu của loài sinh vật nào đó để chứng tỏ sự sống còn hiện hữu. Đáp lại chỉ có tiếng gió và hơi lạnh càng khiến cho nó nhớ về những mùa xuân đã qua. Ngày ấy đầy những tiếng chim và nhất là không có sự chết chóc.

Không biết tự bao giờ Đại Bàng cảm thấy có một sự vướng mắc nào đó và mỗi lần dẫm lá xào xạc dưới chân thì… đầu óc nó mênh mang bởi những mối u hoài, bởi những vọng động xa xăm. Và nó mong có một mùa như vậy trong năm. Nhặt xác chim, lòng nó dội lên sự bất nhẫn, những ý tưởng tốt đẹp bị chà đạp. Mất cả hứng thú và quay ngược con đường, trở về.

Có tiếng chiêm chiếp từ trên cao dội xuống. Nó vội ngước mắt tìm kiếm vì sợ nghe lầm. Trên cây cao một chú chim đang xù lông đập cánh như muốn che chắn cho chiếc tổ. Cả thân cây chao đảo, chiếc tổ treo chênh vênh như một chiếc lá.

Đại Bàng nhìn trân trối, hắn hận ông trời sinh chi mùa đông tai quái, rồi nó tự hận mình ngu dốt không có khả năng để vẽ, để viết, để diễn tả cho mọi người đều biết. Quả thật Sinh Tồn là một sức mạnh mà không chỉ loài người mới có. Để sinh tồn, mọi thứ đều được đánh đổi, kể cả tính mạng. Chiếc tổ làm bằng lá, bằng lông, bằng các cành cây nhỏ đang bong ra, từng sợi, từng sợi một và cuối cùng gió thổi tốc, xé nát chiếc tổ như trẻ con tung một nắm giấy lộn. Chú chim cũng không hơn gì, gió quăng nó như thổi một nắm bông gòn. Có lẽ tất cả những xác chim mà Đại Bàng đã nhặt đều trải qua một giây phút như nó vừa chứng kiến.

Những ai đi qua, ngó vào nhà Đại Bàng đều không khỏi ngạc nhiên. Hắn đốt một đống lửa lớn ngay trên nền đất. Nó ngồi im như một pho tượng trong lúc chiếc bóng của nó nhảy múa trên tường.

Đại Bàng thấy lạnh, đống lửa cháy hừng hực không đủ để sưởi ấm cái lạnh đang toát ra từ tâm can. Từ ngày không còn hơi ấm cha mẹ, thiếu vắng tình thương, đô thị là nơi dung túng nó. Thời gian và cuộc sống là người thầy dạy nó, dạy cho nó biết suy nghĩ, biết xử thế. Nó sống lương thiện. Cái lương thiện của nó, của kẻ vô gia cư được đánh giá bằng chính đồng lương mà nó nhận được. Trong mắt của mọi người, đám bụi đời hoàn toàn giống nhau, không một đứa nào là người tốt. Chỉ vì tụi nó giống nhau, vô gia cư và lớp bụi như một loại áo mà tụi nó khoác vào khi lăn xả vào đời.

Lương tâm của Đại Bàng không hề bị cắn rứt. Nhưng nó bị chao đảo. Môi nó khẽ nhếch vụt cười khan. Chữ nghĩa không nhiều nhưng đủ để nó hiểu nghĩa của hai chữ Đại Bàng. Chính nó nghe cũng khoái, nhưng nó cũng lấy làm ghê sợ trước những thêu dệt mà những người thiện lương thêu dệt cho những kẻ mang tên này. Cuộc sống của Đại Bàng là phải ngao du, vùng vẫy trên bầu trời thênh thang, tự do bay lượn chứ không phải là “đại bàng xâm”. Hắn nực cười cho sự ấu trĩ của các anh chị đại bàng “vẫy vùng” trong mấy khu chợ. Hắn lại tự hỏi đôi cánh đại bàng sẽ đập chọi ra sao trong cuồng phong, liệu có quả cảm bằng chú chim nhỏ? Sự liên tưởng khiến Đại Bàng nhớ đến chú chim. Có lẽ chú chim cũng đã chết thảm nếu như không có sự hiện hữu đúng lúc và vô tình của hắn. Đại Bàng đã truyền chính hơi ấm của mình cho chú chim.

Chiếc lồng không xa chỗ nó ngồi. Chú chim ủ rũ. Trông thật đáng thương. Đại Bàng rón rén mở cửa lồng, trút thêm gạo vào ly. Chú chim vẫn bất động. Tay của Đại Bàng rút ra chưa kịp đóng cửa lồng thì chú chim chao mình vụt ra lẹ như một chiếc bóng. Đại Bàng đưa mắt dõi theo vòng bay của chú chim. Một vòng, hai vòng…

Bên ngoài gió vẫn hú gào. Đại Bàng không tìm cách bắt lại chú chim, chỉ đưa mắt dõi theo cánh chim. Bảy, tám, chín vòng, vòng bay càng thu ngắn dần, rồi đột nhiên như một mũi tên chú chim lao thẳng vào đống lửa…

Đại bàng hít mùi khét rồi thở ra làn hơi dài tiếc nuối. Nó thương cho chú chim can trường đã không hiểu được ý muốn của nó.

Mẩu xương cuối cùng cháy thành tro thì Đại Bàng trở lại thực tại. Cái chết của chú chim gợi lại cảm giác tê tái trong lòng Đại Bàng. Cuối cùng thì nó nghiệm ra được điều mà nó tìm kiếm. Hóa ra nó chỉ tốn công tin ở những nơi xa vời trong mênh mang của tư duy. Hy vọng rồi mùa xuân về hoa sẽ nở, lá sẽ đâm chồi, chim chóc tự do bay rợp trời, tiếng hót sẽ vang cả thinh không…

Xuân ơi! Hãy về…

27-11-92

N.T.D

Tác giả: Nguyễn Thanh Đức,

tiểu bang Texas, USA

Trắc nghiệm chút chơi

(Dành riêng cho những bạn thích nhạc Trịnh Công Sơn)

Đố các bạn trong bài thơ dưới đây có bao nhiêu tên ca khúc của nhạc sĩ họ Trịnh?

Rồi như đá ngây ngô nằm chết lặng

Ru em hoài từng ngón nhỏ kiêu sa

Nắng thủy tinh chợt vỡ trong cung ngà

Cát bụi cũng tìm về hoen mưa nắng

Còn tuổi nào cho em hoài trầm lặng

Những ngón gầy biển nhớ lộng thu phong

Tình xa bay theo một kiếp rêu rong…

Từng dấu vết tình sầu cũng lỡ

Bao nụ hôn qua vòng tay tình nhớ

Tuổi đá buồn như lần đó lang thang…

Ngỡ phôi pha như hạ trắng muộn màng

Em đã cho tôi bầu trời nắng gội

Hãy khóc đi em hơi rung mòn mỏi

Cỏ xót xa đưa những nhánh cô liêu

Vết lăn trầm sương buốt giá hắt hiu

Rời xa dấu mặt trời trong giá lạnh

Sao ngụ ngôn mùa đông còn hiu quạnh

Một ngày như mọi ngày đã trôi qua

Ướt mi xưa trong tưởng biếc phai nhòa

Vùng sỏi đá ôi, người về bỗng nhớ

Nhưng những dấu chân địa đàng bỡ ngỡ

Gọi buồn về những con mắt trần gian

Tôi ru em ngủ giữa mộng phai tàn

Những tình khúc cho một lần xa cách.

P.Đ. (st)

• Nếu kể được tên 15 ca khúc TCS có trong bài thơ này, bạn rõ là người thích nhạc Trịnh.

• Nếu kể được trên 24 ca khúc, hy vọng họ Trịnh sẽ thôi băn khoăn “Em còn nhớ hay em đã quên?”.

Thi nói khoác - Ba con ruồi

(Chuyện xảy ra 1981)

Ruồi SP đang hổn hển nói với Ruồi TH: Thậm nguy, suýt nữa thì toi mạng. Tôi rủi ro rơi vào bát canh của sinh viên, họ liền đổ bát canh đi. Thế là tôi lóp ngóp bò được về đây.

Ruồi TH cũng vừa qua nỗi kinh hoàng:

- Anh còn may đấy. Hôm qua tôi cũng vô phúc rơi vào bát canh của sinh viên trường tôi, họ vớt tôi ra rồi hất mạnh xuống sàn khiến tôi ê ẩm cả người. Khi họ tiếp tục chan canh ăn thì tôi lẳng lặng chuồn đi.

Vừa lúc đó chú Ruồi BK tay chống nạng, người băng bó khập khiễng “bay” vào:

- Ái chà chà, đã ăn thua gì! Tôi cũng gặp trường hợp không may y như hai anh vậy, duy chỉ khác một chút là sau khi vớt tôi ra, vì người tôi dính mỡ nên cậu sinh viên còn chíp chíp mấy cái trước khi nhổ tôi đi, khiến tôi bẹp gí cả người suýt toi mạng, đến giờ tôi mới lê được đến đây.

Tê Lê

Ba mươi sáu cách tỏ tình

(Ca dao mới)

1. Người ta xe Cub, Honda

Chúng mình xe đạp tà tà bé ơi

Ước gì hóa chiếc xe hơi

Chở em chạy tuốt một thời si mê.

2. Cuối vườn trồng dây khổ qua

Cây bàng lá đỏ trông ra ngoài đồng

Thẩn thơ ươm ngọn sầu đông

Nhà em trước ngõ, anh trồng cây…si!

3. Trao em một nửa vầng trăng

Nửa pho cổ tích, nửa trang cuộc đời

Nghĩa là tất cả lòng tôi

Nghĩa là muốn nói… Mà thôi để dành!

Nguyễn Hồng Lam

Thơ vịnh mùa thi

Vần “Ơ”

Lớp mười hai có nàng Thu Thơ

Nhiều chàng ngọng nghịu gọi “hu hơ”

Thu mới, nàng Thơ vào đại học

Còn chàng rớt ạch, miệng u ơ.

Y Dza

Vần “U”

Thi không ăn mít thế mà… ngu

Bụng rỗng rặn hoài chẳng chữ u

Cả năm gấp vở mơ huyền… hão

Nên nỗi thân trai lãnh cú ù.

Dương Đức

(Đài Truyền thanh Tuy Phong,

Bình Thuận)

Tranh vui

Tranh: Bảo

(ĐH Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh)

Không lời

Tranh: Trường Mạnh An

(407 - B13 - Đại học Bách Khoa Hà Nội)

Giá trị của “Tuyệt vời”

WONDERFUL trong tiếng Anh có nghĩa là “tuyệt vời”. Bạn hãy thay các số cần thiết vào các chữ trong biểu thức dưới đây để xem “tuyệt vời” có giá trị là bao nhiêu nhé. WONDERFUL = (OODDF)²

Cũng xin nói thêm, ba chữ giữa của vế bên phải (ODD) có hai nghĩa. Trong tiếng Anh odd vừa có nghĩa là “lẻ”, vừa có nghĩa là “kỳ quặc”. Đây chính là sự khác biệt giữa ngôn ngữ và toán học. Trong ngôn ngữ, mỗi từ có thể có nhiều nghĩa. Còn trong toán học, mỗi phép tính chỉ có một đáp số mà thôi. Nhờ bạn tính giùm.

Toán Tử

Đáp số: WONDERFUL = 523 814 769

Chạy… ngay!

(Phổ thơ cũ)

(Theo bài “CHẠY TÂY” của Nguyễn Đình Chiểu)

Tan học, tiếng rao: Kem ly đây

Hấp dẫn làm sao món tuyệt này!

Vui sướng các nàng vây quanh kín

Khổ sở những chàng (bị) bắt “bao” ngay.

Thọc túi quần dài: không một “cắc”!

Rờ túi áo: Trời, lại chẳng may!

Bực lão bán kem: sao tới mãi?

Để tụi “mày râu” mắc… nạn này!!!

Ô hô, ai tai?

Phan Việt Dũng

(Công ty Đá-Cát-Sỏi, khu vực 6,

phường Trần Quang Diệu, Quy Nhơn)

Lối thoát

Việt nói với Quỳnh:

- Anh yêu Quỳnh!

Quỳnh tức quá:

- Mày nói năng cho cẩn thận nghe! Ai mà thèm yêu mày chứ, thằng khùng!

- Máy khùng thì có - Việt chặn họng Quỳnh - tao có bảo tao yêu mày đâu, tao chỉ bảo thằng Tuấn Anh yêu mày thôi mà… Chưa chi đã tưởng bở.

Việt Giang

(Quảng Ninh)

Giữ nguyên hiện trường

Một nữ sinh đi xe đạp chẳng may bị một nam sinh viên (cũng đi xe) va vào, thế là cả người lẫn xe của chàng đè lên người nàng. Nhưng nam sinh viên vẫn không chịu đứng dậy.

Nữ sinh (bực tức):

- Ô! Sao không đứng dậy?

Nam sinh:

- Tôi phải giữ nguyên hiện trường!

Xuân Quỳnh

(Hàm Yên, Tuyên Quang)

Vui chuyện thầy trò

Thứ hai: Thầy (giảng viên trẻ): X tại sao em hay đến lớp muộn? Hãy nói thật.

X: Đi học, em nhìn thấy một nữ sinh…

Thầy: Điểm hình thức?

X: 9 rưỡi.

Thầy: Em làm ảnh hưởng đến lớp…

Thứ ba: Thầy: Sao vẫn đi muộn, X?

X: Dạ em bám theo…

Thầy: …thật đáng xấu hổ. Cuối buổi tôi sẽ trở lại vấn đề này với riêng em.

Thứ tư: Cả lớp được nghỉ nửa tiết đầu vì thầy giáo… đi muộn.

Nguyễn Thị Quyên

(11V, PTTH Lam Sơn, Thanh Hóa)

Ngôn ngữ tình cảm của…

• Sinh viên vật lý:

Từ buổi đầu nhìn em qua gương phẳng

Mối tương quan đã chuyển động lòng tôi

Đối diện nhau trong ánh sáng mặt trời

Góc tọa độ cuộc đời thôi xa lạ…

• Sinh viên toán:

Đôi mắt em là một cung chứa góc

Cả bầu trời nội tiếp dưới hàng mi

• Sinh viên tin học:

Là tin học nghĩa là mang nỗi nhớ

Vốn rắc rối như những ma trận để diễn giải thành thơ

Là tin học là ôm ấp ước mơ

Vi xử lý cuộc đời thành kỳ diệu

Dữ liệu thông tin hay là gì đi nữa

Sẽ lập trình giải quyết được ngay

Để mọi người tấm tắc khen hay

Chà! Tin học - một nghề hay đấy

Nhưng…

Tin học chắc chắn phải quay lui

Trước thuật toán tình yêu hay tình bạn

Vì chẳng phải nhị phân hay vét cạn

Mà chỉ là những nhớ cùng thương.

Lê Minh Chính

(ĐH Bách Khoa Hà Nội)

Đường lên ký túc xá

Tặng Ngóe

Đường lên cư xá… hết chỗ chê

Chập choạng lần mò bước muốn phê

Lúc đến các anh lưng trần đón

Khi về mấy chị chân trần rê

Khách đến thì mời xơi… trà “đá”

Mỗi chân “an tọa” xuống nền nhà

“Mát trời” cứ thế, ôi thoải mái

Muốn vui, ghé lại nơi này nha!

“Mèo ướt”

(Trường Trung học Sư Phạm,

TP. Hồ Chí Minh)

Những nạn nhân mũi tên thần Quy Pi-đông*

Tôi ló đầu vào phòng nội trú, thì… lù lù một dòng chữ to tổ bố đập mạnh vào mắt: “Ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương, học bình thường, yêu là chính” được kẻ nắn nót trên một hòm đựng đồ nằm chềnh ềnh ở góc giường tầng. Cạnh đó, một mày râu lún phún đang nghiêng đầu, nghẹo cổ, xoa tay vẻ đắc ý. Tôi trợn mắt:

- Này bạn, danh ngôn của ai thế?

Cậu ta cười hì hì: phương châm sống của tụi tôi đó, cha nội. Tôi giật mình quay vội, nhưng vốn thuộc họ Typn, trí não tôi còn kịp ghi nhanh ba chữ cuối yêu là chính.

Chuyện một: Người “nô lệ” trung thành

“Kiếm củi ba năm, thiêu một giờ” với HP - sinh viên trường ĐHVH (Hà Nội) phải đổi thành: “nô lệ chín trăm ngày, được yêu một lần” mới xứng. HP người Hà thành yêu TP dân Hà Tĩnh ngay từ năm thứ nhất. Tréo khoa yêu nhau đã “gay” (chàng phát hành sách, nàng văn hóa quần chúng) càng “xương” khi nàng thích “tôi đi đường tôi, anh đường anh”. Ấy vậy, HP cứ nhào dzô, vì chàng “dày” mặt và “lì” đến… hết sợ.

Tuần ba buổi, chàng “còm” đạp xe đạp từ Vĩnh Tuy ngót chục cây số vào trường, ngồi “thiền” từ 19h30 đến 1, 2h sáng để “nhìn” nàng tập kịch với người ta, rồi vét ít tiền “gầy” nài em đi uống nước, mong được ngồi với nhau.

Nghe phong thanh bạn gái của TP ở quê muốn ra chơi mà kẹt đạn, chàng trổ tài ngoại giao cố mượn bằng được chiếc Ba bét ta rước bạn nàng ra.

Ngày 8-3, P lom khom ôm một túm đồng tiền vào nội trú. Vốn cẩn thận, phòng hờ TP thuộc họ sư tử Hà Đông giở chứng vứt trả trước bàn dân thiên hạ thì nguy, nên chàng phải lựa thời cỡ có một không hai… Rình khi TP có việc riêng vào toa-lét chàng nhón theo để khi nàng vừa ra thì sấn tới với nụ cười hết cỡ và bó hoa nở hết cỡ để chia vui.

Mỗi lúc nàng về quê trong ngày nghỉ, giỗ, tết…, chàng phục vụ tận tình chu đáo làm “dân tình” tấm tắc, xuýt xoa. Thấy hay hay, TP xem chừng đã liêu xiêu song vẫn nghĩ đủ cách hành P để cân đo trọng lượng tình cảm đến đâu. Thời gian thấm thoát thoi đưa 900 ngày trôi qua mà nàng mới chỉ để chàng hôn một lần vào… má. Còn xa hơn ư? Hãy đợi đấy! Lạy trời, lạy Phật cho số phận HP may mắn hơn anh chàng trong chuyện cổ tích Tây Ban Nha. Chàng ta yêu tha thiết một nàng. Nàng không yêu nhưng thấy chàng hùng hổ quá nên ra điều kiện phải chịu được… 50 roi do chính tay nàng đánh thì sẽ cưới chàng. Sau 49 roi, chàng như chết đi về mặt thể xác, nhưng tâm hồn điên lên vì sướng: ta sắp bước vào vườn địa đàng. Ngờ đâu, ngọn roi thứ 50 không quật xuống. Nàng mỉm cười bẻ gãy roi, bỏ đi…

Chuyện hai: Mối tình trúc đào

Họ đến với nhau ngon ơ trong một tình yêu “chớp lóe”. Nhân duyên kỳ ngộ, tối sinh nhật của một người bạn là vừa đủ ngon lành các công đoạn: kiêu - xiêu - yêu và… chỉ thiếu một chữ… niêu. Mà họ đẹp đôi nhỉ. Cũng con nhà nghèo, cùng dân nội trú, chàng không “xí” và nàng cũng dễ coi, chỉ tréo giò tý ty. T (người Sơn Tây) năm đầu lớp Nhạc, Ng (Thạch Thất) năm thứ 2 lớp Sử-Chính trị của Trường CĐSP HN. Không phải là “độc nhất vô nhị” nhưng nếu xét về chất lãng mạn thì tình yêu của họ thuộc dạng “xưa nay hiếm”.

Nào, thử xem ai độc đáo và kỳ công như chàng. Còn hai tháng nữa mới đến birthday của nàng, đêm đêm chàng đã vắt tay lên… mũi để mà ngẫm nghĩ: Quà gì đây?

Ừ thì nàng yêu hoa hồng nhưng tái diễn bài tặng hoa muôn thuở thì chán ốm. Orêca! Chạy vòng vèo ba chợ để chọn mua một bông hồng Bun, bự nhất, bỏ vào hộp các-tông. Vốc một nắm cát đem về bỏ vào chảo rang đến… cạn bếp đầu để độ nóng đủ châm ngon điếu thuốc. Bỏ cát từ từ vào hộp. Hai ngày sau, lại đổ cát ra rang lại, cứ thế xài ngót 2-3 lít dầu thì cánh hoa đã khô nguyên và bông-hoa-vĩnh-cửu ra đời. Công đoạn “có vậy” nhưng còn bao sự cố: dập nát cánh hoa, hoa không khô nổi… là thường. Món quà tiêu hết bao mồ hôi, nước mắt này khiến nàng cảm động trào lệ.

Vui đã vậy, còn khi ốm đau, họ lo chia sẻ cho nhau đến nỗi người này khỏi thì người kia lăn ra vì quá mệt.

Những tưởng tình yêu vĩ đại sẽ thẳng lèo tới hôn nhân, nào ngờ đời vẫn chỉ là chuyện “Tái ông mất ngựa”. “Được” yêu thì “mất” học, từ một sinh viên khá, T rớt vèo xuống hạng kém, Ng thì mỗi ngày một “liên tục phát triển” theo chiều ngược lại. Bí thư Liên chi vốn dĩ lo xa quá nêu vấn đề, kiểm điểm cả hai ở cuộc họp Khoa. Một vài thành viên trong lớp thích chọc phá, lại đâm ngang, dệt thêm “tiếng tăm” cho họ. Tin dữ bay đến tai mẹ Ng, bà cụ bắt Ng thôi ngay T. Bi kịch Roméo-Juliette xảy ra. Một đêm khoảng 11h, đôi bạn ngửa cổ than trời trách đất, nước mắt ngắn dài nuốt gọn mấy lá trúc đào rồi lăn ra giữa sân ôm chặt nhau cùng… thoát tục. Hú vía! Không biết vì liều lượng chưa đủ đô hay tình yêu mạnh hơn cái chết mà T chỉ ngất, Ng rên rỉ thì bảo vệ nghe được, thế là họ tỉnh lại… trong bệnh viện. Tình yêu đẹp, lãng mạn mà hóa ra bi kịch của họ để lại nhiều dấu chấm than nhức nhối.

Chuyện ba: Không yêu cũng phải yêu

Tiếc thay anh bạn tôi lại chính là nhân vật đưa ra trong đoạn cuối phóng sự này.

Xin phép được giấu tên anh và người yêu của anh. Chỉ cần nắm sơ sơ: anh là con người khá đặc biệt, vô tư, nhiệt tình, thậm chí… trên mức cần thiết với bè bạn. Anh rất bướng, bướng đến mức trong một trận đá bóng giao hữu giữa sinh viên và giáo viên, anh trót đá vào “ống đồng” thầy chủ nhiệm. Thầy nổi cáu, anh buông gọn: vào sân là “quy đồng mẫu số” hết. Trong tình yêu, anh dứt khoát theo đuổi một bé cùng lớp, anh bao vây đến ngộp thở. Bảnh mắt đến tối mịt (trừ đêm) anh luôn có mặt cạnh em. Tên nào định lộn xộn ư? - Xong ngay, nắm tay thay lời nói. Địch không lại thì vớ gì phang nấy… Hai lần anh gây sẹo trên mặt và tay đối phương, nhưng bởi số anh luôn được “quái nhân phù trợ” nên thầy cô đều không biết.

Với triết lý đơn giản: “Chân lý thuộc về kẻ… liều” sau 2 năm 1 tháng, anh đã được cô bé chấp nhận.

Vậy đó… chắc 100% có bạn sẽ “quật” tôi: Sao tình yêu sinh viên ghê đến… sởn gai ốc vậy?

Tình yêu là tình cảm say mê cao cả nhất, bách chiến bách thắng nhất, là đóa hoa tuyệt vời nhất mà thiếu nó thì cuộc sống chỉ đơn thuần là sự tồn tại - lời dạy của các bậc tiền bối đã, đang và mãi mãi đúng. Thế nhưng cổ nhân cũng nói: “Hoa hồng nào mà chẳng có gai”. Những mối tình trên là những cái gai không mấy dễ chịu đó mà muốn hay đừng thực tế vẫn là thực tế. Nhìn nhận khách quan tỉnh táo, chúng ta sẽ rút ra nhiều bài học bổ ích thật sự.

Nhưng bạn có đồng ý: Tình yêu sinh viên là một đề tài màu mỡ mà sự khai phá của chúng tôi mới chỉ là bước đầu.

Vậy thì sao bạn không tiếp tục?

Việt Văn

Phiếm đàm - Nàng thơ ăn gì?

Có thể có bạn cho là tôi đùa. Nhưng, xin thề là tôi rất nghiêm chỉnh. Yêu thơ từ lâu, bỗng một hôm tôi chợt nghĩ: “Nàng thơ ăn gì nhỉ?”.

Tôi trở về với quá khứ thật xa để gặp nàng thơ của Nguyễn Trãi. Ông này đã từng làm quan to, chắc nàng thơ của ông phải được hưởng nhiều “sơn hào hải vị” lắm. Nhưng lật mấy trang trong “Nguyễn Trãi toàn tập”, tôi đã gặp những câu này:

Thập tải độc thư bần đáo cốt

Bàn vô mục túc, tọa vô chiên

(Mười năm đọc sách nghèo đến xương

Bữa ăn không rau muống, ngồi không có đệm)

Trời đất. Đến rau muống mà cũng thiếu nữa ư? Kham khổ quá! Tôi chạy sang thăm nàng thơ của Nguyễn Du. Tìm mãi mấy nghìn câu Kiều, mới thấy một câu nói về ăn uống:

Mùi thiền đã bén muối dưa

Màu thiền ăn mặc đã ưa nâu sồng.

Cũng lại rất nghèo nàn và đạm bạc. Cũng có thể lúc này nàng thơ của Nguyễn Du đang lâm cảnh “áo xanh đổi áo cà sa” nên phải ăn chay niệm Phật. Tôi lại ra sức tìm và gặp nàng đang ăn với Thúc Sinh. Với anh chàng “quen thói bốc giời, trăm nghìn đổ một trận cười như không” này thì nàng sẽ đánh chén thả cửa. Nhưng tôi thất vọng khi nàng tâm sự:

Thú quê thuần vược bén mùi…

Lại cũng chỉ có rau thuần với cá vược (kiểu như rau dền với cá mè) vậy thôi, đâu có dăm - bông, chả lụa hay “lẩu thập cẩm” gì cho cam. Tôi trở về gần nữa, may ra gặp món ăn gì hiện đại hơn chăng? Vừa tới của nhà cụ Tam Nguyên Yên Đổ, tôi đã nghe cụ đang dặn con:

Các con nối nghiệp cha luôn nhớ:

Nghiên bút đừng quên lúa, đậu, cà…

Cũng vẫn chỉ là những món thực phẩm hết sức giản dị, rẻ tiền. Tôi lại chạy tới nhà Tú Xương hỏi xem nàng thơ của ông ăn uống ra sao, thì ông trả lời:

Cơm ăn hai bữa cá kho, rau muống

Quà một chiều khoai lang, lúa ngô

Cá kho, rau muống, thật đạm bạc, mà thôi còn được. Nhưng khoai lang và ngô cũng gọi là “quà” được sao? Tội quá! Đương nhiên chuyện ăn uống của ông “quan ăn lương vợ” này thì như thế cũng không có gì lạ. Nghe nói bác Tản Đà là người nổi tiếng sành điệu về đường-ăn-uống, tôi quyết định tìm hiểu xem nàng thơ của bác ăn gì? Và tôi cũng không được gì lạ lùng hơn:

Muốn ăn rau sắng chùa Hương

Tiền đò ngại tốn, con đường ngại xa

Mình đi, ta ở lại nhà

Cái dưa thì khú, cái cà thì thâm.

Cũng lại chỉ có dưa (mà là dưa khú) với cà (mà là cà thâm). Một bát canh rau sắng vẫn còn là giấc mơ chưa thể thành hiện thực. Tội nghiệp quá!

Tôi chợt nhớ có một “khu tập thể” của các nàng thơ - ấy là “Kho tàng ca dao tục ngữ”, tôi vội vã ghé thăm. Ở đây tôi phát sửng sốt. Các nàng thơ nơi đây “tạp thực” quá, ăn uống xô bồ tục tằn quá. Sự-ăn-uống được đặt cao hơn cả tình yêu:

Chồng chê thì mặc chồng chê

Dưa khú nấu với cá trê ngọt lừ;

là ước mơ của cuộc đời:

Đừng có chết mất thì thôi

Sống thì có bữa no xôi, chán chè;

được đặt ngang với sự sống chết:

Chết không chừa, cứ cùi dừa bánh đa.

Vượt lên trên tất cả:

Đốc mõ không bằng gõ thớt.

Và trời đất ơi! Các nàng thơ còn xơi cả thịt chó nữa, mà xơi “tì tì” chứ không phải xơi ít:

Thịt chó tiểu đánh tì tì

ấy là đã thành tiểu rồi đó! Và gì nữa:

Sống trên đời ăn miếng dồi chó!

Miếng dồi chó là lý tưởng cuộc sống! Thật hết biết!

Nhưng tôi thật lầm. Những câu trên đâu phải dành cho các nàng thơ trữ tình, đâu phải các nàng thơ đang nhâm nhi thưởng thức thực phẩm. Đó chỉ là lời mỉa mai đả kích bọn “phàm phu tục tử” của nàng thơ trào phúng mà thôi. Xin lỗi nàng thơ!

Tôi bước vào gian trong của “khu tập thể” này và cái không khí bình an trở lại với tôi:

Ta đi ta nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương

và đây nữa:

Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan vợ húp, gật đầu khen ngon…

Thế đấy các bạn ạ! Nàng thơ của chúng ta hết sức khảnh ăn. Nếu ta không hiểu rõ “lục phủ ngũ tạng” của nàng, vì thương nàng mà cho nàng ăn quá nhiều, lại là các món ăn “nặng”, e rằng sẽ làm hại nàng và tất nhiên là nàng sẽ xa lánh ta thôi!

Đặng Bình Phương

(Trường Đại học

Kinh tế TP. Hồ Chí Minh)

Trang thơ

Hoa dại

Khi anh đi qua

Bông hoa ven đường vẫn dại

Không sắc màu

Hương thơm lẫn vào cỏ rối

Anh đi rồi

Chợt ngước mắt buồn theo

Âm thầm

Chẳng nói

Sao ta không là cỏ may

Níu chân người yêu ở lại?

Đỗ Xuân Bình

(Đại học Luật Hà Nội)

Đêm

Đêm ngốc nghếch đêm đa nghi quá đỗi

Thiên hạ ngủ rồi còn mở mắt trăng sao

Còn ai đâu mà giận hờn trút xuống

Mưa vỡ cơn đau nghẹn ngào.

Đêm - kẻ lỗi thời lạc lõng

Giữa đông người thu hẹp tủi thân

Mặt trời lê bước sau linh cữu

Lời giã từ lên cao

Đêm - nơi lưu lạc trăng sao

Đêm - nơi lưu trú những linh hồn mỏng mảnh.

Trần Mai Anh

(Khoa Văn, ĐHTH Hà Nội)

Dừng

Hoàng hôn dừng ở mỗi chiều

Mây dừng trước những cánh diều vi vu

Tình mẹ dừng trước lời ru

Heo may dừng trước mùa thu bồn chồn.

Tuổi thơ dừng trước lớn khôn

Vô tư dừng trước tâm hồn đang yêu

Suy tư dừng trước bao điều

Mắt dừng trước vẻ yêu kiều xa xôi.

Nụ hôn dừng giữa đôi môi

Còn em em dừng lại trước tôi: lạnh lùng

Riêng tư dừng trước tình chung

Tình bạn dừng trước vô cùng tình yêu.

Phạm Minh Phú

(Đại học Tổng hợp Hà Nội)

Ngày xưa chót lỡ

Qua nhà em trót làm duyên

Cho anh trót ngẩn ngơ nhìn… ngẩn ngơ

Thế rồi anh lỡ… làm thơ

Thế rồi em lỡ mộng mơ một thời

Đã đành lỡ với nhau rồi

Sao không thương lấy một lời thề xưa

Để mưa giăng trắng ngõ chùa

Con ong xưa bỏ không bờ tầm xuân.

Lê Quang Thiện

(Đại học Tổng hợp Hà Nội)

Tuổi hai mươi

Vui suốt một thời bé bỏng, ngây thơ

Tuổi hai mươi chợt đến

Lung linh sáng hai mươi ngọn nến

Em đã lớn rồi, thời gian ơi!

Chiều trộm nhìn cánh diều gió chơi vơi

Từ biệt nhé tuổi thơ đang khép cửa

Đêm tháng năm phượng nhóm lò thắp lửa

Em lắng nghe từng nhịp thở của đời.

Ơi tuổi thơ lấp lánh một thời

Mẹ gói lại làm hành trang con gái

Vu vơ lắm, mái tóc thề, áo trắng

E ấp đến trường, e ấp tuổi hai mươi.

Đêm sinh nhật

Mã Én Hằng

(Đại học Luật Hà Nội)

Gửi dòng sông

Tôi viết bài thơ gửi dòng sông

Con nước lớn bồng bềnh hoa bần tím

Mưa rắc bạc lên cánh cò mát lịm

Tiếng chài quăng òa vỡ bóng ban mai

Bìm bịp kêu má về tan buổi chợ’

Mái chèo buông sóng đuổi gió lao xao

Vài em nhỏ đến trường qua bên bến

Giành hoa cài lên bóng in nghiêng

Con nước ròng phơi bãi vàng óng ả

Ba tươi cười tay lưới kéo khoan thai

Con tép nhảy rơi ánh chiều lóng lánh

Khói cơm nồng trôi vơ vẩn trên sông

Ôi nhớ lắm dáng chị ngồi giặt áo

Em nghịch đùa khuấy bóng chị tan ra

Bóng chị nhấp nhô em dỗi hờn làm nũng

Chị dỗ dành bằng chùm trái bần chua

Êm ái lắm sông những ngày thơ bé

Dáng má ba in thương khó tháng năm

Tiếng bìm bịp, hoa bần da diết tím

Con sóng dờn ngọt lịm buổi ban mai…

Đông Thới

7-93

Nguyễn Trần Hải Ngọc

(Hội Sinh viên trường đại học Cần Thơ)

Đời sống sinh viên Pháp

Đời sống của sinh viên mỗi nơi một khác. Nhưng dù ở đâu thì cũng giống nhau ở một điểm: sinh viên bao giờ cũng tiến… tùng (túng tiền), ngay cả ở Pháp…

Mỗi tháng, trung bình một sinh viên Pháp phải chi phí gần 5400 frăng. Để dễ hình dung, bạn hãy chia con số này cho 5, sẽ ra số đô-la tương ứng!

Xin “quá giang”

Khoản chi lớn nhất là tiền nhà: 858 frăng. Tiếp đến là đi lại: 845 frăng. Đứng thứ ba là “vui vẻ phí” (đi chơi, mua sách vở, đĩa com-păc…): 809 frăng. Hơn hẳn tiền ăn: trung bình mỗi tháng một sinh viên Pháp ăn hết 597 frăng (đây có lẽ là điểm khác biệt lớn giữa sinh viên Việt Nam và sinh viên Pháp).

Trước giờ thi

Nhưng ai là người “đầu tư” cho những chi phí không nhỏ đó? Trước hết, một phần đáng kể là do chính mỗi sinh viên tự làm ra. Dù đang đi học, sinh viên Pháp vẫn “thấm nhuần” phương châm “tay làm hàm nhai”. Không chỉ ngày hè, ngay trong năm học nhiều vị cử nhân tương lai vẫn sẵn sàng nhận những việc công nhật để “lấy ngắn nuôi dài”. Tất nhiên, họ còn được hưởng học bổng, trợ cấp học đường, những sinh viên xuất sắc nếu may mắn lọt vào mắt xanh các công ty có thể được họ bao cho đến khi tốt nghiệp vào làm cho họ. Nhưng suy cho cùng thì gia đình, bố mẹ vẫn là người phải móc “hầu bao” cho con thường xuyên hơn cả. “Các cụ” thương con nên không muốn thấy cảnh sinh viên Pháp sẵn sàng nhịn đói dài dài để có tiền đi xem phim và đi… ăn tiệm.

Huy Thắng

(Theo Le Point, Pháp)

Lúng liếng

“Lúng liếng là lúng liếng ơi”,

câu ca năm ấy làm tôi bồi hồi!

ngọt như một giọt mưa rơi

nhẹ như mây trắng… xa rồi… về đâu?

Làng tôi có con sông sâu

quê nghèo chẳng bắc được cầu để sang.

Con sông ngăn giữa hai làng

mái chèo khoát, đưa người sang bên này.

Chiều chiều, gió thổi mây bay

câu ca như thể tầm tay với cầm

tôi ngồi bó gối bến sông

đợi em - ánh mắt trong ngần. Đò ơi!

Dòng sông vẫn cứ trôi xuôi

đò em vẫn đón đưa tôi mỗi chiều

em cười - cứ ngỡ tình yêu

đường về lẩn quẩn những điều gần xa…

Mắt em lúng liếng như là

cho tôi hát mãi câu ca ngày nào

con sông bỗng hóa ngọt ngào

triều lên, sóng vỗ dâng trào hồn tôi

Thời gian vẫn cứ đưa nôi

bến bờ thương nhớ vẫn tôi đợi đò

nhìn em, lòng vẫn tơ vò

tim tôi vẫn chỉ dành cho một người.

Tưởng gần - mà hóa xa xôi

và câu ca ấy nói lời mênh mông

Lúng Liếng đã đi lấy chồng

tôi còn thơ thẩn bến sông… đợi đò.

Phong Lan

(Trường viết văn Nguyễn Du)

Quy Nhơn

Cô bé nheo mắt, trả lời tôi: “Quy Nhơn” khi tôi hỏi tên cô bé là gì. Tật tôi mau quên, nên một lát sau tôi lại hỏi lại: “Cô bé tên gì vậy”. Đôi mắt cô bé tròn xoe nhìn tôi như là nhìn người từ hành tinh khác vừa mới đặt chân lên trái đất:

- Xưa rồi Diễm ơi, khi nãy Diễm hỏi rồi mà.

- Tôi đâu phải tên Diễm, coi chừng cô bé lộn với ai đó.

Cô bé bụm miệng cười, cười nghiêng ngửa như là có cuộc động đất nào sắp xảy ra. Còn tôi thì ngơ ngẩn như là bị lạc vô xứ cười.

Cô bé không chịu trả lời tôi. Điều đó không quan trọng, cô bé sẽ ân hận vì đã bỏ mất cơ hội làm quen với tôi. Nhóm Rừng Thông từ Nha Trang vào chỉ có mình tôi là có xe gắn máy. Trưởng toán phân công mỗi thành viên trong nhóm sẽ chở một thành viên của nhóm Cát Biển. Nhóm Cát Biển của cô bé vừa từ Quy Nhơn vào, có tất cả 10 đứa con gái và bốn đứa con trai. Chương trình hôm nay chắc chắn sẽ hấp dẫn, chúng tôi sẽ giao lưu ở một ngôi chùa cổ đã có 200 tuổi trên Diên Khánh, sau đó đi thăm Thành cổ, vườn Xương Rồng và đền Trần Quý Cáp. Như thế đoàn lữ hành phải vượt qua hơn mười cây số để tới mục tiêu.

Trời xui đất khiến như thế nào không biết, khi trưởng nhóm chơi trò bốc thăm để ai chở ai thì cô bé bốc trúng xe tôi.

- Quy Nhơn trúng số rồi đó nghe. Việt làm mũi nhọn Diên Khánh đón đoàn tụi mình ở Cầu ông Bộ đó.

Tôi cười toe:

- Lên xe, QUY NHƠN!

Đó là lần đầu tiên tôi được chở một người không phải cùng phái đi trên đoạn đường xa lắc như vậy.

Hai ngày sau thì chúng tôi trở thành bạn thân với nhau. Nhưng khi đã thân nhau thì chúng tôi lại sắp chia tay nhau. Đôi lúc tôi nghĩ ông trời cũng có tính đùa dai. Bộ ở Nha Trang không còn miếng đất nào để cho Quy Nhơn ở sao mà em phải ở tận miền đất xa xôi đó? Giờ thì nhắm mắt tôi cũng nhớ đến tên em chớ đừng nói chuyện quên. Thằng Hành, bạn tôi nó nói: “Nghìn lời nói không bằng một làn khói Honda”. Còn tôi thì cho rằng phải chi hôm đó tôi đi xe đạp thì hai đứa tôi được gần nhau lâu hơn.

Quy Nhơn hát hay. Tôi là một kẻ ngoại đạo với âm nhạc. Nghe nhạc thì tôi khoái mấy điệu nhạc giựt giựt dù không biết họ hát gì hơn là những bản nhạc tình trong nước. Vậy mà trong sân chùa, những vệt nắng chiều loang lổ đậu thành từng vệt nơi mảnh sân. Quy Nhơn ngồi đối diện với tôi bên kia vòng tròn. Em đứng lên, hai tay bám lấy vạt áo. Em ngước lên vòm lá mà hát. Trời ơi, bây giờ tôi mới thấy sai lầm khi không đi học đàn. Nếu biết đàn, khi em nghiêng đầu nói: “Cho em tông G”, Tôi sẽ cầm đàn nắn nắn phím đàn cho em hát thì hay biết mấy.

Minh họa: Mai Hoa

Lạy trời, cách đây mấy ngày tôi vừa mới nghe câu chuyện kể về ngôi chùa này, tôi biết phía sau chùa có một cây bầu núi. Đến giờ sinh hoạt tự do tôi tìm cách “tiếp cận” em.

- Quy Nhơn.

- Ủa, ông biết tên em rồi à?

- Cái tên nghe có biển trong đó.

Em cười:

- Đừng có xạo cha nội.

- Cha nội mời cháu nội đi thăm cây bầu núi.

Tôi bảo đảm là lần đầu em biết trên thế gian này có một loại cây chỉ có trong truyện Tây Du Ký. Tôi và em đi dọc theo những cây xanh. Khi tôi chưa tìm ra cây bầu núi thì em đã kêu lên:

- Kìa, hay quá ta.

Cây bầu núi tỏa rộng tán, những trái chẳng khác gì loại bầu ăn ở chợ mọc chi chít trên cây. Hai đứa tôi đứng dưới bóng xanh ấy.

- Ông coi này.

Theo ngón tay em chỉ, tôi phát hiện ra những trái bầu đều ghi dày đặc những cái tên. Em đọc “Nhân + Loan, hạ buồn 93”; “Hoan”, có một trái tim rướm máu được khắc ở một trái bầu nơi chảng ba. Em lại bụm miệng cười: “Cải lương quá”. Tôi hỏi lại: “Em thích cải lương không?”. Em nguýt tôi một cái dài.

Trong lúc em đang chăm chú nhìn cây kiểng, tôi đã hoàn thành xong tác phẩm của mình. Tôi vừa khắc xong chữ Việt và chữ Nhơ… còn thiếu chữ N nữa thì có tiếng em la lên: “con sâu”, tôi chạy tới, em nhào tới ôm chặt tôi. Từ trên một cành cây, một con sâu xanh lè đang tòn ten trên sợi tơ. Cảm giác dễ chịu với sự đụng chạm kỳ diệu làm tôi quên mất chuyện bắt con sâu. Cho đến khi em giật mình, đỏ mặt:

- Con sâu ghê quá, ở Quy Nhơn em chưa hề thấy con sâu nào to như thế.

Sợ tôi quên, em ghi cẩn thận số điện thoại của mình vào trong cuốn sổ tay tôi mang theo. Buổi sáng em đã rời khỏi nơi chốn của tôi. Khi nhìn thấy trái bầu núi tôi đang khắc tên dở dang, em nói: “Mình không có duyên nợ với nhau đâu. Ông thấy đó, tên em mất chữ N”. Tôi phân trần “Để anh khắc tiếp”, em lắc đầu: “Lịch sử không thể nào lặp lại”, “Lịch sử nào?”. Em không trả lời tôi, em chạy òa nhập vào đám đông.

Tôi hỏi tại sao tên em là Quy Nhơn mà không là tên loại hoa nào đó? Em nói, khi quên em, ông nhìn lên bản đồ thì sẽ nhớ tới em.

Cả đời tôi không làm nổi bài thơ nào. Tôi vẫn cho thơ là sự dối trá trong tâm hồn. Em phản đối chuyện này, em đi đến kết luận là lúc nào người ta cảm thấy buồn ngất trời, làm thơ được thì sẽ giải tỏa được nỗi buồn đó. Giờ đây tôi buồn mênh mang, tôi chợt thèm nghe tiếng nói của em, thèm được chở em như buổi chiều tình cờ em đã bốc thăm trúng tôi đó.

Mờ sương, hạ Nha Trang đã sửa soạn qua, đường phố đã ngập xanh màu lá. Tôi đã chở em chạy suốt chiều dài con đường biển thênh thang. “Ông không thể chở em đi mãi cả đời được đâu”. “Tôi sẽ tìm em”, “Ông cứ thử đi”. Chưa bao giờ tôi yêu biển như đêm đó, em đã yêu cầu tôi dừng lại ở những cụm dương cắt tán, rồi nói:

- Em hát tặng ông một bài.

Tôi không biết em hát gì, không cần biết em hát gì. Cho đến khi tôi phải chở em về lại, tôi biết con đường ấy sẽ không chỉ là con đường vạn thuở trước.

Quy Nhơn, khi nào em trở lại Nha Trang? Em đã đợi đến bao giờ bên chiếc điện thoại đợi tiếng gọi từ Nha Trang? Tôi tưởng như em đang ngước cổ hát, em đang hỏi: “Sao ông không gọi cho em?”.

Không, Quy Nhơn ơi, em đâu biết tôi đã chạy điên cuồng khắp con phố rộng để tìm báu vật của chính mình: Cuốn sổ tay ghi số điện thoại của em. Tôi chỉ biết tên em là Quy Nhơn. Sau những cười vui đó, ta lại lạc mất nhau giữa trùng người, giữa trùng xe. Sao ta không nhớ cho nhau một số nhà, hở Quy Nhơn?

K.V.T.

Khuê Việt Trường

(Nha Trang)

Chuyến xe đêm

Tặng những ai đã từng đọc Pautopxki*

Vậy là Anđecxen quyết định trở lại Vêrôn sau mười bảy năm xa cách.

Xe chuyển bánh khi đêm tối bắt đầu hạ xuống đầm lầy. Trong xe có hai cô gái còn rất trẻ và một người đàn ông có vẻ mặt mệt mỏi.

Anđecxen làm quen, rồi trở nên thân tình với hai cô bé và được biết họ mới gần 16 tuổi.

Cô bé có hai bím tóc to, nặng trĩu, còn tiếng cười thì trong như thủy tinh, đột nhiên đề nghị:

- Bác kể chuyện gì đi! Nếu là chuyện cổ tích thì chúng cháu thích lắm đấy…

Anđecxen khẽ mỉm cười.

Ông kể cho hai cô bạn đồng hành nghe một câu chuyện cổ tích. Câu chuyện về tình yêu của một cô gái nghèo với chàng trai làm nghề chài lưới.

Một ngày ra khơi, thuyền của chàng trai bị gió bão bất ngờ hất chìm, còn chàng thì may mắn giạt vào một hòn đảo chơ vơ giữa sóng nước.

Cô gái đã chẳng đắn đo suy tính khi vượt qua ngàn dặm núi tuyết, qua những sa mạc khô cằn cháy bỏng da, qua những sình lầy bẩn thỉu, hôi hám, qua vương quốc của những con quỷ một mắt, và rồi một mình một thuyền, cô vượt biển, bất chấp sóng to gió lớn để đến gặp người yêu, sưởi ấm trái tim đơn côi của chàng…

Câu chuyện kết thúc khi đêm đã khuya lắm rồi! Anđecxen nghe rõ tiếng thổn thức rất nhỏ của hai cô bé khi ông kể về nỗi cực nhọc, vất vả của cô gái trên cuộc hành trình đầy gian khổ để đến được với người mình yêu.

Im lặng rất lâu.

Ngoài kia có tiếng rì rầm dịu dàng của cơn mưa đêm.

- Bác biết không? Mẹ cháu kể rằng: Lâu lắm rồi, hồi cháu chưa ra đời cơ, cũng trên một chuyến xe đêm, mẹ cháu may mắn gặp một nhà tiên tri. Ông ấy đã tiên đoán về tương lai cho mẹ cháu. Thật lạ lùng! Tất cả những điều mà ông ấy nói đều đúng.

- Mẹ cháu bảo: Chính những lời nhà tiên tri ấy nói đã giúp cho mẹ cháu có thêm nghị lực và sức mạnh để vượt qua những khốn khó trong cuộc đời. Mẹ cháu chỉ tiếc là không được nhìn rõ mặt ông ấy, vì lúc ấy đêm khuya rồi, mà nến trong xe thì đã cháy hết. Nhưng mẹ cháu quả quyết rằng, đó là một người còn trẻ, tóc rậm, uốn sóng, nước da rám nắng, còn đôi mắt xanh đến kỳ lạ thì lúc nào cũng cười. Anđecxen thoáng giật mình: “Có lẽ nào???”…

Ông khẽ xoay người nhìn kỹ khuôn mặt cô bé.

- Mẹ cháu tên là gì? - Anđecxen hỏi và nghe tiếng trái tim mình đập rộn.

- Mẹ cháu là Nicôlina!

Không còn nghi ngờ gì nữa, đây chính là con gái của Nicôlina, cô gái trong chuyến xe đêm mười bảy năm về trước! Mười bảy năm đã trôi qua… Quá vãng bị lớp bụi mờ phủ, nhưng chỉ cần hơi gió lay động, lớp bụi ấy bay đi là lại hiện lên nguyên vẹn những gì đã qua.

Vẫn con đường này, vẫn tiếng vó ngựa, tiếng bánh xe lạo xạo lăn trên sỏi, tiếng nhịp xe cọt kẹt và tiếng mưa vỗ lộp bộp vào mui xe, mùi cỏ ẩm ướt lẫn mùi bãi lầy ngai ngái…

Mười bảy năm về trước, cũng trên một chuyến xe đêm như thế này, Anđecxen đã kể chuyện và tiên tri về cuộc đời cho ba cô gái (trong đó có Nicôlina - và bây giờ là mẹ của cô bé này!).

Cũng trên chuyến xe đêm ấy, Anđecxen cũng đã gặp người mà ông hằng mong ước, và người ấy cũng yêu ông.

Nhưng có ai biết rằng: Anđecxen - nhà thơ và người viết chuyện cổ tích nổi tiếng hóa ra trong cuộc đời lại là người sợ chuyện cổ tích đến nỗi chẳng có đủ nghị lực và can đảm cho một cuộc tình.

Chàng trai Anđecxen ngày ấy sợ rằng, biết đâu, chỉ vì mối tình kia mà những câu chuyện cổ tích của chàng như một đàn ong sặc sỡ bỏ chàng bay đi để không bao giờ trở lại!

Thời gian trôi chảy, cuộc sống đổi thay, Anđecxen đã đặt chân đến biết bao miền đất, đã kể hàng ngàn câu chuyện cổ tích - đó chính là những món quà nhỏ đem lại niềm vui cho biết bao người. Còn câu chuyện cổ tích về ông và người thiếu phụ trong chuyến xe đêm hôm nào?…

Ngoài kia bóng, tối dày đặc hơn, âm thầm hơn, nghe rõ tiếng thì thào của vòm lá bên đường. Ông hạ cửa xuống. Một cành du ngó vào xe, ông đưa tay bứt vài chiếc lá và tự hỏi: Những chiếc lá này có cùng một cành với những chiếc lá mà mười bảy năm trước ông cũng đã bứt rồi cất trong túi hành trang của mình? Và chính những chiếc lá mềm, bé xíu ấy đã làm sống lại trong Anđecxen dĩ vãng ngày xưa…

Anđecxen đã từ bỏ Vêrôn, chạy trốn khỏi Vêrôn để rồi… lại nhớ về Vêrôn. Làm sao ông có thể quên được đôi mắt yêu kiều đẫm lệ của người thiếu phụ trước lúc chia tay, làm sao ông có thể quên tiếng nói nghẹn ngào của nàng “Cầu cho đôi mắt anh mãi mãi tươi cười. Đừng nghĩ gì đến em. Nhưng nếu một ngày kia, tuổi già, nghèo nàn và bệnh tật có làm anh đau khổ thì anh chỉ cần nhắn cho em một lời, em sẽ đi bộ như cô gái nọ, vượt qua ngàn dặm, qua bao núi tuyết và sa mạc khô cằn để tới an ủi anh…”.

Mười bảy năm rồi!

Nhưng làm sao Anđecxen có thể quên!

Ông đã trở về đây sau bao ngày xa cách với nỗi nhớ nhung đến cồn cào gan ruột, ông đã về đây sau một cuộc hành trình đem lại niềm vui cho nhiều người, nhưng cũng đầy mệt mỏi cho ông đến mức Anđecxen cảm thấy cần phải có một nơi nương náu và một người san sẻ với mình nỗi đơn côi…

- Cảm ơn bác về câu chuyện mà bác đã kể! - Tiếng cô bé vang lên.

Xe đã dừng lại từ bao giờ! Cô bé cùng bạn xuống xe sau khi đã ôm hôn Anđecxen.

Chia tay rồi, Anđecxen mới sực nhớ là mình quên không gửi lời hỏi thăm đến mẹ cô bé.

…“Mà thôi! Như thế có lẽ lại tốt hơn. Điều quan trọng nhất là mình đã đem lại niềm vui cho họ. Nhìn gương mặt cô bé, mình biết đó là một người hạnh phúc…”

Anđecxen nhìn ra ngoài cửa sổ. Bình minh hửng sáng.

Vêrôn!

Anđecxen chẳng hề ngạc nhiên về sự đổi thay của thành Vêrôn tráng lệ.

Bàn chân ông bước như chạy về phía căn nhà cổ kính trong một dãy phố hẹp dẫn lên pháo đài - căn nhà năm xưa nơi ông và Elena đã nói lời từ biệt.

Mười bảy năm qua, căn nhà vẫn thế! Còn chủ nhân của nó?

Anđecxen đưa tay giật chuông.

Chính Elena ra mở cửa. Vẫn chiếc áo nhung xanh, vẫn đôi mắt to màu xanh nước biển đẹp vô ngần, trong đôi mắt ấy không hề có biểu hiện của sự ngạc nhiên. Dường như đối với Elena, sự xuất hiện của Anđecxen là tất nhiên. Elêna mở cửa đón Anđecxen như ông vừa ra phố một lát chứ không phải sau 17 năm ông mới trở lại nơi này.

Anđecxen đọc thấy sự đợi chờ trong ánh nhìn của thiếu phụ.

- Thế là anh đã quay lại. - Tiếng Elena thầm thì: - Đêm qua trong giấc mơ, em nghe thấy tiếng vó ngựa và biết rằng anh đang trở về trong một chuyến xe đêm để đến với em. Một giọt nước mắt long lanh rỉ qua những ngón tay nhỏ nhắn của thiếu phụ, rơi xuống vạt áo nhung và lăn đi.

Anđecxen xô tới, dịu dàng thấm nước mắt, dịu dàng hôn lên đôi môi người mình thương yêu… Chuông đổ hồi trên toàn thành Vêrôn. Hai con người ấy đã ở bên nhau và có nhau mãi mãi!

…“Thế mà trước đây mình nghĩ: Chỉ trong trí tưởng tượng mới có thể vĩnh cửu, có thể vĩnh viễn là thơ là mộng”… - Anđecxen tự nhủ.

Cuốn sách rơi nhẹ xuống gối. Làn gió khẽ khàng đến lật từng trang sách của Pautôpxki. Cậu bé nhủ trong giấc mơ … “Có thể chứ! Một người có trái tim nhân hậu như Anđecxen không thể cô đơn mãi được, ông cần có người yêu thương, gần gũi, cần được an ủi và chia sẻ niềm vui, nỗi buồn…”.

Giọt nắng buổi chiều lọc qua kẽ lá, lọt vào khung cửa sổ, đọng xuống mi mắt cậu bé. Cậu giật mình thức giấc: “Thì ra mình nằm mơ! Chuyến xe đêm đưa Anđecxen trở lại Vêron chỉ do mình tưởng tượng ra. Ôi! Giá mà…”.

Cậu bé đưa tay cầm quyển sách và đọc nốt những dòng cuối cùng của câu chuyện “Chuyến xe đêm”: “Bạn hỡi, hãy biết vận dụng trí tưởng tượng không phải để gây ra đau buồn, mà để mang lại hạnh phúc cho mọi người và cho bản thân mình”.

Đ.N.T.

Đỗ Nhật Trường

(Khoa văn ĐH Tổng Hợp Hà Nội)

Sinh viên Bách Khoa - Công việc ngoài giảng đường

Đội ngũ sinh viên làm thêm để kiếm tiền đông đảo về số lượng, đa dạng về loại hình công việc, nhưng trong khuôn khổ bài phóng sự nhỏ này tôi xin tập trung vào các sinh viên năm cuối của Trường đại học Bách Khoa Hà Nội.

Trong buổi tối đầu tiên lang thang tìm tư liệu, tôi đặt chân vào ký túc xá Bách Khoa. Tôi cứ theo tiếng nhạc đủ loại phát ra mà tìm đến ngôi nhà bốn tầng của sinh viên năm cuối. Thấy có một phòng trang trí cả đèn nháy xanh đỏ, tôi bước vào. Sau một hồi “trân trọng tự giới thiệu” và làm quen, tôi được biết đó là phòng nam sinh nội trú lớp kỹ thuật điện tử. Chúng tôi trò chuyện trong tiếng nhạc nhẹ nhàng phát ra từ những chiếc catxet một cửa băng. Mai Thanh Hà, một tay thuốc lào có hạng, vê thuốc nạp vào nõ điếu rồi bảo tôi “Chiếc đài này vừa được “cải tử hoàn sinh”, chúng tôi đã mua từ chợ Giời, linh kiện thay thế cũng mua ở đó. Do tiền không dồi dào cho lắm nên nhiều lần linh kiện chết mà không có thay ngay phải chờ. Vậy mà tiền cơm quán thì có chờ được đâu. Anh bảo thế có sốt ruột không cơ chứ?” Ngắm nghía chiếc tivi màu, vỏ đã bạc phếch nhưng hình xem ra vẫn nét, tôi bảo: Sau bao vất vả cực nhọc mà được thưởng thức Tống Khánh Linh và các chị em gái thế này thì sự bù đắp cũng xứng đáng đấy chứ. Hà nói ngay: “Ấy không, cả đài lẫn tivi đều sắp được đưa về quê để bán ngay khi sửa xong. Bọn mình chỉ được thưởng thức khi chúng vô tiếng hoặc tàng hình thôi. Anh tiếp “Để có được ngần này đồng hồ đo, ôcylô… chúng mình đã bắt đầu từ con số không. Khó khăn nhiều đấy nhưng cái khó ló cái khôn anh ạ. Thiếu đồng hồ đo ôm (Ω) để thử thông mạch, bọn mình nối tiếp vào mạch một bóng đèn. Thiếu tuốcnơvit thì dùng dao. Và nhiều lúc bút điện không có thì sờ cả tay để thử xem điện có mát ra vỏ không. Ngoài ra, một khó khăn lớn là điện nhà trường chỉ cho từ tối đến sáng nên bọn mình thường phải làm thông đêm”. Tôi gật đầu đồng tình và hỏi Nguyễn Đức Cảnh: “Chắc làm đúng chuyên ngành thế này thì thuận lợi nhiều lắm Cảnh nhỉ, học đi đôi với hành mà”. Cảnh đáp: “Không hẳn thế đâu. Chủ yếu vẫn là phải tự mầy mò vì kiến thức được trang bị lạc hậu và khác với thực tế nhiều lắm. Tuy nhiên, việc làm quen với mua bán, với tính toán lỗ lãi là bước chuẩn bị tốt cho cuộc sống thực sự sau này”.

Chào từ biệt lớp Kỹ thuật điện tử, theo sự hướng dẫn của An (một người đã từng sửa rất nhiều xe), tôi tới phòng 404 cũng nhà B9. Tôi hơi ngỡ ngàng khi thấy trên bảy chiếc giường có đủ bảy cái quạt Điện Cơ Thống Nhất loại con cóc. Nghĩ thầm: “Sinh viên phòng này giàu quá!”.

Tôi hỏi bảy anh đang quây quần xung quanh: “Mỗi cái quạt Điện Cơ này các bạn mua có đến 70.000₫ không?”. Họ cười rộ, bảo tôi: “Bạn không nhận ra là hàng giả à! Chúng tôi mua lõi quạt cháy của mấy tay đồng nát trên đê La Thành; dây, vỏ thì Hàng Bông, chợ Giời. Còn mác thì cả mác Nhật cũng có, nói chi quạt Điện Cơ Thống Nhất. Bảo nhỏ anh điều này: Tổng chi phí cho mỗi cái không quá 30.000₫ đâu”. “Vậy chắc các bạn ở đây đều học khoa Điện cả, thế ngoài những công việc theo đúng chuyên môn thế này các bạn có làm gì khác không?”. Nguyễn Văn Thắng, Nhiệt điện 34 kể: “Chúng tôi gồm ba thằng cùng phòng, suốt hai tháng mùa đông phải đi rán quẩy thuê cho một hàng quẩy gần Cửa Nam. Dù mưa gió rét mướt thế nào cũng phải đi để giữ lấy việc làm. Được cái hôm nào có đói thì ăn quẩy bù cũng không ngại bị trừ tiền công”.

Nguyễn Văn Cường, sinh viên Nhiệt điện kể: “Một lần tôi gặp một ông Tây vào mua quẩy. Chủ quán loay hoay chẳng biết ông ta cần bao nhiêu. Thấy vậy tôi liền nhảy ra xổ một tràng tiếng Anh. Ông ta hiểu liền và hết sức ngạc nhiên. Ông không ngờ một thằng bồi bàn như tôi mà lại chơi Anh ngữ được thế, nói chuyện được với ông về marketing, về politics… được nhiều đến thế. Đá mắt sang phía bà chủ quán, tôi thấy bà ta đang hớn hở khoe với khách ăn: Nó là sinh viên đại học, kỹ sư đến cổ rồi đấy!”

Đang chuyện trò ồn ào, chợt có một anh bạn quần áo đầy vữa bước vào. Tôi được mọi người giới thiệu: “Hoàng Anh Tuấn, sinh viên Nhiệt công nghiệp. Hắn vừa đi phụ hồ về”.

- Bạn được trả công có khá không, có khi nào cảm thấy xấu hổ hay tủi thân không? Tôi hỏi dồn. Chàng phụ hồ đáp: “Lao động chân tay thì cứ ráo mồ hôi là hết tiền thôi, anh ạ. Nhưng mà xấu hổ thì không. Chẳng có gì không xứng đáng với một “đấng trí thức” như cánh ta đâu - xuất thân từ chân lấm tay bùn cả mà…” Tôi băn khoăn: “Đi làm vất vả thế này thì ảnh hưởng đến học tập nhiều lắm không bạn?” “Không đâu anh ạ. Thực ra thì đi làm là mục đích phụ, công việc chính vẫn là tốt nghiệp đại học. Rảnh thì nhận làm, bận thì thôi. Làm thì công xá thấp, nhưng được cái tự do hơn - và cái lợi lớn là tránh được “nhàn cư vi bất thiện”.

Nguyễn Đăng Nghị, Nhiệt điện 34 tiễn tôi xuống cầu thang bảo nhỏ với tôi: “Mình đã sửa được mười lăm cái quạt các loại. Kỷ niệm cho người thân, bè bạn, còn thì đưa về quê bán”. Tôi gật đầu thán phục.

Ngày hôm sau, theo giới thiệu của Bí thư Đoàn Thanh niên và Chủ tịch Hội Sinh viên trường, tôi lên giảng đường tìm gặp lớp Tin học khóa 34. Đó là lớp mà ngay từ đầu năm thứ ba đã có rất nhiều sinh viên đi làm thêm bằng kiến thức của mình. Ban đầu thì hầu như không công, nhưng có máy để thực tập là quý rồi. Tới nay thì đã trở thành công việc kiếm sống nghiêm túc.

Tôi gặp lớp trưởng Trần Quốc Định, hiện là giáo viên của nhiều “cua” máy tính ngắn hạn, được biết: tới nay một đầu sách do tập thể lớp soạn dưới sự hướng dẫn của thầy Mai Hà đã lưu hành rộng rãi - Cuốn “Turbo Pascal và lập trình”. Định tiết lộ: “Còn hai cuốn bài tập lập trình nữa cũng sắp ra mắt bạn đọc”. Một cá nhân điển hình nữa của lớp là bạn Lữ Thành Long, có tháng thu nhập tới 700.000đ. Anh kể tôi nghe một kỷ niệm buồn: “Một lần tôi nhận việc của khách, hứa hoàn thành trong ba ngày (đáng ra phải 5 ngày), tôi đã làm việc căng thẳng và tới đêm thứ ba thì còn khâu cuối cùng là in ấn. Tám giờ tối tôi tìm được một cửa hàng in, nhưng chủ máy in khước từ thô bạo yêu cầu của tôi và lăng mạ khi tôi nài nỉ rồi đuổi tôi ra ngoài vô cớ. Ngay lúc đó tôi phải nuốt hận đội mưa đi tìm nơi in ấn khác. Sấm chớp đì đùng khiến tôi càng tan nát cả cõi lòng. Tuy nhiên, qua nhiều lần muốn ứa nước mắt vì tủi cực, tôi thấm thía hơn giá trị của đồng tiền, biết quý trọng nó hơn. Tôi tự an ủi mình khi nghĩ tới nỗi tủi cực của người khác. Và tất nhiên, nhờ nguồn thu riêng mà tôi chi được những khoản ngoài danh mục bố mẹ cấp”. Tôi cười: “Tình yêu phí chẳng hạn?”. Anh cười theo.

Và bây giờ, khi kết lại hành trình ngắn nhưng đầy ắp sự kiện này để kể hầu bạn đọc thì trong tôi lại hiện lên hình ảnh Hoàng Sơn - Chủ nhiệm Câu lạc bộ thơ Sinh viên Bách khoa. Có ai ngờ người hướng dẫn chương trình hào hoa trong các đêm thơ, và người đạp xe đi bán chiếu rong khắp miền Thường Tín, Hà Tây trong mỗi dịp hè lại là một. Anh vừa dành 100 000₫ nhuận bút viết báo để mua chiếc máy quấn dây điện, thay vì mua một đôi giày “xịn” như bạn thơ của anh gợi ý.

Đáng quý thay sự thức tỉnh của sinh viên ta sau một thời gian dài mê mệt với những giấc ngủ cho quên đời, những cuộc bài bạc giết thời gian. Nhưng cũng đáng buồn thay, không biết đến bao giờ thì sinh viên được trở lại với đúng nghĩa sinh viên, sống và làm việc hết mình, nhưng không chỉ để kiếm miếng cơm manh áo mà còn để thời gian nhiều hơn cho việc trau dồi kiến thức, nâng cao chuyên môn và nghiên cứu khoa học.

Hoàng Giang

(Hội Sinh viên

Đại học Bách Khoa Hà Nội)

Hoa sữa

Bởi lãng quên có hoa sữa trên đời

Nên giật mình với mùi thơm hoa sữa

Hoa sữa thơm đến chừng như khó thở

Đến vô tri như cũng tỏa hương trời.

Bởi hết mình thơm nên xấu đến ngậm ngùi

Nên hóa vàng rồi tàn đi rất vội

Không biết thương yêu mình đấy cũng là tội lỗi

Thương yêu kẻ vô tâm là quá đỗi vô tình.

Sợ người ta không gọi đúng tên mình

Hoa biếu đến cạn nguồn hương trinh bạch

Hoa chẳng hiểu đời vô cùng khắc nghiệt

Người nhắc đến hoa kia khi nhớ đến hương này.

Thương hoa ngày tàn phai chẳng giữ lại chút gì

Lấy vạt áo tôi bọc về hương quý

Lấy vô nghĩa chờ ru lòng đau vô lý

…Nhưng biết lấy gì khuyên được tình si?!

Hoàng Sơn

(Đại học Bách Khoa Hà Nội)

Gặp “ông trùm” gạch bông

Đất nước mở cửa, nhiều nhân tố mới của nền kinh tế thị trường xuất hiện: Những nhà doanh nghiệp tài ba dù tuổi đời chưa đến 30, nhưng đã là ông chủ trong nhiều lĩnh vực. Nguyễn Mạnh Tuấn là một người như thế.

Ông chủ mới… 23 tuổi. Tiếp tôi lịch sự và nhã nhặn. Không từ chối khéo như một số đơn vị doanh nghiệp khác, nhưng cũng không quá hào hứng với việc đưa lên mặt báo. “Tùy anh, trước hết mời đi xem xưởng đã”. Và anh dẫn tôi đi. Nằm trên một khu đất thoáng mát, rộng cỡ 2500m² là 5 dãy nhà gồm xưởng gạch, xưởng cơ khí và phân xưởng trộn.

Thấy khách lạ, những người thợ chỉ khẽ ngẩng lên chào rồi lại hối hả…

- Năng suất mỗi tháng bao nhiêu, ông chủ?

Tuấn cười, lảng sang chuyện khác:

- Chắc ông khó tin? Trước Tết nơi đây là “vùng trắng”. Xưởng sản xuất 2 này chỉ mới mọc lên cách đây 6 tháng. Thợ lúc đầu mới toe, chưa biết gì cả. Nay thì tạm ổn rồi

Tuấn lại cười.

Để có được nụ cười thoải mái như ngày hôm nay, anh đã phải vật lộn với bao khó khăn, nghiệt ngã của cuộc sống.

Nguyễn Mạnh Tuấn là con út trong một gia đình có 6 anh chị em ở Văn Khê, Hà Đông. Năm 1987, anh vào học khoa Chế tạo máy, trường Đại học Bách khoa (Hà Nội). Được hơn 2 năm, Tuấn vào TP. Hồ Chí Minh học nghề sản xuất gạch bông.

- Tại sao ông chọn nghề gạch?

- Tôi đã cân nhắc kỹ. Có nhiều nghề… nhưng nghề đóng gạch là phù hợp nhất với khả năng.

Học nghề ở một cơ sở vô danh 3 tháng, nhưng thực chất chỉ 15, 16 buổi được học, thời gian quá ngắn để hiểu sơ một nghề, chưa nói nắm vững thành thạo.

Thế mà, học xong, Tuấn tức tốc ra bắc, vay vốn mua máy, thuê thợ trực tiếp dạy nghề. Nói ra thật khó tin, 2 tháng đứng đóng gạch còn chưa thuần, huống chi Tuấn mới học ít ngày mà dám làm thầy. Song anh có cách nhìn khác. Người ta nói trăm hay không bằng tay quen, nhưng … làm mãi ắt phải quen, còn cái hay mới khó kiếm.

Cái hay đó Tuấn đã “kiếm” được bằng mồ hôi, nước mắt, bằng sự lăn lộn, mày mò tự học nâng cao kiến thức tiến tới làm chủ hoàn toàn kỹ thuật.

Ngày 25-5-1990, cơ sở sản xuất gạch bông Thanh Vân chào đời ở Hà Đông và cứ thế tiến lên vùn vụt. Từ 1, 2 máy ép gạch thủ công, lên 7 máy, rồi đủ sức mua máy điện, đến nay là 50 máy. Đội ngũ thợ từ 4, lên hàng chục người. Sản xuất mở rộng, cơ sở hóa chật hẹp; thế là thêm cơ sở 2 mọc lên ở Thanh Xuân. Song song với gạch bông, cơ sở đã đầu tư một xưởng cơ khí sản xuất máy thủy lực, và các thiết bị phục vụ sản xuất gạch lát với đầy đủ máy móc hiện đại.

Điều gì khiến gạch bông Thanh Vân nhanh chóng chiếm lĩnh được thị trường vậy?

Tuấn cười: “Bóng-bền-đẹp”, và anh nói thêm Bóng thì như anh thấy; còn bền - một số chỉ tiêu kỹ thuật vượt tiêu chuẩn trong nước quy định. Đẹp thì anh xem mẫu Nữ hoàng vàng, Xa lộ nhiễu xanh, Nữ hoàng La mã hay Da qui Nhật. Điều quyết định là phải luôn cải tiến mẫu mã để phục vụ khách hàng.

- Anh có thể “khoe” thêm?

- Gạch Thanh Vân đã có mặt trong nhiều công trình xây dựng lớn. Năm ngoái là Đại sứ quán Séc và Xlôvakia, Đại sứ quán Trung Quốc, và tháng 8 năm nay là Nhà khách Chính phủ.

Còn điều này sao Tuấn không “khoe”? Anh đã giải quyết được tình trạng thất nghiệp cho vài trăm người. Bộ đội xuất ngũ, dân làm ruộng, cả sinh viên và dân quanh vùng đã đành, cả người ở xa (Hải Hưng) cũng về đây làm. “Thu nhập khá, quan hệ chủ-thợ rất tốt”. Nguyễn Thanh Tùng, 22 tuổi, cựu sinh viên trường Công nhân kỹ thuật Việt - Hung, nay là thợ cơ khí nói với tôi như vậy.

Ra về, tôi cứ suy nghĩ lan man. Vì sao chưa đầy ba năm Nguyễn Mạnh Tuấn từ một sinh viên nghèo trở thành một nhà doanh nghiệp tầm cỡ. Khát vọng làm giàu mãnh liệt ư? Chưa đủ, điều đáng nói là Tuấn biết nhìn xa hơn người, sớm tìm cho mình một hướng đi hoàn toàn phù hợp với khả năng và kiên quyết thực hiện cho được. Chưa kể trí thông minh, khả năng nhạy bén, nắm bắt trúng nhu cầu thị trường. Bí quyết làm giàu của Tuấn phải chăng từ câu châm ngôn nổi tiếng: “Biết mình biết người…” được vận dụng linh hoạt trong thời mở cửa.

Bài và ảnh: Việt Văn

Những “cú liều” của Trần Hoàng Danh

Có lúc, anh đã đứng trước một ngã ba. Và anh đã chọn lựa… với tư thế “một liều ba bảy cũng liều”…

Chuyện ấy xảy ra năm 89. Cầm tấm bằng y sĩ do trường Trung học Y tế cấp, Trần Hoàng Danh phân vân dữ lắm. Nhà khó khăn, nếu đi làm ngay ở một bệnh viện nào đó, anh sẽ đỡ đần gia đình được phần nào. Nhưng trước đó mấy tháng, anh đã “dại dột” thì “chui” vào trường Đại học Pháp lý và khoa Triết, Đại học Tổng hợp và “lỡ” trúng tuyển cả hai rồi, nên chọn con đường nào đây?

Cuối cùng, anh chọn chiếc áo sinh viên, nhập học cả hai trường với suy nghĩ “Thời buổi này không có trình độ đại học không mần ăn gì được cả!”

Hết năm thứ nhất, anh tiếp tục “liều” xin học Khoa Kinh tế của trường Tổng hợp. Nhà trường đồng ý vì điểm các học phần cơ bản năm đầu của anh tới 8,73 điểm.

Cuộc chạy ma-ra-tông này cũng có giá của nó. Suốt bốn năm trời, trên chiếc ngựa sắt cũ kỹ, hầu như ngày nào, anh cũng xồng xộc chạy “sô” từ sáng đến chiều. Năm giờ sáng anh đã ra khỏi căn nhà nhỏ ở quận 8, đạp 30 cây số lên Đại học Tổng hợp (cơ sở 2) ở Thủ Đức để học hai lớp. Trưa, anh hối hả đạp xe về Bình Triệu học Đại học Pháp lý cho đến chiều đạp xe về nhà. Sang năm thứ hai, anh đành phải ở lại Thủ Đức để dành sức cho việc học.

Cầm cự để học đã giỏi, sau mấy năm dùi mài, kỳ thi cuối khóa hè 93 vừa rồi đổ ập đến mới gay go với ba thử thách: phải làm luận văn tốt nghiệp cho khoa Triết, học ba môn thi tốt nghiệp cho khoa Kinh tế và “ngốn” sáu môn thi học kỳ 2 Đại học Pháp lý. Vừa mới phác thảo một kế hoạch “chiến đấu” đầy căng thẳng “đùng một cái” anh… vào bệnh viện chữa bệnh, bài vở gác lại hết.

Sau gần mười ngày nằm viện, tức chỉ còn một tháng nước rút, cuối cùng anh lại vượt qua được tất cả những thử thách trên. Anh nhận luôn hai bằng Cử nhân khoa học Triết và Kinh tế. Luận văn tốt nghiệp của anh được xếp loại giỏi nên được nhận luôn giải Lê Quý Đôn (dành cho năm sinh viên tốt nghiệp điểm cao nhất) của trường.

Khó mà tin anh đã vượt qua được những điều ấy. Chính anh cũng không ngờ. Có lẽ ý chí, nghị lực của anh cùng sự thông cảm, giúp đỡ của gia đình, thầy cô đã nâng anh lên.

Trần Hoàng Danh hiện đang công tác ở trường Đại học Tổng hợp TP. HCM và đang chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp Đại học Pháp lý. Với ba bằng cử nhân sẽ nắm trong tay, dường như con đường học thuật của anh chưa dừng lại.

Sông tím

Thương tặng Hà

Ta về

thương tím dòng sông

con đường kỷ niệm

tuổi hồng em qua.

Chiều nay

nghiêng nắng hiên nhà

bên trang sách

một mình ta

một mình ta

đợi chờ…

Ví dầu

em vẫn ngây thơ

ta gom kỷ niệm

ta chờ đợi em…

Tháng năm

tóc xõa vai mềm

bờ xưa - sông tím

Ta tìm về nhau.

Phan Sông Ngân

(Nhóm bút ĐH TH Đà Lạt)

Vĩnh biệt… tuổi mười bảy

Đã nhiều năm qua, sao buổi sáng vẫn thênh thang như thuở xưa? Một chút mát nhẹ thoát ra từ màu xanh của cỏ, từ cái rộng dài của gió, từ cái ẩm ướt vương vất của sương đêm, lại làm mình bối rối…

*

*          *

Ngày ấy, khi tiếng còi đầu tiên cất lên để rời thành phố, mình đã khóc vì biết rằng xung quanh sẽ không còn hơi thở bạn, sẽ chỉ có mình với mong ước bé nhỏ, cô đơn. Hôm ấy heo may tới sớm gần như lỡ dở giữa ngập ngừng hai cơn bão, mang theo mùi hoa vàng bải hoải, ngang nồng thật buồn bã. Mình đã thầm hẹn ngày bạn trở về như thể chúng ta có thật một cuộc chia xa…

Liệu bạn có quên buổi chiều trên núi lạnh và trong suốt với bông hoa không tên trắng muốt, mỏng tang tưởng như chạm khẽ vào là bay lên? Và vùng lá đỏ rực lên bí ẩn như quả dại chỉ trên núi mới có? Mình còn nhớ như in thời khắc mình chợt nhận ra trong mắt bạn có cái gì mong manh, thấp thoáng gần như là tình yêu. Không chịu tin đó là phút xao lòng sai lầm của bạn, nên trí tưởng tượng của tuổi Mười bảy đã vun đắp nó trở thành mối tình dữ dội và giấu giếm, lãng mạn và mờ ảo làm mình say mê.

Không có “Lời thề cỏ may” hay” Điệu Valse học trò”, bạn đến với tuổi Mười bảy của mình nhẹ và mảnh như làn hương của loài hoa dại - một thứ hương không đủ sức thắp thành lửa nhưng mãi lẩn quất, run hờ trong không gian, phảng phất, đượm buồn…

Mình tự đặt tên cho cái thời ấy là thời hoa cỏ dại.

*

*          *

Nếu mình không phải sống qua thời ngạt thở chỉ vì một nụ cười thoáng qua…

Nếu con đường không tràn ngập xác hoa vàng tơi tả…

Hay nếu heo may không trắng xóa và se sắt cũng như hôm nay, có lẽ mình đã xa lạ với những vu vơ của chính mình ở thời Mười bảy tuổi, và cũng đã quên mong ước của chính mình thuở xưa. Vậy thì chẳng cần biết nhiều về người con gái ấy, về hạnh phúc mỉm cười hay bất hạnh tái tê gõ cửa ngôi nhà bạn. Chẳng cần nhiều những day dứt không lời khi điều khiến mình nặng lòng lại vô nghĩa với kẻ khác…

Nhưng tất cả chỉ là “nếu”.

Mình vẫn phải đối mặt với cái dịu dàng, vò xé của mùa thu. Và hồi tưởng không bao giờ nằm im ngủ. Kỷ niệm chẳng thể dập tắt. Mình lại bồi hồi bước ra khỏi nhà.

Khi tiếng còi đầu tiên của chuyến tàu giống hệt ngày xưa cất lên, mình lúng túng đến mức, lẽ ra phải nói: “Tạm biệt người tôi yêu”, thì mình lại thì thầm: “Vĩnh biệt tuổi Mười bảy. Vĩnh biệt những vu vơ suốt đời không còn có. Vĩnh biệt”.

Thủy Hương

(Hà Nội)

Bài thơ tóc ngắn

Giữa sân trường tôi ngọng nghịu làm thơ

Bài thơ tặng em, bài thơ tóc ngắn

Sớm mai này đến trường. Ơi! Áo trắng

Em đừng buồn trong nắng nghe chưa!

Ai xui mình gặp gỡ giữa mùa mưa

Cho tôi nhớ tôi thương hoài sợi tóc,

Em đừng trách sao mà tôi quá ngốc

Thơ tặng em cứ khen mái tóc dài

“Mái tóc dài là tóc của ai ai

Anh không biết hay là anh gian dối”

Này em ơi! Đừng ghen hờn giận dỗi

Trái tim này chỉ biết có em thôi…

Bài thơ dài muốn ngắn phải chia đôi

Sợi tóc em chắc là cũng thế

Tôi khờ khạo - tôi là… con dế

Để sợi tóc em vướng víu bước chân hoài.

Hạ đang về hoa đỏ ngẩn ngơ bay

Mưa vẫn nhẹ mà sao em không đến

Này tóc ngắn dễ thương - này răng khểnh

Em còn đây hay em đã xa rồi?

Xin gọi thầm nỗi nhớ giữa tim thôi

Mai van vái cho trời hanh hanh nắng

Sẽ tặng riêng em bài thơ tóc ngắn

Rồi tôi buồn xa vắng - Tôi đi…

Kiều Hương Uyên

(Hội sinh viên Đại học Cần Thơ)

Miền lặng

Châu lặng lẽ ra khép cửa. Qua vai cậu bé, tôi còn kịp nhìn thấy những hạt mưa đang chéo vào nhau, quay cuồng trong vũ điệu của gió bão. Những hạt mưa màu trắng, đập vào mái ngói nghe rào rào như tiếng ai ném từng vốc sỏi nhỏ. Mưa bẹp gí, chảy loằn ngoằn ngoài cửa kính. Gió đập ầm ầm một cánh cửa sổ nào đó bị bỏ quên.

- Anh ạ, có lẽ em phải trở về. Bão lớn quá, em sợ Minh không chịu đựng nổi. Tiếng sấm thường làm con bé hoảng loạn.

Biết chắc đi ra phố lúc này là nguy hiểm. Cành cây gãy, dây điện đứt, biết bao nguy hiểm rình rập. Nhưng nhìn vào đôi mắt lo lắng của Châu, tôi vẫn đưa cho cậu tấm áo mưa màu xanh. Còn tôi, xỏ tay vào cái áo vải nhựa đen, kỷ niệm mang về từ ba năm quân ngũ, khép cửa rồi ra đi cùng em. Nhà Châu cách đây chỉ một quãng phố. Chẳng có nỗi sợ nào lấn át được tình thương của con người, nhất là khi tình thương đó dành cho một cô bé yếu đuối và bệnh tật như Minh. Khéo léo bước tránh những vũng nước mưa trên hè phố, trong ánh chớp lóe như ảo ảnh, lẫn trong tiếng ào ào của dòng nước tràn trong lòng phố, tôi cảm thấy Châu đang khóc, tiếng khóc mơ hồ cố ghìm nén của một người anh trai lo lắng cho đứa em nhỏ, như tội nghiệp và bất lực. Tôi cố hình dung giờ này ở nhà Minh đang ôm gối ngồi thu lu một góc giường, hai tay bịt chặt tai tuyệt vọng, đôi mắt mở lớn kinh hoàng nhìn vào nơi bất định nào đó. Con bé sợ hãi… căn nhà trống trải…

Tôi đưa tay vuốt nước mưa tạt vào mặt, nước mưa chảy ròng ròng, lạnh ngắt.

Tôi quen Châu tình cờ và đầy ngẫu nhiên, qua sự giới thiệu của một anh bạn trước kia cùng đơn vị. Ngay từ đầu tôi đã mến Châu không chỉ vì sự cởi mở giúp đỡ tôi hết lòng của cậu bé, mà còn bởi dáng vẻ hết sức người lớn và cái nhìn sâu sắc sự vật nhưng thoáng nét buồn, trầm tĩnh. Tháng trước, bị “dụ khị” bằng cái viễn cảnh một thị trấn êm đềm thơ mộng và một tháng hè được tự do sống một mình với vườn cây và đàn bồ câu, tôi đã lên đường đến đây với niềm háo hức khôn cùng để… trông nhà cho thằng bạn có việc phải đi vắng. “Một tháng, đủ để mày viết nên một cuốn tiểu thuyết”. Có một phần sự thật trong lời nói đùa của thằng bạn. Tôi hình dung mình sẽ gặp một cuộc sống êm ả và bình lặng, khác xa nơi thành phố trung tâm tôi ở. Tôi thích được ngắm đàn bồ câu đậu đầy trên gióng ngang treo đèn đường, thích cắm trong phòng những bông hồng tự trồng trong vườn (chứ không phải là mua ngoài phố, dù đẹp đến mấy). Thích được chứng kiến vầng mặt trời đỏ ối lặn dần trong trời chiều xanh nhạt và những gợn mây tráng tản mát, chăng ngang trời như vệt cát ướt.

“Nhưng người ta luôn đạt được điều mà người ta không ngờ đến”. Quả thực lần này tôi đành phải ngậm ngùi đồng ý với Oscar Wilde² như vậy. Ở đây cái gì cũng dồi dào. Nắng nhiều, mưa nhiều, gió hào phóng, chắc chắn sẽ rất quyến rũ nếu như nó không cuộn tung cát bụi lên. Còn “điều không ngờ đến” là thay cho câu chuyện định viết, tôi lại tham gia vào một câu chuyện khác còn rắc rối hơn nhiều.

Vậy là chúng tôi quen nhau. Châu đã mười tám tuổi, vừa thi xong đại học và đang đợi kết quả. Tôi hơn Châu tám tuổi, là người bạn lớn, có lẽ là lớn nhất của Châu. Theo thói quen nghề nghiệp, vào những thời khắc rảnh rỗi ít ỏi của Châu, chúng tôi thường nói chuyện về những tác phẩm văn học, những nhà văn nổi tiếng và cả chưa nổi tiếng. Hóa ra Châu đọc khá nhiều, và nhận xét của em thường khiến người khác giật mình… Theo em thì thực chất trong văn học, trào lưu, hay là trường phái “nghệ thuật vị nghệ thuật” không phải là một quan điểm đáng trách. Quan điểm “nghệ thuật vị nhân sinh” cũng có thể coi là để vươn tới mục đích cuối cùng: CÁI ĐẸP. Sự khác nhau giữa chúng chỉ bởi vì mỗi người quan niệm CÁI ĐẸP theo một cách khác nhau. Cứ như vậy, những câu trả lời của em thường làm cho câu hỏi của tôi trước đó trở thành ngớ ngẩn.

Mới quen nhau được một tuần, chợt mấy hôm liền Châu không đến nhà tôi (à quên, nhà bạn tôi) chơi nữa. Nhà Châu chỉ cách đây một quãng phố, tôi thả bộ lòng vòng qua ngõ nhà Châu mấy bận mà không dám vào. Vốn đã biết sơ cảnh nhà Châu qua lời kể của thằng bạn: Bố đi xa, mẹ cũng bỏ đi xa. Tháng một hai lần bố về đưa thật nhiều tiền, rồi đi. Minh, em gái Châu, thì từ gần hai năm nay không còn nguyên vẹn trí nhớ. Châu vừa phải học vừa phải lo chuyện nhà. Tôi không dám bước vào nhà Châu, không phải vì sợ đến nơi chưa đến, mà sợ gặp người chưa gặp. Người đó là Minh.

Thế mà rồi sau đó số phận bắt tôi phải gắn bó với Minh, thương Minh hơn bất cứ một ai khác, ít ra là trong thời gian tôi còn ở lại thị trấn này.

Nhớ mãi lần đầu tiên bước vào ngôi nhà của Châu, tôi nhận ra Minh ngay, không khác gì bất cứ cô bé nào tuổi mười sáu, tuy Minh hơi gày, đôi mắt mở to có vẻ lơ đãng, ngồi tựa lưng vào thành ghế vuốt ve con mèo nhỏ đang ngủ trong lòng. Ngước lên một thoáng để nhìn tôi, rồi cúi xuống lãnh đạm. Có lẽ vì tôi ngoài chiều cao đáng kể ra thì chẳng còn gì khác người để cho cô bé chú ý.

- Minh à, đây là anh Hùng, bạn anh. Anh ấy cũng quý mèo con lắm đấy.

- Thế anh có mang nắng vào theo không?

Tôi suýt bị dội ngược vì câu hỏi bất ngờ ấy, băn khoăn không rõ đây là câu hỏi thật hay một lời giỡn đùa của một cô bé lí lắc. Tôi không còn nhớ lời Châu dặn rằng hãy khéo léo. Từ sau ngày mẹ đi, sau cái đêm mưa gió hãi hùng ấy, Minh trở thành một cô bé ngớ ngẩn và lơ đãng, bí ẩn tới mức có trời mới hiểu được rằng cô bé ấy nhớ gì và quên gì. Liệu một người điên có thể hỏi một câu hỏi như vậy không nhỉ? Đôi mắt nghiêm chỉnh của cô bé nhìn tôi đăm đăm. Tôi hiểu rằng Minh đang chờ tôi trả lời.

- Nhưng mà… nắng có phải là của anh đâu. (Trời, tôi sáng ý một cách không ngờ trước Minh).

- Thế anh mang đến cho em điều gì?

- Em thích gì nào?

Cô bé mơ màng: “Bố và mẹ…”

Chính Châu cũng bất ngờ vì mẩu đối thoại đó. Mẩu đối thoại đầu tiên giữa hai người xa lạ.

Châu đã kể tôi nghe tất cả những gì xảy ra trong gia đình em mấy năm qua, đặc biệt là kể về em gái với tất cả lòng thương yêu nhất. Nếu tôi có ý định viết riêng một truyện ngắn về thị trấn này, có lẽ Minh sẽ là nhân vật chính, một nhân vật với đầy đủ sự phức tạp tâm lý. Vì ý nghĩ hơi có tính nghề nghiệp ấy, tôi quyết định đến chơi nhà Châu ngay ngày hôm đó. Và mở đầu như trên cũng là khá thuận lợi, dù rằng Minh đã gieo vào lòng tôi khá nhiều dấu hỏi.

Tôi thấy Minh không hoàn toàn mất trí như người ta thấy. Những lời nói của em liên quan tới nhau theo một trình tự khá là lạ lẫm. Từ sự vật này liên tưởng tới sự vật khác, y hệt như sự liên tưởng trong tư duy của tôi những khi nghĩ vu vơ, những khi thả hồn theo ý tưởng bản năng. Em vẫn còn những ký ức không thể xóa nhòa, như là khát khao về một tổ ấm gia đình, hoặc sự chờ mong một điều gì tốt đẹp sẽ được mang tới. Tôi tin rằng nếu tôi đồng cảm được với em, tư duy được theo trình tự khác biệt của em, có lẽ tôi sẽ nắm được sợi dây thầm kín xuyên suốt qua những hành vi lạ lùng của em, và sẽ giúp em trở về cuộc sống thật của một con người. Tôi tâm sự điều này với Châu, nói tất cả những điều tôi phỏng đoán. Châu im lặng, hoài nghi, băn khoăn, rồi nhìn thẳng vào mắt tôi, nói thật nghiêm trang:

- Em là anh ruột của Minh, nhưng không hiểu được Minh như anh. Xin anh hãy giúp nó, hãy cho nó được hưởng niềm vui. Nó chưa hề được hưởng hạnh phúc của một thiếu nữ.

Một trách nhiệm âm thầm giữa tôi và Châu với Minh đã hình thành như thế. Châu không phải lo lắng gì về việc kiếm sống, nên có thời gian lập ra một tủ sách khá phong phú. Ở nhà rỗi, Minh lôi tất cả ra đọc. (Em có đọc thật sự hay không, tôi không biết. Vì em chẳng nhớ đã đọc được gì cả, nhưng những chuyện tôi kể, thì em không quên). Tôi lục tung tất cả tủ sách của nhà thằng bạn, rồi lần tới thư viện của trường trung học gần đấy.

- Cái cậu cần tìm thì ở đây không có đâu; Bác giữ thư viện trường nói với tôi như thế - Nhưng nếu quả là cậu cần đến thế thì đi cùng tôi, có thể tôi còn giúp được đấy. Trông khuôn mặt sáng sủa thế kia, tôi tin cậu không phải người xấu.

Ôm tập sách cũ chạy vọt khỏi nhà bác giữ thư viện, lòng tôi quặn lên vì hồi hộp và hình ảnh của Minh ngơ ngẩn ngồi bên cửa sổ với con mèo ôm trong lòng, tội nghiệp. Không ngờ bản mặt tôi lại có ích đến thế. Tôi muốn reo lên rằng cám ơn bác gì… (tôi không biết tên), cám ơn lòng tin của cả Châu nữa.

Về tới cổng, gặp Châu đã ngồi trong phòng chờ tôi. Mặt bàn có một lá thư còn phong kín. Tôi đang hớn hở, nên hỏi Châu:

- Sao em không kéo Minh sang đây chơi? Đừng để nó ru rú trong nhà như thế, không tốt đâu.

Châu rầu rầu nói:

- Anh cũng biết là nó chưa bao giờ làm trái ý của em và anh. Nhưng anh không thể kéo nó ra khỏi cái kén ấy đâu. (Ý Châu định nói ngôi nhà). Mà anh có thư đây này, không rõ tên người gửi.

Tôi bóc lá thư ra đọc. Châu băn khoăn, nhìn tôi, rồi hỏi phấp phỏng:

- Gia đình anh gọi về à? Anh hết phép chưa?

- Em cứ yên tâm. Anh tự do như gió ấy. Cơ quan anh chỉ cần ghi lên bảng: “Vũ Hùng, đi thực tế thu thập tài liệu”. Thế là anh nghỉ bao nhiêu cũng được. Thư của thằng bạn anh đấy. Nó dặn cho bồ câu của nó ăn đều. Và cố gắng ở thêm một tháng nữa ngoài dự định. Hình như trên vùng ngược, nó còn bận “giúp đỡ” một cô gái nào đấy.

Ánh mắt Châu thoáng mừng, rồi liền lập tức tràn đầy bóng tối.

Sáng nay Minh hỏi em “Em có đẹp không?” Em chẳng biết trả lời ra sao cả.

Thế là tất cả niềm vui của tôi tan đi, nhẹ bỗng. Trầm tư trở về lại vị trí của nó trong tôi. Tôi nhớ rằng chiều qua đã kể cho Minh nghe câu chuyện “Cánh buồm đỏ thắm”.

- Em nghĩ rằng việc Minh bắt đầu nghĩ đến bản thân mình là tốt hay xấu?

- Em không biết đâu, anh Hùng ạ!

- Anh thì nghĩ trước đây Minh rơi vào thế giới nội tâm của riêng cô ấy, và lạc lối. Cô ấy không có ai để bày tỏ nỗi lòng. Sự áp chế tâm thần, khi bị khích động quá độ, sẽ dẫn đến khủng hoảng và sự lẫn lộn giữa tư duy và hiện thực. Anh vừa hiểu điều đó khi đọc cuốn phân tích tâm lý học mượn được một cách may mắn. Anh muốn em không chỉ quan tâm đến cuộc sống vật chất của Minh, mà phải làm Minh quên đi nỗi ám ảnh bất hạnh đang tồn tại cùng cô ấy suốt hai năm qua.

- Bằng cách nào hả anh?

- Bằng cách anh đã làm suốt những ngày qua. Minh sống một cuộc sống riêng, không vui không buồn, không có người lạ và không có người quen (Châu khẽ gật đầu). Hãy nói chuyện với Minh như hai người bạn bình thường với nhau. Và dần đưa vào tâm trí cô ấy từng hình bóng con người thật, với tính chất thật của nó.

- Nghĩa là Minh sẽ lại yêu, ghét từ đầu, như một đứa trẻ?

- Ừ… có lẽ là vậy đấy. Có điều đừng đưa cho cô ấy những hình ảnh sai lạc.

Minh họa: Mai Hoa

- Anh Hùng ơi, em có đẹp không?

- Sao Minh hỏi lạ vậy?

- Hôm nọ anh kể là hoàng tử của em…

Tôi đứng sau lưng ghế của em, nhìn theo mắt Minh ra ngoài hàng rào dâm bụt, vượt sang phía bên kia con đường nhỏ, chỉ thấy cát bụi cuộn trong nắng chói chang. Tìm đâu một “cánh buồm đỏ thắm” cho em? Em sẽ rất dễ thương, nếu như bệnh tật không lấy mất sự duyên dáng của em.

- Minh ạ, em sẽ là người đẹp nhất trong mắt hoàng tử…

*

*          *

- Anh trồng cho Minh một cây hồng trắng trong vườn nhé!

- Cây hồng trắng để làm gì?

- Nó sẽ nở hoa, và mang đến cho em niềm vui.

- Hoa hồng là hoa hồng. Niềm vui là niềm vui. Sao anh Hùng lại nói hoa hồng mang cho em niềm vui?

Tôi vui mừng vì Minh đã biết phân biệt hai vật thuộc hai khái niệm cụ thể và trừu tượng. Nhưng em vẫn còn chưa quen nghĩ sâu xa đâu. Cần phải khích lệ cô bé này.

- Em có yêu mèo con không?

- Có chứ. Mèo con không làm em buồn.

- Em có yêu nắng không, Minh?

- Có, nắng làm cho con khỉ không nổi giận nữa.

Trời đất ơi cô bé nói cái gì vậy? Chẳng lẽ tôi đã vui mừng quá sớm chăng? Minh vẫn chẳng có gì là thay đổi cả.

- Con khỉ nào cơ?

- Hôm nọ anh Hùng bảo con khỉ đã dọa em mà!

Tôi thở phào sung sướng. Hôm nọ dông bão đã làm em kinh hoàng vì nhớ lại đêm chia tay của bố mẹ. Chúng tôi phải đội mưa về, dỗ dành em ngủ. Sáng sau tôi chỉ lên trời có đám mây hình con khỉ, nói với Minh: “Đó là con khỉ đã nổi giận đêm qua đó”.

- Minh yêu mèo con nên ở cạnh mèo con. Thế mẹ yêu Minh thì mẹ cũng phải ở cạnh Minh.

Minh nhíu mày, suy nghĩ, suy nghĩ. Con mèo chuồn khỏi lòng cô bé. Nước mắt em chảy dài trên gò má xanh xao.

Châu bước vào nhà nhìn Minh, nhìn tôi, lại nhìn Minh kinh ngạc. Cô bé bắt đầu khóc to hơn miệng lẩm bẩm “Mẹ yêu Minh … Minh cũng yêu mẹ”.

- Anh Hùng, thế này là thế nào. Minh, em sao thế?

Tôi giữ tay Châu lại, lắc đầu: “Không cần đâu Châu a, hãy để cô ấy tự nhận ra mình đang thiếu cái gì. Nhưng cần làm cô ấy bình tĩnh lại đã”.

- …?

- Lâu nay em chẳng bao giờ nghe nhạc hả? Nỗi chán chường đã lây sang em nữa sao?

Tôi quay về phía góc phòng, chọn lấy một băng nhạc cổ điển mà Minh thích. Căn phòng bỗng chốc ngập tràn tiếng nhạc. Đúng vào bản “Chèo thuyền” trong tổ khúc “Bốn mùa” của Traicốpxki. Bản nhạc mùa hạ lắng dịu và miên man, phiêu du, nỗi xao xuyến trong lòng.

Minh không khóc. Cô bé mở to đôi mắt nhìn đẫm nước, run rẩy và mờ mịt, cái gì đó đã thành hình trong cô bé, mong manh.

Sau này tôi giải thích cho Châu hiểu. Lúc đó Minh đang ngỡ ngàng trước điều phát hiện, hay đúng hơn là sự hồi tưởng ấy. Trước đây Minh nói cần có “Bố và Mẹ…”. Theo thói quen, theo dư âm nỗi bất hạnh của ký ức. Sau này qua bao nhiêu buổi kiên nhẫn nói chuyện với em và nghe em nói, tôi đã làm động đậy trong em một cái gì đấy. Hãy tập tư duy đi, từ những điều nhỏ nhất. Hãy tập liên tưởng và nhớ lại đi, miễn rằng phải liên tưởng theo đúng cách. Và hãy tập cho Minh hy vọng, dù chỉ là hy vọng về một cánh buồm trong mơ. Tất cả phần còn lại, tự Minh sẽ đánh thức tâm hồn mình. Sau bao nhiêu ngày tiến dần như thế, khi em nói được câu đầu tiên nhận thức được: “Minh yêu mẹ…”. Tôi đã không vội vã bắt em phải nhớ lại tiếp. Vì không biết em sẽ phản ứng ra sao. Tôi hiểu rằng âm nhạc gây ra sự xáo động mới. Âm nhạc quen thuộc sẽ làm cho em tạm quên đi sự phát hiện kia, mà chìm vào âm thanh, tìm thấy được những sự rung động quen thuộc của ngày xưa. Và mọi điều tiếp theo sau sẽ không làm em bất ngờ nữa. Giờ đây, em cần một sự chăm sóc thật đặc biệt. Có thể tôi đã đi đúng đường. Minh đang ngồi yên lặng. Mắt mở to ngơ ngác lạ lùng và sững sờ, miệng hơi hé mở. Em đã biến mất gần hết cái nhìn lãnh đạm của ngày xưa. Nội tâm Minh đang biến động rất dữ, tôi biết điều đó qua ánh mắt nhìn kia. Tôi cũng không ngờ âm nhạc lay động em đến thế. “Cô bé này quả thực, quá nhạy cảm”. Tôi muốn khẳng định cái điều đang còn quá mơ hồ trong em.

- Minh ơi, em hãy nói điều gì đó đi. Điều gì cũng được.

- Anh Châu đi đâu rồi?…

- Anh ấy đi gọi điện cho mẹ. Rồi mẹ sẽ về với em.

- Cả bố nữa.

- Ừ… cả bố và mẹ.

- Cả anh nữa.

- Sao lại cả anh?

- Anh có phải là người lạ đâu. Anh cũng yêu em nữa chứ.

- À, ừ! Anh rất yêu quí em, Minh ạ!

- Ai yêu quí thì sẽ gần nhau cơ mà!

- Đúng thế, nhưng…

- Nhưng vì anh nghĩ em ngớ ngẩn, nên anh nói dối em?

Nếu tôi nghe không nhầm thì Minh vừa chứng minh cho tôi thấy em sắp trở thành một người bình thường như tôi, như Châu. Cách phân tích trong suy nghĩ của em chứng thực điều đó. Tôi nghĩ, em sẽ tự cân bằng được tình cảm của mình, khi biết rõ sự yêu và ghét. Tôi làm em nhận ra những người yêu thương, nhưng không thể chỉ ra ai là người đáng ghét.

- Anh nói dối!

Đó, đó chính là sự kết tội của em dành cho tôi đó. Tôi im lặng, còn quá nhiều điều em chưa thể nhận ra ngay lập tức. Tôi ngậm ngùi nắm lấy bàn tay mảnh mai của Minh. Minh rút phắt tay lại, quay nhìn tôi mắt long lanh:

- Đừng chạm vào em, em căm ghét anh. Chính anh bảo rằng ai yêu nhau thì sẽ gần kề nhau mà. Anh chẳng hề thương em… Anh Châu, anh Châu ơi!

Minh nức nở gọi tên người anh thân yêu. Minh không gọi tên tôi, vì tôi là kẻ lạ cơ mà, tôi là tên nói dối cơ mà. Tôi không giận Minh, chỉ thấy buồn cho mình. Thật là may mắn. Em ghét con người tôi hiện nay, nhưng vẫn tin vào những lời tôi nói ngày, xưa. Tôi cũng chỉ cần có thế. Tôi chỉ cần em lấy lại được niềm tin đã đánh mất thôi dù rằng tin mọi người quanh em tốt và tin tôi là kẻ xấu.

Để Minh một mình với buồn vui lẫn lộn. Tôi bước ra ngoài sân. Trời cao và xanh quá. Hít đầy lồng ngực thứ hương là lạ của đất, của gió mang về từ miền nào xa lắc, tôi thực sự cảm thấy rằng chỉ bây giờ mùa hè mới thực sự là tươi đẹp. Cỏ trong vườn xanh đến ngỡ ngàng, kỳ lạ. Trong nắng ấm có một chút gì ngọt ngào huyền diệu. Một đôi chim câu của tôi vừa đậu trên đỉnh cột đèn rỉa cánh, tiếng gù thanh bình và hạnh phúc, nhẹ nhàng như một hơi thở của gió.

T.H.

Trang Hạ

(Đại học Sư phạm Ngoại ngữ HN

Back cover

Ghi chú

(*) Quy Pi-đông tức Cupid hoặc còn gọi là thần Eros: Tên vị thần Tình yêu trong thần thoại Hy Lạp.

(2) Oscar Wilde (TK 19) - Nhà văn của chủ nghĩa duy mỹ, người Anh.

(*)

“Lẵng quả thông” trong suối nhạc nhiệm màu

Hay “Chuyến xe đêm” thầm thì mê đắm,

Mùi cỏ dại trên cánh đồng xa thẳm

Một bầu trời vĩnh viễn ướp hương hoa…

Có thể ngày mai ta cũng đi qua

Một cánh cửa nao lòng trong truyện “Tuyết”,

Có tiếng chuông rung và con mèo Áckhíp

Ánh nến mơ hồ như hạnh phúc từng mong…