Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa
Trọn bộ 3 tập

Bản in cổ nhất năm 1522

———★———

Tác giả

La Quán Trung

Người dịch

Trần Hoàng Vũ

Nhà xuất bản

Thanh Niên

ebook©vctvegroup

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩaLỜI NÓI ĐẦU

Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa là một trong bốn bộ tiểu thuyết lớn của văn học cổ Trung Quốc, có tầm ảnh hưởng lớn không chỉ ở Trung Hoa mà còn lan ra nhiều nước trên thế giới. Thời đại của tác giả và niên đại thành sách vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi trong giới học thuật Trung Quốc. Mặc dù tác phẩm này thường được cho là tác phẩm của La Quán Trung, nhưng vẫn có một số tài liệu và nhà nghiên cứu đề xuất những ý kiến khác. Đáng chú ý nhất chính là cuốn Hưng Hóa huyện Lục chí (biên soạn năm 1944) có chép bài Thi Nại Am mộ chí của Vương Đạo Sinh. Theo lời mộ chí này thì Thi Nại Am mới là tác giả của Tam quốc chí diễn nghĩa. Mộ chí cho biết:

“Công húy Tử An, tự Nại Am, sinh vào năm Bính Thân niên hiệu Nguyên Trinh [1296]* , đỗ Tiến sĩ năm Tân Mùi niên hiệu Chí Thuận [1331]*, từng làm quan ở Tiền Đường hai năm, vì không hợp với bọn quyền quý đương thời, nên bỏ chức quan về quê, đóng cửa soạn sách, truy tìm những điều nghe biết cũ, thường u uất không thỏa chí, ôm hận cho đến cuối đời.

Những việc về công, tôi chẳng được tường tận, nhưng cũng có thể kể ra nhiều điều, mặt mũi của công, tôi tuy không được chính mắt thấy, nhưng vẫn thường tưởng tượng dung nhan. Hình như công mất vào năm Canh Tuất niên hiệu Hồng Vũ [1370]* , hưởng thọ bảy mươi lăm tuổi. Bấy giờ tôi còn để tóc trái đào. Đến lúc lớn lên, được quen biết môn nhân của ông là La Quán Trung ở đất Mân, cùng ở nơi quán trọ, nhân đêm đốt đuốc nói chuyện về những việc cũ của tiên sinh, cũng có chỗ đáng ca đáng khóc, chẳng thể nén nổi cùng nhau cảm khái.

Trứ tác của tiên sinh có Chí dư, Tam quốc diễn nghĩa, Tùy Đường chí truyện, Tam Toại bình yêu truyện, Giang hồ hào khách truyện tức Thủy hử. Mỗi khi xong một sách, ắt đưa cho môn nhân hiệu đính, để sửa những chỗ sai ngoa. Trong số những đệ tử đắc lực thì La Quán Trung là người tham gia nhiều nhất. Ô hô! Anh hùng sinh trong thời loạn, thì tuy có kiến thức tựa như sông trong, cũng chẳng thể không ôm chí nguyện cho đến chết”.

Nếu dựa vào lời mộ chí của Vương Đạo Sinh thì Thi Nại Am mới là tác giả của Tam quốc diễn nghĩa và La Quán Trung chỉ là người hiệu đính. Tuy nhiên, bản in sớm nhất năm 1522 chỉ đề cập đến La Quán Trung là người biên soạn mà không nói gì đến Thi Nại Am. Tính xác thực của văn bản Thi Nại Am mộ chí là điều mà các học giả Trung Quốc vẫn còn đang tranh cãi. Tào Tuấn Kiệt, Chu Bộ Lâu chủ trương đó là ngụy tác, vì bởi trong văn bản có nhiều câu chữ và danh xưng mang hơi hướng hiện đại. Tuy nhiên, Trần Truyền Khôn lại chỉ ra rằng những câu chữ và danh xưng đó đã tồn tại từ thời nhà Minh. Điều mà chúng ta có thể nói chắc là nhiều tác phẩm được Vương Đạo Sinh cho là của Thi Nại Am thì cũng được nhiều nhà in thời Minh, Thanh xác nhận là tác phẩm của La Quán Trung, chẳng hạn như Thủy hử*, Tùy Đường chí truyện, Tam Toại bình yêu truyện. Vì thế khả năng Thi Nại Am và La Quán Trung có liên hệ mật thiết với nhau là rất có thể xảy ra. Ít ra là từ thời Minh, Hồ Ứng Lân (1551-1602) đã xác nhận mối liên hệ này. Trong Thiếu Thất sơn phòng bút tùng quyển 25 (khắc in lần đầu năm 1589), Hồ Ứng Lân đã cho biết: “Người thời Nguyên ở Vũ Lâm là Thi Mỗ biên soạn Thủy hử truyện, đặc biệt thịnh hành … Môn nhân của ông là La Mỗ cũng học theo, làm Tam quốc chí, nhưng rất là nông cạn thô thiển, thật tức cười”. Lý Chí (1527-1602) trong bài tựa sách Trung Nghĩa Thủy hử truyện có nói: “Hai công Thi, La thân tại Nguyên mà tâm tại Tống, tuy sinh vào thời Nguyên mà thực căm phẫn chuyện triều Tống. Bởi vì căm phẫn việc hai đế tuần thú phương bắc, mới mượn chuyện phá Đại Liêu để giải mối hận, vì căm phẫn việc vượt sông về nam để cầu yên tạm bợ, mới mượn chuyện diệt Phương Lạp để giải mối hận”. Có thể tạm cho rằng La Quán Trung là môn sinh của Thi Nại Am và đã cùng với Thi biên soạn hoặc giúp đỡ Thi hiệu đính nhiều tiểu thuyết. Tuy nhiên, Tam quốc chí diễn nghĩa thì chừng như là sáng tác của chính La Quán Trung, vì văn phong của nó không giống với Thủy hử - như lời bình luận của Hồ Ứng Lân.

Về tiểu sử của La Quán Trung thì ngay từ thời Minh đã có nhiều ý kiến trái chiều. Điền Nhữ Thành (1503-1557) trong Ủy hạng tùng đàm thì cho biết: “La Quán Trung Bản ở Tiền Đường, người thời Nam Tống, biên soạn tiểu thuyết mấy chục loại, mà Thủy hử truyện kể chuyện của bọn Tống Giang, gian trộm lừa gạt, quỷ quyệt rất là kỹ lưỡng, nhưng biến trá trăm bề, làm hại tâm thuật của con người. Con cháu của y ba đời đều câm. Đạo trời vay trả, báo ứng như thế”. Mặc dù vậy, rất nhiều ý kiến cho rằng La Quán Trung sinh vào thời Nguyên. Đáng chú ý nhất là ghi chép trong Lục quý bộ tục biên có nói: “La Quán Trung là người Thái Nguyên, hiệu là Hồ Hải tản nhân, ít giao thiệp với người. Nhạc phủ, ẩn ngữ của y rất là trong sáng, mới mẻ. Y cùng với tôi làm bạn vong niên*, gặp thời lắm việc, mỗi kẻ một phương. Đến năm Giáp Thìn niên hiệu Chí Chính* [1364] lại gặp nhau, bặt tin nhau đến sáu chục năm, cuối cùng chẳng biết kết cuộc của y thế nào”. Điều đáng tiếc là đến nay tác giả của Lục quỷ bộ tục biên vẫn còn chưa xác định. Có thuyết cho rằng tác giả sách này là Giả Trọng Minh (1343-1422), nhưng cũng có ý kiến cho rằng đây là sách của Vô Danh thị. Tuy nhiên, dựa vào chi tiết này, các nhà nghiên cứu phán đoán rằng năm sinh, năm mất của La Quán Trung là vào khoảng từ năm 1330 đến năm 1400. Tháp Ảnh Viên tập của Cố Linh (1609-1682) cho biết La Quán Trung từng là “khách ở bá phủ của Trương Sĩ Thành” – một lãnh tụ khởi nghĩa chống Nguyên. Còn Bại sử vị biên của Vương Kì (1530-1615) thì cho biết “Tông Tú La Quán Trung, Quốc Sơ Cát Khả Cửu đều có chí đồ vương, lúc gặp chân chúa [tức Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương] thì Cát gởi sự thần kỳ vào nghề thuốc, La chuyển sự thần kỳ vào bại sử”.

Những tìm tòi của các nhà nghiên cứu Trung Quốc từ thời cận đại trở lại đây đã giúp ta xây dựng một tiểu sử sơ bộ về La Quán Trung - mặc dù khá nhiều chi tiết trong tiểu sử này vẫn còn trong vòng tranh cãi. Theo đó thì La Quán Trung vốn tên là Bản, tên tự là Ngạn Trực, lại có tự là Quán Trung, hiệu là Hồ Hải Tản Nhân. Quê quán của ông có người nói là Đặng Nguyên (tỉnh Sơn Đông), có người nói là Hà Loan (Sơn Đông), hoặc Thái Nguyên (Sơn Tây), hoặc Lư Lăng (Giang Tây), Tiền Đường (Chiết Giang). Từ năm bảy tuổi, La Quán Trung đã học Tứ thư, Ngũ kinh. Đến năm mười bốn tuổi, vì mẹ mất, ông cùng cha đi buôn bán trong vùng Tô Châu, Hàng Châu. La Quán Trung không thích đi buôn, nên cha ông cho ông tới Từ Khê theo học giả Triệu Bảo Phong học tập.

Năm Chí Chính thứ 16 (1356) thời Nguyễn Huệ Tông, La Quán Trung rời chỗ của Triệu Bảo Phong tới làm khách ở chỗ của Trương Sĩ Thành. Đến năm sau, nhờ nghe theo kiến nghị của La Quán Trung nên Trương Sĩ Thành đánh bại được cuộc tấn công của Khương Mậu Tài – bộ tướng của Chu Nguyên Chương. Cùng lúc này, vì em trai của Trương Sĩ Thành bị quân Nguyên bắt giữ, Trương Sĩ Thành đã đầu hàng nhà Nguyên và sa vào hưởng lạc. Đến năm Chí Chính thứ 23 (1363), nhận thấy triều Nguyên đã suy sụp, Trương Sĩ Thành lại có ý muốn xưng vương. La Quán Trung và một số người khác kiến nghị tạm hoãn việc này, nhưng Trương Sĩ Thành không nghe theo. La Quán Trung bất bình đã rời bỏ Trương Sĩ Thành trở về quê.

Trên đường về, La Quán Trung gặp được người đồng hương là Giả Trọng Minh và được biết tin cha đã qua đời, còn mẹ kế thì đã tái giá. La Quán Trung đi tới núi Hà Dương (Giang Tô) thì gặp được Thi Nại Am. Vì tán đồng quan điểm viết sách khuyên đời của ông nên La Quán Trung bái Thi Nại Am làm thầy và luôn ở bên cạnh hỗ trợ Thi Nại Am trong việc sáng tác tiểu thuyết.

Đến năm Chí Chính thứ 26 (1366), nghe tin sư phụ là Triệu Bảo Phong qua đời, La Quán Trung trở về Từ Khê thăm mộ. Cũng thời gian này, Thi Nại Am dời nhà tới Hưng Hóa. La Quán Trung mất liên lạc với Thi, nên lưu lại ở Hà Dương. Khi biết được tin Thi ở Hưng Hóa, La Quán Trung liền tới đó. Lúc này gặp ngay việc Thi Nại Am vì Thủy hử truyện mà bị Chu Nguyên Chương cầm tù, La Quán Trung liền đến tìm người bạn thân của Thi Nại Am là Lưu Bá Ôn để cầu cứu. Khoảng một năm sau thì Thi Nại Am được thả. La Quán Trung đưa Thi lên thuyền trở về Hưng Hóa. Nhưng do Thi lâm bệnh nặng, hai người phải dừng lại Hoài An để Thi dưỡng bệnh và Thi mất ở đó. Lo liệu việc tang xong, La Quán Trung mang bản thảo Thủy hử truyện tới Kiến Dương (Phúc Kiến) để tìm chỗ khắc in nhưng không được, bèn đi tới Hàng Châu. La Quán Trung qua đời ở nơi này, nhưng không rõ vào năm nào.

Trước tác của La Quán Trung, theo các nguồn khác nhau gồm có: Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa, Thủy hử truyện, Tùy Đường lưỡng triều chí truyện, Tam Toại bình yêu truyện, Tàn Đường Ngũ đại sử diễn nghĩa, Đại Đường Tân Dương từ thoại, Phấn trang lầu (tiểu thuyết), Triệu Thái Tổ long hổ phong vân hội, Tam Bình Chương khốc Phi Hổ Tử, Trung chính hiếu tử liên hoàn gián (tạp kịch). Tuy nhiên, những tác phẩm tiểu thuyết trên đây có phải là của La Quán Trung hay không thì vẫn còn có nhiều ý kiến tranh cãi trái chiều. Ngay như Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa được sáng tác vào thời kỳ nào cũng là việc chưa xác định được cụ thể. Phần lớn cho rằng La Quán Trung viết Tam quốc diễn nghĩa là sau khi rời bỏ Trương Sĩ Thành. Cũng có thuyết cho rằng chính Chu Nguyên Chương đã sai La Quán Trung viết sách này để thay đổi phong tục, cảm hóa lòng người. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu dựa vào các chú thích địa danh cổ với địa danh “hiện nay trong bản in 1522 đã nhận thấy rằng ngoại trừ một số địa danh “hiện nay” là của thời Tống, còn lại toàn bộ là địa danh thời nhà Nguyên. Một số địa danh sang thời Minh đã đổi thành tên khác. Đặc biệt có một số địa danh gần địa bàn thông thuộc của tác giả như Kiến Khang, Đàm Châu, Giang Lăng thì đến năm Thiên Lịch thứ hai (1329) thời Nguyễn Văn Tông đã đổi thành tên khác, nhưng trong chú thích địa danh “hiện nay vẫn dùng tên cũ. Vì vậy, có khả năng Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa đã được biên soạn từ trước năm 1329. Tác phẩm này do đó hiện nay thường được cho là tác phẩm được biên soạn thời Nguyên. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cố gắng dung hòa cả hai thuyết, cho rằng La Quán Trung đã biên soạn khoảng 12 quyển đầu từ trước, rồi đến đầu thời Minh mới hoàn thành bộ sách.

Từ khi La Quán Trung biên soạn Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa, đã có nhiều người sao chép sách này để phục vụ nhu cầu thưởng lãm. Bản in cổ nhất ngày nay ta còn giữ được là bản in năm Nhâm Ngọ, niên hiệu Gia Tĩnh (1522). Bản này có lời đề tựa của Dung Ngu Tử vào năm Giáp Dần, niên hiệu Hoằng Trị (1494), vì vậy nó còn được gọi là Minh Hoằng Trị bản Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa. Bản in chia thành 24 quyển, mỗi quyển 10 hồi, cộng là 240 hồi. Mỗi hồi là một câu chuyện gần như độc lập, xâu chuỗi với nhau tạo thành trường thiên tiểu thuyết.

Trải qua hai thời Minh, Thanh, Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa đã trải qua nhiều lần sửa sang, thêm bớt bởi những thế hệ làm sách khác nhau. Tuy nhiên, bước sang đầu thời Thanh, hai cha Con Mao Luân và Mao Tôn Cương* đã cho ra đời một phiên bản hiệu chỉnh áp đảo hoàn toàn các phiên bản khác. Chính phiên bản này là phiên bản Tam quốc diễn nghĩa duy nhất lưu hành ở Việt Nam từ thời cận đại cho tới tận ngày nay. Mao Tôn Cương tuyên bố rằng mình dựa trên một bản cổ, tiến hành phê phán bản lưu hành phổ biến (tục bản) thời bấy giờ của Lý Trác Ngô* bình điểm và thực hiện mười điều thay đổi lớn đối với văn bản Tam quốc diễn nghĩa, bao gồm:

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Thẩm Bá Tuấn cho rằng những lời bình điểm Tam quốc diễn nghĩa đó mâu thuẫn với nhiều quan điểm của Lý Trác Ngô, nên cuốn sách đó có thể là của một người nào đó đội danh Lý Trác Ngô. Vì vậy, bản in này còn được gọi là “ngụy Lý Trác Ngô” (Lý Trác Ngô giả).

1- Cắt bỏ những chỗ mà họ Mao cho là dài dòng, những ý mà ông ta cho là trùng điệp.

2- Cắt bỏ những phần mà họ Mao cho là sai lầm và chỉnh sửa lại bằng tình tiết đúng hơn dựa trên cơ bản (mà thực ra là dựa trên ghi chép của sách sử khác, chẳng hạn Hậu Hán thư của Phạm Diệp, Kiêu Cơ truyện).

3- Thêm vào những chuyện mà ông ta cho là tục bản chép sót (thực ra cổ bản Gia Tĩnh vốn không có, họ Mao tự ý thêm vào).

4- Thêm vào một số bài cổ văn thời Tam quốc như Biểu tiến cử Nỗ Hành, Hịch đánh Tào Tháo.

5- Tiến hành ráp hai hồi thành một hồi, xóa bỏ tiêu đề gốc, thay bằng tiêu đề hai câu đối ngẫu.

6- Bỏ hết lời bình của Lý Trác Ngô, thay bằng lời bình của cha con họ Mao.

7- Sửa lại những chỗ bị bình điểm bôi xóa của Lý Trác Ngô.

8- Bỏ những bài thơ vịnh cũ, thay bằng thơ của danh gia Đường, Tống.

9- Bỏ những bài thơ thất ngôn do các nhân vật trong tiểu thuyết sáng tác.

10- Cắt bỏ những chuyện mà họ Mao cho rằng tục bản có nhưng cổ bản không có chép (nhưng thực sự cổ bản có những chuyện đó).

Mao Tôn Cương mượn danh nghĩa một cổ bản mờ mịt nào đó, đã tiến hành một cuộc đại chỉnh sửa nguyên tác tiểu thuyết của La Quán Trung, khiến nó càng trở nên thông tục hơn. Phiên bản mới này được đại chúng đón nhận nhiệt liệt và gần như chiếm lĩnh thị trường sách Tam quốc diễn nghĩa từ thời Thanh trở về sau. Tuy nhiên, sự tồn tại một cổ bản dưới dạng mà Mao Tôn Cương đã tuyên bố là việc hết sức đáng ngờ. Ngược lại, những điểm mà Mao Tôn Cương phê phán, chỉnh sửa thì hầu hết đều có thể tìm thấy trong bản in Gia Tĩnh 1522 là bản in cổ nhất ta còn giữ được, cũng như nhiều bản in sau đó. Phải thừa nhận rằng bên cạnh những ưu điểm thì bản chỉnh sửa của Mao Tôn Cương đã xa rời khá nhiều với nguyên tác của La Quán Trung, cả về kết cấu tác phẩm, phong cách tự sự lẫn nhiều quan điểm kể chuyện. Tất nhiên Tam quốc diễn nghĩa đã trải qua nhiều lần hiệu đính từ trước đó, nhưng chưa có một người nào cả gan phá vỡ kết cấu tự sự chia thành từng câu chuyện độc lập của La Quán Trung. Về điểm này, Mao Tôn Cương là người thừa kế Lý Trác Ngô. Vì Lý Trác Ngô đã tiến hành gộp từng cặp chuyện thành một hồi, nhưng vẫn giữ nguyên tiêu đề nhỏ trong nguyên tác. Nói cách khác, Tam quốc diễn nghĩa mà ta vẫn biết là Tam quốc diễn nghĩa của Mao Tôn Cương, không phải Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa của La Quán Trung.

Điều đáng nói là rất nhiều người đọc, người nghiên cứu chưa biết được điều này, đã xem phiên bản của Mao Tôn Cương như là sản phẩm của La Quán Trung và tiến hành phê bình, nghiên cứu tư tưởng và nghệ thuật tự sự của tác giả La Quán Trung. Đây là một nhầm lẫn lớn trong hiểu biết của chúng ta về La Quán Trung cũng như về Tam quốc diễn nghĩa. Muốn tìm hiểu những điều đó thì phải dựa trên những văn bản gần sát nhất với nguyên tác của tác giả. Về khía cạnh này, các nhà nghiên cứu đã tiến hành so sánh các bản in trên nhiều góc độ và đề xuất những cách sắp xếp tiến trình tiến hóa của các bản in Tam quốc diễn nghĩa, hòng tìm ra diện mạo thực sự của tác phẩm này. Trong đó, có ba yếu tố chính được đưa ra để tiến hành phân loại và sắp xếp, bao gồm:

1- Những câu viết nhầm, những chữ chép sót. Đây là phương pháp do nhà nghiên cứu người Anh là Andrew Christopher West đề xuất trong tác phẩm công bố năm 1996. Trong đó, West đã khảo sát 26 bản khắc in khác nhau và lọc ra 154 sao chép nhầm lẫn, tiến hành so sánh và chia các bản in ra thành 2 hệ thống lớn AB, CD và đề xuất diện mạo nguyên thủy của Tam quốc diễn nghĩa.

2- So sánh văn bản: Từ góc độ so sánh những tình tiết giống và khác nhau giữa các bản in, các nhà nghiên cứu đã đề xuất những cách phân chia khác nhau. Nhà nghiên cứu Thẩm Bá Tuấn (2007) đã chia thành hai hệ thống lớn là hệ thống Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa và Tam quốc chí truyện; còn học giả người Nhật (quốc tịch Hàn Quốc) là Kim Văn Kinh (2007) thì dựa vào việc có hay không sự tồn tại nhân vật Quan Sách hay Hoa Quan Sách* trong tác phẩm để tiến hành phân chia.

3- Con đường truyền bác nhà nghiên cứu Hoàng Tấn (2012) đã dựa vào quá trình truyền bá mà chia thành bốn hệ thống: (1) các bản Thông tục diễn nghĩa; (2) các bản chí truyện; (3) các bản phê bình; (4) các bản của Mao Tôn Cương.

Dựa vào những thành tựu này, tiến hành chỉnh lý hệ thống phân loại của Christopher West, các nhà nghiên cứu Lưu Dũ Dư, Tăng Khải Hùng (2016) đã đưa ra phả hệ tiến hóa của Tam quốc diễn nghĩa như sau:

Tiến thêm một bước, hai nhà nghiên cứu Lư và Tăng còn tiến hành nghiên cứu các ảnh minh họa trong các bản in. Họ cho biết rằng trong số 36 loại bản in mà họ nghiên cứu thì có 17 loại thuộc hệ thống Tam quốc chí truyện và địa bàn khắc in được phân bố trong khu vực địa khu Kiến Dương (tỉnh Phúc Kiến). Các bản in loại này có dạng thượng đồ hạ văn - phần đầu trang là tranh minh họa và phần còn lại bên dưới là văn bản tiểu thuyết và đều là “toàn tượng” – tức mỗi trang đều có hình minh họa. Còn lại 19 bản thuộc hệ thống Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa có địa bàn khắc in thuộc các địa phương Kim Lăng, Tô Châu (cùng thuộc tỉnh Giang Tô), Thượng Hải, Vũ Lâm, An Huy. Tranh minh họa của chúng chia thành hai thời kỳ: từ năm Vạn Lịch thứ 19 (1591) thời nhà Minh cho đến thời kỳ Khang Hi (1662-1722), tranh minh họa là tranh lớn toàn trang, mỗi hồi 1 tranh và minh họa một cảnh trong hồi đó; từ sau niên hiệu Khang Hi, tranh minh họa là tranh lớn toàn trang, mỗi tranh vẽ riêng một nhân vật trong truyện.*

Nhằm mở rộng sự hiểu biết về La Quán Trung cũng như về Tam quốc diễn nghĩa, chúng tôi mạo muội tiến hành chuyển ngữ phiên bản Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa bản in Gia Tĩnh Nhâm Ngọ (1522). Đây là bản in cổ nhất trong số các phiên bản Tam quốc diễn nghĩa mà ta còn giữ được cho đến ngày nay. Cuốn sách mà các bạn đang cầm trên tay được chuyển ngữ từ bộ Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa 24 quyển được lưu trữ tại Bắc Kinh đại học Đồ thư quán. Đây là bộ Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa bản in Gia Tĩnh Nhâm Ngọ còn nguyên vẹn duy nhất mà ta được biết hiện nay.

Để việc chuyển ngữ được dễ dàng hơn, chúng tôi có tham khảo bố cục ngắt đoạn và chấm câu của bản Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa Gia Tĩnh Nhâm Ngọ do Thượng Hải Cổ tịch Xuất bản xã in lại năm 1980, đồng thời có tham khảo nguyên tác sử học và các chú thích liên quan từ Tam quốc chí tập giải của Lư Bật (1876-1967), Tam quốc chí chú của Tứ Khố Toàn Thư nhà Thanh cũng như bản dịch tiếng Việt Tam quốc chí của nhóm Bùi Thông, Phạm Thành Long, bản dịch Tam quốc diễn nghĩa phiên bản Mao Tôn Cương của Phan Kế Bính và Tử Vi Lang. Trường hợp có nghi ngờ nguyên tác viết sai hoặc thiếu sót, chúng tôi vẫn cố gắng trung thành với nguyên tác và sẽ biện luận dựa trên văn bản Tam quốc chí tập giải và một số phiên bản Tam quốc diễn nghĩa muộn hơn. Các phiên bản này chủ yếu gồm: Tân san hiệu chính cơ bản đại tự âm thích Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa do Chu Viết Hiệu biên tập, Vạn Quyển Lầu ở Kim Lăng ấn hành năm Vạn Lịch thứ 19 (1591) - gọi tắt là bản in năm 1591; Tân khiết Kinh bản hiệu chính Thông tục diễn nghĩa án Giám Tam quốc chí truyện do Trịnh Thị của Liên Huy Đường ấn hành năm Vạn Lịch thứ 33 (1605) - gọi tắt là bản in 1605; Trùng san Kinh bản Thông tục diễn nghĩa án Giám Tam quốc chí diễn nghĩa do Dương Xuân Nguyên ấn hành năm Vạn Lịch thứ 38 (1610) - gọi tắt là bản in 1610; Tân san Kinh bản hiệu chính diễn nghĩa toàn tượng Tam quốc chí truyện bình lâm của Dư Tượng Đẩu khoảng năm 1664; Tú tượng cổ bản Lý Trác Ngô nguyên bình Tam quốc chí do Lục Âm đường ở Ngô quận tàng bản – gọi tắt là bản Lý Trác Ngô. Đây là các bản in được lưu trữ tại Nội Các Văn Khố Nhật Bản và thư viện Đại học Waseda. Ngoài ra cũng có chỗ biện luận dựa trên bản của Minh thư lâm Hoàng Chính Phủ Tam quốc chí truyện khoảng 1623 do Thẩm Bá Tuấn giới thiệu, Tứ Xuyên tỉnh Xã hội Học liệu viện in lại. Những chú thích có ghi “nguyên chú” là những chú thích vốn có trong bản in Gia Tĩnh Nhâm Ngọ. Những chú thích trong ngoặc vuông là của người dịch thêm vào văn bản nguyên chú.

Việc biên dịch cổ văn không phải là chuyện dễ dàng. Chúng tôi chỉ dám dốc hết sự hiểu biết của mình để làm một việc vượt quá khả năng. Xin nhận trách nhiệm hoàn toàn về những điều thiếu sót chứa đựng ở trong bản dịch. Nếu quý độc giả có may mắn phát hiện ra những sai lầm, thiếu sót đó, hoặc có điều chi muốn ban cho lời dạy bảo, xin gửi thư về theo địa chỉ email: wongtrang2006@yahoo.com, tôi xin nghiêng mình cảm tạ!

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa BÀI TỰA

Ôi, sử chẳng phải chỉ là ghi chép các thời đại nối nhau, mà vốn muốn soi thịnh suy của đời trước, rọi thiện ác của vua tôi, ghi điều được mất của chính sự, xem vận cát hung của người tài, biết được họa phước của nước nhà, cho đến nóng lạnh, tai dị, khen chê, cho lấy, chẳng có một việc gì mà không dùng bút chép lại, có nghĩa lý ẩn tàng trong đó.

Phu tử của ta vì bắt được con lân mà viết Xuân Thu. Xuân Thu là sử nước Lỗ. Khổng Tử soạn ra, đến nỗi cho một chữ là khen, bỏ một chữ là chê. Nhưng trong một chữ ấy, có thể thấy đạo lý vua tôi, cha con ở đương thời, soi gương cho đời sau, đủ thấy kẻ nào thiện, kẻ nào ác, muốn khuyên nhủ, trừng trị, cảnh báo, răn kính, để chẳng đến nỗi giẫm vào vết xe người trước. Đấy là Khổng Tử lập phép lớn rất công rất chính cho vạn vạn đời, hợp lẽ trời, bàn luận đúng, mà loạn thần tặc tử sợ. Bởi thế nói: “Người hiểu được ta chỉ nhờ Xuân Thu thôi, người bắt tội ta chỉ nhờ Xuân Thu thôi”, đấy cũng là bất đắc dĩ. Mạnh Tử gặp Lương Huệ vương, nói nhân nghĩa mà không nói lợi ích; tâu với vua thời ấy thì ắt khen Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang; đáp lời bề tôi thời ấy thì ắt nói Y, Phó, Chu, Thiệu. Đến Cương mục của Chu Tử cũng là do lẽ đó. Há chỉ là ghi chép việc các đời mà thôi đâu? Nhưng văn trong sử, lẽ vi diệu mà nghĩa sâu kín, không như thế, thì sao có thể soi rọi cho đời sau? Có lời rằng: “Chất phác thắng văn vẻ là người dân dã, văn vẻ thắng chất phác là nhà chép sử”. Như thế thì phép cầm bút của sử gia đối với sự xem đọc của mọi người thì thường khó khăn thay. Sở dĩ dần dần bị bỏ quên không được ngó tới, là do nó khó hiểu với người đời, mà việc của các đời càng lâu thì càng bị thất truyền.

Đời trước thường lấy dã sử làm bình thoại, cho người mù diễn thuyết. Trong đó lời lẽ kém cỏi, sai lệch, còn thua cả lời dân dã. Kẻ sĩ quân tử đa phần chán ghét. Như La Quán Trung ở Đông Nguyên, lấy truyện của Bình Dương Trần Thọ, khảo các quốc sử, từ Hán Linh đế, Trung Bình năm đầu [184], đến việc cuối cùng vào năm Thái Thủy thứ nhất [281] nhà Tấn, để lòng thêm bớt, đặt đầu đề là Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa. Văn chẳng sâu quá, lời không tục quá, việc ghi chép thực, cũng gần được như sử. Vốn muốn giúp đọc cho thông suốt, người người đều được biết, cũng giống ý nghĩa của loại thơ được gọi là ca dao ngõ hẻm vậy. Sách làm xong, kẻ sĩ quân tử mà hiếu sự, tranh nhau sao chép, để tiện xem đọc. Thế là thịnh suy trị loạn của ba nước, nhân vật ra làm hay ở ẩn, một khi mở sách, trăm ngàn việc ghi chép đều thông suốt như chứa ở trong lòng rồi. Bên trong ấy cũng không tránh khỏi một hai chỗ sai và những điều chưa đạt, nhưng cúi xuống mà nghĩ, thì chẳng qua muốn cho người xem được ích lợi thôi.

Ta nói rằng: thông được Thi, đọc được Thư, mà chẳng biết cách làm người, có được chăng? Thể lệ đọc sách là: nếu như đọc tới chỗ cổ nhân làm việc trung, thì liền nghĩ chính mình trung hay không trung; làm việc hiếu, thì liền nghĩ chính mình hiếu hay không hiếu. Đến như thiện ác, phải quấy, thảy đều như thế, mới là có ích. Nếu chỉ đọc qua, mà không tự mình gắng sức làm, thì chưa gọi là đọc sách rồi.

Ta thường đọc Tam quốc chí, tìm đến nguồn cơn. Mối nguy là do Trần Phiền, Đậu Vũ lập vua chưa lâu, mà không được thực hiện chí nguyện của mình, cuối cùng bị gian đảng mưu hại, quyền bính ngày một suy, lửa ngày càng cháy dữ. Quân tử bỏ đi, tiểu nhân nương bám, gian đảng thừa dịp. Bấy giờ kỷ cương, pháp độ của nước nhà đã bị hủy hoại tới cùng cực rồi. Ôi! Có thể không đau tiếc sao? Lại thêm Hà Tiến kiến thức nông cạn, đến nỗi Đổng Trác thừa lúc hấn khích mà vào, quyền dời khỏi chúa, lưu độc trong ngoài, tự chuốc diệt vong, là lẽ đương nhiên. Tào Man tuy có mưu đồ xa xôi, mà chí chẳng ở xã tắc, giả trung thần lừa người đời, rốt cuộc là mưu tính cho riêng mình, dầu có được cũng ắt mất. Gian tặc vạn đời, chỉ có thể tránh khỏi bị người khác giết mà thôi, vốn chẳng đáng luận bàn. Cha con Tôn Quyền hổ chiếm Giang Đông, vốn có chí muốn lấy thiên hạ, mà cũng dùng được người, cũng chẳng đáng bàn hơn so với lão Man. Chỉ có Chiêu Liệt là con cháu của nhà Hán, kết nghĩa vườn đào, ba lần tới lều tranh, quân thần hợp ý, giúp thành nghiệp lớn, cũng là lẽ đương nhiên. Những điều trên hết chính là: lòng trung của Khổng Minh, sáng như trời ban ngày, sao buổi tối, xưa nay đều ngưỡng mộ, mà cái nghĩa của Quan, Trương lại còn hơn thế nữa. Sự được mất của họ, rành rành có thể khảo xét, để thơm để thối, làm người hiền hay không hiền, quân tử tiểu nhân, chỉ ở trong khoảng nghĩa và lợi mà thôi. Người quân tử xem diễn nghĩa, đáng nên suy nghĩ.

Hoằng Trị Giáp Dần [1494], trọng xuân, ki vọng*,
Dung Ngu Tử* kính viết.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa LỜI DẪN

Khách hỏi ta rằng:

– Lưu Tiên chủ, Tào Tháo, Tôn Quyền ai nấy đều chiếm đất nhà Hán mà lập thành ba nước. Sử đã ghi rõ đầu, cuối, truyền cho đời đã lâu rồi. Mà lại có cái gọi là Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa, chẳng phải có hơi rườm rà sao?

Tôi nói:

– Không. Chí truyện của người làm sử, việc tường tận mà văn cổ xưa, nghĩa vi diệu mà lẽ sâu sắc, nếu chẳng phải thâm Nho học rộng, mở sách ra chẳng bao lâu sẽ liền thấy khó mà ngủ gục mất thôi. Bởi thế kẻ hiếu sự mới lấy lời nói thông thường gần gũi khái quát lại thành từng thiên, muốn cho người trong thiên hạ lọt vào tai mà hiểu được việc, nhân việc ấy mà ngộ ra đạo nghĩa, nhân đạo nghĩa mà dấy lên cảm xúc. Chẳng đợi miệt mài nghiền ngẫm, đã biết chính thống thì phải khuông phò, cướp ngôi thì ắt tru diệt, trung hiếu tiết nghĩa thì chọn làm thầy, gian tham nịnh nọt thì ắt bỏ đi. Đúng đúng sai sai, rõ ràng ở trong tầm mắt, thêm ích lợi với phong giáo, đã rộng còn lớn thay. Có lo gì rườm rà đâu?

Khách ngửa mặt mà than lớn một tiếng, nói:

– Thật đúng thay! Thầy chẳng nói xằng với ta vậy. Đó có thể gọi là thêm vây cánh cho tín sử mà không sai lệch rồi! Sách vở bao la, bản tốt khó tìm, xin khắc ván gỗ, truyền cho bốn phương, được chăng?

Tôi chẳng xét bản thân nông cạn, cùng là ý đồ của tác giả, chắp nối lời quê được bốn mươi vần ở đầu quyển, mong là ca vịnh mà ngộ ra được gì chăng? Than ôi! Phân trâu, dãi ngựa, bậc lương y cũng còn khám chẩn. Sao có thể bảo là tiểu thuyết của tên quan hèn, không đủ để cân nhắc nặng nhẹ của đạo đời đây!

“Hưng phế xưa nay vốn số trời

Việc người trong ấy cũng đáng thương

Muốn biết Tam quốc dân đau khổ

Mời nghe Thông tục diễn nghĩa này

Lòng son trung liệt phò chính thống

Gian hùng đầu bạc lộng quyền uy

Biết điều thiện ác mà răn dạy

Lưu thối, để thơm đến vạn năm

Hiến đế nhân từ, vận Hán suy

Thập thường thị mở ra sơ hở

Đổng Trác thỏa lòng, ngó thần khí

Hà Tiến vô mưu gieo mầm họa

Bột Hải hội quân, sáng trời trăng

Vườn đào cắt máu khua gió sấm

Đáng tiếc bao nhiêu kế anh hùng

Chẳng bằng Điêu Thiên tài miệng lưỡi

Tào Tháo gian hàng chẳng ai bằng

Hiệu lệnh chư hầu, kẹp thiên tử

Thiên tử đà hay, diệt chẳng xong

Khóc gọi Đổng Thừa nhận mật chiếu

Máu chưa kịp khô, việc đã lộ

Quốc mẫu, bề tôi chịu chết thôi

May sao Huyền Đức ruổi Bành Thành

Hào kiệt họp nhau mong rửa nhục

Viên Thiệu bấy giờ cũng Hán thần

Ếch giếng chửa biết kình ngoài biển

Không có Quan, Trương tướng rồng hổ

Hoàng tôn nghiêng ngả cũng khó bàn

Vận hội vẻ vang còn chờ đợi

Ba lượt lều tranh chẳng chán chường

Ngọa Long vọt dậy, mưa dầm tưới

Khôi phục quy mô thứ lớp bày

Cha con Tôn Quyền chiếm Giang Đông

Nhìn ngó Trung Nguyên mưu chiến công

Mưu sĩ như mây chia đen trắng

Trường Giang như lụa, thả mông đồng

Lửa thiêu Xích Bích, A Man chạy

Thuyền tới Kinh Môn, tai to nguy

Giả sử thực lòng phò Hán thất

Cần chi lắm kế diệt Lưu công

Trời giúp Lưu công, sao diệt nổi?

Vạn tử nhất sinh thật ngậm ngùi

Cửu phạt Trung Nguyên quả trượng phu

Thất cầm Man chúa rõ anh hùng

Kiêu, kính* làm sao nối Hán Cao?

Chần chừ chưa giẫm máu gian tặc

Chí lớn quân sự chưa từng phô

Chỉ lập hai đời đế Tam Xuyên

Bái Công trăm trận dựng càn khôn

Tư Mã là ai dám nuốt thôn?

Nếu ngoảnh về bắc thờ kẻ địch*

Con cháu bề tôi cũ Hán triều

Lẽ trời, đạo người đều sạch nhẵn

Mùi tranh giành đỉnh tựa mùi quyết*

Kẻ chí, người nhân ôm hận không

Mấy phen lệ máu đầm ngấn áo

Người bảo Tam quốc nhiều tài tuấn

Riêng ta trầm ngâm chưa tin hẳn

Ưng, khuyển nhảy nhót, lân, phượng côi

Người trong bốn biển hãm mũi đao

Trời cho Khổng Minh thọ mấy năm

Sơn hà dễ đã về tay Tấn

Lời này cũng chẳng hóa lời suông

Cương thường vạn cổ lại được dựng”.

Gia Tĩnh Nhâm Ngọ [1522], mạnh hạ, cát vọng*,
Quan Trung, Tu Nhiệm Tử viết ở Cư Dị thảo đình.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa TÔNG LIÊU

THỤC

ĐẾ

Tiên chủ Lưu Bị (tự Huyền Đức, người quận Trác, huyện Trác, huyền tôn của Hán Cảnh đế, ở ngôi ba năm, thọ sáu mươi lăm tuổi).

Hậu chủ Lưu Thiện (tự Công Tự, con trai Tiên chủ, ở ngôi bốn mươi hai năm, thọ sáu mươi lăm tuổi).

HẬU

Chiêu Liệt hoàng hậu Cam Thị (người huyện Bái, vợ thứ nhất của Tiên chủ).

Mục hoàng hậu Ngô Thị (người Trần Lưu, vợ kế của Tiên chủ)

Kính Ai hoàng hậu Trương Thị (vợ Hậu chủ, con gái trưởng của Trương Phi).

Hoàng hậu Trương Thị (vợ kế của Hậu chủ, Con gái thứ của Phi).

BA CON TRAI TIÊN CHỦ

Hậu chủ Lưu Thiện.

Lưu Vĩnh (tự Công Thọ, phong Lỗ vương).

Lưu Lý (tự Phụng Hiếu, phong Lương vương).

BẢY CON TRAI CỦA HẬU CHỦ

Lưu Tuyền (tự Văn Hoành, thái tử).

Lưu Dao (phong An Định vượng).

Lưu Tông.

Lưu Toản.

Lưu Trạm (phong Bắc Địa vương).

Lưu Tuấn.

Lưu Cừ.

LIỆT TRUYỆN

Gia Cát Lượng (tự Khổng Minh, người Lang Da, Dương Đô, làm quan tới Thừa tướng, Vũ Hương hầu, thụy Trung Vũ).

Quan Mỗ (tự Vân Trường, người Hà Đông, Giải Lương, làm quan tới Thọ đình hầu, Tiền tướng quân).

Trương Phi (tự Ích Đức, người quận Trác, làm quan tới Xa Kỵ tướng quân).

Mã Siêu (tự Mạnh Khởi, người Phù Phong, Mậu Lăng, làm quan tới Phiếu Kỵ tướng quân).

Hoàng Trung (tự Hán Thăng, người Nam Dương, làm quan tới Quan Nội hầu).

Triệu Vân (tự Tử Long, người Thường Sơn, Chân Định, làm quan tới Trấn Đông tướng quân).

Bàng Thống (tự Sĩ Nguyên, người Tương Dương, làm quan tới Quân sự Trung lang tướng).

Pháp Chính (tự Hiếu Trực, người Phù Phong, huyện Mi, làm quan tới Thượng thư lệnh, Hộ Quân tướng quân).

Hứa Tĩnh (tự Văn Hưu, người Nhữ Nam, Bình Dư, làm quan tới Thái phó).

Mi Trúc (tự Tử Trọng, người Đông Hải, huyện Cù, làm quan tới An Hán tướng quân).

Tôn Càn (tự Công Hựu, người Bắc Hải, làm quan tới Bỉnh Trung tướng quân).

Giản Ung (tự Hiến Hòa, người quận Trác, làm quan tới Chiêu Đức tướng quân).

Y Tịch (tự Cơ Bá, người Sơn Dương, làm quan tới Chiêu Văn tướng quân).

Tân Mật (tự Tử Sắc, người Quảng Hán, Miên Trúc, làm quan tới Đại tư nông).

Đổng Hòa (tự Ấu Tể, người quận Nam, Chi Giang, làm quan tới Trung lang tướng).

Lưu Ba (tự Tử Sa, người Linh Lăng, Thừa Dương, làm quan tới Thượng thư lệnh).

Mã Lương (tự Quỷ Thường, người Tương Dương, Nghi Thành, làm quan tới Thị trung).

Trần Chấn (tự Hiếu Khởi, người Nam Dương, làm quan tới Thượng thư lệnh).

Đổng Doãn (tự Hưu Chiêu, người quận Nam, Chi Giang, làm quan tới Thị lang).

Lưu Phong (không có tên tự, con trai La hầu họ Khấu, làm quan tới Phó tướng quân).

Lữ Nghệ (tự Quý Dương, người Nam Dương, làm quan tới Thượng thư lệnh).

Bành Dạng (tự Vĩnh Niên, người Quảng Hán, làm quan tới Thái thú Giang Dương).

Liếu Lập (tự Công Uyên, người Vũ Lăng, Lâm Nguyên, làm quan tới Trường Thủy hiệu úy).

Lý Nghiêm (tự Chính Phương, người Nam Dương, làm quan tới Tiền tướng quân).

Lưu Diễm (tự Uy Thạc, người nước Lỗ, làm quan tới Xa Kỳ tướng quân).

Ngụy Diên (tự Văn Trường, người Nghĩa Dương, làm quan tới Tiện quân sư, Chinh Tây đại tướng quân).

Dương Nghi (tự Công Uy*, người Tương Dương, làm quan tới Trung quân sự).

Hoắc Tuấn (tự Trọng Mạc, người Chi Giang, làm quan tới Thái thú Tử Đồng).

Vương Liên (tự Văn Nghi, người Nam Dương, làm quan tới Thái thú Giang Dương).

Hướng Lãng (tự Cự Đạt, người Tương Dương, Nghi Thành, làm quan tới Tả tướng quân).

Trương Duệ (tự Quân Tự, người quận Thục, Thành Đô, làm quan tới Trưởng sử).

Dương Hồng (tự Quý Hưu, người Vũ Dương, làm quan tới Thái thú quận Thục).

Phí Thi (tự Công Cử, người Nam An, làm quan tới Gián nghị Đại phu).

Đỗ Vi (tự Quốc Phụ, người Tử Đồng, huyện Phù, làm quan tới Gián nghị Đại phu).

Chu Quần (tự Trọng Trực, người Ba Tây, Lãng Trung, làm quan Nho Lâm hiệu úy).

Đỗ Quỳnh (tự Bá Du, người Thành Đô, làm quan tới Đại trường).

Hứa Từ (tự Nhân Đốc, người Nam Dương, làm quan tới Đại trường).

Mạnh Quang (tự Hiếu Du, người Lạc Dương, làm quan tới Đại tư nông).

Lai Mẫn (tự Kính Đạt, người Nghĩa Dương, Tân Dã, làm quan Quang lộc Đại phu).

Doãn Mặc (tự Tư Tiềm, người Tử Đồng, huyện Phù, làm quan tới Thái trung Đại phu).

Lý Soạn (tự Khâm Trọng, người huyện Phù, làm quan tới Thái thú ở ba quận).

Tiều Chu (tự Doãn Nam, người quận Ba, Tây Sung Quốc, làm quan Trung tán Đại phu).

Khích Chính (tự Lệnh Quang*, người Hà Nam, Yển Sư, làm quan Thái thú Ba Tây).

Đổng* Quyền (tự Công Hoành, người Quan Trung, làm quan tới Xa Kỵ tướng quân).

Lý Khôi (tự Đức Ngang, người Kiến Ninh, Du Nguyên, làm quan An Hán tướng quân).

Lữ Khải (tự Quý Bình, người Vĩnh Xương, Bất Vi, làm quan Thái thú Vân Nam).

Mã Trung (tự Đức Tín, người Quan Trung, làm quan tới Trấn Nam đại tướng quân).

Vương Bình (tự Tử Quân, người Ba Tây, Đãng Cừ, làm quan Trấn Bắc tướng quân).

Trương Nghi (tự Bá Kì, người Nam Sung Quốc, làm quan Đãng Khấu tướng quân).

Tưởng Uyển (tự Công Diễm, người Linh Lăng, Tương Hương, làm quan tới Đại tướng quân, lục Thượng thư sự).

Phí Y (tự Văn Vĩ, người Giang Hạ, huyện Manh, làm quan tới Đại tướng quân, Thượng thư lệnh).

Khương Duy (tự Bá Ước, người Thiên Thủy, huyện Kí, làm quan tới Đại tướng quân).

Đặng Chi (tự Bá Miêu, người Tân Dã, làm quan tới Xa Kỵ tướng quân).

Trương Dực (tự Bá Cung, người Vũ Dương, làm quan tới Xa Kỵ tướng quân).

Tông Dự (tự Đức Diễm, người Nam Dương, An Chúng, làm quan tới Chinh Tây đại tướng quân).

Liêu Hóa (tự Nguyễn Kiệm, người Tương Dương, làm quan tới Hữu Xa Kỵ tướng quân).

Dương Hí (tự Văn Nhiên, người Vũ Dương, làm quan tới Xạ Thanh hiệu úy).

BIỆT TRUYỆN

Lưu Yên (tự Quân Lang, người Giang Hạ, Cánh Lăng, làm quan tới Đại tướng quân).

Lưu Chương (tự Quý Ngọc, người Vũ Dương, làm quan tới Chấn Uy hiệu úy).

PHỤ TRUYỆN

Gia Cát Kiều

Trần Chi

Phó Thiêm

Trương bao

Triệu Hí

Hướng Cử

Vương Kham

Phó Đồng

Gia Cát Chiêm

Chu Thương

Lưu Mẫn

Quan Hưng

Ngô Ý

Ân Thuần

Ngô Ban

Phùng Tập

Đổng Quyết

Mã Đại

Tưởng Hiển

Thường Bá

Xạ Thụ*

Triệu Tộ

Trần Tập

Triệu Lũy

Trương Tùng

Hướng Sủng

Vệ Kế

Mạnh Đạt

Lại Cung

Hà Tông

Hoàng Hạo

Mã Tắc

Tưởng Bân

Quan Bình

Trương Nhiệm

Lưu Báo

Trương Sảng

Trương Nam

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa TÔNG LIÊU

NGỤY

ĐẾ

Vũ đế (họ Tào húy Tháo, tự Mạnh Đức, người nước Bái, huyện Tiếu, thọ sáu mươi sáu tuổi).

Văn đế (húy Phi, tự Tử Hoàn, con trai Tháo, ở ngôi bảy năm, thọ bốn mươi tuổi).

Minh đế (húy Duệ, tự Nguyễn Trọng, con trai Phi, ở ngôi mười ba năm, thọ ba mươi sáu tuổi).

Tề vương (húy Phương, tự Lan Khanh, con nuôi của Duệ, ở ngôi mười bốn năm, thọ bốn mươi ba tuổi, bị phế làm vương).

Cao Quý hương công (húy Mao, tự Ngạn Sĩ, cháu của Phi, con trai của Đông Hải vương Lâm, ở ngôi bảy năm, thọ hai mươi tuổi. Họ Tư Mã giết đi).

Trần Lưu vương (húy Hoán, tự Cảnh Minh, cháu của Tháo, con trai Yên vương Vũ, ở ngôi năm năm, thọ năm mươi tám tuổi, nhường ngôi).

HẬU

Vũ Tuyên Biện hoàng hậu (mẹ của Phi, người Lang Da, Dương Đô).

Văn Chiêu Chân hoàng hậu (mẹ của Duệ, người Trung Sơn, Vô Cực).

Văn Đức Quách hoàng hậu (mẹ kế của Duệ, người An Bình, Quảng Tông).

Minh Điệu Mao hoàng hậu (vợ Duệ, người Hà Nội).

Minh Nguyên Quách hoàng hậu (vợ thứ của Duệ, người Tây Bình).

BẢN TRUYỆN

Hạ Hầu Đôn (tự Nguyên Nhượng, người nước Bái, huyện Tiếu, làm quan tới Đại tướng quân, thụy Trung Hầu, có bảy con, hai cháu đều được phong Quan Nội hầu).

Hạ Hầu Uyên (tự Diệu Tài, em họ của Đôn, làm quan tới Chinh Tây tướng quân, thụy Mẫn Hầu.

Tào Nhân (tự Tử Hiếu, Tháo bái làm Đại tư mã, thụy Trung Hầu).

Tào Hồng (tự Từ Liêm, tòng đệ của Tháo).

Tào Hưu (tự Văn Liệt, em họ của Tháo).

Tào Chân (tự Tử Đan, em họ của Tháo).

Hạ Hầu Thượng (tự Bá Nhân, tòng đệ của Uyên).

Tào Chương (tự Tử Văn, con thứ của Tháo, phong làm Nhậm Thành vương).

Tào Thực (tự Tử Kiến, con thứ của Tháo, phong làm Trần Tư vương).

Tào Hùng (tự Tử Uy, con thứ của Tháo, thụy là Tiêu Hoài vương).

Tuân Úc (tự Văn Nhược, người Dĩnh Xuyên, Dĩnh Âm, làm quan tới Thị trung Quang lộc Đại phu).

Tuân Du (tự Công Đạt, cháu của Úc, làm quan tới Thượng thư lệnh).

Giả Hủ (tự Văn Hòa, người Vũ Uy, Cô Tang, làm quan tới Thái ủy, Thọ hương hầu*).

Viên Hoán (tự Diệu Khanh, người quân Trần, Phù Lạc, làm quan tới Lang trung lệnh).

Trương Phạm (tự Công Nghi, người Hà Nội, Tu Vũ, làm quan Gián nghị Đại phu).

Lương Mậu (tự Bá Phương, người Sơn Dương, Xương Ấp, làm quan Thái tử Thái phó).

Quốc Uyên (tự Tử Ni, người Lạc An, huyện Cái, làm quan tới Thái bộc khanh).

Điền Trù (tự Tử Thái, người Hữu Bắc Bình, Vô Chung, làm quan tới Nghị lang).

Vương Tu (tự Thúc Trị, người Bắc Hải, Doanh Lăng, làm quan tới Đại tư nông, Lang trung lệnh).

Bình Nguyên (tự Căn Củ, người Bắc Hải, Chu Hư, làm quan tới Ngũ quan tướng Trưởng sử).

Quản Ninh (tự Ấu An, người Chu Hư, làm quan tới Quang lộc huân).

Thôi Diễm (tự Quý Khuê, người Thanh Hà, Đông Vũ Thành, làm quan tới chức Trung úy).

Mao Giới (tự Hiếu Tiên, người Trần Lưu, Bình Khâu, làm quan Thượng thư Bộc xạ).

Từ Dịch (tự Quý Tài, người Đông Hoàn, làm quan tới Trung úy).

Hà Quỳ (tự Thúc Long, người quận Trần, Dương Hạ, làm quan tới Thái bộc, Thành Dương đình hầu).

Hình Ngung (tự Tử Ngang, người Hà Gian, huyện Trịnh, làm quan tới Tư lệ Hiệu úy, Quan Nội hầu).

Bào Huân (tự Thúc Nghiệp, người Thái Sơn, Bình Dương, làm quan Ngự sử Trung thừa).

Tư Mã Chi (tự Tử Hoa, người Hà Nội, huyện Ôn, làm quan Hà Nam doãn).

Chung Dao (tự Nguyên Thường, người Dĩnh Xuyên, Trường Xã, làm quan tới Thái phó, Định Bình hầu).

Hoa Hâm (tự Tử Ngư, người Bình Nguyên, Cao Đường, làm quan tới Thái úy, Bác Bình hầu).

Vương Lãng (tự Cảnh Hưng, người Đông Hải, huyện Đàm, làm quan Tư đồ, Lan Lăng hầu).

Trình Dục (tự Trọng Đức, người Đông A, làm quan Vệ úy, An hương hầu).

Quách Gia (tự Phụng Hiếu, người Dĩnh Xuyên, Dương Địch, làm quan tới Tư không quân Tế tửu).

Đổng Chiêu (tự Công Nhân, người Tề* Âm, Định Đào, làm quan tới Vệ úy, Lạc Bình hầu).

Lưu Diệp (tự Tử Dương, người Hoài Nam, Thành Đức, làm quan Thái trung Đại phu).

Tưởng Tế (tự Tử Thông, người nước Sở, Bình A, làm quan tới Lĩnh Quân tướng quân, Đô hương hầu).

Lưu Phóng (tự Tử Khí, người quận Trác, làm quan tới Thị trung Quang lộc Đại phu, Phương Thành hầu).

Lưu Phức (tự Nguyên Dĩnh, người nước Bái, Tương Ấp, làm quan tới Thứ sử Dương Châu).

Tư Mã Lãng (tự Bá Đạt, người Hà Nội, huyện Ôn, làm quan Thứ sử Duyện Châu).

Lương Tập (tự Tử Ngu, người quận Trần, huyện Thác*, làm quan tới Đại tư nông).

Trương Kí (tự Đức Dung, người Phùng Dực, Cao Lăng, làm quan tới Tây Hương hầu).

Ôn Khôi (tự Mạn Cơ, người Thái Nguyên, huyện Kì, làm quan tới Thứ sử Lương Châu).

Giả Quỳ (tự Lương Đạo, người Đông A, Tương Lăng, làm quan tới Kiến Uy tướng quân, Dương Lý đình hầu).

Nhâm Tuấn (tự Bá Đạt, người Hà Nam, Trung Mâu, làm quan Trường Thủy hiệu úy).

Tô Tắc (tự Văn Sư, người Phù Phong, Vũ Công, làm quan tới Đô đình hầu).

Đỗ Ki (tự Bá Hầu, người Kinh Triệu, Đỗ Lăng làm quan tới Thượng thư Bộc xạ, Phong Nhạc đình hầu).

Trịnh Hồn (tự Văn Công, người Khai Phong, làm quan tới Tương tác Đại tượng).

Thương Từ (tự Hiếu Nhân, người Hoài Nam, làm quan tới Thái thú Đôn Hoàng).

Trương Liêu (tự Văn Viễn, người Nhạn Môn, Mã Ấp, làm quan tới Tiền tướng quân, Tấn Dương hầu).

Nhạc Tiến (tự Văn Khiêm, người Dương Bình, nước Vệ, làm quan tới Hữu tướng quân).

Vu Cấm (tự Văn Tắc, người Thái Sơn, Cự Bình, làm quan An Viễn tướng quân).

Trương Cáp (tự Tuấn Nghệ, người Hà Gian, huyện Mạc, làm quan tới Chinh Tây Xa Kỵ tướng quân).

Từ Hoảng (tự Công Minh, người Hà Đông, huyện Dương, làm quan tới Hữu tướng quân, Dương Bình hầu).

Lý Điển (tự Mạn Thành, người Sơn Dương, Cự Dã, làm quan Phá Lỗ tướng quân).

Lý Thông (tự Văn Đạt, người Giang Hạ, Bình Xuân, làm quan Thái thú Nhu Nam).

Tang Bãi* (tự Tuyên Cao, người Thái Sơn, huyện Hoa, làm quan tới Chấp Kim Ngô, Hỗ Thành hầu).

Văn Sính (tự Trọng Nghiệp, người Nam Dương, huyện Uyển, làm quan tới Hậu tướng quân, Tân Dã hầu).

Lữ Kiền (tự Tử Khác, người Ngũ Thành, làm quan tới Vạn Tuế đình hầu).

Hứa Trữ (tự Trọng Khang, người nước Tiếu, huyện Tiếu, làm quan tới Vũ Vệ trung lang tướng, Mâu hương hầu).

Điển Vi (không có tên tự, người Trần Lưu, Kỉ Ngô, làm quan tới Đô úy).

Bàng Đức (tự Lệnh Minh, người Nam An, Hoàn Đạo, làm quan tới Lập Nghĩa tướng quân, Quan Môn đình hầu).

Bàng Dục (tự Tử Dực, người Tửu Tuyền, Biểu Thị, làm quan Trung tán Đại phu).

Diêm Ôn (tự Bá Kiệm, người Thiên Thủy, Tây Thành, làm quan tới Thượng Khuê lệnh).

Vương Xán (tự Trọng Tuyên, người Sơn Dương, Cao Bình, làm quan tới Thị trung).

Vệ Kí (tự Bá Nho, người Hà Đông, An Ấp, làm quan tới Thượng thư, Văn Hương hầu).

Lưu Dị (tự Cung Tự, người Nam Dương, An Chúng, làm quan tới Thị trung, Quan Nội hầu).

Lưu Thiệu (tự Khổng Tài, người Quảng Bình, Hàm Đan, làm quan Tán ký Thường thị).

Phó Hỗ (tự Lan Thạch, người Bắc Địa, Nê Dương, làm quan tới Thượng thư Bộc xạ, Dương hương hầu).

Hoàn Giai (tự Bá Tự, người Trường Sa, Lâm Tương, làm quan tới Thị trung Thượng thư, An Lạc hương hầu).

Trần Quần (tự Trường Văn, người Dĩnh Xuyên, Hứa Xương, làm quan tới Tư không).

Trần Kiểu (tự Quý Bật, người Quảng Lăng, Đông Dương, làm quan tới Tư đồ).

Từ Tuyên (tự Bảo Kiên, người Quảng Lăng, Hải Tây, làm quan tới Thị trung Quang lộc Đại phu).

Vệ Trăn (tự Công Chấn, người Trần Lưu, Tương Ấp, làm quan tới Tư đồ, Trường Viên hầu).

Lư Dục (tự Tử Gia, người quận Trác, huyện Trác, làm quan Tư không, Dung Thành hầu).

Hòa Hiệp (tự Dương Sĩ, người Nhữ Nam, Tây Bình, làm quan tới Thái thường khanh).

Thường Lâm (tự Bá Hòe, người Hà Nam, huyện Ôn, làm quan tới Quang lộc Đại phu).

Dương Tuấn (tự Quý Tài, người Hà Nội, Hoạch Gia, làm quan Thái thú Nam Dương).

Đỗ Tập (tự Tử Tự, người Dĩnh Xuyên, Định Lăng, làm quan Thái trung Đại phu).

Triệu Nghiễm (tự Bá Nhiên, người Dĩnh Xuyên, Dương Địch, làm quan tới Tư không).

Bùi Tiềm (tự Văn Hành, người Hà Đông, Văn Hi, làm quan Quang lộc Đại phu).

Hàn Kị (tự Công Chí, người Nam Dương, Đổ Dương, làm quan tới Tư đồ).

Thôi Lâm (tự Đức Nho, người Thanh Hà, Đông Vũ Thành, làm quan tới Tư không, An Dương hầu).

Cao Nhu (tự Văn Huệ, người Trần Lưu, huyện Ngữ, làm quan tới Thái úy).

Tôn Lễ (tự Đức Đạt, người quận Trác, Dung Thành, làm quan tới Tư không, Đại Lợi đình hầu).

Vương Quán (tự Vĩ Đài, người quận Đông, Lẫm Khâu, làm quan tới Tư không, Dương hương hầu).

Tân Bì (tự Tá Trị, người Dương Địch, làm quan tới Vệ úy).

Dương Phụ (tự Nghĩa Sơn, người Thiên Thủy, huyện Kí, làm quan tới Thiếu phủ khanh).

Cao Đường Long (tự Thăng Bình, người Thái Sơn, Bình Dương, làm quan tới Tán kỵ Thường thị).

Mãn Sủng (tự Bá Ninh, người Sơn Dương, Xương Ấp, làm quan tới Thái úy).

Điền Dự (tự Quốc Nhượng, người Ngư Dương, Ung Nô, làm quan Thái trung Đại phu).

Khiên Chiểu (tự Tử Kinh, người An Bình, Quan Tân, làm quan Thái thú Nhạn Môn).

Quách Hoài (tự Bá Tế, người Thái Nguyên, Dương Khúc, làm quan tới Xa Kỵ tướng quân, Dương Khúc hầu).

Từ Mạc (tự Cảnh Sơn, người nước Yên, huyện Kế, làm quan tới Tư không).

Hồ Chất (tự Văn Đức, người nước Sở, Thọ Xuân, làm quan Chinh Đông tướng quân).

Vương Sưởng (tự Văn Thư, người Thái Nguyên, Tấn Dương, làm quan tới Chinh Nam tướng quân, nghi đồng tam tư, Kinh Lăng hầu).

Vương Cơ (tự Bá Dư, người Đông Lai, Khúc Thành, làm quan Chinh Nam tướng quân).

Vương Lăng (tự Ngạn Vân, người Thái Nguyên, huyện Kì, làm quan tới Thái úy).

Vu Khâu Kiệm (tự Trọng Cung, người Hà Đông, Văn Hi, làm quan tới Trấn Đông đô đốc).

Gia Cát Đản (tự Công Hưu, người Lang Da, Dương Đô, làm quan tới Tư không).

Đặng Ngải (tự Sĩ Tái, người Nghĩa Dương, Cúc Dương, làm quan tới Thái úy).

Chung Hội (tự Sĩ Quý, người Dĩnh Xuyên, Trường Xã, làm quan tới Tư đồ).

Hoa Đà (tự Nguyên Hóa, người nước Bái, huyện Tiếu, giỏi nghề y).

Đỗ Quỳ (tự Công Lương, người Hà Nam, làm quan tới Quân mưu Tế tửu, tham Thái Nhạc sự).

Chu Kiến Bình (không có tên tự*, người nước Bái, giỏi xem tướng, làm quan tới Ngũ quan tướng*).

Chu Tuyên (tự Khổng Hòa, người Lạc An, giải đoán mộng, làm quan tới Trung lang, thuộc Thái sử*).

Quản Lộ (tự Công Minh, người Bình Nguyên, giỏi xem bói, làm quan tới Thiệu phủ thừa).

HAI MƯƠI LĂM CON TRAI CỦA VŨ ĐẾ

Biện hậu (sinh Phi, Chương Thực Hùng)

Lưu Thị (sinh Ngang, Thước).

Hoàn Thị (sinh Xung, Cứ).

Đỗ Thị (sinh Lâm, Cổn).

Tần Thị (sinh Tuấn).

Lưu Thị (sinh Quân).

Tống Thị (sinh Huy).

Doãn Thị (sinh Củ).

Vương Thị (sinh Cán).

Tôn Thị (sinh Thượng, Bưu, Cần).

Lý Thị (sinh Thừa, Chỉnh, Kinh).

Lưu Thị (sinh Cức).

Triệu Thị (sinh Mậu).

CHÍN CON TRAI CỦA VĂN ĐẾ

Chân hậu (sinh Duệ).

Phan Thị (sinh Nhuy).

Cừu Thị (sinh Lâm).

Tô Thị (sinh Ung).

Tống Thị (sinh Nghiễm).

Lý Thị (sinh Hiệp).

Chu Thị (sinh Giám).

Từ Thị (sinh Lễ).

Trương Thị (sinh Cống).

LIỆT TRUYỆN

Đổng Trác (tự Trọng Dĩnh, người Lũng Tây, Lâm Thao, làm quan tới Đại tướng quân).

Viên Thiệu (tự Bản Sơ, người Nhữ Nam, Nhữ Dương, làm quan tới Đại tướng quân).

Viên Thuật (tự Công Lộ, em của Thiệu, làm quan tới Tả tướng quân).

Lưu Biểu (tự Cảnh Thăng, người Sơn Dương, Cao Bình, làm quan Trấn Nam tướng quân, Kinh Châu mục, Thành Vũ hầu).

Lữ Bố (tự Phụng Tiên, người quận Ngũ Nguyên, Cửu Nguyên, làm quan tới Phấn Uy tướng quân, Ôn hầu).

Trương Mạc (tự Mạnh Trác, người Đông Bình, Thọ Trương, làm quan Thái thú Trần Lưu).

Tang Hồng (tự Tử Nguyên, người Quảng Lăng, Xạ Dương, làm quan Thái thú quận Đông).

Công Tôn Toản (tự Bá Khuê, người Liêu Tây, Lệnh Chi, làm quan tới Tiền tướng quân, Dịch hầu).

Đào Khiêm (tự Cung Tổ, người Đan Dương, làm quan tới An Đông tướng quân, Từ Châu mục, Lật Dương hầu).

Trương Dương (tự Trĩ Thúc, người Vân Trung, làm quan Đại tự mã, Tấn Dương hầu).

Công Tôn Độ (tự Thăng Tế, người Liêu Đông, Tương Bình, làm quan tới Vũ Uy tướng quân, Vĩnh Ninh hương hầu).

Trương Yên (không có tên tự, người Thường Sơn, Chân Định, làm quan tới Bình Bắc tướng quân, An Quốc đình hầu).

Trương Tú (không có tên tự, người Vũ Uy, Tổ Lệ, làm quan tới Phá Khương tướng quân, Tuyên Uy hầu).

Trương Lỗ (tự Công Kì, người nước Bái, huyện Phong, làm quan tới Trấn Nam tướng quân, Lãng Trung hầu).

PHỤ TRUYỆN

Hàn Hạo

Tào Hi

Đinh Mật

Vương Liệt

Chung Dục

Tôn Hiểu

Đỗ Dự

Trần Lâm

Lộ Túy

Ứng Cư

Phan Húc

Vi Đản

Lý Quyết

Vương Bật

Viên Thượng

Thẩm Phối

Sái Mạo

Trần Cung

Sử Hoán

Tào Ngạn

Tất Quỹ

Trương Trăn

Vương Túc

Lưu Tư

Tang Quan

Nguyễn Vũ

Đinh Nghi

Nguyễn Tịch

Vương Tượng

Hạ Hầu Huệ

Quách Dĩ

Từ Thứ

Ngũ Phu

Tân Bình

Hàm Đan Thuần

Trần Khuê

Tào Thuần

Tào Huấn

Lý Thắng

Lâu Khuê

Đổng Ngộ

Lý Phù

Trương Cung

Ứng Xương

Định Dị

Kê Khang

Mậu Tập

Tôn Cai

Lệnh Hồ Ngu

Sạn Tiềm

Bàng Kỷ

Trần Ôn

Đặng Trung

Công Tôn Uyên

Tào Triệu

Hà Yến

Hoàn Phạm

Khổng Dung

Ngôi Hi

Dương Bái

Trương Kính

Lưu Trinh

Dương Tu

Hoàn Uy

Trọng Trường Thống

Đỗ Chí

Đường Tư

Hồ Uy

Thư Thụ

Khoái Lương

Phó Tuyển

Trần Đăng

Tào Sảng

Đặng Dương

Hồ Chiêu

Hứa Du

Chu Sinh Liệt

Đỗ Thứ

Từ Cán

Phồn Khâm

Tuân Vĩ

Ngô Chất

Tô Lâm

Bùi Tú

Đặng Thái

Viên Đàm

Điền Phong

Khoái Việt

Đinh Nguyên

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa TÔNG LIÊU

NGÔ

ĐẾ

Vũ Liệt hoàng đế (họ Tôn húy Kiên, tự Văn Đài, người quận Ngô, Phú Xuân, trước làm Phá Lỗ tướng quân, sau truy ích làm đế).

Trường Sa Hoàn vương (húy Sách, tự Bá Phù, con trưởng của Kiên, trước làm Thảo Nghịch tướng quân, sau truy ích làm đế).

Đại hoàng đế (húy Quyền, tự Trọng Mưu, em trai Sách, ở ngôi ba mươi mốt năm, thọ bảy mươi tuổi).

Cối Kê vương (húy Lượng, tự Tử Minh, con nhỏ của Quyền, ở ngôi sáu năm, thọ mười bảy tuổi).

Cảnh đế (húy Hưu, tự Tử Liệt, con thứ sáu của Quyền, ở ngôi bảy năm, thọ hai mươi tuổi).

Trình hầu (húy Hạo, tự Nguyên Tông, cháu của Quyền, ở ngôi mười bảy năm, thọ bốn mươi hai tuổi).

HẬU

Ngô hậu (người quận Ngô, mẹ của Quyền).

Từ hậu (người quận Ngô, Phú Xuân, vợ của Quyền).

Bộ hậu (người Lâm Hoài, Hoài Âm, vợ của Quyền, mẹ của Lượng).

Vương hậu (người Lang Da, vợ của Quyền, mẹ của Hòa).

Phan hậu (người Cối Kê, Câu Chương, vợ của Quyền).

Toàn Thị (con gái của Toàn Thượng, vợ của Lượng).

Chu hậu (con gái của Chu Cứ, vợ của Hưu).

Đằng hậu (người trong họ của Thái thường Dận, vợ của Hạo).

Hà cơ (người Đan Dương, Câu Dung, vợ của Hòa).

TÔNG THẤT

Tôn Tĩnh (tự Ấu Đài), em trai Kiên, làm quan tới Chiêu Nghĩa trung lang tướng.

Tôn Du (tự Trọng Dị, con trai Tĩnh, làm quan tới Phấn Uy tướng quân).

Tôn Kiểu (tự Thúc Lãng, em trai Du, làm quan tới Chinh Lỗ tướng quân).

Tôn Hoán (tự Quý Minh, em trai Kiểu, làm quan tới Dương Uy tướng quân).

Tôn Dực (tự Thúc Bật, em trai Quyền, làm quan tới Thái thú Đan Dương).

Tôn Khuông (tự Quý Tá, em trai Dực, làm quan tới Định Uy trung lang tướng).

Tôn Bôn (tự Bá Dương, cháu của Kiên, làm quan tới Chinh Lỗ tướng quân).

Tôn Phụ (tự Quốc Nghi, em trai Bôn, làm quan tới Bình Nam tướng quân).

Tôn Đăng (tự Tử Cao, con trưởng của Quyền. Hoàng Long năm đầu [229] lập làm Thái tử. Năm ba mươi tuổi thì chết).

Tôn Lý (tự Tử Trí, em trai Đăng, phong Kiến Xương hầu).

Tôn Hòa (tự Tử Hiếu, em trai Lự. Xích Ô năm thứ năm [242], lập làm Thái tử. Đại* Nguyên năm đầu [251] phong Vi Dương hầu).

Tôn Bá (tự Tử Uy, em trai Hòa, phong Lỗ vương).

Tôn Phấn (tự Tử Dương, em trai Bá, phong Tề vương).

Tôn Hoàn (tự Thúc Vũ, con trai Hòa, làm quan tới Kiến Vũ tướng quan, Đan Đồ hầu).

Tôn Tuấn (tự Tử Viễn, tằng tôn của Tĩnh, làm quan tới Thừa tướng, Đại tướng quân).

Tôn Lâm (tự Tử Thông, em họ xa của Tuấn, làm quan tới Đại tướng quân, Vĩnh Ninh hầu).

Tôn Thiều (tự Công Lễ, Sách ban cho họ, làm quan tới Trấn Bắc tướng quân, U Châu mục).

LIỆT TRUYỆN

Lưu Dao (tự Chính Lễ, người Đông Lai, Thăng Bình, làm quan Chấn Vũ tướng quân).

Thái Sử Từ (tự Tử Nghĩa, người Đông Lai, huyện Hoàng, làm quan Kiến Xương Đô úy).

Sĩ Nhiếp (tự Uy Ngạn, người Thương Ngô, Quảng Tín, làm quan tới vị tướng quân, Long Biên hầu).

Trương Chiêu (tự Tử Bố, người Bành Thành, làm quan tới Phụ Ngô tướng quân).

Cố Ung (tự Nguyễn Thán, người quận Ngô, huyện Ngô, làm quan tới Thượng thư lệnh, Dương Toại hương hầu).

Gia Cát Cẩn (tự Tử Du, người Dương Đô, làm quan tới Tả tướng quân, Uyển Lăng hầu).

Bộ Chất (tự Tử Sơn, người Hoài Âm, làm quan Hữu tướng quân, Lâm Tương hầu).

Trương Hoành (tự Tử Cương, người Quảng Lăng, làm quan tới Trưởng sử).

Nghiêm Tuấn (tự Mạn Tài, người Bành Thành, làm quan tới Thượng thư).

Trình Bỉnh (tự Đức Xu, người Nhữ Nam, Nam Đốn, làm quan Thái tử Thái phó).

Hám Trạch (tự Đức Nhuận, người Cối Kê, Sơn Âm, làm quan Thái tử Thiếu phó).

Tiết Tống (tự Kính Văn, người quận Bái, Trúc Ấp, làm quan Thái tử Thiếu phó).

Chu Du (tự Công Cẩn, người Lư Giang, huyện Thư, làm quan tới Thiên tướng quân, lĩnh Thái thú quận Nam).

Lỗ Túc (tự Tử Kính, người Lâm Hoài, Đông Thành, làm quan tới Hoành Giang tướng quân, Ích Châu mục).

Lữ Mông (tự Tử Minh, người Nhữ Nam, Phú Pha, làm quan tới Thái thú quận Nam, Sàn Lăng hầu).

Trình Phổ (tự Đức Mưu, người Hữu Bắc Bình, Thổ Ngân, làm quan tới Đãng Khấu tướng quân).

Hoàng Cái (tự Công Phúc, người Linh Lăng, Tuyền Lăng, làm quan tới Thiên tướng quân).

Hàn Đương (tự Nghĩa Công, người tiêu Tây, Lệnh Chi, làm quan Chiêu Vũ tướng quân).

Tưởng Khâm (tự Công Dịch, người Cửu Giang, Thọ Xuân, làm quan Đãng Khấu tướng quân).

Chu Thái (tự Ấu Bình, người Cửu Giang, Hạ Sái, làm quan tới Phấn Uy tướng quân, Lăng Dương hầu).

Trần Vũ (tự Tử Liệt, người Lư Giang, Tùng Tư, làm quan tới Thiên tướng quân).

Đổng Tập (tự Nguyên Đại, người Dư Diêu, làm quan tới Thiện tướng quân).

Cam Ninh (tự Hưng Bá, người quận Ba, Lâm Giang, làm quan Chiết Xung tướng quân).

Lăng Thống (tự Công Tục*, người Dư Diêu, làm quan tới Thiên tướng quân).

Từ Thịnh (tự Công Hướng*, người Lang Da, huyện Doanh, làm quan tới An Đông tướng quân).

Phan Chương (tự Văn Khuê, người quận Đông, Phát Can, làm quan Chấn Uy tướng quân).

Đinh Phụng (tự Thừa Uyên, người Lư Giang, An Phong, làm quan tới Hữu tư mã, Tả quân sư).

Chu Trị (tự Quân Lý, người Đan Dương, Cố Chương*, làm quan tới An Quốc tướng quân, Bì Lăng hầu).

Chu Nhiên (tự Nghĩa Phong, con trai của chị Chu Trị, làm quan tới Tả tư mã, Hữu quân sư).

Lữ Phạm (tự Tử Hoành, người Nhữ Nam, Tế Dương, làm quan tới Đại tư mã).

Chu Hoàn (tự Hưu Mục, người Ngô, làm quan tới Tiền tướng quân, Thanh Châu mục).

Ngu Phiên (tự Trọng Dực, người Dư Diêu, làm quan tới Kỵ đô úy).

Lục Tích (tự Công Ki, người quận Ngô, huyện Ngô, làm quan tới Thiên tướng quân).

Trương Ôn (tự Huệ Thứ, người quận Ngô, huyện Ngô, làm quan Thái tử Thái phó).

Lạc Thống (tự Công Tự, người Cối Kê, Ô Thương, làm quan Kiến Uy trung lang tướng).

Ngô Xán (tự Khổng Hưu, người Ô Trình, làm quan tới Thái tử Thái phó).

Chu Cứ (tự Tử Phạm, người quận Ngô, huyện Ngô, làm quan tới Phiếu Kỵ tướng quân).

Lục Tốn (tự Bá Ngôn, người Ngô, làm quan tới Thừa tướng).

Lục Mạo (tự Tử Chương, em trai Tốn, làm quan tới Nghị lang).

Lục Kháng (tự Ấu Tiết, cháu ngoại của Tôn Sách, làm quan tới Thiên tướng quân, Bì Lăng hầu).

Hạ Tề (tự Công Miêu, người Sơn Âm, làm quan Hậu tướng quân).

Toàn Tông (tự Tử Hoàng, người Tiền Đường, làm quan Hữu tự mã, Tả quân sư).

Ngô Đại* (tự Định Công, người Quảng Lăng, Hải Lăng, làm quan tới Đại tư mã).

Chu Phường (tự Tử Ngư, người Dương Tiện, làm quan Thiên tướng quân, Quan Nội hầu).

Chung Ly Mục (tự Tử Can, người Sơn Âm, làm quan tới Tiền tướng quân).

Phan Tuấn (tự Thừa Minh, người Vũ Lăng, Hán Thọ, làm quan tới Thái thường khanh).

Lục Khải (tự Kính Phong, người quận Ngô, huyện Ngô, làm quan Chinh Tây tướng quân).

Thị Nghi (tự Tử Vũ, người Bắc Hải, Doanh Lăng, làm quan Thượng thư Bộc xạ).

Hồ Tống (tự Võ Tắc, người Nhữ Nam, Cố Thủy, làm quan tới Thiên tướng quân).

Ngô Phạm (tự Văn Tắc, người Thượng Ngu, làm quan Kỵ đô úy, Thái sử lệnh).

Lưu Đôn (tự Tử Nhân, người Bình Nguyên, làm quan tới Thái sử lệnh).

Triệu Đạt (không có tên tự, người Hà Nam, làm quan tới Thái sử thừa).

Gia Cát Khác (tự Nguyên Tốn, Con trưởng của Cẩn, làm quan tới Thái tử Thái phó).

Đằng Dận (tự Tử Tự*, người Bắc Hải, huyện Kịch, làm quan tới Vệ tướng quân).

Bộc Dương Hưng (tự Tử Nguyên, người Trần Lưu, làm quan tới Thừa tướng).

Vương Phiền (tự Vĩnh Nguyên, người Lư Giang, làm quan tới Tán kỵ Trung thường thị).

Lâu Huyền (tự Thừa Tiên, người nước Bái, huyện Kì, làm quan tới Đại tư nông).

Hạ Thiệu (tự Hưng Bá, người Sơn Âm, làm quan tới Trung thư lệnh, Thái tử Thái phó).

Vi Diệu (tự Hoằng Tự, người quận Ngô, Vân Dương, làm quan Trung thư Bộc xạ).

Hoa Hạch (tự Vĩnh Tiên, người quận Ngô, Vũ Tiến, làm quan tới Trung thư thừa).

PHỤ TRUYỆN

Lưu Cơ

Từ Hiện

Cố Thiệu

Trương Huyền

Tiết Doanh

Ngu Ki

Lục Duệ

Sĩ Huy

Từ Lân

Cố Đàm

Trương Thượng

Trần Biểu

Ngu Trung

Từ Tường

Sĩ Ý

Trương Thừa

Cố Thừa

Bùi Huyền

Chu Tục

Ngu Tủng

Lưu Tán

Ngô Cảnh

Trương Lâm

Gia Cát Dung

Đường Quốc

Chu Biến

Ngu Nhuế

Từ Chân

Trương Phấn

Bộ Xiển

Tiết Vũ

Lữ Cứ

Lục Hoành

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN I

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN I

01. Tế trời đất, đào viên kết nghĩa.

02. Lưu Huyền Đức chém giặc lập công.

03. Ở An Hỉ, Trương Phi đánh Đốc bưu.

04. Hà Tiến mưu giết Thập thường thị.

05. Đổng Trác bàn lập Trần Lưu Vương.

06. Lữ Bố ám sát Đinh Kiến Dương.

07. Phế vua Hán, Đổng Trác lộng quyền.

08. Tào Mạnh Đức mưu giết Đổng Trác.

09. Tào Mạnh Đức cất quân đánh Đổng Trác.

10. Ải Hổ Lao, ba người đánh Lữ Bố.

1. TẾ TRỜI ĐẤT, ĐÀO VIÊN KẾT NGHĨA

Hoàn đế nhà Hậu Hán băng hà. Linh đế nối ngôi, bấy giờ mới hai mươi tuổi. Triều đình có Đại tướng quân Đậu Vũ, Thái phó Trần Phiền, Tư đồ Hồ Quảng cùng nhau phò tá. Đến mùa thu, tháng bảy, trung quyên là Tào Tiết, Vương Phủ lộng quyền. Đậu Vũ, Trần Phiền lập mưu tiêu diệt chúng đi. Cơ mưu không được cẩn mật, nên ngược lại bị bọn Tào Tiết, Vương Phủ hãm hại. Trung quyền từ đó nắm hết quyền hành.

Năm Kiến Ninh thứ hai [169], tháng tư, ngày mười lăm, đế hội quần thần ở điện Ôn Đức, đang muốn lên ngôi. Ở góc điện có gió lớn nổi to, trông thấy một con rắn xanh từ trên cột nhà rơi xuống, dài ước hơn hai mươi trượng, uốn khúc trên long ỷ. Linh để kinh hoảng ngã nhào. Võ sĩ vội xông đến cứu đế ra. Các quan văn võ xúm xít xô đẩy nhau. Kẻ rơi xuống Đan Trì nhiều không kể xiết. Giây lát lại chẳng thấy rắn đâu. Ít giờ sau, sấm to mưa lớn, băng đá rơi rụng, cho đến nửa đêm mới dứt, phá hủy phòng ốc trong thành Đông Đô đến hơn vài ngàn gian.

Năm Kiến Ninh thứ tư [171], tháng hai, Lạc Dương động đất. Sở quan và tường thành đều đổ sụp. Nước biển dâng tràn. Cư dân các xứ Đăng, Lai, Nghi, Mật đều bị sóng biển cuốn đi hết sạch. Vì thế, đổi niên hiệu là Hi Bình. Từ đó, ở biên giới thường có những kẻ làm phản.

Năm Hi Bình thứ năm [176], đổi niên hiệu là Quang Hòa*. Gà mái hóa thành gà trống. Tháng Sáu, ngày sóc, có luồng khí đen hơn mười trượng bay vào trong điện Ôn Đức. Mùa thu, tháng bảy, có cầu vồng hiện ở Ngọc Đường. Vách núi Ngũ Nguyên thảy đều sạt lở. Điềm không tốt xảy ra liên miên, không chỉ một điềm mà thôi. Bởi thế, Linh đế lo sợ, bèn hạ chiếu triệu bọn Quang Lộc đại phu Dương Tử tới cửa Kim Thương, hỏi về lý do của tai dị và phương thuật để tiêu trừ. Tứ tấu rằng:

– Thần nghe lời sấm trong Xuân Thu nói rằng: “Hiện cầu vồng, thiên hạ oán, trong nước loạn”. Kỳ hạn bốn trăm năm cơ hồ đang quay lại. Nay bọn nàng hầu, vợ lẽ, yêm hoạn, hầu cận cùng nắm giữ việc nước, che mắt trời trăng lại có bọn Hồng Đô môn hạ, tụ họp bọn tiểu nhân, bày vẽ thuế má, lại được ân sủng hiện thời. Chúng tiến cử lẫn nhau, trong vòng một tuần một tháng thì đều được thăng chức vượt bậc. Nhạc Tùng làm Thường bá*, Nhâm Chi làm Nạp ngôn, Khước Kiệm, Lương Hộc đều nhận tước phong, sủng hạnh chẳng kém. Thế nên kẻ sĩ tấn thân đều nép rạp nơi mương máng*, miệng nói lời của Nghiêu Thuấn, thân phải làm theo thói tục, phí hoài trong ngòi rãnh, chẳng được nghe biết tới. Mũ dép đảo lộn, gò vực đổi dời*. May nhờ hoàng thiên ban điềm khiển trách để báo trước. Chu thư nói: “Thiên tử thấy điều quái dị thì phải sửa đức độ. Chư hầu thấy điều quái dị thì phải sửa chính trị. Khanh, đại phu thấy điều quái dị thì phải sửa việc quan. Kẻ sĩ, thường dân thấy điều quái dị thì phải sửa thân mình”*. Xin bệ hạ xa lánh kẻ nịnh hót, gấp với người hiền sĩ, chấm dứt xây dựng, dừng việc yến tiệc, dạo chơi. Hi vọng trời cao thu oai, tai biến dẹp được.

Nghị lang Sái Ung cũng tâu. Đại khái nói rằng:

“Thần cúi nghĩ rằng các điều lạ kia đều là điểm quái lạ lúc mất nước đó. Ông trời đối với Đại Hán ân cần không ngớt. Bởi thế mới nhiều lần làm ra biến cố quái lạ, lấy đó làm khiển trách, muốn khiến cho người làm vua cảm ngộ, biến nguy thành yên. Cầu vồng sa xuống, loài gà biến đổi. Ngày trước, nhũ mẫu Triệu Nhiêu* được quý trọng trong thiên hạ. Vĩnh Lạc môn sứ Hoắc Ngọc lại làm việc gian tà. Xét bọn Triệu, Hoắc này, đều là kẻ gây nạn cho nước. Trương Hạo, Vĩ Chương*, Triệu Huyền, Cái Thăng* cũng trộm được hưởng may mắn đương thời*. Nên nghĩ đến cái họa của bọn tiểu nhân nắm giữ chức vị. Lại thấy Quách Hi, Kiều Huyền, Lưu Sủng đều là người trung thực, lão thành, nên dùng họ làm mưu chủ. Ôi, Tể tướng, đại thần là tay chân của vua. Không nên nghe lời bọn tiểu lại mà đục đẽo đại thần hậu. Vả, việc tuyển cử đều do xin xỏ, mọi người đều không dám nói, thần mong bệ hạ nén lòng mà dẹp bỏ đi. Đại thần hai bên tả hữu, cũng nên theo đó mà sửa đổi. Người tự đè nén, lấy đó mà lui điểm lạ. Ắt là đạo trời lại vẹn tròn, quỷ thần bạn thêm phúc. Ôi, quân thần không thân thiết. Trên có điều cấm tiết lộ lời nói, dưới có cái họa vứt bỏ sinh mạng. Xin giấu tờ biểu của thần đi, để không khiến kẻ bề tôi tận trung chịu oán thù của bọn gian ác. Kính cẩn tấu trình”.

Để xem tờ tâu mà than thở, nhân đó đứng dậy thay áo.

Tào Tiết đứng ở phía sau nhìn trộm, đem việc nói hết với bọn tả hữu. Việc bèn tiết lộ, bọn Ung bị tội. Trung quyên Lữ Cường tiếc tài của họ, tâu xin miễn tội. Về sau, bọn Trương Nhượng, Triệu Trung, Phong Tư, Đoàn Khuê, Tào Tiết, Hầu Lãm, Kiển Thạc, Trình Khoáng, Hạ Uẩn, Quách Thắng, cả bọn mười người nắm giữ việc triều đình. Từ đó, kẻ làm quan trong thiên hạ đều bước ra từ dưới cửa của bọn Thập thường thị. Triều đình đối đãi với mười người ấy như sư phụ, vì thế việc ra vào cung cấm không hề có úy kỵ gì. Phủ đệ của họ dựa theo thể thức cung đình, phủ viện mà xây dựng. Chuyện không kể nữa.

Đây nói vào năm Giáp Tý, Trung Bình năm đầu [184], quận Cự Lộc có một người họ Trương, tên Giác. Một người huynh đệ tên là Trương Lương, một người huynh đệ tên là Trương Bảo. Giác ban đầu là Tú tài thi không đỗ, nhân thế vào trong núi hái thuốc, gặp một ông già, mắt biếc mặt trẻ, tay cầm gậy lê, gọi Giác đi vào trong động, giao cho ba quyển sách, tên là Thái bình yếu thuật chú phù, lấy đạo làm tâm niệm:

– Hãy thay trời dạy dỗ, cứu giúp người đời. Nếu có lòng gian, ắt chịu ác báo.

Giác lạy, hỏi họ tên. Ông già nói:

– Ta là Nam Hoa lão tiên.

Rồi hóa thành một trận gió xanh, không thấy đâu nữa. Giác được sách ấy, đêm ngày rèn tập, có thể hô mưa gọi gió, đặt hiệu là Thái Bình đạo nhân. Vào năm Trung Bình thứ nhất [184], tháng giêng, dịch độc hoành hành. Trương Giác phân phát nước bùa, xưng là Đại hiền lương sư. Kẻ xin bùa chữa bệnh, không đâu không khỏi. Lệnh cho kẻ gặp nạn đến trước chỗ ngồi, tự khai báo lỗi lầm của mình. Giác cùng người đó sám hối, lại ban cho phước lành. Giác có hơn năm trăm đồ đệ, bảo đi khắp bốn phía chữa bệnh. Về sau đồ chúng rất đông. Giác chia thành ba mươi sáu phương, chia đặt các chức Đại phương, Tiểu phương, đó là tên gọi của tướng quân vậy. Đại phương hơn vạn người, Tiểu phương sáu bảy ngàn, đều lập cừ soái, phao tin rằng: “Trời xanh đã chết, trời vàng đang dựng, đến năm Giáp Tý, thiên hạ đại cát”. Sai mọi người lấy đất trắng viết hai chữ Giáp Tý lên cửa nhà. Trên cửa của các quận, huyện, thị, trấn, cung quán, tự viện đều có hai chữ Giáp Tý. Người của tám châu Thanh, Từ, U, Ký, Kinh, Dương, Duyện, Dự, nhà nào cũng đều thờ phụng tên hiệu của Đại hiền lương sư Trương Giác. Giác sai Đại phương Mã Nguyên Nghĩa lén hối lộ vàng lụa cho Thập thường thị Phong Tư, Từ Phụng, để làm nội ứng. Giác cùng em là Lương, Bảo bàn bạc rằng:

– Điều khó có được nhất chính là lòng dân vậy. Nay lòng dân đã theo về, nếu không thừa thế mà lấy thiên hạ, thì là điều đáng tiếc vạn đời đấy.

Lương nói:

– Thật hợp với ý em.

Một mặt chế cờ vàng, hẹn đến ngày mồng năm tháng ba cùng nhau nổi dậy, lại sai đồ đệ là Đường Châu cầm thư đi báo cho Phong Tư. Đường Châu đi tới sở quan báo có biến. Đế gọi Đại tướng quân Hà Tiến điều binh, trước bắt Mã Nguyên Nghĩa chém đi, kế đó bắt bọn Phong Tư gồm một ngàn người giam vào trong ngục.

Trương Giác nghe biết việc đã lộ, lập tức khởi binh. Trương Giác tự xưng Thiên Công tướng quân, em là Bảo xưng Địa Công tướng quân, em là Lương xưng Nhân Công tướng quân, gọi trăm họ đến nói rằng:

Nay vận Hán gần hết. Đại thánh nhân ra đời. Bọn bay nên thuận theo lẽ trời, đi về nẻo chánh, để vui thái bình.

Trăm họ bốn phương buộc khăn vàng, theo Trương Giác làm phản đến bốn năm chục vạn, gặp châu thấy huyện là phóng hỏa cướp của. Quan lại sở tại nghe phong thanh đều chạy trốn. Hà Tiến tấu với đế:

– Xin gấp rút ban chiếu chiêu hàng, sai các xứ chuẩn bị phòng ngự, đánh giặc lập công. Một mặt, sai Trung lang tướng Lư Thực, Hoàng Phủ Tung, Chu Tuấn đều dẫn tinh binh, chia làm ba đường đánh dẹp.

Hãy nói một cánh quân của Trương Giác xâm phạm địa giới U, Yên. Hiệu úy Trâu Tĩnh đến gặp Thái thú U Châu. Thái thú họ Lưu, tên Yên, tự là Quân Lang, là người Cánh Lăng, quận Giang Hạ, dòng dõi Lỗ Cung vương. Lưu Yên hỏi Trâu Tĩnh rằng:

– Khăn Vàng nổi dậy, đánh đến cõi này, nên làm thế nào?

Trâu Tĩnh nói:

Vừa rồi thiên tử nhà Hán có chiếu nói rõ, lệnh cho các xứ đánh giặc. Minh công sao không chiêu quân để giúp việc nước?

Yên cho lời đó là phải, bèn sai các xứ treo bảng chiêu mộ nghĩa binh, xét tài mà bổ dụng.

Bấy giờ bảng văn đến huyện Trác, treo ở thôn Lâu Tang, huyện Trác, dẫn dắt ra một vị anh hùng. Người này bình sinh không vui đọc sách, mà thích chó ngựa, yêu âm nhạc và quần áo đẹp, ít nói năng mà giữ lễ với người, mừng giận không hiện ra nét mặt, thích giao du với hào kiệt trong thiên hạ, lòng ôm chí lớn. Người này sinh ra mình cao chín thước năm tấc, hai tai buông qua vai, hai tay dài quá gối, mắt có thể nhìn thấy tai, mặt như viên ngọc, môi tợ thoa son; là dòng dõi Trung Sơn Tĩnh vương Lưu Thắng*, huyền tôn của Hán Cảnh đế, họ Lưu tên Bị, tự là Huyền Đức. Xưa con của Lưu Thắng là Lưu Trinh, vào năm Nguyên Thú thứ sáu [117 TCN], Hán Vũ đế phong làm Lục Thành đình hầu ở Trác quận*, vì việc luyện vàng mà mất tước hầu. Nhân đó có một chi ở lại Trác quận. Ông của Huyền Đức là Lưu Hùng, cha là Lưu Hoằng. Vì Lưu Hoằng từng được đề cử Hiếu liêm, nên cũng được làm chức lại ở châu quận. Bị sớm mồ côi cha, thờ mẹ rất có hiếu, nhà nghèo, làm nghề bán giày dệt chiếu. Góc đông nam nhà có một cây dâu cao năm thước, trông xa thấy sừng sững* như cái lọng xe. Người đi qua lại đều nói cây ấy khác thường. Thầy tướng là Lý Định nói:

– Nhà này ắt sinh quý nhân.

Huyền Đức lúc bé, cùng bọn trẻ trong làng đùa giỡn dưới gốc cây, nói:

Ta làm thiên tử, ngồi trên chiếc xe có lọng cắm lông chim này!*

Thúc phụ trách rằng:

– Mày chớ nói xằng, hại chết nhà tao đó!

Năm mười lăm tuổi, mẹ sai đi học, cùng với người đồng tông là Lưu Đức Nhiên, người Liêu Tây là Công Tôn Toản kết bạn. Thúc phụ của Huyền Đức là Lưu Nguyên Khởi thấy nhà Huyền Đức nghèo, thường chu cấp cho. Vợ Nguyên Khởi nói:

– Ai cũng tự có nhà, sao lại thường cho nó?

Nguyên Khởi nói:

– Nhà ta có đứa trẻ này, là kẻ phi thường đó!

Năm Trung Bình thứ nhất [184], quận Trác mộ quân. Bấy giờ Huyền Đức hai mươi tám tuổi, đứng ở trước bảng, thở dài một tiếng rồi quay ra. Có một người đi theo sau nghiêm giọng nói rằng:

– Đại trượng phu không vì quốc gia mà ra sức. Thở dài cái gì?

Huyền Đức ngoái nhìn thấy người này thân cao tám thước, đầu báo mắt tròn, cằm én râu hổ, tiếng như sấm lớn, dáng như ngựa chạy. Huyền Đức thấy người này dung mạo khác thường, bèn cùng nhau đi vào trong thôn, hỏi qua tên họ. Người đó nói:

– Tôi họ Trương, tên Phi, tự là Ích Đức*. Nhiều đời sống ở quận Trác, có chút nhà cửa ruộng đất, bán rượu, mổ lợn, vốn thích kết giao với tráng sĩ trong thiên hạ. Mới rồi thấy công xem bảng văn, vì sao lại thở dài?

Huyền Đức nói:

– Tôi vốn là dòng dõi nhà Hán, họ Lưu, tên Bị, tự là Huyền Đức. Nay nghe nói Khăn Vàng nổi dậy làm giặc, cướp phá châu huyện, có lòng muốn quét sạch trung nguyên, khuông phò xã tắc. Chỉ hận sức không làm nổi thôi.

Phi nói:

– Thực đúng ý tôi. Tôi có mấy người trang khách, cùng nhau lo việc lớn, được chăng?

Huyền Đức cả mừng, giữ lại uống rượu. Trong lúc đối ẩm, thấy một đại hán đẩy một cỗ xe nhỏ đến ngoài cửa tiệm, gác chiếc xe xuống đi vào uống rượu, ngồi trên chiếc giường gỗ dâu hét gọi tửu bảo:

– Mau lọc rượu mang ra đây! Ta đang gấp chạy vào thành sung quân, sợ chậm trễ!

Huyền Đức ngó người này, mình cao chín thước ba tấc, râu dài một thước tám tấc, mặt như táo chín, môi tợ thoa son, mắt chim phượng, mày con tằm, tướng mạo đường đường, uy phong lẫm liệt. Huyền Đức bèn mời cùng ngồi, hỏi han tên họ. Người này nói rằng:

– Tôi họ Quan, tên Vũ, tự là Trường Sinh, về sau đổi là Vân Trường, là người quận Hà Đông, huyện Giải Lương. Vì bọn cường hào ở xứ tôi ỷ thế khinh người, Quan Mỗ giết đi, lánh nạn giang hồ đã năm sáu năm. Nay nghe có chiêu mộ nghĩa sĩ phá giặc Khăn Vàng, muốn đi ứng mộ.

Huyền Đức bèn đem chí của mình nói rõ. Ba người cả mừng, cùng tới trang viên của Trương Phi, bàn việc thiên hạ. Quan, Trương tuổi tác nhỏ hơn Huyền Đức, nên muốn bái làm anh. Phi nói:

– Phía sau trang của tôi có một vườn đào. Hoa nở rất nhiều. Ngày mai có thể mổ ngựa trắng tế trời, giết bò đen tế đất, ba anh em chúng ta kết mối giao tình sống chết, được chăng? -

Ba người cả mừng. Ngày hôm sau, bày biện tiền mã vàng giấy trong vườn đào, mổ ngựa trắng, giết bò đen, bày ra trên đất. Ba người đốt hương quỳ bái, cùng nhau thề rằng:

– Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi, tuy rằng khác họ, kết làm huynh đệ, chung lòng hợp sức, cứu khốn phò nguy, trên báo quốc gia, dưới yên dân chúng, không cầu sinh cùng ngày cùng tháng cùng năm, chỉ nguyện chết cùng ngày càng tháng cùng năm. Hoàng thiên hậu thể chứng cho lòng này. Nếu mà bỏ nghĩa quên ơn, trời người cùng diệt!

Thề xong, cùng bái Huyền Đức làm anh, Quan Mỗ kế tiếp, Trương Phi làm em. Tế trời đất xong, cùng tới lạy mẹ Huyền Đức; đem đồ cúng tế tụ họp anh hùng trong hương được ba trăm người có hơn, đến trong vườn đào say sưa một trận.

Ngày hôm sau, thu thập binh khí, chỉ hận không có ngựa để cưỡi. Trong lúc đang lo nghĩ, có người báo rằng:

Có hai người khách dẫn chục người đi cùng, đang dắt một bầy ngựa đi về hướng trang ta!

Huyền Đức nói:

– Đây là trời giúp bọn ta làm nên việc lớn!

Ba người rời trang nghênh đón. Đi đầu là hai người thương buôn, đó là đại thương gia đất Trung Sơn: một người là Trương Thế Bình, một người là Tô Song. Mỗi năm đều tới Bắc Địa bán ngựa, gặp ngay lúc giặc nổi, đang trở về quê. Huyền Đức mời hai người vào trang, bày rượu khoản đãi, kể rõ việc muốn vì dân trừ hại, giúp đỡ triều Hán. Trương Thế Bình, Tô Song cả mừng, xin đem năm trăm con ngựa tốt đưa cho Huyền Đức, lại tặng vàng bạc năm trăm lượng, sắt tốt một ngàn cân, để làm vốn liếng. Huyền Đức mời thợ giỏi rèn ra Song Cổ Kiếm. Quan Mỗ rèn Thanh Long Yển Nguyệt đao nặng tám mươi hai cân, lại có tên là Lãnh Diễm Cứ. Trương Phi rèn Trượng Bát Điểm Cương mâu; đều chế ra áo giáp che khắp người.

Mọi việc xong rồi, bèn gọi hơn năm trăm người, tới gặp Trâu Tĩnh. Trâu Tĩnh dẫn đến gặp Thái thú Lưu Yên. Ba người lạy chào xong rồi, hỏi han tên họ, kể rõ gốc gác. Lưu Yên cả mừng nói:

– Thì ra là con cháu nhà Hán. Nếu có công lao, ắt được trọng dụng.

Nhân thể nhận Huyền Đức làm cháu, sai sửa sang quân mã. Có người báo:

– Đại phương của Khăn Vàng là Trình Viễn Chí dẫn năm vạn người ngựa đến gần quận Trác.

Lưu Yên sai Mã bộ Hiệu úy Trâu Tĩnh dẫn theo Lưu Huyền Đức làm tiên phong, đi trước phá địch. Huyền Đức cả mừng, bèn cùng Quan, Trương phóng ngay lên ngựa, đi lập đại công. Đoán xem làm sao thắng được?

2. LƯU HUYỀN ĐỨC CHÉM GIẶC LẬP CÔNG

Huyền Đức tự dẫn hơn năm trăm người, chạy gấp tới trước chân núi Đại Hưng, cùng quân giặc chạm mặt. Hai bên đều bày bố thế trận. Huyền Đức cưỡi ngựa ra, bên trái có Quan Mỗ, bên phải có Trương Phi, vung roi mắng rằng:

– Nghịch tặc phản quốc, sao không sớm hàng đi?

Trình Viễn Chí cả giận, sai phó tướng Đặng Mậu vung thương xông thẳng tới. Trương Phi trợn đôi mắt tròn, vung cây mâu dài trượng tám. Tay vừa vung lên, đã đâm trúng tim. Đặng Mậu ngã nhào xuống ngựa. Đời sau có người khen Ích Đức rằng:

Muốn dạy kẻ dũng trấn ba nước.

Trước thử thần mâu trượng tám đây.

Trình Viễn Chí thấy Đặng Mậu đã chết, vỗ ngựa múa đao chạy tới đánh Trương Phi. Quan Mỗ phóng ngựa múa đao chạy ùa ra. Trình Viễn Chí trông thấy, tim gan đều vỡ vụn, trở tay không kịp, bị Quan Mỗ vung đao chém dạt làm hai đoạn. Về sau, có người khen Vân Trường rằng:

Muốn có người tài yên bốn cõi.

Hãy thử Thanh Long Yển Nguyệt đao.

Bọn giặc trông thấy Trình Viễn Chí bị chém thì trở giáo, cởi giáp đầu hàng không biết bao nhiêu mà kể. Chém được vài ngàn cái đầu, lập được công to rồi trở về.

Thái thú Lưu Yên đích thân ra đón tiếp, khen thưởng ba quân. Lại có ngựa nhanh chạy tới báo rằng: “Thái thú Thanh Châu là Cung Cảnh có điệp văn báo gấp, nói rằng giặc Khăn Vàng bao vây thành đánh rát, xin cho cứu viện”. Lưu Yên cùng Huyền Đức bàn bạc. Huyền Đức nói:

– Xin đi cứu họ.

Lưu Yên sai Trâu Tĩnh dẫn năm ngàn quân, cùng Huyền Đức đi cứu viện.

Huyền Đức, Quan, Trương lên ngựa, nhằm hướng Thanh Châu mà đi, xa trông thấy bọn giặc đều xõa tóc, lấy khăn vàng buộc quanh trán, vẽ hình bát quái làm dấu hiệu. Quân giặc thấy có quân tới cứu, bèn chia binh đón đánh. Huyền Đức binh ít, không thắng nổi, lui ba mươi dặm hạ trại. Huyền Đức nói với Quan, Trương:

– Giặc đông ta ít, ắt phải dùng kì binh, rồi sau mới thắng được.

Bèn sai Quan Mỗ dẫn một ngàn quân mai phục ở bên trái núi, Trương Phi dẫn một ngàn quân mai phục bên phải núi, khi có tiếng chiêng làm hiệu lệnh thì nhất tề xông ra hưởng ứng.

Ngày hôm sau, Huyền Đức, Trâu Tĩnh dẫn quân khua trống mà tiến. Bọn giặc hò hét, như thủy triều ùa tới. Huyền Đức bèn lui quân. Bọn giặc thừa thể truy đuổi, vượt qua dãy núi. Quân Huyền Đức đồng loạt đánh chiêng. Bên trái có Quan Mỗ, bên phải có Trương Phi, hai đạo quân cùng ùa ra. Quân Huyền Đức quay lại, ba đạo cùng đánh giết. Quân giặc thua to, đuổi đánh tới dưới chân thành Thanh Châu. Thái thú Cung Cảnh cũng đốc suất dân binh ra thành trợ chiến. Thế giặc tan lở, bị diệt cực nhiều. Bọn dư đảng đều thua chạy, bèn giải được vòng vây cho Thanh Châu.

Thái thú khao thưởng quân lính. Trâu Tĩnh muốn trở về. Huyền Đức nói:

– Gần đây nghe tin Trung lang tướng Lư Thực cùng thủ lĩnh giặc là Trương Giác đánh nhau ở Quảng Tông. Bị lúc xưa cùng Công Tôn Toàn thờ Lư Thực, nay muốn đi tới đó, cùng chung sức phá giặc.

Trâu Tĩnh nói:

– Lương thực thì có thể co kéo, nhưng binh mã thì không dám dùng càn.

Bởi thế, Huyền Đức tự dẫn năm trăm người dưới trướng, nhằm hướng Quảng Tông mà đi. Trâu Tĩnh tự đem quân trở về.

Huyền Đức cùng Quan, Trương tới trước trại của Lư Thực, sai người ngựa dừng lại. Người báo tin đi một lát, Thực gọi ba người vào trong trường. Làm lễ xong rồi, Lư Thực hỏi han tình hình của Huyền Đức, Huyền Đức kể rõ. Lư Thực cả mừng, ban thưởng xong xuôi, giữ lại trước trướng để sai phái.

Bấy giờ bọn giặc Trương Giác có mười lăm vạn người, đóng đồn ở Quảng Tông. Lư Thực có hơn năm vạn binh, tuy thắng liền mấy trận nhưng thế giặc chưa suy. Thực gọi Huyền Đức vào, bảo rằng:

– Ta nay vẫy giặc ở đây. Em giặc là Trương Lương, Trương Bảo ở Dĩnh Xuyên, cùng Hoàng Phủ Tung, Chu Tuấn giằng co. Ngươi nên đem quân mã dưới trướng, ta giúp thêm một ngàn quân, hãy đi đến đó thám thính tin tức, hẹn cùng đánh dẹp.

Huyền Đức nhận lấy văn thư, cùng Quan, Trương xuyên đêm đi về Dĩnh Xuyên. Bấy giờ Hoàng Phủ Tung, Chu Tuấn cùng giặc đánh nhau to. Quân giặc bất lợi, bèn lui về Trường Xã, kết cỏ làm doanh trại. Tung bao vây bốn bề. Tung nói với Tuấn:

– Nay quân giặc ở đây kết cỏ làm doanh trại, trừ phi dùng lửa đốt thì mới có thể thắng.

Tuấn nói:

– Sau khi gió lớn nổi lên, mới có thể dùng kế ấy. Lúc này nên sai quân sĩ mỗi người vác một bó cỏ.

Đêm ấy, gió to nổi lên. Tung sai quân sĩ tinh nhuệ, lén bỏ ra trước. Canh hai đêm ấy, trong ngoài nhất tề nổi lửa. Tung, Tuấn đều dẫn quân gõ trống chạy ùa tới trại giặc. Lửa cháy ngút trời. Quân giặc kinh hoàng, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc giáp, đều bỏ chạy tứ tán.

Đánh giết đến trời sáng, Trương Lương, Trương Bảo dẫn đám quân tàn, cướp đường chạy trốn, bỗng thấy một đội người ngựa, đều vẫy cờ đỏ, đương kéo tới chặn đường. Kẻ đi đầu trong đám ấy bước ra là một vị anh hùng mình cao bảy thước, mắt nhỏ râu dài, đởm lược hơn người, cơ mưu xuất chúng, cười Tề Hoàn, Tấn Văn không có tài khuông phò, chế Triệu Cao, Vương Mãng không ủ mưu ngang dọc, dùng binh phảng phất Tôn, Ngô, bụng thuộc nằm lòng Thao, Lược, được bái làm chức Kỵ đô úy, là người quận Tiếu, nước Bái, họ Tào tên Tháo, tự là Mạnh Đức, là cháu hai mươi bốn đời của Thừa tướng nhà Hán là Tào Tham. Tằng tổ của Tháo là Tào Tiết*, tự là Nguyên Vĩ, là người nhân từ khoan hậu. Có người hàng xóm làm lạc một con lợn, là cùng giống với lợn của nhà Tiết, bèn gõ cửa nhận là của mình. Tiết không tranh giành, bảo người ấy lùa về. Hai hôm sau, con lợn đi lạc tự trở về. Chủ nhân cả thẹn, đem trả về cho Tiết, lại vái lạy để nhận tội. Tiết cười rồi nhận lại, làm người khoan hầu như thế đó. Tiết sinh bốn con trai, con thứ tư tên là Đằng, tự là Quý Hưng, dưới triều Hoàn đế làm chức Trung thường thị, sau phong Phí đình hầu. Con nuôi là Tào Tung vốn là con nhà họ Hạ Hầu, chuyển sang cho Tào Đằng làm con. Do đó mà mang họ Tào. Tung là người trung hiếu, thuần nhã, làm chức Tư lệ Hiệu úy. Linh đế bái làm Đại tư nông, chuyển sang làm Đại hồng lư. Tung sinh Tháo, lúc nhỏ tên tự là A Man, có một tên là Cát Lợi. Tháo lúc còn bé thích thả chim ưng và xua chó, mê ca múa, thổi sáo, đánh đàn; khi trẻ tuổi thì cơ cảnh, lại có quyền số*, hay làm du đãng, không có chừng mực. Thúc phụ lấy làm kỳ lạ, mách với Tào Tung. Mỗi lần như thế, Tung đều lấy roi đánh Tháo. Tháo chợt nghĩ ra một kế. Một hôm, trông thấy thúc phụ đi tới, bèn giả vờ ngã lăn ra đất, mặt và miệng méo đi. Thúc phụ hoảng sợ hỏi han. Tháo nói:

– Tự dưng bị trúng phong.

Thúc phụ trở về bảo với Tung. Tháo len lén trở về. Tung kinh ngạc, mới hỏi rằng:

– Mày bị trúng phong, đã khỏi rồi ư?

Tháo nói:

– Tự con không có bệnh tật gì cả. Vốn là thúc phụ không yêu mến con, nên mới nói vu như vậy thôi.

Tung bèn tin lời ấy. Về sau thúc phụ có nói những lỗi lầm sai trái của Tháo, Tung đều không nghe. Do đó, Tào Tháo được mặc sức rong chơi, không lo đến sự nghiệp. Thời bấy giờ không ai cho là người lạ, duy có Kiều Huyền một lần trông thấy Tào Tháo, chỉ tay mà nói rằng:

– Thiên hạ đang loạn, không phải là người có tài trùm đời thì chẳng thể cứu vãn được. Người yên được thiên hạ là ông đó chăng?

Người Nam Dương là Hà Ngung gặp Tháo, nói rằng:

– Nhà Hán sắp mất. Người yên thiên hạ ắt là người này đây. Người Nhữ Nam là Hứa Thiệu có danh tiếng lớn. Tháo tới gặp rồi hỏi rằng:

– Ta là loại người nào đây?

Thiệu không đáp. Lại hỏi, Thiệu nói:

– Thầy là năng thần thời trị, gian hùng thời loạn đấy.

Tháo cười rồi cảm ơn*.

Năm hai mươi tuổi, Tháo được cử Hiếu liêm, làm quan Lang, bổ làm Lạc Dương Bắc bộ úy. Lúc mới đến nhận chức, ở bốn cửa của huyện đều chế hơn chục cây gậy năm màu, có người nào phạm vào lệnh cấm thì cũng không tránh né kẻ hào kiệt, đều dùng gậy để trách phạt. Linh đế đang yêu tiểu hoàng môn Kiển Thạc. Thúc phụ của y cầm dao đi đêm. Tào tuần đêm bắt được, lấy gậy trách phạt. Do đó, trong ngoài không ai dám phạm, uy danh chấn động gầm trời. Sau, được làm Đốn Khâu lệnh. Nhân lúc Khăn Vàng nổi dậy, bái Tháo làm Kỵ đô úy, dẫn năm ngàn quân bộ, kỵ, đi tới Dĩnh Xuyên trợ chiến. Gặp ngay lúc Trương Lương, Trương Bảo thua chạy, Tào Tháo chặn đường đánh giết một trận, chém được hơn vạn cái đầu, đoạt được rất nhiều cờ xí, chiêng trống, ngựa chiến. Lương, Bảo liều chết đánh nhau mới thoát được. Tháo tới gặp Hoàng Phủ Tung, Chu Tuấn. Ban thưởng xong rồi, bèn sai Tháo dẫn quân truy kích. Tháo mừng mà ra đi.

Đây nói Huyền Đức dẫn Quan, Trương tới Dĩnh Xuyên, nghe thấy tiếng hô chém giết, nhìn thấy ánh lửa chiếu sáng trong đêm, vội dẫn quân kéo đến thì quân giặc đã thua chạy. Huyền Đức dâng thư cho Hoàng Phủ Tung, Chu Tuấn, kể rõ việc của Lư Thực. Tung nói:

Trương Lương, Trương Bảo thế cùng lực kiệt, ắt đi tới chỗ Trương Giác ở Quảng Tông. Ngươi nên xuyên đêm trở về giúp đỡ, không nên trì hoãn.

Huyền Đức lạy chào, dẫn quân trở về.

Đang đi trên đường, bỗng gặp một đội quân, ước chừng hơn ba trăm người, đang hộ tống một cỗ xe tù, trông ra thì người ngồi trong đó là Lư Thực. Huyền Đức cả kinh, rời yên xuống ngựa, hỏi rõ nguyên do. Thực nói:

– Ta vây Trương Giác, đã có thể thắng. Vì Giác dùng yêu thuật do đó mới chưa thu được toàn cuộc. Nay bề trên sai tiểu hoàng môn Tả Phong tới tra xét, đòi ta phải hối lộ. Ta cười nói: “Trong quân thiếu tiền, lấy gì cung phụng cho thiên sứ?”. Tả Phong ôm hận, trở về tâu bề trên rằng: “Giặc ở Quảng Tông hết sức dễ phá. Lư Thực đắp lũy cao mà không đánh, làm trễ nãi lòng quân, để đợi ông trời tự diệt bọn đó”. Vì thế, thánh thượng nổi giận, sai Trung lang tướng Đổng Trác thay thế, bắt ta trở về kinh sư hỏi tội đó.

Trương Phi nghe xong cả giận, muốn chém bọn quân lính hộ tống, để cứu Lư Thực. Huyền Đức vội ngăn lại, nói:

– Triều đình tự có công luận. Em há được táo* bạo như thế!

Quan Công cũng ngăn cản. Quân sĩ xúm lại giải Lư Thực đi mất. Quan Công nói:

– Lư Trung lang tướng đã bị tước mất quân quyền, người khác lĩnh binh. Chúng ta không có chỗ đi, chi bằng trở về quận Trác.

Huyền Đức nói:

– Phải.

Bèn dẫn quân nhắm hướng bắc mà đi. Được hai ngày, đột nhiên nghe phía sau núi nổi lên tiếng hò hét, sát khí bốc trời. Huyền Đức dẫn Quan, Trương phóng ngựa lên chỗ cao mà nhìn, thấy quân Hán thua to, ở phía sau đây núi khắp đồng, quân Khăn Vàng tràn đất kéo tới, cờ hiệu ghi chữ lớn Thiên Công tướng quân. Huyền Đức nói:

– Đây chắc là Trương Giác rồi, có thể đánh gấp đi.

Ba người dẫn quân, gióng trống ùa ra. Trương Giác đang lúc đánh bại Đổng Trác, thừa thể truy đuổi, chợt thấy phía sau núi có một đội người ngựa vụt xuất hiện, kẻ đi đầu là Huyền Đức, bên trái có Quan Công, bên phải có Trương Phi xông lên chém giết. Quân Giác đại loạn. Đuổi đánh đến hơn năm mươi dặm, cứu được Đổng Trác về trại.

Ba người đến gặp Đổng Trác. Trác hỏi:

– Hiện làm chức gì?

Huyền Đức đáp rằng:

– Là kẻ chân trắng.

Trác rất khinh thường, không thèm ban thưởng. Huyền Đức đi ra. Trương Phi cả giận nói:

– Bọn ta xông pha huyết chiến, cứu được thằng chân ngựa kia; trở lại xem người khác chẳng ra gì. Ta không giết đi, thì khó nguôi được cơn giận!

Bèn cầm đao vào trong trường muốn giết Đổng Trác. Đoán thử tính mạng Đổng Trác ra sao. Hãy nghe hồi sau phân giải.

3. Ở AN HỈ, TRƯƠNG PHI ĐÁNH ĐỐC BƯU

Đổng Trác tự là Trọng Dĩnh, người Lâm Thao quận Lũng Tây. Trác nhiều lần đánh dẹp Khương Hồ, mấy phen lập công nơi biên giới, được bài làm chức Thái thú Hà Đông, Trấn Lĩnh Trung lang tướng. Từ ấy Trác kiêu ngạo với người, đến nỗi khiến bản tính của Trương Phi trỗi lên, muốn giết Đổng Trác. Quan Công vội ôm lại. Huyền Đức quát rằng:

– Bọn ta là kẻ chân trắng. Kẻ kia là mệnh quan triều đình, nắm giữ rất nhiều người ngựa. Em nay giết đi, muốn làm phản sao?

Phi nói:

– Nếu phải làm bộ hạ nghe lệnh Đổng Trác, em sẽ bỏ đi đấy!

Huyền Đức nói:

– Ba người chúng ta sống chết cùng một chỗ, sao có thể quên được? Chẳng bằng rời bỏ Đổng Trác đi tới chỗ khác.

Phi nói:

– Nếu như vậy mới nguôi mối hận này.

Đêm ấy, ba người dẫn quan tới chỗ Chu Tuấn. Tuấn đối đãi rất hậu, bèn tụ quân một chỗ tiến đánh Trương Bảo. Bấy giờ, Tào Tháo tự mình theo Hoàng Phủ Tung tiến đánh Trương Lương, đại chiến ở Khúc Dương.

Hãy nói chuyện Chu Tuấn tiến đánh Trương Bảo. Trương Bảo dẫn tám chín vạn quân giặc Khăn Vàng, đóng đồn ở sau núi. Tuấn sai Huyền Đức làm tiên phong, cùng Bảo đối địch. Ba người dừng ngựa trước trận. Trương Bảo sai phó tướng Cao Thăng cưỡi ngựa ra, múa đại đao khiêu chiến. Trương Phi vỗ ngựa vung mâu, cùng Thăng giao chiến. Đánh chưa đầy mấy hiệp, Phi đâm Thăng ngã ngựa. Huyền Đức dẫn quân mã xông lên đánh. Trương Bảo ở trên ngựa xõa tóc, giơ kiếm, làm phép cho mưa gió nổi to, khí đen che trời, vô số người ngựa từ trên trời lao xuống. Huyền Đức vội quay lại, quân lính rối loạn, bị Trương Bảo đánh bại, lui về gặp Chu Tuấn. Tuấn nói:

– Đó là yêu thuật. Ngày mai giết lợn và dê lấy máu, sai quân mai phục phía sau núi, khi nào đánh tới chỗ đó, từ trên cao đổ xuống, có thể phá phép của y.

Huyền Đức nghe lệnh xong rồi, chia phái Quan Công, Trương Phi mỗi người dẫn một ngàn quân, mai phục ở sau núi; trên hai đầu núi sai năm trăm quân chứa sẵn máu lợn, dê và chuẩn bị những thứ dơ bẩn.

Hôm sau, Trương Bảo vẫy cờ gióng trống dẫn quân khiêu chiến. Huyền Đức nai nịt, lên ngựa kéo ra đánh. Trong lúc hai bên giao chiến, Trương Bảo khiến cho đất bằng nổi lên mưa gió lớn, cát bay đá chạy, một luồng khí đen từ trong quân bốc lên, lớp lớp người ngựa từ trên trời bay xuống. Huyền Đức quay ngựa bỏ chạy. Trương Bảo dẫn người ngựa đuổi theo, bay qua đầu núi. Một tiếng pháo vang lên, năm trăm quân đồng loạt ném các đồ dơ bẩn. Chợt thấy trên không trung, người giấy ngựa cỏ lã chã rơi xuống đất. Gió sấm im bặt, cát đá thôi bay. Trương Bảo thấy phép mình bị phá, vội dẫn quân lui về sau núi. Bên mé trái có một đám quân của Quan Công xông ra, bên mé phải có một đám quân của Trương Phi xông ra, sau lưng có Huyền Đức, Chu Tuấn cùng nhau đuổi tới. Quân giặc thua to. Trương Bảo ở trong đám loạn quân cướp đường mà chạy. Huyền Đức xa trông thấy cờ hiệu Địa Công tướng quân, bèn phóng ngựa đuổi theo. Trương Bảo khiếp vía bỏ chạy, bị Huyền Đức giương cung, một phát tên bắn trúng cánh tay trái. Trương Bảo ôm tên chạy vào Dương Thành cố thủ không ra. Một trận này giết được hơn ba vạn quân giặc. Kẻ ra hàng không thể đếm hết.

Chu Tuấn đem quân vây chặt Dương Thành, hơn tháng không hạ được, sai người đi thăm dò tin tức của Hoàng Phủ Tung. Người đi trở về, báo rằng:

Hoàng Phủ Tung thu được thắng lợi lớn. Trương Giác thua liên tiếp mấy trận. Triều đình sai Hoàng Phủ Tung đánh dẹp mau. Bấy giờ Trương Giác đã chết. Em là Trương Lương dùng mũ áo của bậc vương giả để chôn. Hoàng Phủ Tung thắng liền bảy trận, chém Trương Lương ở miệt dưới Khúc Dương, đào bới quan tài của Trương Giác, chém đầu treo trên ngọn sào đưa về kinh sư. Kẻ ra hàng tới mười lăm vạn; kẻ bị chém giết không biết bao nhiêu mà kể. Triều đình thăng Hoàng Phủ Tung làm Xa Kỵ tướng quân, lãnh Kí Châu mục. Cũng lúc ấy, những người khác đều được nhận quan tước. Kỵ đô úy Tào Tháo được bổ làm Tế Nam tướng, thảy đều đi nhận chức quan rồi.

Chu Tuấn nghe xong, bèn đốc thúc binh mã công đánh, phá Dương Thành. Tình thể trở nên nguy cấp. Kẻ đi theo giặc là Nghiêm Chính đâm chết Trương Bảo, dâng đầu y để xin hàng. Chu Tuấn bình xong mấy quận, sai người dâng biểu báo công.

Triều đình đang lúc bàn bạc việc thăng thưởng, có người chạy gấp đến báo rằng:

– Dư đảng Khăn Vàng ở Nam Dương là Triệu Hoằng, Hàn Trung, Tôn Trọng tụ được dân chúng hơn mười vạn, theo hướng gió mà thiêu đốt cướp bóc, rêu rao rằng vì Trương Giác mà báo thù.

Các đại thần dâng tấu ngay rằng:

Chu Tuấn hiện đang cho quân đóng đồn, có hơn sáu vạn binh, có thể nhận lệnh đánh dẹp.

Ngày hôm đó, giáng chiếu. Chu Tuấn nhận được chiếu chỉ. Ba quân lớn nhỏ đều lên đường. Bọn người tới gần Uyển Thành. Triệu Hoằng sai Hàn Trung đi trước đón đánh. Hai bên đều bày binh trên cánh đồng. Chu Tuấn sai Huyền Đức, Quan, Trương đánh góc tây nam thành, gõ trống đánh lớn. Hàn Trung dẫn hết quân tinh nhuệ ra góc tây nam. Huyền Đức đánh rát, từ giờ Thìn tới giờ Ngọ, quân giặc không lui. Chu Tuấn tự dẫn hai ngàn thiết kỵ xông thẳng tới đánh lấy góc đông bắc, xả thân giết giặc. Giặc sợ mất thành, bèn bỏ góc tây nam để quay về. Huyền Đức đi theo sau lưng chém giết. Quân giặc thua to chạy vào Uyển Thành.

Chu Tuấn chia binh làm bốn mặt bao vây, đợi cho trong thành hết sạch lương thực. Hàn Trung sai sứ ra khỏi thành đầu hàng. Huyền Đức dẫn vào gặp, nói chuyện Trung tới lạy xin hàng. Tuấn không ưng. Huyền Đức nói:

– Nhớ xưa Cao Tổ được thiên hạ, gốc là ở chỗ có thể mời gọi kẻ đầu hàng, thu nạp kẻ quy thuận. Công sao chẳng học theo? Tuấn cười nói:

– Huyền Đức can gián như thế là sai rồi. Thiên thời còn có chỗ không giống nhau. Ngày xưa vào khoảng thời Tần, Hạng, thiên hạ đại loạn, dân không biết ai là chủ, bởi thế mới mời gọi kẻ đầu hàng, khen thưởng kẻ quy phụ, để khuyến khích thiên hạ tới với mình đó thôi. Nay trong cõi quy về một mối, chỉ riêng Khăn Vàng làm việc phản nghịch. Nếu mà dung tha cho những kẻ đầu hàng thì không biết lấy gì để khen người thiện; lại còn khiến cho bạn giặc khi thuận lợi thì tự ý cướp bóc, khi bất lợi thì chạy tới đầu hàng. Đó là nuôi dưỡng ý chí của giặc, không phải là sách lược đúng đắn đâu.

Huyền Đức khen hay, lại thưa với Tuấn rằng:

– Không dung tha giặc đầu hàng thì cũng phải. Nay bốn mặt bị vây như cái thùng sắt, giặc xin hàng mà không được, ắt sẽ tử chiến. Vạn người một lòng còn không thể địch lại, huống hồ trong thành có mấy vạn người liều chết đây? Chi bằng rút khỏi đông, nam, gom về mé tây, bắc, hết sức công phá. Giặc ắt bỏ thành mà chạy, không có lòng chiến đấu, có thể lập tức bắt được vậy.

Tuấn khen:

– Thật là cao kiến!

Liền rút bỏ hai mặt binh mã ở đông, nam, nhất tề đánh phá mé tây, bắc. Hàn Trung quả nhiên dẫn quân bỏ thành chạy trốn. Tuấn chỉ huy ba quân đánh úp. Chu Tuấn đích thân bắn chết Hàn Trung. Dư đảng đều bỏ chạy tan tác. Triệu Hoằng, Tôn Trọng dẫn bọn giặc tới cùng Chu Tuấn giao chiến. Tuấn thấy Hoằng thế mạnh, bèn dẫn quân tạm lui. Hoằng thừa thể đoạt lại Uyển Thành.

Tuấn dựng trại cách đó ba mươi dặm, đang muốn đánh phá, trông thấy ở phía đông có một đội quân mã kéo tới, vào gặp Chu Tuấn. Người này trán rộng mặt to, mình hổ eo gấu, là người Phú Xuân, quận Ngô, họ Tôn tên Kiên, tự là Văn Đài; là đời sau của Tôn Vũ tử. Năm mười bảy tuổi thì làm huyện lại. Bấy giờ cùng cha dời nhà tới Tiền Đường, gặp ngay bọn hải tặc là Hồ Ngọc hơn chục đứa cướp đồ đạc của lái buôn, đang ngồi trên bờ để chia đồ. Những người đi cùng đều đậu lại, không dám cho thuyền tiến lên. Kiên nói với cha rằng:

– Bọn người này có thể bắt được.

Cha nói:

– Không phải việc mày nên lo!

Kiên gồng mình, cầm đao lên bờ, giả vờ quát to, chỉ đông chỉ tây như đang sai bảo ai đó. Bọn giặc ngỡ là quan binh đã tới, bỏ hết đồ đạc chạy trốn. Kiên đuổi theo, giết một tên giặc. Do đó, quận huyện đều biết tên, tiến cử làm Hiệu úy. Về sau, yêu tặc ở Cối Kê là Hứa Xương làm phản, tự xưng Dương Minh hoàng đế, tụ họp vài vạn dân chúng. Kiên cùng viên Tư mã ở quận chiêu mộ được hơn ngàn dũng sĩ, hội họp với châu quận đánh phá chúng, chém Hứa Xương cùng với con y là Hứa Thiều. Thứ sử Tang Mân dâng biểu kể công lao của Tôn Kiên. Kiên được bổ làm Diêm Độc thừa, lại làm Hu Di thừa, Hạ Bị thừa. Gặp lúc Khăn Vàng nổi lên, Kiên tụ tập thiếu niên trong làng và các khách buôn, cùng với tinh binh ở Hoài Tứ hơn một ngàn năm trăm người đến tiếp ứng. Chu Tuấn cả mừng, liền sai Kiên đánh phá cửa nam, Huyền Đức đánh cửa bắc. Chu Tuấn đánh cửa tây, để cửa đông lại cho giặc chạy.

Hôm ấy, Tôn Kiên dẫn đầu lên thành, chém hơn hai mươi đầu giặc. Bọn giặc bỏ chạy tan tác. Triệu Hoằng phóng ngựa vung thương, chạy thẳng đến chỗ Tôn Kiên. Kiên từ trên thành phóng xuống bắt Hoằng, tay không đoạt cây thương của Hoằng, đâm y rơi ngay xuống ngựa, rồi cưỡi con ngựa của Hoằng xông xáo chém giết giặc. Tôn Trọng dẫn giặc đánh xuyên ra cửa bắc, gặp ngay Huyền Đức, không có lòng ham đánh, chỉ chăm chăm bỏ chạy mà thôi. Huyền Đức giương cung, một mũi tên bắn trúng Tôn Trọng khiến у rơi ngay xuống ngựa. Đại quân của Chu Tuấn theo sau đánh giết, chém mấy vạn đầu giặc. Kẻ ra hàng không đếm xuể. Một dải Nam Dương mười mấy quận đều được bình định. Tuấn thu quân về kinh, được bái làm Xa Kỵ tướng quân, Hà Nam doãn. Tuấn tâu báo công lao của bọn Tôn Kiên, Lưu Bị. Kiên có người quen nên được phong làm Biệt quận Tư mã, chào Huyền Đức mà đi. Riêng Huyền Đức chờ đợi lâu ngày mà chẳng được nhận phong. Ba người uất uất không vui, ra đường dạo chơi, gặp ngay xe của Lang trung Trương Quân đi tới. Huyền Đức chặn lại, kể lể công trạng. Quân cả kinh, vào triều gặp đế, nói:

– Ngày trước Khăn Vàng làm phản, nguồn cơn đều bởi Thập thường thị bán quan chức, hại dân chúng, không phải người thân thì không dùng, không phải kẻ thù thì không diệt, khiến cho thiên hạ loạn to. Nên chém Thập thường thị, treo đầu ở Nam Giao, sai sứ giả bố cáo thiên hạ, kẻ có công thì bạn thưởng hậu hĩnh. Ắt bốn biển tự thanh bình vậy.

Thập thường thị nói:

Trương Quân dối chúa đấy! Nên sai võ sĩ lôi ra khỏi cửa cung.

Trương Quân thất thế. Đế cùng Thập thường thị bàn rằng:

– Đây chắc là do kẻ có công phá Khăn Vàng, mà không được thụ phong, mới sinh ra lời oán hận. Vậy nên tạm dạy các quan chú ý đến những kẻ danh phận kém, hậu đãi người có công, rồi sau sắp xếp lại cũng chẳng muộn.

Vì thế, Huyền Đức được phong làm huyện úy ở An Hi, phủ Trung Sơn, Định Châu, chọn ngày lên đường nhậm chức.

Huyền Đức giải tán các quân, cho trở về quê. Người đi theo hơn hai chục người, cùng với Quan, Trương đi tới nhận chức ở huyện An Hỉ. Lo việc huyện được một tháng, dân không mảy may xâm phạm của nhau. Kẻ trộm ở đây đều biến thành lương dân. Sau khi nhận chức, Bị cùng Quan, Trương ăn thì chung mâm, ngủ ắt chung giường. Lúc Huyền Đức ngồi ở nơi đông người, Quan, Trường đứng hầu cả ngày không mỏi mệt.

Tới huyện chưa được bốn tháng, châu quận nhận được chiếu: “Phàm là người có quan công mà làm trưởng, lại, thì đều sa thải”. Bị cũng ở trong số đó. Đốc bưu tới huyện*. Huyền Đức ra ngoài xa tiếp đón, trông thấy Đốc bưu đến, vội vàng xuống ngựa làm lễ. Đốc bưu ngồi ở trên ngựa, chỉ lấy cây roi chỉ trỏ đáp lời. Quan, Trương khí bốc đầy ngực, dám giận mà không dám nói. Theo tới dịch quán, Đốc bưu lên ngồi chỗ cao ở giữa. Huyền Đức đứng ở dưới thềm. Được chừng hai canh giờ, Đốc bưu hỏi rằng:

– Lưu huyện ủy gốc gác ở đâu?

Huyền Đức nói:

– Bị là dòng dõi Trung Sơn Tĩnh vương, từ lúc đánh dẹp Khăn Vàng ở quận Trác, đánh hơn ba mươi trận lớn nhỏ.

Huyền Đức đem công lao kể qua một lượt. Đốc bưu hét lớn:

– Nói bừa! Mày dám giả xưng hoàng thân, báo khống công trạng. Ngày nay triều đình bạn chiếu thư, chính là muốn tra hỏi bọn người, để sa thải bọn tham quan ô lại.

Huyền Đức dạ dạ luôn miệng mà lui ra, trở về tới huyện, cùng huyện lại bàn bạc. Huyện lại nói:

– Đốc bưu ra oai chẳng qua là muốn đòi hối lộ.

Huyền Đức nói:

– Ta đối với dân chẳng xâm phạm mảy may. Lấy đâu ra của cải đưa cho hắn? -

Hôm sau, Đốc bưu trói huyện lại đem đi trước, đòi viết văn thư, nói rằng huyện ủy hại dân. Huyền Đức tự tới xin gặp phải đứng ngoài cửa chẳng được vào gặp. Huyền Đức lại ba lần xin gặp, rốt cuộc chẳng được vào, phải trở về huyện nha, trong lòng ấm ức.

Đây nói Trương Phi uống được mấy chén, rượu bốc lòng buồn, bèn lên ngựa. Đi ngang dịch quán, trông thấy năm sáu chục người già đang đứng trước cửa khóc rống, Phi hỏi nguyên cớ. Mấy người già đáp rằng:

– Đốc bưu bức ép huyện lại, muốn hại Lưu Huyền Đức. Bọn tôi đều đến kể khổ, không được vào trong, còn gặp người giữ cửa cản trở, đánh đập.

Trương Phi cả giận, trợn đôi mắt tròn, nghiến răng ken két, rời yên xuống ngựa, đi thẳng vào trong dịch quán. Người giữ cửa trông thấy, đều tránh né cho xa. Phi đi thẳng tới hậu đường, thấy Đốc bưu đang ngồi trên sảnh. Huyện lại bị trói nằm trên đất. Phi hét lớn:

– Thằng giặc hại dân, có nhận ra tao chăng?

Đốc bưu vội đứng dậy, hô tả hữu bắt lấy, bị Trương Phi giơ tay túm tóc, lôi thẳng ra khỏi dịch quán, lôi thẳng tới cây liễu buộc ngựa trước cửa huyện, trói lại*. Phi vung cành liễu, nhắm hai bắp đùi Đốc bưu mà vụt, đánh đến hai trăm roi, làm gãy mười mấy cành liễu.

Huyền Đức đang lúc buồn rầu, nghe thấy trước huyện có tiếng tra khảo, vội hỏi. Tả hữu đáp rằng:

– Trương tướng quân trói một người ở trước huyện, đánh dữ dội.

Huyền Đức vội ra xem, trông thấy Phi mắng chửi không ngừng. Người bị trói thì là Đốc bưu. Huyền Đức kinh ngạc, hỏi nguyên cớ. Phi nói:

Cái loại giặc hại dân này, không đánh chết thì không xứng!

Đốc bưu thưa rằng:

– Huyền Đức công cứu mạng!

Huyền Đức là người nhân từ, vội quát bảo Trương Phi dừng tay. Quan Công từ bên cạnh đi tới nói:

Huynh trưởng lập được nhiều công lớn, mà chỉ được chức huyện ủy, lại bị Đốc bưu vô lễ như thế. Em nghĩ trong bụi gai góc không phải là nơi chim phượng hoàng đậu lại. Chẳng bằng giết Đốc bưu, bỏ quan về quê, tự mình mưu đồ kế lớn lâu dài.

Huyền Đức đem ấn thụ treo lên cổ Đốc bưu, trách rằng: - Cứ như thứ giặc hại dân nhà mi thì đáng phải giết đi. Có điều ta không nhẫn tâm. Nay trả lại ấn quan, cùng nhau bỏ đi đây!

Huyền Đức, Quan, Trương đi xuyên đêm trở về quận Trác. Dân trong huyện thả Đốc bưu. Đốc bưu trở về báo với Thái thú Định Châu. Thái thú gửi văn thư, đích thân truyền bảo sai người ở các sảnh, phủ truy bắt. Ba người Huyền Đức, Quan, Trường thấy sự tình gấp gáp, lấy xe chở già trẻ đi tới Đại Châu theo Lưu Khôi. Khôi thấy Huyền Đức là tông thân nhà Hán, nên giấu giếm nuôi dưỡng trong nhà. Không nói tiếp nữa.

Đây nói Thập thường thì sau khi nắm quyền lớn, cùng nhau bàn bạc, nếu như có người nào không theo chúng thì giết đi. Triệu Trung, Trương Nhượng sai người đòi vàng lụa của các tướng sĩ phá Khăn Vàng. Ai không cho thì tâu xin bãi chức. Hoàng Phủ Tung, Chu Tuấn đều không đưa hối lộ. Bọn Triệu Trung tâu với đế:

Hoàng Phủ Tung, Chu Tuấn đều bịa đặt công lao, chứ không có thành tích thật.

Đế chuẩn tấu, bãi chức quan của Hoàng Phủ Tung, Chu Tuấn, phong bọn Triệu Trung làm Xa Kỵ tướng quân, bọn Trương Nhượng mười ba người đều phong làm liệt hầu. Tư không Trương Ôn làm Thái úy, Thôi Liệt làm Tư đồ. Mấy người này đều kết giao với Thập thường thị mới được làm Tam công. Nhân đó, người ở Ngư Dương là Trương Cử, Trương Thuần làm phản. Cử xưng là thiên tử, Thuần xưng Đại tướng quân. Giặc ở Trường Sa là Khu* Tinh và các xứ khác nổi lên như ong. Biểu chương, thiếp báo nguy cấp đưa tới, Thập thường thị đều giấu đi, chỉ tâu rằng thiên hạ vô sự.

Một hôm, đế ngồi ở hậu viên cùng Thập thường thị ăn yến. Gián nghị Đại phu Lưu Đào đi thẳng tới trước mặt đế, khóc rống. Đế hỏi nguyên cớ. Đào nói:

– Thiên hạ nhà Hán nguy trong sớm tối. Bệ hạ lại ở chỗ này tự mình cùng yêm quan ăn uống.

Đế nói:

– Quốc gia đang lúc bình yên đã lâu. Có gì mà nguy cấp?

Đào nói:

– Giặc cướp bốn phương cùng nổi, xâm lược châu quận. Họa này đều do Thập thường thị bán quan hại dân, dối vua lừa trên. Người ngay trong triều đều bỏ đi. Họa ở ngay trước mắt vậy.

Thập thường thị đều cởi mũ, nhỏ nước mắt, quỳ trước mặt đế, nói:

– Đại thần không dung, thì bọn thần chẳng thể sống được rồi. Chỉ mong được xin cái mạng này để trở về ruộng vườn, nộp hết của nhà để giúp cho quân dụng.

Đế nói:

– Nhà của ông cũng có người hầu gần gũi. Sao lại không dung cho người của quả nhân?

Bèn hộ võ sĩ lôi Đào ra chém đi. Lưu Đào kêu to:

– Thần không sợ chết, chỉ thương thiên hạ nhà Hán hơn bốn trăm năm, mà nay bị hủy trong một ngày vậy.

Lôi tới ngoài cửa cung, có một đại thần hét ngăn lại: - Không được ra tay! Đợi ta đi can gián! Người ấy là ai?

4. HÀ TIẾN MƯU GIẾT THẬP THƯỜNG THỊ

Người ngăn cản ngoài cửa cung là Tư đồ Trần Đam. Đam đi thẳng vào trong cung, tới gặp thiên tử, can rằng:

– Lưu gián nghi phạm phải tội gì mà lại ban cho cái chết?

Đế nói:

– Hủy báng đại thần, xúc phạm thân trẫm.

Đam nói:

– Nhân dân trong thiên hạ muốn ăn thịt Thập thường thị. Bệ hạ lại kính như cha mẹ. Há lại có cái lý như thế? Và Thập thường thị không hề có một tấc công lao nào mà đều được phong liệt hầu. Huống hồ bọn Phong Tư liên kết với Khăn Vàng, muốn làm loạn bên trong. Ngày nay nếu bệ hạ không tự tỉnh ngộ, thì xã tắc nhà Hán lập tức sẽ bị nghiêng lở vậy.

Đế nói:

– Phong Tư làm loạn, việc còn chưa rõ. Trong số Thập thường thị, há chẳng có một hai kẻ trung thần ư?

Trần Đam đập đầu xuống thêm mà can ngăn. Đế giận, sai dắt ra cùng giam vào ngục với Lưu Đào. Đêm ấy, đều bày mưu giết đi. Triệu Trung sai người lấy Tôn Kiên làm Thái thú Trường Sa, đánh dẹp Khu Tinh. Chưa đến năm mươi ngày đã báo tin chiến thắng. Giang Hạ bình xong, lại tấu xin phong Tôn Kiên làm Ô Trình hầu; phong Lưu Yên làm Ích Châu mục, đi đánh dẹp giặc cướp Tứ Xuyên; phong Lưu Ngu làm U Châu mục, lĩnh quân ở Ngư Dương đi đánh Trương Cử, Trương Thuần. Lưu Yên tới Xuyên. Bọn cuồng khấu đều đầu hàng. Yên mở kho chẩn tế. Trăm họ cảm ơn đức. Lưu Ngu hưng binh đánh Trương Cử. Lưu Khôi ở Đại Châu đưa thư tiến cử. Huyền Đức đến gặp. Lưu Ngu cả mừng, sai Huyền Đức làm Đô úy, Khâu Nghị làm Tiên phong, tiến thẳng tới ổ giặc. Đánh to mấy ngày, bẻ gãy nhuệ khí của chúng. Trương Thuần vốn dĩ hung bạo, đánh đập sĩ tốt. Vì thế, mấy chục người dưới trướng bàn bạc, đồng lòng ám sát Trương Thuần, mang đầu tới dâng, dẫn bộ chúng ra hàng. Trương Cử thấy tình thế đã thất bại, cũng tự tử. Ngư Dương được bình xong.

Lưu Ngu dâng biểu tấu rằng Lưu Bị có công lớn. Triều đình tha cho tội đánh Đốc bưu, bổ làm Hạ Mật thừa, sau dời đi làm Cao Đường úy. Công Tôn Toản lại dâng biểu kể công trạng trước đây của Huyền Đức, phong làm Biệt bộ Tư mã, giữ chức huyện lệnh Bình Nguyên. Huyền Đức ở Bình Nguyên, có được tiền lương và quân mã, coi ra chỉnh tề hơn ngày trước. Lưu Ngu bình giặc cướp có công, được phong Thái úy.

Năm Trung Bình thứ sáu [189], mùa hạ, tháng tư, Linh đế ốm nặng, triệu Đại tướng quân Hà Tiến vào cung bàn luận việc hậu sự. Em là Hà Miêu đang làm chức Chấp kim ngô. Hà Tiến xuất thân là đồ tể, vì có em gái vào cung làm Quý nhân, năm Quang Hòa thứ ba [18] sinh ra Thái tử Biện nên lập làm hoàng hậu, Tiến làm quốc cữu, được quyền cao chức trọng. Vương mỹ nhân sinh Thái tử Hiệp. Hà hậu dùng rượu độc giết Vương mỹ nhân. Hiệp được Đổng hậu nuôi dưỡng. Thái tử Biện bấy giờ chín tuổi. Linh đế riêng yêu Thái tử Hiệp, muốn lập làm vua. Thập thường thị biết ý thiên tử. Hoàng môn Kiển Thạc bèn ngầm tấu rằng:

– Muốn lập Hiệp thì trước phải giết Hà Tiến để trừ họa về sau. Để nghe theo, gọi Tiến vào phó thác việc hậu sự. Tiến tới cửa cung. Tư mã Phan Ẩn nói Tiến:

– Không thể vào cung. Kiển Thạc muốn mưu sát ông đó.

Tiến cả kinh, vội trở về nhà, gọi các đại thần đến, muốn diệt sạch hoạn quan. Trên chỗ ngồi có một người đứng dậy bước ra nói:

– Cái thế của hoạn quan nổi lên từ thời Xung, Chất*; dây mơ rễ má trong triều đình cực đông. Muốn diệt cho sạch, lỡ như việc không bí mật, ắt có cái họa diệt tộc. Xin suy nghĩ cho rõ ràng, tử tế.

Tiến trông ra thì là Điển quân Hiệu úy Tào Tháo. Tiến nạt đi, nói:

– Mày là tiểu bối, sao biết được việc lớn của triều đình?

Đương lúc trù trừ, Phan Ẩn tới báo: “Đế băng ở điện Gia Đức, được ba mươi bốn tuổi. Lúc này Kiển Thạc cùng Thập thường thị bàn bạc, giấu nhẹm không phát tang, giả chiếu thư gọi Hà Tiến vào cung, muốn diệt trừ hậu họa, sách lập Thái tử Hiệp làm đế”.

Nói chưa xong, sứ mệnh đã tới, gọi Tiến mau vào cung để bàn định việc hậu sự. Tháo nói:

– Kế sách ngày nay, trước nên xác lập ngôi vua, rồi sau mới mưu đồ trừ giặc.

Tiến nói:

– Ai dám cùng ta lập vua, đánh giặc?

Một người đứng dậy bước ra, nói:

– Xin mượn năm ngàn tinh binh, chém cửa vào cung, sách lập vua mới, giết sạch yêm thụ, dẹp yên triều đình, để an thiên hạ. Đó là tâm nguyện của tôi vậy.

Nhìn ra thì là một người mình cao, mặt đẹp, đi đứng oai phong, anh hùng cái thế, võ dũng siêu quần. Người này có thể nhún mình đãi kẻ sĩ. Kẻ sĩ phần nhiều theo về. Bốn đời ở ngôi vị Tam công, dưới cửa có nhiều cố lại. Là người quận Nhữ Nam, huyện Nhữ Dương, cháu của Tư đồ Viên An, Con của Viên Phùng, tên Thiệu, tự là Bản Sơ; hiện đang làm Tư lệ Hiệu úy.

Hà Tiến cả mừng, bèn điểm năm ngàn quân Ngự Lâm. Thiệu nai nịt lĩnh quân vào cung. Hà Tiến dẫn theo bọn Hà Ngung, Tuân Du, Trịnh Thái và hơn ba mươi viên đại thần đi sau cùng vào, đến chỗ quan tài của Linh đế, phò lập thái tử Biện lên ngôi hoàng đế. Trăm quan tung hô xong xuôi, Viên Thiệu vào cung bắt Kiển Thạc. Thạc tự dẫn quân từ trong cung ra chống cự Thiệu. Thiệu cầm kiếm chạy thẳng đến chém Kiển Thạc. Thạc hoảng sợ bỏ chạy. Thiệu đuổi vào trong ngự viên. Ở dưới bóng hoa, lại thấy Trung thường thị Quách Thắng một đao chém bay đầu Kiển Thạc rồi bỏ đi. Cấm quân do Thạc quản lĩnh đều đầu hàng. Thiệu nói với Hà Tiến rằng:

– Trung quan kết bè đảng, nên giết sạch hết đi!

Bọn Trương Nhượng biết việc nguy cấp, vội vào báo với Hà hậu rằng:

– Kẻ cầm đầu mưu hãm hại Đại tướng quân chỉ có một mình Kiển Thạc, chẳng liên quan đến bọn thần. Việc ngày hôm nay, Đại tướng quân tin lời Viên Thiệu, muốn giết sạch bọn thần. Xin nương nương thương cho!

Nói xong, bèn khóc rống. Hà Thái hậu nói:

– Bọn khanh chớ lo. Ta sẽ bảo vệ cho.

Bèn truyền chỉ gọi Hà Tiến vào. Thái hậu ngầm nói với y rằng:

– Em cùng anh xuất thân hàn vi. Nếu không có bọn Trương Nhượng, sao được hưởng cái phú quý này? Nay Kiển Thạc bất nhân, thì đã chịu tội tru diệt rồi. Sao anh lại còn nghe lời người ta, muốn giết sạch hoạn quan, rước lấy sự chê cười oan uổng của vạn đời? Việc này quyết không nên làm.

Hà Tiến nghe Thái hậu nói xong rồi ra, nói với các quan rằng:

– Kiển Thạc lập mưu hại ta, nên diệt hết cả nhà. Những kẻ còn lại không nên tàn hại một cách bừa bãi.

Viên Thiệu nói:

– Hôm nay nếu không nhổ cỏ từ gốc, ngày tháng lâu dài, rốt cuộc ắt phải mất mạng.

Tiến nạt đi, nói:

– Ý ta đã quyết. Bọn người ai còn nhiều lời sẽ chém!

Các quan đều lui ra.

Ngày hôm sau, Thái hậu ban lệnh cho Hà Tiến làm Tham lục Thượng thư sự, những người khác đều phong quan chức. Đổng Thái hậu gọi bọn Trương Nhượng vào cung bàn bạc, nói:

– Em gái của Hà Tiến, lúc đầu là do ta đề cử tới đây. Ngày nay con trai nó lên được ngôi hoàng đế. Thần liêu trong ngoài đều là tâm phúc của nó, uy quyền rất trọng. Ta phải làm sao?

Nhượng tâu rằng:

– Nương nương có thể lên triều, buông rèm nghe chính sự. Phong thái tử Hiệp làm vương, gia thăng Quốc cữu Đổng Trọng làm quan to, nắm giữ quân quyền, trọng dụng bọn thần, cho đều được nắm giữ việc đại sự về quân, quốc. Dần dần có thể mưu đồ Hà Tiến vậy.

Đổng Thái hậu cả mừng. Hôm sau thiết triều, Đổng Thái hậu buông rèm nghe chính sự, phong thái tử Hiệp làm Trần Lưu vương, Đổng Trọng làm Phiếu Kỵ tướng quân, bọn Trương Nhượng cùng tham dự triều chính. Được hơn một tháng, Đổng Thái hậu đoạt quyền bính, xử lý hết mọi việc trong triều đình.

Hà Thái hậu trông thấy Đổng Thái hậu chuyên nắm chính sự, bèn bày tiệc yến ở trong cung, mời Đổng Thái hậu tới dự. Rượu được nửa chừng, Hà Thái hậu đứng dậy nâng chén, tới lạy mà khuyên Đổng Thái hậu rằng:

– Bọn ta đều là đàn bà cả, tham dự triều chính là việc không nên. Xưa Lữ hậu vì nắm trọng quyền, mà tông tộc hơn ba ngàn người đều bị tru diệt. Nay bọn hậu chúng ta chỉ nên ở yên trong cung cấm, việc lớn của triều đình để cho nguyên lão đại thần tự mình lo liệu, bàn bạc. Đó là may mắn của quốc gia vậy. Xin hãy nghe lời tôi.

Đổng hậu cả giận nói:

– Mày dùng rượu giết Vương mỹ nhân, hoang dâm, ghen ghét sắc đẹp của người khác. Nay con mày làm vua, cậy thế của anh là Hà Tiến, mới dám nói càn. Ta sắc cho Phiếu Kỵ chém đầu anh mày, cũng như trở bàn tay thôi.

Hà hậu cũng giận nói:

– Ta dùng lời hay khuyên người. Sao lại buông lời không khiêm tốn đến thế!

Đổng hậu nói:

– Nhà mày là đồ tể, sinh sau, thì biết cái gì?

Hai cung mắng chửi lẫn nhau. Bọn Trương Nhượng đều khuyên giải, xin trở về cung.

Hà hậu luôn đêm triệu Tiến vào cung, kể hết mọi việc. Tiến trở ra, triệu Tam công cùng bàn luận. Đến sáng thiết triều, đình thần tâu:

Hiếu Nhân Đổng Thái hậu giao thông với châu quận, thu chiếm tiền của, không nên để lên triều nghe chính sự, đáng phải dời về an trí ở Hà Gian, hẹn ngày đưa ra khỏi quốc môn.

Một mặt sai người áp giải Đổng hậu, một mặt điểm ba ngàn cấm quân bao vây phủ đệ của Phiếu Kỵ tướng quân Đổng Trọng, đoạt lấy ấn thụ. Đổng Trọng biết việc đã nguy cấp, tự sát ở nhà sau. Gia nhân khóc lóc. Quân sĩ bèn giải tán. Trương Nhượng, Đoàn Khuê thấy Đổng hậu đã bị phế, đều đem vàng ngọc, đồ quý đến kết giao với em của Hà Tiến là Hà Miêu và mẹ họ là Vũ Dương quân, để họ sớm chiều ra vào chỗ của Hà Thái hậu, luôn miệng xin che đậy giùm. Bởi thế, Thập thường thị lại được thân gần.

Tháng Sáu, Hà Tiến ngầm sai người dùng rượu độc giết Đổng hậu ở dịch đình tại Hà Gian, đưa quan tài về kinh chôn tại Văn lăng. Tiến các bệnh không ra. Tư lệ Hiệu úy Viên Thiệu vào gặp Tiến, nói:

– Bọn Trương Nhượng, Đoàn Khuê rêu rao bên ngoài, nói chúa công dùng rượu độc giết Đổng hậu, muốn mưu việc lớn. Bây giờ không giết bọn yêm thụ, ngày sau tất thành họa to. Lúc trước Đậu Vũ muốn giết bọn người được sủng ái trong cung, cơ mưu không cẩn mật, trở lại gặp tai ương. Nay chúa công anh em, bộ khúc, tướng lại đều là người anh tuấn, danh sĩ. Nếu trổ hết sức thì việc như nắm trong lòng bàn tay. Đây là dịp trời cho, không thể bỏ mất vậy.

Tiến nói:

– Để ta bàn bạc.

Tả hữu mật báo với Trương Nhượng. Bọn Nhượng đi bẩm lại với Hà Miêu, lại đưa nhiều hối lộ. Miêu vào trong cung, tâu với Hà hậu rằng:

– Đại tướng quân phò tá vua mới, không làm việc nhân từ để yên thiên hạ, lại chuyên chú vào việc sát phạt, làm nguy xã tắc. Ngày nay trong nước vô sự, lại muốn hại Thập thường thị. Đó là con đường đi tới loạn lạc vậy.

Hậu nhận lời ấy. Ít lâu sau, Hà Tiến vào cung thưa rõ với hậu, muốn diệt trung quyên. Hà hậu nói:

– Trung quan thống lĩnh các sảnh ở trong cung cấm, đó là lệ cũ của nhà Hán. Tiên đế mới vừa rời bỏ thiên hạ, anh lại muốn giết chết cựu thần, không phải là biết tôn trọng tông miếu đâu.

Tiến tuy bề ngoài có danh tiếng lớn, nhưng bên trong lại thiếu quyết đoán, không nói gì, rồi ra. Viên Thiệu đón đường Tiến, rồi hỏi rằng:

– Việc lớn tính sao?

Tiến nói:

– Thái hậu không ưng. Biết làm sao đây?

Thiệu nói:

– Có thể gọi anh hùng bốn phương đem quân tới kinh đô, diệt sạch yêm thụ. Bấy giờ việc đã nguy cấp, không lo Thái hậu chẳng theo.

Tiến nói:

– Kế này rất tuyệt diệu. Như thế không phải là ta làm trái ý Thái hậu.

Bèn sai người đi triệu các lộ về kinh sư. Chủ bạ Trần Lâm bước nhanh lên thềm, luôn miệng nói:

– Không được! Không được!

Tiến nói:

– Sao lại không được?

Lâm nói:

– Người ta nói: “Tự che mắt mình, đi bắt én sẻ”, là nói tự mình lừa dối mình đấy. Vật nhỏ còn không thể dùng cách lừa dối mà được như ý, huống chi là việc lớn của nước nhà, sao có thể dùng sự dối trá mà nên đây? Ngày nay tướng quân nắm uy vua, giữ binh quyền, rồng nương cọp bám, muốn cao hay thấp đều tùy ý mình. Ví mà muốn diệt hoạn quan thì như nướng sợi lông ở trên lò lửa vậy. Chính nên ra oai sấm sét, dùng quyền quyết đoán, thì ắt trời người đều thuận theo. Nếu trở lại phát hịch gọi đại thần tới xâm phạm kinh sư, anh hùng hội họp, mỗi người một bụng, đó gọi là xoay ngược ngọn lao, cho người nắm cán. Công ắt không thành, mà gây loạn lớn nữa.

Hà Tiến cười, nói:

– Đó là cách nhìn của kẻ hèn nhát thôi.

Bên cạnh có một người vỗ tay cười lớn, nói:

– Việc này dễ như trở bàn tay. Cần chi bàn cho nhiều?

Trông ra, thì là Tào Tháo vậy. Tiến nói:

– Có cao kiến gì?

Tào Tháo mở lời, sẽ nói ra việc gì đây?

5. ĐỔNG TRÁC BÀN LẬP TRẦN LƯU VƯƠNG

Tháo nói:

– Cái họa hoạn quan, xưa nay đều có. Nhưng người làm chủ trên đời không xứng, lấy quyền lực sủng ái bọn hầu cận bên mình, ngâm lâu thành bệnh, mới đến nỗi này. Nếu muốn trị tội, thì nên trừ ác ở gốc. Chỉ cần giao cho một tên ngục lại là đủ vậy. Sao phải chăm chăm triệu quân ở ngoài làm chi? Còn muốn diệt sạch bọn họ, việc ắt phải công bố trên đường sá, tôi đoán rằng sẽ thất bại vậy.

Hà Tiến giận nói:

– Mạnh Đức cũng có ý riêng chăng?

Tháo lui ra, nói rằng:

– Kẻ làm loạn thiên hạ chắc là Tiến đây.

Hà Tiến bèn giáng chiếu, ngầm sai sứ đêm ngày đi truyền. Chiếu nói:

“Trẫm nghe nói: phá hoại kỷ cương, rối loạn luân thường, chẳng thể không diệt; hại nước nguy nhà, há nên để mãi? Trộm thấy bọn Thường thị Trương Nhượng, Đoàn Khuê lạm nhận vinh sủng, buông thả cuồng nghịch, không nghĩ đến việc báo đáp ân huệ, lại gây mối họa khinh nhờn trời đất. Lòng vui vẻ, thì một nhà vinh sủng, ý giận dữ, thì chín họ tru di. Lệnh cho chư hầu ở nơi kỳ, điện, giúp thiên tử trong chốn cung vi. Trên dưới nghiến răng, nhớ ơn mà diệt giặc. Trẫm biết các khanh lòng ôm trung nghĩa, đánh dẹp gian tà, mau đem đội quân như gấu hổ, vỗ lên mối họa nơi tường vách. Ngày chiếu thư tới, phải hỏa tốc lên đường, cho xứng với lòng lo nghĩ của trẫm. Xa gần đều biết. Kính thay!”.

Trước tiên ban ra bốn đạo chiếu thư, gọi bốn lộ binh mã. Lộ thứ nhất là Thái thú quận Đông là Kiều Mạo; lộ thứ hai là Thái thú Hà Nội là Vương Khuông lộ thứ ba là Võ Mãnh đô úy, Tinh Châu thứ sử Đinh Nguyên; lộ thứ tư là người mình cao tám thước, eo rộng mười ôm, cơ căng thịt đầy, mặt rộng miệng vuông, tay bắt được chim én bay, chạy nhanh như ngựa phóng, hiện đang làm chức Tiền tướng quân, Ngao hương hầu, lãnh chức Tây Lương thứ sử, là người Lâm Thao quận Lũng Tây, họ Đổng, tên Trác, tự là Trọng Dĩnh; trước vì phá Khăn Vàng không có công, muốn bàn trị tội. Trác hối lộ Thập thường thị, vì thế mà được tha thứ. Sau lại dùng vàng ngọc giao kết, xin xỏ những người quý hiển trong triều, bèn được thăng quan. Bấy giờ, trong tay Trác nắm giữ hai mươi vạn đại quân ở tây châu, thường có lòng bất nhân. Lúc này, Trác được chiếu thư, cả mừng, bèn điểm quân mã, lục tục lên đường. Con rể Trác là Trung lang tướng Ngưu Phụ ở lại giữ Thiểm Tây. Trác dẫn Lý Quyết*, Quách Dĩ*, Trương Tế, Phàn Trù, trước sau đều tinh nhuệ, cầm quân nhắm hướng Lạc Dương mà tiến. Con rể Trác là Trung lang mưu sĩ Lý Nho dâng lời rằng:

– Nay tuy phụng chiếu, nhưng trong đó có nhiều điều ám muội. Sao lại không sai người dâng biểu chương lên trên? Danh chính ngôn thuận, việc lớn có thể xong được vậy.

Trác cả mừng, sai Nho làm từ biểu nói:

“Thần trộm nghĩ: thiên hạ có kẻ bội nghịch không dứt, đều là do bọn Hoàng môn Thường thị Trương Nhượng khinh rẻ đạo trời, thao túng vương mệnh. Cha con anh em ở đầu các châu quận. Một lá thư ra khỏi cửa là liền thu được ngàn vàng. Mấy trăm vạn khoảnh ruộng màu mỡ ở kinh kỳ và các quận đều thuộc về bọn Nhượng. Khiến cho oán khí bốc trời, yêu tặc nổi lên như ong. Thần trước công chiếu đánh dẹp Ư Phù La, tướng sĩ thiếu đói, không chịu qua sông, đều nói rằng muốn tới kinh sư trước diệt bọn yêm thụ để trừ hại cho dân, sau tới chốn đài các cầu xin quân phí. Thần theo đó mà vỗ về, bèn kéo tới Tân An*. Thần nghe nói: muốn ngăn nước sôi sùng sục, chi bằng rút củi khỏi nồi, phá vỡ ung nhọt dù đau, còn hơn ăn vào trong thịt; đến lúc chìm mới hô thuyền cứu, hối hận cũng chẳng kịp rồi. Xưa Triệu Ưởng hưng binh ở Tấn Dương để đuổi kẻ ác bên cạnh quân vương. Thần khua chuông gióng trống vào Lạc Dương, xin trừ bọn Nhượng, thì ắt xã tắc được may mắn lắm! Thiên hạ được may mắn lắm!”.

Hà Tiến được tờ biểu, đưa ra cho các đại thần. Thị ngự sử Trịnh Thái can rằng:

Đổng Trác là hổ sói đấy. Nếu dẫn vào kinh ắt sẽ ăn thịt người.

Tiến nói:

– Lòng ông đa nghi, không đủ cùng mưu việc lớn.

Thượng thư Lư Thực cũng can.

– Thực vốn biết Đổng Trác là người mặt hiền, lòng ác, thường có lòng bất nhân. Nếu rước y vào cấm đình ắt sinh họa loạn, đối với nước thì không ích lợi, đối với dân lại còn thương tổn. Chẳng bằng sớm sai người hạ lệnh cho y quay về, để giải bỏ cái họa thoán đoạt.

Tiến nạt đi, nói:

Các người đều không phải kẻ sĩ có chí. Ăn lộc của vua thật uổng phí!

Trịnh Thái, Lư Thực đều bỏ chức quan mà đi. Thái hỏi rằng:

– Việc này rồi ra sao?

Thực nói: - Kẻ này không thể phò tá. Họa ở trước mắt rồi đó.

Tuân Du cũng xin được nhàn cư. Đại thần triều đình bỏ đi quá nửa.

Tiến sai người ra đón Trác ở Thằng Trì*. Trác án binh bất động. Bọn Trương Nhượng biết việc triệu quân các lộ tới. Thập thường thị bàn bạc rằng:

– Đây chính là mưu của Hà Tiến. Bọn ta nếu không ra tay trước thì đều bị diệt tộc đấy.

Bọn Trương Nhượng sai năm mươi tay đao mai phục trước ở trong cửa Gia Đức, cung Trường Lạc. Bọn Nhượng báo với Hà Thái hậu rằng:

– Nay Đại tướng quân giả chiếu gọi quân mã các lộ cùng tới kinh sư, muốn diệt tông tộc của bọn thần. Xin cậy nhờ nương nương che chở.

Thảy đều đập đầu xuống đất, nói:

– Bọn thần xin về vườn dưỡng già. Nếu được miễn chết là may mắn lắm.

Thái hậu nói:

– Các người nên tới gặp Đại tướng quân xin tạ tội.

Nhượng nói:

– Nếu mà tới tướng phủ, thì xương thịt ắt nát thành tro thôi. Xin nương nương ban chiếu viết tay gọi Đại tướng quân vào cung để giải thích mọi việc. Nếu mà không xong, bọn thần chỉ còn biết chết ở trước mặt nương nương, không còn gì phải ân hận nữa.

Thái hậu bèn giáng chiếu thư viết tay gọi Tiến vào cung bàn việc. Tiến được chiếu thư, chuẩn bị đi. Chủ bại Trần Lâm can rằng: Chiếu này của Thái hậu ắt do Thập thường thị bày mưu. Nhất định không được đi. Nếu đi ắt có họa.

Tiến nói:

– Thái hậu triệu ta thì có họa gì?

Viên Thiệu nói:

– Bày bố đã xong, hình thế đã lộ, tướng quân còn muốn vào cung bàn bạc ư? Sao không sớm quyết định? Việc để lâu ắt sẽ sinh biến đấy.

Tiến nói:

– Mọi việc đều nằm trong bàn tay ta, còn có biến gì?

Tào Tháo nói:

– Trước nên gọi Thập thường thị ra ngoài, sau đó mới nên vào.

Tiến cười, nói:

– Đấy là kiến thức của kẻ tiểu nhân thôi. Ta nắm quyền ở trong thiên hạ. Thập thường thị dám làm gì đây?

Thiệu nói:

Chúa công kiên quyết muốn đi. Bọn thần cũng nên kiên quyết dẫn theo giáp sĩ để hộ tống. Mạnh Đức cũng nên giúp đỡ, để phòng bất trắc.

Ngày ấy, Viên Thiệu, Tào Tháo đều đeo bảo kiếm. Thiệu chọn năm trăm tinh binh, gọi em tới quản lĩnh. Em của Thiệu chung cha mà khác mẹ, tên Thuật, tự là Công Lộ, được đề cử Hiếu liêm rồi làm quan, hiện làm Chiết Xung hiệu úy, Hổ Bôn trung lang tướng. Bữa đó, Viên Thuật nai nịt khắp người, dẫn năm trăm quân bày bố ngoài cửa Thanh Tỏa. Thiệu với Tháo cùng hơn trăm người hộ tống Hà Tiến. Xe đi đến trước cung Trường Lạc. Hoàng môn truyền ý chỉ rằng:

– Thái hậu ở sâu trong cấm cung, muốn cùng tướng quân bàn bạc việc lớn của quốc gia.

Những kẻ đem quân hộ tống không dám theo vào. Bởi thế, Viên Thiệu, Tào Tháo và đám người theo cùng đều đứng ở ngoài cấm cung. Hà Tiến cho rằng bên cạnh không có người, nghênh ngang đi thẳng vào. Đến cửa điện Gia Đức, Trương Nhượng, Đoàn Khuê bước ra đón. Bọn tả hữu vây bọc. Nhượng cao giọng trách mắng Tiến rằng:

– Đổng hậu có tội gì mà lại ngang ngược dùng rượu độc hại chết? Trong lúc quốc tang lại giả bệnh không ra? Mày vốn là nhà đồ tể, sinh sau. Bọn ta tiến cử cho thiên tử, mới được vinh sủng phú quý; đã không nghĩ đến báo đáp, lại còn muốn hãm hại, nói rằng bọn ta hết sức nhơ đục, vậy thì người trong sạch là ai?

Tiến chỉ im im không nói, muốn tìm đường ra. Cửa cung đều đóng cả. Nhượng hô lên rằng:

– Sao còn chưa ra tay?

Một đám tay đao tay búa ứng tiếng bước ra, lôi Hà Tiên ra mé nước ở cửa cung, chém làm hai đoạn. Sử quan đời sau có bốn câu thơ thương Hà Tiến rằng:

Nhà Hán nghiêng nguy vận đã cùng.

Trời cho Hà Tiên chức Tam công.

Bao phen gạt bỏ lời can gián.

Khó thoát đường gươm ở cửa Cung.

Bàn rằng:

“Đậu Vũ, Hà Tiến dựa cái vốn là cậu vua, nắm lấy quyền phụ chính, trong câu cái uy của thái hậu coi chầu, ngoài đón khí thế của quần anh như gió cuốn, rốt cuộc vì thua bọn yêm thụ, thân chết công hỏng. Người đời coi đó mà đau lòng. Há chẳng phải là trí không đủ mà quyền thì dư ư? Truyện nói: “Trời bỏ nhà Thương đã lâu rồi, vua còn muốn phục hưng ư?”. Cũng chính là lý do khiến Tống Tương Công thua trận đất Hoằng đấy”*.

Bài tán rằng:

Vũ sinh điềm rắn,

Tiến vốn mổ dê.

Cậy nhờ em gái

Ở nơi lầu son*.

Trên ngu, dưới yêu*.

Thần người đều oán.

Muốn dẹp tà vạy

Cho hợp lòng người.

Đạo đã mất rồi.

Nguy khốn tới thay.

Bọn Nhượng đã diệt Hà Tiên rồi, mời Thái úy Phàn Lăng vào thay chức của Tiến. Viên Thiệu chờ lâu không thấy Tiến ra, bèn ở ngoài cửa cung kêu to rằng:

– Mời tướng quân lên xe!

Trung hoàng môn ở trên bờ tường ném đầu Hà Tiến xuống, đọc lời dụ rằng:

– Hà Tiến mưu phản, đã bị giết rồi. Những người bị ép buộc phải theo cùng thì thảy đều xá tội.

Viên Thiệu nghiêm giọng kêu to:

– Yêm quan mưu giết đại thần, nếu mà có cái lý ấy thì đại nghĩa bị bỏ mất vậy! Ai muốn diệt đảng ác, thì bước ra trợ chiến!

Tướng bộ khúc của Hà Tiến là Ngô Khuông đốt lửa ở ngoài của Thanh Tỏa. Viên Thuật dẫn binh vào cung đình, hễ thấy yếm quan thì không cần biết lớn nhỏ, thảy đều giết đi. Viên Thiệu, Tào Tháo chém khóa cửa mà vào. Phàn Lăng, Hứa Tương ra khỏi điện hô to:

– Không được vô lễ!

Viên Thiệu chém ngay hai người, còn lại đều bỏ chạy cả. Bốn người Triệu Trung, Trình Khoáng, Hạ Uẩn, Quách Thắng cong đuôi chạy trốn lên lầu Thúy Hoa. Bèn đốt lửa, cả bọn đều nhảy xuống lầu, bị chém nát như bùn ở trước lầu ấy. Trong cung lửa cháy ngất trời. Trương Nhượng, Đoàn Khuê, Tào Tiết, Hầu Lãm dẫn Thái hậu và thái tử cùng Trần Lưu vương cướp đường chạy ra. Quan thuộc ở trong sảnh theo đường sau chạy ra Bắc cung. Thượng thư Lư Thực bỏ quan nhưng chưa đi, thấy trong cung xảy ra biến loạn, bèn mặc giáp cầm mác đứng ở dưới gác. Trông ra xa chỗ cửa sổ trước mặt thấy Đoàn Khuê bức ép Hà hậu đi ngang qua. Thực hô lớn rằng:

– Nghịch tác Đoàn Khuê! Không biết chết đến nơi, còn dám cướp Thái hậu ư?

Đoàn Khuê quay người định chạy. Thái hậu từ trong cửa sổ gọi ra. Thực gấp tới cứu thoát được. Ngô Khuông đánh giết vào trong nội đình, thấy Hà Miêu cũng cầm kiếm bước ra. Ngô Khuông hộ to rằng:

– Là Xa Kỵ tướng quân Miếu đồng mưu giết anh. Xin báo thù này!

Trước mặt có mấy chục người hô to rằng:

– Xin chém tên giặc hại anh!

Miêu định chạy trốn, nhưng bốn mặt đã vây kín, bị băm nát thành tro bụi. Thiệu đóng chặt cửa cung, ban hiệu lệnh cho quân đội: hễ thấy yêm quan thì không cần hỏi lớn nhỏ, thảy đều giết đi. Giết sạch trong cung, lại chia đường tới giết người nhà của Thập thường thị, không kể nam nữ, thảy đều giết hết, máu chảy đầy đất, chết đến hai ba vạn người. Nhiều kẻ không có râu, bị bắt gặp cũng bị chém giết. Tào Tháo một mặt sai người dập lửa trong cung. Trương Nhượng, Đoàn Khuê bức ép Thiếu đế và Trần Lưu vương, xông pha khói lửa, chém giết mà ra cửa Hậu Tể, rời khỏi thành nhằm hướng núi Bắc Mang chạy nạn. Viên Thiệu xin Hà thái hậu quyền nhiếp việc nước, chia quân bốn mặt truy đuổi, tìm cướp lại Thiếu đế.

Trương Nhượng, Đoàn Khuê và hơn hai mươi người đi theo suốt đêm chạy tới núi Bắc Mang. Sắc trời tối đen. Không ai trông thấy người đi cùng. Mạnh ai nấy chạy. Ước chừng canh hai, phía sau có tiếng quát tháo, một đội người ngựa đuổi tới. Kẻ đi đầu là Hà Nam trung bộ chuyên sứ Mẫn Cống, kêu to rằng:

– Trương Nhượng chớ chạy!

Bọn Đoàn Khuê cưỡi ngựa chạy mất. Trương Nhượng thấy việc đã gấp, khấu đầu từ biệt đế, nói:

– Thần cùng đường rồi! Bệ hạ hãy tự lo.

Bèn đâm đầu xuống sông mà chết.

Đế cùng Trần Lưu vương cũng chưa biết thực hư thế nào, không dám lớn tiếng, nấp vào trong đám cỏ tạp bên bờ sông. Bấy giờ là năm Trung Bình thứ sáu [189] tháng tám, ngày hai mươi bốn, trong thành trừ diệt quan hoạn. Hai đế ngủ đêm trên đám cỏ rậm. Quân mã chia ra bốn phía truy đuổi, không biết hai đế ở nơi nào. Hai đế nấp đến canh tự, sương móc đổ xuống. Bụng đói cồn cào, hai đế ôm nhau mà khóc, lại sợ người ta nghe thấy tiếng. Trong đám cỏ hoang, lệ rơi như mưa. Trần Lưu vương nói:

– Chỗ này không nên ở lâu. Hãy đi tìm đường sống.

Đế nói:

– Đường tối khó đi, phải làm sao đây?

Trần Lưu vương và đế lấy áo nối lại với nhau, bò trên bờ sông, khắp đất đều là cây kinh cây gai, không thấy đường sá, bèn ngửa mặt lên trời than rằng:

– Lưu Biện chết mất thôi!

Chợt có đom đóm tụ lại cả trăm ngàn con, rọi sáng đám cỏ ở trước mặt đế. Trần Lưu vương nói:

– Đây là trời giúp anh em ta đó.

Bèn theo ánh lửa đom đóm mà đi, dần dần trông thấy đường. Hai đế dìu dắt nhau, mỗi bước mỗi vấp ngã, chạy khỏi đường núi. Sử quan đời sau có thơ rằng:

Loạn binh như kiến đuổi vương sư

Xã tắc nghiêng nguy lấy ai phò?

Đêm theo ánh đóm tìm đường chạy.

Hán triều thiên tử bước chân rày.

Tào tiên cô lại có thơ nói:

Cỏ mục bờ sông đom đóm bay

Đêm từng chiếu sáng chốn màn the.

Chớ xem vật nhỏ mà khinh dễ.

Dẫn dắt đường vua khỏi chốn mê.

Hai để đi tới canh năm. Chân đau không thể bước tiếp nữa. Bên cạnh chóp núi thấy có một đống cỏ. Hai đế ngồi xuống cỏ. Gần chỗ đống cỏ, ở trước mặt nhìn thấy một trang viện. Trang chủ đêm đó mơ thấy hai vầng mặt trời hồng rơi xuống phía sau trang. Trang chủ kinh hoàng tỉnh giấc, mặc áo ra khỏi cửa, nhìn ra bốn phía, thấy trên đồng cỏ ở phía sau trang có lửa bốc ngất trời. Trang chủ hoang mang, tới xem, thấy hai đế ngồi bên đống cỏ. Trang chủ hỏi rằng:

– Hai đứa bé này là con cái nhà ai?

Đế không dám đáp. Trần Lưu vương nói:

– Anh của ta là hoàng đế Đại Hán, gặp loạn Thập thường thị, ban đêm lánh nạn tới đây, được ánh lửa đom đóm dẫn đường, mới tới được trang này.

Trang chủ cả kinh, lạy lục ở trên đất, nói:

– Thần là em trai của Tư đồ Thôi Liệt thời tiền triều, tên là Thôi Nghị. Vì thấy Thập thường thị bán chức quan, đố kỵ hiền thần, bèn tới đây cày ruộng.

Bèn dìu đế vào trang, quỳ dâng đồ ăn thức uống. Đế cùng Trần Lưu vương trốn trong trang của Thôi Nghị.

Đây nói Mẫn Cống đuổi bắt được Đoàn Khuê, hỏi:

– Thiên tử ở đâu?

Khuê nói:

– Đã vứt bỏ ở giữa đường rồi, không biết giờ ở chốn nào.

Cống bèn giết Đoàn Khuê, treo đầu trên cổ ngựa, đi tìm thiên tử, đến trang của Thôi Nghị kiếm cơm ăn. Nghị trông thấy thủ cấp bèn hỏi. Cống kể rõ đầu đuôi. Thôi Nghị dẫn Cống đến gặp đế. Quân vương khóc rống. Công nói:

– Nước không thể một ngày không có vua. Xin bệ hạ trở về kinh đô.

Trong trang của Thôi Nghị có con ngựa gầy, đem ra cho đế cưỡi. Cống cùng Trần Lưu vương cùng cưỡi một con ngựa. Đi khỏi trang viên chưa tới ba dặm, Tư đồ Vương Doãn, Thái úy Dương Bưu, Tả quân Hiệu úy Thuần Vu Quỳnh, Hữu quân Hiệu úy Triệu Manh, Hậu quân Hiệu úy Bào Tín, Trung quân Hiệu úy Viên Thiệu dẫn theo vài trăm người ngựa đi cùng tới đón rước xa giá. Vua tôi đều khóc. Trước sai người đem đầu của Đoàn Khuê tới kinh sư, đem riêng hai con ngựa tốt đổi cho đế và Trần Lưu vương cưỡi, dẫn đế trở về kinh đô. Trước đó, bọn trẻ con ở Lạc Dương có câu đồng dao rằng:

Hầu chẳng ra hầu

Vương chẳng ra vương

Ngàn xe vạn ngựa chạy tới Bắc Mang.

Xa giá đi chừng vài dặm, chợt thấy tinh kỳ che rợp, cát bụi mịt trời, một toán quân mã đi tới. Trăm quan tái mặt. Đế cả kinh. Viên Thiệu phóng ngựa ra hỏi:

– Ai dám cản trở thánh giá?

Dưới bóng ngọn cờ, Đổng Trác cưỡi ngựa ra, cất tiếng hỏi lại:

– Thiên tử ở đâu?

Đế run sợ chẳng nói nổi. Quần thần không biết làm sao. Trần Lưu vương vỗ ngựa xông ra, nạt đi, nói:

– Người đến là ai đó?

Trác nói:

– Thứ sử châu Tây Lương là Đổng Trác đây.

Trần Lưu vương nói:

– Ngươi tới cướp giá hay bảo giá?

Trác đáp rằng:

– Đặc biệt tới đây bảo giá.

Trần Lưu vương nói:

– Nếu đã tới đây bảo giá, thiên tử ở chỗ này, sao không xuống ngựa?

Trác cả kinh, vội vàng xuống ngựa quỳ lạy bên mé trái đường. Trần Lưu vương dùng lời vỗ về Đổng Trác, từ đầu đến cuối không có điều gì thất thố. Trác thầm cho là lạ. Ngày ấy, hộ tống đế về cung gặp Hà Thái hậu, ai nấy rơi lệ khóc ròng. Ngọc tỉ truyền quốc bị lạc mất.

Đổng Trác đóng quân ở ngoài thành. Mỗi ngày đều mang vài ngàn quân mã mặc giáp sắt vào trong thành hoành hành phố chợ. Trăm họ lo lắng không yên. Hai lộ quân nghe tin Hà Tiến đã chết, đều dẫn quân về chỗ cũ. Đổng Trác đắc chí, ra vào cung đình không úy kỵ gì. Hậu quân Hiệu úy Bào Tín tới gặp Viên Thiệu, nói:

– Đổng Trác ngang ngược triều đình, ắt có lòng khác.

Thiệu nói:

– Triều đình mới an định, chưa thể khinh suất phát động binh đao.

Bào Tín gặp Vương Doãn, cũng nói việc ấy. Doãn không theo. Tín dẫn quân dưới trướng tự bỏ về Thái Sơn.

Đổng Trác chiêu dụ bộ hạ của Hà Miêu. Quân ấy đều thuộc về quyền điều động của Trác. Trác gọi Lý Nho tới, nói:

– Ta muốn phế đế, lập Trần Lưu vương, thì sao? Nho nói:

– Nay triều đình không ai làm chủ. Không nhân lúc này mà làm, trì hoãn ắt sẽ sinh biến đó. Ngày mai, hãy họp trăm quan ở trong vườn Ôn Minh. Nếu có kẻ nào không theo thì chém ngay đi. Cái mưu dựng vua ắt xong trong hôm nay vậy.

Trác mừng, liền sai bày tiệc hội lớn ở trong vườn Ôn Minh, mời trăm quan ngày mai đến uống rượu.

Hôm sau, quân phi kỵ qua lại ở trong thành, đi mời khắp nơi. Công khanh đều sợ Đổng Trác, ai dám không đến? Trác biết được trăm quan đã đến đủ, mới từ từ ruổi ngựa tới cửa vườn, xuống ngựa, đeo kiếm, lên chiếu ngồi. Trăm quan tới chào xong, mới lệnh cho những người đi cùng nâng chén. Rượu được vài vòng, Trác tự nâng chén mời các đại thần uống rượu. Xong rồi, Trác dạy ngưng rượu, dừng nhạc. Trác nói:

– Nay có việc lớn, các quan hãy lắng nghe xem.

Mọi người đều nghiêng tai. Trác nói:

– Thiên tử là chủ của vạn dân, nếu không có uy thì không thể phụng thờ tông miếu xã tắc. Huống hồ tiên quân có một chiếu, nói Lưu Biện tầm thường, không có trí tuệ. Con thứ là Hiệp thông minh, hiếu học, có thể kế thừa tông miếu Đại Hán. Ta muốn phế đế về chỗ cũ, làm Hoằng Nông vương, sách lập Trần Lưu vương làm thiên tử, để sửa sang Hán thất. Các vị đại thần đây thấy thế nào?

Các quan nghe xong, im im chẳng đáp. Ai nấy cúi đầu ngó xuống đất. Trên chỗ ngồi có một người xô ngã bàn bước ra, đứng giữa tiệc yến, kêu to rằng:

– Không thể! Không thể! Mày là cái loại người nào? Sao dám buông ra lời ấy? Dám coi khinh triều Hán không còn người ư? Thiên tử là con đích của Hán Linh đế, lại không có lỗi lầm, tội ác gì. Sao có thể phế đây? Ta biết mày ôm lòng soán nghịch đã lâu rồi. Ta há để yên cho sao?

Mọi người cả kinh. Rốt cuộc người đó là ai?

6. LỮ BỐ ÁM SÁT ĐINH KIẾN DƯƠNG

Đổng Trác nhận ra là Thứ sử Kinh Châu* họ Đinh, tên Nguyên, tự là Kiến Dương; vì Hà Tiến xuống chiếu, bèn dẫn quân tới Lạc Dương. Ngày hôm ấy, Nguyên cậy có binh quyền nên mới dám bước ra kháng cự. Đổng Trác cả giận, nạt đi, nói:

– Đại thần triều đình đều không dám nói. Mày là loại người nào mà dám nhiều lời đây?

Bèn rút kiếm bên hông ra cầm tay, định chém đi. Bấy giờ, Lý Nho thấy sau lưng Đinh Nguyên có một người mình cao một trượng, eo rộng mười ôm, tinh thông cung ngựa, mày mắt thanh tú, vốn là người Ngũ Nguyên, quận Cửu Nguyên, họ Lữ, tên Bố, tự là Phụng Tiên, được bái làm chức Chấp kim ngô, từ nhỏ đã theo Đinh Nguyên, bái làm nghĩa phụ. Hôm ấy, Bố cầm Phương Thiên Họa Kích đứng sau lưng Đinh Nguyên. Lý Nho hiểu ý, gấp bước ra trước nói:

– Hôm nay là chỗ yến tiệc, không nên nói việc chính sự. Ngày mai lên Đô đường bàn bạc chẳng muộn.

Mọi người đều khuyên Đinh Nguyên lên ngựa. Lữ Bố tay cầm họa kích, mắt nhìn Đổng Trác rồi bước ra. Mọi người đều theo tiễn. Đinh Nguyên lên ngựa bỏ đi. Đổng Trác nói với trăm quan rằng:

– Ý của ta có hợp với công đạo không?

Lư Thực đứng ở trên tiệc, nói:

Minh công nghĩ sai rồi vậy. Xưa Thái Giáp nhà Thương không sáng suốt. Y Doãn đuổi ra cung Đồng Xương. Xương Ấp vương lên ngôi, mới lập được hai mươi bảy ngày mà gây hơn ba ngàn điều tội. Hoắc Quang cáo với thái miếu rồi phế đi. Xem hoàng đế ngày nay tuổi tuy còn nhỏ, nhưng thông minh, nhân trí, lại không có chút lầm lỗi nào. Người là thứ sử ở quận ngoài, vốn chưa từng tham dự triều chính, lại không có cái tài lớn của Y Doãn, Hoắc Quang. Sao dám ép chủ, làm việc phế lập? Thánh nhân có nói: có cái chí của Y Doãn thì được, không có cái chí của Y Doãn thì ắt sẽ soán ngôi. Người há chẳng muốn cướp thiên hạ nhà Hán ư?

Đổng Trác cả giận, rút kiếm xông tới định giết Thực. Thị trung Sái Ung, Nghị lang Bành Bá can rằng:

Lư thượng thư là bậc đại nho trong cõi. Mọi người đều ngưỡng vọng. Nay mà giết hại thì thiên hạ chấn động.

Trác bèn thôi, chỉ miễn chức quan của Thực. Thực bèn lánh nạn, ở ẩn tại Thượng Cốc. Tư đồ Vương Doãn bước ra nói:

– Phế lập không phải là việc có thể bàn bạc sau khi uống rượu. Ngày khác sẽ nghe ngài dạy bảo.

Bởi thế các quan đều tan đi. Đổng Trác chống kiếm đứng ở cửa vườn, ý muốn làm hại trăm quan. Chợt thấy một người phóng ngựa cầm kích đi ngang ngoài cửa vườn. Trác hỏi Lý Nho:

– Đấy là ai thế?

Nho nói:

– Đó là Lữ Bố, con nuôi của Đinh Nguyên, hết sức dũng mãnh, không thể địch lại.

Trác bèn lén trở vào vườn để tránh xa. Trăm quan nhờ đó được thoát, trở về nhà.

Ngày hôm sau, có người báo với Đổng Trác: “Đinh Nguyên dẫn quân khiêu chiến ở ngoài thành”. Trác giận, dẫn người ngựa xông ra. Hai bên đối trận. Trác thấy ở trận bên kia, Lữ Bố búi tóc, đội mũ vàng, mặc chiến bào trắng vẽ hoa, khoác áo giáp đường nghê, đeo đai quý sư man, cưỡi một con ngựa xông ra trận, cầm phương thiên họa kích, qua lại nhanh nhẹn, dáng như thần trên trời. Trác trong lòng kinh hãi. Đinh Kiến Dương ở trong trận phóng ngựa chạy thẳng ra, liền chỉ Trác mà mắng rằng:

– Thiên hạ nhà Hán không may, yếm hoạn lộng quyền, mới khiến vạn dân rơi vào than lửa. Mày làm Thứ sử Lương Châu, với nước không có tấc công lao gì, mà muốn nói xằng việc phế lập, khinh thường triều đình, thực là muốn làm phản chăng?

Đổng Trác không có lời gì để đáp trả. Lữ Bố phóng ngựa vung kích đánh giết tới gần. Đổng Trác bỏ chạy. Đinh Kiến Dương dẫn quân mã đuổi theo. Quân Trác thua to, chạy xa ba mươi dặm.

Trác thu quân dựng trại, họp mọi người lại bàn bạc. Trác nói:

– Ta thấy Lữ Bố là kẻ phi thường đấy. Nếu như ta được người này, còn lo gì người trong thiên hạ đây!

Trước trướng có một người bước ra nói:

– Chúa công chớ lo. Mỗ cùng Lữ Bố là đồng hương, vốn biết người này dũng mà không có mưu, thấy lợi quên nghĩa. Chỉ cần dùng ba tấc lưỡi mà thuyết phục, có thể khiến Lữ Bố chắp tay tới xin hàng.

Trác cả mừng, ngó người ấy. Thì ra là Hổ Bôn trung lang tướng Lý Túc. Trác nói:

– Ngươi đi thuyết phục Lữ Bố thì lấy gì để mở đường? Túc nói:

– Mỗ nghe chúa công có một con ngựa quý gọi là Xích Thố, ngày đi ngàn dặm. Nếu được ngựa này, lại thêm lợi lộc từ vàng ngọc để mua lòng y, Lữ Bố ắt phản Đinh Nguyên tới đầu hàng chúa công đấy.

Trác hỏi Lý Nho rằng:

– Lời này có nên chăng?

Lý Nho nói:

– Chúa công muốn lấy thiên hạ, sao lại tiếc một con ngựa?

Trác mừng rỡ, liền đưa ngựa, lại cho một ngàn lạng vàng, minh châu mấy chục hòn, một chiếc đai ngọc. Lý Túc cưỡi con Xích Thố, đem theo hai người cưỡi ngựa. Ba người nhắm hướng trại của Lữ Bố. Bọn quân lính mai phục trên đường vây chặn. Túc nói:

– Hãy báo cho tướng quân biết có cố nhân tới gặp.

Quân sĩ báo tin. Vào trong trường rồi, Túc nói với Bố rằng:

– Hiền đệ lâu nay đi đâu mất?

Bố suy nghĩ một hồi, không đứng dậy, hỏi rằng:

– Túc hạ là ai đấy?

Lý Túc nói:

– Người cũ trong làng, sao lại quên rồi? Mỗ là Lý Túc đây mà!

Bố vái dài nói:

– Hương huynh đã lâu không gặp mặt. Hiện ở nơi nào?

Túc nói:

– Làm quan cho triều Hán, hiện giữ chức Hổ Bôn trung lang tướng. Nghe nói hiền đệ phò giúp nước nhà, không nén nổi vui mừng, có một con ngựa tốt ngày đi ngàn dặm, vượt sông trèo núi như đi trên đất bằng, tên là Xích Thố. Túc không dám cưỡi, đặc biệt dâng cho hiền đệ để giúp thêm uy phong.

Bố nghe xong. Túc bèn dắt ngựa tới. Quả nhiên ngựa này toàn thân như than lửa, khắp người không có một sợi lông tạp nào, từ đầu tới đuôi dài một trường, từ móng tới bờm cao tám thước, cất tiếng hô vang, có cái dáng muốn bay lên trời, chui xuống biển. Lữ Bố xem qua, cả mừng. Sử quan có bốn câu thơ nói riêng về Xích Thố:

Chạy xa ngàn dặm, vạch bụi trần.

Vượt nước trèo non, khói tía bay.

Kéo đứt dây tơ, rung cương ngọc.

Rồng lửa trên trời giáng xuống đây.

Bố cảm ơn Túc, nói:

– Huynh cho con long câu này. Bố lấy gì báo đáp đây?

Túc nói:

– Mỗ vì nghĩa khí mới tới đây. Há mong đền đáp gì?

Bố bày rượu tiếp đãi. Rượu đã ngà ngà, Túc nói:

– Túc cùng hiền đệ lúc nhỏ gặp nhau. Lệnh tôn từng nhiều lần tới đây. Nhưng cũng chẳng nói về con ngựa này với ông ấy đâu.

Bố nói:

– Huynh say rồi!

Túc nói:

– Sao biết là say?

Bố nói:

– Cha tôi mất đã nhiều năm. Sao có thể cùng huynh gặp mặt mấy lần?

Túc cười lớn, nói:

– Không phải! Người mỗ nói đây là Thứ sử Đinh Nguyên đó.

Bố kinh hoảng, nói:

– Ở chỗ Đinh Kiến Dương cũng là không có lối ra thôi.

Túc nói:

– Hiền đệ có tài chống trời lấp biển, trong bốn bể ai mà không sợ hãi. Công danh phú quý như thò tay vào túi lấy đồ. Sao lại nói là không có cách mà lại chịu ở dưới người ta?

Bố nói:

– Bố muốn hiển lộ tài năng, chỉ hận không gặp chủ.

Túc cười, nói:

Chim khôn chọn cây mà đậu, người hiền tìm chủ mà thờ. Tuổi xuân không trở lại, hối hận thì muộn rồi.

Bố nói:

– Huynh ở triều đình thấy ai là anh hùng trên đời?

Túc nói:

– Mỗ xem hết các quan đại thần, chẳng ai bằng Đổng Trác. Đổng Trác là người lễ độ với người hiền, kính trọng kẻ sĩ, rộng rãi với người, ân đức dày khắp, thưởng phạt rõ ràng, rốt cuộc sẽ làm nên việc lớn.

Bố nói:

– Mỗ muốn theo, chỉ hận không có cách.

Túc đem vàng ngọc và đai ngọc bày trước mặt Bố. Bố kinh ngạc nói:

– Sao lại làm thế?

Túc sai quát tả hữu lui xuống, kể với Bố rằng:

– Đổng Thứ sử vốn hâm mộ cái đức của hiền đệ đã lâu, đặc biệt sai mỗ đưa lễ vật sang dâng. Ngựa Xích Thố cũng là do Đổng công tặng đấy.

Bố nói:

– Đổng Thứ sử đã yêu quý như thế. Mỗ lấy lễ gì báo đáp đây?

Túc nói:

– Bất tài như mỗ đây, còn được làm Hổ Bôn trung lang tướng. Công nếu sang chỗ ta, thì tôn quý không thể nói hết.

Bố nói:

– Chỉ hận không có công lao gì đủ để báo đáp.

Túc nói:

– Công lao chỉ cần trở tay là có. Đệ có dám làm không?

Bố trầm ngâm hồi lâu, rồi nói:

– Huynh trưởng chờ cho một lát. Tôi tới trong quân giết chết Đinh Nguyên, dẫn quan tới chỗ Đổng Thứ sử. Được chăng?

Túc nói:

– Chỉ sợ hiền đệ không thể làm nổi.

Bố cầm đao đứng dậy, đi thẳng tới trong quân. Đinh Nguyên cầm đèn đọc sách, trông thấy Bố cầm đao bước tới. Đinh Nguyên nói:

– Con ta tới đây có việc gì?

Bố nói:

– Tao làm đại trượng phu trong thiên hạ. Há chịu làm con mày sao?

Đinh Nguyên nói:

– Phụng Tiên sao lại thay lòng đổi dạ?

Bố xông tới, một đao chém rơi đầu Đinh Nguyên, hô lớn gọi tả hữu:

– Đinh Nguyên bất nhân, ta đã giết rồi. Ai theo ta thì tới đây, không theo thì tự đi đi!

Quân sĩ tản đi hơn một nửa. Bố cầm thủ cấp tới gặp Lý Túc. Túc lại nói:

– Mỗ nên đi trước để báo cho chúa công tới đón tướng quân.

Bố một mặt thu quân. Túc báo cho Đổng Trác. Trác bày rượu đi nghênh đón Lữ Bố. Bố hiến đầu Đinh Nguyên. Trác xuống ngựa, nắm tay dắt vào trong trường. Trác lạy trước, nói:

– Trác nay được tướng quân như hạn lâu gặp mưa rào vậy.

Bố nâng Trác dậy, rồi lạy, nói:

– Bố nay bỏ chỗ tối về chỗ sáng. Xin thờ ngài như cha.

Trác cả mừng, trọng thưởng cho Lý Túc. Ngày ấy, đem giáp vàng bào gấm ban cho Bố, uống rượu thỏa thế rồi giải tán. Đổng Trác được thêm Lữ Bố, lại được thêm binh mã. Thế lực vượt trội, bèn tự nhận chức Tiền tướng quân, phong em là Đổng Mân làm Tả tướng quân, Hộ hầu*; phong Lữ Bố làm Kỵ đô úy, Trung lang tướng, Đô định hầu.

Ban đầu, Lý Nho tiến cử Sái Ung, nói:

– Bá Giai là người phi thường đấy. Nếu chúa công dùng người này, việc lớn có thể làm xong.

Trác sai người gọi tới. Ung giả bệnh không đi. Trác giận nói:

– Ta có thể diệt chín họ của người ta. Kẻ phạm tội chưa ai từng được miễn.

Có người báo với Ung. Ung vội lên đường. Trác bái Ung làm Tế tửu, hết sức kính trọng, ban ơn không ít; trong vòng ba ngày đã làm quan khắp ba đài*, rồi dời làm Thị trung.

Lý Nho khuyên Trác sớm quyết định kế phế lập. Hôm sau, Trác bày yến hội ở trong sảnh, họp các công khanh, sai Lữ Bố dẫn hơn ngàn giáp sĩ làm thị vệ hai bên tả, hữu. Ngày ấy, Thái phó Viên Ngôi cùng trăm quan đều tới. Rượu được mấy vòng, Trác chống kiếm nói:

– Lớn nhất là trời đất, kế đến là vua tôi, dựa vào đó mà trị thiên hạ. Kim thượng hoàng đế hôn ám, nhu nhược, không thể phụng thờ tông miếu mà làm thiên tử. Ta dựa vào việc cũ của Y Doãn, Hoắc Quang, phế đế làm Hoằng Nồng vương, lập Trần Lưu vương làm vua. Đại thần các ngươi ý tứ thế nào?

Quần thần sợ hãi, chẳng ai dám đáp. Trên chỗ ngồi có một người đáp lời, bước ra nói:

– Thái Giáp không sáng suốt, Y Doãn mới đuổi đi. Xương Ấp có tội ác, Hoắc Quang mới phế bỏ. Kim thượng tuổi đang sung sức, có làm gì không thiện? Mày muốn phế con đích lập con thứ, định mưu phản chăng?

Mọi người nhìn ra, thì là Trung quân Hiệu úy Viên Thiệu. Trác cả giận, nạt đi, nói:

– Thằng nhóc kia! Việc trong thiên hạ đều trong tay ta. Nay ta làm đây, ai dám không theo? Mày thấy kiếm của tao không sắc bén ư?

Viên Thiệu cũng rút kiếm ra, nói:

– Kiếm mày tuy sắc, há kiếm tao không bén ư?

Hai người đối địch trên yến tiệc, tính mạng sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

7. PHẾ VUA HÁN, ĐỔNG TRÁC LỘNG QUYỀN

Trác muốn giết Viên Thiệu. Cái Ung ngăn lại, nói:

– Việc chưa quyết định. Không nên giết bừa.

Thiệu tay cầm bảo kiếm, vái chào trăm quan mà bước ra, treo cờ tiết ở cửa đông, lên ngựa chạy về Kí Châu. Trác nói với Thái phó Viên Ngôi:

– Cháu ông rất là vô lễ. Ta nể mặt ông mới không giết đi. Còn việc phế lập, ý ông thế nào?

Ngôi nói:

– Thái úy nghĩ đúng lắm.

Trác nói:

– Kẻ nào còn dám lớn tiếng bàn bạc cản trở, thì theo quân pháp mà xử lý.

Đại thần chấn động, đều vâng dạ nghe lệnh. Yến hội tan. Trác gọi Thị trung Chu Bí*, Hiệu úy Ngũ Quỳnh, Nghị lang Hà Ngung tới hỏi rằng:

– Viên Thiệu bỏ đi, phải làm sao?

Chu Bí nói:

– Phế lập là việc lớn, không ai theo kịp. Viên Thiệu không hiểu đại thể, sợ hãi nên mới chạy ra ngoài, không có chí khác đâu. Nay đuổi bắt gấp gáp, thể tất sinh ra biến cố. Họ Viên trồng ơn đức bốn đời, môn sinh, cố lại đầy khắp thiên hạ. Nếu y thu hút hào kiệt, tụ tập bọn anh hùng, nhân đó nổi dậy, thì Sơn Đông không còn là của công nữa. Chẳng bằng tha tội đi, bái làm một chức quận thú. Thiệu ắt mừng vì được tha tội, chắc là không gây họa nữa.

Sái Ung nói:

– Ta không cho chúa công giết Viên Thiệu, cũng là vì thế vậy. Viên Thiệu thích mưu mô mà không quyết đoán, không đáng lo lắng. Nên ban cho một chức quận thủ để mua lòng người.

Trác cả mừng, ngay hôm đó sai người đi bái Thiệu làm Thái thú Bột Hải. Sử quan bàn rằng:

“Viên Thiệu chí lớn mà trí mọn, thích mưu kế nhưng không quyết đoán, mặt nghiêm mà bé gan, không thể ở giữa triều đường mà giết Trác, mà lại vái dài bỏ đi, được một chức quận thú thì vui mừng, sai lầm càng quá vậy”.

Đổng Trác nắm quyền lớn. Quần thần trông thấy đều run sợ. Ngày mồng một tháng chín, Trác mời đế lên điện Gia Đức, họp hết văn võ. Ai không đến thì chém. Ngày ấy, quần thần đều xếp hàng theo ban thứ. Trác cầm kiếm trên tay nói:

– Thiếu đế hôn ám, nhu nhược, không có một chút uy nghi nào, không thể đứng đầu thiên hạ. Nay Có sách văn do trời ban, có thể tuyên đọc.

Lý Nho tuyên đọc. Sách văn nói:

“Hiếu Linh hoàng đế không có vận trường thọ như Cao Tông, sớm bỏ quần thần. Hoàng đế nối gót, trong cõi mong ngóng, thế mà hoàng đế tư chất kém cỏi, không biết cung kính, chịu tang lười nhác, có đau buồn đâu, hung ác rõ rệt, dâm nhơ nức tiếng, tổn hại thần khí, dơ bẩn tông miếu. Hoàng thái hậu không xứng làm mẫu nghi, nắm chính sự buông tuồng hỗn loạn. Vĩnh Lạc thái hậu chết bất ngờ. Mọi người nghi ngờ bàn tán. Xét đạo tam cương, phép tắc trời đất, nếu mà phân xử thì tội to lắm cậy. Trần Lưu Dương là Hiệp đức thánh to lớn, quy củ đường hoàng, đối đãi trên dưới, có dáng dấp vua Nghiêu; trong lúc cư tang, buồn rầu đau xót, không nói lời xấu, tuổi nhỏ sáng suốt, lòng như Thành Chu, lời khen tiếng ngợi, thiên hạ đều nghe, đáng nối nghiệp lớn, dẫn dắt bạn đời, kế thừa tông miếu. Phế hoàng đế làm Hoằng Nông Dương. Hoàng thái hậu trả việc chính sự. Ứng mệnh trời, hợp lòng người, để vỗ về sự trông ngóng của sinh linh”.

Lý Nho đọc sách văn xong. Trác nạt tả hữu dìu đế xuống dưới điện, cởi bỏ ấn tín, hướng về phía bắc quỳ mọc xưng thần, lắng nghe mệnh lệnh. Thiếu đế gào khóc. Trăm quan ảm đạm đứng nhìn. Trác hộ Thái hậu cởi bỏ phẩm phục, chờ nghe sắc mệnh. Thái hậu nức nở. Quần thần ngậm buồn ở dưới thềm. Có một đại thần phẫn nộ hét lớn rằng:

– Tặc thần Đổng Trác dám xem thường ông trời mà mưu việc phế vị chúa hiền minh. Chỉ bằng cùng mày chết chung!

Rồi giơ thẻ ngà trong tay xông tới đánh. Trác cả giận, hét võ sĩ lôi xuống dưới. Đó là Thượng thư Đinh Quản. Đinh Quản mắng chửi không ngừng. Trác sai lôi ra chém đi. Đến lúc chết, sắc mặt vẫn không thay đổi.

Trác mời Trần Lưu vương lên điện. Quần thần đều hô vạn tuế. Lễ xong rồi, Trác sai dìu Hà Thái hậu cùng Hoằng Nông vương tới cung Vĩnh An, người theo hầu có Đường phi và hai cung nữ, mỗi tháng cấp cho lương thực. Các thần hạ không được tới gặp. Ai phạm phải thì giết cả ba họ. Đáng thương Thiếu đế, lên ngôi vào tháng tư, đến tháng chín thì bị Đổng Trác phế đi. Trác đón lập Trần Lưu vương Hiệp, tên tự là Bá Hòa, là con giữa của Linh đế, tức là Hiến đế vậy. Đế chín tuổi đã lên ngôi. Đổng Trác làm Tướng quốc, xưng tụng, quỳ lạy không phải xưng tên, vào chầu không phải bước nhanh, đeo kiếm, mang giày lên điện. Phong Hoàng Uyển làm Thái úy, Dương Bưu làm Tư đồ, Tuân Sảng làm Tư không, Hàn Phức làm Kí Châu mục, Trương Mạc làm Thái thú Trần Lưu, Trương Tự làm Thái thú Nam Dương. Bấy giờ là năm Canh Ngọ, đổi niên hiệu thành Sơ Bình năm đầu [190].

Hà Thái hậu cung Thiếu đế và Đường phi bị giam ở trong cung Vĩnh An, ngày đêm than thở, ăn uống, quần áo đều thiếu thốn. Thiếu để rơi lệ không thôi. Chợt thấy hai con chim én bay vào trong đình, đế bèn ngâm một bài thơ. Thơ rằng:

Cỏ xanh non đọng sương.

Quấn quít đôi chim én.

Một dải sông Lạc trong.

Người trên ruộng khen đẹp.

Xa ngó đám mây kia.

Là cung ta xưa đó.

Ai là người trung nghĩa.

Vẽ nỗi oán lòng ta.

Bấy giờ Trác thường sai cung nữ xem xét động tĩnh. Hôm ấy, bắt được bài thơ này tới trình cho Trác. Trác nói:

– Lưu Biện lui về rồi, oán hận nên mới làm bài thơ này. Đã có cớ để giết.

Bèn gọi bảo Lý Nho đem mười tên võ sĩ tới giết Thiếu đế. Đế cùng mẹ là Hà hậu đang ở trên lầu than thở. Cung nữ báo Lý Nho tới. Đế cả sợ. Nho nâng rượu độc đưa cho đế, nói:

– Ngày xuân vui vẻ. Đổng Thái sư đặc biệt dâng rượu mừng thọ.

Thiếu để khóc, nói:

– Sao lại ép nhau đến thế?

Nho nói:

– Đây là rượu mừng thọ. Xin chớ nghi ngờ!

Thái hậu nói:

– Nếu nói là rượu mừng thọ, thì người nên uống trước.

Nho giận, nói:

– Mẹ con người quyết không uống à?

Bên hô tả hữu cầm đao ngắn và lụa trắng đưa đến trước mặt. Nho nói:

– Không uống rượu mừng thọ thì phải nhận hai thứ này.

Đường phi quỳ thưa với Nho rằng:

– Thiếp xin thay đế uống rượu. Mong tướng công có thể che chở cho tính mạng của hai mẹ con.

Nho nạt đi, nói:

– Tính xem mày là ai mà có thể thay mặt vương tử?

Nho nâng chén đưa cho Hà Thái hậu:

– Người nên uống trước.

Hậu đấm ngực mắng chửi Hà Tiến là tên giặc vô lễ, dẫn dắt Đổng Trác vào kinh, thành ra cái họa hôm nay. Nho ép bức đế. Đế nói:

– Hãy để cho ta từ biệt mẹ.

Bèn làm bài ca rằng:

Trời đất biến đổi chừ, ta sao được yên?

Bỏ mất ngôi vua chừ, về làm phiên vương.

Bị bề tôi ép bức chừ, mạng không còn dài.

Thế phải đi rồi chừ, lệ khô tuôn rơi*.

Đường phi ôm đế, cũng làm bài ca rằng:

Trời kia đã lở chừ, đất cũng sụp thôi.

Thân làm vợ vua chừ, mạng không như ý.

Sống chết khác đường chừ, đến đây là thôi

Sao để trơ trọi* chừ, trong lòng đau thương.

Ca xong, bèn ôm nhau mà khóc. Lý Nho hét lên rằng:

– Thái úy đang chờ báo tin. Các người kéo dài giây lát, muốn chờ ai cứu đây?

Thái hậu mắng lớn:

– Quốc tặc Đổng Trác ép mẹ con ta. Ông trời há lại giúp bọn ngươi ư?

Lại trỏ Lý Nho.

– Bọn mày là thứ giúp Trụ làm ác. Cuối cùng sẽ gặp họa diệt tộc.

Lý Nho cả giận, hai tay nắm tóc Thái hậu, ném luôn xuống lầu. Thiếu đế níu áo Lý Nho. Đường phi xông tới làm loạn một hồi. Lý Nho hét võ sĩ thắt cổ Đường phi đến chết, đổ rượu độc giết chết Thiếu đế. Sử quan có thơ rằng:

Thái hậu mình rơi xuống ngọc lâu.

Đường phi lụa buộc ở yết hầu.

Quân vương nếm độc cùng vong mạng.

Giang sơn nhà Hán lụn từ đây.

Nho trở về bẩm với Trác. Trác sai lôi ra ngoài thành chôn cất. Từ đó, Trác đêm nào cũng vào cung gian dâm với cung nữ, ngủ đêm trên long sàng. Công chúa trong cấm đình đều bị Trác hành dâm. Trác từng dẫn một đội quân đi ra ngoài thành, đi tới Dương Thành. Bấy giờ đang là tháng hai, dân thôn tế thần. Nam nữ đều tụ tập. Trác dẫn quân bao vây, giết sạch đi, cướp phụ nữ và tiền vật, thu lấy hơn ngàn vạn kiện, đều chất lên trên xe, treo hơn ngàn cái đầu ở dưới xe, nối nhau trở về kinh đô, sai người đi trước báo rằng Đồng Thái úy giết giặc thắng lớn, đang trở về. Đem đốt những cái đầu ấy bên ngoài các cửa thành, đem tiền vật và phụ nữ ban phát khắp cho quân sĩ trong các trướng.

Việt Kỵ hiệu úy Ngũ Phu, tự là Đức Du, trông thấy Trác tàn bạo quá lắm. Quần thần run sợ, không ai dám nói. Chỉ có Ngũ Phu ở trên triều mặc giáp nhỏ ở trong áo, giấu đoản đao ở bên trong. Đổng Trác vào chầu. Phu nghênh đón tới dưới gác, rút đoản đao đâm thẳng vào Trác. Trác rất mạnh, dùng hai tay ngắn lại. Lữ Bố liền xông vào xô ngã Ngũ Phu. Trác hỏi rằng:

– Ai bảo mày làm phản?

Phu trừng mắt hét to:

– Mày không phải là vua của tao. Tao không phải bề tôi của mày. Sao gọi là phản? Mày loạn nước cướp ngôi, tội ác ngất trời. Hôm nay là ngày tao phải chết, nên mới tới giết gian tặc đó! Hận không thể dùng xe xé xác mày ở chợ, để tạ lỗi với thiên hạ.

Đổng Trác sai Lữ Bố dẫn ra ngoài mổ bụng, róc thịt, mà vẫn mắng chửi không thôi. Sử quan đời sau có thơ rằng:

Trung thần cuối Hán có Ngũ Phu.

Hào khí ngất trời hiếm có thay.

Giữa triều tiết giặc, danh còn để.

Muôn đời khen ngợi kẻ trượng phu.

Đổng Trác từ đó ra vào thường mặc áo giáp. Võ sĩ vây bọc trước sau.

Viên Thiệu ở Bột Hải biết Trác lộng quyền, sai người đem mật thư tới gặp Vương Doãn. Thư nói:

“Giặc Trác khinh trời, phế chúa, người không nỡ nói; vào loạn cấm cung, thần cũng chẳng giúp. Công lại để mặc cho hắn buông tuồng, như là không nghe thấy. Há có xứng làm kẻ bề tôi báo ơn nước, xứng chức vụ đâu! Thiệu hay họp quân rèn ngựa, muốn mưu đồ dẹp yên để thất, chưa dám hành động khinh suất. Công nghĩ đến việc ăn lộc nhà Hán, thì nên nhân lúc này mà lo liệu đi. Nếu có cách gì, thì xin nghe lệnh. Thư không hết ý, xin xem xét cho. Bí mật đấy”.

Vương Doãn được thư, nghĩ mãi mà không có kế. Một hôm tới ban chầu, trông thấy cựu thần triều Hán đứng đầy trong gác, Vương Doãn bèn mời họ, nói:

– Hôm nay là ngày sinh của lão phu, buổi chiều hơi nhàn rỗi, muốn mời các đại thần tới nhà uống chút rượu, ăn chút đồ, có được chăng?

Các quan đều nói:

Ắt sẽ càng thêm thọ!

Đến chiều, bày tiệc yến ở nhà sau, đèn đuốc sáng choang. Công khanh đều tới. Doãn trông qua, thì đều là cựu thần nhà Hán, trong lòng thầm mừng. Rượu tới nửa chừng, Vương Doãn nâng chén ngang mặt, khóc to. Các quan nói:

– Tự đồ đang ngày sinh thần, không nên đau lòng như thế. Doãn nói:

– Không phải là ngày sinh của lão phu. Chỉ vì muốn tụ họp các quan, sợ giặc sinh nghi, nên mới vin cớ sinh thần. Ta khóc đây là khóc cho thiên hạ nhà Hán thôi. Giặc Đổng khí thế như núi Thái Sơn. Bọn ta sớm chiều khó thể bảo toàn. Nghĩ tới Cao Hoàng đế nhà Hán vung kiếm dài ba thước, chém rắn trắng rồi cất nghĩa binh. Con cháu truyền nổi hơn bốn trăm năm. Ai ngờ lại mất đi trong tay Đổng Trác. Bọn ta sống tạm chờ chết, không có ích gì cho nước.

Các công khanh thảy đều che mặt mà khóc. Trên chỗ ngồi có một người vỗ tay cười lớn, nói:

– Đại thần cả triều từ đêm khóc đến sáng, từ sáng khóc đến tối, có khóc chết được Đổng Trác không?

Doãn trông ra, thì là Kiêu Kỵ hiệu úy Tào Tháo. Doãn cả giận, trách rằng:

– Tổ tông của ngươi ăn lộc triều Hán hơn bốn trăm năm, không nghĩ đến việc báo bổ, ngược lại còn muốn dung túng cho giặc a? Mày đi báo có biến đi! Bọn ta chết cũng là quỷ của nhà Hán đó.

Tháo nói:

– Không cười vì việc gì khác, chỉ cười các đại thần không có một kế nào để giết Đổng Trác thôi. Mỗ tuy bất tài, nhưng giở một kế mọn là có thể chém đầu Đổng Trác treo ở ngoài cửa, để đáp tạ thiên hạ.

Vương Doãn nghe xong, bèn rời chiếu tới hỏi:

– Mạnh Đức có cao kiến gì để khuông phò nhà Hán?

Thử xem xem Tào Tháo sẽ nói ra việc gì đây?

8. TÀO MẠNH ĐỨC MƯU GIẾT ĐỔNG TRÁC

Tào Tháo nói:

– Mấy ngày gần đây, Tháo đem thân phụng thờ Đổng Trác, thực ra là có ý đồ. Nay Trác rất yêu quý, hễ có việc thì ắt cùng bàn bạc. Nghe nói Tư đồ có một thanh Thất Bảo đao, xin cho Tháo mượn đem vào tướng phủ, có thể đâm chết y. Dù chết vạn lần cũng không ân hận.

Vương Doãn nói:

– Mạnh Đức quả là người có lòng. Thiên hạ nhà Hán thật may mắn vậy!

Tháo bèn buông lời thề với Vương Doãn. Doãn lấy Thất Bảo đao đưa cho Tháo. Đao này dài hơn tám thước, có khảm bảy món bảo vật, cực kỳ sắc bén. Tháo đeo bên mình. Hồi lâu, mọi người đều tản đi.

Đến lúc bình minh, Tháo đi thẳng vào tướng phủ, hỏi:

– Thừa tướng dậy chưa?

Có người chỉ rằng:

– Đã ra ngồi ở trong thư viện lâu rồi.

Tháo đi thẳng vào, thấy Trác ngồi ở trên giường, bên cạnh có Bố đứng hầu. Trác hỏi rằng:

– Mạnh Đức sao đến muộn thế?

Tháo nói:

– Ngựa yếu nên đi chậm.

Trác nói:

– Ta có mấy con ngựa tốt do Tây Lương dâng tiến. Lữ Bố con ta hãy tự đi chọn một con thưởng cho Mạnh Đức.

Bố bước nhanh ra ngoài. Tháo nghĩ rằng: “Đổng Trác chết đến nơi”, ý muốn rút đao, nhưng sợ Trác khỏe mạnh, không dám ra tay. Trác béo quá, ngồi lâu không được, bèn buông mình nằm xuống, xoay lưng ra ngoài. Tháo lại nghĩ: “Tên giặc này muốn chết nhanh”, bèn nắm chặt đao trong tay. Trác ngẩng mặt sửa áo, nhìn trong gương thấy Tháo nắm cán đao, gấp xoay người lại, hỏi:

– Mạnh Đức làm gì đấy?

Lữ Bố đã dắt ngựa đến bên ngoài gác. Tháo đã rút đao ra khỏi vỏ, bèn xoay ngược cán đao, quỳ xuống nói:

– Tháo có một thanh bảo đao, xin dâng lên cho ân tướng.

Trác đón lấy, nhìn xem. Quả đúng là bảo đao, bèn đưa cho Lữ Bố cất lấy. Tháo cởi vỏ đao đưa cho. Trác dẫn Tháo ra xem ngựa. Tháo bèn lạy tạ, nói:

– Xin thử cưỡi một vòng.

Trác bèn giao cho yên ngựa và dây cương. Tháo cưỡi ngựa ra khỏi tướng phủ, vung roi nhắm hướng của đông mà đi. Bố nói với Trác rằng:

– Mới rồi Tào Tháo có dáng muốn đâm cha. Chẳng qua là bị hét át đi, mới chuyển sang dâng đao.

Trác nói:

– Ta cũng nghi lắm!

Hai người còn đang hồ nghi, chợt thấy Lý Nho tới, Trác đem việc này kể ra. Nho nói:

Tháo không có người nhà, nhưng tất có chỗ trọ. Hãy sai người kíp gọi y đến, nếu Tháo không nghi ngờ gì mà tới đây, thì là dâng đao. Còn nghi ngờ trì hoãn, mượn cớ không tới thì chắc là hành thích, hãy bắt mà tra hỏi ngay đi.

Trác cho lời ấy là phải, sai bốn năm tên ngục tốt đi gọi. Hồi lâu, chúng trở về bẩm:

– Tháo chưa từng trở về nơi trọ, đã cưỡi con ngựa vàng ra khỏi cửa đông. Môn lại hỏi thì Tháo đáp: “Thừa tướng sai ta đi có việc công rất gấp”. Rồi phóng ngựa chạy ra.

Lý Nho nói:

– Tháo lòng ác đã lộ, mới bỏ trốn đó.

Trác cả giận, nói:

– Ta trọng dụng như thế, ngược lại còn muốn hại ta! Lệnh cho phát văn thư đi khắp nơi, miêu tả hình dáng, vẽ lại mặt mũi, đêm ngày tìm bắt tên giặc này. Ai bắt được sẽ thưởng ngàn vàng, phong Vạn hộ hầu.

Nho nói:

– Ắt có người cùng bày mưu. Bắt được Tào Tháo thì biết thôi.

Văn thư ngày đếm được phát đi. Tào Tháo ngày đi đêm nghỉ, chạy về quận Tiếu. Trên đường đi ngang qua huyện Trung Mâu, người giữ cửa ải trông thấy, nói:

– Triều đình tìm bắt Tào Tháo. Chắc là người này đây. Bèn ngăn lại, hỏi rằng:

– Ngươi họ là gì? Từ đầu tới đây?

Tháo nói:

– Ta vốn họ Hoàng Phủ, từ Tứ Châu đến đây.

Người giữ cửa ải nói:

– Triều đình tìm bắt Tào Tháo. Quần áo, mặt mũi của ngươi rất là giống hắn.

Bèn lôi tới gặp huyện lệnh. Tào Tháo chối rằng:

– Ta là khách qua đường thôi.

Huyện lệnh nói:

– Ta ở Lạc Dương cầu chức quan, đã biết mặt Tào Tháo, trói đem tới đây thì biết ngay thôi.

Bèn cướp lấy ngựa, đẩy tới dưới đình. Huyện lệnh hét lên rằng:

– Ta nhận ra mày rồi. Sao dám trốn tránh? Hãy đem giam lại, ngày mai sẽ giải đi. Chức Vạn hộ hầu ta sẽ lấy, ngàn vàng thì chia thưởng cho mọi người.

Bọn người giữ cửa ải nhận thưởng xong đều tan đi. Đến tối, huyện lệnh dẫn người thân tùy đưa Tào Tháo ra hậu viện hỏi rằng:

– Ta nghe nói Thừa tướng đãi người rất hậu. Cớ gì tự chuốc lấy vạ?

Tháo nói:

Én sẻ sao biết ý chí của chim hộc, chim hồng! Ngươi đã bắt được ta, thì hãy giải đi xin thưởng. Cần gì phải hỏi nhiều?

Huyện lệnh nói:

– Người hãy thong thả mà ngó qua ta một chút. Ta cũng là người có ý chí ngất trời. Chẳng qua là chưa gặp được chủ thôi.

Tháo nói:

– Ta là con cháu của Tướng quốc Tào Tham. Tổ tông bốn trăm năm ăn lộc nhà Hán. Nếu không nghĩ đến báo đáp, thì so với cầm thú nào có khác gì? Ta nép mình mà thờ giặc Đổng Trác là muốn vì nước nhà mà trừ hại vậy. Nay việc đã không thành thì là do ý trời thôi.

Huyện lệnh nói:

– Mạnh Đức giờ muốn đi đâu?

Tháo nói:

– Ta trở về trong làng, phát chiếu giả ra bốn biển, gọi chư hầu trong thiên hạ hưng binh diệt Đổng Trác. Đó là ý nguyện của ta đấy. Không ngờ trời chẳng giúp ta.

Huyện lệnh nghe xong, bèn tự mình cắt dây trói, đỡ lên ghế ngồi, rót rượu rồi lạy, nói:

Công là kẻ sĩ trung nghĩa trong thiên hạ vậy. Tôi bỏ quan mà theo ông.

Tháo hỏi họ tên, Huyện lệnh nói:

– Mỗ họ Trần, tên Cung, tự là Công Đài. Mẹ già, vợ con đều ở quận Đông. Cung xin theo công, thay áo, đổi ngựa, cùng mưu việc lớn.

Đêm đó, gom góp tiền bạc đi đường, Trần Cung cùng Tào Tháo đều đeo kiếm, cưỡi ngựa, nhắm hướng làng cũ mà đi. Ba ngày, tới được Thành Cao, sắc trời đã tối. Tào Tháo lấy roi chỉ đám rừng rậm mà nói rằng:

– Chỗ này có một người họ Lữ, tên Bá Xa, là người từng kết bái làm anh em với cha của ta. Hãy tới đó hỏi thăm tin tức trong nhà, tìm một chỗ ngủ, có được chăng?

Cung nói:

– Tốt quá!

Hai người tới cửa trang, xuống ngựa vào gặp Bá Xa, rồi quỳ lạy. Xa nói:

– Ta nghe nói triều đình đưa văn thư khắp nơi để bắt cháu rất gấp. Cha cháu đã trốn tới Trần Lưu. Hiền chất sao lại tới chỗ này?

Tháo kể hết việc trước đây:

– Phen này nếu chẳng gặp Trần huyện lệnh thì thân này đã nát thành tro bụi vậy!

Bá Xa lạy Trần Cung, nói:

– Cháu nhỏ nếu chẳng gặp sứ quân, thì họ Tào đã chấm dứt rồi.

Dứt lời, lại bảo Tháo rằng:

– Hiền chất hãy tiếp sứ quân, thong thả ngồi chơi. Nhà lão phu không có rượu ngon, chờ ta sang thôn tây mua một ít đem về để đãi sứ quân.

Nói xong, bèn cưỡi lừa đi mất.

Tháo ngồi lâu, nghe sau trang có tiếng mài dao. Tháo nói với Cung rằng:

Lữ Bá Xa không phải là người chí thân với ta, bỏ đi thật là đáng nghi, phải nên nghe ngóng xem.

Hai người rón rén bước ra sau ngôi nhà tranh. Chợt nghe tiếng nói rằng:

– Trói lại rồi giết!

Tháo nói:

– Không ra tay trước thì bọn ta chết đó!

Bên cùng Cung rút kiếm xông thẳng vào, không cần biết là nam hay nữ đều giết hết. Giết được tám người. Tìm đến nhà bếp, thấy trói một con heo chuẩn bị giết, Trần Cung nói:

– Mạnh Đức đa nghi, lỡ giết người tốt rồi!

Tháo nói:

– Hãy mau lên ngựa!

Hai người đi chưa đầy hai dặm, thấy Lữ Bá Xa ngồi trên lưng lừa, treo hai bình rượu, tay cầm trái cây đi tới. Bá Xa kêu lên rằng: - Hiền chất vì sao lại bỏ đi? -

Tháo nói:

– Bị người ta đuổi bắt, không dám ở lâu.

Bá Xa nói:

– Ta đã sai mổ một con heo để khoản đãi. Sứ quân sao không ngủ lại một đêm?

Tháo không ngoái đầu, quất ngựa đi luôn. Đi chưa được vài bước, Tháo rút kiếm quay trở lại, bảo Bá Xa rằng:

– Người đang đi tới đây là ai vậy?

Bá Xa quay đầu nhìn xem. Tức thì, Tháo chém Bá Xa rơi xuống chân lừa. Cung nói:

– Ban nãy là hiểu lầm. Giờ vì cớ gì mà làm thế?

Tháo nói:

– Bá Xa về tới nhà, thấy người thân bị giết, há để yên sao? Bọn ta tất gặp họa thôi.

Cung nói:

– Không phải! Biết mà vẫn cố giết là đại bất nghĩa đó!

Tháo nói:

Thà để ta phụ người trong thiên hạ, còn hơn khiến người trong thiên hạ phụ ta.

Trần Cung nín thinh*. Tào Tháo nói ra hai câu ấy, khiến cho người vạn đời sau còn mắng chửi.

Đêm ấy, Trần Cung đi thêm mấy dặm. Dưới ánh trăng sáng, gõ cửa một khách điếm tìm chỗ ngủ, trước hết cho ngựa ăn uống. Tháo đi ngủ trước. Trần Cung suy tư: “Ta ngỡ rằng Tào Tháo là người tốt, mới bỏ quan đi theo. Y lại vốn là người bụng dạ như sói, hành vi như chó. Ngày nay giữ lại, ắt để họa về sau”. Bèn rút kiếm tới giết Tào Tháo. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

9. TÀO MẠNH ĐỨC CẤT QUÂN ĐÁNH ĐỔNG TRÁC

Trần Cung đang muốn ra tay, chợt nghĩ rằng: “Ta vì quốc gia mới theo hắn tới đây, giết đi thì bất nghĩa, chi bằng bỏ đi”. Bèn tra kiếm vào bao, lên ngựa. Trời còn chưa sáng, nhắm hướng quận Đông mà đi. Tháo tỉnh giấc, không thấy Trần Cung, đoán rằng: “Người này thấy ta nói hai câu ấy, nghi ta là kẻ bất nhân, mới bỏ ta mà đi. Ta đang gấp, không nên ở lại lâu”.

Tháo suốt đêm đi tới Trần Lưu, tìm thấy phụ thân, nói rõ mọi việc, muốn đem gia tài ra chiêu mộ nghĩa binh. Cha nói:

– Của ít sợ không nên việc. Chỗ này có Vệ Hoằng, được tiến cử Hiếu liêm, là người khinh tiền trọng nghĩa, lại là nhà cự phú. Nếu được người này giúp đỡ, việc có thể làm được đấy.

Tháo bày rượu đặt tiệc, lạy mời Vệ Hoằng tới nhà, nói rằng:

– Nay nhà Hán không có chủ. Đổng Trác chuyên quyền, cướp nước, hại dân. Thiên hạ nghiến răng. Tháo muốn đứng ra phò xã tắc, chỉ hận sức không có đủ. Công là người trượng phu trung nghĩa, nên mới than vãn với ngài.

Hoằng nói:

– Ta có lòng ấy đã lâu. Hận không có người làm nổi. Mạnh Đức đã có chí lớn như thế, xin đem của nhà ra giúp đỡ.

Tháo cả mừng, trước hết phát chiếu thư giả kêu gọi nghĩa binh, dựng lên một lá cờ trắng chiêu binh, trên viết hai chữ “trung nghĩa”.

Hôm ấy, kẻ sĩ nghe tin tới ứng mộ như mưa xối. Có một người trong đám bước ra nói:

– Mỗ nguyện làm tiểu lại cho minh công, để đánh Đổng Trác. Tháo hỏi ra. Người này là người Dương Bình, nước Vệ, họ Nhạc, tên Tiến, tự là Văn Khiêm, thân hình nhỏ nhắn, can đảm hơn người. Tháo giữ lại làm chức lại ở trước trướng.

Ngày ấy, hai người anh em đều dẫn theo hơn ba ngàn tráng sĩ tới theo Tào Tháo. Một người họ kép là Hạ Hầu, tên Đôn, tự là Nguyên Nhượng, là người quận Tiếu, nước Bái, là dòng dõi của Hạ Hầu Anh; từ nhỏ đã tập dùng thương, đánh gậy. Năm mười tuổi, theo thầy học thương pháp. Có người nhục mạ thương pháp ấy, Đôn cầm đao giết đi, trốn tránh ở cõi ngoài. Nghe tin Tào Tháo khởi binh, bèn cùng em cùng họ là Hạ Hầu Uyên tới giúp đỡ. Uyên tự là Diệu Tài. Hai người này đều là anh em với Tháo. Cha của Tháo là Tào Tung vốn là con của họ Hạ Hầu, gửi sang cho họ Tào, bởi thế trở thành người thân.

Chưa được mấy ngày, anh em của Tào Tháo là Tào Nhân cùng Tào Hồng dẫn hơn ngàn quân tới giúp Tào Tháo. Tào Nhân tự là Tử Hiếu, Tào Hồng tự là Tử Liêm. Hai người này am tường cung ngựa, võ nghệ tinh thông. Tào Tháo cả mừng, bèn ở trong thôn thao luyện người ngựa.

Có một người cầm thương tới trước mặt Tào Tháo hô lớn rằng:

– Xin theo tướng quân để giết quốc tặc!

Tháo hỏi ra. Người này họ Lý, tên Điển, tự là Man Thành, là người Sơn Dương quận Cự Lộc. Điển ở trước mặt Tháo múa thử, thương pháp như nước chảy. Tháo mừng. Vệ Hoằng bỏ hết gia tài để mua áo giáp, cờ phướn. Người bốn phía đem lương thực tới không biết bao nhiêu mà kể. Quân Tào có năm ngàn tráng sĩ, đóng đồn ở Trần Lưu.

Bấy giờ, Viên Thiệu được chiếu thư giả của Tào Tháo, bèn họp kẻ sĩ dưới cờ lại bàn việc khởi binh, có Điền Phong, Thư Thụ, Hứa Du, Thẩm Phối, Quách Đồ, Nhan Lương Văn Xú. Văn thần võ tướng ai nấy chỉnh tề, đều ôm lòng báo đáp quốc gia, nuôi chí khuông phò quân chủ. Thiệu bèn dẫn ba vạn quân rời khỏi Bột Hải, đến cùng Tào Tháo hội minh. Tháo làm hịch văn để truyền tới các quận. Hịch văn nói:

“Bọn Tháo kính cẩn đem nghĩa lớn nói rõ cho thiên hạ. Đổng Trác khinh nhờn trời đất, diệt nước giết vua, vấy bẩn cung cấm, tàn hại sinh linh, hung ác bất nhân, tội ác chồng chất. Nay phụng mật chiếu của thiên tử, cả họp nghĩa binh, thề sẽ quét sạch Hoa Hạ, diệt hết đảng ác. Mong cất đội quân nhân nghĩa, tới dự đại hội trung liệt, để cùng phò tá vương thất, cứu trợ lê dân. Ngày hịch văn tới, hãy kíp lên đường”.

Sau khi Tào Tháo phát hịch văn, chư hầu các trấn đều khởi binh:

Trấn thứ nhất: giao du hào kiệt, kết nạp anh hùng, Hậu tướng quân, Thái thú Nam Dương Viên Thuật*.

Trấn thứ hai: tinh thông chư Tử, nắm rõ chín kinh, Kí Châu thứ sử Hàn Phức*.

Trấn thứ ba: bàn xa nói rộng, hiểu rõ xưa nay, Dự Châu thứ sử Khổng Du*.

Trấn thứ tư: hiếu đễ nhân từ, nhún mình đãi sĩ, Duyện Châu thứ sử Lưu Đại*.

Trấn thứ năm: trọng nghĩa khinh tiền, xem vàng như đất, Thái thú quận Hà Nội Vương Khuông*.

Trấn thứ sáu: giúp người khó cứu kẻ nguy, chí lớn tâm cao, Thái thú Trần Lưu Trương Mạc*.

Trấn thứ bảy: ân huệ ban cho người, thông mẫn có học, Thái thú quận Đông Kiều Mạo*.

Trấn thứ tám: trung trực sáng sủa, khí tốt đẹp đẽ, Thái thú Sơn Dương Viên Di*.

Trấn thứ chín: nhiều mưu lắm trí, giỏi võ hay văn, Tế Bắc tướng Bào Tín*.

Trấn thứ mười: con cháu thánh nhân, thích giao kết người hiền, Thái thú Bắc Hải Khổng Dung*.

Trấn thứ mười một: võ nghệ siêu quần, uy nghi xuất chúng, Thái thú Quảng Lăng Trương Siêu*.

Trấn thứ mười hai: quân tử nhân nghĩa, đức dày ấm áp, Từ Châu thứ sử Đào Khiêm*.

Trấn thứ mười ba: danh chấn Khương Hồ, tên lừng Di, Hạ, Thái thú Tây Lương Mã Đằng*.

Trấn thứ mười bốn: tiếng như chuông lớn, dáng vẻ khôi ngô, Thái thú Bắc Bình Công Tôn Toản*.

Trấn thứ mười lăm: tùy cơ ứng biến, gặp việc dũng mãnh, Thái thú Thượng Đảng Trương Dương*.

Trấn thứ mười sáu: anh hùng trùm đời, mạnh khỏe hơn người, Trình hầu, Thái thú Trường Sa Tôn Kiên*.

Trấn thứ mười bảy: bốn đời tam công, có nhiều cố lại, Kỳ hương hầu, Thái thú Bột Hải Viên Thiệu*.

Các lộ quân mã nhiều ít khác nhau, có người ba vạn, có người một, hai vạn, đều dẫn quan văn tướng võ, nhắm hướng Lạc Dương mà tiến.

Hãy nói về một lộ quân mã của Bắc Bình thái thú, thống lãnh U Châu, đang giữ chức Phấn Vũ tướng quân, Kế hầu, họ kép là Công Tôn, tên chỉ có một chữ Toản, là người Lệnh Chi quận Liêu Tây. Toản dẫn theo một vạn năm ngàn tinh binh, đi qua huyện Bình Nguyên ở Đức Châu. Quân mã đang đi, trông ra xa thấy chỗ cây dâu có một lá cờ vàng. Vài tên quân kỵ ra nghênh đón, trông ra xa xa, thấy Công Tôn Toản, bèn xuống ngựa. Toản trông ra thì là Lưu Huyền Đức, bèn cũng xuống ngựa, hỏi rằng:

– Hiền đệ sao lại ở đây?

Huyền Đức nói:

– Huynh trưởng xa cách đã lâu. Ngày trước nhờ huynh tiến cử Bị làm huyện lệnh Bình Nguyên. Nhân lúc rời thành dạo chơi, bỗng gặp tôn huynh đi qua đây, thật là may lắm! Xin mời tôn huynh vào thành nghỉ ngơi.

Toản trỏ Quan, Trương mà hỏi:

– Đây là ai vậy?

Huyền Đức nói:

– Đó là Quan Mỗ, Trương Phi, cùng Bị kết nghĩa anh em đó.

Toản nói:

– Đó là người cùng phá Khăn Vàng ư?

Huyền Đức nói:

– Đều là nhờ sức hai người bọn họ.

Toản nói:

– Được tước lộc gì?

Huyền Đức đáp rằng:

– Quan Mỗ làm mã cung thủ. Trương Phi làm bộ cung thủ*.

Toản nói:

– Ôi! Bỏ phí mất đại trượng phu rồi! Ngày nay Đổng Trác làm loạn. Chư hầu trong thiên hạ cùng đi giết nó. Hiền đệ hãy bỏ chức quan nhỏ này, cùng ta đi đánh giặc, ra sức phò nhà Hán. Thấy thế nào?

Huyền Đức nói:

– Xin đi.

Trương Phi nói:

– Ngày trước nếu để cho em giết phứt tên giặc ấy, thì làm gì có chuyện hôm nay.

Quan Mỗ nói:

– Việc đã như thế, hãy gom góp lên đường.

Huyền Đức, Quan, Trương dẫn vài quân kỵ, theo chân Công Tôn Toản mà đi.

Hãy nói về mười tám lộ chư hầu. Lộ quân của ai đến trước đây? Đó là một người mình cao tám thước, anh hùng song toàn, gồm chiếm ba sông, uy chấn sáu quận, là người Phú Xuân, họ Tôn, tên Kiên, tự là Văn Đài. Đời sau có thơ khen rằng:

Chớ bảo Giang Nam thiếu anh tài.

Trăng sao sáng rỡ chiếu Văn Đài.

Muốn trừ Đổng Trác, yên thiên hạ.

Con cháu Trường Sa tới sớm thay.

Tào Tháo tiếp rước Tôn Kiên. Các chư hầu cũng lục tục kéo tới. Ai nấy đóng dinh dựng trại, nối nhau tới hơn hai trăm dặm. Tháo bèn mổ trâu giết ngựa, đại hội chư hầu cùng bàn bạc sách lược tiến quân. Thái thú Vương Khuông nói:

– Nay phụng đại nghĩa thì phải lập ra minh chủ để mọi người nghe theo hiệu lệnh, rồi sau đó mới tiến quân.

Mọi người nhường nhịn lẫn nhau. Tháo nói:

– Viên Bản Sơ bốn đời Tam công, dưới cửa có nhiều cố lại, là hậu duệ của danh tướng triều Hán, có thể làm minh chủ.

Thiệu chối từ ba lần. Mọi người đều nói:

– Không phải Bản Sơ thì chẳng ai xứng đáng cả.

Thiệu bèn nhận lời.

Hôm sau, đắp đài ba tầng, bày bố cờ xí khắp năm hướng, trên dựng cờ mao trắng, cây búa vàng, binh phù, ấn tượng, mời Thiệu lên đàn. Thiệu sửa áo, đeo kiếm, ung dung bước lên, đốt hương, vái lạy. Đọc lời minh rằng:

“Hán thất không may, quyền vua bỏ mất, tặc thần Đổng Trác thừa cơ làm hại, họa tới chí tôn, tràn xuống bá tánh. Cả sợ xã tắc chìm lấp, bốn biển nghiêng ngửa, bọn Thiệu tập hợp nghĩa binh, cùng gánh nạn nước. Hễ ai cùng ta chung thế, thì hãy chung lòng góp sức, cho trọn thần tiết, mất đầu chôn thân, cũng không hai dạ. Nếu trái lời này, thì phải bỏ mạng, không nơi chôn cất. Trời cao đất dày, tổ tông linh thiêng, hãy chứng lời này”.

Đọc xong, bèn uống máu. Mọi người vì cớ lời nói khảng khái, thảy đều rơi nước mắt đầm đìa. Kẻ nghe lời ấy, cho dù là sĩ tốt, kẻ kiếm củi hay đứa hầu cận, chẳng ai không nghiến răng, nhảy nhót, cùng muốn đánh dẹp nghịch tặc Đổng Trác. Uống máu ăn thề đã xong, bèn xuống đàn. Mọi người xúm quanh dìu Thiệu lên trường mà ngồi. Mọi người làm lễ xong, đều tản sang hai bên, theo tước vị và tuổi tác và phân chia chỗ ngồi.

Tháo đãi rượu mấy vòng, bèn nói:

– Ngày nay đã lập minh chủ, đều nghe điều khiển, cùng phò thiên hạ, chớ lấy việc mạnh yếu mà tranh nhau.

Thiệu nói:

– Ta không có lòng chèn ép mọi người. Các người suy tôn ta làm minh chủ. Kẻ có công ắt thưởng, kẻ có tội ắt phạt. Nước có hình pháp, quân có kỷ luật, đều phải tuân thủ, không được vi phạm.

Mọi người đều nói:

– Xin được nghe lệnh!

Thiệu nói:

– Em ta là Viện Thuật coi việc chu cấp lương thực cho các doanh, không để cho thiếu thốn. Ai dám làm tiền bộ tiên phong, đi thẳng tới ải Nghi Thủy khuyên bảo tướng giặc? Những người còn lại thì chiếm nơi hiểm yếu để tiếp ứng.

Thái thú Trường Sa Tôn Kiên bước ra nói:

– Kiên tuy bất tài, xin được làm tiền bộ. Thiệu nói:

– Văn Đài dũng mãnh, thật xứng chức này.

Bèn nâng chén chúc tụng. Kiên liền vội dẫn người ngựa dưới trường múa đao vung búa, chạy thẳng tới ải Nghi Thủy.

Tướng giữ cửa ải sai ngựa nhanh chạy về Lạc Dương, vào trong phủ Thừa tướng báo gấp. Đổng Trác từ sau khi nắm hết quyền lớn, ngày ngày yến tiệc, đến khuya mới nghỉ. Lý Nho nhận được tin báo, liền đem giấy tới bẩm ngay với Thừa tướng. Đổng Trác cả kinh, vội gọi các tướng tới bàn bạc. Trác nói:

– Nay Viên Thiệu, Tào Tháo họp quân mã của Thái thú các nơi, đi thẳng tới trước ải. Các tướng có diệu kế gì?

Ôn hầu Lữ Bố đứng dậy bước ra nói:

– Phụ thân chớ lo. Con xem các chư hầu ngoài cửa quan như cỏ rác. Xin đích thân dẫn quân đội hùm sói ra đấy, chém hết đầu chúng treo ở cửa kinh đô. Đó là tâm nguyện của Lữ Bố vậy.

Trác cả mừng, nói:

– Ta có Phụng Tiên thì kê cao gối mà chẳng phải lo gì.

Nói chưa dứt lời, sau lưng Lữ Bố có một người cao giọng bước ra nói:

Giết gà cần chi dao mổ trâu? Không cần Ôn hầu phải mệt sức. Tôi xem việc chém đầu các như hầu như thò vào túi lấy đồ thôi.

Trác trông ra. Người này mình cao chín thước, mặt như máu bắn, mình hổ eo gấu, đầu báo tay vượn, là người Quan Tây, họ Hoa, tên Hùng, là viên kiêu tướng hạng nhất dưới trướng của Trác. Trác nghe lời ấy, cả mừng, thăng làm Kiêu Kỵ hiệu úy, quản năm vạn quân bộ, kỵ, cùng với Lý Túc, Hồ Chẩn, Triệu Sầm suốt đêm đi gấp tới ải Nghi Thủy.

Đây nói, trong số các chư hầu có Tế Bắc tướng Bào Tín, tự nghĩ: “Tôn Kiên làm tiền bộ cho bọn ta. Nếu mà chiếm được công lớn thì bọn ta chẳng vẻ vang gì”. Bèn ngầm sai em mình là Bào Trung dẫn ba ngàn quân bộ, kỵ đi trước, men theo đường nhỏ đi thẳng tới trước cửa ải, thách đánh. Hoa Hùng dẫn năm trăm quân thiết kỵ phóng xuống cửa ải, hét lớn:

– Tướng giặc chớ chạy!

Bào Trung vội quay người bỏ chạy, bị Hoa Hùng vung đao chém rơi xuống ngựa, chém chết Bào Trung ở dưới ngựa, bắt sống tướng hiệu rất nhiều. Hoa Hùng phóng ngựa, đích thân mang đầu Bào Trung đi thẳng về tướng phủ báo công với Trác. Trác trọng thưởng cho Hùng, lại ban cho một ngàn quân kỵ thiết giáp. Hùng chào Đổng Trác, dẫn theo quân bộ, kỵ rời thành trở về ải Nghi Thủy, đóng giữ trại lớn. Trác sai người gia phong cho Hùng làm Đô đốc, lại dạy rằng:

– Chớ nên khinh suất mà rời cửa ải.

Đây nói Tôn Kiên dẫn bốn tướng đi thẳng tới cửa ải. Bốn tướng này, người thứ nhất là người Thổ Ngân*, quận Hữu Bắc Bình, họ Trình tên Phổ, tự là Đức Mưu, dùng một cây thiết tích xà mâu, là viên thượng tướng hạng nhất của Đông Ngô; người thứ hai họ Hoàng tên Cái, tự là Công Phúc, là người Linh Lăng, dùng roi sắt; người thứ ba họ Hàn tên Đương, tự là Nghĩa Công, là người Lệnh Chi, quận Liêu Tây, dùng một thanh đại đao; người thứ tư họ Tổ tên Mậu, tự là Đại Vinh, người Phú Xuân, quận Ngô, dùng song đao. Tôn Kiên đeo giáp bạc, buộc xích trách*, cưỡi ngựa Hoa Tông, cầm ngang cây Cổ Đĩnh đao, trỏ lên cửa ải mà nói rằng:

– Tên thất phụ giúp đỡ kẻ ác, sao không sớm hàng đi?

Phó tướng của Hoa Hùng là Hồ Chẩn nói:

– Mỗ xuống cửa ải, ắt chém được đầu Tôn Kiên.

Hùng cho ba ngàn quân, xếp hàng ra khỏi cửa ải. Kiên thấy Hồ Chẩn cưỡi ngựa ra, liền định xông tới. Trình Phổ rút mâu sấn tới chỗ Hồ Chẩn. Đấu chưa được vài hiệp, Trình Phổ đâm trúng yết hầu của Hồ Chẩn. Chẩn chết dưới chân ngựa. Đoạn rồi đánh giết thẳng lên cửa ải một trận. Trên cửa ải tên bắn như mưa sa, Tôn Kiên dẫn quân trở về Lương Đông đóng đồn. Kiên sai người tới chỗ Viên Thiệu báo tin chiến thắng, lại tới chỗ Viên Thuật đòi lương thực. Có người gièm pha rằng:

– Tôn Kiên là mãnh hổ Giang Đông. Nếu mà đánh phá Lạc Dương, giết được Đổng Trác, tức là diệt sói mà rước hổ vậy. Nay không có lương thực thì quân ấy sẽ tan thôi.

Thuật nghe theo, không phát lương thảo. Quân của Kiên tự loạn. Tế tác báo lên cửa ải. Lý Túc bàn bạc với Hoa Hùng rằng:

– Ta dẫn một đội quân theo đường nhỏ xuống ải, đánh úp sau trại Tôn Kiên. Người nên nhân lúc nửa đêm kéo đến trại của Kiên, thì có thể bắt được hắn đấy.

Hùng mừng, suốt buổi chiều sai quân sĩ ăn no một bữa, nai nịt xong bèn xuống cửa ải. Đêm ấy gió mát trăng sáng, tới được trại của Kiên thì đã là nửa đêm, bèn khua chiêng trống thẳng tiến. Kiên nai nịt, hoang mang lên ngựa, gặp ngay Hoa Hùng. Hai ngựa đối địch chưa đầy mấy hiệp, quân Lý Túc ở sau trại xông tới thừa thế phóng hỏa. Quân Tôn Kiên không có lương thực, bốn bề tan tác. Kiên vội quay ngựa bỏ chạy, quát tháo bốn bên không ngưng miệng. Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương đều không giúp được cho nhau. Chỉ có Tổ Mậu vẫn theo bén gót. Tôn Kiên cùng mười mấy quân kỵ phá vòng vây mà ra. Hoa Hùng đuổi theo ở sau lưng Tôn Kiên. Kiên quay ngựa lại đánh được hơn chục hiệp. Kiên thua. Hùng đuổi theo. Kiên liền bắn hai phát tên, đều bị Hoa Hùng tránh được, bèn hết sức bắn mũi tên thứ ba. Sức mạnh đến nỗi làm gãy cây Thước Họa cung. Kiên bèn vứt cung, phóng ngựa băng rừng chạy trốn. Tổ Mậu nói:

– Chúa công trên đầu đội xích trách. Vừa rồi bắn tên, Hùng trông thấy, ắt chẳng tha đâu. Có thể tháo trách ra đưa cho Mậu đội.

Kiên ngồi trên ngựa, đổi mũ với Tổ Mậu, rồi chia hai đường mà chạy. Hoa Hùng thấy người đội xích trách chạy về phía đông, bèn dẫn quân đuổi về phía đông. Tôn Kiên theo đường nhỏ thoát được. Tổ Mậu bị Hoa Hùng truy đuổi rất gấp, cởi xích trách treo lên cái cột nhà cháy dở, còn mình ra sau cái cây ẩn nấp. Quân Hoa Hùng từ xa thấy xích trách, bèn vây bọc bốn bề, không dám tiến lên, mới dùng tên bắn loạn xạ. Đến khi biết là kế, bèn tiến lên thu lấy xích trách. Bấy giờ Hoa Hùng phóng ngựa đi tìm Tổ Mậu, Mậu phía sau rừng huơ song đao định chém Hùng. Hùng hét lên một tiếng. Tổ Mậu bị chém một đao rơi xuống ngựa. Hùng dẫn quân trở về ải.

Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương đều tìm đến. Tôn Kiên thu thập người ngựa, đóng đồn. Kiên thấy chết mất người cùng làng là Tổ Mậu, đau đớn không dứt.

Đây nói Viên Thiệu ở trại lớn, lên trướng, bỗng thấy ngựa nhanh tới báo: “Tôn Kiên thua to một phen. Tổ Mậu chết ngay giữa trận”. Thiệu cả kinh, nói:

– Ai ngờ Tôn Văn Đài lại thua dưới tay Hoa Hùng! Quân ta trơ trọi ở ngoài, khó bề giữ trại, sợ có quân cướp trại tới đây. Hãy sai người gọi về trại lớn bàn kế.

Đoạn rồi, Thiệu mời các chư hầu tới bàn bạc, thảy đều có mặt, chỉ có Công Tôn Toản đến sau. Thiệu mời vào trường, chia nhau ngồi. Thiệu nói:

– Ngày trước em của Bào tướng quân không nghe mệnh lệnh, tự mình tiến quân, vong thân bỏ mạng, mất nhiều quân sĩ. Nay Tôn Văn Đài cũng thua bại trong tay Hoa Hùng, làm tan tác nhuệ khí của quân ta.

Chư hầu đều không nói gì. Thiệu đưa mắt nhìn khắp, thấy phía sau Công Tôn Toản có ba người đứng hầu. Ba người dung mạo khác thường, đều đứng phía sau cười mỉa. Thiệu hỏi rằng:

– Sau lưng Công Tôn thái thú là ai vậy?

Toản gọi Huyền Đức bước ra, nói:

– Đây là anh em trọ học từ bé với tôi. Là Bình Nguyên lệnh Lưu Bị đó.

Tào Tháo nói:

– Chẳng phải là Lưu Huyền Đức từng phá Khăn Vàng đây sao?

Toản đem công trạng của Huyền Đức kể qua một lượt. Thiệu nói:

– Đã là tông phái nhà Hán, vậy hãy mang ghế tới đây!

Thiệu sai ngồi. Bị nói:

– Một chức huyện lệnh nhỏ, sao được nhận lễ cho ngồi.

Thiệu nói:

– Ta không kính danh tước của ông, mà kính vì ông là người của đế thất, với nước từng nhiều lần có công.

Huyền Đức lạy tạ, ngồi hàng cuối cùng ở dưới thềm. Quan, Trương khoanh tay đứng hầu ở phía sau. Đang lúc bàn bạc, thám tử tới báo:

– Hoa Hùng dẫn thiết kỵ xuống cửa ải, dùng sào dài treo xích trách của Tôn thái thú, đi thẳng tới trước trại mắng chửi, thách đánh.

Thiệu nói:

– Ai dám đi đánh tên giặc này?

Kiểu tượng Du Thiệp từ sau lưng Viên Thuật bước ra, nói:

– Tiểu tướng xin đi!

Thiệu mừng, liền sai Du Thiệp cưỡi ngựa ra. Tức thì có người tới báo: “Du Thiệp cùng Hoa Hùng đánh chưa tới ba hiệp, bị Hoa Hùng chém chết!”. Các chư hầu cả kinh. Thái thú Hàn Phức nói:

– Ta có thượng tướng Phan Phụng, có thể chém Hoa Hùng.

Thiệu gấp sai người gọi tới. Phụng ứng tiếng bước ra, tay cầm búa lớn, lên ngựa đi ra. Chưa được bao lâu, ngựa nhanh tới báo: “Phan Phụng lại bị Hoa Hùng chém rồi!”. Các chư hầu đều tái mặt. Viên Thiệu vỗ đùi than rằng:

– Đáng tiếc thượng tướng Nhan Lương, Văn Xú của ta đi đốc quân chưa về. Nếu có một người ở đây, thì há để cho Hoa Hùng ở ra oai như thế! Chư hầu các người có nhiều tướng sĩ, vậy mà không có nổi một người có thể đuổi Hoa Hùng ư?

Các quan đều nín thinh.

Dưới thềm có một người bước ra hô lớn:

– Tiểu tướng xin đi chém Hoa Hùng, hiến đầu ở dưới trướng.

Mọi người trông ra, thấy người này mình cao chín thước năm tấc, râu dài một thước tám tấc, mắt chim phượng, mày con tằm, mặt như trái táo, tiếng tựa chuông to, đứng ở trước trướng. Thiệu hỏi là ai. Công Tôn Toản nói:

– Đó là em của Lưu Huyền Đức, là Quan Mỗ đó.

Thiệu hỏi:

– Hiện làm chức gì?

Toản nói:

– Theo chân Huyền Đức, làm mã cung thủ.

Viên Thuật ở trên trướng hét lớn, nói:

– Mày khinh chư hầu bọn ta không có đại tướng ư? Dựa vào một tên cung thủ mà dám nói xằng, để ta dùng gậy đánh vùi rồi đuổi ra ngoài!

Tào Tháo kíp ngăn lại, nói:

– Công Lộ bớt giận. Người này đã nói mạnh miệng, tất có tài lớn. Thử sai hắn ra, nếu mà không thắng thì chém cũng chẳng muộn.

Viên Thiệu nói:

– Không được! Sai một mã cung thủ ra đánh, ắt bị Hoa Hùng chê cười. Bọn ta sao còn dám gặp ai?

Tháo nói:

Cứ xem dáng vẻ người này khác thường. Hoa Hùng sao biết người này là cung thủ?

Quan Mỗ nói:

– Nếu không thắng, xin chém đầu ta.

Tháo bảo rót một chén rượu nóng đưa cho Quan Mỗ uống rồi hẵng lên ngựa. Quan Mỗ nói:

– Khoan hãy rót rượu! Mỗ đi rồi về ngay.

Bèn rời khỏi trướng, cầm đao, phóng lên ngựa. Các chư hầu nghe bên ngoài trại tiếng trống vang động, tiếng hò reo rộ lên như trời long đất lở, núi đổ non sạt. Mọi người đều thất kinh, đang muốn đi dò xét, bỗng nghe thấy tiếng chuông ngựa reo vang, ngựa đã đi tới trung quân. Vân Trường cầm đầu Hoa Hùng ném xuống dưới đất. Ly rượu vẫn còn ấm. Sử quan có thơ rằng:

Oai khắp gầm trời lập đại công.

Cửa quân trống đánh tiếng tùng tùng.

Vân Trường ngưng chén khoe anh dũng

Rượu còn ấm đã chém Hoa Hùng.

Vân Trường cưỡi ngựa ra, chỉ một hiệp đã chém Hoa Hùng, xách đầu vào dâng. Mọi người đều mừng rỡ. Trương Phi ở sau lưng Huyền Đức bước ra, cao giọng hô to rằng:

– Ca ca của ta đã chém được Hoa Hùng, không nhân cơ hội này đánh giết vào cửa ải, bắt sống Đổng Trác, thì còn đợi tới khi nào?

Bèn vung trường bát xà mâu, tới cướp cửa ải. Có được chăng?

10. ẢI HỔ LAO, BA NGƯỜI ĐÁNH LỮ BỐ

Trương Phi đang định lên ngựa, thừa thế chiếm ải. Viên Thuật cả giận hét lớn:

– Đại thần bọn ta còn phải tự khiêm nhường. Dựa vào một tên thủ hạ nhỏ nhoi dưới trướng huyện lệnh, sao dám ở đây giễu võ dương oai? Mọi người hãy cùng ta đuổi chúng khỏi trướng!

Tào Tháo nói:

– Đã lập được công thì được thưởng. Sao lại kể đến cao quý hay hạ tiện đây?

Viên Thuật nói:

– Nếu đã như thế, các người cứ việc dùng một tên huyện lệnh kia. Bọn ta trở về, tránh đi là xong!

Tháo nói:

– Há lại vì một lời nói mà vứt bỏ việc lớn ư?

Bèn bảo Công Tôn Toản hãy dẫn Huyền Đức, Quan, Trương về trại. Các quan đều tan đi. Tào Tháo lén sai người mang trâu rượu tới ủy lạo ba người.

Đây nói bại binh dưới trướng Hoa Hùng trở về ải báo tin. Lý Túc vội vã viết thư báo gấp. Văn thư đưa thẳng đến chỗ Đổng Trác. Trác gấp gọi bọn Lý Nho, Lữ Bố tới bàn bạc. Nho nói:

– Nay chết mất thượng tướng quân Hoa Hùng. Thế giặc càng to. Thảy đều là do Viên Thiệu làm minh chủ, họp bọn làm ác. Chú Thiệu là Viên Ngôi hiện làm Thái phó, nếu mà trong ứng ngoài hợp, thì thực là khó xử, nên sớm trừ đi. Xin thừa tướng tự dắt đại quân, chia đường đánh dẹp.

Trác cho lời ấy là phải, kêu Lý Quyết, Quách Dĩ lãnh năm trăm quân bao vây nhà Thái phó Viên Ngôi, không cần biết già trẻ, cứ giết sạch hết, đem đầu của Viên Ngôi tới trước cửa ải trước để làm hiệu lệnh. Đổng Trác bèn cất hai mươi vạn quân, chia làm hai ngả mà tiến. Lộ thứ nhất sai Lý Quyết, Quách Dĩ dẫn năm vạn quân đi trước, đóng giữ ải Nghi Thủy, không được giết lẫn nhau. Trác tự dẫn mười lăm vạn quân, cùng Lý Nho, Lữ Bố, Trương Tế, Phan Trù chiếm ải Hổ Lao. Ải này cách Lạc Dương năm mươi dặm*, nếu tiến quân tới đây thì ắt cắt đường tiến của chư hầu. Người ngựa tiến tới cửa ải. Trác sai Lữ Bố đem ba vạn quân tới trước cửa ải đóng một trại lớn. Trác tự mình đóng đồn ở trên ải.

Ngựa nhanh thám thính được tin, bèn báo về cho Viên Thiệu ở trại lớn. Thiệu gọi mọi người bàn bạc. Tháo nói:

– Đổng Trác đóng đồn ở ải Hổ Lao, chẹt giữa đường của chư hầu, xem hình thế đó, có thể chia ra một nửa quân nghênh địch.

Thiệu bèn chia Vương Khuông, Kiều Mạo, Bào Tín, Viên Di, Khổng Dung, Trương Dương, Đào Khiêm, Công Tôn Toản, tám lộ binh mã đi tới ải Hổ Lao nghênh địch. Tháo dẫn quân qua lại làm ứng cứu. Khi tám lộ chư hầu được lệnh, đều tự dẫn quân đi.

Trước tiên nói về Thái thú Hà Nội Vương Khuông dẫn quân đi trước. Lữ Bố ở trong trại, nghe nói có quân kéo đến thì mừng rỡ lên ngựa, dẫn ba ngàn thiết kỵ phóng tới nghênh địch. Vương Khuông sai quân mã bày thành thế trận, cưỡi ngựa đi ra chốn cửa cờ, trông thấy Lữ Bố ra trận, đầu đội mũ Tử Kim có ba cây thoa buộc tóc, thân khoác áo bào gấm hồng thêu trăm hoa của Tây Xuyên, mình mặc áo giáp liên hoàn hình mặt thú nuốt đầu, eo đeo đại sư man bóng lộn, cung tên sát bên người, tay cầm Họa Can Phương Thiên kích, ngồi trên Tê Phong Xích Thố mã. Quả nhiên là người có Lữ Bố, ngựa có Xích Thố. Người ngựa đều là hai thứ tuyệt diệu của thời Hán mạt này. Ngựa ấy đi quanh trái phải, qua lại rong ruổi. Vương Khuông ngó thấy, trong lòng bàng hoàng, quay đầu hỏi rằng:

– Ai dám ra trận?

Phía sau có một tướng phóng ngựa vung thương chạy ra. Đó là danh tướng Hà Nội là Phương Duyệt. Hai ngựa giao chiến chưa được năm hiệp, Duyệt bị Lữ Bố đâm một kích rơi xuống ngựa. Vương Khuông bèn gò ngựa chạy vào trong trận. Lữ Bố nhổ kích xông lên, qua lại ngang dọc. Quân Khuông tan vỡ, bỏ chạy tứ tán. Bố xông vào trận như vào chỗ không người. Quân thiết giáp ở sau lưng trợ chiến. Hai đạo quân của Kiều Mạo, Viên Di cùng tới cứu Vương Khuông. Lữ Bố mới lui. Ba đạo quân ai nấy chết mất nhiều người ngựa, chạy lui ba mươi dặm dựng trại.

Quân mã của tám lộ chư hầu đều hội cả một chỗ để bàn bạc, nói:

– Lữ Bố anh hùng, không ai địch lại.

Đang lúc suy tư, tiểu hiệu tới báo: “Lữ Bố thách đánh!”. Tám lộ chư hầu đều lên ngựa trở về trại mình, chia quân thành tám đội, bày bố trước núi Cao Cương, trông ra xa thấy quân mã của Lữ Bố tụ họp một chỗ, cờ thêu phấp phới, đi trước xung trận. Trong trận địa người ngựa của Trương Dương có một tướng thủ hạ là Mục Thuận vỗ ngựa vung thương ra đón đánh. Lữ Bố vung tay, một kích đâm Mục Thuận rơi xuống ngựa. Tám lộ chư hầu tim run mật vỡ. Có một tướng bộ hạ của Thái thú Bắc Hải Khổng Dung bước ra nói:

– Tôi nhận ơn của Văn Cử đã mười năm. Sao lại không lấy cái chết để báo đáp?

Dung trông ra, thì là môn hạ dũng sĩ Võ An Quốc. Người này dùng chùy sắt nặng năm mươi cân. An Quốc cầm chùy sắt cán dài, phóng ngựa chạy ra. Lữ Bố múa kích, giục ngựa xông tới cùng An Quốc đánh nhau. Đánh hơn mười hiệp, một kích chặt đứt cổ tay An Quốc. Quốc vứt chùy trên đất mà chạy. Tám lộ chư hầu cùng đánh tới, cứu được Võ An Quốc. Lữ Bố lui trở về.

Đây nói tám lộ chư hầu thua liền mấy trận, đem báo với Viên Thiệu. Tào Tháo nói:

– Lữ Bố anh hùng, thiên hạ không ai địch nổi. Nên họp mười tám lộ chư hầu đến cùng bàn bạc, cùng bắt Lữ Bố. Nếu giết được Lữ Bố thì trừ Đổng Trác dễ thôi!

Đang lúc bàn bạc, có người báo rằng: “Lữ Bố thách đánh!”. Thiệu lệnh cho tám lộ chư hầu đánh Lữ Bố. Bố xông thẳng tới chỗ Công Tôn Toản. Toản tự vung giáo sắc chạy tới đón đánh. Lữ Bố trợn mắt, hét to, vung kích tới đánh. Đánh được hai hiệp, Toản quay ngựa, hoảng hốt chạy gấp. Lữ Bố phóng ngựa Xích Thố đuổi theo. Ngựa này đi được ngàn dặm, phi như gió cuốn, chốc lát đã đuổi kịp Công Tôn Toản. Bố cất họa kích, nhắm chỗ tim ở sau lưng định đâm một nhát. Bên cạnh có một tướng trợn đôi mắt tròn, vểnh chòm râu hổ, vung trường bát xà mâu, phóng ngựa tới kêu to:

– Gia nô ba họ chớ chạy! Trương Phi người nước Yên ở đây!

Lữ Bố trông thấy, bỏ Công Tôn Toản, chạy tới đánh Trương Phi. Phi tỏ rõ thần uy, đánh nhau thỏa thích với Lữ Bố. Tám lộ chư hầu trông thấy Trương Phi thương pháp dần dần rối loạn. Lữ Bố lại lên tinh thần. Trương Phi nóng tính, kêu lớn một tiếng. Vân Trường vỗ ngựa, múa cây Thanh Long Yển Nguyệt đao nặng tám mươi hai cân tới giáp đánh Lữ Bố. Ba con ngựa bày thành hình chữ Đinh mà đánh giết. Lại đánh tới ba mươi hiệp, hai người đánh mãi không hạ được Lữ Bố. Lưu Huyền Đức nhìn thấy cả, trong lòng thầm nghĩ: “Ta không ra tay thì còn kéo dài đến khi nào?”. Bàn nắm Song Cổ kiếm*, vỗ con ngựa Hoàng Phiếu, chạy tới góc chết mà đâm chém. Ba người vây chặt Lữ Bố, chạy quanh như đèn cù mà chém giết. Tám lộ chư hầu đều đứng ngây ra nhìn. Lữ Bố chống cự, đỡ gạt mãi không được, nhắm vào mặt Huyền Đức mà đâm một kích. Huyền Đức vội tránh. Lữ Bố mở được một góc trận, lê cây họa kích, phóng ngựa mà chạy. Ba người không chịu buông tha, phóng ngựa đuổi theo. Tám lộ quân binh hò hét vang trời, nhất tề đuổi giết. Quân Lữ Bố nhắm cửa ải mà chạy trốn. Huyền Đức, Quan, Trương đuổi theo Lữ Bố bén gót. Người xưa từng có một thiên văn chương nói riêng về việc Huyền Đức, Quan, Trương, ba người đánh Lữ Bố ở ải Hổ Lao.

Thiên hạ Hán triều buổi Hoàn, Linh

Vừng hồng đỏ rực ngả phương Tây

Gian thần Đổng Trác phế Thiếu đế.

Lưu Hiệp tầm thường, giấc mộng kinh.

Tào Tháo truyền hịch khắp thiên hạ.

Chư hầu phẫn nộ thảy hưng binh.

Bàn lập Viên Thiệu làm minh chủ.

Thề phò vương thất, dựng thái bình.

Ôn hầu Lữ Bố chẳng ai bì.

Hùng tài bốn biển đã lừng danh.

Mình đeo giáp bạc điểm long lân.

Đầu đội kim quan, trâm đuôi trĩ.

Đeo dây đai quý thú nuốt người.

Vứt bỏ cẩm bào thêu chim phượng.

Ngựa hay tung vó nổi cuồng phong.

Họa kích sáng lóa soi mặt nước.

Rời quan thách đánh có ai đương?

Chư hầu vỡ mật lòng lo sợ.

Chợt có nước Yên, Trương Ích Đức.

Tay cầm xà mâu dài trượng tám.

Vểnh chòm râu hổ tợ dâu càng

Mắt tròn trợn ngược tóe ánh chớp.

Đánh vùi mãi chẳng biết thắng thua.

Trước trận chọc giận Quan Vân Trường.

Đao quý thanh long sáng sương tuyết.

Chiến bào anh vũ bay phất phơ.

Ngựa xông tới chỗ quỷ thần khóc.

Trước mắt một người máu sục sôi.

Huyền Đức kiêu hùng siết chặt gươm.

Phấn chấn oai trời khoe sức mạnh.

Ba người vây bọc đánh hồi lâu.

Chỉ chuyên đỡ gạt không ngơi nghỉ.

Tiếng reo chấn động khắp đất trời.

Sát khí dâng tràn, trăng sao lạnh.

Lữ Bố sức cùng tìm đường lui.

Xa ngó non nhà mà thúc ngựa.

Họa kích phương thiên đảo ngược thôi.

Năm ngọn cờ hoa đều tán loạn.

Níu đứt dây cương ôm Xích Thố.

Một mình nhắm hướng Hổ Lao quan.

Huyền Đức, Quan, Trương đuổi theo Lữ Bố tới dưới cửa ải. Phi trông thấy trên ải gió tây lay động, thanh la, tàn lọng rất nhiều. Phi hô lớn:

– Trên ải ắt là Đổng Trác! Đuổi theo Lữ Bố thì biết đến chỗ nào? Chi bằng trước bắt giặc Đổng, nhổ cỏ tận gốc!

Bèn phóng ngựa lên cửa ải, tới bắt Đổng Trác. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

TAM QUỐC CHÍ THÔNG TỤC DIỄN NGHĨA QUYỂN I- hết

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN II

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN 02

11. Đổng Trác hỏa thiêu cung Trường Lạc.

12. Viên Thiệu, Tôn Kiên giành ngọc tỷ.

13. Triệu Tử Long đại chiến Bàn Hà.

14. Tôn Kiên vượt sông đánh Lưu Biểu.

15. Tư đồ Vương Doãn thuyết phục Điêu Thiền.

16. Đình Phụng Nghi, Bố chọc Điêu Thiền.

17. Vương Doãn bày kế diệt Đổng Trác.

18. Lý Quyết, Quách Dĩ cướp Trường An.

19. Lý Quyết, Quách Dĩ giết Phàn Trù.

20. Tào Tháo cất quân báo thù cha.

11. ĐỔNG TRÁC HỎA THIÊU CUNG TRƯỜNG LẠC

Ba người Huyền Đức, Quan, Trường đánh bại Lữ Bố. Trong lúc đang truy đuổi, Trương Phi trông thấy Đổng Trác đang ngồi trên ải, bèn vỗ ngựa chạy tới dưới ải. Trên ải tên đá như mưa, không thể tiến được, đành trở về. Tám lộ chư hầu cùng mời Huyền Đức, Quan, Trương tới mừng công, sai người báo Viên Thiệu ở trong trại. Thiếu nghe tin, cả mừng, bèn phát hịch cho Tôn Kiên sai tiến binh.

Tôn Kiên suốt đêm dẫn Trình Phổ, Hoàng Cái đi thẳng tới trại Viên Thuật. Trong lúc nói chuyện, Kiên dùng gậy vẽ lên mặt đất, nói:

– Đổng Trác với tôi vốn không thù oán. Phen này dốc sức chẳng đoái tương thân mình, xông pha tên đá, quyết trận tử chiến là do muốn trên vì quốc gia mà đánh giặc, dưới vì việc riêng của nhà tướng quân. Nếu mà nghe lời nói bậy, không phát lương thực, đến nỗi Kiên này thua chạy, thì tướng quân có được yên chăng?

Thuật hổ thẹn, không nói gì, bèn sai người lôi kẻ dâng lời gièm ra chém để tạ lỗi với Tôn Kiên. Giữa lúc đang muốn bày yến tiệc, có người báo với Kiên rằng:

– Trên cửa ải có hai người cưỡi ngựa vào trong trại, muốn gặp tướng quân.

Kiên chào Viên Thuật trở về trại mình, gọi người đó tới hỏi, thì ra là ái tướng của Đổng Trác, tên là Lý Quyết. Kiên nói:

– Ngươi tới vì việc gì?

Quyết nói:

– Người mà thừa tướng kính trọng, chỉ có mỗi tướng quân thôi. Ngày trước Hoa Hùng lỡ xâm phạm, trong lòng thừa tướng hết sức không yên. Hôm nay đặc biệt sai Quyết tới kết thân. Thừa tướng có con gái, muốn gả cho con trai tướng quân. Nếu mà có anh em tông tộc, thì sẽ cùng đứng tên tiến cử lên trên, thì thảy đều được làm quận thú, thứ sử. Như vậy mới không bỏ mất nhân tài.

Kiên cả giận, nạt đi, nói:

– Đổng Trác trái trời, vô đạo, lay động vương thất. Ta đang muốn diệt sạch chín họ, treo đầu bốn biển, để tạ thiên hạ. Nếu không làm được thì ắt ta chết không nhắm mắt, há chịu cùng nghịch tặc kết thân ư? Ta không chém mày. Mày hãy kíp dâng cửa ải. Tha cho mạng mày, nếu còn chần chừ thì xương thịt kia sẽ nát thành tro bụi đó.

Lý Quyết ôm đầu, lủi đi như chuột, trở về gặp Đồng Trác, kể chuyện Tôn Kiên vô lễ như thế. Trác giận, hỏi Lý Nho. Nho nói:

– Ôn hầu mới thua trận, quân không có lòng đánh. Chẳng bằng dẫn quân trở về Lạc Dương, dời đế tới Trường An, để ứng với lời đồng dao đã báo trước. Gần đây, bọn trẻ con trên phố chợ hát bài đồng dao rằng: “Tây đầu nhất cá Hán. Đông đầu nhất cá Hán, Lộc tẩu nhập Trường An. Phương khả vô tư nạn” (Phía tây một nhà Hán. Phía đông một nhà Hán. Hươu chạy tới Trường An. Thế là khỏi sợ nạn). Lời này thực ứng vào việc thừa tướng hưng thịnh ở Trường An, thu được đất lành vậy. “Tây đầu nhất cá Hán” là ứng với việc Cao Tổ hưng thịnh ở phía tây, đóng đô tại Trường An, được mười hai đời đế. “Đông đầu nhất cá Hán” là ứng với việc Quang Vũ hưng thịnh ở đông đô Lạc Dương, cũng được mười hai đời đế. Vận trời xoay vòng. Thừa tướng dời về Trường An thì tức chẳng còn gì nguy cấp nữa vậy.

Trác cả mừng, nói:

– Nếu không có lời của ông, ta thực chẳng tỉnh ra.

Bèn dẫn Ôn hầu Lữ Bố đêm ngày trở về Lạc Dương bàn bạc việc dời đô. Họp văn võ ở triều đường, Trác nói:

– Vận Hán ở đông đô đã hơn hai trăm năm. Khí số đã suy. Ta thấy vượng khí đi vào Trường An. Ta muốn phụng loan giá đi sang phương tây. Các ngươi đều nên chuẩn bị hành trang đi.

Tư đồ Dương Bưu bước ra nói:

– Quan Trung bị tàn phá, điêu linh. Nay không có cớ gì mà rời tông miếu, bỏ lăng vua, sợ trăm họ kinh động, ắt có cái và nước sôi. Thiên hạ động thì rất dễ, yên lại rất khó. Xin thừa tướng hãy xem xét lại.

Trác giận nói:

– Ngươi cản trở kế lớn của nước nhà ư?

Thái úy Hoàng Uyển bước ra nói:

– Lời của Dương Tư đồ là đúng đấy. Nhớ lại vào lúc Vương Mãng soán nghịch, giữa buổi Canh Thủy*, Xích Mi đốt cháy Trường An thành đống gạch ngói. Vì thế nhân dân rời bỏ lưu lạc, trăm phần không còn được một, hai. Nay vứt bỏ cung thất mà họp chỗ đất hoang ấy, không phải là việc nên làm vậy.

Trác nói:

– Quan Đông giặc dậy. Thiên hạ hỗn loạn. Nếu dời tới đất Trường An, thì có Hào, Hàm* hiểm yếu, lại gần Lũng Hữu, gỗ đá gạch ngói hẹn ngày là có thể lấy được. Cung thất, phủ quan sửa sang chỉ hơn một tháng. Các ngươi chớ buông lời càn nữa.

Tư đồ Tuân Sảng can rằng:

– Thừa tướng nếu muốn dời đô khỏi Lạc Dương, thì trăm họ đều nguy vong mất thôi.

Trác cả giận, nói:

– Ta mưu việc cho thiên hạ há tiếc bọn tiểu dân ư?

Sảng nói:

Dân là gốc nước. Gốc vững thì nước mạnh. Nếu muốn dời đô, dân không đường sống. Từ đó thiên hạ sẽ nguy thôi.

Trác nói:

– Nói càn!

Liền hôm ấy, bãi chức Dương Bưu, Hoàng Uyển, Tuân Sảng, cho về làm dân thường.

Trác bước ra, lên xe. Phía trước có hai người quỳ xuống, trông ra thì là Thượng thư Chu Bí, Thành môn Hiệu úy Ngũ Quỳnh. Trác hỏi:

– Có việc gì?

Bí nói:

– Nay nghe thừa tướng muốn dời đô về Trường An, mới tới can ngăn.

Trác cả giận, nói:

– Lúc đầu ta nghe lời hai người tiến cử, trọng dụng mấy người. Hôm nay chúng thảy đều làm phản. Bọn ngươi tức là một bè với chúng, nếu không chém đi tức sinh họa về sau.

Bèn quát võ sĩ bắt lấy, đem ra ngoài cửa kinh đô chém đầu. Trăm họ chẳng ai không rơi lệ.

Trác hạ lệnh dời đô, hẹn hôm sau lên đường. Lý Nho nói:

– Nay tiền lương thiếu thốn. Các nhà giàu ở Lạc Dương rất nhiều, nên thu lấy đưa vào kho công; đem môn hạ của bọn Viên Thiệu giết sạch bè đảng, rồi cướp của nhà chúng, ắt sẽ thu được hàng chục vạn.

Trác cả mừng, liền sai năm ngàn thiết kỵ đi khắp nơi bắt các nhà giàu ở Lạc Dương, treo đầu trên ngọn cờ, trên viết mấy chữ “phản thần nghịch đảng”. Mấy ngàn gia đình đều bị chém sạch ở ngoài thành, thu lấy vàng bạc, của cải, đem vợ con chia cho binh sĩ đem đi. Lý Quyết, Quách Dĩ xua trăm vạn dân ở Lạc Dương đi trước tới Trường An. Mỗi một đội bá tánh có một đội quân sĩ đi giữa, thúc giục tiến lên. Kẻ chết ở nơi ngòi rãnh không thể đếm hết. Lại buông thả quân sĩ dâm ô vợ người, cướp đoạt lương thực. Kẻ đói khát đến chết, thây phơi đầy đồng. Tiếng than khóc chấn động trời đất. Nếu có người nào đi đứng chậm chạp, thì sau lưng có ba ngàn quân đốc thúc, tay cầm đao sắc, giết chết ở trên đường.

Đến lúc ra đi, Trác trước sai phóng hỏa ở các cửa thành, thiêu rụi nhà cửa của dân và các phòng ốc. Đế cùng hoàng tộc lên xe. Trác lệnh phóng hỏa đốt tông miếu, cung phủ. Hai cung nam, bắc tàn lửa đan xen. Cung điện Trường Lạc thảy đều thành đống tro tàn. Lại sai Lữ Bố đào bới lăng tẩm của tiên hoàng và hậu, phi, đoạt lấy vàng và đồ quý. Quân sĩ thừa cơ đào bới phần mộ của các quan và dân chúng, chẳng chừa một ngôi mộ nào. Đổng Trác chở theo hơn mấy ngàn xe vàng ngọc, gấm vóc, đồ tốt.

Tướng của Trác là Triệu Sầm dâng ải Nghi Thủy. Tôn Kiên ruổi quân đi vào trước. Huyền Đức, Quan, Trường đánh giết vào ải Hổ Lao. Chư hầu đều dẫn quân kéo vào.

Trước nói Tôn Kiên phóng thẳng tới Lạc Dương, xa trông thấy lửa khói ngút trời, tro đen đầy đất, hai ba trăm dặm chẳng hề có gà chó hay khói bếp. Kiên trước hết phát binh dập lửa trong cung. Các chư hầu đều tới chỗ đất trống đóng đồn, cho quân mã nghỉ lại. Tào Tháo tới gặp Viên Thiệu nói:

– Nay giặc Đổng sang tây, chính là lúc có thể thừa thể đuổi đánh. Bản Sơ lại dừng quân không động là vì cớ gì?

Thiệu nói:

– Các đạo quân ta đều mệt mỏi, tiến cũng vô ích.

Tháo nói:

– Giặc Đổng thiêu rụi cung thất, cướp dời thiên tử, trong cõi chấn động, không biết theo ai. Đây là lúc trời làm cho nó diệt vong đó. Một trận đánh là thiên hạ định rồi. Các công có gì lại nghi ngờ không đi sang tây?

Các chư hầu đều nói:

– Không thể khinh động!

Tháo cả giận, đứng dậy, nói:

– Trẻ con không đủ cùng ta mưu việc.

Bèn tự dẫn hơn vạn binh, cùng bọn Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên, Tào Nhân, Tào Hồng, Lý Điển, Nhạc Tiến ngày đêm đuổi theo Đổng Trác.

Trác đang đi trên đường. Thái thú Huỳnh Dương* là Từ Vinh dẫn quân ra đón. Bái kiến xong rồi, Lý Nho nói:

– Thừa tướng mới bỏ Lạc Dương. Để phòng có kẻ đuổi theo, có thể sai Từ Vinh đem quân mã mai phục ở bên hông lũy nhỏ* trên núi ở ngoài thành. Nếu có quân đuổi theo, cứ để cho qua, đợi bọn ta đánh bại chúng, thì chặn đường đánh giết. Kẻ sau có tới, thấy như thế, sẽ không dám nhòm ngó Trường An.

Trác cả mừng, ban thưởng cho Từ Vinh xong, bèn sai đi phục binh. Trác lệnh cho Lữ Bố dẫn tinh binh đi bảo vệ phía sau.

Đang lúc hành quân, một đội quân của Tào Tháo đuổi tới. Lữ Bố cười lớn, nói:

– Không ngoài dự đoán của Lý Nho vậy.

Bèn đem người ngựa dàn trận. Tào Tháo cưỡi ngựa ra, hô lớn:

– Nghịch tặc dời thiên tử, đuổi trăm họ! Muốn sống thì hãy dừng ngay đi!

Lữ Bố mắng rằng:

– Thằng nhát gan phản chủ, sao đáng cùng ta nói chuyện!

Hạ Hầu Đôn cầm thương thức ngựa chạy thẳng ra. Đôn cùng Bố đánh chưa được mấy hiệp, Lý Quyết dẫn một đội quân từ bên hông đánh tới. Tháo kíp sai Hạ Hầu Uyên đón đánh. Mé tây lại có tiếng hò reo nổi lên. Quách Dĩ dẫn một đội quân đánh tới. Tháo kíp sai Tào Nhân ra đón đánh. Ba lộ quân mã thế chẳng thể ngăn. Hạ Hầu Đôn đối địch với Lữ Bố không nổi, phóng về trận nhà. Bố dẫn thiết kỵ đuổi giết. Quân Tháo thua to, nhắm hướng Huỳnh Dương mà chạy. Tàn quân đều tự trốn tránh tìm đường sống. Tháo tức thời tụ tập được ba bốn ngàn người. Các quân đều tụ đến. Lữ Bố không đuổi theo. Quân Tháo họp ở góc núi vắng nấu cơm.

Bấy giờ ước chừng canh hai, trắng sáng như ban ngày. Quân sĩ còn chưa được ăn cơm, bốn phía trên núi tiếng hò hét vây bọc.

Phục binh của Từ Vinh đều đổ ra. Tào Tháo vội vã lên ngựa, vượt đường chạy trốn, rẽ qua dốc núi thì gặp ngay Từ Vinh. Tháo quay người định chạy, Vinh lắp tên bắn trúng vai Tào Tháo. Tháo ôm tên chạy thoát thân. Chạy qua dốc núi, hai tên quân bộ phục trong đám cỏ thấy Tháo cưỡi ngựa qua. Hai ngọn thương đều đâm ra, Tào Tháo ngã nhào xuống ngựa. Ngựa trúng hai cây thương đã ngã trước. Hai tên tiểu tốt bắt lấy Tào Tháo, lôi xuống đám cỏ. Chợt có một người cưỡi ngựa chạy tới. Dưới ánh trăng sáng, nhận ra là Tào Tháo, bèn vung song đao chém chết hai tên quân bộ, nhảy ngay xuống ngựa, đỡ Tháo đứng dậy. Bấy giờ, Tháo bị trúng tên, đau đớn xây xẩm ngã nhào xuống đất. Viên tướng ấy cứu Tào Tháo tỉnh lại. Trông ra, thì là Tào Hồng. Tháo nói:

– Ta chết ở đây rồi. Hiền đệ hãy mau đi đi.

Hồng nói:

– Chúa công hãy lên ngựa. Hồng xin đi bộ theo.

Tháo nói:

– Quân giặc đuổi tới thì ngươi làm thế nào?

Hồng nói:

– Thiên hạ có thể không có Hồng. Nhưng Hồng không thể không có chúa công.

Tháo nói:

– Ta nếu được sống lại, thực là nhờ sức của ngươi.

Hồng cởi bỏ áo giáp, cắp đạo theo chân Tháo. Ngựa chạy tới chừng canh tư, phía sau có nhiều tiếng hò hét không dứt. Người ngựa đuổi tới. Tháo cùng Hồng đang chạy, thấy trước mặt có một dòng sông lớn, sau lưng có quân đuổi tới gần. Tháo nói:

– Mạng chỉ tới đây, chẳng thể còn sống. Hồng nói:

– Chúa công hãy xuống ngựa, cởi bỏ chiến bào và áo giáp. Hồng dìu chúa công qua sông.

Tháo bơi qua sông lớn, bò lên được trên bờ. Quân ở sau kéo đến, bắn tên qua sông. Tháo mặc đồ ướt mà chạy. Bấy giờ trời dần sáng rõ, chạy được chừng hơn hai mươi dặm, tới dưới gò đất nghỉ ngơi chút ít. Tiếng hò reo lại nổi lên. Từ Vinh từ trên thượng lưu vượt sông. Lại có một đám quân đuổi tới. Tính mạng Tào Tháo sẽ ra sao?

12. VIÊN THIỆU, TÔN KIÊN GIÀNH NGỌC TỶ

Từ Vinh đuổi tới, đang muốn bắt Tào Tháo. Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên dẫn vài chục quân kỵ sấn tới, hét lớn:

– Từ Vinh! Chớ làm hại chúa công ta!

Vinh chạy tới. Hạ Hầu Đôn vung thương tới đón đánh. Giao chiến mấy hiệp, Hạ Hầu Đôn đâm Vinh rơi xuống ngựa, giết đám tàn quân chạy tan. Phía sau có Lý Điển, Nhạc Tiến đều dẫn quân tới, thấy được Tào Tháo, vui buồn lẫn lộn. Gom được hơn năm trăm người ngựa. Tháo lên ngựa cùng trở về Hà Nội để tụ họp lại binh mã. Quân Trác tự đi tới Trường An.

Đây nói các chư hầu chia nhau đóng đồn ở Lạc Dương. Tôn Kiên dập hết những đám lửa còn sót trong cung, bèn đóng đồn ở trong thành. Kiên dựng trường phòng trên nền điện Kiến Chương. Kiên sai quân sĩ dọn dẹp gạch ngói của các cung điện. Những lăng tẩm bị Trác đào bới, thảy đều sai lấp lại. Lại dựng ba gian điện lợp cỏ ở trên nền cũ của Thái miếu, mời các chư hầu đến lập lại bài vị triều Hán, làm cỗ thái lao để cúng tế. Xong xuôi, thảy đều tan đi. Kiên về tới trại mình. Đêm ấy, trăng sao soi chiếu, gió ấm phần phật. Kiên chống kiếm ngồi ở bên ngoài nền điện Kiến Chương, ngửa mặt xem thiên văn, trông thấy trong chòm sao Tử Vi có khí trắng mờ mờ. Kiên than rằng:

– Đế tinh không sáng, tặc thần loạn nước, vạn dân đồ thán, kinh thành sạch không.

Nói xong, nước mắt sa như mưa. Bên cạnh có tên quân sĩ chỉ tay, nói:

– Phía nam điện có hào quang năm sắc, tỏa lên từ trong giếng.

Kiên gọi quân sĩ đốt lửa lên, leo xuống giếng mò tìm, vớt lên được một thi thể phụ nữ. Tuy đã lâu ngày, nhưng thây ấy không rữa, dáng vẻ quần áo như người trong cung, dưới cổ đeo một túi gấm, hai tay bị cột chặt bằng chiếc khăn thêu con rồng tía. Mở túi ra xem, thì bên trong có chiếc hộp nhỏ màu son đỏ, vặn ổ khóa vàng ra thấy bên trong có một cái ấn ngọc, vuông tròn bốn tấc, trên khắp năm con rồng cuộn, trên núm ấn khuyết mất một góc nên lấy vàng trám vào; trên có mấy chữ triện đề: “Thụ mệnh vu thiên, ký thọ vĩnh xương”. Kiên được ấn ấy, bèn hỏi Trình Phổ. Phổ nói:

– Đó là ấn truyền quốc đó. Viên ngọc này là do lúc xưa, thời Xuân Thu, Biên Hòa ở dưới núi Kinh Sơn thấy chim phượng hoàng đậu trên hòn đá, bèn chở về dâng cho Sở Văn vương. Vương sai chẻ ra, quả nhiên được viên ngọc*. Năm thứ hai mươi sáu của nhà Tần, sai thợ giỏi đẽo thành quả ấn. Lý Tự ghi tám chữ triện ở phía trên rằng: “Nhận mệnh ở trời, được thọ được hưng”, gọi là ngọc tỷ truyền quốc. Năm thứ hai mươi tám, Thủy Hoàng tuần thú tới hồ Động Đình, sóng gió nổi to, thuyền nghiêng sắp lật. Thủy Hoàng vội ném ngọc tỷ xuống nước. Gió bèn lặng, sóng liền êm. Đến năm thứ ba mươi sáu, Thủy Hoàng tuần thú tới Hoa Dương. Có người cầm ấn chặn đường, nói với những người đi theo rằng: “Đem thứ này trả cho Tổ Long”. Nói xong, không thấy đâu cả, bèn đem trả cho Tần. Thủy Hoàng băng, Tử Anh đem ngọc tỷ hiến cho Hán Cao tổ triều ta. Sau đến Vương Mãng soán nghịch, Tuyên Hựu hoàng thái hậu lấy ấn đánh Vượng Tâm, Tô Hiến, mẻ mất một góc, mới lấy vàng trám vào. Quang Vũ được ấn báu này ở Nghi Dương, truyền ngôi vị đến ngày nay. Gần đây nghe nói Thập thường thị làm loạn, cướp Thiếu để ra Bắc Mang. Lúc về cung mất đi vật báu này. Hôm nay trời ban cho chúa công, ắt là có phần số lên ngôi cửu ngũ. Chỗ này không thể ở lâu, nên gấp trở về Giang Đông, mưu riêng việc lớn.

Kiên nói:

– Ta vốn biết món vật quý này. Lời người rất hợp. Ngày mai sẽ cáo bệnh, từ giã mọi người, đưa quân trở về.

Bàn bạc xong xuôi, bèn ra lệnh cho các quân chớ được tiết lộ. Ai phạm phải sẽ chém.

Trong số ấy có một tên lính, vốn là người cùng làng với Viên Thiệu, không có cớ gì để tiến thân, bèn ngay đêm đó lẻn khỏi doanh trại, tới báo cho Viên Thiệu. Thiếu thưởng cho kẻ ấy xong, giữ lại bên mình.

Hôm sau, Tôn Kiên tới chào Viên Thiệu, nói:

– Kiên có chút bệnh, muốn về Trường Sa nên đặc biệt tới đây từ biệt công đó.

Thiệu cười, nói:

– Ta đã biết bệnh của ông. Đó gọi là bệnh “truyền quốc tỷ” đấy!

Kiên tái mặt, nói:

– Bản Sơ sao lại buông ra lời như vậy?

Thiệu nói:

– Nay xướng đại nghĩa, cất quân đánh giặc là vì thiên hạ triều Hán. Ngọc tỷ là vật báu của Hán triều. Nếu như đã bắt được, thì nên ở trước mặt mọi người để lại chỗ minh chủ, đợi khi diệt xong giặc Đổng sẽ trả lại cho triều đình. Người sao lại thu giấu nó đi, rồi muốn trở về? Muốn làm phản à?

Kiên nói:

– Ngọc tỷ chẳng có ở chỗ ta!

Thiệu nói:

– Vật ở trong giếng tại điện Kiến Chương thì ở đâu rồi?

Kiên nói:

– Ta vốn không có gì. Ngươi lại đến bức ép ta. Muốn làm phản à?

Thiệu nói:

– Nếu sớm đưa ra thì sẽ khỏi phải mang vạ.

Kiên chỉ trời mà thề rằng:

– Ta nếu thật có được ngọc tỷ, mà lại không đưa cho ngươi, thì hãy khiến ta kết cục không đẹp, chết dưới đao kiếm.

Các chư hầu nói:

– Văn Đài đã thề như vậy, thiết nghĩ không có báu vật đâu.

Thiệu hô tên quân bước ra, nói:

– Lúc mò đồ vật, có người này chăng?

Kiên cả giận, rút thanh kiếm đeo bên hông định chém tên quân sĩ. Thiệu nói:

– Người chém tên quân này là khinh ta đó!

Thiệu cũng rút kiếm tới giết Tôn Kiên. Kiển huơ kiếm đón đánh. Nhan Lương, Văn Xú ở sau lưng Thiệu cũng rút kiếm bước ra. Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương ở sau lưng Tôn Kiên cũng siết đao trong tay. Các chư hầu xúm lại ngăn cản, nói:

– Ngày trước lên đàn uống máu ăn thề, cùng xướng nghĩa lớn. Há nên thôn tính lẫn nhau đây?

Khuyên can hai người dạt ra. Kiên thừa dịp, liền lên ngựa, nhổ trại, rời Lạc Dương mà đi. Thiệu giận nói:

– Được vật báu liền bỏ đi, muốn tự làm bá chủ sao?

Bèn viết một lá thư, sai người suốt đêm đi tới Kinh Châu, đưa cho Thứ sử Kinh Châu là Lưu Biểu, dạy rằng hãy đón chặn đường mà cướp đi. Đến khi người đưa thư lên đường, lại có người báo:

– Tào Mạnh Đức đuổi Trác, đánh nhau ở Huỳnh Dương. Thua to trở về.

Thiệu bèn sai người đón tiếp. Thiệu gọi các chư hầu, bày rượu đặt tiệc cùng Tào Tháo giải buồn. Tháo ở trên chiếu, nói rằng:

– Tôi ban đầu xướng nghĩa lớn, là vì nước nhà mà trừ giặc. Các công đã trượng nghĩa mà tới, mà lại chẳng nghe kể của ta. Lúc đầu ta định bảo Bột Hải dẫn binh chủng Hà Nội tới Mạnh Tân*; các tướng ở Toan Tảo* trấn thủ Thành Cao, chiếm cứ Ngao Thương, chẹn đường Hoàn Viên*, Thái Cốc, khống chế nơi hiểm yếu. Viên tướng quân suất quân ở Nam Dương đóng lại ở Đan, Tích, vào Vũ Quan, để cho Tam Phụ chấn động. Ai nấy hào sâu lũy cao, không ra đánh, mà thêm nhiều nghi binh, khoe hình thế cho thiên hạ thấy, thừa thế đó mà diệt đảng nghịch, thì việc có thể xong ngay vậy. Nay nghi ngờ trì hoãn không tiến, đánh mất sự mong đợi của thiên hạ. Trộm vì tướng quân mà xấu hổ thay!

Bọn Thiệu không có lời nào để đáp lại.

Sau khi tiệc tàn, Tháo thấy bọn Thiệu đều ôm lòng riêng, liệu rằng không thể nên việc, bèn tự dẫn quân nhắm hướng Dương Châu mà đi. Công Tôn Toản nói với Huyền Đức:

– Viên Thiệu không thể làm được gì. Ở lâu chắc sẽ sinh biến. Bọn ta nên trở về.

Bèn nhổ trại đi về hướng bắc. Đi tới Bình Nguyên, sai Huyền Đức làm Bình Nguyên tướng*, tự đi giữ đất, nuôi quân. Thứ sử Duyện Châu là Lưu Đại hỏi mượn lương của Thái thú quận Đông là Kiều Mạo. Mạo chối từ không cho. Đại nhân đêm dẫn quân đột nhập vào dinh của Mạo, giết chết Kiều Mạo, thu hàng hết quân ấy. Viên Thiệu thấy mọi người đều tự phân tán, cũng dẫn quân nhổ trại, rời Lạc Dương mà đi về hướng Quan Đông.

Đây nói Thứ sử Kinh Châu Lưu Biểu tự là Cảnh Thăng, là người quận Sơn Dương, huyện Cao Bình. Vào lúc tuổi nhỏ, giao kết với các danh sĩ thời Hán mạt cùng làm bạn. Bấy giờ gọi là Giang Hạ bát tuấn. Bảy người đó là: Trần Tường ở Nhữ Nam, tự là Trọng Lân; người cùng quận* là Phạm Bàng, tự là Mạnh Bác; Khổng Dục ở nước Lỗ, tự là Thế Nguyên; Phạm Khang* ở Bột Hải, tự là Trọng Chân; Đàn Phu ở Sơn Dương, tự là Văn Hữu; người cùng quận* là Trương Kiệm, tự là Nguyên Tiết; Sầm Chí* ở Nam Dương, tự là Công Hiếu. Biểu mình cao hơn tám thước, dáng vẻ to lớn, là dòng dõi của tổng thân nhà Hán là Lưu Duệ*, làm Thứ sử Kinh Châu. Bấy giờ, có người quận Diên Bình là Khoái Lương, em là Việt, người Tương Dương là Sái Mạo cùng nhau giúp đỡ. Lúc này nhận được thư của Viên Thiệu, nói rằng Tôn Kiên đem vật báu truyền quốc của triều Hán chạy về Giang Đông, mong hãy chặn đường y mà đoạt đi. Biểu vốn cùng Thiệu giao hảo rất tốt, liền vội sai Khoái Việt, Sái Mạo dẫn một vạn quân tới chặn Tôn Kiên. Quân mã của Kiên vừa tới. Khoái Việt dàn bày thế trận, cưỡi ngựa đi ra phía trước. Tôn Kiên dẫn quân mã đứng ở dưới cửa cờ hỏi rằng:

– Khoái Anh Độ* sao lại dẫn binh chặn đường ta?

Việt thưa:

– Người vốn là thần tử của triều Hán, sao lại trộm vật báu truyền quốc mà trở về? Hãy mau để lại đây, ta sẽ chiếu cố cho!

Nói chưa xong, Hoàng Cái vung thương xông ra. Sái Mạo múa đao tới đón đánh. Đấu chưa được vài hiệp, Cái vung roi đánh Sài Mạo. Mạo vội tránh; trúng vào cái kính hộ tâm, đánh kính ấy khuyết mất một nửa. Mạo thúc ngựa chạy về. Tôn Kiên thừa thắng đánh xuyên qua tới cửa địa giới. Mặt trời đã ngả về tây, sau núi có giấu một đội quân mạnh khỏe, đang kéo tới, dẫn đầu là một viên tướng cưỡi ngựa đi ra. Đó là Lưu Biểu. Tôn Kiên ở trên ngựa làm lễ, nói:

– Cảnh Thăng sao lại tin thư của Viên Thiệu mà bức ép người quận kế bên vậy?

Biểu nói:

– Ngươi giấu báu vật truyền quốc, muốn phản nhà Hán ư?

Kiên nói:

– Ta nếu có vật ấy thì sẽ chết dưới đao tên vậy. Biểu nói:

– Người nếu muốn ta tin lời, thì phải đem hành lý của bọn quân lính theo cùng cho ta tra xét.

Kiên giận nói:

– Mày biết cái gì? Sao dám khinh ta?

Bèn phóng ngựa xông lên. Lưu Biểu liền lui. Kiên đuổi theo ngay. Bấy giờ trời đã hoàng hôn, hai bên mé núi phía sau đều có phục binh xông ra. Khoái Việt, Sái Mạo xông tới, khiến Tôn Kiên bị vây ở giữa chỗ đất hoang. Tính mạng sẽ ra sao?

13. TRIỆU TỬ LONG ĐẠI CHIẾN BÀN HÀ

Buổi chiều ấy, Tôn Kiên bị Lưu Biểu bao vây; nhờ có ba tướng Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đưởng tả xung hữu đột liều chết đánh mới thoát được, mất quân rất nhiều. Tôn Kiên suốt đêm dẫn quân trở về Giang Đông. Lưu Biểu trở về Kinh Châu đưa thư báo cho Thiệu. Từ đó Tôn Kiên và Lưu Biểu kết oán.

Đây nói Viên Thiệu đón đồn ở Hà Nội, thiếu thốn lương thảo. Kí Châu mục Hàn Phức sai người đưa lương thực để giúp chi dùng trong quân. Có người khách là Bàng* Kỉ thuyết Thiệu rằng:

– Đại trượng phu tung hoành thiên hạ, sao để người ta đem lương đến cho ăn? Kí Châu là đất tiền lương nhiều cực. Tướng quân sao không lấy đi?

Thiệu nói:

– Chưa có kế hay.

Bàng Kỉ nói:

– Có thể lén sai người cầm thư đưa cho Công Tôn Toản, sai Toản tiến quân lấy Kí Châu, hứa hão là sẽ giúp đánh hai mặt. Toản ắt cất quân. Hàn Phức là thứ vô mưu, ắt sẽ mời tướng quân tới lãnh việc châu. Rốt lại việc này chỉ cần buông tay là lấy được.

Thiệu cả mừng, liền gửi thư tới chỗ Toản. Toản mở ra đọc, thấy ý thư nói: cùng lấy Kí Châu, chia nhau công bằng. Toản mừng, liền phát binh. Thiệu liền sai người mật báo cho Hàn Phức.

Phức vội vàng gọi hai mưu sĩ là Tuân Kham*, Quách Đồ tới bàn bạc. Kham nói:

– Công Tôn Toản dẫn binh chủng Yên, Đại, ruổi dài mà tới, cái thế ấy chẳng thể chống nổi, lại có Lưu Bị, Quan, Trương giúp cho. Kí Châu chỉ chờ ngày mất thôi. Nay Bản Sơ trí dũng hơn người, thủ hạ đều là danh sĩ, kiện tướng rất nhiều, lại còn ban ân bốn bể, thiên hạ kính nể, là hào kiệt đương thời vậy. Tướng quân có thể mời Bản Sơ tới cùng cai trị châu này. Y ắt hậu đãi tướng quân, đối phó Công Tôn Toản như giỡn đứa trẻ con thôi.

Hàn Phức liền sai Biệt giá Quan Thuần đi mời Viên Thiệu. Trưởng sử Cảnh Vũ can rằng:

– Viên Thiệu là người khách cô đơn, đám quân khốn quẫn, ngửa trông hơi thở từ mũi bọn ta*. Cũng ví như trẻ con ở trong vòng tay, dứt khỏi vú mẹ thì lập tức chết đói. Sao lại muốn đem việc châu mà ủy thác cho y? Đó là dẫn hổ vào giữa bầy dê vậy.

Phức nói:

– Ta là cố lại của họ Viên, tài năng lại không bằng Bản Sơ. Người xưa chọn người hiền để nhường cho. Các ông sao lại ghen ghét vậy?

Bọn Cảnh Vũ đều than rằng:

– Kí Châu xong rồi!

Bởi thế, hơn ba mươi người bỏ chức mà đi, riêng bọn Cảnh Vũ, Quan Thuần còn ở ngoài thành để đợi Viên Thiệu.

Vài ngày, Thiệu được mời tới. Cảnh Vũ, Quan Thuần rút đao bước ra, muốn đâm chết Thiệu. Nhan Lương ở trước xe Thiệu liền chém Cảnh Vũ, Văn Xú giết chết Quan Thuần. Thiệu vào Kí Châu, lấy Phức làm Phấn Uy tướng quân, an dân chúng, dùng người hiền, lấy Điền Phong, Thư Thụ, Hứa Du, Bàng Kỷ chia nhau nắm giữ các việc, đoạt hết quyền hành của Hàn Phức. Phức hối hận thì thủ hạ đã không còn ai nữa rồi. Phức oán Viên Thiệu, bèn vứt bỏ già trẻ, một ngựa chạy tới Trần Lưu đầu hàng Thái thú Trương Mạc.

Đây nói Công Tôn Toản biết Thiệu đã bá chiếm Kí Châu, sai em là Công Tôn Việt tới gặp Viên Thiệu, muốn chia Kí Châu. Thiệu nói:

– Hãy mời anh ngươi tự đến đây. Bọn ta sẽ bàn bạc.

Việt chào Thiệu trở về. Đi chưa được năm mươi dặm, bên đường có một tên quân cưỡi ngựa, miệng xưng rằng:

– Ta là gia tướng của Đổng thừa tướng đây.

Rồi dùng loạn tiễn bắn chết Công Tôn Việt. Những người theo cùng bỏ chạy thoát thân, trở về gặp Công Tôn Toản, báo rằng Việt đã chết. Công Tôn Toản cả giận nói:

– Ngươi bảo ta cất quân xâm đoạt Hàn Phức, rồi lại tự chiếm riêng. Việc đã như thế, lại còn giả làm quân Đổng Trác, bắn chết em ta. Nỗi oan này sao lại không báo?

Bèn cất hết quân bản bộ đánh giết tới Kí Châu. Thiệu biết quân Toản tới, cũng dẫn một đội quân kéo ra. Hai đạo quân gặp nhau ở Bàn Hà. Quân Thiệu bày trận ở phía đông cầu Bàn Hà. Quân Toản bày trận ở phía tây cầu Bàn Hà. Toản dừng ngựa trên cầu, hô lớn rằng:

– Tên bội nghĩa kia! Làm gì mà chẳng ra đây gặp mặt?

Thiệu cũng thúc ngựa lên đầu cầu, trỏ vào Toản, nói:

– Hàn Phức không có tài gì để giữ Kí Châu, mới xin nhường cho ta. Người bất bình cái gì chứ?

Toản nói:

– Ngày trước ở Lạc Dương, thấy người là người trung nghĩa, mới suy cử làm minh chủ. Ngày nay hóa ra là kẻ lòng dạ như sói, hành vi như chó. Còn mặt mũi nào mà đứng trong trời đất?

Viên Thiệu cả giận, nói:

– Ai có thể bắt được hắn?

Văn Xú phóng ngựa vùng thương xông thẳng tới trên cầu. Công Tôn Toản ở đầu cầu cùng Văn Xú giao đấu. Đánh chưa đến mười mấy hiệp, Toản chống đỡ không nổi, bèn quay ngựa lại bỏ chạy. Văn Xú thừa thể truy đuổi qua cầu. Toản chạy vào trong trận. Văn Xú phóng ngựa chạy thẳng vào trong quân, như vào chỗ không người, qua lại ở trong trận để truy đuổi. Bốn viên kiện tướng dưới trướng Toản nhất tề xông lên đánh, bị Văn Xú một thương đâm một tướng rơi xuống ngựa. Ba tướng bỏ chạy. Văn Xú nhằm thẳng Công Tôn Toản mà đuổi. Toản chạy ra khỏi trận, nhắm hương sơn cốc ở phía sau mà chạy trốn. Văn Xú quất ngựa, lớn tiếng hô to:

– Mau xuống ngựa đầu hàng!

Toản rơi hết cung tên, mũ trụ tụt ra lăn xuống đất, tóc sổ tung tóe, phóng ngựa rẽ sang con dốc đầy cỏ. Ngựa khuỵu chân trước. Toản té nhào trên dốc. Văn Xú siết chặt thương xông tới đâm. Xem chừng đã tới gần, thì bên sườn dốc phía trái bỗng có một tướng xuất hiện. Người này cưỡi ngựa, không hề mặc áo giáp, siết thương chạy thẳng tới đánh Văn Xú. Hai ngựa giao tranh, như hoa tựa gấm. Công Tôn Toản trèo lên trên dốc, nhìn vị thiếu niên kia đại chiến Văn Xú năm sáu chục hiệp mà thắng thua vẫn chưa rõ. Cứu binh của Toản vừa đến nơi. Văn Xú quay ngựa trở về. Vị thiếu niên kia cũng chẳng đuổi theo.

Công Tôn Toản vội xuống sườn dốc hỏi họ tên. Người này mình cao tám thước, mày rậm mắt to, mặt rộng trán cao, tướng mạo đường đường, oai phong lẫm liệt, là người Thường Sơn, Chân Định, họ Triệu, tên Vân, tự là Tử Long. Toản nói:

– Tướng quân từ đầu đến mà lại cứu ta một mạng?

Vân nói:

– Mỗ vốn là một người trong hạt của Viên Thiệu. Nay thấy Viên Thiệu không còn lòng giúp nước cứu dân, nên mới đặc biệt tới theo về dưới cờ ngài. Chẳng dè lại gặp nhau ở chỗ này.

Toản nắm tay Vân, nói:

– Nghe nói người ở quý quận thảy đều hướng lòng về chỗ Viên Thiệu. Sao riêng mình công lại chuyển lòng sang chỗ của mỗ đây?

Vân nói:

– Nay thiên hạ lao đao, dân có cái nguy treo ngược. Vân muốn theo người chúa nhân nghĩa để yên thiên hạ. Không phải chỉ là phản họ Viên mà theo về minh chủ đầu.

Toản cả mừng, bên cùng về trại, chỉnh đốn binh giáp. Ngày hôm sau, Toản đem hai ngàn con ngựa tuyền một màu trắng tới Giới Kiều, bày thành thế trận. Toản đem quân kỵ chia thành hai đội, dàn ở hai bên bộ binh, như thể cánh chim. Hơn năm ngàn con ngựa ở hai bên trong đó có hơn một nửa đều là ngựa trắng. Vì Công Tôn Toản từng nhiều lần đánh nhau với Khương, Hồ, chọn hết ngựa trắng làm tiên phong, gọi là Bạch Mã tướng quân. Khương, Hồ hễ thấy ngựa trắng là bỏ chạy, vì thế có nhiều ngựa trắng.

Thiệu sai Nhan Lương, Văn Xú làm tiên phong, đều dẫn một ngàn cung nỏ dưới trướng chia làm hai bên tả, hữu, hạ lệnh cho đội bên trái bắn về phía bên trái của Công Tôn Toản, đội bên phải bắn về phía bên phải của Công Tôn Toản, ở giữa có Khúc Nghĩa dẫn tám trăm tay cung nỏ, một vạn năm ngàn bộ binh bày trận hình tròn. Viên Thiệu tự dẫn mấy vạn quân bộ, kỵ ở phía sau tiếp ứng.

Toản mới được Triệu Vân, chưa rõ bụng dạ, nên sai lãnh một đội quân riêng ở phía sau. Toản sai đại tướng Nghiêm Cương làm tiên phong. Toản tự lĩnh trung quân, dùng ngựa ở trên cầu, bên cạnh dựng một lá cờ đỏ lớn thêu kim tuyến có ghi chữ “Soái”. Đánh trống từ giờ Thìn đến giờ Tị, quân Thiệu vẫn không tiến lên. Khúc Nghĩa hạ lệnh cho cung thủ đều nấp dưới mộc chắn tên, không được động đậy. Nghiêm Cương đánh trống vang động, gào thét xông tới chỗ Khúc Nghĩa. Nghĩa thấy quân Nghiêm Cương tới đều sai nằm rạp xuống không động đậy. Phỏng chừng còn cách mười mấy bước, xa nghe có một tiếng pháo vang lên, tám trăm tay cung nỏ nhất tề bắn ra. Cương kíp quay lại. Khúc Nghĩa võ ngựa vung đao, chém Cương rơi xuống ngựa. Quân Toản thua to. Tả, hữu quân định xông tới, bị Nhan Lương, Văn Xú đồng loạt bắn chặn lại. Trung quân cũng xông lên, đánh giết thẳng tới đầu cầu Giới Kiều. Khúc Nghĩa cưỡi ngựa xông tới, trước tiên chém viên tướng cầm cờ. Công Tôn Toản trông thấy cờ tướng đã bị chém gãy, Khúc Nghĩa không bị đánh lui, bèn quay ngựa rời cầu mà chạy. Khúc Nghĩa dẫn quân xông luôn tới. Ở hậu quân có một tướng dẫn năm trăm quân đứng yên không động, chợt rút thương tế ngựa chạy thẳng tới đánh Khúc Nghĩa. Kẻ ấy chính là Thường Sơn Triệu Tử Long đó. Tử Long chặn đường Khúc Nghĩa, đánh hơn mười hiệp, một thương đâm Khúc Nghĩa rơi xuống ngựa. Triệu Vân một người một ngựa phi vào giữa quân Thiệu, tả xung hữu đột, như vào chỗ không người. Công Tôn Toản dẫn quân đánh ngược trở lại. Thiệu thua to, nối nhau chạy qua cầu. Quân Thiệu đông tây rối loạn. Vân ở đằng trước, Toản ở phía sau, nối nhau đánh luôn vào sau trận.

Lúc đầu Viên Thiệu sai thám mã đi xem xét, trở về báo: Khúc Nghĩa chém tướng đoạt cờ, đang truy đuổi bại binh. Bởi thế Thiệu không chuẩn bị, chỉ dẫn mấy tên quân sĩ cầm kích dưới trướng, vài trăm tay cung, mấy chục quân kỵ, cùng Điền Phong ngồi ở trên ngựa cười ha hả, nói:

– Công Tôn Toản là thứ vô dụng!

Đang lúc nói câu ấy, chợt thấy Triệu Vân xông tới trước mặt. Cung tiễn thủ vội bắn ra. Quân Toản vây tròn mấy lớp. Điền Phong vội nói với Thiệu:

– Tên như mưa bay. Chúa công hãy tới chỗ tường trống kia mà ẩn nấp.

Thiệu ném mũ đầu mâu xuống đất, hô lớn rằng:

– Đại trượng phu mong chết ở trong trận. Há có thể nấp ở sau tường mà mong được sống ư?

Các quân sĩ đều đồng lòng tử chiến. Triệu Vân đánh mãi không xông vào được. Đại đội của Viên Thiệu từ phía sau áp tới. Toản cùng Triệu Vân quay về. Bên trái có quân Nhan Lương kéo tới, bên phải có quân Văn Xú ùa đến. Ba lộ quân đánh ập vào. Triệu Vân bảo vệ Công Tôn Toản, đánh giết xuyên qua vòng vây, trở lại Giới Kiều. Thiệu xua quân tràn lên, lại đuổi qua cầu. Kẻ rơi xuống nước chết không thể đếm hết. Quân hai bên bờ đều đâm đầu xuống sông, xác người tắc nghẽn.

Viên Thiệu đang truy đuổi, qua Giới Kiều chưa tới năm dặm, sau lưng núi xuất hiện một đám người ngựa, đi đầu là ba viên đại tướng đang phi ngựa tới. Người ở giữa cầm Song Cổ kiếm chính là Lưu Huyền Đức; người đi trước cầm Thanh Long đao chính là Quan Vân Trường, người đi sau cầm Trương Bát Xà Mâu chính là Trương Ích Đức. Ba người ở Bình Nguyên thám thính được tin Công Tôn Toản cùng Viên Thiệu đánh nhau, bèn đặc biệt tới trợ chiến. Hôm ấy gặp ngay Viên Thiệu, ba con ngựa, ba thứ binh khí phóng như bay tới. Viên Thiệu kinh ngạc, hồn bay lên trời, bảo đao trong tay rơi thẳng xuống đất, vội kéo cương tơ quay trở lại. Chẳng rõ tính mạng sẽ như thế nào?

14. TÔN KIÊN VƯỢT SÔNG ĐÁNH LƯU BIỂU

Các tướng chạy tới, liều chết cứu Viên Thiệu qua cầu. Công Tôn Toản thu quân. Mọi người trở về trại lớn. Huyền Đức, Quan, Trương hỏi han. Toản nói:

– Nếu không có Huyền Đức từ xa đến cứu ta, thì ắt chật vật lắm.

Bèn bảo cùng Triệu Vân chào nhau. Huyền Đức hết sức kính trọng, yêu quý, có lòng lưu luyến không rời.

Đây nói Viên Thiệu thua mất một trận, giữ chặt không ra. Hai quân cầm cự hơn tháng. Có người báo chuyện này tới Trường An. Lý Nho tới gặp Đổng Trác. Trác từ khi tới Trường An, xưng là Thái sư, địa vị ở trên các chư hầu, lúc đi ra thì ngồi xe hoa vàng lọng đen. Lý Nho bẩm với Trác rằng:

– Viên Thiệu cùng Công Tôn Toản là hào kiệt đời nay, hiện đang giết nhau ở Bàn Hà. Nên mượn chiếu của thiên tử, sai người tới hòa giải họ. Hai người cảm đức ắt sẽ quy thuận Thái sư. Trác nói:

– Hay!

Hôm sau, bèn tấu với thiên tử, liền sai Thái phó Mã Nhật Đê, Thái bộc Triệu Kì đi hòa giải Quan Đông. Kì đi riêng tới Hà Bắc. Thiệu ra ngoài một trăm dặm đón tiếp, vái lạy nhận chiếu. Kì ở trong dinh Thiệu đưa thư báo với Toản. Toản sai sứ mang thư cho Thiệu, nói:

“Mã Thái phó cùng Triệu Thái bộc dùng đức độ của Chu, Thiệu, nắm mệnh lệnh mà đi xa, tuyên dương ân huệ của triều đình, bảo cho mọi người hòa mục, tấm lòng rộng rãi như vén mây thấy được mặt trời. Còn có điều gì đáng mừng hơn thế? Xưa Giả Phục, Khấu Tuân cũng tranh nhau, sĩ tốt đã sắp rơi vào nguy hiểm, gặp được Quang Vũ rộng lượng, đích thân gọi đến gặp mặt, rồi đi chung xe trở ra. Người thời bấy giờ lấy làm vinh dự. Tự xét chốn biên thùy này, nếu được cùng tướng quân hưởng phúc, thì đó thực là nhờ sự chiếu cố của tướng quân, mà cũng là sự may mắn của Toản đó”*.

Thiệu được thư, rất mừng.

Hôm sau, hai người Mã, Triệu tới doanh trại của Toản. Dự yến mấy hôm, mới tiễn hai người về triều. Toản dâng biểu xin cho Huyền Đức làm Bình Nguyên tướng. Triều đình chấp nhận. Toản thu quân trở về. Triệu Vân cùng Huyền Đức chia tay. Huyền Đức nắm tay của Vân, nhỏ lệ, không nỡ rời đi. Vân than rằng:

– Mỗ trước đây tưởng rằng Công Tôn là anh hùng ở đời. Nay xem việc làm thì cùng một bọn với Viên Thiệu thôi.

Huyền Đức nói:

– Tướng quân hãy vững lòng mà phụng sự ông ta. Rồi sẽ có ngày gặp lại.

Nhỏ lệ chia tay, Huyền Đức bèn về Bình Nguyên. Công Tôn Toản cùng Triệu Vân lên đường.

Đây nói Viên Thuật ở Nam Dương, nghe tin Viên Thiệu vừa có được Kí Châu, liền sai sứ đi thẳng tới xin một ngàn con ngựa. Thiệu chẳng cho một con nào. Thuật cả giận. Từ đó anh em bất hòa. Lại sai một sứ giả tới Kinh Châu, hỏi mượn Lưu Biểu hai mươi vạn lương thực. Biểu không cho một hạt nào. Thuật oán, bí mật sai người đưa thư cho Tôn Kiên. Thư nói:

“Ngày trước chặn đường đoạt ấn là mưu của anh tôi. Nay Thiệu lại cùng Biểu bàn bạc việc khởi binh đánh úp lấy Giang Đông. Tôi không nhẫn tâm, nên nói cho công. Hãy gấp cất quân lấy Kinh Châu. Tôi sẽ giúp giáp công Viên Thiệu, rửa hai mối thù. Người được Kinh Châu, tôi lấy Kí Châu. Chớ nên bỏ lỡ”.

Kiên được thư, nói:

– Đáng hận Lưu Biểu, ngày trước cắt đứt đường về của ta. Nay chẳng thừa cơ mà rửa hận thì còn đợi đến năm nào?

Bèn gọi bọn Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương tới trướng bàn bạc. Trình Phổ nói:

– Viên Thuật hay lừa dối. Lời này chắc gì đã đáng tin.

Kiên nói:

– Ta tự muốn báo thù. Há có chờ Viên Thuật giúp đỡ đâu?

Bởi thế sai Hoàng Cái đi trước tới bờ sông xếp đặt năm trăm chiếc chiến thuyền, chở nhiều quân khí, lương thảo, thuyền lớn thì chở ngựa, hẹn ngày cất quân.

Bọn tế tác trên sông dò biết, đi báo với Lưu Biểu. Biểu hay tin, cả kinh, kíp họp văn võ, tướng sĩ bàn bạc. Bọn mưu sĩ Khoái Lương, Khoái Việt, Sái Mạo đứng ở hai bên tả, hữu. Biểu nói:

– Tôn Kiên rửa hận cũ, đang cất quân đến, phải làm sao đây? Khoái Lương nói:

– Chẳng cần lo lắng. Có thể sai Hoàng Tổ thống lĩnh quân ở Giang Hạ làm tiền khu. Chúa công đem binh chúng Kinh, Tương đi chi viện. Kiên vượt sông băng hồ mà đến, sao có thể giễu võ dương oai đây?

Biểu dùng mưu đó, sai Hoàng Tổ chuẩn bị, bèn cất đại quân.

Đây nói Tôn Kiên có bốn con trai, đều do Ngô phu nhân sinh ra. Con trưởng tên Sách, tự Bá Phù; con thứ tên Quyền, tự Trọng Mưu; con thứ ba tên Dực, tự Thúc Bật; con thứ tư tên Khuông, tự Quý Tá. Em của Ngô phu nhân là vợ thứ của Tôn Kiên cũng sinh được một trai, một gái. Con trai tên Lãng, tự Tảo An. Con gái tên Nhân. Kiên lại nhận nuôi một đứa con trai của họ Du, tên là Thiều, tự Công Lễ. Kiên có một người em tên Tĩnh, tự Ấu Đài. Lúc Kiên lên đường, Tĩnh dẫn các con xếp hàng lạy ở trước ngựa mà can rằng:

– Nay Đổng Trác chuyển quyền, thiên tử nhu nhược, trong cõi đại loạn, đều tự làm bá một phương. Giang Đông vừa mới hơi yên. Vì một cái hận nhỏ mà động nhiều quân, thật không đáng vậy. Mong anh nghĩ kỹ cho.

Kiên nói:

– Không phải là chuyện em có thể biết đâu. Ta thề tung hoành thiên hạ, cứu đời yên dân. Có thù không báo, há nên khoanh tay chờ chết?

Bèn không nghe lời can. Con trưởng là Tôn Sách nói:

– Mong được theo cha cùng đi.

Kiên nói:

– Đứa trẻ này từ bé đã có khí chất tinh anh hơn người. Có thể theo ta dẫn quân. Quyền cùng thúc phụ hãy giữ Giang Đông cho tốt.

Sách lên thuyền đi trước đến Phàn Thành, Hoàng Tổ cho quân cung nỏ mai phục ở ven sông, bày tinh binh ở phía sau, trông thấy thuyền ở bờ bên kia, bèn sai bắn tên loạn xạ. Kiên sai các quân không được bắn loạn một mũi tên nào, chỉ nằm rạp dưới thuyền, qua lại mà nhử. Một hơi ba ngày, thuyền ra mé sông đến vài chục lần. Quân Hoàng Tổ hết sạch tên. Kiên nhổ tên cắm ở trên thuyền, được hơn chục vạn mũi. Hôm ấy gặp ngay lúc gió thuận, Kiên hạ lệnh cho các quân sĩ đồng loạt bắn tên, trên bờ không thể chống đỡ nổi. Tiếng hò reo trỗi lên, quân nam trèo lên bờ. Trình Phổ, Hoàng Cái chia hai đường quân kéo thẳng tới doanh trại của Hoàng Tổ, sau lưng có Hàn Đương tiến nhanh lên giữa. Ba mặt giáp đánh, quận Tổ thua to, bỏ Phàn Thành mà chạy. Kiên sai đuổi đánh. Tổ chạy vào Đặng Thành.

Kiên sai Hoàng Cái giữ thuyền. Kiên thì chạy thẳng tới bắt Hoàng Tổ. Tổ dẫn quân ra đón đánh, bày trận trên cánh đồng. Tôn Kiên cũng dàn bày thế trận, dẫn các tướng kéo ra cửa cờ. Tôn Sách cũng nai nịt gọn gàng, cầm thương dừng ngựa đứng bên cạnh cha. Hoàng Tổ dẫn hai tướng cưỡi ngựa xông ra, một người là Trương Hổ ở Giang Hạ, một người là Trần Sinh ở Tương Dương. Hai kẻ này ban đầu làm phản ở Giang Hạ, sau mới đầu hàng. Lưu Biểu lấy làm Thượng tướng. Hoàng Tổ giơ roi mắng lớn:

– Giặc chuột ở Giang Đông, lại dám xâm phạm biên cảnh của tông thân nhà Hán ư?

Nói đoạn, Trương Hổ thúc ngựa, cầm cây đinh ba bịt đồng xông ra. Kiên cả giận, nói:

– Ai chém được tên tướng giặc ấy?

Hàn Đương nghe tiếng liền ra. Hai người cưỡi ngựa giao chiến hơn ba mươi hiệp chưa phân thắng bại. Trần Sinh thấy Trương Hổ sức đã đuối, bèn phi ngựa vung thương chạy ra trận, định hai đánh một. Tôn Sách ở sau lưng cha trông thấy, bèn chống cây thương trong tay xuống đất, giương cung lắp tên bắn ngay vào mặt Trần Sinh. Cung vừa kêu, người liền rơi khỏi ngựa. Trương Hổ trông thấy Trần Sinh ở bên cạnh lăn xuống đất, trở tay không kịp, bị Hàn Đương vung đao chém bay mất một góc sọ. Trình Phổ phóng ngựa chạy thẳng tới trước trận để bắt Hoàng Tổ. Hoàng Tổ vứt bỏ mũ trụ và ngựa chiến, chạy bộ lẫn vào trong đám quân sĩ để thoát thân. Tôn Kiên đuổi giết bọn bại quân, đến thẳng tới mé trên sông Hán Thủy, xua đội thuyền của Hoàng Cải phóng thẳng tới Hàn Giang.

Hoàng Tổ họp đám quân tàn về gặp Lưu Biểu, kể lại việc Tôn Kiên khí thế không thể chống nổi. Biểu vội mời Khoái Lương. Lương bàn rằng:

– Hoàng Tổ quân thua, nhuệ khí tan tác. Quân sĩ không còn bụng muốn đánh. Nên hào sâu lũy cao để tránh uy phong; gấp sai người lẻn đường đi cầu cứu Viên Thiệu. Như thế thì vòng vây tự cởi thôi.

Sái Mạo nói:

– Lời của Tử Nhu thực là kế vụng về quá. Quân tới dưới thành thì tướng phải ra hào nước. Há có thể bó tay mà ngồi chờ chết ư? Mỗ tuy bất tài, cũng xin tình nguyện dẫn quân ra trận.

Biểu bằng lòng. Sái Mạo dẫn hơn vạn quân ra khỏi thành Tương Dương, bày trận ở núi Hiện Sơn. Tôn Sách dẫn quân đắc thắng, ruổi dài thẳng tiến. Sái Mạo cưỡi ngựa ra. Kiên nói:

– Người này là anh của vợ sau Lưu Biểu đó. Ai dám vì ta mà bắt y?

Trình Phổ vung Thiết Tích mẫu, cưỡi ngựa ra, cùng Sái Mạo giao chiến. Chưa được mấy hiệp, Sái Mạo thoát thân, chạy trở về trận mình. Kiên xua đại quân chém giết. Thây chất đầy đồng. Bại quân nối gót Sái Mạo chạy vào Tương Dương. Khoái Lương nói:

Mạo chẳng nghe kể hay, mới đến nỗi thua to. Chiếu theo phép quân thì nên chém.

Lưu Biểu vì mới cưới em gái y, nên không xử tội. Có người báo: “Tôn Kiên chia binh bốn mặt, bao vây Tương Dương”. Khoái Lương một mặt phát binh cố thủ thành trì, một mặt viết văn thư báo gấp, sai người đưa sang chỗ Viên Thiệu.

Hãy nói chuyện Tôn Kiên đánh thành mấy ngày không hạ được. Chợt một hôm gió to nổi lên, giật gãy lá cờ soái ở trung quân. Trình Phổ nói:

– Đây là điềm chẳng lành đâu!

Bèn đi thẳng vào dưới trướng gặp Tôn Kiên, nói:

– Cờ soái ở trung quân bị gió bẻ gãy. Đối với quân sĩ là không có lợi. Nên tạm thu quân.

Kiên nói:

– Ta hễ đánh là thắng, lấy Tương Dương chỉ trong sớm tối. Há lại vì gió bẻ gãy cờ mà bãi binh?

Hàn Đương nói:

– Cờ đó là chủ ở trong quân, cũng không thể xem nhẹ.

Kiên nói:

– Gió là khí hô hấp của trời đất. Nay đang ngày đông gió đầu tháng nổi to, bẻ gãy cờ lớn, sao đủ cho là quái lạ? Ta ngày thường dùng binh, không tin những việc kỳ lạ này. Khi nào chuẩn bị xong thì sẽ đánh thành.

Đây nói Khoái Lương ở trong thành tới gặp Lưu Biểu, nói rằng:

– Mỗ ban đêm ngửa mặt nhìn trời, thấy một ngôi tướng tinh muốn rơi xuống đất. Lấy phân dã mà đo lường thì tất ứng vào Tôn Kiên. Thư gửi Viên Thiệu đã soạn xong. Chúa công nên hỏi xem ai có thể xuyên vòng vây mà ra.

Biểu hỏi qua. Dưới thềm có một người đáp lời mà bước ra. Biểu trông xem, thì là kiện tướng Lữ Công. Lương nói:

– Người đã dám đi thì hãy nghe kế của ta. Giao cho ngươi năm trăm quân kỵ, đem theo nhiều người giỏi bắn tên. Người xông qua trận mà đi, hãy chạy lên Hiện Sơn. Bên kia ắt dẫn quân đuổi theo. Người chia một trăm người lên núi chuẩn bị sẵn đá, một trăm người cầm cung nỏ phục ở trong rừng. Nếu như có quân đuổi tới thì chớ chạy thẳng, hãy chạy loạn vòng quanh, dẫn tới chỗ mai phục, thì tên đá cùng phát ra. Nếu có thể chém được tướng, hàng được quân, thì phóng một loạt pháo làm hiệu, trong thành sẽ ra tiếp ứng. Nếu như không có quân đuổi thì không được bắn pháo, cứ gấp rút mà đi. Đêm nay trăng không sáng lắm, vào lúc hoàng hôn là có thể ra thành.

Lữ Công nhận kế sách rồi, bèn đi chuẩn bị người ngựa, Lương sai bốn cửa thành lắng nghe hiệu lệnh để tiếp ứng. Hoàng hôn hôm đó, trên thành ngó thấy góc đông nam không có nhiều người ngựa, bèn lén mở cửa đông, Lữ Công dẫn quân mã rời thành, xuyên qua doanh trại mà đi.

Tôn Kiên ở trong trướng chợt nghe tiếng hò hét, kíp lên ngựa dẫn theo hơn ba mươi tên lính kỵ, chạy như bay tới góc đông nam. Bấy giờ quân sĩ báo có một đám quân mã giết tướng chạy ra, nhắm hướng Hiện Sơn mà đi. Tôn Kiên không báo cho các tướng, chỉ dẫn hơn ba mươi lính kỵ truy đuổi. Lữ Công đi tới chỗ cây tạp rậm rạp trên núi, mai phục trên dưới. Ngựa của Kiên chạy nhanh, một mình cưỡi ngựa chạy trước. Cách quân phía trước còn không bao xa, Kiên hô to:

– Chớ chạy!

Lữ Công quay người ngựa lại đánh. Tôn Kiên giao chiến chỉ một hiệp, Lữ Công đã bỏ chạy, rẽ vào trong đường núi. Kiên phóng ngựa đuổi theo Lữ Công, thấy đường sá cắt nhau hỗn loạn, chẳng biết chạy đâu. Kiên định lên trên núi. Trên núi tên, đá bay xuống lung tung. Trong rừng loạn tiễn cùng bắn. Người Kiên trúng phải tên, đá. Óc bắn ra khắp nơi, người ngựa cùng chết ở Hiện Sơn, thọ ba mươi bảy tuổi. Bấy giờ là năm Tân Mùi, Sơ Bình thứ ba [192]* thời Hán Hiến đế tháng mười một, ngày mồng bảy.

Lữ Công chặn đường hơn ba mươi quân kỵ, đều giết chết cả, rồi phóng pháo liên châu làm hiệu cho trong thành. Hoàng Tử, Khoái Việt, Sái Mạo chia đường dẫn quân đánh ra. Các đạo quân Giang Đông đại loạn. Hoàng Cái nghe thấy tiếng hò hét nổi to, bèn dẫn thủy quân tới, đụng ngay Hoàng Tổ. Hai ngựa giao đấu hai hiệp, Cái bắt sống Hoàng Tổ. Trình Phổ bảo vệ Tôn Sách, kíp tìm đường lui, gặp ngay Lữ Công. Trình Phổ phóng ngựa lên trước, đánh chưa được vài hiệp, đã đâm Lữ Công rơi xuống ngựa. Hai quân đại chiến, đánh giết tới lúc trời sáng. Ai nấy đều thu quân. Quân Lưu Biểu kéo trở vào thành.

Tôn Sách về tới Hán Thủy, thì biết tin phụ thân bị loạn tên bắn chết. Thi thể đã bị quân sĩ Lưu Biểu khiêng vào thành lãnh thưởng. Tôn Sách khóc rống. Các tướng cũng khóc lóc không thôi. Sách nói:

– Thấy cha còn ở xứ người, sao hồn có thể trở về quê quán?

Hoàng Cái nói:

– Nay đã bắt sống được Hoàng Tổ. Nếu được một người vào thành giảng hòa, thì hãy đem Hoàng Tổ đi đổi thi thể chúa công.

Nói chưa dứt lời, quân lại Hoàn Giai bước ra, nói:

– Mỗ cùng với Lưu Biểu xưa có giao tình cũ. Nay mỗ đi là tiện.

Sách sai Giai vào thành gặp Lưu Biểu, nói hết mọi việc. Biểu nói:

– Ta đã sai dùng quan tài gỗ tốt để chứa thi thể. Hãy mau thả Hoàng Tổ. Hai nhà chúng ta cùng nhau bãi binh, chẳng xâm phạm nhau nữa.

Có lời của sử quan bàn về Tôn Kiên rằng: “Kiên dũng mạnh, cương nghị, gốc gác hèn mọn, đơn chiếc, hăng hái mở đường đi giết Trác, cách trở sơn lăng, có tiết liệt trung tráng vậy”*.

Hoàn Giai lạy tạ, toan bước xuống thềm. Khoái Lương bước ra nói:

– Không được! Không được! Tôi có một lời này, sẽ khiến chư quân ở Giang Đông chẳng còn manh giáp mà về. Xin hãy chém Hoàn Giai, rồi sau sẽ dùng kế.

Nói ra mưu kế gì đây? Tính mạng Hoàn Giai cuối cùng sẽ ra sao?

15. TƯ ĐỒ VƯƠNG DOÃN THUYẾT PHỤC ĐIÊU THIỀN

Khoái Lương bước ra nói:

– Nay nhân lúc đám tang Tôn Kiên, Giang Đông không ai làm chủ, con của Kiên đều nhỏ tuổi, chớ nên lịch sự. Hãy thừa cơ hội chúng yếu nhược, hỏa tốc tiến quân Giang Đông chỉ cần một hồi trống là chiếm được thôi. Nếu đem thi thể trả cho Sách, tha cho trẻ về nam quận, nuôi dưỡng khí lực thì sẽ thành họa của Kinh Châu đó.

Biểu nói:

– Ta còn Hoàng Tổ ở trong doanh của họ. Sao nỡ bỏ đi?

Lượng nói:

– Bỏ một Hoàng Tổ vô mưu mà lấy được dải đất vạn dặm, đó là điều đại trượng phu phải làm vậy.

Biểu nói:

– Ta cùng Hoàng Tổ có giao tình tim ruột, vứt bỏ là bất nghĩa.

Bèn tiễn Hoàn Giai trở về doanh, giao hẹn đem thay đổi Hoàng Tổ. Hoàng Tổ được tha về. Tôn Sách đón tiếp linh cữu, đeo tang thu quân. Hai bên ngưng chiến. Sách trở về Giang Đông lo việc tang lễ xong, chôn cha ở gò Khúc A. Sách từ giã mộ phần, đem quân tới ở Giang Đô, chiêu hiền nạp sĩ, cúi mình tiếp đãi mọi người. Bởi thế, người tài đức ở bốn phương dần dần theo về.

Đây nói Đổng Trác ở Trường An nghe tin Tôn Kiên đã chết, bèn nói:

– Đã trừ bỏ một mối họa trong lòng ta rồi!

Lại hỏi rằng:

– Con y tuổi tác lớn hay nhỏ?

Đáp rằng:

– Mười bảy tuổi.

Trác nói:

– Chẳng đáng kể gì!

Từ đó, Đổng Trác tự xưng là Thượng phụ, ra vào đều tiếm dùng nghi trượng của thiên tử, phong em là Đổng Mân làm Tả tướng quân, Hộ hầu; phong con của anh là Đổng Hoàng làm Thị trung, quản lĩnh hết thảy cấm quân. Những người trong tông tộc không cần biết lớn bé đều phong liệt hầu. Con trai con gái do y nuôi dưỡng, đều lấy tước vị ban cho. Lại sai hai mươi lăm vạn dân phu đắp Mi* Ổ, quy mô cao thấp, rộng hẹp ngang với thành Trường An, chu vi chín dặm. Mi Ổ cách Trường An hai trăm sáu mươi dặm. Trong ổ xây cung thất, kho tàng, đồn quân, tích trữ lương thực đủ ăn hai mươi năm, tuyển con gái đẹp trong dân gian từ hai mươi đến hai mươi lăm tuổi, được tám trăm người, sung vào làm từ thiếp. Trong ổ vàng ngọc, lụa là, trân châu chất cao thành gò, không thể đếm xuể. Trác thường bảo: “Việc ta mà thành thì hùng cứ thiên hạ, không thành thì giữ chỗ này cũng đủ để dưỡng già”. Công khanh ở đài sảnh hễ thấy Trác ra ngoài thì lạy ở dưới xe. Công việc triều đình đều phó thác hết cho các cựu thần. Đó là do Sái Ung tiến cử vậy.

Chợt một hôm, Ngự sử Trung thừa Hoàng Phủ Tung lạy ở dưới xe. Trác nói:

– Hoàng Phủ Nghĩa Chân, ngươi nay đã phục ta rồi ư?*

Tung đáp rằng:

– Nào biết địa vị của minh công sẽ tới mức này.

Trác nói:

– Hồng, hộc vốn có chí cao xa. Chỉ là bọn én, sẽ không thể tự biết được thôi.

Tung nói:

– Ngày trước Tung cùng minh công đều là hồng, hộc. Chẳng ngờ minh công đã biến thành phượng hoàng rồi.

Trác cả cười, nói:

– Nghĩa Chân sợ ta không?

Tung nói:

– Minh công lấy đức để giúp đỡ triều đình. Độ lượng như thế, có ai mà không kính trọng đâu. Ngài dùng hình pháp nghiêm khắc, tàn khốc. Thiên hạ đều sợ, há chỉ mỗi một mình Tung ư?

Trác lại cười.

Gia thuộc của Trác đều ở tại Mi Ổ, có khi nửa tháng mới về một lần, có khi một tháng mới về một lần. Công khanh đều lạy ở Hoành Môn*. Trác bày màn trường trên đường, cùng công khanh họp nhau ăn uống. Một ngày nọ, quận Bắc Địa gọi hàng được mấy trăm người, dẫn đến. Trác ra Hoành Môn, các quan đều đưa tiễn. Trác giữ lại yến ẩm, liền sai đưa mấy trăm người đầu hàng tới trước chỗ ngồi. Người thì chém đầu chặt tay, người thì đục khoét đôi mắt, người thì cắt lưỡi, rồi dùng nồi lớn để nấu. Những người chưa chết đều lăn lóc ở trước bàn rượu của Trác. Trăm quan sợ hãi rơi cả đũa. Trác ăn uống, cười nói như thường. Trăm quan xin về. Trác nói:

– Ta giết kẻ hai lòng, sợ cái gì?

Mấy ngày trước, Thái sử viện bẩm với Trác rằng: “Khí đen xông thẳng lên trời, đại thần sẽ gặp tai họa”. Trác họp trăm quan ở đài sảnh, bày chỗ ngồi hai bên. Rượu được vài tuần, Lữ Bố đi thẳng vào, ghé tai nói mấy câu. Trác cười, nói:

– Thì ra là thế.

Bèn sai Lữ Bố ở ngay trên điện, nắm đầu Tư không Trương Ôn lôi xuống dưới. Trăm quan tái mặt. Trác nói:

– Hôm trước Thái sư nói đại thần gặp tai họa, vốn là ứng vào người này.

Chưa bao lâu, thị tòng đem một cái mâm đỏ chứa đầu Trương Ôn vào dâng cho Trác. Trác sai Lữ Bố mời rượu từng người, đem đầu trình qua một lượt. Trăm quan hồn lìa khỏi xác, thảy đều không dám ngó tới. Trác cười, nói:

– Chư công đừng kinh sợ! Trương Ôn liên kết với Viên Thuật muốn mưu đồ hại ta. Bởi vì có sứ giả đem thư tới, lại gửi nhầm vào chỗ Phụng Tiên con ta, thế nên mới chém y, rồi trị tội cả ba họ. Các người đối với ta hiếu thuận. Ta chẳng làm hại đâu. Ta là người được trời giúp. Kẻ hại ta tất bại vong thôi.

Các quan đều dạ dạ. Đến chiều mới tan đi.

Tư đồ Vương Doãn trở về đến phủ, nghĩ đến việc hôm nay ở chỗ chiếu ngồi, ngồi không yên chiếu, bèn chống gậy đi bộ ra vườn sau, ngửa mặt nhìn trời, rơi lệ, trầm ngâm. Đang đứng ở chỗ bụi hoa đồ mi, chợt nghe có người ở bờ nước bên đình Mẫu Đơn đang thở vắn than dài. Doãn nhẹ bước nhìn xem, thì ra là mỹ nhân ca múa trong phủ, tên là Điêu Thiền. Cô gái này từ nhỏ đã được tuyển vào trong phủ, sung làm Nhạc nữ. Doãn thấy người này thông minh, bèn dạy cho ca múa, thổi sáo, đánh đàn, dạy một biết mười, tam giáo cửu lưu không gì là không biết, nhan sắc nghiêng thành, tuổi tròn mười tám. Doãn đối đãi như là con gái ruột. Đêm ấy, Doãn lắng nghe hồi lâu, bèn hét rằng:

– Tiện nhân đang có tư tình ư?

Điêu Thiền nghiêm sắc mặt, quỳ trước Doãn mà nói:

– Tiện thiếp dám đâu có tư tình.

Doãn nói:

– Ngươi không có gì nhớ nhung, sao phải ở đây đêm khuya thở dài?

Điêu Thiền nói:

– Xin hãy cho thiếp giãi bày tim ruột.

Doãn nói:

– Ngươi chớ giấu giếm, hãy nói thực cho ta nghe.

Điêu Thiền nói:

– Thiếp là thân hèn mọn, từ bé chịu ơn của đại nhân nuôi dưỡng, dạy ca tập múa, chưa từng xem là tì thiếp, còn đối đãi như là con gái ruột. Thiếp dù cho thân này nát thành tro bụi, cũng chưa báo được một phần trong vạn phần ơn của đại nhân. Thiếp thấy đại nhân hai mắt sầu muộn, ắt là có việc lớn của quốc gia. Thiếp không dám hỏi han, cởi bỏ ưu phiền cho đại nhân. Chiều nay lại thấy đại nhân ngồi chẳng được yên, bởi thế mới thở dài. Chẳng dè đại nhân trông thấy. Nếu mà có chỗ dùng được thiếp, thì vạn chết cũng chẳng từ.

Doãn đập gậy xuống đất, nói:

– Nào ngờ thiên hạ nhà Hán lại nằm trong tay ngươi ư? Hãy theo ta tới chỗ gác vẽ tranh!.

Điêu Thiền theo Doãn tới trong gác. Doãn nạt bọn hầu thiếp đi hết. Doãn bảo Điêu Thiền ngồi ngay ngắn. Doãn cúi đầu bái lạy. Điêu Thiền kinh hoàng, lăn mình quỳ mọc dưới đất, nói:

– Vì cớ gì lại quỳ lạy tiện thiếp?

Doãn nói:

– Ngươi hãy thương cho sinh linh trong thiên hạ nhà Hán.

Nói dứt, nước mắt rơi như suối. Điêu Thiền nói:

– Mới rồi tiện thiếp từng nói: nếu có chỗ sai bảo, thì vạn chết cũng không từ.

Doãn quỳ mà nói rằng:

– Trăm họ có mối nguy treo ngược, quân thần có cái nạn chồng trứng. Không phải ngươi thì chẳng ai cứu được đâu.

Điêu Thiền lạy ba lạy, hỏi han. Doãn nói:

– Tặc thần Đổng Trác đang muốn soán ngôi. Văn võ trong triều không có kế gì làm được. Đổng Trác có đứa con nuôi họ Lữ tên Bố, có cái dũng vạn người không chống nổi. Ta xem hai kẻ này đều là đồ ham mê tửu sắc. Nay muốn dùng kế liên hoàn, trước đem ngươi hứa gả cho Lữ Bố, rồi sau hiến cho Đổng Trác. Ngươi hãy ở giữa tìm cơ hội, chia rẽ cha con bọn họ, sai Bố giết Trác, để diệt kẻ đại ác. Phò tá tông miếu, lập lại giang sơn, đều nhờ sức ngươi đó. Không biết ý ngươi thế nào?

Điêu Thiền nói:

– Thiếp đã hứa với đại nhân vạn chết chẳng từ, xin cứ dâng đi. Tới chỗ họ rồi, thiếp tự có cách.

Doãn nói:

– Việc nếu tiết lộ. Ta sẽ bị diệt môn vậy.

Điêu Thiền nói:

– Đại nhân chớ lo. Thiếp nếu không báo đáp đại nghĩa, thì sẽ chết dưới vạn mũi đao, đời đời chẳng được trở lại làm người.

Doãn lạy tạ, rồi giữ kín đi.

Hôm sau, Vương Doãn lấy mấy viên dạ minh châu gia truyền, sai thợ đính vào chiếc mũ kim quan, sai sứ bí mật dâng cho Lữ Bố. Bố được mũ, cả mừng. Sau khi chầu xong, Bố đi thẳng tới nhà Vương Doãn để cảm ơn. Doãn tính rằng Bố chắc đến. Doãn sai sửa soạn đồ ngon vật lạ, rượu ngon trái ngọt. Sau Lữ Bố đến, Doãn ra cửa đón tiếp vào trong nhà sau, nhường cho Bố ngồi trên cao. Bố nói:

– Mỗ chỉ là một tướng sĩ trong tướng phủ thôi. Tư đồ là đại thần lão thành của triều đình. Sao lại kính trọng như thế?

Doãn nói:

– Nay thiên hạ không có anh hùng. Chỉ có tướng quân thôi. Doãn không kính trọng thứ bực của tướng quân, mà là kính trọng cái tài đức của tướng quân.

Bố cả mừng. Doãn ân cần mời rượu, miệng khen đức độ của Đổng Thái sư và Bố không thôi. Rượu được nửa chừng, Bố nói:

– Bố sớm chiều vẫn mong Tư đồ tiến cử lên với thiên tử.

Doãn nói:

– Tướng quân nói sai rồi. Doãn vẫn mong tướng quân nâng đỡ trước mặt Thái sư. Cả đời chẳng quên đức lớn đó đâu.

Bố cả cười, uống rượu thỏa thích. Doãn dạy tả hữu lui cả, chỉ để lại vài người thì thiếp mời rượu. Doãn nói:

– Gọi con của ta tới đây để nâng chén cho tướng quân!

Ít lâu, hai nha hoàn áo xanh dẫn Điêu Thiền tới trước chiếu, quỳ lạy. Bố hỏi:

– Ai thế?

Doãn nói:

– Con gái nhỏ tên là Điêu Thiền đó. Không có gì để kính tướng quân, nên muốn đưa người nhà ra chào.

Điêu Thiền nâng chén đưa cho Lữ Bố, mắt chẳng động ngươi*. Doãn giả say, nói:

– Con của ta hãy mời tướng quân uống cạn mấy chén. Một nhà của ta đều nhờ cậy tướng quân dìu dắt đó.

Bố mời Điêu Thiền ngồi. Thiền muốn quay ra. Doãn nói:

– Lữ tướng quân là người có ơn với nhà ta đó. Con cứ ngồi đi, ngồi đi, ngại gì?

Lại uống mấy chén, Doãn giả vờ chân đứng không vững, ngửa mặt cười lớn, nói:

– Ta muốn đem con gái gả cho tướng quân làm thiếp. Ngài có nhận không?

Bố quỳ cảm ơn, nói:

– Bố sẽ làm chó ngựa để báo đền.

Doãn nói:

– Sớm muộn cũng sẽ chọn một ngày lành, đưa sang trong phủ. Bố mừng vui vô hạn, nhiều lần đưa mắt nhìn Điêu Thiền. Thiền cũng liếc mắt đưa tình. Doãn nói:

– Vốn muốn giữ tướng quân ngủ lại. Chỉ sợ Thái sư thấy sẽ nghi ngờ nên không dám.

Bèn sai Điêu Thiền lui ra. Doãn tiễn Bố lên ngựa. Bố cảm ơn, rồi trở về. Đêm đó, Doãn nói với Điêu Thiền rằng:

– Trăm họ trong thiên hạ được phúc rồi! Sớm muộn sẽ mời Thái sư. Ngươi hãy biểu diễn ca múa.

Điệu Thiền vâng dạ.

Hôm sau, Doãn ở bên triều đường trông thấy Lữ Bố không ở bên cạnh Đổng Trác. Doãn bèn mọp dưới đất, lạy mời, nói:

– Doãn muốn mời xe ngựa của Thái sư tới nhà tranh để dự tiệc. Nhưng chưa biết ý ngài ra sao.

Trác nói:

– Tư đồ là lão thành của quốc gia, thì ắt phải đi. Ngày mai hãy mời, ta sẽ đến.

Doãn lạy tạ, trở về nhà, trang hoàng đẹp đẽ, bày chỗ ngồi ở trước tiền sảnh, lấy gấm lụa trải dưới đất, trong ngoài đều dựng màn trường. Giờ Tỵ hôm sau, Có người báo: “Thái sư đã tới”. Doãn mặc triều phục, bước ra đón, lạy chào. Trác xuống xe. Giáp sĩ cầm kích hai bên tả hữu xúm quanh, kéo vào trong nhà, chia ra đứng gác ở hai bên, như sương tợ tuyết. Doãn bèn ở dưới thêm quỳ lạy. Trác sai đỡ đứng dậy, ban cho ngồi ở bên cạnh. Doãn nói:

– Thái sư thịnh đức cao cao. Y Doãn, Chu Công sao bì được!

Trác cả mừng, sai dâng rượu, trỗi nhạc. Doãn tình nghĩa, lễ kính hết sức hậu, ngang như với thiên tử. Sắc trời dần dần xế, Trác rượu đã lưng chừng. Doãn mời Trác vào nhà sau. Trác sai giáp sĩ dừng lại. Doãn bưng chén chúc mừng, nói:

– Doãn từ nhỏ từng học thiên văn. Đêm trông thấy đàn tượng của nhà Hán khí số đến đây là tận rồi. Thái sư công đức chấn động thiên hạ. Nếu mà Thuấn nhận của Nghiêu, Vũ lại nối Thuấn, chính là hợp với ý trời lòng người đó.

Trác nói:

– Sao dám mong chờ điều đó?

Doãn nói:

– “Thiên hạ không phải là thiên hạ của một người, mà là thiên hạ của người trong thiên hạ”. Từ cổ người có đạo thay người vô đạo, người vô đức nhường cho người có đức, có gì là vượt quá thân phận đâu?

Trác cười nói:

– Nếu quả nhiên mệnh trời quy về ta, thì Tư đồ sẽ là công thần đứng đầu.

Doãn lạy tạ.

Trong nhà đã đốt đèn nến, chỉ để lại mấy người con gái sai dâng rượu bưng thức ăn. Doãn tiến lên nói:

– Nhạc của giáo phường không đủ cung phụng cho ngài. Nhà tranh đây có một người nữ nhạc, dám xin được gọi lên, được chăng?

Trác nói:

– Rất cảm tạ ý tốt đó.

Doãn sai buông rèm trướng xuống, đàn sáo réo rắt, xúm quanh Điêu Thiền đang múa bên ngoài rèm. Có bài từ rằng:

Người ở Chiêu Dương cung tới đây.

Cánh hồng uyển chuyển khắp châu thân

Chỉ ngờ xuân Động Đình vụt mất.

Dường tựa gót sen bài “Lương Châu”.

Hoa đẹp, gió xoay cành mới nụ.

Hương thơm gác vẽ khác gì xuân.

Lại có thơ rằng:

Én liệng la đà nhịp phách ngà

Mây bay một áng diễu thềm hoa.

Mày ngài gọi khách sầu man mác.

Vẻ ngọc xui người da thiết tha,

Hồ dễ ngàn hàng mua được miệng,

Lọ cùng trăm báu xức vào da?

Rèm cao múa đoạn ai nhìn trộm

Nào biết Tương Vương mấy kẻ là!*

Múa Xong Trác sai tới gần. Điêu Thiền xoay mình bước vào trong rèm, rón rén quỳ lạy. Trác nói:

– Người con gái này là ai?

Doãn nói:

– Nhạc đồng tên là Điêu Thiền.

Trác nói:

– Biết hát không?

Doãn sai Điêu Thiền cầm đàn đáy thấp, ca một khúc rằng:

Một đóa anh đào hé làn môi

Hai hàng ngọc trắng cất lời xuân

Chiếc lưỡi đinh hương dường kiếm sắc.

Rắp chém phường gian, loạn quốc thần.

Trác khen ngợi không dứt. Hát xong, Doãn sai Điệu Thiền nâng chén. Trác bèn níu chén, lưu luyến* nói:

– Xuân xanh đã được bao nhiêu?

Thiền nói:

– Tiện thiếp tuổi chưa tròn hai mươi

Trác cười, nói:

– Thật là người trong cõi thần tiên.

Doãn bái lạy, nói:

– Lão thần muốn đem đứa con gái này hiến cho chủ nhân. Chưa biết người có dung nạp không?

Trác nói:

– Nhận được ân huệ tặng người đẹp, lấy gì để báo đức?

Doãn nói:

– Đứa con gái này nếu được chủ nhân đối đãi, thì phúc phần của tôi chẳng nhỏ.

Trác nói:

– Hãy để ta cảm tạ.

Doãn nói:

– Sắc trời đã tối. Hãy chuẩn bị xe êm đưa tới tướng phủ trước.

Trác cất mình bái tạ. Cỗ xe đã lăn bánh, đưa ngay Điêu Thiền đi trước. Doãn lạy, tiễn Đổng Trác đến tận tướng phủ. Trác bảo Doãn quay về, cưỡi ngựa trắng, có năm bảy người theo hầu. Rời phủ đi chưa tới hơn trăm bước, trông xa thấy hai hàng đèn the đỏ soi sáng trên đường giữa ánh đèn có một người cầm phương thiên kích, Lữ Bố ngồi ở trên ngựa, nửa say nửa tỉnh, gặp ngay Vương Doãn. Bố thấy Vương Doãn, bèn ở trên ngựa duỗi đôi tay vượn, một tay thu vén vạt áo, trọn đôi mắt tròn, tay siết thanh bảo kiếm đeo bên hông, trỏ Doãn nói rằng:

– Ngươi đã đem Điêu Thiền hứa cho ta. Hôm nay lại đưa cho Thái sư, lẽ nào là muốn đùa bỡn ta ư?

Bèn rút kiếm ra. Tính mạng sẽ ra sao đây?

16. ĐÌNH PHỤNG NGHI, BỐ CHỌC ĐIÊU THIỀN

Lữ Bố đang đi trên đường, thấy Vương Doãn, trong lòng bốc giận, mắng rằng:

– Giặc già lại dám đùa bỡn ta sao?

Doãn kíp ngăn lại, nói:

– Đây chẳng phải chỗ nói chuyện. Hãy cùng về nhà tranh. Bố theo Doãn về nhà, xuống ngựa, vào nhà sau. Doãn nói:

– Tướng quân vì sao trở lại nghi ngờ lão phu như thế?

Bố nói:

Có người báo với ta. Người đem xe êm đưa một người con gái vào tướng phủ. Chẳng phải Thiền thì là ai?

Doãn nói:

– Tướng quân không rõ nguồn cơn.

Bố nói:

– Ta há biết được chuyện gì!

Doãn nói:

– Hôm qua Thái sư ở trên triều đường nói với lão phu rằng: “Ta có một việc. Ngày mai tới nhà ngươi”. Doãn nhân thế chuẩn bị tiệc nhỏ. Sau, Thái sư tới, trong lúc yến ẩm mới nói: “Ta nghe người có một con gái, tên gọi là Điêu Thiền, đã hứa cho Phụng Tiên. Ta sợ ngươi không thành thực, mới đặc biệt tới đây hỏi rõ”. Lão phu thấy Thái sư tự tới, há dám trái lời chút nào, mới dẫn Điêu Thiền ra bái kiến Đổng Công. Thái sư nói: “Hôm nay là ngày tốt. Ngươi hãy cùng ta mở một tiệc lớn, gả cho Phụng Tiên, để giúp thêm niềm vui”. Tướng quân nghĩ xem, Thái sư đích thân tới, lão phu há dám ngăn cản?

Bố nói:

– Tư đồ tha tội. Bố nhất thời hiểu sai. Ngày mai sẽ mang roi tới.

Doãn nói:

– Tiện nữ có ít phấn son*, trang sức đem sang phủ của tướng quân. Hãy đem sang đó.

Bố cảm tạ mà trở về.

Đêm ấy, Trác gần gũi Điêu Thiền. Ngày hôm sau, thẻ bài chữ Ngọ chưa dựng lên, Lữ Bố đã ở dưới phủ nghe ngóng, tuyệt chẳng thấy tiếng gì, bèn đi thẳng vào trong nhà tìm hỏi bọn thị thiếp. Đáp rằng:

– Đêm qua, Thái sư ngủ cùng với người mới, đến giờ chưa dậy.

Bố lén vào sau phòng ngủ của Trác nhìn trộm. Điêu Thiền đứng ở dưới song cửa chải đầu, chợt thấy dưới ao soi bóng một người cực kỳ cao lớn, đầu đội mũ búi tóc, bèn liếc mắt nhìn trộm, thấy Lữ Bố đứng bên bờ hồ. Thiền bèn chau đôi mày, ra dáng u sầu không yên, kéo tà áo tơ che đôi mắt đẫm lệ. Lữ Bố trộm nhìn hồi lâu mới bước ra, trầm ngâm suy nghĩ, chưa biết sự thực ra sao. Ít lâu, Bố lại vào. Trác ngồi ở trong nhà, thấy Bố tới, hỏi rằng:

– Bên ngoài có việc gì không?

Bố nói:

– Không có việc gì.

Bèn đứng hầu bên cạnh Trác. Trác đang ăn. Bố đưa mắt nhìn trộm. Sau rèm lụa có một người đi qua đi lại nhìn ngó, chốc lát mới lộ ra nửa khuôn mặt, lấy mắt đưa tình. Bố biết là Điêu Thiền, thần hồn xáo động. Trác thấy Bố nói năng không xuôi, thường kiễng người ngó ra bên ngoài. Trác nói:

– Phụng Tiên không có việc gì thì hãy lui đi.

Bố bước ra, trong lòng càng thêm nghi ngờ. Về đến nhà, người vợ thấy Bố trong lòng không yên, hỏi rằng:

– Chàng hôm nay phải chăng là bị Đổng Thái sư khiển trách?

Bố nói:

– Thái sư há có thể kiềm chế ta ư?

Vợ chẳng dám hỏi nữa. Bố từ đó để lòng ở chỗ Điêu Thiền, thường mỗi ngày đều đi thẳng vào trong phủ đường, nhưng chẳng được gặp lấy một lần.

Đổng Trác từ khi nạp Điêu Thiền rồi, chỉ chăm chăm vào tình, sắc, hơn tháng không ra lo việc. Điêu Thiền chẳng lúc nào mà không trên gối trước chiếu, níu mưa oán mây. Đổng Trác vui lòng, tự nhiên mê luyến. Lúc này mùa xuân đã tàn, Trác mắc một bệnh nhỏ, Điêu Thiền áo chẳng cởi đai, hết lòng chăm sóc. Lòng Trác càng vui. Trác ngủ gật. Bố đứng trước giường. Điêu Thiền ở sau giường, thò nửa người ra nhìn Bố, lấy tay trỏ vào tim mà mắt chẳng rời. Bố cũng gật đầu đáp lại. Điêu Thiền lấy tay chỉ Đổng Trác, dụi dụi đôi mắt nhòa lệ. Lòng Bố như vỡ nát. Trác lim dim đôi mắt, trông thấy động tĩnh của Bố, bèn bật dậy xoay người nhìn, trông thấy Điêu Thiền đứng ở sau bình phong. Trác hổ thẹn ở quá, nạt Lữ Bố:

– Mày dám trêu ái cơ của tao ư?

Rồi hét tả hữu đuổi ra. Từ đó về sau, không cho vào nhà. Lữ Bố cả giận, ôm hận trở về phủ.

Có người báo với Lý Nho. Nho vội vã vào gặp Trác, nói:

– Thái sư sao lại trách cứ Phụng Tiên?

Trác nói:

– Vì vụng trộm với ái cơ ta, nên mới đuổi

Nho nói:

– Thái sư nếu muốn lấy thiên hạ, thì sao lại vì lỗi nhỏ mà trách phạt? Nếu như Ôn hầu thay lòng, thì việc lớn sẽ hỏng mất.

Trác nói:

– Phải làm sao?

Nho nói:

– Buổi chầu tới hãy gọi vào, ban cho vàng lụa, dùng lời hay úy lạo y. Tự nhiên sẽ chẳng có việc gì nữa.

Hôm sau, Trác sai người gọi Bố vào nhà. Trác nói:

– Hôm trước ta đang bệnh. Tâm thần hoảng hốt, không biết đã nói gì. Nếu có trách cứ con, thì con đừng để tâm.

Hôm sau, Trác đuổi hết tả hữu, ban cho mười cân vàng, hai mươi tấm gấm. Bố tạ ơn, nói:

– Đại nhân quở trách, Bố sao dám ghi lòng?

Từ đó lại vào trong nhà, không có úy kỵ gì. Bệnh Trác đã hơi bớt, vì có Điêu Thiền nên không trở về Mi Ổ, mỗi ngày đều vào triều. Lữ Bố tay cầm họa kích, cưỡi ngựa đi trước xe. Khi đến trước điện, Trác xuống xe, đeo kiếm lên điện. Bố cầm kích đứng trước cửa thềm. Thăm quan quỳ lạy ở hai bên tả, hữu Đan Trì, chắp tay nghe dạy bảo. Buổi chầu tan, Bố cưỡi ngựa đi trước dẫn đường.

Hôm đó, Bố dẫn Trác tới trong cửa thềm, đứng được ít lâu, thấy Trác cùng Hiến đế nói chuyện. Lữ Bố vội cầm kích ra khỏi cửa cung, đi thẳng về tướng phủ, cột ngựa ở bên đường, cầm kích vào nhà sau tìm kiếm Điêu Thiền. Thiền thấy Bố tìm kiếm, vội vàng bước ra, nói:

– Chàng hãy ra đình Phụng Nghi ở vườn sau chờ thiếp. Thiếp sẽ ra ngay*.

Bố cầm kích đi thẳng đứng ở dưới đình, bên cạnh chỗ khúc quanh của hành lang. Hồi lâu, thấy Điêu Thiền rẽ hoa vạch liễu mà tới, như người tiên ở cung trăng. Điều Thiền khóc với Lữ Bố rằng:

– Thiếp tuy không phải là con gái ruột của Vương Tư đồ, nhưng cũng đối với thiếp như thần châu bảo ngọc. Chợt gặp tướng quân, đại nhân liền hứa gả, thiếp ngỡ đời này thỏa nguyện. Nào ngờ Thái sư là kẻ có lòng bất nhân, đem thiếp ra dâm ô, hận chẳng chết được. Nay gặp tướng quân, chỉ có thể bày tỏ lòng thành của thiếp. Thân này đã nhơ, không được phụng sự anh hùng, xin được chết trước mặt chàng, để dứt lòng chàng nhớ nhung.

Nói dứt, tay vịn hành lang, nhìn xuống ao sen, định nhảy. Lữ Bố vội ôm lấy, khóc nói:

– Ta đã biết lòng nàng lâu rồi. Hận chẳng thể nói hết cùng nàng.

Điêu Thiền đưa tay níu Bố, nói:

– Thiếp nay sống không thể làm vợ của chàng. Xin hẹn chàng gặp ở kiếp sau.

Bố nói:

– Ta nay sống không thể có nàng làm vợ, thì không phải là anh hùng trên đời rồi.

Thiền nói:

– Thiếp xem ngày dài như năm. Xin chàng thương tình mà cứu cho!

Bố nói:

– Ta ở trong nội đình bỏ chỗ mà tới đây, sợ lão tặc nghi ngờ, phải kíp trở lại.

Bèn cầm kích đứng dậy. Thiền níu áo, nói:

– Chàng sợ hãi lão tặc như thế. Thiếp trọn đời chẳng còn thấy được mặt trời nữa.

Bố đứng lại, nói:

– Chờ ta suy tính kế, để cùng nàng đoàn viên.

Điêu Thiền nói:

– Thiếp ở nơi phòng khuê, nghe danh tướng quân như sấm động bên tai, cho là trên đời này chỉ có một người như vậy mà thôi. Nào biết ngược lại phải chịu người ta áp chế thế này!

Nót dứt, lệ nhỏ như mưa. Hai người ở ỷ ôi ôi, không nỡ rời nhau.

Đây nói, Trác ở trên điện, ngoái đầu chẳng thấy Lữ Bố, trong lòng rất nghi, kíp lên xe trở về phủ, thấy ngựa của Bố cột ở bên cửa phủ, hỏi bọn thuộc lại. Lại đáp:

– Ôn hầu vào trong nhà sau đã lâu rồi.

Trác nạt bọn tả hữu lui ra, đi thẳng vào nhà sau tìm kiếm chẳng thấy, cũng không có Điêu Thiền, hỏi bọn thị thiếp. Thị thiếp nói:

– Vừa rồi Ôn hầu cầm họa kích tới đây, không biết ở đâu rồi.

Trác tìm tới vườn sau, thấy Lữ Bố dựa kích, cùng Điêu Thiền ở dưới đình Phụng Nghi. Trác chạy tới bén gót, hét lớn một tiếng. Bố ngoảnh đầu thấy Trác, cả kinh. Trác đoạt lấy kích trong tay Lữ Bố. Lữ Bố bỏ chạy. Trác đuổi theo. Lữ Bố chạy nhanh quá. Đổng Trác béo, đuổi không kịp. Trác ném kích tới giết Lữ Bố. Bố vung một quyền, đánh kích rơi xuống đám cỏ. Trác nhặt kích lên đuổi

theo. Bố đã chạy xa năm mươi bước. Trác đuổi theo khỏi cửa vườn. Có một người chạy gấp tới trước mặt, hai người đập ngực vào nhau. Trác ngã xuống đất. Chưa biết tính mạng ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

17. VƯƠNG DOÃN BÀY KẾ DIỆT ĐỔNG TRÁC

Vốn là Lý Nho đi tới cửa tướng phủ, thấy kẻ theo hầu nói rằng:

– Thái sư cả giận, đi tìm Lữ Bố.

– Nho vội vàng đuổi vào trong, thì thấy Lữ Bố chạy ra, nói: - Thái sư giết ta!

Nho kíp chạy vào trong, đụng ngay Đổng Trác, ngã lăn ra đất. Nho vội đỡ Đổng Trác tới trong thư viện, bái lạy, nói:

– Nho thật vì kế sách của xã tắc, mới đụng ngã ân tướng, tội đáng chết, tội đáng chết!

Trác nói:

– Không thể chịu nổi tên nghịch tặc trêu ghẹo ái cơ của ta, thề tất giết nó đi.

Nho nói:

– Ấn tướng sai rồi! Ngày xưa Sở Trang vương ăn tiệc ban đêm với chư hầu, hạ lệnh cho ái cơ mời rượu. Bỗng nhiên gió mạnh nổi lên, thổi tắt hết đèn nến. Ở chỗ ngồi có một người ôm ái cơ. Cơ giơ tay lấy được dải mũ, báo với Trang vương. Trang vương nói: “Do say rượu thôi”. Lệnh lấy một cái mâm vàng, thu hết dải mũ của mọi người, rồi sau mới đốt đèn lên. Hội ấy gọi là hội dải mũ. Thế là chẳng biết ai đùa bỡn ái cơ nữa. Về sau, Trang vương bị quân Tần bao vây, thấy một đại tướng giết thẳng vào trong trận, cứu Trang vương ra. Vương thấy người này thân mang trọng thương, mới hỏi han. Đáp rằng: “Thần là Tưởng Hùng đây. Xưa ở hội dải mũ, hưởng được ơn đại vương không giết, bởi thế tới đây đền ơn”. Báo Thái sư, sao không xem xét cái đức dải mũ, nhân lấy cơ hội này đem Điêu Thiền ban cho Lữ Bố. Bố cảm đại ân ắt đem cái chết mà báo Thái sư vậy.

Đổng Trác bèn đổi giận thành mừng, nói:

– Người hãy nói với Lữ Bố. Ta đem Điêu Thiền ban cho.

Nho nói:

– Hán Tổ lấy hai vạn cân vàng ban cho Trần Bình, rồi hưng được đại nghiệp. Hôm nay Thái sư cũng làm thế, thì cũng cùng một việc vậy.

Nho cảm tạ rồi ra.

Trác vào nhà sau, gọi Điêu Thiền tới hỏi han, nói:

– Ngươi sao lại cùng Lữ Bố tư thông?

Thiền khóc nói:

– Thiếp vốn coi Ôn hầu là con trai Thái sư, mới né tránh đi. Kẻ kia tự cầm kích, đuổi theo tới bên cạnh đình Phụng Nghi. Thiếp muốn đâm đầu xuống hồ sen. Kẻ kia ôm lại. Chính ở giữa lúc sống chết, Thái sư tới cứu được tính mạng.

Đổng Trác nói:

– Ta muốn đem ngươi ban cho Lữ Bố, được không?

Thiền nói:

– Thiếp đem thân thờ người đại quý. Nay muốn ban cho gia nô, thiếp thà chết không chịu nhục.

Bèn nắm lấy bảo kiếm trên vách, định tự vẫn. Trác vội đoạt kiếm, rồi ôm lấy, nói:

– Ta đùa nàng thôi.

Điêu Thiền khóc, ngã vào vòng tay Trác, nói:

– Đây chắc là kế của Lý Nho. Nho với Bố quen thân, mới lập kế này.

Trác nói:

– Ta há có thể tha cho y ư?

Điêu Thiền nói:

– Chỉ sợ Thái sư không làm chủ cho thiếp.

Trác nói:

– Ta dù bỏ tính mạng cũng tất phải bảo vệ cho nàng.

Điêu Thiền khóc tạ ơn, nói:

– Chỉ Sợ chỗ này chẳng thể ở lâu, tất bị Lữ Bố làm hại

Trác nói:

– Ngày mai ta cùng nàng trở về Mi Ổ, cùng hưởng thú vui.

Điêu Thiền nói:

– Trong Mi Ổ có thể ở ư?

Trác nói:

– Trong thành có ba mươi năm lương thực. Ngoài cửa bày mấy trăm vạn quân binh. Việc thành thì nàng ắt làm Quý phi. Việc không thành thì cũng làm vợ người phú quý. Chớ có lo gì.

Điêu Thiền lạy tạ.

Hôm sau, Lý Nho vào gặp, nói:

– Hôm nay ngày tốt, có thể đem Điều Thiền đưa sang chỗ Lữ Bố.

Trác đổi sắc mặt, nói:

– Vợ của ngươi có thể đem cho Lữ Bố chăng?

Nho nói:

– Chúa công không nên để đàn bà mê hoặc.

Trác nói:

– Đàn bà há có thể mê hoặc lòng ta ư? Việc của Điêu Thiền đừng nhiều lời nữa. Nhiều lời ắt chém!

Lý Nho ngửa mặt lên trời than rằng:

– Bọn ta đều chết trong tay đàn bà rồi!

Trác sai tả hữu trục xuất Lý Nho, thu thập xe ngựa, ngay hôm đó trở về Mi Ổ. Trăm quan đều tới lạy tiễn chân. Điêu Thiền ở trên xe, trông ra xa thấy Lữ Bố ở trong đám đông, mắt nhìn vào trong xe. Điêu Thiền giả vờ che mặt, như là khóc lóc đau đớn. Xe Trác đã đi. Bố níu hờ dây cương, đi lên trên gò đất nhìn theo chiếc xe mà khóc. Ở sau lưng có một người trên ngựa bảo:

– Ôn hầu sao lại nhìn xa xăm mà đau đớn thế kia?

Bố trông ra, thì là người Thái Nguyên, huyện Kỳ, họ Vương, tên Doãn, tự là Tử Sư. Bố nói:

– Vì con gái của công đó!

Doãn làm bộ ngạc nhiên, nói:

– Đã lâu như vậy mà vẫn chưa đưa sang chỗ tướng quân ư?

Bố nói:

– Lão tặc tự sủng ái đã lâu rồi.

Doãn che mặt, nói:

– Hành động như cầm thú vậy!

Bố đem hết chuyện qua kể lại với Doãn. Doãn nói:

– Hãy cùng đến tệ xá bàn bạc.

Bố theo vào trong thành, tới nhà Doãn, xuống ngựa đi vào mật thất. Doãn bày rượu tiếp đãi Bố. Bố khí giận càng thêm. Vương Doãn nói:

– Thái sư dâm ô con gái tôi, đoạt vợ của tướng quân, thực là khiến cho thiên hạ cười nhạo. Chẳng cười Thái sư, mà cười tôi và tướng quân thôi! Doãn già yếu, bất tài còn không đáng nói. Tiếc cho tướng quân nửa đời anh hùng mà thôi.

Bố tức khí ngã lăn ra đất. Doãn vội cấp cứu, rồi nói:

– Lão phu lỡ lời. Tướng quân bớt giận.

Bố nói: .

– Thề phải giết lão tặc này để rửa sự sỉ nhục của tôi.

Doãn vội che miệng Bố:

– Tướng quân chớ nói thế, sợ lụy tới lão phu. Cả họ của Doãn sẽ chết hết.

Bố nói:

– Đại trượng phu sống ở trong trời đất, há có thể ở trong tay người khác mà vẻ vang mãi được ư?

Doãn nói:

– Xét tài của tướng quân hơn cả Hàn Tín trăm lần. Tín còn được làm vương, há tướng quân có thể mãi làm Ôn hầu sao?

Bố nói:

– Tôi giết lão tặc, nhưng mà còn đạo cha con, sợ chuốc lấy sự bàn luận của đời sau.

Doãn cười lớn, nói:

– Tướng quân vốn họ Lữ. Trác vốn họ Đổng. Cái lúc ném kích ấy, bên kia há có tình phụ tử đâu?

Bố hừng hực lửa giận, nói:

– Nếu không có lời phải của Tư đồ, ắt Bố cũng bị lão tặc làm hại rồi!

Doãn nói:

– Tướng quân nếu phò Hán thất thì là trung thần rồi đó. Sử xanh ghi tên, vạn cổ bất hủ. Tướng quân nếu phò Đổng Trác thì là phản thân rồi. Sử quan hạ bút mắng chửi, để tiếng vạn đời.

Bố bèn quỳ lạy, nói:

– Ý Bố đã quyết. Tư đồ chớ nghi ngờ!

Doãn nói:

– Chỉ sợ việc không thành, ngược lại sẽ rước họa lớn.

Bố rút thanh đao bên hông, đâm vào tay, máu chảy mà thề. Doãn quỳ cảm tạ, nói:

– Thiên hạ nhà Hán hơn bốn trăm năm đều nhờ tướng quân ban cho đó! Thiên tử đã có một chiếu. Tướng quân nên giữ lấy, nhất thiết đừng tiết lộ ra. Khi nào có kế sẽ tự đến thông báo. Bố khẳng khái nhận lấy, rồi đứng dậy.

Doãn liền mời Bộc xạ* Sĩ Tôn Thụy, Tư lệ Hiệu úy Hoàng Uyển đến bàn bạc. Thụy nói:

– Nay đang lúc chúa có bệnh, mới khỏi. Có thể sai một người giỏi ăn nói, đi tới Mi Ổ mời Trác bàn việc, phục giáp binh ở trong cửa triều đình, dẫn vào trong giết đi. Đó là thượng sách.

Uyển nói:

– Người nào dám đi?

Thụy nói:

– Người đồng quận của Lữ Bố là Kỵ đô úy Lý Túc gần đây sinh oán hận Trác vì không thăng thưởng, trọng dụng mình. Hãy lệnh Bố thuyết phục người này đi. Trác ắt không nghi ngờ.

Doãn nói:

– Hay!

Bèn mời Lữ Bố cùng bàn. Bố nói:

– Ngày trước tôi giết Đinh Kiến Dương cũng vì người này đó. Nay nếu không đi, tôi sẽ chém y trước.

Bèn sai người bí mật mời Túc đến. Bố nói:

– Ngày trước anh từng thuyết phục Bố giết Kiến Dương mà theo Trác. Nay Trác bất nhân bất nghĩa, loạn lý loạn luân, trên khinh thiên tử, dưới hai sinh linh, tội ác chất chồng, thần người cùng giết. Người hãy truyền chiếu của thiên tử với Mi Ổ, gọi Trác vào triều, như thấy Tư đồ cất lời thì đồng loạt ra tay, dốc sức phò Hán, làm một trung thần. Ý anh thế nào?

Túc nói:

– Tôi cũng muốn trừ lão tặc đã lâu rồi. Chỉ hận không có nanh vuốt. Nay trời đã ban cho vậy.

Bèn bẻ tên mà thề. Doãn nói:

– Ngươi nếu đã tham dự việc, lo gì chẳng được thăng quan!

Hôm sau, Lý Túc dẫn mấy chục quân kỵ đi tới Mi Ổ. Có người báo: “Thiên tử có chiếu”. Trác nói:

– Sai gọi vào đây!

Lý Túc vào, bái lạy xong, Trác nói:

– Thiên tử có chiều chế gì?

Túc nói:

– Thiên tử bệnh, mới vừa đỡ, muốn họp văn võ ở cung Vị Ương, để đem ngôi trời nhường cho Thái sư. Bởi thế có chiếu này. Túc biết chiếu này nên gấp phóng ngựa tới đây, lạy mừng chúa thượng.

Trác nói:

– Vương Doãn thì sao?

Túc nói:

– Vương Tư đồ đã sai sửa đắp đài Thu Thiện. Sĩ Tôn Thụy thì soạn chiếu. Chỉ đợi chúa thượng tới nơi.

Trác cả cười, nói:

– Ta đêm nằm mơ thấy rồng quấn quanh người. Hôm nay được thế này, quả là điềm tốt. Thời cơ không thể bỏ mất.

Bèn sai đem nhiều xe ngựa dàn hàng, đi vào kinh đô. Túc nói:

Mong chúa thượng hưởng ngôi vạn năm. Con cháu Túc có chỗ cậy nhờ vậy.

Trác nói:

– Ta lên ngôi cửu ngũ. Ngươi sẽ làm Chấp kim ngô.

Túc lạy tạ, xưng thần. Đoạn rồi, Trác lên đường, bảo với Điêu Thiền rằng:

– Ngày trước ta hứa cho nàng làm Quý phi. Phen này đã được rồi đó.

Điêu Thiền tạ ơn. Trác vào chào mẹ. Mẹ đã hơn chín mươi tuổi. Mẹ nói:

– Con ta đi đâu?

Trác nói:

– Con nay đi Trường An, nhận việc nhường ngôi! Mẫu thân sớm muộn sẽ làm Thái hậu đó.

Mẹ nói:

– Ta gần đây hay giật mình, hoảng hốt, không phải là điềm tốt. Lý Túc nói:

– Làm tổ mẫu vạn đời của đất nước, há lại không có điều gì để cảnh báo trước sao?

Trác nói:

– Tâm phúc của ta kiến giải thật sáng suốt.

Rồi rời ổ, lên xe, tiền hô hậu ủng, mấy ngàn quân binh. Đi chưa được ba mươi dặm, dưới xe bỗng dưng gãy mất một bánh. Tả hữu nâng dậy, Trác sai dắt con ngựa Ngọc Diện Tiêu Diêu ra. Trác sửa áo lên ngựa. Lại đi chưa được hơn mười dặm, Ngọc Diện gầm thét, hí vang, kéo đứt dây cương. Trác hỏi Túc rằng:

– Xe gãy bánh, ngựa đứt cương, là có chuyện gì?

Túc nói:

– Nay Thái sư ứng điểm mà nhận sự nhường ngôi của nhà Hán, phải vứt cái cũ mà đổi cái mới vậy.

Trác nói:

– Tâm phúc của ta kiến giải thật sáng suốt.

Ngày hôm sau, bỗng dưng gió lớn nổi lên, mù che bầu trời. Trác hỏi Túc rằng:

– Đây là điềm gì vậy?

Túc nói:

– Chúa công là rồng bay lên, ắt có ánh hồng bụi tía để tăng thêm thiên uy.

Trác nói:

– Tâm phúc của ta kiến giải thật sáng suốt.

Trác tới ngoài thành. Trăm quan ra đón. Vương Doãn, Hoàng Uyển, Dương Toản, Thuần Vu Quỳnh, Hoàng Phủ Tung đều phủ phục bên đường, xưng thần, nói rằng:

– Ngày mai thiên tử đại hội ở điện Vị Ương, có lời bàn về việc nhường cho người thay thế.

Trác lệnh cho trăm quan trở về, bình minh hôm sau tới nghênh tiếp. Lữ Bố vào chúc mừng, nói:

– Đại nhân ngày mai nên trai giới, tắm gội rồi vào thành, để thừa kế cơ nghiệp vạn đời không dứt.

Trác nói:

– Ta lên ngôi cửu ngũ. Ngươi sẽ được tổng đốc binh mã trong thiên hạ.

Bố tạ ơn, ngủ lại ở trước trướng.

Đêm ấy, mấy chục đứa trẻ ở ngoài thành ca hát. Gió đưa tiếng ca bay vào trong trường. Ca rằng:

Có ngàn dặm

Sao xanh xanh

Hết mười ngày

Sống được chăng? *

Ca dứt, tiếng nghe bị thiết. Trác hỏi Túc rằng:

– Lời đồng dao là cát hay hung?

Túc nói:

– Lời ca ấy ý trỏ họ Lưu diệt mà họ Đổng hưng.

Trác nói:

– Lời của Túc đúng đó.

Tinh mơ hôm sau, bày bố để vào thành, Trác ở trên xe, thấy một đạo sĩ áo xanh khăn trắng, cầm một cây gậy dài, trên treo tấm vải bố dài một trường, trên viết to một chữ Lữ. Trác hỏi Túc rằng:

– Kẻ đạo nhân kia có ý gì?

Túc nói:

– Là người bị điện thôi!

Tướng sĩ đẩy đạo sĩ lăn ra đất. Túc sai lôi ra một bên vách tường.

Trác tiến vào trước triều nội. Quần thần đều mặc triều phục nghênh đón ở trên đường. Lý Túc tay cầm bảo kiếm, đi hầu bên xe. Tới cửa Bắc Dịch, quân binh đều bị chặn hết ở ngoài cửa, chỉ có hơn hai mươi kẻ đẩy xe được cùng vào. Đổng Trác thấy bọn Vương Doãn ai ai cũng cầm bảo kiếm, đứng dưới cửa điện. Trác cả kinh, hỏi Túc rằng:

– Bọn cầm kiếm kia có ý gì?

Túc đẩy bánh xe. Vương Doãn hô to rằng:

– Phản tặc đã tới! Võ sĩ ở đâu rồi?

Hai bên có hơn trăm người cầm mác, rút giáo tiến ra đâm. Trác lận áo giáp, đâm không thủng*, chỉ bị thương cánh tay, lăn xuống xe. Trác hô lớn:

– Lữ Bố đâu rồi?

Lữ Bố từ sau xe ứng tiếng bước ra, nói:

– Có chiếu đánh giặc!

Một kích đâm thẳng vào yết hầu Trác. Lý Túc liền cắt đầu, cầm trên tay. Bố tay phải cầm kích, tay trái cầm chặt chiếu thư, hô lớn:

– Phụng chiếu đánh tặc thần Đổng Trác. Những người còn lại thì không hỏi đến!

Bởi thế, tướng, lại trong ngoài đều hồ vạn vạn tuế, lạy mọp ở trên đất. Bấy giờ Trác năm mươi bốn tuổi, là năm Nhâm Thân, Sơ Bình thứ ba [192] thời Hán Hiến đế, tháng tư, ngày hai mươi hai. Sử quan có thơ rằng:

Đổng Trác dời đô Hán đế lo.

Sinh linh lớp lớp chết ở gò.

Chó nhai xương trắng, gân còn động.

Quạ mổ đầu lâu, máu vẫn tuôn.

Mi Ổ gọi hồn nhờ Lý Túc.

Cung môn lấy mạng có Ôn hầu.

Gian hùng chết dưới ngàn giáo mác.

Chửi mắng từ nay tiếng chẳng thôi.

Lại có thơ rằng:

Đổng Trác khinh oa, hiếm xưa nay.

Trời cho hưng phế, có biết thay?

Cung môn đầm suốt Phương Thiên kích.

Trăm họ hoan ca chất lối này.

Lại có thơ rằng:

Bá nghiệp thành thì xưng đế vương.

Chẳng thành làm gã phú gia thôi.

Ai ngờ thiên ý không tư vị

Mi Ổ vừa thành mạng cũng vong.

Thiệu Khang Tiết* có thơ rằng:

Đổng Trác vô luân, nắm đại quyền.

Thiêu tàn cung thất, bới hoàng tăng.

Hai triều đế chủ vương nghiệp chướng.

Bốn bể lê dân phải đảo điên.

Sức chém loạn thần nhờ Lữ Bố

Miệng trừ nghịch tặc ấy Điêu Thiền.

Thế gian người ác rồi cũng báo.

Há được ung dung với lão thiên?

Bàn rằng:

“Đổng Trác ban đầu dựa vào cái tính gầm thét*, nhân cái thế băng lở, mới có thể giẫm đạp lên luân thường, hủy hoại chốn kinh kỳ. Ôi, xem cái bản tính thích moi* gan, chặt* chân, thì ắt sinh linh không đủ cho y thỏa mãn ý thích, nhưng hãy còn nén lòng trước bọn đai mũ*, trì hoãn nghi ngờ trong việc lấn vượt, ngõ hầu làm thành con đường tiếm đoạt thôi! Đến khi bọn tàn khấu* thừa cơ, lật núi nghiêng bể, tự châm thêm ngọn lửa núi Côn, làm cùng cực hai thiên Bản, Đãng*. Ô hô! Người muốn sống khó thay! Trời đất bất nhân lắm thay!”*

Bài tán rằng:

Sáu trăm năm một vòng

“Quá”, “Bác”* thành tai họa

Đổng Trác khinh nhờn trời

Xâm lấn cả tam tài*

Thiên hạ đều tan lở

Đế đô chìm khói bụi

Vô lễ đã tận cùng

Lan tràn khí chẳng lành*

Tên bay đầy đường vua

Binh dàn nơi cửa khuyết

Vừa dựng mà lại đổ

Thần, người đều tán loạn.

Lữ Bố nói:

– Ngày nay Đổng Trác khinh vua, đều là bởi có Lý Nho, nên bắt y.

Lý Túc ứng tiếng bước ra. Ngoài cửa triều đình nổi lên tiếng hò reo, báo rằng: “Gia nô của Lý Nho đã tự trói y đem tới dâng”. Vương Doãn nói:

– Gia thuộc của giặc Trác đều ở tại Mi Ổ. Ai đi giết hết chúng?

Bố nói:

– Mỗ xin đi.

Doãn sai Hoàng Phủ Tung, Lý Túc cùng đi với Lữ Bố. Bố lãnh năm vạn quân đi trước tới Mi Ổ.

Lúc đầu Trác có bốn viên mãnh tướng tâm phúc là Lý Quyết, Quách Dĩ, Trương Tế, Phàn Trù và ba ngàn quân Phi Hùng giữ Mi Ổ, ở dưới ánh trăng nửa ngủ nửa thức. Bấy giờ, nghe tin Đổng Trác đã chết. Lữ Bố đem đại quân tới. Bốn người vội bỏ chạy về Mi Ổ, lãnh quân đánh giết chạy về hướng Lương Châu.

Lữ Bố đến Mi Ổ, trước tiên chiếm lấy Điêu Thiền, đưa về Trường An. Hoàng Phủ Tung nói:

– Trong này có tám trăm con gái nhà lương dân, hãy tụ lại một chỗ. Còn lại đều là thân thuộc của Đổng Trác, không phân biệt già trẻ đều chém sạch đi!

Mẹ Trác hơn chín mươi tuổi, vội bước ra thưa rằng:

– Xin tha cho ta một mạng.

Lời còn chưa dứt, đầu đã rơi xuống đất. Nam nữ trong tông tộc bị giết hơn một ngàn năm trăm người, thu lấy những thứ chứa cất trong ổ là hai, ba vạn cân vàng, tám chín vạn cân bạc, gấm vóc, lụa là, ngọc ngà, châu báu chất đống như núi. Trong kho có tám trăm vạn thạch gạo. Doãn sai đem một nửa nộp vào kho quan, một nửa khao thưởng quân sĩ.

Lúc giết Đổng Trác, mặt trời mặt trăng sáng trong, không hề có một làn gió nhẹ. Sai đem thây Trác bỏ ở ngã tư. Trác cực phì nộn. Quân sĩ xem thây, lấy lửa đặt vào trong rốn Trác để làm đèn, soi rọi cho đến sáng, mỡ chảy đầy đất. Trăm họ đi qua ném đồ vào đầu Đổng Trác đến nỗi nát nhừ. Đem Lý Nho trói ở phố chợ. Lúc trăm họ đi qua, tranh nhau ăn thịt y. Trong thành ngoài thành, kẻ già người trẻ nhảy nhót, hân hoan ca múa ở trên đường. Nam nữ dù nghèo hèn cũng bán hết quần áo, mua rượu thịt để ăn mừng, nói:

– Bọn ta phen này có thể ngủ yên ở trên giường chiếu rồi.

Em Trác là Mân, con của anh Trác là Hoàng đều bị treo tay chân ở chợ trong thành. Những kẻ dựa thế ở dưới trướng đều giam vào ngục.

Bọn Vương Doãn đang họp đại thần mở tiệc Thái Bình ở đô đường. Chợt một người báo rằng: “Có một người gục xuống thấy Trác mà khóc”. Doãn cả giận nói:

– Kẻ sĩ, thứ dân ở Trường An đều ăn mừng. Là kẻ nào mà dám như thế? Mau gọi dũng sĩ bắt tới đây!

Hồi lâu, đẩy người đó tới trước điện. Công khanh ngồi ở trên tòa chẳng ai không kinh hãi. Rốt cuộc người đó là ai?

18. LÝ QUYẾT, QUÁCH DĨ CƯỚP TRƯỜNG AN

Võ sĩ đẩy tới. Mọi người trông ra, thì là Thị trung Sài Ung. Doãn biến sắc, nạt rằng:

– Đổng Trác là giặc lớn của nước, suýt làm mất Hán thất. Mày là thần tử, đời đời nhận ơn nặng, không nghĩ đến việc hợp sức chung lòng mà diệt đi, còn trở lại thương khóc phản tặc ư?

Ung nhận tội, nói:

– Ung tuy bất trí, vẫn biết nghĩa lớn. Việc an nguy xưa nay, tai đã nghe đầy. Ung há dám phản bội nước nhà mà theo Trác đâu. Lời nói của kẻ điên khùng, đui mù, lầm lẫn buông ra khỏi miệng. Thân này tuy bất trung, xin hãy thích chữ vào mặt, chặt bỏ đôi chân, để viết tiếp cho xong bộ Hán sử.

Công khanh ở chỗ ngồi đều tiếc cho tài của Ung, hết sức cứu cho. Thái phó Mã Nhật Đê* bảo với Doãn rằng:

– Bá Giai có tài năng trùm đời, biết nhiều việc của nhà Hán. Nên sai viết tiếp cho xong bộ Hán sử, để làm pho sách lớn của một đời. Vả Ung trung hiếu đã nổi danh, nếu vì tội nhỏ mà giết đi, sợ là đánh mất lòng trông đợi của người khác chăng?

Vương Doãn nói:

– Không nên. Xưa Hán Vũ không giết Tư Mã Thiên, sau lại sai viết sử. Báng thư* truyền lại cho đời sau. Ngày nay vận nước suy kiệt, binh mã giao tranh, không thể sai nịnh thần cầm bút bên cạnh ấu chúa, đã vô ích cho thánh đức, mà còn khiến cho đảng bọn ta chịu lời bàn chê bai của hắn.

Nhật Đế không còn lời lẽ nào, đành lui ra, bảo với các quan rằng:

– Vương công làm vậy, e chẳng có kết cục tốt chăng? Người giỏi là đầu mối của đất nước. Biên soạn là pháp điển của quốc gia. Hủy diệt đầu mối, phế bỏ pháp điển, há có thể được lâu dài ư?*

Bèn đem Sái Ung hạ ngục, thắt cổ đến chết. Bấy giờ, sĩ, đại phu nghe tin Sái Ung chết, dẫu là quen biết hay không, thảy đều rơi nước mắt. Ung khóc thây Trác vốn là không nên, nhưng giết thì không đáng tội.

Hãy nói Lý Quyết, Quách Dĩ, Trương Tế, Phàn Trù cùng chạy trốn về trú ở Thiểm Tây, sai người tới Trường An dâng biểu xin xá tội. Vương Doãn nói:

– Trác phạm tội ác đều bởi bốn kẻ này trợ giúp. Có thể đại xá cho cả thiên hạ, riêng không thể xá cho một đám quân mã này. Có người trở về báo với quyết. Quyết nói:

– Xin tha không được, ai nấy hãy tự trốn đi tìm đường sống. Mưu sĩ trong quân là Giả Hủ* nói:

– Các ông nếu bỏ quân mà đi một mình, ắt một viên đình trưởng cũng có thể bắt trói các ông. Chẳng bằng cất quân sĩ ở Thiểm Tây, đánh giết vào Trường An, vì Đổng công mà báo thù. Việc làm nên thì thờ quốc gia mà sửa sang thiên hạ, nếu mà không thắng thì chạy cũng chưa muộn gì.

Bọn Quyết cho là đúng, bèn rêu rao ở châu Tây Lương rằng:

– Vương Doãn muốn quét sạch người ở đất này đó.

Mọi người đều tin theo. Chưa tới nửa tháng, binh chúng đã họp được mười vạn người, chia làm bốn lộ, giết thẳng tới Trường An. Trên đường đi, gặp con rể của Đổng Trác là Trung lang tướng Ngưu Phụ dẫn năm ngàn quân, định lên đường báo thù cho trượng nhân*. Lý Quyết sai Phụ đi trước làm tiền khu, bốn người lục tục theo sau.

Vương Doãn nghe tin quân ở châu Tây Lương tới, mời Lữ Bố đến bàn bạc. Bố nói:

– Tư đồ yên tâm. Xét ra bọn chuột này đâu được mấy tên.

Bèn dẫn Lý Túc đem quân ra nghênh địch. Túc nói:

– Mỗ nguyện đi trước đánh giặc.

Lữ Bố lệnh cho cầm quân đi trước, cùng với Ngưu Phụ giao chiến. Phụ thua chạy. Túc thắng được một trận. Canh hai đêm ấy, Ngưu Phụ tới cướp trại của Lý Túc. Quân Túc rối loạn bỏ trốn. Túc chạy hơn ba mươi dặm, mất hơn nửa quân, trở về gặp Lữ Bố. Lữ Bố cả giận, nói:

– Ngươi dám làm yếu nhuệ khí của bọn ta.

Liền chém Lý Túc, treo đầu ở cửa quân. Túc đã chết. Ba quân Sợ pháp độ của Lữ Bố, đều có lòng sinh biến. Lữ Bố tự phụ mình mạnh mẽ, thường dùng roi mạnh đánh sĩ tốt. Lòng quân bèn rời xa.

Hôm sau, Lữ Bố tiến quân. Ngưu Phụ tới đón đánh. Thử xem Phụ thể nào mà dám đối địch với Lữ Bố? Ngưu Phụ thua to mà chạy. Đêm đó, Ngưu Phụ gọi người tâm phúc Hồ Xích Nhị tới bàn bạc. Phụ nói:

– Ta vẫn biết Lữ Bố kiêu dũng, ắt không thể địch lại. Chi bằng lén đem vàng ngọc, cùng năm ba người thân tùy bỏ đám bại quân mà đi.

Hồ Xích Nhi bằng lòng. Đêm ấy, Phụ cùng Xích Nhi và ba người đi cùng đều mang theo vàng ngọc, bỏ doanh trại mà đi. Đang vượt qua một con sông, Xích Nhi muốn mưu chiếm lấy vàng ngọc, bèn giết chết Ngưu Phụ, đem đầu tới dâng cho Lữ Bố. Bố hỏi han nguyên do. Người đi theo bước ra nói:

– Hồ Xích Nhi mưu giết Ngưu Phụ, để đoạt lấy vàng ngọc.

Bố nổi giận, đem bọn Hồ Xích Nhi giết sạch đi, rồi dẫn quân tiến lên, gặp ngay quân mã của Lý Quyết. Hai quân giáp trận. Lữ Bố coi bọn Lý Quyết chẳng ra gì, cầm kích phóng ngựa xộng thẳng qua bên kia. Tướng sĩ bộ hạ của Quyết làm sao mà chống nổi? Quân Quyết đại loạn, chạy lui hơn năm mươi dặm, đóng giữ cửa núi, mời Quách Dĩ, Trương Tế, Phàn Trù tới bàn bạc. Quyết nói:

– Lữ Bố dũng mãnh tuy không địch nổi, nhưng mưu trí không đủ để lo. Ta dẫn quân cố thủ cửa cốc, hàng ngày dụ hắn ta tới đánh giết. Quách tướng quân hãy dẫn quân cướp phá sau lưng Bố, ngày đêm công kích. Đó là học theo phép của Bành Việt quấy nhiều nước Sở. Gõ chiêng là tiến quân, đánh trống thì thu quân. Khiến Lữ Bố hai mặt không giúp được nhau. Hai vị Trương, Phan hãy kíp chia quân hai ngả đi thẳng tới lấy Trường An. Lữ Bố đầu đuôi chẳng ứng cứu kịp, ắt sẽ thua to.

Mọi người làm theo kế ấy.

Đây nói Lữ Bố xua quân tới dưới núi. Lý Quyết dẫn quân ra thách đánh. Bố cả giận, xông tới chém giết. Quyết bèn lui chạy. Trên núi tên đá như mưa, quân Bố không tiến nổi. Quân Quách Dĩ đánh giết ở phía sau trận. Bố kíp quay lại. Tiếng trống vang trời, Quách Dĩ bèn lui. Tiếng thanh la cất lên, quân Bố chưa thu về, Quyết lại tới đánh. Còn chưa kịp đối địch thì sau lưng Quách Dĩ lại đánh tới. Đến khi Bố dẫn quân quay về, tiếng trống thu quân đã vang rồi. Từ ngày đến đêm, từ sáng đến tối, Quách Dĩ đều ở phía sau khuấy rối. Mặt trước thì Lý Quyết bất ngờ ra thách đánh. Bố muốn giao chiến mà không được. Trong thành Trường An có người phi báo cho Bố:

– Trương Tế, Phàn Trù chia hai cánh quân đến dưới chân thành, không ai chống nổi.

Bố gấp dẫn quân trở về. Bọn Lý Quyết, Quách Dĩ ở sau lưng đánh tới. Quân Bố phần nhiều đầu hàng bọn Lý, Quách. Vì vậy, Lữ Bố thất thế. Bên kia đến dưới chân thành Trường An, bèn chia quân ra bốn mặt, đóng đồn tụ tập nhiều như mây như sương, vây chặt thành trì, đêm ngày đánh phá. Lữ Bố đang dẫn quân xông ra, thì có một tiếng hét vang, bọn chúng đều chạy tới trong quân của Lý Quyết lạy xin hàng. Lòng Bố rất lo.

Vây được mười ngày, bộ khúc dưới trướng Đổng Trác là Lý Mông, Vương Phương phòng thủ ở trong thành đem thành trì dâng lên. Bốn đạo quân nhất tề kéo vào. Lữ Bố tả xung hữu đột, ngăn chặn không nổi, bèn dẫn vài trăm quân kỵ tới ngoài cửa Thanh Tỏa. Bố hộ gọi Vương Doãn rằng:

– Quân giặc khí thế rất gấp, sợ khó ngăn địch. Xin Tư đồ lên ngựa, cùng nhau ra khỏi cửa quan để mưu đồ sách lược.

Doãn nói:

– Nếu nhờ sự anh linh của xã tắc mà yên được quốc gia, đó là tâm nguyện của ta vậy. Nếu không xong thì ắt Doãn hiến thân để chết ở triều đình. Ấu chúa cậy nhờ ta, mà lâm nạn lại cẩu thả bỏ đi, ta chẳng làm đâu. Hãy gắng sức nói với chư công ở Quan Đông: “Hãy vì nước nhà mà suy tính”.

Bố khuyên Vương Doãn. Doãn thà chết không đi. Chợt thấy ở các cửa thành, lửa bốc ngút trời, Lữ Bố vứt bỏ vợ con, dẫn hơn trăm quân kỵ chạy như bay rời khỏi cửa ải, chạy sang đầu hàng Viên Thuật.

Lý Quyết, Quách Dĩ thả quân cướp bóc, phóng hỏa, giết người, dâm loạn đàn bà con gái, không gì là không làm. Thái thường khanh Chủng* Phất dẫn mấy người gia nô cùng giặc tử chiến, bị loạn tên bắn chết tại dịch môn ở Nam cung*. Thái bộc Lỗ Quỳ*, Đại hồng là Chu Hoán, Thành môn Hiệu úy Thôi Liệt, Việt kỵ Hiệu úy Vương Kì đều chết vì nạn nước. Quân giặc vây hãm nội đình rất gấp. Bọn hầu cận xin thiên tử lên cửa Tuyên Bình*. Bọn Lý Quyết trông thấy lọng vàng, bèn cùng quân sĩ tung hô vạn tuế. Hiến đế dựa vào lầu mà hỏi:

– Bọn khanh không chịu tâu xin, mà trộm vào Trường An, muốn làm gì đây?

Quyết, Quách ngửa mặt tâu rằng:

– Đổng Thái sư là thần tử xã tắc của bệ hạ. Vương Doãn lập mưu mà giết đi. Chúng thần đặc biệt tới báo thù, không dám tạo phản. Nếu thấy Vương Doãn, bọn thần xin lui binh ngay.

Bấy giờ, Vương Doãn ở bên cạnh đế, nghe thấy, bèn tâu rằng:

– Thần vốn không có kế gì cho xã tắc. Việc đã thế này, bệ hạ chớ nuối tiếc thần mà phế bỏ quốc gia. Thần xin xuống gặp hai tên giặc ấy để thư nạn nước.

Để bồi hồi không nỡ. Doãn từ trên cửa Tuyên Bình nhảy xuống, hô lớn rằng:

– Vương Doãn ở đây!

Lý Quyết rút kiếm sấn đến, nạt đi, nói:

– Đổng Thái sư có tội ác gì mà người lại lập mưu giết đi?

Doãn nói:

– Tội ác của giặc Đổng lấp trời chật đất, chẳng thể nói xiết. Ngày nhận tru diệt, sĩ dân Trường An thảy đều ăn mừng. Há có vô tội đâu?

Quách Dĩ cả giận, nói:

– Đổng Thái sư có tội, còn bọn ta có lỗi ác gì mà không được tha thứ?

Hai tên giặc giơ tay lôi Vương Doãn giết đi ở dưới lầu. Sử quan có thơ tán rằng:

Vương Doãn bày sách lược.

Diệt Đổng Trác gian thần.

Lòng hằng ôm quốc hận

Mắt đượm miếu đường sầu.

Anh khí bừng trời đất.

Trung thành vượt Đẩu, Ngưu

Tới nay hồn với phách.

Còn quấn Phượng Hoàng lầu

Người hiền thời Tống có thơ tán Doãn rằng:

Vì Hán quỳ xin đứa gia nô*.

Dưới lầu cửa bắc mắng tặc đồ.

Đáng thương chí nguyện lên nhà nước.

Máu bẩn đường gươm khóc vạn dân.

Lại có bài thơ của người đời sau khóc Doãn rằng:

Chuyện phế hưng xem khắp

Riêng Hán Hiến lạ thay

Tuy ngồi trong cung khuyết

Khác gì ngồi cỏ hoang

Đổng Trác ôm quyền lực

Sinh linh phải điêu tàn

Điêu Thiền mong báo đáp

Vương Doãn dựng triều cương.

Ý trời không tư vị

Trung, gian như cành dâm*

Cớ sao giặc Lý, Quách

Binh hiếp ao Phượng Hoàng

Hoàng đế lên hiên ngó

Trung lương nhảy xuống lầu

Một lời bày thiện ác

Một chết, vạn dân bi

Núi non anh khí rọi

Danh thơm lừng tứ Di.

Đến nay ngàn năm lẻ,

Ai mà chẳng nhớ nghì.

Người sau có thơ tán rằng:

Hán thất nghiêng nguy, bốn bể chia.

Trời sinh Đổng Trác khuấy bụi trần.

Tội ác chất chồng, mê thanh sắc.

Chứa vàng gom bạc, mộng giàu sang.

Điêu Thiền báo chúa tròn nghĩa liệt.

Vương Doãn phò vua vẹn trung cang.

Giặc tàn Lý, Quách làm cuồng bậy.

Miếu đường tử tiết thẹn không người.

Lại có thơ tán Điêu Thiền rằng:

Nuôi dưỡng nhân tài mưu trị nước.

Chịu ơn cơm áo, muốn đáp đền.

Trâm anh thế phiệt hàng hàng lớp.

Chẳng bằng phận gái ấy Điêu Thiền.

Bàn rằng:

“Kẻ sĩ tu lấy chính đạo để lập thân, nhưng lấy mưu để nên việc. Ví như Vương Doãn, nương dựa Trác để chiếm lấy quyền, dò xét hành tung của y để trị tội hắn. Ngay trong lúc ấy, mối dây treo của thiên hạ đã được cởi rồi. Mà rốt cùng không bị nghi ngờ hiểu sai cho là phản bội, là vì biết người này vốn thật là trung nghĩa. Bởi thế, dựa vào Trác mà không mất chính đạo, chia lấy quyền mà không phải mạo phạm, rình sơ hở mà không là gian trá. Đến khi mưu đã xong, ý đã trọn, thì tất lại trở về đường phải vậy”.

Tán rằng:

Trần Phiền không nơi táng.

Chí động đến trời xanh.

Mưu người tuy đã chặt.

Vận rủi ám Thái thường.

Nói, làm đều tận lực*.

Há sợ bàn chết ư?

Tử Sự vì nạn nước.

Tiết nghĩa đành nén lòng.

Cúi mình thờ Đổng Trác*.

Công thành lòng lại trọn.

Thân diệt bởi giặc tàn.

Hưng thịnh vừa mới chớm

Việc hỏng, công cùng tan*.

Vương Doãn bị hại, mấy mươi người trong tổng tộc cũng bị chém ở chợ. Già trẻ trong thành nghe thấy, chẳng ai không rơi lệ. Lý Quyết, Quách Dĩ suy tính rằng: “Bọn ta không giết thiên tử, đoạt lấy triều Hán thì còn đợi đến khi nào?”. Thế là hai tên giặc bèn cầm kiểm đánh giết vào trong thành nội. Tính mạng của thiên tử nhà Hán sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau kể rõ.

19. LÝ QUYẾT, QUÁCH DĨ GIẾT PHÀN TRÙ

Hai tên giặc Lý, Quách định giết Hiến đế. Trương Tế, Phan Trù can rằng:

– Không được! Hôm nay nếu ta giết đi, sợ các chư hầu không phục. Hãy giữ lại làm chúa để ngăn các chư hầu vào quan ải. Trước chặt bỏ hết kẻ tay chân, rồi sau giết đi cũng chưa muộn. Khi ấy thiên hạ tự nhiên sẽ về tay chúng ta thôi.

Bọn Lý,Quách nói:

– Đúng!

Bèn đóng quân lại không lui, buông thả cho quân sĩ ở trong thành cướp bóc. Đế ở trên lầu nói với Lý, Quách rằng:

– Vương Doãn đã chịu tru diệt. Quân mã sao lại không lui?

Lý, Quách nói:

– Tuy đã báo thù, nhưng chưa được hưởng ơn tha tội, bởi vậy không dám lui.

Đế lại hỏi Lý, Quách. Lý, Quách nói:

– Bọn thần ra sức phò Hán triều, chưa được hưởng ân ban tước.

Đế nói:

– Các khanh muốn chức gì. Quả nhân sẽ phong cho.

Lý, Quách viết chức hàm đưa vào triều, đòi được phong quan phẩm như thế. Đế liền theo lời, cho Lý Quyết làm Xa kỵ tướng quân, Trì Dương hầu, lãnh Tư lệ Hiệu úy, giả tiết việt*; Quách Dĩ làm Hậu tướng quân, Mỹ Dương hầu, giả tiết việt, theo chức làm việc, cùng nắm triều chính; Phàn Trù làm Hữu tướng quân, Vạn Niên hầu; Trương Tế làm Phiếu kỵ tướng quân, Bình Dương hầu, dẫn quân đóng đồn ở Hoằng Nông*, còn lại bọn Lý Mông, Vương Phương đều làm Hiệu úy. Sau khi đã tạ ơn xong, mới bắt đầu dẫn binh rời thành, cấm chỉ cướp bóc.

Bọn Lý, Quách tìm kiếm thi thể Đổng Trác, chỉ được một ít xương, da, dùng gỗ thơm khắc thành hình Đổng Trác, bày việc tế tự to tát, kể lể công đức, dùng mũ áo, quan quách của vương giả, sang trọng chẳng thể nói hết, chọn ngày lành giờ tốt dời đến chôn Mi Ổ. Vào đêm chôn cất, trời giáng sấm sét, mưa gió. Khắp đất bằng nước ngập mấy thước. Sấm sét đánh mộ Trác nứt toác ra, quan quách lộ ra ngoài, da thịt đều nát thành tro bụi. Lý Quyết vì ân tình nặng nên lại chôn cất. Đêm đó lại bị đánh như thế. Ba lần chôn đều thất bại. Há có thể nói là không có trời đất và thần linh ư? Quyết, Dĩ sau khi đã nắm quyền lớn, thì tàn ngược trăm họ. Sử quan đời sau có thơ rằng:

Khuê, Nhượng trừ xong, Trác lại hơn*.

Chư hầu trở gót, Trác làm vua.

Chín châu chia vạc, đòi giết Trác.

Trác chết rồi đây, có bãi binh?

Hai tên giặc sai phái người tâm phúc của mình tới bên cạnh đế, quan sát động tĩnh của vua. Nếu có ai không thuận theo thì chém cả. Hiến đế bấy giờ một ngày dài tựa một năm. Quan viên ở triều đình thảy đều do hai tên giặc ấy thăng giáng. Năm này, Quyết, Dĩ gọi Chu Tuấn vào triều, phong làm Thái bộc, cùng coi triều chính.

Một hôm, có người báo:

– Một đội người ngựa từ hướng Tây Lương, đao thương sáng lóa như sương tuyết, cờ là phướn gấm bay phấp phới, binh ước hơn mười vạn, đang ruổi gấp tới Trường An.

Lý, Quyết vốn biết đó là Thái thú châu Tây Lương, dòng dõi của Phục Ba tướng quân Mã Viện, họ Mã, tên Đằng, tự là Thọ Thành; cùng với Thứ sử Tinh châu là Hàn Toại. Hai tướng dẫn quân tới diệt Quyết, Dĩ, đã bí mật sai sứ cất lẻn vào thành Trường An, cùng với Thị trung Mã Vũ, Gián nghị đại phu Chủng Thiệu, Trung lang tướng Lưu Phạm ba người làm nội ứng, cùng mưu diệt Quyết, Dĩ. Ba người mất tâu với Hiến đế, phong Mã Đằng làm Chinh Tây tướng quân, Hàn Toại làm Trấn Tây tướng quân, sai ra sức đánh giặc.

Đây nói Quyết, Dĩ, Tế, Trù cùng nhau bàn bạc, chưa có cách hay. Mưu sĩ Giả Hủ nói:

– Hai quân Mã, Hàn từ xa tới đây, lợi ở đánh nhanh. Nếu hào sâu lũy cao, giữ chặt để chống cự, thì quân bên kia chẳng qua trăm ngày là hết sạch lương thực, tự nhiên sẽ bỏ trốn thôi. Khi ấy dẫn binh truy đuổi từ phía sau, có thể bắt được hai tướng vậy.

Lý Mông, Vương Phương bước ra nói:

– Đó chẳng phải kế hay. Xin được cho mượn một vạn tinh binh, sẽ chém ngay đầu của Mã Đằng, Hàn Toại đem về dâng dưới cờ.

Giả Hủ nói:

– Nếu đánh thì tất sẽ thua.

Lý Mông, Vương Phương nói:

– Nếu hai người bọn tôi thua, xin được hiến đầu.

Giả Hủ nói:

– Hai người nếu chiến thắng trở về. Ta sẽ liền lấy đầu mình đưa cho hai ông.

Ai nấy đều viết quân lệnh trạng. Hủ nói:

– Phía tây Trường An hai trăm dặm, đất ấy tên là Chu Chất*, núi cao đường hiểm, có thể cho quân đóng đồn. Trường, Phàn hai tướng hãy bền thành mà cố thủ. Lý Mông, Vương Phương dẫn quân tới cửa ải ấy để đón địch. Trong thành Trường An sẽ phát quân mã, tiền lương tới tiếp ứng.

Quyết, Dĩ cả mừng, điểm một vạn năm ngàn người ngựa đưa cho Lý Mông, Vương Phương.

Hai người hớn hở lên đường, rời Trường An hai trăm tám mươi dặm mới dựng trại lớn*. Quân châu Tây Lương tới. Hai người dân quân đón đánh. Quân mã Tây Lương chặn đường, dàn bày thế trận. Mã Đằng, Hàn Toại nối nhau tiến ra. Lý Mông, Vương Phương ở dưới cửa cờ mắng lớn rằng:

– Mã Đằng, mày là quan quân xứ nào, dám tới quấy nhiễu Hán thần bọn ta?

Mã Đằng nói:

– Lũ giặc phản quốc, còn dám nói càn ư? Ai đi bắt nó?

Lời chưa dứt, một tướng quân trong trận phi ngựa ra. Người này tuổi trẻ đã làm tướng quân, mặt như viên ngọc được mài sáng bóng, mắt như sao băng, mình hổ tay vượn, bụng báo lưng sói, là người Phù Phong, Mậu Lăng, con trai của Mã Đằng, tên Siêu, tự là Mạnh Khởi. Bấy giờ Siêu mười bảy tuổi, tay cầm trường thương, ngồi trên con tuấn mã, chạy ra trước trận. Vương Phương vốn khinh Mã Siêu tuổi nhỏ, phóng ngựa cắp thương chạy thẳng tới nghênh địch. Hai món binh khí chạm nhau, đánh chưa tới vài hiệp, Siêu liền một thương đâm Vương Phương rơi xuống ngựa. Mã Siêu cũng thúc ngựa trở về trận. Lý Mông thấy Vương Phương đã bị đâm chết, bèn cưỡi ngựa đuổi theo sau lưng Mã Siêu. Siêu biết được, nhưng cố ý giả vờ không biết. Mông giơ thương đâm tới. Mã Siêu né đầu sang một bên. Mông đâm vào trong không trung. Ngựa chạy ùa tới, hai yên ngựa chạm nhau. Mông bị Siêu kẹp nách bắt lấy.

Lúc đầu, Lý Mông thấy Vương Phương bị đâm chết, mới đuổi theo sau. Mã Đằng kêu to: “Có người ám toán con ta!”. Lời còn chưa dứt, Lý Mông đã bị Mã Siêu bắt ở dưới ngựa. Quân sĩ không có chủ, bèn trông gió mà chạy trốn. Hàn Toại đánh tan quân sĩ, đem Lý Mông chém đầu. Đó là lần thứ nhất Mã Siêu ra trận. Sử quan có thơ rằng:

Uy chấn Tây Lương lập đại công.

Vị Kiều sáu trận quá anh hùng.

Thương cứng vung lên Vương Phương chết

Tay nọ vừa vung, giết Lý Mông.

Quân Tây Lương thắng trận. Hùng binh kéo rốc tới cửa ải đóng trại.

Lý Quyết, Quách Dĩ nghe tin Vương Phương, Lý Mông đều bị Mã Siêu giết chết, mới tin lời dự đoán của Giả Hủ là sáng suốt, trọng dụng mưu kế của y, chỉ sai phái mọi người kíp giữ cửa thành, dù bên kia thách đánh thế nào cũng chẳng bước ra. Quả nhiên quân châu Tây Lương chưa đầy hai tháng đã hết sạch lương thảo, bàn việc lui quân.

Trong thành Trường An, gia đồng của Mã Vũ báo có biến, nói rằng:

– Bọn Mã Vũ bên ngoài liên kết với Mã Đằng, Hàn Toại, muốn mưu nội ứng ngoại hợp.

Lý Quyết, Quách Dĩ cả giận, bắt hết bọn Mã Vũ, Lưu Phạm, Chủng Thiệu cùng già trẻ của ba nhà, từ người thường đến kẻ hèn mọn đem chém ở chợ, đưa ba cái đầu sang trước trại của Mã, Hàn để làm hiệu lệnh. Mã Đằng, Hàn Toại bàn kế:

– Lương hết, quân sợ, nội ứng đã lộ. Chi bằng sớm quay trở về. Bèn đưa quân rút lui. Lý Quyết, Quách Dĩ sai Trương Tế đem một cánh quân đuổi Mã Đằng, Phàn Trù dẫn một cánh quân rượt Hàn Toại. Mã Đằng, Hàn Toại hai người chia quân rút đi. Tiền quân đã đi xa, hậu quân còn chưa chuẩn bị. Trương Tế, Phàn Trù dốc sức truy cản. Quân Tây Lương thua to. Mã Siêu ở phía sau liều chết chiến đấu. Trương Tế chẳng dám đuổi theo. Phàn Trù đi đuổi Hàn Toại, xem chừng đã đuổi gần tới Trần Thương*. Toại bèn quay ngựa trở lại, đón Phàn Trù mà nói:

– Là người quê cũ, sao lại vô tình như thế?

Phàn Trù cũng gò ngựa dừng lại, đáp rằng:

– Nhận lệnh không thể làm trái thôi.

Hàn Toại nói:

– Trời đất xoay vần nào biết được đâu. Ta nay làm vì nước nhà. Ta cùng ông là người đồng châu. Nay tuy thua nhỏ nhưng sau sẽ mưu việc được to. Lỡ như có điều gì không như ý thì ngày sau sao gặp được nhau đây?

Phàn Trù nghĩ lại, vỗ ngựa lên phía trước, cùng Hàn Toại nói chuyện rồi từ biệt. Phàn Trù thu quân trở về trại. Mã Đằng, Hàn Toại trở về Lương Châu.

Con người anh Lý Quyết là Lý Biệt hận Phàn Trù, thấy cùng nói chuyện với Toại, trở về báo với chú rằng:

– Phàn Trù đuổi theo Hàn Toại tới Trần Thương, bị Hàn Toại gọi là người cùng làng. Trù dừng ngựa nói chuyện với Toại, không biết nói những gì, chỉ thấy ý tứ yêu quý rất thân mật.

Lý Quyết cả giận, đang muốn cất quân đánh Trù. Giả Hủ nói:

– Ngày nay lòng người chưa yên, động đao binh mãi thì thật là không tiện. Nên bày một tiệc yến, mời Trương Tế, Phàn Trù tới bàn công. Chỉ cần tới chỗ chiếu ngồi là có thể bắt mà chém đi.

Lý Quyết rất mừng, liền sai người mới Trương Tế, Phàn Trù. Hai tướng hăm hở tới dự yến. Uống rượu được lưng chừng, Lý Quyết nói:

– Hàn Toại gần đây đưa thư tới nói Phàn Trù muốn tạo phản. Sao chẳng bắt luôn ở đây đi?

Trù cả kinh, tái mặt. Miệng chưa kịp nói gì, đao phủ đã ùa ra, chém đầu rơi xuống dưới án. Trương Tế quỳ mọc dưới đất. Lý Quyết đỡ dậy nói rằng:

– Phàn Trù muốn hại ta, nên mới ra tay trước. Ông là người tâm phúc, sao lại khiếp sợ như thế?

Bèn đem quân của Phàn Trù giao cho Trương Tế quản lĩnh. Tế hết sức vui mừng mà từ biệt. Đời sau có thơ rằng:

Rồng giành cọp đấu đến bao chừ?

Sớm còn bè bạn, tối trở thù.

Nuốt luốm lẫn nhau, ngày nào nghỉ?

Trời sai Lý Quyết giết Phàn Trù.

Trương Tể trở về Hoằng Nông. Lý Quyết dùng Giả Hủ làm Thượng thư Bộc xạ. Hủ tự là Văn Hòa, người Vũ Uy, Cô Tang*. Lý Quyết, Quách Dĩ từ sau khi đánh bại Tây Lương. Chư hầu chẳng ai dám cất quân. Giả Hủ nhiều lần can Lý, Quách, khuyên làm việc nhân nghĩa, thu nạp hiến sĩ trong thiên hạ. Lý, Quách chịu nghe theo. Từ đó, triều đình mới hơi được sống lại.

Hiến đế vừa mới hơi yên. Khăn Vàng ở Thanh Châu lại tụ chúng hơn trăm vạn, đầu mục vô số, đem Duyện Châu mục Lưu Đại giết đi, cướp bóc lương thực của dân. Thái bộc Chu Tuấn tiến cử một người có thể phá đám giác ấy. Lý Quyết, Quách Dĩ hỏi Tuấn rằng:

– Xông vào nơi hiểm yếu, nếu chẳng phải anh hùng đương thời, thì chẳng ai làm nổi vậy. Nay Khăn Vàng như nước sôi trong vạc, ai vỗ yên được?

Tuấn nói ra một người, khiến cho người trong thiên hạ không còn thuộc về Viêm Hán nữa. Người đó là ai?

20. TÀO THÁO CẤT QUÂN BÁO THÙ CHA

Chu Tuấn nói:

– Muốn phá bầy giặc ở Sơn Đông, ắt phải được Tào Mạnh Đức mới xong.

Lý Quyết nói:

– Nay y đang ở nơi nào?

Tuấn nói:

Từ lúc mộ binh ở Dương Châu, phá giặc tại Bộc Dương, đánh Vu Độc ở Vũ Dương, chiến Hung Nô ở Nội Hoàng, đều thu toàn thắng. Hiện đang dẫn quân tới quận Đông để quyền lãnh việc châu. Nếu sai người tới ra mệnh lệnh cho Tào Mạnh Đức, cho y lãnh Duyện Châu mục, phá bầy giặc ở Sơn Đông, có thể hẹn ngày mà dẹp yên.

Quyết cả mừng, đêm ngày sai người tới ban thưởng, lệnh cho Thái thú quận Đông là Tào Tháo, Tế Bắc [quốc] tướng là Bảo Tín cùng nhau phá giặc. Tào Tháo nhận được thánh chỉ, hội họp cùng với Bảo Tín, đồng loạt cất quân, đánh giặc ở Thọ Dương. Bào Tín đánh thẳng vào đất nguy hiểm, bị giặc giết hại. Thi thể không biết chỗ nào. Tháo đuổi theo quân giặc thẳng tới Tế Bắc. Kẻ ra hàng đến hàng vạn. Tháo nhân được bọn giặc, cho chúng làm tiền khu. Những chỗ đi qua, không ai không ra hàng. Chưa tới hơn trăm ngày, Tháo chiêu an được hơn ba mươi vạn hàng binh, nam nữ hơn một trăm vạn khẩu, chọn lấy những kẻ tinh nhuệ, đặt hiệu là quân Thanh Châu. Trăm họ còn lại thảy đều sai làm đồn điền. Tào Tháo từ đó uy quyền ngày một mạnh. Kẻ sĩ bốn phương theo về ngày càng nhiều. Đó là năm Sơ Bình thứ ba [192], mùa đông, tháng mười hai. Thư thắng trận báo đến Trường An, Lý Quyết thăng cho Tào Tháo làm Trấn Đông tướng quân. Tháo dâng biểu tạ ơn.

Tào Tháo ở Duyện Châu chiêu hiền nạp sĩ. Có hai chú cháu tới đầu hàng Tháo, ấy là người quận Dĩnh Xuyên, huyện Dĩnh Âm, người chú là con của Tế Nam [quốc] tướng Tuân Côn, họ Tuân tên Úc*, tự Văn Nhược, người đời khen là có tài vương tá, bây giờ được hai mươi chín tuổi. Trước Úc theo Viên Thiệu, thấy Thiệu không phải là người có thể làm nên việc lớn, mới đầu về với Tào Tháo, mới gặp đã cùng bàn luận bình thư, chiến lược và những việc cần kíp đương thời. Tào Tháo cả mừng, nói:

– Tử Phòng của ta đây rồi!

Bèn lấy Úc làm Hành quân Tư mã. Người cháu là danh sĩ trong cõi ở thời Hán mạt. Hà Tiến từng bái làm Hoàng môn Thị lang, thấy Đổng Trác chuyển quyền nên bỏ quan về quê, sau cùng với chú phò Tào Tháo, họ Tuân, tên Du, tự là Công Đạt. Tháo lấy làm Hành quân Giáo thụ. Tào Tháo được hai người này, sớm chiều bàn luận không mệt. Tuân Úc khuyên Tháo nạp sĩ chiêu hiền, dùng lễ khiêm nhường, đưa quà hậu hĩnh, cầu khắp bốn phương. Úc nói:

– Mỗ nghe nói Lưu Đại có một hiền sĩ, hơn mỗ gấp mười. Đại chết. Bây giờ chẳng biết đang ở đâu. Người này là người quận Đông, huyện Đông A, mình cao tám thước ba tấc, râu đẹp, mày thanh, mắt sáng, họ Trình tên Dục, tự là Trọng Đức. Tháo nói:

– Ta cũng nghe danh đã lâu vậy.

Bèn sai người về làng ấy tìm hỏi, quả nhiên biết được tin tức rằng đang ở trong núi đọc sách. Tháo lạy mời. Trình Dục tới gặp. Tào Tháo cả mừng. Dục bảo với Tuân Úc rằng:

– Mỗ là kẻ sĩ hẹp hòi, ít học, sao lại tiến cử cho minh công? Trong làng của công có một đại hiền, sao chẳng mời tới giúp minh công?

Úc hỏi:

– Là ai?

Dục nói:

– Là người Dĩnh Xuyên, huyện Dương Trạch, họ Quách tên Gia, tự là Phụng Hiếu.

Úc chợt tỉnh ngộ, nói:

– Tôi quên đi mất!

Bèn bẩm Tháo, đem lễ tới mời Quách Gia. Gia tới Duyện Châu cùng luận việc của thiên hạ. Tháo nói:

– Giúp ta thành việc lớn, ắt là người này đây.

Gia cũng nói với mọi người:

– Đây đúng là chủ của ta rồi!

Quách Gia tiến cử con cháu thuộc dòng chính của Quang Vũ đế, người Hoài Nam, huyện Thành Đức, mưu trí kiêm toàn, văn võ đầy đủ. Người này năm mười ba tuổi vì mẹ báo thù, tự tay giết kẻ thù, đem đầu lạy ở trước mộ. Năm hơn hai mươi tuổi, ở tại Dương Châu đâm chết kẻ cương cường là Trịnh Bảo ở ngay tại chiếu ngồi, danh vang Hoài, Hải, họ Lưu tên Diệp*, tự là Tử Dương. Tháo gặp một lần, cả mừng. Lưu Diệp tiến cử hai người. Một người là người quận Sơn Dương, huyện Xương Ấp, họ Mãn tên Sủng, tự là Bá Ninh. Một người là người ở Vũ Thành, họ Lữ tên Kiền, tự là Tử Khác. Tào Tháo cũng vốn biết tiếng tốt của hai người này, đều cho làm Tòng sự trong quân. Mãn Sủng, Lữ Kiền cùng tiến cử một người, là người quận Trần Lưu huyện Bình Khâu, trước cậy nhờ để gặp Lưu Biểu; Biểu không sáng suốt, nên ẩn cư ở Lỗ Dương, họ Mao tên Giới, tự là Hiểu Tiên. Tháo lấy làm Tòng sự.

Có một tướng dẫn vài trăm quân tới đầu Tào Tháo. Đó là người quận Thái Sơn huyện Cự Bình, họ Vu tên Cấm, tự là Văn Tắc. Tháo thấy người này tinh thông cung ngựa, võ nghệ xuất chúng, sai làm Điểm quân Tư mã. Tháo ngày ngày đều khen tài năng của Vu Cấm.

Hạ Hầu Đôn dẫn một đại tướng tới tham kiến. Làm lễ Xong, Tháo cùng các quan đều cả kinh. Người này tướng mạo khôi ngô, thân thể to lớn. Tháo hỏi han. Đôn nói:

Đó là người ở Trần Lưu, họ Điển tên Vi, trước theo gót Trương Mạc, cùng với kẻ dưới trướng bất hòa, tự tay giết mấy chục người rồi chạy trốn vào trong núi. Đôn ra ngoài đi săn thấy một đại hán đuổi theo con hổ chạy qua khe, tức là Điển Vi đó. Bèn thu dùng, lưu lại ở trong quân lâu rồi. Nay thấy chúa công rất hâm mộ tướng tài, nên mỗ mới dâng lên.

Tháo nói:

– Ta xem người này dáng vẻ không tầm thường, ắt là có trí lực. Đôn nói:

– Lúc nhỏ người này cùng người bạn họ Lưu báo thù, giết sạch cả nhà Lý Vĩnh, xách đầu chạy thẳng ra làm náo loạn ở chợ. Mấy trăm người đều không dám tới gần để nhìn. Nay thì sai sở quân khí làm cho hai cây kích sắt, nặng tám mươi cân, cầm ở trên tay, phóng ngựa đâm người như đi tay không.

Tháo không tin. Đôn sai Vi trổ tài, cầm kích cưỡi ngựa phóng nhanh, qua lại như bay. Tháo ngạc nhiên nói:

– Thật là thần trên trời vậy! Ta nếu sớm biết, há để chìm đắm ư?

Dưới trướng có một lá cờ to, trên dưới đều dùng dây thừng bằng tơ để chằng buộc, ở dưới có một người khỏe mạnh, ôm lấy cán cờ. Bấy giờ, gặp lúc gió lớn. Lá quân kỳ muốn ngả. Điển Vi bước tới trước hết lui đám quân lính, cởi bỏ dây buộc, chỉ dùng một tay nắm lấy, dựng đứng lá cờ đứng im trong gió. Tháo nói:

– Đây là Ác Lai* thời xưa đó!

Bèn sai Điển Vi làm Đô úy ở trước trướng, cởi áo gấm trắng đang mặc, cùng với tuấn mã và yên ngựa chạm trổ tặng cho.

Bởi cớ ấy, thế lực Tào Tháo càng lớn, uy chấn Sơn Đông, văn có mưu thần, võ có mãnh tướng, phù tá hai bên tả hữu, cùng mưu việc tiến lui. Mưu sĩ có Tuân Úc, Tuấn Du, Trình Dục, Quách Gia. Văn võ song toàn có Lưu Diệp, Mao Giới, Mãn Sủng, Lữ Kiền, Nhạc Tiến, Lý Điển. Võ tướng có Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên, Tào Nhân, Vu Cấm, Điển Vi, lại còn nhiều người khác dưới trướng, chẳng thể kể hết tên tuổi; còn có ba mươi vạn quân Thanh Châu. Quản lĩnh việc cung ứng tiền lương vốn có một người, đó là người quận Hà Nam huyện Trung Mâu, họ Nhâm tên Tuấn, tự là Bá Đạt.

Tào Tháo sau khi đã thống lĩnh đại quân, đóng đồn ở Duyên Châu. Doanh trại dưới trướng thảy đều hoàn bị. Tháo bèn sai Thái thú Thái Sơn là Ứng Thiệu đi sang quận Lang Da* đón cha là Tào Tung. Tung từ khi tới Trần Lưu lánh nạn, ẩn cư ở quận ấy cùng với em là Tào Đức*. Cả nhà già trẻ hơn bốn mươi người đi cùng, đem theo hơn một trăm người tùy tòng, chở hơn trăm cỗ xe, lừa, la, ngựa cực nhiều, nhắm hướng Duyện Châu mà đi thẳng. Trên đường đi qua địa giới Từ Châu, Thái thú Đào Khiêm, tự là Cung Tổ, vốn người Đan Dương, bình sinh ôn hậu, ngay thẳng, mọi người đều kính trọng. Khiêm biết Tào Tháo thế mạnh, muốn giao kết, nghĩ mãi chẳng có cớ gì, chợt nghe tin cha Tháo đi qua khỏi địa giới mà nghênh tiếp, lạy chào, kính trọng như là cha mình, bày biện tiệc lớn, giữ lại hai ngày. Khiêm sai Đô úy Trương Khải đem năm trăm bộ binh hộ tống Tào Tung. Già trẻ đi trước, Khải đi theo xe. Khiêm tiễn ra tới bên ngoài rồi quay về.

Tung đi tới khoảng giữa đất Hoa và đất Phí*. Bấy giờ mùa hạ đã tàn, thu phân mưa lớn kéo tới. Mọi người ngó về phía Hoa, Phí, chạy tới một ngôi chùa cổ để nghỉ ngơi. Trong chùa có năm ba thầy tăng, mời vào phương trượng sắp xếp chỗ ngủ. Trương Khải đem quân mã đóng đồn ở hai hành lang. Mưa ướt cả quần áo, đồ đạc. Quân sĩ đều oán. Trương Khải gọi bọn đầu mục dưới quyền ra chỗ vắng, bàn bạc rằng:

– Bọn ta vốn là dư đảng Khăn Vàng. Ngày nay nương dựa bên cạnh chỗ Đào Khiêm, không được chiếm đoạt tiền vật. Các ngươi nhìn thứ áp tải trên xe đi, nếu có được chúng thì giàu sang chẳng khó đâu. Canh ba đêm nay giả thác làm giặc cướp tới đây, đem cả nhà Tào Tung giết đi, chiếm lấy đống của rất nhiều này, cùng vào trong núi làm trộm cướp, như thế chẳng tốt sao?

Mọi người đều hưởng ứng. Đêm ấy mưa gió chưa ngớt. Tào Tung ở trong phương trượng, chợt nghe tiếng hò reo nổi lên ở bốn vách. Tào Đức cầm kiếm ra xem, liền bị giáo đâm chết ở Phật đường. Tào Tung dẫn một người thiếp chạy vào phía sau phương trượng, định vượt tường mà chạy. Người thiếp mập mạp chẳng thể ra được. Tung cùng người thiếp trốn vào trong nhà xí, bị loạn quân giết chết. Ứng Thiệu dẫn mấy chục người chạy khỏi chùa, tới đầu hàng Viên Thiệu. Trương Khải giết hết cả nhà Tào Tung, chiếm lấy tiền của, phóng hỏa đốt chùa rồi cùng năm trăm người chạy trốn tới Hoài Nam.

Dưới quyền Ứng Thiệu có một quân sĩ thoát thân, phi báo với Tháo. Tháo biết tin cả nhà bị giết, liền khóc ngất dưới đất. Bọn Hạ Hầu Đôn cứu, đỡ dậy, nói:

– Đây là do Đào Khiêm dung túng, mới khiến quân sĩ làm như thế. Hãy sai người hỏi tội.

Tào Tháo nghiến răng nói:

– Mối thù giết cha lớn như trời đất, sao lại không báo? Ta cất hết đại quân kéo rốc tới đất Từ Châu. Không chừa cái cây ngọn cỏ nào. Đó là tâm nguyện của ta đó.

Tuân Úc, Trình Dục lãnh ba vạn quân mã giữ ba huyện Quyên Thành*, Phạm huyện Đông A, còn lại thì đem theo hết; giao Hạ Hầu Uyên, Vu Cấm, Điển Vi làm tiên phong. Tháo hạ lệnh nếu chiếm được thành trì thảy đều giết sạch, để rửa thù cha.

Lúc này, Trần Cung làm Tòng sự ở quận Đông, cùng Đào Khiêm giao hảo hết sức thân. Cung biết Tào Tháo cất quân báo thù, giết sạch trăm họ, thì vội vàng ngày đêm đi tới gặp Tháo. Tháo nghĩ ân tình ngày trước, mời vào trong trường, nhưng không ban cho ngồi. Cung nói:

– Nay nghe minh công cất đại binh xuống Từ Châu báo thù cho tôn phụ, đến nỗi giết sạch trăm họ, mỗ nhân thế đặc biệt tới đây dâng lời. Đào Khiêm là người nhân đức, quân tử, chẳng phải loại cường bạo, hám lợi, trong ấy chắc có duyên cớ. Vả dân ở châu huyện đều là trăm họ của Đại Hán, cùng với minh công có thù oán ác nghiệt gì? Giết đi thì không hay, mong hãy suy nghĩ ba lần, rồi sau hãy làm, được như vậy thì thực may mắn.

Tháo cả giận, nói:

– Người khi xưa bỏ ta mà đi, nay còn mặt mũi nào mà gặp nhau? Đào Khiêm giết cả nhà ta, thề phải lấy mật moi tim để cúng tế. Người cùng Đào Khiêm có quen biết cũ, sao dám cản trở lòng quân của ta?

Cung lẳng lặng bỏ đi, rồi nói:

– Ta cũng chẳng có mặt mũi nào làm quan nhà Hán nữa.

Bèn ruổi ngựa tới đầu hàng Thái thú Trương Mạc ở Trần Lưu. Mạc đãi Cung như thượng khách.

Hãy nói những chỗ mà đại quân Tào Tháo đi qua, gà chó đều không chừa lại. Núi chẳng còn cây, đường không bóng người. Đào Khiêm ở Từ Châu nghe tin Tào Tháo cất đại quân tới báo thù cha, ngửa mặt khóc rống, nói:

– Ta mắc tội với trời, mới khiến cho dân Từ Châu chịu nạn lớn này.

Lại nghe nói Tháo giết hết dân chúng trong địa hạt Từ Châu, cùng với trăm họ ở bốn quận huyện xung quanh, để cô lập thế lực của Từ Châu, Khiêm cả mắng Trương Khải rằng:

– Nghịch tặc ham tiền, mới làm hại tới cả sinh linh!

Bèn gấp họp các quan bàn bạc. Tào Báo bước ra nói:

– Quân Tào Tháo đã tới đây, há trói tay chờ chết? Mỗ xin giúp sứ quân phá chúng.

Các quan đều bảo:

– Lời của Báo phải lắm!

Đào Khiêm chẳng thể không đồng ý, đành dẫn quân đi ra ngoài cõi nghênh địch. Khiêm ngó đám quân của Tháo đang kéo tới trước mặt, thấy như sương giăng tuyết bủa, ở giữa dựng hai lá cờ tang: một cái viết tên và chức tước của Tào Tung, một cái đề “Tào Đức linh hồn”, lại bày ra hai lá cờ đề “báo thù rửa hận”. Quân mã bày thành thế trận, Tào Tháo phóng ngựa ra trước, mình khoác áo bào tơ trắng, giáp sắt đính hoa bạc, nuốt lệ, giơ roi, mắng lớn rằng:

– Tên giặc vô luân kia, dám làm hại cha ta!

Đào Khiêm cũng cưỡi ngựa ra chỗ cửa cờ, nhón mình hành lễ với Tháo, nói:

– Khiêm vốn muốn kết hiếu với minh công, mới ủy thác cho Trương Khải hộ tống. Chẳng ngờ lòng giặc không đổi, mới làm ra việc ấy. Thực không can hệ tới Đào Khiêm. Mong ngóng minh công xem xét sự tình mà tha thứ cho.

Tháo cả giận, mắng rằng:

– Lão thất phu giết cha ta, còn dám nói càn nữa ư? Ai có thể bắt sống lão tặc, đem tế linh hồn người chết?

Hạ Hầu Đôn ứng tiếng bước ra. Đào Khiêm vội chạy vào trong trận mình. Hạ Hầu Đôn đuổi theo. Tào Báo rút thương, nhảy lên ngựa xông ra trước đón địch. Hai ngựa đang gặp nhau, bỗng gió lớn nổi to, cát bay đá chạy, thổi gãy cành, bật gốc cây. Bọn quân cầm cờ phướn thảy đều ngả nhào. Tào Báo địch không lại Hạ Hầu Đôn, quay ngựa bỏ chạy. Hai quân đều rối loạn. Tào Tháo cũng thu binh đóng đồn.

Đào Khiêm dẫn quân vào thành. Khiêm cùng mọi người bàn kế rằng:

– Ta xem thế của Tào Tháo to lớn khó địch lại. Mạng chúng ta đều phải tiêu vong, chẳng thể trốn được rồi. Nên tự trói mình tới trước doanh trại của Tháo, nhận sự chặt chém, để cứu mạng bá tánh một quận Từ Châu.

Lời nói chưa dứt, có một người bước ra nói rằng:

– Phủ quân trấn giữ Từ Châu đã lâu, nhân dân cảm ơn huệ. Nay Tào tướng quân binh chúng tuy đông, nhưng vị tất đã có thể vào thành. Phủ quân hãy cùng bách tính giữ vững không ra. Mỗ tuy bất tài, cũng nguyện thực hiện một kế nhỏ, sẽ khiến Tào Tháo chết không có chỗ chôn thây.

Mọi người cả kinh, liền hỏi:

– Kế của tướng quân như thế nào?

Rốt cuộc người đó là ai, hãy nghe hồi sau phân giải.

TAM QUỐC CHÍ THÔNG TỤC DIỄN NGHĨA QUYỂN II - hết

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN III

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN 03

21. Lưu Huyền Đức giải vây Bắc Hải.

22. Lữ Ôn hầu đại chiến Bộc Dương.

23. Đào Cung Tổ ba lần nhường Từ Châu.

24. Tào Tháo phá Lữ Bố ở Định Đào.

25. Lý Quyết, Quách Dĩ loạn Trường An.

26. Dương Phụng, Đổng Thừa cùng cứu giá.

27. Dời xe vua, Tào Tháo nắm quyền.

28. Lữ Bố đêm trăng cướp Từ Châu.

29. Tôn Sách đại chiến Thái Sử Từ.

30. Tôn Sách đại chiến Nghiêm Bạch Hổ.

21. LƯU HUYỀN ĐỨC GIẢI VÂY BẮC HẢI

Đây nói kẻ hiến kế là người quận Đông Hải, huyện Cù*, sống ở Hoài An, họ Mi tên Trúc, tự là Tử Trọng. Người này gia thế giàu có, người làm trong trang và gia đồng, nô bộc đến hơn vạn người. Mi Trúc từng tới Lạc Dương buôn bán trở về, ngồi ở trên xe. Bên đường thấy một người phụ nữ rất có nhan sắc, tới xin được ngồi cùng xe. Trúc bèn xuống xe đi bộ, nhường xe cho người phụ nữ. Người phụ nữ bái lạy, mời Trúc cùng ngồi. Trúc lên xe, mắt chẳng có vẻ gian, cũng không có ý trêu chọc. Đi được vài dặm, người phụ nữ chào từ biệt. Đến khi chia tay, bảo với Trúc rằng:

– Ta là thiên sứ đây. Phụng mệnh thượng đế đi đốt nhà của ngươi; cảm thương người đối đãi ta bằng lễ, nên mới báo riêng cho biết.

Trúc nói:

– Nương tử là thần nào đó?

Người phụ nữ nói:

– Ta là Hỏa Đức tinh quân ở phương Nam đây.

Trúc lạy, lấy làm kì lạ. Người phụ nữ nói:

– Đây là mệnh trời, chẳng dám không đốt. Ngươi hãy kíp trở về, đem hết tiền của ra ngoài. Đêm nay ta sẽ tới.

Trúc chạy như bay về nhà, đem hết tiền của ra. Hôm ấy trong bếp quả nhiên bén lửa, thiêu rụi nhà cửa. Trúc nhân đó chẩn cấp người nghèo, nâng đỡ kẻ khổ, cứu nạn phò nguy*. Sau, Đào Khiêm mời làm Biệt giá tòng sự. Khiêm hỏi kế sách giải cứu. Trúc nói:

– Mỗ sẽ tự mình tới quận Bắc Hải cậy nhờ Khổng Dung, để cất quân cứu viện. Lại tìm một người tới chỗ Điền Khải ở Thanh Châu cầu cứu. Hai lộ quân mã cùng tới giáp công. Quân Tháo tất lui thôi.

Khiêm cả mừng, bèn viết hai phong thư cao cấp, bàn bạc xem ai có thể đi tới Thanh Châu. Một người bước ra nói:

– Mỗ xin đi!

Mọi người trông ra, thì là mưu sĩ ở Quảng Lăng, họ Trần tên Đăng, tự là Nguyên Long. Khiêm vui mừng, trước sai Trần Nguyên Long đi Thanh Châu, sau lệnh Mi Trúc lên đường. Khiêm chỉ huy mọi người giữ thành, chuẩn bị công kích. Tháo cũng chưa dám khinh thường mà bức bách dưới thành, chỉ đi đắp lũy vây bốn mặt để cô lập Từ Châu.

Đây nói Khổng Dung ở Bắc Hải, tự là Văn Cừ, người Khúc Phụ nước Lỗ, là cháu hai mươi đời của Khổng Tử, con của Đô úy Thái Sơn là Khổng Trụ. Dung từ bé đã thông minh. Mọi người đều kính ngưỡng. Năm mười tuổi, đi sang chỗ Hà Nam doãn Lý Ưng. Ưng cũng là nhân vật nổi danh đời Hán, những kẻ tầm thường chẳng thể được diện kiến, trừ phi là đại hiền đương thời, con cháu thông gia mới có thể vào được trong nhà. Bấy giờ, Dung tới cửa, báo với môn lại rằng:

– Ta là con cháu thông gia của Lý tướng.

Đến khi vào gặp, Ưng hỏi rằng:

– Tổ của mày cùng tổ của ta có thân tình ra sao?

Dung nói:

– Tiên quân của tôi là Khổng Tử cùng với tiên tôn của ông là Lý Lão Quân đức nghĩa sánh cùng nhau, mà làm thầy bạn của nhau. Tức là Dung cùng ông mấy đời là thông gia vậy.

Ưng hết sức lấy làm kỳ lạ. Giây lát, Thái trung đại phu Trần Vĩ tới. Ưng nhân đó chỉ Dung mà nói:

– Đứa trẻ này khác thường lắm

Vĩ nói:

– Lúc trẻ thông minh, đến lớn chắc gì đã thông minh.

Dung liên ứng tiếng đáp rằng:

– Như ông đây nói thì chắc lúc nhỏ là kẻ ngu trọc ư?

Bọn Vĩ cười nói:

– Đứa bé này lớn lên ắt thành kẻ có khí độ lớn lao ở trên đời.

Từ đó nổi tiếng, không sách gì không thông, trong cõi đều khen là “quan miện”*. Sau Dung làm Trung lang tướng, nhiều lần dời đổi mới chuyển làm Thái thú Bắc Hải, rất thích giao kết với tân khách, từng nói rằng: “Trên chỗ ngồi khách thường chật kín, trong chén bát rượu không hề cạn, ấy là tâm nguyện của ta đó”. Ở Bắc Hải sáu năm, rất được lòng dân.

Hôm ấy, chính đang lúc cùng khách khứa bàn luận việc Tào Tháo cất quân báo thù, thì có người hầu bẩm rằng: “Mi Trúc ở Từ Châu tới”. Dung mời vào gặp, bèn hỏi rằng:

– Cố nhân đi chuyến này ắt là có việc cần nhờ.

Trúc lấy thư của Đào Khiêm ra, nói:

– Tào Tháo vây đánh rất gấp, mong minh công rủ lòng cứu giúp.

Trúc đem hết mọi việc kể rõ. Dung nói:

– Ta cùng Đào Cung Tổ có giao tình hết sức sâu đậm. Huống hồ lại là Tử Trọng đích thân tới. Ta sao lại không đi? Chỉ có điều Tào Mạnh Đức cũng cùng với ta không có oán thù, mà còn đối xử rất hậu. Nên trước sai người đưa thư giảng hòa, nếu họ không nghe, thì sẽ lập tức cất quân.

Trúc nói:

– Tháo cậy dựa binh uy, ắt không lấy chữ nghĩa làm trọng.

Dung sai một mặt điểm quân, một mặt phái người đưa thư. Nói chưa xong, chợt có người báo:

– Đảng giặc Khăn Vàng là Quản Hợi thống lĩnh hơn chục vạn quân đang kéo tràn tới đây.

Khổng Dung cả kinh, sai điểm quân mã dưới trướng, rời thành đón đánh. Quản Hợi cưỡi ngựa ra, nói:

-Ta biết trong quân của ngươi có rất nhiều lương thực. Nếu có thể cho mượn một vạn thạch thì sẽ lui quân. Bằng chẳng ưng, thì đánh phá thành trì, không chừa già trẻ.

Khổng Dung nạt đi, nói:

– Ta là tôi con của Đại Hán, gìn giữ thành trì của Đại Hán. Há Có lương thực để chu cấp cho giặc ư?

Quản Hợi cả giận, vỗ ngựa múa đao chạy thẳng tới đánh Khổng Dung. Sau lưng Dung có một người cưỡi ngựa chạy ra nghênh chiến. Ấy là kiêu tướng xứ Bắc Hải là Tông Bảo. Bảo nhổ thương chạy ra. Hai ngựa chạm nhau, giao chiến chưa đến vài hiệp, Tông Bảo bị Quản Hợi một đao chém rơi xuống ngựa. Quân Khổng Dung đại loạn, bỏ chạy vào trong thành. Quản Hợi chia binh bao vây bốn mặt thành. Dung trông thấy mất đi một viên thượng tướng, trong lòng phiền muộn. Trúc cũng ôm sầu, chẳng thể mở lời.

Bấy giờ Khổng Dung lên mặt thành, trông ra xa thấy thế giặc ngày càng thêm nhiều, lại càng thêm lo lắng, phiền não. Chợt thấy ngoài thành có một người vung thương phóng ngựa, đánh giết thẳng vào trong trận giặc, tả xung hữu đột, như vào chỗ không người, chạy thẳng tới dưới thành, kêu lớn đòi mở cửa. Khổng Dung không biết người này, chẳng dám mở cổng. Tướng cầm đầu của giặc đuổi theo tới bên hào nước. Viên tướng ấy quay người đầm liền mấy nhát. Mười mấy người té nhào xuống ngựa. Dung vì thế gấp sai mở cửa, lệnh cho tướng kỵ binh ra đón dẫn vào trong cửa thành. Người ấy xuống ngựa, vứt thương, đi thẳng lên trên thành bái kiến Khổng Dung. Dung nhìn người này mình cao bảy thước năm tấc, râu ria đẹp đẽ, lưng vượn, bắn giỏi, hễ bắn là trúng, bèn hỏi tên họ. Đáp rằng:

– Mẹ già chịu ơn nặng của công chiếu cố. Đêm qua mỗ từ Liêu Đông trở về nhà thăm mẹ, nghe tiếng chiêng trống, biết là giặc tới cướp thành. Mẹ già bảo: “Từng nhiều lần chịu ơn sâu của phủ quân, mà người ta chưa từng biết đến con. Ông ấy nay có nạn. Con sao không báo đáp đi?”. Bởi thế mỗ một ngựa chạy tới báo cái ơn nuôi mẹ của phủ quân. Tôi là người quận Đông Lai, huyện Hoàng, họ kép là Thái Sử, tên Từ, tự là Tử Nghĩa.

Khổng Dung cả mừng. Vốn là Khổng Dung biết Thái Sử Từ là người anh hùng. Mẹ y sống ở Đô Xương*, cách thành hai mươi dặm. Khổng Dung thường sai người đưa gạo, lúa mạch và vải vóc tới. Vì thế mà người mẹ bảo Từ đi cứu. Khổng Dung trọng đãi Thái Sử Từ, tặng cho áo giáp và yên ngựa. Từ nói:

– Giặc bao vây thành há lại chịu lui? Mong được mượn một ngàn tinh binh ra thành giết giặc.

Dung nói:

– Người tuy anh hùng, nhưng bọn giặc chẳng thể coi khinh mà xông ra.

Từ xin đi xin lại ba lần, nói:

– Mẹ già cảm ân đức sâu nặng của phủ quân, mới đặc biệt sai Từ tới. Nếu chẳng thể giải vòng vây này, Từ cũng chẳng còn mặt mũi nào gặp mẹ già nữa vậy. Nguyện quyết một trận tử chiến với địch.

Dung nói:

– Từ đây mà đi chẳng xa xôi gì, ta nghe nói Lưu Huyền Đức là anh hùng đương thời. Nếu được ông ta tới đây, trong ngoài giáp đánh, thì vòng vây này sẽ tự giải thôi.

Từ nói:

– Phủ quân hãy soạn thư. Mỗ sẽ đi gấp.

Dung mừng, làm thư đưa cho Từ. Từ nhận thư rồi, mặc giáp lên ngựa, bên hông đeo hai cây cung, cầm thương sắt, ăn no nê, quảy hành trang.

Cửa thành mở ra, có một kỵ binh phóng vụt ra, tới gần bên hào nước. Giặc đem mấy trăm quân kỵ tới đánh, bị Từ đâm đến ba mươi người rơi xuống ngựa. Những kẻ kia đều chạy lui cả. Từ đánh dạt đám giặc, xuyên vòng vây mà đi ra. Quản Hợi biết có người ra khỏi thành, lường tính rằng ắt là đi cầu cứu, ra lệnh cho mấy trăm quân kỵ đuổi theo, tám mặt vây bọc. Từ cắp thương, giương cung lắp tên, bắn khắp tám mặt, bắn chết mấy trăm người, đều nghe tiếng cung là rơi xuống ngựa. Giặc đều lui trở về.

Thái Sử Từ thoát được, đêm ngày nhắm hướng huyện Bình Nguyên mà đi. Tới huyện, gặp Lưu Huyền Đức, làm lễ xong rồi, kể hết việc Bắc Hải bị vây, sai Từ tới cầu cứu, trình thư tín lên. Huyền Đức xem xong, hỏi Từ rằng:

– Người là ai vậy?

Từ nói:

– Thái Sử Từ ở Đông Hải chính là kẻ này đó. Cùng với Khổng Bắc Hải không có tình cốt nhục, cũng chẳng có nghĩa xóm làng, nhưng đặc biệt vì chí hướng hợp nhau, nên có ý muốn chia mối lo, chung hoạn nạn. Nay Quản Hợi bạo loạn. Bắc Hải bị vây. Cô độc, cùng khốn không nơi cầu cứu, nguy trong sớm tối. Vốn cho rằng phủ quân là người có tiếng nhân nghĩa, có thể cứu cái nguy cấp của người khác, bởi thế Bắc Hải Lệnh khư khư dài cổ ngưỡng vọng. Từ mạo muội xông qua vòng vây đao sắc, từ trong chỗ vạn chết mà tới đây, tự gửi thân cho ngài. Mong ngài xem xét cho.

Huyền Đức nghe lời ấy, cả kinh, nghiêm sắc mặt đáp rằng:

– Khổng Bắc Hải biết thế gian này có Lưu Bị a?

Bên hô gọi Vân Trường, Trương Phi, sai điểm ba ngàn tinh binh, tiến về quận Bắc Hải.

Quản Hợi trông ra xa thấy quân cứu viện tới, bèn tự mình dẫn bọn quân sĩ mạnh khỏe đi trước nghênh địch. Hai bên chia nhau bày trận. Quản Hợi thấy Huyền Đức ít quân, không sợ gì, tự mình nai nịt, cầm đao, dừng ngựa ở trước trận tiền. Huyền Đức, Quan, Trương, Thái Sử Từ đi ra. Huyền Đức mắng rằng:

– Tên nghịch tặc kia, không lo bỏ tà theo chính, còn đợi đến khi nào?

Quản Hợi phẫn nộ, chạy thẳng ra. Thái Sử Từ cũng định xông ra, thì đã có một người cưỡi ngựa vọt ra trước. Đấy là người ở Bồ Châu, Giải Lương, văn thì đọc Xuân Thu Tả thị truyện, võ thì dùng Thanh Long Yển Nguyệt đao. Vân Trường chạy thẳng đến bắt Quản Hợi. Hai ngựa chạm nhau. Các quân hò reo dậy đất. Đó giống như là én sẻ mà muốn xông lên đấu giữa tầng không, dê ngựa mà muốn bước đi ở gần mặt trời, thế chẳng thể nào làm được vậy. Nghĩ xem Quản Hợi làm sao địch nổi Vân Trường? Chỉ trong vòng chục hiệp, đao Thanh Long vung lên, chém Quản Hợi rơi xuống ngựa. Thái Sử Từ, Trương Phi, hai ngựa cùng ra, hai thương cùng cất, đánh vào trong trận giặc. Huyền Đức ruổi quân, gióng trống, đuổi giết. Trên thành Khổng Dung trông ra, thấy Thái Sử Từ dẫn theo Quan, Trường đuổi giặc, giết đến bờ thành, như mãnh hổ xông vào trong bầy dê chó, tung hoành không thể chống nổi. Dung sai xua quân, xông ra các cửa thành, đánh cho đám giặc thua to. Kẻ ra hàng không thể đếm hết. Dư đảng đều tan rã.

Khổng Dung đón tiếp Huyền Đức vào thành, chia ngôi thứ, làm lễ xong rồi, bèn bày yến tiệc lớn. Khổng Dung dẫn Mi Trúc tới gặp Huyền Đức, nói hết việc Trương Khải giết Tào Tung, nay Tào Tháo xua quân cướp bóc, vây hãm Từ Châu, nên đặc biệt tới đây cầu cứu. Huyền Đức nói:

– Ta biết Đào Cung Tổ là người quân tử nhân đức, thành thật, nay lại phải chịu cái tội lỗi oan ức này.

Khổng Dung nói:

– Huống hồ Huyền Đức là tông thân nhà Hán. Nay Tào Tháo bất nhân, tàn hại trăm họ, cậy mạnh khinh yếu, bức ép Đào sứ quân tới mức nguy cấp. Ông tổ của tôi từng nói: “Thấy việc nghĩa mà chẳng làm thì không phải là kẻ dũng”*. Công sao chẳng cùng với Khổng Dung đi cứu nạn cho Từ Châu? Ý ngài thế nào?

Huyền Đức nói:

– Lưu Bị không phải là đùn đẩy, né tránh. Chỉ vì binh ít, tướng thiếu, không dám khinh động.

Khổng Dung nói:

– Tôi cùng Đào Cung Tổ có mối giao tình cũ, sẽ dốc hết tiền lương trong thành để đi cứu nạn này. Huyền Đức công là hào kiệt đương thời, xin hãy lấy tấm lòng giải cứu cho tôi mà cứu họ. Huyền Đức nói:

– Lưu Bị xin đi, mời Văn Cử lên đường trước, đợi Bị sang chỗ Công Tôn Toản mượn thêm năm, ba ngàn người, rồi sẽ theo sau. Dung nói:

– Huyền Đức công chớ nên thất tín đấy!

Huyền Đức nói:

– Công cho rằng Bị là hạng người nào đấy? Thánh nhân nói: “Từ xưa ai mà chẳng chết, người không có chữ tín thì chẳng đứng được trên đời”*. Lưu Bị mượn được quân hay không mượn được quân thì cũng vẫn đến thôi.

Khổng Dung, Mi Trúc lạy tạ. Dung bảo Mi Trúc trở về Từ Châu trước để báo tin. Dung thì sửa soạn lên đường. Thái Sử Từ lạy tạ, nói:

– Từ vâng lệnh mẹ già tới đây cứu nạn, nay may mắn mà không phải lo gì. Có Thứ sử Dương Châu là Lưu Dao, cùng với Từ là người đồng quận, có đưa thư tới kêu gọi, chẳng dám không đi, xin hãy để ngày sau gặp lại.

Dung đem vàng lụa để báo đáp. Từ không chịu nhận, trở về gặp mẹ già. Mẹ nói:

– Ta mừng vì con đã báo ơn được cho Bắc Hải.

Bèn sai Từ đi sang Dương Châu.

Không nói chuyện Khổng Dung khởi binh. Hãy nói Huyền Đức đi tới Bắc Địa gặp Công Tôn Toản. Làm lễ xong rồi, Toản nói:

– Hiền đệ sao lại tới đây?

Huyền Đức kể chuyện cứu Từ Châu. Toản nói:

– Tào Tháo cùng với người không có oán thù. Sao lại ra sức thay cho người khác?

Huyền Đức nói:

– Bị đi, đem lời phải để phân giải cho.

Toản nói:

– Tháo cậy mình giàu mạnh, há nghe lời hay của em ư?

Huyền Đức nói:

– Bị đã hứa giúp cho người, há dám thất tín.

Toản nói:

– Cho em mượn hai ngàn quân bộ, kỵ.

Huyền Đức nói:

– Cũng muốn mượn Triệu Tử Long đi cùng một chuyến.

Toản hứa cho. Huyền Đức bèn cùng Quan, Trương dẫn ba ngàn quân của mình làm tiền bộ. Tử Long dẫn hai ngàn quân theo sau, nhắm hướng Từ Châu mà đi.

Đây nói Mi Trúc trở về báo với Đào Khiêm, nói Bắc Hải có mời được Lưu Huyền Đức tới giúp. Trần Nguyên Long cũng trở về báo Điền Khải ở Thanh Châu cũng bằng lòng dẫn quan tới cứu. Đào Khiêm từ đó mới yên lòng. Khổng Dung, Điền Khải, hai lộ quân mã đều khiếp sợ Tào Tháo, chỉ ở xa xa dựa núi, men non mà đóng trại liên kết nhau, chưa dám khinh tiến. Tào Tháo thấy hai lộ quân kéo tới, cũng phân chia thế quân, không dám khinh thường mà tiến lên đánh thành.

Đây nói Lưu Huyền Đức dẫn quân tới, gặp Khổng Dung. Dung nói:

– Tào Tháo túc trí đa mưu, dùng binh lúc tiến lúc lui, chưa dám khinh thường mà giao chiến. Hãy xem xét động tĩnh, rồi sau mới hành động.

Huyền Đức nói:

– Chỉ sợ trong thành không có lương thực, khó mà giữ lâu. Bị sai Vân Trường, Tử Long dẫn bốn ngàn quân ở dưới trướng Dung để giúp đỡ. Bị cùng Trương Phi giết ngang trại Tào, chạy thẳng tới Từ Châu gặp Đào sứ quân bàn bạc.

Dung cả mừng, hội họp với Điền Khải làm thành thế ỷ* giốc, đầu đuôi nối nhau, bên phải có quân Khổng Dung, bên trái có quân Điền Khải, giữa có Vân Trường, Tử Long dẫn bốn ngàn quân ứng cứu hai bên.

Ngày ấy, Huyền Đức, Trương Phi nai nịt lên ngựa, đánh giết vào bên mé trại của Tào Tháo, sau lưng có một ngàn người ngựa nối gót. Hai mươi vạn đại quân của Tào Tháo không đóng trại ở một chỗ. Hôm ấy, Trương Phi ở đằng trước, vung Trương Bát Thần Mâu, phi ngựa chạy tới. Quân binh mai phục bên đường trông thấy dáng là đã chạy trốn. Đang lúc tiến lên, trong trại có một tiếng trống vang lên, quân kỵ, quân bộ như triều tựa sóng, xúm nhau kéo ra. Đi đầu là một viên đại tướng, gò ngựa hét lớn:

– Là thất phu ở chốn nào? Đang muốn đi đâu?

Đó là người quận Thái Sơn, huyện Cự Bình, họ Vu tên Cấm, tự là Văn Tắc. Trương Phi trông thấy, chẳng thèm đáp lời, chạy thẳng tới bắt Vu Cấm. Hai ngựa chạm nhau. Các quân gào thét. Huyền Đức gò ngựa lại nhìn. Thắng bại ra sao?

22. LỮ ÔN HẦU ĐẠI CHIẾN BỘC DƯƠNG

Vu Cấm cùng Trương Phi đánh được mấy hiệp. Huyền Đức rút Song Câu kiếm, hét quân sĩ xông lên. Vu Cấm thua chạy. Trương Phi đánh giết ở phía trước, chạy thẳng tới dưới thành Từ Châu. Trên thành ngó thấy lá cờ hồng chữ trắng, viết lớn mấy chữ “Bình Nguyên Lưu Huyền Đức”, Đào Khiêm kíp sai kiện tướng mở cổng, đón đám quân Huyền Đức vào thành. Đào Khiêm ra tiếp, cùng tới phủ nha làm lễ xong, bày tiệc khoản đãi, một mặt úy lạo quân sĩ. Đào Khiếm thấy Huyền Đức dáng vẻ khác tục, tiếng nói như chuông, trong lòng cả mừng, vội sai Mi Trúc lấy ấn tín Từ Châu nhường cho Huyền Đức, Huyền Đức nói:

– Công có ý gì?

Khiêm nói:

– Nay thiên hạ tao loạn, đế vương nhu nhược, gian thần lộng quyền. Công là tông thân nhà Hán, chính nên ra sức phò xã tắc. Lão phu đã hơn sáu mươi, không đức không tài, sớm chiều chẳng thể tự bảo vệ. Công thì tiếng vang khắp cõi, là hào kiệt ở đời, có thể nhận lãnh Từ Châu. Khiểm sẽ tự tay viết biểu văn tấu lên, mong công chớ lấy làm trở ngại.

Huyền Đức quỳ mọc dưới đất, nói rằng:

– Lưu Bị tuy là miêu duệ của triều Hán, nhưng công nhỏ, đức bạc, nay nhận chức Bình Nguyên tướng mà cũng chẳng xứng chức. Nay đặc biệt vì đại nghĩa mà tạm tới đây tương trợ. Sao lại buông ra lời này? Chẳng phải là nghi Lưu Bị có lòng thôn tính ư? Nếu làm như thế thì mong trời cao chẳng dung.

Khiêm nói:

– Đây là thật tình đó.

Lại ba lần nhượng ấn tín cho Huyền Đức. Huyền Đức lý nào dám nhận! Huyền Đức nói:

– Nay quân Tào tới đây, không ai phân giải. Bị sẽ viết một bức thư, sai người đưa đi. Nếu Tháo không theo, thì đánh giết cũng chẳng muộn.

Bèn phát hịch cho ba trại án binh bất động sai người đem thư trình cho Tào Tháo.

Đây nói Tào Tháo ở trong quân, cùng các tướng bàn bạc kế sách lấy Từ Châu. Có người báo Từ Châu gửi chiến thư đến. Tháo cười, xé niêm phong mà đọc. Thì ra là thư của Lưu Bị. Thư nói:

“Bị từ lúc được bái kiến ngài ở ngoài cửa ải, mỗi kẻ một phương, không được dùng lễ mà đối đãi. Mới rồi, việc của tôn phụ là Tào hầu đều bởi Trương Khải bất nhân mà ra cả. Đào Cung Tổ là người quân tử thành thật, nghe tin ấy thì gan mật đều cỡ vụn. Vạn lần trong minh công tra xét sự tình, thu hồi trăm vạn hùng binh, giải mối họa lớn cho thiên hạ, khuông phù hoàng đế, chẩn cứu lê dân, ấy là điều rất may cho sinh linh của xã tắc cậu. Xin minh công rũ lòng soi xét cho”.

Tào Tháo xem thư, mắng lớn:

– Lưu Bị là hạng người nào, mà dám đưa thư tới đây khuyên bảo ta? Trong ấy lại có ý trêu chọc, hãy chém sứ giả, rồi thì đánh thành!

Mưu sĩ Quách Gia nói:

– Chúa công bớt giận. Lưu Bị từ xa đến cứu viện, trước dùng lễ rồi sau mới động quân đấy. Chúa công cũng nên dùng lời hay để hồi đáp, cho Bị lơ là, rồi sau tiến quân đánh thành, là có thể phá được.

Tháo đổi giận làm vui, nói:

– Lạ là Lưu Huyền Đức sao chẳng sớm tới cùng ta gặp nhau! Đã có thư tới thì hãy đợi ta trả lời.

Bèn giữ sứ giả ở lại trong doanh khoản đãi*.

Chính đang lúc bàn bạc việc viết thư trả lời, thì có ngựa nhanh chạy tới báo tin. Tháo hỏi han, thì báo rằng:

– Lữ Bố từ khi ra khỏi Vũ Quan, chạy tới đầu hàng Viên Thuật. Thuật sợ Lữ Bố phản phúc khó lường, chối từ không dung nạp. Tới hàng Viên Thiệu, Thiệu thu nạp, cho Bố cùng đi phá Trương Yến ở Thường Sơn. Bố từ đó được đắc chí, khinh thường tướng sĩ dưới trướng của Thiệu. Thiệu muốn giết đi. Bố dẫn quân tới đầu hàng Trương Dương. Dương thu nhận. Bàng Thư ở trong thành Trường An lén giấu vợ con của Lữ Bố, đem trả cho Lữ Bố. Lý Quyết, Quách Dĩ biết được, bèn chém Bàng Thư, viết thư đưa cho Trương Dương, bảo giết Lữ Bố. Lữ Bố bỏ Trương Dương đi sang hàng Trương Mạc. Trước là, em của Trương Mạc là Trương Siêu dẫn Trần Cung đi gặp Trương Mạc. Cung thuyết phục Mạc rằng: “Nay anh hùng hào kiệt đều nổi lên. Thiên hạ chia sẻ, tan lở. Ngài dựa vào dân chúng từ ngàn dặm, nắm cái đất đánh nhau ở bốn mặt, vỗ kiếm nhìn ngó thì cũng đủ làm bậc nhân kiệt. Thế mà ngược lại nhận sự kiềm chế của người, chẳng thấy hèn sao?* Nay quân Tào đi đánh phía đông, xứ ấy rỗng không, mà Lữ Bố là anh hùng đương thời, không ai bì kịp. Nếu quyền biến mà đón tiếp, cùng giữ Duyện Châu, quan sát hình thế của thiên hạ, tùy thời mà ứng biến, có thể mưu đồ bá nghiệp vậy”. Trương Mạc cả mừng, đón Lữ Bố. Nay Bố đã đầu hàng, cho là trời cho cơ hội, nên khiến Lữ Bố lén chiếm chức Duyện Châu mục, trú ở Bộc Dương*. Chỉ có Quyên Thành, Đông A, Phạm Huyện, ba xứ* được Tuân Úc, Trình Dục bày mưu đặt kế, tử thủ nên còn giữ được. Còn lại đều mất cả. Tào Nhân mấy lần đánh đều không thắng nổi, mới đặc biệt sai tôi báo gấp.

Tháo nói:

– Duyện Châu mà mất, thì khiến ta không có nhà để về rồi!

Quách Gia nói:

– Chúa công nên mua lấy mối giao tình tốt đẹp với Lưu Bị, nhân đó lui quân về khôi phục Duyện Châu. Như vậy sẽ tránh được lời chê cười của thiên hạ.

Tháo bằng lòng, tức thì gửi thư hồi đáp cho Lưu Bị. Thư nói:

“Tháo nhiều đời là nhà danh giá. Cha mắc nạn rau đắng, trùng độc, há lại không báo thù? Bởi thế mới xua quân hỏi tội Đào Khiêm, muốn mưu đồ diệt tộc để rửa nỗi oan lớn. Huyền Đức là trụ cột của đế thất, tài đức kiêm toàn, đặc biệt sai đưa thư tới vỗ về ta rằng thiên hạ là trọng, sẽ lập tức thu quân trở về giữ đất. Soạn vội mấy lời để báo tin, ngày sau gặp lại”.

Tào Tháo nhổ trại rút lui.

Đây nói sứ giả trở về Từ Châu, vào thành gặp Khiêm, trình thư xong, nói rằng Tào Tháo đã đem quân về. Khiêm cả mừng, sai người chia nhau đi mời Khổng Dung, Điền Khải, Vân Trường dẫn quân vào thành, hội họp các quan. Quân đóng đồn ở bên ngoài, tướng vào trong dự tiệc. Khiêm sai mời Huyền Đức lên chỗ cao. Huyền Đức ba lần từ chối. Rượu được vài vòng, Khiêm nói:

– Lão phu lớn tuổi, tinh lực suy kiệt. Hai con thì hư hỏng, chẳng kham nổi trách nhiệm lớn của nước nhà. Lưu Huyền Đức là rường cột của đế thất, đức rộng tài cao, có thể nhận Từ Châu. Lão phu xin hưởng nhàn dưỡng bệnh.

Huyền Đức nói:

– Khổng Văn Cử sai Bị tới cứu viện Từ Châu, là vì chữ nghĩa. Nay liền chiếm đoạt, người ta không biết sẽ cho là đại bất nghĩa đó.

Mi Trúc nói:

– Nay Hán thất băng lở, trong cõi lật nhào, dựng công lập nghiệp chính là lúc này đây. Từ Châu giàu có, hộ khẩu trăm vạn, sứ quân hãy nhận lấy đi, chẳng thể chối từ được. Huyền Đức nói:

– Việc này quyết không dám nhận.

Trần Đăng tiến lên nói:

– Đào phủ quân lắm bệnh, không thể lo việc. Minh công chớ từ chối.

Huyền Đức nói:

– Viên Công Lộ bốn đời tam công, trong cõi đều theo về, gần đây đang ở Thọ Xuân, sao không đem châu này cho người đó?

Trần Đăng nói:

– Viên Công Lộ kiêu căng, xa xỉ, chẳng phải là người chủ dẹp được mối loạn. Nay nắm lấy mười vạn quân bộ, kỵ của Từ Châu, trên có thể phò vua cứu dân, dưới có thể cắt đất giữ cõi. Sứ quân nếu chẳng nghe theo, Đăng cũng không dám nghe lời sứ quân nữa.

Khổng Dung nói:

– Viên Công Lộ chỉ là xương khô trong mả, há có phải kẻ lo nước mà quên nhà đâu? Sao đáng để ý! Sự việc ngày nay, trời cho mà không lấy, hối hận cũng chẳng được.

Huyền Đức kiên trì không nhận. Đào Khiêm ôm Huyền Đức mà khóc rống, nói:

– Ngài nếu bỏ ta mà đi, ta chết không nhắm mắt!

Quan Mỗ nói:

– Nếu ngài đã nhường cho, thì anh hãy quyền lãnh việc châu.

Trương Phi nói:

– Cũng không phải là mình đem sức mạnh mà đòi châu quận của người ta. Hãy đem ấn tín tới đây, ta giữ cho. Chẳng sợ ca ca của ta không ưng.

Huyền Đức nói:

– Các người hãm ta vào chỗ bất nghĩa rồi. Ta đi chết đây!

Nói dứt, liền rút kiếm tự sát. Triệu Vân đoạt lấy thanh kiếm. Khiêm nói:

– Nếu Huyền Đức công không theo, thì nghe nói gần đây có một ấp, tên là Tiểu Bái. Huyền Đức nếu còn nể ta, thì hãy đóng đồn ở Tiểu Bái, để bảo vệ Từ Châu, thủy chung cứu viện. Chẳng biết ý ngài ra sao?

Mọi người đều khuyên Huyền Đức ở lại Tiểu Bái. Huyền Đức nghe theo. Tiệc tan, Triệu Vân từ giã mà đi. Huyền Đức không nỡ chia tay, bèn lưu lại hai hôm. Đào Khiêm ban thưởng, vỗ về quân sĩ xong, Khổng Dung, Điền Khải đều từ biệt, tự dẫn quân trở về. Huyền Đức cùng Tử Long nắm tay đi đến chỗ đường rẽ, ý vẫn không muốn buông. Tử Long lạy tạ dưới đất, nói:

– Vân đến chết cũng không dám phản lại cái đức lưu luyến của công đâu.

Rồi gạt lệ lên ngựa, dẫn hai ngàn quân ra đi. Huyền Đức cùng Quan, Trương cùng tới Tiểu Bái, sửa chữa tường thành, chiêu dụ dân cư.

Đây nói Tào Tháo dẫn quân nhắm Duyện Châu mà đi. Tào Nhân ra đón, nói Lữ Bố thế lớn, lại có Trần Cung, Cao Thuận ở hai bên, tám viên kiện tướng, đã chiếm được các xứ ở Bộc Dương, còn lại ba chỗ là Quyên Thành, Đông A và Phạm Huyện là chưa chiếm được. Ấy là nhờ Tuân Úc, Trình Dục, hai người bày kế cùng nhau tử thủ thành quách. Tháo nói:

– Ta liệu Lữ Bố là kẻ hữu dũng vô mưu. Không đáng lo đâu.

Gia nói:

– Chúa công cũng chẳng nên khinh địch.

Bèn đóng dinh, hạ trại.

Lữ Bố biết Tào Tháo đem quân trở về sẽ đi qua huyện Đằng, bèn triệu phó tướng là Tiết Lan, Lý Phong, nói:

– Ta muốn dùng hai người đã lâu rồi. Các người hãy lãnh một vạn quân, cố thủ Duyện Châu. Ta đi phá Tháo.

Hai người vâng lời. Trần Cung biết tin, gấp vào diện kiến, nói:

– Tướng quân bỏ Duyện Châu, muốn đi đâu đây?

Bố nói:

– Ta muốn đóng đồn ở Bộc Dương, để làm thành cái thế chân vạc.

Cung nói:

– Sai rồi. Tiết Lan ắt thủ Duyện Châu không nổi. Từ đây đi về phía nam một trăm tám mươi dặm có đường Thái Sơn hiểm trở. Có thể mai phục hơn vạn tinh binh ở đó. Tào Tháo nghe tin mất Duyện Châu, tất nhiên sẽ gấp đường mà tiến, đợi khi qua được một nửa thì đánh một trận là có thể bắt được vậy. Xưa Hàn Tín muốn phá quân Triệu, vượt qua cửa Tỉnh Hình, Quảng Vũ quân Lý Tả Xa thuyết Thành An quân Trần Dư rằng: “Nay nghe nói Hàn Tín thừa thế ruổi xa, khí thế của hắn chẳng thể đương nổi. Nay đường Tỉnh Hình xe chẳng thể ngay trục, ngựa chẳng đi được thành hàng, xem xét tình thế ấy thì lương thực chắc ở phía sau. Xin cho thần mượn ba vạn kỳ binh*, tới giữa đường ấy, chặn các xe đồ nặng. Túc hạ hào sâu lũy cao mà không ra đánh. Bên ấy trước mặt chẳng được chiến đấu, thoái lui cũng không trở lại được đất bằng, không có gì để cướp bóc, thì chẳng qua mười ngày là đầu của hai tướng có thể treo ở dưới cờ vậy. Nếu không nghe theo thì ắt bị hai đứa trẻ đó bắt thôi”. Dư nói: “Ta đứng đầu hai mươi vạn nghĩa binh, sẽ không dùng mưu lừa kế dối”. Không nghe theo lời Lý Tả Xa. Hàn Tín do thám* biết được, cả mừng, bèn can đảm kéo xuống, chưa đến cửa Tỉnh thì dừng lại*. Nửa đêm truyền lệnh cất quân*, tuyển hai ngàn quân khinh kỵ, mỗi người đều cầm một lá cờ đỏ, theo đường núi ẩn khuất* mà quan sát quân Triệu, dặn rằng: “Quân Triệu bỏ trống lũy mà đuổi ta, thì mau vào lũy Triệu, nhổ cờ xí của chúng mà thay bằng cờ ta”. Lệnh cho tì tướng sai quân ăn lót dạ*, nói: “Hôm nay phá Triệu xong sẽ ăn”. Bèn sai vạn người đi trước, quay lưng xuống sông mà bày trận. Quân Triệu trông thấy, đều cả cười. Đến khi trời sáng, Hàn Tín sai một đại tướng vẫy cờ gióng trống, đi ra khỏi cửa Tỉnh Hình. Quân Triệu mở lũy ra đánh. Đại chiến hồi lâu. Thế rồi Hàn Tín, Trương Nhĩ vứt bỏ một nửa cờ trống, chạy tới bên sông. Quân Triệu quả nhiên bỏ trống lũy mà đuổi theo. Đám quân kỵ của Hàn Tín lén vào lũ quân Triệu, nhổ cờ Triệu, dựng cờ Hán. Quân trên sông đều ra sức tử chiến. Quân Triệu đánh thua muốn trở về lũy, thấy cờ thì cả kinh, bèn rối loạn, lẩn trốn. Quân Hán giáp công, đại phá chúng, bèn chém Trần Dư, thu lấy hơn hai mươi vạn bại binh, bắt sống Triệu vương Hiết. Ngày nay chính là nên dùng kế chẹn đường lương thực này. Tướng quân xem xét cho.

Bố nói:

– Ta đóng đồn ở Bộc Dương, là có mưu kế hay khác. Người làm sao mà biết được?

Bèn không dùng lời của Trần Cung, mà cho Tiết Lan giữ Duyện Châu rồi đi.

Tào Tháo dẫn quân đi tới đường hiểm Thái Sơn. Quách Gia nói:

– Nơi này chẳng thể tiến lên, nếu bên kia có phục binh thì biết làm sao?

Tào Tháo cười, nói:

– Lữ Bố là hạng vô mưu, mới bảo Lan giữ Duyện Châu mà tự mình vào Bộc Dương. Xứ này làm sao mà có mai phục được đây? Hãy sai Tào Nhân dẫn một cánh quân vây Duyện Châu. Bọn ta tiến binh tới Bộc Dương, gấp đánh Lữ Bố.

Có người báo quân Tháo đã tới gần. Trần Cung bảo với Bố rằng:

– Nay quân Tháo từ xa tới còn mỏi mệt, khổ sở, nên cùng chúng đánh gấp, không nên nuôi dưỡng khí lực cho chúng, ắt khó đánh lui lắm.

Bố nói:

– Ta từ khi cưỡi ngựa tung hoành thiên hạ, có lo lắng gì về Tào Tháo đâu! Đợi y dựng xong trại sách, ta sẽ tự đi bắt y.

Đây nói quân Tào ở gần Bộc Dương dựng trại xong xuôi. Ngày hôm sau, dẫn các tướng ra, bày binh ở ngoài đồng, Tháo dừng ngựa ở dưới cửa cờ, trông ra xa thấy quân Lữ Bố kéo tới. Ở chỗ vòng trận, Lữ Bố cưỡi ngựa ra trước, bên trái có Trần Cung, bên phải có Cao Thuận. Hai bên dàn bày tám viên kiện tướng, đứng đầu là một người mặt như ngọc tía, mắt tựa sao trời, tuổi tròn hai mươi, làm chức Kỵ đô úy, người quân Nhạn Môn, huyện Mã Ấp, họ Trương tên Liêu, tự là Văn Viễn, gò ngựa đứng ở đầu hàng. Người thứ hai là một kẻ tính như lửa bốc, mình tựa sói chạy, làm chức Kỵ đô úy, người quận Thái Sơn, huyện Hoa Âm, họ Tang tên Bá, tự là Tuyên Cao, eo đeo song giản, nhảy ngựa, cắn ngang ngọn thương. Hai tướng cùng đi ra*, mỗi người đều dẫn theo ba viên kiện tướng là Hác Manh, Tào Tính, Thành Liêm, Ngụy Tục, Tống Hiến, Hầu Thành. Quân Bố có năm vạn, tiếng trống vang rền. Tháo thấy Lữ Bố mặt như thiên thần, ngựa như sư tử, chiến tướng hai bên uy phong lẫm liệt. Tháo trỏ Lữ Bố mà nói:

– Ta cùng với người xưa nay không có thù. Sao lại cướp đoạt châu quận của ta?

Bố nói:

– Thành trì nhà Hán ai nấy đều có phần. Há chỉ riêng người mới được chiếm sao? Người nào ra bắt Tào Tháo đây?

Nói chưa dứt, Tang Bá cưỡi ngựa ra thách đánh. Bên phía quân Tào, Nhạc Tiến ra nghênh địch. Hai ngựa chạm nhau, hai thương cùng cất, đánh tới hơn ba mươi hiệp, không phân thắng bại. Hạ Hầu Đôn vỗ ngựa chạy ra trợ chiến. Bên trận Lữ Bố có Trương Liêu chạy ra cản đường. Hai cặp ở trước trận tiền đánh giết, thắng bại chưa phân, chọc cho bản tính của Lữ Bố trỗi lên, bèn nhổ kích, thúc ngựa, xông khỏi trận ùa tới. Hạ Hầu Đôn, Nhạc Tiến đều bỏ chạy. Lữ Bố đuổi giết. Quân Tào thua to, lui ba bốn mươi dặm. Bố tự thu quân.

Đây nói Tào Tháo thua mất một trận, cùng với bọn mưu sĩ Quách Gia bàn bạc. Vu Cẩm nói:

– Hôm nay mỗ lên núi xem xét, thấy phía tây Bộc Dương có một trại của Lữ Bố, ước chừng không có bao nhiêu quân. Đêm nay, tướng bên kia thấy quân ta thua chạy, ắt không chuẩn bị, có thể dẫn một nửa quân đi cướp. Nếu chiếm được trại, quân Bố ắt sợ. Hai mặt giáp công, đó là thượng sách đấy.

Tháo theo lời ấy, dẫn theo Tào Hồng, Lý Điển, Mao Giới, Lữ Kiền, Vu Cấm, Điển Vi, sáu tướng chọn hai vạn quân bộ, kỵ, xuyên đêm theo đường nhỏ mà tiến.

Đây nói Lữ Bố ở trong trại úy lạo quân sĩ. Trần Cung nói:

– Trại ở phía tây chính là chỗ khẩn yếu. Nếu mà Tào Tháo tập kích thì phải làm sao?

Bố nói:

– Hôm nay thua mất một trận, sao còn dám tới?

Cung nói:

– Tào Tháo là người rất giỏi dùng binh. Nên đề phòng hắn đánh vào chỗ không phòng bị.

Bố gọi Cao Thuận cùng Ngụy Tục, Hầu Thành đi giữ trại phía tây.

Đây nói Tào Tháo thấy trại phía tây quả nhiên ít quân, bèn sai bốn mặt đột nhập, đoạt lấy trại ấy. Quân trong trại bỏ chạy tứ tán. Đến sau canh tư, Cao Thuận vừa khéo dẫn quân tới, giết người ở trại tây*. Tào Tháo thấy đám bại binh quay trở lại, tự dẫn người ngựa ra đón đánh, gặp ngay Cao Thuận. Ba quân* hỗn chiến cho đến gần sáng, phía tây trống nổi vang rền, có người báo: “Quân cứu viện của Lữ Bố đã tới!”. Tháo bỏ trại mà chạy, sau lưng có Cao Thuận, Ngụy Tục, Hầu Thành đuổi theo. Đằng trước có Lữ Bố đích thân phóng ngựa chạy tới trại tây. Vu Cấm, Nhạc Tiến cùng đánh Lữ Bố, không chống nổi. Tháo ngó hướng bắc mà đi. Phía sau núi có một đám quân kéo ra, bên trái có Trương Liêu, bên phải có Tang Bá. Tháo sai Lữ Kiền, Tào Hồng đánh, nhưng không được lợi. Tháo nhắm hướng tây mà chạy. Tiếng reo hò nổi lên, một đám quân lại kéo tới. Bốn tướng Hác Manh, Tào Tính, Thành Liêm, Tống Hiến cản đường. Tháo thấy bốn phương tám hướng đều bị vây khóa chặt dần, các tướng ở sau lưng đều liều chết đánh. Tháo bèn xông trước vào trận. Tiếng mõ nổi lên. Tên bay như mưa sa ùa tới. Tháo kíp quay lại, không có kế gì chạy thoát, mới kêu to:

– Ai đến cứu ta!

Trong đội quân kỵ có một tướng nhảy ra, ấy là người quận Trần Lưu, huyện Tị Ngô, họ Điển tên Vi, ngồi ở trên ngựa vung hai cây kích sắt nặng tám mươi cân, hô to:

– Chúa công chớ lo!

Bèn xuống ngựa, gác song kích, lấy mấy chục đoản kích kẹp trong cánh tay, ngoảnh lại bảo với những người đi theo rằng:

– Giặc đến cách mười bước thì hô lên.

Điển Vi đi bộ, cúi đầu đội tên mà đi. Quân Bố có mấy chục quân kỵ bắn giỏi tới gần. Người đi cùng hô to rằng:

– Mười bước rồi!

Lại nói:

– Năm bước thì hô lên.

Mọi người nói:

– Giặc tới rồi!

Điển Vị ném kích đâm chúng. Một kích là một người rơi xuống ngựa, không trật phát nào, giết liền hơn mấy chục người. Ai nấy đều bỏ chạy cả. Điển Vi quay trở về, phóng mình lên ngựa, rút hai cây kích sắt xông lên đánh giết. Bốn tướng Hác, Tào, Hầu, Tống đều không thể chống nổi. Ai nấy đều tự bỏ trốn. Điển Vi đánh tan quân địch, cứu Tào Tháo ra khỏi. Người đời sau có thơ khen rằng:

Đôi kích trên tay tám mươi cân.

Bên bờ thành Bộc lập công huân.

Điển Vi cứu chúa truyền thiên hạ.

Dũng mãnh ghi danh, đệ nhất nhân.

Điển Vi cứu được Tào Tháo ra rồi. Các tướng đều theo sau, tìm đường trở về trại. Trông ra sắc trời đã dần tà, sau lưng tiếng hò reo nổi lên. Lữ Bố vỗ ngựa Xích Thố, cầm Phương Thiên kích đuổi tới, hô to:

– Giặc Tháo chớ chạy!

Bấy giờ, người mỗi ngựa mệt, miệng thở ra khói. Ai nấy nhìn nhau, đều muốn tự bỏ trốn để tìm đường sống. Tính mạng Tào Tháo sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

23. ĐÀO CUNG TỔ BA LẦN NHƯỜNG TỪ CHÂU

Tào Tháo trong lúc đang sợ hãi bỏ chạy, thì ở phía nam có một đám quân kéo tới. Tháo trông ra, thì là Hạ Hầu Đôn dẫn quân khỏe mạnh tới cứu viện, ngăn chặn Lữ Bố. Đại chiến tới hoàng hôn, mưa to như trút. Ai nấy đều tự dẫn quân chia nhau tản đi. Tháo trở về trại, trọng thưởng cho Điển Vi, thăng làm Lĩnh quân Đô úy.

Đây nói Lữ Bố về tới trại, cùng Trần Cung bàn bạc. Cung nói:

– Trong thành Bộc Dương có phú hộ họ Điền, người hầu có đến trăm, ngàn. Có thể sai Điền thị bí mật phái người tới trại Tào Tháo, đưa thư nói: “Lữ Bố tàn bạo, bất nhân. Lòng dân cả giận. Nay y muốn dời quân tới Lê Dương, chỉ để Cao Thuận ở lại trong thành. Có thể nhân đêm mà tiến binh, sẽ làm nội ứng”. Nếu mà Tháo tới thì dẫn dụ vào thành, phóng hỏa bốn cửa, bên ngoài đặt phục binh. Tào Tháo có tài chạm trời trùm đất đi nữa, mà bị như thế thì làm sao thoát được?

Lữ Bố cho kế ấy là phải, bèn bí mật mời Điền thị, bảo sai người đi thẳng tới trại của Tháo.

Tháo suốt đêm không dám nhìn thẳng về Bộc Dương, trằn trọc chưa yên. Chợt có người bảo:

– Người của Điền thị tới, trình mật thư nói rằng: “Lữ Bố đã đi tới Lê Dương, trong thành trống rỗng, vạn lần mong hãy mau tới đây, sẽ làm nội ứng. Trên thành sẽ treo lá cờ trắng, viết lớn một chữ “nghĩa”, đó là ám hiệu”.

Tào Tháo cả mừng nói:

– Trời cho ta có được Bộc Dương rồi!

Bèn trọng thưởng cho người đó, một mặt sửa soạn cất quân. Mưu sĩ Lưu Diệp tiến lên nói:

– Bố tuy bất tài, nhưng Trần Cung lắm kế, chỉ sợ chúng sai Điện thị làm kế phản gián thôi.

Tháo nói:

– Nếu mà nghi ngờ như thế, tất lỡ việc lớn.

Diệp nói:

– Việc này cũng chẳng thể không đề phòng. Hãy chia quân làm ba đội. Hai đội mai phục ở ngoài thành tiếp ứng, một đội kéo vào thành thì mới được.

Tháo nói:

– Ý này cũng hợp với ý ta.

Bấy giờ là năm Hưng Bình thứ nhất [194], nhằm năm Giáp Tuất, tháng chín, ngày hai mươi mốt. Quân tới dưới thành Bộc Dương, Tháo trước đi xem xét, thấy trên thành dựng đầy cờ phướn, góc thành ở cửa phía tây có một lá cờ trắng viết chữ “nghĩa”. Tháo thầm mừng trong lòng. Giờ Ngọ hôm ấy, cửa thành mở ra. Có hai viên tướng dẫn quân ra đánh. Tiền quân là Hầu Thành, hậu quân là Cao Thuận. Tháo sai Điển Vi cầm song kích, chạy thẳng tới bắt Hầu Thành, Thành làm sao mà địch lại nổi, bèn quay ngựa chạy vào trong thành. Vi đuổi đến gần cầu treo, Cao Thuận cũng đánh không thắng, lui quân vào thành. Trong số đám quân bỏ chạy có một tên lính thừa thể chạy sang trận bên này, tới gặp Tháo, trình mật thư lên: “Canh đầu đêm nay, trên thành sẽ gõ thanh la làm hiệu, là có thể tiến quân, sẽ tự dâng cửa thành”. Tháo gọi Hạ Hầu Đôn sai dẫn quân ở bên trái, Tào Hồng dẫn quân đi bên phải. Tháo tự dẫn Hạ Hầu Uyên, Lý Điển, Nhạc Tiến, Điển Vi, bốn tướng vào thành. Lúc hoàng hôn, ăn no rồi, nai nịt lên ngựa. Lý Điển nói:

– Chúa công hãy ở bên ngoài thành, chờ bọn mỗ vào thành trước.

Tháo hét lên rằng:

– Ta không tự đi thì ai dám xông lên?

Bèn dẫn quân đi đầu.

Trăng còn chưa lên, bấy giờ ước chừng canh một, chỉ nghe trên cửa tây có tiếng người thổi vỏ ốc. Trong thành hò reo dậy đất, cửa tây lửa đuốc hỗn loạn, cửa thành mở toang, cầu treo rơi xuống. Tào Tháo phóng ngựa giành đi trước, chạy thẳng tới châu nha, trên đường đi chẳng thấy một người nào. Tháo biết là kế, vội quay ngựa kêu to:

Lui quân!

Trong châu nha có một tiếng pháo vang lên, bốn cửa thành lửa bốc chạm trời. Điển Vi cầm song kích đi trước ngựa Tào Tháo, nghe thấy tiếng chiêng trống cùng vang, tiếng reo như sống gào biển động. Trong ngõ phía đông có Trường Liêu chạy ra; ngõ phía tây có Tang Bá đi ra, giáp công đuổi giết. Tháo chạy tới cửa bắc. Bên đường có Hác Manh, Tào Tính xông ra, lại chém giết một trận. Tháo kíp chạy tới cửa nam. Cao Thuận, Hầu Thành cản đường. Điển Vi giương mắt giận dữ, nghiến răng xông vào chém giết đánh ra. Cao Thuận, Hầu Thành bỏ chạy khỏi thành. Điển Vi giết ra khỏi cầu treo, quay đầu chẳng thấy Tào Tháo ở phía sau, bèn xoay người đánh giết vào trong thành. Tới dưới cửa, gặp ngay Lý Điển. Điển Vi hỏi:

– Chúa công ở đâu rồi?

Điển nói:

– Tôi cũng đang tìm mà không thấy.

Vi nói:

– Người hãy ở ngoài thành thúc giục cứu binh. Ta vào trong tìm chủ nhân.

Lý Điển đi rồi. Điển Vi tả xung hữu đột, giết vào trong thành, lại không tìm thấy, bèn đánh ra khỏi thành. Bên hào nước, gặp ngay Nhạc Tiến. Tiến nói:

– Chúa công đâu rồi?

Vi nói:

– Tới lui tìm kiếm mà không thấy!

Tiến nói:

– Hãy cùng đánh vào trong cứu chúa!

Tới gần cửa, trên thành pháo lửa lăn xuống. Ngựa của Nhạc Tiến không dám vào thành. Điển Vi xông khói vạch lửa, lại đánh vào trong, cứ ba lần như thế, trên đời thật hiếm có.

Đây nói Tào Tháo thấy Điển Vi đánh giết ra ngoài, đi mất, bốn bề người ngựa chặn đường đi, không tới được của nam, lại chuyển sang cửa bắc. Ở trong ánh lửa lại gặp ngay Lữ Bố đang vung thượng vỗ ngựa, đuổi giết quân Tào Tháo ra roi quất ngựa chạy qua. Lữ Bố theo sau, phóng ngựa đuổi tới nơi, dùng kích đánh lên trên mũ trụ của Tào Tháo một phát, hỏi rằng:

– Tào Tháo ở đâu?

Tháo trỏ tay ra sau, nói:

– Kẻ cưỡi ngựa vàng ở trước mặt là hắn đấy!

Lữ Bố bỏ Tào Tháo, phóng ngựa đuổi tới trước mặt. Tào Tháo quay đầu ngựa, liền nhắm của đông mà chạy, thì gặp Điển Vi. Vi hô lớn rằng:

– Cửa nam đã sụp đổ! Hãy kíp ra cửa đông!

Điển Vi đánh giết mở một đường máu tới bên cửa. Khói lửa rất dữ, củi cỏ ở trên thành đổ xuống, khắp đất đều đỏ rực. Điển Vi dùng kích hất dạt ra, phóng ngựa, xông pha khói lửa chạy ra trước. Tào Tháo vừa khéo tới bên cạnh cửa, thì trên lầu thành rơi xuống một cái xà nhà, đánh trúng vào hông sau con ngựa chiến của Tào Tháo. Ngựa ngã lăn ra. Tào Tháo lấy tay đẩy cây xà, ngã nhào vào trong đám lửa. Cánh tay cầm cây xà nhà cùng với râu ria và tóc đều bị thiêu rụi. Điển Vi tới bên bờ hào, gặp ngay Hạ Hầu Uyên. Hai người cùng vào cứu Tào Công đứng dậy, liền ôm Tháo lên ngựa. Điển Vi đánh giết ra tới đường lớn mà chạy. Quân Tào quân Lữ ở ngoài thành gặp nhau, hỗn chiến. Đánh giết cho tới trời sáng, quân Tào tự trở về trại.

Mọi người đều lạy ở trên đất, chúc mừng cho Tháo. Tháo ngửa mặt cười, nói:

– Lầm trúng phải kể của gã thất phu. Ta ắt phải báo thù.

Quách Gia nói:

– Có thể lập tức phát kế, ắt bắt được Lữ Bố.

Tháo nói:

– Đúng! Hãy sai người đi tới trại của Bố, báo rằng ta đã chết. Bố ắt tới đánh. Sai mai phục ở trong núi Mã Lăng*, sau khi quân đi qua một nửa thì đánh chúng.

Gia nói:

– Thật là kế hay!

Thế là, sai phát tang ở trong quân, nói dối rằng Tháo đã chết. Từ sớm đã có người tới Bộc Dương báo Tào Tháo bị lửa đốt, bị thương ở tay chân mình mẩy, về đến trại thì chết. Lữ Bố lập tức điểm binh đi đánh giết, chạy gấp tới núi Mã Lăng, định xông vào trại Tào. Chợt có một tiếng trống nổi lên, phục binh bốn bề trỗi dậy đánh rát. Lữ Bố liều chết chiến đấu mới thoát được, chạy trở về Bộc Dương. Hai bên chống giữ, chẳng ai tiến quân cả.

Năm ấy, châu chấu nổi dậy bốn bề, ăn sạch lúa má. Một cõi Quan Đông một hộc gạo giá năm mươi quan tiền. Người dân ăn thịt lẫn nhau. Tào Tháo hết sạch lương thực, dẫn quân về Quyên Thành đồn trú, để cho qua năm ngặt nghèo. Lữ Bố cũng dẫn binh ra đóng đồn ở Sơn Dương để tìm lương thực. Vì thế, hai xứ dẹp bỏ đao binh.

Đây nói Đào Khiêm ở Từ Châu bị nhiễm bệnh, xem ra bệnh đã nặng, bèn mời Mi Trúc, Trần Đăng tới bàn việc. Trúc nói:

– Tào Tháo bỏ Từ Châu mà đi, chẳng qua là vì cớ Lữ Bố đánh úp Duyện Châu thôi. Năm nay mất mùa to, mới tạm bãi binh. Sang xuân ắt lại tới nữa. Phủ quân vốn muốn nhường chức cho Lưu Huyền Đức, tuy đã hai phen, nhưng phủ quân lúc bấy giờ vẫn được khỏe mạnh. Nay bệnh đã trầm trọng, có thể nhân dịp này mà nhường cho.

Khiêm sai sứ tới Tiểu Bài mời Lưu Huyền Đức đến thương lượng việc quân. Huyền Đức dẫn Quan, Trương, đem theo vài chục quân kỵ tới Từ Châu. Đào Khiêm liền bảo mời vào bên chỗ nằm. Khiêm nói:

– Mời Huyền Đức công tới chẳng vì việc gì khác. Bệnh của lão phu đã nguy cấp, sớm chiều khó bảo toàn. Vạn lần mong Huyền Đức công hãy thương xót thành trì nhà Hán, coi đó làm trọng mà nhận lấy ấn tín. Lão phu chết mới nhắm mắt được vậy. Huyền Đức nói:

– Ngài có hai con trai. Sao không truyền cho?

Khiêm nói:

– Con trưởng là Thương, con thứ là Ứng, đều không phải là người có thể làm quan, chỉ có thể trở về làm nông. Lão phu chết rồi, mong minh công dạy dỗ chúng, chớ cho nắm giữ việc của nhà vua.

Huyền Đức nói:

– Lưu Bị chỉ có một mình, làm sau đứng đầu được bấy nhiêu thành trì?

Khiêm nói:

– Mỗ tiến cử một người có thể làm Tòng sự, để giúp đỡ Huyền Đức công.

Kíp sai mời đến. Đó là người quận Bắc Hải, họ Tôn tên Càn, tự là Công Hựu. Khiêm lại nói với Mi Trúc rằng:

– Huyền Đức công là nhân kiệt ở trên đời. Người hãy phụng sự cho tốt.

Huyền Đức còn muốn từ chối. Đào Khiêm lấy tay chỉ vào tim rồi chết. Các quan làm lễ phát tang xong, suy tôn Huyền Đức lên nắm việc ở Từ Châu. Huyền Đức cố từ chối. Trăm họ Từ Châu khóc lạy ở dưới đất, nói:

– Sứ quân nếu chẳng nhận quận này thì bọn tôi đều chết trong tay bọn kẻ gian giặc cướp thôi!

Bởi thế Huyền Đức mới lãnh chức Từ Châu mục. Mi Trúc, Tôn Càn làm phụ tá. Trần Đăng làm mạc quan*, đem hết binh mã ở Tiểu Bái vào thành, treo bảng yên dân, một mặt an bày việc tang. Khiêm chết, thọ sáu mươi ba tuổi. Huyền Đức cùng quân sĩ lớn nhỏ thảy đều đeo tang, bày lễ tế lớn ở trước linh cữu, làm bài văn tế rằng:

Đẹp thay sứ quân

Quân hầu tướng quân

Lòng ôm đức tốt

Giỏi võ hay văn

Dáng người cương trực

Lòng dạ hiền từ

Chính lệnh nương nhẹ

Hết lòng yêu dân

Coi U, tới Từ*

Cam Đường khác chi*

Di, Mạch ngu muội*

Nhờ hầu được yên

Yêu khấu ngô nghê*

Không hầu sao yên?

Nhờ vua biết công

Tước mệnh liền ban

Đã mục lại hầu

Ở đất Lật Dương*

Rồi thăng thượng tướng

Nhận hiệu An Đông

Muốn bình nạn nước

Xã tắc trông chờ

Tiếc tuổi chẳng dài

Sao vội mất đi?

Đeo tang trơ trọi

Dân biết khốn cùng

Chưa đến mười ngày

Năm huyện tan lở

Ta buồn nhớ người

Còn biết cậy ai

Cõi lòng tan nát

Ngửa mặt kêu trời

Ô hô đau thay!

Ô hô đau thay!

Đời sau có thơ khen rằng:

Từ Châu Thái thú Đào Cung Tổ

Rường cột tài cao đời thánh quân

Báo quốc, có lòng phò Hán thất

Yêu dân, lo việc, học nền Nghiêu

Biết người, tự trách, ba lần nhượng

Đức tốt nêu tên đến ngày sau

Gian đảng chưa trừ thân đã mất

Trung lương nghe thấy, xót làm sao!

Tháo ở Quyên Thành, nghe nói Đào Khiêm đã chết, Lưu Huyền Đức lãnh chức Từ Châu mục, trong lòng cả giận:

– Oán thù chẳng thể báo. Hắn không phí mất nửa mũi tên, chỉ ngồi không mà được Từ Châu. Ta phải giết Lưu Bị trước, sau đó hành tội thây Khiêm, để rửa mối oan cho tiên quân.

Tức thì truyền hiệu lệnh cất quân. Huyền Đức ngồi chưa ấm chỗ, họa đã ập đến. Làm sao giải cứu đây? Hãy nghe hồi sau phân giải.

24. TÀO THÁO PHÁ LỮ BỐ Ở ĐỊNH ĐÀO

Tào Tháo cất quân đi đánh Từ Châu. Tuân Úc vào can rằng:

– Xưa Cao Tổ giữ Quan Trung, Quang Vũ trú Hà Nội, đều sâu rễ bền gốc để khống chế thiên hạ, tiến đủ để thắng địch, lùi đủ để giữ chắc. Bởi thế tuy có nguy khốn mà cuối cùng thành nghiệp lớn. Tướng quân vốn đứng đầu mọi việc ở Duyện Châu, hơn nữa Hà, Tể là đất trọng yếu của thiên hạ. Đó cũng như Quan Trung, Hà Nội khi xưa vậy. Nay nếu lấy Từ Châu, để lại nhiều quân ắt không đủ dùng, để lại ít quân ắt Lữ Bố thừa hư vào cướp, thế là chẳng có Duyện Châu nữa. Nếu Từ Châu không chiếm được, tướng quân sẽ trở về đâu đây? Nay Đào Khiêm tuy chết, hãy còn có Lưu Bị giữ lấy. Dân cư trong thành vẫn còn nhớ cái đức của cha anh năm trước, ắt giúp Lưu Bị liều chết chiến đấu. Vứt bỏ chỗ này mà đi lấy Từ Châu là vứt bỏ cái lớn mà thu lấy cái nhỏ đó, là vứt bỏ cái gốc mà mong cầu cái ngọn vậy, là lấy yên đổi thành nguy đấy. Mong tướng quân suy nghĩ kỹ cho.

Tháo nói:

– Năm nay quân sĩ không có lương ăn, thì phải làm sao?

Tuân Úc nói:

– Chi bằng đem quân về phía đông cướp lấy đất Trần, sai quân gom lương thực từ Nhữ Nam, Dĩnh Xuyên. Dư đảng Khăn Vàng là bọn Hà Nghi, Hoàng Thiệu cướp bóc châu quận, có nhiều vàng lụa, lương thực. Bọn giặc cỏ ấy lại tầm thường, dễ phá. Phá chúng rồi thu lấy tiền, lương để nuôi ba quân, triều đình vui mừng, trăm họ phấn khởi. Đó là việc hợp với đạo trời vậy.

Tháo cả mừng. Tháng mười hai, để Hạ Hầu Đôn, Tào Nhân ở lại giữ các xứ Quyên Thành, tự dẫn binh đi trước cướp lấy đất Trần, sau đó kéo đến Nhữ, Dĩnh.

Quân Khăn Vàng là Hà Nghi, Hoàng Thiệu biết quân Tào tới bèn dẫn bộ chúng đi đón đánh, gặp nhau ở Dương Sơn. Khăn Vàng có mười vạn, tiến lên chật cả cánh đồng, nhưng chỉ như bầy cáo, đàn chó, chẳng hề xếp thành đội ngũ. Tháo hạ lệnh cho cung cứng, nó mạnh bắn chặn, lệnh cho Điển Vi xông ra. Vi cưỡi ngựa, tay cắp song kích, qua lại ở trước trận. Hà Nghi, sai phí nguyên soái ra đánh Điển Vi. Điển Vi đánh chưa đầy ba hiệp, một kích đâm y rơi xuống ngựa. Tháo dẫn binh chúng thừa thế đuổi tràn, vượt qua núi Sơn Dương dựng trại.

Hôm sau, Khăn Vàng là Hoàng Thiệu tự dẫn quan tới. Trong vòng trận có một viên tướng đi bộ ra đánh. Kẻ này trán bôi bột vàng, mặc áo độn gấm mịn màu lục, mình cao chín thước năm tấc, tay cầm một thanh thiết bổng*, biệt hiệu là Tiệt Thiên Dạ Xoa – Hà Mạn, đứng ở trước trận thách đánh. Tháo sai Lý Điển ra trận. Tào Hồng nói:

– Mỗ nguyện thay tướng quân bắt tên giặc ấy.

Rồi liền xuống ngựa, cũng cầm đao đi bộ ra. Hai bên ở trước trận tiền đánh giết đến hai canh giờ, chưa phân thắng bại. Tào Hồng giả thua rồi chạy. Mạn đuổi theo. Hồng dùng kế lê đao ở sau lưng, xoay người một cái, chém trúng Hà Mạn, lại chém một đao trúng đùi. Mạn bèn chết ở sa trường.

Lý Điển phi ngựa xông thẳng vào trận giặc, bắt sống Hoàng Thiệu, qua lại chém giết bọn giặc, đoạt lấy khí giới, vàng lụa, lương thực. Kẻ ra hàng rất nhiều.

Hà Nghi cô thế, dẫn mấy trăm quân kỵ chạy tới Cát Bi. Đang lúc đi, sau lưng núi Hành Sơn có một đám quân kéo ra, đi đầu là một tráng sĩ mình cao tám thước, eo lớn mười ôm, dung mạo hùng vĩ, dũng lực tuyệt luân, kéo ra chặn đường đi. Hà Nghi vung thương ra nghênh chiến, chỉ một hiệp đã rơi xuống ngựa. Bọn còn lại đều xuống ngựa chịu trói, đều bị xua hết vào trong Cát Bi ổ*.

Đây nói Điển Vi truy kích Hà Nghi tới Cát Bi, một tiếng kêu nổi lên, tráng sĩ ùa ra. Điển Vi hỏi rằng:

– Các ngươi có phải là giặc Khăn Vàng không?

Tráng sĩ nói:

– Mấy trăm quân kỵ Khăn Vàng đều bị ta bắt ở trong ổ rồi.

Vi nói:

– Sao lại không dâng ra?

Tráng sĩ nói:

– Ngươi nếu đoạt được thanh đao trong tay ta, thì sẽ dâng ra. Vi cả giận, rút song kích xông tới trước giao chiến. Hai người từ giờ Thìn tới giờ Ngọ vẫn chưa phân thắng bại, đều tự nghỉ ngơi một lát. Tráng sĩ lại ra thách đánh. Điển Vi lại xông ra, từ giờ Thân đánh luôn tới hoàng hôn, ngựa hai bên đều mệt, bèn nghỉ một lát.

Quân sĩ dưới trướng của Điển Vi phi báo Tào Tháo. Tháo cả kinh, vội dẫn các tướng đi lên xem xét thực hư.

Ngày hôm sau, tráng sĩ lại ra thách đánh. Tháo thấy người này dung mạo như thần, oai phong phấn chấn, không nén được vui mừng, bảo Điển Vi giả thua. Vi ra đánh đến ba mươi hiệp, thua chạy về trận. Tráng sĩ đuổi tới trong cửa trận, bị cung nỏ bắn lui. Tháo kíp dẫn quân lui năm dặm, đào một cái hố, ngầm mai phục quân câu liêm. Hôm sau, lại lệnh Điển Vi dẫn hơn trăm quân kỵ đi thách đánh. Tráng sĩ quả nhiên xông ra. Điển Vi đánh qua loa mấy hiệp, lại quay ngựa bỏ chạy. Tráng sĩ đuổi theo tới hầm bẫy. Các tướng ở bốn bề ập tới. Cả người lẫn ngựa đều rơi xuống hố. Bọn câu liêm liền trói lại, dẫn tới trung quân yết kiến Tào Tháo. Tháo vội vàng bước xuống dưới trướng, nạt lui quân sĩ, tự mình cởi trói, kíp lấy y phục, sai ngồi, hỏi quê quán, tên họ của người ấy. Tráng sĩ nói:

– Tôi là người nước Tiếu, huyện Tiếu đây. Họ Hứa, tên Trữ, tự là Trọng Khang. Gặp lúc thiên hạ loạn to, bèn tụ họp mấy ngàn người trong tông tộc để chống cự giặc cướp xâm phạm vào cõi. Tôi đắp tường kiên cố để phòng thủ. Một hôm mấy vạn quân giặc kéo tới. Tôi lệnh cho mọi người chất đá ở cả bốn mặt. Tôi tự mình ném đá đánh giặc, không lần nào không trúng. Giặc bèn lui. Lại một lần giặc tới, trong ổ không có lương. Giặc muốn cùng hòa hội, lấy trâu cày để đổi gạo. Gạo đã đưa tới, giặc lùa trâu trong ổ. Đám trâu thảy đều bỏ chạy trở về, bị tôi dùng hai tay níu hai đuôi trâu, kéo ngược lại hơn trăm bước. Giặc cả kinh, không dám lấy trâu mà bỏ chạy. Vì thế mới gìn giữ được xứ này không gặp việc gì.

Tháo nói:

– Ta nghe danh tiếng đã lâu rồi. Khi trở về người có chịu đầu hàng ta không?

Trữ nói:

– Nguyện dẫn mấy ngàn người trong tông tộc tới đầu hàng.

Tháo vái tạ Hứa Trữ, liền phong làm Đô úy, khen thưởng rất hậu. Người đời sau có thơ rằng:

Thiên hạ phân chia, Hán sắp vong

Bốn phương hào kiệt thảy tung bay

Cát Bi ngày ấu thu Hứa Trữ.

Lữ Bố từ đâu há sợ ư?

Hứa Trữ đã hàng, lại đem Hà Nghi, Hoàng Thiệu chém đi. Nhữ, Dĩnh được bình xong.

Tào Tháo thu quân về Sơn Đông. Bấy giờ là năm Hưng Bình thứ hai [195], mùa hạ, tháng tư vậy. Tào Nhân sai Hạ Hầu Đôn ra tiếp đón, nói rằng:

– Mấy ngày gần đây, tế tác báo rằng: quân sĩ của Tiết Lan, Lý Phong ở Duyện Châu đều ra ngoài cướp bóc. Thành ấp rỗng không. Có thể dẫn quân thừa thắng, cấp tốc đánh Duyện Châu. Một hồi trống là có thể hạ được.

Tháo nghe xong, bèn dẫn quân mã chạy thẳng tới Duyện Châu. Tiết Lan, Lý Phong trở tay không kịp, chỉ dẫn được một ít quân binh rời thành đi đánh. Hai bên bày trận. Tướng mới đầu hàng của Tháo là Hứa Trữ nói:

– Xin được ra đánh một trận để báo ơn chúa công không giết.

Tháo cả mừng, bèn sai ra đánh. Lý Phong cầm họa kích xông tới đón đánh. Ngựa chạm hai hiệp, Trữ chém Phong rơi xuống ngựa. Tiết Lan kíp chạy về thành. Ở bờ cầu treo, Lý Điển cản đường. Tiết Lan dẫn quân nhắm hướng Cự Dã mà đi. Một tướng phi ngựa đuổi tới, một mũi tên bắn Tiết Lan rơi xuống ngựa. Đấy là người trong dòng họ ở Vũ Thành, Tòng sự Lữ Kiền. Quân lính đều tan vỡ.

Tào Tháo được Duyện Châu. Trình Dục liền xin tiến binh lấy Bộc Dương. Tháo truyền lệnh cho Hứa Trữ, Điển Vi làm tiên phong, Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên làm tả quân, Lý Điển, Nhạc Tiến làm hữu quân. Tháo tự lãnh trung quân. Vu Cẩm, Lữ Kiền làm hậu đội.

Binh tới Bộc Dương, thì Lữ Bố muốn tự dẫn quân ra đón đánh. Trần Cung can:

– Không được ra đánh! Đợi các tướng tụ họp lại đã rồi sau mới nên.

Lữ Bố nói:

– Ta là anh hùng. Ai dám tới gần!

Không nghe lời Cung, bèn dẫn quân ra. Ở trong vòng trận, Lữ Bố cưỡi ngựa, cắn ngang ngọn kích, mắng lớn:

– Giặc Tào Tháo giết ái tướng của ta!

Hứa Trữ liền ra, đấu hai mươi hiệp không phân thắng bại. Tháo nói:

– Lữ Bố không phải là kẻ mà một người có thể thắng nổi.

Liền sai Điển Vi xông ra. Hai tướng giáp công. Bên trái có Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên, bên phải có Lý Điển, Nhạc Tiến cùng xông tới. Sáu viên tướng đánh tới nỗi Lữ Bố đỡ gạt không xuể. Điền thị ở trên thành thấy Bố thua chạy về thành, sai người cất cầu treo lên. Bố kêu to:

– Mở cửa!

Điền thị nói:

– Ta đã hàng Tào tướng quân rồi!

Bố mắng lớn, dẫn quân chạy về hướng Định Đào. Bọn Trần Cung mở cửa đông, bảo vệ vợ con của Lữ Bố rời khỏi thành mà đi. Tháo bèn chiếm được Bộc Dương, tha thứ tội lỗi ngày trước của Điền thị. Lưu Diệp nói:

– Lữ Bố là mãnh hổ đó. Hôm nay nguy khốn, mỏi mệt, không thể để yên cho nó chút nào.

Tháo lệnh bọn Lưu Diệp giữ Bộc Dương, bèn dẫn quân đuổi tới Định Đào. Bấy giờ, Lữ Bố cùng Trương Mạc, Trương Siêu đều trong thành. Cao Thuận, Trương Liêu, Tang Bá, Hầu Thành đi tuần trên biển để tìm cướp lương thực chưa trở về. Lúc này lúa mạch ở quận Tế đã chín. Quân Tháo tới Định Đào, liền mấy hôm không đánh. Tháo dẫn quân lui bốn mươi dặm dựng trại, sai quân cắt lúa mạch làm lương thực. Tế tác báo Lữ Bố. Lữ Bố dẫn quân đuổi tới gần trại Tháo, trông thấy bên mé tả có một cánh rừng cây tươi tốt um tùm, sợ có phục bệnh nên trở về. Tháo biết quân Bố đã lui, bèn bảo với các tướng rằng:

– Bố nghi trong rừng có phục binh. Có thể đem mấy lá cờ treo trong rừng. Mé tây cửa trại có một dải để dài không có nước, có thể phục hết tinh binh ở đó. Ngày mai Bố tất tới đốt rừng. Quân ở trong để chặn phía sau lưng Bố, có thể bắt được y vậy.

Bởi thế, trong trại Tháo chỉ để lại năm mươi tay trống để gióng trống, đem nam nữ bắt cướp được trong thôn vào trại sai hò hét. Bố trong lòng nghi hoặc, sẽ không dám tiến vậy.

Đây nói Lữ Bố trở về kể lại với Trần Cung. Trần Cung nói:

– Tháo nhiều quỷ kế, không thể khinh địch.

Bố nói:

– Ta dùng hỏa công, có thể phá phục binh rồi.

Bèn để Trần Cung, Cao Thuận giữ thành. Hôm sau, Bố dẫn đại quân tới, xa thấy trong rừng cây có cắm cờ, bèn ruổi binh thẳng tiến, bốn mặt phóng hỏa, lại chẳng có một ai, muốn xông vào trong trại, thì tiếng trống vang rền, Bố nghi hoặc không yên. Phía sau trại có một đội quân kéo ra. Bố đuổi theo. Có tiếng pháo vang lên, phục binh trong để ùa cả ra. Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên, Hứa Trữ, Điển Vi, Lý Điển, Nhạc Tiến phóng ngựa đánh giết tới nơi. Lữ Bố kíp quay về, trông thấy sáu tướng ấy, liệu rằng không địch nổi, vứt bỏ mọi thứ mà chạy. Kiện tướng Thành Liêm bị Nhạc Tiến một mũi tên bắn chết. Quân Bố ba phần bỏ chạy mất hai. Quân thua trở về báo Trần Cung. Trần Cung nói:

– Thành trống khó giữ. Ta cùng Cao Thuận bảo vệ già trẻ, vứt bỏ Định Đào mà chạy.

Tào Tháo dẫn đội quân chiến thắng suốt đêm đánh giết vào tới trong thành, thế như chẻ tre. Trương Siêu tự sát, ba họ đều bị diệt sạch. Trương Mạc chạy đi đầu hàng Viên Thuật. Một cõi Sơn Đông thảy đều bị Tào Tháo chiếm được. Yên dân, sửa thành, không cần kể tiếp.

Đây nói Lữ Bố đang chạy, giữa đường gặp các tướng đang trở về. Trần Cung cũng tìm tới. Bố nói:

– Quân ta tuy ít, vẫn có thể phá Tào Tháo.

Bèn dẫn quân trở lại. Chẳng biết thắng bại ra sao, hãy nghe hồi sau phân giải.

25. LÝ QUYẾT, QUÁCH DĨ LOẠN TRƯỜNG AN

Đây nói năm Hưng Bình thứ hai [195], mùa hạ, tháng tư, Tào Tháo đại phá Lữ Bố ở Định Đào. Bố bèn thu thập tàn quân ở bờ biển. Các tướng đều tới hội họp, liền muốn cùng Tào Tháo quyết một trận thư hùng. Trần Cung nói:

– Nay Tháo thế mạnh, chưa thể cùng tranh giành. Trước hãy tìm lấy một mảnh đất để yên thân. Ngày sau trở lại cũng chẳng muộn.

Bố nói:

– Nay nên đi đâu?

Cung nói:

– Gần đây nghe nói Lưu Huyền Đức mới lãnh Từ Châu, có thể tới đó đầu hàng, để nuôi dưỡng khí lực, mưu đồ việc ngày sau. Bố tin lời ấy, đi thẳng sang Từ Châu.

Qua đầu địa giới, có người báo cho Huyền Đức biết. Huyền Đức nói:

– Bố là kẻ sĩ anh hùng đương thời, nên ra khỏi thành đón tiếp.

Mi Trúc nói:

– Lữ Bố là hạng hổ báo, không thể thu nhận. Thu nhận ắt sẽ làm hại người đó.

Huyền Đức nói:

– Ngày trước nếu chẳng có Bố tập kích Duyện Châu thì làm sao cởi bỏ được mối họa cho quận này? Ta được Từ Châu cũng là nhờ sức của Bố. Kẻ kia nếu muốn Từ Châu thì ta cũng nên nhường lại. Huống hồ Bố chẳng có lòng ấy.

Trương Phi nói:

– Ca ca lòng dạ tốt quá. Nhưng dù là như thế thì cũng nên chuẩn bị.

Huyền Đức lĩnh mấy ngàn quân binh, rời khỏi thành ba mươi dặm tiếp rước Lữ Bố, cùng cưỡi ngựa vào thành, kéo hết đến trên sảnh ở châu nha, làm lễ xong rồi, ngồi xuống. Bố nói:

– Từ khi nghe theo chiếu thư đánh giết Đổng Trác về sau, lại gặp biến loạn của Quyết, Dĩ, phiêu linh ở Quan Đông. Các chư hầu chẳng ai dung nạp. Khi trước gặp lúc sứ quân ra sức cứu Từ Châu, Bố nhân thế tập kích Duyện Châu, để phân chia thể địch. Chẳng ngờ lại rơi vào then máy của Tào Tháo, liên lụy đến Quan, Trương*. Bố nay đầu hàng sứ quân, cùng phò xã tắc, lại yên Hán thất. Chưa biết tôn ý thế nào?

Huyền Đức nói:

– Đào phủ quân gần đây mới quy thiên, không ai quản lĩnh Từ Châu, nhân thế mới lệnh cho Bị quyền nhiếp việc châu. Nay may được tướng quân tới đây. Kẻ không có đức nên nhường người có đức. Bị tình nguyện đem bài, ấn ra, xin tướng quân nhận cho.

Lữ Bố liền toan nhận lấy. Thấy Quan, Trương ở sau lưng Huyền Đức đều có ý muốn rút kiếm, Bố giả vờ cười nói:

– Bố coi ra chỉ là một kẻ dũng phu thôi, sao có thể làm châu mục đây?

Huyền Đức lại nhường. Trần Cung bẩm rằng:

– Quân mạnh nhưng sao dám ép chủ? Xin sứ quân chớ nên nghi ngờ.

Huyền Đức mới thôi, bèn bày tiệc lớn tiếp đãi, sửa soạn nhà cửa để nghỉ ngơi.

Ngày hôm sau, Lữ Bố bày tiệc đáp lễ, mời Huyền Đức. Quan, Trương can rằng:

– Hôm trước, Lữ Bố có ý đoạt Từ Châu.

Huyền Đức nói:

– Ta dùng thiện tâm đãi người. Người sẽ chẳng dám phụ ta.

Bèn đem Quan, Trương cùng đi. Bố uống rượu đến lưng chừng, mời Huyền Đức vào phòng ngủ ở nhà sau, ngồi ở trên giường, sai vợ và con gái ra lạy. Huyền Đức lại ba lần khiêm nhường. Bố nâng Huyền Đức dậy, nói:

– Hiền đệ nhận lễ đi!

Quan, Trương trợn mắt. Trương Phi rút kiếm nạt lớn rằng:

– Ca ca của ta là cành vàng lá ngọc. Ngươi là nô tì nhà người ta. Sao dám gọi ca ca ta là hiền đệ? Ngươi tới đây! Ta và người đấu ba trăm hiệp!

Huyền Đức vội hét Quan Công lôi Phi đi ra. Huyền Đức quay lại cười với Lữ Bố:

– Đứa em khờ uống rượu xong lại nói xằng. Huynh chớ thấy vậy mà trách y.

Bố im lặng không nói. Hồi lâu tiệc tan, Bố tiễn Huyền Đức ra cửa. Trương Phi nhảy lên ngựa, cầm ngang ngọn thương, tiến tới kêu:

– Lữ Bố! Ta và ngươi liều mạng ba trăm hiệp!

Huyền Đức lên ngựa, kéo Trương Phi bỏ đi. Ngày hôm sau, Lữ Bố tới từ biệt Huyền Đức, muốn đi. Huyền Đức sai lôi Trương Phi tới, cùng Bố phân trần. Phi nào dám trái. Huyền Đức nói:

– Ở đây có một xứ Tiểu Bái, là nơi ngày trước Lưu Bị đóng đồn. Nếu tướng quân chẳng hiếm chỗ ấy chật hẹp thì có thể dùng ngựa ở đấy, được chăng? Nếu như lương thực, quân nhu có thiếu thốn, Lưu Bị sẽ chu cấp cho.

Lữ Bố tạ ơn Huyền Đức, tự dẫn quân về Tiểu Bái yên thân. Bố đi rồi, Huyền Đức hết sức trách cứ Trương Phi.

Đây nói Tào Tháo bình xong Dĩnh, Nhữ, Sơn Đông, tâu Công về. Triều đình gia phong Tháo làm Kiến Đức tướng quân, Phí đình hầu. Lúc này Lý Quyết tự làm Đại tư mã, Quách Dĩ tự làm Đại tướng quân, hoành hành thiên hạ. Triều đình chẳng ai dám nói. Thái úy Dương Bưu, Đại tư nông Chu Tuấn lén tâu Hiến đế rằng:

– Nay Tào Tháo đóng đồn, quân kỵ, bộ tới hơn bốn mươi vạn, mưu thần võ tướng mấy trăm viên. Nếu được người này phò trợ xã tắc, tiêu trừ gian đảng, thì thiên hạ được may mắn lắm.

Hiến đế khóc, nói:

– Trẫm bị hai tên giặc Dĩ, Quyết khinh nhờn đã lâu rồi. Xem việc làm của chúng còn hơn cả Đổng Trác. Trẫm đứng ngồi không yên, chẳng có kế gì trừ chúng.

Nói dứt, lại khóc thảm thiết. Dương Bưu tâu rằng:

– Thần có một kế. Trước nên khiến hai tên giặc tự tàn hại nhau, rồi sau ban chiếu cho Tào Tháo dẫn binh đánh, dẹp sạch đảng giặc, để yên vạn dân.

Hiến đế nói:

– Làm sao khiến hai tên giặc tự tàn hại nhau?

Bưu nói:

– Thần sai vợ già đến trong phủ Quách Dĩ, tới chỗ vợ Dĩ, hiến phản gián kế, thì hai tên giặc sẽ tự hại nhau thôi.

Đế bèn tự mình viết một chiếu giao cho Dương Bưu. Hai người bọn Bưu trở ra, ngầm sai phu nhân vào phủ Quách Dĩ báo với vợ y rằng:

– Quách tướng quân cùng với phu nhân của Lý Tư mã có quan hệ bất chính, tình cảm thân mật lắm.

Vợ Dĩ nói:

– Ta đã thấy lạ là người thường ngủ ở bên ấy không về. Đúng là có việc ấy.

Mấy hôm sau, Quách Dĩ sắp tới phủ Lý Quyết ăn tiệc. Vợ y nói:

– Tâm tính của Quyết chẳng thể dò được. Nay hai kẻ anh hùng chẳng thể cùng đứng. Lỡ mà trong rượu có độc thì thiếp phải làm sao?

Dĩ chưa tin. Đến tối, phủ của Quyết đưa đồ tới. Vợ Dĩ trước đã sai thì thiếp bỏ độc vào trong rồi mới đem vào. Dĩ liền muốn ăn. Vợ y nói:

– Đồ ăn từ bên ngoài đưa tới, há có thể ăn ngay.

Bèn cho chó ăn thử. Chó chết. Từ đó Dĩ có lòng nghi.

Một bữa, Quyết ở trên triều mời Dĩ về nhà uống rượu, đến say mới về. Nửa đêm, ruột đau quặn thắt. Vợ nói:

– Chắc trúng độc của hắn rồi.

Gấp sai đem nước phân đổ vào miệng, nôn ra một phen mới yên. Dĩ cả giận:

– Ta với hắn cùng mưu việc lớn. Người nay vinh hoa phú quý thì liền hại ta. Ta không ra tay trước, thì ắt gặp phải độc thủ.

Bèn chỉnh đốn giáp binh dưới trướng, ý muốn giết Quyết. Lại có người tâm phúc chạy đi báo tin tức. Quyết cả giận nói:

– Quách A Đa* sao dám làm như thế?

Bèn điểm giáp binh dưới trướng tới giết Quách Dĩ. Hai bên tụ quân mấy vạn, kéo tới dưới thành Trường An chém giết bừa phứa, thừa thể cướp bóc dân cư. Con của anh Quyết là Lý Tiêm dẫn mấy ngàn binh vây cung viện, dùng ba cỗ xe: một cỗ chở thiên tử, một cỗ chở Phục hoàng hậu, một cỗ chở Giả Hủ, Tả Linh, lệnh giám sát xe vua. Các quan viên, nội thị khác thảy đều đi bộ, chạy ra khỏi cửa Hậu Tể. Quân Quách Dĩ tới. Hai bên bắn chết không biết bao nhiêu mà kể. Lý Quyết đuổi giết ở sau. Quân Quách Dĩ lui. Xe vua xông pha khói lửa ra khỏi thành, đi tới doanh trại của Lý Quyết. Quách Dĩ dẫn quân vào trong cung nội, cướp bắt cung tần, thái nữ, phóng hỏa đốt cung điện. Kho tàng sạch không.

Hôm sau, Quách Dĩ biết Lý Quyết đã cướp được thiên tử, dẫn quân tới trước doanh trại đánh giết. Lý Quyết đánh cho Quách Dĩ thua to. Đêm ấy, dời xe vua đến Mi Ổ. Đế nghe tiếng cung tên, run lập cập không thôi. Phục hoàng hậu lệ đẫm vạt áo. Lý Quyết giết lui Quách Dĩ, dời xe vua đến Mi Ổ, sai Hiệu úy Lý Tiêm giám sát thiên tử ở trong ổ, ngăn cấm bọn nội sử. Thị thần đều có sắc đói. Đế sai người hỏi Quyết lấy năm hộc gạo, năm khúc xương trâu để ban cho tả hữu. Quyết giận nói:

– Sớm chiều đã dâng cơm, còn dùng gạo và thức ăn làm gì? Bèn đưa cho thịt rữa, xương trâu đều hôi thối, không thể ăn nổi. Để mắng rằng:

– Đã làm như thế, tức là khinh ta quá lắm rồi!

Nội thị trung Dương Kỳ kíp tấu rằng:

– Quyết là kẻ ở biên bìa, nhiễm phong tục của người Di. Ngày nay tự biết đã phạm vào tội bội nghịch, thường có vẻ mặt uất ức, muốn phò vua tới thành Hoàng Bạch* để hả nỗi oán hận. Bệ hạ nên kiên nhẫn cho, chớ làm rõ tội của y.

Đế bèn cúi đầu, không nói gì, lệ rơi xuống tay áo. Tả hữu báo rằng:

– Có một lộ quân mã đao thương chói lòa, chiêng trống vang trời, đang tới đây cứu giá.

Đế sai nghe ngóng. Thì ra đó là Quách Dĩ. Lòng để chuyển thành lo. Ngoài ổ tiếng reo hò trỗi lên. Đấy là Lý Quyết đã tới. Hai bên dàn bày thế trận. Lý Quyết cưỡi ngựa, vung roi chỉ Quách Dĩ, mắng rằng:

– Ta đối với ngươi không bạc. Ngươi sao lại mưu hại ta?

Dĩ nói:

– Ngươi là phản tặc, sao lại không giết ngươi?

Quyết nói:

– Ta bảo vệ xa giá ở đây, sao lại là phản tặc?

Dĩ nói:

– Nói càn! Nay rõ ràng người cướp xa giá đến đây. Sao dám gọi là bảo giá?

Quyết nói:

– Thôi chẳng nên nói nhiều. Không dùng quân sĩ, hai ta tự phân thắng thua. Ai thắng thì đem hoàng đế đi.

Nói đoạn, Quách Dĩ nhổ thương tới đánh Lý Quyết. Lý Quyết múa đao tới nghênh chiến Quách Dĩ, đánh tới mười hiệp chưa phân thắng bại. Thái úy Dương Bưu phóng ngựa chạy tới, kêu to:

– Tư mã tướng quân xin dừng một chút. Lão phu muốn mời các quan tới cùng hai vị đại nhân hòa giải.

Quyết, Dĩ đều tự trở về doanh.

Dương Bưu, Chu Tuấn hội họp triều đình. Quan viên hơn sáu mươi người, trước tới doanh Quách Dĩ khuyên hòa. Dĩ đem các quan liêu giam lại hết thảy. Các quan nói:

– Muốn làm gì đây?

Dĩ nói:

– Lý Quyết cướp thiên tử, riêng ta sao chẳng được cướp công khanh?

Bưu nói:

– Một người cướp thiên tử, một kẻ bắt công khanh. Thế là hành động gì?

Dĩ định rút kiếm giết đi. Trung lang tướng Dương Mật khuyên can. Tả hữu đều can gián. Dĩ thả Dương Bưu, Chu Tuấn. Còn lại đều giam ở trong doanh. Bưu nói với Tuấn rằng:

– Làm thần tử của xã tắc mà chẳng thể phò vua cứu chúa, thì sống thừa trong trời đất rồi.

Nói xong, Bưu cùng Tuấn ôm nhau mà khóc, mê man ở dưới đất. Trở về nhà, Tuấn sinh bệnh mà chết. Từ đó về sau, Quyết, Dĩ chống nhau, ngày ngày chém giết, suốt hơn năm mươi ngày. Người chết chẳng biết bao nhiêu mà kể.

Lý Quyết ngày thường thích các thuật yêu tà của tả đạo, thường sai nữ vụ đánh trống gọi thần ở trong quân doanh. Đế ngày nào cũng khóc lóc. Thị trung Dương Kỳ mật tấu rằng:

– Thần xét thấy Giả Hủ tuy là tâm phúc của Lý Quyết nhưng chưa phải là kẻ quên vua đâu. Bệ hạ thật nên nói chuyện với y.

Lúc đang nói thì Giả Hủ tới, để bèn sai tả hữu lui ra, gào khóc lạy Hủ. Hủ nằm mọc dưới đất, nói:

– Thần không tránh khỏi tội tru diệt rồi!

Đế nói:

– Khanh đã như thế, thì hãy thương cho triều Hán, cứu một mạng của Lưu Hiệp ta.

Hủ nói:

– Lòng thần chắc gì đã không như thế đâu. Bệ hạ chớ nói chi cả, thần sẽ tự lo liệu.

Đế cảm ơn Giả Hủ. Giây lát, Lý Quyết vào gặp đế, hông đeo ba mũi đao, treo kiếm ở cổ tay, bàn tay cầm roi sắt, Mặt đế vàng như đất, Nội thị đều đeo kiếm đứng bên cạnh đế. Quyết nói:

– Quách Dĩ bất nhân, muốn cướp bệ hạ, giam cấm công khanh. Nếu không có thần thì thánh thượng ắt cũng bị cướp rồi.

Đế chắp tay cảm ơn. Quyết nói:

– Bệ hạ thực là bậc chúa hiền thánh.

Bèn đi ra, hỏi các tướng rằng:

– Nội thị đeo kiếm đứng ở bên cạnh đế, lẽ nào là có lòng muốn hại ta?

Giả Hủ nói:

– Trong quân không thể không đeo kiếm thôi.

Quyết cười, vào trướng mà bỏ qua chuyện ấy.

Bấy giờ, Bộc xạ Hoàng Phủ Lịch vào gặp thiên tử. Đế biết Lịch giỏi ăn nói, sai đi giải hòa hai bên, trước đem chiếu thư tới thuyết phục Dĩ. Dĩ nói:

– Nếu như Lý Quyết thả thiên tử ra, ta cũng sẽ tiễn công khanh trở về Trường An.

Lịch liền tới gặp Lý Quyết, nói:

– Nay thiên tử thấy mỗ là người Tây Lương, cùng với công là đồng hương, nên lệnh cho mỗ tới khuyên hòa hai công. Dĩ đã phụng chiếu, ý công thì thế nào?

Quyết nói:

– Ta có công lớn đánh bại Lữ Bố, phụ chính bốn năm, Tam Phụ yên tĩnh, thiên hạ đều biết. Quách A Đa là thằng trộm ngựa thôi, sao dám cùng ta đứng chung hàng đây? Ta đang muốn diệt hắn đi. Ngài là người Tây Lương, hãy xem phương lược và sĩ chúng của ta có đủ thắng Quách Á Đa chăng? Hắn lại còn cướp công khanh, hành vi như thế, mà ngài còn muốn hướng về Quách A Đa. Lý Quyết có can đảm, biết cân nhắc, nên tự biết phải làm thế nào.

Lịch đáp:

– Không nên! Xưa Hậu Nghệ của họ Hữu Cùng cậy mình bắn giỏi, không lo hoạn nạn nên mới đến nỗi diệt vong. Gần đây Đổng Thái sư là người cường mạnh, ngài đã tự mắt thấy đó. Lữ Bố chịu ơn mà riêng ôm lòng phản. Chỉ trong khoảnh khắc, đầu đã treo trên ngọn sào cao. Thế mới biết tuy dũng nhưng vô ích. Nay tướng quân thân là thượng tướng, cầm búa vàng, nâng cờ tiết, con cháu nắm quyền, tông tộc nhận sủng, chịu nước lộc của nước nhà, mọi người đều ngưỡng mộ. Nay Quách A Đa cướp công khanh, tướng quân hiếp bậc chí tôn, ai nặng ai nhẹ đây?

Lý Quyết cả giận, rút kiếm ra khỏi bao, nói:

– Thiên tử sai ngươi tới làm nhục đại thần ta. Trước chém đại thần, sau giết thiên tử, là chí nguyện của đại trượng phu vậy! Nói dứt, xông tới giết Hoàng Phủ Lịch. Tính mạng sẽ ra sao?

26. DƯƠNG PHỤNG, ĐỔNG THỪA CÙNG CỨU GIÁ

Lý Quyết muốn giết Hoàng Phủ Lịch. Kỵ đô úy Dương Phụng can rằng:

– Nay Quách Dĩ chưa trừ, mà lại giết sứ giả của thiên tử, thì ắt Quách Dĩ cất quân có danh nghĩa. Chư hầu sẽ đều giúp hắn.

Giả Hủ cũng khuyên. Quyết hơi bớt giận. Hủ đẩy Hoàng Phủ Lịch ra ngoài. Lịch kêu lớn rằng:

– Lý Quyết không phụng chiếu mệnh, muốn giết vua Hán để tự lập!

Thị trung Hồ Mạc kíp ngăn lại, nói:

– Lý tướng quân đãi công không bạc, sao lại buông ra lời xằng bậy ấy? Sợ là không có lợi cho thân đâu.

Lịch nạt đi, nói:

– Hồ Kính Tài! Ngươi là thần tử phò tá triều đình, sao lại xu nịnh như thế? Ta đây nhiều đời chịu ơn, thân đang ở trong màn trướng. Vua nhục thì bề tôi chết, để giúp nước nhà. Ta mà bị Lý Quyết giết thì cũng là số mệnh thôi.

Mắng lớn không dứt. Đế biết tin, kíp lệnh cho Hoàng Phủ Lịch trở về Tây Lương. Quân của Lý Quyết hơn một nửa là người Tây Lương, lại có cả quân phiên của người phương. Lịch nói việc Quyết bất trung bất hiếu. Có nhiều dũng sĩ Tây Lương bèn theo Lịch bỏ đi, Giả Hủ lại thuyết phục bọn người Khương Hồ rằng:

– Nay thiên tử biết các ngươi trung hiếu, nên mới sai các người trở về quận, sau ắt có trọng thưởng.

Người Khương Hồ đều oán Lý Quyết không ban cho quan chức, cũng dẫn binh bỏ đi. Quyết biết Lịch đi, cả giận, sai Hổ Bôn là Vương Xương đuổi theo. Xương biết Lịch là kẻ sĩ trung hiếu, không đuổi theo, trở về báo rằng:

– Chẳng biết Lịch đi đâu.

Quyết nói:

– Vậy thì thôi.

Đây nói Giả Hủ tới gặp đế, nói:

– Bệ hạ nên gia thăng quan chức cho Lý Quyết.

Đế bèn phong Lý Quyết làm Đại tư mã. Quyết cả mừng trong lòng, nói rằng:

– Đây là nhờ sức của quỷ thần và nữ vu.

Bèn trọng thưởng cho nữ vu, nhưng chẳng thưởng cho quân sĩ. Kỵ đô úy Dương Phụng cả giận, nói với Tống Quả rằng:

– Bọn ta vào sinh ra tử, thân đeo tên đá, nhưng ngược lại chẳng bằng nữ vu ư?

Tống Quả nói:

Sao chẳng giết tên giặc này để cứu thiên tử?

Phụng nói:

– Người ở trung quân phóng hỏa làm hiệu. Ta sẽ dẫn quân tiếp ứng bên ngoài.

Hai người ước định canh hai đêm ấy thì ra tay. Chẳng dè việc không được bí mật. Đêm ấy việc bị tiết lộ, có người báo cho Lý Quyết biết. Quyết cả giận, sai người bắt trói Tống Quả, đem giết trước đi. Dương Phụng ở bên ngoài, không thấy lửa hiệu. Lý Quyết tự dẫn binh ra khỏi trại, đánh giết tới canh tư. Phụng không thắng nổi, dẫn một cánh quân bỏ đi mất. Từ đấy thế quân của Lý Quyết dần dần suy, lại thêm Quách Dĩ thường tới công kích, đánh giết, thây chất như núi.

Chợt có người bảo rằng:

– Trương Tế thống lĩnh đại quân, từ Thiểm Tây kéo tới chỗ Lý Quyết, Quách Dĩ; lại tự sai người tới hai bên xin hòa giải. Nếu ai không theo thì sẽ dẫn quân tiến đánh.

Quyết, Dĩ đều nghe theo. Trương Tể dâng biểu xin thiên tử ngự giá tới Hoằng Nông. Thiên tử cả mừng, nói:

– Trẫm khom lưng nhớ nghĩ về đông đô đã lâu rồi vậy. Nay nhân dịp này mà trở về thì là vạn phần may mắn lắm.

Bàn ban chiếu phong Trương Tế làm Phiếu Kỵ tướng quân, khai phủ. Tế dâng lương thực, rượu thịt để cung cấp cho trăm quan. Dĩ thả công khanh ra khỏi doanh. Lý Quyết sửa soạn cho xa giá đi về đông, sai mấy trăm quân Ngự Lâm cũ đều cầm mác dài, hộ tống loan giá.

Ban đêm, đi qua Tân Phong; đến chiều thì tới cầu Bá Lăng. Bấy giờ đúng tiết mùa thu, tiếng chiêng vang rền, tiếng hò reo nổi to, mấy trăm quân binh kéo tới trên cầu chặn đường xa giá, nghiêm giọng hỏi rằng:

– Đó là kẻ nào?

Thị trung Dương Kỳ phóng ngựa lên trên cầu, nói:

– Đây là xa giá của thiên tử Đại Hán. Ngươi là kẻ nào? Không được vô lễ!

Có hai tướng bước ra nói:

– Bọn ta vâng lệnh Quách tướng quân trấn giữ cầu này để phòng gian tế. Nếu đã nói có thiên tử, nhưng khó thể tin ngay; xin được đích thân gặp mặt.

Dương Kỳ vén rèm châu lên. Đế nói:

– Thân trẫm ở đây, khanh sao không lui đi?

Các tướng đều tung hô vạn tuế, rẽ sang hai bên. Xe vua bèn đi qua.

Hai tướng trở về báo Quách Dĩ, nói:

– Xa giá của thiên tử đã đi rồi.

Dĩ nói:

– Ta đang muốn cướp xa giá về lại Mi Ổ, để mưu việc lớn. Ngươi sao lại thả cho qua?

Hai tướng nói:

– Không biết tâm ý của tướng quân.

Dĩ nói:

– Ta vốn muốn đánh lừa Trương Tế, để mưu việc này. Ngươi sao lại thả cho qua?

Vội sai chém hai tướng, cất quân đuổi theo.

Thiên tử đang đi tới huyện Hoa Âm. Sau lưng tiếng hò reo nổi to, quân mã đuổi tới kêu lớn:

– Xa giá chớ manh động!

Hiến đế nghe quân ở phía sau tới, nói với các đại thần rằng:

– Mới thoát hang sói, lại vào miệng cọp.

Thị thần đều khóc lớn. Quân kéo tới gần. Chỉ nghe một tiếng trống vang lên, sau lưng núi xuất hiện một tướng, đi đầu là một lá cờ lớn viết bốn chữ “Đại Hán Dương Phụng”, sau lưng có hơn một ngàn quân. Vốn là Phụng từ khi rời bỏ Lý Quyết, mới cho quân đóng đồn ở núi Chung Nam, đặc biệt tới bảo vệ xa giá, gặp ngay đế. Đế bèn sai đánh lui quân phía sau. Hai bên dàn bày, tướng của Dĩ là Thôi Dũng cưỡi ngựa ra, mắng lớn:

– Phản tặc Dương Phụng! Bất nhân bất nghĩa!

Phụng cả giận, ngoảnh nhìn vào trong trận, nói:

– Công Minh đâu rồi?*

Có một tướng tay cầm búa lớn, cưỡi ngựa Hoa Lưu chạy thẳng tới bắt Thôi Dũng. Hai ngựa gặp nhau, chỉ một hiệp đã chém Thôi Dũng rơi xuống ngựa, đánh giết vào trong quân, chém chết vô số. Quân Dĩ thua to, chạy lùi hơn hai mươi dặm. Dương Phụng thu quân tới gặp thiên tử. Đế xuống xe, nắm tay của Phụng, nói:

– Khanh cứu thân của trẫm, đáng ghi khắc vào trong bụng dạ.

Phụng cúi đầu lạy tạ. Đế nói:

– Kẻ chém tướng giặc là ai vậy?

Phụng bèn dẫn viên tướng ấy tới lạy dưới xe. Phụng nói:

– Đây là người Hà Đông, quận Dương*, họ Từ, tên Hoảng, tự là Công Minh.

Đế khen ngợi.

Dương Phụng bảo vệ xa giá tới Hoa Âm. Ninh Tập tướng quân Đoàn Ổi sửa soạn quần áo, đồ ăn thức uống cung cấp cho thiên tử. Đêm ấy, thiên tử ngủ ở trong doanh của Dương Phụng.

Quách Dĩ thua mất một trận. Hôm sau, điểm quân, lại đánh giết tới trước doanh trại. Từ Hoảng xông ra trước. Đại quân của Quách Dĩ vây tám mặt, khiến cho thiên tử, Dương Phụng bị nguy khốn ở giữa chỗ đất hoang. Đế bảo với trăm quan rằng:

– Trẫm phen này xong rồi!

Giữa lúc nguy cấp, đột nhiên ở phía đông nam có tiếng hò reo vang động, bọn giặc đều chạy tan. Từ Hoảng thừa thể đánh ra, trong ngoài giáp kích, đánh giết quân Quách Dĩ một trận to. Quân Dĩ thua chạy. Người tới gặp thiên tử đó là quốc thích họ Lưu, trung thần Hán thất, mình mặc áo gấm đính ngọc, eo đeo đai ngọc khảm vàng loại tốt, ấy là quốc cữu Đổng Thừa dẫn theo hơn ngàn kỵ binh đặc biệt tới bảo vệ xa giá. Để khóc, kể lể chuyện trước. Thừa nói:

– Bệ hạ chớ lo. Thần cùng Dương tướng quân thề chém hai tên giặc ấy để yên thiên hạ.

Đế ra lệnh sớm đi tới đông đô, suốt đêm khởi hành, đi đến Hoằng Nông.

Đây nói, bại quân của Quách Dĩ trở về, gặp ngay Lý Quyết, nói:

– Dương Phụng, Đổng Thừa cứu giá, đã đi tới Hoằng Nông. Nếu tới Sơn Đông, chân đứng đã vững, ắt sẽ bố cáo thiên hạ, sai các chư hầu cùng đánh chúng ta. Ba họ sẽ chẳng được bảo toàn đâu!

Quyết nói:

– Hiện giờ Trương Tế đang đóng quân ở Trường An, chưa dám động binh. Ta cùng ngươi hợp quân làm một, tới Hoằng Nông giết chết vua Hán, chia đều thiên hạ, có gì mà không được?

Dĩ nói:

– Nếu huynh trưởng đồng ý theo tiểu đệ, sẽ cùng nhau chiếm đoạt đất đai.

Hai người hợp binh thành một lộ, cướp đoạt những nơi đi qua đến sạch không. Dương Phụng, Đổng Thừa biết thế giặc từ xa kéo tới, bèn thúc quân quay lại cùng giặc đại chiến ở Đông Giản*. Hai người Quyết, Dĩ bàn bạc rằng:

– Không nên đấu tướng mà chỉ nên hỗn chiến. Ta đông mà bên kia ít, sao lại chẳng thắng được?

Bàn bạc xong rồi, Lý Quyết ở bên trái, Quách Dĩ ở bên phải, khắp núi tràn đồng mà kéo tới. Dương Phụng, Đổng Thừa ở hai bên tử chiến, quyết bảo vệ cho xe thiên tử và hoàng hậu thoát ra. Trăm quan cung nhân, cùng với các ấn phù, chế sách, điển tịch cùng với các đồ ngự dụng thảy đều vứt bỏ, bị binh tốt của Quyết, Dĩ cướp sạch. Người chết không biết bao nhiêu mà kể. Quân Quách Dĩ kéo hết vào Hoằng Nông cướp bóc. Thừa, Phụng bảo vệ xe vua chạy tới Thiểm Bắc. Quyết, Dĩ chia binh đuổi theo. Thừa, Phụng một mặt sai người nói chuyện hòa hảo với Quyết, Dĩ, một mặt sai người lén đi truyền chỉ tới Hà Đông, kíp triệu Bạch Ba súy cũ là Lý Nhạc, Hàn Tiêm, Hồ Tài. Quân binh ba xứ kéo tới ứng cứu.

Lý Nhạc cũng là kẻ kêu gọi phản tặc, tụ họp ở núi rừng; bất đắc dĩ mới phải triệu y. Quân binh ba xứ nghe chiếu mệnh của thiên tử xá tội, ban cho quan tước, thì sao lại chẳng tới? Bèn cùng nhau kéo quân sĩ trong trại, cùng ước hẹn với Đổng Thừa hợp sức chiếm lại Hoằng Nông. Lúc này, Lý Quyết đi cùng Dĩ, tới xứ nào cũng đều cướp bóc bá tánh, giết hại già trẻ. Đến khi ra trận thì xua dân binh đi trước, gọi là “quân cảm tử”. Thế giặc to lớn. Quân của bọn Lý Nhạc cũng chỉ là loại tụ họp vội vã, ham cướp bóc. Quách Dĩ sai quân sĩ đem quần áo cùng các thứ vứt bỏ trên đường. Quân Lý Nhạc tới, gặp nhau ở Vị Dương. Quân Lý Nhạc thấy quần áo rơi đầy đất, tranh nhau nhặt lấy, bỏ mất đội ngũ. Quân Dĩ, Quyết bốn mặt kéo tới hỗn chiến. Quân Lý Nhạc thua to, bị giết đến nỗi thây nằm đầy đồng, máu chảy thành sông.

Dương Phụng, Đổng Thừa chống đỡ không nổi, bảo vệ xa giá chạy về hướng bắc. Quân Quyết, Dĩ ở sau lưng đuổi theo. Lý Nhạc nói:

– Việc gấp rồi! Xin thiên tử lên ngựa đi trước.

Đế nói:

– Trẫm không thể bỏ trăm quan mà đi. Mọi người có lỗi lầm gì.

Quân đuổi theo không dứt. Lửa cháy ngút trời. Hồ Tài bị loạn quân giết chết. Tiếng hò hét vang rền mặt đất, kéo dài hơn trăm dặm. Thừa, Phụng thấy giặc đuổi, vội xin thiên tử bỏ xe đi bộ, tới bên bờ sông Hoàng Hà. Bọn Lý Nhạc tìm được một chiếc thuyền nhỏ để qua sông. Bấy giờ trời lạnh, giá buốt. Để cùng hậu gượng dìu nhau tới bờ sông, nhưng bờ cao chẳng thể đi xuống. Phía sau ánh lửa và tiếng trống cùng ùa tới. Giáp binh kéo tràn đến. Dương Phụng nói:

– Hãy cởi dây cương ngựa buộc vào nhau, cột vào hông để rồi thả xuống dưới thuyền.

Trong số những người theo cùng, có anh của hoàng hậu là Phục Đức ôm mấy chục bó lụa chạy tới nói:

– Ta ở trong đám loạn quân nhặt được lụa này. Hãy cột vào nhau rồi thả xuống.

Hành Quân hiệu úy Thượng Hoằng dùng lụa bọc đế và hậu, sai mọi người thả xuống bên dưới, bèn xuống được thuyền. Lý Nhạc chống kiếm đứng trên đầu thuyền, phía sau có anh của hoàng hậu là Phục Đức dìu hậu xuống thuyền. Những kẻ chưa lên được thuyền tranh nhau níu mạn thuyền. Lý Nhạc thảy đều đẩy xuống nước. Chở đế và hậu qua rồi, lại trở lại chở những kẻ trên bờ kia. Tiếng khóc không dứt. Những kẻ tranh nhau qua sông, thảy đều bị chém vào cánh tay và ngón tay, chẳng biết bao nhiêu mà kể. Thuyền kíp đi sang bờ bắc. Dương Phụng tìm được một cỗ xe trâu. Đế tới Đại Dương*, chẳng ăn uống gì, ngủ đêm ở trong căn nhà ngói. Có ông già ở ngoài đồng dân cơm gạo tẻ. Bề trên và hậu cùng ăn, nhưng thô ráp chẳng thể nuốt xuống yết hầu.

Ngày hôm sau, phong Lý Nhạc làm Chinh Bắc tướng quân, Hàn Tiêm làm Chinh Đông tướng quân. Để lên xe trâu mà đi. Hai vị đại thần tìm tới, lạy ở trước xe. Đó là Thái úy Dương Bưu, Thái bộc Hàn Dung. Đế và hậu khóc rống. Những người theo hầu chỉ có hơn hai mươi người. Chẳng ai không rơi lệ. Thái bộc Hàn Dung nói:

– Hai tên giặc Quyết, Dĩ rất tin lời thần, xin tha cho một mạng để đi thuyết phục hai tên giặc bãi binh. Bệ hạ hãy giữ mình rồng cho tốt.

Hàn Dung đi rồi. Lý Nhạc mời đế vào trong doanh trại của Phụng, tạm nghỉ. Được mấy hôm, Dương Bưu mời thiên tử đóng đô ở huyện An Ấp*. Bề trên ngồi xe tới An Ấp, lại không có nhà lớn. Đế và hậu ở trong nhà tranh, lại không có cửa nẻo, bốn bề đều dựng cây kinh, cây cức để làm rào giậu. Đế cùng các đại thần bàn việc ở trong nhà tranh. Lý Nhạc, Hàn Tiêm dẫn binh ra ngoài rào xem xét, giúp nhau trấn giữ, trong lòng lấy làm vui mừng. Các tướng chuyên quyền. Thượng thư, trăm quan, công khanh có hơi xúc phạm là phải chết. Lại ở trước mặt để đánh mắng tướng sĩ. Thế rồi sai nô tì dâng rượu đục, cơm thô cho thiên tử. Đế miễn cưỡng nhận lấy. Lý Nhạc, Hàn Tiêm cùng nhau tiến cử bọn bộ khúc, du đãng, thầy bói, thầy thuốc, cho đến bọn tiểu tốt chạy việc đến hơn hai trăm tên, đều cho làm Hiệu úy. Ngự sử khắc ấn không kịp, chỉ lấy dùi mà vạch nét. Cẩu thả đến như thế. Hàn Dung thuyết phục hai tên giặc Quyết, Dĩ, nhờ thế mới bắt đầu thả trăm quan và cung nữ trở về.

Năm ấy đói to. Trăm họ đều ăn rau cỏ. Kẻ chết đói đầy đất. Thái thú Hà Nội là Trương Dương đưa gạo tới dâng cho thiên tử. Thái thú Hà Đông là Vương Ấp dâng vải lụa để may áo. Nhờ đó đế mới được sống sót. Đổng Thừa, Dương Phụng bàn bạc. Một mặt sai người sửa công viện ở Lạc Dương, định đưa xe vua về đông đô. Lý Nhạc không nghe. Đổng Thừa trả lời Lý Nhạc rằng:

– Lạc Dương là đất dựng đô của thiên tử. An Ấp là mảnh đất nhỏ bé, làm sao có thể dùng được xa giá? Nay phụng giá về Lạc Dương là phải lẽ.

Lý Nhạc nói:

– Các người cứ đưa xa giá đi. Ta chỉ sống ở xứ này thôi.

Thừa, Phụng sửa soạn cho xa giá lên đường. Lý Nhạc ngầm sai người liên kết với Lý Quyết, Quách Dĩ cùng kéo tới cướp giá. Đổng Thừa, Dương Phụng, Hàn Tiêm biết ý của Lý Nhạc, bèn suốt đêm bày bố quân sĩ, hộ tống xe vua khởi hành, chạy tới ải Cơ Quan. Lý Nhạc đem hết quân mã trong trại đuổi theo. Đến canh tư thì đuổi tới dưới núi Cơ Sơn, kêu to:

– Xa giá khoan đi! Lý Quyết, Quách Dĩ ở đây!

Thiên tử biết được, hoảng hốt, run rẩy. Trên núi có ánh lửa vụt sáng. Thiên tử nhà Hán sao thoát được nạn này? Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

27. DỜI XE VUA, TÀO THÁO NẮM QUYỀN

Lý Nhạc sai quân giả vờ hô rằng quân Lý Quyết, Quách Dĩ tới. Quân lính đều kinh sợ. Dương Phụng nói:

– Đây là Lý Nhạc nói dối thôi.

Bèn sai Từ Hoảng ra đón đánh, gặp ngay Lý Nhạc. Hai ngựa gặp nhau, chỉ một hiệp đã bị Từ Hoảng chém một búa khiến Lý Nhạc rơi xuống ngựa, lại giết tan đám dư đảng, bảo vệ xe vua vượt qua khỏi ải Cơ Quan. Thái thú Trương Dương đem lương thực, vải lụa đón thiên tử ở đường rẽ*. Để phong Dương làm Đại tư mã. Dương từ biệt để ra đóng đồn ở Dã Vương*.

Đế vào Lạc Dương, thấy cũng thất bị đốt trụi. Phố chợ hoang vu. Trước mắt thảy đều là cỏ cao chất ngất. Trong cung viện chỉ còn tường sạt, vách lở; bèn dựa vào đó lợp một tòa cung nhỏ cho để và hậu ở. Thăm quan vào chầu đều đứng ở trong đám cây kinh, cây cốc. Năm ấy đói to, ban sắc đổi năm Hưng Bình thành năm Kiến An thứ nhất. Cư dân ở Lạc Dương chỉ có mấy trăm nhà, không có gì để ăn, đều tự rời khỏi thành bóc vỏ cây, đào rễ cỏ mà ăn. Từ Thượng thư, Thị lang trở xuống đều tự rời thành đốn củi, hái rau. Nhiều người chết ở dưới tường, vách. Khí vận suy đồi thời Hán mạt chẳng lúc nào tệ hơn như thế. Các bậc tiền hiền có một bài thơ để than cho tình thế ấy. Thơ rằng:

Mang Nãng* bạch xà máu đỏ tuôn.

Cờ hồng ngang dọc khắp bốn phương.

Đuổi bắt hươu Tân, hưng xã tắc.

Lật nhào ngựa Sở, dựng phong cương.

Con cháu yếu hèn, gian thần dậy.

Khí số suy vi, đạo tặc cuồng.

Ngó cảnh hai kinh lâm hoạn nạn.

Người sắt vô tâm cũng thảm thương

Thái úy Dương Bưu tâu với đế:

– Trước từng soạn chiếu nhưng chưa kịp gửi đi. Nay Tào Tháo ở Sơn Đông, quân đóng đồn mấy chục vạn. Có thể gọi vào triều để giúp đỡ vương thất, phò tá chúa thượng. Đế nói:

– Tự thân trẫm đã ban chiếu. Khanh không cần tâu lại. Hãy lập tức sai người đi.

Đây nói Tào Tháo ở Sơn Đông, nghe tin xa giá đã trở về Lạc Dương, bèn họp các mưu sĩ bàn bạc. Tuân Úc tiến lên nói:

– Ngày trước Tấn Văn công thu nạp Chu vương mà các chư hầu đều theo vì chữ nghĩa. Hán Cao đế tang cho Nghĩa đế mà thiên hạ đều quy về nẻo chánh. Nay thiên tử xông pha gió bụi. Tướng quân đứng đầu xướng suất nghĩa binh, chỉ vì Sơn Đông nhiễu loạn, chưa rỗi chạy đi giúp xe vua. Nay xa giá trở về, Đông Kinh hoang vu, thật nên nhân lúc này phụng thời chúa để thỏa lòng trông ngóng của mọi người, đó là đại thuận. Giương cao điều chí công để thu phục thiên hạ, đó là đại lược. Đề cao nhân nghĩa để đón anh hùng, đó là đại đức. Bốn phương tuy có kẻ bề tôi muốn tỏ lòng tiết nghĩa, nhưng ai là người làm được như vậy đây? Nếu chẳng sớm yên định, sẽ khiến anh hùng sinh lòng, sau này mưu tính cũng chẳng kịp nữa.

Tào Tháo cả mừng. Đang lúc muốn sửa soạn lên đường, bỗng nhiên có chiếu thư tới. Tháo tiếp đãi thiên sứ ở dịch đình, rồi cùng nhau khởi hành.

Đế ở Lạc Dương, trăm việc đều chưa chuẩn bị, thành quách sụp đổ, muốn tu sửa lại mà chưa được. Có người báo quân Lý Quyết, Quách Dĩ lại tới. Đế cả kinh, hỏi Dương Phụng rằng:

– Nay nên đi tới chỗ nào để lánh nạn? Sứ giả đi Sơn Đông chưa về, chẳng bằng đi sang chỗ Tào Tháo*.

– Nay nên đi tới chỗ nào để lánh nạn?

Bưu nói:

– Sứ giả đi Sơn Đông chưa về, chẳng bằng sang chỗ Tào Tháo*.

“Đế cả kinh, hỏi Dương Bưu rằng:

– Nay nên đi tới chỗ nào để lánh nạn?

Bưu nói:

– Sứ giả đi Sơn Đông chưa về, chẳng bằng sang chỗ Tào Tháo.

Dương Phụng, Hàn Tiêm nói:

Thần xin ra đánh!”

Dương Phụng, Hàn Tiêm nói:

– Thần xin ra đánh!

Đổng Thừa nói:

– Thành quách không kiên cố. Binh giáp lại chẳng nhiều. Nếu đánh không thắng thì phải làm sao?

Có người báo rằng:

– Binh của Quyết, Dĩ đã tới gần.

Đổng Thừa bảo vệ đế và hậu lên xe, nhắm hướng Sơn Đông mà tiến. Trăm quan không có ngựa, đi bộ theo ra khỏi Lạc Dương.

Đi chưa được một tầm tên bắn, đã trông thấy bụi cuốn che trời, chiêng trống dậy tầng không, vô số người ngựa kéo tới. Đế và hậu run rẩy không nói nên lời. Chợt thấy một quân kỵ phi ngựa tới trước xe, rồi bái lạy. Trông ra thì là sứ giả đi Sơn Đông, bèn hỏi:

– Quân kéo đến là người nào?

Sứ giả thưa:

– Tào tướng quân dẫn hết quân ở Sơn Động tới bảo vệ xe vua, nghe nói Lý Quyết, Quách Dĩ xâm phạm Lạc Dương, nên trước sai Hạ Hầu Đôn làm tiên phong, dẫn mười viên thượng tướng, năm vạn tinh binh đi trước để bảo giá.

Đế mới vững lòng. Giây lát, Hạ Hầu Đôn dẫn Hứa Trữ, Điển Vi, tới trước xe gặp vua. Ba tướng cùng nhau chắp tay, nói:

– Kẻ mang giáp trụ chẳng thể quỳ lạy, nên dùng lễ trong quân để yết kiến thiên tử.

Rồi cùng hồ vạn tuế. Đế nói:

– Các khanh ruổi ngựa đi gấp, chẳng biết lấy gì để ban thưởng.

Đôn nói:

– Chúa công Tào Tháo biết giặc Quyết, Dĩ xâm phạm để khuyết, nên mới lệnh cho bọn thần đi trước bảo vệ.

Nói vừa xong, thị thần lại báo: “Phía đông lại có một lộ quân kéo tới”. Đế cử chỉ thất thố*. Đôn phóng ngựa ra xem, rồi kíp trở lại, tâu rằng:

– Bệ hạ bình tâm. Đó là quân bộ của Tào Tháo đang tới thôi. Hồi lâu, đám người ấy tới gặp thiên tử, chắp tay lên tiếng. Đế hỏi:

– Là ai vậy?

Đôn tâu rằng:

– Đó là em của Tào Tháo tên là Tào Hồng, phó tướng Lý Điển, Nhạc Tiến.

Đế hỏi:

– Khanh sao lại tới đây?

Hồng tâu rằng:

– Anh thần nghe nói quân giặc tới gần, sợ Hạ Hầu Đôn thể cô khó chống, nên lại sai thần gấp đường tới đây hiện trợ.

Đế nói:

– Tào tướng quân quả là bậc thần tử xã tắc của quả nhân.

Quyết, Dĩ dẫn đại quân ruổi dài kéo tới. Đế sại Hạ Hầu Đôn chia làm hai lộ đón đánh. Hạ Hầu Đôn nói:

– Thần đã tính toán xong rồi.

Bèn cùng Tào Hồng chia làm hai cánh. Quân kỵ ra trước, quân bộ theo sau, dốc sức cùng đánh Quyết, Dĩ. Quân giặc thua to, chém hơn vạn cái đầu, rồi mới để về cung cũ ở Lạc Dương. Hạ Hầu Đôn đóng đồn ở ngoài thành.

Hôm sau, Tào Tháo dẫn người ngựa rầm rộ kéo tới, đem theo ba ngàn người ngựa thiết giáp vào thành, cho quân đóng đồn đầy trước cửa cung nội. Các đại thần dẫn vào triều kiến đế, quỳ lạy ở dưới thềm điện. Đế ban cho đứng dậy, gọi lên trên điện, hỏi han úy lạo xong xuôi. Tào Tháo nói:

– Hạ thần phò tá vua ta, hồng phúc như trời, tụ binh ở Sơn Đông, chịu ơn ban thưởng, muốn báo đáp nhưng chẳng có đường. Quyết, Dĩ không ngay thẳng, tội ác chồng chất. Thần có hơn bốn mươi vạn tinh binh, theo lẽ phải mà đánh dẹp nghịch tặc, chẳng đâu không khắc chế được. Bệ hạ hãy giữ gìn mình rồng cho tốt, lấy xã tắc làm trọng.

Đế phong Tháo làm Tư lệ Hiệu úy, giả tiết việt, lục Thượng thư sự. Tháo tạ ơn xong. Ngày hôm sau, tiến quân rời Lạc Dương năm mươi dặm đóng trại. Quyết, Dĩ biết Tháo từ xa tới, bàn bạc muốn đánh gấp. Giả Hủ can rằng:

– Không nên. Tháo có mấy chục vạn tinh binh, văn quan võ tướng không biết bao nhiêu mà kể. Chi bằng trở ngược ngọn mác, cởi bỏ áo giáp mà đầu hàng, cầu xin được miễn tội của bản thân.

Quyết giận nói:

– Ngươi dám tiêu diệt nhuệ khí của bọn ta ư?

Bèn sai tả hữu đem Hủ ra chém. Các tướng khuyên can xin tha. Đêm ấy, Giả Hủ bỏ Lý Quyết, một ngựa bỏ đi.

Ngày hôm sau, quân mã của Lý Quyết tới đón đánh quân Tháo. Tháo trước sai Hứa Trữ, Tào Nhân, Điển Vi dẫn ba trăm thiết kỵ xông vào trong trận của Lý Quyết, xông phá ba lần rồi mới bày trận. Trong vòng trận, con của người anh Lý Quyết là Lý Tiêm, Lý Biệt cưỡi ngựa ra trước trận, dừng ngựa. Tháo hỏi rằng:

– Đấy là ai vậy?

Còn chưa có ai trả lời, Hứa Trữ phi ngựa chạy ra, một đao chém Lý Tiểm chết trước. Lý Biệt kinh hoàng, ở trước trận tiền xoay ngựa lại, ngã lăn xuống đất. Hứa Trữ chém luôn, mang hai cái đầu người trở về trước trận. Chẳng ai dám đến gần. Tào Tháo vỗ lưng Hứa Trữ, nói:

– Thật là Phàn Khoái thời nay vậy! -

Tháo sai Hạ Hầu Đôn dẫn binh ra từ mé tả, Tào Nhân dẫn binh ra từ mé hữu, Tháo ở trung quân xông trận. Trống đánh một tiếng, quân Tháo nhất tề xông lên. Quân Quyết, Dĩ thua to. Tháo tự mình cầm bảo kiếm đánh áp vào trong trận, suốt đêm đánh giết, kích mác chẳng dừng, truy đuổi Quyết, Dĩ dưới ánh sao bóng lửa. Quyết, Dĩ bàng hoàng như chó nhà có tang, vội vàng như con cá sa vào lưới. Quân mã ba phần bỏ chạy mất hai. Quyết, Dĩ nhắm hướng tây chạy thoát thân. Bấy giờ, người thiên hạ chẳng dung nạp, phải vào trong núi làm trộm cướp.

Tào Tháo cho quân đóng đồn ngoài thành Lạc Dương. Dương Phụng, Hàn Tiêm, hai người bàn rằng:

– Nay Tào Tháo lập được công to, tất nắm quyền lớn, làm sao dung được bọn ta? Chi bằng tâu lên thiên tử, mượn cớ đuổi theo Quyết, Dĩ, để dẫn quân bản bộ đóng đồn ở Đại Lương, xem xét thời cơ mà quyền biến.

Vì thế, hai người bỏ đi. Hiến để ngăn cản không được.

Đế sai gọi Tháo vào cung. Tháo nghe nói sứ giả tới, bèn mời vào cùng ngồi, thấy người này mày thanh mắt tú, nhẹ nhàng như có khí chất thần tiên. Tháo thầm nghĩ rằng: “Nay Đông đô đói to. Quan liêu, quân dân đều có sắc đói. Chỉ có người này mặt mày sáng sủa, tinh thần thuần nhã”. Tháo bèn hỏi rằng:

– Công có tài gì, mà lại điều dưỡng được như thế?

Đáp rằng:

– Chỉ là ăn đồ nhạt đã ba mươi năm rồi vậy.

Tào Tháo hỏi rằng:

– Ngài đang giữ chức gì?

Đáp rằng:

– Mỗ được đề cử Hiếu liêm. Vốn trước đi theo Viên Thiệu, Trương Dương, làm Tòng sự, thấy họ đều không phải là người chủ có thể dẹp loạn. Nay nghe nói thiên tử trở về kinh đô, mới đặc biệt tới triều cận, được phong chức quan Chánh nghị lang, là người Tế Âm, Định Đào, họ Đổng, tên Chiêu, biểu tự là Công Nhân.

Tào Tháo rời khỏi chiếu, đứng dậy kính lễ, nói:

– Nghe đại danh của Công đã lâu rồi vậy! May được gặp nhau chốn này!

Bèn bày rượu ở trong trướng để tiếp đãi, sai cùng Tuân Úc gặp ở mặt. Chợt có một người báo rằng:

– Một đội quân đang kéo về phía đông. Chẳng biết là ai. Tháo kíp sai quân điều tra. Đổng Chiêu nói:

– Đó là tướng cũ của Lý Quyết là Dương Phụng, Bạch Ba súy là Hàn Tiêm, trông thấy thế lực minh công nên dẫn binh bỏ sang Đại Lương đó thôi.

Tháo nói:

– Lẽ nào là nghi ngờ ta?

Chiêu nói:

– Bọn họ là đàn chuột vô mưu, sao đủ làm lo cho minh công. Tháo lại nói:

– Quyết, Dĩ lần này bỏ đi thì sẽ ra sao?

Chiêu nói:

– Phen này họ như hổ mất vuốt, chim không cánh. Chẳng bao lâu sẽ bị minh công bắt thôi. Chẳng đủ bận tâm.

Tháo thấy Chiêu lời lẽ điểm trúng những chỗ then chốt, bèn buông lời rằng:

– Xin hỏi việc lớn của triều đình sẽ như thế nào?

Chiêu nói:

– Minh công là người hưng nghĩa binh để diệt kẻ bạo loạn, vào triều phò tá thiên tử, đó là công lao của ngũ bá. Nhưng các tướng bên dưới* người riêng, ý khác, vị tất đã chịu phục tùng. Nay ở lại đây để giúp đỡ thì sự thể không tiện, chỉ có cách dời giá về Hứa Đô thôi. Nhưng triều đình chạy vạy, mới trở về kinh sư, xa gần trông ngóng, mong một sớm được yên ổn, mà nay ngược lại mưu việc dời vua, không khỏi làm lòng người chán nản. Ôi, làm việc phi thường mới thu được hiệu quả phi thường. Mong tướng quân tính xa mà làm theo.

Tháo nắm tay Chiêu cười lớn, nói:

– Đó vốn là chí hướng của cô vậy!

Tháo lại nói:

– Dương Phụng ở Đại Lương. Đại thần ở triều đình. Nếu mà trong ứng ngoài hợp thì làm sao?

Chiêu nói:

– Dễ thôi. Hãy đưa thư cho Dương Phụng để yên lòng hắn. Đại thần mà nghe tin, thì nói: “Kinh sư không có lương thực, muốn xa giá tạm dời tới Hứa Đô, ở gần Lạc Dương. Việc chuyển vận lương thực sẽ chẳng có một tí lo lắng thiếu thốn, trở ngại nào”. Đại thần nghe thấy sẽ đều hớn hở bằng lòng thôi.

Tháo cả mừng, nói:

– Mong công sớm tối đi theo ta, có điều gì chẳng thể làm được thì xin dạy bảo cho, sẽ tự có báo đáp hậu hĩnh.

Chiêu lạy tạ, từ đó theo phò.

Tháo còn do dự về việc dời đô. Bấy giờ, Thị trung Thái sư lệnh Vương Lập nói với Tổng chính Lưu Ngải rằng:

– Tôi ngửa xem thiên văn để xem xét khí số Viêm Hán. Từ lúc mùa xuân, sao Thái Bạch phạm vào địa vị của sao Đẩu, Ngưu, vượt qua Thiên Tân. Sao Huỳnh Hoặc lại đi ngược, cùng với Thái Bạch gặp nhau ở Thiên Quan. Kim, hỏa* gặp nhau, ắt có vị thiên tử mới ra đời. Ta xem khí số Đại Hán đã dứt rồi vậy. Ở đất Tấn, Ngụy ắt có người hưng thịnh.

Lập đem điều đó nói trước mặt Hiến đế, rằng:

– Mệnh trời xoay vần, ngũ hành không ở yên một nơi. Kẻ nổi lên thay thế hỏa đức là thổ đức đó. Thừa kế thiên hạ nhà Hán ắt là Ngụy. Người có khả năng yên thiên hạ ắt là họ Tào. Đáng nên ủy thác cho họ Tào để ứng với điều đó.

Tháo nghe tin, sai người bảo với Lập rằng:

– Vẫn biết công trung với triều đình, nhưng đạo trời xa xôi, chớ có nhiều lời!

Tháo đem điều đó bảo với Tuân Úc. Úc nói:

– Nhà Hán của họ Lưu lấy hỏa đức làm cho thiên hạ hưng vượng, bởi thế hai kinh đô đều phát đạt. Nay chúa công là mạng thổ đó. Hứa Đô thuộc thổ, tới đó ắt hưng. Hỏa thì sinh thổ, thổ thì làm hưng vượng mộc. Chính là hợp với lời Đổng Chiêu, Vương Lập. Ngày sau ắt có kẻ vương giả nổi lên thôi.

Ý Tháo bèn quyết. Hôm sau, bèn dẫn quân vào Lạc Dương gặp đế, tâu rằng:

– Đông đô là đất hoang phế đã lâu rồi, chẳng thể sửa sang nữa, lại thêm chuyển vận lương thực gian khổ. Thần tính rằng Hứa Đô gần Lỗ Dương, thành quách, cung thất, tiền lương, người của đủ để sử dụng. Nên dời xa giá. Thần sửa soạn đã xong, nên mời bệ hạ lên xe.

Quần thần đều sợ cái thế của Tào Tháo, chẳng ai dám nói. Liền hôm đó, xe vua khởi hành. Tháo bày bố xe ngựa, sai tất cả trăm quan phải dời đô.

Đi chưa được bao lâu, trước mặt tới một khu rừng lớn. Đột nhiên, tiếng hò reo trỗi lên. Dương Phụng, Hàn Tiêm dẫn quân chặn đường. Từ Hoảng cưỡi ngựa ra kêu to:

– Muốn cướp xa giá đi đâu?

Tháo cưỡi ngựa ra quan sát, trông thấy thần uy lẫm liệt, len lén khen lạ. Tháo sai Hứa Trữ cưỡi ngựa ra cùng Từ Hoảng giao phong. Đao, búa chạm nhau, đánh hơn năm mươi hiệp không phân thắng bại. Tháo gióng chiêng thu quân. Ai nấy đều dựng trại. Tháo gọi văn võ đến bàn bạc rằng:

– Hôm nay ta ở trên trận, trông thấy Từ Hoảng thực là tướng giỏi, không nỡ dùng sức giết đi. Nên nghĩ một kế lạ để chiêu dụ y sang đây, thì Phụng, Tiêm còn đáng kể gì đây!

Có một người nói:

– Chúa công chớ lo. Mỗ vốn cùng Từ Hoảng có chút giao tình. Đêm nay sẽ giả làm một tên tiểu tốt, lén vào doanh của Hoảng, dò xét cơ hội để dùng lời thuyết phục cho y tới hàng chúa công, được chăng?

Tháo trông ra, thì đó là người quận Sơn Đương, huyện Xương Ấp, họ Mãn, tên Sủng, tự là Bá Ninh, hiện đang làm Hành quân Tòng sự. Tháo liền sai đi.

Đây nói Mãn Sủng giả làm một tên tiểu tốt, lẫn vào trong đội ngũ, lén vào trong doanh, tới trước trướng. Hoảng mặc giáp khắp người xuống dưới trướng xem xét, trông thấy Sủng. Sủng vào trướng, vái chào, nói:

– Cố nhân có được mạnh khỏe chăng?

Từ Hoảng trông thấy, đứng yên hồi lâu, mới nói:

– Đó chẳng phải là Mãn Bá Ninh ở Sơn Dương sao?

Hoảng vào lúc trẻ tuổi, làm quan ở Sơn Dương. Sủng thì làm chức lại, bị người ta đoạt lấy đồ mà mình đã mua, bèn báo quan, vì thế có biết nhau. Sủng nói:

– Đúng rồi.

Hoảng nói:

– Vì cớ gì mà tới đây?

Sủng nói:

– Tào Tháo ở Duyện Châu mời tôi làm Tòng sự. Hôm nay ngẫu nhiên trông thấy có nhân ở trên trận diễu võ, tôi rất tiếc cho, nên chẳng tránh cái chết mà tới thẳng đây để khuyên can công. Dựa vào cái dũng hiếm có trên đời của công, sao lại cúi mình với loại người như Dương Phụng, Hàn Tiêm? Tào tướng quân là anh hùng, ra sức phò Hán thất, cứu giúp sinh linh. Hôm nay ở trên trận, không nỡ cho kiện tướng cùng công quyết tử chiến, mới sai Sủng tới đây. Công sao chẳng bỏ chỗ sáng về chỗ tối?

Hoảng cho là phải, than rằng:

– Ta vốn biết Phụng, Tiêm chẳng phải là người có thể dựng nghiệp, nhưng mà theo họ đã lâu, chẳng nỡ bỏ nhau.

Sủng nói:

– Há chẳng nghe chim khôn lựa cây mà đậu, hiền thần chọn chủ mà thờ. Đại trượng phu biết mà chẳng làm thì chẳng phải là trượng phu rồi!

Hoảng đứng dậy cảm ơn, nói:

– Xin nghe lời của công.

Sủng nói:

– Sao lại chẳng tới giết Phụng, Tiêm mà đi, lấy công lao đó làm quà ra mắt?

Hoảng nói:

– Làm bề tôi mà giết chủ là đại bất nghĩa đó. Ta chẳng làm đâu.

Sủng nói:

– Công thật là kẻ sĩ có đức độ*.

Bèn dẫn mấy chục quân kỵ bên mình, cùng Mãn Sủng tới hàng Tào Tháo. Sớm đã có người báo tới trung quân, Dương Phụng bèn dẫn một ngàn mấy trăm quân kỵ truy đuổi Từ Hoảng, kêu to rằng:

– Chớ chạy!

Trên núi dưới núi đuốc lửa cùng sáng, Tào Tháo hét lớn:

– Ta đợi nghịch tặc đã lâu. Chớ để cho chúng thoát!

Hai bên núi phục binh cùng trỗi dậy, tới bắt Dương Phụng. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hồi sau sẽ thấy.

28. LỮ BỐ ĐÊM TRĂNG CƯỚP TỪ CHÂU

Tào Tháo phát hiệu lệnh, phục binh bao vây Dương Phụng. Hàn Tiêm kíp dẫn binh tới cứu. Hai bên giáp công, Dương Phụng mới thoát được. Tháo đuổi rát khiến quân Phụng, Tiêm rối loạn, bèn thừa thể đánh lui. Dương Phụng, Hàn Tiêm thua to. Quân thua quá nửa đầu hàng Tào Tháo. Phụng, Tiêm thế cô, dẫn binh sang hàng Viên Thuật, tìm chỗ yên thân. Không cần kế tiếp.

Đây nói Tháo được Từ Hoảng làm tướng thì cả mừng, bèn đón loan giá tới Hứa Đô, sai xây dựng cung thất, điện vũ, lập tông miếu, xã tắc, sảnh, đài, ti, viện, nha môn, sửa sang thành quách, phủ khố. Phong cho mười ba người bọn Đổng Thừa làm liệt hầu. Việc thưởng công phạt tội đều nghe theo bố trí của Tào Tháo. Tháo tự phong làm Đại tướng quân, Vũ Bình hầu, lấy Tuân Úc làm Thị trung Thượng thư lệnh, Tuấn Du làm Quân sự, Quách Gia làm Tư mã Tế tửu, Lưu Diệc làm Tư không Tào duyên, Mao Giới, Nhâm Tuấn làm Điển nông Trung lang tướng, sứ giả đôn đốc tiền lương, Trình Dục làm Đông Bình tướng, Phạm Thành*, Đổng Chiêu làm Lạc Dương lệnh, Mãn Sủng làm Hứa Đô lệnh, Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên, Tào Nhân, Tào Hồng đều làm Tướng quân, Lữ Kiền, Lý Điển, Nhạc Tiến, Vu Cấm, Từ Hoảng đều làm Hiệu úy, Hứa Trữ, Điển Vi đều làm Đô úy, tướng sĩ còn lại ai ai cũng được phong làm quan. Từ đó, đại quyền đều quy về tay Tào Tháo, ra vào thường đem theo mấy trăm quân kỵ thiết giáp. Đại thần ở triều đình khi có việc thì trước bẩm Tào Tháo, rồi sau mới tâu với thiên tử.

Tháo sau khi đã làm xong việc lớn rồi, bèn mở một tiệc lớn ở hậu đường, họp các mưu sĩ tới cùng bàn bạc. Tháo nói:

– Ta nay tôn phò vương thất, địa vị lên đến Tam công, đều nhờ các ông giúp cho. Kẻ mà ta lo lắng là Viên Thuật, Viên Thiệu. Hai kẻ này chiếm cứ đất đai, chưa thể mưu đồ được. Lưu Bị hiện đóng đồn ở Từ Châu, mà coi sóc việc châu. Gần đây Lữ Bố ở Sơn Đông bị ta đánh bại, nay đầu hàng Lưu Bị, dưỡng sức ở Tiểu Bái. Hai kẻ này nếu giúp nhau, cất quân thì sẽ là họa lớn trong tim ruột của ta vậy. Các công có diệu kế gì có thể mưu đồ chúng?

Hứa Trữ nói:

– Xin mượn năm vạn tinh binh, chém đầu Lưu Bị, Lữ Bố dâng cho Thừa tướng*.

Tuân Úc nói:

– Tướng quân dũng thì có dũng đấy. Nhưng chi bằng dùng mưu. Nay Hứa Đô mới lập, chưa thể hấp tấp động binh. Úc có một kế, tên là kế hai hổ tranh ăn.

Tháo nói:

– Sao lại gọi như thế?

Úc nói:

– Ví như dưới hang có một đôi hổ đói, qua lại tìm thức ăn. Ở trên núi lấy thức ăn ném xuống, hai hổ ắt giành bữa ăn đó. Hai hổ tranh đấu tất có một con bị thương chết, chỉ còn lại một con. Con hổ này cũng có thể giết được thôi. Nay Lưu Bị tuy lĩnh Từ Châu, nhưng chưa được chiếu mệnh. Bây giờ chúa công đã có được chiếu mệnh, có thể sai Lưu Bị thực nhận Từ Châu mục, lại bí mật đưa một lá thư bảo giết Lữ Bố. Nếu việc mà thành thì Lưu Bị cũng dễ xử trí, việc không thành thì Lữ Bố ắt giết Lưu Bị thôi. Đó là kế hai hổ tranh ăn.

Tháo nói:

– Đúng quá!

Tức thì, sai sứ giả bưng chiếu thư phong Lưu Bị làm Trấn Đông tướng quân, Nghi Thành đình hầu, chính thức lãnh Từ Châu mục, lại giao cho mật thư, sai lên đường.

Đây nói Lưu Huyền Đức ở Từ Châu, nghe tin Tào Tháo dời đế về Hứa Đô, vừa định sai người đi chúc mừng, chợt có người báo sứ giả của thiên tử tới, bèn ra khỏi thành đón tiếp vào trong quận, lạy chiếu thư, nhận mệnh lệnh xong xuôi, bèn mở tiệc yến khoản đãi sứ giả. Sứ nói:

– Tào tướng quân ở trước mặt đế hết sức tiến cử sứ quân, bởi thế mới ban trước cho ân mệnh này.

Huyền Đức nói:

– Đội ơn không dứt vậy.

Sứ giả ở ngay chỗ ngồi rút lá thư riêng, đệ trình cho Huyền Đức, Huyền Đức xem xong, nói:

– Việc này hãy thong thả cho tôi bàn kế.

Tiệc tan, bèn mời sứ tới dịch quán nghỉ ngơi. Huyền Đức suốt đêm cùng Mi Trúc, Mi Phương, Giản Ung, Tôn Càn, hai tướng Quan, Trương và các tướng bàn bạc. Trương Phi nói:

– Lữ Bố là kẻ vô ơn. Giết đi thì có trở ngại gì?

Huyền Đức nói:

– Người ta hết sức khốn cùng, quẫn bách mới tới đầu hàng ta. Ta nếu giết đi thì là đại bất nghĩa đó.

Trương Phi nói:

– Làm người tốt khó lắm.

Huyền Đức hét bảo Trương Phi lui ra, rồi đứng dậy.

Rạng ngày hôm sau, có người báo Lữ Bố đã tới. Huyền Đức sai mời. Bố vào gặp, nói:

– Nghe nói triều đình đưa ân mệnh tới, nên đặc biệt đến chúc mừng.

Vừa lúc đang cúi lạy, Trương Phi rút kiếm bước xuống sảnh, tới giết Lữ Bố. Huyền Đức vội vàng cản lại. Lữ Bố cả kinh, nói:

– Ích Đức vì cớ gì lại muốn giết ta?

Trương Phi kêu lên rằng:

– Tào Tháo nói ngươi là người không có nghĩa khí, sai ca ca ta giết ngươi.

Bố nói:

– Ta và ngươi không có thù oán.

Huyền Đức hét lui Trương Phi. Huyền Đức cùng Lữ Bố đi vào hậu đường, kể rõ nguyên do, lại đem mật thư của Tào Tháo cho Bố xem qua. Bố xem xong, khóc nói:

– Đây là giặc Tào muốn anh em ta bất hòa.

Huyền Đức nói:

– Huynh trưởng đừng lo. Huyền Đức quyết chẳng có ý đó. Trong huyện nếu như thiếu lương thảo, tiểu đệ sẽ hết lòng chu cấp cho.

Lữ Bố lạy tạ. Bị cùng Bố ăn xong bữa sáng. Bố cáo từ trở về. Huyền Đức đích thân tiễn ra ngoài thành. Bố bái biệt rồi đi. Quan, Trương nói:

– Huynh trưởng hà cớ gì mà chẳng chịu giết Lữ Bộ?

Huyền Đức nói:

– Đó là Tào thừa tướng nghi ta và Lữ Bố họp nhau ở một chỗ, mới muốn khiến cho hai nhà chúng ta tự thôn tính nhau. Bên kia sẽ ngồi xem thành bại. Đó là cái kế hai người anh hùng chẳng thể cùng đứng đó.

Quan Công mở miệng khen đúng. Trương Phi nói:

– Em chỉ muốn giết tên giặc này, để dứt họa về sau.

Huyền Đức nói:

– Đó chẳng phải việc làm của đại trượng phu đâu.

Huyền Đức tới dịch quán tiễn sứ giả trở về, lại dâng biểu tạ ơn, cùng là đưa thư trình cho Tào Tháo, chỉ nói hãy chờ mưu tính. Sứ giả trở về gặp Tào Tháo, nói việc Huyền Đức chẳng giết Lữ Bố. Tháo hỏi Tuân Úc rằng:

– Kể này chẳng thành, thì phải làm sao?

Úc nói:

– Lại có một kế, tên là kế xua hổ nuốt sói.

Tháo nói:

– Là thế nào?

Úc nói:

– Có thể lén sai người tới chỗ Viên Thuật vấn an, lại báo rằng Lưu Bị dâng biểu định xâm chiếm Nam Dương, khiến Thuật cất binh đánh Lưu Bị. Rồi liền công khai ban chiếu lệnh sai Lưu Bị đánh Viên Thuật. Hai bên cùng liều mạng với nhau, Lữ Bố ắt sinh lòng khác. Đó là kế xua hổ nuốt sói.

Tháo cả mừng, trước sai người tới chỗ Viên Thuật, kế đến sai người đi tới Từ Châu. Sứ giả bưng chiếu lên đường. Huyền Đức ở Từ Châu nghe tin sứ giả tới, bèn ra khỏi thành nghênh tiếp, mở ra đọc. Chiếu thư nói việc cất quân đánh dẹp Viên Thuật. Huyền Đức nhận lệnh. Sứ giả trở về trước. Mi Trúc nói:

– Đây lại là kế của Tào Tháo.

Huyền Đức nói:

– Tuy là kế. Nhưng là mệnh vua thì chẳng thể không làm. Bèn điểm quân mã rồi lên đường. Tôn Càn nói:

– Trước nên chọn lấy người giữ thành.

Huyền Đức nói:

– Trong số hai em, ai có thể trấn giữ?

Quan Công nói:

– Em nguyện giữ lấy thành này.

Huyền Đức nói:

– Anh sớm chiều muốn cùng em bàn bạc mọi việc. Há có thể xa nhau?

Trương Phi nói:

– Tiểu đệ nguyện giữ lấy thành này.

Huyền Đức nói:

– Em giữ chẳng nổi thành này đâu. Em một là uống rượu rồi thì cương cường, dùng roi đánh đập sĩ tốt; hai là, làm việc thì khinh dễ, chẳng nghe lời can của người khác. Anh vì cớ ấy mà chẳng yên tâm.

Trương Phi nói:

– Tiểu đệ từ nay về sau sẽ chẳng uống rượu. Quân sĩ cũng không đánh. Cũng sẽ chịu nghe lời khuyên can của người khác.

Huyền Đức nói:

– Em nếu làm được như thế, thì anh còn lo gì nữa đây?

Mi Trúc nói:

– Chỉ sợ lời nói chẳng thật lòng.

Phi nổi giận, nói:

– Ta theo ca ca đã nhiều năm, chưa từng thất tín. Là người nào dám xét đoán ta?

Huyền Đức nói:

– Tính em như thế, ta chẳng an tâm. Phải mời Trần Nguyên Long làm quân sư, sớm tối khiến Trương Phi ít uống rượu, mới không hỏng việc.

Huyền Đức phân phó xong rồi, dẫn ba vạn quân kỵ và bộ tốt rời Từ Châu nhắm hướng Nam Dương mà đi.

Đây nói Viên Thuật nghe tin Lưu Bị dâng biểu muốn thôn tính châu huyện của mình, Thuật cả giận nói:

– Hắn là kẻ đan giày, dệt chiếu, sao dám chiếm quận lớn, cùng chư hầu đứng chung hàng? Ta chính đang muốn đánh dẹp hắn. Hắn trở lại còn đi làm hại ta.

Bèn hô thượng tướng Kỷ Linh, sai cất mười vạn quân kéo rốc tới Từ Châu. Hai quân cùng lên đường, gặp nhau ở Hu Di*. Huyền Đức ít quân, nên dựa núi men nước dựng trại. Kỷ Linh là người Sơn Đông, dùng một thanh đao ba mũi, nặng năm mươi cân. Chiến tướng dưới trướng cực nhiều. Ngày ấy, Kỷ Linh dẫn binh ra trận, mắng lớn:

– Tên nhà quê Lưu Bị, sao dám xâm phạm cảnh giới của ta?

Huyền Đức nói:

– Ta phụng theo lệnh trên, lấy thuận đánh kẻ nghịch. Ngươi nay tội chẳng khỏi bị tru diệt đâu.

Kỷ Linh cả giận, phóng ngựa múa đao tới đánh Huyền Đức. Quan Công hét lớn rằng:

– Có ta ở đây!

Bèn thúc ngựa cùng Kỷ Linh đại chiến hai mươi hiệp. Kỷ Linh nghỉ ngơi chốc lát. Quan Công trở về trận, dừng ngựa chờ một hồi lâu. Kỷ Linh sai thủ tướng Tuân Chính cưỡi ngựa xông tới. Quan Công nói:

– Hãy dạy Kỷ Linh tới cùng ta quyết một phen thắng bại!

Tuân Chính nói:

– Mày là hạ tướng vô danh, chẳng phải đối thủ của Kỷ Linh tướng quân!

Quan Công cả giận, chạy thẳng đến bắt Tuân Chính, ngựa chạm được một hiệp, đã chém Tuân Chính rơi xuống ngựa. Huyền Đức xua quân đánh bại quân Kỷ Linh. Kỷ Linh lui về giữ cửa sông Hoài Âm, không chịu giao chiến, ngày ngày chỉ sai quân lén đường tới phá doanh, cướp trại; thảy đều bị quân Từ Châu đánh bại. Hai bên cầm cự, thắng bại chưa phân.

Đây nói Trương Phi từ khi tiễn Huyền Đức lên đường rồi, việc kiện tụng của dân thảy đều giao cho Trần Nguyên Long xử lý, còn việc quân cơ đại sự thì tự mình chưởng quản. Phi sợ mất hòa khí, bèn bày một bữa tiệc, mời các quan đến dự. Hôm ấy, ở trên chiếu rượu, Trương Phi mở lời rằng:

– Ca ca ta vào lúc lên đường đã dạy ta uống ít rượu, sợ làm lỡ việc lớn. Các bằng hữu từ hôm nay hãy say khướt một trận. Ngày mai cấm rượu. Ai nấy đều phải uống cho cạn. Phàm có việc gì cũng nên hỗ trợ, giúp cho ta giữ lấy thành trì.

Rồi cầm rượu tới trước mặt tướng cũ dưới trướng Đào Khiêm là Tào Báo. Báo nói:

– Tôi theo giới luật của trời, nên không uống rượu.

Trương Phi nói:

– Kẻ đánh giết mà sao lại không uống? Ta bắt ông uống một chén!

Báo sợ hãi, chỉ uống một chun. Trương Phi mời rượu khắp các quan, uống thỏa thích đến say mèm. Phi lại đứng dậy, nâng chén tới chỗ Tào Báo. Báo nói:

– Thực sự là không thể uống.

Phi nói:

– Ngươi mới vừa uống xong. Sao giờ lại chối từ?

Báo lại ba lần không chịu uống. Phi nói:

– Ngươi trái tướng lệnh, đáng đánh một trăm gậy! Bèn hét quân trói lôi xuống.

Trần Nguyên Long nói:

– Huyền Đức vào lúc lên đường đã dặn dò như thế nào?

Phi nói:

– Ngươi là quan văn, chỉ quản việc của quan văn, chớ đến xúc phạm ta!

Tào Báo nói:

– Nể mặt con rể của ta, xin hãy tha cho Tào Báo.

Phi nói:

– Con rể ngươi là ai?

Báo nói:

– Là Lữ Bố đó*.

Phi cả giận nói:

– Ta vốn không đánh người. Người lại cố ý nhắc Lữ Bố để chọc giận ta. Ta đánh người, là mượn người để đánh Lữ Bố đó*!

Mọi người khuyên không được, bèn đem Tào Báo ra đánh tới năm mươi gậy. Mọi người khuyên nhủ hết sức mới tha. Mọi người đều tan đi.

Tào Báo trở về, hết sức căm hận Trương Phi. Cơn đau thấm vào xương tủy, bèn sai người xuyên đêm cầm một phong thư đi thẳng tới Tiểu Bái gặp Lữ Bố. Lữ Bố đem thư ra đọc. Thư nói:

“Huyền Đức đã đi tới Hoài Nam mất rồi, có thể thừa lúc Trương Phi say rượu mà tới lấy Từ Châu. Phen này mà bỏ qua thì hối hận cũng đã muộn”.

Lữ Bố xuyên đêm mời Trần Cung tới bàn bạc việc ấy. Cung nói:

– Chỉ ở Tiểu Bái thì ngày nào mới ngẩng cao đầu? Nay mà không lấy thì Cung cũng ắt bỏ đi thôi.

Bố sai chuẩn bị ngựa Xích Thố, toàn thân nai nịt xong, tay cầm Phương Thiên kích, dẫn năm trăm quân kỵ đi trước tới Từ Châu. Trần Cung theo sau, dẫn đại quân tới. Cao Thuận nối gót tiến lên. Chỉ có bốn mươi dặm đường, lên ngựa là tới. Lữ Bố tới dưới chân thành thì vừa sang canh tư. Ánh trăng vằng vặc. Trên thành chẳng ai phát hiện. Bố tới bên cửa thành, kêu rằng:

– Lưu sứ quân có sai sứ tới!

Trên thành có quân của Tào Báo thông báo cho Tào Báo. Tào Báo lên thành xem xét, sai quân sĩ mở cửa. Vào được thành rồi, tiếng reo hò nổi to. Phi ở trong phủ say mèm, rượu còn chưa tan. Người bên tả hữu cấp báo: “Lữ Bố đã chiếm được của thành!”. Trương Phi sai người chuẩn bị ngựa, vội vàng nai nịt lên ngựa, siết Trương Bát mâu trên tay. Bấy giờ quân mã của Lữ Bố đã kéo tới. Trương Phi rời khỏi phủ, gặp ngay Lữ Bố, bèn đón đánh. Rượu vẫn chưa tỉnh, chẳng thể đánh nổi. Lữ Bố vốn biết cái dũng của Trương Phi, cũng không dám bức bách Phi. Mười tám tướng kỵ binh nước Yên bảo vệ Trương Phi rời khỏi cửa đông mà đi.

Tào Báo thấy Phi chỉ chưa đến mấy chục người đi theo, bèn dẫn một trăm mấy mươi người truy đuổi. Phi thấy Báo thì cả giận, phóng ngựa tới đón đánh. Báo đánh ba mươi hiệp, thua chạy. Phi đuổi tới bên bờ sông, một thương đâm Báo cả người lẫn ngựa chết dưới sông. Phi ở ngoài thành kêu gọi sĩ tốt. Những kẻ ra khỏi thành đều theo Phi nhắm hướng Hoài Nam mà đi. Lữ Bố ở trong thành vỗ về dân cư, sai một trăm quân bảo vệ cửa nhà của Huyền Đức. Mọi người đều không được bước vào. Đó chính là vì cái tình anh em của Lữ Bố.

Đây nói Trương Phi dẫn mấy chục quân kỵ đi thẳng tới Hu Di gặp Huyền Đức, kể chuyện Tào Báo dâng của thành; Lữ Bố ban đêm đánh úp Từ Châu. Mọi người đều tái mặt. Huyền Đức than rằng:

– Được chẳng đủ để vui, mất chẳng đủ để lo.

Quan Công nói:

– Tẩu tẩu ở đâu?

Phi nói:

– Đều bị vây hãm trong thành.

Huyền Đức im im không nói. Quan Công nói:

– Em vào lúc muốn giữ thành thì đã nói những gì? Huynh trưởng đã dặn dò em những gì? Ngày hôm nay thành trì lại để mất, tẩu tẩu bị bắt mất, em chết vẫn còn hận là muộn, há còn mặt mũi nào mà tới gặp huynh trưởng!

Trương Phi nghe nói thế, sợ hãi chẳng còn đất dung thân, bèn siết kiếm tự sát. Tính mạng sẽ ra sao?

29. TÔN SÁCH ĐẠI CHIẾN THÁI SỬ TỪ

Trương Phi muốn tự vẫn. Huyền Đức chạy tới ôm ngăn lại, đoạt lấy kiếm mà nói rằng:

– Người xưa có nói: anh em như chân tay, vợ con như quần áo. Quần áo rách thì vẫn có thể đổi. Tay chân nếu phế đi thì sao có thể nối lại được đây? Ba người chúng ta kết nghĩa vườn đào, chẳng cầu sinh cùng ngày, thề xin chết chung bữa. Ngày nay tuy không còn thành trì, vợ con, nhưng sao nỡ khiến huynh đệ giữa đường mà bỏ mạng? Lữ Bố cướp vợ con ta, ắt không làm hại mà còn chứa chấp, để làm phương sách cứu viện.

Thế rồi cùng nhau khóc to một hồi, rồi lại lo liệu chuyện giao chiến với Kỷ Linh.

Viên Thuật biết Lữ Bố đã tập kích Từ Châu, bèn đêm ngày sai người hẹn đưa năm mươi vạn hộc lương, năm trăm con ngựa, một vạn lượng vàng bạc, vải lụa một ngàn xấp, sai cùng giáp công Lưu Bị. Bố vui mừng, sai Cao Thuận dẫn hơn năm vạn quân tập kích phía sau lưng Huyền Đức. Huyền Đức biết Lữ Bố đem binh tập hậu, bèn nhân lúc mưa mù rút quân, bỏ Hu Di mà chạy, đi về phía đông chiếm lấy Quảng Lăng. Cao Thuận cùng Kỷ Linh gặp nhau, Thuận nói:

– Ôn hầu sai Thuận tới trợ chiến, lại nhận lấy những đồ đã hứa.

Linh nói:

– Công hãy trở về Hạ Bi, đợi mỗ đi gặp chủ nhân, bấy giờ sẽ đưa sang.

Cao Thuận từ biệt Kỷ Linh, trở về gặp Lữ Bố, nói Kỷ Linh trả lời như thế. Chợt có thư của Viện Thuật đưa tới, nói: “Lưu Bị vẫn chưa trừ. Nếu bắt được Lưu Bị, bấy giờ sẽ đưa sang”. Bố cả giận vì Viên Thuật không giữ lời, muốn cất quân đi đánh. Trần Cung nói:

– Không thể. Thuật chiếm cứ Thọ Xuân, binh đông lương nhiều, không dễ mưu đồ được. Chi bằng mời Huyền Đức trở về, đóng đồn ở Tiểu Bái, để nuôi thành vây cánh, sai Huyền Đức làm tiên phong. Bấy giờ trước bắt Viên Thuật, sau chiếm Viên Thiệu, thì có thể tung hoành thiên hạ rồi.

Bố nghe theo lời ấy, bèn lén sai người đi mời Huyền Đức trở về.

Huyền Đức đem binh tới Quảng Lăng, lại bị Viên Thuật cướp trại, quân mất quá nửa. Trên đường trở về thì gặp ngay sứ giả của Lữ Bố. Huyền Đức xem thư xong, cả mừng, liền nhằm hướng Từ Châu mà đi. Quan, Trương nói:

– Lữ Bố là kẻ bạc nghĩa, không nên tin tưởng.

Huyền Đức nói:

– Người ta đã có lòng tốt đối đãi với ta như thế. Ta chẳng nghi đâu.

Bèn đi. Tới Từ Châu, Bố sợ bị nghi ngờ, nên trước sai người đưa già trẻ trả lại cho Huyền Đức. Hai phu nhân Cam, Mi bảo với Huyền Đức rằng:

– Lữ Bố sai một trăm quân canh giữ cửa nhà. Mọi người chẳng dám vào trong, thường sai thị thiếp đưa đồ vật, chưa từng thiếu thốn.

Huyền Đức nói với Quan, Trương rằng:

– Ta biết Lữ Bố chẳng phải là người không có nghĩa khí đâu. Bèn vào thành, tới cảm ơn Lữ Bố. Phi hận Bố chưa nguôi, bèn cùng tẩu tẩu đi trước về Tiểu Bái. Huyền Đức vào gặp Lữ Bố, lạy tạ. Bố nói:

– Ta chẳng cướp Từ Châu của ngươi. Em của người là Trương Phi uống rượu rồi giết người. Ta vì thế mà tới giữ lấy chỗ này. Huyền Đức nói:

– Bị muốn nhường huynh đã lâu rồi.

Bố lại giả vờ nhường Huyền Đức. Huyền Đức hết sức từ chối. Yến tiệc xong, bèn bái biệt trở về đóng đồn ở Tiểu Bái cho qua ngày. Quan, Trương trong lòng chẳng nhịn nổi. Huyền Đức nói:

– Hãy cúi mình giữ phận, để đợi thiên thời. Chẳng thể lấy tính mạng ra tranh giành được.

Lữ Bố sai người đưa lương thực, gạo, vải lụa, lại sai Huyền Đức làm Dự Châu Thứ sử. Từ đó hai nhà hòa hiếu.

Đây nói Viên Thuật mở tiệc lớn đãi tướng sĩ ở Thọ Xuân. Có người báo: “Tôn Sách chinh phạt Thái thú Lư Giang là Lục Khang, đắc thắng trở về”. Thuật gọi Sách tới, lạy ở dưới nhà, hỏi han úy lạo đã xong, liền lệnh cho ngồi cùng dự tiệc. Vốn là Tôn Sách từ khi chôn cha đã xong, bèn ở Giang Nam lễ hiền hạ sĩ. Sau vì Đào Khiêm với Thái thú Đan Dương là Ngô Cảnh bất hòa, Sách bèn dời mẹ và gia thuộc tới sống ở Khúc Hà, tự mình theo về với Viện Thuật. Thuật rất yêu quý, thường than rằng: “Ví như Thuật có con trai như là Tôn lang, chết còn có gì đáng ân hận!”. Nhân thế, mới sai Tôn Sách làm Hoài Nghĩa hiệu úy, dẫn binh đi đánh Thái sư Tổ Lãng ở huyện Kính, đắc thắng trở về gặp Thuật. Thuật thấy Sách anh dũng, lại sai đi đánh Lục Khang. Một trận đánh to đã đắc thắng trở về.

Hôm ấy tiệc tan, Sách trở về doanh trại, thấy Thuật chẳng thăng thưởng. Sách trong lòng có chút phiền muộn. Đêm ấy trăng sáng. Sách nghĩ: “Cha anh hùng như thế, độc bá Giang Đông. Ngày nay đến ta mười phần chẳng bằng được một”, rồi chợt cất tiếng khóc. Bỗng thấy một người từ ngoài bước vào, cười lớn, nói:

– Bá Phù hà cớ lại như thế? Cha người lúc còn sống từng dùng ta. Người nay có việc gì chẳng quyết định được thì sao không hỏi ta? Ta sẽ cùng người bàn bạc. Sao lại tự mình khóc thế kia?

Sách trông ra, thì là người quận Đan Dương, huyện Cố Chướng, họ Chu, tên Trị, tự là Quân Lý*, là quan Tòng sự dưới quyền Tôn Kiên. Sách mời ngồi để hỏi han, nói:

– Sách vốn khóc đây, là vì hận không thể nối tiếp chí nguyện của cha thôi.

Trị nói:

– Ngài sao chẳng báo với Viên công, mượn tạm quân binh, đi tới Giang Đông, giả tiếng là cứu Ngô Cảnh mà sự thực là đoạt lấy nghiệp lớn. Khốn đốn mãi ở dưới người ta lâu ngày, chẳng phải là chí nguyện của đại trượng phu đâu.

Đang lúc bàn bạc, có một người đột nhiên bước vào, nói:

– Điều các công mưu tính, ta đã biết rồi. Thủ hạ của ta có trăm mấy chục người tinh khỏe, có thể tạm giúp Bá Phù một phần sức ngựa.

Sách cả mừng, mời ngồi mà hỏi han. Đó là mưu sĩ của Viên Thuật, vốn người quận Nhữ Nam, huyện Tế Dương, họ Lữ tên Phạm, tự là Tử Hoành, vốn người mặt như dồi phấn, mình tựa sữa đông. Sách cả mừng. Ba người cùng bàn bạc. Lữ Phạm nói:

– Chỉ sợ Viên Thuật chẳng cho mượn binh.

Sách nói:

– Người cha đã mất của ta có để lại ngọc tỷ truyền quốc. Có thể lấy làm vật thế chấp.

Phạm nói:

– Thuật đã có lòng ấy lâu rồi vậy.

Hôm sau, Sách vào gặp Viên Thuật, khóc lạy ở dưới thềm. Thuật hỏi duyên cớ. Sách nói:

– Thù cha chẳng thể báo. Cậu ngoại là Ngô Cảnh bị Dương Châu Thứ sử Lưu Dao* đuổi rất cấp bách. Mẹ già và người nhà của Sách đều ở tại Khúc Hà, ắt bị Dao làm hại. Sách tới chỗ bá phụ hỏi han, tạm mượn mấy ngàn hùng binh, qua sông Giang đi tìm mẹ già, giúp đỡ cho nhà cậu. Sợ bá phụ không tin, nên có ngọc tỷ do cha để lại, xin tạm quyền biến lấy làm vật thế chấp.

Thuật nghe có ngọc tỷ, bèn lấy để xem, cả mừng, nói:

– Ta chẳng ham ngọc tỷ, mà chỉ tạm lưu giữ ở đây. Ta cho ngươi mượn ba ngàn binh, năm trăm con ngựa. Sau khi bình định rồi thì phải kíp sai quân trở về. Ngươi danh tiếng nhỏ bé, khó nắm quyền lớn. Ta sẽ dâng biểu cho ngươi làm Chiết Xung hiệu úy, Điển Khấu tướng quân. Hãy chọn ngày lĩnh quân lên đường.

Sách bèn có được quân mã, bèn dẫn theo Chu Trị, Lữ Phạm, tướng cũ là Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương, chọn ngày cất quân đi tới Lịch Dương.

Đang lúc đi đường, chợt thấy một đám quân kéo tới, đi đầu là một người. Người này trông thấy Sách thì xuống ngựa. Sách trông thấy người này mặt như viên ngọc đẹp, môi tựa thoa son, tư chất phong lưu, dáng vẻ đẹp đẽ, lòng ôm cái thuật kinh thiên động địa, bụng giấu cái mưu an bang định quốc. Ấy là người quận Lư Giang, huyện Thư Thành, họ Chu, tên Du, tự là Công Cẩn, là cháu của Thái úy nhà Hán là Chu Cảnh, con trai của Lạc Dương lệnh Chu Dị. Ban đầu, lúc Tôn Kiên đánh Đổng Trác, dời nhà đến Thư Thành. Du cùng Tôn Sách cùng một tuổi, kết làm anh em. Du nhỏ hơn Sách hai tháng, nên đối xử như anh. Sách sống ở đường phía nam nhà lớn của Du. Sách cùng Du lên nhà lạy mẹ. Mối giao tình của hai nhà tốt đẹp, sâu sắc đến như thế. Chú của Du là Chu Thượng làm Thái thú Đan Dương, nhân lúc đi thăm người thân, đến đó thì gặp Sách, cùng bày tỏ nỗi lòng. Du nói:

– Nguyện ra sức chó ngựa, cùng mưu nghiệp lớn.

Sách nói:

– Ta được Công Cẩn, thì việc lớn xong rồi vậy.

Sách sại cùng Chu Trị, Lữ Phạm gặp nhau, cùng vạch ra mưu lược. Trị, Phạm cả mừng. Du nói với Sách rằng:

– Tướng quân nếu muốn làm nên việc lớn, thì có biết Giang Động có hai người họ Trương không?

Sách nói:

– Chưa biết.

Du nói:

– Một người có tài xem rộng các sách, giỏi viết chữ lệ, lại thêm am tường cái học thiên văn, địa lý, là người Bành Thành, họ Trương, tên Chiểu, tự là Tử Bố. Đào Khiêm từng cho mời nhưng chẳng chịu để ý, bởi thế mới tới Giang Đông tránh loạn. Một người thông suốt chín kinh, hiểu rất rõ bách gia chư tử, là người Quảng Lăng, họ Trương, tên Hoành, tự là Tử Cương, vì tránh thời loạn, ẩn cư ở Giang Đông. Xứ ấy có hai người này, sao chẳng mời đến?

Sách liền sai người mời, không đến. Sách bèn tự mình tới nhà họ cùng bàn luận đến hết ngày, miệng như nước chảy. Sách bái Trương Chiêu làm Trưởng sử, kiêm Phủ Quân Trung lang tướng; bái Trương Hoành làm Tham mưu, Chính Nghị hiệu úy, bàn bạc việc tiến binh công kích Lưu Dao.

Đây nói Lưu Dao tự là Chính Lễ, người quận Đông Lai, huyện Mâu Bình, cũng là tông thân nhà Hán, cháu của Thái úy Lưu Sủng nhà Hán, em trai của Thứ sử Duyện Châu là Lưu Đại Dao trước là Thứ sử Dương Châu*, đóng đồn ở Thọ Xuân, bị Viên Thuật đuổi sang Giang Đông, vì thế mới đi lấy Khúc Hà. Có Bành Thành tướng là Tiết Lễ, Hạ Bi tướng là Tạc* Dung, hai người dẫn quân hỗ trợ. Dao biết Tôn Sách qua sông, đóng đồn ở Lịch Dương, bèn kíp họp các tướng bàn bạc. Có Phàn Năng, Can Mi, Trần Hoành, Trương Anh, nói rằng Sách là kiêu kỵ đại tướng. Trường Anh nói:

– Mỗ lĩnh một cánh quân, đóng đồn ở Ngưu Chử*. Dù có đội quân trăm vạn cũng chẳng thể tới gần đâu.

Nói chưa dứt, dưới trướng có một người kêu to rằng:

– Mỗ nguyện làm tiền bộ tiên phong.

Mọi người trông ra, thì là người quận Đông Lai, huyện Hoàng, họ kép là Thái Sử, tên Từ, tự là Tử Nghĩa, vì đã giải xong vòng vây Bắc Hải, nên đặc biệt tới gặp Lưu Dao. Dao bèn giữ lại. Nghe thấy Tôn Sách tới, bèn đi xin làm tiền bộ tiên phong. Dao nói:

– Người chưa thể làm đại tướng, chỉ có thể ở bên tả hữu của ta để chờ nghe lệnh.

Thái Sử Từ chẳng vui, bèn lui ra.

Trương Anh dẫn quân chiếm giữ Ngưu Chử, chứa mười vạn lương thực ở Để Các*. Sách dẫn quân tới. Trương Anh kéo quân ra. Hai bên gặp nhau ở trên ghềnh Ngưu Chử. Tôn Sách cưỡi ngựa ra. Trường Anh mắng lớn. Hoàng Cái liền xông ra cùng Trương Anh giao chiến, chưa được mấy hiệp, đột nhiên quân Trương Anh đại loạn. Báo rằng: “Trong trại có người phóng hỏa, thiêu rụi sào huyệt”. Trương Anh vội đưa quân trở về nhưng không kịp. Tôn Sách dẫn quân xông tới, thừa thể đánh giết. Trương Anh vứt bỏ Ngưu Chử, nhắm hướng núi sâu mà chạy trốn. Người đốt lửa ở sau trại là ai? Có hai viên tướng dẫn hơn ba trăm quân tới gặp Tôn Sách. Hai người vâng dạ. Sách hỏi han. Một người mặt đen râu vàng, thân thể hùng vĩ, là người quận Cửu Giang, huyện Thọ Xuân, họ Tưởng, tên Khâm, tự là Công Dịch. Một người mình cọp dáng hổ, mắt sáng mày rậm, là người quận Cửu Giang, huyện Hạ Sái, họ Chu, tên Thái, tự là Ấu Bình. Hai người đều vì gặp thời loạn, mới họp người ở trong sông Dương Tử cướp bóc để sinh sống.

– Từ lâu đã nghe huynh là hào kiệt Giang Đông, lại nghe ngài chiêu hiền nạp sĩ, nên đặc biệt tới tương trợ.

Sách cả mừng, dùng làm Quân tiền Hiệu úy, lấy hết lương thực, quân khí ở trong Để Các, thu được hơn bốn ngàn binh tốt, bèn tiến binh đến Thần Đình*.

Trương Anh thua trận trở về gặp Lưu Dao. Dao trách mắng bọn Trương Anh, định chém đi. Tạc Dung, Tiết Lễ khuyên can xin tha, bèn cho quân đóng đồn ở thành Linh Lăng để chống cự Sách. Dao tự mình tới dựng trại ở phía nam núi Thần Đình. Sách hỏi người dân ở đó rằng:

– Ở gần núi này có miếu Hán Quang Vũ chăng?

Người dân nói:

– Có miếu, nhưng đã suy sụp, không ai tế tự.

Sách nói:

– Ta đêm nằm mơ thấy Quang Vũ đòi ta đến gặp mặt, nên lấy làm lạ lắm.

Trưởng sử Trương Chiêu nói:

– Không nên. Nay ở phía nam núi là trại của Lưu Dao, lỡ như có phục binh thì phải làm sao?

Sách nói:

– Thần nhân giúp đỡ ta. Ta còn sợ gì?

Bèn trang điểm, nai nịt, cầm thương, lên ngựa, ngoảnh nhìn các tướng, rồi dẫn theo Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương, Tưởng Khâm, Chu Thái cùng mười ba kỵ binh rời khỏi trại, theo chân Sách lên đỉnh núi. Tới miếu thắp hương, xuống ngựa tham bái xong xuôi, Sách hướng lên phía trước quỳ khấn rằng:

– Nếu quả như Tôn Sách có thể lập nghiệp ở Giang Đông, phục hưng cơ đồ cũ của cha, thì sẽ trùng tu miếu vũ, bốn mùa tế tự.

Khấn xong, bèn ra khỏi miếu, lên ngựa, ngoái nhìn các tướng, nói:

– Ta muốn vượt qua núi để dò xét trại sách của Lưu Dao.

Các tướng đều cản không nổi, bèn cùng lên đỉnh núi, nhìn ngắm làng mạc và rừng cây ở phía nam. Bọn tiểu tốt mai phục trên đường chạy đi báo Lưu Dao rằng:

– Tôn Sách tự dẫn mười mấy quân kỵ đi thẳng qua núi, tới dò xét trại sách.

Dao nói:

– Đó ắt là kể dụ địch của Tôn Sách. Không thể truy đuổi.

Thái Sử Từ nhảy ra phía trước, nói:

– Phen này chẳng bắt thì còn đợi đến khi nào?

Lưu Dao cản trở không được. Từ bèn nai nịt lên ngựa, cầm thượng rời doanh, kêu lớn rằng:

– Ai có can đảm thì hãy đi theo ta!

Các tướng chẳng nhúc nhích, chỉ riêng có một tiểu tướng nói:

– Thái Sử Từ thực đúng là mãnh tướng vậy! Ta có thể giúp cho.

Bèn phóng lên ngựa đuổi theo. Mọi người đều cười rộ.

Đây nói Tôn Sách xem xét đã xong. Đến giữa trưa, Trình Phổ tiến lên nói:

– Nên sớm quay về.

Lúc vượt qua núi, chợt nghe trên núi có tiếng kêu: “Tôn Sách chớ chạy!”. Sách ngoái đầu nhìn lại, thấy hai con ngựa phóng thẳng xuống núi. Sách sai mười ba kỵ binh đồng loạt dàn bày thế trận. Sách cầm ngang ngọn thương, dừng ngựa ở dưới núi chờ đợi. Thái Sử Từ cao giọng kêu rằng:

– Kẻ nào là Tôn Sách?

Sách nói:

– Ngươi là kẻ nào?

Đáp rằng:

– Ta đây là Thái Sử Từ ở Đông Lai, đặc biệt tới đây bắt Tôn Sách.

Sách cười nói:

– Là ta đây! Hai người bọn ngươi cứ cùng tới đánh ta. Ta chẳng bận tâm ngươi. Ta nếu sợ ngươi thì chẳng phải anh hùng rồi.

Từ nói:

– Ngươi cứ sai mọi người ùa lên. Ta cũng chẳng sợ ngươi đâu.

Bèn phóng ngựa, cắp ngang ngọn thương chạy thẳng tới bắt Tôn Sách. Sách vung thương đón đánh. Hai ngựa gặp nhau, đánh năm mươi hiệp bất phân thắng bại. Bọn Trình Phổ len lén khen ngợi:

– Thái Sử Từ giỏi thay!

Từ thấy Tôn Sách thương pháp chẳng có nửa chỗ sơ hở, bèn giả vờ thua chạy, dẫn dụ vào trong núi sâu, thế là vội quay ngựa bỏ chạy. Tôn Sách đuổi theo. Thái Sử Từ mừng thầm, không về đường cũ lên núi mà rẽ sang phía sau núi. Sách đuổi tới. Từ hét Sách rằng:

– Ngươi nếu là đại trượng phu, thì hãy cùng ta quyết đấu một trận ta chết người sống!

Sách nạt đi, nói:

– Kẻ bỏ chạy, không tính là nam tử Hán!

Hai người lại đấu ba mươi hiệp. Từ tự nghĩ trong lòng: “Kẻ kia có mười ba người theo cùng. Ta chỉ có một mình, dù có bắt sống được thì cũng bị bọn chúng đoạt đi. Phải dẫn đi thêm một đoạn, để cho bọn kia hết đường tìm kiếm”. Lại giả thua bỏ chạy, nhưng vẫn kêu to rằng:

– Chớ tới đuổi ta!

Sách hét lên rằng:

– Ngươi chớ có chạy!

Một hơi đuổi nhau chạy tới chỗ đất bằng. Từ vòng ngựa trở lại, đánh thêm năm mươi hiệp. Sách một thương đâm tới. Từ tránh sang bên, kẹp chặt ngọn thương. Từ cũng vung một thương đâm lại. Sách cũng tránh sang bên, kẹp chặt ngọn thương. Hai bên dùng sức giằng kéo, đều cùng lăn xuống ngựa. Bọn ngựa chẳng biết bỏ chạy đi đâu mất. Hai người vứt thương, níu nhau ẩu đả. Từ năm đó ba mươi tuổi, Sách năm đó hai mươi mốt tuổi. Hai người níu lấy chiến bào, cào rơi phấn sáp. Sách nhanh tay chụp được đoản kích sau lưng Từ, Từ cũng lấy được mũ đâu mâu* trên đầu Sách. Sách cầm kích xông tới đâm Từ. Từ cầm đâu mâu chống đỡ. Đột nhiên tiếng hò reo sau lưng nổi lên. Đó là hơn một ngàn quân Lưu Dao đang kéo tới tiếp ứng. Từ đánh Sách chẳng buông tha. Hai bên quân mã kéo tới vây bọc. Sách đương hoảng hốt, Trình Phổ dẫn hai mươi quân kỵ tới xông vào đánh giết quân ở hai bên. Từ buông tha Sách. Từ ở trong đám quân cướp được một con ngựa, bèn nhặt thương lên ngựa rồi quay trở lại. Ngựa của Tôn Sách bị Trình Phổ bắt được, dắt đến. Sách bèn nhặt thương, lên ngựa, xông vào đánh giết. Hơn một ngàn quân cùng mười ba quân kỵ hỗn chiến không ngớt. Đánh giết đến dưới núi Thần Đình, tiếng hò reo lại nổi lên. Chu Du dẫn quân kéo tới. Thái Sử Từ làm sao thoát thân? Cuối cùng sẽ ra sao?

30. TÔN SÁCH ĐẠI CHIẾN NGHIÊM BẠCH HỔ

Cứu binh của Chu Du kéo tới. Bọn Lưu Dao tự dẫn đại quân đánh giết xuống dưới núi. Bấy giờ đã sắp hoàng hôn, gió mưa ập đến rất dữ. Hai bên đều tự thu quân trở về trại.

Hôm sau, Tôn Sách dẫn đại quân tới trước doanh của Lưu Dao. Lưu Dao dẫn quân ra đón đánh. Hai trận đối mặt nhau. Tôn Sách ôm thương, giơ cao cây kích sau lưng Thái Sử Từ giễu ở trước trận, sai quân kêu to rằng:

– Thái Sử Từ! Nếu chẳng phải là người chạy nhanh, thì đã đâm chết ngươi rồi vậy!

Lưu Dao liền đem mũ đâu mâu của Tôn Sách giơ lên trước trận, sai quân kêu to rằng:

– Tôn Sách! Đầu người ở đây!

Hai quân đều hò hét, bên này khoe thắng, bên kia cậy mạnh*. Từ bèn cưỡi ngựa ra, hẹn Tôn Sách chiến đấu, quyết phân thắng bại. Sách cũng muốn cưỡi ngựa ra trước. Trình Phổ nói:

– Chẳng cần chúa công lao lực. Mỗ sẽ tự bắt hắn.

Trình Phổ ra tới trước trận. Thái Sử Từ nói:

– Ngươi chẳng phải là kẻ có thể đối địch với ta. Hãy sai Tôn Sách cưỡi ngựa ra đây!

Trình Phổ cả giận, vung thương chạy thẳng tới bắt Thái Sử Từ.

Hai ngựa gặp nhau, đánh đến ba mươi hiệp. Lưu Dao vội đánh chiêng thu quân. Thái Sử Từ nói:

– Tôi đang muốn bắt lấy tướng giặc, vì cớ gì mà thu quân?

Lưu Dao nói:

– Ta nghe nói Chu Du đã tới, dẫn quân tập kích chiếm lấy Khúc Hà. Có một kẻ là người quận Lư Giang, huyện Tùng Tư, họ Trần, tên Vũ, tự là Tử Liệt tiếp ứng cho Chu Du tiến vào. Cơ nghiệp nhà ta đã mất, chẳng thể ở lại lâu. Phải kíp tới Mạt Lăng hội họp với quân mã của Tiết Lễ, Tạc Dung, gấp tới tiếp ứng.

Thái Sử Từ theo chân Lưu Dao lui quân. Tôn Sách không đuổi theo, mà lại thu quân mã. Trưởng sử Trương Chiêu nói:

– Quân bên kia bị Chu Du tập kích chiếm Khúc Hà, không có lòng ham đánh. Đêm nay chính là cơ hội tốt để cướp doanh.

Tôn Sách cho là phải, đêm ấy chia quân làm năm lộ, thẳng đường xông tới. Quân binh của Lưu Dao thua to, thảy đều chia năm xẻ bảy tan tác cả. Thái Sử Từ chỉ có một mình, chẳng thể làm gì, bèn dẫn mấy chục quân kỵ suốt đêm đi thẳng tới huyện Kính. Lưu Dao cùng mưu sĩ Hứa Tử Tương đi tới Mạt Lăng.

Tôn Sách lại thu được đại tướng Trần Vũ. Người này mình cao bảy thước, khuôn mặt vàng, con ngươi đỏ, hình dung cổ quái. Sách rất mừng kính trọng, bái làm Hiệu úy, cho làm tiên phong tiến đánh Tiết Lễ. Trần Vũ dẫn mấy chục quân kỵ xông trước vào trận, chém hơn năm mươi cái đầu. Tiết Lễ đóng cửa không dám ra. Sách chuẩn bị đánh thành.

Chợt có người báo: “Lưu Dao hội họp với Tạc Dung đi chiếm Ngưu Chử”. Tôn Sách cả giận, tự dẫn đại quân chạy mau tới Ngưu Chử. Hai bên nghênh địch. Dao, Dung hai người cưỡi ngựa ra. Tôn Sách nói:

– Ta nay đã tới đây. Ngươi sao lại không đầu hàng đi?

Sau lưng Lưu Dao có một tướng nhổ thương cưỡi ngựa chạy ra. Ấy là Can Mi vậy. Cùng Sách đánh nhau chưa đến ba hiệp, Can Mi đã bị Sách bắt sống ở trên ngựa. Sách vỗ ngựa trở về trận. Phàn Năng thấy Can Mi bị bắt đem đi, bèn nhổ thương đuổi theo. Thương của y đâm tới sau lưng Sách, ngay chỗ trái tim, trong trận y kêu lên:

– Sau lưng có người ám toán!

Tôn Sách ngoái đầu, chợt thấy Phàn Năng tới. Sách hét lớn một tiếng như sấm động. Phàn Năng lảo đảo, mình rơi xuống ngựa mà chết. Sách tới dưới cửa cờ, đem Can Mi quẳng xuống, thì đã bị kẹp chết rồi. Bởi vì kẹp chết một tướng, hét chết một tướng, mọi người đều gọi Sách là Tiểu Bá Vương*. Lưu Dao, Tạc Dung thua to. Người ngựa quá nửa đầu hàng Sách. Sách chém hơn vạn cái đầu. Lưu Dao, Tạc Dung chạy tới Dự Chương đầu hàng Lưu Biểu*.

Tôn Sách quay quân trở về đánh Mạt Lăng, tự mình tới bên chiến hào chiêu dụ Tiết Lễ đầu hàng. Trương Anh ở trên thành bắn trộm một mũi tên, trúng ngay đùi trái của Tôn Sách, mình rơi xuống ngựa. Các tướng kíp cứu dậy, trở về doanh, nhổ tên, dùng thuốc trị thương đắp lên. Sách nói:

– Hãy giả vờ như ta trúng tên đã chết. Trong quân hãy cứ ai, nhổ trại rút cả. Chúng tất nhiên tới truy đuổi. Hãy lén mai phục kì binh, tất là bắt được Tiết Lễ.

Mọi người nghe theo kế ấy, liền nói Tôn Sách đã chết, ngay đêm ấy nhổ trại bỏ đi. Tiết Lễ thám thính được Tôn Sách đã chết, ngay đêm ấy liền cất quân trong thành, cùng Trương Anh, Trần Hoành kéo ra khỏi thành đuổi giết. Sau doanh của Sách phục binh trỗi dậy, quân mã kéo ùa ra. Tôn Sách kêu lớn một tiếng:

– Tôn lang ở đây!

Các quân đều kinh hoàng, thảy đều vứt đao thương, bái lạy ở dưới đất. Sách hạ lệnh không được giết người. Trương Anh toan chạy, bị Trần Vũ một thương đâm chết. Trần Hoành bị Tưởng Khâm một mũi tên bắn chết. Tiết Lễ chết trong đám loạn quân. Sách một mặt sai kêu gọi dân chúng trở về yên nghiệp, rồi sai quân tới huyện Kính, đi bắt Thái Sử Từ.

Từ ở trong thành lại chiêu mộ được hơn hai ngàn người tinh nhuệ, khỏe mạnh, kéo tới báo thù cho Lưu Dao. Sách cùng Chu Du bàn bạc kế sách bắt sống Thái Sử Từ. Du sai ba mặt tấn công huyện Kính, chỉ chừa lại của đông cho chạy ra. Ba con đường rời khỏi huyện, đều có quân mai phục, cách ngoài thành hai mươi lăm dặm. Thái Sử Từ nếu tới chỗ đó, người mỗi ngựa mệt, ắt sẽ bị bắt. Vốn là những kẻ Thái Sử Từ chiêu mộ có quá nửa là dân Sơn Việt, không ở trong huyện, nghe tin Tôn Sách đột nhiên kéo đến, trở tay không kịp. Quân binh bị vây khốn ba mặt. Thái Sử Từ dẫn binh vội vã xông ra, bị loạn tên bắn phải lui về. Đêm ấy, Trần Vũ đi đầu, mặc áo ngắn, trèo lên thành đốt lửa. Thái Sử Từ thấy trên thành có lửa bốc, kíp lên ngựa nhắm của đông mà chạy. Sau lưng có Tôn Sách tự dẫn quân mã đuổi tới. Thái Sử Từ chạy thẳng ra cửa đông, bỏ chạy trên đường. Sau lưng có quân đuổi theo đến ba mươi dặm thì không đuổi nữa. Thái Sử Từ bỏ chạy năm mươi dặm, người mỗi ngựa mệt. Trong đám lau sậy, tiếng hò reo chợt nổi lên, Từ toan chạy cho mau. Dây thừng bắt ngựa cùng nhau bay tới, trói ngựa ngã vật xuống, bắt sống Từ giải về trại lớn. Sách biết đang giải Thái Sử Từ đến, tự mình ra khỏi doanh, hét bọn sĩ tốt chạy tan, tự mình cởi trói, lấy cảm bào đang mặc khoác cho, rồi mời vào trong trại. Thái Sử Từ nói:

– Bại tướng xin được chết.

Sách nói:

-Ta biết Tử Nghĩa quả thực là trượng phu. Lưu Dao là thứ ngu xuẩn, không thể dùng làm đại tướng, nên mới đến nỗi thua bại như thế.

Từ thấy Sách đối đãi với mình như anh, bèn xin đầu hàng. Sách nắm tay Từ, nói:

– Còn nhớ lúc ở Thần Đình không? Nếu bấy giờ công bắt được ta đem về, thì có hại ta không?

Từ đáp rằng:

– Cũng chưa biết thế nào.

Sách cả cười, nói:

– Việc ngày hôm nay, đáng nên cùng công lo liệu.

Bèn mời vào trong trướng, dắt lên chỗ cao ngồi, đem rượu thịt ra tiếp đãi. Sách nói:

– Nay đã ở cùng nhau, chớ lo có điều gì không như ý. Mong hãy dạy ta cái thuật tiến lui.

Từ nói:

– Tướng của đám quân thua, chẳng xứng luận bàn đầu.

Sách nói:

– Hàn Tín ngày xưa cầu xin Quảng Vũ quân chỉ dạy. Sách nay mong được quyết việc với người có lòng nhân. Công sao lại từ chối?

Từ nói:

– Lưu quân mới bị phá, sĩ tốt lìa lòng. Nếu mà phân tán thì khó tập hợp lại. Nên muốn tự đi thu thập, để giúp cho minh công chút ít. Chỉ sợ chẳng hợp với tôn ý.

Sách quỳ mọp nói:

– Thực là điều mong mỏi trong lòng tôi đó. Ngài mai mặt trời lên đến đỉnh, mong công trở về.

Từ vâng dạ, chẳng dám chối từ rồi đi. Các tướng nói:

– Thái Sử Từ đi chuyến này ắt không trở lại nữa.

Sách nói:

– Tử Nghĩa là danh sĩ của Thanh Châu, xem tín nghĩa là trọng, tất sẽ chẳng dám phản bội ta.

Mọi người đều chưa tin.

Ngày hôm sau, dựng cờ đo bóng mặt trời. Vào lúc mặt trời ở giữa đỉnh đầu, Từ dẫn hơn một ngàn người tới trại. Tôn Sách cả mừng. Mọi người đều phục.

Tôn Sách tụ họp được mấy vạn người, qua lại ở Giang Đông, an dân giúp người. Kẻ đầu hàng nhiều vô số. Dân chúng Giang Đông chỉ gọi Sách là Tôn lang, mới nghe quân Tôn lang tới thì già trẻ đều mất hồn lạc phách. Quan lại đều bỏ thành quách tránh xa vào nơi sơn dã. Kịp khi quân Sách tới, chẳng hề có một ai dám ra ngoài cướp bóc gà, chó, rau, trái, một ly một tí nào. Dân đều vui mừng, đem trâu rượu tới trại úy lạo quân đội. Sách lấy vàng lụa đáp tạ. Tiếng reo mừng vang khắp cánh đồng. Những quân lính cũ của Lưu Dao, hễ ai nguyện theo quan thì đều thu về dưới trướng, ai không muốn theo quan thì thưởng lương thực, thảy đều tự trở về nhà sinh sống. Dân chúng Giang Nam nghe chính sự nhân đức, có ai mà chẳng ngưỡng mộ, vui thích đâu? Bởi vậy nên thế lực rất thịnh. Sách đón mẹ, chú và các em cùng trở về Khúc Hà, sai em là Tôn Quyền cùng Chu Thái giữ Tuyên Thành. Sách dẫn quân hướng về nam, tiến lấy Ngô quận.

Bấy giờ có Nghiêm Bạch Hổ tự xưng là Đông Ngô Đức vương sai Chu Thái giữ Ô Thành*, Vương Thịnh giữ Gia Hưng. Quân Sách tới. Bạch Hổ sai em là Nghiêm Dư ra thành. Quân chạm nhau Phong Kiều. Dư cầm ngang ngọn đao, dừng ngựa ở trên cầu. Có người báo vào trong quân, Sách đang định đi ra. Trương Hoành xuống ngựa can rằng:

– Ôi, chủ tướng là người trù tính mưu lược, đứng đầu ba quân. Tính mệnh rất là hệ trọng vậy. Chẳng nên khinh khoát* mà tự mình ra đối địch với bọn cướp nhỏ. Xin người ở dưới cờ chỉ huy hãy coi trọng cái tài năng trời ban, cho thỏa sự trông ngóng của bốn biển, chẳng khiến cho trên dưới ở trong nước gặp phải nguy nan sợ hãi.

Sách cảm tạ, nói:

– Lời của tiên sinh như vàng như ngọc. Chỉ vì sợ tướng sĩ không dốc hết tính mạng, nên mới phải đi trước.

Bèn sai Hàn Đương cưỡi ngựa ra. Bên kia cũng giục ngựa lên đến trên cầu. Bấy giờ Tưởng Khâm, Trần Vũ đều cưỡi thuyền nhỏ men theo bờ sông, sớm đã vượt qua khỏi cầu, rồi dùng tên bắn loạn xạ vào đám quân trên bờ. Hai người phi thân lên trên bờ, xông vào đánh giết. Nghiêm Dư lui chạy. Hàn Đường dẫn quân thẳng vào đánh giết tới dưới cửa Xương Môn. Giặc lui vào trong thành.

Sách chia quân thủy lực cùng tiến, bao vây Ngô Thành, liên tiếp ba ngày. Sách dẫn các quân tới bên ngoài Xương Môn, chiêu dụ những người trên thành. Có một tì tướng tay trái cầm mộc che tên, tay phải chỉ trỏ xuống dưới thành mắng chửi. Thái Sử Từ ở trên ngựa giương cung, lắp tên, bảo rằng:

– Xem ta bắn vào tay trái của kẻ kia đây!

Một mũi tên bay ra, bắn xuyên cánh tay trái, cắm chắc như định vào cái mộc che tên. Trên thành dưới thành, những người trông thấy chẳng ai không hò reo khen ngợi. Đám giặc cứu được kẻ kia đưa vào trong thành. Bạch Hổ cả kinh:

– Ngoài thành có kẻ bắn tên như thần đến thế ư?

Bèn thương lượng cầu hòa; ngày hôm sau, sai Nghiệm Dư ra khỏi thành, tới gặp Tôn Sách. Sách mời Dư vào trường uống rượu. Rượu uống đã thỏa, Sách rút kiếm chém chiếc chiếu ở chỗ Dư ngồi. Dư kinh hoàng, ngã lăn ra đất. Sách cười, nói:

– Chỉ đùa chút thôi, chớ nên kinh sợ!

Sách hỏi Dư rằng:

– Ý của anh người như thế nào?

Dư nói:

– Muốn cùng tướng quân chia đều Giang Đông.

Sách cả giận, nói:

– Loài chuột dám cùng ta đứng chung hàng sao?

Dư kíp đứng dậy. Sách ném kiếm đâm, tay vung lên là người ngã xuống, rồi cắt lấy đầu, sai người đi cùng đưa vào trong thành. Bạch Hổ liệu rằng chống không nổi, vứt thành mà chạy. Sách tiến quân đuổi đánh. Hoàng Cái bắt sống Vương Thịnh. Thế như chẻ trúc. Thái Sử Từ kíp công đánh Ô Thành, là người đi trước lên mặt thành, bắn chết Thái thú ở đó*. Mấy châu đều được bình định. Bạch Hổ bỏ chạy đến Dư Hàng, cướp bóc ở dọc đường, bị người xứ đó là Lăng Tháo dẫn người làng đánh bại, bèn nhằm hướng Cối Kê mà chạy. Hai cha con Lăng Tháo tới đón tiếp Tôn Sách. Sách thấy Tháo uy nghi xuất chúng, bèn cho hai cha con theo tòng chinh*.

Sách dẫn binh qua sông. Nghiêm Bạch Hổ tụ họp bọn cướp, phân bố ở bến đò Tây Tân. Bạch Hổ tự cùng Trình Phổ giao đấu, thua to mà chạy. Phổ truy đuổi cả đêm tới tận Cối Kê. Thái thú Cối Kê là Vương Lãng dẫn binh cứu Bạch Hổ. Có một người can rằng:

– Tôn Sách dùng đội quân nhân nghĩa, Bạch Hổ dùng đám binh bạo ngược. Có thể bắt Bạch Hổ để dâng cho Tôn Sách. Đó là thuận theo mệnh trời đấy!

Lãng không nghe. Người ấy là người quận Cối Kê, huyện Dư Diêu, họ Ngu, tên Phiên, tự là Trọng Tường, hiện làm quận lại. Phiên thấy Lãng không nghe, thở dài một tiếng rồi trở về. Lãng cùng Bạch Hổ bày binh ở đất Sơn Âm. Tôn Sách, Chu Du đều dẫn binh nghênh chiến. Trình Phổ, Hoàng Cái đều dẫn kỳ binh để tiếp ứng. Đại phá Bạch Hổ ở Sơn Âm. Lãng chạy tới Hải Ngung. Bạch Hổ chạy ra Dư Hàng. Có một người dẫn binh đón tiếp Bạch Hổ ở trên đường. Hổ mừng. Đêm ấy, bèn uống rượu ở trong trường. Người này rút kiếm chém chết Bạch Hổ, lại giết luôn hơn mấy chục người, rồi tới báo với Tôn Sách. Sách thấy người này mình cao tám thước, mặt vuông miệng rộng, là người quận Cối Kê, huyện Dư Diêu, họ Đổng, tên Tập, tự là Nguyên Đại, bèn hạ lệnh sai làm Biệt bộ Tư mã.

Đây nói các lộ phía đông đều được bình định, bèn sai chú là Tôn Tĩnh trấn giữ. Sách bèn thu quân, sai Chu Trị làm Thái thú Ngô quận, rồi thu quân trở về Giang Đông. Có người tới báo:

– Tôn Quyền cùng Chu Thái giữ Tuyên Thành. Đột nhiên sơn tặc nổi dậy đánh chiếm, bốn mặt đánh giết ùa đến. Bấy giờ, trời đã khuya, Thái ôm Quyền lên ngựa. Mấy chục tên giặc cầm đao tới chém. Việc gấp, Thái bỏ ngựa, người không mặc giáp, cầm đao giết giặc, chém chết hơn mười người. Ở phía sau có một tên giặc phóng ngựa, vung thương chạy thẳng đến chỗ Chu Thái, bị Thái níu được cây thương, kéo rơi xuống ngựa, lại chạy tới đoạt được thương và ngựa, đánh giết mở ra một đường máu, cứu được Tôn Quyền. Bọn giặc còn lại trốn xa.

Chu Thái mình bị đâm mười hai nhát thương, đều là bị thương trong lúc đánh nhau, trở về gặp Tôn Sách. Vết thương của Thái sưng to, tính mạng nguy trong khoảnh khắc. Sách cả kinh. Đổng Tập ở dưới trướng nói:

– Mỗ tuy bất tài, nhưng từng cùng hải tặc chống nhau, mình trúng mấy mũi tên. Nhờ có quận lại Ngu Phiên chỉ cho một phương thuốc, nửa tháng đã khỏi.

Sách nói:

– Ngu Phiên lẽ nào là Ngu Trọng Tường ư?

Tập nói:

– Phải.

Sách trước sai Trương Chiêu đi mời Ngu Trọng Tường đến làm Công tào, cùng cầu xin gặp thầy thuốc. Phiên theo lời, dẫn binh tới gặp Chu Thái. Chưa đến một ngày, Đổng Tập dẫn Ngu Trọng Tường tới Tuyên Thành gặp Tôn Sách. Sách nói:

– Ta không dám lấy thái độ với quận lại mà tiếp đãi tiên sinh. Việc ngày hôm nay, xin được cùng tiên sinh lo liệu.

Phiên bái tạ, bèn dẫn thầy tới gặp Sách. Sách thấy người này mặt màu đồng, tóc trắng, có phong thái phiêu diêu khác với người trần, bèn hỏi thăm. Đấy là người nước Bái, quận Tiếu, đi dạo chơi hành nghề ở Giang Đông, họ Hoa, tên Đà, tự là Nguyên Hóa. Sách lấy lễ đãi như thượng khách, mời xem vết thương cho Chu Thái. Đà nói:

– Đây chỉ là việc dễ thôi. Chỉ một tháng là khỏi.

Sách cả mừng, bèn tiến quân tiễu trừ bọn sơn tặc. Giang Nam đều được bình định. Tôn Sách phân phái các tướng sĩ trấn giữ các chỗ cửa ải. Hùng binh có hơn mười vạn. Văn quan võ tướng đều hết mực trung thành. Sách nghĩ đến các bộ hạ, tướng, lại lúc cha là Tôn Kiên còn sống, đều thăng thưởng hai cấp, một mặt viết biểu văn kết giao với Tào Tháo, một mặt sai người đưa thư cho Viên Thuật đòi ngọc tỉ.

Thuật ngầm có lòng muốn xưng đế, bèn đáp thư thoái thác, không trả. Thuật họp bọn Trưởng sử Dương Đại Tướng*, Đô đốc Trương Huân, Kỷ Linh, Kiều Nhuy*, Thượng tướng Lôi Bạc, Trần Lan, hơn ba mươi người bàn bạc. Thuật nói:

– Sách mượn quân mã của ta để khởi sự, ngày nay được hết đất Giang Nam, binh giáp có hơn mười vạn. Ta muốn thôn tính đi, thì có được chăng?

Trưởng sử Dương Đại Tướng nói:

– Tôn Sách chiếm cứ cái hiểm trở của Trường Giang, binh tinh nhuệ, lương thực nhiều, chưa thể mưu đồ được đâu.

Thuật lại nói:

– Ta hận Lưu Bị vô cớ đem quân đánh ta. Ta muốn báo thù. Dương Đại Tướng nói:

– Muốn bắt Lưu Bị, mỗ sẽ hiến một kế. Chẳng hay tôn ý thế nào?

Hãy nghe hồi sau phân giải.

TAM QUỐC CHÍ THÔNG TỤC DIỄN NGHĨA QUYỂN III - hết

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN IV

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN 04

31. Lữ Phụng Tiên bắn kích ở cửa viên.

32. Tào Tháo hưng binh đánh Trương Tú.

33. Viên Thuật bảy ngả đánh Từ Châu.

34. Tào Tháo hội binh đánh Viên Thuật.

35. Quyết thắng thua, Giả Hủ bàn việc quân.

36. Hạ Hầu Đôn nhổ tên, nuốt con ngươi.

37. Lữ Bố thua chạy tới thành Hạ Bi.

38. Tào Tháo chém Lữ Bố ở Bạch Môn.

39. Tào Mạnh Đức săn hươu ở Hứa Điền.

40. Đổng Thừa bí mật nhận chiếu trong đại áo.

31. LỮ PHỤNG TIÊN BẮN KÍCH Ở CỬA VIÊN

Dương Đại Tướng nói:

– Nay quân Lưu Bị đóng đồn ở Tiểu Bái, tuy là dễ chiếm, nhưng Lữ Bố là hổ chiếm cứ Từ Châu. Lần trước đã hứa cho hắn ta vàng lụa, lương thảo, chiến mã, tới nay vẫn chưa đưa. Hãy nên lập tức sai người gửi lương thực, vàng, lụa; đem lợi lộc đánh vào tâm tư của hắn, khiến y án binh bất động. Lưu Bị lập tức có thể bắt được vậy. Trước bắt Lưu Bị, sau mới mưu đồ Lữ Bố. Đó là kế trừ trước một mối lo.

Thuật vui mừng, liền sai Hàn Dân đem mật thư tới gặp Lữ Bố. Thư nói:

“Xưa Đổng Trác làm loạn, phá hoại vương thất, họa lâu tới nhà Thuật. Thuật cất quân ở Quan Đông, chưa thể tiêu diệt Trác. Tướng quân có thể phanh thây Trác, gửi đầu y tới, vì Thuật mà tiêu diệt kẻ thù, quét sạch mối nhục, khiến cho Thuật được mở mắt với người đời, dầu sống hay chết cũng chẳng quên. Đó là công lao thứ nhất cập. Xưa Kim Thượng* hướng tới Duyện Châu, vừa đến Phong Bộ, bị Tào Tháo phản nghịch chống cự, đánh phá tan chạy, ngõ hầu dẫn tới diệt vong. Tướng quân phá Duyện Châu. Thuật lại được mở mắt với xa gần. Đó là công lao thứ hai cậu. Thuật từ năm sinh ra tới nay chẳng nghe trong thiên hạ có Lưu Bị. Bị lại cất quân cùng Thuật đối chiến. Thuật nhờ cậy oai linh của tướng quân mới phá được Bị. Đó là công lao thứ ba vậy. Tướng quân có ba công lớn với Thuật. Thuật tuy chẳng sáng suốt, cũng lấy sự sống chết để thờ phụng. Tướng quân nhiều năm đánh nhau, quân lương có khi thiếu thốn. Nay đưa hai mươi vạn hộc gạo, đón tiếp ở trên đường, chẳng phải chỉ bấy nhiêu thôi, mà sẽ đưa tới không dứt. Nếu như binh khí, chiến cụ của bên ấy có thiếu khuyết, dù lớn dù nhỏ cũng xin nghe mệnh lệnh”.

Lữ Bố đọc thư xong, lại được đồ vật thì rất mừng, bèn trọng đãi Hàn Dận. Dận trở về báo với Thuật. Thuật sai Kỷ Linh làm Đại tướng, Lôi Bạc, Trần Lan làm Phó tướng, tiến công Tiểu Bái. Có người báo cho Huyền Đức. Huyền Đức gọi mọi người tới bàn bạc. Trương Phi muốn ra đánh. Tôn Càn nói:

– Nay Tiểu Bái lương thiếu, binh ít, làm sao chống địch? Phải soạn thư báo gấp cho Lữ Bố.

Phi nói:

– Gã kia làm sao chịu tới?

Càn nói:

– Chi bằng bỏ Tiểu Bái sang đầu hàng Tào Tháo.

Phi không nói gì. Huyền Đức nói:

– Lời của Càn là phải.

Bèn soạn thư đưa cho Lữ Bố. Thư nói:

“Từ khi được tướng quân rũ lòng thương tưởng, sai Bị dung thân ở Tiểu Bái, thực là lạy lục cái đức sánh với trời cao. Nay Thuật muốn báo thù riêng, sai Kỷ Linh dẫn binh tới huyện, sự diệt vong chỉ ở trong sớm tối. Nếu chẳng phải tướng quân thì không ai có thể cứu nổi, ngưỡng mong người xua đội quân một lữ* để cứu cái nguy cấp treo ngược, thì thật là may mắn lắm thay!”.

Lữ Bố đọc thư xong, nói:

– Hai bên đều gửi thư tới, một bên cầu cứu giúp, một bên nói chớ đi cứu, giờ buộc ta phải làm sao đây?

Trần Cung nói:

– Lưu Bị nay tuy nguy khốn, ngày dài sau này ắt sẽ tung hoành, đó là họa của tướng quân, xin chớ cứu y.

Bố nói:

– Viên Thuật nếu nuốt được Lưu Bị, ắt phía bắc sẽ liên kết với các tướng Thái Sơn. Ta cũng sẽ nằm trong mưu đồ của Thuật vậy, chẳng thể không cứu Lưu Bị.

Bèn điểm quân lên đường.

Đây nói Kỷ Linh cất quân, thẳng đường kéo tới, đóng đồn dựng trại ở phía đông nam huyện Bái, ban ngày bày bố tinh kỳ, che rợp ánh sáng, khắp núi khắp sông, ban đêm đốt lửa nổi trống, vang trời rền đất. Huyền Đức ở trong huyện chỉ có hơn năm ngàn ở người, cũng ra khỏi huyện bày trận, đóng doanh. Trương Phi liền muốn ra đánh. Huyền Đức ngăn lại. Có người báo:

– Lữ Bố dẫn binh tới, đóng doanh trại ở phía tây nam cách huyện một dặm.

Kỷ Linh biết Lữ Bố dẫn quân tới cứu Lưu Bị, kíp sai người đưa thư cho Lữ Bố. Lữ Bố xé thư ra xem. Thư nói:

“Linh nghe nói: cái chí của đại trượng phu là lòng không hai ý, mà chỉ chuyên chú vào một hướng, thì có thể ôm đỉnh bạc mà hưởng lộc. Kỷ Tín ở trong quân Sở để chịu tru lục, Chuyên* Chư bị Ngô vương giết chết. Ngày trước Ôn hầu đã nhận lễ vật của họ Viên, mà nay lại thu nạp lời nịnh nọt của Lưu Bị, thì chẳng phải là việc làm của kẻ anh hùng vậy. Nếu được chịu ơn sớm chém Lưu Bị, thì sẽ vĩnh viễn làm môi răng cứu viện, cùng lo cơ nghiệp xương bá. Mong được ban cho mấy lời, để quyết định việc tiến lui, thì thật may lắm!”.

Lữ Bố xem xong, cười nói:

– Ta có một kế khiến Viên Thuật chẳng hận ta, cũng chẳng để Lưu Bị oán ghét ta.

Cao Thuận nói:

– Xin được nghe kể ấy.

Bố nói:

– Đến lúc ấy thì sẽ nhìn thấy, khó dùng lời để nói được.

Bèn sai người tới trại của Kỷ Linh, Lưu Bị, mời hai người tới dự tiệc. Huyền Đức xem thư cả mừng, liền định lên ngựa. Quan, Trương nói:

– Huynh trưởng chẳng thể đi. Lữ Bố chắc có lòng khác. Huyền Đức nói:

– Không phải đâu. Ta đãi Ôn hầu không bạc, bên kia sao dám hại ta đây?

Nói Xong, bèn lên đường. Quan, Trương nối gót đi tới doanh trại Lữ Bố, vào gặp. Bố nói:

– Ta hôm nay đặc biệt tới đây cởi bỏ mối nguy cho ngươi. Ngày sau được đắc chí thì chớ quên nhau.

Huyền Đức cúi đầu cảm tạ, ngồi xuống ở bên cạnh Bố. Quan, Trường chống kiếm đứng ở sau lưng. Có người báo:

– Kỷ Linh tới trại!

Huyền Đức cả kinh, định tránh đi. Bố nói:

Ta đặc biệt mời hai người các ngươi tới bàn bạc, chớ sinh nghi ngờ.

Huyền Đức chưa hiểu ý tứ, trong lòng không yên. Kỷ Linh xuống ngựa bước vào, thấy Huyền Đức ngồi ở trên trường, liền lui gót định về. Tả hữu níu lại không được. Lữ Bố tiến lên nắm cánh tay của Kỷ Linh, như là nắm đứa trẻ. Linh nói:

– Tướng quân muốn giết Kỷ Linh ư?

Bố nói:

– Không phải đâu.

Linh nói:

– Lẽ nào là muốn giết thằng giặc tai to ư?

Bố nói:

– Cũng không phải.

Linh nói:

– Mong tướng quân sớm ban cho một lời, để giải tỏa mối nghi ngờ trong lòng.

Bố nói:

– Huyền Đức là em của Bố. Nay bị tướng quân làm nguy khốn, mới tới cứu cho.

Linh cả kinh, nói:

– Nếu là vậy thì ắt giết Linh rồi!

Bố nói:

– Chẳng có ý đó. Bố bình sinh chẳng thích đấu đá, chỉ thích cởi bỏ việc đấu đá.

Linh hỏi rằng: - Làm sao cởi bỏ được đấu đá?

Bố nói:

– Để cởi bỏ sự đấu tranh của hai nhà, tôi có một phép: “theo trời quyết định”.

Linh nói:

– Tướng quân đã nói thế, thì xin được vào trướng nghe rõ kế ấy.

Linh vào trường, cùng Huyền Đức gặp mặt. Hai người lòng đều chưa yên. Bố ngồi ở chính giữa, Linh ở bên trái, Bị ở bên phải. Bố bảo hãy thong thả uống rượu. Rượu được mấy vòng, Bố nói:

– Hai nhà các ngươi hãy nể mặt ta mà cùng bãi binh.

Huyền Đức chẳng nói gì. Linh nói:

– Tôi phụng mệnh của chúa công, cầm mười vạn binh, chỉ muốn bắt Lưu Bị, làm sao bãi binh được?

Trương Phi rút kiếm cầm trên tay, cả giận, nói:

– Ta tuy binh ít, nhưng chỉ xem loại các ngươi như lũ trẻ đùa giỡn mà thôi. Người so với trăm vạn quân Khăn Vàng thì thế nào? Ngươi dám làm tổn thương ca ca ta ư?

Quan Công níu tay Phi lại, nói rằng:

– Hãy thong thả nghe Lữ tướng quân nói xong, bấy giờ ai nấy trở về doanh trại đánh giết cũng chẳng muộn. Lữ Bố nói:

– Ta mời hai nhà tới hòa giải, chứ chẳng bảo hai bên đánh nhau.

Bên này Kỷ Linh chẳng tức giận, bên kia Trương Phi lại chỉ muốn đánh giết. Bố cả giận, dạy tả hữu rằng:

– Đem kích của ta tới đây!

Bố cầm họa kích trên tay. Kỷ Linh, Huyền Đức thảy đều tái mặt. Bố nói:

– Ta khuyên hai nhà các ngươi chớ có chém giết, mọi việc đều phó thác ở mệnh trời.

Bèn sai tả hữu nhận lấy họa kích, đi ra ngoài cửa viên*, cắm kích ở xa xa. Bố sai cầm cung tên tới. Bố giương cung, lắp tên, cầm trên tay, ngoái đầu nói với Kỷ Linh, Huyền Đức rằng:

– Cửa viên cách trung quân một trăm năm mươi bước. Ta một mũi tên bắn trúng nhánh nhỏ trên kích, thì hai nhà các ngươi phải bãi binh. Nếu bắn không trúng, mọi người hãy tự về doanh an bày việc chém giết. Ai chẳng theo lời ta thì sẽ cùng chung sức với bên kia giết đi.

Mọi người đều ứng lời. Huyền Đức ngầm khấn trời đất rằng:

– Chỉ mong bắn trúng.

Bố bảo mọi người ngồi, lại cùng uống một chén rượu. Rượu xong, Bố vén tay áo bào, lắp tên lên, kéo căng cung, miệng hô:

– Trúng này!

Đó thực là Lưu Huyền Đức có phúc. Cung giường như trăng thu trôi ngang trời, tên bay như sao băng rơi xuống đất. Một mũi tên đã bắn trúng nhánh nhỏ trên họa kích. Trên trướng, dưới trướng đều cùng kêu lên một tiếng thán phục. Về sau có sử quan làm bài thơ Lữ Bố bắn kích rằng:

Ngày trước tướng quân giải phân tranh.

Nhờ tài bắn kích đuổi hùng sư.

Viên môn xa lắc như trăng mọc.

Một vệt sao băng trúng kích này.

Lại thêm người hiền thời Tống có thơ rằng:

Ôn hầu bắn giỏi hiếm có thay.

Từng ở biên môn giải mối nguy.

Bắn rụng mặt trời, khinh Hậu Nghệ.

Cất lời dọa vượn, lượt Do Cơ*.

Dây cung gân hổ giương oang tiếng.

Đuôi tiến lông chim phóng vụt đi.

Đuôi báo* rung lên, xuyên họa kích.

Hùng binh mười bạn cởi chiến y.

Lại có thơ rằng:

Lữ Bố giải nguy Bị năm xưa.

Vạn quân ai dám chọc thần uy.

Sớm biết tai to là bất tín.

Hối hận khi xưa bắn kích chi!

Lại có bài thơ khen Huyền Đức có phúc rằng:

Giương cung trăm bước bắn trúng ngay.

Khoan nói năm xưa có phúc thay.

Bắn kích vạn năm khen Lữ Bố.

Nào hay trời giúp Hán Trung vương.

Lữ Bố thấy đã bắn trúng nhánh kích, bèn vứt cung, đi tới chỗ ngồi. Bố nắm lấy tay Kỷ Linh và Huyền Đức, nói:

– Đó là lệnh của trời. Hai nhà các ngươi phải bãi binh chẳng chinh chiến nữa. Hôm nay say khướt, ngày mai hãy đều tự bãi binh.

Kỷ Linh nói:

– Lời của tướng quân không dám không nghe. Chỉ sợ Kỷ Linh trở về rồi, chủ nhân làm sao chịu tin?

Bố nói:

– Ta sẽ tự viết thư.

Hôm ấy Lưu Bị ngầm than hổ thẹn. Rượu lại được vài vòng, Kỷ Linh xin viết thư cho mình trở về trước. Bố nói với Huyền Đức rằng:

– Không có ta thì ắt đệ đã nguy rồi.

Huyền Đức lạy tạ, rồi cùng Quan, Trường trở về. Hôm sau, ba lộ quân mã đều giải tán.

Không nói chuyện Huyền Đức vào Tiểu Bái, Lữ Bố về Từ Châu. Đây nói Kỷ Linh trở về Hoài Nam gặp Viên Thuật, kể chuyện Lữ Bố bắn kích ở cửa viên để giải vây, trình thư làm tin lên. Viên Thuật cả giận, nói:

– Lữ Bố đã nhận nhiều đồ vật của ta, mà trở lại giúp Lưu Bị. Tiếng là bắn kích, nhưng thực là đùa bỡn ta! Ta sẽ tự cầm quân ở Hoài Nam, đi chinh phạt Lữ Bố, Lưu Bị.

Kỷ Linh nói:

– Chúa công không nên làm vậy. Lữ Bố là anh hùng đương thời, chiếm giữ đất đai Từ Châu. Nếu Bố cùng Bị đầu đuôi liên kết với nhau, thì chẳng dễ mưu đồ được đâu. Linh nghe nói vợ của Bố là Nghiêm Thị có một con gái. Chúa công có một con trai, có thể sai người cầu thân với Bố. Bố có con gái ở đây thì ắt giết Lưu Bị. Đó là kế người xa chẳng bằng người thân* đó.

Ngay hôm đó, Viên Thuật phái Hàn Dận làm mai mối, bưng lễ vật tới Từ Châu cầu thân, Dận không quá một ngày đã đến Từ Châu, gặp Bố, nói rằng:

– Viên Thuật hâm mộ tướng quân, muốn cầu con gái ngài làm vợ cho con trai, mãi mãi kết mối giao hảo Tần Tấn.

Bố nhận lễ vật, vào gặp vợ mình, nói việc Viện Thuật cầu thân. Nghiêm Thị nói:

– Tôi nghe nói Viên Công Lộ trấn giữ Hoài Nam đã lâu, tiền lương nhiều vô số, sớm tối sẽ trở thành thiên tử. Nếu việc lớn mà thành thì ắt con gái ta sẽ có danh vọng của bậc quốc mẫu. Chỉ không biết bên kia có bao nhiêu con trai.

Bố nói:

– Chỉ có đứa con trai này.

Nghiêm Thị nói:

– Sao lại chẳng hứa ngay đi. Ví phỏng chẳng làm hoàng hậu, thì Từ Châu của chúng ta cũng chẳng phải nghi ngại gì.

Ý Bố bèn quyết, mời Hàn Dân tới dự tiệc, hứa hẹn việc thành thân. Dận trở về, chuẩn bị lễ đính hôn. Lễ vật được đưa vào trong phủ đường. Bố bày yến tiệc để tiếp đãi, giữ lại ở dịch quán nghỉ ngơi.

Ngày hôm sau, Trần Cung đi thẳng đến quán dịch thăm dò Hàn Dận, ở chỗ ngồi hét lui bọn tả hữu, rồi quay sang nói với Dận rằng:

– Ai hiến kế này mà dạy công sang đây làm mai mối? Có ý muốn lấy cái đầu của Lưu Bị đúng không?

Dận thất kinh, bèn quỳ dưới đất, đem kể hết sự thật như thế.

– Xin Công Đài niệm tình mà tha thứ.

Cung dìu đứng dậy, nói:

– Tôi cũng đã có ý đó lâu rồi, chỉ sợ Ôn hầu không theo. Việc này nếu trì hoãn ắt bị người khác phá hỏng. Tôi sẽ vào gặp Ôn hầu, để bảo đưa con gái ra khỏi thành để kết hôn, có được chăng?

Dận liền cảm tạ, nói:

– Đó là cái đức tái sinh. Viên công nếu nghe biết thì cũng cảm ơn sâu vậy.

Cung bèn vào gặp Lữ Bố, nói:

– Nghe tin con gái của chúa công đã hứa gả cho con trai Viên Công Lộ. Đó chính là hợp với lòng tôi. Từ Châu có thể bảo đảm cơ nghiệp vĩnh viễn rồi. Chẳng hay chúa công muốn chọn ngày nào?

Bố nói:

– Chưa biết.

Cung nói:

– Người xưa kết thân, ngày lành tháng tốt nhận sính lễ đều đã có định lệ. Thiên tử một năm. Chư hầu nửa năm. Đại phu một mùa. Thứ dân một tháng.

Bố nói:

– Viên Công Lộ được trời ban quốc bảo. Sớm chiều sẽ trở thành hoàng đế. Nên làm theo lệ của thiên tử.

Cung nói:

– Không được.

Bố nói:

– Nay chỉ có thể theo lệ của chư hầu.

Cung nói:

– Cũng không được.

Bố nói:

– Dựa vào phong tục nhà ta, thì dùng lệ của khanh, đại phu.

Cung nói:

– Dù là vậy nhưng cũng không thể.

Bố nói:

– Ta nay tuy bá chiếm Từ Châu, nhưng chưa được nhận minh chiếu, muốn bảo ta dùng lệ của thứ dân ư?

Cung nói:

– Há lại có cái lý đó?

Bố nói:

– Ý ngươi muốn thế nào?

Cung nói:

– Ngày nay thiên hạ chinh phạt lẫn nhau, uy chấn bốn biển. Nay cùng Công Lộ kết thân, chư hầu sẽ có nhiều kẻ lo ngại, đố kỵ. Nếu như đến ngày lành tháng tốt mà giữa đường có phục binh nổi lên thì phải làm sao? Việc kết thân này nếu không hứa thì có thể dây dưa. Nếu đã hứa rồi thì hãy thừa dịp chư hầu chưa biết tin, đưa ngay con gái tới Thọ Xuân. Công Lộ tất tự chọn ngày lo việc thành hôn vậy.

Bố mừng, nói:

– Lời của Công Đài rất đúng.

Bèn vào báo với Nghiêm Thị. Nghiêm Thị nói:

– Nếu không có Công Đài thì con gái ta hỏng rồi. Tướng quân nghe theo là phải.

Bố bèn tặng vàng, lụa cho Hàn Dận để cám ơn đã làm mối, bày bố trang sức, đồ đạc, ngựa quý, xe thơm, sai Tống Hiến, Ngụy Tục cùng đi với Hàn Dận đưa con gái đi. Nhạc trống vang trời, đưa ra ngoài thành.

Có Bái lệnh là Trần Khuê ở nhà dưỡng già, tức là cha của Trần Nguyên Long, nghe thấy tiếng trống nhạc vang trời, bèn hỏi tả hữu. Tả hữu nói:

– Con gái của Lữ Phụng Tiên gả cho con trai Viên Công Lộ.

Khuê nói:

– Ai bày mưu này?

Đáp rằng:

Ba ngày trước đây, Hàn Dận từ Thọ Xuân tới, có lẽ đó là người mai mối.

Khuê nói:

– Đây là kế người xa chẳng bằng người thân. Tất là sẽ hại Huyền Đức.

Bèn gượng bệnh tới gặp Bố. Bố nói:

– Đại phu sao lại tới đây?

Khuê nói:

– Nghe tin tướng quân chết nên đặc biệt tới điếu tang.

Bố kinh ngạc, nói:

– Vì cớ gì lại nói ra lời ấy?

Khuê nói:

– Ngày trước Viên Công Lộ lấy vàng lụa đưa cho công, muốn giết Huyền Đức, Công bắn kích để giải nguy. Thuật tới cầu thân, thực ra bên trong muốn lấy con gái công làm con tin. Sau rồi sẽ tới lấy thủ cấp của Huyền Đức. Nếu không, thì cũng ắt là tới cầu mượn tiền bạc, lương thực, hoặc cầu hiệp trợ. Công ắt đồng ý. Sớm tối y tạo phản, thì công cũng thành thân thuộc của phản tặc rồi.

Bố cả kinh, nói:

– Trần Cung khiến ta lầm lẫn.

Kíp hét gọi Trương Liêu dẫn quân truy đuổi, đi ba mươi dặm, đem con gái trở về hậu đường, cả mắng Trần Cung rằng:

– Ngươi muốn ta chịu sự mắng chửi của vạn đời ư?

Cung im lìm mà lui ra. Trần Khuê nói:

– Hãy giam Hàn Dận ở lại đây, rồi sai người giả vờ hồi đáp Viên Thuật rằng: đồ nữ trang* của con gái chưa xong, khi nào chuẩn bị đủ sẽ liền đưa sang ngay.

Liền đem Hàn Dân đi giam, người ngựa đều bị giữ lại. Khuê lại thuyết phục Lữ Bố rằng:

– Có thể sai con trai ngu dốt của tôi là Trần Đăng làm sứ, giải Hàn Dận tới Hứa Đô. Tháo ắt cả mừng.

Bố nói:

– Chờ ta nghĩ cho kỹ.

Mấy ngày mà vẫn chưa quyết định. Có người báo:

– Huyền Đức ở Tiểu Bái chiêu binh mãi mã, không biết có ý gì.

Bố nói:

– Làm việc của tướng quân, đó là bổn phận thôi.

Đang lúc nói chuyện, Tống Hiến, Ngụy Tục tới. Lạy xong, Bố nói:

– Ta sai hai người các ngươi đến Sơn Đông mua ngựa, gần đây đã mua được bao nhiêu?

Tống Hiến nói:

– Mua được hơn ba trăm con ngựa tốt, trở về tới đầu địa giới huyện Bái, bị cường khấu cướp đi một nửa. Nghe ngóng được là tướng thủ hạ của Lưu Bị là Trương Phi giả vờ cải trang làm sơn tặc, cướp ngựa đem đi.

Lữ Bố nghe tin, trong lòng cả giận, liền sai điểm quân đi Tiểu Bái bắt giết Trương Phi. Rốt cuộc sẽ ra sao?

32. TÀO THÁO HƯNG BINH ĐÁNH TRƯƠNG TÚ

Lữ Bố điểm quân kéo đi đánh Huyền Đức. Huyền Đức vội vàng dẫn quân tới đón đánh. Hai bên bày trận. Huyền Đức cưỡi ngựa ra, nói:

– Huynh trưởng vì cớ gì mà dẫn quân tới đây?

Bố trỏ Bị mà mắng rằng:

– Ta ở cửa viên bắn kích cứu nạn lớn cho ngươi. Vì cớ gì lại đoạt ngựa của ta?

Huyền Đức nói:

– Bị vì thiếu ngựa nên mới sai người đi bốn phía thu mua, sao dám đoạt ngựa của huynh đây?

Bố nói:

– Ngươi vừa sai Trương Phi đoạt mất một trăm năm mươi con ngựa tốt của ta, lại còn chối cãi!

Trương Phi vung thương cưỡi ngựa ra, nói:

– Là ta đoạt mất một trăm năm mươi con ngựa tốt, nhưng chẳng biết là của ngươi.

Lữ Bố mắng rằng:

– Thằng giặc mắt tròn kia đã nhiều lần khi dễ ta!

Phi nói:

– Ta đoạt ngựa của ngươi, ngươi liền phiền não. Người đoạt Từ Châu của ca ca ta thì lại chẳng nói tiếng nào.

Bố vung kích cưỡi ngựa tới đánh Trương Phi. Hai người đánh thỏa thích hơn một trăm hiệp, chưa thấy thắng thua. Huyền Đức thấy quân Lữ Bố bao vây bốn mặt, từ từ khép lại, sợ có điều sơ suất, vội gõ chiêng thu quân vào thành. Lữ Bố chia quân bốn mặt vây chặt. Huyền Đức gọi Trương Phi đến trước mặt, trách rằng:

– Ngày nay lại là em đoạt ngựa của người ta, nên mới gây ra việc này. Ngựa hiện giờ ở đâu?

Phi nói:

– Đều gửi ở các tự viện.

Huyền Đức bèn sai người ra thành nói chuyện đem ngựa trả về. Bố muốn ưng cho. Trần Cung nói:

– Nay chẳng giết Lưu Bị, ngày dài sau này tất y giết tướng quân thôi. Không thể lui binh.

Bố nghe theo, không cho, lại đánh thành rất gấp. Huyền Đức thấy Bố đánh gấp quá, liền cùng Mi Trúc, Tôn Càn bàn bạc. Tôn Càn nói:

– Kẻ mà Tào Tháo căm hận là Lữ Bố đó. Chi bằng bỏ thành này mà chạy tới Hứa Đô, sang chỗ Tào Tháo mượn quân phá Bố. Đó mới là thượng sách.

Huyền Đức nói:

– Ai có thể đi đầu mở vòng vây này?

Phi nói:

– Tiểu đệ tình nguyện tử chiến.

Huyền Đức sai Phi ở đầu hàng, Vân Trường ở phía sau, Bị tự ở giữa bảo vệ cho già trẻ. Canh ba đêm ấy, thừa lúc trăng sáng, bèn giả vờ mở cửa tây thách đánh, rồi ra cửa bắc mà chạy. Trương Phi đi trước, gặp ngay Tống Hiến, Ngụy Tục. Phi đánh lui hai tướng, thoát được ra ngoài. Ở phía sau có quân của Bố do Trương Liêu ở kéo tới. Quan Công ngăn lại. Huyện Bái có hơn vạn quân, chỉ dẫn theo một nửa thoát ra. Lữ Bố thấy Huyền Đức bỏ đi mất, không thèm đuổi theo mà tự mình trở về Từ Châu, bèn sai Cao Thuận giữ Tiểu Bái.

Đây nói Huyền Đức chạy tới Hứa Đô*, tới dựng trại ở ngoài thành, sai Tôn Càn tới gặp Tào Tháo, nói việc bị Lữ Bố truy bức, nên đặc biệt tới đây đầu hàng. Tào Tháo nói:

– Huyền Đức là em ta vậy. Hãy mời vào thành, ta tự có chỗ dùng đến.

Hôm sau, Huyền Đức để Quan, Trương ở ngoài thành, tự mình dẫn Tôn Càn, Mi Trúc vào gặp Tào Tháo. Tháo sai người nâng dậy, mời ngồi, dùng lễ thượng khách để tiếp đãi. Huyền Đức kể lể việc của Lữ Bố. Tháo nói:

– Bố là loại người vô nghĩa. Ta cùng hiền đệ hãy chung sức diệt đi.

Huyền Đức cảm tạ không ngớt. Tháo mở tiệc khoản đãi đến tối mới tiễn ra. Tháo trở về phủ. Tuân Úc bẩm Tháo rằng:

– Lưu Bị có tài anh hùng, nay chẳng sớm mưu đồ đi thì về sau ắt là họa đó.

Tháo không đáp. Úc đi ra. Quách Gia đi vào. Tháo nói:

– Tuân Úc khuyên ta giết Huyền Đức, nên làm thế nào?

Gia nói:

– Không thể. Chúa công hàng nghĩa binh, vì trăm họ mà trừ bạo, chỉ nên giương cao sự thành thật, tín nghĩa để kêu gọi kẻ tuấn kiệt, mà còn sợ người ta không tới. Nay Huyền Đức vốn có cái danh anh hùng*, hiện đang khốn cùng mới tới đầu hàng. Nếu giết Huyền Đức thì sẽ mang lấy cái danh hãm hại người hiền. Như thế ắt tướng sĩ có chí hướng, mưu lược đều tự nghi ngờ, thay đổi cái lòng chọn chủ. Chúa công sẽ cùng ai bình định thiên hạ đây? Ôi, trừ họa của một người để cản trở sự trông ngóng của bốn biển. Cái cơ yên nguy chẳng thể không xem xét.

Tháo cả mừng, nói:

– Ngài mưu việc chính hợp với lòng ta.

Ngày hôm sau, bèn tâu lên. Có chiếu văn cho Lưu Bị làm Dự Châu mục. Trình Dục can rằng:

– Tôi xem Lưu Bị là kẻ có tài, rất được lòng dân, cuối cùng sẽ chẳng làm kẻ dưới người khác, chẳng bằng sơm sớm mưu đồ đi. Tháo nói:

– Không thể làm thế được. Ngày nay đang là lúc sử dụng anh hùng, giết một người mà mất lòng thiên hạ, đó là điều mà Quách Phụng Hiếu và ta suy nghĩ giống nhau đó.

Dục nói:

– Chúa công có tài vương bá. Bọn tôi đều chẳng theo kịp vậy.

Bèn mời Huyền Đức vào, cho ba ngàn quân, một vạn hộc lương, sai tới Dự Châu nhậm chức, tiến binh đóng đồn ở Tiểu Bái, chiêu tập những quân đã phân tán trước đây để vây Lữ Bố. Huyền Đức tới Dự Châu, sai người hẹn ngày hội quân với Tào Tháo. Tháo điểm binh, muốn tự đi đánh Lữ Bố, chợt có ngựa nhanh tới báo rằng:

– Trương Tế từ khi ở Quan Trung dẫn binh đánh Nam Dương, bị trúng tên lạc mà chết. Con của người anh là Trương Tú tự thống lĩnh bọn tàn đảng, dùng Giả Hủ làm mưu sĩ, liên kết với Lưu Biểu, đóng đồn ở Uyển Thành, bàn bạc muốn cất quân xâm phạm Hứa Đô, đoạt lấy xa giá.

Tháo cả giận, muốn cất quân đánh dẹp đi, lại sợ Lữ Bố đánh Lưu Bị, rồi ắt xâm phạm Hứa Đô. Tuân Úc nói:

– Việc này rất dễ. Lữ Bố là loại vô mưu, thấy lợi ắt mừng rỡ. Có thể sai sự thăng quan ban thưởng, lòng y sẽ yên. Lại sai Huyền Đức giải thích mối nghi ngờ. Bố mừng, thì ắt chẳng lo nghĩ mưu đồ xa xôi đâu.

Tháo nói:

– Hay!

Bèn sai Phụng Quân đô úy Vương Tắc bưng cáo mệnh phong quan cùng với thư hòa giải đi Từ Châu.

Đây nói, Tào Tháo cất mười lăm vạn binh đi đánh Trương Tú. Quân mã chia thành ba lộ mà đi, lấy Hạ Hầu Đôn làm tiên phong, sai đi trước. Bấy giờ là tháng năm, năm Kiến An thứ hai [197]. Quân Tháo tới Dục* Thủy hạ trại. Giả Hủ can Trương Tú rằng:

– Quân Tháo thế mạnh, chi bằng dẫn mọi người ra đầu hàng. Chẳng thể ra đối địch, để đến nỗi quân dân đều gặp họa.

Trương Tú nghe theo, sai Giả Hủ tới trại Tháo để gặp Tháo. Tháo hỏi han Hủ. Hủ đối đáp như nước chảy. Tháo rất mừng, muốn dùng làm mưu sĩ. Hủ nói:

– Ngày xưa theo Lý Quyết, đắc tội với thiên hạ. Ngày nay theo Trương Tú, nói thì nghe, bày kế thì theo, chưa dám bỏ đi vậy.

Tháo rất đẹp lòng với Hủ. Ngày hôm sau, Hủ dẫn Tú tới gặp Tháo. Tháo đối đãi rất hậu hĩnh, dẫn binh vào Uyển Thành đóng đồn. Số quân còn lại chia nhau đóng đồn ở ngoài thành. Trại sách liên tiếp hơn mười dặm. Ở lại đến mấy ngày, Tú ngày nào cũng bày yến tiệc mời Tháo.

Một đêm, Tháo say, vào phòng ngủ, nhìn tả hữu mà nói:

– Trong thành có kỹ nữ không?

Con của người anh là Tào An Dân đi theo Tháo, chuyên lo việc quần áo, ăn uống và những việc trong nhà. An Dân biết ý Tháo, bèn tới gần, nói:

– Chiều hôm qua, cháu trông thấy ở bên cạnh quán xá có một người phụ nữ mười phần mỹ lệ, hỏi ra thì đó là vợ Trương Tế.

Tháo nghe xong, bèn sai An Dân dẫn năm mươi giáp binh đi bắt. Chốc lát đã tới nơi. Tháo trông ra, quả nhiên là người xinh đẹp. Vợ Tế quỳ lạy. Tháo hỏi rằng:

– Phu nhân họ gì?

Người phụ nữ đáp:

– Thiếp là vợ của Trương Tế, họ Trâu. Tháo nói:

– Phu nhân có biết ta chăng?

Trâu Thị nói:

– Nghe được uy danh thừa tướng đã lâu. Đêm nay mới được may mắn chiêm bái.

Tháo nói:

– Ta nay vì ngươi mới cho Trương Tú đầu hàng. Nếu không vì thể thì ắt đã diệt cả nhà rồi.

Trâu Thị lạy, nói:

– Thật cảm cái ơn tái sinh.

Tháo cười, nói:

– Hôm nay được gặp phu nhân, là may mắn trời ban vậy. Đêm nay mong được ngủ cùng một chiếu, rồi theo ta về đô, ắt sẽ cho phu nhân làm chính thất.

Trâu Thị lạy tạ. Đêm ấy, cùng ngủ ở trong trướng. Trâu Thị nói:

– Ở trong thành đã lâu, sợ Tú sẽ sinh nghi. Người ta biết được cũng sẽ bàn luận.

Tháo nói:

– Sáng mai sẽ cùng phu nhân đi ra ở trại ngoài.

Hôm sau, Tháo quả nhiên dời ra nghỉ ở doanh trại ngoài thành, sợ các quan bàn luận, bèn gọi Điển Vi tới trướng phòng ở trung quân nghỉ ngơi, canh giữ ngoài trướng có hơn hai trăm thân quân. Người nào chẳng được triệu gọi thì không được bước vào. Ai vi phạm thì chém đầu. Vì thế trong ngoài chẳng thông nhau. Tháo ngày ngày cùng Trâu Thị vui vẻ, chẳng nghĩ đến việc trở về.

Gia nhân mật báo với Trương Tú. Tú nổi giận, nói:

– Ta tưởng Tháo là người nhân nghĩa, nay làm ra việc này là làm nhục ta quá lắm!

Liền mời Giả Hủ tới bàn bạc. Hủ nói:

– Việc này không thể tiết lộ. Tiết lộ ắt bọn ta đều chết thôi. Ngày mai bọn Tháo rời khỏi trướng bàn việc thì làm như thế, như thế.

Hôm sau, Tháo đang ngồi. Trương Tú ở dưới trướng nói:

– Bọn quân mới hàng phần nhiều đã bỏ trốn, xin được dời đồn trung quân.

Tháo bằng lòng. Tú bèn dời đồn trung quân vào Đạo Địa*, chia làm bốn trại. Trong vòng mấy ngày, nghe ngóng được ở trước trướng của Tháo có Điển Vi cực kỳ dũng mãnh, dùng hai cây kích sắt nặng tám mươi cân, rất khó đến gần. Trước trướng của Tú có một tướng tên Hồ Xa Nhi, nâng được năm mươi cân, một ngày chạy bảy trăm dặm, cũng là dị nhân vậy. Nhi thấy Tú không vui, bèn hỏi nguyên cớ. Tú kể việc đã qua. Hồ Xa Nhi nói:

– Khi khởi sự, hãy mời Điển Vi uống rượu, chuốc cho say đi. Đến khi giải tán, Xa Nhi sẽ đi lẫn vào trong đám người của y, trước tiên trộm lấy đôi kích, thì người này ắt vô dụng thôi.

Tú rất mừng, bèn chuẩn bị sẵn cung tên, giáp binh, báo trước cho các trại. Đến ngày, Tú sai Giả Hủ ngỏ ý mời Điển Vi tới trại, vô cùng trọng đãi, ân cần mời rượu. Đến tối, Vi quả nhiên say. Lúc tiễn ra khỏi trại, Hồ Xa Nhi thừa lúc tối đen, đi lẫn vào trong đội ngũ của mọi người, thẳng vào trong trại lớn.

Đêm ấy, Tào Tháo cùng Trâu Thị uống rượu, chợt nghe ngoài trướng có tiếng người nói, ngựa hí*. Tháo sai người ra xem. Người ấy trở về báo rằng:

– Là quân của Trương Tú đi tuần.

Tháo bèn không nghi ngờ gì. Bấy giờ đã gần canh hai, trước trướng chợt có người bảo:

– Sau trại có tiếng gào thét. Trên xe cỏ có lửa bốc lên. Tháo nói:

– Ắt là quân lính không cẩn thận thôi. Không được kinh động!

Lát sau, bốn bề lửa bốc, bấy giờ mới gấp gọi Điển Vi. Vi say, ngã lăn ở trong trường. Điển Vi ở trong giấc mộng nghe thấy tiếng chiêng trống và tiếng hò reo giết chóc, chợt nhảy ra khỏi giường, tìm song kích không thấy. Chợt nghe nói quân địch đã tới cửa viên, bèn kíp rút thanh đao bên hông một tên bộ tốt, trông thấy ngoài cửa có vô số quân kỵ, đều cầm trường thương tới cướp cửa trại. Điển Vi dốc sức xông tới, chém chết hai mươi người. Bọn quân kỵ mới lui. Quân bộ lại kéo tới hai bên, ngọn thương nhiều như cỏ lau. Điển Vi người không một mảnh giáp, trên dưới, trước sau bị trúng mấy chục mũi thương, mà vẫn còn kêu to đòi tử chiến. Đao chém sứt mẻ, chẳng thể dùng được. Vi vứt đao, hai tay kẹp hai tên quân sĩ tới nghênh chiến, đánh chết tám chín người. Bọn giặc không ai dám tới gần cửa trại, chỉ ở xa xa dùng tên bắn. Tên bay như mưa rào. Vi vẫn còn liều chết giữ cửa trại. Chợt nghe thấy phía sau, bên phải, bên trái trại, bọn giặc đã vào từ sau trại. Trường thương đấm thẳng tới. Vi kêu to mấy tiếng, máu đổ đầy đất mà chết. Đến giữa trưa mà chẳng ai dám đi vào từ cửa trước. Sử quan có thơ khen rằng:

Trấn giữ trướng trung quân

Anh hùng chỉ Điển Vi

Nghe danh là vỡ mật.

Trông bóng thảy hồn bay.

Tay lượn cầm song kích

Thân hùm khoác thiết y*

Dục Hà liều tử chiến*

Ngàn thuở tỏ thần kỳ.

Lại có thơ rằng:

Tay cầm song kích tám mươi cân.

Uy phong lẫm liệt, trấn càn khôn.

Muốn xem anh kiệt nào đứng nhất.

Hãy nói năm xưa có Điển quân.

Truyện* có nói: “Thời đại tam phân, tráng sĩ dưới trướng có Điển quân, cầm một đôi kích sắt, nặng tám mươi cân”. Lại nói: “Điển Vi cầm búa, đứng ở bên cạnh Tào Công. Mọi người chẳng ai dám ngẩng mặt nhìn. Điển Vi chết rồi, quân giặc cắt đầu, đưa đi truyền rao, mà người ta còn kinh hãi”.

Đây nói Tào Tháo được Điển Vi ngăn giữ cửa trước, bèn lấy được con ngựa nước Đại Uyển*. Tháo phóng mình lên ngựa, vừa kịp chạy ra. Ở sau trại chỉ có An Dân chạy bộ theo. Bấy giờ vừa đi tới bờ sông, cánh tay phải của Tháo trúng tên. Ngựa cũng trúng ba mũi tên. Phía sau quân giặc đuổi tới bờ sông. An Dân bị giặc đuổi kịp, chém thành đống thịt nát. Tháo kíp giục ngựa rẽ sóng mà qua sông. Người đời sau có thơ rằng:

Gian hùng Mạnh Đức khó đứng chung.

Nam Dương Trương Tú học anh hùng.

Tiếng reo vang động, canh ba điểm.

Khói lửa tung bay, khắp trại hồng.

Tuân Úc băng mình nơi đồng nội.

Tào Tháo, Tuyệt Ảnh hận phiêu bồng.

Ngựa hay rẽ nước, đè sóng vượt.

Dấu chân còn để vết bờ đê*.

Tháo giục ngựa lên trên bờ. Một mũi tên bắn trúng mắt ngựa. Ngựa chết. Con trưởng Tào Ngang đưa ngựa tới cứu, Tháo mới được giữ mạng. Tào Ngang bị loạn tên bắn chết. Người ngựa lấp đầy con sông. Tháo chạy thoát, ở giữa đường gặp được các tướng, nói việc Điển Vi cứu mạng. Trương Tú chia quân đuổi theo Tháo. Quân Thanh Châu do bộ tướng của Tháo là Hạ Hầu Đôn quản lĩnh thừa thế xuống làng cướp bóc. Hiệu úy Vu Cấm đem quân bản bộ đánh giết chúng ở trên đường, vỗ về dân làng. Quân Thanh Châu trở về đón Tháo, khóc lạy ở dưới đất, nói:

– Vu Cấm làm phản, đuổi giết quân mã của ta.

Tháo cả kinh. Quân bản bộ ở mặt sau đều tới cả. Đó là Hạ Hầu Đôn, Hứa Trữ, Lý Điển, Nhạc Tiến kéo tới. Tháo nói:

– Vu Cấm tạo phản. Đôn hãy chỉnh quân đón đánh. Cấm đã thấy bọn Tháo đều đã tụ họp, bèn dẫn quân bắn tên giữ góc trận, đào hào đóng doanh. Thủ hạ có người báo:

– Quân Thanh Châu nói tướng quân làm phản. Nay thừa tướng đã tới, sao không tới biện bạch? Sao lại lập doanh trại trước? Nếu quân sĩ kia tố cáo trước thì tướng quân chẳng được lợi đâu.

Vu Cấm nói:

– Nay quân giặc ở sau lưng, chẳng biết lúc nào sẽ đến. Nếu không chuẩn bị sẵn trước thì lấy gì cự địch? Biện bạch là chuyện nhỏ, lui giặc mới là việc lớn.

Đóng trại vừa xong, quân Trương Tú hai đường đánh tới. Vu Cấm tự thân ra trước, tới giết Trương Tú. Tú vội lui quân. Các tướng bên tả hữu thấy Vu Cấm xông lên, đều dẫn binh tiến đánh. Quân Tú thua to, đuổi giết hơn trăm dặm. Tú thế cùng, lực kiệt, dẫn đám bại binh chạy sang chỗ Lưu Biểu. Tháo không truy đuổi, mà họp quân, thu tướng. Vu Cấm vào gặp, nói rõ rằng:

– Binh Thanh Châu cướp bóc, làm mất sự trông ngóng của dân, mỗ mới giết đi.

Tháo nói:

– Chẳng báo với ta, mà lại dựng trại trước là vì sao?

Cấm đem lời trước nói lại. Tháo nói:

– Cái nạn ở Dục Thủy, ta hết sức chật vật. Tướng quân ở trong chỗ loạn mà có thể chỉnh binh đánh kẻ tàn bạo, kiên cường hào lũy mà không lay động tiết tháo, dù là danh tướng thời xưa cũng lấy gì mà hơn được!

Bèn thưởng cho Vu Cấm một bộ đồ vàng, phong làm Ích Thọ đình hầu, lại trách lỗi Hạ Hầu Đôn trị quân không nghiêm. Tháo sai thu quân về độ. Tháo nói với các quân, tướng rằng:

– Ta mất con cả và cháu yêu, mà chẳng đau đớn rơi lệ, chỉ riêng kêu khóc Điển Vi thôi.

Mọi người đều than:

– Chúa công yêu kẻ sĩ còn hơn cả con ruột.

Bèn trở về Hứa Đô. Ai ai cũng đều được nhận thưởng.

Đây nói Vương Tắc bưng chiếu thư tới Từ Châu. Bố đón tiếp vào phủ, mở chiếu, lạy xong, phong cho Bố làm Bình Đông tướng quân, đặc biệt ban cho ấn thụ. Bố cả mừng. Tắc lại đưa thư riêng của Tháo. Trong thư nói:

“Nước nhà không có càng tốt, cô tự đem vàng cất trong nhà ra đúc ấn. Quốc gia không có dây thao tía tốt, liền lấy dây thao tía ta đeo, để biểu hiện tấc lòng. Mong tướng quân cùng Lưu Bị chung tay cùng diệt Viên Thuật, để tỏ rõ sự trung thành. Thư chẳng hết lời, mong tướng quân soi xét”.

Đây nói Lữ Bố thấy Vương Tắc kể lể tình ý kính trọng của Tào Công, thì có lòng muốn trọng đãi. Chợt có người báo:

– Viên Thuật lại sai người tới!

Bố cười mà hỏi han. Sứ đáp:

– Viên vương sớm tối sẽ lên ngôi hoàng đế, lập Đông cung nên mới quyền nghi tới đón hoàng phi sớm về Hoài Nam.

Bố cả giận, nói:

– Phản tặc sao dám như thế!

Bèn giết hết bọn sứ giả, đem Hàn Dận ra đóng gông, rồi sai Trần Đăng làm sứ, bưng tờ biểu tạ ơn, giải Hàn Dận, cùng đi với Vương Tắc tới Hứa Đô gặp Tháo. Tháo biết Bố đã cự tuyệt việc hôn nhân mà theo lệnh mình, bèn xem tờ biển dâng lên, thấy nói rằng:

“Thần Lữ Bố từ khi diệt Đổng Trác, lại gặp li* loạn, gởi thân ở Sơn Đông, vốn muốn theo xa giá, mới biết Tào Tháo trung hiếu, phò giá tới Hứa Đô. Thần trước đây cùng Tháo giao binh. Nay Tháo bảo vệ bệ hạ, thần làm tướng ở ngoài, có quân bên mình, sợ có hiềm nghi. Bởi thế, đợi tội ở Từ Châu, tiến lui chưa dám tự quyết. Gần đây nhận được ân sủng như trời, ban cho ân mệnh; hổ thẹn, xúc động lẫn lộn với nhau. Nếu như có việc đánh dẹp thì xin nỗ lực, vạn chết cũng chẳng từ. Kính cẩn dâng biểu”.

Bố trả lời thư của Tháo lại mười phần nghiêm cẩn. Tháo đọc thư xong, cả mừng, bèn chém Hàn Dận ở phố chợ. Trần Đăng bí mật can Tháo rằng:

– Bố là sài lang đó, dũng mà không có mưu, tiến lui khinh suất, nên sớm mưu đồ đi.

Tháo nói:

– Ta vốn biết Lữ Bố là kẻ lòng lang dạ sói, thực khó nuôi dưỡng lâu. Nếu chẳng phải cha con ngươi thì chẳng ai có thể hiểu lẽ đó. Các ngươi nên cùng ta mưu tính.

Đăng vâng dạ. Tào Tháo tặng cho Trần Khuê địa vị hai ngàn thạch, Đăng làm Thái thú Quảng Lăng. Đăng lạy từ ra về. Tháo nắm tay Đăng, nói:

– Việc ở phương đông xin phó thác cho ngài.

Đăng ngầm đáp rằng:

– Thừa tướng hãy cất quân. Tôi sẽ làm nội ứng.

Đăng trở về Từ Châu gặp Lữ Bố. Bố hỏi han. Đăng nói:

– Cha được tặng lộc, mỗ làm Thái thú.

Bố cả giận, rút kiếm mà nói:

– Không vì ta mà xin chức Từ Châu mục ư? Cha ngươi dạy ta hiệp đồng với Tào Công, tuyệt hôn với Công Lộ. Điều ta mong cầu rốt cuộc chẳng được một điều nào. Mà cha con các ngươi đều được hiển quý. Ta bị cha con người bán đứng rồi!

Bèn muốn chém đi. Đăng cả cười, nói:

– Tướng quân vì sao mà không hiểu chuyện đến thế?

Bố nói:

– Ta không hiểu rõ chuyện gì?

Đăng nói:

– Tôi gặp Tào Công, đem việc của tướng quân ra nói, ví nó như việc nuôi hổ thì phải cho ăn no thịt, không no thì ắt sẽ cắn người. Tào Công cười, nói: “Không phải như lời khanh nói. Ta đối với Ôn hầu như nuôi chim ưng. Cáo thỏ chưa hết thì không thể cho no. Đói thì ắt để ta dùng, còn no thì ắt bay cao* đi mất”. Mô hỏi: “Ai là cáo thỏ?”. Tháo nói: “Giang Đông Tôn Sách, Kí Châu Viên Thiệu, Kinh Tương Lưu Biểu, Ích Châu Lưu Chương, Hán Trung Trương Lỗ”.

Lữ Bố vứt kiếm, cười, nói:

– Tào Công biết ý ta rồi.

Chợt có tin báo:

– Quân Viên Thuật tới chiếm Từ Châu.

Lữ Bố nghe nói, cả kinh. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

33. VIÊN THUẬT BẢY NGẢ ĐÁNH TỪ CHÂU

Đây nói Viên Thuật ở Hoài Nam, đất rộng, lương nhiều, chiếm được nhiều dân chúng, kho vựa đầy ắp, lại thêm có ngọc tỷ do Tôn Sách đưa cho, bèn bàn bạc việc xưng đế, sửa soạn cung thất, xe lọng, mũ miện, đại hội quần thần. Thuật nói:

– Ta nghe nói: khi xưa Hán Cao Tổ chỉ là một định trưởng ở Tứ Thượng, mà khai sáng cơ nghiệp bốn trăm năm. Nay khí số đã tận, họ Lưu suy yếu. Trong cõi như nước sôi trong vạc. Nhà ta bốn đời công khanh, trăm họ theo về. Ta muốn ứng mệnh trời để lên ngôi cửu ngũ. Công khanh các ngươi ai cũng hãy đều giữ tiết tháo trung hiếu.

Chủ bạ Diêm Tượng nói:

– Không nên. Xưa nhà Chu từ Hậu Tắc tới Văn vương tích đức chất công, thiên hạ ba phần đã có được hai mà vẫn còn phụng sự nhà Ân. Minh công tuy thế lớn, hùng mạnh, nhưng chưa sánh bằng cái thịnh của nhà Chu. Hán thất tuy yếu, nhưng chưa bằng cái bạo ngược của Ân Trụ. Việc này quyết chẳng nên làm.

Thuật nói:

– Họ Viên của ta khởi đầu từ đất Trần. Trần là đời sau của Đại Thuấn. Lấy hành thổ nối tiếp hành hỏa là ứng vận rồi đó. Tên chữ của ta là Công Lộ, mà lời sấm nói: “Thay Hán là Đường Đồ Cao*” vậy. Ta có ngọc tỷ truyền quốc, nếu không làm vua là quay lưng với đạo trời rồi. Ý ta đã quyết. Bề tôi có ai nói thêm nhiều lời thì sẽ chém luôn.

Bèn đặt hiệu là Trọng Thị, lập ra các quan ở đài, sảnh, ngồi xe đẩy rồng phượng, tế tự ở nam, bắc Giao, cho con gái Phùng Phương làm hoàng hậu. Hậu cung có mấy trăm người mỹ lệ. Quần áo, vàng lụa, gấm thêu, đồ đạc thảy đều là vàng ngọc. Ăn uống thì đồ ngon, thức lạ. Tự cho là đã dựng thành đế nghiệp rồi. Lại lập con trai làm Đông cung, nhân đó sai sứ đến thúc giục đón con gái Lữ Bố làm vợ cho con. Đến khi nghe nói đã đem Hàn Dận giải sang Hứa Đô, bị Tháo chém chết, Bố lại nhận chức Bình Đông tướng quân, Thuật cả giận, bèn bái Trương Huân làm Đại tướng quân, thống lĩnh hơn hai mươi vạn đại quân, chia làm bảy ngả đánh Từ Châu. Ngả thứ nhất do đại tướng làm trung quân; ngả thứ hai do Thượng tướng Kiều Nhuy đi bên trái, ngả thứ ba do Thượng tướng Trần Ký đi bên phải, ngả thứ tư do phó tướng Lôi Bạc đi bên trái, ngả thứ năm do phó tướng Trần Lan đi bên phải, ngả thứ sáu do hàng tướng Hàn Tiêm đi bên trái, ngả thứ bảy do hàng tướng Dương Phụng đi bên phải, lại chia phái các kiện tướng dưới trướng, chọn ngày lên đường. Thuật định sai Thứ sử Duyện Châu là Kim Thượng làm Thái úy, giám sát việc vận chuyển tiền lương của bảy ngả. Thượng không chịu nghe theo. Thuật giết đi, lấy Kỷ Linh làm Thất lộ Đô cứu ứng sứ. Thuật tự dẫn Lý Phong, Lương Cương, Nhạc Tựu và ba vạn quân mã, làm Thôi Tiến sứ, tiếp ứng quân binh của bảy lộ.

Lữ Bố sai người thám thính. Người ấy trở về báo rằng:

– Nay một cánh quân của Trương Huân theo đường lớn đi thẳng đến lấy Từ Châu. Một cánh quân của Kiều Nhuy lấy Tiểu Bái. Một cánh quân của Trần Kỷ lấy Nghi Đô. Một cánh quân của Lôi Bạc lấy Lang Da. Một cánh quân của Trần Lan lấy Kiệt Thạch. Một cánh quân của Hàn Tiêm lấy Hạ Bi. Một cánh quân của Dương Phụng lấy Tuấn Sơn. Bảy lộ quân mã ngày đi năm mươi dặm, cướp bóc ở trên đường, đang kéo tới đây.

Lữ Bố hoảng hốt, kíp triệu cha con Trần Khuê tới bàn bạc, nói rằng:

– Ngày nay Viên Thuật chia bảy ngả quân tới lấy Từ Châu, phải chống cự làm sao?

Trần Cung nói:

– Cái họa của Từ Châu là do cha con Trần Khuê mời gọi đến. Họ dùng lời xảo trá để lừa dối triều đình, hòng mưu cầu tước lộc. Ngày nay để họa cho tướng quân. Có thể chém hai cái đầu ấy để hiến cho Viên vương, thì quân ấy tự lui thôi.

Bố cả giận, hét người sai bắt cha con Trần Khuê. Trần Đăng cả cười, nói:

– Sao lại hèn nhát như vậy? Ta xem bảy ngả quân chỉ như bảy đống cỏ mục, sao đủ lo lắng!

Bố hỏi rằng:

– Ngươi có kế gì có thể phá chúng, thì sẽ miễn cho ngươi tội chết.

Trần Khuê nói:

– Quân của bảy ngả ấy, tướng lĩnh là những ai? Cộng lại là bao nhiêu?

Bố nhất nhất kể ra, Khuê nói:

– Binh tướng của tướng quân cộng lại là bao nhiêu?

Bố nói:

– Chẳng qua năm sáu vạn người đâu.

Khuê nói:

– Tuy nhiều ít không ngang nhau, nhưng ta có thể lấy nhàn đánh mệt, bốn mặt chia đường mà ứng phó.

Bố nói:

– Các ngươi tội chết khó thoát, nên dùng lời nói để trì hoãn ta, muốn chạy trốn ư?

Khuê nói:

– Cha con tôi được sang hay hèn đều do tướng quân quyết định, còn muốn chạy đi chỗ nào? Nếu tướng quân có thể dùng lời của lão phu, thì Từ Châu có thể giữ lấy, mà chẳng lo gì nữa.

Bố nói:

– Công thử nói rõ ra, để dạy cho ta biết.

Khuê nói:

– Viên Thuật này thu nhận Hàn Tiêm, Dương Phụng để làm vây cánh. Bọn ấy đều là thứ quân ô hợp, vốn chẳng có thân thiết, tin tưởng, chẳng thể duy trì lâu. Hãy lấy chính binh để phòng thủ, lấy kỳ binh để chế thắng, thì không đâu là không thành công vậy. Lại còn có một kế, không chỉ là giữ yên Từ Châu, mà Viên Thuật cũng có thể bắt được nữa.

Bố lại hỏi. Khuê đáp:

– Tiêm, Phụng dựa vào Viên Thuật, cũng như chim phượng và con gà, thế chẳng thể cùng đậu chung, có thể bắt được. Viên Thuật dùng người giống như chất củi*. Nay dùng Hàn Tiệm, Dương Phụng làm vây cánh tả hữu. Hai người này cũng là Hán thần khi xưa, vì sợ Tào Tháo mà bỏ chạy, không nhà dựa nương, mới tạm về với Viên Thuật. Thuật tất coi rẻ. Nếu như dùng một lá thư để liên kết với Tiêm, Phụng, dùng làm nội ứng; liên kết với Lưu Bị để làm ngoại hợp, ắt bắt được Viện Thuật thôi.

Bố nói:

– Ngươi phải tự mình tới đưa thư cho Hàn Tiêm, Dương Phụng.

Đăng nói:

– Xin được đi ngay.

Bố dâng biểu lên Hứa Đô, đưa thư cho Dự Châu, rồi sau mới sai Trần Đăng dẫn vài quân kỵ đi trước tới Hạ Bi, nghênh tiếp Hàn Tiêm ở trên đường. Tiêm dẫn binh hạ trại. Đăng vào gặp Hàn Tiêm. Tiêm hỏi rằng:

– Ngươi là người của Lữ Bố ở Từ Châu ư? Can hệ gì mà tới đây?

Đăng bèn cười, nói:

– Ta là công khanh của đại Hán, sao lại bảo là người của Lữ Bố! Từ lâu đã nghe tướng quân bảo vệ xe vua ở Quan Trung, có cái công trùm đời, thân chẳng mang tội ác, mà còn là kẻ sĩ có đức độ trong sạch. Ngày nay đi theo phò tá Viên Thuật thì cũng ví như ném viên minh châu vào trong đống bùn lầy, vứt bỏ ngọc tốt mà ôm lấy đá thô. Cái tiếng bất trung bất nghĩa, vạn đời sẽ mắng chửi. Mỗ vì tướng quân mà thấy nhục thay. Há nên vì cái phẫn nộ một lúc mà làm mất thanh danh vạn cổ ư? Vả Viên Thuật từ lâu là kẻ đa nghi, ngày sau tất có hại cho tướng quân.

Tiêm nói:

– Ta muốn trở về với Hán, mà hận không có lối thôi.

Đăng lấy thư của Bố ra. Tiềm đọc thư ấy. Thư nói:

“Bố nghe nói hai vị tướng quân cùng phò xa giá, lập công với vạn đời. Ngẫu nhiên vì một câu gian dối nhất thời mà để mất danh tiếng nơi Quan ngoại, nếu có thể thay cũ đổi mới, bỏ tà theo chánh, cùng diệt nghịch đảng, chung giúp hoàng triều, để mưu việc lớn, thì danh tiếng sẽ ghi vào tre lụa. Ngóng đợi hồi âm, rất trong xem xét”.

Hàn Tiêm nói:

– Ta đã sớm biết như thế. Công hãy trở về trước. Ta cùng Dương Phụng sẽ đem hai lộ quân đánh y. Nếu như thấy lửa bốc làm hiệu, thì Ôn hầu hãy đem binh tiếp ứng.

Đăng chào Tiêm, kíp về gặp Lữ Bố, báo việc bọn Hàn Tiêm chuẩn bị làm nội ứng. Bèn chia quân làm năm ngả: Cao Thuận dẫn một cánh quân tới Tiểu Bái đối địch với Kiều Nhuy; Trần Cung dẫn một cảnh quan tới Nghị Đô đối địch với Trần Kỷ; Trương Liêu dẫn một cánh quân ra Lang Da đối địch với Lôi Bạc; Tống Hiến, Ngụy Tục dẫn một cánh quân ra Kiệt Thạch đối địch với Trần Lan. Lữ Bố tự ra đường lớn đối địch với Trương Huân. Mỗi đạo đều một vạn quân, còn dư thì giữ thành.

Trước nói chuyện Lữ Bố ra thành ba mươi dặm dựng trại. Quân mã của Trương Huân kéo tới, trông thấy Lữ Bố, liệu rằng mình không phải tay đối địch, bèn lui hai mươi dặm để đợi quân bốn mặt đến tiếp ứng.

Đêm ấy, từ trên núi trông ra thấy một vòng vây lửa bốc lên, quân của Huân tự rối loạn. Hàn Tiêm, Dương Phụng chia quân kéo tới, đốt lửa làm hiệu cho quân tiếp ứng cho các quân vào trại. Lữ Bố thừa thế, một đòn đã đánh cho Trương Huân thua chạy. Lữ Bố đuổi theo đến trời sáng, gặp ngay Kỷ Linh tới tiếp ứng. Hai quân đối địch, đang định giao tranh thì hai lộ của Hàn Tiêm, Dương Phụng đã kéo tới. Kỷ Linh thua to, bỏ chạy. Lữ Bố dẫn quân đuổi giết. Sau núi có một cánh quân kéo tới, cửa cờ rẽ làm hai ngả, ở giữa có một đội quân kỵ, dựng cờ phướn rồng phượng, cờ xí, cờ tinh vẽ bốn ngôi sao và năm hướng, giáo vàng, búa bạc, cờ mao trắng, phủ việt vàng, trên dựng cây dù thêu chỉ vàng, cán cong. Ở dưới bóng dù, Viên Thuật mình mặc giáp vàng, cổ tay treo hai thanh đao, dừng ngựa ở trước trận mắng Bố là tên nghịch tặc, là thứ gia nô phản chủ. Bố giận, nhổ kích xông tới giết Viên Thuật. Phó tướng Lý Phong nhổ thương cưỡi ngựa ra nghênh chiến. Đánh chưa được ba hiệp, đã bị Bố dùng kích đâm bị thương tay. Phong vứt thương mà chạy. Lương Cương, Nhạc Tựu cùng xông ra đánh Lữ Bố. Viên Thuật dẫn đội trung quân chạy ra hậu quân, tan vỡ chạy trốn, ba quân loạn to. Quân Lữ Bố cướp đoạt ngựa chiến, áo giáp nhiều vô số. Quân Thuật thua chạy chưa được mấy dặm, sau núi có một đội quân kéo ra, chẹn mất đường đi. Kẻ cưỡi ngựa đi đầu chính là người ở Bồ Châu, họ Quan, tên Mỗ, tự là Vân Trường, dẫn năm trăm tay đao thủ, kêu lớn:

– Phản tặc! Không đến chịu chết, còn đợi chạy đến phương nào?

Viên Thuật vội bỏ trốn. Vân Trường đuổi tới. Kỷ Linh chặn lại. Dư chúng bỏ chạy tứ tán. Viên Thuật thu thập đám quân thua, lại trở về Hoài Nam.

Lữ Bố chiến thắng, bèn mời hai tướng Phụng, Tiểm đi cùng, người ngựa trở về Từ Châu. Vào trong thành, mời lên chỗ ngồi, làm lễ xong, Bố bày tiệc to để khoản đãi các tướng. Bố bảo cử Hàn Tiêm làm Nghi Đỗ mục, Dương Phụng làm Lang Da mục. Tiệc tan, đều cảm ơn mà đi. Vân Trường từ tạ trở về.

Ngày hôm sau, Bố cùng Trần Khuê bàn bạc, muốn giữ một cánh quân ở Từ Châu. Khuê nói:

– Không thể. Hai người Hàn, Dương mà chiếm cứ Sơn Đông, thì chưa đầy một năm, ắt thành quách ở Sơn Đông đều thuộc về tướng quân thôi.

Bố nói:

– Phải.

Ngày hôm sau, ủy lạo ba quân, tiễn hai tướng tạm ra hai xứ, đóng đồn để đợi ân mệnh. Đăng hỏi cha rằng:

– Vì sao lại không giữ hai người Hàn, Dương ở lại Từ Châu, để làm cơ sở giết Lữ Bố?

Khuê nói:

– Không đúng. Nếu như hai người hiện trợ Lữ Bố, thế là cho Lữ Bố thêm nanh vuốt đó.

Đăng phục cha mình là cao kiến.

Đây nói Viên Thuật mất quá nửa quân, mã, bèn trở về Hoài Nam, sai người tới Giang Đông hỏi mượn quân của Tôn Sách để báo thù. Sứ giả tới Giang Đông nói việc Viên vương mượn quân. Sách giận:

– Ngươi tiếm xưng đế vị, phản bội Hán thất, nuốt ngọc tỷ của ta, là kẻ phi nghĩa. Ta muốn thêm quân để hỏi tội, há còn mong ta giúp nghịch đảng ư?

Bèn viết thư để tuyệt giao. Thư nói:

“Sách nghe nói: trời cao bày ra điềm sao trách lỗi, thánh vương đặt trống để dâng lời can ngăn, tha thiết phòng bị điều lỗi lầm, gấp rút thu nhận lời khiển trách, là sao vậy? Phàm có sở trường thì sẽ có sở đoản. Mùa đông năm ngoái nghe truyền bảo rằng có mưu kế lớn*, chẳng ai không sợ hãi. Đến khi biết đó là sửa soạn để cống hiến thì bạn người mới cởi bỏ mối nghi ngờ. Chợt lại nghe bàn bạc, muốn trở lại theo mưu đồ lúc trước, đã hẹn khởi sự, lại chọn ngày tháng khiến tôi càng thêm nghi ngờ*, tưởng rằng đó chỉ là lời nói càn. Nếu ngài làm ra điều ấy, thì dân biết trông ngóng vào đâu?

Ngày trước lúc cất nghĩa binh, kẻ sĩ trong thiên hạ sở dĩ hưởng ứng, là vì Đổng Trác chuyên quyền phế lập, hãm hại Thái hậu và Hoằng Nông Dương, cướp đoạt cung nhân, khai quật lăng tẩm, bạo ngược đến thế. Cho nên anh hùng hào kiệt các châu quận nghe danh mộ nghĩa. Thần vũ chấn động ở bên ngoài, Trác bèn bị giết* ở bên trong. Nguồn ác đã diệt, ấu chúa về đông, sai quan bảo, phó* tuyên bố mệnh lệnh, muốn cho các đội quân đều dừng lại. Thế mà Hà Bắc thông mưu với Hắc Sơn, Tào Tháo phun độc ở Đông Từ, Lưu Biểu làm loạn ở Nam Kinh, Công Tôn Toản nung nấu* ở Yên U, Lưu Dao quyết ra sức ở mé sông* Giang, Lưu Bị giành minh chủ ở khúc sông Hoài. Bởi thế chưa thể theo mệnh lệnh mà xếp* cung, gác giáo vậy. Nay Bị, Dao đã phá, bọn Tháo đói khát, chính là lúc nên cùng thiên hạ hợp mưu để diệt bọn xấu. Tha cho chúng mà không mưu đồ, lại có chí tự chiếm giữ, đó chẳng phải là điều người trong cõi ngóng đợi, ấy là một lẽ.

Xưa Thành Thang phật Kiệt, bảo rằng nhà Hạ lắm tội. Vũ vương phạt Trụ, nói rằng Ân lạm hình phạt, nặng nề lắm thay! Hai vị vương giả ấy tuy có thánh đức xứng đáng đương thời, nhưng giá như không gặp thời cơ ấy thì cũng không nhờ đâu mà nổi dậy được vậy. Ấu chúa không có tội ác với thiên hạ, bởi vì tuổi tác còn nhỏ, cường thần hiếp chế. Không có lỗi mà cướp đoạt đi, sợ rằng chưa hợp với việc của Thang, Vũ; ấy là hai lẽ.

Trác tuy ngông cuồng, giảo hoạt đến mức muốn phế chúa tự lập, mà cũng chưa dám làm. Thế mà thiên hạ nghe thấy sự tàn ngược, hung bạo ấy thì vén cánh tay, chung lòng lo lắng, đem đám quân chưa quen chiến đấu của Trung thổ, đối địch lại với bọn giặc hung hãn ngoài biên địa, bởi thế chỉ trong khoảnh khắc mà y đã trở thành oan hồn vậy. Nay người bốn у phương đều coi thường kẻ địch mà ham chiến đấu rồi. Người có thể chiến thắng được, thì phải để người khác loạn mà ta thì trị, người khác nghịch mà ta thì thuận. Nếu thấy thời thế chia rẽ suy yếu, mà muốn làm việc lớn để xông vào đó, thì là muốn sớm chuốc vạ, ấy là ba lẽ.

Thần khí của thiên hạ không thể lừa dối mà xâm phạm, ắt phải còn trời giúp cho người nữa. Ân Thang có điềm chim cưu trắng, Chu Vũ có điềm con chim đỏ, Hán Cao có bằng chứng sao tụ, Thế Tổ có ánh sáng của thần. Họ thảy đều nhân lúc dân khốn khổ vì chính sự độc ác của Kiệt, Trụ, khổ sở vì lao dịch của Tần, Mãng. Bởi thế mới có thể trừ bỏ* kẻ cô đạo, đạt thành chí nguyện. Nay thiên hạ không chịu họa bởi ấu chúa, cũng chưa thấy điềm ứng cho kẻ nhận mệnh trời, mà muốn một ngày đột nhiên đăng cơ, xưng tôn hiệu, là điều chưa từng có, ấy là bốn lẽ.

Cái tôn quý của thiên tử, cái giàu có của bốn bể, ai là chẳng muốn đâu? Chỉ là vì theo nghĩa thì không thể, theo thế thì không được đó thôi. Loại như Trần Thắng, Hạng Tịch, Vương Mãng, Công Tôn Thuật đều trông về hướng nam mà xưng cô, nhưng chẳng ai có thể đạt đến ngôi vị để vương, chẳng thể mong muốn hồ đồ, ấy là năm lẽ.

Ấu chúa tuổi nhỏ mà thông minh, nếu thoát khỏi sự áp bức, trừ được kẻ ngang ngạnh, thì ắt thành cơ nghiệp trung hưng. Ôi! Khiến cho chúa đạt tới sự thịnh vượng của Chu Thành, để nhận lấy cái hay đẹp của Đán, Thích, đó thật là điều tôi trông chờ ở tôn minh* vậy. Lỡ như ấu chúa bị người khác thay đổi mà đổi khác, thì hãy còn mong suy cử người trong phả hệ tông thất, bàn luận người hiền lương trong thân tộc, để tìm kiếm người trong huyết thống họ Lưu, hòng vững mạnh tông tộc nhà Hán. Đó đều là việc có thể ghi công vào vàng đá, vẽ hình trong sử sách, để lời khen đến không cùng, đưa danh tiếng vào đàn sáo. Bỏ điều đó mà không làm, mà lại làm điều khó khăn, tưởng người vốn sáng suốt, ắt sẽ không nỡ làm như thế; ấy là sáu lẽ.

Ngài năm đời làm tướng, quyền năng, thế thịnh, thiên hạ chẳng ai bì kịp. Kẻ trung trinh ắt bảo là nên ngày đêm lo nghĩ, để giúp sự gian nan của nhà nước, đoái tưởng cái nguy khốn của xã tắc, hòng thuận theo cái chí hướng của tổ tiên, báo đáp ơn huệ của Hán thất. Lại có kẻ bỗng dưng giày xéo tiết tháo, mà muốn nhân mạnh để tiến thủ, sẽ nói rằng người trong thiên hạ, nếu chẳng phải là tiểu lại nhà ta thì ắt cũng là môn sinh vậy, ai chẳng theo ta? Kẻ địch bốn phương nếu chẳng phải trâu ngựa của ta thì cũng là nô bộc của ta, ai dám chống ta? Sao chẳng nhân cái thế nhiều đời, nổi dậy mà chiếm lấy đâu? Hai kẻ tính toán khác nhau, chẳng thể không suy xét kỹ, ấy là bảy lẽ.

Cái đáng quý của bậc thánh triết là tự mình xem xét thời cơ, thận trọng trong cử chỉ, nếu mà việc khó mưu đồ, thế khó gìn giữ, lại kích thích khí thế của quân địch, làm thay lòng dạ của mọi người, công nghị vốn cho là không thể, kế riêng lại thấy là bất lợi, thì bậc minh triết sẽ chẳng làm, ấy là tám lẽ.

Người đời đa phần mê hoặc bởi đồ, vĩ* mà vướng vào những điều trái phép, gom góp câu chữ cho phù hợp với sự việc, cẩu thả đem tài năng để dối gạt dân chúng, cuối cùng sẽ phải hối hận về sau cậu. Từ xưa đến nay chắc gì không có việc ấy, chẳng thể không phân biệt rõ ràng mà suy nghĩ cho chín chắn, ấy là chín lẽ.

Chín điều ấy, tôn minh* vốn đã dư biết rồi, nhưng suy nghĩ dù đã kỹ càng, cũng sợ có điều bỏ sót. Lời trung nghịch tai, mong được lắng nghe”*.

Sứ giả bưng thư về gặp Viên Thuật. Thuật xem xong, nổi giận nói:

– Thằng trẻ con miệng vàng dám dùng chữ nghĩa để giễu cợt ta! Ta sẽ đánh nó trước, để lấy Giang Đông!

Trưởng sử Dương Đại Tướng hết sức can ngăn mới thôi.

Đây nói, Tôn Sách từ khi đưa thư trở về sau, hàng ngày đều đề phòng Thuật kéo tới, sai điểm quân đóng giữ cửa sông. Chợt có sứ của Tào Tháo tới, bái Sách làm Thái thú Cối Kê, lại lệnh khởi binh đánh dẹp Viên Thuật. Sách bèn bàn bạc, đang muốn cất quân. Không rõ việc sẽ thế nào, hãy nghe hồi sau phân giải.

34. TÀO THÁO HỘI BINH ĐÁNH VIÊN THUẬT

Tôn Sách muốn cất quân đánh Viên Thuật. Trưởng sử Trương Chiêu nói:

– Thuật tuy mới bại, nhưng binh tướng rất nhiều, lương thực đầy đủ, nếu mà tiến quân bất lợi thì họa sẽ lây đến Giang Đông. Chi bằng dâng thư cho Tào Tháo, nói nếu họ nam chinh, thì nguyện làm hậu ứng. Hai quân viện trợ cho nhau, quân Thuật tất bại. Vạn nhất có họa thì cũng mong Tháo cứu viện cho.

Sách nói:

– Phải.

Bèn sai sứ đem ý đó đi truyền đạt.

Đây nói Tào Tháo tới Hứa Đô, nhớ nghĩ đến Điển Vi, bèn xây dựng từ đường, bốn mùa cúng tế, lại phong con Vi làm Trung lang, đem về nuôi ở phủ*. Chợt có người báo:

– Tôn Sách sai sứ tới cống hiến, lễ vật rất nhiều.

Tháo đọc thư, bèn muốn nam chinh. Có người thám thính được rằng Viên Thuật hết lương thực, tới cướp bóc Trần Lưu. Tháo bèn điểm binh ra quân. Bấy giờ, Tháo tự chuyên quyền, xử lý các việc lớn, rồi sau mới dâng khải tâu, không điều gì chẳng được nghe theo. Tháo sai Tào Nhân giữ Hứa Đô, còn lại đều theo chân Tháo xuất chinh, cất ba mươi vạn quân, lương thực và đồ nặng hơn ngàn xe.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ hai [197], mùa thu, tháng chín. Tháo sau khi đã lên đường, trước sai người hội hợp với Tôn Sách, cùng Lưu Bị, Lữ Bố, hẹn cùng tới địa giới Dự Chương để chia quân. Huyền Đức dẫn binh tới đón, vào doanh của Tháo, dâng lên hai cái đầu. Tháo kinh ngạc nói:

– Đây là đầu của ai?

Huyền Đức nói:

– Đây là đầu của Hàn Tiêm, Dương Phụng.

Tháo nói:

– Làm sao mà có được?

Huyền Đức nói:

– Lữ Bố nhân sai hai người quyền giữ hai huyện Nghi Đô, Lang Da. Họ thả cho quân sĩ cướp bóc một dải Từ, Dương. Nhân dân không ai không oán. Bởi thế Bị bèn đặt một tiệc yến, vờ mời họ tới bàn việc. Đến khi vào chỗ ngồi, trước tiên dắt ngựa đi, rồi ném chén làm hiệu. Tiểu đệ Quan, Trương hai người đều giết chết một tên, thu hàng hết binh sĩ làm bộ hạ. Nay đặc biệt tới nhận tội.

Tháo nói:

– Người vì quốc gia trừ hại lớn, xét ra là công to, sao lại bảo là tội?

Bèn thưởng cho Huyền Đức. Hợp binh kéo tới địa giới Từ Châu, Lữ Bố ra đón. Tháo dùng lời đẹp đẽ vỗ về, ban lệnh phong làm Tả tướng quân, khi trở về Hứa Đô sẽ lập tức đổi ấn thụ*. Bố cả mừng. Tháo liền chia quân. Một cánh quân của Lữ Bố đi bên trái, một cánh quân của Huyền Đức đi bên phải. Tháo tự giữ trung quân, sai Hạ Hầu Đôn, Vu Cấm làm tiên phong.

Bấy giờ Viên Thuật biết quân Tào tới, bèn sai Đại tướng Kiều Nhuy dẫn năm vạn quân làm tiên phong. Hai quân gặp nhau ở cửa địa giới Thọ Xuân. Kiều Nhuy đi đầu, cưỡi ngựa ra cùng Hạ Hầu Đôn giao chiến. Chưa tới ba hiệp, Kiều Nhuy bị giáo đâm chết. Quân Thuật thua to, bỏ chạy vào thành. Bốn phía đều có người tới báo:

– Tôn Sách cho thuyền tiến đánh bờ sông ở mặt tây; Lữ Bố dẫn binh tiến đánh ở mặt đông: Lưu Bị, Quan, Trương dẫn binh tiến đánh ở mặt nam; Tháo tự dẫn ba mươi vạn quân đánh mặt bắc. Viên Thuật cả kinh, gọi các quan văn võ tới bàn bạc. Dương Đại Tướng nói:

– Xem ngày nay Thọ Xuân lụt hạn liên miên, ruộng lúa không chín. Mọi người đều thiếu cái ăn. Nay lại động binh thì ắt gây phiền cho dân, đã sinh ra oán hận mà bốn bên lại có quân kéo tới, thì rất khó chống địch. Chi bằng lưu giữ quân mã ở Thọ Xuân, không ra đánh để đợi quân bên kia hết lương, ắt sinh biến cố vậy. Bệ hạ dẫn quân Ngự Lâm vượt sông Hoài, một là tới chỗ được mùa, hai là tạm tránh nhuệ khí của họ.

Thuật dùng lời ấy, để Lý Phong, Nhạc Tựu, Lương Cương, Trần Kỷ; bốn người đều phong là Thượng tướng, chia mười vạn quân cố thủ Thọ Xuân. Thuật thu vét hết kho tàng, vàng ngọc, vật báu chất lên xe. Ước hơn hai mươi vạn người, liên lạc không đứt, vượt sông Hoài đi trốn.

Đây nói ba mươi vạn quân của Tháo mỗi ngày tiêu phí cực nhiều lương thực. Huống hồ các quận khô hạn, bỏ hoang, nhân dân ăn thịt lẫn nhau. Nhà cửa đều bị tháo dỡ. Quân sĩ không được cướp bóc. Tháo thúc quân đánh gấp. Bọn Lý Phong đóng cửa không ra. Quân Tháo cầm cự hơn tháng, lương thực gần hết, bèn đưa thư hỏi Tôn Sách mượn mười vạn hộc gạo, cũng không đủ chia phát. Lữ Bố, Huyền Đức tự sai người vận lương đến, cũng không đủ chia phát. Quan quản lương thực là Nhâm Tuấn có bộ hạ là quan coi kho Vương Hậu* cũng theo chân đi đánh giặc. Hậu bưng sổ sách vào bẩm Tháo:

– Binh nhiều mà lương ít, thì phải làm sao?

Tháo nói:

– Hãy đem hộc nhỏ mà cấp phát cho, tạm cứu cái nguy cấp nhất thời vậy.

Hậu nói:

– Binh sĩ nếu oán hận thì làm sao?

Tháo nói:

– Ta tự có phương sách.

Quả nhiên dùng hộc nhỏ cấp phát. Tháo liền lén sai người tới các trại nghe ngóng. Không một người nào chẳng oán, thảy đều nói:

– Thừa tướng thật khinh chúng ta quá!

Kẻ nói chuyện đều nhốn nháo, bảo rằng phát lương không đủ số. Tháo mật gọi Vương Hậu vào, nói:

– Ta muốn hỏi mượn ngươi một vật, để trấn áp lòng người. Vợ con người ta sẽ nuôi dưỡng cho, ngươi chớ có lo lắng gì. Hậu nói:

– Thừa tướng muốn dùng vật gì?

Tháo nói:

– Muốn mượn đầu của ngươi để thị chúng.

Hậu nói:

– Mỗ thực không có tội.

Tháo nói:

– Ta vẫn biết ngươi không có tội, nhưng ngươi không chết thì lòng dạ của ba mươi vạn quân đều sinh biến thôi.

Hậu lại muốn nói nữa. Tháo hô đao thủ lôi ra ngoài cửa, một đao chém chết, treo đầu trên sào cao, treo bảng hiểu dụ, nói: “Vốn dùng hộc nhỏ, trộm cắp quan lương, chiếu theo quân pháp, vì thế chém đi”. Nhờ đó lừa dối được ba mươi vạn quân, không ai oán nữa*.

Tháo biết lương đã cạn, sai các trại quân trong ba ngày nếu không dốc sức chiếm được thành này thì đều chém đi. Tháo tự tới dưới thành xem các quân bưng đất chuyển đá lấp hào, lấp hố. Chợt thấy hai tên mạt tướng đi gần tới bờ thành, thấy trên thành tên, đá như mưa, hoảng sợ bỏ chạy trở về, Tháo rút kiếm, tự tay chém ở dưới thành. Tháo tự mình chuyển đất, lấp hố. Bởi thế tướng sĩ lớn nhỏ chẳng ai không xông tới. Quân uy chấn động. Người trên thành trông thấy thảy đều tái mặt.

Đêm ấy, kẻ tranh nhau đi trước lên thành nhiều vô số kể. Tháo tự mình bưng đồ ban thưởng. Quân sĩ cùng ra sức. Thành trì bị phá, bèn tung quân vào thành cướp bóc. Lý Phong, Trần Kỷ, Lương Cương, Nhạc Tựu thảy đều bị bắt sống đưa đến gặp Tháo. Tháo sai đem chém hết ở chợ. Tháo đốt sạch cung thất, điện vũ ngụy tạo, cùng với các vật phạm lệnh cấm*. Trong thành Thọ Xuân bị cướp bóc sạch không.

Tháo định tiến quân vượt sông Hoài truy đuổi Viên Thuật. Tuân Úc can rằng:

– Gần đây liên tiếp mấy quận bị hạn hán, không có thu hoạch. Nếu tiến binh thì mệt quân, tổn dân, lỡ mà chưa thấy chiến thắng, muốn lui sẽ rất khó. Chi bằng tạm trở về Hứa Đô, đợi tới mùa xuân, lúa mạch đã chín, quân lương đầy đủ, khi ấy mới có thể mưu đồ được.

Tháo còn nghi ngờ, trì hoãn chưa quyết, chợt có kỵ mã đến báo rằng:

– Trương Tú cậy nhờ Lưu Biểu làm môi răng. Các huyện Nam Dương, Trương Lăng đều quay lại làm phản. Tào Hồng kháng cự không nổi, thua liền mấy trận. Nay bị Trương Tú đánh tới, sợ Hứa Đô sẽ mất. Xin thừa tướng trở về.

Tháo đưa thư cho Tôn Sách, sai vượt sông bày trận, làm nghi binh với Lưu Biểu. Biểu không dám manh động.

– Ta sẽ tự trở về đánh Trương Tú, để dứt gốc rễ.

Ngay hôm đó đưa quân lên đường, sai Lưu Bị cùng Lữ Bố kết làm anh em, sai cùng giúp đỡ, không được xâm phạm nhau nữa. Tháo sai Huyền Đức vẫn đóng ở Bái Thành, cho Lữ Bố dẫn quân về Từ Châu. Tháo bí mật nói với Huyền Đức rằng:

– Ta sai người đóng đồn ở Bái Thành, tức là đào hầm đợi cọp vậy. Người cùng Trần Khuê bàn bạc, nếu như có sơ hở, thì đưa tin tới, ta sẽ đến tiếp ứng.

Nói xong, bèn lui quân.

Đây nói Tào Tháo tự dẫn đại quân trở về Hứa Đô, vỗ về xong xuôi. Có người báo:

– Đoàn Ổi giết Lý Quyết, Ngũ Tập giết Quách Dĩ, đưa thủ cấp tới đây. Già trẻ, ba họ của Lý Quyết hơn hai trăm người, đều bắt sống giải tới Hứa Xương.

Tháo sai chia ra chém đầu người nhà Quyết, Dĩ ở các cửa thành, đem đi truyền rao. Mọi người đều hớn hở. Giặc ấy đã diệt xong, bèn mời thiên tử lên điện, hội họp văn võ để mở yến tiệc thái bình; phong Đoàn Ổi làm Đãng Khấu tướng quân, Ngũ Tập làm viễn Lỗ tướng quân, đều đem quân trấn thủ Trường An. Hai người tạ ơn mà đi. Tháo tâu rằng:

– Trương Tú xâm phạm, cướp bóc dân quận, nên cất quân đánh dẹp.

Thiên tử tự bày loan giá, tiễn Tháo ra quân. Bấy giờ là năm Kiến An thứ ba [198], mùa hạ, tháng tư, Tháo dẫn đại binh tiến phát, để Tuân Úc ở lại Hứa Đô điều binh, khiển tướng. Tháo dẫn quân đi, chợt thấy cả một con đường lúa mạch xanh đã ngả vàng. Dân định gặt ăn, chợt nghe quân kéo tới, bèn bỏ trốn vào trong núi. Tháo dựng trại, hội họp các tướng, bèn sai người tới các nơi xa gần gọi hết dân làng, phụ lão cùng quan lại coi sóc các xứ tới nghe hiểu dụ. Tháo nói:

– Ta phụng minh chiếu của thiên tử, gọi kẻ đầu hàng, đánh dẹp phản nghịch, vì dân trừ hại. Ngày nay là lúc lúa mạch đương chín, bất đắc dĩ mới cất quân. Lần đi này các tướng hiệu lớn nhỏ hễ đi qua ruộng lúa mạch nào, nếu có kẻ giẫm đạp thì thảy đều chém đầu. Kẻ tự tiện cướp bóc thì thảy đều chết thảm. Vương pháp không tránh người thân, phải nên tuân thủ. Mong dân chúng chớ kinh sợ, nghi ngờ, không được phép dời bỏ sang xứ khác.

Bởi thế, trăm họ ở trên đường trông thấy bụi bốc là kéo ra đầy đường mà lạy, xưng tụng thánh đức. Phàm quan quân đi qua ruộng lúa mạch, thảy đều xuống ngựa, lấy tay nâng bông lúa mạch, chuyền tay nhau mà đi qua, chỉ sợ lúa mạch ngã trên đường.

Tháo đi trong chỗ lúa mạch, chợt làm một con chim cưu sợ bay lên. Ngựa bèn trông thấy, sợ chạy vào trong đám mạch, giày xéo đám mạch ấy. Tháo bèn dựng trại, gọi Hành quân Chủ bạ tới bàn, cân nhắc cái tội tự giày xéo lúa mạch. Chủ bạ nói:

– Lời của thừa tướng là mệnh lệnh rồi. Ai dám không theo?

Tháo nói:

– Ta tự đặt ra pháp lệnh, lại tự phạm lỗi, thì lấy gì để phục chúng đây?

Bèn rút thanh kiếm đeo bên người, muốn tự sát. Mọi người kíp cứu lại. Quách Gia nói:

Người xưa theo nghĩa Xuân Thu, thì pháp luật không áp dụng với người tôn quý. Thừa tướng thống lĩnh hết thảy các đại tướng, há có thể tự tàn hại mình?

Tháo nói:

– Nếu như Xuân Thu đã có phép không gia tội cho người tôn quý. Ta tạm ghi nhớ lỗi này.

Bèn lấy kiếm cắt tóc của mình, ném xuống dưới đất, nói:

– Cắt tóc để tạm thay đầu vậy.

Vạn quân đều sợ hãi*. Nhân dân ven đường không hề bị xâm phạm một mảy may.

Đây nói Trương Tú biết Tháo lại dẫn binh tới, kíp phát thư báo cho Lưu Biểu, khiến làm hậu ứng, lại sai hai tướng Lôi Tự, Trương Tiên ra thành nghênh địch, sai Giả Hủ giữ thành. Hai quân chống cự, bày thành thế trận. Trương Tú cưỡi ngựa ra, trỏ mà mắng rằng:

– Ngươi là kẻ giả nhân giả nghĩa, cùng với cầm thú chẳng khác gì.

Tháo cả giận, sai Hứa Trữ cưỡi ngựa ra. Tú sai Trương Tiên ra nghênh chiến. Chỉ ba hiệp, Hứa Trữ đã giết Trương Tiên rơi xuống ngựa. Quân Tú thua to. Tháo dẫn quân đuổi Tú tới dưới thành Nam Dương.

Tú vào trong thành, đóng cửa không ra. Tháo vây thành, rồi tiến đánh. Trên thành tiếng trống không dứt, dùng pháo đá, sắt nung chảy, tên nó để giữ thành. Hào nước rộng lớn, thế nước sâu và chảy xiết khác thường, khó tiếp cận thành. Tháo sai quân sĩ chở đất lấp hào, lại dùng túi vải chứa đất, cùng với củi cỏ tạp nhạp tới chất bên bờ thành làm thang, lại lập vân thê để nhìn trộm vào trong thành. Tháo tự cưỡi ngựa đi quanh thành quan sát, rồi suốt ba ngày, truyền lệnh quân sĩ tới góc tây bắc chất đống củi cỏ, triệu họp tướng sĩ tới đó để lên thành. Tú hỏi, Hủ đáp rằng:

– Mỗ đã biết ý của Tào Tháo. Có thể tương kế tựu kế, khiến cho Tháo tự bỏ quân mà đi.

Tú nói:

– Như thế nào?

Hãy nghe hồi sau phân giải.

35. QUYẾT THẮNG THUA, GIẢ HỦ BÀN VIỆC QUÂN

Trương Tú hỏi rằng:

– Dựa vào đâu mà biết ý của Tháo?

Hủ nói:

– Mỗ ở trên thành thấy Tào Tháo đi quanh thành quan sát ba ngày. Y thấy góc đông nam thành có hai màu mới cũ không giống nhau, sừng hươu đã cũ, hơn một nửa đều mục nát, ý cho là chỗ đó dễ lên thành. Y liền giả vờ tới góc tây bắc để chứa cỏ, giả vờ làm thanh thế để kéo hết quân ta ở trong thành đi giữ góc tây bắc. Đêm nay tối tăm, ắt trèo lên góc đông nam mà vào vậy.

Tú hỏi:

– Vậy phải làm sao?

Hủ nói:

– Việc ấy cực dễ dàng. Ban ngày hãy đem hết trăm họ, mặc áo lính, hò hét giả vờ giữ góc tây bắc, sai quân tinh tráng ăn no, mặc nhẹ, tới ở trong các nhà ở góc đông nam. Ban đêm thì hãy sai trăm họ lên góc tây bắc hò reo. Đợi bên kia trèo lên thành, thì đốt một tiếng pháo, phục binh cùng đổ ra. Quân ta một người có thể địch một trăm. Thế là có thể phá Tháo rồi.

Tú dùng kế ấy, sai hết trăm họ mặc áo lính, lên thành hò hét. Người ở trên vẫn thể chỉ nhìn thấy góc tây bắc có người ngựa. Quân báo vào trung quân, Tào Tháo nói:

– Trúng kế ta rồi!

Bèn giữ các quân tinh nhuệ ở phía sau trướng, chuẩn bị cuốc xẻng và dụng cụ để đào chân thành. Ban ngày thì chỉ dùng quân đánh góc tây bắc. Ngoài thành, trong thành, tiếng hò reo không ngớt. Đến canh hai, Tháo thừa lúc nhốn nháo, dẫn quân tinh tráng tới góc đông nam, vượt qua hào nước, chặt bỏ sừng hươu. Quân binh đồng loạt trèo lên trên thành. Trong thành tuyệt chẳng có động tĩnh gì. Chỉ nghe thấy ở góc tây bắc có tiếng reo hò nổi lên. Trong chỗ khuyết ở góc đông nam, ánh lửa cùng sáng lên, quân Tháo đánh vào. Phục binh hai bên cùng trỗi dậy. Quân sĩ kíp thoái lui. Ở phía sau lưng, Trương Tú xua các tay đao thủ đánh tới. Lại thấy hai cửa đông, nam cùng mở ra. Tinh binh đột nhiên ùa tới. Quân Tháo thua to, xô đẩy nhau mà lui, lấp đầy hào nước ngoài thành. Đánh giết tới canh năm, quân Tháo chạy mười mấy dặm. Tú thu quân mã vào thành, cướp được xe ngựa và đồ nặng rất nhiều. Tháo thủ bại binh, soát lại thấy thiệt mất hơn năm vạn người. Lữ Kiền, Vu Cấm thảy đều bị thương.

Hủ thấy Tháo thua chạy, kíp phát thư đi, hẹn Lưu Biểu chọn đường lui. Biểu định cất quân, chợt có người báo: “Tôn Sách đem binh đóng đồn ở Hồ Khẩu”, bởi thế chưa dám động binh. Khoái Lương nói:

– Quân Sách đóng đồn ở Hồ Khẩu là kế của Tháo đó, vốn là mượn một đám nghi binh thôi. Gần đây Tào Tháo mới thua, nếu không thừa thế mà tiêu diệt thì về sau tất trở thành mối họa. Minh công thừa cái thế quân chiến thắng, một lần đánh là có thể phá Tháo thôi.

Biểu sai Hoàng Tổ cố thủ cửa ải, rồi tiến quân tới An Chúng*, chọn đường lui của Tháo, một mặt hội họp với Trương Tú. Tú biết quân Biểu đã lên đường, bèn cùng với Giả Hủ dẫn binh đi tập kích Tháo.

Quân Tháo thong thả mà đi tới Tương Thành. Đến Dục Thủy, Tháo ngồi trên ngựa khóc to. Các tướng hỏi nguyên do. Tháo nói:

– Ta nhớ năm ngoái Điển Vi của ta mất đi ở chỗ này, chẳng thể không khóc.

Mọi người đều rơi lệ. Tháo sai quân mã đóng đồn ở chỗ ấy, điếu tế vong hồn, mổ trâu giết ngựa, cúng tế Điển Vi ở trên sông Dục Hà. Tháo bái lạy, khóc rống, mê man trên đất. Mọi người cùng nâng dậy. Quân hiệu lớn nhỏ không ai không rơi lệ. Kế đến mới tế cháu là Tào An Dân, cuối cùng là tế con trai trưởng là Tào Ngang, lại tế ngựa Tuyệt Ảnh; rồi lại tế quân sĩ đã chết ở chốn này. Tế xong, quân sĩ trong doanh đều khóc không dứt tiếng, lưu luyến không nỡ lên đường.

Chợt Tuân Úc sai người báo rằng:

– Lưu Biểu giúp Trương Tú đem quân đóng đồn ở An Chúng, để cắt đứt đường về.

Tháo trả lời thư cho Úc rằng:

“Tuy là ngày đi vài dặm, nhưng cũng biết là giặc tới đuổi ta. Ta nay sách lược đã định. Nếu tới An Chúng thì tất phá được Tú thôi. Các ngài chớ lo gì”.

Bèn đi tới địa giới An Chúng.

Quân Lưu Biểu giữ chỗ hiểm yếu. Trương Tú bám theo sau dẫn binh đuổi tới. Tháo sai các quân nhân đêm tối đục chỗ hiểm để mở đường, lén phục kỳ binh. Sắc trời dần sáng, quân Biểu, Tú hội hợp, trông thấy Tháo ít quân, thì nghi là Tháo đã trốn đi. Hai quân cùng kéo vào đường hiểm để tiến đánh. Tháo thả kỳ binh ra phá quân Biểu, Tú. Tào Công thoát được qua cửa ải An Chúng, dựng trại ở ngoài ải. Lưu Biểu và Trương Tú đều chỉnh đốn đám bại binh rồi gặp nhau. Biểu nói:

– Nào ngờ bị trúng gian kế của Tháo!

Tú nói:

– Hãy đợi ta mưu tính lại.

Biểu, Tú đóng lại ở An Chúng.

Tuân Úc thám thính biết được Viên Thiệu muốn cất quân xâm phạm Hứa Đô. Tuân Úc kíp đưa thư báo cho Tháo. Thư nói:

“Gần đây có người từ Kí Châu tới báo, nói rằng Điền Phong bẩm với Viên Thiệu rằng: “Nay tướng quân lương đủ, binh mạnh. Tào Tháo nam chinh chưa về, nên sớm thừa lúc trống rỗng để tập kích Hứa Đô, nghênh đón thiên tử, hiệu lệnh trong cõi, đó là thượng sách. Nếu chẳng thừa cơ phá chúng, cuối cùng sẽ bị người ta bắt thôi, tuy hối hận thì cũng vô ích vậy”. Thiệu nghe theo, nhưng nghi ngờ trì hoãn mà chưa quyết. Úc xin thừa tướng trở về kinh đô, ngày sau sẽ liệu. Lưu Biểu, Trương Tú chỉ là căn bệnh ghẻ lở, không đủ lo lắng. Mong sớm sớm thu quân, để không làm hỏng việc lớn”.

Tháo được thư, trong lòng hoảng hốt, ngay hôm ấy chỉnh quân, lên đường.

Người do thám tới An Chúng báo cho Trương Tú. Tú điểm binh truy kích. Giả Hủ nói:

– Không thể đuổi theo. Đuổi theo tất là thua.

Biểu nói:

– Nếu không đuổi thì mất cơ hội này.

Biểu, Tú bèn dẫn hơn vạn quân đuổi theo, đi chừng hai mươi dặm thì đuổi kịp. Binh Tào đón đánh. Quân Biểu, Tú thua to trở về. Giả Hủ dẫn mười mấy quân kỵ tiếp ứng, đến giữa đường, trông thấy quân thua trở về. Tú nói:

– Không dùng lời của công, quả nhiên có trận thua này.

Hủ nói:

– Hãy chỉnh binh để đuổi thêm lần nữa đi.

Tú nói:

– Nay vừa thua bại, sao lại còn đuổi nữa?

Hủ nói:

– Binh thế có lúc thay đổi, đi gấp thì ắt được lợi. Nếu như không đúng thì xin cứ chém đầu tôi.

Tú tin lời. Biểu không theo. Tú tự dẫn bại binh quay lại truy kích. Quân Tháo thua to, vứt hết áo giáp, đao thương mà đi. Tú liên tục truy đuổi, chợt thấy sau núi có một đám quân đổ ra. Tú thu quân không đuổi nữa. Đám quân ấy chặn mất đường đi. Tú vội vàng đưa quân trở về, tới An Chung, thưởng cho các quận, lại mở tiệc cảm ơn Giả Hủ. Biểu hỏi Hủ rằng:

– Tú đem tinh binh truy đuổi đám quân lui, mà công nói tất sẽ bại. Đem đám bại binh đánh đám quân chiến thắng mà công nói tất là thắng. Thảy đều như lời công nói. Sao hai việc chẳng giống nhau mà đều ứng nghiệm vậy?

Hủ nói:

– Điều ấy dễ biết thôi. Tướng quân tuy giỏi dùng binh, nhưng không phải là địch thủ của Tháo. Quân Tháo tuy mới thua, nhưng ắt tự làm tướng chặn ở phía sau để phòng truy binh. Truy binh tuy tinh nhuệ, nhưng binh sĩ bên kia cũng tinh nhuệ, bởi thế mới biết là tất bại còn Tháo thì tất thắng. Họ chưa dốc hết sức mà lại lui, thì ắt là trong nước có việc. Sau khi đã phá được quân ta rồi thì ắt cưỡi xe nhẹ gấp trở về, chỉ để lại các tướng đoạn hậu. Các tướng tuy dũng cũng chẳng phải là địch thủ của tướng quân. Bởi thế tuy dùng bại binh mà đánh là tất thắng thôi.

Tú phục lời bàn cao kiến ấy. Hủ khuyên Biểu trở về Kinh Châu. Tú giữ Tương Thành, cùng làm môi răng. Hai tướng đều tự giải tán.

Đây nói Tào Tháo biết tin hậu quân bị thua, bèn dẫn các tướng quay lại, gặp ngay đám bại quân ấy. Bại quân báo với Tháo:

– Nếu chẳng có một đám quân ngăn cản giữa đường thì bọn tôi đều bị bắt cả rồi vậy.

Tháo vội hỏi:

– Người đem quân tới cứu là ai?

Người ấy cắm thương, xuống ngựa tới gặp Tào Tháo. Rốt cuộc người đó là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

36. HẠ HẦU ĐÔN NHỔ TÊN, NUỐT CON NGƯƠI

Vị tướng quân tới gặp Tháo ấy là người thân thể săn chắc, gân cốt hiên ngang, từng phá Khăn Vàng, lập được công lớn, được phong Trấn Uy trung lang tưởng, là người quận Giang Hạ, huyện Bình Xuân, họ Lý, tên Thông, tự là Văn Đạt. Tháo hỏi:

– Sao lại tới đây?

Thông nói:

– Gần đây giữ đất Nhữ Nam, nghe tin Thừa tướng phá Trương Tú, Lưu Biểu, nên đặc biệt tới tiếp ứng.

Tháo khen thưởng, ủy lạo xong, thăng làm Tì tướng, phong Kiến Công hầu, trấn thủ địa giới phía tây Nhữ Nam, để phòng Biểu, Tú. Thông cảm tạ rồi đi.

Tháo trở về Hứa Đô. Tuân Úc ra đón. Tháo vào gặp thiên tử, kể việc Tôn Sách có công, phong làm Thảo Nghịch tướng quân, ban tước Ngô hầu, sai sứ bưng chiếu tới Giang Đông, sai Tôn Sách phá Lưu Biểu. Tháo trở về phủ. Các quan đều tụ họp. Tuân Úc nói:

– Thừa tướng tới An Chúng. Làm sao biết là thắng chắc?

Tháo nói:

– Bên ta lui không có đường, ắt phải tử chiến. Ta ung dung, kín đáo để bày mưu. Đó là điều huyền diệu của Tôn Tử vậy. Ta vì thế mà biết là tất thắng thôi.

Tuân Úc bái phục mà đi ra. Quách Gia đi vào. Tháo nói:

– Sao công đến muộn vậy?

Gia nói:

– Vừa nãy Viên Thiệu sai sứ đưa thư dâng lên thừa tướng, muốn xuất binh đánh Công Tôn Toản, nên định mượn lương thực và binh lính.

Tháo cười, nói:

Ta nghe Viên Thiệu mưu đồ Hứa Đô, nay biết ta trở về, thì muốn mưu đồ Công Tôn Toản, lại còn hỏi ta mượn lương đòi quân.

Tháo đọc thư. Ý trong thư cực kỳ kiêu ngạo, bèn sai sứ giả hãy tới dịch quán nghỉ ngơi. Tháo hỏi Gia rằng:

– Viên Thiệu kiêu ngạo, vô lễ như thế. Ta muốn đánh dẹp y, nhưng hận sức không đủ thôi.

Gia nói:

– Cái hơn kém của Lưu, Hạng là điều mà công vốn biết rồi. Hán Tổ chỉ dùng trí mà thắng, Hạng Vũ tuy mạnh mà cuối cùng bị Hán Tổ bắt. Chỉ có dùng trí mới có thể thắng thôi. Như điều Gia trộm tính thì Thiệu có mười điều bại, công có mười điều thắng. Quân Thiệu tuy mạnh nhưng chẳng thể làm gì đâu. Thiệu lễ nghĩa phiền toái mà bụng thì đa nghi, công ứng xử tự nhiên, đây là thắng về đạo, là điểm thứ nhất. Thiệu lấy điều phản nghịch mà manh động, công thì phụng thời lẽ thuận để thống suất thiên hạ, đấy là thắng về nghĩa, là điểm thứ hai. Thời Hán mạt, chính sự lầm lỡ vì khoan dung. Thiệu lấy khoan dung để bổ cứu cho khoan dung, vốn chẳng thể sửa chữa được; công thì đổi đi, lấy hung bạo mà trên dưới đều biết đến pháp chế, đấy là thắng về trị, là điểm thứ ba. Thiệu bên ngoài khoan dung mà bên trong đố kỵ, dùng người mà lòng nghi, chỉ chọn dùng thân thích, con em; công bên ngoài thì dễ dãi, giản lược mà bên trong thì thu nạp điều then chốt, sáng suốt, dùng người thì không nghi, chẳng nề xa gần, đấy là thắng về độ, là điểm thứ tư. Thiệu nhiều mưu mà thiếu quyết đoán, bỏ lỡ thời cơ, công được kế sách thì làm ngay, ứng biến không cùng, đấy là thắng về mưu, là điểm thứ năm. Thiệu dựa vào vốn liếng nhiều đời, bàn bạc xa xôi, nhường nhịn người hiền, để thu lấy kẻ sĩ có danh tiếng tốt. Những kẻ giỏi ăn nói, đẹp đẽ bề ngoài phần lớn theo về. Công thì lấy lòng chân thành đối đãi với người, lấy sự thành thực mà làm việc, không dùng điều đẹp đẽ sáo rỗng, lấy dè sẻn để dẫn đầu người dưới, với kẻ có công thì không bủn xỉn. Kẻ sĩ trung chính, nhìn xa trông rộng mà có thực tài đều nguyện để cho sử dụng, đấy là thắng về đức, là điểm thứ sáu. Thiệu thấy người ta cơ hàn thì vẻ mặt làm như lo lắng, còn nếu chẳng thấy thì không hề nghĩ đến, đó gọi là lòng nhân của đàn bà thôi. Công đối với việc nhỏ trước mắt thì có vẻ chểnh mảng, nhưng đến khi có việc lớn thì bốn bể nhận ơn, những điều ban ra đều vượt quá kỳ vọng, tuy là không thấy vẻ lo toan nhưng thảy đều chu toàn, không đâu không giúp, đấy là thắng về nhân, là điểm thứ bảy. Thiệu thì đại thần tranh quyền, lời sàm tấu làm mê hoặc, rối loạn. Công thì chế ngự thuộc hạ bằng đạo lý, chẳng làm điều lén lút, đấy là thắng về minh, là điểm thứ tám. Thiệu chẳng biết đúng sai; công với điều đúng thì dùng lễ đề cao, với điều không đúng thì dùng pháp luật để nắn sửa, đấy là thắng về văn, là điểm thứ chín. Thiệu thích cái thanh thế sáo rỗng mà không biết điều cốt yếu của binh pháp; công lấy ít thắng nhiều, dùng binh như thần, binh sĩ tin cậy, kẻ địch ngán sợ, đấy là thắng về võ, là điểm thứ mười. Công có mười cái đức thắng, Thiệu há sánh bằng ư?

Tháo cười, nói:

Như lời công đã nói, thì cô có đức gì mà kham nổi? Nếu được như thế thì có thể mưu đồ diệt Thiệu rồi.

Gia nói:

– Lữ Bố ở Từ Châu thực là họa lớn trong lòng, bụng. Nay Thiệu bắc chính Công Tôn Toản, nên thừa lúc người ta đi xa, chi bằng trước bắt Lữ Bố, quét sạch mặt đông nam, rồi sau mới mưu đồ Thiệu cũng chưa muộn. Nếu muốn mưu đồ Thiệu, thì Lữ Bố ắt kéo tới cứu viện. Hứa Đô sẽ gặp họa không nhỏ đâu.

Tháo cho là phải, đêm ấy, liền gọi Tuân Úc vào hậu đường, nói:

– Người có biết động tĩnh của Viên Thiệu chăng?

Úc nói:

– Hôm nay có sứ giả tới, chẳng biết là có việc gì.

Tháo đưa thư sai Tuân Úc đọc. Úc đọc xong rồi, bèn nói:

– Từ ngữ của Viên Thiệu rất không khiêm tốn.

Tháo nói:

– Ta muốn cất quân đánh y, chỉ hận sức không đủ thôi, phải làm sao đây?

Úc nói:

– Việc thành bại của người xưa vốn thực ra là: kẻ có tài thì tuy yếu ắt sẽ mạnh, kẻ cẩu thả dầu mạnh ắt sẽ yếu. Sự mất còn của Lưu, Hạng đủ để xem xét vậy. Nay kẻ cùng công tranh thiên hạ, duy chỉ có Viên Thiệu thôi. Thiệu ngoài mặt khoan dung mà trong lòng đố kỵ, dùng người mà có lòng nghi. Công sáng suốt, thấu hiểu, không cố chấp, chỉ cần có tài là dùng, đó là thắng về độ vậy. Thiệu chần chừ, thiếu quyết đoán, bỏ mất thời cơ. Cũng có thể phán đoán việc lớn, ứng biến không cùng, đó là thắng về mưu vậy. Thiệu trị quân khoan hòa, pháp lệnh không vững, sĩ tốt tuy đông mà thực là khó dùng. Công pháp lệnh đã rõ ràng, thưởng phạt chắc chắn, sĩ tốt tuy ít nhưng đều tranh nhau liều chết, đó là thắng về võ vậy. Thiệu dựa vào vốn liếng nhiều đời, thu nạp kẻ giả vờ mưu trí, để thu tiếng khen, bởi thế kẻ sĩ kém tài, giỏi nói phần lớn theo về. Công lấy chí nhân đối đãi với người, đề cao lòng thành, không làm việc đẹp đẽ sáo rỗng, tự mình cần kiệm mà với kẻ có công thì không tiếc rẻ*, bởi thế kẻ sĩ trung chính, có thực tài trong thiên hạ đều tình nguyện để cho dùng, đó là thắng về đức vậy. Ôi, lấy bốn điều thắng đó mà giúp đỡ thiên tử, đề cao điều nghĩa mà đi đánh dẹp, ai dám không theo? Loại như Viên Thiệu thì có thể làm được gì đây?

Tháo nói:

– Khanh ca ngợi đức độ của ta, thì biết lấy gì cho xứng đây? Nếu đúng như thế, thì có thể cất quân chinh phạt.

Úc nói:

– Chưa thể. Nay Lữ Bố còn ở Từ Châu, thường ôm lòng bất nhân, nếu muốn đánh Viên Thiệu, Bố ắt thừa cơ ta trống rỗng. Chi bằng đưa thư làm yên lòng Viên Thiệu, ban cho Thiệu quan chức vệ vang, hứa đưa một ngàn hộc lương, rồi thừa cơ bên kia có việc với Công Tôn Toản. Bấy giờ trước diệt Lữ Bố, thì trung nguyên mười phần ta đã có sáu vậy. Sau này Viên Thiệu có thể một lần cử động là bắt được thôi.

Tháo vỗ tay cười lớn, nói:

– Cơ mưu của Phụng Hiếu, trí tuệ của Văn Nhược, dù là Trần Bình, Trương Lương cũng làm sao mà bì kịp?

Bèn bàn việc đông chinh Lữ Bố. Tuân Úc nói:

– Trước nên sai người tới chỗ Lưu Bị bày kế cho làm nội ứng, đợi có tin báo về, bấy giờ mới nên động binh.

Ngày hôm sau, Tháo hậu đãi sứ giả của Thiệu, tâu xin thăng Thiệu làm Đại tướng quân, Thái úy, kiêm đốc bốn châu Ký, Thanh, U, Tinh, đưa mật thư báo rằng: “Công có thể đánh dẹp Công Tôn Toản, rồi sau tôi sẽ tiếp ứng cho”; sai sứ giả trở về. Thiệu cả mừng, bàn việc tiến binh đánh dẹp Công Tôn Toản.

Không nói việc Viên Thiệu cất quân. Đây nói Lữ Bố ở Từ Châu, thường bày tiệc đãi Trần Khuê. Cha con Trần Khuê tán tụng đức độ của Bố. Trần Cung không vui, bèn nhân lúc rỗi rảnh, liền bẩm với Lữ Bố rằng:

– Cha con Trần Khuê ngoài mặt thì nịnh hót tướng quân, sợ là muốn hại ngài, không thể không đề phòng.

Bố nạt đi, nói:

– Ngươi dâng lời gièm, hại kẻ trung lương, thì không phải là nịnh ư? Ta không nể tình ngày trước thì đã chém ngay loại người như người rồi.

Cung than rằng:

– Tấm lòng trung nghĩa của ta chẳng thể làm sáng tỏ, không lâu nữa ắt chịu tai ương thôi.

Vừa muốn bỏ đi, lại sợ người trong thiên hạ cười chê. Cung rầu rĩ không nói, đem theo mấy quân kỵ tới Tiểu Bái săn bắn. Chợt thấy trên đường cái quan có sứ giả cưỡi ngựa của dịch trạm phóng đi, Cung nghi ngờ, bèn bỏ vòng vây*, dẫn mấy quân kỵ đi cùng theo đường nhỏ ngăn chặn tra hỏi sứ giả rằng:

– Ngươi là sứ giả của ai?

Sứ giả biết là người của Lữ Bố, hoảng hốt chẳng thể đáp lời. Cung lục soát sứ giả, thì thấy thư trả lời của Lưu Bị, liền trói lại đem ngay tới gặp Lữ Bố. Bố tra hỏi. Sứ nói:

– Tào thừa tướng sai mỗ tới chỗ Lưu Dự Châu ở Bái Thành để đưa mật thư. Nay được thư trả lời, không biết là việc gì.

Cung nói:

– Bên trong tất có mưu đồ, hãy mở thư ra đọc.

Bố mở thư ra xem, cả kinh, nổi giận nói:

– Hãy đưa cho Trần Cung xem thư này nói gì?

Thư nói:

“Nay phụng mệnh lệnh của tướng công, dám đâu không sớm tối lo nghĩ. Bị binh ít, tướng thiếu, không dám vọng động, mong tướng công cất hết dương sư tới đây, Bị xin được dùng làm tiên phong. Lữ Bố là loại người lang sói, nếu coi thường ắt sẽ hung hãn lắm. Bị sẽ sửa quân chỉnh giáp, chờ đợi lệnh ngài”.

Lữ Bố nghe xong, mắng lớn rằng:

– Giặc Tháo sao dám như thế!

Bèn đem sứ giả ra chém đầu, trước sai Trần Cung, Tang Bá liên kết với giặc cướp ở Thái Sơn là Tôn Quan, Ngô Đôn, Doãn Lễ, Xương Hi, đi về phía đông lấy các quận ở Sơn Đông, Duyện Châu; Cao Thuận, Trương Liêu chiếm lấy Bái Thành đánh Lưu Bị, Tống Hiến, Ngụy Tục đi về phía tây lấy Nhữ, Dĩnh; Bố tự lĩnh trung quân làm cứu ứng cho ba lộ.

Hãy nói bọn Cao Thuận rời khỏi Từ Châu. Có người vào Tiểu Bái báo cho Huyền Đức. Huyền Đức kíp họp mọi người tới bàn bạc. Tôn Càn nói:

– Trước hay sai người báo gấp với Tào Công, sau đó giữ vững thành quách.

Huyền Đức nói:

– Ai có thể đi Hứa Đô cáo cấp?

Dưới thềm có một người bước ra nói:

– Mỗ xin đi.

Người này chính là đồng hương của Huyền Đức, nhân có việc tới huyện Bái yết kiến Huyền Đức. Huyền Đức lấy lễ tân khách để đối đãi. Người ấy họ Giản, tên Ung, tự là Hiến Hòa, là người khẳng khái, phiêu dật, có tài biện bác. Huyền Đức sai Giản Ung lên đường, rồi chỉnh đốn khí giới giữ thành, Huyền Đức giữ cửa nam, Tôn Càn giữ cửa bắc, Vân Trường giữ cửa tây, Trương Phi giữ cửa đông. Nhân vì Mi Trúc có em gái gả cho Huyền Đức làm vợ thứ, lại đưa hơn mười người gia đồng, cùng với vàng lụa, lương thực để cấp riêng cho việc chi dùng, Huyền Đức với Mi Trúc có tình thân đằng vợ, bởi thế mới sai Mi Trúc cùng em là Mi Phương thủ hộ trung quân, bảo vệ già trẻ. Cao Thuận kéo tới. Huyền Đức ở trên địch lâu, trông thấy binh hùng tướng mạnh vây khốn thành trì. Huyền Đức kêu to rằng:

– Ta vốn cùng với Lữ Bố không có thù. Ngươi vì cớ gì mà dẫn binh tới đây?

Cao Thuận nói:

– Ngươi còn muốn che đậy ư? Các ngươi liên hòa với Tào Tháo, muốn hại chủ ta. May nhờ trời làm cho thất bại, còn dám tránh né? Hãy ra đây chịu trói!

Huyền Đức không đáp. Cao Thuận ở dưới thành mắng lớn suốt một ngày. Không ai chịu ra trận. Trương Liêu đánh phá cửa tây. Vân Trường nói:

– Dáng vẻ của người chẳng phải tầm thường, vì cớ gì lại giam mình làm bộ hạ cho giặc?

Trương Liêu cúi đầu không nói. Quan Công liền biết người này có khí chất trung nghĩa. Liêu cầm cự nhau suốt cả ngày, chẳng hề nói một lời ác nào, cũng không sai quân sĩ đánh thành. Quan Công sai người thám thính tin tức ở cửa đông. Có người báo:

– Trương Phi bị làm nhục, chỉ muốn ra thành đánh giết.

Quan Công thấy Trương Liêu lui quân, bèn đi thẳng tới cửa đông xem xét. Bấy giờ chỉ thấy Trương Phi đã ra ngoài thành cùng Trương Liêu đánh giết. Liêu vỗ ngựa bỏ đi. Trương Phi toan đuổi. Quan Công kíp gọi vào thành, sai sĩ tốt cố thủ cửa đông. Phi nói:

– Trương Liêu sợ ta nên bỏ đi. Ca ca vì sao lại cản em mà bảo trở về?

Quan Công nói:

– Trương Liêu võ nghệ chẳng kém em và anh. Là vì đêm qua anh dùng lời hay để thuyết phục. Người này vốn đã có lòng quy thuận. Ngày hôm nay không muốn cùng em chém giết, nên mới vỗ ngựa mà chạy.

Phi mới hiểu ra, không ra đánh nữa. Huyền Đức cũng sai người ngăn cấm.

Lữ Bố thấy đánh Tiểu Bái không phá được, bèn tự tới thách đánh. Huyền Đức ở trên thành nói:

– Không phải là tội của Bị, mà là thừa tướng phụng chiếu thiên tử, đưa thư sai bảo, không thể không trả lời.

Huyền Đức kể lể nỗi khổ của mình. Lữ Bố có hơi suy nghĩ lại, nên chỉ sai vây thành, mà không sai đánh phá. Lữ Bố tạm trở về Từ Châu, sai Hác Manh tới Hoài Nam gặp Viên Thuật xin tội, hứa cho con gái kết hôn. Thuật không bằng lòng, còn chưa tin cậy. Hác Manh trở về, kể rằng:

– Nếu muốn được tin theo, thì phải đưa con gái tới.

Bố chần chừ, nghi ngại chưa quyết.

Đây nói Giản Ung gặp Tào Tháo, kể hết việc Lữ Bố chém sứ giả, hiện đang vây Bái Thành. Tháo kíp họp các mưu sĩ bàn bạc. Tháo nói:

– Ta chẳng lo Thiệu mà chỉ lo hai tên giặc Biểu, Tú ở sau lưng, nên chưa dám động binh.

Tuấn Du nói:

– Biểu, Tú mới bị phá, thế không dám hành động. Lữ Bố kiêu dũng, nếu có thể liên kết với Viện Thuật, tung hoành ở vùng Hoài, Tứ thì tất anh hùng hào kiệt sẽ hưởng ứng y. Nay thừa lúc mới phản, lòng người chưa phục, có thể tới phá hắn.

Tháo trước sai Hạ Hầu Đôn, Lữ Kiền, Lý Điển làm tiên phong đi trước. Tháo cùng các mưu sĩ lục tục tiến quân. Giản Ung cũng đi cùng.

Hãy nói Hạ Hầu Đôn dẫn năm vạn quân, đi trước tới địa giới Từ Châu. Cao Thuận biết quân cứu viện từ Hứa Đô tới, vội báo với Lữ Bố. Lữ Bố trước sai ba tướng Hầu Thành, Hác Manh, Tào Tính dẫn hơn hai trăm quân kỵ đi tiếp ứng. Cao Thuận rời Bái Thành hơn ba mươi dặm để đón đánh quân Tháo. Huyền Đức thấy Cao Thuận lui quân, biết là quân Tháo đã tới, bèn dẫn Quan, Trương cùng cầm quân ra thành, chỉ để Tôn Càn giữ thành, Mi Trúc, Mi Phương giữ nhà. Huyền Đức ở sau lưng Cao Thuận dựng ba doanh trại. Huyền Đức ở bên trái, Quan Công ở bên phải, Trương Phi ở phía trước.

Trước nói chuyện Hạ Hầu Đôn nhổ thương, cưỡi ngựa ra, thách Lữ Bố ra đánh. Cao Thuận cưỡi ngựa ra mắng lớn. Hạ Hầu Đôn cả giận. Hai tướng giao chiến bốn năm mươi hiệp. Cao Thuận thua chạy. Đôn phóng ngựa đuổi theo. Thuận không dám chạy vào trong trận, mà vòng qua trận để chạy. Đôn chẳng tha, hết sức đuổi giết. Tào Tính ở trong trận nhìn thấy, bèn phóng ngựa ra trước trận, giương cung lắp tên. Hạ Hầu Đôn tới gần. Tính dùng một mũi tên bắn ngay mặt trái của Đôn. Đôn nhổ tên, lôi cả con ngươi trong mắt ra, hộ lớn rằng:

– Tinh của cha, máu của mẹ, không thể vứt bỏ!

Bèn đưa vào miệng mà ăn, rồi không đuổi Cao Thuận, chỉ muốn bắt Tào Tính, một thương đâm xuyên qua mặt. Tính chết ở dưới ngựa. Sử quan khen Hạ Hầu Đôn rút tên nuốt con ngươi, nên có thơ rằng:

Khai cường mở đất ấy Hầu Đôn.

Thương kích xông pha giữa vạn quân.

Nhổ tên vứt bỏ bên tròng mắt.

Nuốt ngươi phát phẫn nhắc song thân.

Cứu dân, trung nghĩa hằn ôm ấp.

Diệt giặc, rửa thù chí vẫn lăm.

Chỉ riêng trăng sáng là sánh được.

Đến nay công tích chiếu càn khôn.

Hạ Hầu Đôn giết chết Tào Tính, bèn phóng ngựa trở về. Cao Thuận liền đuổi theo sau lưng. Quân mã của Lữ Bố nhất tề xông lên. Quân Tào thua to. Hạ Hầu Uyên cứu anh chạy thoát. Lữ Kiền, Lý Điển đem bại quân lui tới Tế Bắc dựng trại. Cao Thuận đắc thắng, dẫn quân trở về đánh Huyền Đức. Chẳng biết sẽ ra sao?

37. LỮ BỐ THUA CHẠY TỚI THÀNH HẠ BI

Trương Liêu, Cao Thuận dẫn binh đánh trại Trương Phi. Bố tự đánh trại Quan Công. Hai người đều ra nghênh chiến. Huyền Đức chia quân làm hai lộ tiếp ứng. Lữ Bố dẫn quân từ phía sau lưng đánh tới. Hai lộ quân mã của Quan Công thảy đều tan vỡ. Huyền Đức dẫn mười mấy quân kỵ trở về Bái Thành. Lữ Bố đuổi theo. Huyền Đức kíp gọi người trên thành thả cầu treo xuống. Lữ Bố từ phía sau đuổi đến. Trên thành muốn bắn tên, lại sợ bắn trúng Huyền Đức, nên bị Lữ Bố thừa thể đuổi tràn vào trong cửa thành. Ở trong úng thành* có mấy quân kỵ tới nghênh chiến. Lữ Bố một kích là một mạng, đâm chết không ngớt. Tướng sĩ giữ cửa thảy đều bỏ chạy. Bố gọi quân vào thành. Huyền Đức thấy sau lưng có lửa bốc, không kịp trở về nhà, chạy thẳng qua thành rồi ra cửa tây, một ngựa chạy nạn.

Bố liền tới trước cửa nhà Lưu Bị. Mi Trúc ra đón, quỳ ở trước ngựa, bẩm rằng:

– Huyền Đức là em của tướng quân. Tôi nghe nói đại trượng phu dù có oán thù, cũng không hại vợ con người khác. Kẻ cùng tướng quân tranh thiên hạ là Tào tướng thôi, thử nghĩ xem Huyền Đức sao dám như thế? Mong tướng quân thương tiếc. Huyền Đức thường nhớ cái ơn bắn kích ở cửa viên. Mỗi lúc ăn cơm, dễ thường đã quên đâu. Tướng quân hãy thương cho.

Bố nói:

– Ta cùng Huyền Đức ngày trước từng kết nghĩa, sao có thể hại tới vợ con đây? Người có thể dẫn già trẻ trong nhà đi tới Từ Châu an trí.

Lữ Bố ban cho Trúc một thanh bảo kiếm. Kẻ nào bước lên bậc cửa thì được phép chém đi*. Mi Trúc bảo vệ già trẻ, lên xe đi tới Từ Châu ở yên.

Lữ Bố đã đánh tan quân Huyền Đức, tự đi tới địa giới Sơn Đông, Duyện Châu, để Cao Thuận, Trương Liêu đóng đồn ở thành Tiểu Bái. Tôn Càn cũng tự trốn khỏi thành. Quan, Trương đều tự thu gom được một ít người ngựa đi vào trong núi trú ẩn, một phen sống như bọn giặc cỏ.

Đây nói Huyền Đức cưỡi một ngựa chạy vào trong núi lánh nạn. Đang lúc đi đường, sau lưng có một cánh quân đuổi tới, quay đầu nhìn ra thì là Tôn Càn, bèn ôm nhau mà khóc. Huyền Đức nói:

– Nay ta chẳng biết hai em còn hay mất. Già trẻ đều đã thất lạc. Ta phải tự sát thôi.

Tôn Càn nói:

– Không được! Chi bằng đầu hàng Tào Tháo để mưu tính kế về sau.

Huyền Đức làm theo lời đó, bèn tìm đường nhỏ đi tới Hứa Đô. Đi trên đường cạn lương thực, bèn vào trong thôn xin lương. Hễ tới xứ nào, người ta nghe nói Lưu Dự Châu tới thì thảy đều quỳ mà dâng cơm thô. Chợt một hôm tới xin ngủ ở một nhà, nhà ấy có một người trẻ tuổi bước ra lạy chào. Hỏi ra, thì là thợ săn Lưu An. An nghe tin người đồng tông là Dự Châu mục tới, đi khắp nơi tìm thịt rừng không được, bèn giết vợ mình để làm thức ăn. Huyền Đức nói:

– Đây là thịt gì?

An nói:

– Là thịt sói.

Hai người ăn no. Trời tối, bèn ngủ đêm ở đấy. Đến sáng, Bị từ giã đi ra nhà sau lấy ngựa, thấy người vợ bị giết ở trong bếp, cánh tay đã bị cắt hết thịt. Huyền Đức hỏi han, bấy giờ mới biết là thịt của vợ người ấy, bèn hết sức đau thương, lên ngựa, định mang Lưu An cùng đi. An nói:

– Mẹ già vẫn còn, không thể đi xa.

Huyền Đức cảm ơn, bèn tìm đường tới Lương Thành. Chợt thấy bụi bay che mặt trời, đầy đồng khắp núi đều có quân mã kéo đến. Huyền Đức nghênh đón, thì ra đó là quân của Tháo, bèn đi thẳng tới trung quân, xuống ngựa ở bên lá cờ để lạy chào. Tháo cũng xuống ngựa đáp lễ. Huyền Đức kể việc bỏ mất Bái Thành, thất lạc hai em, già trẻ bị bắt. Tháo cũng rơi lệ. Lại nói việc Lưu An giết vợ làm thức ăn. Tháo sai Tôn Càn đem một trăm lượng vàng thưởng cho.

Quân đi tới Tế Bắc. Bọn Hạ Hầu Uyên ra nghênh tiếp Tháo vào trong trại, kể chuyện anh mình mất một con mắt, lâm bệnh chưa khỏi. Tháo tự đến bên giường xem xét, sai hãy trở về Hứa Đô trước để điều trị, một mặt sai người thám thính xem Lữ Bố giờ ở chỗ nào. Có người báo rằng:

– Lữ Bố cùng Trần Cung, Tang Bá liên kết với quân giặc cướp Thái Sơn, xâm phạm Duyện Châu.

Tháo sai Tào Nhân dẫn ba ngàn quân đánh Bái Thành. Tháo dẫn hai mươi vạn quân cùng Huyền Đức đi đánh Lữ Bố. Quân tới cửa địa giới Sơn Đông, gần ải Ti Quan. Quân địch chặn đường, ấy là giặc cướp Thái Sơn là Tôn Quan, Ngô Đôn, Doãn Lễ, Xương Hi, cầm hơn ba vạn binh. Bốn viên tướng đứng ở trước trận. Tháo sai người xung trận. Hứa Trữ phóng ngựa múa đao mà ra. Bốn viên tướng nhất tề xông tới nghênh chiến. Hứa Trữ tinh thần phấn chấn. Bốn viên tướng chống cự không nổi, bỏ chạy tứ tán. Tháo thừa thế đuổi giết tới tận Tiêu Quan.

Có người báo với Lữ Bố. Bố bấy giờ đã về Từ Châu. Bố định đi Bái Thành cứu Cao Thuận. Bố gọi cha con Trần Khuê tới, sai giữ Từ Châu. Bố đem con của Trần Khuê là Trần Đăng đi cùng. Khuê nói với Đăng rằng:

– Xưa Tào Công từng nói việc ở phương đông thì giao phó hết cho con. Nay thế của Bố sắp thua, có thể ra sức mưu đồ đi.

Đăng nói:

– Việc ở bên ngoài thì con sẽ làm. Nếu như Lữ Bố thua trở về, thì hãy mời Mi Trúc cùng giữ chặt cửa thành, không để cho Bố vào. Con tự có kế thoát thân.

Khuê nói:

– Già trẻ nhà Bố đều ở đây, ắt sẽ có rất nhiều tâm phúc.

Đăng nói:

– Con cũng có kế rồi.

Đến khi Lữ Bố lên đường, Đăng nói:

– Từ Châu bốn mặt chạm địch. Tháo ắt liều chết đánh chiếm, trước nên nghĩ đường rút lui, đem tiền bạc, lương thực dời về Hạ Bi. Nếu như Từ Châu bị vây, thì Hạ Bi có lương thực, có thể cứu viện.

Bố nói

– Lời của Nguyên Long phải lắm. Ta cũng muốn đem già trẻ đi luôn.

Bèn sai người gọi Tống Hiến, Ngụy Tục trở về, bảo vệ già trẻ tới đóng đồn ở thành Hạ Bi, đem thuyền chở lương thảo, vàng lụa. Bố cùng Trần Đăng đi trước tới Tiêu Quan cứu viện. Bố đi tới nửa đường, Đăng nói:

– Hãy để mỗ đi trước xem xét hư thực của Tào Tháo, rồi sau chúa công hãy lên đường.

Bố nói:

– Sao lại nói thế?

Đăng nói:

– Bọn Tôn Quan ở Thái Sơn đều có lòng dạ của giặc cướp, chưa thể nương dựa.

Bố nói:

– Đăng thật là có ích với ta.

Bố bèn chưa lên đường. Đăng trước hết lên cửa quan. Bọn Trần Cung, Tang Bá ra tiếp kiến. Đăng nói:

– Ôn hầu rất lấy làm lạ, vì sao các ông không chịu tiến quân, đang muốn tới trách phạt.

Cung nói:

– Hiện nay quân Tào thế lớn, chưa thể khinh thường mà ra đối địch. Bọn tôi giữ chặt cửa ải, xin chúa công hãy gìn giữ Bái Thành cho nghiêm ngặt.

Đăng lên cửa ải quan sát, thấy quân Tháo ở dưới cửa quan. Đêm ấy, Đăng liền viết ba lá thư, treo ở đầu mũi tên, bắn xuống dưới cửa ải. Ngày hôm sau, Đăng sớm từ giã trở về. Trần Cung nói:

– Ải này chẳng có nguy hại gì. Hãy bảo Ôn hầu đi giữ Bái Thành.

Đăng bèn phi ngựa tới gặp Lữ Bố, nói:

– Bọn Tôn Quan ở trên cửa ải đều muốn dâng ải. Mỗ đã để Trần Cung ở lại giữ thành. Lúc hoàng hôn, tướng quân nên đánh tới đó.

Bố nói:

– Nếu không có công, ắt ta trúng kế rồi.

Bèn sai Đăng tới trước, ước hẹn với Trần Cung, nổi lửa làm hiệu, trong ngoài cùng hành động. Đăng đi trước tới báo rằng:

– Quân Tào men theo đường nhỏ, đã tới trong cửa ải, sợ Từ Châu sẽ mất. Các công hãy kíp trở về.

Cung bèn dẫn mọi người bỏ cửa quan mà chạy. Đăng bèn lên cửa quan đốt lửa làm hiệu. Lữ Bố thừa lúc tối đen đánh tới. Quân Tháo kéo vào trong cửa ải. Một cánh quân của Trần Cung cùng với quân Bố tự đánh giết lẫn nhau. Quân Tào lại kéo đến. Bọn Tôn Quan, Ngô Đôn đều tự giải tán, dẫn quân đi mất. Đến khi trời sáng, Lữ Bố mới biết là kế, vội cùng Trần Cung trở về Từ Châu, đến bên bờ thành kêu mở cửa. Trên thành tên bắn loạn xạ, Mi Trúc ở trên địch lâu kêu rằng:

– Các ngươi đoạt thành trì của chủ ta. Nay theo như lúc xưa mà trả về cho chủ.

Bố nói:

– Trần Khuê đâu rồi?

Trúc nói:

– Lão tặc đã bị ta giết rồi!

Lữ Bố ngoảnh đầu nói với Trần Cung rằng:

– Trần Đăng đâu rồi?

Cung nói:

– Chúa công há vẫn còn chấp mê, mà hỏi tên giặc nịnh đang ở đâu ư?

Tìm hết một lượt trong đám quân sĩ, chẳng thấy Trần Đăng. Bố cùng Trần Cung nhằm hướng Bái Thành mà đi. Đến giữa đường, trông thấy một đám quân chạy đến, thì ra là Cao Thuận, Trương Liêu, Bố hỏi thăm. Thuận nói:

– Trần Đăng tới báo rằng chúa công bị vây. Bọn mỗ kíp tới giải cứu.

Cung nói:

– Đó là kế của tên giặc nịnh đó.

Bố nổi giận, nói:

– Ta ắt giết tên giặc này!

Bèn tiến quân tới Tiểu Bái. Tào Tháo trước đã sai Tào Nhân dẫn quân tập kích Bái Thành. Lữ Bố ở dưới thành mắng lớn. Trần Đăng ở trên thành nói rằng:

– Ta là Hán thần, sao chịu thờ phản tặc đây?

Bố nổi giận, chợt nghe sau lưng có tiếng hò reo trỗi lên. Bố sai Cao Thuận thám thính, trông thấy một đội người ngựa, đi đầu là một kẻ đầu báo mắt tròn, cằm én rấu hổ, đó là người U Yên, quận Trác, họ Trương, tên Phi, tự là Ích Đức. Cao Thuận giao chiến bất lợi, lui chạy vào trong trận. Phi xông vào trận. Lữ Bố bốc cơn giận, tới đánh Trương Phi. Đang lúc chiến đấu, bên ngoài trận có tiếng hò reo nổi lên, quân Tào đột nhiên ùa vào. Lữ Bố trở mũi họa kích, dẫn quân chạy về phía đông. Hai cánh quân của Tháo đánh tới. Bố người mỗi ngựa mệt, lại có một đám quân chặn đường. Ấy là Đại Đao Quan Vân Trường, đang dừng ngựa, cắn ngang thanh đao, kêu to:

– Chớ chạy!

Lữ Bố lại cùng giao chiến. Sau lưng có Trương Phi đuổi tới, gầm lên một tiếng như sấm. Bố hoảng hốt, xông qua mà chạy, vội đi tới Hạ Bi. Hầu Thành dẫn quan tới tiếp ứng, mới đi được.

Quan, Trương gặp nhau. Ai nấy đều kể việc bị lạc. Quan Công nói:

– Ta trốn tránh ở Hải Châu, thăm dò được tin tức nên mới tới đây.

Phi nói:

– Em ở núi Mang Nẵng, làm giặc cướp.

Hai người tới gặp Tào Tháo, lại gặp Huyền Đức, lạy khóc ở dưới đất. Chia ngôi thứ, làm lễ xong xuôi, bèn cùng Tháo vào Từ Châu. Mi Trúc tiếp kiến, nói việc người nhà chẳng gặp nguy gì. Huyền Đức rất mừng. Cha con Trần Khuê tới lạy Tào Tháo. Tháo mở tiệc lớn để thết đãi các tướng. Tháo ngồi giữa, Huyền Đức bên trái, Trần Khuê bên phải, các quan văn võ đều theo ngôi thứ mà ngồi. Tháo kể công lao của cha con Trần Khuê, ban thêm cho được ăn lộc của mười huyện. Đăng nhận chức Phục Ba tướng quân.

Tháo được Từ Châu thì cả mừng, bàn bạc việc cất quân tiến đánh Hạ Bi. Trình Dục tiến lên nói:

– Bố nay chỉ có một thành Hạ Bi, có thể từ từ mà tiến, nếu mà bức ép quá gấp, giặc ắt tử chiến mà đầu hàng Viên Thuật thôi. Nếu đã đầu hàng rồi, thì thế lực bên kia ắt sẽ lớn, rất khó bắt được. Một dải Hoài Nam ắt phải có người tài năng để trấn giữ, ngoài chống viên Thuật, trong phòng Lữ Bố. Huống hồ ngày nay Sơn Đông còn có bọn Tang Bá, Tôn Quan, chưa từng quy thuận, cũng nên cẩn thận.

Tháo nói:

– Ta tự đảm đương các lộ ở Sơn Đông. Một dải Hoài Nam xin Huyền Đức chớ từ chối.

Huyền Đức nói:

– Thừa tướng đã có lệnh, sao dám làm trái?

Ngày hôm sau, Tháo phân chia các lộ quân mã đi đóng giữ các nơi. Huyền Đức để Mi Trúc, Giản Ung ở Từ Châu, đem Tôn Càn, Quan, Trương, thu thập quân mã đi chiếm lấy ngả đường Hoài Nam, tới tập kích quận Bi.

Lữ Bố ở Hạ Bi, tự bảo rằng:

– Lương thực đầy đủ, đủ lo bên trong. Tứ Thủy hiểm trở, đủ chống bên ngoài. Ta còn lo gì?

Trần Cung tiến lên nói:

– Nay quân Tháo đang kéo tới, có thể thừa lúc doanh trại chưa ổn định, lấy nhàn đợi mệt, thì không đâu không thắng.

Bố nói:

– Ta trước thua mấy lần, không thể khinh thường mà ra đánh. Đợi bên kia tới công phá thì một lần tập kích, bọn chúng thảy đều rơi xuống sông Tứ thôi. Họ trúng kế sách của ta. Việc đã nắm trong bàn tay rồi.

Cung cười lớn rồi đi ra. Qua năm sáu ngày, thảy đều đã dựng xong trại sách, Tháo sai hơn hai mươi tướng, ai cũng mặc giáp sắt, đi thẳng tới dưới thành, kêu Lữ Bố ra nói chuyện. Bố lên thành mà đứng. Tháo ở dưới cờ lọng, lấy roi trỏ Bố. Bố cũng lấy tay trỏ lại. Tháo nói:

– Gần đây Phụng Tiên kết thông gia với Viên Thuật. Ta sở dĩ dẫn quân tới đây, là vì Thuật thôi. Thuật có tội lớn phản nghịch. Ngài có công đánh dẹp Đổng Trác. Nếu có thể trở giáo tới hàng, cùng phò vương thất, thì chẳng mất địa vị phong hầu, mà phú quý cũng có thể lấy được, công danh có thể lập được. Nếu mà ngu mê không tỉnh, thì một khi thành trì bị phá, ngọc đá chẳng phân biệt được, hối hận cũng đã muộn rồi vậy. Người hãy xem xét cho.

Bố nói:

– Thừa tướng hãy lui, chờ ta bàn bạc.

Trần Cung ở bên cạnh Bố, lớn tiếng mắng Tháo rằng:

– Ngươi là tên giặc khinh vua, mà ngược lại còn muốn phỉ báng kẻ khác ư?

Nói xong, một mũi tên bắn trúng lọng che. Tháo chỉ tay mà căm hận, nói:

– Ta thề giết ngươi!

Bèn dẫn binh đánh thành. Bố nói:

– Thừa tướng hãy chừa cái đầu của ta ra, thì sẽ tới lạy đầu hàng minh công.

Trần Cung tái mặt, cả giận, nói:

– Tên nghịch tặc Tào Tháo là loại người nào? Ngày nay nếu đầu hàng thì như trứng gà đập vào đá, há được toàn vẹn ư?

Bố rút kiếm tới giết Trần Cung. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao, hãy nghe hồi sau phân giải.

38. TÀO THÁO CHÉM LỮ BỐ Ở BẠCH MÔN

Lữ Bố muốn giết Trần Cung, Cao Thuận, Trương Liêu nói:

– Công Đài là người trung nghĩa, lời từ trong tim mà phát ra, mong chủ công xem xét rõ.

Bố chống kiếm mà cười, nói:

– Ta đùa ông thôi. Xin Công Đài dạy ta kế sách chống cự Tào. Cung chối từ, bảo rằng không có kế gì khả thi. Bố cầu khẩn. Cung nói:

– Chỉ sợ tướng quân không theo.

Bố nói:

– Lời hay của công, sao dám không theo?

Cung nói:

– Tào Tháo từ xa tới, thế chẳng thể ở lâu. Nếu tướng quân đem quân bộ, kỵ ra đóng đồn ở bên ngoài làm thanh thế. Cung đem dư chúng đóng cửa cố thủ bên trong. Nếu như Tháo đánh tướng quân, thì Cung dẫn quân đánh sau lưng y; nếu như tới đánh thành, tướng quân sẽ làm cứu binh ở phía sau. Chẳng qua một tuần, quân Tháo hết lương thực, thì có thể một hồi trống là phá được. Đó chính là thế ỷ giác.

Bố nói:

– Lời của công cực hay!

Bèn bàn việc chia quân. Bố trở về phủ, thu thập nhung trang. Bấy giờ là lúc trời đông giá rét, những người đi theo bên cạnh nhiều người đã mặc áo bông. Vợ Bố là Nghiêm Thị nói:

– Ngài đi đâu đó?

Bố nói:

– Trần Cung dạy ta làm thế ỷ giác.

Nghiêm Thị nói:

– Xưa Tào Công đối đãi với Công Đài như con đỏ, mà còn bỏ hắn để tới đây. Nay tướng quân đối tốt với Công Đài chẳng hơn gì Tào Tháo, thế mà muốn giao hết cả thành, bỏ vợ con, đem đám quân cô độc đi xa bên ngoài. Lỡ như một sớm có biến loạn, thiếp há còn được làm vợ tướng quân ư?

Bố nói:

– Phu nhân suy tính thế nào? Cứ nói ra, ta tất nghe theo.

Bèn ba ngày không đi ra. Cung vào gặp Bố, xin rằng:

– Quân Tháo đang phô trương thanh thế, bốn mặt vây bọc, nếu không sớm ra, ắt sẽ nguy khốn.

Bố nói:

– Ta nghĩ đi ra xa chẳng bằng cứ cố thủ.

Cung nói:

– Gần đây nghe nói Tào Tháo thiếu lương thực, sai người tới Hứa Đô lấy lương, sớm muộn sẽ đem đến. Tướng quân có thể dẫn tinh binh ra cắt đường chuyển lương. Kể ấy rất độc vậy.

Bố nói:

– Lời của công rất hay!

Lại vào trong nói với Nghiêm Thị rằng:

– Lương thực của Tào Tháo đang đến. Ta ra chặn lại rồi sẽ về. Nàng nên yên tâm.

Nghiêm Thị khóc, nói:

– Tướng quân tự ra ngoài chặn đường lương thực, tất để Trần Cung, Cao Thuận giữ thành. Tôi nghe nói Cung, Thuận vốn bất hòa. Tướng quân một khi đã đi, Cung, Thuận ắt chẳng chung lòng mà cùng giữ thành trì. Như có điều sai sót thì tướng quân sẽ dựa vào đất nào mà đứng đây? Mong tướng quân nghe rõ, chớ bị bọn Cung làm lầm lỡ. Thiếp nhớ lúc ở Trường An bị tướng quân vứt bỏ, may nhờ Bàng Thư lén giấu thân thiếp. Nay lại chẳng đoái tưởng đến thiếp nữa ư? Tướng quân hãy đi xa vạn dặm đi!

Nói dứt, bèn khóc rống. Bố sầu muộn không quyết, vào bàn với Điêu Thiền. Điêu Thiền nói:

– Tướng quân vì thiếp mà làm chủ, chớ khinh thường mà tự cưỡi ngựa ra ngoài.

Bố nói:

– Nàng chớ lo lắng! Ta có họa kích, ngựa Xích Thố. Người trong thiên hạ ai dám tới gần ta?

Bố đi ra, bảo với Trần Cung rằng:

– Việc quân lương của Tháo chở tới là giả thôi. Tháo nhiều quỷ kế. Ta chưa dám khinh động.

Cung thở dài mà đi ra, nói:

– Bọn ta đều chết không có đất chôn thôi!

Bố suốt ngày chẳng ra, chỉ cùng Nghiêm Thị và Điều Thiền uống rượu để giải sầu. Mưu sĩ Hứa Dĩ, Vương Khải dưới trướng Trần Cung xin gặp Lữ Bố. Bố hỏi rằng:

– Hai công có kế sách gì để giải vây?

Hứa Dĩ nói:

– Nay Viên Thuật ở Hoài Nam, thanh thế chấn động. Ngày trước từng hứa cho con gái kết hôn, tướng quân sao không xin họ giải vây? Quân Thuật một khi kéo đến, trong ngoài công kích. Quân Tháo ắt thua thôi.

Bố cả mừng, sai người soạn thư, đưa cho Dĩ, Khải đem đi. Hứa Dĩ nói:

– Nếu được một đội quân dẫn đường xông ra, thì mới có thể đi được.

Bố sai hai tướng Trương Liêu, Hác Manh dẫn một ngàn quân đưa ra khỏi cửa ải. Hứa Dĩ, Vương Khải từ giã Lữ Bố. Trương Liêu đi trước, Hác Manh đi sau, canh hai đêm ấy đánh ra ngoài thành, đi vòng qua trại của Huyền Đức. Các tướng truy đuổi không kịp. Đã qua được khỏi cửa ải rồi, Trương Liêu dẫn một nửa quân trở về. Hác Manh dẫn năm trăm người ngựa nối gót Dĩ, Khải mà đi. Trương Liêu trở lại. Vân Trường ngăn chặn. Ai cũng có lòng chiếu cố đến nhau, không muốn ra tay. Cao Thuận, Hầu Thành dẫn binh ra cứu, giúp Trương Liêu trở về.

Hãy nói chuyện bọn Hứa Dĩ tới Thọ Xuân bái kiến Viên Thuật, đem thư trình lên. Thuật nói:

– Lúc trước giết sứ giả của ta, chối từ hôn nhân của ta, mà nay lại còn muốn hỏi chuyện đó là sao vậy?

Dĩ nói:

– Đó là Tháo dùng kế gian, nên mới đến nỗi như thế. Minh thượng* hãy xem xét tường tận mà thu nạp cho.

Thuật nói:

– Ngươi nếu không vì bị quân Tháo vây khốn, bức bách quá gấp, thì há có chịu đem con gái hứa gả cho con trai ta.

Dĩ nói:

– Minh thượng nay không cứu Bố. Bố ắt sẽ thua thôi. Nếu một khi Bố đã bị phá, minh thượng cũng bị phá thôi.

Thuật nói:

– Phụng Tiên phản phúc, không có uy tín. Nếu có thể gửi con gái sang trước, thì sau ta sẽ dốc cả nước ra để mà cứu cho.

Dĩ, Khải cảm tạ, cùng Hác Manh trở về, tới mé trại của Huyền Đức. Dĩ nói:

– Ban ngày không thể đi qua. Đến nửa đêm, hai người bọn ta đi trước, người hãy đoạn hậu.

Hác Manh sắp đặt xong xuôi, đêm ấy vượt qua trại Huyền Đức. Đang đi, thì thấy Trương Phi rời trại chặn đường. Hác Manh giao chiến một hiệp, đã bị bắt sống đem đi. Dĩ, Khải đã tới bên bờ thành, kêu to:

– Trên thành mau cứu người!

Mất hết năm trăm quân cùng với Hác Manh.

Đây nói Trương Phi giải Hác Manh tới gặp Huyền Đức. Huyền Đức tra hỏi xong, sai giải sang trại lớn gặp Tháo. Manh kể chuyện cầu cứu Viện Thuật, hứa gả con gái. Tháo nổi giận, sai lôi ra chém trước cửa quân, gọi Chủ bạ thông báo các trại: “Nếu mà để Lữ Bố hoặc tướng sĩ chạy xuyên qua, thì đều chiếu theo quân pháp mà xử trị”. Các trại sợ hãi, đêm ngày không ngủ. Huyền Đức về trại sai phái Quan, Trương rằng:

– Bọn ta chính là đảm đương ngả đường xung yếu tới Hoài Nam. Nếu mà sơ suất, thì vương pháp chẳng kể người thân. Hai em phải nên hết lòng. Hôm nay ta chẳng dám cởi giáp ban đêm đâu.

Phi nói:

– Bắt được kiện tướng của Lữ Bố, chẳng chịu trọng thưởng, ngược lại còn hò hét.

Huyền Đức nói:

– Không phải. Tào Tháo thống lĩnh mấy chục vạn hùng binh, không dùng quân lệnh thì lấy gì cho người ta phục? Em chớ vị phạm.

Quan, Trương vâng dạ rồi lui ra.

Đây nói Dĩ, Khải gặp Lữ Bố, nói:

– Viên Thuật muốn được vợ cho con trai trước, rồi sau mới cất hết quân trong nước đi cứu viện.

Bố nói:

– Làm sao đưa đi?

Dĩ nói:

– Nếu không phải tướng quân đi thì không được.

Bố nói:

– Hôm nay được không?

Dĩ nói:

– Hôm nay là ngày hung thần, không thể rời thành. Ngày mai đại lợi, nên dùng giờ Tuất, Hợi để lên ngựa.

Bố dạy Trương Liêu, Hậu Thành dẫn ba ngàn quân mã, sắp đặt một cỗ xe nhỏ ở bên ngoài.

– Ta sẽ tự thân tiễn đi hơn hai trăm dặm, rồi sẽ để hai người tự đi.

Hôm sau trời tối, Lữ Bố đem con gái, lấy chăn bọc quanh người, dùng giáp che khắp bên ngoài. Bố bèn lên ngựa Xích Thố, cõng con ở sau lưng, trên tay cầm họa kích. Bấy giờ đang lúc canh hai, đêm trăng lờ mờ, cửa thành mở ra, Bố dẫn đầu rời thành, Trương Liêu, Hầu Thành nối gót. Đang đi tới bên ngoài trại Huyền Đức, một tiếng trống nổi lên, Vân Trường chặn mất đường đi, kêu to:

– Chớ chạy!

Đánh chưa được mười hiệp, Bố đâm xiên một nhát rồi chạy. Trương Phi sớm đã dẫn một đám quân tới đón đường. Bố không có lòng ham đánh, chỉ muốn xông qua để chạy. Huyền Đức lại tự dẫn một cánh quân kéo tới. Hai quân hỗn chiến. Lữ Bố tuy dũng, nhưng vì trói con gái ở trên người, chỉ sợ làm bị thương con nên không dám tới xung đột vòng vây. Mặt sau lại có Từ Hoảng, Hứa Trữ cùng đánh tới. Tên như mưa bay. Các quân đều kêu to rằng:

– Không được để Lữ Bố chạy thoát!

Bố thấy quân kéo tới gấp quá, đành chạy trở về Hạ Bi. Huyền Đức thu quân. Từ Hoảng, Hứa Trữ trở về trại. Rốt cuộc chẳng để chạy thoát một người nào. Bố vào trong thành, trong lòng lo buồn, chỉ biết uống rượu.

Đây nói Tào Tháo vây thành hai tháng không hạ được, chợt có người báo:

– Trương Dương ở Hà Nội đem quân ra Đông Thị, muốn cứu Lữ Bố. Bộ tướng Dương Xú giết đi, đem đầu định dâng cho Thừa tướng, liền bị bộ tướng của Trương Dương là Tuy* Cố giết đi, làm phản chạy tới Khuyển Thành rồi.

Tháo sai Sử Hoán đuổi theo, chém đi.

Tháo họp các tướng, nói:

– Ta vây hai tháng mà không chiếm được Hạ Bi. Phía tây bắc có mối lo Tây Lương, phía đông có cái họa Biểu, Tú, khiến cho ta ăn không thấy ngon. May nhờ các ông mà Trương Dương tự diệt. Ta muốn tha cho Bố, trở về kinh đô, tạm hãy ngưng chiến.

Tuân Du kíp ngăn lại, nói:

– Không thể. Mỗ xét Lữ Bố là kẻ hữu dũng vô mưu, nay mấy phen chiến đấu đều thua bại, nhuệ khí đã suy sụp rồi. Ba quân lấy tướng làm chủ. Tướng suy ắt quân không có lòng phấn chấn. Trần Cung bên kia tuy có mưu mà chậm chạp. Nay khí thế của Bố chưa phục hồi, mưu kế của Cung cũng chưa định, nên gấp gáp công phá đi. Bố ắt là bắt được thôi.

Quách Gia nói:

– Mỗ có một kế, ngang như hai mươi vạn quân. Bố tuy dũng nhưng chẳng thể trốn được.

Tuân Úc nói:

– Lẽ nào là kế khơi nước sông Nghi, Tứ ư?

Gia nói:

– Phải.

Tháo cả mừng, sai một vạn quân đi khơi nước hai con sông. Các quân đều tới ở trên chỗ cao, ngồi nhìn nước dìm Hạ Bi. Các quân trong thành ban đêm nghe thấy tiếng nước, chạy báo với Lữ Bố. Bố nói:

– Ta có ngựa Xích Thố, vượt nước như đi trên đất bằng. Ta còn sợ gì ư?

Bèn cứ uống rượu ngon, để đợi thiên thời. Bố vì tửu sắc quá độ, hại đến thân thể, dung nhan tiều tụy, lấy gương soi mặt thì cả kinh, nói:

– Ta bị tửu sắc làm hại rồi! Từ hôm nay sẽ ngưng. Trong thành ai mà uống rượu thì đều chém cả.

Hầu Thành có mười lăm con ngựa, bị phu chăn ngựa trộm đi, định dâng cho Huyền Đức. Hầu Thành biết được, đuổi theo đoạt về, đem bọn phu chăn ngựa giết hết đi. Các tướng tới làm lễ, cùng chúc mừng Hầu Thành. Thành cất được năm sáu hộc rượu, giết hơn mười con lợn, chưa dám ăn uống. Thành trước sai đem năm bình rượu, một con lợn đi tới dâng cho Bố, quỳ trước mặt, nói:

– Cậy nhờ hổ uy của tướng quân, nên đuổi bắt lại được ngựa bị mất. Các tướng đều tới chúc mừng, có nấu được ít rượu, săn được vài con lợn, chưa dám ăn uống trước, mà trước dâng lên để tỏ chút thành ý.

Bố cả giận, nói:

– Ta cấm rượu mà mày nấu rượu ư? Mày triệu tướng sĩ đến uống rượu, kết làm anh em, chung mưu để đánh ta chăng?

Bèn sai lôi ra chém đi. Bọn Cao Thuận vào xin. Bố giận, nói:

– Vốn đã phạm lệnh cấm của ta, đáng nên đem chém, nhưng nể mặt các tướng, hãy đánh một trăm roi.

Các tướng kêu xin, bèn đổi thành đánh năm mươi gậy. Trong thành vứt hết rượu thịt. Mọi người đều bảo nhau rằng:

– Lòng ta đã thay đổi rồi!

Bấy giờ, Tống Hiến, Ngụy Tục cùng tới hỏi thăm. Thành lẳng lặng rơi lệ, nói:

– Không có các công thì ắt Thành chết rồi!

Hiến nói:

– Bố chỉ quan tâm đến vợ, xem bọn ta như cỏ rác.

Tục nói:

– Quân vây ngoài thành, nước vỗ bờ hào, bọn ta chết không có đất chôn rồi.

Hiến nói:

– Cửa đông không có nước. Bọn ta nên bỏ Bố mà chạy, được chăng?

Tục nói:

– Không phải là trượng phu rồi! Sao không bắt Bố dâng lên? Bọn ta sẽ chẳng lo bị hại.

Thành nói:

– Ta vì đuổi bắt ngựa mà bị trách phạt. Thứ mà Bố cậy nhờ là ngựa Xích Thố thôi. Hai người hãy dâng cửa, bắt Bố. Ta sẽ trước trộm ngựa đi báo Tào Công, được chăng?

Ba người thương lượng kế lớn đã xong. Hầu Thành lén tới chuồng ngựa xem xét động tĩnh, thấy mọi người trên tàu ngựa đều ngủ cả, bèn trộm ngựa Xích Thố chạy ra cửa đông. Ngụy Tục để cho ra, giả vờ truy đuổi. Thành tới trại của Tháo, nói rõ việc dâng ngựa; Tống Hiến, Ngụy Tục cắm cờ trắng chuẩn bị dâng cửa thành. Tào Tháo được tin tức, bèn đóng dấu vào mấy chục bảng văn, rồi cho quân bắn vào trong thành. Bảng viết:

“Nay phụng minh chiếu chinh phạt Lữ Bố, nếu như có ai kháng cự đại quân thì cả nhà sẽ bị tru diệt. Người ở trong thành, trên từ tướng hiệu, dưới đến thứ dân, nếu dâng được đầu của Lữ Bố thì sẽ thăng quan, thưởng lớn. Tào đại tướng quân”*.

Bình minh hôm sau, các tướng hiệu lớn nhỏ ở ngoài thành cùng nhau hò reo, vang trời dậy đất. Lữ Bố cả kinh, vội vàng cầm họa kích lên các cửa thành quan sát, tới trách mắng Ngụy Tục đã để cho Hầu Thành chạy thoát, muốn đem trị tội. Dưới thành trông thấy cờ trắng cắm ở trên thành, quân Tào đánh thành thế như mưa xối. Bố tự nghênh địch ở trong thành. Ngoài thành tên bay như châu chấu, pháo tựa mưa sa. Từ lúc bình minh đánh đến giữa trưa, quân ngoài thành lui về. Bố nghỉ ngơi* ở trong lầu, ngồi trên ghế ngủ thiếp đi. Tống Hiến đuổi tả hữu lui ra, trước tiên trộm lấy họa kích. Hai tướng Hiến, Tục cùng xông lên trói Lữ Bố lại. Bố kíp gọi tả hữu. Ngụy Tục đánh tan bọn ấy, đem cờ trắng gọi đại binh kéo đến dưới thành. Ngụy Tục kêu to:

– Đã bắt sống Lữ Bố rồi!

Hạ Hầu Uyên còn chưa tin. Tống Hiến ở trên thành ném họa kích xuống, mở rộng cửa thành. Quân Tào ùa nhau tràn vào. Cao Thuận, Trương Liêu đều ở tại cửa tây, bị nước vây khó thể chạy ra. Trên thành dưới thành tướng sĩ ào ra đều bị bắt sống. Trần Cung ở ngoài cửa nam bị Từ Hoảng bắt sống. Tháo sai người vào thành không cho cướp bóc dân chúng.

Tháo ngồi ở trên lầu, sai người mới Huyền Đức cùng Quan, Trương lên lầu. Tháo bảo Huyền Đức ngồi ở bên cạnh. Tháo sai đem những người bị bắt tới. Lữ Bố tuy là mình cao một trượng, nhưng bị mấy sợi dây trói đến mấy vòng. Bố kêu rằng:

– Trói gì chặt quá! Xin nới ra cho.

Tào Tháo hét rằng:

– Trói hổ không thể không trói chặt.

Bố nói:

– Xin cho tôi thưa một lời rồi chết.

Tháo nói:

– Hãy nới ra cho một ít.

Chủ bạ Vương Tất tiến lên nói:

– Bố là tên giặc mạnh*. Bộ chúng còn ở bên ngoài, không thể khoan tha.

Tháo nói:

– Ta vốn muốn nới ra một ít, nhưng Chủ bạ không nghe theo thôi.

Bố thấy Hầu Thành, Ngụy Tục đều đứng ở bên cạnh. Bố nói:

– Ta đối đãi với các tướng chẳng bạc, sao nỡ phản ta?

Tống Hiến nói:

– Nghe lời vợ mà không dùng kế của tướng, sao gọi là hậu đãi?

Bố im lặng. Trước tiên lôi Cao Thuận tới trước mặt, Tháo hỏi rằng:

– Ngươi có lời gì để nói không?

Thuận không đáp. Tháo giận, nói:

– Lôi xuống chém đi!

Trần Cung bị giải tới. Tháo nói:

– Công Đài từ khi chia tay, không thấy tin tức.

Cung nói:

– Ngươi lòng dạ bất chính. Ta vì thế mới bỏ ngươi.

Tháo nói:

– Lòng ta bất chính, còn người vì sao mà phụng sự Bố?

Cung nói:

– Bố tuy vô mưu, nhưng không phải là kẻ siểm nịnh, xảo trá, gian hùng như ngươi.

Tháo nói:

– Công Đài tự xưng là mưu trí có thừa, cuối cùng thì thế nào?

Cung ngoảnh nhìn Lữ Bố, nói:

– Nếu như kẻ ấy nghe theo lời ta thì cũng dễ gì đã bị bắt đâu.

Tháo cười, nói:

– Việc ngày hôm nay, nên làm thế nào?

Cung nói:

– Làm tôi mà bất trung, làm con mà bất hiếu, phải chết mới cam lòng.

Tháo nói:

– Khanh đã như thế, còn mẹ già thì biết làm sao?

Cung nói:

– Tôi nghe nói người lấy đức hiếu để trị thiên hạ thì sẽ không hại người thân của kẻ khác. Mẹ già sống hay chết đều do bởi minh công thôi.

Tháo nói:

– Còn vợ con khanh thì sao?

Cung nói:

– Tôi nghe nói kẻ lấy chính sự nhân đức để đối đãi với thiên hạ thì không dứt bỏ sự tế tự của người khác. Vợ con sống hay chết đều do bởi minh công thôi.

Tháo có lòng lưu luyến. Cung nói:

– Xin đi ra chịu chết để làm sáng tỏ quân pháp.

Bèn đi bộ xuống lầu, cản lại không được. Tháo đứng dậy khóc mà tiễn ra. Cung chẳng hề ngoái đầu. Đến khi lên đường, Tháo nói với người đi cùng rằng:

– Hãy đưa mẹ già của Công Đài về trong phủ của ta ở Hứa Đô nuôi dưỡng. Kẻ nào trễ biếng thì chém ngay*.

Cung nghe thấy nhưng chẳng nói gì, giơ cổ chịu chém. Mọi người đều rơi lệ. Tháo lấy quan quách tốt, đem về chôn ở Hứa Đô. Sử quan có bài tán ở miếu rằng:

Sống chết không hai dạ.

Trượng phu trang liệt thay!

Chẳng màng lời nghị luận.

Bỏ phí một anh tài.

Phò chúa, lòng đáng kính.

Lo nhà, thật xót tha.

Bạch Môn ngày chịu chết.

Ai sánh được Công Đài?

Lại có một bài thơ than rằng:

Á Phụ lời trung dâng Hạng Vũ

Tử Tư khoét mắt hẹn Phù Sai.

Bạch Môn lầu ấy Công Đài chết.

Người nay nhớ tiếc hãy còn thương

Lại than Trần Cung không biết nhìn người, có khí trung nghĩa, lẫm liệt ngàn thu. Thơ ấy rằng:

Chẳng biết cá bơi, chẳng biết rồng

Muốn trừ Huyền Đức, cự Tào Công

Tuy là trái ý trời xanh đấy

Lòng trưng chiếu rọi đố ai bằng.

Tháo đã tiễn xuống lầu, Bố cùng Huyền Đức gặp nhau, nói:

– Công là khách nơi chỗ cao, Bố là giặc ở dưới thêm, sao không buông một lời mà giúp cho nhau?

Huyền Đức gật đầu. Tháo biết ý ấy, sai người áp giải Lữ Bố tới. Bố nói:

– Điều mà minh công lo lắng chẳng qua là Bố thôi. Bố nay đã phục, thiên hạ sao đủ lo ngại nữa. Minh công làm bộ tướng, sai số làm kỵ tướng, ắt thiên hạ chẳng đủ lo lắng rồi.

Tháo ngoái đầu nói với Huyền Đức rằng:

– Bố muốn thế, thì phải làm sao? Huyền Đức nói:

– Minh công không thấy y thờ Đinh Kiến Dương, Đổng Trác ư?

Tháo khẽ gật đầu*. Bố đưa mắt nhìn Huyền Đức, nói:

– Thằng trẻ con này là đứa cực kỳ không đáng tin!

Tháo bèn sai dắt Bổ xuống lầu, thắt cổ y. Bố ngoái đầu nói:

– Thằng nhóc tai to, không nhớ đến lúc bắn kích ở cửa viên ư?

Tháo cả cười. Chợt có một người kêu to rằng:

– Lữ Bố thất phu! Sao lại sợ chết thế?

Nhìn ra thì thấy các tay đao phủ đẩy Trương Liêu tới. Tháo sai thắt cổ Lữ Bố cho chết, rồi đem bêu đầu. Có thơ rằng:

Đêm đọc Tam Phân truyện

Xót thay Lữ Phụng Tiên

Bỏ ơn, trừ Đổng Trác

Quên nghĩa, giết Đinh Nguyên

Dựa chút anh hùng khí.

Chẳng nghe theo lời trung

Bạch Môn ngày chịu chết

Còn đợi xót thương mình.

Người hiện thời Tống có thơ than rằng:

Nước lớn ào ào cuốn Hạ Bi

Năm xưa Lữ Bố chịu cầm tù

Ngựa hay Xích Thố thành vô dụng

Họa kích một thanh phỏng được chi?

Trói hổ mang lơi, sao hèn vậy?

Nuôi ưng ăn đói, há chẳng nghi?

Vì vợ chẳng nghe Trần Cung dạy

Mắng trẻ tai to có ích gì?

La Ẩn* có một bài thơ tuyệt cú trách Huyền Đức Thơ rằng:

Hổ đói hại người chớ nới dây

Đinh Nguyên, Đổng Trác máu còn đây

Hại cha, Huyền Đức đà dư biết

Sao không chừa lại đợi Tào Man?

Có bài tán rằng:

Châu mục tầm thường

Phúc lành ít ỏi

Sao lại quên ơn

Đất tan, thân chạy

Thuật đã tham tàn

Bố còn phản phúc

Chốc lát, đã siết chết Lữ Bố. Bấy giờ là năm Kiến An thứ ba [198], tháng mười hai. Võ sĩ dâng đầu Lữ Bố lên. Tháo sai áp giải Trương Liêu tới. Tháo trỏ Liêu, nói rằng:

– Người này nhìn rất quen

Liêu nói:

– Hai ta ở Bộc Dương đã gặp nhau, mà sao lại quên?

Tháo cả cười, nói:

– Người vẫn còn nhớ ư?

Liêu nói:

– Chẳng qua là vì tiếc thôi.

Tháo nói:

– Nuối tiếc điều gì?

Liêu nói:

– Chỉ tiếc ngọn lửa không lớn. Nếu lửa lớn, sẽ thiêu chết tên quốc tặc nhà ngươi!

Tháo cả giận, nói:

– Bại tướng sao dám làm nhục ta?

Bèn rút kiếm cầm trên tay, xông tới giết Trương Liêu. Trương Liêu giơ cổ đợi giết. Dưới kiếm của Tào Tháo có một người nắm lấy cánh tay, một người quỳ ở trước mặt. Hai kẻ cứu Trương Liêu ấy là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

39. TÀO MẠNH ĐỨC SĂN HƯƠU Ở HỨA ĐIỀN

Dưới kiếm của Tào Tháo, Huyền Đức níu kéo cánh tay, Vân Trường quỳ ở trước mặt. Huyền Đức nói:

– Đây là người cũng có lòng son, chính có thể tha cho mà giữ lại.

Vân Trường nói:

– Quan Mỗ vốn biết Văn Viễn là kẻ sĩ trung nghĩa. Tôi xin lấy tính mạng bảo đảm cho.

Tháo chống kiếm, cả cười, nói:

– Ta cũng biết Văn Viễn là kẻ sĩ trung nghĩa, bởi vậy mới đùa chút thôi*.

Tào Tháo đích thân mở trói cho Trương Liêu, tự đem áo ra mặc cho, nói:

– Cho dù có giết chết ta, thì vợ con cũng sẽ không ghi thù.

Liêu bèn đầu hàng. Tháo bái Liêu làm Trung lang tướng, ban tước Quan Nội hầu, sai Trương Liêu chiêu an Tang Bá. Bá nghe nói Lữ Bố đã chết, Trương Liêu đầu hàng, bèn dẫn mấy trăm người dưới quyền ra hàng Tháo. Tháo đều ban cho vàng, lụa, y phục. Tang Bá cũng chiêu an Tôn Quan, Ngô Đôn, Doãn Lễ tới hàng. Chỉ riêng có Xương Hi chưa chịu quy thuận. Tháo phong Tang Bá làm Lang Da tướng, bọn Tôn Quan đều được phong quan, sai giữ một mặt ven biển Thanh, Từ.

Tháo đưa vợ con của Lữ Bố cùng Điêu Thiền trở về Hứa Đô, đem hết tiền, lụa chia thưởng ba quân. Tháo rời Hạ Bi, trở về Hứa Đô. Đi qua Từ Châu, trăm họ đốt hương, đứng đầy đường, xin để Lưu sứ quân ở lại làm chức mục. Tháo nói:

– Lưu sứ quân công lao to lớn, ắt phải đi gặp mặt vua, xong rồi quay trở lại cũng chưa muộn.

Trăm họ khấu đầu cảm tạ. Tháo ở trên ngựa, ngoảnh đầu nói với Huyền Đức:

– Đợi công vào chầu xong, sẽ trở về Từ Châu cũng chưa muộn. Huyền Đức cảm ơn. Tháo gọi Xa Kỵ tướng quân Xa Trụ tạm quyền lãnh Từ Châu. Đại quân trở về Hứa Xương. Những người theo đi đánh giặc ai ai cũng đều được phong quan ban thưởng, giữ Huyền Đức ở nhà bên tả gần tướng phủ để nghỉ ngơi.

Hôm sau, Hiến đế coi chầu. Tháo dẫn Huyền Đức tới gặp đế. Huyền Đức mặc triều phục, bái lạy ở dưới thềm. Đế gọi lên điện. Tháo tấu công lao lúc trước. Đế nói:

– Tổ của khanh là ai?

Huyền Đức bất chợt rơi lệ. Đế kinh ngạc, hỏi rằng:

– Khanh sao lại thương cảm như thế?

Huyền Đức nói:

– Đội ơn thánh thượng hỏi han, nên mới thương cảm. Tiên tổ của thần là đời sau của Trung Sơn Tĩnh vượng, thuộc dòng của Hán Cảnh đế. Thần là cháu của huyền tôn là Lưu Hùng, con của Lưu Hoằng. Tiên tổ là Lưu Trinh được phong tước Lục Thành đình hầu ở huyện Trúc Lộc. Bởi vì có riêng nên phải lưu lạc, thần đã làm nhục tiên tổ, nên mới rơi lệ.

Đế sai đem Tông tộc thế phổ ra kiểm chứng, sai Tông chính khanh tuyên đọc. Phả có viết:

“Hán Cảnh để sinh mười con trai. Con thứ bảy là Trung Sơn Tĩnh vương Lưu Thắng. Thắng sinh Lục Thành đình hầu Lưu Trinh. Trinh sinh Bái hầu Lưu Ngang. Ngang sinh Chương hầu Lưu Lộc. Lộc sinh Nghi Thủ hầu Lưu Luyến. Luyến sinh Khâm Dương hầu Lưu Anh. Anh sinh An Quốc hầu Lưu Kiến. Kiến sinh Quảng Lăng hầu Lưu Ai. Ai sinh Giao Thủy hầu Lưu Hiến. Hiến sinh Tổ Ấp hầu Lưu Thư. Thư sinh Kỳ Dương hầu Lưu Nghị. Nghị sinh Nguyên Trạch hầu Lưu Tất. Tất sinh Dĩnh Xuyên hầu Lưu Đạt. Đạt sinh Phong Linh hầu Lưu Bất Nghi. Bất Nghi sinh Tế Xuyên hầu Lưu Huệ. Huệ sinh Phạm lệnh* ở quận Đông là Lưu Hùng. Hùng sinh Lưu Hoằng. Hoằng không làm quan. Lưu Bị là con của Lưu Hoằng vậy”.

Đế so sánh thế phả, thì thấy Bị là hoàng thúc của đế vậy. Đế bèn rơi lệ, mời lên thiên điện, liền xếp đặt chỗ theo nghi lễ chú cháu. Đế thầm nghĩ: “Tào Tháo lộng quyền, việc quốc gia đại sự chẳng một phân một ly nào do trẫm quyết định. Nay được người chú anh hùng này. Ấy là trời cao chỉ lối rồi”. Đế bày tiệc khoản đãi, sai Tào Tháo bàn định phong quan chức. Tháo bái Huyền Đức làm Tả tướng quân, phong Nghi Thành đình hầu. Huyền Đức lạy tạ ơn xong, bèn rời triều, từ đó mọi người đều gọi là hoàng thúc.

Tháo trở về phủ. Tuân Úc cùng đám mưu sĩ vào gặp Tháo, nói:

– Nay thiên tử nhận Lưu Bị làm hoàng thúc, sợ có điều gì không có lợi với chúa công chăng?

Tháo đáp rằng:

– Huyền Đức cùng ta kết làm anh em, sao có thể hướng đến người ngoài được?

Lưu Diệp nói:

– Tôi xem Huyền Đức là kẻ sĩ kiệt hiệt ở trên đời, chẳng phải là món đồ cho người ta nắm giữ đâu.

Tháo nói:

– Dù là tốt thì cũng là mối giao tình ba mươi năm; dù là xấu thì cũng là mối giao tình ba mươi năm. Tốt xấu ta tự có suy nghĩ.

Từ đó Tháo cùng Huyền Đức đi ra thì ắt cùng xe, khi ngồi thì ắt chung chiếu, có thức ăn ngon thì chia nhau, như là anh em. Trình Dục vào thuyết phục Tháo rằng:

– Nay Lữ Bố đã diệt, thiên hạ chấn động, có thể làm theo cơ nghiệp vương bá chăng?

Tháo nói:

– Không thể. Cận thần triều đình hãy còn nhiều. Chưa thể cử động khinh suất. Ta hãy mời đế đi săn ở ngoài đồng, để xem động tĩnh.

Dục nói:

– Suy nghĩ của thừa tướng thật thâm sâu vậy.

Một hôm, Tháo kén chọn ngựa tốt, chim ưng hay, chó săn giỏi, chuẩn bị cung tên, trước sai họp quân ở ngoài thành. Tháo vào mời thiên tử ra đồng săn bắn. Đế nói:

– Săn bắn sợ không phải là chính đạo chăng?

Tháo nói:

– Đế vương thời cổ có lễ xuân sưu*, hạ miêu, thu tiển, đông thú*, bốn mùa đều rời khỏi cõi giao* để biểu thị võ lực với thiên hạ. Nay là lúc bốn bể nhiễu nhương, nếu như đi săn thì có bốn điều lợi. Bệ hạ sống lâu nơi thâm cung, thần lực mỏi mệt, nếu rong ruổi* với cung ngựa thì tinh thần sảng khoái, thân thể thư thái, đó là điều lợi thứ nhất. Giễu võ giương oai, để răn bảo bốn phương, đó là điều lợi thứ hai. Quân nhàn rỗi thì ắt khổ sở; khổ sở ắt sinh bệnh tật. Bắt họ chạy vạy không được rỗi rãi, đó là điều lợi thứ ba. Từ thiên tử cho tới công khanh, không thể không tập bắn cho thêm gân sức, đó là điều lợi thứ tư.

Đế bèn lên ngựa Tiêu Diêu, đeo cung điêu, giắt tên vàng, bày loan giá đi ra khỏi thành. Huyền Đức, Quan, Trương đều đeo cung, giắt tên, người mặc giáp hộ tâm, ai nấy cầm binh khí, dẫn mấy chục quân kỵ theo loan giá rời khỏi Hứa Xương. Trăm họ thấy Quan, Trương nối gót ở sau lưng, trông thấy người ngựa, binh khí, chẳng ai không khen ngợi. Tháo cưỡi con ngựa Trảo Hoàng Phi Điện*, dẫn mười vạn người, cùng thiên tử đi săn ở Hứa Điền*. Tháo sai quân sĩ vây thành vòng tròn, kéo dài hơn hai trăm dặm. Tháo cùng thiên tử chỉ đi cách nhau có một đầu ngựa, sau lưng đều là người tâm phúc của Tháo. Trăm quan văn võ chỉ đi theo ở xa xa, chẳng ai dám đến gần. Mọi người đều đeo một bộ cung thường, chỉ có thiên tử là được đeo cung điêu*. Trong bầu cắm đầy mũi tên, đều có sơn phết, chỉ có thiên tử là dùng tên vàng*. Hôm ấy, Hiến đế ruổi ngựa tới Hứa Điền. Lưu Huyền Đức đứng ở bên đường. Đế nói:

– Trẫm hôm nay muốn xem hoàng thúc săn bắn.

Huyền Đức tạ ơn xong, bèn lên ngựa. Chợt thấy trong đám cỏ có một con thỏ bị đuổi chạy ra. Đế sại Huyền Đức bắn, một mũi tên đã trúng ngay con thỏ. Đế bèn chúc mừng. Huyền Đức lạy tạ, lên ngựa đi sang gò đất. Chợt thấy trong đám cây kinh, cây cức có một con hươu bị đuổi chạy ra, đang xông thẳng tới. Đế bắn liền ba phát không trúng. Đế nhìn Tháo, nói rằng:

– Khanh bắn đi!

Tháo bèn mượn cung điêu, tên vàng của thiên tử, kéo căng cung, bắn trúng lưng hươu. Hươu ngã lăn trong đám cỏ. Các quần thần, tướng hiệu đều cho là thiên tử bắn trúng, nhảy nhót kéo đến, cùng hồ vạn tuế. Tào Tháo phóng ngựa tới chặn trước mặt thiên tử, để đón nhận lời khen. Mọi người đều tái mặt. Vân Trường ở sau lưng Huyền Đức cả giận, dựng đứng đôi mày tằm, trợn tròn đôi mắt phượng, cầm đao vỗ ngựa, định ra chém Tào Tháo. Huyền Đức hiểu ý, xua tay, lắc đầu, đưa mắt, không cho đi ra. Quan Công là người nhân nghĩa, thấy anh như thế nên không dám hành động. Tháo chỉ riêng nhìn Huyền Đức, Huyền Đức vội gập người, khen rằng:

– Thừa tướng bắn như thần, đời nay ít ai bì kịp.

Tháo cười, nói:

– Đó là nhờ hồng phúc của thiên tử thôi.

Bèn ngồi ở trên ngựa chúc mừng thiên tử, đoạn rồi, không trả cung điêu mà tự đeo bên hông. Các lão thần không ai không đau xót. Trường sắn đã tan, bèn bày tiệc ở Hứa Điền. Thiên tử muốn về ngay, bởi thế xe vua về Hứa Đô. Ai nấy cũng tự về nghỉ. Huyền Đức bảo với Vân Trường rằng:

– Hôm nay sao em táo bạo vậy?

Vân Trường nói:

– Tên giặc khinh vua, phạm thượng ấy, mỗ thật khó thể dung tha, muốn vì quốc gia mà trừ hại. Sao anh lại ngăn em?

Huyền Đức nói:

– Ném chuột sợ vỡ đồ thôi. Tháo bày kế gian, tự tâu xin thiên tử ra Hứa Điền săn bắn, khiến cho đế mỗi mỗi đều phải đưa mắt dò xét. Y cùng đế chỉ cách nhau một đầu ngựa. Tâm phúc của hắn bao vây hết thảy xa gần. Em há chẳng biết ư? Ta thấy em nổi giận, mới kíp ngăn lại, là vì cớ gì ư? Là bởi thấy tâm phúc, nanh vuốt của giặc Tháo quá nhiều, sợ hư việc lớn, chưa được thành công, mà hại tới thiên tử, tội ác sẽ quay lại đổ lên đầu chúng ta thôi. Anh vì thế mà cản Vân Trường đó.

Vân Trường nói:

– Hôm nay không giết giặc Tháo gian hùng. Đại ca người hãy chờ xem, sau ắt có họa thôi.

Huyền Đức nói:

– Nên thận trọng mà giữ bí mật đi.

Chuyện không nói đến nữa.

Đây nói, xa giá của Hán Hiến để quay về Hứa Đô, vào trong cung thất. Đến tối, đế khóc kể với Phục hoàng hậu rằng:

– Thương thay cho trẫm, từ khi tức vị tới nay, gian hùng đua nhau nổi dậy. Trước chịu tai ương của Đổng Trác, sau gặp loạn lạc của Quyết, Dĩ. Những nỗi khổ mà người thường không phải hứng chịu, thì ta cùng nàng đều phải hứng chịu cả. Lúc mới gặp Tào Tháo, ngỡ là người bề tôi tôn pho xã tắc. Mà nay y riêng nắm việc nước, nảy lòng làm giặc, mưu kế đa đoan, chuyên quyền hại nước, một phân một ly đều chẳng do thân trẫm. Thấy hắn trên điện thì như có gai đâm. Hôm nay ở trường săn còn dám tự ra nhận lời tung hô, sớm muộn cũng sẽ lập mưu đoạt lấy thiên hạ. Nếu đợi đến lúc ấy thì không biết vợ chồng ta sẽ chết ở chốn nào nữa.

Phục hoàng hậu nói:

– Con cháu công khanh suốt bốn trăm năm, đều là những kẻ ăn lộc nhà Hán, lại không có một người nào ra sức phò tá mà cứu nạn nước ư?

Nói dứt, vợ chồng cùng khóc ở trong cung. Khóc chưa xong, chợt có một người từ bên ngoài bước vào điện, nói:

– Đế và hậu mắt hãy thôi buồn. Tôi đề cử một người vì để mà diệt giặc trừ hại, để yên quốc gia, giữ gìn xã tắc.

Để trông ra, thì là cha của Phục hoàng hậu, là hoàng trượng Phục Hoàn. Đế gạt lệ, rồi hỏi rằng:

– Hoàng trượng biết mối lo trong lòng trẫm sao?

Phục Hoàn nói:

– Việc săn bắn ở Hứa Điền, tuy không thấy giặc Tháo có lòng đoạt thiên hạ, nhưng đó thật là giống hệt Triệu Cao vậy.

Đế nói:

– Người khắp cả triều nếu chẳng phải tông tộc của Tháo thì ắt bước ra từ cửa của hắn. Ai có thể tận trung mà đánh giặc đây?

Hoàn nói:

Nếu chẳng phải là quốc thích thì không dám nói với nhau. Lão thần không có quyền, nên khó làm được việc này. Xa Kỵ tướng quân quốc cữu Đổng Thừa thì có thể được.

Đế nói:

– Nhà bên cậu từng nhiều lần phò tá quốc nạn. Trẫm cũng vốn biết, có thể gọi vào trong cung cùng bàn việc lớn.

Hoàn nói:

– Tả hữu của bệ hạ đều là tâm phúc của giặc Tháo. Nếu như có một người tiết lộ thì gây họa không nhỏ. Thần có một kế, có thể khiến Đổng Thừa hết lòng bảo vệ vua.

Kế ấy ra sao? Hồi sau phân giải.

40. ĐỒNG THỪA BÍ MẬT NHẬN CHIẾU TRONG ĐAI ÁO

Phục Hoàn nói:

– Bệ hạ có thể chế một cái áo, lấy một cái đai ngọc, ngầm ban cho Đổng Thừa, ở bên trong lớp lót của đại hãy giấu một mật chiếu, sai về đến nhà hãy giở ra xem, khiến y sớm tối bàn nghĩ kế sách.

Đế nói:

– Phải.

Phục Hoàn rời khỏi triều. Đế tự viết một mật chiếu, châm đầu ngón tay lấy máu để viết tờ lệnh ấy. Phục hoàng hậu khâu vào lớp lót bên trong cái đai áo bằng gấm đỏ đính ngọc. Đế tự mặc áo gấm, tự đeo đai ngọc, sai nội sử tuyên gọi Đổng Thừa vào*. Thừa gặp đế, làm lễ xong. Đế nói:

– Đêm qua trẫm cùng hoàng hậu nói việc khổ sở của trẫm, bàn luận công lao của cậu, sớm chiều nhớ nghĩ, hãy cùng trẫm vào trong cung đi bộ dạo chơi.

Thừa cúi đầu tạ ơn. Đế dẫn Thừa ra khỏi điện, tới Thái miếu, đi lên gác Công Thần để cúng bái. Để đốt hương, vái xong, dẫn Thừa đi xem tranh. Ở giữa vẽ hình Hán Cao Tổ, hai mươi bốn đời để bày ở hai bên. Đế trỏ mà hỏi rằng:

– Tổ của ta là ai?

Thừa nói:

– Tổ của bệ hạ là Hán Cao Tổ hoàng đế, khai cơ sáng nghiệp, sao lại bảo là không biết?

Đế hỏi:

– Tổ của ta nổi lên ở đất nào? Làm sao mà sáng nghiệp được?

Thừa cả kinh nói:

– Bệ hạ đùa thần ư? Việc của thánh tổ sao lại không biết?

Đế nói:

– Khanh nói thử xem.

Thừa nói:

– Cao hoàng đế nổi lên từ chức định trưởng Tứ Thượng, cầm kiếm dài ba thước để chém bạch xà ở trong núi Mang Nãng, cất nghĩa quân, tung hoành bốn biển, ba năm thì phá Tần, năm năm thì diệt Sở, lập ra thiên hạ bốn trăm năm của nhà Đại Hán, dựng nên cơ nghiệp vạn đời.

Đế than rằng:

– Tổ phụ anh hùng như thế, mà con cháu nhu nhược như thế, sao mà hơn kém khác xa đến thế!

Thừa nói:

Cao hoàng đế là vua anh hùng, không phải người thường đâu.

Đế chỉ hai người bên tả, hữu, nói:

– Hai bức tranh này là ai mà lại đứng bên cạnh tổ ta?

Thừa nói:

– Người đứng trên là Lưu hầu Trương Lương, người đứng dưới là Toản hầu Tiêu Hà.

Đế nói:

– Hai người này có công gì mà lại đứng ở bên cạnh? Thừa nói:

– Khai cơ sáng nghiệp thật nhờ công hai người này. Trương Lương trù tính trong màn trướng, quyết thắng ngoài ngàn dặm. Tiêu Hà trấn giữ quốc gia, vỗ về trăm họ, cung cấp lương thực không dứt. Cao Tổ thường nhớ tưởng công đức.

Đế nói:

– Thật là bề tôi của xã tắc! Đáng nên phối hưởng.

Đế ngoảnh đầu, thấy tả hữu đều đứng xa, bí mật nói với Thừa rằng:

– Ngày khác khanh sẽ được đứng bên cạnh trẫm.

Thừa nói:

– Thần không có một tấc công, lấy gì để được như thế?

Đế nói:

– Trẫm nhớ cái công cứu hộ ở Tây Đô, chưa từng quên bỏ, không có gì để tặng khanh, hãy mặc áo bào này, đeo cái đại này, thì sẽ giống như vẫn thường ở bên tả hữu của trẫm vậy.

Đế cởi áo, tháo đai ban cho. Đế bí mật bảo rằng:

– Khanh hãy xem xét vật này cho tử tế, chớ phụ tâm ý của trẫm.

Thừa lạy tạ, mặc áo đeo đai, giã từ để mà đi xuống gác. Sớm đã có người tâm phúc đi báo cho Tháo rằng:

– Đế đang cùng Đổng Thừa lên gác Công Thần nói chuyện.

Tháo vội vào triều, tới xem hư thực. Thừa rời gác, đi qua cửa cung, gặp Tháo đang đi gấp tới, không có đường tránh né, đành đứng ở bên đường, run rẩy làm lễ. Tháo hỏi rằng:

– Quốc cữu đi đâu vậy?

Thừa nói:

– Đội ơn thiên tử sai gọi vào, ban cho áo gấm, đai ngọc.

Tháo hỏi rằng:

– Có duyên cớ gì mà đem áo, đai ban cho?

Thừa nói:

– Nhân vì mỗ ngày trước cứu giá ở Tây Đô có công, nên mới ban cho thứ này.

Tháo nói:

– Cởi đai ra ta xem!

Thừa vì thấy hành động của đế, nghi là có một chiếu, sợ Tháo khám phá ra, bèn giả vờ như khó cởi. Tháo sai tả hữu kíp cởi ra đem tới. Tháo xem xong, cười lớn nói:

– Quả nhiên là một sợi đai ngọc tốt! Hãy cởi áo cẩm bào ra cho ta mượn xem!

Thừa trong lòng ngán sợ, không dám không theo, bèn cởi ra dâng lên. Tháo tự mình lấy tay đưa lên, soi qua ánh sáng mặt trời thật kỹ, xem xong, bèn mặc vào trong người, đeo cái đai ngọc, ngoảnh đầu nói với tả hữu:

– Dài ngắn ra sao?

Tả hữu khen đẹp. Tháo nói:

– Hãy đưa cho ta mặc, sẽ có thứ khác đáp lại.

Thừa bẩm rằng:

– Ơn vua không thể coi rẻ.

Tháo nói:

– Người nhận áo và đai này, lẽ nào bên trong có mưu đồ ư?

Thừa vội đáp rằng:

– Tiểu nhân nếu dám làm thế thì Thừa đáng vạn chết. Thừa tướng nếu đã muốn có thì sẽ để lại cho.

Tháo nói:

– Ngươi chịu ơn vua ban, ta sao lại đoạt đi? Chẳng qua muốn đùa nhau thôi!

Tháo bèn cởi áo và đai trả cho Thừa.

Thừa chào Tháo rồi trở về nhà, đem áo bào xem xét kỹ lưỡng một phen, không hề thấy có vật gì. Thừa nghĩ rằng: “Thiên tử đưa mắt cho ta, lấy tay trỏ ta, tất là có ý. Nay bên ngoài không thấy dấu vết gì, là cớ làm sao?”. Đêm ấy, Thừa không ngủ được, suy nghĩ hồi lâu. Thừa nói:

– Còn có đai ngọc, hãy lấy xem thử.

Bề mặt là ngọc trắng bóng lộn, chạm thành con rồng nhỏ ở trong đám hoa; sau lưng dùng gấm đỏ làm lớp lót. Không rõ có nguyên cớ gì. Thừa bèn để lên trên bàn, xoay lật tìm kiếm. Chẳng dè Thừa mệt mỏi quá, nằm ngay trên bàn mà ngủ. Đột nhiên hoa đèn rơi xuống dây da của cái đai, đốt cháy lớp lót. Thừa kinh hoàng tỉnh dậy, trông thấy đã đốt cháy một chỗ, ẩn trong vết rách của lụa, thấy có vết máu ẩn hiện. Thừa bèn lấy dao rọc, lấy ra xem, thì là một chiếu. Thừa hết sức sợ hãi. Chiếu nói:

“Trẫm nghe nói: điều lớn nhất của đạo người, chính là lấy cha con làm đầu; điều nặng nhất của tôn ti, ấy là xem quân thần là trọng. Gần đâu, giặc Tháo lộng quyền, ra vào đài gác, giả danh phò tá dưới thềm, thực là phạm tội lừa dối, liên kết bè đảng, bại hoại triều cương. Sắc, thưởng, phong, phạt, chẳng do ý trẫm. Trẫm sớm tối ưu tư, sợ thiên hạ lâm nguy. Khanh là nguyên lão của nước, là chỉ thân của trẫm, hãy nhớ cái gian nan của Cao Tổ từ khi sáng nghiệp, mà họp người liệt sĩ trung nghĩa song toàn, diệt sạch đảng gian, làm yên xã tắc, trừ bạo từ lúc chưa nảy mầm, thì tổ tông được may mắn lắm! Trẫm đau thương, sợ hãi, cắt ngón tay viết chiếu thư mà giao phó cho khanh. Hãy thận trọng bốn phần, chớ phụ lòng ta.

Kiến An năm thứ tư [1991, mùa xuân, tháng ba, nay ban chiếu”.

Đổng Thừa xem xong chiếu thư, nước mắt nước mũi chan hòa, ăn uống đều bỏ phế, đứng ngồi không yên, trong lòng phiền não, thương xót khôn nguôi, giấu chiếu thư vào trong tay áo.

Ngày hôm sau, Thừa một mình đi bộ đến thư viện, đem chiếu ra xem lại ba lần, thấy không kế gì có thể làm được, bèn đem chiếu trải ra trên bàn, tự nghĩ mưu kế để diệt Tháo, chưa nghĩ ra được mảy may nào, lại nằm phục trên bàn mà ngủ gật. Gần đến giữa trưa, chợt Thị lang Vương Tử Phục đến. Môn lại không dám cản trở. Tử Phục vốn cùng Đổng Thừa có giao tình rất hậu, bèn đi thẳng vào thư viện, trông thấy Thừa nằm phục trên bàn mà mê man, tay áo đè lên một mảnh lụa, để lộ ra một góc nhỏ có chữ “trẫm”. Tử Phục nghi ngờ, bèn nhẹ nhàng giơ tay rút lấy, giấu vào trong tay áo, rồi kêu lớn:

– Người ung dung quá! Còn ngủ gật ở chỗ này!

Thừa kinh hoàng tỉnh giấc, không thấy chiếu thư đâu, hồn bay phách lạc, tay chân hoảng hốt. Tử Phục nói:

– Ngươi định giết Tào Công! Ta sẽ đi đầu thú!

Thừa khóc mà thưa rằng:

– Nếu huynh làm như thế, thì tông thân nhà Hán thảy đều xong đời vậy.

Tử Phục nói:

– Ta đùa người thôi. Tổ phụ của mỗ mấy đời ăn lộc nhà Hán, sao có thể phụ đi! Nguyện giúp người sức một cánh tay, cùng diệt quốc tặc.

Thừa nói:

– Thật nếu có lòng ấy, thì nước nhà được may mắn lắm!

Tử Phục nói:

– Nên vào mật thất, cùng lập nghĩa trang. Ai nấy cũng đem cả ba họ ra mà đánh cược, để báo ơn vua Hán.

Thừa cả mừng, lấy một tấm lụa trắng, trước tiên ghi tên viết tự của mình, Tử Phục cũng ghi tên. Ghi xong, Tử Phục nói:

– Tướng quân Ngô Tử Lan cùng tôi rất thân. Nếu thuyết phục thì ông ấy ắt chung sức diệt giặc.

Thừa nói:

– Đại thần cả triều chỉ mỗi Trường Thủy hiệu úy Chủng Tập, Ngô Thạc là tâm phúc của ta, ắt là sẽ theo ta.

Đang lúc bàn bạc, gia đồng vào báo rằng:

– Chủng Tập, Ngô Thạc tới thăm.

Thừa nói:

– Đó là trời giúp ta rồi!

Bèn bảo Tử Phục nấp sau bình phong, tạm lánh đi. Thừa đón vào thư viện ngồi. Uống trà xong, Tập nói:

– Từ lúc đi săn trở về, ngài có thấy hận chăng?

Thừa nói:

– Tuy có oán hận, nhưng không thể làm gì.

Thạc nói:

– Nếu như có người hiệp trợ, tôi thề giết tên giặc này!

Chủng Tập nói:

– Vì quốc gia trừ hại, dẫu chết không oán hận.

Vương Tử Phục từ sau bình phong bước ra nói:

– Hai kẻ này định giết Tào Thừa tướng! Quốc cữu cũng đã chứng kiến.

Chủng Tập nổi giận nói:

– Trung thần không sợ chết! Sợ chết chẳng phải trung thần! Bọn ta chết thì cũng là quỷ nhà Hán, chẳng như bạn bè đảng a tòng các ngươi đâu!

Thừa cười, nói:

– Bọn ta chính vì việc này mà định đi gặp hai công, nay trời khiến như thế, thì ý nguyện tất được báo đáp thôi.

Đổng Thừa lấy chiếu thư từ trong tay áo ra đưa cho Tập, Thạc xem qua. Hai công rơi lệ, nói:

– Sao không sớm mưu đồ đi?

Thừa bèn mời viết tên vào. Tử Phục nói:

– Hãy đợi một lát. Tôi mời Ngô Tử Lan tới.

Phục đi không lâu, thì hai người cùng bước vào. Lan viết tên. Thừa mời vào nhà sau uống rượu. Chợt có người báo:

– Thái thú Tây Lương là Mã Đằng tới thăm.

Thừa nói:

– Hãy nói rằng ta bệnh, không thể tiếp.

Môn sứ trở ra báo. Đằng cả giận, nói:

– Đêm qua, ta ở ngoài cửa Đông Hoa, trông thấy ông ấy nhận ban áo gấm đai ngọc mà đi ra. Vì cớ gì mà thác bệnh đây? Ta không phải tới đây ăn chơi, chỉ muốn gặp mặt một chút rồi trở về Tây Lương. Sao lại bạc tình mà xem ta là người ngoài như thế?

Môn lại trở vào báo, nói rõ việc Đằng nổi giận. Thừa đứng dậy, nói:

– Các công hãy đợi một lát, tạm chờ Thừa đi ra.

Thừa vội đón lên sảnh. Làm lễ, chia chỗ ngồi xong, Đằng nói:

– Đằng vì Tây Phiên thường hay vào cướp, mới đặc biệt tới chầu, để mong được giúp thêm người ngựa. Nay định trở về, nghĩ rằng quốc cữu là nguyên lão đại thần, nên mới tới từ biệt. Vì sao lại khinh nhau?

Thừa nói:

– Thân hèn có bệnh lâu ngày, nên mới tiếp đãi sai sót, chịu tội như núi biển vậy.

Đằng nói:

– Mặt ngài đầy xuân sắc, chẳng giống kẻ có bệnh.

Thừa không biết trả lời sao. Đằng vung tay áo đứng dậy, ta thán ở dưới thêm rằng:

– Chẳng có ai có tài làm cột đá chống đỡ cả!

Thừa thấy Đằng nói vậy, cảm động, bái lạy, mời vào chỗ ngồi, rồi hỏi:

– Công cười kẻ nào không có tài làm cột đá chống đỡ?

Đằng nói:

– Cái việc đi săn, ta khí tức đầy bụng. Người là quốc cữu thân gần, lại tự bỏ mình trong tửu sắc mà không nghĩ đến việc báo bổ ư? Sao có thể là người có tài làm cột đá chống đỡ cho hoàng gia đây?

Thừa sợ là lừa dối, bởi thế mới than rằng:

– Tào thừa tướng là rường cột vậy. Ta há bì kịp được sao?

Đằng cả giận, nói:

– Ngươi còn cho giặc Tào là người ngay thẳng ư?

Thừa nói:

– Tai mắt rất gần, xin công nhỏ tiếng!

Đằng nói:

– Đồ tham sống sợ chết! Không đủ cùng bàn việc lớn?

Lại muốn đứng dậy, Thừa dùng lời đưa đẩy để dò xét, thấy Đằng quả là người trung nghĩa. Thừa nói:

– Mời công xem một vật, để thấy được động tĩnh của mỗ.

Bên mời Đằng vào thư viện, lấy chiếu thư đưa cho xem. Đằng lông tóc dựng đứng, cắn môi nghiến răng, máu chảy đầy miệng. Đằng nói:

– Người nếu đã có lòng giúp ở bên trong, ta sẽ liền chỉ huy quân Tây Lương, để làm ngoại ứng.

Thừa mời các công gặp nhau, lấy tờ nghĩa trạng đưa ra, bảo Đằng viết tên. Đằng bèn lấy rượu, cắt máu làm lễ ăn thề. Đằng nói:

– Bọn ta thề chết chẳng phụ điều giao ước.

Rồi trỏ cả sáu người đương ngồi, nói:

– Nếu được mười người, thì đại sự xong rồi!

Thừa nói:

– Đại thần trong triều ít ai được trung nghĩa vẹn toàn cả. Nếu không được người như thế thì ắt ngược lại bị làm hại thôi.

Đằng sai lấy sách uyên hành lộ tự tới*. Đằng tra đến tông thất họ Lưu, bèn vỗ tay, nói:

– Sao không cùng người này bàn bạc, thì đại sự ắt thành công thôi!

Mọi người đều hỏi rằng:

– Trong số bọn ta vị tất đã có người như thế. Tướng quân muốn dùng đến ai?

Mã Đằng sẽ nói thế nào? Hãy nghe hồi sau phân giải.

TAM QUỐC CHÍ THÔNG TỤC DIỄN NGHĨA QUYỂN IV - hết.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN V

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN 05

41. Mơ xanh rượu cất, luận anh hùng.

42. Quan Vân Trường tập kích chém Xa Trụ.

43. Tào Công chia quân cự Viên Thiệu.

44. Quan, Trương bắt Lưu Đại, Vương Trung.

45. Nễ Hoành khỏa thân mắng Tào Tháo.

46. Tào Mạnh Đức ba lần thẩm vấn Cát Bình.

47. Tào Tháo thắt cổ Đổng quý phi.

48. Huyền Đức một ngựa tới Ki Châu.

49. Trương Liêu dùng nghĩa thuyết Vân Trường.

50. Vân Trường phóng ngựa đâm Nhan Lương.

41. MƠ XANH RƯỢU CẤT, LUẬN ANH HÙNG

Đây nói bọn Đổng Thừa hỏi rằng:

– Công muốn dùng đến ai?

Mã Đằng nói:

– Hiện có Dự Châu mục Huyền Đức ở đây, sao không cầu người ấy?

Thừa nói:

– Người này tuy là hoàng thúc nhà Hán, nhưng nay cùng Tào Tháo làm nanh vuốt, sao chịu làm việc này?

Mã Đằng nói:

– Xem Huyền Đức vốn có lòng giết Tháo. Ngày trước ở trường vây, lúc Tháo ra nhận tung hô vạn tuế, Vân Trường ở sau lưng muốn giết y. Huyền Đức lấy mắt nhìn, Quan Mỗ phải lui. Đó chẳng phải không muốn mưu đồ, mà là hận vì nanh vuốt của Tháo nhiều, sợ sức không đủ thôi. Công hãy thử cầu người ấy đi, thì chẳng có gì mà y không đáp ứng đâu.

Ngô Thạc nói:

– Việc này không nên gấp quá. Ai nấy hãy ghi lòng, chờ bàn bạc lại.

Mọi người đều tan đi.

Ngày hôm sau, nhân lúc đêm đen, Đổng Thừa ôm chiếu thư đi thẳng đến nhà Huyền Đức. Môn lại vào báo. Huyền Đức ra đón Đổng Thừa, kinh ngạc nói:

– Quốc cữu sao lại tới đây?

Bèn mời vào trong gác nhỏ ngồi chơi. Quan, Trương đứng ở trước mặt. Huyền Đức nói:

– Quốc cữu đêm khuya tới đây, ắt là có việc?

Thừa nói:

– Ban ngày cưỡi ngựa đến thăm, mới là đúng lễ. Chỉ sợ Tào Tháo trông thấy, sinh nghi, mới nhân đêm đen mà gặp.

Huyền Đức nói:

– Rất cảm tạ ý tốt ấy.

Bèn sại đem rượu thịt tới khoản đãi. Thừa nói:

– Ngày trước ở trường vây, Vân Trường định giết Tào Công, tướng quân đưa mắt, lắc đầu mà bảo lui, là cớ làm sao?

Huyền Đức thất kinh, nói:

– Công làm sao mà biết?

Thừa nói:

– Mọi người đều không trông thấy. Chỉ riêng mỗ đứng bên cạnh tướng quân, đủ để thấy động tĩnh.

Huyền Đức không thể tránh né, bèn nói:

– Đứa em hèn thấy Tháo tiếm vượt, mới không nhịn được thôi. Thừa nghe xong, che mặt mà khóc. Huyền Đức hỏi nguyên cớ. Thừa nói:

– Hán triều nếu được người có lòng như Vân Trường để làm đùi vế, thì còn lo gì không được thái bình?

Huyền Đức lại sợ là người của Tháo sai tới thử dò xét mình, bèn giả vờ nói rằng:

– Tào Công trị nước, thì còn lo gì nước chẳng được thái bình đây?

Thừa tái mặt, đứng dậy nói:

– Công là hoàng thúc nhà Hán, nên tôi mới xẻ gan nhỏ mật để nói ra. Công sao đủ dối ta?

Huyền Đức nói:

– Chỉ sợ là dối trá, nên mới đùa nhau thôi.

Thừa bèn lấy chiếu trong đại áo ra, bảo xem qua. Huyền Đức không nén bi phẫn. Thừa lại đem tờ nghĩa trang ra cho xem. Trên ấy chỉ có sáu người: Người thứ nhất là Xa Kỵ tướng quân Đổng Thừa, người thứ hai là Trường Thủy hiệu úy Chủng Tập, người thứ ba là Chiêu Tín tướng quân Ngô Tử Lan, người thứ tư là Công bộ Thị lang Vương Tử Phục, người thứ năm là Nghị lang Ngô Thạc, người thứ sáu là Thái thú Tây Lương Mã Đằng. Huyền Đức nói:

– Nếu công đã có lòng khuông phò xã tắc, Bị há lại chẳng ra sức chó ngựa hay sao?

Thừa cúi đầu lạy tạ. Huyền Đức nói:

– Đã phụng minh chiếu, thì vạn chết chẳng từ.

Thừa nói:

– Xin viết tên vào.

Huyền Đức cũng viết: “Tả tướng quân Lưu Bị”. Ký tên xong, giao Thừa nhận lấy. Thừa nói:

– Hãy chờ tôi mời thêm ba người, cho đủ mười nghĩa sĩ, để mưu đồ giết giặc nước.

Huyền Đức nói:

– Phải nên thong thả bày mưu, rồi mới hành sự, không thể coi thường mà tiết lộ.

Cùng bàn đến canh năm, Thừa từ biệt mà đi.

Huyền Đức đề phòng Tào Tháo mưu hại, bèn ở sau vườn trồng rau, tự mình tưới nước. Vân Trường nói:

– Anh không để ý vào cung ngựa, để lấy thiên hạ, mà học theo việc của kẻ tiểu nhân.

Huyền Đức nói:

– Không phải là điều em có thể biết.

Vân Trường mỗi khi nhàn rỗi thì đọc Xuân Thu Tả truyện, hoặc diễn tập cung ngựa.

Ngày hôm sau, Quan, Trương không có nhà. Huyền Đức đang tưới rau. Hứa Trữ, Trương Liêu dẫn mười mấy quân kỵ, đi gấp vào trong vườn, nói:

– Thừa tướng có lệnh, mời Huyền Đức đi ngay.

Huyền Đức hỏi rằng:

– Có việc gấp gì?

Hứa Trữ nói:

– Không biết. Chỉ dạy ta tới đây mời Huyền Đức.

Huyền Đức chỉ biết theo hai người vào phủ. Tào Tháo nghiêm sắc mặt mà nói:

– Ở nhà vốn nghe được việc hay!

Dọa cho Huyền Đức mặt như màu đất. Tháo nắm tay Huyền Đức, đi thẳng vào vườn sau, nói:

– Huyền Đức học làm vườn*, chắc không dễ?

Huyền Đức bấy giờ mới được yên tâm, đáp rằng:

– Không có việc gì để làm lúc nhàn rỗi thôi.

Tháo ngửa mặt cười lớn, nói:

– Mới đây thấy trên cành trái mơ xanh xanh, chợt nhớ năm ngoái lúc đánh Trương Tú, trên đường cạn nước, tướng sĩ đều khát. Trong lòng ta nghĩ ra một kế, liền giơ roi ngựa chỉ bừa về phía trước, nói: “Trước mặt có rừng mơ!”. Quân sĩ nghe thấy, miệng ứa nước miếng, bởi thế hết khát. Hôm nay thấy mơ này, không thể không thưởng thức. Lại đúng lúc rượu ủ trong vò vừa dậy, nên mới mời hiền đệ tới gặp ở đình nhỏ, để thưởng thức dịp này.

Huyền Đức tâm thần mới yên, bèn đi theo tới đình nhỏ, thấy đã bày mâm, tôn. Trên mâm có mơ xanh, một tôn* rượu cất. Hai người ngồi đối mặt, uống rượu thỏa thích. Rượu đến nửa chừng, chợt có mây đen mờ mịt, mưa đang kéo tới. Người đi theo hầu chỉ ra xa thấy có vòi rồng. Tháo cùng Huyền Đức dựa lan can mà ngắm. Tháo nói:

– Hiền đệ có biết sự biến hóa của rồng không?

Huyền Đức nói:

– Chưa được biết.

Tháo nói:

– Rồng thì có thể biến to, có thể hóa nhỏ, có thể bay lên, có thể ẩn đi. Lúc to thì ắt nhả mù gọi mây, lật sông khuấy bể, lúc nhỏ thì ắt giấu đầu thu vuốt, ẩn dạng náu mình. Bay lên thì ắt vọt lên giữa khoảng vũ trụ, ẩn đi ắt tiềm phục ở trong sóng nước. Rồng này là vật chứa khí dương vậy, tùy thời mà biến hóa. Nay xuân đương chín, rồng đang gặp thời, so với con người, lúc phát ắt bay lên chín từng trời, đắc chí thì tung hoành bốn biển. Rồng cũng có thể so với anh hùng trên đời. Huyền Đức từng trải bốn phương, ắt biết được người anh hùng đời nay chính là người nào, xin thử nói ra.

Huyền Đức nói:

– Bị mắt mũi ngu dại, sao biết được anh hùng?

Tháo nói:

– Chớ có khiêm nhường! Trong lòng ắt cũng có chủ trương.

Huyền Đức nói:

– Bị may nhờ ân thừa tướng, mới được làm quan trong triều. Anh hùng hào kiệt thực là chưa biết.

Tháo nói:

– Chẳng biết người nhưng cũng có nghe danh, xin lấy lời thế tục để bàn luận.

Huyền Đức nói:

Viên Thuật Hoài Nam, binh lương đầy đủ, có thể là anh hùng.

Tháo cười, nói:

– Xương khô trong mả, ta sớm muộn cũng sẽ bắt y.

Huyền Đức nói:

– Viên Thiệu ở Hà Bắc bốn đời tam công, dưới cửa có nhiều cố lại. Nay hổ cứ đất Kí Châu, kẻ thủ hạ có thể làm được việc rất nhiều, có thể gọi là anh hùng.

Tháo cười, nói:

– Viên Thiệu mặt nghiêm mà bé gan, thích mưu mà không quyết đoán, làm việc lớn mà tiếc thân mình, thấy lợi nhỏ mà quên tính mạng, đó là loại ghẻ lở, không phải anh hùng đâu.

Huyền Đức nói:

– Có một người danh xưng là Bát tuấn, oai chấn chín châu. Lưu Cảnh Thăng có thể gọi là anh hùng.

Tháo lại cười, nói:

– Lưu Biểu là loại ham tửu sắc, chẳng phải là anh hùng vậy.

Huyền Đức lại nói:

– Có một người huyết khí đang thịnh, thống lĩnh Giang Đông. Tôn Bá Phù cũng là anh hùng vậy.

Tháo lại cười, nói:

– Tôn Sách mượn danh tiếng của cha. Thằng trẻ con miệng vàng không phải là anh hùng đâu.

– Lưu Quý Ngọc ở Ích Châu có thể gọi là anh hùng chăng?

Tháo cười lớn, nói:

– Lưu Chương là con chó giữ nhà thôi*. Sao đủ gọi là anh hùng?

Huyền Đức nói:

– Như bọn Trương Tú, Trương Lỗ, Hàn Toại thì như thế nào?

Tháo đập tay, cười lớn, nói:

– Ấy là bọn tiểu nhân tầm thường, sao đủ nhét kẽ răng?

Huyền Đức nói:

– Ngoài đám ấy ra, Bị thực chẳng biết ai.

Tháo nói:

– Ôi, kẻ gọi là anh hùng, thì lòng ôm chí lớn, bụng giấu mưu hay, có lòng dạ bao trùm vũ trụ, có chí hướng nuốt luốm trời đất, như thế mới có thể gọi là anh hùng.

Huyền Đức nói:

– Ai mới là người xứng đáng?

Tháo lấy tay trước trỏ Huyền Đức, sau tự chỉ mình, nói:

– Người xứng đáng trong thiên hạ ngày nay, chỉ có sứ quân và Tháo mà thôi.

Lời chưa dứt, thìa đũa trong tay Huyền Đức thảy đều rơi xuống đất. Sét đánh đùng đùng, mưa to ập đến. Tháo thấy Huyền Đức rơi đũa, liền hỏi rằng:

– Sao lại rơi đũa?

Huyền Đức đáp rằng:

– Thánh nhân nói: gió sấm tới gấp, kẻ cương trực cũng phải tái mặt. Uy phong của một tiếng sét lại đến như thế!

Tháo nói:

– Sấm là tiếng âm dương của trời đất vỗ vào nhau. Sao lại kinh sợ?

Huyền Đức nói:

– Bị từ nhỏ sợ tiếng sấm, hận không có chỗ nào để tránh.

Tháo bèn cười nhạt, cho Huyền Đức là kẻ vô dụng thôi. Tào Tháo tuy gian hùng, nhưng lại bị Huyền Đức lừa được. Có thơ rằng:

Vườn rộn sắc xanh, xuân sắp qua.

Hai bên ngồi lại luận anh hùng.

Bàn ngọc chất đầy mơ xanh đượm

Chén càng ngây ngất rượu tăm nồng.

Thìa rơi đũa lạc, lòng dạ tỏ.

Sấm bang gió giật, ruột gan run.

Một lời trước án lừa Tào Tháo.

Khóa sắt phá tung, thả trập long*.

Lại có thơ của Tô Đông Pha rằng:

Thân ở ngoài mây, còn có thân.

Khư khư tiếng sấm tựa như thần.

Đầu non chỉ tợ bầy trẻ khóc.

Rơi đũa đời nay được mấy ai?*

Mưa to vừa dứt, thì thấy hai người đi thẳng vào vườn sau, tay cầm bảo kiếm xông tới trước đình. Tả hữu đều ngăn không nổi. Tháo trông ra, thì là Quan, Trương vậy. Vốn là hai người đi ra ngoài thành bắn tên, vừa trở về thì nghe thấy Huyền Đức bị Trương Liêu, Hứa Trữ đem đi mất, bèn gấp gáp tới tướng phủ nghe ngóng, biết được đang ở vườn sau, chỉ sợ có việc gì thất thế, bèn xông thẳng vào, liền thấy Huyền Đức cùng Tháo ngồi đối diện uống rượu. Hai người chống kiếm, không vào nữa. Tào Tháo hỏi:

– Hai người sao lại tới đây?

Vân Trường đáp rằng:

– Nghe nói Thừa tướng cùng anh uống rượu, nên đặc biệt tới múa kiếm, để giúp cho một trận cười.

Tháo biết ý, cười nói:

– Đây chẳng phải là tiệc Hồng Môn, cần chi phải dùng Hạng Trang, Hạng Bá ư?

Huyền Đức cũng cười. Tháo sai đem rượu cho hai vị Phàn Khoái uống tan nỗi sợ. Quan, Trương lạy tạ.

Chốc lát tiệc tan, Huyền Đức chào Tháo mà trở về. Vân Trường nói:

– Mới rồi làm hai em sợ chết khiếp!

Huyền Đức đem chuyện đánh rơi đũa kể cho Quan, Trương. Quan, Trường không hiểu. Huyền Đức nói:

– Ta học làm vườn, cùng với việc sợ tiếng sấm là cùng một lẽ. Tào Tháo là loại gian hùng, sớm muộn cũng sẽ có người ở đây dò thám. Ta ở đây trồng rau, là muốn khiến cho Tháo biết ta là kẻ vô dụng. Đánh rơi thìa đũa là vì sợ lời của Tháo nói ta cũng là anh hùng đó. Anh chưa thể đáp lại, chợt có một tiếng sấm động, nên mới bảo là sợ sấm, khiến cho Tháo xem ta cũng là phường tiểu nhân, mà không làm hại.

Quan, Trương nói:

– Huynh thật nhìn xa trông rộng, có thể lừa được Tào Tháo.

Hôm sau, Tháo lại mời Huyền Đức đến thù tạc. Đang lúc uống rượu, có người báo rằng:

– Mãn Sủng đi thăm dò Viên Thiệu đã trở về.

Tháo triệu vào hỏi rằng:

– Ta sai người đi Hà Bắc nghe ngóng, dân tình ở đó ra sao?

Sủng nói:

– Dân tình vẫn như xưa. Nhưng Công Tôn Toản đã bị Viên Thiệu phá xong.

Huyền Đức nói:

– Xin được nghe tường tận.

Sủng nói:

– Toản cùng Thiệu đánh nhau, bất lợi, trở về giữ Kí Châu, đắp thành bao quanh, trên thành bao dựng lầu cao mười trượng, gọi là Dịch Kinh. Trên lầu chứa ba mươi vạn hộc lương, để tự giữ, chiến sĩ ra vào không ngớt. Hoặc có người bị Viên Thiệu bao vây, các tướng xin cứu, thì Toản nói: “Nếu cứu một người, thì sau này kẻ đi đánh trận chỉ đợi người ta tới cứu, mà không chịu tử chiến”. Bởi thế quân Viên Thiệu kéo tới, nhiều người ra hàng. Toản thế cô, cầu cứu Trương Yến, ngầm hẹn đốt lửa làm hiệu, nội ứng ngoại hợp. Đang chuyển thư đi thì người sai đi bị Viên Thiệu bắt. Thiệu liền tới ngoài thành phóng hỏa. Toản tự ra đánh, phục binh bốn bề trỗi dậy. Toản bị mất hơn một nửa quân mã, lui về giữ thành, bị Viên Thiệu đào đất xông thẳng vào dưới lầu mà Toản ở, đốt lửa làm hiệu. Toản không còn đường chạy, trước giết vợ con, rồi sau tự đâm cổ, bèn bị lửa thiêu rụi. (Về sau, sử quan bàn về Công Tôn Toản rằng: “Từ bọn cương công trong dòng đế vương trở lên, thảy đều sinh trưởng trong cảnh yên ổn, không hiểu việc cấy hái. Người có thể làm việc nghiêm trang để tô điểm thân mình, sửa mình không đi theo đám ấy, thực ít nghe nói đến thay. Lưu Ngu giữ đạo mê danh, lấy trung hậu để làm châu mục, thực là đẹp thay! Thật xứng danh là con cháu tông thất thời cuối Hán vậy. Nếu Ngu, Toản không chia rẽ nhau, đồng tình chung sức, họp người, lo tích trữ*, giữ lấy sự giàu có của Yên, Kế, luyện quân giảng võ, nhân chỗ hở của quần hùng, dựa vào mệnh trời, đánh nơi chỉ có một người, thì dù là cổ nhân cũng chẳng thể không tiêu diệt, cần chi mưu cầu xa xôi?”). Nay Thiệu đã được quân của Toản. Em Thiệu là Viện Thuật ở Hoài Nam, kiêu ngạo quá độ, không giúp quân dân, mọi người đều phản. Thuật sai người đem đế hiệu nhường cho Viên Thiệu. Thiệu bắt đầu muốn lên ngôi ở phương ở Bắc, sai người lấy ngọc tỷ. Thuật hẹn tự mình đưa tới, hiện đang vứt bỏ Hoài Nam, muốn về Hà Bắc. Nếu mà hai người hợp sức thì rất khó thu phục, xin Thừa tướng hãy kíp liệu đi.

Huyền Đức đứng dậy, nói:

– Thuật nếu theo về với Thiệu, ắt theo đường Từ Châu mà qua. Bị xin đem một cánh quân tới giữa đường chặn đánh. Thuật có thể bị bắt thôi.

Tháo mừng, nói:

– Ngày mai tâu đế, rồi sẽ sai lên đường.

Ngày hôm sau, Huyền Đức diện kiến vua xong, Tháo sai Chu Linh, Lộ Chiêu dẫn năm vạn binh, sai Huyền Đức tổng đốc, đi bắt Viên Thuật. Huyền Đức từ giã đế. Đế khóc tiễn đưa. Huyền Đức về nhà, sớm tối thu thập quân khí, cương ngựa, đeo ấn tướng quân, đôn đốc lên đường. Đổng Thừa đuổi theo mười dặm, tới trường đình tiễn Huyền Đức. Huyền Đức nói:

– Quốc cữu hãy nhẫn lại. Mỗ đi lần này ắt có thay đổi lời hẹn trước. Khi ấy sẽ đưa thư đến báo.

Thừa nói:

– Công nên nhớ nghĩ, chớ phụ lòng đế.

Hai người chia tay. Quan, Trương ở trên ngựa hỏi rằng:

– Huynh phen này xuất chinh gấp gáp như thế, là vì sao?

Huyền Đức nói:

– Ta là chim trong lồng, cá mắc lưới. Ra đi lần này như cá vọt xuống biển, chim bay lên trời, không còn bị trói buộc trong lồng, lưới nữa. Tào Công chỉ có thể chung lo, không thể chung vui, nếu lòng y thay đổi, thì chết chẳng đất chôn vậy.

Quan, Trương bèn thúc quân mã của Chu Linh, Lộ Chiêu gấp lên đường.

Bấy giờ, Quách Gia đi khảo xét tiền lương vừa trở về, nghe thấy Tào Công đã sai Huyền Đức tiến quân tới Từ Châu, vội vào can rằng:

– Thừa tướng sai Lưu Huyền Đức đôn đốc quân mã là có ý gì?

Tháo nói:

– Muốn chặn đường Viên Thuật thôi.

Trình Dục nói:

– Ngày trước lúc Lưu Bị làm Dự Châu mục, bọn mỗ đã khổ sở can ngăn. Thừa tướng chẳng nghe. Hôm nay đem quân cho y, để thả rồng vào biển, trả hổ về rừng. Ngày sau muốn sửa sai thì có được nữa chăng?

Quách Gia nói:

– Bị có hùng tài, lại được lòng dân. Quan, Trường đều có thể địch vạn người. Theo điều xem xét của Gia thì họ chẳng thể mãi làm kẻ ở dưới người khác. Mưu mô của họ rất là khó lường. Cổ nhân có nói: một ngày thả địch, để họa vạn đời. Nay đem binh cho họ, thì như hổ thêm cánh vậy. Thừa tướng hãy xét lại.

Tháo nói:

– Ta xem Lưu Bị ngày rỗi thì trồng rau, lúc say thì sợ sấm, cũng chẳng phải người có thể làm thành cơ nghiệp. Có gì phải lo?

Trình Dục nói:

– Việc trồng rau là muốn lừa Thừa tướng. Chuyện sợ sấm cũng chẳng phải thực tình đâu. Thừa tướng sáng suốt, thấu rõ thiên hạ, sao lại bị Lưu Bị lừa gạt?

Tháo giậm chân, nói:

– Ta bị kẻ này lừa dối! Người nào vì ta đêm ngày đi bắt y?

Có một người ngang nhiên bước ra, nói:

– Mỗ chỉ dùng năm trăm người ngựa, sẽ trói Lưu Bị, Quan, Trương hiến ở dưới phủ.

Người ấy là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

42. QUAN VÂN TRƯỜNG TẬP KÍCH CHÉM XA TRỤ

Người xin đi đuổi bắt Huyền Đức là Hổ Bôn hiệu úy Hứa Trữ. Tháo cả mừng, bèn sai Hứa Trữ đem theo năm trăm quân kỵ, suốt đêm truy đuổi.

Đây nói Quan, Trương đang đi ở sau, bỗng thấy bụi bốc lên, bèn bảo với Huyền Đức rằng:

– Đây ắt là truy binh của Tào Công đã tới.

Bèn đóng doanh dựng trại vây quanh, sai Quan, Trương đều cầm quân khí đứng ở hai bên. Hứa Trữ tới gần, thấy giáp binh nghiêm chỉnh, bèn vào gặp Huyền Đức. Huyền Đức nói:

– Hiệu úy tới đây có việc gì?

Trữ nói:

– Thừa tướng sai tôi đặc biệt tới đây mời tướng quân trở về, có việc khác cần bàn bạc.

Huyền Đức nói:

– Tướng ở bên ngoài, mệnh vua có lúc không theo. Ta đã gặp vua, huống hồ còn nhận được một lời của Thừa tướng nữa? Người hãy trở về, thay ta bẩm với Thừa tướng rằng: Trình Dục, Quách Gia mấy lần hỏi ta xin vàng lụa, ta chưa từng đưa cho, bởi thế mới ở trước mặt Thừa tướng buông lời gièm để vu cáo ta. Vì cớ ấy mới sai ngươi đuổi tới để bắt ta. Ta nếu là loại người vô nhân, vô nghĩa thì đã chém người thành đống thịt nhão ở chỗ này. Ta chịu đại ơn của Thừa tướng, chưa từng quên bỏ. Ngươi nên kíp trở về gặp Thừa tướng, lựa lời hay mà ứng đáp.

Hứa Trữ thấy Quan, Trương đưa mắt liếc nhìn, luôn miệng vâng dạ mà đi. Hứa Trữ về gặp Tào Tháo, đem lời của Huyền Đức kể rõ một lượt. Tháo gọi Trình Dục, Quách Gia tới trách rằng:

– Các ngươi ở trước mặt Lưu Bị đòi vàng lụa không được, nhân thế mới ôm hận trong lòng, thường ở trước mặt ta đưa lời gièm để vu cáo, đó là lý lẽ gì?

Trình Dục, Quách Gia đập đầu xuống đất, nói:

– Thừa tướng lại bị kẻ kia lừa gạt mà đi mất rồi!

Tháo cười, nói:

– Cứ để kẻ kia đi đi. Nếu lại truy đuổi, sợ sinh ra oán hận chăng? Ta chẳng bắt tội các ngươi. Các người chớ nghi ngờ nhé!

Hai người cáo từ lui ra. Từ đấy, Tào Công nửa tin nửa ngờ.

Đây nói Mã Đằng thấy Huyền Đức đã bỏ đi, ở ngoài biên lại cáo cấp, cũng trở về châu Tây Lương.

Đây nói quân Huyền Đức tới Từ Châu. Thứ sử Xa Trụ ra đón. Đãi tiệc xong, bọn Tôn Càn, Mi Trúc đều tới tham kiến. Huyền Đức về nhà thăm hỏi già trẻ, nghe ngóng được rằng Viên Thuật vì xa xỉ quá độ, Lôi Bạc, Trần Lan đều bỏ đi về Tung Sơn. Thế Thuật hết sức suy yếu, bèn làm thư quy đế hiệu về cho Viên Thiệu. Thư ấy viết rằng:

“Hán mất thiên hạ, đã lâu rồi vậy. Thiên tử thì chạy vạy, chính sự đều ở cửa nhà người khác. Hào kiệt săn hươu, chia cắt đất đai. Điều ấy so với việc nhà Chu mất ngôi, bảy nước chia thế thì không khác gì. Rốt lại kẻ mạnh sẽ kiêm tính thôi. Họ Viên chịu mệnh đáng làm vương, điềm thụy đã rõ ràng minh bạch. Nay ngài quyền trải bốn châu, dân chúng trăm vạn, xét về mạnh ắt chẳng ai lớn bằng, bàn về đức ắt chẳng ai cao vượt. Tào Tháo muốn phò suy giúp yếu, sao có thể nối lại cái mạng đã dứt, cứu lấy kẻ đã diệt đây? Nay dâng nộp đế hiệu, xin sớm lên ngôi đế, cùng hưởng cơ đồ lớn lao của vạn đời. Cơ hội này không thể bỏ mất. Ấn truyền quốc sẽ đem hiến lên ngay. Em là Thuật xin lạy trăm lạy”.

Viên Thiệu cũng có lòng cướp nước, bởi thế mới sai người đi gọi Thuật. Thuật bèn thu thập người ngựa và các đồ ngự dụng trong cung cấm, trước đoạt lấy Từ Châu mà tới.

Huyền Đức biết Viên Thuật kéo tới, bèn dẫn Quan, Trương, Chu Linh, Lộ Chiêu và năm vạn quân kéo ra, gặp ngay tướng tiên phong là Kỷ Linh kéo tới. Trương Phi chẳng thèm nói năng, chạy thẳng tới bắt Kỷ Linh. Hai viên tướng đấu chưa đầy mười hiệp. Trương Phi kêu to một tiếng, đâm Kỷ Linh rơi xuống ngựa. Bại quân bỏ chạy. Viên Thuật tự dẫn quân tới đấu. Huyền Đức chia quân làm ba ngả: Chu Linh, Lộ Chiêu ở bên trái, Quan, Trương ở bên phải, Huyền Đức tự dẫn binh cùng Viên Thuật gặp nhau ở dưới cửa cờ, trách mắng rằng:

– Ngươi là kẻ phản nghịch vô đạo. Ta nay phụng theo minh chiếu, tới đây đánh ngươi! Ngươi nên trói tay ra hàng, ta sẽ dẫn đến gặp Tào Công, xin miễn tội cho ngươi.

Viên Thuật mắng rằng:

– Loại tiểu bối đan chiếu bện dép, sao dám coi thường ta mà đem quân đến cản?

Huyền Đức lui bước. Hai quân xông ra đánh. Đánh đến nỗi quân Thuật thây phơi đầy đồng, máu chảy thành sông. Sĩ tốt bỏ chạy chẳng thể đếm xiết. Lại bị Lôi Bạc, Trần Lan ở Tung Sơn cướp sạch tiền bạc, lương thực. Huyền Đức liên tục đuổi tới. Viên Thuật bốn bề đều cùng đường, muốn trở về Thọ Xuân, lại bị bọn cướp tập kích. Thuật bèn đóng lại ở Giang Đình, chỉ còn hơn một ngàn người, đều là loại già yếu. Bấy giờ đang mùa hè nóng bức, lương thực hết nhẵn, chỉ có ba mươi hộc lúa mạch vụn, phân phát cho các nhà quân sĩ. Những người không có ăn, phần lớn đều chết đói. Thuật ngại cơm xấu, không thể nuốt được, bèn đòi nước mật để giải khát. Nhà bếp nói:

– Chỉ có nước máu, làm sao có nước mật?

Thuật ngồi ở trên giường kêu to một tiếng, ngã lăn ra đất, hộc ra hơn một đấu máu rồi chết. Bấy giờ là năm Kiến An thứ tư [199], mùa hạ. Đời sau có thơ rằng:

Cuối Hán đao binh nổi bốn phương.

Không dưng Viên Thuật thật ngông cuồng

Nỡ quên tiên tổ làm công tướng.

Muốn lấy thân cô lập đế vương.

Cường bạo uổng khoe truyền quốc tỷ.

Kiêu xa rao bậy ứng điềm vương.

Khát đòi nước mật, làm sao được?

Chỉ đành thổ huyết ở bên giường!

Bàn rằng:

“Việc chiêm nghiệm điềm báo thiên mệnh, chỉ có thể được rồi quan sát, chưa thể được rồi bàn luận đâu. Nhưng người được phó thác việc lớn lao, nhận phúc phận lớn lao thì rốt lại chỉ quy vào chữ tín, thuận với trời*. Làm việc mà không thuận, thì tuy sức lớn mưu rộng, cũng chẳng thể được vậy. Mưu tính cái việc chẳng thể có được, tức là* việc mất trung tín, thì chỉ có thể biến đổi, trí trá để cầu sống thôi. Huống hồ Thuật còn muốn cẩu thả làm bừa, định xem thường ông trời ư? Tuy rằng giả mượn điềm trời, tiếm xưng ngụy hiệu, nhưng phải trở về đâu để dung thân đây?”.

Viên Thuật đã chết. Cháu là Viên Dận đem linh cữu và vợ con chạy tới Lư Giang, bị Từ Cầu* giết sạch đi. Cầu được ngọc tỷ, bèn đem tới Hứa Đô dâng cho Tào Tháo. Tháo cả mừng, bèn phong Từ Cầu làm Thái thú Cao Lăng. Bấy giờ, ngọc tỷ rơi vào tay Tháo.

Đây nói Huyền Đức biết Viên Thuật đã chết, bèn viết biểu văn tâu lên triều đình, rồi trình thư cho Tào Tháo, sai Chu Linh, Lộ Chiêu trở về Hứa Đô gặp Tào Tháo, nói rằng:

– Huyền Đức giữ lại quân mã.

Tào Công định chém hai tướng. Tuân Úc nói:

– Quyền bính thuộc về Lưu Bị. Hai người này biết phải làm sao?

Tháo nạt hai người lui ra. Tuân Úc nói:

– Hãy viết thư cho Xa Trụ, sai y ở bên trong mưu đồ đi.

Tháo nói:

– Kế này có lý!

Bèn ngầm sai người tới gặp Xa Trụ, truyền ý chỉ của Tháo. Trụ liền mời Trần Đăng tới bàn việc ấy. Đăng nói:

– Việc này cực dễ. Dựa vào thần cơ của tướng quân, sao lại lo lắng về Lưu Bị? Có thể phục binh trong ứng thành, chỉ cho tiếp kiến Lưu Bị, đợi khi ngựa y tới đây, một đao chém đi. Mỗ ở trên thành bắn chặn hậu quân. Việc lớn thế là xong thôi!

Bèn sai người đi mời Huyền Đức.

Trần Đăng về nhà gặp cha, nói:

– Xa Trụ phụng quân mệnh của Tào Công, muốn hại Lưu sứ quân.

Cha của Đăng là Trần Khuê nói:

– Con ta hãy đi báo trước cho Huyền Đức.

Đăng nói:

– Con đã bày kế xong rồi!

Khuê nói:

– Huyền Đức là người có lòng nhân đó!

Đăng nhận lệnh, tới báo Huyền Đức, gặp ngay Quan, Trương, bèn báo việc như thế, như thế. Vốn là Quan, Trương về trước, Huyền Đức đi sau. Trương Phi nghe xong, liền muốn tự đi giết. Vân Trường nói:

– Bên kia mai phục bên mé úng thành, chờ ta và em, nếu đánh tới thì ắt có điều sơ hở. Nếu anh chúng ta mà biết, ắt sẽ không vào Từ Châu giết Xa Trụ. Ta có một kế, hãy nhân đêm tối giả làm đại quân của Tào Công tới Từ Châu, khiến Xa Trụ ra đón, rồi tập kích giết đi.

Phi nói:

– Nếu mà kẻ kia không ra thì phải làm sao?

Vân Trường nói:

– Sẽ có cách khác.

Đám quân bộ hạ vốn có cờ hiệu, áo giáp của Tào Công, thảy đều cùng tới lúc canh ba, kêu người trên thành mở cửa. Trên thành hỏi:

– Là ai đó?

Mọi người cùng đáp:

– Là bộ hạ của Tào thừa tướng! Người ngựa của Trương Văn Viên!

Người giữ cửa báo cho Xa Trụ. Trụ kíp mời Trần Đăng tới. Đăng bàn rằng:

– Nếu không tiếp đón thì thực sợ bị nghi ngờ. Nếu ra tiếp đón thì lại sợ có mưu lừa.

Trụ bèn ở trên thành trả lời rằng:

– Đêm tối rất khó phân biệt. Hãy đợi bình minh sẽ gặp nhau! !

Dưới thành lại bảo rằng:

– Chỉ sợ Lưu Bị biết được, hãy mau mở cửa!

Xem chừng đã sắp đến canh năm, ngoài thành có một tiếng kêu: “Mở cửa!”. Xa Trụ tự nai nịt lên ngựa. Trụ vốn người mặt như đá đỏ, tay như cái móc cứng, cầm đao Cổ Định, dẫn một ngàn quân ra thành. Chạy qua cầu treo, quân chia làm hai bên. Xa Trụ hô to:

– Văn Viễn ở đâu?

Ở trung quân, Quan Công cầm đao, phóng ngựa chạy thẳng đến đón đánh Xa Trụ, hét to:

– Tên thất phu! Sao dám ôm lòng giết Huyền Đức?

Xa Trụ đại chiến chưa được mấy hiệp, chống đỡ không nổi, bèn quay ngựa trở lại tới bên bờ cầu treo. Trần Đăng ở trên thành sai bắn tên loạn xạ xuống. Xa Trụ men theo bờ thành mà chạy. Vân Trường đuổi theo, vốn định bắt sống, tay vung một đao, chém rơi xuống ngựa, dùng đao cắt lấy đầu, trở về hướng lên trên thành hô rằng:

– Phản tặc Xa Trụ đã bị ta giết rồi! Mọi người không có thù gì, nếu đầu hàng thì tha chết!

Các quân đều vứt giáp, ném mác, quỳ lạy dưới đất. Quân dân đều yên ổn. Vân Trường đem đầu Trụ đi đón Huyền Đức. Đời sau có thơ rằng:

Xa Trụ tài sơ lập cơ mưu.

Toan hại người nhân Lưu Dự Châu.

Lại bị Vân Trường phô nghĩa dũng.

Đao Thanh Long chém loạn thần đầu.

Vân Trường tới gặp Huyền Đức, nói hết việc Xa Trụ định hại, nay đã bị chém đầu. Huyền Đức kinh hoàng, nói:

– Nếu Tào Công kéo tới đây thì phải làm sao?

Vân Trường nói:

– Em sẽ cùng Trương Phi nghênh địch.

Huyền Đức bực dọc, hối hận không thôi, bèn vào Từ Châu. Trăm họ già trẻ quỳ ở bên đường mà tiếp đón. Huyền Đức tới phủ, tìm Trương Phi. Phi đã đem cả nhà của Trụ giết sạch. Huyền Đức nói:

– Người tâm phúc của Tào Tháo, giết đi rồi thì làm sao cứu vãn? Nếu hắn cất quân hỏi tội, thì lấy gì để giải nguy?

Trần Đăng nói:

– Mỗ có một kế, có thể lui Tào Công.

Kế ấy ra sao?

43. TÀO CÔNG CHIA QUÂN CỰ VIÊN THIỆU

Đây nói Trần Đăng bảo rằng:

– Kẻ mà Tào Tháo lo sợ chính là Viên Thiệu. Thiệu này đang hổ cứ bốn châu Kí, Thanh, U, Tinh, quân sĩ mặc giáp có tới trăm vạn, văn quan võ tướng chẳng thể đếm xiết. Có thể mau viết một lá thư, sai người tới chỗ Viên Thiệu ở Kí Châu đưa thư cầu cứu, mới có thể địch lại Tào Tháo.

Huyền Đức nói:

– Tuy biết người này, nhưng chưa từng có ơn với họ. Nay lại đánh bại anh em người ta, thì sao họ lại chịu giúp đỡ?

Đăng nói:

– Ở đây có một viên quan dưỡng già, làm chức Thượng thư thời vua Hoàn đế, là người Khương Thành, Cao Mật, họ Trịnh, tên Huyền. Người này cùng với Viên Thiệu ba đời thông gia. Nếu được một lá thư của người ấy thì Thiệu tốt giúp đỡ thôi.

Huyền Đức bèn cùng Trần Đăng đích thân đến nhà Trịnh Huyền, lạy xin viết thư. Trịnh Huyền vui vẻ viết thư. Huyền Đức liền sai Tôn Càn đi sang chỗ Viên Thiệu, đưa thư. Càn gặp Viên Thiệu. Thiệu hỏi kỹ việc ở Từ Châu. Tôn Càn bèn kể rõ một lượt, rồi trình thư lên. Thiệu mở ra. Thư ấy viết:

“Cúi nghe: đạo Hán điêu linh, gian thần cường bạo, ngoài không ai là trụ đá để khuông phò, trong chẳng có kẻ làm rường cột bày mưu kế. Tặc thần Tào Tháo giam đế ở Hứa Đô, xã tắc nghiêng nguy, sinh linh đồ thán. Chỉ có minh công nhiều đời ở nơi tướng phủ, thiên hạ ngưỡng vọng, như hạn lớn mà ngóng cầu vồng, tựa lụt lâu mà mong trời tạnh. Nếu như có thể cùng Lưu Bị hợp sức chung lòng, cùng lập công tích của Y Doãn, Chu Công, thì danh lưu sử sách, vạn cổ chẳng mòn. Đó là chí nguyện khư khư của tôi vậy, xin hãy xét cho”.

Thiệu xem xong, nói:

– Lưu Bị diệt em của ta, nên báo thù này.

Tôn Càn nói:

– Đó là việc do Tào Công sai phái, không thể không theo.

Thiệu nói:

– Ta nghe nói Huyền Đức là kiệt sĩ ở đời. Ta nên cứu y.

Bèn họp các quan văn võ tới bàn bạc việc cất quân, kéo thẳng tới chiếm Hứa Đô để bảo vệ xa giá, giúp đỡ nhà vua, tru diệt phản tặc Tào Tháo. Có một người rời ban can ngăn. Người này vốn dĩ anh liệt, kiến thức cao minh, là người quận Cự Lộc, họ Điền, tên Phong, tự là Nguyên Hạo, đấy là mưu sĩ hạng nhất ở dưới trướng. Phong nói:

– Cất quân liên miên, trăm họ mỏi mệt, kho lẫm sạch nhẵn, lao dịch càng thêm, đó là điều mà nước nhà rất lo lắng vậy. Đáng nên trước sai sứ báo tin thắng trận với thiên tử, chăm nghề nông, dưỡng sức dân, nếu không được giao thông thì dâng biểu nói họ Tào cản trở đường tới gặp vua của ta, rồi sau đem hết quân binh đóng đồn ở Lê Dương, lẳng lặn vây lấn đất Hà Nội, đóng thêm thuyền bè, mài giũa khí giới, chia phái tinh binh đóng đồn ở nơi biên giới, khiến bên kia không được yên ổn. Trong vòng ba năm, việc lớn có thể ngồi nhìn mà định được thôi.

Lại có một mưu sĩ nói:

– Không phải.

Thiệu trông ra. Người này vốn trung liệt, khẳng khái, tướng mạo đoan trang, là người quận Ngụy, họ Thẩm, tên Phối, tự là Chính Nam. Phối nói:

– Theo phép của binh thư, gấp mười thì vây, gấp năm thì công, ngang bằng thì có thể giao chiến. Nay dựa vào cái thần vũ của minh công, kiêm gồm cái cường bạo của xứ Hà Sóc, lấy đó đánh dẹp giặc Tào, thì dễ như trở bàn tay. Sao lại khư khư kéo dài ngày tháng mà không lấy? Về sau sẽ khó mưu đồ lắm!

Lại có một mưu sĩ, là người Quảng Bình, họ Thư, tên Thụ, bước ra nói:

– Đại đế cứu loạn trừ bạo gọi là nghĩa binh, cậy đông dựa mạnh gọi là kiêu binh. Binh nghĩa thì vô địch, kẻ kiêu thì diệt trước. Tào Tháo nghênh đón thiên tử, an cư ở Hứa Đô. Nay cử binh hướng về nam, về nghĩa thì ắt trái. Vả sách lược tuyệt diệu để chiến thắng chẳng nằm ở chỗ mạnh bạo. Tào Tháo pháp lệnh thi hành, sĩ tốt tinh luyện, nếu so với kẻ như Công Tôn Toản ngồi chịu vây khốn thì không giống nhau. Nay vứt bỏ kế sách vạn an mà cất đội quân vô danh, thì trộm vì minh công mà sợ hãi.

Nói chưa xong, mưu sĩ Quách Đồ bước ra nói:

– Không phải đâu. Xưa Vũ vương phạt Trụ, cũng gọi là bất nghĩa*. Và quân sĩ tinh luyện, tướng soái dũng cảm, nếu không kịp thời mà sớm định nghiệp lớn thì sợ có điều sai sót vậy. Trời cho mà không lấy, ngược lại sẽ chuốc họa, đó là điều khiến Việt được làm bá, mà Ngô thì diệt vong. Kế của Giám quân chỉ tính kế chỗ trì hoãn, nhọc mệt mà không hiểu thời, biết cơ để ứng biến vậy. Mong chúa công theo lời trong thư của Trịnh thượng thư, xin cùng với Bị giương cao nghĩa lớn, tiêu diệt giặc Tào, trên hợp ý trời, dưới thuận lòng người. Minh công hãy nghĩ cho kỹ.

Điền Phong, Thư Thụ vẫn cố chấp không muốn xuất quân. Thẩm Phối, Quách Đồ ra sức khuyên cất quân. Bốn người tranh luận chưa xong, chợt có hai người Hứa Du, Tuấn Kham từ ngoài bước vào. Thiệu nói:

– Hai người này có nhiều kiến thức. Hãy xem hai người chủ trương ra sao.

Hai người làm lễ xong. Thiệu nói:

– Trịnh thượng thư sai ta khởi binh, cứu Lưu Bị, diệt Tào Tháo. Khởi binh là đúng hay khởi binh là không đúng?

Hai người vốn cùng Điền Phong, Thư Thụ bất hòa, lại cùng Thẩm Phối, Quách Đồ rất thân, bèn đưa mắt nhìn họ. Điền Phong, Thư Thụ cúi đầu không nói. Thẩm Phối, Quách Đồ đưa mắt ra hiệu. Hai người theo đó cất tiếng nói rằng:

– Trời cho mà không lấy, trở lại sẽ gặp tai ương. Nếu chẳng động binh thì Tháo cũng kéo tới đây thôi.

Thiệu nói:

– Kiến giải của hai người thực hợp với bụng ta.

Liền bàn bạc việc cất quân*. Thiệu sai Tôn Càn trở về trước.

– Ta sẽ lập tức khởi binh. Bên phía các ngươi cũng nên chuẩn bị.

Tôn Càn trở về báo Huyền Đức.

Thiệu sai Thẩm Phối, Bàng Kỷ* làm Thống quân, Điền Phong, Tuân Kham, Hứa Du làm mưu sĩ, Nhan Lương, Văn Xú làm tướng quân, cất hai vạn quân kỵ, tám vạn quân bộ, cộng là mười vạn tinh binh, thong thả dưỡng sức, nhắm hướng Lê Dương mà tiến.

Đây nói Tào Tháo ở Hứa Đô. Có người báo:

– Lưu Bị đã giết Xa Trụ, chiếm cứ Từ Châu, liên kết với Viên Thiệu, nay đang cất quân tới đánh Hứa Đô, phải kíp mà chống địch.

Tháo vội họp các mưu sĩ tới bàn bạc. Bấy giờ Thái thú Bắc Hải là Khổng Dung được thăng làm Tướng quân, hiện đang ở Hứa Đô. Dung ở trên triều nghe được tin quân Viên Thiệu kéo tới, cũng đến tướng phủ dâng lời rằng:

– Thế của Thiệu lớn, chẳng thể khinh địch, không thể ra quân, chỉ có thể cầu hòa thôi.

Tháo hỏi mưu sĩ rằng:

– Hòa với chiến bên nào có lợi?

Tuân Úc nói:

– Viên Thiệu là người vô dụng, cần chi phải cầu hòa?

Dung nói:

– Tiên sinh nói sai rồi! Tôi thấy Viên Thiệu đất rộng, dân mạnh. Điền Phong, Hứa Du là kẻ sĩ mưu trí, Thẩm Phối, Bàng Kỷ là bề tôi tận trung, Nhan Lương, Văn Xú dũng trùm ba quân, còn lại như bọn Thư Thụ, Quách Đồ, Cao Lãm, Trương Cáp, Thuần Vu Quỳnh đều là danh sĩ ở đời. Tiên sinh lấy gì mà bảo rằng Viên Thiệu là người vô dụng đây?

Tuân Úc cười, nói:

– Công chỉ biết một mà chẳng biết hai. Thiệu tuy quân nhiều mà phép không chính đáng, huống hồ lại có Điền Phong cứng cỏi mà hay phạm thượng, Hứa Du tham lam mà bất trị, Thẩm Phối chuyên quyền mà vô mưu, Bàng Kỷ quả đoán mà vô dụng. Chỉ vài người ấy, thế đã chẳng thể dung nạp nhau, mà về sau tất sẽ sinh biến ở bên trong. Nhan Lương, Văn Xú chỉ có cái dũng của thất phu, một trận đánh là có thể bắt được thôi. Những kẻ còn lại đều là dạng tầm thường, dù có trăm vạn thì cũng chẳng đáng kể gì! Nhờ đó mà biết Viên Thiệu là người vô dụng thôi.

Khổng Dung nín thin. Tháo bèn cười lớn, nói:

– Đều không ngoài những gì Văn Nhược đã tiên liệu vậy.

Bèn gọi quan ở hai doanh quân Tiền, Hậu tới nghe lệnh. Tiền quân Lưu Đại, Hậu quân Vương Trung cùng dẫn năm vạn quân, giả vờ giương cờ hiệu của Thừa tướng, đi Từ Châu bắt Lưu Bị. Tháo bèn tự dẫn hai mươi vạn đại quân tiến thẳng tới Lê Dương cự Viên Thiệu. Trình Dục nói:

– Chỉ sợ Lưu Đại, Vương Trung không xứng với sứ mệnh này. Tháo nói:

– Ta há chẳng biết họ không phải là địch thủ của Lưu Bị sao? Chẳng qua là tạm dùng họ để phô trương thanh thế, lại dặn dò không được khinh thường tiến lên, đợi ta phá xong Thiệu, sẽ lại quay binh sang phá Lưu Bị đó.

Lưu Đại, Vương Trung nhận lệnh ra đi.

Đây nói Tào Công tự dẫn quân rời Hứa Đô đi tới Lê Dương. Hai quân cách nhau tám mươi dặm, đều tự hào sâu, lũy cao, phòng hộ cẩn mật, không ra đánh. Tháo cũng không dám khinh thường tiến lên, từ tháng tám giữ đến tháng mười.

Vốn là Hứa Du bất bình vì việc Thẩm Phối dẫn quân; Thư Thụ lại hận Thiệu không dùng mưu mình, dần dần trở nên bất hòa, thế là không mưu đồ việc tiến quân nữa. Thiệu lòng ôm nghi hoặc, cũng không nghĩ đến việc tiến binh. Nhân thế, Tào Công gọi hàng tướng dưới trướng Lữ Bố là Tang Bá đi trấn giữ Thanh, Từ; Vu Cấm, Lý Điển đóng quân ở trên sông Hoàng Hà, sai Tào Nhân làm Tổng đốc. Tháo bèn tự dẫn một cánh quân trở về Hứa Đô.

Đây nói Lưu Đại, Vương Trung dẫn năm vạn quân mã, dựng trại ở cách Từ Châu một trăm dặm, ở trung quân đem cờ hiệu của Tháo giăng ra, để hư trương thanh thế, chưa dám tiến quân, chỉ nghe ngóng tin tức từ Hà Bắc. Tào Công sai người giục Lưu Đại, Vương Trung tiến đánh Từ Châu. Vốn là Huyền Đức không biết Tháo ở chỗ nào, chưa dám tự tiện hành động, chỉ đợi tin báo từ Hà Bắc. Lưu Đại, Vương Trung ở trong trại bàn bạc. Đại nói với Trung rằng:

– Thừa tướng giục bọn ta cùng đánh thành. Ngươi hãy đi lấy trước.

Vương Trung nói:

– Thừa tướng sai người đi trước.

Đại nói:

– Ta là chủ tướng.

Trung nói:

– Ta và ngươi danh tước chung hàng, hãy cùng dẫn quân đi.

Hai người cứ chối từ qua lại. Sứ giả nói:

– Hai người các ngươi hãy rút thăm*. Người rút được thăm thì đi.

Vương Trung rút được chữ “tiên”, liền chia một nửa quân đi đánh Từ Châu. Chưa biết thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

44. QUAN, TRƯƠNG BẮT LƯU ĐẠI, VƯƠNG TRUNG

Huyền Đức ở Từ Châu, nghe tin quân mã của Tào Công kéo đến, còn cách thành không xa, bèn mời Trần Đăng tới bàn bạc. Huyền Đức nói:

– Viên Bản Sơ tuy có mười vạn quân ở Lê Dương, nhưng mà mưu sĩ không hòa, nhân thế mới không tiến quân. Tháo lại chẳng biết ở xứ nào. Trong quân ở Lê Dương không thấy cờ của Tháo, mà ở ngoài thành này lại có màn trướng của y, chưa thể biết được tường tận.

Đăng nói:

– Tháo quỷ kế trăm bề, ắt lấy Hà Bắc làm trọng, đích thân tới đôn đốc, bởi thế mới không thấy có hiệu. Ở đây có bày đặt màn trướng, ắt bên trong không có Tào Công.

Huyền Đức nói:

– Trong số hai em, ai có thể đi thám thính thực hư?

Phi nói:

– Tiểu đệ xin đi!

Huyền Đức nói:

– Em là người táo bạo, không thể đi được.

Phi nói:

– Nếu như trông thấy Tào Tháo thì sẽ bắt đem đến đây.

Huyền Đức nói:

– Không được. Tháo tuy là giặc nhà Hán, nhưng giả mượn minh chiếu của thiên tử để chinh chiến bốn phương, danh chính ngôn thuận. Ta nếu cùng với bên kia kháng cự, thì sẽ biến thành tạo phản.

Phi nói:

– Nếu đúng như lời bàn ấy thì chỉ khoanh tay đợi họ tới thôi!

Huyền Đức nói:

– Không phải. Như nay Viên Bản Sơ chưa thấy ra sức giúp đỡ ta, nếu mà xúc phạm, khiến bên kia cất hết đại quân tới đây, thì bọn ta chết không có đường đâu.

Phi nói:

– Đề cao nhuệ khí người khác, tiêu diệt uy phong của ta.

Huyền Đức nói:

– Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng. Biết ta chẳng biết người, một thắng một thua. Không biết ta cũng chẳng biết người, trăm trận trăm bại. Đó là lý lẽ vạn đời chẳng sai chạy vậy. Anh liệu rằng thành trì của ta không có lương thực, vả quân sĩ thảy đều là những kẻ do Tháo thống lĩnh trước đây, chẳng phải là kình địch của Tháo vậy. Người mà ta trông cậy được chỉ có Viên Bản Sơ thôi. Bên ấy chưa thắng, thì không dám vọng động.

Vân Trường nói:

– Cũng chẳng thể ngồi giữ mà chờ chết. Đệ sẽ tự đi xem xét động tĩnh.

Huyền Đức nói:

– Vân Trường nếu đi thì anh mới yên tâm.

Thế là, Vân Trường dẫn ba ngàn người ngựa rời khỏi Từ Châu, tới đối địch với Vương Trung. Vương Trung vốn đã sợ đánh nhau, lại gặp ngay lúc chớm đông, mây mờ giăng kín, hoa tuyết bay loạn. Quân mã đều đội tuyết mà bày trận. Vân Trường thúc ngựa, cầm đao đi ra trước trận, cùng Vương Trung nói chuyện. Trung nói:

– Thừa tướng đã tới đây, vì sao lại không hàng?

Vân Trường nói:

– Xin thừa tướng ra trận. Ta tự có lời muốn nói.

Trung nói:

– Thừa tướng há cùng ngươi ngang hàng sao?

Quan Công cả giận, phóng ngựa tới trước. Vương Trung rút thương tới nghênh chiến. Hai ngựa gặp nhau. Quan Công quay ngựa, đâm ngang một nhát rồi chạy. Vương Trung đuổi theo, rẽ qua ngọn đồi. Quan Công quay ngựa trở lại, kêu lên một tiếng, múa đao chạy thẳng tới bắt Vương Trung. Trung chống đỡ không nổi, vội quay ngựa bỏ chạy. Vân Trường tay trái xoay ngược mũi đao, liền dùng tay phải tóm lấy dải tơ buộc áo giáp, lôi Vương Trung khỏi yên ngựa, vác ngang ở trên mình ngựa, trở về trận nhà. Hai quân hò hét. Quân Vương Trung bỏ chạy. Các quân đuổi theo, đoạt được một trăm con ngựa, số còn lại đều chạy mất. Quan Công sai ngưng đuổi, trói nghiến Vương Trung, rồi trở về Từ Châu, tới gặp Huyền Đức. Áp giải đến ở dưới sảnh, Huyền Đức nói:

– Ngươi là kẻ nào? Hiện làm chức gì? Sao dám giả xưng là Tào thừa tướng?

Trung nói:

– Đâu dám dối trá. Chẳng qua phụng mệnh sai tôi hư trương thanh thế, để làm nghi binh. Thừa tướng chẳng hề có ở trong quân, gần đây đang ở Lê Dương đôn đốc quân sĩ. Trung này thực chẳng phải là tay đối thủ của tướng quân.

Huyền Đức sai ban y phục và rượu thịt, rồi tạm giam lại, đợi y bắt được Lưu Đại một thể rồi mới bàn bạc. Quan Công nói:

– Mỗ biết anh có ý muốn hòa giải, nên mới bắt sống đem dâng.

Huyền Đức nói:

– Ta sợ Ích Đức táo bạo, sẽ giết chết Vương Trung, mới không sai đi. Mấy kẻ này giết đi thì vô ích, mà giữ lại thì có thể giải hòa.

Trương Phi nói:

– Nhị ca đã bắt được Vương Trung. Em sẽ đi bắt sống Lưu Đại đem tới đây.

Huyền Đức nói:

– Lưu Đại lúc xưa làm Thứ sử Duyện Châu. Lúc ở ải Hổ Lao đánh dẹp Đổng Trác thì cũng là một trận chư hầu. Ngày nay lại làm Tiền quân, chẳng thể khinh địch.

Phi nói:

– So ra loại người như chúng thì có đáng kể gì đây? Em cũng sẽ như nhị ca, bắt sống tướng đem tới đây ngay.

Huyền Đức nói:

– Chỉ sợ em làm hại mất tính mạng của kẻ kia, làm lỡ việc lớn của ta.

Phi nói:

– Nếu giết mất thì em đền mạng cho hắn!

Huyền Đức bèn giao ba ngàn quân theo cùng. Phi dẫn quân ra đi.

Đây nói Vương Trung bị bắt sống. Lưu Đại biết tin, cố thủ không ra. Trương Phi ngày nào cũng ở trước trại kêu mắng. Đại biết là Trương Phi, càng không dám đi ra. Phi giữ suốt mấy ngày, thấy Đại chẳng ra, trong lòng nghĩ ra một kế, bèn sai thủ hạ truyền quân lệnh: “Canh hai đêm nay đi cướp trại địch”. Ban ngày, Phi ở trong trướng uống rượu, giả vờ say, tìm quân sĩ phạm tội phong lưu, đánh một trận rất đau, rồi trói ở trong doanh. Trương Phi nói:

– Đợi khi ta lên ngựa sẽ đem ra tế cờ!

Rồi ngầm sai tả hữu cố ý thả đi. Tên quân sĩ được thoát, lén rời khỏi doanh, đi thẳng tới báo cho Lưu Đại. Phi liền sai người ngầm đi quan sát, trông thấy tên quân sĩ đã bỏ đi. Phi liền chia quân làm ba đường. Lộ quân ở giữa gồm hơn ba mươi người đi cướp trại, đốt lửa. Hai lộ quân kia thì lén ra sau trại, đợi lửa bốc lên làm hiệu. Lưu Đại thấy tên lính đầu hàng toàn thân đều bị thương, lại nghe y kể rõ, bèn bỏ trống trại. Đại thì mai phục ở ngoài trại. Đêm ấy, Phi tự dẫn tinh binh, trước hết chẹn đường sau lưng. Hơn ba mươi người ở lộ chính giữa lén vào trong trại đốt lửa. Quân Lưu Đại mai phục liền kéo rắc vào, lại chẳng thấy ai. Hai lộ quân của Trương Phi nhất tề đánh đến. Lưu Đại tự rối loạn, vốn không biết quân nhiều ít thế nào, đều tự tan rã. Lưu Đại dẫn một đội quân mã tàn tạ, cướp đường mà chạy. Đương khi ấy thì gặp ngay Trương Phi, đường hẹp chạm mặt, gấp gáp khó thể quay lại trốn tránh. Ngựa chạm một hiệp, Phi bắt sống Lưu Đại. Những kẻ khác đều đầu hàng. Phi sai người vào Từ Châu trước để báo tin. Huyền Đức nghe xong, bảo với Vân Trường rằng:

– Ích Đức từ lâu thô lỗ, nay cũng biết dùng trí mưu. Ta không còn lo gì nữa.

Huyền Đức đích thân ra khỏi thành nghênh đón.

Phi nói:

– Ca ca nói em táo bạo, hôm nay thì sao?

Huyền Đức nói:

– Nếu không dùng lời khích em, thì làm sao chịu dùng cơ mưu.

Phi cười lớn.

Huyền Đức trông thấy Lưu Đại bị trói giải tới, vội vàng xuống ngựa, tháo bỏ dây trói, nói:

– Tiểu đệ Trương Phi lỡ mạo phạm, xin thứ tội.

Bèn mời vào Từ Châu, lại thả Vương Trung ra, cùng tiếp đãi cả hai. Huyền Đức nói:

– Mới rồi, vì cớ Xa Trụ muốn hãm hại Lưu Bị, nên chẳng thể không giết y. Thừa tướng hiểu sai nên mới nghi ngờ Lưu Bị làm phản, bởi thế mới sai hai vị tướng quân tới đây hỏi tội. Bị ngày trước chịu ơn lớn của Thừa tướng, thường nghĩ đến việc báo đáp, chỉ hận mình không có chỗ để dốc sức, sao dám phản lại triều đình đây? Hai vị tướng quân tới Hứa Đô thì mong hãy dùng mấy lời mọn thay Bị phân trần. Được như vậy thì bọn Bị may mắn lắm.

Lưu Đại, Vương Trung lạy tạ, nói:

– Chịu ơn sâu tướng quân không giết, đáng nên ở ngay trước mặt Thừa tướng mà đem già trẻ hai nhà bọn mỗ ra bảo lãnh, rằng sứ quân không hề có lòng phản.

Huyền Đức lạy tạ. Hôm sau, đem hết quân mã giao trả lại, tiễn ra khỏi thành. Lưu Đại, Vương Trung đi chưa được hơn mười dặm, chợt một tiếng trống vang lên. Trương Phi chặn đường, hét lớn:

– Ca ca ta thật chẳng biết gì cả! Đã bắt được tặc thần, sao lại thả đi?

Dọa đến nỗi Lưu Đại, Vương Trung ở trên ngựa mà phát run. Trương Phi trợn mắt, nhổ thương sắp sửa ra tay, thì ở sau lưng có một người phóng ngựa tới, kêu to:

– Không được vô lễ!

Trông ra, thì là Vân Trường đó. Lưu Đại, Vương Trung bấy giờ mới an tâm. Vân Trường nói:

– Đã biết huynh trưởng thả họ đi, sao lại còn không tuân theo mệnh lệnh?

Phi nói:

– Phen này thả chúng, lần sau sẽ kéo tới nữa.

Vân Trường nói:

– Đợi người ta trở lại rồi giết đi thì cũng chưa muộn.

Lưu Đại, Vương Trung luôn miệng thưa rằng:

– Dù Thừa tướng giết cả ba họ của ta, thì cũng không dám trở lại. Xin tướng quân tha cho.

Phi nói:

Dù là Tào Tháo tự đến, thì cũng giết y không còn manh giáp mà trở về. Phen này hãy gửi lại hai cái đầu của các ngươi ở đấy.

Lưu Đại, Vương Trung ôm đầu mà lủi như chuột, đi mất. Vân Trường, Ích Đức cũng trở về*. Quan Vân Trường gặp Huyền Đức, nói:

– Tào Tháo ắt sẽ trở lại đây.

Tôn Càn nói với Huyền Đức rằng:

– Từ Châu là đất chạm địch, không thể ở lâu. Chi bằng chia quân đóng đồn ở Tiểu Bái, trấn thủ Hạ Bi, để làm thế ỷ giốc, đề phòng Tào Tháo.

Huyền Đức dùng lời ấy, bèn sai Vân Trường giữ Hạ Bi, lại đem hai vị phu nhân Cam, Mi hộ tống về Hạ Bi. Cam phu nhân là người Tiểu Bái*. Mi phu nhân là em gái của Mi Trúc. Mi Trúc, Mi Phương, Tôn Càn, Giản Ung giữ Từ Châu. Huyền Đức cùng Trương Phi đóng đồn ở Tiểu Bái.

Đây nói Lưu Đại, Vương Trung trở về gặp Tào Công, kể hết việc Lưu Bị không hề làm phản. Tháo cả giận, mắng rằng:

– Thứ người làm nhục đất nước! Còn giữ các ngươi lại làm gì?

Bèn hét sai tả hữu lôi ra chém đi rồi đem đầu trở về báo cáo. Lưu Đại, Vương Trung chưa rõ tính mạng sẽ ra sao, hãy nghe hồi sau phân giải.

45. NỄ HOÀNH KHỎA THÂN MẮNG TÀO THÁO

Tào Công sai lôi ra chém đi, chợt có Khổng Dung tới, bảo giữ lại, rồi vào gặp Tào Công, nói:

– Lưu Đại, Vương Trung không phải là địch thủ của Lưu Bị, mới bị bên kia bắt được, nếu mà chém hai người ấy đi, thì sợ làm mất lòng tướng sĩ. Người ta cũng bảo là Thừa tướng không sáng suốt.

Tháo bèn sai tha chết, chỉ cách hết tước lộc. Tháo muốn tự cất quân đi đánh dẹp. Khổng Dung nói:

– Lúc này đang giữa mùa đông, khí lạnh đường thịnh, chưa thể động quân. Hãy đợi sang xuân cũng chưa phải là muộn. Trương Tú, Lưu Biểu cũng có thể sai sứ giả đi chiêu an. Hai người này ắt tới đầu hàng thôi.

Tháo cho lời đó là phải, việc phá Lưu Bị thì đợi băng tan, xuân ấm; trước sai hai viên sứ giả đi chiêu an Lưu Biểu, Trương Tú. Tháo sai Lưu Diệp làm sứ đi thuyết phục Trương Tú.

Lưu Diệp tới Tượng Thành, trước tiên gặp Giả Hủ, kể rõ thịnh đức của Tào Công, rằng có phong thái của Hán Cao Tổ. Giả Hủ cả mừng, giữ Lưu Diệp ở trong nhà. Ngày hôm sau, Hủ tới gặp Trương Tú, kể việc Tào Công sai Lưu Diệp tới chiêu an. Đang lúc bàn bạc, chợt có người báo:

– Viên Thiệu có sai sứ tới.

Sai mời vào. Sứ đưa cho lá thư, cũng có ý chiêu an Trương Tú. Hủ hỏi sứ rằng:

– Gần đây nghe nói đang cất quân phá Tào, thắng thua ra sao?

Sứ nói:

– Tiết đông đang thịnh, nên tạm thời bãi binh. Lưu Biểu ở Kinh Châu cùng với tướng quân đều có phong độ của quốc sĩ, bởi thế tới đây mời.

Hủ cười lớn, nói:

– Người hãy trở về gặp Bản Sơ, nói rằng: “Anh em các người còn chẳng thể dung cho nhau, làm sao dung được quốc sĩ trong thiên hạ đây?”.

Hủ xé nát thư ở ngay trước mặt, hét sứ giả lui ra. Trương Tú nói:

– Hiện giờ Viên mạnh, Tào yếu. Ngày nay hủy thư, nạt sứ, Viên Thiệu mà đến thì phải làm sao?

Hủ nói:

– Chẳng bằng đi theo Tào Tháo.

Tú nói:

– Lúc trước có thù với Tháo, làm sao có thể thu nhận ta được?

Hủ nói:

– Nếu theo Tào Tháo thì có ba điều tiện lợi. Tào Công Phụng chiếu thiên tử, đánh dẹp thiên hạ, đó là một lẽ đáng nên theo. Viên Thiệu tuy cường thịnh. Ta đem một ít người theo về thì ắt không xem trọng chúng ta. Tào Công tuy yếu, nhưng được ta thì ắt mừng, đó là hai lẽ đáng nên theo. Tào Công có chí vương bá, ắt cởi bỏ điều oán riêng mà đem đức độ sáng suốt đối đãi với bốn biển, đó là ba lẽ đáng nên theo. Chỉ mong tướng quân chớ nghi ngờ.

Trương Tú nói:

– Sẽ nghe theo lời ngài. Hãy mời Lưu Diệp đến gặp mặt.

Hủ trở về nhà, mời Lưu Diệp cùng Tú gặp nhau. Diệp xưng tụng cái đức của Tào Công:

– Nếu còn nhắc đến oán cũ, thì há chịu sai mỗ tới cùng tướng quân kết hiếu ư?

Bèn uống đến say khướt. Trương Tú cùng bọn Giả Hủ tới Hứa Đô đầu hàng Tào Công. Tú lạy ở dưới thềm. Tháo vội vàng nâng dậy, nắm tay y, nói:

– Trước có chút lỗi nhỏ, chớ ghi trong lòng!

Tú lại lạy. Tháo cùng Tú yến ẩm đến trọn ngày, rồi phong Tú làm Dương Vũ tướng quân, phong Giả Hủ làm Chấp kim ngô sứ. Đây nói sứ giả đi Kinh Châu trở về, nói chuyện Lưu Biểu hoài nghi không quyết, chưa chịu quy thuận. Tú nói:

– Mỗ viết một lá thư, có thể mời kẻ sĩ giỏi ăn nói, thì việc này có thể làm xong.

Khổng Dung nói:

– Nhà mỗ có một người, là người ở Bình Nguyên, họ Nễ, tên Hoành, tự là Chính Bình, tài học rất cao, chỉ là người này không thể dung hòa với người khác, mở miệng là tổn thương người, mấy phen muốn tiến cử lên Thừa tướng, nhưng thực sợ mạo phạm. Lúc trước y cùng Lưu Biểu giao du rất tốt, có thể sai người này đi.

Tháo sai gọi tới. Làm lễ xong, Tháo chẳng sai ngồi. Nễ Hoành ngửa mặt than rằng:

– Trời đất tuy rộng, mà sao chẳng có một ai?

Tháo nói:

– Thủ hạ của ta có mấy chục người là anh hùng đương thời, sao bảo là không ai?

Hoành nói:

– Xin được nghe tài năng của từng người một.

Tháo nói:

– Tuân Úc, Tuấn Du đều là kẻ sĩ mưu sâu, trí xa, dẫu Tiêu Hà, Trần Bình cũng không thể bì kịp được. Trương Liêu, Hứa Trữ, Lý Điển, Nhạc Tiến dũng chẳng thể ngăn, Sầm Bành, Mã Vũ cũng không sánh nổi. Lữ Kiền, Mãn Sủng làm Tòng sự; Vu Cấm, Từ Hoảng làm Tiên phong. Hạ Hầu Đôn là kỳ tài trong thiên hạ. Tào Tử Hiếu là phúc tướng ở thế gian. Sao bảo là không có ai được?

Hoành cười, nói:

– Công nói sai rồi! Những nhân vật này, tôi đều biết rõ cả. Tuân Úc có thể sai đi điếu tang, thăm bệnh. Tuân Du có thể sai đi canh mồ, giữ mả. Trương Liêu có thể sai đi đánh trống, khua chiêng. Hứa Trữ có thể sai chăn trâu, lùa ngựa. Nhạc Tiến có thể sai giữ giấy, đọc chiếu. Lý Điển có thể sai đưa thư, phát hịch. Lữ Kiền có thể sai mài dao, đúc kiếm. Mãn Sủng có thể sai ăn bã, uống rượu. Vu Cấm có thể sai khiêng ván, đắp tường. Từ Hoảng có thể sai mổ heo, giết chó. Hạ Hầu Đôn xưng là Hoàn Thể tướng quân*, Tào Tử Hiếu gọi là Yếu Tiền Thái thú*. Còn lại đều là giá áo, túi cơm, thùng rượu, bị thịt thôi.

Tháo nổi giận, nói:

– Ngươi thì có tài năng gì?

Hoành nói:

– Sách về thiên văn, địa lý, không sách nào chẳng thông. Việc của tam giáo, cửu lưu, không có điều gì không hiểu. Trên có thể khiến vua như Nghiêu, Thuấn, dưới có thể sánh đức với Khổng, Nhan; trong lòng chứa phương lược trị nước, yên dân. Há có thể cùng kẻ phàm tục mà bàn luận ư?

Bấy giờ chỉ có Trương Liêu ở kế bên, siết kiếm muốn chém đi. Tháo nói:

– Không thể. Ta đang thiếu một viên cổ lại*, sớm tối coi chầu, đãi yến. Có thể sai Nễ Hoành sung vào chức đó.

Hoành không chối từ, ứng tiếng mà đi. Khổng Dung cũng sợ hãi mà lui ra. Liêu nói:

– Loại tiểu nhân này buông lời không khiêm tốn, sao chẳng giết đi?

Tháo nói:

– Kẻ này vốn có hư danh, xa gần đều nghe. Ngày nay giết đi, người trong thiên hạ sẽ nói cô không thể dung nạp người khác. Nễ Hoành tự cho là tài năng, bởi thế mới sai làm cổ lại để làm nhục y.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ năm [200], ngày đầu tháng tám. Trong lễ triều hạ, Tháo ở trên sảnh bày tiệc lớn đãi tân khách, sai cổ lại đánh trống. Viên lại cũ nói:

– Đánh trống lúc triều hạ thì ắt phải đổi áo mới.

Nễ Hoành mặc áo cũ đi vào, bèn đánh trống, làm ra điệu “Ngư Dương tam qua”, âm tiết hay đến lạ. Những người ngồi nghe chẳng ai không cảm thán. Tả hữu hét rằng:

– Sao không thay áo?

Hoành ở trước mặt mọi người cởi bỏ áo cũ, khỏa thân mà đứng, toàn thân đều phơi bày. Khách ở chỗ ngồi đều che mặt. Hoành bèn từ tốn mặc khố, nét mặt không thay đổi, lại đánh ba hồi trống*. Tháo nạt rằng:

– Ở giữa miếu đường, sao lại vô lễ quá thế?

Hoành nói:

– Khinh vua, phạm thượng mới là vô lễ. Ta để lộ hình hài do cha mẹ tạo ra, để tỏ rõ là người trinh khiết.

Tháo nói:

– Ngươi bảo mình là thanh khiết, thì ai là dơ bẩn?

Hoành nói:

– Ngươi không biết ai hiền ai ngu, thì đó là mắt bẩn. Không đọc Thi, Thư, thì đó là miệng bẩn. Không nghe lời trung, thì đó là tai bẩn. Không hiểu cổ kim, thì đó là thân bẩn. Không dung chư hầu, thì đó là bụng bẩn. Thường mơ soán nghịch, thì đó là tâm bẩn. Ta là danh sĩ trong thiên hạ, mà dùng làm cổ lại, thì cũng như Dương Hóa hại Trọng Ni, Tang Thương gièm Mạnh Tử vậy. Muốn thành cơ nghiệp vương bá mà khinh người như thế, thì thật là kẻ thất phu.

Tả hữu đều muốn chém đi. Tháo cười, nói:

– Ta giết thằng nhỏ này thì cũng như giết chim chuột thôi. Hãy sai ngươi tới Kinh Châu làm sứ giả, nếu như Lưu Biểu tới hàng thì sẽ dùng người làm công khanh.

Hoành nói:

– Không đi!

Tháo sai chuẩn bị ba con ngựa, sai hai người đi kèm Hoành, liền sai văn võ dưới trướng chuẩn bị rượu, tiễn chân ở ngoài cửa đông, để tỏ rõ uy quyền. Tuân Úc nói:

– Nếu Nễ Hoành tới, thì chớ nên đứng dậy.

Hoành tới nơi, xuống ngựa đi vào, thấy mọi người đều ngồi yên, bèn cất tiếng khóc to. Tuân Úc hỏi rằng:

– Người vì sao đang lúc lên đường may mắn mà lại khóc?

Hoành nói:

– Đi vào giữa đám quan tài người chết, sao lại không khóc?

Mọi người đều nói:

– Bọn ta là tử thi thì ngươi là tên quỷ không đầu ngông cuồng.

Hoành nói:

– Ta là thần tử triều Hán, chẳng làm bè đảng của Tào Man!

Mọi người muốn giết đi, Tuân Úc kíp ngăn lại, nói:

– Thừa tướng xem hắn là loại sẻ, chuột nên không giết. Bọn ta chớ nên làm bẩn tay đao phủ.

Hoành nói:

– Ta là sẻ, chuột mà còn có tính người. Bọn ngươi thì thực là loài sâu bọ.

Mọi người căm hận mà giải tán.

Hoành tới Kinh Châu, gặp Lưu Biểu Xong dẫu xưng tụng đức độ, nhưng không khỏi châm chọc. Biểu không vui, sai đi Giang Hạ gặp Hoàng Tổ. Tổ không hiểu kinh điển, tính tình rất nóng. Có người hỏi Biểu rằng:

– Nễ Hoành đùa bỡn chúa công, sao chẳng giết đi?

Biểu nói:

– Nễ Hoành mấy lần làm nhục Tào Tháo. Tháo không giết là để mua lòng thiên hạ, mới sai làm sứ sang chỗ ta, định mượn tay ta giết đi, hòng bảo là ta hại người hiền, hãm ta vào chỗ bất nghĩa đó. Nay ta sai đi gặp Hoàng Tổ, là khiến cho Tháo biết ta có kiến thức.

Khoái Việt, Sái Mạo hết mực khen hay.

Bấy giờ Viên Thiệu cũng sai sứ tới. Biểu bảo sứ tới dịch quán. Hôm sau, Biểu hỏi các quan văn võ rằng:

– Viên Thiệu đã phái sứ tới. Tào Tháo lại sai Nễ Hoành đến đây. Nên theo ai thì tiện?

Tòng sự Trung lang tướng Hàn Tung tiến lên nói:

– Nay hai kẻ anh hùng cùng giành thiên hạ, mới xem trọng tướng quân. Nếu như muốn ra tay, thì thừa lúc bên kia phá địch là làm được; còn bằng không muốn, tướng quân hãy chọn người nào giỏi thì theo. Nay Tào Công giỏi tài dùng binh, kẻ hiền tuấn phần lớn theo về. Họ ắt sẽ trước nuốt Viên Thiệu, rồi sau dời binh xuống Giang Đông, chỉ sợ tướng quân chẳng thể phòng ngự đâu. Nếu mà đem hết Kinh Châu đi giúp Tào Công, Tào Công ắt phải trọng đãi tướng quân, đó là kế sách vạn toàn vậy.

Biểu hồ nghi chưa quyết, bảo với Tung rằng:

– Ngươi hãy đi Hứa Đô xem xét động tĩnh, rồi sau sẽ bàn bạc.

Tung nói:

– Thánh nhân thì đạt tiết, kẻ dưới thì thủ tiết*. Tung chỉ là kẻ thủ tiết thôi. Ôi, quân thần đều có định phận, phải lấy cái chết để giữ gìn lẽ ấy. Đã chịu sai phái, thì dầu nhảy vào nước sôi, đạp lên lửa nóng, chết cũng chẳng từ đâu. Nếu tướng quân có thể trên thuận thiên tử, dưới theo Tào Công, thì sai Tung đi là phải lắm. Nếu mà trì hoãn, nghi ngờ, không quyết định, Tung tới kinh sư, họ ban cho Tung một chức quan, nếu không bắt giữ Tung đưa về thì tôi ắt thành bề tôi của thiên tử, và thành cố lại của tướng quân vậy. Ở bên vua thì phải vì vua, ắt Tung phải giữ mệnh lệnh của thiên tử, theo nghĩa thì chẳng thể vì tướng quân mà chết nữa. Xin tướng quân suy nghĩ ba lần, để không phụ lòng Tung.

Biểu nói:

– Ngươi hãy đi trước quan sát, ta sẽ riêng có lời bàn luận.

Tung bèn từ giã Biểu, tới Hứa Đô gặp Tào Tháo. Tháo bái Tung làm Thị trung, lĩnh chức Thái thú Linh Lăng, sai trở về Kinh Châu thuyết phục Lưu Biểu. Tuân Úc nói:

– Hàn Tung tới xem động tĩnh, chưa có chút công nào, mà lại ban cho chức lớn này. Nễ Hoành lại không có chút tin tức. Thừa tướng sai đi mà chẳng hỏi han, là vì sao?

Tháo nói:

– Nễ Hoành làm nhục ta quá lắm, bởi thế mới mượn tay Lưu Biểu giết đi, hà tất phải hỏi nhiều!

Úc phục lời giải thích ấy.

Tung trở về gặp Biểu, xưng tụng đức tốt của triều đình, khuyên Biểu sai con vào chầu. Biểu cả giận, nói:

– Ngươi là kẻ hai lòng, hãy đem chém đi!

Tung kêu to rằng:

– Tướng quân phụ Tung, chứ Tung chẳng phụ tướng quân đâu.

Khoái Lương nói:

– Lúc Tung chưa đi thì trước đã nói tới việc này.

Lưu Biểu bèn thả ra.

Có người báo Hoàng Tổ đã chém Nễ Hoành. Biểu hỏi nguyên do. Người đó đáp rằng:

– Hoàng Tổ, Nễ Hoành, hai người cùng nhau uống rượu, thảy đều say. Tổ hỏi Hoành rằng: “Ngài thấy ở Hứa Đô có những nhân vật nào?”. Hoành nói: “Thằng nhóc lớn Khổng Văn Cử, thằng nhóc nhỏ Dương Đức Tổ, ngoài hai người đó ra thì chẳng còn ai”. Tổ nói: “So với ta thì sao?”. Hoành nói: “Ngươi giống như ông thần trong miếu, tuy là tế tự, nhưng hận chẳng có linh ứng”. Tổ cả giận, nói: “Ngươi xem ta là pho tượng bằng đất bùn ư?”. Bèn chém đi. Hoành đến lúc chết vẫn mắng lớn không thôi.

Hồ Tăng có thơ rằng:

Hoàng Tổ phải là trưởng giả không?

Nễ Hoành ngọc nát ở đầu sông.

Đến nay đi tới cồn Anh Vũ.

Chỉ có vô tình nước chảy trong.

Tán rằng:

Chí, tình lay động.

Văn từ quý thay.

Tỏ lòng, lộ mặt.

Chẳng vẽ chẳng vời.

Việc khác, ngoài giống

Chung tiếng, khác lòng*.

Nói lời không đẹp.

Nước biếc giam thây.

Lưu Biểu nghe nói Hoành chết, cũng than tiếc không thôi, nhân đó chẳng quy thuận Tào Tháo. Tháo ở Hứa Đô, nghe tin Nễ Hoành bị hại, cười lớn, nói:

– Cái lưỡi sắc như gươm, ngược lại tự giết mình rồi!

Liền muốn cất quân đi hỏi tội Lưu Biểu. Chưa biết sẽ ra sao, hãy nghe hồi sau phân giải.

46. TÀO MẠNH ĐỨC BA LẦN THẨM VẤN CÁT BÌNH

Tào Tháo đang muốn cất quân. Tuân Úc can rằng:

– Viên Thiệu chưa bình, Lưu Bị chưa diệt, mà muốn dẫn quân tới Giang Hán, thì cũng ví như bỏ tim ruột mà lo chân tay vậy. Hãy diệt Viên Thiệu trước, sau diệt Lưu Bị, thì Giang Hán có thể một lần cất quân là bình được thôi.

Tháo nghe theo.

Hãy nói Đổng Thừa từ khi Lưu Huyền Đức đi rồi, ngày đêm cùng bọn Vương Tử Phục bàn bạc, chưa có kế gì thi hành được, từ lúc ngày nguyên đán ở chỗ triều hạ thấy Tào Tháo ngạo mạn với công khanh, vì thế mắc bệnh, trở về nhà nằm bẹp không dậy được. Đế biết quốc cữu nhiễm bệnh, bèn sai Thái y trên triều đến chữa. Người ấy là người Lạc Dương, họ Cát, tên Thái, tự xưng là Bình, mọi người đều gọi là Cát Bình, cũng là một danh y đương у thời. Bình tới nhà của Đổng Thừa, dùng thuốc điều trị mấy hôm, thì dần dần đỡ. Bình sớm tối không rời, thường thấy Đổng Thừa than dài thở vắn, nhưng không dám tự tiện hỏi han. Bấy giờ, gặp lúc Nguyên tiêu, Cát Bình từ giã trở về. Thừa lưu giữ lại. Hai người cùng uống rượu. Rượu được vài mươi chén, Thừa thao thức, mỏi mệt quá, bèn mặc luôn cả áo mà ngủ. Chợt có người báo bốn người bọn Vương Tử Phục đến. Thừa ra đón vào. Phục nói:

– Việc lớn xong rồi!

Thừa nói:

– Xin được nghe đầu đuôi.

Phục nói:

Lưu Biểu liên kết với Viên Thiệu, cất năm mươi vạn quân, từ phía bắc đánh đến. Mã Đằng liên kết với Hàn Toại, cất hai mươi vạn quân, từ Tây Lương giết sang. Hiện nay Tào Công đã cất hết quân mã ở Hứa Xương, chia ra nghênh địch. Trong thành trống rỗng, sao không cất gia đồng, nô bộc của năm nhà, cũng có thể được hơn ngàn người, thừa dịp hôm nay trong phủ có tiệc lớn ăn mừng nguyên tiêu, không thể đánh mất cơ hội này. Hãy bao vây tướng phủ lại, xông vào mà giết đi. Vạn dân chắc cũng tương trợ thôi.

Thừa nói:

– Xin theo lời ngài nói.

Bèn lập tức truyền lệnh, gọi gia nô ai nấy đều phải thu thập binh khí. Thừa cũng tự nai nịt, cầm thương, lên ngựa, hẹn nhau họp ở bên trong cửa trước tướng phủ, cùng nhau tiến quân. Đêm đến trống canh hai, các quân đều tới nơi. Đổng Thừa tay cầm bảo kiếm, đi bộ thẳng vào, trông thấy Tháo bày tiệc yến, uống rượu ở hậu đường. Thừa kêu to:

– Giặc Tháo chớ chạy!

Một kiếm chém ra, Tháo theo tay mà ngã xuống. Đột nhiên tỉnh dậy, thì ra chỉ là một giấc mộng Nam Kha, miệng Thừa vẫn còn mắng chửi giặc Tháo không ngớt. Có một người bước tới trước kêu rằng:

– Ngươi muốn hại Tào Công ư?

Thừa mở mắt nhìn ra, thì là Cát Bình. Thừa kinh sợ không thể đáp lời. Cát Bình nói:

– Quốc cữu đừng sợ. Mỗ tuy bước ra từ cửa Tào Công, nhưng trong lòng chưa hề quên nhà Hán. Mỗ suốt ngày thấy quốc cữu than thở không dứt, không dám hỏi bừa. Mới rồi nhờ lời ở trong mơ mà thấy được chân tình, xin chớ giấu giếm. Nếu mà có chỗ dùng đến mỗ, thì dù có bị diệt chín họ cũng không hề hối hận. Thừa che mặt mà khóc, nói:

– Chỉ sợ Tháo sai người tới thử ta. Ta chẳng dám đem hết sự tình mà kể ra.

Bình bèn cắn đứt một ngón tay để lập lời thề. Thừa bấy giờ mới kinh ngạc, lấy tờ chiếu trong đai áo ra, bảo Bình đọc đi, lại kể rõ mọi việc:

– Nay mưu kế chưa thành, mà Lưu Huyền Đức, Mã Đằng đều tự bỏ đi, không kế gì thi hành được, vì thế mà lo buồn thành bệnh. Bình nói:

– Cũng chẳng cần chư công phải lo nghĩ. Một mạng của giặc Tháo chỉ nằm trong tay mỗ quyết định. Sớm muộn sẽ lấy mạng hắn.

Thừa hỏi nguyên do. Bình nói:

– Giặc Tháo thường đau đầu, gió độc ăn vào não tủy, hễ mỗi khi phát bệnh là liền triệu mỗ tới chữa trị. Nếu sớm muộn lại triệu nữa, thì chỉ cần dùng một liều thuốc độc thì ắt sẽ chết thôi, cần chi phải động tới đao binh!

Thừa nói:

– Nếu được như thế, thì việc ra sức cứu vớt xã tắc nhà Hán đều cậy ở ngài cả.

Cát Bình từ giã mà ra về. Thừa trong lòng mừng thầm, bỗng dưng đi bộ vào hậu đường, thấy gia nô là Tần Khánh Đồng cùng thị thiếp là Vân Anh đang ở trong chỗ tối nói chuyện. Thừa cả giận, gọi tả hữu trói lại, định giết đi. Phu nhân khuyên tha cho tội chết, mỗi người đánh vào xương sống bốn mươi gậy, đem Khánh Đồng giam trong phòng lạnh. Khánh Đồng hận Thừa, nhân lúc đêm khuya bẻ gãy khóa sắt, trèo tường ra ngoài, đi thẳng vào trong phủ của Tào Tháo, báo rằng có việc cơ mật. Tháo gọi vào tĩnh thất hỏi han. Khánh Đồng thưa:

Vương Tử Phục, Ngô Tử Lan, Chủng Tập, Ngô Thạc, Mã Đằng, Lưu Bị, sáu người này bàn bạc, ắt là mưu hại thừa tướng. Thừa đem ra một tấm lụa trắng có vẽ chữ, không biết là viết những thứ gì. Gần đây Cát Bình cắn ngón tay để thề, tôi cũng từng trông thấy.

Tào Tháo giữ Khánh Đồng ở trong phủ mà giấu đi. Đổng Thừa cho là y bỏ trốn tới xứ khác nên cũng bỏ qua.

Hôm sau, Tào Công giả vờ bị bệnh đau đầu, triệu Cát Bình tới bốc thuốc. Cát Bình tự nghĩ rằng: “Mạng của tên giặc này đã đến hồi tiêu rồi”. Bèn lén giấu thuốc độc, đi vào trong phủ. Tháo nằm trên giường, sại Bình chế thuốc. Bình nói:

– Bệnh này chỉ cần uống một lần thuốc là sẽ đỡ.

Bèn sai đem ấm bạc tới, sắc thuốc ở ngay trước mặt. Thuốc cạn đến nửa chừng, Bình lấy thuốc độc rắc lên, rồi tự mình đưa đến. Tháo biết có độc, bèn cố ý chần chừ không uống. Bình nói:

– Hãy nhân lúc còn nóng mà uống đi, ra một ít mồ hôi là sẽ khỏi.

Tháo ngồi dậy, nói:

– Ngươi đã đọc Thi, Thư thì ắt biết lễ nghĩa chứ?

Bình nói:

– Sao lại không biết?

Tháo nói:

– Ngươi biết vua có bệnh mà phải uống thuốc, thì bề tôi phải nếm trước. Cha có bệnh mà phải uống thuốc, thì con cái phải nếm trước. Ngươi là người tâm phúc, sao lại không nếm trước? Ngươi nếu không nếm trước thì ắt là có độc.

Bình biết việc đã tiết lộ, bèn phóng chân chạy tới, níu Tháo mà đổ thuốc vào. Tháo đẩy ngã xuống thềm. Gạch đều vỡ nát. Tháo chưa kịp mở lời, thì tả hữu đã bắt Bình lại. Tháo cười, nói:

– Ta giả có bệnh để thử ngươi, quả nhiên là có lòng khác.

Bèn gọi hai mươi người ngục tốt khỏe mạnh đưa Bình tới vườn sau tra hỏi. Tháo ngồi ở trên đình, đưa Bình trói lăn ở dưới đất mà hỏi. Cát Bình mặt không đổi sắc, chẳng hề khiếp sợ tí nào. Tháo cười, nói:

– Hãy xem, ngươi là một tên thầy thuốc, gửi thân ở cửa nhà ta, sao dám hạ độc hại ta? Ắt là có người xúi giục, khiến ngươi tới đây. Ngươi hãy nói ra xem là ai, ta sẽ tha cho ngươi.

Bình nạt đi, nói:

– Ngươi là tên giặc khi quân phạm thượng. Thiên hạ ai mà chẳng muốn giết đi, há chỉ có mình ta đâu?

Tháo hỏi đi hỏi lại ba lần. Bình nổi giận, nói:

– Ta muốn giết ngươi, nên mới gửi thân dưới cửa, há lại còn đợi ai sai bảo? Hôm nay việc đã không thành, chỉ còn chết mà thôi.

Tháo nổi giận, sai ngục tốt đánh mạnh. Bình cũng chẳng kêu la. Đánh suốt hai canh giờ, da rách thịt nát, máu chảy đầy thềm. Tháo sợ đánh chết thì không còn chứng cứ, bèn sai ngục tốt lối đi đến chỗ yên tĩnh, tạm thời cho nghỉ lấy hơi. Tháo truyền lệnh hôm sau mời các đại thần tới dự tiệc. Chỉ có Đổng Thừa các bệnh không tới. Bọn Vương Tử Phục thảy đều sợ bị nghi, nên cùng tới. Tháo bày tiệc ở hậu đường. Rượu được vài vòng, Tháo nói:

– Trong tiệc không có gì để làm vui, hãy tạm cho các quan tỉnh rượu.

Bèn bảo hai mươi tên ngục tốt rằng:

– Hãy dắt tới đây cho ta!

Các quan chỉ thấy một cái gông nặng, gông Cát Bình ở dưới thềm. Tháo nói:

– Chắc các quan không biết. Người này liên kết với đảng ác, muốn phản bội triều đình, mưu hại Tào mỗ. Hôm nay trời làm hại chúng, xin hãy nghe miệng y khai.

Tháo sai đánh trước một trận. Bình hôn mê dưới đất. Bèn đem nước phun vào mặt, Cát Bình trợn mắt, nghiến răng mà mắng rằng:

– Giặc Tháo chẳng giết ta đi, còn đợi đến khi nào?

Tháo nói:

– Căn cứ vào sự tình này thì chẳng phải là việc của riêng ngươi. Hãy mau chỉ ra, ta sẽ miễn tội cho ngươi.

Bình nói:

– Sự tình của mày hơn cả Vương Mãng, nịnh nọt còn hơn Đổng Trác. Nhân dân trong thiên hạ đều muốn tranh nhau ăn thịt ngươi, há chỉ có một mình Cát Bình đâu?

Tháo nổi giận, nói:

– Trước đó có bảy người, thêm ngươi là tám người, đúng không?

Bình chỉ mắng lớn. Bọn Vương Tử Phục ai nấy nhìn nhau, như ngồi trên tấm chăn có gắn kim. Tháo sai một mặt đánh thật đau, một mặt lấy nước phun vào mặt. Bình chẳng hề có ý xin tha. Tháo đứng dậy, đi ra ngoài, sai sứ giả vào bảo rằng:

– Các quan giải tán, chỉ giữ Vương Tử Phục, Ngô Tử Lan, Chủng Tập, Ngô Thạc, bốn người ở lại dự tiệc đêm.

Bốn người hồn lìa khỏi xác.

Các quan đã tản đi. Tháo quay trở lại, mời bốn người vào. Tháo nói:

– Vốn cũng chẳng giữ lại, nhưng mà có việc muốn hỏi.

Bốn người xuống thềm. Tháo nói:

– Bốn người các ngươi chẳng biết cùng Đổng Thừa bàn bạc việc chi?

Bọn Tử Phục đều chối. Tháo sai gọi Khánh Đồng ra đối chứng. Tử Phục nói:

– Mày trông thấy ở chỗ nào?

Khánh Đồng nói:

– Người còn né tránh ư? Mọi người họp ở một chỗ viết tên, sao lại còn chối nữa?

Tử Phục nói:

– Tên giặc này thông gian cùng thị thiếp của quốc cữu, bị trách phạt nên mới vu cáo chủ, không đủ để nghe lời đâu.

Tháo nói:

– Cát Bình hạ độc, nếu chẳng phải do Đổng Thừa sai bảo thì là ai?

Bọn Tử Phục đều nói:

– Không biết!

Tháo nói:

– Đêm nay nếu tự thú thì còn có thể tha, nếu đợi phát hiện ra sự thực thì khó dung tha lắm.

Bọn Tử Phục đều nói:

– Hoàn toàn không có việc ấy.

Tháo nổi giận, nạt hữu đem giam họ.

Hôm sau, Tháo dẫn hơn một ngàn người đi thẳng tới nhà Đổng Thừa thăm bệnh. Thừa đành phải ra đón. Tháo nói:

– Vì sao đêm qua không dự tiệc?

Thừa nói:

– Chút bệnh nhỏ chưa bớt, sao dám khinh thường mà ra ngoài.

Tháo nói:

– Đó là bệnh lo cho nước nhà, đúng không?

Thừa ngạc nhiên. Tháo ngồi xuống, nói:

– Quốc cứu gần đây có biết Cát Bình không?

Thừa nói:

– Không biết.

Tháo cười nhạt, nói:

– Quốc cữu sao mà không biết?

Bèn hét tả hữu:

– Hãy dắt tới đây để cho quốc cữu được khỏi bệnh!

Thừa không biết phải làm sao. Chốc lát, hai mươi tên ngục tốt đã lôi tới dưới thềm. Đó là lần thứ ba tra hỏi Cát Bình. Chẳng biết sẽ ra sao?

47. TÀO THÁO THẮT CỔ ĐỔNG QUÝ PHI

Cát Bình ở dưới thêm mắng lớn rằng:

– Nghịch tặc khi quân!

Tháo trỏ mà nói:

– Kẻ này đã khai ra bốn người bọn Vương Tử Phục rồi. Ta đã bắt giam xong, giao cho Đình úy. Chỉ còn một người là chưa bắt được.

Thừa không dám hỏi. Tháo hỏi Cát Bình rằng:

– Kẻ nào sai ngươi thuốc ta?

Bình nói: - Có.

Tháo nói:

– Hôm nay ta sẽ thả ngươi ra ngay tại chỗ này.

Bình nói:

– Trời sai ta đến giết nghịch tặc!

Tháo nổi giận, sai đánh. Trên người Bình không còn chỗ nào chưa chịu hình phạt. Thừa ở chỗ ngồi trông thấy, lòng như dao cắt. Tháo lại hỏi Bình rằng:

– Ngươi vốn có mười ngón tay, bây giờ sao chỉ có chín ngón?

Bình nói:

– Đã cắn nát để ăn thề. Thề giết quốc tặc!

Tháo sai mang dao tới, ở ngay dưới thềm cắt bỏ chín ngón tay kia. Tháo nói:

– Một phát cắt sạch, xem mi làm sao ăn thề!

Bình nói:

– Hãy còn cái miệng, có thể nuốt giặc, hãy còn cái lưỡi, có thể chém giặc.

Tháo sai cắt lưỡi. Bình nói:

– Chớ cắt lưỡi ta! Nay chịu không nổi nữa, chỉ có thể đem sự thực mà khai ra.

Tháo nói:

– Nếu như thế thì cũng có thể giữ lại thân thể tàn tật của ngươi.

Bình nói:

– Ngươi hãy mở trói cho ta! Ta sẽ tự trói kẻ đồng mưu dâng lên.

Tháo nói:

– Thả ra cũng chẳng ngại gì.

Bình cúi người, trông về cửa khuyết, lạy mà nói:

– Thần không thể vì quốc gia mà trừ tên giặc này, đó là số trời rồi!

Lạy xong, đập đầu xuống thềm mà chết. Tháo sai người xé thây để rêu rao. Bấy giờ là năm Kiến An thứ năm [200], tháng giêng. Sử quan có thơ rằng:

Lòng nghĩa khẳng khái thay

Đâu phải thích công danh

Cắn tay trừ Tào tặc

Bỏ mạng cứu Đổng Thừa

Có mưu, tự dâng thuốc

Há sợ riêng chịu hình?

Đến chết lòng như sắt

Ai sánh được Cát Bình?

Tháo thấy Cát Bình đã chết, sai dắt Tần Khánh Đồng tới trước mặt. Tháo nói:

– Quốc cữu nhận ra người này không?

Thừa nổi giận, định giết. Tháo nói:

– Không được! Y tố cáo kẻ mưu phản, nay tới đối chứng, sao dám làm như thế?

Thừa nói:

– Thừa tướng vì cớ gì mà nghe theo lời nói một phía của tên gia nô chạy trốn, để vu cáo cho Đổng Thừa đây?

Tháo nói:

– Bọn Vương Tử Phục đã bị ta bắt rồi, thảy đều khai ra rõ ràng. Ngươi còn muốn kháng cự ư?

Thừa nói:

– Thừa tướng vì sao lại lấy lời nói để ép nhau như thế?

Tháo gọi tả hữu bắt lấy, vốn đã sai hai mươi người đi tới phòng ngủ của Đổng Thừa lục soát, chẳng bao lâu đã tìm thấy chiếu trong đai áo, cùng với tờ nghĩa trang. Tháo xem xong, cười nói:

– Tên giặc chuột, sao dám như thế?

Bèn đem cả nhà từ sang đến hèn giam cầm hết thảy, chẳng để lọt mất người nào.

Tháo trở về phủ, họp các mưu sĩ. Tháo đưa tờ chiếu ra, sai Tuân Úc đọc. Úc nói:

– Bây giờ minh công muốn làm thế nào?

Tháo nói:

– Xét tình thế này thì đáng nên giết vua để tạ tội với dân, chọn người có đức mà lập lên.

Úc nói:

– Chúa công oai chấn bốn bể, hiệu lệnh thiên hạ, chẳng qua là nhờ có miêu duệ nhà Hán thôi. Đánh dẹp có danh nghĩa, thưởng phạt có thể chế, từ xưa đến nay, nhờ đó mà ngăn chặn lời nghị luận*.

Tháo nói:

– Muốn đem bốn nhà của bọn Đổng Thừa giết cả đi, nhưng phải tìm được tội ác để rêu rao cho mọi người.

Úc nói:

– Ý của Thừa tướng thế nào?

Tháo nói:

– Chẳng vu khống cho người thì sao diệt tộc chúng được?

Úc nói với Tháo rằng:

– Việc đã đến thế này, thả ra cũng khó.

Ý Tháo bèn quyết, suốt đêm sai bắt già trẻ nhà bọn Vương Tử Phục tới cửa quan, làm rõ tội trạng phản nghịch. Hôm sau, áp giải tới các cửa thành chém đi. Người sang kẻ hèn bị chết hơn bảy trăm người. Quan dân trong thành chẳng ai không rơi lệ.

Tào Tháo lại đeo kiếm vào cung, đi giết Đổng quý phi. Phi là con gái của Đổng Thừa, được đế sủng ái, đang có mang năm tháng. Hôm ấy, đế ở hậu cung, đang cùng Phục hoàng hậu bàn:

– Việc của Đổng Thừa, chẳng hề có tin tức gì, không rõ đã ra sao. Chợt thấy Tào Tháo đeo kiếm bước vào, đế sợ hãi tới nỗi hồn lìa khỏi xác. Tháo nói:

– Giặc Đổng mưu phản như thế, bệ hạ có biết không?

Đế nói:

– Đổng Trác đã bị giết rồi mà.

Tháo nói:

– Không phải Đổng Trác! Mà là Đổng Thừa!

Đế run lẩy bẩy, nói:

– Trẫm không biết.

Tháo nói:

– Quên mất lúc cắt ngón tay viết chiếu thư rồi ư?

Đế chẳng thể trả lời. Tháo sai võ sĩ đi bắt Đổng quý phi. Tháo nói:

– Một người tạo phản thì giết đến chín họ.

Bèn nổi giận, hét bảo dẫn đi chém. Đế thưa rằng:

– Đổng phi có thai năm tháng, mong Thừa tướng thương cho!

Tháo nạt đi, nói:

– Nếu chẳng vì trời hại, thì ta đã bị diệt môn rồi! Sao còn giữ đứa con gái này để gây họa về sau?

Đế lại nói:

– Hãy biếm vào lãnh cung, đợi khi sinh xong rồi giết cũng chưa muộn.

Tháo nói:

– Người muốn giữ thứ nghịch chủng này, để nó báo thù cho mẹ ư?

Đế khóc, bảo rằng:

– Xin được chết toàn thây, chớ để phơi bày thân thể.

Tháo sai lấy vải trắng đưa tới trước mặt. Đế nói:

– Khanh xuống dưới chín suối cũng chớ có oán trẫm.

Nói dứt, lệ nhỏ như mưa. Tháo nổi giận, nói:

– Còn làm vẻ e lệ của con gái nữa ư?

Bàn gấp sai võ sĩ lôi ra, thắt cổ đến chết ở ngoài cửa cung. Tháo lại gọi Giám quan đến, dặn rằng:

– Nếu như có ngoại thích hay người trong họ tộc nào không bẩm qua ta mà đi thẳng vào cửa cung, thì hãy chém ngay đi. Kẻ giữ gìn không nghiêm, thì cũng trị tội như thế.

Kẻ từng cùng Đổng Thừa qua lại đều bị bãi chức, đuổi đi. Kẻ nặng thì cũng luận tội như đảng nghịch. Từ đó những kẻ bị hại chẳng thể đếm hết. Thế là các quan viên lớn nhỏ trong ngoài Hứa Đô chẳng ai dám chạm đầu, ghé tai. Tào Công phái ba ngàn người tâm phúc sung vào quân Ngự Lâm, sai Tào Hồng tổng lãnh đám quân ấy. Tháo nói với Tuân Úc rằng:

– Nay giết hơn một ngàn người bọn Đổng Thừa, dẹp bỏ họa lớn trong lòng bụng của ta. Nhưng Mã Đằng, Lưu Bị vẫn còn ở trong số ấy, không thể không giết.

Úc nói:

– Mã Đằng đóng đồn ở Tây Lương, chưa thể khinh thường mà bắt, chỉ nên đưa thư ủy lạo, bảo y chớ nghi ngờ, rồi sau từ từ dụ vào kinh sư, bấy giờ mới có thể mưu đồ y. Lưu Bị hiện ở Từ Châu, phân binh làm thế ỷ giốc, cũng không thể khinh địch.

Tháo nói:

– Sao bảo là chưa thể?

Úc nói:

– Kẻ cùng minh công giành thiên hạ là Viên Thiệu đó. Nay Thiệu cho binh đóng đồn ở Quan Độ, thường có lòng muốn mưu đồ Hứa Đô. Nếu như một sớm đông chinh Lưu Bị, Bị ắt cầu cứu với Viên Thiệu. Nếu Thiệu thừa hư mà tập kích thì lấy gì chống đỡ?

Tháo nói:

– Không phải. Tên Lưu Bị kia là nhân kiệt đó. Nếu không đánh y, đợi khi hắn nuôi thành vây cánh, thì rất khó ứng phó, ắt sẽ thành họa về sau. Viên Thiệu tuy có chí lớn, nhưng làm việc thì hay nghi ngờ không quyết, ắt không dám hành động đâu. Cần chi phải lo lắng?

Úc nói:

– Thiệu tuy bất tài, nhưng đám người Điền Phong, Thư Thụ, Thẩm Phối, Quách Đồ, Hứa Du, Bàng Kỷ đều là người có cơ mưu, biết nhìn xa. Nếu mà Thiệu tin lời họ thì sẽ gây họa không nhỏ đó.

Tháo do dự chưa quyết. Chợt thấy Quách Gia từ bên ngoài đi vào. Tháo hỏi rằng:

– Ta muốn đông chinh Lưu Bị, chỉ hiềm có mối lo Viên Thiệu, nên chưa dám hành động.

Gia nói:

– Thiệu tính khoan hòa, đa nghi, chậm chạp mà chưa quyết. Mưu sĩ dưới trướng đều đố kỵ lẫn nhau, cần gì phải lo đây? Lưu Bị ở ngay trước mắt, gần đây mới chỉnh quân. Lòng người chưa phục. Thừa tướng dẫn theo tinh binh, một trận đánh là có thể bình định thôi.

Tháo cả mừng, nói:

– Kế sách này chính hợp ý ta.

Bèn cất hai mươi vạn đại quân động chinh Lưu Bị. Thắng bại rốt cuộc sẽ ra sao?

48. HUYỀN ĐỨC MỘT NGỰA TỚI KÍ CHÂU

Đây nói Tào Công chia quân làm năm lộ đi lấy Từ Châu. Tế tác dò thám được, báo tới Từ Châu. Tôn Càn đi luôn tới Hạ Bi, báo trước cho Quan Công. Hôm sau, lại đi Tiểu Bái báo cho Huyền Đức. Huyền Đức vội cùng bọn Tôn Càn bàn bạc. Càn nói:

– Ắt phải sớm cầu cứu Viên Thiệu, mới có thể giải vây.

Huyền Đức tức thì soạn thư, bảo Tôn Càn đi ngay. Càn tới Hà Bắc gặp Điền Phong, nói hết mọi việc. Phong nói:

– Ngày mai đi gặp chúa công, sẽ lập tức bàn bạc.

Hôm sau, bèn dẫn Tôn Càn vào gặp Thiệu. Thiệu đi ra, vẻ mặt tiều tụy, áo mũ không chỉnh tề. Phong nói:

– Hôm nay chúa công vì cớ gì mà lại như thế?

Thiệu nói:

– Ta sắp chết rồi!

Phong nói:

– Chúa công tung hoành thiên hạ, vì cớ gì mà thốt ra lời ấy?

Thiệu nói:

– Ta nay mạng ở sớm chiều, há có thể bàn việc của người khác?

Phong nói:

– Chúa công nói ra như thế là có ý gì?

Thiệu nói:

– Ta sinh năm con trai, duy chỉ có đứa bé nhất là làm ta rất vui. Nay nó mắc phải bệnh ghẻ lở, sắp sửa mất mạng. Ta có lòng nào mà dùng binh nữa?

Phong nói:

– Hiện thời Tháo cất quân đông chinh. Hứa Xương trống không. Nếu đem nghĩa binh thừa hư mà vào, thì trên có thể bảo vệ thiên tử, dưới có thể vì dân trừ hại đó. Thực là điều may mắn của quốc gia. Ngạn ngữ nói: “Trời cho mà không lấy, trở lại sẽ chuốc vạ”. Mỗ xin minh công xem xét cho tường tận.

Thiệu nói:

– Ta cũng biết như thế là cực hay. Nhưng mà trong lòng hoảng hốt, đi cũng không lợi ích.

Phong nói:

– Có việc gì mà hoảng hốt?

Thiệu nói:

– Trong số năm con trai, chỉ có đứa này sinh ra đã rất khác thường, nếu có sơ sót gì thì hối hận cũng đã muộn.

Thiệu bảo với Tôn Càn rằng:

– Ngươi về gặp Huyền Đức, hãy nói việc này. Nếu mà không như ý, thì hãy tới đây, ta tự có cách giúp đỡ.

Điền Phong lấy gậy đánh xuống đất, nói:

– Đáng tiếc thay đã lỡ cơ hội này!

Lại than rằng:

– Gặp phải thời cơ hiếm có thế này, mà chỉ có chút bệnh của trẻ con, lại làm mất đi cơ hội. Việc lớn tiêu rồi! Thật đau tiếc thay!

Bèn lấy chân giậm xuống đất rồi bỏ đi.

Tôn Càn thấy Thiệu không chịu cất quân, bèn suốt đêm trở về Tiểu Bái gặp Huyền Đức, nói rõ mọi việc. Huyền Đức bèn khóc, nói:

– Việc đã như thế thì phải làm sao?

Trương Phi nói:

– Em xin dâng một diệu kế, ắt phá được quân Tào. Quân Tào nếu tới đây, ắt sẽ mỏi mệt. Chi bằng đợi chúng tới dựng trại, thì ta đi trước để cướp trại.

Huyền Đức nói:

– Vốn tưởng em là một gã dũng phu thôi. Ngày trước bắt Lưu Đại, quả thực là có kế sách tuyệt diệu. Nay lại dâng kế này, em ta cũng dựa theo binh pháp, thật tốt quá! Thật tốt quá! Nếu mà Tháo từ xa kéo tới, ắt sẽ dùng kế này, cướp trại ngay trong đêm.

Bàn bạc đã xong.

Đây nói Tào Công dẫn đại quân tới Tiểu Bái. Đang đi trên đường, gió lớn ập tới. Trước ngựa của Tào Công chợt có một tiếng kêu vang, gió lớn bẻ gãy một lá nha kỳ*. Tháo nói:

– Là quỷ thần quấy phá!

Liền sai quân mã dừng lại, gọi mưu sĩ tới hỏi cát hung. Tháo vốn đã tự có chủ trương, chỉ là muốn xem ý kiến của mưu sĩ có giống hay không. Tháo nói việc điềm gió thổi gãy nha kỳ. Tuân Úc nói:

– Gió tự hướng nào tới? Thổi gãy lá cờ màu gì?

Tháo nói:

– Gió từ hướng đông nam tới. Thổi gãy lá nha kỳ ở góc*. Cờ có hai màu xanh, hồng.

Úc nói:

– Chẳng ứng về việc gì khác, đêm nay Lưu Bị ắt kéo đến cướp trại.

Tháo gật đầu. Chợt có Mao Giới vào gặp, nói:

– Mới rồi lá nha kỳ ở phía đông nam bị gió thổi gãy. Đêm nay ắt sẽ có người cướp trại.

Tháo nói:

– Trời đã báo trước, ta cũng nên tự đề phòng đi.

Liền chia quân làm chín đội, chỉ giữ một đội tiến lên, giả vờ lập doanh trại. Quân còn lại thì mai phục ở bốn phương tám hướng.

Đêm ấy, ánh trăng mờ mờ. Huyền Đức ở bên trái, Trương Phi đi bên phải, chia quân làm hai đội, chỉ giữ Tôn Càn trấn thủ Tiểu Bái.

Hãy nói Trương Phi tự cho là mưu kế thần diệu, bèn dẫn quân khinh kỵ đi trước đột nhập vào trại của Tháo, chỉ thấy thưa thưa thớt thớt, chẳng có bao nhiêu người ngựa. Một tiếng pháo vang lên, bốn bề ánh lửa sáng rực, tiếng reo hò nổi to. Phi biết là trúng kế, kíp chạy ra. Bên ngoài trại, hướng chính đông có Trương Liêu đánh tới, hướng chính tây có Hứa Trữ đánh vào, hướng chính nam có Vu Cấm đánh sang, hướng chính bắc có Lý Điển đánh lại, hướng đông nam có Từ Hoảng đánh đến, hướng tây nam có Nhạc Tiến đánh vào, hướng đông bắc có Hạ Hầu Đôn đánh tới, hướng tây bắc có Hạ Hầu Uyên đánh lại. Tám lộ quân mã ùn ùn vây bọc. Phi ở giữa trận tả xung hữu đột, đỡ trước ngắn sau. Quân binh của Trương Phi vốn là người cũ do Tào Công quản lĩnh, thảy đều bỏ đi cả. Phi thấy quân đi mất quá nửa. Phi đang lúc cấp bách, lại gặp ngay Từ Hoảng. Hai ngựa gặp nhau, đánh đến hơn mười hiệp. Sau lưng có Nhạc Tiến đuổi tới. Trương Phi đánh mở một đường máu, phá vòng vây mà chạy, chỉ có mười mấy quân kỵ kịp theo gót. Phi định về Tiểu Bái, thì đại quân đã chẹn mất đường đi. Từ Châu, Hạ Bi cũng bị Tào Công tự dẫn tinh binh ngăn chặn. Phi nghĩ mãi mà chẳng có đường nào đi, bèn nhắm hướng núi Mang Nãng mà chạy.

Đây nói Huyền Đức đang dẫn quân đi cướp trại, tới gần cửa trại thì tiếng hò reo nổi to. Mặt sau có một cánh quân chặn mất đường của một nửa người ngựa. Hạ Hầu Đôn lại kéo đến. Huyền Đức phá vòng vây mà ra. Hạ Hầu Uyên đuổi tới. Huyền Đức ngoái đầu, chỉ còn hơn ba mươi kỵ binh đi theo sau, lại trông thấy trong thành Tiểu Bái có lửa bốc. Huyền Đức bỏ Tiểu Bái, định đi Từ Châu, đứng cách con sông trông ra thì thấy quân mã đầy núi tắc đồng. Huyền Đức tự nghĩ: “Không có đường nào để về, nhớ lại Viên Thiệu từng có lời: “Nếu không được như ý thì hãy sang đầu hàng”. Nay sang hàng Viên Thiệu, tạm dựa vào đó mà nghỉ ngơi, ngày khác sẽ mưu đồ kế hay”. Bèn tìm đường sang Thanh Châu mà chạy, gặp ngay Nhạc Tiến chặn đường. Huyền Đức cưỡi một con ngựa, hoảng hốt chạy về hướng bắc. Nhạc Tiến đuổi theo. Huyền Đức cưỡi ngựa đi mất.

Chỉ nói Huyền Đức một ngựa đi về hướng Thanh Châu. Một ngày đi hơn ba trăm dặm, đến được dưới chân thành Thanh Châu, cất tiếng gọi môn lại. Môn lại hỏi họ tên xong, bèn đi báo cho Thứ sử. Thứ sử là Viên Đàm, con trưởng của Viên Thiệu. Đàm vốn vẫn kính trọng Huyền Đức, nghe rằng một ngựa tới đây, vội cho mở cửa ra đón vào sở quan, hỏi rõ nguyên do. Huyền Đức kể chuyện Tào Công thế chẳng thể ngăn, bởi vậy mới bỏ thành trì và vợ con để thoát thân tới đây. Viên Đàm bèn bái lạy, giữ lại ở trong dịch quán, rồi gửi thư cho cha là Viên Thiệu. Thiệu biết Từ Châu đã mất, Huyền Đức ở Thanh Châu, bèn dẫn năm vạn binh tới nghênh tiếp Huyền Đức. Viên Đàm đem người ngựa trong châu tiến tới địa giới Bình Nguyên. Viên Thiệu rời Nghiệp quận ba mươi dặm để tiếp đón Huyền Đức, Huyền Đức quỳ lạy dưới đất. Thiệu vội vàng đáp lễ, nói:

– Vừa rồi vì con nhỏ bị nạn, mới không thể cứu viện, lòng này ấm ức không yên. Nay may được gặp nhau, thật được thỏa mãn khát vọng bình sinh.

Huyền Đức đáp rằng:

– Kẻ cô cùng là Lưu Bị đã muốn theo về dưới cửa lâu rồi. Chỉ hiếm cơ duyên chưa gặp. Nay bị Tào Tháo tấn công, vợ con đều bị bắt. Nghĩ rằng tướng quân dung nạp kẻ sĩ bốn phương, mới không tránh né sự hổ thẹn mà đi thẳng tới đây đầu hàng. Mong được thu dụng, thề sẽ báo đáp.

Thiệu cả mừng. Cha con kính trọng Huyền Đức rất mực, mời cùng đến ở tại Kí Châu.

Hãy nói Tào Công đêm ấy cướp được Tiểu Bái, lập tức tiến quân đánh Từ Châu. Mi Trúc, Giản Ung cố thủ không được, chỉ còn cách bỏ thành. Trần Đăng hiến Từ Châu lên. Quân mã của Tháo vào thành, yên dân đâu đấy. Tháo gọi các mưu sĩ bàn bạc việc lấy Hạ Bi. Tuân Úc nói:

– Vân Trường cùng già trẻ nhà Lưu Bị tử thủ ở thành ấy. Nhất định phải lấy gấp, nếu mà trì hoãn thì sợ bị Viên Thiệu đoạt mất. Tháo nói:

– Nên dùng kế gì để lấy Hạ Bi?

Úc nói:

– Thừa tướng ngồi giữ Từ Châu, sai một cánh quân mã đi du dỗ. Nếu Quan Công ra đánh thì chia hai đầu tập kích. Một khi thành bị phá thì Quan Công ắt bị bắt thôi.

Tháo nói:

– Ta vốn yêu Quan Công là nhân tài về võ nghệ, dũng vượt ba quân. Ta muốn được y để sử dụng.

Quách Gia nói:

– Tôi nghe nói Quan Công nghĩa khí rất sâu đậm, ắt không chịu hàng. Nếu sai người thuyết phục thì sợ bị y hại. Trước hãy đem binh bao vây. Nếu việc nguy cấp thì kẻ kia ắt phải hàng thôi.

Dưới trướng có một người bước ra, nói:

– Tôi cùng Quan Công có chút giao tình cũ. Mỗ sẽ đích thân tới Hạ Bi thuyết phục y ra hàng, được chăng?

Mọi người trông ra, thì là Trương Liêu. Trình Dục nói:

– Văn Viễn tuy cùng Vân Trường có giao tình cũ. Nhưng tôi xem người này không phải là kẻ có thể dùng lời lẽ mà thuyết phục. Mỗ có một kế, sẽ khiến người này không còn đường tiến lui. Rồi sau đó dùng Văn Viễn đi thuyết phục. Quan Công tự nhiên sẽ theo về với Thừa tướng.

Phải dùng kế gì để chiêu hàng đây? Rốt cục sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

49. TRƯƠNG LIỆU DÙNG NGHĨA THUYẾT VÂN TRƯỜNG

Lưu Huyền Đức thua quân ở Tiểu Bái, một ngựa chạy tới Kí Châu đầu hàng Viên Thiệu. Trương Phi dẫn mấy chục quân kỵ đi vào núi Mang Nẵng. Tôn Càn, Giản Ung, Mi Trúc, Mi Phương đều tự lánh nạn. Chỉ riêng có Quan Vân Trường bảo vệ hai phu nhân Cam, Mi, giữ thành Hạ Bi.

Tào Tháo ở Từ Châu, trách Trần Khuê rằng:

– Nay nếu người vỗ yên mọi việc, thì sẽ tha cho cha con người tội giết Xa Trụ.

Khuê ra sức vỗ yên mọi việc. Tháo bèn thương lượng việc lấy Hạ Bi. Trình Dục hiến kế rằng:

– Vân Trường có sức địch vạn người, lại cùng Huyền Đức có nghĩa khí rất sâu nặng, nếu không dùng trí mưu thì không thể thu phục được. Hiện nay quân cũ của ta đều đã đầu hàng, trong số ấy cũng có những người do Lưu Bị mới chiêu mộ ở các xứ thuộc Từ Châu. Có thể ngầm sai khiến một người tâm phúc, bảo giả vờ bỏ trốn trở về Hạ Bi, đi gặp Quan Công, để hắn gây họa ở trong thành, rồi dẫn Quan Công ra đánh, giả bại vờ thua, dụ y đi chỗ khác, rồi đem tinh binh chẹt mất đường về, sau đó hoặc là bắt lấy, hoặc là chiêu dụ thì mới được.

Tháo nghe theo mưu ấy, bèn tuyển chọn hơn mười binh sĩ, sai dẫn dụ mấy chục hàng binh Từ Châu trốn khỏi doanh trại, đi thẳng sang Hạ Bi đầu hàng Quan Công. Công bèn lấy làm tâm phúc, giữ lại mà không nghi ngờ gì.

Hôm sau, Hạ Hầu Đôn làm tiên phong, dẫn năm ngàn quân kéo thẳng tới Hạ Bi, thách Quan Công ra đánh. Công không ra. Đôn liền sai người đứng dưới thành nhục mạ. Công cả giận, bèn dẫn ba ngàn người ngựa ra nghênh chiến, cùng Hạ Hầu Đôn giao đấu. Công và Đôn đánh chừng mười mấy hiệp, Đôn quay ngựa bỏ chạy. Công nổi giận, đuổi theo. Đôn vừa đánh vừa chạy. Công đuổi hai mươi dặm, đột nhiên tỉnh ra, liền dẫn quân quay về. Bên tay trái có Từ Hoảng, bên tay phải có Hứa Trữ, hai đội quân kéo ra. Công xông tới mở đường mà chạy. Quân mai phục ở hai bên đường bày một trăm cây nỏ cứng. Tên bay như châu chấu. Công đi phía trước, Hứa Trữ ở trung ương đạp máy nỏ sai trăm nỏ cùng bắn ngược lại. Tên bay như mưa. Bởi thế Công không thể vượt qua được, đành thu quân quay lại. Từ Hoảng, Hứa Trữ đánh chặn, lại giao chiến. Công đánh lui hai người, dẫn quân tiến lên. Hạ Hầu Đôn lại tới. Công đánh đến lúc mặt trời lặn thì đến một tòa núi đất. Công dẫn quân chiếm đóng ở đầu núi, tạm thời nghỉ ngơi, trông thấy quân Tào bày trận Trường Xà vô cùng kín kẽ, ùn ùn vây chặt Thổ Sơn. Công trông ra xa thấy trong thành ánh lửa bốc trời. Đấy là bọn quân tốt giả hàng đốt lửa làm hiệu. Tháo tự dẫn đại quân đánh vào Hạ Bi, liền sai đốt lửa để làm loạn lòng của Quan Công. Quân dân trong thành đều không dám kinh động. Quan Công thấy ánh lửa nổi lên ở Hạ Bi, trong lòng kinh hoàng, suốt đêm xông xuống vòng vây, thảy đều bị loạn tiễn bắn quay trở lại. Người ngựa thảy đều thương vong. Công lại trở về Thổ Sơn.

Chống cự đến trời sáng, lại muốn chỉnh đốn quân mã để xuống núi xông pha, chợt thấy một người phóng ngựa lên núi. Công trông ra, thì là Trương Liêu. Công đón y, nói rằng:

– Văn Viễn muốn tới đối địch ư?

Liêu nói:

– Không phải. Nghĩ tới cái tình của cố nhân ngày trước, mới đặc biệt tới đây nói chuyện.

Bèn vứt đao bỏ ngựa, cùng Công vào trung quân nói chuyện. Hai người ngồi trên đỉnh núi. Công nói:

– Văn Viễn lẽ nào là muốn thuyết phục Quan Mỗ sao?

Liêu nói:

– Không đâu. Mỗ nhớ tới hôm ở thành Hạ Bi, anh đã cứu em. Hôm nay sao em lại chẳng cứu anh đây?

Công nói:

– Văn Viễn cũng muốn giúp ta sao?

Liêu nói:

– Cũng không phải.

Công nói:

– Đã chẳng giúp ta, thì người tới đây có việc chi?

Liêu nói:

– Huyền Đức không biết còn hay mất. Ích Đức cũng chưa rõ sống hay chết. Mọi người đã lạc nhau. Đêm qua Tào Công đã phá Hạ Bi. Quân dân trong thành chẳng ai bị xâm hại. Gia quyến của Huyền Đức thì Thừa tướng đã sai người bảo hộ. Kẻ nào làm kinh động, quấy nhiễu thì chém. Đối đãi đến như thế. Em đặc biệt tới nói cho anh hay.

Công cả giận, nói:

– Nói như thế thì là đặc biệt tới đây thuyết phục ta rồi! Ta nay tuy ở chỗ cùng đường, nhưng cái chết như về. Ngươi hãy tức tốc đi ngay. Ta sẽ xuống núi nghênh chiến!

Trường Liêu cười lớn, nói:

– Anh nói ra lời ấy, há không chuốc lấy lời cười chê của vạn đời ư?

Công nói:

– Ta vì trung nghĩa mà chết, sao lại bị vạn đời cười chê được?

Liêu nói:

– Anh nay mà chết mất, thì có ba tội. Há chẳng chịu sự cười chế của vạn đời ư?

Công nói:

– Ngươi hãy kể xem ta có ba tội gì?

Liêu nói:

– Lúc đầu Lưu sứ quân cùng anh kết nghĩa, đã thề cùng sống chết. Gần đây sứ quân thua ở Tiểu Bái, nếu mà hiệp sức chung lòng, tử chiến nơi sa trường, thì khi ấy tên tuổi mới bất hủ với vạn đời. Trái lại, sứ quân đã trốn tránh đi mất, những nơi bước chân đi tới, ai mà chẳng dung? Anh nay lại muốn chết ở đất này, nếu mà sứ quân lại tái xuất, mãi tìm kiếm anh. Thì há chẳng phải là anh bỏ chủ bơ vơ mà phụ rẫy lời thề năm ấy sao? Bỏ chủ mà táng mạng, thì thực là không hay, đó là một tội. Nhớ xưa Lưu sứ quân đem gia quyến cẩn thận gửi cho anh, để làm mưu kế vạn toàn. Anh nay tử chiến. Hai phu nhân không ai nương tựa, nếu có thể thủ tiết, thì chỉ một chết là xong, chẳng nghi ngờ gì; nếu không thể thủ tiết thì lại thuộc về người khác. Đó là anh đã phụ lại ủy thác nặng nề của sứ quân, thì thực là bất nghĩa, đó là hai tội. Anh võ nghệ siêu quần, lại hiểu sâu kinh sử, không nghĩ đến việc cùng sứ quân khuông phò nhà Hán, chẩn cứu sinh linh, mà lại muốn nhảy vào nước sôi, đạp lên lửa bỏng, để làm thành cái dũng của một gã thất phu, trên phụ tổ tông, dưới làm nhục chủ, há lại là nghĩa sao? Đó là ba tội. Anh có ba tội ấy, em chẳng thể không nói cho hay.

Công trầm ngâm, nói:

– Ngươi nói ta có ba tội, vậy muốn ta phải làm sao?

Liêu nói:

– Nay bốn mặt đều là quân của Tào Công. Anh nếu không đầu hàng, thì ắt chỉ còn một con đường chết. Chi bằng hãy hàng Tào Công, rồi nghe ngóng tin tức của sứ quân. Nếu biết đang ở xứ nào thì liền đi sang đó. Một là có thể bảo vệ hai phu nhân, hai là có thể bảo toàn chữ nghĩa, ba là có thể bảo vệ thân mình. Đã có ba điều tiện lợi ấy, anh nên suy xét cho kỹ.

Công nói:

– Lời người tuy hay, nhưng ta có ba việc. Nếu Tào Công có thể làm theo, thì ta sẽ giải giáp ngay tức khắc. Nếu mà không ưng, ta đành chịu ba tội mà chết.

Liêu nói:

– Thừa tướng khoan hồng đại lượng, có gì mà chẳng dung? Xin được nghe ba việc ấy.

Công nói:

– Một là ta cùng Lưu hoàng thúc vào lúc cùng lập lời thề, sẽ cùng phò nhà Hán. Nay ta chỉ hàng Hán đế, không hàng Tào Công. Nếu như có chém giết, thì không phải bẩm với Thừa tướng. Hai là hai vị tẩu tẩu xin được cấp bổng lộc của hoàng thúc để chi dùng, dù là người trên kẻ dưới thảy đều không được bước tới cửa. Ba là nếu nghe Lưu hoàng thúc đi hướng nào, thì không quản ngàn dặm, vạn dặm, sẽ lập tức từ giã mà đi. Ba điều ấy nếu thiếu mất một, thì nhất quyết không chịu hàng. Mong Văn Viễn hiền đệ hãy gấp gấp trở về báo.

Trương Liêu liền lên ngựa tới gặp Tào Tháo, trước tiên kể việc hàng Hán không hàng Tào. Tháo cười, nói:

– Ta là nguyên huân nhà Hán. Hán tức là ta rồi. Việc này có thể làm theo.

Liêu lại nói việc hai phu nhân muốn xin được cấp bổng lộc của hoàng thúc, cùng là kẻ trên người dưới chẳng cho đến cửa. Tháo nói:

– Ta sẽ dựa vào bổng lộc của hoàng thúc, tăng thêm gấp bội mà cấp cho. Còn lại thì đó là phép nhà của người ta, hà tất phải nghi ngờ gì!

Liêu nói:

– Nếu biết tin tức của Huyền Đức, dù xa thì cũng phải đi tìm. Tháo lắc đầu, nói:

– Việc này khó mà theo! Ta nuôi Quan Công để làm gì?

Liêu nói:

– Há chẳng nghe lời bàn luận người thường và quốc sĩ của Dự Nhượng ư?* Lưu Huyền Đức đối đãi với Vân Trường chẳng qua là dùng hậu ân thôi. Thừa tướng cũng ban hậu ân để cố kết lòng y, thì lo gì Vân Trường không ở lại?

Tháo nói:

– Lời của Văn Viễn phải lắm. Ta xin theo ba việc ấy.

Trương Liêu bèn trở lên núi, báo với Vân Trường. Vân Trường nói:

– Tuy là như thế, nhưng tạm xin Thừa tướng lui quân. Đợi ta vào thành gặp tẩu tẩu để thưa chuyện, rồi sẽ tới hàng ngay.

Trương Liêu lại trở về gặp Tào Tháo, nói rõ. Tháo liền truyền lệnh sai quân mã trong thành ngoài thành thảy đều lui ba mươi dặm. Tuân Úc nói:

– Không được. Sợ Quan Công có biến.

Tháo nói:

– Ta biết Vân Trường là kẻ sĩ trung nghĩa. Ắt là không thất tín.

Bèn dẫn quân lui.

Quan Công dẫn bại binh vào Hạ Bi, thấy nhân dân đều yên ổn không kinh động, liền đi thẳng tới trong phủ, gặp hai phu nhân. Hai phu nhân Cam, Mi nghe thấy Quan Công đã tới, vội ra đón. Công bèn khóc rống, lạy ở dưới đất. Hai phu nhân nói:

– Hoàng thúc nay ở xứ nào?

Công nói:

– Chẳng biết đã đi hướng nào.

Hai phu nhân nói:

– Nhị thúc vì sao lại khóc rống như thế?

Công nói:

– Quan Mỗ rời thành tử chiến, bị vây khốn ở Thổ Sơn. Binh ít tướng thiếu. Trương Liêu chiêu an, mỗ đem điều kiện nói ra. Tào Tháo ưng theo, thả cho mỗ vào thành. Vì chưa có lời của tẩu tẩu nên chưa dám tự tiện. Em nhớ đến vẻ mặt của anh, nên mới rơi huyết lệ.

Cam phu nhân nói:

– Hôm trước Tào tướng quân vào thành, bọn ta cứ tưởng là chết. Ai ngờ chẳng động đến một sợi tóc. Một tên lính cũng không dám vào cửa. Thúc thúc đã được người ta đồng ý, hà tất phải hỏi thêm? Chỉ sợ lâu ngày về sau thì Tào tướng không cho đi tìm hoàng thúc.

Công nói:

– Tẩu tẩu yên tâm. Quan Mỗ mà còn sống thì phải đi gặp chủ. Tào Công mở lời ra lệnh, nếu mà thay lời thì còn ai tin phục nữa?

Hai phu nhân Cam, Mi nói:

– Thúc thúc hãy quyết định việc trong nhà. Phàm có việc thì không cần phải hỏi bọn nữ lưu chúng tôi.

Quan Công từ biệt lui ra, bèn dẫn mấy chục quân kỵ tới hàng Tháo. Tháo sai tướng soái ra đón từ xa, Tháo tự ra cửa viên tiếp đãi. Quan Công xuống ngựa, vào lạy Tào Tháo. Tháo bèn đáp lễ. Công nói:

– Tướng của đám bại binh, chịu ơn sâu không giết của Thừa tướng, sao dám nhận lễ lạy trả?

Tháo nói:

– Ta vốn biết Vân Trường là kẻ sĩ trung nghĩa, sao dám làm hại? Tháo là Hán tướng, công là Hán thần, tuy danh tước không bằng nhau, nhưng là kính trọng cái đức của công đó.

Quan Công nói:

– Văn Viễn thay tôi bẩm ba việc, xin Thừa tướng nhân từ.

Tháo nói:

– Mỗ đã nói ra thì là mệnh lệnh. Muốn làm cảm động bốn biển, giữ chữ tín với thiên hạ, sao dám tự vứt bỏ lời hứa?

Quan Công nói:

– Chủ tôi nếu còn, Quan Mỗ dù xông pha nước lửa, ắt cũng phải đi tìm. Bấy giờ sợ không kịp từ biệt, thì cũng hãy thương xót cho.

Tháo nói:

– Huyền Đức nếu còn, thì ắt để công đi. Chỉ sợ là đã ở trong đám loạn quân rồi chăng? Hãy yên tâm mà chờ nghe ngóng.

Vân Trường dạy tạ. Tháo bày tiệc khoản đãi Quan Công.

Hôm sau, Tháo thu quân về Hứa Xương, đốc thúc quân mã đi trước. Vân Trường thu thập xe cộ, mời hai tẩu tẩu lên xe, tự mình dẫn quân hộ tống mà đi. Tháo sai người đưa đến các vật dụng và đồ ăn, thức uống. Khi tới Hứa Xương, quân mã đều trở về doanh trại. Tháo để một phủ riêng cho Vân Trường ở. Vân Trường chia một nhà làm hai gian, ở ngoài cửa nhà trong phái mười tên lính già để canh giữ. Quan Công ty ở nhà ngoài. Tháo dẫn Quan Công vào chầu Hán Hiến đế. Để sai Tháo ban thêm chức quan. Tháo phong Quan Công làm Thiên tướng quân. Công tạ ơn rồi về nhà.

Hôm sau, Tháo bày tiệc lớn, họp các mưu thần võ sĩ, lấy lễ với khách để đãi Quan Công, mời lên chỗ cao ngồi. Đến khi đưa về, lại chuẩn bị trăm tấm lụa mỏng in hoa, đồ dùng toàn bằng vàng bạc. Quan Công thảy đều đưa cho hai tẩu tẩu.

Quan Công từ lúc tới Hứa Xương, Tháo đối đãi rất hậu. Ba ngày mở tiệc nhỏ, năm ngày một tiệc to, lên ngựa thì cho vàng, xuống ngựa lại cho bạc, lại cho mười người con gái đẹp để hầu hạ. Vân Trường không thể chối từ, đem những vật được ban và mỹ nữ đưa hết vào nhà sau, sai phục vụ hai tẩu tẩu. Những đồ vàng bạc, gấm lụa được ban đều ghi chép rõ ràng, cất vào trong kho. Công cứ ba ngày lại một lần tới ngoài cửa nhà trong, cúi mình làm lễ, hỏi rằng: “Hai tẩu tẩu có được vui vẻ chăng?”. Hai phu nhân lại hỏi việc của hoàng thúc, xong rồi thì bảo: “Thúc thúc cứ tự tiện”. Quan Công mới dám lui về. Tháo biết việc ấy, càng thêm trọng đãi Quan Công. Công vẫn chưa vui.

Một hôm, Tháo thấy chiến bào gấm xanh mà Vân Trường vẫn mặc đã cũ. Tháo sai đo thân mình, lấy gấm lạ may một tấm chiến bào ban cho. Vân Trường nhận lấy, mặc lót bên trong, ở ngoài thì dùng tấm bào cũ phủ lên. Tháo cười, nói:

– Vân Trường sao lại tiết kiệm như vậy?

Công nói:

– Mỗ không có tiết kiệm.

Tháo nói:

– Ta là Hán tướng, há chẳng có nổi một tấm áo bào ban cho Vân Trường? Vì cớ gì mà lấy áo bào cũ để đậy lên? Chẳng phải tiết kiệm thì là gì?

Công nói:

– Áo bào cũ là do Lưu hoàng thúc ban cho, thường mặc để như trông thấy mặt anh, sao dám vì thứ Thừa tướng mới ban mà quên đi vật anh ban lúc trước đây? Bởi thế mới mặc ở bên ngoài.

Tháo than rằng:

– Thật là người nghĩa sĩ!

Tháo tuy ngoài miệng khen là nghĩa, mà trong lòng không vui. Vân Trường trở về phủ.

Hôm sau, chợt có người báo:

– Hai vị phu nhân ở nhà sau khóc lăn ra đất, không biết việc gì, xin tướng quân mau vào.

Vân Trường vội sửa sang quần áo, quỳ ở ngoài cửa, lạy mời hai vị tẩu tẩu. Hai phu nhân Cam, Mi khóc lóc đi ra, mời Vân Trường đứng dậy. Rốt cuộc là vì sao?

50. VÂN TRƯỜNG PHÓNG NGỰA ĐÂM NHAN LƯƠNG

Công nói:

– Hai tẩu tẩu vì cớ gì mà khóc lóc bi thảm như thế? Cam phu nhân nói:

– Đêm qua ta mơ thấy hoàng thúc bị nguy khốn dưới hầm đất, lúc tỉnh dậy bèn cùng Mi thị bàn luận, nghĩ rằng hoàng thúc chắc đã ở dưới cửu tuyền rồi.

Quan Công nói:

– Việc ở trong mộng không đủ để tin. Đó là hai tẩu tẩu lòng suy nghĩ nên mới mơ như thế. Xin chớ lo phiền.

Công lại ba phen an ủi. Gặp ngay lúc Tào Tháo mời công dự tiệc. Công chào hai phu nhân, đi gặp Tháo. Tháo thấy Công trên mặt có nước mắt, bèn hỏi nguyên cớ. Công nói:

– Hai chị nhớ anh đã lâu ngày, nên vô cớ khóc thương. Lòng mỗ cũng buồn theo.

Tháo cười mà an ủi, mấy lần đưa rượu khuyên giải. Công uống rượu vào, tự vuốt râu mà nói rằng:

– Sống đã không thể báo nước nhà, mà lại phản bội anh, làm người như thế ư!

Tháo hỏi rằng:

– Vân Trường có bao nhiêu râu?

Công nói:

– Ước chừng vài trăm sợi, mỗi lúc mùa thu lại rụng chừng năm, ba cái, đến tháng mùa đông thì phần lớn là lấy the đen bọc lại, vì sợ chúng đứt mất. Khi tiếp kiến khách khứa thì lại tháo ra.

Tháo lấy hai tấm gấm the làm túi, ban cho Quan Công bọc râu. Hôm sau, buổi chầu sớm, vào gặp đế. Để thấy Quan Công có một túi gấm the rũ ở trước bụng. Để hỏi han. Quan Công nói:

– Râu thần rất dài. Thừa tướng ban túi để bọc lại.

Đế sai mở ra ngay trên điện, thấy dài quá bụng. Đế nói:

– Thật là Mỹ Nhiêm công!

Nhân đó, triều đình đều gọi là Mỹ Nhiêm công.

Tháo thấy Quan Công mỗi khi được ban thưởng thì chưa hề vui mừng. Chợt một hôm, Tháo mời Quan Công tới ăn yến. Đến khi tan tiệc, Tháo tin Công rời phủ, thấy ngựa của Công gầy. Tháo nói:

– Ngựa của công sao gầy thể?

Công đáp rằng:

– Thân hèn nặng quá, ngựa không chở nổi, bởi thế mới hay gầy.

Tháo sai tả hữu chuẩn bị một con ngựa dắt đến. Chốc lát, đã sai một người Quan Tây dắt tới. Ngựa này mình như than lửa, mắt như lục lạc. Tháo trỏ ngựa, nói rằng:

– Công biết con ngựa này chăng?

Công nói:

– Lẽ nào là ngựa Xích Thố mà Lữ Bố cưỡi ư?

Tháo nói:

– Phải. Ta chưa từng dám cưỡi. Nếu không phải là Công thì chẳng ai cưỡi được.

Bèn đem luôn yên ngựa tặng cho. Quan Công lạy tạ. Tháo nổi giận, nói:

– Ta mấy lần ban cho gái đẹp, vàng lụa mà chưa từng bái lạy. Nay ta ban ngựa, lại mừng rỡ mà lạy lục. Sao lại khinh rẻ người mà quý súc vật thế kia?

Công nói:

– Tôi biết ngựa này ngày đi ngàn dặm. Nay may có được nó, nếu biết huynh trưởng nương thân ở nơi nào, thì tuy xa ngàn dặm cũng có thể một ngày là được gặp mặt rồi.

Tháo ngạc nhiên, đâm hối hận. Quan Công từ giã mà đi. Tháo gọi Trương Liêu, nói:

– Ta đãi Vân Trường không bạc, mà y thường ôm lòng bỏ đi, là sao vậy?

Liêu nói:

– Hãy đợi mỗ dò xét sự tình, rồi sẽ trở về báo lại.

Hôm sau Trương Liêu tới gặp Quan Công. Nhân lúc đang nói chuyện, Liêu nói:

– Mỗ tiến cử huynh lên chỗ Thừa tướng, có khi nào bị thua sút người ta chăng?

Công nói:

– Cảm kích Thừa tướng đối đãi với ta rất hậu. Chỉ là ta thân ở chỗ này mà lòng ở chỗ của huynh trưởng.

Liêu nói:

– Lời anh nói sai rồi. Phàm đại trượng phu mà xử thế không biết phân biệt nặng nhẹ thì không phải là trượng phu đâu. Ta nghĩ Huyền Đức đối đãi với anh há đã hơn thừa tướng. Anh chỉ nhớ chuyện đã qua là cớ làm sao?

Công nói:

– Ta vốn biết Tào Công đãi ta rất hậu. Chỉ là ta nhận hậu ơn của Lưu tướng quân, thề cùng chết, không thể phản bội. Ta rốt lại chẳng ở chốn này, ắt phải làm nên việc để báo Tào Công, rồi sau mới đi.

Liêu nói:

– Nếu mà Huyền Đức đã rời bỏ thế gian, thì anh sẽ đi về đâu đây?

Công nói:

– Nguyện theo người ở dưới đất thôi.

Liêu biết Công rốt cuộc chẳng thể ở lại, bèn cáo lui. Liêu tự nghĩ rằng: “Nếu đem sự thực báo Tào Công, thì sợ hại đến tính mạng Vân Trường. Nếu không đem sự thực mà báo thì sợ không phải là đạo thờ vua”, bèn bùi ngùi than rằng:

– Tào Công là quân phụ. Vân Trường là huynh đệ. Vì tình anh em mà lừa dối quân phụ thì đó là bất trung. Thà chịu bất nghĩa chứ không thể bất trung.

Bèn vào nhà, đem sự thực bẩm lên với Tháo rằng:

– Vân Trường muốn cùng Lưu Bị sống chết có nhau, ắt chẳng ở lại.

Tháo than rằng:

– Thờ chủ mà không quên gốc, đó là người nghĩa sĩ trong thiên hạ. Người này khi nào thì đi?

Liêu nói:

– Kẻ kia bảo ắt phải lập công để báo đáp Thừa tướng rồi mới đi.

Tháo lại than rằng:

– Thực là người có lòng nhân!

Tuân Úc nói:

– Nếu không sai Vân Trường lập công thì dễ gì đã đi.

Tháo nói:

– Phải.

Hãy thôi nói việc của Vân Trường. Đây nói Huyền Đức ở chỗ Viên Thiệu, sớm chiều phiền não. Thiệu nói:

– Huyền Đức vì cớ gì mà thường thấy ưu tư?

Huyền Đức nói:

– Hai em chẳng hay tin tức. Vợ con bị hãm trong tay giặc Tào. Trên không thể báo quốc, dưới chẳng thể giữ nhà, sao lại chẳng ưu tư?

Thiệu nói:

– Ta muốn tiến binh tới Hứa Đô đã lâu rồi. Nay đang là lúc mùa xuân ấm áp, chính là dịp tốt để cất quân.

Liền bàn bạc sách lược phá Tào. Điền Phong can rằng:

– Tào Tháo đã phá Từ Châu, ắt Hứa Đô không còn trống rỗng nữa. Tháo giỏi dùng binh, biến hóa khôn cùng. Quân tuy ít, nhưng chưa thể khinh thường đâu. Chi bằng chống cự lâu dài. Tướng quân chiếm cứ cái kiên cố của núi sông, họp dân chúng bốn châu, bên ngoài giao kết anh hùng, bên trong sửa sang việc làm nông, chinh chiến, rồi sau kén chọn quân tinh nhuệ, chia làm kỳ binh, thừa lúc trống rỗng mà thay phiên nhau ra trận, để quấy nhiễu phía nam Hoàng Hà. Cứu bên phải thì ta đánh bên trái, cứu bên trái thì ta đánh bên phải, khiến cho địch mệt mỏi vì chạy vạy, dân không được yên nghiệp. Ta chưa mệt nhọc mà bên kia đã nguy khốn. Chưa đến hai năm có thể ngồi mà khắc chế địch vậy. Nay cởi bỏ sách lược chiến thắng ở miếu đường mà quyết thắng thua trong một trận chiến, nếu không như chí nguyện thì hối hận cũng không kịp rồi.

Thiệu nói:

– Hãy để ta suy nghĩ.

Thiệu hỏi Huyền Đức rằng:

– Điền Phong khuyên ta cố thủ, ngài thấy thế nào?

Huyền Đức nói:

– Kẻ thư sinh đùa giỡn với bút mực, không thích chinh phạt, ngồi yên từ sáng đến tối để hưởng bổng lộc, khiến cho tướng quân mất đi đại nghĩa với thiên hạ rồi.

Thiệu nói:

– Lời của Huyền Đức rất phải.

Bèn chú tâm vào chuyện điểm binh. Điền Phong lại vào can. Thiệu nổi giận, nói:

– Bọn người mê văn khinh võ, khiến ta mất đi đại nghĩa!

Điền Phong cúi đầu nói:

– Nếu không nghe lời hay của mỗ mà ra quân thì tất bất lợi thôi.

Thiệu cả giận, định chém đi. Huyền Đức hết sức khuyên can, bèn giam vào trong ngục. Thiệu phát hịch cho châu quận, liệt kê tội ác của Tháo, đều xin trợ giúp. Thư Thụ thấy Điền Phong bị hạ ngục, bèn hội họp tông tộc, phân tán hết gia tài cho họ, nói rằng:

– Ta theo quân đội ra đi. Cái thế còn thì ắt uy quyền chẳng đâu không vươn tới. Cái thế mất đi thì ắt một thân này chẳng giữ nổi. Thương thay!

Mọi người đều rơi lệ tiễn đi.

Thiệu sai Đại tướng Nhan Lương làm tiên phong, tiến công Bạch Mã*. Thư Thụ can rằng:

Nhan Lương vốn tính gấp gáp, hẹp hòi, tuy kiêu dũng nhưng không thể nhận trách nhiệm một mình.

Thiệu nói:

– Thượng tướng của ta chẳng phải là loại mà các ngươi có thể xét đoán được đâu.

Đại quân lên đường, kéo rốc tới Lê Dương. Thái thú Đông quận là Lưu Diên vội báo gấp tới Hứa Xương. Tào Tháo kíp sửa soạn lên đường. Quan Công biết Bạch Mã báo gấp, muốn tự đi, bèn vào tướng phủ gặp Tào Công, nói:

– Nghe nói Thừa tướng động binh, mỗ xin làm tiền bộ, lập công để báo đáp.

Tháo nói:

– Chưa dám phiền tướng quân mệt nhọc ở nơi xa. Sớm muộn sẽ tới mời thôi.

Công tự lui ra. Tháo dẫn mười lăm vạn binh, chia làm ba đội mà đi. Bởi vì Lưu Diên liên lạc để cấp báo không dứt, Tháo bèn cầm năm vạn quân, tự mình tới Bạch Mã, dựa vào núi đất đóng trại, ngó ra xa ở trước núi thấy một vùng đồng bằng rộng rãi. Nhan Lương làm tiền bộ, tinh binh mười vạn, bày thành thế trận. Tháo trông thấy mà kinh hãi nên chưa dám đánh. Tướng cầm đầu của Thiệu cưỡi ngựa ra. Tháo ngoảnh đầu nói với tướng cũ của Lữ Bố là Tống Hiến rằng:

– Ta nghe nói ngươi là mãnh tướng của Lữ Bố, sao lại chẳng đánh Nhan Lương?

Tống Hiến hân hoan đáp lời, lấy thương, lên ngựa đi thẳng ra trước trận. Nhan Lương cầm ngang đao, dừng ngựa, mặt như Linh quan*, đứng ở dưới cửa cờ. Tống Hiến đi thẳng tới bắt Nhan Lương. Lương hét to một tiếng, phóng ngựa tới nghênh chiến, chưa đầy ba hiệp, tay vung lên, đao hạ xuống, chém Tống Hiến trước trận tiền. Tào Tháo cả kinh, nói:

– Thật là dũng tướng!

Ngụy Tục nói:

– Y giết đồng bạn của tôi, xin đi báo thù!

Tháo đồng ý. Tục lên ngựa, cầm mâu đi thẳng ra trước trận, lớn tiếng mắng Nhan Lương:

– Hôm nay ta sẽ giết ngươi!

Lương chẳng thèm trả lời, ngựa chạm một hiệp, ánh đao lóe sáng trên đầu, chém Ngụy Tục rơi xuống ngựa. Tháo nói:

– Ai dám đương đầu?

Từ Hoảng xin ra. Tháo sai kíp ra nghênh chiến. Từ Hoảng cưỡi ngựa ra, cùng Lương đánh hai mươi hiệp, thua trở về trận nhà. Các tướng run sợ. Tháo thu quân. Lương cũng dẫn quân lui.

Tháo thấy Lương chém liền hai tướng, trong lòng lo buồn. Trình Dục nói:

– Tôi tiến cử một người, có thể địch lại Nhan Lương.

Tháo hỏi:

– Là ai?

Dục nói:

– Chẳng phải quan Công thì không ai làm nổi.

Tháo nói:

– Ta sợ hắn lập công xong sẽ bỏ đi

Dục nói:

– Thừa tướng vừa yêu mà vừa nghi, thì sao không gọi tới đây? Hai kẻ mạnh cùng ở một chỗ, nếu thắng thì ắt trọng dụng, mà nếu thua thì chẳng còn phải nghi.

Tháo nói:

– Hay.

Bèn sai người đi mời Quan Công. Công nghe tin có người tới mời thì cả mừng, bèn từ giã hai phu nhân. Phu nhân nói:

– Thúc đi chuyến này, hãy nghe ngóng tin tức của hoàng thúc.

Công nói:

– Sẽ chỉ chú ý đến việc ấy thôi.

Bèn gấp gấp lên đường. Công cưỡi ngựa Xích Thố, tay cầm đao Thanh Long, dẫn theo vài người đi cùng, thẳng tới Bạch Mã, vào gặp Tháo. Tháo mời Công ngồi xuống, kể rằng:

– Nhan Lương dũng mãnh, chém hai viên tướng, liền mấy ngày các tướng bị thua rất nhiều. Y dũng mãnh không thể địch lại, nên mới đặc biệt mời Vân Trường bàn bạc.

Công nói:

– Hãy đợi mỗ xem xét động tĩnh.

Tháo bày rượu khoản đãi. Chợt có người báo:

– Nhan Lương thách đánh.

Tháo dẫn Quan Công lên núi đất xem xét. Tháo và Công ngồi, các tướng đứng vây quanh. Tào Tháo chỉ xuống trận thế Nhan Lương bày ở dưới núi, bốn phương tám hướng, cờ xí đao thương, bày bố dày đặc, thật là oai phong, bèn nói với Quan Công rằng:

– Người ngựa của Hà Bắc hùng tráng như thế sao!

Công đáp rằng:

– Tôi xem chúng như gà đất, chó ngói thôi*.

Tháo lại chỉ tay, nói:

– Tướng soái dàn bày, tinh kỳ tiết việt, người như mãnh hổ, ngựa tựa rồng độc, cái thế mạnh mẽ thay!

Công đáp rằng:

– Cũng như cung vàng, tên ngọc thôi*.

Tháo lại chỉ tay, nói:

– Ở dưới cờ lọng, kẻ cầm đao dừng ngựa là Nhan Lương đó. Quan Công đưa mắt trông ra, thấy người này mặc áo bào thêu, giáp vàng, tướng mạo uy nghiêm. Công báo với Tháo rằng:

– Tôi trông Nhan Lương, như sào treo rao bán đầu thôi*.

Tháo nói:

– Không thể xem thường!

Quan Công đứng dậy, nói:

– Mỗ tuy bất tài, nguyện đi lấy đầu y giữa vạn quân đem dâng у Thừa tướng.

Trương Liêu nói:

– Trong quân chẳng thể nói chơi. Vân Trường không thể coi thường. Hãy mau dắt ngựa tới đây!

Công phấn chấn lên ngựa, cầm ngược đao Thanh Long, chạy xuống núi đất, đem mũ trụ của mình ném trước yên ngựa, mắt phương trợn tròn, mày tằm dựng đứng, chạy tới trước trận. Quân Hà Bắc trông thấy, như sóng tan triều vỡ, rẽ sang hai bên, mở ra một con đường lớn. Công phi ngựa tiến lên. Nhan Lương đang ở dưới lọng, thấy Quan Công chạy tới, đang muốn hỏi han. Ngựa chạy tới gần. Vân Trường vung tay lên, một đao chém Nhan Lương rơi xuống ngựa. Các tướng ở trung quân trong lòng khiếp đảm, thảy đều quăng cờ vứt trống mà chạy. Vân Trường chợt nhảy xuống đất, cắt đầu Nhan Lương, treo ở dưới cổ ngựa, rồi phóng mình lên ngựa, cầm đao ra khỏi trận, như là vào chỗ không người. Binh tướng Hà Bắc chưa từng trông thấy thần uy như thế, ai dám tới gần? Quân Lương tự loạn. Quân Tào đánh tới, giết chết không thể đếm hết, cướp được ngựa chiến, khí giới rất nhiều. Quan Công vọt ngựa lên núi. Các tướng đều khen ngợi. Công dâng thủ cấp trước mặt Tào Tháo*. Tháo nói:

– Tướng quân thật là thần uy vậy!

Quan Công nói:

– Mỗ sao đáng để nói đây? Em tôi là Trương Ích Đức nước Yên có thể ở giữa trăm vạn quân lấy đầu viên thượng tướng, như lục túi lấy đồ.

Tháo cả kinh, ngoảnh đầu bảo tả hữu rằng:

– Từ nay vệ sau, nếu gặp Trương Ích Đức nước Yên thì không thể khinh địch!

Sai viết ở dưới đáy vạt áo bào để ghi nhớ. Sử quan vốn viết chữ “đâm”, thì đã bao hàm ý kín trong ấy*, có thơ đâm Nhan Lương làm chứng. Ba bài đầu khen Quan Công đâm Nhan Lương. Bài cuối chỉ nói chuyện Quan Công biểu dương sự anh dũng của Trương Phi. Thơ rằng:

Ngó lọng, vung roi, ngựa như bay.

Tướng quân vào thẳng chốn vạn người

Bụi hồng bốc dưới chân Xích Thố

Mây trắng vòng quanh mũi Thanh Long

Hổ báo mất răng, chim dứt tiếng

Phượng hoàng rụng cánh, lá im hơi

Xem khắp anh hùng trong sử ký.

Ai đọ Vân Trường, Bạch Mã không?

Lại có thơ rằng:

Bạch Mã năm xưa việc đã nguy.

Tướng quân ra trận chiến công ghi.

Chém đầu rời trận, không ai cản

Phóng ngựa cầm đao, chẳng kẻ truy

Tráng chí uy phong lừng ngàn thuở

Anh hùng khí khái vạn người kỳ.

Đường đường miếu mạo, dân kính ngưỡng

Trung nghĩa như ông mấy kẻ bì?

Lại có thơ rằng:

Ngàn vạn binh hùng chẳng dám đương.

Một đao một ngựa chém Nhan Lương

Chỉ vì Huyền Đức đà căn dặn

Mới khiến anh hùng chẳng trở tay.

Lại có thơ rằng:

Qua lại trong quân thật gan sao.

Thường khinh Hứa Trữ, thắng Trương Liêu.

Lại khoe Ích Đức là dũng mãnh.

Mới khiến Đương Dương hét gãy cầu.

Đây nói quân mã bại trận còn sót lại của Nhan Lương vội chạy về, đến giữa đường thì gặp ngay Viên Thiệu, báo rằng bị một dũng tướng mặt đỏ, dùng một thanh đại đao Thanh Long, cưỡi một ngựa chạy vào trong trận, một đao chém Nhan Lương rồi đi, vì thế mà thua to. Viên Thiệu cả kinh, hỏi rằng:

– Đó là ai vậy?

Thư Thụ ở trước trướng nói:

– Người ấy ắt là em của Lưu Huyền Đức, là Quan Vân Trường đó.

Viên Thiệu cả giận, nói:

– Em ngươi là Quan Mỗ chém ái tướng của ta. Ngươi tất nhiên là đồng mưu rồi! Còn giữ ngươi để làm gì?

Liền gọi đao phủ lôi Huyền Đức ra chém đi rồi về báo cáo. Chưa biết tính mạng ra sao, hãy nghe hồi sau phân giải.

TAM QUỐC CHÍ THÔNG TỤC DIỄN NGHĨA QUYỂN V – hết

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN VI

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN 06

51. Vân Trường giết Văn Xú ở Diên Tân.

52. Quan Vân Trường treo ấn gói vàng.

53. Vân Trường một mình vượt ngàn dặm.

54. Quan Vân Trường năm ải chém tướng.

55. Vân Trường gióng trống chém Sái Dương.

56. Lưu Huyền Đức tự nghĩa ở Cổ Thành.

57. Tôn Sách giận chém Vu thần tiên.

58. Tôn Quyền lãnh chúng, cứ Giang Đông.

59. Tào Tháo đánh Viên Thiệu ở Quan Độ.

60. Tào Tháo đốt lương thảo ở Ô Sào.

51. VÂN TRƯỜNG GIẾT VĂN XÚ Ở DIÊN TÂN

Đây nói Quan Công một ngựa chém đầu Nhan Lương. Đám quân thua chạy về báo cho Viên Thiệu. Thiệu cả giận, muốn chém Huyền Đức. Huyền Đức mặt không biến sắc mà nói:

– Minh công chỉ nghe lời khai của một phía mà muốn tự dứt tình hướng về mặt trời ư? Và Lưu Bị từ lúc ở Từ Châu lạc nhau, già trẻ đều vứt bỏ, chưa biết Vân Trường ở chỗ nào. Thiên hạ có rất nhiều người cùng họ, nét mặt giống nhau, há chỉ riêng người mặt đỏ, dùng đao thì ắt là Quan Mỗ đâu! Minh công sao lại chẳng xét rõ cho?

Viên Thiệu là một người chẳng có chủ kiến, nghe Huyền Đức nói như thế, bèn trách Thư Thụ rằng:

– Lỡ nghe lời ngươi, suýt nữa giết mất ái đệ.

Bèn mời Lưu Huyền Đức lên trướng ngồi, liền bàn bạc việc báo thù cho Nhan Lương. Dưới trướng có một người ứng tiếng mà nói rằng:

– Nhan Lương là em tôi đó. Đã bị giặc Tào giết mất, sao tôi có thể không rửa hận này đây?

Huyền Đức trông thấy người này mình cao tám thước, mặt như giải trãi*, là người Sơn Hậu, họ Văn, tên Xú, là danh tướng Hà Bắc. Viên Thiệu cả mừng, nói:

– Nếu không phải người thì chẳng ai có thể báo thù cho Nhan Lương vậy. Ta cũng cho người mười vạn binh, hãy mau lên đường.

Văn Xú vượt qua sông Hoàng Hà, đuổi giết giặc Tháo. Thư Thụ nói:

– Việc cốt yếu của hành quân, sự biến hóa của thắng bại, không thể không hiểu rõ. Nay nên giữ quân đóng đồn ở Diên Tân, chia binh tới Quan Độ, nếu mà có thể khắc chế, bắt giữ được địch thì trở về đón ngài cũng chưa muộn. Nay khinh thường mà vượt sông, lỡ như gặp khó khăn thì mọi người chẳng thể về nữa đâu.

Thiệu nổi giận, nói:

– Đều do bọn ngươi làm trễ biếng lòng quân, kéo dài ngày tháng, làm hại việc lớn. Há chẳng nghe binh quý thần tốc ư?

Thư Thụ đi ra, than rằng:

– Trên ôm chí lớn, không* lo công cao. Hoàng Hà bao la, ta thế là xong!

Bèn các bệnh không ra bàn việc. Huyền Đức nói:

– Nay Lưu Bị chịu ơn lớn đã lâu mà không thể báo đáp, nên muốn cùng đi giúp Văn tướng quân. Một là để báo đáp cái đức của minh công, hai là muốn thám thính xem có thực là Vân Trường không.

Thiệu mừng, gọi Văn Xú tới bảo cùng Huyền Đức thống lĩnh quân tiến bộ. Văn Xú nói:

– Lưu Huyền Đức là tướng thua bại mấy phen, ở trong quân thì bất lợi. Văn Xú xin tự đi, không cần dùng Huyền Đức.

Thiệu nói:

– Ta muốn xem tài năng của Huyền Đức. Ngươi hãy đi cùng.

Văn Xú nói:

– Nếu chúa công đã muốn kẻ kia cùng đi, thì mỗ chia ba vạn quân, sai hắn ta làm hậu bộ. Nếu y không có công thì được phép tự trị tội.

Huyền Đức nói:

– Chia quân là cách tốt nhất.

Văn Xú bèn tự lĩnh bảy vạn quân đi trước. Huyền Đức dẫn ba vạn quân theo sau.

Đây nói Tào Tháo vì cớ Vân Trường chém được Nhan Lương nên càng thêm kính trọng, dâng biểu tấu cho triều đình phong Vân Trường làm Thọ Đình hầu, đúc ấn trao cho Quan Công, ấn khắc chữ: “Thọ đình hầu ấn”, sai Trương Liêu bung đi. Quan Công xem xong, chối từ không nhận. Liêu nói:

– Cứ vào công lao của anh thì phong hầu có gì là nhiều?

Công nói:

– Công nhỏ không đáng để nhận danh tước này.

Lại chối từ ba lần. Liêu đành bưng ấn trở về gặp Tào Công, nói chuyện Vân Trường từ chối không nhận. Tháo nói:

– Đã từng xem ấn chưa?

Liêu nói:

– Vân Trường đã thấy ấn rồi.

Tháo nói:

– Ta không cân nhắc kỹ rồi.

Bèn sai thợ đúc ấn nung chảy chữ khắc đi, đặc biệt đúc lại sáu chữ trên ấn: “Hán Thọ đình hầu chi ấn”*, lại sai Trương Liêu đưa đi. Công xem xong, cười, nói:

– Thừa tướng biết ý ta rồi!

Bèn lạy mà nhận lấy. Chợt nghe có người báo:

– Viên Thiệu lại sai Đại tướng Văn Xú vượt Hoàng Hà để chiếm cứ Diên Tân.

Tháo trước sai người dời cư dân sang phía tây sông. Tháo tự lĩnh binh đón đánh. Ba quân đều lên đường. Quân mã đi phía trước, lương thảo ở phía sau. Tháo truyền lệnh sai lương thảo và xe cộ thảy đều đi trước, hậu quân làm tiền bộ tiên phong, bảo vệ lương thảo, lấy tiền bộ tiên phong đi ở phía sau. Lữ Kiền nói:

– Lương thảo ở phía trước mà quân binh đi phía sau, là ý gì?

Tháo nói:

– Lương thảo ở phía sau thì đa phần bị cướp bóc. Bởi thế ta sai đi trước.

Lữ Kiền nói:

– Nếu như gặp địch, mà kẻ giữ lương lại không dám đánh, thì ắt làm lỡ việc lớn.

Tháo nói:

– Ta đợi quân địch tới, thì khi ấy ắt lại có cách ứng phó.

Kiền nghi ngờ, nhưng không dám nói thêm. Tháo sai đưa lương thực và các xe đồ nặng men theo sông, tiến gần tới Diên Tân. Tháo ở hậu quân, nghe thấy tiền quân hò hét, kíp sai người đi xem xét. Bấy giờ có người báo:

– Đại tướng Hà Bắc là Văn Xú dẫn quân tới. Quân ta đều vứt lương thảo, thảy đều tan chạy, hậu quân lại ở xa, phải làm sao đây?

Mọi người bàn bạc, muốn lui giữ Bạch Mã. Tháo sai lui quân. Hà Bắc lại chặn đường. Quân đều rối loạn tan tác. Tháo lấy roi trỏ:

– Có thể tránh ở Nam Phụ*.

Người ngựa vội chạy tới gò đất. Tháo sai người ngựa đều cởi áo, vứt giáp, nghỉ ngơi chút ít, lại thả hết ngựa ra. Quân Văn Xú đuổi giết tới nơi. Các tướng nói:

– Giặc đến thì phải làm sao? Hãy kíp bắt lấy ngựa mà lui về Bạch Mã.

Một người ngăn lại, nói:

– Nơi này chính là chỗ có thể cùng giặc giao chiến, sao lại phải lui?

Tháo trông ra, thì là Tuấn Du. Tháo liền đưa mắt nhìn Du mà cười. Du biết ý nên không nói thêm nữa. Quân Văn Xú đã chiếm được xe cộ, lại tới cướp ngựa. Quân sĩ không theo đội ngũ mà tự mình rời đi lung tung, lúc đi qua đó, chỉ muốn lấy đồ vật chứ không có lòng đánh giết. Người ngựa của Tào Tháo tiến tới vây bọc. Văn Xú hiên ngang độc chiến. Quân sĩ giẫm đạp lên nhau. Văn Xú ngăn cấm không nổi, bèn quay ngựa chạy. Tháo ở trên gò đất chỉ tay nói:

– Văn Xú là danh tướng Hà Bắc. Ai có thể bắt y?

Hai tướng bay ngựa chạy ra. Tháo trông ra thì là Trương Liêu, Từ Hoảng. Hai tướng đuổi theo tới gần Văn Xú, kêu to:

– Tướng giặc chớ chạy!

Văn Xú quay đầu, thấy hai tướng đuổi tới, bèn gác cây thương sắt, giường cung lắp tên, nhắm bắn Trương Liêu. Từ Hoảng kêu to:

– Giặc chớ bắn tên!

Trương Liêu vội cúi đầu tránh. Một mũi tên trúng ngay mũ khôi trên đầu của Liêu, khiến trâm cài đầu và dải mũ đều bị bắn văng đi. Liêu bốc giận, lại đuổi theo. Con ngựa Liêu cưỡi lại bị Văn Xú bắn trúng vào má. Chiến mã khuỵu hai chân trước. Trương Liêu rơi xuống đất. Văn Xú thúc ngựa chạy tới. Từ Hoảng kíp múa cây búa lớn ngăn không cho Xú giết. Hai tướng đánh tới hơn ba mươi hiệp, Trương Liêu lánh ra xa. Từ Hoảng trông thấy quân mã phía sau Văn Xú ùa tới. Hoảng vội quay ngựa bỏ chạy. Văn Xú men theo sông mà đuổi. Chợt thấy hơn mười kỵ binh, cờ hiệu tung bay, một tướng đi đầu cầm đao cưỡi ngựa kéo tới. Ấy là Hán Thọ đình hầu Quan Vân Trường đang hét lớn một tiếng:

– Tướng giặc chớ chạy!

Bèn cùng Văn Xú giao đấu. Đánh được hai hiệp, Văn Xú trong lòng khiếp đảm, quay đầu ngựa, ùa xuống sông mà chạy. Ngựa Quan Công là long câu ngàn dặm, đã sớm đuổi kịp Văn Xú, một đao ở sau đầu, đã chém Văn Xú rơi xuống ngựa. Về sau có thơ khen Quan Công giết Văn Xú. Thơ rằng:

Vốn thề lập công lao.

Đáp đền ân nghĩa ấy.

Phóng mình chém hổ báo.

Liệu mạng dẫn tì hưu.

Bạch Mã, Nhan Lương chết

Diên Tân, Văn Xú vong.

Anh hùng ai sánh được.

Thật xứng Thọ Đình hầu.

Tào Tháo ở trên gò đất thấy Quan Công vung đao chém Văn Xú, liền xua hết người ngựa ở bốn mặt lên đánh giết. Quân Hà Bắc thảy đều rơi xuống nước. Tháo đoạt lại các xe đồ nặng, ngựa chiến và lương thảo. Vân Trường dẫn vài quân kỵ, diễu võ giương oai, xung động đông tây. Đang lúc đánh giết, Lưu Huyền Đức dẫn ba vạn quân từ sau kéo tới. Quân đi trước do thám được, báo cho Huyền Đức rằng:

– Phen này lại là kẻ mặt đỏ, râu dài đã chém chết Văn Xú.

Huyền Đức nghe xong, vội vàng thúc ngựa đi xem, cách bờ sông trông sang thấy một đám người ngựa phi như bay. Mọi người đều chỉ tay, bảo rằng:

– Chính là hắn đó!

Huyền Đức nhìn ra phía xa. Ở trong đám bụi mù có một lá cờ viết bảy chữ “Hán Thọ đình hầu Quan Vân Trường”. Huyền Đức thầm cảm tạ trời đất, nói:

– Thì ra em của ta quả thực ở chỗ của Tào Tháo.

Đang muốn đi gặp, nhưng lại bị quân Tào thế mạnh ùa đến, chỉ có thể thu đám quân thua ngựa bại trở về.

Viên Thiệu tới Quan Độ tiếp ứng, dựng trại xong xuôi, chợt có Quách Đồ, Thẩm Phối vào gặp Viên Thiệu, bẩm rằng:

– Phen này Văn Xú lại bị Quan Mỗ hại mất! Lưu Bị còn giả vờ chối từ là không biết.

Thiệu cả giận, mắng rằng:

– Thằng giặc tai to sao dám như thế?

Có người báo rằng Huyền Đức đã tới. Thiệu sai lôi ra chém đi. Huyền Đức nói:

– Mỗ có tội gì?

Thiệu nói:

– Ngươi lại cố ý sai Quan Công hại mất một viên đại tướng của ta!

Huyền Đức nghe xong, cười nói:

– Minh công không biết đó thôi, hãy để tôi bẩm một lời rồi chết. Nay Tào Tháo vốn sợ Lưu Bị. Bị tuy nhất thời tan lở, nhưng ắt có ngày báo được thù này. Ngày nay y biết Bị ở chỗ minh công, sợ ta hợp sức đánh Tào, bởi thế mới đặc biệt sai Quan Mỗ tru sát hai tướng. Công biết được ắt nổi giận, không chịu giúp quân. Đó là họ mượn tay của minh công mà giết Lưu Bị, trừ diệt kẻ thù, cho dứt hậu họa. Xin minh công nghĩ lại*.

Viên Thiệu nói:

– Lời của Huyền Đức phải lắm. Các ngươi khiến ta chịu tiếng ác là hại người hiền rồi.

Bèn nạt lui bọn tả hữu, mời Huyền Đức lên trướng mà ngồi. Huyền Đức cảm tạ, nói:

– Cảm tạ cái ơn khoan dung đại lượng của minh công, không biết lấy gì báo đáp, nên muốn sai một người tâm phúc, mang một bức mật thư đi gặp Vân Trường, để cho y biết tin tức của Bị, thì ắt sẽ đêm ngày tới đây, phò tá minh công, cùng diệt Tào Tháo, để rửa hận cho Nhan Lương, Văn Xú, được chăng?

Viên Thiệu cả mừng, nói:

– Ta nếu được Vân Trường thì cũng như Nhan Lương, Văn Xú sống lại rồi!

Bèn bàn bạc việc soạn thư, nhưng chưa có ai đi.

Thiệu sai lui quân về Dương Vũ*, lập doanh trại liên lạc mấy chục dặm, dừng quân không động. Tháo cũng sai Hạ Hầu Đôn làm tổng binh, giữ cửa ải Quan Độ.

Tháo thu quân về Hứa Đô, mở tiệc lớn đãi các quan, chúc mừng công lao của Vân Trường. Ở trên chiếu, Tào Tháo nói với Lữ Kiền rằng:

– Ngày trước ta cho lương thực đi trước, đó là kế nhử địch thôi. Mà duy chỉ có Tuân Công Đạt là hiểu lòng ta.

Mọi người đều phục lời bàn ấy. Đang lúc yến ẩm, chợt có người báo:

– Nhữ Nam có giặc Khăn Vàng là Lưu Tích, Cung Đô, hết sức hung hãn. Tào Hồng mấy phen giao chiến bất lợi. Xin phát dũng tướng tinh binh đi cứu.

Vân Trường nghe dứt lời, bèn tiến lên trước mặt, nói:

– Quan Mỗ nguyện ra sức chó ngựa, đi phá giặc cướp ở Nhữ Nam.

Tháo nói:

– Vân Trường lập được công to, chưa từng trọng thưởng, sao có thể lại vất vả mà đi chinh chiến nữa đây?

Công đáp rằng:

– Quan Mỗ nhàn lâu ắt sinh ra bệnh tật, nguyện được đi một chuyến nữa.

Tào Tháo ưng cho, bèn điểm năm vạn quân, cho Vu Cấm, Nhạc Tiến làm phó tướng, hôm sau lên đường. Tuân Úc nói:

– Vân Trường thường có lòng về với họ Lưu, nếu biết tin tức, ắt sẽ ra đi, không thể lệnh cho y ra quân mãi như thế.

Tháo nói:

– Phen này lập công rồi, ta sẽ không sai y đi đánh địch nữa.

Vân Trường lĩnh binh đi, tiến tới Nhữ Nam. Quân địch đón đánh, bèn đóng dinh hạ trại. Đêm ấy, ở ngoài dinh bắt được hai người tố tác đem tới, Vân Trường xem qua, nhận ra một người trong số ấy. Bắt đầu từ việc này, sẽ khiến cho anh em lại được gặp nhau. Rốt cuộc người đó là ai?

52. QUAN VÂN TRƯỜNG TREO ẤN, GÓI VÀNG

Đây nói lúc Quan Công ở dưới ngọn đèn xem xét, thì nhận ra một người chính là Tôn Càn. Quan Công nạt bọn tả hữu lui đi, hỏi Càn rằng:

– Công từ sau khi tan tác, chẳng hề nghe được tin tức. Huyền Đức anh ta nay ở chỗ nào?

Càn nói:

– Mỗ ở Từ Châu lánh nạn, phiêu bạt Nhữ Nam, may được Lưu Tích thu nhận, giữ lại. Gần đây nghe nói Huyền Đức Công ở chỗ Viên Thiệu, muốn đi sang đó mà chưa có dịp. Nay Lưu Tích, Cung Đô đều tới quy thuận Huyền Đức, giúp Viên phá Tào, bởi thể mới đánh phá rất gấp. Ngày nay may nhờ trời khiến cho tướng quân tới đây. Lưu, Cung đặc biệt sai bọn tiểu quân dẫn đường, bảo mỗ tới báo tin cho tướng quân. Ngày mai sẽ giả thua một trận để đặc biệt báo đáp tướng quân. Mong tướng quân sớm dẫn hai phu nhân tới gặp Huyền Đức, sẽ liền mời tới Nhữ Nam, lại mưu đồ việc lâu dài. Lưu, Cung kia sở dĩ thuận theo Huyền Đức, thực là vì ngưỡng vọng tướng quân đó.

Công nói:

– Nếu anh đã ở chỗ Viên Thiệu, ta ắt ngày đêm sang đó. Chỉ hận ta chém hai tướng của Thiệu, sợ ngày nay sẽ sinh biến thôi.

Càn nói:

– Mỗ cũng sẽ đi trước, do thám thực hư bên ấy, rồi trở lại báo tướng quân.

Công nói:

– Ta gặp huynh trưởng một lần, tuy vạn chết cũng chẳng từ. Nay trở về Hứa Đô, sẽ từ biệt Tào Công thôi.

Đêm ấy, tiễn Càn ra về. Vu Cấm, Nhạc Tiến cũng không dám hỏi.

Hôm sau, Quan Công xuất quân. Cung Đô cũng ra trước trận. Công nói:

– Các ngươi vì cớ gì mà phản bội triều đình?

Đô nói:

– Ngươi cũng là kẻ phản chủ, sao dám trách cứ người khác đây?

Công nói:

– Ta sao lại phản chủ?

Đô nói:

– Lưu Huyền Đức hiện đang ở chỗ Viên Bản Sơ, ngươi lại đi theo Tào Tháo, là cớ làm sao?

Công nói:

– Nói bừa!

Bèn phóng ngựa, múa đao chạy tới trước. Cung Đô chống không nổi, liền chạy. Công đuổi theo. Đô xoay người bẩm với Quan Công:

– Ơn của chúa cũ, chẳng thể quên bỏ. Hãy đưa Huyền Đức tới đây, tôi nguyện nhường Nhữ Nam.

Công hiểu ý, vẫy quân đuổi giết. Lưu, Cung hai người vợ thua giả bại, chạy tan tác cả. Vân Trường đoạt được châu huyện, yên dân xong xuôi, thu quân về Hứa Xương. Tháo tự ra khỏi thành tiếp đón, khen thưởng quân sĩ. Yến tiệc tan, Công bèn về nhà tham bái hai chị ở ngoài cửa nhà trong. Cam phu nhân nói:

– Thúc thúc hai phen ra quân, có biết được tin tức hoàng thúc chăng?

Công cười, nói:

– Chưa ạ.

Quan Công lui ra. Hai phu nhân ở trong rèm khóc rống, hết sức đau đớn. Mi phu nhân nói:

– Liệu chừng hoàng thúc đã mất rồi. Nhị thúc sợ chị em ta phiền não, nên mới cố ý giấu giếm không nói.

Đang lúc khóc than, có một người quân già đi cùng nghe tiếng khóc không dứt, bèn ở ngoài cửa nhà trong mà nói:

– Phu nhân thôi khóc đi. Chủ nhân hiện ở chỗ Viên Thiệu ở Hà Bắc.

Hai phu nhân hỏi rằng:

– Ngươi làm sao mà biết?

Tên quân già nói:

– Tôi theo tướng quân xuất chinh. Có người ở trước trận nói cho.

Phu nhân kíp triệu Vân Trường tới, trách rằng:

– Hoàng thúc chưa từng phụ người. Người này nhận ơn nuôi dưỡng của Tào Công, quên cái nghĩa ngày xưa, không đem tình thực mà báo cho ta, khiến cho chị em ta lo sầu đến chết. Thúc muốn tự hưởng vinh hoa phú quý thì hãy lấy bảo kiếm chém đầu chị em ta, để dứt sự nghi ngại của ngươi. Thúc không cần phải dối gạt nhau đâu.

Vân Trường cúi đầu, rơi lệ, bẩm rằng:

– Anh nay quả thực đang ở Hà Bắc, nhưng chưa dám cho tẩu tẩu biết được, là sợ việc bên trong sẽ lộ ra ngoài. Việc này phải thong thả mưu đồ, không thể gấp gáp.

Cam phu nhân nói:

– Thúc nên mau chóng, không thể chần chừ.

Công lui ra, suy nghĩ mưu kế, đứng ngồi không yên.

Vốn là Vu Cấm cũng biết Lưu Bị ở Hà Bắc. Tháo sai Trương Liêu đi dò ý Quan Công. Quan Công đường lúc ngồi rầu. Trương Liêu vào chúc mừng rằng:

– Nghe nói huynh ở trên trần nghe tin Huyền Đức, nên mới đặc biệt tới chúc mừng.

Công nói:

– Chủ cũ chưa được gặp, thì có gì vui?

Liêu nói:

– Công đã đọc Xuân Thu, vậy đã được nghe cái nghĩa của Quản, Bào chưa?

Công nói:

Quản Trọng thường bảo: “Ta ba lần đánh ba lần lui. Bào Thúc không cho ta là nhu nhược, mà biết là vì ta có mẹ già vậy. Ta từng ba lần làm quan, ba lần bị đuổi. Bào Thúc không cho ta là kẻ bất tài, mà biết là ta không gặp thời thôi. Ta thường cùng Bào Thúc đàm luận, bản thân bị dồn đến cùng cực. Bào Thúc không cho ta là ngu si, mà biết là thời cơ có lúc thuận lợi, có khi bất lợi. Ta thường cùng Bào Thúc buôn bán*, đòi chia phần lời nhiều. Bào Thúc không cho ta là kẻ bần tiện, mà biết là vì ta nghèo. Sinh ta ra là cha mẹ, biết được ta là Bào Thúc”. Đó chính là sự hiểu nhau của Quản, Bào vậy.

Liêu nói:

– Anh cùng Huyền Đức kết giao thì thế nào?

Công nói:

– Ta cùng Huyền Đức Công kết mối giao tinh sống chết rồi. Sống ắt cùng sống, chết ắt cùng chết, chẳng phải là thứ Quản, Bào có thể sánh cùng đâu.

Liêu nói:

– Ta cùng huynh kết giao thì thế nào?

Công nói:

– Ta cùng ngươi chẳng hẹn mà quen nhau, nếu gặp may rủi ắt cứu nhau, nếu lâm hoạn nạn ắt giúp nhau, nếu chẳng thể cứu thì ắt thôi. Há có thể sánh với giao tình sống chết của ta và Huyền Đức ư?

Liêu nói:

– Huyền Đức ngày trước bất lợi ở Tiểu Bái, vì sao mà công chẳng tử chiến để bảo vệ y?

Công nói:

– Ta bấy giờ chưa biết được thực hư. Nếu Huyền Đức đã chết, ta há một mình sống ư?

Liêu nói:

– Nay Huyền Đức ở Hà Bắc, anh có đi theo không?

Công nói:

– Lời nói ngày trước, sao có thể phụ đây! Văn Viễn nên đem ý ấy thưa lại, rồi sau mỗ sẽ đích thân bẩm thừa tướng.

Người đời sau có thơ rằng:

Trăng khuyết không đổi sắc

Gươm mẻ vẫn thẳng ngay

Trăng khuyết rồi tròn lại

Gươm mẻ đúc liền ngay

Lợi lộc đè non núi.

Khó mua bụng anh hùng.

Nam nhân có tiết tháo.

Giết dễ, lường được sao?*

Trương Liêu từ giã Quan Công ra về, bèn đem lời của Công thưa lại với Tào Tháo. Tháo nói:

– Ta tự có kế để giữ y.

Đây nói Quan Công đang lúc suy tư, chợt có người báo có cố nhân tới thăm hỏi. Đến khi mời vào, Quan Công không biết người này, bèn hỏi rằng:

– Công là ai vậy?

Đáp rằng:

– Mỗ là thủ hạ của Viên Thiệu, là Trần Chấn ở Nam Dương đây. Công cả kinh, kíp cho tả hữu lui, hỏi rằng:

– Tiên sinh tới đây ắt có việc gì.

Chấn đưa ra một lá thư, trình cho Quan Công. Công đưa mắt trông ra, thì là thư của Huyền Đức. Công mở thư ra. Thư ấy viết:

“Bị thường nói về việc của người xưa, chỉ sợ một thân cô độc chẳng thể thi hành đạo của mình, bởi thế mới giao kết với kẻ sĩ trong thiên hạ, lấy bè bạn để trợ giúp điều nhân. Được bạn bè thì ắt ích lợi, mất bạn bè thì ắt tổn hao. Bi cùng túc hạ từ khi ở vườn đào kết nối giao tình đâm cổ*, tuy chẳng sinh cùng ngày, thề chết chung một lúc. Nay vì cớ gì mà giữa đường cắt ơn đoạn nghĩa? Ngài nếu muốn đoạt công danh, mưu phú quý, thì nguyện hiến đầu Bị để thành toàn công lao. Thư chẳng hết lời, dầu có chết cũng đợi ngài ban lệnh”.

Quan Công đọc thư xong, khóc mà nói rằng:

– Mỗ chẳng phải không muốn tìm anh, chỉ hiểm không biết nơi nào thôi. Ta sao dám phụng sự Tào Công mà mưu đồ phú quý đây?

Chấn nói:

– Huyền Đức mong công, chưa từng khô lệ. Công nếu đã trượng nghĩa thì sao không kíp trở về đi?

Quan Công nói:

– Người sinh ở trong trời đất mà không có lòng chung thủy thì không là quân tử vậy. Ta ngày trước từng ở trước mặt Tào Công, nói đến việc này. Tào Công đã nghe theo. Ta đã lập công ba lần để báo ơn ấy. Lúc ta tới thì rõ ràng, lúc đi chẳng thể không minh bạch. Ta sẽ viết thư, phiền công bẩm lại cho huynh trưởng biết, đợi từ biệt Tào Công rồi sẽ phò tẩu tẩu về gặp.

Chấn nói:

– Lỡ mà Tào Công không thả đi, tướng quân phải làm sao đây?

Công nói:

– Ta dù chịu chết, há chịu ở lâu tại chỗ này sao?

Chấn nói:

– Công kíp viết thư hồi âm. Mỗ sẽ đêm ngày cầm thư đi, để cho Huyền Đức khỏi mong chờ.

Quan Công liền viết thư đáp rằng:

“Mỗ trộm nghe: nghĩa chẳng phụ lòng người, trong không màng cái chết, đó là chí nguyện của đại trượng phu vậy. Mỗ từ nhỏ đọc sách, biết sơ lễ nghĩa; đến khi xem việc của Dương Giác Ai, Tả Bá Đào*, bàn chuyện ước thề của Trương Nguyên Bá, Phạm Cự Khanh*, chẳng lần nào không ba lần than thở mà rơi lệ vậy. Ngày trước mỗ giữ Hạ Bi, bên trong không có quân lương dự trữ, bên ngoài chẳng có đội quân cứu viện, muốn dốc lòng tử tiết, ngại vì hai chị là trọng, nên chưa dám đứt đầu nát thân, chết nơi ngòi rãnh. Gần đây, từ lúc ở Nhữ Nam mới hay tin tức, còn chờ giã từ trước mặt Tào Công, rồi sẽ hộ tống hai chị trở về thôi. Ngày trước vào lúc hàng nhà Hán, đã từng nói trước; ngày nay đã có chút công để báo đáp, họ chẳng thể không theo lời. Chợt được thư anh, xem mà như mơ. Mỗ nếu có ôm lòng khác, thì trời đất xét soi; phơi gan trải mật, giấy bút khôn chép. Rồi sẽ có ngày gặp mặt nhau, xin cúi đầu chờ soi xét”.

Trần Chân được thư bèn tự trở về.

Quan Công liền vào tướng phủ, lạy chào từ biệt Tào Tháo. Tháo biết ý, bèn treo thẻ bài “hồi tị” ở trước cửa. Công bèn miễn cưỡng trở về, sửa soạn một cỗ xe nhỏ, tuyển chọn hai mươi người từng đi theo mình trước đây, sớm hôm dò la. Cam phu nhân gọi Quan Công tới hỏi rằng:

– Thúc thúc mấy ngày gần đây đã liệu việc ra sao rồi?

Công nói:

– Chỉ đợi từ biệt Tào Công xong, sẽ liền mời tẩu tẩu lên xe. Những thứ vốn được ban thưởng trước đây cất ở trong nhà, thảy đều để lại; dầu một tấc vải cũng không được đem đi.

Cam phu nhân nói:

– Thúc nên gấp gáp, chớ được trì hoãn.

Công lại tới tướng phủ giã từ. Trên đầu cửa lại treo thẻ bài “hồi tị”. Quan Công tới mấy lần đều không được gặp mặt. Quan Công bèn tới nhà Trương Liêu để dò thám, muốn nói việc này. Liêu cũng cáo bệnh không ra. Công nghĩ rằng: “Đây là ý Tào thừa tướng không cho ta đi đây. Đại trượng phu nếu đã muốn đi mà không hành động thì chẳng phải là trượng phu rồi”. Bèn viết một bức thư từ biệt để từ giã Tào Công. Thư ấy viết:

“Hán Thọ đình hầu Quan Mỗ, gội đầu* bái lạy, dâng thư cho Tào đại thừa tướng nhà Hán ở dưới cờ. Mỗ nghe nói: có trời mới có đất, có cha mới có con, có quân mới có thần. Khí trời ứng với dương, khí đất ứng với âm. Vạn vật nếu thuận theo đó, thì có thể nuôi dưỡng quần sinh, mà làm thành đạo nghĩa của tam cương, ngũ thường vậy. Mỗ sinh ra vào triều Hán, từ nhỏ thờ Lưu hoàng thúc, thề cùng sống chết. Ngày trước thất cơ ở Hạ Bi mới hứa hàng Thừa tướng, đã xin ba việc, được ơn cho phép, mỗ vì thế mới về đây. Mỗ được đề bạt quá cả kỳ vọng, thật khó đảm đương. Nay đã dò biết chủ cũ là Lưu hoàng thúc hiện ở trong quân của Viên Thiệu, làm khách xứ người, khiến mỗ sớm tối không yên. Nhớ tới ơn đức Thừa tướng, sâu như biển xanh; lại nghĩ nghĩa tình chủ cũ, nặng như gò núi, đi thì không dễ, ở thực khó sao. Việc có trước, sau; đáng nên trở về với chủ cũ. Nếu còn ơn đức sót thừa mà chưa báo, ngày khác sẽ lấy cái chết để đáp đền. Đó là chí nguyện của mỗ vậy. Kính cẩn viết thư cáo từ, mong may được ngài xem xét.

Kiến An năm thứ năm [200], mùa thu, tháng bảy, Quan Mỗ dâng lên”.

Công bèn đem vàng lụa được ban mấy phen, nhất nhất đều niêm phong lại, treo ấn Thọ đình hầu ở trong kho. Đến bình minh, công mời hai phu nhân lên xe. Hai mươi người đi theo giúp việc, lại sai riêng người tới tướng phủ đưa thư. Quan Công lên ngựa Xích Thố, cầm đao Thanh Long, hộ tống chiếc xe đi thẳng ra cửa bắc. Môn lại ngăn cản. Quan Công trợn mắt nổi giận, cắp ngang thanh đao, hét lớn một tiếng. Môn lại đều tránh ra. Công ra khỏi cửa, hô với người đi cùng rằng:

– Các người hộ tống xe đi trước. Nếu có ai truy đuổi, ta sẽ tự chống đỡ. Chớ làm kinh động tẩu tẩu.

Người đi theo nâng bánh đẩy xe, ngó hướng đường cái quan mà tiến.

Đây nói Tào Tháo đang bàn việc của Quan Công, còn chưa quyết định, tả hữu báo rằng Quan Công trình thư. Tháo tiếp thư, đọc Xong thì cả kinh, nói:

– Vân Trường đi rồi!

Lại có tướng giữ cửa bắc phi báo:

– Quan Công đoạt cửa mà đi. Xe cộ và ngựa đều nhắm hướng bắc!

Lại có người trong nhà tới báo, kể rằng:

– Quan Công gói hết những vàng bạc, đồ vật được ban. Mười người mỹ nữ thì ở riêng trong nhà trong. Còn ấn Thọ đình hầu thì treo ở trong kho. Những người mới được phái tới thảy đều không mang theo, chỉ cùng hai mươi người theo hầu lúc trước, một cỗ xe nhỏ với hành lý tùy thân, vào lúc bình minh, đã đi mất rồi.

Mọi người nghe xong, thảy đều ngạc nhiên. Chợt có một tướng đứng dậy đi ra, kêu to rằng:

– Mỗ nguyện đem nửa vạn quân thiết kỵ đi bắt sống Quan Mỗ, hiến cho Thừa tướng!

Rốt cuộc người muốn đuổi theo Quan Công là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

53. VÂN TRƯỜNG MỘT MÌNH VƯỢT NGÀN DẶM

Đây nói tới người muốn đi đuổi bắt Quan Công. Mọi người trông ra, thì là Viên Tí tướng quân Sái Dương vậy. Vốn là trong số bộ hạ của Tào Tháo chỉ có Sái Dương không phục Quan Công, thường có ý gièm pha, bởi thế mới muốn đi đuổi. Tháo nói:

– Thờ chúa mà không quên gốc, ấy là người nghĩa sĩ trong thiên hạ vậy. Đến hay đi đều minh bạch, ấy là người trượng phu trong thiên hạ đấy. Các ngươi thảy đều nên học theo.

Về sau sử quan xem truyện Quan Công mà nói rằng: “Hai đường đều vẹn chữ trung. Đời khen là nghĩa, dũng”, bèn vịnh thơ rằng:

Đâm chết Nhan Lương báo Tào Công

Bỏ Ngụy về Lưu vẹn lẽ trung.

Oai chấn Hứa Đô mưu sâu sắc.

Đương thời nghĩa dũng có ai bằng?

Tào Tháo nạt lui Sái Dương, không cho đi đuổi. Trình Dục nói: Quan Mỗ không chào Thừa tướng, không phụng lệnh ngài, thì phải làm sao?

Tháo nói:

– Để y về với chủ cũ, cho tròn chữ nghĩa.

Dục nói:

– Thừa tướng tuy có thể tha cho, mà chư tướng đều bất bình đó.

Tháo nói:

– Sao lại bất bình?

Dục nói:

– Quan Mỗ có ba tội, mới khiến mọi người nổi giận. Ngày trước Quan Mỗ ở Hạ Bi, vì việc khẩn cấp nên tới đầu hàng. Thừa tướng bái làm Thiên tướng quân, ba ngày một tiệc nhỏ, năm bữa một tiệc to, lên ngựa cho vàng, xuống ngựa ban bạc. Tuy y lập kỳ công, nhưng liền bái chức Thọ đình hầu. Ân huệ rất mực vậy, mà một sớm vứt Thừa tướng mà đi, không thể tận trung. Đó là một tội. Không được lệnh của Thừa tướng, mà ung dung lên đường, định giết môn lại, không nể phép nước. Đó là hai tội. Chỉ biết ơn mọn của chủ cũ, quên mất đức lớn của Thừa tướng, buông lời càn trên một mảnh giấy, liều lĩnh đùa bỡn oai nghiêm của ngài. Đó là ba tội. Nay Quan Mỗ nếu theo về với Viên Thiệu, đó là thả hổ cho hại người vậy. Chi bằng sai Sái Dương đuổi theo giết đi, cho dứt họa về sau.

Tháo nói:

– Không phải. Ta ngày trước đã từng hứa rồi, hôm nay mới vì thế mà tha đi. Nếu đuổi rồi giết đi thì người thiên hạ đều nói ta là thất tín vậy. Ai nấy đều vì chủ mình thôi, chớ nên truy đuổi. Bèn nạt lui ra.

Về sau sử quan Bùi Tùng Chi bình rằng: “Tào Công hiểu [Quan] Công mà lòng khen chí hướng của Công, ra đi mà không phái người đuổi theo, để thành toàn cái nghĩa cho người, nếu vốn không có độ lượng của bậc vương bá, há có thể làm đến thế ư? Đó thực là cái tôt đẹp của Tào Công”*.

Người hiền thời Tống có thơ rằng:

Lập công liền dứt tìm Huyền Đức.

Cởi ấn, gói vàng, xa Hứa Đô.

Chẳng ham vàng bạc đầy nhà cửa.

Chỉ ôm ơn nghĩa vượt trường đồ.

Người khen: tuấn kiệt ngàn năm hiếm.

Ta bảo: tướng quân ít có thay.

Thiết kỵ đuổi theo nào phải thiếu.

Tào Công xem trọng bức thư chào.

Lại có thơ rằng:

Ba nước tranh phong, thế chửa phân.

Độc hành, mưu chước thật là thâm.

Chẳng đuổi Quan Công, cho tìm chủ.

Vì cớ lòng ôm bá nghiệp tâm*.

Trình Dục nói:

– Vân Trường không chào mà đi, rốt lại cũng là thiếu lễ độ.

Tháo nói:

– Kẻ kia từng đến tướng phủ mấy phen, bị ta tránh đi. Những vàng lụa ta đã ban thảy đều để trả lại cho ta. Gã Vân Trường ấy chính là ngàn vàng chẳng thể làm đổi chí, thực đúng là kẻ đại trượng phu trọng nghĩa, khinh tiền vậy. Loại người như thế, ta vô cùng kính trọng.

Trình Dục nói:

– Ngày dài về sau sẽ trở thành họa, thì Thừa tướng chớ có hối hận.

Tháo nói:

– Vân Trường chẳng phải là người phụ nghĩa đâu. Ai nấy đều vì chủ, nhưng há không để lại chút tình người ư? Chắc là Vân Trường đi chưa được xa. Ta đi một chuyến này để ràng buộc với kẻ kia, để tỏ rõ tình người to lớn. Trước hay sai Trương Liêu đi mời kẻ kia nán lại. Ta vì kẻ kia mà tiễn chân, đưa một mâm vàng bạc làm lộ phí, một tấm bào gấm làm áo mặc mùa thu, khiến cho kẻ kia lúc nào cũng nghĩ đến ta.

Trình Dục nói:

– Vân Trường ắt chẳng quay lại.

Tháo nói:

– Ta dẫn mấy chục quân kỵ đi, sai Trương Liêu một ngựa đi trước để mời.

Đây nói ngựa Vân Trường cưỡi vốn là ngựa Xích Thố, ngày đi ngàn dặm, vốn là chẳng thể đuổi kịp, nhưng vì phải đi bên cạnh xe nên chẳng dám phóng ngựa, mà chỉ níu chặt cương tơ, thong thả mà ruổi. Chợt nghe có người kêu:

– Vân Trường hãy khoan đi!

Quan Công tự nghĩ: “Kẻ gọi tên chữ của ta, ắt chẳng phải là người muốn hại ta”. Bèn kêu những người đi theo xe rằng:

– Hãy theo đường lớn mà đi gấp, ta tự lo liệu.

Rồi quay đầu nhìn ra, thấy Trương Liêu phóng ngựa chạy đến. Quan Công cầm đao Thanh Long, dừng ngựa Xích Thố, hỏi rằng:

– Văn Viễn lẽ nào đến bắt ta ư?

Liêu nói:

– Tôi thân không mảnh giáp, tay không vũ khí, hà tất phải sinh nghi. Thừa tướng biết anh đi xa, nên đặc biệt tới tiễn, chẳng hề có lòng hãm hại.

Công nói:

– Thừa tướng tới phen này, ắt có ý khác.

Liêu nói:

– Thừa tướng đã bảo: ai vì chủ nấy, chớ truy đuổi, tha cho anh tự ra đi, cho tròn chữ nghĩa. Người chưa từng tiễn ai, mà nay tự xem nhẹ thân mình mà tới đây, nên đặc biệt sai tiểu đệ đi trước mời anh dừng lại.

Công nói:

– Dù là Thừa tướng dẫn thiết kỵ tới, ta nguyện một ngựa quyết một trận tử chiến.

Quan Công liền quay lại mấy mươi bước, dừng ngựa trên cầu Bá Lăng, trông ra xa, thấy Tháo dẫn mấy chục quân kỵ chạy như bay tới, sau lưng đều là bọn Hứa Trữ, Từ Hoảng, Vu Cấm, Lý Điển. Tháo thấy Quan Công cắp ngang thanh đao, dừng ngựa trên cầu, bèn lệnh cho các tướng gò cương ngựa lại, dàn bày hai bên tả hữu. Quan Công thấy các tướng trong tay đều không có binh khí, vì thế mới yên lòng. Tháo nói:

– Vân Trường vì cớ gì mà đi gấp quá thế?

Quan Công ở trên ngựa, cúi mình làm lễ, nói:

– Quan Mỗ ngày trước từng bẩm với Thừa tướng. Nay chủ cũ chỗ Viên Thiệu, nếu không có lý do thì mỗ chẳng đêm ngày mà đi đâu. Vì mấy phen tới phủ, không được tham kiến, bởi thế mới đưa thư cáo từ, treo ấn gói vàng, trả về cho Thừa tướng. Vạn lần mong Thừa tướng chẳng quên lời nói ngày xưa.

Tháo nói:

– Ta lấy việc giữ chữ tín đối đãi với thiên hạ, sao có thể phụ lời nói trước? Chỉ sợ tướng quân ở trên đường thiếu chi dùng, nên đặc biệt chuẩn bị đủ lộ phí tiễn chân.

Một tướng ở trên ngựa bưng sang một mâm vàng. Quan Công nói:

– Nhiều lần chịu ơn ban thưởng, hãy còn tiền dư. Hãy giữ vàng này để thưởng cho chiến sĩ. Quan Mỗ đi đường chẳng phiền đến ngài ban ơn thưởng cho đâu.

Tháo nói:

– Đặc biệt lấy chút của này để báo đáp một phần trong vạn phần công lao to lớn mà thôi.

Công nói:

– Từ lâu cảm ơn lớn của Thừa tướng, một chút khó nhọc không đủ báo đáp. Ngày sau bèo nước gặp nhau, sẽ có sự báo đáp khác.

Tháo cười mà đáp rằng:

– Vân Trường là kẻ sĩ trung nghĩa. Chỉ hận ta bạc phước, chẳng được theo nhau. Một tấm bào gấm này, là thể hiện sơ sài tấc lòng ta đó.

Bèn sai một tướng xuống ngựa, hai tay nâng áo bào đưa sang. Vân Trường sợ Tháo có biến nên không xuống ngựa, dùng mũi đao Thanh Long móc lấy bào gấm, mặc ngay lên người, rồi thúc ngựa ngoái đầu cảm tạ rằng:

– Đội ơn Thừa tướng ban áo bào!

Bèn đi xuống cầu, nhắm hướng bắc mà đi. Hứa Trữ nói:

– Người này vô lễ quá lắm! Có thể bắt y! Tháo nói:

– Kẻ kia một người một ngựa, ta có hơn hai mươi người, sao lại chẳng nghi đây? Lời ta đã nói, không thể thu lại.

Tào Tháo tự dẫn các tướng trở về thành, trên đường đi, than tiếc rằng:

– Chúng tướng các ngươi nên học Vân Trường, để làm nên thanh danh vạn đời bất hủ.

Đời sau có thơ rằng:

Tướng quân hàng Hán chẳng hàng Tào.

Ngàn dặm tìm anh há mệt sao.

Từ giã Hứa Đô về Quan ngoại.

Mũi đao từng nhấc lấy trường bào.

Quan Công đuổi theo chiếc xe, ước chừng ba mươi dặm mà không thấy. Vân Trường đang hoảng hốt phóng ngựa đi bốn phía tìm kiếm, chợt thấy trên đầu núi có một người kêu to:

– Vân Trường hãy đứng lại!

Công đưa mắt trông ra, thấy một người ước chừng hơn hai mươi tuổi, khăn vàng áo gấm, cầm thương cưỡi ngựa, dẫn hơn trăm bộ tốt đi xuống núi. Công hỏi rằng:

– Ngươi là ai đây?

Thiếu niên vứt thương, xuống ngựa, bái lạy dưới đất. Vân Trường sợ là lừa dối, gò ngựa, dừng đao, nói:

– Tráng sĩ! Xin được biết tên họ.

Đáp rằng:

– Tôi vốn quê ở Tương Dương* , họ Liếu*, tên Hóa*, tự là Nguyên Kiệm. Nhân vì cuối Hán đời loạn, lưu lạc giang hồ, cướp bóc nuôi thân, tụ họp được hơn năm trăm người. Vừa hay đồng bạn là Đỗ Viễn xuống núi tuần tra, bắt lầm hai vị phu nhân đem lên núi. Tôi hỏi. Người đi theo bảo là phu nhân của Lưu hoàng thúc nhà Đại Hán. Tôi liền lạy ở dưới đất, hỏi tới đây vì cớ gì, lại được nghe thịnh đức của tướng quân. Tôi muốn tiễn xuống núi. Đỗ Viễn buông lời không khiêm tốn, bị tội giết đi. Nay xin hiến đầu cho tướng quân để xin tội.

Quan Công nói:

– Hai phu nhân ở đâu rồi?

Hóa nói:

– Sợ bị làm hại, nên giữ lại trong núi.

Công bảo kíp mời xuống núi.

Chẳng bao lâu, hơn trăm người đẩy một cỗ xe đi tới. Công liền xuống ngựa, cầm đao ở trước xe, hỏi thăm rằng:

– Tẩu tẩu bị kinh sợ, là tội của Quan Mỗ vậy!

Hai phu nhân nói:

– Nếu chẳng có Liếu tướng quân bảo toàn, thì đã bị Đỗ Viễn làm hại.

Công hỏi tả hữu rằng:

– Liêu Hóa làm sao mà lại cứu phu nhân?

Tả hữu nói:

– Đỗ Viễn cướp đem lên núi, bèn muốn cùng Liếu Hóa chia nhau mỗi người một phu nhân làm vợ. Liếu Hóa hỏi han nguồn cơn, mới sinh lòng kính trọng. Đỗ Viễn không nghe theo, mới bị Liếu Hóa giết đi.

Quan Công nghe lời ấy, bèn tới lạy tạ Liếu Hóa. Hóa muốn đem bộ hạ đi tiễn Quan Công. Công suy tính rằng: “Người này rốt cuộc cũng là loại giặc Khăn Vàng, nếu cho theo cùng, người ta ắt cười chê”. Công bèn từ tạ mà rằng:

– Cảm tạ hậu ơn. Nhưng vì đã từng thề thốt với Tào Công, nguyện sẽ một mình vượt ngàn dặm. Ngày sau gặp lại, ắt sẽ hậu tạ.

Liếu Hóa quỳ lạy, tặng vàng lụa tiễn chân. Vân Trường không nhận. Hóa bèn bái biệt, tự dẫn đồng bọn nhắm hướng dãy núi mà đi mất.*

Vân Trường đem chuyện Tháo tặng áo bào thưa với hai chị, rồi theo xe mà đi. Trời dần dần tối, đi tới một trang viên cô độc để nghỉ ngơi. Trang chủ ra đón, tóc đều bạc trắng, hỏi rằng:

– Vị tướng quân đang tới đây họ gì?

Quan Công xuống ngựa, tới trước làm lễ, nói:

– Mỗ là em của Lưu hoàng thúc. Là Quan Mỗ đây.

Lão nhân nói:

– Lẽ nào là Quan Công đã chém Nhan Lương, Văn Xú ư?

Công nói:

– Đúng vậy.

Lão nhân cả mừng, liền mời vào trang. Quan Công nói:

– Trên xe còn có phu nhân.

Lão nhân gọi vợ và con gái ra mời. Hai phu nhân Cam, Mi xuống xe, đi lên nhà. Quan Công khoanh tay đứng bên cạnh hai phu nhân. Lão nhân mời Công ngồi. Công nói:

– Tẩu tẩu ở đây, sao dám được ngồi?

Lão nhân nói:

– Công là người khác họ, sao lại cung kính như thế?

Công nói:

– Mỗ từng cùng Lưu Huyền Đức, Trương Ích Đức kết nghĩa anh em, thề cùng sống chết. Hai chị đi theo ở giữa chốn binh giáp, chưa từng dám sai lễ.

Lão nhân nói:

– Tướng quân là nghĩa sĩ trong thiên hạ đó!

Bèn sai vợ và con gái tiếp đãi hai phu nhân ở trên thảo đường, lão nhân ở dưới nhà dưới tiếp đãi Quan Công. Công hỏi họ tên. Lão nhân nói:

– Tôi họ Hồ, tên Hoa, làm Nghị lang dưới triều vua Hoàn đế, trí sĩ hồi hương. Nay có con nhỏ là Hồ Ban, hiện đang làm Tòng sự dưới trướng Thái thú Huỳnh Dương là Vương Thực. Tướng quân ắt sẽ đi qua đường ấy, xin cầm thư đưa cho con nhỏ của tôi.

Công nhận thư của Hồ Hoa, bèn kể chuyện từ giã Tào Công. Hồ Hoa cảm thán không dứt. Đêm ấy, hai phu nhân ngủ trong phòng chính. Quan Công ôm đuốc mà ngồi.

Sáng sớm hôm sau, Hồ Hoa bày biện thức ăn thịnh soạn. Đoạn rồi, Quan Công mời hai chị lên xe, từ biệt Hồ Hoa, mặc giáp, cầm đao, lên ngựa, nhắm hướng Lạc Dương mà đi. Đi tới một cửa quan, tên là Đông Lĩnh quan. Tướng giữ cửa quan họ Khổng, tên Tú, là tướng bộ hạ của Tào Tháo, dẫn năm trăm quân mã ở trên đỉnh núi để giữ ải*. Đây là cửa ải của ba châu. Quan Công đưa cỗ xe lên đỉnh núi. Quân sĩ trên đỉnh báo cho Khổng Tú biết tin. Tú bèn cầm kiếm ra cửa, hét bảo Quan Công xuống ngựa. Công đành phải xuống ngựa, cùng Khổng Tú thi lễ. Tú nói:

– Tướng quân đi đâu?

Công nói:

– Ta từ biệt Tào Công, đặc biệt đi Hà Bắc tìm anh là Lưu Huyền Đức.

Tú nói:

Hà Bắc Viên Thiệu hiện đang cùng Thừa tướng đối đầu. Tướng quân đi phen này, ắt có công văn đưa tới.

Công nói:

– Vì đi gấp gáp, nên chưa soạn được.

Tú nói:

– Nếu không có công văn, tướng quân hãy ở lại dưới cửa quan, đợi ta sai người bẩm qua với Thừa tướng, rồi mới có thể cho đi. Quan Công nói:

– Đợi người đi bẩm thì lỡ mất hành trình của ta.

Tú nói:

– Một ngày không bẩm thì phải ở lại một ngày! Một năm không bẩm, thì phải ở lại một năm!

Vân Trường nổi giận, nói:

– Ngươi sao dám khinh ta thế?

Tú nói:

– Pháp độ đã ràng buộc, chẳng thể không làm như thế. Nay đang thời loạn thế, là lúc rồng giành hổ đấu, nếu không có văn bằng, chớ nói tới lui chi cho uổng.

Vân Trường nói:

– Ngươi chẳng để ta đi qua ư?

Tú nói:

– Ngươi muốn đi qua thì để lại già trẻ để làm tin!

Vân Trường bốc giận, vung đao định giết Khổng Tú. Tú vội đóng cửa quan mà đi. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

54. QUAN VÂN TRƯỜNG NĂM ẢI CHÉM TƯỚNG

Đây nói Khổng Tú vội vàng lui vào trong cửa ải, kíp đóng chặt cửa, gióng trống họp quân, thảy đều nai nịt, tay cầm binh khí, chia làm hai bên tả, hữu. Khổng Tú toàn thân khoác áo giáp, cầm thương, lên ngựa, mở toang cửa ải, hét lớn:

– Ngươi dám qua chăng?

Vân Trường bảo xe lui xuống, phóng ngựa, cầm đao, chẳng thèm đáp lời, chạy thẳng tới bắt Khổng Tú. Tú vung thương tới đón đánh. Hai ngựa gặp nhau, chỉ một hiệp, đao thép vung lên, thây Khổng Tú ngã nhào xuống ngựa, máu bắn lên không. Các quân liền bỏ chạy. Quan Công nói:

– Quân sĩ chở chạy! Ta giết Khổng Tú là bất đắc dĩ thôi. Các ngươi không có liên can gì.

Các quân lạy ở dưới ngựa. Công nói:

– Hãy mượn miệng của các ngươi, đi tới Hứa Đô bẩm báo. Thừa tướng vì ta đích thân đi tiễn hành. Khổng Tú lại cố ý ngăn chặn, muốn giết hại ta. Ta vì thế mới giết đi.

Bèn mời xe của hai chị ra khỏi cửa quan, nhắm hướng Lạc Dương mà tiến.

Vốn là đã có quân sĩ tới báo trước cho Thái thú Lạc Dương là Hàn Phúc, Phúc vội tụ các tướng bàn bạc. Nha tướng dưới trướng là Mạnh Thản nói:

– Nếu đã không có văn bằng của Thừa tướng, tức là đi riêng. Nếu không cản ngăn, ắt sẽ bị trách tội.

Hàn Phúc nói:

– Quan Công dũng mãnh, rất khó nghênh địch. Nhan Lương, Văn Xú mà còn bị chém. Chỉ có thể dùng kế mà bắt thôi.

Mạnh Thản nói:

– Trước hãy lấy sừng hươu ngăn chặn cửa quan. Đợi khi kẻ kia tới rồi, tiểu tướng sẽ dẫn quân cùng kẻ kia giao tranh. Thái thú ở trên gò cao dùng tên lén bắn y, rồi phục quân sĩ hai bên tả, hữu. Nếu у rơi xuống ngựa, thì chạy tới bắt lấy, giải về Hứa Đô, ắt được thưởng lớn.

Bàn bạc xong, chợt có người báo:

– Xe của Quan Công đã tới!

Hàn Phúc dẫn một ngàn người ngựa, bày bố ở cửa quan. Cửa quan này được xây dựng trên vùng đất bằng, sớm tối canh giữ, ngăn ngừa bọn gian tế. Công trông thấy cờ hiệu dựng lên, bí mật bố trí đao thương, trông thấy Hàn Phúc giương cung lắp tên, dừng ngựa, vung roi hỏi rằng:

– Kẻ đang đến là người nào?

Vân Trường ở trên ngựa cúi mình làm lễ, nói rằng:

– Ta là Thọ đình hầu Quan Mỗ, xin tạm mượn đường đi.

Hàn Phúc nói:

– Người có công văn của Thừa tướng đưa tới chăng?

Công nói:

– Việc bận nên chưa từng soạn văn.

Hàn Phúc nói:

– Ta phụng mệnh của Thừa tướng trấn thủ cố đô, chuyên tâm vào một việc tra hỏi gian tế. Ngươi không có văn bằng, tức là kẻ đào ngũ.

Quan Công nổi giận, nói:

– Khổng Tú ở Đông Lĩnh đã bị ta chém đi. Bọn ngươi cản ta, muốn tìm chết ư?

Hàn Phúc nói:

– Kẻ nào vì ta mà bắt y?

Mạnh Thản cưỡi ngựa ra, múa tít song đao, chạy thẳng tới bắt Quan Công. Công bảo xe lui xuống, phóng ngựa tới đón đánh. Mạnh Thản đánh được ba hiệp, bèn quay ngựa chạy về. Quan Công đuổi theo. Mạnh Thản chỉ muốn dẫn dụ Quan Công, không nghĩ rằng ngựa của bên kia tên là Xích Thố, chạy như sao bay, ngựa đã sớm chạm đuôi, một đao đuổi tới phía sau đầu, Thản bị chém thành hai nửa. Công gò ngựa trở lại. Hàn Phúc ló ra khỏi đầu cửa, hết sức bắn một mũi tên, trúng ngay cánh tay trái của Quan Công. Công dùng miệng nhổ tên. Máu chảy không dứt. Công phi ngựa vọt thẳng tới chỗ Hàn Phúc, đánh tan quân lính. Hàn Phúc vội chạy chẳng kịp. Công tay vung một đao, cả đầu lẫn vai Phúc đều bị chém rơi xuống ngựa. Công giết tan bọn quân lính, bảo vệ chiếc xe.

Công bèn xé lụa buộc vết thương, ở trên đường đi sợ người ám toán, không dám dùng lâu, suốt đêm chạy thẳng tới Nghi Thủy quan. Tướng giữ quan là người Tinh Châu, họ Biện, tên Hi, giỏi dùng Lưu Tinh chùy, vốn là dư đảng giặc Khăn Vàng, sau đầu hàng Tào Tháo, được phái tới trấn giữ cửa quan*. Sớm đã có người tới báo.

Đây nói Quan Công giết Hàn Phúc xong*. Biện Hỉ nghĩ ra một kế. Ở trước cửa quan có một ngôi chùa, tên là chùa Trấn Quốc, đó là nơi thờ cúng khi xưa của Hán Minh đế. Đến thời Đổng Trác thì phế bỏ đi. Tào Tháo lại sai Hàn Phúc trùng tu. Biện Hỉ bèn tới trong chùa mai phục hơn hai trăm tay đao phủ, hẹn sẽ gõ chén làm hiệu, muốn hại Vân Trường. Biện Hỉ rời cửa quan nghênh tiếp Quan Công. Công thấy Biện Hỉ ân cần, bèn xuống ngựa gặp nhau. Hỉ nói:

– Tướng quân danh chấn thiên hạ, ai mà chẳng ngưỡng vọng? Nay hãy trở về với hoàng thúc, cho tròn nghĩa lớn.

Vân Trường kể rõ việc chém Khổng Tú, Hàn Phức. Biện Hỉ nói:

– Tướng quân giết chúng là phải lắm. Mỗ nếu gặp Thừa tướng sẽ thay người bẩm lại những ẩn tình trong đó.

Quan Công rất mừng, bèn cùng lên ngựa, vượt qua Nghi Thủy quan rồi, tới trước chùa Trấn Quốc, xuống ngựa. Chúng tăng gióng chuông ra đón. Chùa này có hơn ba mươi tăng nhân. Trong số ấy có vị trưởng lão chính là người cùng quê với Vân Trường, pháp danh là Phổ Tịnh trưởng lão. Trưởng lão đã biết ý đồ, bèn tới trước cùng Quan Công hỏi han. Quan Công đáp lời. Tịnh trưởng lão nói:

– Tướng quân rời Bồ Đông đã mấy năm?

Công nói:

– Gần hai mươi năm rồi.

Tịnh nói:

– Có còn nhận ra bần tăng chăng?

Công nói:

– Rời làng đã nhiều năm, không thể biết nổi.

Tăng nói:

– Nhà bần tăng với nhà tướng quân chỉ cách một con sông.

Biện Hỉ thấy Tịnh trưởng lão nói việc cũ ở quê nhà, sợ tiết lộ ra điều gì, bèn nạt rằng:

– Ta muốn mời tướng quân dự tiệc. Bọn tăng nhân các ngươi sao lắm lời vậy?

Vân Trường nói:

– Không phải thế đâu. Người làng gặp người làng, sao chẳng bày tỏ giao tình cũ ư?

Trưởng lão mời vào trong phương trường đãi trà. Vân Trường nói:

– Hai chị ở trên xe, hãy dâng trà cho họ trước.

Trưởng lão sai đem trà dâng lên cho phu nhân, rồi mời Quan Công vào phương trượng. Trưởng lão đưa tay cầm lấy giới đao, đưa mắt liếc về phía sau. Công hiểu ý tứ, bèn gọi tả hữu đem đao tới bên cạnh mình. Biện Hỉ tới mời Quan Công lên pháp đường dự tiệc. Công thấy ở sau màn che có bí mật bố trí nhiều người, thảy đều cầm kiếm trên tay. Công nói:

– Biện quân mời Quan Mỗ, thực là có ý tốt, hay là có ý xấu đây?

Biện Hỉ nói:

– Sao dám bất kính đây?

Quan Công tới chỗ rèm che, giở lên làm lộ ra một đám tay đao, búa. Công hét lớn với Biện Hỉ rằng:

– Ta tưởng ngươi là người tốt, sao dám như thế?

Biện Hỉ biết việc đã lộ, bèn kêu to cho bọn tả hữu ra tay. Trong số ấy có mấy kẻ có gan lớn muốn xông tới thảy đều bị Quan Công chém đi. Biện Hỉ vội đi xuống pháp đường, rẽ sang hành lang mà chạy. Quan Công vứt kiếm, cầm đại đao đuổi theo. Biện Hỉ lén lấy phi chùy ném ra. Quan Công dùng sống đao đánh văng chùy ra, đuổi thẳng vào trong, một đao chém Hỉ làm hai đoạn, chết ở dưới hành lang. Quan Công vội tới tìm hai phu nhân. Ở đó đã sớm có quân lính vây bọc, thấy Công tới liền tan chạy bốn phía. Công đuổi chúng tan tác, rồi cảm tạ Tịnh trưởng lão rằng:

– Nếu chẳng có thầy ta thì đã bị tên giặc này hại.

Công bèn chào Tịnh trưởng lão mà đi. Tịnh nói:

– Bần tăng khó thể ở lại chỗ này, nên sẽ thu thập y bát, cũng đi xứ khác vẫn du. Ngày sau sẽ có khi gặp lại, tướng quân hãy bảo trọng*.

Phổ Tịnh từ biệt rồi đi mất.

Vân Trường hộ tống xe chị tiến tới Huỳnh Dương. Thái thú Huỳnh Dương là Vương Thực cùng với Hàn Phúc hai nhà là thân gia. Kíp khi Vân Trường tới nơi, người nhà Hàn Phúc liền sai người thông báo trước. Vân Trường tới Huỳnh Dương Vương Thực sai người giữ vững của quan. Viên lại giữ cửa quan hỏi rõ tên họ, báo cho Vương Thực. Vương Thực liền mở cửa quan, vui mừng cười đón. Vân Trường kể chuyện đi tìm anh. Thực nói:

– Tướng quân ở trên đường hộ tống xe phu nhân, đã mệt nhọc rồi. Xin mời vào thành tới dịch quán tạm nghỉ một đêm. Ngày mai lên đường cũng chưa muộn.

Công thấy Vương Thực ý tứ rất ân cần, bèn mời hai chị vào thành, tới dịch đình. Thảy đều đã bày biện xong. Vương Thực mời Công dự tiệc. Công nói:

– Tôn tẩu ở đây, không dám uống rượu.

Vương Thực kiên trì mời mọc. Công không chịu ra. Thức ăn đồ uống thảy đều được đưa tới quán dịch. Quan Công thấy đi đường khó nhọc, bèn mời hai chị tới phòng chính nghỉ ngơi.

Những người đi theo đều tự tìm nơi nghỉ, cho ngựa Xích Thố và mấy con ngựa kéo xe ăn uống. Công cũng cởi áo giáp nghỉ ngơi một lát.

Đây nói Vương Thực bí mật gọi Tòng sự Hồ Ban tới nghe lệnh, nói rằng:

– Quan Mỗ phản bội Thừa tướng mà bỏ trốn, lại ở dọc đường giết hại Thái thú và tương hiệu giữ quan ải, tội chết chẳng nhẹ. Người này võ nghệ khó địch. Đêm nay người hãy điểm một ngàn quân, bao vây dịch quán. Mỗi một người đều cầm một bó đuốc, trước tiên đốt cháy cửa ngoài, rồi phóng hỏa bốn bề, chẳng cần hỏi là ai, thảy đều thiêu chết. Canh hai đêm nay sẽ hành động. Ta cũng tự dẫn một ngàn quân tiếp ứng.

Hồ Ban nhận lời dặn dò rồi, liền đi điểm quân, mỗi người đều sai cầm một bó đuốc, lại đem củi cỏ và vật dẫn lửa, bày bố trước ở ngoài của quán dịch. Hồ Ban suy nghĩ: “Ta chẳng biết Quan Vân Trường hình dáng thế nào, nên đi xem thử”. Hồ Ban bèn tới trong dịch quán, hỏi dịch lại rằng:

– Quan tướng quân ở chỗ nào?

Viên lại nói:

– Là người đang ở trên sảnh đọc sách đó.

Hồ Ban đi xem, thấy Vân Trường tay trái vuốt râu, dựa vào án, ở dưới bóng đèn mà đọc sách. Ban trông thấy thì cả kinh, nói:

– Thật là người trên trời vậy!

Tiếng nói hơi lớn. Công bèn hỏi:

– Là ai?

Hồ Ban vào, lạy rồi nói:

– Là Hồ Ban, Tòng sự dưới trướng Thái thú Huỳnh Dương.

Vân Trường nói:

– Lẽ nào là con của Hồ Hoa ở ngoài thành Hứa Đô ư?

Ban nói:

– Hoa là cha của Ban vậy.

Công gọi người đi cùng tới chỗ hành lý lấy thư đưa cho Ban. Ban xem xong, than rằng:

– Suýt nữa đã hại nhầm người trung lương!

Bèn vào bí mật báo rằng:

– Vương Thực ôm lòng bất nhân, muốn hại tướng quân, đã sai một ngàn quân cầm đuốc đứng ở bốn mặt, ước hẹn canh hai sẽ phóng hỏa. Hồ Ban giờ sẽ đi mở cửa. Xin tướng quân kíp thu thập xe cộ, hành lý để rời thành.

Vân Trường cả kinh, vội vàng mời hai chị lên xe. Vân Trường nai nịt, cầm đao, lên ngựa ra khỏi quán dịch, quả nhiên trông thấy quân sĩ ai cũng cầm mồi lửa chờ lệnh, vội vàng đi tới bờ thành, chỉ thấy cửa thành đã sớm được mở ra. Công giục mọi người hỏa tốc rời thành. Hồ Ban tiễn Công ra khỏi thành, rồi trở về, lập tức đốt lửa.

Quan Công đi chưa được mấy dặm, sau lưng có người ngựa đuổi tới. Kẻ đi đầu là Vương Thực, kêu to:

– Quan Mỗ chớ chạy!

Công gò ngựa lại, mắng lớn:

– Thất phu! Ta cùng ngươi không có thù, vì sao sai người phóng hỏa đốt ta?

Vương Thực vỗ ngựa vung thương. Đuốc lửa chiếu sáng. Thực chạy thẳng tới đâm Vân Trường, bị Công gạt thương văng ra, vung tới một đao, chém thành hai đoạn. Người ngựa đều tan. Vân Trường không đuổi, tự mình đi theo xe chị, thúc giục lên đường. Công cảm kích Hồ Ban không dứt*.

Đi tới đầu địa giới Hoạt Châu, có người báo cho Lưu Diên. Diễn vội vàng dẫn mấy chục quân kỵ ra ngoài thành mà đón. Quan Công ở trên ngựa, cúi mình mà nói:

– Thái thú lâu nay không có tin tức gì.

Diên nói:

– Công nay muốn đi đâu?

Công nói:

– Đã từ biệt Thừa tướng, đi tìm anh nhà.

Diên nói:

– Huyền Đức ở chỗ Viên Thiệu, là kẻ thù của Thừa tướng, sao mà cho Công đi?

Công nói:

– Ngày trước từng hẹn rõ rồi.

Diên nói:

– Hiện nay quan ải chỗ bến đò vượt sông Hoàng Hà do tướng bộ hạ của Hạ Hầu Đôn là Tần Kì trấn giữ. Chỉ sợ không cho Công đi qua sông.

Công bảo với Lưu Diên rằng:

– Thái thú sửa soạn thuyền được chăng?

Diên nói:

– Thuyền tuy là có, nhưng không dám sửa soạn.

Công nói:

– Ngày trước tôi giết Nhan Lương, Văn Xú, cũng từng cùng túc hạ giải nguy. Hôm nay chỉ xin một chiếc thuyền qua sông mà không cho, là sao?

Diên nói:

– Chỉ sợ Hạ Hầu tướng quân biết, thì ắt hỏi tội tôi.

Công biết Lưu Diên là kẻ vô dụng, bèn tự đẩy xe đi tiếp, tới bên trại của Tần Kì. Tần Kì dẫn quân ra đón, hỏi:

– Kẻ tới kia là ai?

Quan Công nói:

– Hán Thọ đình hầu Quan Mỗ là ta đây!

Kì nói:

– Nay muốn đi đâu?

Công nói:

– Muốn về Hà Bắc đi tìm huynh trưởng là Lưu hoàng thúc, nên tới đây kính xin mượn một chiếc thuyền qua sông.

Kì nói:

– Công văn của Thừa tướng ở đâu?

Công nói:

– Tôi không chịu sự tiết chế của kẻ kia, làm sao có công văn!

Kì nói:

– Ta nhận tướng lệnh của Hạ Hầu tướng quân, giữ gìn quan ải này. Người dù có chắp cánh cũng chẳng bay qua được.

Công cả giận, nói:

– Ngươi biết ta ở trên đường chém kẻ ngăn chặn không?

Kì nói:

– Ngươi chỉ biết được loại hạ tướng vô danh thôi. Dám cùng ta đấu không?

Công nổi giận, nói:

– Ngươi so với Nhan Lương, Văn Xú được chăng?

Tần Kì cả giận, phóng ngựa cầm đao chạy thẳng tới bắt Quan Công. Hai ngựa gặp nhau. Chỉ một hiệp, Công vung Thanh Long đao, thây của Tần Kì liền ngã ngang rơi xuống ngựa. Công nói:

– Kẻ nào ngăn ta sẽ chết! Những người còn lại không cần sợ hãi. Mau chuẩn bị thuyền đưa ta qua sông!

Quân sĩ vội đưa thuyền tới bên bờ sông. Công mời hai chị lên thuyền vượt Hoàng Hà đi lên hướng bắc. Ấy đã là địa giới của Viên Thiệu. Công đã đi qua năm cửa ải, chém sáu viên tướng. Người đời sau có thể làm chứng. Thơ rằng:

Treo ấn gói vàng chào Hán tướng.

Tìm anh xa ngóng đoạn đường dài

Cưỡi con Xích Thố đi ngàn dặm.

Cầm đao Yển Nguyệt vượt năm quan

Trung nghĩa bao trùm toàn vũ trụ.

Anh hùng rung động cả giang sơn.

Một mình chém tướng không ai địch

Giấy bút còn ghi tự xưa nay.

Đây nói Công ở trên ngựa tự than rằng:

– Ta chẳng muốn giết người ở dọc đường. Việc này chẳng qua là bất đắc dĩ thôi. Tào Công mà biết ắt sẽ ôm lòng thù hận, cho ta là người vô nhân bất nghĩa rồi.

Than thở không dứt. Đang lúc đi đường, chợt thấy một người cưỡi ngựa từ phía bắc chạy tới, kêu to:

– Vân Trường hãy dừng lại một lát!

Công dừng ngựa trông ra. Kẻ đang đến chính là Tôn Càn. Quan Công nói:

– Từ khi ở Nhữ Nam chia tay, tin tức ra sao rồi?

Càn nói:

– Lưu Tích, Cung Đô ở Nhữ Nam sai mỗ đi Hà Bắc kết hiếu với Viên Thiệu, mời Huyền Đức tới chung mưu kế sách phá Tào. Chẳng ngờ mưu sĩ Hà Bắc đố kỵ lẫn nhau. Điền Phong đã bị giam vào trong tù ngục. Thư Thụ bị truất phế lui về không được sử dụng. Thẩm Phối, Quách Đồ đều tự chuyên quyền. Viên Thiệu đa nghi, chủ trương không rõ, biết Vân Trường quyết định trở về, ắt sẽ hãm hại. Mỗ cùng Lưu hoàng thúc bàn bạc, trước cầu kế thoát thân. Nay hoàng thúc đã tới Nhữ Nam hội họp với Lưu Tích, đi được ba ngày rồi. Sợ Vân Trường không biết mà tới chỗ Viên Thiệu thì e rơi vào cạm bẫy*. Bởi thế sai mỗ đón ở trên đường. May trời cho được gặp Vân Trường ở đây. Công hãy đi tới Nhữ Nam cùng hoàng thúc hội ngộ.

Vân Trường dẫn Tôn Càn tới lạy hai vị phu nhân. Phu nhân hỏi han động tĩnh. Càn kể rõ chuyên Viên Thiệu hai phen muốn chém hoàng thúc.

– Nay may đã thoát thân đi tới Nhữ Nam rồi. Công nên đi gấp.

Mọi người đều che mặt, rơi lệ.

Vân Trường dựa theo lời ấy, không đi về Hà Bắc mà đi thẳng tới Nhữ Nam. Đang đi, chợt thấy sau lưng bụi mù bốc dậy, một đội người ngựa đuổi tới. Kẻ đi đầu là một viên đại tướng, kêu to:

– Quan Mỗ chớ chạy! Ta tới bắt ngươi!

Chưa biết thắng bại ra sao?

55. VÂN TRƯỜNG GIÓNG TRỐNG CHÉM SÁI DƯƠNG

Đây nói Vân Trường cùng Tôn Càn bảo vệ hai chị hướng tới Nhữ Nam. Đi trên đường chợt có Hạ Hầu Đôn từ phía sau đuổi tới, có chừng hơn ba trăm quân kỵ. Vân Trường kíp sai Tôn Càn một mặt bảo vệ xe chị mà đi, rồi gò ngựa, quay lại, đừng đao mà nói rằng:

– Ngươi tới đuổi ta, sẽ làm mất độ lượng lớn lao của Thừa tướng.

Hạ Hầu Đôn nói:

– Thừa tướng lại chẳng có công văn truyền báo. Ngươi ở trên đường giết người, rồi lại chém bộ tướng của ta, nên đặc biệt tới bắt ngươi. Hãy sớm xuống ngựa chịu trói!

Vân Trường nói:

– Ta vào lúc chưa hàng Hán, từng hẹn ước rằng nếu có việc chém giết thì không cần bẩm hỏi. Tướng hiệu canh giữ trên đường sinh sự ngăn cản, ta đều chém đi.

Đôn nói:

– Ta sẽ vì Tần Kì mà báo thù!

Bèn vỗ ngựa vùng thương, muốn đâm. Chợt sau lưng có một người cưỡi ngựa chạy như bay tới, kêu to:

– Không thể cùng Quan tướng quân giao chiến!

Quan Công cũng dừng cương ngựa, không ra tay. Sứ giả chạy tới lấy công văn giấu trong ngực ra, ở ngay trên ngựa nói rằng:

– Thừa tướng nhớ nghĩ, yêu quí sự trung nghĩa của Quan tướng quân, sợ các quan ải ngăn chặn, mới sai mỗ đặc biệt bưng văn thư đi khắp các xứ.

Đôn nói:

– Quan Mỗ ở trên đường giết chết tướng sĩ giữ cửa quan. Thừa tướng có biết không?

Sứ nói:

– Chưa biết.

Đôn nói:

– Hãy bắt sống đem đi gặp Thừa tướng, chờ Thừa tướng thả y.

Quan Công cả giận, nói:

– Ta mà sợ ngươi thì chẳng phải đại trượng phu rồi!

Bèn vỗ ngựa múa đao chạy thẳng tới bắt Hạ Hầu Đôn Đôn vung thương tới nghênh chiến. Hai ngựa đánh chừng hai mươi hiệp, lại có một người cưỡi ngựa như bay tới, kêu to:

– Hai tướng quân hãy thôi đánh!

Bèn tự rời nhau ra. Hạ Hầu Đôn hỏi rằng:

– Ngươi tới vì cớ gì?

Sứ giả nói:

Thừa tướng sợ ở trên đường có người cản trở quan tướng quân, nên đặc biệt tới báo.

Đôn nói:

– Thừa tướng biết kẻ kia giết tướng sĩ giữ cửa quan chăng?

Sứ thần nói:

– Chưa biết.

Đôn nói:

– Nếu như thế thì không thể thả kẻ kia đi.

Hai tướng lại đánh tới hơn hai mươi hiệp. Chợt lại có một người cưỡi ngựa như bay tới, kêu to:

– Hai tướng quân hãy ngưng chốc lát!

Đôn ở trước trận, vội hỏi sứ thần rằng:

– Thừa tướng dạy bắt Quan Mỗ ư?

Sứ nói:

– Không phải. Thừa tướng hai phen sai sứ đi nói, nhưng thực lòng vẫn sợ trên đường có kẻ ngăn trở Quan tướng quân. Bởi thế mới đưa công văn tới sai cho đi.

Đôn nói:

– Thừa tướng không biết Quan Mỗ giết người, ắt phải bắt y.

Bèn chỉ huy bọn thủ hạ, ùn ùn vây bọc, không cho chạy mất. Quân mã ở sau lưng cùng ùa tới. Công chẳng có nửa phần khiếp sợ, tiếng như sấm động, xông vào thế trận. Đôn vung thương tới nghênh chiến. Phía sau trận có một người cưỡi ngựa như bay mà tới, kêu to rằng:

– Nguyên Nhượng, Vân Trường, không được tranh chiến!

Mọi người trông ra, thì là Trương Liêu. Ai nấy thất kinh. Hai người gò ngựa lại. Trương Liêu tới gần mà nói rằng:

– Phụng lệnh của Thừa tướng, vì Vân Trường giết chết Khổng Tú, sợ có kẻ ngăn trở, nên đặc biệt tới đây dạy bảo các quan ải phải cho đi qua.

Đôn nói:

– Tần Kì là cháu ngoại của Sái Dương. Dương là do ta tiến cử lên cho Thừa tướng. Y lại đem Tần Kì trao gửi ở chỗ ta. Nay ngươi đem kẻ kia vô tội mà chém đi ở trên đường, sợ có người chẳng ưng.

Liêu nói:

– Tôi gặp Sái tướng quân sẽ tự có cách giải thích. Thừa tướng đã bằng lòng cho Vân Trường đi, không thể vứt bỏ ý định khoan hồng của Thừa tướng được.

Đôn bấy giờ mới dẫn người ngựa rút lui. Người đời sau có thơ rằng:

Yêu quý anh hùng vượt cổ kim.

Ba phen sai sứ ý thật thâm.

Phải chăng Mạnh Đức dùng gian kế?

Thực khiến lòng người bị lung lay.

Trương Liêu nói:

– Vân Trường nay sẽ đi đâu?

Quan Công nói:

– Huynh trưởng chẳng ở chỗ Viên Thiệu. Ta nay sẽ đi khắp thiên hạ để tìm.

Liêu nói:

– Đã chẳng biết ở nơi nào, hãy lại trở về gặp Thừa tướng, được chăng?

Công nói:

– Vốn đã cáo từ, sao lại có thể trở lại? Văn Viễn trở về kinh đô, xin cho tôi mượn lời thỉnh tội.

Hai người chia tay. Trương Liêu đuổi theo Hạ Hầu Đôn, dẫn quân trở về. Vân Trường cũng đuổi theo xe chị, nói việc ban nãy cho Tôn Càn biết. Hai người sóng ngựa mà đi, nếu gặp trời muộn thì tìm nơi nghỉ lại.

Đi được mấy ngày thì gặp mưa lớn tầm tã. Hành trang đều ướt cả. Trông ra xa thấy bên gò có một trang viện, Quan Công liền đi trước xin nghỉ lại. Trang chủ ra đón. Công nói ý định của mình xong. Trang chủ nói:

– Mỗ họ Quách, tên Thường, đời đời sinh sống ở đây. Nghe đại danh đã lâu, may được chiêm bái.

Bèn mời vào, mổ dê bày rượu để tiếp đãi; lại mời hai vị phu nhân tới nhà sau nghỉ tạm. Quách Thường cùng Tôn Càn, Quan Công, ba người ở nhà trên uống rượu, một mặt hong khô hành lý, một mặt cho ngựa ăn uống.

Đến lúc hoàng hôn đã buông, trông thấy một người trẻ tuổi dẫn mấy người vào trang, chạy thẳng tới tháo đường. Quách Thường gọi rằng:

– Con ta hãy tới lạy tướng quân!

Quan Công hỏi han. Thường nói:

– Đây là con trai ngu dại của tôi đó.

Công hỏi:

– Vì sao lại tới đây?

Đáp rằng:

– Vừa đi săn bắn trở về.

Thường rơi lệ nói rằng:

– Lão phu đời đời vốn là nhà nho. Vì thiên hạ tan loạn, ẩn cư làm nông. Cả đời chỉ có đứa con này, mà chẳng theo nghiệp nho, chỉ thích đi săn làm vui. Đó là điều bất hạnh lớn của nhà này vậy.

Công nói:

– Nay đang thời loạn, nếu là bỏ văn theo võ, tinh thông cung ngựa, thì cũng có thể nhờ đó mà chiếm lấy công danh, sao lại cho là bất hạnh?

Thường nói:

– Loại người như nó nếu như chịu tập võ thì cũng là may vậy. Đứa trẻ này chỉ chuyên làm du đãng, không gì mà chẳng dám làm.

Quan Công cũng than tiếc hồi lâu. Quách Thường tiếp đãi tới lúc canh khuya. Ai nấy đều đi nghỉ. Quách Thường chào rồi đi ra. Công nói với Tôn Càn rằng:

– Người này hiền như thế, mà con y ngu như thế, đó là ý trời chẳng công bằng vậy.

Đang định đi ngủ, chợt nghe hậu viện có tiếng ngựa hí, người nói ồn ào, Công cầm kiếm đi xem xét, thấy con của Quách Thường ngã lăn ra đất. Những người đi cùng đang đánh nhau với trang khách. Công kíp hỏi han. Người đi cùng nói:

– Kẻ này tới trộm ngựa Xích Thố, dắt ra, đang định đóng yên, bị ngựa đạp cho một cái, ngã lăn ra kêu gào, nên mới biết được việc này. Bọn người chúng tôi choàng dậy tới đoạt lại ngựa. Trang khách lại kéo hết tới cướp đoạt. Vì thế mà đánh nhau.

Tôn Càn khuyên Quan Công giết đi. Công trách rằng:

– Ta một mình đi khắp thiên hạ, toàn nhờ ngựa này. Nay ngươi trộm đi là dứt mất đường đi của ta rồi!

Đang định giết đi, thì Quách Thường chạy vội tới, thưa rằng:

– Đứa con hư hỏng, làm nên chuyện ngược ngạo này, tội đáng chết vạn lần. Nhưng mà vợ già vốn yêu đứa con này. Nếu công giết đi, vợ già ắt buồn nhớ mà chết thôi. Mong tướng quân nhân từ mà tha thứ, thì may lắm thay!

Công ở đời vốn là người trượng nghĩa, nghĩ đến việc lão nhân từng đem sự thực kể lể, bèn tha cho mà không giết, bèn ngồi chờ tới lúc bình minh rồi thu thập hành trang. Vợ chồng Quách Thường lạy ở dưới nhà, cảm ơn mà rằng:

– Đứa con trai nhục nhã lỡ phạm tới uy phong của ngài, rất đỗi cảm ơn tướng quân thương xót.

Công sai gọi ra.

– Ta sẽ dùng lời phải mà động viên nó.

Quách Thường nói:

– Đứa con trai nhục nhã hồi lúc canh tư đã lại dẫn mấy kẻ vô lại, không biết đi đâu rồi. Nó là oan nghiệt kiếp trước của Thường đó.

Công cảm ơn Quách Thường xong, bèn mời hai chị lên xe. Công cùng Tôn Càn rời trang, sóng ngựa mà đi. Đi chưa tới ba chục dặm, ở phía trước chẳng có thôn làng, sau lưng không có quán xá, chỉ thấy phía sau núi có hai người cưỡi ngựa, dẫn theo hơn trăm người kéo tới. Kẻ đi trước đầu đội khăn vàng, mình mặc chiến bào; kẻ đi sau chính là con trai của Quách Thường, ngăn chặn đường đi. Kẻ đi đầu hồ lớn rằng:

– Ta là bộ hạ của Thiên Công tướng quân Trương Giác, là đại phương Bùi Nguyên Thiệu. Người kia hãy để ngựa lại, sẽ thả cho người đi qua!

Công cười lớn, nói:

Gã thất phu điên cuồng làm bậy kia! Ngươi theo Trương Giác làm trộm cướp, có biết tên họ của ba anh em Lưu, Quan, Trường chăng?

Kẻ đi đầu nói:

– Ta chỉ nghe kẻ mặt đỏ, râu dài tên là Quan Vân Trường, nhưng chẳng biết mặt. Ngươi là kẻ nào?

Quan Công bèn dừng đao, cởi túi, để lộ bộ râu, sai nhìn xem. Người này lăn khỏi yên, phóng xuống ngựa, túm đầu con trai Quách Thường hiện ở trước ngựa. Quan Công hỏi tên họ, thì thưa rằng:

– Là Bùi Nguyên Thiệu. Từ khi Trương Giác chết rồi, chẳng ai làm chủ, bèn tụ họp ở núi rừng, tạm náu mình ở chốn này. Sáng nay kẻ này báo rằng: “Có một người khách cưỡi một con thiên lý mã ở tại nhà ta nghỉ đêm. Bởi thế mới bảo mỗ tới cướp đoạt ngựa ấy. Chẳng ngờ chính là Quan gia gia. Hãy giết người này để trị tội y, không liên can gì tới tiểu nhân.

Công nói:

– Ta thấy Quách Thường kính ta rất mực, không nỡ giết đi.

Bèn ở ngày trước ngựa, thả cho у ra về. Người ấy ôm đầu mà lủi như chuột, đi mất. Công nói:

– Ngươi chẳng biết mặt ta, sao lại biết tên?

Bùi Nguyên Thiệu nói:

– Cách đây hai mươi dặm, ở Tân Bản* có núi Ngọa Ngưu; trên núi có một người Quan Tây họ Chu tên Thương, hai cánh tay có sức mạnh ngàn cân, xương sườn to bản, râu xoăn*, hình dáng rất to lớn, vốn là tướng bộ hạ Khăn Vàng của Trương Bảo. Bảo chết, bèn tụ họp ở núi rừng. Kẻ kia từng cùng mỗ kể về danh tiếng tốt đẹp của tướng quân, chỉ hận không có đường nào để gặp nhau.

Vân Trường than rằng:

– Trong chỗ núi rừng mà cũng có kẻ sĩ tín nghĩa làm trộm cướp ư? Từ nay về sau hãy bỏ tà theo chính, chớ làm mai một thân mình.

Nguyên Thiệu lạy tạ. Vừa định chia tay, chợt trông ra xa thấy một đội người ngựa kéo tới, Nguyên Thiệu nói:

– Đây ắt là Chu Thương rồi.

Bèn dừng ngựa để đợi. Quả đúng là Chu Thương. Chu Thương thấy Vân Trường bèn xuống ngựa, quỳ mọc ở bên đường. Vân Trường sai mời đứng dậy, nói rằng:

– Tráng sĩ ở đâu mà biết được mỗ đây?

Thương nói:

– Lúc trước đi theo ở chỗ Khăn Vàng Trương Bảo, từng biết mặt ngài, hận đã bỏ lỡ thân mình trong đám giặc cướp, không được theo cùng. Ngày nay trời ban cho cơ hội được bái lạy ở đây, nguyện xin tướng quân không vứt bỏ mà thu nhận. Thương nguyện làm một tên tiểu tốt ở trước ngựa, sớm tối cầm roi bưng đèn, chết cũng cam lòng.

Công nói:

– Ngươi nguyện theo ta. Còn đồng bạn, thủ hạ của ngươi thì phải làm sao?

Thương nói:

– Hãy nghe họ tự đáp lời. Ai nguyện đầu thuận thì cho đi theo. Bèn hỏi ngay một tiếng. Mọi người đều nguyện đi theo. Công bèn xuống ngựa, tới trước xe bấm hỏi hai chị. Cam phu nhân nói:

– Thúc thúc từ khi rời Hứa Xương, ở trên đường một mình đi tới chỗ này, trải qua rất nhiều gian nguy mà chưa từng cần quân mã đi theo. Lúc trước Liếu Hóa mà thúc còn từ chối, lần này lại dung nạp bọn trộm cho đi cùng, sợ bị người ta bàn luận. Ta là hạng con gái, hiểu biết hạn hẹp. Thúc nên châm chước mà tính lường.

Công nói:

– Lời của chị đây rất đúng.

Bèn quay lại nói với Thương rằng:

– Không phải là Quan Mỗ không thương tình. Nhưng hai phu nhân chưa ưng. Các người hãy trở về núi ở yên. Khi ta tìm được anh ắt sẽ tới gọi.

Thương dập đầu mà thưa rằng:

– Thương là một kẻ thất phu thô lỗ. Lỡ đem thân làm đạo tặc. Nay gặp tướng quân, như được thấy trời rạng. Nếu lần này mà anh hùng từ chối, thì chẳng còn đường nào nữa rồi! Nếu tướng quân không thu nhận, mọi người hãy đi theo Bùi Nguyên Thiệu. Mỗ sẽ theo gót tướng quân, dầu ngàn dặm vạn dặm cũng chẳng từ đâu.

Công lại đem lời này thưa với hai chị. Cam phu nhân nói:

– Một hai người đi theo thì cũng có thể được.

Công sai Chu Thương giao đồng bọn cho Bùi Nguyên Thiệu dẫn đi. Nguyên Thiệu nói:

– Ca ca theo tướng quân đi. Đệ cũng nguyện theo cùng.

Chu Thương nói:

– Ngươi nếu đi thì đồng bọn đều tan rã. Ngươi hãy tạm thời dẫn dắt. Ta sẽ theo gót tướng quân. Nếu như có dừng lại chốn nào thì sẽ tới gọi ngươi.

Bùi Nguyên Thiệu buồn rầu chia tay. Chu Thương theo gót mà đi.

Vân Trường từ biệt Nguyên Thiệu rồi nhắm hướng Nhữ Nam mà tiến, đi được mấy ngày thì tới cửa địa giới. Trong lúc đang đi, trông ra xa thấy có một tòa thành núi ở gần, bèn hỏi người dân ở đó:

– Đây là chỗ nào?

Thổ nhân đáp:

– Chỗ này tên là Cổ Thành. Mấy tháng trước có một tướng quân họ Trương tên Phi dẫn mấy chục quân kỵ tới, đuổi quan huyện đi tới xứ khác. Người này ở trong Cổ Thành mộ quân mua ở ngựa, chưa có trữ lương, đã họp được bốn năm ngàn người, bốn bề quanh đây chẳng ai dám đương đầu. Chẳng thể theo lối này mà đi qua đâu.

Công nghe xong, mừng rỡ nói:

– Từ khi tan tác ở Từ Châu, nay đã nửa năm hơn. Nào ngờ người anh em lại ở đây.

Bèn sai Tôn Càn đi trước vào trong thành báo tin, sai ra đón tẩu tẩu.

Trương Phi nghe xong, chẳng đáp lại lời nào, lập tức nai nịt, cầm Trượng Bát Xà mâu, bay ngay lên ngựa, dẫn hơn một ngàn người đi thẳng ra cửa bắc. Vân Trường trông ra xa thấy Ích Đức tới nơi, mừng rỡ không nén nổi, bèn đưa đao cho Chu Thương cầm lấy, võ ngựa tới đón. Trương Phi trọn đôi mắt tròn, đảo chòm rấu hổ, tiếng như sấm động, múa mâu nhằm Vân Trường mà đâm liền. Vân Trường hết sức kinh hoàng, vội tránh ngọn màu, kêu rằng:

– Người anh em! Sao lại quên mất chuyện kết nghĩa vườn đào?

Phi hét lên rằng:

– Ngươi đã vô nghĩa, còn có mặt mũi nào tới đây cùng ta gặp mặt?

Vân Trường nói:

– Ta sao lại vô nghĩa?

Phi nói:

– Ngươi đã đầu thuận Tào Tháo, phong làm Thọ Đình hầu, tự hưởng phú quý, nay lại tới dối gạt ta. Hai ta hãy liều mạng, ngươi chết ta sống!

Vân Trường nói:

– Em chẳng biết nguồn cơn việc này, ta cũng khó giãi bày. Hiện có hai tẩu tẩu ở đây. Em hãy tự đi hỏi đi.

Hai phu nhân Cam, Mi nghe được, bèn vén rèm mà hô rằng:

– Ích Đức! Thúc thúc vì cớ gì mà lại như thế?

Phi nói:

– Tẩu tẩu đừng thấy lạ, đợi tôi giết gã phụ nghĩa này, sẽ mời tẩu tẩu vào thành.

Cam phu nhân nói:

– Vân Trường chẳng hề biết các người lưu lạc phương nào, bất đắc dĩ mới hàng Hán chứ chẳng hàng Tào. Nay đã biết ca ca của ngươi ở trong quân của Viên Thiệu, vì thế mới một mình đi ngàn dặm, đưa ta tới đây. Ngươi chớ nghĩ lầm như thế.

Phi nói:

– Đại trượng phu ở đời, há có cái lễ thờ hai chủ ư? Tẩu tẩu, người chớ bị kẻ kia dối gạt!

Cam phu nhân nói:

– Lúc ở Hạ Bi chẳng qua là không còn cách nào thoát thân thôi.

Phi nói:

– Nếu chịu chết thì đã chẳng nhục rồi. Hắn đã hàng Tào, còn mặt mũi nào mà gặp nhau!

Vân Trường nói:

– Em chớ nói oan cho lòng dạ ta.

Càn nói:

– Đặc biệt tới đây, là tìm tướng quân thôi.

Phi nói:

– Liên quan gì đến ngươi mà lại nói xằng? Kẻ kia nào có lòng tốt, ắt là tới bắt ta thôi!

Vân Trường nói:

– Ta nếu như bắt em, thì đã đem quân mã tới rồi.

Phi lấy tay chỉ rằng:

– Đằng xa kia chẳng phải là quân mã kéo tới ư?

Vân Trường ngoài nhìn, quả nhiên thấy bụi mù bốc lên. Một đội người ngựa kéo tới, ở trước mặt gió làm lay động cơ hiệu của quân Tào Tháo. Trương Phi nói:

– Có dám chống với ta không?

Bèn dùng Trương Bát mâu đâm tới. Công vội ngăn lại, nói:

– Người anh em hãy xem ta chém tên tướng kia, để tỏ rõ lòng dạ thực của ta.

Phi nói:

– Ngươi nếu đã có lòng thành thực, thì ta hẹn trong vòng ba tiếng trống, bắt người phải chém tên tướng kia.

Chỉ thấy quân Tào tới gần, dàn bày thế trận, Sái Dương cầm ngang đao, gò ngựa, đứng dưới cửa cờ. Chợt thấy Vân Trường nai nịt xong, vỗ ngựa xông tới hét rằng:

– Tướng kia là ai?

Đáp rằng:

– Ta là Sái Dương đây! Ngươi giết cháu ngoại ta là Tần Kì. Ngươi vốn đã tới chỗ này, thì ta phụng mệnh lệnh của Thừa tướng, đặc biệt tới bắt người. Nếu như bắt được người rồi, ta sẽ lập tức được phong là Thọ đình hầu.

Có một tiếng kêu:

– Gióng trống!

Trống liền vang động. Vân Trường sớm đã ập tới trước mặt. Một hồi trống còn chưa dứt, đao của Vân Trường một phen vung lên, chém Sái Dương đầu rơi xuống đất. Trương Phi trông thấy, cả mừng. Có bài thơ khen việc chém Sái Dương, rằng:

Tướng quân khí khái sánh bằng trời.

Một ngựa, đơn đao, một thân thôi.

Vạn dặm tìm anh, ơn nghĩa nặng

Năm quan chém tướng, quỷ thần kinh.

Trống oang một tiếng đầu người rụng.

Cờ bay phất phới máu tuôn hồng.

Cười nhạo Sái Dương vô mưu kế.

Gà rừng muốn đấu phượng hoàng ư?

Lại có thơ rằng:

Ngàn năm còn nhạo gã Sái Dương.

Cầm đao toan đấu với Vân Trường.

Cổ Thành chợt gặp phen chiến trận.

Hồi trống vừa qua, một mạng vong.

Bọn quân bỏ chạy. Vân Trường đuổi theo bắt sống kẻ cầm nhận kỳ* cho Sái Dương lôi tới, tự mình hỏi han tin tức. Những kẻ còn lại thảy đều tan chạy. Tên quân cầm nhận kỳ bị bắt báo rằng:

– Sái Dương biết được tướng quân giết chết cháu ngoại của y, trong lòng phẫn nộ, muốn tới Hà Bắc cùng tướng quân giao chiến báo thù. Tào Thừa tướng không cho, bởi thế mới sai y đi Nhữ Nam đánh Lưu Tích. Chẳng ngờ gặp phải tướng quân ở chỗ này.

Nói xong, Vân Trường sai tới trước mặt Trương Phi kể hết sự thực. Phi hỏi rằng:

– Vân Trường ở Hứa Xương, hành động như thế nào?

Tiểu tốt đem chuyện từ đầu đến cuối, nhất nhất kể qua một lượt. Phi bấy giờ mới tin là thật, liền tới trước xe cùng hai chị làm lễ. Chợt ở trong thành có người tới báo rằng:

– Ở ngoài cửa nam có mười mấy quân kỵ tới đây rất gấp, chẳng biết là kẻ nào?

Phi trong lòng nghi hoặc, lo nghĩ, liền dẫn quân vào thành nghênh đón. Rốt cuộc đó là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

56. LƯU HUYỀN ĐỨC TỤ NGHĨA Ở CỔ THÀNH

Đây nói Quan Công chém Sái Dương xong, bọn quân thua ngựa bại chạy về Hứa Xương. Trương Phi bấy giờ mới tin là thực. Chợt có người báo ở phía thành nam có mười mấy quân kỵ tới, Phi liền rời thành đi xem, quả nhiên thấy mười mấy quân kỵ, cầm cung nhẹ, tên ngắn đang tới, trông thấy Trương Phi thì liền rời yên xuống ngựa. Phi trông ra, thì là Mi Trúc, Mi Phương. Phi cũng xuống ngựa đi tới. Trúc nói:

– Từ khi tan tác ở Từ Châu, hai anh em tôi trở về quê lánh nạn, sai người đi thăm hỏi xa gần, biết Vân Trường đã đầu hàng Tào Tháo, chúa công thì ở Hà Bắc, nhưng chẳng biết tướng quân tới đây. Hôm qua ở trên đường chợt gặp một đám khách qua đường nói rằng có một kẻ họ Trường làm tướng quân, hình dạng như thế, hiện đang trấn giữ Cổ Thành. Anh em tôi độ chừng đó ắt là tướng quân, bởi thế mới tới tìm hỏi. Nay may được gặp nhau!

Phi vui mừng, nói:

– Vân Trường dẫn theo hai chị, hôm nay cũng vừa đến. Càn cũng cùng Vân Trường tới đây. Đã biết chỗ ở của ca ca.

Mi Trúc cả mừng, cùng nhau tới thăm. Phi bèn mời hai chị vào thành. Mọi người đều cởi giáp, mời hai phu nhân vào nha ngồi nghỉ. Mọi người đều khóc, lạy ở dưới thềm. Hai phu nhân cũng thương cảm không dứt. Trương Phi liền hỏi han tử tế. Cam phu nhân kể những chuyện mà Vân Trường trước sau đã trải qua. Trương Phi khóc, tới lạy Vân Trường. Bọn Phi ai nấy kể chuyện của mình xong xuôi, bèn giết lợn dê để ăn mừng. Vân Trường nói:

– Huynh trưởng chưa tới, thì rượu thịt nào có thể lấp đầy lòng ta?

Tôn Càn nói:

– Từ đây đi Nhữ Nam không xa. Ngày mai sẽ cùng đi đón. Hôm nay hãy tạm ngơi nghỉ.

Hôm sau, Vân Trường, Tôn Càn, hai người giao cho mọi người lại Cổ Thành chờ đợi. Hai người dẫn mười mấy quân kỵ đi thẳng tới Nhữ Nam. Lưu Tích, Cung Đô ra đón. Càn liền hỏi:

– Hoàng thúc ở đâu?

Lưu Tích nói:

– Hoàng thúc tới chỗ này, ở lại mấy ngày. Vì thấy quân ít nên lại trở về Hà Bắc bàn bạc. Ba hôm trước đã đi mất rồi.

Vân Trường dàu dàu chẳng vui. Càn nói:

– Tướng quân chớ ưu phiền. Chỉ cần tôi bôn ba một phen, lại đi sang chỗ Viên Thiệu, báo cho hoàng thúc biết, rồi cùng tới Cổ Thành là Xong.

Vân Trường từ biệt Lưu Tích, Cung Đô, về tới Cổ Thành, kể cho Trương Phi hay việc ấy. Phi muốn tự đi. Vân Trường nói:

– Có mỗi thành này là chỗ yên thân của bọn ta. Chẳng thể khinh thường mà bỏ đi. Ta cùng Tôn Càn đi tìm anh. Em hãy giữ chắc Cổ Thành.

Phi nói:

– Anh chém Nhan Lương, Văn Xú của người ta, đi làm sao được?

Vân Trường nói:

– Em hãy yên tâm! Sẽ tùy cơ mà ứng biến.

Bèn thu thập hơn hai mươi quân kỵ theo cùng. Vân Trường gọi Chu Thương tới nói:

– Chỗ Bùi Nguyên Thiệu ở núi Ngọa Ngưu cộng lại có bao nhiều quân sĩ, ngựa chiến?

Thương nói:

– Có hơn năm trăm người, ngựa năm sáu chục con.

Công nói:

– Bọn ta đi tắt đường gần để tìm anh. Ngươi hãy tới núi Ngọa Ngưu, gọi đám quân mã ấy tới đường lớn để đón, chớ có sai sót.

Chu Thương vui mừng, lên ngựa mà đi. Vân Trường, Tôn Càn đi tới Kí Châu. Tới đầu địa giới, Tôn Càn nói:

– Tướng quân hãy ở chỗ này tìm một nơi nghỉ lại, Mỗ tự vào cõi gặp hoàng thúc báo tin, sẽ liền tìm kế thoát thân.

Vân Trường trông thấy ở mé trái đường có một tòa trong viện, bèn một mình tới đó xin ngủ nhờ. Bên trong trang viên có một người ra đón. Công đem sự thật thưa qua. Trang chủ nói:

– Mỗ cũng họ Quan, tên Định. Nghe đại danh của tướng quân đã lâu, nay được chiêm bái, như vén mây mù mà thấy được trời xanh.

Bèn vội mời vào trang, rồi gọi hai con trai ra lạy Vân Trường. Công nói:

– Hai con tên gì?

Đáp rằng:

– Con trưởng là Quan Ninh, con thứ là Quan Bình. Ninh học đọc sách, Bình tập võ nghệ.

Quan Định giữ Vân Trường ở lại trong trang. Những người đi theo đều giấu ở trong nhà.

Đây nói Tôn Càn một ngựa đi thẳng tới Kí Châu, vào gặp Huyền Đức, đem việc kể ra. Huyền Đức nói:

– Giản Ung cũng ở chỗ này, đầu hàng Viên Thiệu. Có thể lén mời tới bàn bạc.

Chẳng bao lâu, Ung đã tới, cùng Tôn Càn gặp nhau, bàn mẹo thoát thân. Ung nói:

– Ngày mai gặp Viên Thiệu, có thể xin tự mình tới Kinh Châu liên kết với Lưu Biểu, cùng phá Tào Tháo. Chúa công thừa cơ hội đó mà đi thì được thôi. Ung cũng sẽ tự có kế thoát thân.

Bàn bạc xong xuôi. Hôm sau, Huyền Đức vào gặp Thiệu, báo rằng:

– Lưu Cảnh Thăng trấn thủ chín quận Kinh Tương, binh tinh, lương đủ, có thể kết làm môi răng, cùng phá Tào Tháo.

Thiệu nói:

– Ta thường sai sứ đi kết hiếu, nhưng người này chưa chịu theo ta.

Huyền Đức nói:

– Người này là anh đồng tông của Bị. Bị đi thuyết phục, ắt không có trở ngại gì đâu.

Thiệu nói:

– Nếu được Lưu Biểu thì hơn hẳn Lưu Tích.

Bèn sai Huyền Đức đi. Thiệu lại nói:

– Gần đây có người nói em của ngươi là Quan Vân Trường đã rời bỏ Tào Tháo, ắt sẽ tới tìm ngươi. Ta muốn giết đi, để rửa hận cho Nhan Lương, Văn Xú.

Huyền Đức nói:

– Nhan Lương, Văn Xú cũng ví như hai con hươu thôi. Vân Trường em tôi mới một con hổ đó. Nếu mất hai hươu mà được một hổ thì cũng đủ lấy đó để chống Tào, sao lại giết đi? Mong minh công rũ lòng soi xét.

Thiệu cười, nói:

– Ta thực lòng yêu mến y, vì thế mới đùa nhau thôi. Ngươi hãy sai người triệu y.

Huyền Đức nói:

– Sẽ lập tức sai Tôn Càn đi khắp xa gần để gọi y, được chăng?

Thiệu cả mừng. Huyền Đức đi ra. Giản Ung nói:

– Lưu Huyền Đức đi chuyến này ắt không về nữa đâu.

Thiệu nói:

– Phải làm sao đây?

Ung nói:

– Mỗ xin cùng đi một chuyến. Một là cùng thuyết phục Lưu Biểu. Hai là giám sát Huyền Đức.

Thiệu nói:

– Thật là diệu kế.

Đây nói Huyền Đức sai Tôn Càn đi trước. Hôm sau, tới chào Viên Thiệu. Thiệu nói:

– Sợ ngươi một mình khó làm nên việc. Tôi sai Giản Ung cùng đi để giúp cho.

Huyền Đức với Giản Ung cùng từ biệt Thiệu, lên ngựa rời thành. Quách Đồ vào gặp Thiệu, nói:

– Lưu Bị đi thuyết phục Lưu Tích, chưa thấy thành công. Nay lại cùng Giản Ung đi thuyết phục Lưu Biểu. Phen này một đi ắt không trở lại đâu.

Thiệu nói:

– Ngươi chớ đa nghi. Giản Ung tự có kiến thức thôi.

Quách Đồ than thở mà đi ra.

Huyền Đức, Giản Ung đi ra khỏi đầu địa giới. Tôn Càn tới đón, cùng tới nhà Quan Định. Vân Trường ra đón lạy ở cửa, nắm tay khóc lóc không thôi. Quan Định dẫn hai con trai tới lạy ở trước tháo đường. Huyền Đức hỏi họ tên. Vân Trường nói:

– Người này cùng họ với em, muốn sai con thứ theo em cùng đi.

Huyền Đức nói:

– Bao nhiêu tuổi rồi?

Quan Định đáp rằng:

– Con thứ Quan Bình đã mười tám tuổi.

Huyền Đức nói:

– Nếu trưởng giả đã có lòng sai con trai đi theo Vân Trường, huống hồ em tôi lại không có con trai nối dõi, mỗ xin cho con ngài làm người nối dõi cho Vân Trường, được chăng?

Quan Định nói:

– Nếu được đội ơn minh chúa, thì xin được nghe lệnh.

Huyền Đức cảm tạ. Quan Bình từ đó xem Vân Trường là cha. Huyền Đức sợ Viên Thiệu đuổi theo, kíp thu thập để lên đường. Quan Định tiễn đi một đoạn. Vân Trường bảo tìm đường tới núi Ngọa Ngưu. Đang đi, chợt thấy Chu Thương dẫn mấy chục người, ôm vết thương mà tới. Vân Trường dẫn tới gặp Huyền Đức. Huyền Đức hỏi han nguyên cớ. Thương nói:

Tôi tự đi tới núi Ngọa Ngưu. Nào ngờ có một tướng một ngựa tới đó, cùng Bùi Nguyên Thiệu giao tranh, chỉ một hiệp đã đâm chết Bùi Nguyên Thiệu, chiêu hàng hết đồng bọn, chiếm giữ sơn trại. Thương tới đó, chiêu dụ đồng bọn, chỉ có mấy người này đi theo, còn lại đều sợ hãi không dám rời bỏ y. Thương tự mình giao chiến, bị kẻ kia đánh bại mấy phen, mình bị trúng ba mũi thương. Vì thế mà đi luôn tới đây để chờ đợi chúa công.

Huyền Đức nói:

– Người ấy tướng mạo ra sao? Họ chi, tên gì?

Thương nói:

– Cực kỳ hùng tráng, nhưng không biết họ tên.

Vân Trường phóng ngựa, cầm đao đi ở phía trước, Huyền Đức theo sau, cùng đi thẳng tới núi Ngọa Ngưu. Chu Thương tới dưới núi kêu to. Viên tướng ấy nai nịt khắp người, vung thương, phóng ngựa, dẫn quân lính xuống núi. Huyền Đức trồng ra xa, thấy viên tướng kia tới, liền vung roi quất ngựa chạy ra, kêu to:

– Kẻ đang đến kia lẽ nào là Tử Long ư?

Viên tướng ấy trông thấy Huyền Đức rồi, bèn rời yên xuống ngựa, lạy mọp bên đường. Mọi người đều cùng xuống ngựa nghênh đón. Người này là người Chân Định, Thường Sơn, họ Triệu, tên Vân, tự là Tử Long. Huyền Đức hỏi thăm tin tức. Vân nói:

– Từ khi rời chúa công, Công Tôn Toản chẳng nghe theo lời can thẳng, đến nỗi thua bại, đốt lửa tự thiêu. Viên Thiệu mấy lần chiêu dụ Vân. Vân nghĩ Thiệu chẳng phải người làm nên nghiệp, mới bỏ đi về phía bắc. Sau biết chúa công ở chỗ Viên Thiệu, muốn tới theo về, lại sợ Viên Thiệu thấy rồi nghi ngờ, bởi vậy mới phiêu dạt bốn biển, không đất dung thân. Nhân lúc đi qua chỗ này, Bùi Nguyên Thiệu tới cướp ngựa của tôi. Vân mới giết đi, mượn nơi đây để yên thân. Gần đây biết Trương Ích Đức ở Cổ Thành, lại muốn về chỗ đó, mà sợ không phải là sự thật. Hôm nay may trời cho được gặp chúa công, chính là ứng với giấc mộng đêm qua vậy.

Huyền Đức cả mừng, đem hết chuyện từng trải qua trước đây kể rõ. Huyền Đức nói:

– Tôi một lần gặp được Tử Long, liền có lòng lưu luyến chẳng rời. Nào ngờ hôm nay gặp nhau, đó là may mắn của Bị rồi.

Vân nói:

– Bôn ba bốn phương, tìm chủ để thờ, mà chưa được chân chúa. Nay theo hoàng thúc, là thật xứng với đời. Dầu gan óc lầy đất cũng chẳng chút ân hận.

Ngay hôm ấy, thiêu rụi sơn trại, dẫn hết mọi người theo Huyền Đức đi tới Cổ Thành. Trương Phi, Mi Trúc, Mi Phương nghe tin, rời thành đón tiếp. Ai nấy bái lạy, kể lể. Hai phu nhân đi ra, nói lại đức độ của Vân Trường. Huyền Đức cảm thán không dứt. Bèn giết trâu mổ ngựa, mở tiệc lớn tụ nghĩa. Trước lạy trời đất, sau vỗ về các quân, mọi người thảy đều vui vẻ. Văn võ lúc xưa đã tụ họp, lại thêm Tử Long, Huyền Đức hoan hỉ quá chừng, uống suốt mấy hôm để chúc mừng. Anh em lại được vui vầy. Có thơ rằng:

Ngày ấy chân tay phải chia nhau.

Tin thưa, tiếng đoạn, chẳng gặp nào.

Ngày nay tôi chúa cùng tụ nghĩa.

Khác gì rồng hổ được mây mưa.

Huyền Đức, Quan, Trương dầu li biệt.

Cổ Thành trời khiến lại gặp nhau.

Được thêm lương tướng về minh chủ.

Chỉ có Thường Sơn, Triệu Tử Long.

Lúc ở Cổ Thành tụ nghĩa, có Huyền Đức, Quan, Trương, Triệu Vân, Tôn Càn, Giản Ung, Mi Trúc, Mi Phương, Chu Thương, Quan Bình, cùng quân mã, bộ hơn năm ngàn người. Huyền Đức bàn bạc, muốn bỏ Cổ Thành đi giữ Nhữ Nam. Lại gặp lúc Lưu Tích, Cung Đô sai người tới mời, Huyền Đức bèn cất quân, đi tới Nhữ Nam đóng giữ, mộ quân mua ngựa, dần dần phấn chấn.

Đây nói Viên Thiệu thấy Huyền Đức chẳng trở về thì cả giận, định cất quân đi đánh. Quách Đồ can rằng:

– Không nên. Lưu Bị là bệnh ghẻ lở. Tào Tháo mới là kình địch, không thể không trừ trước đi. Lưu Biểu tuy binh tinh lương đủ, nhưng chẳng đủ xem là mạnh. Tôn Bá Phù oai chấn ba sông, đất liền sáu quận, mưu sĩ có loại như Chu Du, Trương Chiêu; võ tướng có bọn như Trình Phổ, Hoàng Cái, chứa lương đủ cho năm bảy năm, giáp binh có mấy chục vạn. Có thể sai người kết hiếu, cùng phá Tào Tháo. Nam, bắc cùng đánh, thì nhổ nước bọt vào tay là có thể xong rồi.

Thiệu nghe theo lời bàn ấy, liền soạn thư, sai Trần Chấn làm sứ tới gặp Tôn Sách, hẹn hợp binh phá Tào. Rốt cuộc sẽ ra sao?

57. TÔN SÁCH GIẬN CHÉM VU THẦN TIÊN

Đây nói Tôn Sách từ khi xưng bá Giang Đông, binh lương đầy đủ. Nhân thế, vào năm Kiến An thứ tư [199], mùa đông, tập kích chiếm Lư Giang, thu phục mấy quận, phá tan Hoàng Tổ, đánh bại Lưu Huân. Từ sau khi Thái thú Dự Chương là Hoa Hâm đầu hàng, thanh thể chấn động, bèn sai Trương Hoành đi tới Hứa Đô dâng biểu. Tờ biểu ấy viết:

“Thần đánh dẹp Hoàng Tổ, nhằm ngày mồng tám tháng mười hai, kéo đến đồn của Tổ ở huyện Sa Tiện. Lưu Biểu sai tướng giúp Tổ, cùng tới đánh thần. Thần chọn ngày mười một, vào lúc vừa sáng, cầm đầu bọn thủ hạ là lĩnh Thái thú Giang Hạ, hành Kiến Uy trung lang tướng Chu Du; lĩnh Thái thú Quế Dương, hành Chinh Lỗ trung lang tướng Lữ Phạm; lĩnh Thái thú Linh Lăng, hành Đãng Khấu trung lang tướng Trình Phổ; hành Phụng Nghiệp hiệu úy Tôn Quyền; hành Tiên Đăng hiệu úy Hàn Đương; hành Vũ Phong hiệu úy Hoàng Cái, đồng thời tiến lên; tự mình cưỡi ngựa lược* trận, tự tay gióng trống cho thêm khí thế. Lại sĩ phấn khích, dũng mãnh thêm gấp trăm lần, lòng thông, ý quyết, đều tự theo lệnh; vượt qua hố sâu, tiến nhanh như bay. Lửa bốc trên gió, quân đánh trong khói, cung nỏ cùng bắn, tên bay như mưa. Cho đến giờ Thìn, Tổ bèn tan lở. Nơi đao chém đến, chỗ lửa đốt tới, chẳng còn tên giặc nào sống sót, chỉ Tổ thoát được. Bắt được vợ con, nam nữ bảy người. Chém Hổ Lang*, Hàn Hi trở xuống tới hơn hai vạn đầu. Những kẻ rơi xuống nước chết chìm đến hơn một vạn. Thu được thuyền lớn thuyền nhỏ hơn sáu nghìn chiếc. Tài vật chất như núi. Tuy Biểu chưa bị bắt, Tổ hãy còn xảo quyệt, làm tâm phúc cho Biểu, ra ngoài làm nanh vuốt. Biểu tuy khoe khoang*, giúp Tổ lấy hơi. Nhưng gia thuộc bộ khác của Tổ đều bị quét sạch chẳng chừa. Biểu là tên giặc cô độc, biến thành thây ma biết đi, thực đều nhờ thần cũ của thánh triều chấn động phương xa. Thần đánh kẻ có tội, đạt được chút công lao, kính cẩn soạn biểu tấu lên, cúi mong đèn trời soi xét”.

Tờ biểu này đã kể đầu đuôi việc phá Hoàng Tổ, chẳng cần phải nói thêm.

Tào Tháo biết Tôn Sách cường thịnh, mới than rằng:

– Sư tử non, khó cùng hắn tranh hơn lắm!

Bèn đem con gái Tào Nhân gả cho đứa em nhỏ của Sách là Tôn Khuông, vì thế mà kết thân, giữ Trương Hoành ở lại Hứa Xương. Tôn Sách bấy giờ muốn làm Đại tư mã. Tào Tháo không cho. Sách rất căm hận, thường có lòng tập kích Hứa Đô. Thái thú quận Ngô là Hứa Cống lén sai sứ dâng biểu lên Hán đế. Tờ biểu ấy đại lược nói:

“Tôn Sách kiêu dũng, cũng giống như Hạng Tịch, nên gia thêm ân sủng phú quý, thì có thể gọi y về kinh ấp. Nếu nhận được chiếu, chẳng thể không về. Nếu thả cho ở bên ngoài, ắt sẽ gây họa cho đời, nên gấp kìm chế đi”.

Hứa Cống sai người qua sông, bị thủ tướng giữ sông bắt được, giải tới cho Tôn Sách. Sách xem tờ biểu, cả giận, bèn mời Hứa Cống tới nói chuyện. Tôn Sách trách rằng:

– Ngươi muốn đưa ta vào chỗ chết, là cớ gì?

Cống đáp rằng:

– Cống không có ý đó.

Sách đưa tờ biểu ra cho xem. Cống không có lời nào đáp lại. Sách bèn sai võ sĩ thắt cổ cho chết. Người nhà của Cống thảy đều bỏ chạy tan tác. Có ba người khách trong nhà muốn vì Hứa Cống báo thù, nhưng hận không có cơ hội.

Tôn Sách vốn rất thích đi săn. Một hôm, Sách dẫn quân đi săn trong núi phía tây Đan Đồ, đuổi theo một bầy hươu. Ai nấy đều tranh nhau bắn. Sách cưỡi con ngựa Ngũ Hoa, chạy nhanh như bay, lên núi như đi trên đất bằng. Đang lúc rượt đuổi, chợt thấy bên đường có ba người cầm thương, đeo cung, đứng trong khóm trúc. Sách gò ngựa, dừng lại hỏi rằng:

– Các ngươi là ai?

Đáp rằng:

– Là quân sĩ của Hàn Đương, đang ở đây săn hươu.

Sách đang định vùng dây cương mà đi. Một người giơ thương nhắm vào đùi trái của Sách mà đâm luôn. Tôn Sách kêu to, vội rút thanh kiếm đang đeo, ngồi ở trên ngựa chém tới. Kiếm vung lên, chợt rơi ra, trên tay chỉ còn chuôi kiếm. Một người giương cung, lắp tên, bắn trúng vào má Tôn Sách. Sách bèn nhổ tên trên mặt ra, lấy cây cung điêu quý bắn trả. Kẻ bắn tên theo tiếng dây cung mà ngã lăn ra. Hai người kia cất thương nhắm vào thân trên của Sách mà đâm bừa, kêu to rằng:

– Bọn ta là gia khách của Hứa Cống, đặc biệt tới đây vì chủ mà báo thù!

Sách chẳng có khí giới, chỉ ở trên ngựa lấy cung đánh trả. Hai người tử chiến không lui. Sách trên mình bị mấy vết thương. Ngựa cũng bị thương. Đang lúc nguy cấp, Trình Phổ dẫn mấy quân kỵ tới, đem ba người gia khách của Hứa Cống chém thành đống thịt nhão, trông lại Tôn Sách thì thấy máu chảy đầy mặt, vết thương rất nặng, bèn dùng đao cắt áo bào băng lại, đem về Ngô Cối dưỡng thương.

Lúc đi tìm Hoa Đà, thì Đà đã đi Trung Nguyên mất rồi, chỉ còn đồ đệ ở lại đất Ngô, bèn sai chữa trị, bày biện thuốc men. Thầy thuốc nói rằng:

– Tên này có thuốc độc, đã ăn vào trong xương. Hãy nghỉ ngơi một trăm ngày, không được vọng động, nếu mà khí giận trỗi lên thì vết thương này khó trị.

Tôn Sách bình sinh vốn là người tình như lửa bốc, chỉ hận không thể ba ngày là khỏi bệnh. Nghỉ ngơi đến hơn hai mươi ngày, chợt nghe tin Hứa Xương có sai người tới, Sách vội gọi tới, hỏi han. Người đó nói:

– Tào cũng sợ hãi chúa công, nên thở dài, nói: “Sư tử non, khó cùng hắn tranh hơn lắm!”.

Sách bèn cười, hỏi rằng:

– Mưu sĩ dưới trướng của Tháo đều sợ ta ư?

Người đó nói:

– Chỉ có Quách Gia không phục chúa công.

Sách vừa nghe liền hỏi:

– Gia từng nói thế nào?

Người đó không dám nói. Sách nổi giận, muốn giết đi. Người đó chỉ biết đem sự thực mà bẩm lên, rằng:

– Quách Gia nói với Tào thừa tướng rằng: “Tôn Sách chẳng đáng sợ đâu. Y khinh nhờn mà không phòng bị, tuy có trăm vạn binh chúng nhưng sao dám hoành hành Trung Nguyên?”. Bảo rằng chúa công tính gấp gáp, ít mưu mà chỉ có cái dũng của kẻ thất phu. Nếu như có một tên thích khách thì sẽ liền trở thành con quỷ cường bạo thôi. Ngày sau ắt chết trong tay kẻ tiểu nhân.

Sách nghe xong, cả giận, nói:

– Thất phu sao dám bình phẩm về ta! Kẻ bắn ta ắt là mưu của họ Tào rồi! Ta thể chiếm lấy Hứa Xương, để đón Hán đế.

Rồi chẳng đợi vết thương khỏi, liền ra bàn việc. Trương Chiêu can rằng:

– Thầy thuốc bảo chúa công trong một trăm ngày không được cử động. Cớ gì vì sự phẫn nộ nhất thời mà tự coi khinh tấm thân ngàn vàng?

Sách nói:

– Thất phu bình phẩm về ta. Ta thật khó dung tha! Thề lấy Trung Nguyên, để tỏ rõ anh hùng!

Chiêu nói:

– Đợi vết thương của chúa công lành lại rồi bàn bạc cũng chưa muộn đâu.

Đang lúc nói chuyện, chợt gặp ngay sứ giả của Viên Thiệu là Trần Chấn tới, nói muốn kết làm ngoại ứng, nam bắc cùng đánh Tào, chia nhau thiên hạ. Lòng Sách rất mừng, bèn tụ tập các tướng trên lầu thành, khoản đãi Trần Chấn.

Đang lúc uống rượu, chợt thấy các tướng ghé tai nhau mà nói, rồi tranh nhau xuống lầu. Sách lấy làm quái lạ, bèn hỏi. Tả hữu đáp rằng:

– Có thần tiên Vu Cát đi ngang qua dưới lầu. Các tướng đều tới bái lạy.

Sách đứng dậy, dựa lan can trông ra xa, thấy một đạo sĩ mình cao ước chừng tám, chín thước, râu tóc bạc phơ, mặt như hoa đào, mình mặc áo Phi Vân Hạc Sưởng, tay cầm gậy gỗ lê, đứng ở trên đường. Trên từ các tướng dưới quyền của Tôn Sách, dưới đến trăm họ nam nữ trong thành, thảy đều đốt hương, quỳ mọc trên đường mà bái lạy. Sách cả giận, nói:

– Tên yêu nhân kia! Hãy vì ta mà bắt y đem đến đây!

Tả hữu bẩm rằng:

– Người này cư ngụ ở phương đông, đi tới Ngô Cối, có đạo viện ở ngoài thành, mỗi đêm đều ngồi tĩnh tọa, ban ngày ắt đốt hương giảng đạo, sử dụng nước bùa cứu người. Vạn thứ bệnh không gì không hiệu nghiệm. Đương thời gọi là thần tiên. Đó là phúc thần của Giang Đông đấy! Nên kính trọng ông ta.

Sách nổi giận, nói:

– Các ngươi dám trái lệnh ta ư?

Liền muốn rút kiếm. Tả hữu bất đắc dĩ phải chạy xuống lầu, đi lôi Vu Cát lên lầu. Sách nạt đi, nói:

– Gã ngông cuồng, sao dám mê hoặc lòng người đây?

Cát đáp rằng:

– Bần đạo là thượng sư ở cung Lang Da. Dưới triều Thuận Đế, từng vào trong núi hái thuốc, được sách thần trên dòng suối Dương Khúc, thảy đều là tơ trắng, chữ son, gọi là Thái Bình thanh lãnh đạo, gồm hơn trăm quyển; đều là phương thuật trị bệnh, gọi là khoa cấm chú*. Bần đạo được sách này, chỉ chuyên tâm thay trời ban hành giáo hóa, cứu giúp vạn người, chưa từng tơ hào một vật gì, sao dám làm mê hoặc lòng quân của minh công đây?

Sách nói:

– Ngươi một tơ một hào của người cũng không dám lấy, thì ăn uống, quần áo từ đâu mà có? Ngươi ắt là đồ đảng của giặc Khăn Vàng Trương Giác. Nay nếu không giết, ắt thành họa cho nước.

Bèn nạt tả hữu sai chém đi. Trương Chiêu can rằng:

– Vu đạo nhân ở Giang Đông mấy chục năm, chẳng hề có lỗi lầm, không thể giết đi, sợ làm mất sự trông ngóng của dân chúng.

Sách nói:

– Thứ nhà quê nơi sơn dã ấy, ta vung bảo kiếm thì có khác gì giết chó heo đâu!

Các quan hết mực can gián. Sách chưa nguôi cơn hận, sai gông lại giam vào ngục. Các quan đều tản đi. Ai nấy đều sai vợ và con gái vào thưa với Ngô quốc thái phu nhân. Phu nhân gọi Tôn Sách vào hậu đường, nói rằng:

– Ta nghe nói con muốn đưa Vu tiên sinh vào chốn gông cùm. Người này từng nhiều lần giúp quân ta cầu phúc, chữa trị cho tướng sĩ, không thể giết đi.

Sách nói:

– Kẻ này là kẻ yêu ma lừa gạt, có thể dùng yêu thuật mê hoặc mọi người, mới khiến cho các tướng chẳng đoái hoài gì tới lễ nghĩa quân thần, thảy đều chạy xuống lầu bái lạy. Người quản lý khách khứa ngăn cấm mà cũng không nổi. Loại người này chẳng khác chi Trương Giác, không thể không trừ đi.

Ngô phu nhân lại khuyên can ba lần. Sách nói:

– Xin mẫu thân chỉ nghe lời của bọn nữ lưu. Con tự có cách khu xử.

Sách đi ra, vội gọi ngục lại, sai đưa Vu Cát ra khỏi ngục, đưa tới chỗ mình. Ngục lại thảy đều kính ngưỡng, ở trong lao cởi bỏ hết gông cùm, phụng thờ như cha mẹ. Lúc Sách sai người đi xem thì lại đeo hết gông cùm mà đi ra. Sách cả giận, giết hết ngục lại, rồi sai còng tay Vu Cát lại, giam vào ngục. Mấy chục người bọn Trương Chiêu cùng liên danh viết tờ trình, xin bảo toàn cho Vu Cát. Sách nói:

– Các người đều là kẻ đọc sách, sao lại không thấu lễ? Nhớ xưa Trương Tân người Nam Dương làm Thứ sử Giao Châu, vứt bỏ điển huấn của tiền thánh, phế bỏ pháp luật của nhà Hán, thường lấy khăn đỏ buộc đầu, gảy đàn sắt, đốt hương, tụng sách đạo của tà tục, tự bảo là để trợ oai cho quân đội khi ra trận; về sau bị bọn Nam Di giết chết. Những thứ ấy rất là vô ích. Các ngài vẫn còn chưa hiểu ra ư? Hôm nay kẻ này đã ở trong sổ quỷ, đừng để hao phí bút mực vô ích. Ta ắt giết đi.

Lữ Phạm tiến lên, nói:

– Mỗ vốn biết Vu tiên sinh có tài cầu gió gọi mưa. Nay đang lúc trời hạn, sao chẳng sai cầu mưa, để chuộc tội này?

Sách nói:

– Ta hãy thử xem tên yêu nhân sẽ làm thế nào?

Mọi người đều bảo đảm cho. Cửa ngục mở ra, gông cùm tháo hết, bèn sai cầu mưa ngọt để cứu vạn dân. Vu Cát liền tắm gội, thay áo, giã từ các tướng, nói:

– Ta cầu ba thước mưa ngọt, để cứu vạn dân. Ta rốt cuộc chẳng thoát chết đâu.

Các tướng nói:

– Nếu có ứng nghiệm, chúa công tất kính trọng.

Vu Cát nói:

– Khí số đã tới, chẳng thể chạy trốn.

Vu Cát bèn lấy dây thừng tự trói mình, đứng phơi ở dưới nắng.

Sách nói:

– Nếu giờ Ngọ mà không có mưa, thì sẽ đốt chết ngay ở chỗ này!

Bèn trước sai người chở củi, cỏ tới, chất đống ở chợ. Đột nhiên gió lớn nổi lên. Trăm họ đi xem đâu chỉ có ngàn người, vạn người? Thảy đều đứng đầy đường nghẽn rãnh. Tôn Sách lên lầu trống trông ra. Gió to nổi lên, mây hiện ra ở hướng tây bắc. Chốc lát, mây đen từ bốn góc trời dần tụ về chính giữa. Có viên lại báo rằng:

– Giờ Ngọ ba khắc.

Sách nói:

– Trên trời có mây đen, mà không có mưa ngọt. Chính là yêu nhân rồi!

Bèn nạt tả hữu đưa Vu Cát nhấc lên đống củi, đốt lửa bốn bề. Ngọn lửa theo gió mà bốc. Chợt có một đạo khói đen bốc lên tầng không. Một tiếng vang lên, sấm chớp cùng nổi, mưa to như trút. Chỉ trong khoảnh khắc, phố chợ thành sông, khe suối đều tràn. Từ giờ Ngọ đến giờ Mùi, trên đất bằng nước sâu ba thước. Vu Cát ngồi ngửa mặt trên đống củi, hét lớn một tiếng. Mây tan, mưa dứt, lại trông thấy mặt trời. Các quan tự mình đưa Vu Cát xuống khỏi đống củi, cởi bỏ dây thừng, liền mời Tôn Sách tới làm lễ.

Sách ngồi kiệu đi tới đường lớn, thấy các quan đều bái lạy dưới nước, không để ý tới quần áo. Sách cả giận, nói:

– Mưa là do số trời đã định. Yêu nhân ngẫu nhiên gặp được dịp. Thủ hạ của ta đều là kẻ sĩ tâm phúc. Kẻ này gây họa là chẳng sai rồi!

Bèn nắm lấy bảo kiếm, sai tả hữu chém đi. Các quan hết sức can. Sách nói:

– Các ngươi thảy đều muốn đi theo Vu Cát làm phản ư?

Mọi người đều im lặng. Bèn kíp sai võ sĩ dưới trướng một đao chém đầu rơi xuống đất, chỉ thấy một luồng khí xanh bay về hướng đông bắc đi mất. Sách nổi giận, đem thây Vu Cát hiệu lệnh ở chợ, để làm rõ tội yêu tà.

Đêm ấy, mưa gió dữ dội. Đến sáng, chẳng thấy thây Vu Cát đâu, bèn báo cho Tôn Sách. Sách nổi giận, muốn giết bọn quân sĩ giữ xác. Chợt thấy trong đám mây mù ở trước nhà, Vu Cát đang đi bộ tới. Tôn Sách rút kiếm chém đi, đột nhiên hôn mê ngã lăn ra. Chưa biết tính mạng ra sao. Hãy nghe hồi sau phân giải.

58. TÔN QUYỀN LÃNH CHÚNG, CỨ GIANG ĐÔNG

Tôn Sách chợt thấy Vu Cát ở trong cửa ngách đang đi tới, bèn cầm kiếm định chém Vu Cát. Sách tự ngã lăn ra đất. Mọi người cứu dậy, đưa vào phòng ngủ. Sách hôn mê không tỉnh. Ngô phu nhân tới thăm bệnh. Sách hồi lâu mới tỉnh, kể chuyện của Vu Cát. Mẹ nói:

– Con ta sai lầm mà giết chết thần tiên, mới đến nỗi chuốc vạ.

Sách cười, nói:

– Con từ năm mười sáu, mười bảy, theo cha ra trận, giết người như cây gai, người hiền kẻ ngu chẳng biết là bao nhiêu rồi, có từng gặp họa gì đâu? Nay giết yêu nhân, để dứt họa lớn, sao đủ để sợ đây?

Mẹ nói:

– Vì mày chẳng tin nên mới đến nỗi như thế. Hãy làm việc tốt để giải trừ đi.

Sách nói:

– Mạng con là do trời, chứ yêu nhân há có thể gây họa sao?

Mẫu thân khuyên bảo cũng không tỉnh ngộ, đành tự mình sai tả hữu lén làm việc thiện để bảo vệ y.

Canh hai đêm ấy, Sách nằm trong phòng ngủ. Đột nhiên gió âm nổi to, khiến cho đèn tắt rồi lại sáng. Ở dưới bóng đèn, trông thấy Vu Cát đứng trước giường. Sách dựa vào đầu giường, cầm kiếm ném y, rơi xuống đất thành tiếng. Sách hét to rằng:

– Ta ngày thường thể giết bọn yêu tà để rửa sạch thiên hạ. Mày làm âm quỷ, sao dám tới gần ta?

Nói xong, đột nhiên chẳng thấy Vu Cát đâu.

Mẹ Sách nghe thấy, lòng sinh phiền não. Sách bèn gượng bệnh đi dạo cho yên lòng mẹ. Mẹ thấy Tôn Sách mỗi ngày một gầy gò vàng vọt, bèn sửa soạn đồ chay, bày bàn tế lễ để giải trừ. Sách nghe biết, bèn bảo với mẹ rằng:

– Con từ nhỏ theo cha, tung hoành bốn phương, chưa từng thấy cha tin kính quỷ thần. Mẫu thân cớ gì lại siểm nịnh mà thờ chúng?

Mẹ nói:

– Không phải đâu. Phàm người sinh ra ở trong trời đất, có ai mà chẳng chết? Chỉ có chia ra là thanh cao hay ô trọc thôi. Bẩm sinh là thanh cao, thì âm hồn không tan, lên trời làm thần; bẩm sinh là ô trọc, thì âm hồn không tan, xuống đất làm quỷ. Thánh nhân còn nói: “Cái đức do quỷ thần làm ra, thật là hưng thịnh làm sao!”*, lại có nói: “Cầu xin cho ngươi với thần kỳ trên dưới” *. Việc của quỷ thần, chẳng thể không tin. Mày sai lầm làm hại thần tiên, há chẳng có báo ứng ư? Ta đã sai người lập đàn cầu cúng ở quán Ngọc Thanh trong quận. Mày hãy tự mình tới tạ tội, tự nhiên sẽ yên thôi.

Sách không dám trái lệnh của mẹ, bèn lên kiệu tới quán. Đạo chúng ra đón. Sách trong lòng không vui, miễn cưỡng đi vào trong đạo quán. Đạo sĩ mời Sách đốt hương. Sách bèn đốt hương, nhưng không tạ lỗi. Chợt trong lò hương có khói bốc không tan, mà kết thành cái lọng. Vu Cát đứng ở trên lọng. Sách trông thấy, vội rời điện đi xuống hành lang mà chạy. Đi chưa được mấy chục bước, lại thấy Vu Cát đứng ở trước mặt. Sách rút kiếm của người đi theo đeo bên hông. Kiếm chém ra, một người trúng kiếm ngã lăn ra. Mọi người trông ra, thì là người ngày trước đã ra tay giết Vu Cát. Kiếm sâu vào đầu. Ở trong thất khiếu, máu chảy cạn sạch mà chết. Sách sai khiêng ra đem chôn. Kịp đến khi rời quán, Vu Cát lại đứng ở trước cửa quán. Mọi người đều không thấy, chỉ có Sách trông thấy. Sách nói:

– Quán này tức là nơi trú ngụ của yêu nhân rồi!

Bèn ngồi ở trước quán, gọi năm trăm võ sĩ tới phá bỏ quán ấy. Võ sĩ lên nhà dỡ ngói, thảy đều ngã lăn xuống đất. Chỉ mình Sách trông thấy Vu Cát đứng ở trên nhà, dùng tay xô đẩy. Sách nổi cơn giận, sai võ sĩ nhất tề phóng hỏa, thiêu hủy đạo quán. Trong ánh lửa sáng, trông thấy Vu Cát lấy ngói ném ra. Sách vội trở về phủ, lại thấy Vu Cát ở trước cửa phủ. Sách bèn không tiến vào phủ, mà điểm ba vạn quân mã đóng đồn dã chiến ở ngoài thành. Ban đêm, Sách ngủ ở trường trung quân, lệnh cho võ sĩ đều cầm mác dài, búa lớn, đứng vây quanh trướng. Đêm ấy, một mình Sách thấy Vu Cát xõa tóc mà tới. Sách ở trong trường nạt nộ đến sáng, như điên như say.

Hôm sau, Sách vội trở vào trong thành. Ở trong của thành lại gặp Vu Cát, Sách chẳng ngoái nhìn mà trở về phủ. Mẫu thân nhân có bọn đi cùng bẩm hết mọi việc, nên khóc lóc không dứt.

Đêm ấy, Sách thấy Vu Cát mấy chục lần. Mắt chẳng nhắm nổi, cho đến tận sáng. Mẹ tới thăm, thấy Sách cực kỳ gầy yếu. Mẹ nói:

– Con ta hình dung đã biến đổi hoàn toàn rồi.

Sách sai đem kính tới soi, thấy hình dạng của mình thì tự nhiên kinh hoàng, ngoảnh đầu nói với tả hữu rằng:

– Sắc mặt như thế này, làm sao có thể lại dựng công lập nghiệp đây?

Chợt thấy Vu Cát đứng ở trong kính. Sách ném kính, kêu to một tiếng:

– Yêu nhân!

Vết thương vỡ ra, hôn mê sắp chết. Mẹ sai người dìu vào trong phòng ngủ. Hồi lâu, Sách tỉnh, trông thấy vết thương tan nát, bèn tự than rằng:

– Ta chẳng thể sống tiếp rồi!

Lập tức mời bọn Trương Chiêu. Các tướng đều vào. Sách giao phó rằng:

– Trung Quốc đang loạn, nếu dựa vào dân chúng Ngô Việt, sự kiên cố của ba sông, cũng đủ để nhìn thành bại. Các người hãy giúp đỡ em ta cho tốt!

Bèn lấy ấn thụ, gọi em là Tôn Quyền tới gần bên giường thấp, nói:

– Nếu như cất dân chúng Giang Đông, quyết mưu giữa hai hàng trận*, cùng thiên hạ tranh giành, khanh chẳng bằng ta. Cử người hiền, dùng người tài, khiến ai nấy tận tâm, để bảo vệ Giang Đông, ta không bằng khanh. Ngươi nên tưởng nhớ sự gian nan lúc dựng nghiệp của cha, anh; chớ có khinh thường mà cho là dễ đó.

Quyền lạy, nhận ấn thụ. Sách nói với mẹ rằng:

– Đứa con trai bất hiếu này số trời đã dứt, không thể phụng thờ từ mẫu. Nay đem ấn thụ giao phó cho em là Quyền, mong mẹ sớm tối dạy bảo nó. Người cũ của cha anh thì nên coi trọng, chớ khinh nhờn họ.

Mẹ bèn gào khóc, nói:

– Sợ em con nhỏ tuổi, chẳng thể làm nổi, đến lúc ấy phải làm sao?

Sách nói:

– Em con hơn con gấp mười. Giang Đông tất nhiên chẳng mất. Nếu như việc bên trong mà không quyết có thể hỏi Trương Chiêu, việc bên ngoài mà không quyết có thể hỏi Chu Lang. Chỉ hận Chu Lang không ở bên tả hữu, chẳng được trăn trối thôi.

Lại gọi các em, nói:

– Sau khi ta chết, các người hãy nghe lời sai khiến của Tôn Quyền. Người trong tông tộc có kẻ nào sinh lòng khác, mọi người hãy cùng chém đi. Cốt nhục làm việc phản nghịch thì không được vào phần mộ tổ tông, phải dời chôn nơi khác.

Rồi gọi vợ là Kiều Thị, nói:

– Ta cùng nàng chẳng may giữa đường chia biệt. Sớm tối nếu em nàng vào gặp, hãy dặn dò, sai nói với Chu Lang, kể cho biết ý ta muốn người phò tá em ta, chớ phụ cái nghĩa lên nhà lạy mẹ, thông gia lúc ta còn sống.

Sách lại triệu văn võ tới, nói:

– Các người hãy phò tá em ta cho tốt, bảo toàn cái danh trung nghĩa.

Lại nói với Tôn Quyền rằng:

– Ngươi nếu phụ công thần, âm hồn của ta ở dưới chín suối tất không nhìn mặt nhau.

Di chúc xong thì chết, bấy giờ hai mươi sáu tuổi. Sử quan có thơ khen rằng:

Độc chiến góc đông nam

Người khen Tiểu Bá Vương.

Mưu lược như hổ phục.

Quyết sách tựa ưng bay.

Oai chấn ba sông ấy.

Danh mang bốn bể này.

Lâm chung bàn việc lớn.

Đã biết được Chu Lang.

Thơ của Tăng Cố* viết:

Binh khóa ba sông, giỏi chiến tranh.

Dân liền sáu quận, thích an ninh.

Ánh soi vầng nhật, mũ vàng nặng.

Máu nhuộm ba đào, bảo kiếm tanh.

Mắt rộng còn chê thiên hạ nhỏ.

Lòng cao chẳng biết quỷ thần linh.

Diệt trừ Vu Cát, ngừa mối họa.

Chỉ hận đông nam rụng tướng tinh.

Thơ bàn về Vu Cát rằng:

Qua lại Đông Ngô mấy chục năm.

Thảy khen Vu Cát thực thần tiên.

Anh hùng chẳng thích điều hư huyễn.

Xem kính bỗng nhiên khí xung thiên.

Bàn rằng: “Khí anh hùng vượt xa mọi người, mạnh khỏe hơn đời, biết cơ mưu mà nên việc khác thường, có chí xâm lăng Trung Hạ, nhưng thảy đều khinh bạc, nóng nảy; hại thân, chuốc bại. Nhưng cát cứ Giang Đông chính là nền móng từ Sách vậy, mà Quyền tôn sùng chưa xứng. Con chỉ được tước hầu, về nghĩa thì là tằn tiện rồi”*.

Tôn Sách đã chết. Quyền khóc, ngã lăn ở trước giường. Trương Chiêu nói:

– Đây chẳng phải là lúc tướng quân nên khóc đâu. Vả Chu Công lập pháp mà Bá Cầm chẳng theo, đó chẳng phải là trái lời cha, mà thời ấy chẳng thể làm theo được*. Ngày nay thiên hạ chưa định, chớ nên chỉ lo khóc lóc mà phế bỏ việc lớn. Huống chi ngày nay gian hùng tranh nhau nổi dậy, sài lang đầy đường, nếu thương xót thân thích, nhìn ngó lễ chế, thì cũng như mở cửa mà nhường cho trộm cướp, chưa thể gọi là nhân đâu.

Trương Chiêu nói xong, bèn sai Tôn Tĩnh lo liệu việc tang, liền thay đổi y phục cho Tôn Quyền, sai dìu lên ngựa, lập tức đi ra lo y liệu việc quân mã và xử lý việc lớn. Quyền vốn người đầu vuông, miệng lớn, mắt biếc, râu tía. Ngày trước có sứ Hán là Lưu Uyển vào Ngô, thấy con cháu họ Tôn thì nói:

– Tôi xem khắp anh em nhà họ Tôn, tuy ai nấy đều có tài hoa, sáng suốt*, nhưng thảy đều phúc lộc chẳng trọn vẹn. Duy chỉ có Tôn Trọng Mưu dung mạo kì vĩ, cốt cách phi thường, ắt là dấu hiệu của sự đại quý, mà lại hưởng thọ cao. Mọi người đều chẳng thể bì kịp đâu.

Bấy giờ, Quyền đã nắm lấy việc lớn ở Giang Đông, nhưng hãy còn hoảng hốt chưa yên. Có người báo:

– Trung hộ quân Chu Du đã cầm quân trở về Ngô!

Quyền nói:

– Công Cẩn đã về, ta chẳng lo nữa rồi!

Đây nói Chu Du làm Thủ ngự Ba Khâu, nghe tin Tôn Sách trúng tên, nhân thế bèn trở về, vừa đến quận Ngô đã nghe tin Sách mất, liền đêm ngày chạy tới viếng tang, khóc lạy trước linh cữu. Ngô phu nhân đi ra, đem lời di chúc kể lại hết với Chu Du. Du nói:

– Há dám gánh vác trách nhiệm nặng nề đây?

Ngô phu nhân nói:

– Việc ở Giang Đông, toàn bộ đều nhờ Công Cẩn. Xin chớ quên lời của Bá Phù, ắt là tông tộc họ Tôn sẽ được nhờ ơn thôi.

Chu Du lạy mọc dưới đất, nói:

– Sao dám không ra sức chó ngựa cho đến tận lúc chết đây?

Quyền vào, lạy tạ, nói:

– Quyền nguyện chẳng quên lời của tiên huynh. Minh công hãy chỉ bảo cho.

Du dập đầu, nói:

– Mỗ dù gan óc lầy đất cũng báo cái ơn tri ngộ.

Quyền nói:

– Nay thừa kế cơ nghiệp của cha, anh, phải dùng phương sách gì để giữ gìn?

Du nói:

– Ngày nay anh hùng cùng trỗi dậy. Kẻ được người thì hưng thịnh, kẻ mất người thì diệt vong. Nếu được kẻ sĩ sáng suốt, nhìn xa để phò tá tướng quân, thì Giang Đông tự yên thôi.

Quyền nói:

– Vong huynh có dặn, việc trong ủy thác cho Trương Tử Bố, việc ngoài thảy đều cậy ở Công Cẩn xử trí.

Du nói:

– Tử Bố là kẻ sĩ hiền minh, sáng suốt. Tướng quân nên lấy lễ thầy trò để đối đãi. Du hèn kém, ngu dốt, bất tài, sợ phụ sự ủy thác nặng nề. Xin tiến cử một người để phụ giúp tướng quân.

Quyền hỏi:

– Là ai?

Du nói:

– Người này lòng ôm thao lược, bụng giấu cơ mưu, là người chôn cha, thờ mẹ rất có hiếu. Nhà người ấy cực giàu, mà phát tán hết tài sản để cứu giúp kẻ nghèo thiếu. Lúc Du làm Cư Sào trưởng, đem mấy trăm người đi qua, nhân vì không có lương thực, bèn tới xin giúp cho chút ít. Nhà ấy có hai vựa thóc, mỗi cái chứa ba ngàn hộc, nghe lời của Du, liền trỏ một vựa để đưa cho. Người này bình sinh thích đánh kiếm, cưỡi ngựa, bắn tên, ngụ cư Khúc A; vì tổ mẫu qua đời mới trở về chôn ở Đông Thành. Có người là Lưu Tử Dương mấy phen mời tới chỗ Trịnh Bảo ở Sào Hồ. Người ấy chưa đi, tướng quân hãy gấp triệu y. Đó là người ở Lâm Hoài, Đông Thành, họ Lỗ, tên Túc, tự là Tử Kính.

Quyền bèn sai Chu Du đi mời. Du vâng lệnh, tự đi. Túc tiếp rước vào cùng ngồi. Túc hỏi nguyên cớ. Du đem ý Tôn Quyền muốn tiếp đãi ra thưa. Túc nói:

– Lưu Tử Dương từng triệu tôi tới Sào Hồ. Tôi muốn đi sang đó.

Du nói:

– Ngày xưa Mã Viện trả lời Quang Vũ rằng: “Thời thế ngày nay chẳng phải chỉ có quân chủ chọn bề tôi, mà bề tôi cũng chọn quân chủ”. Ngày nay chủ nhân tôi là Tôn tướng quân thân người hiền, quý kẻ sĩ, thu nạp kẻ kỳ tài, lục dụng kẻ dị thường. Và tôi nghe lời bàn luận bí mật của tiên triết rằng kẻ kế thừa mệnh trời, thay thế họ Lưu ắt hung khởi ở đông nam, thế cục xoay vần, thật hợp với lịch số ấy, rốt cuộc sẽ thành nên đế nghiệp, cho hợp thiên thời*. Đó là lúc người liệt sĩ nương rồng bám phượng mà rong ruổi sức hèn. Tôi nay đã đạt được điều ấy. Túc hạ chẳng nên để ý tới lời của Tử Dương đâu.

Túc nghe theo lời ấy, bèn cùng Chu Du tới gặp Tôn Quyền. Quyền rất kính trọng, cùng đàm luận đến trọn ngày mà không mệt. Một hôm, mọi người đều tan đi, Quyền giữ Túc lại cùng uống, ở cùng chiếc giường thấp, gác chân mà nằm. Đến nửa đêm, Quyền hỏi Túc rằng:

– Ngày nay đang lúc Hán thất nhiễu nhương. Cô thừa kế sự nghiệp của cha, anh, nghĩ tới việc lập nên chính sự của Hoàn, Văn. Ngài đã thương tình mà tới đây, thì lấy gì để giúp ta?*

Túc đáp rằng:

– Xưa Hán Cao Tổ khư khư muốn tôn thờ Nghĩa Đế, mà chẳng làm được, là vì bị Hạng Vũ làm hại đó. Nay Tào Tháo có thể so bì với Hạng Vũ. Tướng quân do đâu mà làm được Hoàn, Văn đây? Túc trộm tính rằng: Hán thất chẳng thể phục hưng, Tào Tháo chẳng thể trừ ngay. Vì tướng quân mà bày kế, duy chỉ có dựng chân vạc ở Giang Đông, để xem xét sơ hở của thiên hạ. Trù tính như thế, cũng tự mình chẳng ngại gì, là sao vậy? Phương bắc thực đang lắm việc. Nhân lúc họ lắm việc mà tiễu trừ Hoàng Tổ, tiến đánh Lưu Biểu, đi thẳng tới ngọn nguồn của Trường Giang mà chiếm cứ đi, rồi sau dựng hiệu đế vương để mưu đồ thiên hạ. Đó là cơ nghiệp của Cao Đế vậy*.

Quyền nói:

– Nay dốc hết sức của một cõi, mong cầu phụ giúp nhà Hán thôi. Lời này chẳng thể theo kịp vậy.

Túc nói:

– Người xưa nói: Con người ai cũng có thể làm Nghiêu, Thuấn. Chỉ sợ tướng quân không chịu làm thôi.

Quyền cả mừng, mặc áo, đứng dậy, tạ ơn rằng:

– Xin khắc sâu lời dạy! Nguyện cùng hưởng phú quý!

Từ đó Quyền cả mừng, tặng cho mẹ già của Lỗ Túc quần áo, màn trướng và các vật dụng trong nhà.

Sau khi Chu Du tiến cử Lỗ Túc, Túc bèn tiến cử một người tới gặp Tôn Quyền. Người này nhân thời Hán mạt, tránh loạn tới Giang Đông, chuyên đọc Mao thi, thông hiểu Thượng thư, am tường Tả thị Xuân Thu, thờ mẹ rất có hiếu, là người Lang Da, Nam Dương, họ kép là Gia Cát, tên Cẩn, tự là Tử Du. Quyền gặp Cẩn, hết sức kính trọng, bái làm thượng tân. Cẩn khuyến Quyền chớ giao kết với Viên Thiệu, hãy thuận theo Tào Tháo, rồi sau sẽ mưu đồ. Quyền nghe lời của Gia Cát Cẩn, sai Trần Chấn đưa thư tuyệt giao.

Tào Tháo biết Tôn Sách đã chết, bàn kế muốn cất quân xuống Giang Nam. Thị ngự sử Trương Hoành can rằng:

– Thừa lúc người ta có tang mà đánh dẹp thì vốn đã chẳng phải là đạo nghĩa thời xưa, nếu như chẳng khắc chế được thì thành ra thù hận, vứt bỏ giao hiếu. Chi bằng nhân lúc này mà đối xử hậu hĩnh.

Tào Tháo nghe theo lời ấy, bèn phong Tôn Quyền làm Thảo Lỗ tướng quân, lĩnh Thái thú Cối Kê, lại sai Trương Hoành làm Đô úy Cối Kê, bưng ấn tới Giang Đông. Tôn Quyền cả mừng, lại được Trương Hoành trở về*, bèn sai cùng Trương Chiêu xử lý chính sự. Quyền đã lĩnh Cối Kê, thiếu người quản việc. Trương Hoành bèn tiến cử một người từng làm Hợp Phì trưởng. Người này sống ở Thượng Ngu, là người quận Ngô, họ Cố, tên Ung, tự là Nguyên Thán*, là đồ đệ của Trung lang tướng Sái Bá Giai nhà Hán. Người này ít nói năng, không uống rượu, nghiêm khắc rõ ràng. Quyền lấy Ung làm chức Thừa, làm việc của Thái thú. Từ đó Tôn Quyền oai chấn Giang Đông, rất được lòng dân.

Đây nói Trần Chấn trở về gặp Viên Thiệu, kể chuyện Tôn Sách đã mất, Tôn Quyền thống lĩnh mọi người, Tào Tháo phong Quyền làm Thảo Lỗ tướng quân, kết làm ngoại ứng rồi. Viên Thiệu cả giận, bèn cất hơn năm mươi vạn người ngựa ở các xứ Kí, Thanh, U, Tinh, tới chiếm Hứa Xương, đánh nhau với Tào Tháo. Chưa biết thắng bại ra sao?

59. TÀO THÁO ĐÁNH VIÊN THIỆU Ở QUAN ĐỘ

Đây nói Viên Thiệu cất hơn năm mươi vạn binh, nhằm hướng Quan Độ mà tiến*. Hạ Hầu Đôn gửi thư báo gấp. Tào Tháo vội dẫn các quan văn võ, vét hết quân lính, được bảy vạn người, kéo tới Quan Độ đón địch, lưu Tuân Úc ở lại giữ Hứa Đô.

Trước nói binh tướng của Viên Thiệu chuẩn bị lên đường. Điền Phong lại dâng lời rằng: “Ai nấy nên cố thủ nghỉ ngơi, để đợi thiên thời. Nếu cuồng vọng cất quân, ắt có họa lớn”. Bàng Kỉ gièm rằng:

– Chúa công cất đội quân nhân nghĩa, mà Điền Phong lại nói ra lời bất lợi!

Thiệu bèn muốn chém đi. Các quan xin tha. Thiệu sai gông lại rồi tống vào ngục, căm hận nói:

– Đợi ta phá xong Tào Tháo, sẽ làm rõ tội của y!

Rồi thúc quân tiến lên. Cờ phướn đầy đồng, đao kiếm như rừng. Đi tới Dương Vũ* dựng trại, Thư Thụ can rằng:

– Quân bắc tuy đông mà dũng mãnh không bằng quân nam. Quân nam tuy tinh nhuệ mà lương thảo chẳng nhiều bằng quân bắc. Quân nam không có lương, lợi ở đánh gấp. Quân bắc có chỗ dựa, nên thong thả mà giữ. Nếu có thể thong thả để chờ ngày tháng, ắt quân nam không đánh mà tự thua thôi.

Thiệu nổi giận, nói:

– Điền Phong làm trễ biếng lòng quân của ta. Ta đã bỏ tù, ngày trở về ắt chém. Người lại còn dám như thế ư?

Bèn nạt tả hữu giam cấm ở trong quân.

– Đợi ta phá Tào xong rồi, sẽ cùng hỏi tội chung một lần với Điền Phong.

Thiệu trước sau lại có thêm quân. Đại quân bảy mươi vạn người. Đông, tây, nam, bắc, doanh trại vòng quanh, nối nhau tới hơn chín mươi dặm.

Tế tác dò thám biết được hư thực, báo về Quan Độ. Quân Tháo biết tin đều sợ hãi. Tào Tháo cùng mưu sĩ bàn bạc. Tuân Du nói:

– Quân bắc tuy nhiều nhưng không đủ sợ đâu. Quân nam của ta thảy đều là binh sĩ tinh nhuệ, chẳng ai là không một địch được mười. Chỉ là lợi ở đánh gấp, nếu dây dưa ngày tháng, lương thảo không đủ thì quân ắt tan thôi.

Tháo nói:

– Lời này chính hợp bụng ta.

Bèn truyện lệnh kiểm điểm các tướng hiệu, vẫy cờ khua trống mà tiến. Quân bắc chia ra một nửa tới đón đánh. Hai trận gặp nhau, bày thành thế trận. Sát khí bốc tầng không, bụi cuốn che mặt trời. Ở trong quân bắc, Thẩm Phối sai phát một vạn quân cung nỏ mai phục ở hai bên cánh; năm ngàn cung tiễn thủ cưỡi ngựa mai phục ở trong cửa cờ, ước hẹn có tiếng pháo vang lên thì cùng bắn. Bên quân bắc gióng ba hồi trống. Viên Thiệu đội kim khôi, mặc giáp vàng, áo bào gấm, đeo đai ngọc, dừng ngựa ở trước trận. Hai bên có đại tướng Trương Cáp, Cao Lãm, Hàn Mãnh, Thuần Vu Quỳnh. Tinh kỳ, tiết việt hết mực nghiêm chỉnh. Bèn gọi to mời Tào Tháo ra nói chuyện. Cửa cờ của quân nam mở ra. Tào Tháo cưỡi ngựa đi ra. Hai bên tả hữu dàn bày bọn Hứa Trữ, Trương Liêu, Từ Hoảng, Lý Điển, Vu Cấm, Nhạc Tiến. Các tướng đều cầm binh khí, gò ngựa nghe sai phái. Tào Tháo giơ roi trỏ Viên Thiệu, nói:

– Ta ở trước mặt thiên tử tâu xin cho ngươi làm Đại tướng quân, tổng đốc các quận ở Sơn Hậu, vì cớ gì mà mấy lần muốn làm phản đây?

Thiệu nổi giận, nói:

– Ngươi giả danh Hán tướng, kỳ thực là Hán tặc, tội ác thấu trời, thật giống như Vương Mãng, Đổng Trác, còn dám vụ cho người là tạo phản sao?

Tháo nói:

– Nay ta phụng chiếu đánh ngươi!

Thiệu nói:

– Ta phụng chiếu trong đai áo, đánh dẹp gian tặc!

Tháo nổi giận, sai Trương Liêu cưỡi ngựa ra. Trương Cáp tới đón đánh. Hai tướng ở trước trận đánh tới bốn, năm mươi hiệp không phân thắng bại. Tào Tháo len lén khen giỏi. Hứa Trữ phẫn nộ, huơ đao phóng ngựa chạy thẳng ra. Cao Lãm vung thương tới đón đánh. Bốn viên tướng chưa thấy được thua. Trong trận Tào Tháo, Hạ Hầu Đôn, Tào Hồng đều dẫn một ngàn quân, cùng đánh vào hai bên sườn, xông pha vào trận quân bắc. Thẩm Phối ở trên tướng đài trông thấy quân Tào tới xông trận, bèn nổi pháo hiệu. Hai bên cung nỏ cùng bắn. Quân cung nỏ ở trong quân cũng ùa ra phía trước bắn loạn. Quân Tào làm sao chịu nổi, chỉ biết nhắm hướng nam mà chạy mau. Viên Thiệu xua quân đuổi giết. Quân Tào thua to, thảy đều lui về Quan Độ.

Viên Thiệu dời quân bức tới gần Quan Độ, dựng trại. Thẩm Phối nói rằng:

– Có thể phát mười vạn binh đi giữ Quan Độ, tới bên ngoài trại Tào Tháo đắp thành núi đất, sai quân lính nhìn xuống trại địch mà bắn tên. Tháo ắt bỏ chỗ đó mà đi. Nếu được cửa ải này thì Hứa Xương có thể lấy được rồi.

Thiệu bèn nghe theo, tuyển chọn quân khỏe mạnh trong các trại, sai cầm cuốc sắt, gánh đất, cùng nhau kéo tới trước trại Tào Tháo, đắp đất thành núi. Vốn là trại sách ở Quan Độ như một tòa thành, chu vi rộng hơn ba mươi dặm, bên cạnh có sông, phía sau có núi rất là hiểm yếu, vì thế mà khó qua. Tào Tháo thấy quân Viên đắp núi đất. Trương Liêu, Hứa Trữ đều định ra thành xông phá, bị quân cung nỏ của Thẩm Phối ngăn chặn ở đường chính yết hầu, không thể tiến lên. Trong vòng mười ngày, đắp thành năm mươi tòa núi đất, trên dựng chòi cao*, chia phái một nửa tay cung nỏ lên trên ấy bắn loạn. Quân Tào cả sợ, thảy đều dựng ván để chống giữ. Một tiếng mõ vang lên, tên bay như mưa. Mọi người đều phải đội thuẫn* nằm mọc dưới đất. Trong trại chạy trốn hỗn loạn. Ngoài trại quân bắc hò reo mà cười.

Tào Công thấy quân hoảng loạn, bèn mời mưu sĩ tới hỏi kế. Lưu Diệp tiến lên nói:

– Có thể làm xe bắn đá để phá chúng.

Tháo vội sai Diệp đưa cách thức, suốt đêm chế mấy trăm cỗ xe bắn đá, chia đặt ở trong bờ tường của các doanh, đối diện thẳng với vận thế trên núi đất. Sau đến lúc cung tên ở trên bắn xuống, ở trong doanh nhất tề khởi động xe bắn đá. Xe ấy thế mạnh, pháo đá bay lên, đánh loạn vào vân thê. Vân thê bị đánh trúng, người không có chỗ tránh, cung tiễn thủ bị chết vô số. Quân bắc thảy đều đặt hiệu cho xe ấy là xe sấm sét. Bởi thế quân bắc không dám lên cao mà nhòm ngó.

Thẩm Phối lại hiến một kế, sai quân lính dùng cuốc sắt ngầm đào một địa đạo chạy thẳng tới doanh Tào, gọi là Quật Tử quân*. Quân Tào ở trong doanh ngó ra xa thấy sau núi có đào lên một gò đất. Tháo lại hỏi Lưu Diệp. Diệp nói:

– Đó là quân bắc bề ngoài giả vờ không thể đánh, mà ngầm đào đường đất, ắt thấu tới doanh trại mà vào.

Tháo nói:

– Lấy gì chế ngự đây?

Diệp nói:

– Xung quanh phía trong doanh hãy đào hào dài, thì đường hầm ắt thành vô dụng thôi.

Tháo suốt đêm sai quân đào đường hào. Địa đạo tới bên bờ hào quả nhiên chẳng thể vào thêm nữa. Uổng phí rất nhiều sức quân.

Tháo giữ Quan Độ, từ đầu tháng tám đến cuối tháng chín, mà quân Viên chẳng lui. Quân mã Tháo mệt mỏi, lương thảo thiếu thốn, ý muốn bỏ Quan Độ, về Hứa Xương, mà còn nghi ngờ chưa quyết, bèn soạn thư sai người tới Hứa Xương hỏi Tuân Úc. Tuân Úc đưa thư hồi đáp. Thư nói:

“Vâng lệnh của ngài, sai giải quyết mối nghi ngờ về việc tiến, lui. Ngu ý bàn rằng: Viên Thiệu đem hết binh chúng, tụ ở Quan Độ, muốn cùng minh công quyết thắng bại. Công lấy cái rất yếu chống đỡ cái rất mạnh, nếu chẳng thể khắc chế thì ắt bị người ta thừa dịp. Đó là điều then chốt lớn của thiên hạ đó. Vả Thiệu là anh hùng áo vải thôi, có thể tụ người mà không thể dùng. Lại dựa vào thần võ của minh công mà phò giúp điều đại thuận, thì có gì mà chẳng vượt qua? Nay cái ăn của quân tuy thiếu cũng chưa bằng Sở Hán trong khoảng Huỳnh Dương, Thành Cao đâu. Lúc bấy giờ Lưu, Hạng chẳng ai chịu lui trước. Kẻ lui trước ắt thể bị khuất phục rồi. Công lấy binh chúng mười người chọn một, vạch đất mà giữ. Nắm yết hầu mà không thể tiến, đã nửa năm rồi. Tâm tình trỗi lên, thế lực cạn kiệt thì ắt sẽ sinh ra biến loạn, đó là lúc dùng đến kỳ mưu, chẳng thể bỏ qua đâu. Khư khư kiến thức bụng về, dốc hết trung thành, chỉ chờ minh công soi xét thôi”.

Tháo được thư, cả mừng, sai tướng sĩ ai nấy ra sức mà giữ chắc.

Quân Thiệu lui chừng hơn hai mươi dặm. Tháo sai tướng ra khỏi doanh tuần tiễu. Có bộ tướng của Từ Hoảng là Sử Hoán bắt được quân bắc, hỏi han động tĩnh. Đáp rằng:

– Sớm tối sẽ có đại tướng Hàn Mãnh vận chuyển quân lương tới tiếp tế, nên trước sai tôi đi dò đường.

Từ Hoảng bắt người này tới gặp Tào Tháo, nói chuyện vận lương. Tuân Du nói:

– Hàn Mãnh cậy cái dũng của kẻ thất phu, vội vàng, khinh địch. Nếu sai một người dẫn mấy ngàn khinh kỵ, đánh ở giữa đường thì có thể cắt đứt lương thực. Quân Thiệu tự loạn thôi.

Tháo nói:

– Ai có thể đi?

Du nói:

– Chỉ có Từ Hoảng có thể địch lại thôi.

Tháo sai Từ Hoảng đem theo Sử Hoán cùng với đồ đốt lửa đi trước. Hứa Trữ, Trương Liêu đem sáu ngàn quân cứu ứng, chia làm hai đội mà đi.

Đêm ấy, Hàn Mãnh hộ tống mấy ngàn xe lương chạy mau tới trại Thiệu. Đang lúc đi, ở trong lũng núi, Từ Hoảng, Sử Hoán với ba ngàn quân chạy ra chặn đường. Hàn Mãnh phi ngựa tới đánh Từ Hoảng. Hai ngựa chạm nhau. Sử Hoán đánh tan phu xe, phóng lửa đốt xe lương. Hàn Mãnh đối địch không lại, vội quay ngựa chạy. Từ Hoảng thúc quân đốt sạch đồ truy trọng. Quân Viên Thiệu trông ra xa thấy tây bắc có lửa bốc. Bại quân tới báo: “Có người cướp lương thảo!”. Thiệu vội sai Trương Cáp, Cao Lãm đi chọn đường lớn. Từ Hoảng đốt lương xong, trở về thì gặp ngay người ngựa của Trương Cáp, Cao Lãm ngăn chặn. Đang định giao tranh, sau lưng có quân Trương Liêu, Hứa Trữ kéo tới. Hai mặt giáp công, đánh tan quân bắc. Bốn tướng hợp binh cùng nhau trở về trại ở Quan Độ. Tào Tháo cả mừng, khen thưởng xong, bèn chia một đội quân ra ngoài trại đóng doanh để làm thế kỉ giác.

Đây nói bại binh của Viên Thiệu cứu được chút ít lương thực trở về. Thiệu cả giận, định chém Hàn Mãnh. Các quan xin tha, chỉ đánh rồi biếm làm lính quèn. Thẩm Phối nói:

– Lương thực là điều hệ trọng của nhà binh, không thể không lưu ý. Ô Sào là chỗ đóng đồn lương thảo, ắt phải có trọng binh trấn giữ.

Viên Thiệu nói:

– Kế sách của ta đã định. Ngươi hãy về quận Nghiệp để giám đốc lương thực, chớ để quân sĩ thiếu đói. Ngươi hãy kíp lên đường.

Thẩm Phổi nói:

– Quân cơ rất là hệ trọng, chẳng thể gấp gáp vậy.

Thiệu nói:

– Ta dùng binh hai mươi năm, chẳng có gì là không thể cả. Ngươi gánh vác trách nhiệm nặng nề của Tiêu Hà chứ chẳng phải là việc nhỏ. Chớ khiến ta phải nhọc lòng.

Thẩm Phối giã từ ra đi. Viên Thiệu sai đại tướng Thuần Vu Quỳnh, thống lĩnh bọn Đốc tướng Tuy Nguyên Tiến, Kỵ đốc Hàn Cử Tử, Lữ Uy Hoàng, Triệu Duệ, dẫn hai vạn quân đi giữ chỗ chứa lượng ở Ô Sào. Thuần Vu Quỳnh tự là Trọng Giản, bình sinh thích uống rượu, tính cứng cỏi, quân sĩ thảy đều nể sợ, từ khi tới Sào thì cho đó là chỗ nhàn hạ, suốt ngày cùng các tướng họp nhau uống rượu.

Đây nói quân Tào Tháo sắp hết quân lương, kíp sai sứ đi Hứa Xương bảo Tuân Úc, Nhâm Tuấn lo liệu lương thực, đêm ngày hỏa tốc gửi tới tiếp tế cho quân. Sứ giả rời trại, đi chưa tới ba mươi dặm, bị quân bắc cướp bóc, trói tới gặp mưu sĩ Hứa Du. Du tự là Tử Viễn, là người Nam Dương, là người vô cùng kiêu ngạo, tàn bạo, ham tiền lụa. Lúc nhỏ, từng cùng Tào Tháo làm bạn. Bấy giờ, Du ở chỗ Thiệu làm mưu sĩ, liền đem thư của Tháo đi thẳng tới gặp Viên Thiệu. Thiệu hỏi:

– Có việc gì?

Du nói:

– Tào Tháo cất hết quân mã, đóng đồn ở Quan Độ, cùng quân ta cầm cự. Hứa Xương tất nhiên trống không, nếu chia quân khinh kỵ đêm ngày lén tập kích Hứa Xương, thì Hứa Xương có thể nhổ bỏ rồi. Thế là phụng nghênh thiên tử, để đánh Tào Tháo, thì Tháo có thể bị bắt thôi. Nếu chúng chưa tan vỡ, thì đầu đuối cùng đánh, ắt là phá được. Nay lương thực của Tháo đã cạn, chính là có thể thừa lúc này chia hai đường mà đánh đi.

Thiệu nói:

– Tào Tháo quỷ kế rất nhiều, nếu thư này là mưu dụ địch thì sao?

Thiệu không nghe. Du dập đầu nói rằng:

– Nay nếu không thừa cơ, thì ắt bị cầm tù thôi.

Đang lúc khuyên Thiệu cất quân, có người từ quận Nghiệp tới trình thư của Thẩm Phổi, trước nói chuyện vận lương, sau toàn nói chuyện Hứa Du lúc ở Kí Châu nhận lấy tiền vật của dân chúng, bừa bãi sai hạng con cháu làm việc thu thuế, đem quân lương làm của riêng, thảy đều đã giam vào ngục tra hỏi, chúng đều khai nhận rõ ràng. Thiệu đọc xong, cả giận nói:

– Kẻ thất phu làm càn, còn có mặt mũi nào ở trước mặt ta mà hiến kế ư? Ta biết người cùng Tào A Man có giao tình cũ, chắc là đã nhận vàng lụa của y nên vì y mà làm kế để bắt lấy quân ta chăng? Vốn muốn đem chém ngay, nhưng sợ bị nói ngược là ta chẳng biết dung tha cho người, hãy tạm gửi đầu trên cổ.

Rồi hét lớn một tiếng sai lui ra. Hứa Du ngửa mặt lên trời thở dài, nói:

– Lời trung nghịch tai. Thằng nhỏ không chịu nghe. Con cháu ta lại bị Thẩm Phối làm hại. Ta có mặt mũi nào mà nhìn người thiên hạ đây?

Định rút kiếm tự vẫn. Tả hữu đoạt kiếm mà khuyên rằng:

– Chủ nhân vì cớ gì mà tự tử đây? Viên Thiệu chẳng phải là người có tài cai trị, chẳng nghe lời nói thẳng, ngày dài về sau ít bị Tào Tháo bắt thôi. Ta vốn đã cùng Tào Công có giao tình cũ, sao không bỏ tối về chỗ sáng, để tránh bị Viên Thiệu hại?

Chỉ hai câu này đã thức tỉnh Hứa Du về hàng Tào Tháo. Viên Thiệu trở thành chúa cô độc mà tiêu vong. Có thơ của Hồ Tăng rằng:

Bản Sơ tay trỏ, nuốt Trung Hoa

Quan Độ giằng co, rụng vuốt nanh.

Ví thử tài Du mà được dụng.

Sơn hà há lại thuộc Tào gia?

60. TÀO THÁO ĐỐT LƯƠNG THẢO Ở Ô SÀO

Đây nói Hứa Du bị Viên Thiếu nạt lui, mặt mày hổ thẹn, muốn tìm kế tự vận. Tả hữu nói:

– Sao chẳng đi hàng Tào Tháo?

Sau khi bị một câu nói này làm tỉnh ngộ, Hứa Du bèn dẫn mấy người theo hầu đi bộ ra khỏi doanh, thẳng tới trại Tào. Quân mai phục trên đường chặn bắt. Du nạt đi, nói:

– Ta là bạn cũ của Tào Công! Mau đi báo rằng: Hứa Du ở Nam Dương đã tới!

Quân sĩ vội báo tới trại lớn.

Tháo vừa cởi áo đi ngủ, chợt nghe ở trước trướng báo Hứa Du chạy tới trước trại. Tháo cả mừng, không kịp xỏ giày, đi chân không ra đón, trông xa thấy Hứa Du thì vỗ tay cười lớn, nói:

– Tử Viễn* từ xa tới đây, việc của ta xong rồi!

Bèn đứng ở cửa viên cười lớn, dìu Du vào ngồi, kể lể tình cũ. Tháo liền sụp lạy trước ở dưới đất. Du vội nâng dậy, nói:

– Công là Hán tướng, tôi là kẻ áo vải. Công sao lại khiêm tốn như thế?

Tháo cười, nói:

– Tử Viễn là bạn cũ của Tháo, há dám đem danh tước ra mà chia cao thấp ư?

Du nói:

– Mỗ có mắt như mù, khuất thân với Viên Thiệu, nói thì không nghe, kế thì chẳng theo. Nay đặc biệt bỏ đi mà tới gặp cố nhân, xin Thừa tướng chớ nghi.

Tháo nói:

– Ta vốn biết công là kẻ sĩ tín nghĩa, có gì mà nghi? Xin được nghe kế Tử Viễn bày cho Thiệu.

Du nói:

– Tôi dạy Viên Thiệu, sai phát khinh kỵ thừa hư mà tập kích Hứa Đô, đầu đuôi cùng đánh. Vì Thiệu không theo, tôi mới bỏ đi. Tháo cả kinh, nói:

– Nếu Viên Thiệu dùng lời của Tử Viễn, thì bọn ta chết chẳng có đất chôn rồi!

Tháo bèn quỳ lạy, nói:

– Viên Thiệu thế lớn, chẳng thể chống nổi. Mong Tử Viễn dạy ta kế sách phá Thiệu.

Du nói:

– Quân lương của Thừa tướng còn được bao nhiêu?

Tháo nói:

– Có thể chi dùng trong một năm.

Du nói:

– Không phải.

Tháo nói:

– Được nửa năm thôi.

Du nghiêm mặt, đứng dậy, nói:

– Tôi lấy lòng ngay mà đối đãi. Người sao lại khinh nhau vậy?

Bèn cất bước đi ra khỏi trướng. Tháo vội mời ở lại, nói:

– Tử Viễn chớ giận, để tôi nói thật. Quân lương chở đến có thể chi dùng ba tháng.

Du cười, nói:

– Người đời đều nói Mạnh Đức gian hùng. Nay quả đúng là vậy.

Tháo cũng cười, nói:

– Việc binh chẳng nề dối trá, sao có thể để lộ.

Bèn ghé tai nói nhỏ rằng:

– Trong trại chỉ còn lương thực cho tháng này thôi.

Du liền đáp lại ngay rằng:

– Chớ có nói dối, lương thực của ngươi cạn sạch rồi!

Tháo bèn ngạc nhiên, nói:

– Làm sao mà biết?

Du đưa thư Tháo gửi cho Tuân Úc ra cho xem, rồi nói:

– Lá thư tay này là kẻ nào soạn đây?

Tháo kinh ngạc, hỏi rằng:

– Ở đâu mà có được?

Du đem việc bắt sứ kể ra. Tháo nắm tay, nói:

– Tử Viễn nghĩ đến mối giao tình cũ, mong ban cho lời dạy bảo.

Du nói:

Thừa tướng quân cô mà chống giặc mạnh, không cầu phương lược thắng gấp, ấy là con đường tìm chết đó. Du có một kế sách, chẳng qua ba ngày sẽ khiến trăm vạn người của Viên Thiệu không đánh mà tự trở về. Bắt cha con Thiệu là ở hôm nay thôi. Thừa tướng có chịu nghe không?

Tháo mừng rỡ lắm, xin Du nói kế. Du nói:

– Quân lương truy trọng của Viên Thiệu đều chứa ở Cố Thị, Ô Sào, cách dinh Thiệu bốn chục dặm về phía bắc. Nay phái Thuần Vu Quỳnh làm tướng quân, chở gạo thóc tới sai giám sát việc chi dùng. Quỳnh hám rượu, không có phòng bị. Công tuyển tinh binh giả làm Viên quân, có ai hỏi thì phải nói: “Ta là Tưởng Kỳ đây, sai ta tới bảo vệ quân lương”. Tới đó đốt cháy đồ truy trọng, cắt lương thực chúng. Chẳng tới ba ngày, quân Thiệu tự tan thôi.

Tháo cả mừng, bày rượu tiếp đãi, giữ Du ở trong trại.

Hôm sau, Tào Tháo tự tuyển năm ngàn quân mã, bộ, đều cải trang, mang cờ hiệu quân bắc. Bọn Trương Liêu nói với Tháo rằng:

Chỗ Viên Thiệu chứa lương, há lại không có chuẩn bị ư? Thừa tướng chưa nên khinh thường mà tin tưởng, sợ trúng kế Hứa Du đó.

Tháo nói:

– Không phải. Hứa Du phen này tới đây, ta mới biết là trời hại Viên Thiệu đó. Lúc này quân ta không có lương thực chu cấp, khó thể giữ lâu. Nếu chẳng dùng kế của Du, ắt là ngồi mà đợi nguy khốn thôi. Nếu kẻ kia có điều dối trá, sao chịu ở lại trong quân ta đây? Ta cũng muốn cướp trại lâu rồi. Xin ngài chớ nghi.

Liêu nói:

– Cũng nên đề phòng quận bắc thừa lúc trống rỗng mà tới lấy chỗ này.

Tháo cười, nói:

– Ta đã định xong sách lược rồi.

Tào bèn sai Tuấn Du, Giả Hủ tiếp đãi Hứa Du, Tào Hồng giữ trại lớn, Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên đem một cánh quân mai phục bên trái, Tào Nhân, Lý Điển đem một cánh quân mai phục bên phải, để đề phòng chuyện không lường trước, sai Trương Liêu, Hứa Trữ đi trước, Từ Hoảng, Vu Cấm đi sau. Tháo tự dẫn các tướng đi giữa. Người ngậm tăm, ngựa buộc mõm, trước sau năm ngàn người, nhân lúc hoàng hôn rời Quan Độ mà tiến.

Đêm ấy nhằm năm Kiến An thứ năm [200], tháng mười, ngày hai mươi ba. Sao sáng đầy trời. Thư Thụ ở trong quân nói với người giám sát mình rằng:

– Đêm nay các sao bày bố, ta muốn xem thiên tượng. Hãy dẫn ta ra ngoài.

Người giám sát bèn dẫn Thư Thụ ra ngoài. Thụ ngửa mặt xem xét, chợt thấy sao Thái Bạch đi ngược, xâm phạm vào khoảng sao Ngưu, Đẩu. Thụ cả kinh, vội xin gặp Viên Thiệu. Đêm ấy, Thiệu trong cơn say, nghe nói Thư Thụ có việc bí mật xin gặp để báo, bèn gọi vào hỏi han. Thụ nói:

– Đêm nay tôi ngửa mặt xem thiên tượng, thấy Thái Bạch đi ngược vào khoảng sao Liễu, Quỷ, ánh sáng chiếu vào địa phận sao Ngưu, Đẩu, ắt có quân giặc cướp bóc phía sau. Ô Sào là chỗ trữ lương, chẳng thể không phòng bị. Xin gấp sai tinh binh, mãnh tướng đi tuần ở đường núi, để khỏi bị Tào Tháo tập kích.

Viên Thiếu nạt đi, nói:

– Ngươi là kẻ mang tội, còn dám buông lời càn để mê hoặc mọi người ư?

Rồi nạt lớn người giám sát rằng:

– Ta sai người cầm cố tù nhân, mà dám thả ra để nói càn về họa phúc!

Một kiếm chém chết người giam giữ, rồi gọi người khác đưa Thư Thụ đi. Thụ đi ra, than rằng:

– Quân ta đều chết trong sớm tối thôi. Thi hài của ta chẳng biết vùi ở vùng đất nào nữa.

Đành ôm hận mà đi.

Đây nói đêm ấy Thuần Vu Quỳnh mới nhận lương thảo, bèn thu quân vào đồn, chỉ cùng các tướng uống rượu đến say, rồi nằm trong trướng.

Đây nói Tào Tháo sai quân sĩ ai nấy ôm cỏ vác củi mà đi. Vào lúc canh hai, đi ngang bên trái trại riêng của Viên Thiệu. Quân trong trại hỏi han. Quân Tháo đều đáp rằng:

– Đại tướng Tưởng Kì nhận lệnh tới Ô Sào bảo vệ lương thực.

Quân bắc nhìn xem, thì quả là cờ hiệu quân nhà. Lại theo đường nhỏ nối nhau mà tiến, đi qua mấy nơi đều bảo là Tưởng Kì đi bảo vệ lương. Ta với người đưa đẩy, chẳng ai cản trở. Kịp khi tới Ô Sào là đã hết canh tư. Tháo sai quân sĩ bao vây, đốt lửa. Tướng hiệu lớn nhỏ đều gõ trống xông thẳng vào. Thuần Vu Quỳnh say rượu nằm ngủ chưa tỉnh, nhảy bật dậy hỏi cớ gì lại huyên náo, liền bị một câu liêm kéo ngã. Tuy Nguyên Tiến, Triệu Duệ vừa vận lương trở về, thấy trên đồn có lửa bốc, kíp tới cứu ứng. Quân đi theo báo Tháo rằng:

– Quân giặc ở sau lưng, xin chia quân chống cự.

Tháo hét lớn, nói:

– Giặc tới sau lưng thì hẵng chống cự!

Các tướng bèn gắng sức xông lên đánh giết. Người chết đầy đất. Ánh lửa trỗi lên bốn bề, khói một tầng không. Tháo thu quân quay lại đánh. Hai tướng Tuy, Triệu đều bị chém đi. Những kẻ còn lại thì rối loạn, đều bị quân lính giết chết. Tháo đem mấy người bọn Thuần Vu Quỳnh cắt tai cắt mũi, chặt đứt cánh tay, trói trên ngựa, thả về doanh Thiệu để làm nhục.

Bấy giờ Viên Thiệu nghe quân báo rằng phía chính bắc có ánh lửa đầy trời. Thiệu biết Ô Sào đã mất, kíp triệu văn võ tới cứu. Trương Cáp tiến lên nói:

– Mỗ cùng Cao Lãm kíp đi ô Sào cứu hỏa, tới giết quân giặc.

Quách Đồ nói:

– Lời của Trương Cáp chưa phải lắm. Nay cướp lương thảo tất nhiên là Tào Tháo đích thân đi. Tào Tháo một khi đã ra khỏi, trại ắt rỗng không, có thể tung quân trước đánh chiến lũy Tào Tháo, ắt có thể chiếm được thôi. Tháo nghe tin, ắt gấp trở về. Đó là kế Tôn Tẫn vây nước Ngụy mà cứu nước Yên đó.

Trương Cáp nói:

– Lời của Quách Đồ sai rồi. Tào Tháo dùng binh có nhiều tính toán, đi ra ngoài thì ắt sửa soạn phòng bị bên trong, để đợi việc chẳng ngờ. Nay nếu đánh doanh Tào mà không nhổ được. Bọn Quỳnh mà bị bắt, bọn ta cũng đều trở thành tù binh mà thôi. Ô Sào một khi để mất thì việc lớn của tướng quân đã xong rồi đó!

Quách Đồ nói:

– Tào Tháo chỉ cố cướp lương, há còn để quân ở lại trại ư?

Đồ lại ba phen xin đi cướp doanh Tào. Viên Thiệu sai Trương Cáp, Cao Lãm dẫn năm ngàn quân đi cướp doanh trại ở Quan Độ, sai Tưởng Kì đem một vạn quân đi thẳng tới Ô Sào.

Trước nói Tưởng Kì dẫn quân chạy tới Ô Sào. Tào Tháo đoạt hết cờ xí của quân Viên, giả làm quân thua bại của Thuần Vu Quỳnh mà trở về trại, tới đường hẹp trong núi vắng thì gặp ngay quân Tưởng Kì chạy tới, so vai nhau mà đi qua. Quân Tưởng Kì hỏi thì thảy đều nói:

– Là bại binh ở Ô Sào quay trở về. Quân kéo tới ở phía sau chính là quân nam.

Quân dần dần đi qua được một nửa. Trương Liêu, Hứa Trữ chợt kéo tới, hét lớn:

– Tưởng Kì chớ chạy!

Kì trở tay không kịp, bị Liêu chém rơi xuống ngựa. Hai quân quay lại, giết sạch quân Tưởng Kì, lại sai người đi trước giả vờ báo rằng:

– Tưởng Kì tự mình đánh tan quân ở Ô Sào rồi.

Viên Thiệu không sai người đi tiếp ứng Ô Sào mà phát hết quân về phía nam.

Đây nói Trương Cáp, Cao Lãm tiến đánh doanh Tào, mé trái có Hạ Hầu Đôn, mé phải có Tào Nhân xông ra đánh quân bắc. Tào Hồng ở chính giữa dẫn quân kéo ra. Ba cánh công kích. Quân bắc thua to. Đến khi quân tiếp ứng kéo tới, thì Tào Tháo từ phía sau đánh đến. Bốn mặt vây bọc, đuổi giết. Trương Cáp, Cao Lãm cướp đường mà chạy, thu quân trở về doanh. Viên Thiệu thu đám quân tàn ngựa bại lui về doanh trại. Bọn Thuần Vu Quỳnh tai mũi chẳng còn, chân tay bị cắt, trở về trong trại. Thiệu hỏi đám quân thua vì sao mà mất Ô Sào. Quân nói:

– Tướng quân đang say, vì thế mà không thể chống cự.

Thiệu cả giận, lập tức chém đi. Quách Đồ sợ Trương Cáp, Cao Lãm trở về trại sẽ đưa ra chứng cứ để phân phải trái, bèn tới gièm trước với Thiệu rằng:

– Trương Cáp, Cao Lãm thấy tướng quân binh thua, tướng chết, trong lòng rất vui mừng.

Thiệu kinh ngạc, nói:

– Cớ gì mà lại nói ra lời này?

Đồ nói:

– Hai người Cáp, Lãm vốn có lòng muốn hàng Tào. Lúc đi cướp trại vốn chẳng hết lòng, đến nỗi tổn thất sĩ tốt.

Thiệu cả giận, bèn sai sứ kíp triệu Cáp, Lãm về trại hỏi tội. Đồ lại sai sứ đi trước báo với Cáp, Lãm rằng:

– Thiệu sai người bắt các ngươi giết đi đó.

Sứ đến nơi. Cao Lãm hỏi rằng:

– Gọi bọn ta là có ý gì?

Sứ nói:

– Cũng chưa biết được.

Lãm rút kiếm chém ngay sứ giả. Cáp kinh ngạc nói:

– Chém sứ rồi thì muốn đi đâu?

Lãm nói:

– Viên Thiệu làm bề trên mà không khoan dung, tin nghe lời gièm, ắt bị Tào Công bắt thôi. Bọn ta há nên ngồi mà đợi chết? Chi bằng đi hàng Tào Công để làm kế vạn toàn.

Trương Cáp nói:

– Ta cũng có lòng ấy.

Hai người bèn dẫn quân mã bản bộ tới hàng Tào, Hạ Hầu Đôn nói:

– Trương Cáp, Cao Lãm tới hàng, chưa biết là thực hay dối.

Tháo nói:

Ta lấy đức mà cảm hóa, dù vốn có lòng xấu thì cũng thay đổi thôi.

Tháo dạy mở cửa đón vào. Cáp, Lãm cầm ngược ngọn giáo, vứt giáp mà bái lạy dưới đất. Tháo nói:

– Nếu mà Viên Thiệu chịu theo lời của hai tướng thì chẳng đến nỗi thua. Xưa Tử Tư không sớm tỉnh ngộ, mới tự khiến thân phải chết. Ngày nay hai tướng quân tới đây, chính như Vi Tử bỏ nhà Ân, Hàn Tín về với Hán vậy.

Liền phong Trương Cáp làm Thiên tướng quân, Đô đình hầu; Cao Lãm cũng làm Thiên tướng quân, Đông Lai hầu. Cáp tự là Tuấn Nghệ, người Hà Gian, huyện Trịnh*. Lãm là người Lũng Tây. Tháo được Trương Cáp, đối đãi rất hậu.

Viên Thiệu từ khi Cáp, Lãm bỏ đi, lương thảo ở Ô Sào bị cắt đứt, lòng quân hoảng sợ, phần nhiều có lòng chạy trốn. Hứa Du lại khuyên Tào Tháo nên gấp tiến quân. Trương Cáp, Cao Lãm xin làm tiên phong. Tháo ưng cho. Đêm ấy, chia quân làm ba đường đi cướp trại Thiệu, hỗn chiến tới sáng, chém tướng thu hàng không biết bao nhiêu mà kể. Đến lúc bình minh, ai nấy thu quân. Quân Thiệu thiệt mất quá nửa. Tuấn Du hiến kế với Tháo:

– Hãy giả vờ nói rằng đã điều người ngựa chia đường vượt Hoàng Hà. Một lộ lấy Toan Tảo đi đánh quận Nghiệp; một lộ lấy Lê Dương, cắt đường về của Thiệu. Đem lời này mà truyền cho biết, ắt Thiệu kinh hoàng, tất thế quân phân chia xáo động. Thừa lúc binh thể phân chia xáo động thì một lần đánh là có thể bắt được Thiệu rồi.

Tháo bèn dùng mưu ấy, sai quân sĩ lớn nhỏ đi ra bốn phía giả vờ nói chuyện, cố ý cho quân Thiệu nghe được, báo tới trại chính rằng:

– Tào Tháo chia quân làm hai đường: một đường lấy quận Nghiệp, một đường lấy Lê Dương, đã đi rồi.

Thiệu cả kinh, kíp sai con là Viên Thương chia năm vạn binh đi cứu quận Nghiệp, lại sai tướng là Tân Minh chia năm vạn binh đi cứu Lê Dương, suốt đêm khởi hành. Tào Tháo sai tế tác nghe ngóng, biết Viên Thiệu điều quân. Tháo chia đại đội quân mã làm tám ngả cùng xông ra, xông thẳng tới doanh Thiệu. Quân bắc biến động, thảy đều không có lòng chiến đấu. Đông tây chẳng thể cứu giúp cho nhau. Quân Thiệu tan rã. Viên Thiệu không kịp mặc giáp, mặc áo đơn, đội bức cân mà lên ngựa. Con y là Viên Đàm đi theo sau. Sớm đã có bốn tướng Trương Liêu, Hứa Trữ, Từ Hoảng, Vu Cấm dẫn một ngàn người ngựa đuổi tới gần Thiệu. Thiệu vội qua sông. Quân ở bốn mặt kéo ùa tới. Ai nấy đều tranh nhau đánh. Thiệu vứt hết sách vở, xe cộ, vàng lụa mà trốn. Triệu chỉ dẫn hơn tám trăm quân kỵ theo cùng mà đi. Quân Tháo đuổi theo không kịp, thu được những đồ quý lạ chẳng thể đếm xiết. Kẻ trá hàng thảy đều chém đi. Giết chết hơn tám vạn người, máu chảy đầy rãnh. Kẻ chìm xuống nước mà chết nhiều như lau sậy. Bảy mươi lăm vạn quân Thiệu tới đây đều tiêu.

Tháo thu được thắng lợi lớn, đoạt được vàng, lụa, đồ quý, vội thưởng cho quân sĩ. Trong đống bản đồ, sách vở chợt kiểm tra ra một bó thư tín, thảy đều là thư của những người ở Hứa Đô và trong quân Tào lén thông đồng. Tuân Du nói:

– Hãy xem qua một lượt, đối chiếu tên họ mà giết đi.

Tháo nói:

– Lúc Thiệu đang mạnh, cô cũng chẳng thể tự bảo toàn, huống chi là kẻ khác đây?

Liền đem hết thư ấy đốt đi, không hỏi đến nữa. Sử quan có thơ rằng:

Đem hết thư riêng gửi lửa hồng.

Khoan hồng, độ lượng tạo ơn sâu.

Tào Công vốn có lòng cao thượng.

Thu được sơn hà gửi cháu con*.

Thư Thụ ở trong đám loạn quân chẳng thể chạy trốn, bị bắt đưa tới gặp Tào Công. Công vốn cùng Thụ biết nhau, sai dắt tới đây gặp nhau. Thụ đến trước trướng, hô to rằng:

– Thụ chẳng hàng đâu! Chỉ bị quân bắt thôi!

Tháo nói:

– Bản Sơ vô mưu, không dùng kế của ngài. Nay quốc gia chưa yên, nên cùng nhau mưu tính.

Thụ nói:

– Cha, chú, mẹ, em đều treo mạng ở chỗ Viên Công, nếu đoái thương đến nhau thì xin mau ban cho chết, đó mới là phúc.

Tháo nói:

– Cô nếu sớm được túc hạ thì thiên hạ chẳng đủ lo rồi.

Tháo bèn hậu đãi. Hôm sau, Thụ ở trong doanh trộm ngựa muốn về với họ Viên. Tháo nổi giận mà giết đi. Đến lúc chết, thần sắc cũng không đổi. Tháo than rằng:

– Ta giết kẻ sĩ trung nghĩa rồi!

Buồn thương không dứt, bèn đem chôn. Sử quan có thơ khen Thư Thụ rằng:

Hà Bắc nhiều danh sĩ

Trung trinh có Thư quân

Dừng mâu, hiểu trận pháp.

Ngửa mặt, biết thiên văn.

Đến chết lòng như sắt.

Lâm nguy khí tựa mây.

Tào Công thương tráng sĩ.

Mồ hoang hãy còn đây.

Tháo bèn cấp tốc dẫn các tướng hiệu lớn nhỏ tiến đánh Kí Châu, tới bắt Viên Thiệu. Chưa biết tính mạng Viên Thiệu ra sao. Hãy nghe hồi sau phân giải.

TAM QUỐC CHÍ THÔNG TỤC DIỄN NGHĨA QUYỂN VI – hết

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN VII

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN 07

61. Tào Tháo phá Viên Thiệu ở Thượng Đình.

62. Lưu Huyền Đức thua chạy tới Kinh Châu.

63. Viên Đàm, Viên Thương giành Kí Châu.

64. Tào Tháo khơi sông dìm Kí Châu.

65. Tào Tháo dẫn binh lấy Hồ Quan.

66. Quách Gia di kế định Liêu Đông.

67. Lưu Huyền Đức dự tiệc ở Tương Dương.

68. Huyền Đức phóng ngựa vượt Đàn Khê.

69. Lưu Huyền Đức gặp Tư Mã Huy.

70. Huyền Đức gặp Từ Thứ ở Tân Dã.

61. TÀO THÁO PHÁ VIÊN THIỆU Ở THƯƠNG ĐÌNH

Đây nói Thư Thụ bị bắt, Tào Tháo đối đãi bằng lễ thượng tân. Thụ chỉ mong chết, về nghĩa chẳng chịu khuất, bèn trộm ngựa ở trong quân định trở về. Tháo sợ thành họa về sau nên giết đi, rồi sau hết sức hối hận, đích thân bày lễ tế, rồi đắp phần mộ ở bến đò Hoàng Hà, lập bia viết: “Trung liệt Thư quân chi mộ”.

Tháo thừa lúc Viên Thiệu thua trận, chỉnh đốn quân mã liên tục truy đuổi tập kích. Thành ấp ở Kí Châu nghe tin Tháo đại phá Viên Thiệu, thảy đều vỡ mật, tới trước quân đội mà đầu hàng. Tháo thảy đều vỗ về.

Đây nói Viên Thiệu đội bức cân, mặc áo đơn, dẫn hơn tám trăm quân kỵ tới bờ bắc Lê Dương. Đại tướng Tưởng Nghĩa Cừ ra khỏi trại đón tiếp. Thiệu đem việc tâm phúc kể hết cho Nghĩa Cừ. Cừ bèn chiêu dụ những kẻ li tán. Mọi người nghe tin Thiệu còn sống, thảy đều họp lại như kiến. Quân uy lại chấn động, bàn chuyện trở về Kí Châu. Quân đi đến ngày thứ hai, nghỉ đêm ở vùng núi vắng. Thiệu ban đêm nghe tiếng khóc, bèn tự đi nghe ngóng. Quân đều kể chuyện anh em bị chết, bạn bè mất mạng, người thân xa lìa, chẳng thể nói xiết, thảy đều đấm ngực mà khóc, nói:

– Nếu nghe lời Điền Phong, bọn ta đã không gặp nỗi khổ này!

Thiệu rất hối hận, nói:

– Ta không nghe lời Điền Phong, nên quân thua tướng chết. Nay trở về thì còn mặt mũi nào mà gặp Điền Phong đây!

Ngày hôm sau, Thiệu lên ngựa. Đang đi thì Bàng Kỉ dẫn quân tới đón. Thiếu nói với Bàng Ki rằng:

– Ta không nghe lời Điền Phong, nên mới có trận thua này. Nay trở về thì thẹn phải gặp người ấy.

Bàng Kỉ nói:

– Phong ở trong ngục nghe chúa công thua quân thì vỗ tay cười lớn, nói: “Quả không ngoài dự đoán của ta!”.

Thiệu cả giận, nói:

– Thằng nhỏ nhà Nho sao dám cười ta? Ta ắt giết đi!

Bàng Kỉ lại nói:

– Điền Phong thường nói với ngục tốt rằng: “Viên Bản Sơ nếu lại cầu đến ta, thì ta ắt chẳng bày mưu đâu”*.

Đây nói Điền Phong ở trong ngục. Ngục lại nói:

– Vì ngài mà chúc mừng. Việc vui trọn vẹn rồi!

Phong nói:

– Có gì vui mà chúc mừng?

Ngục lại nói:

– Viên tướng quân toàn quân thua to mà trở về. Chắc là sẽ xem trọng ngài đó.

Phong cười, nói:

– Ta chết mất thôi.

Ngục lại hỏi rằng:

– Mọi người đều vì ngài mà mừng. Ngài sao lại nói chết đây?

Phong nói:

– Viên tướng quân ngoài mặt khoan dung mà trong lòng nghi kỵ, chẳng để ý tới sự trung thành. Nếu thắng mà mừng thì có thể tha cho, nay chiến bại ắt thẹn. Ta chẳng mong sống.

Ngục lại chưa tin. Chợt có sứ giả bưng kiếm tới lấy đầu Điền Phong. Ngục lại mới kinh ngạc, bèn soạn rượu và đồ ăn đưa cho. Phong nói:

– Ta biết chắc chết, xin mượn thanh đao sắc.

Ngục lại thảy đều không nỡ đưa cho. Mọi người rơi lệ. Phong nói:

– Đại trượng phu sống trong trời đất, chẳng hiểu chủ mình mà phụng sự là kẻ bất trí, không biết hiềm nghi mà tiến lui là bất minh. Ngày nay nhận chết thì sao đủ nuối tiếc!

Bèn tự vẫn trong ngục*.

Cự Lộc, Điền Nguyên Hạo.

Tư chất cao làm sao.

Triều Chu tám kẻ sĩ.

Nhà Ân ba người nhân.

Can thẳng vì Viên Thiệu.

Lòng trung cứu triệu dân.

Thương thay chết trong ngục.

Đất vàng lấp kì lân.

Lại có thơ than Viên Thiệu rằng:

Hôm kia Thư Thụ mất trong quân.

Ngày nay Điền Phong chết ngục tù.

Rường cột Hà Bắc đều gãy vụn.

Bản Sơ sao chẳng nát nhà đây?

Tôn Thịnh nói: “Xem mưu của Điền Phong, Thư Thụ, tuy Lương, Bình cũng làm sao hơn được? Vốn dĩ vua quý ở chỗ xem xét tài năng, bề tôi hơn người vì biết đo lường chủ. Vua dùng kẻ trung lương thì ắt nghiệp bá vương hưng thịnh. Thần thờ người hôn ám thì sau ắt ôm họa chết thân. Sống chết vinh nhục thường do đó thôi. Phong biết Thiệu sẽ thua, mà thua thì ắt chết, mà cam tâm chạm vào miệng cọp, để hết lòng trung. Liệt sĩ một khi làm việc, là lo lắng mà chẳng giữ thân mình. Ôi bề tội của chư hầu còn có cái nghĩa đến, đi. Huống chi Phong với Thiệu chẳng phải là bề tôi đây? Kinh Thi nói: “Thề bỏ nhà ngươi, đến đất yên vui* là nói rời bỏ nước loạn, về nơi có đạo là phải vậy”.

Điền Phong chết ở trong ngục. Người có trí đều khóc.

Viên Thiệu trở về Kí Châu, lòng phiền ý loạn, không lo chính sự. Vợ là Lưu Thị khuyên lập người nối nghiệp, cùng nắm quân quyền. Thiệu vốn sinh được ba con trai, một cháu ngoại. Con trưởng Viên Đàm tự là Hiển Tư, ra ngoài giữ Thanh Châu. Con thứ Viên Hi tự là Hiển Dịch, ra ngoài giữ U Châu. Con thứ ba là Viên Thượng tự là Hiển Phủ, là do vợ sau là Lưu Thị sinh ra. Cháu ngoại là Cao Cán ra ngoài giữ Tinh Châu. Viên Thượng vốn người dung mạo đẹp đẽ, cao lớn. Thiệu rất yêu thương. Lưu Thị thường trước mặt Thiệu khen ngợi Thượng là có tài đức, Thiệu mới giữ lại bên mình. Từ khi thua quân ở Quan Độ về sau, Đàm lại đi Thanh Châu cất quân. Hi, Cán đều không ở bên cạnh. Lưu Thị khuyên Thiệu lập Thượng làm người nối nghiệp, sai nắm giữ quân mã. Lúc đầu Thẩm Phối, Bàng Kỷ phò tá cho Viên Thượng. Tân Bình, Quách Đồ làm phụ tá cho Viên Đàm. Bốn người đều vì chủ mình, thường có lòng không yên. Lúc này Viên Thiệu cùng bốn người Thẩm, Bàng, Quách, Tân bàn bạc rằng:

– Nay mạng ta yếu nhược. Ta sẽ lập người nối dõi làm chủ Hà Bắc. Con trưởng là Đàm làm người vốn cứng cỏi, thích giết chóc, tuy rằng thông minh mà làm việc phần nhiều tàn ác, nóng nảy. Con thứ hai là Hi hiền nhu khó nên việc. Con thứ ba là Thượng có dáng vẻ anh hùng, lễ phép với người hiền, kính yêu kẻ sĩ. Ta muốn lập y. Ý các người thế nào?

Quách Đồ tiến lên nói:

– Ngày trước Thư Thụ từng can chúa công, lời còn ở bên tai. Thụ có nói rằng: “Người đời bảo “vạn người giành một con thỏ; một người bắt được, kẻ tham bèn dừng, vì đã xác định rồi”. Đàm là con trưởng mà sai ra ở ngoài, đó là cái mầm rối loạn vậy. Từ xưa bỏ trưởng lập ấu, nước nhà không định, phê đích lập thứ, thiên hạ chẳng yên. Nay thế quan hơi tan, Tào Tháo ép cõi, lại khiến Đàm, Thượng tranh giành, đó là con đường tự rước loạn vậy. Chúa công hãy nên lo liệu sách lược cự địch, chớ khiến loạn nhà.

Viên Thiệu chưa quyết. Có người báo:

– Viên Hi từ U Châu dẫn sáu vạn quân kéo tới trợ chiến. Cao Cán dẫn năm vạn binh từ Tinh Châu tới. Viên Đàm dẫn năm vạn binh từ Thanh Châu sang.

Thiệu vui mừng, lại chỉnh đốn người ngựa ở Kí Châu, tới đánh Tào Tháo.

Bấy giờ, Tào Tháo dẫn quân thừa thắng, bày bố ở trên sông Hoàng Hà. Có người dân ở đó đem giỏ cơm, bầu tượng ra đón vương sư. Tháo thấy mấy người phụ lão râu tóc đều bạc, thảy đều lạy ở dưới đất. Tháo mời vào trướng ban cho ngồi mà hỏi rằng:

– Lão trưởng năm nay đã bao nhiêu tuổi rồi?

Đáp rằng:

– Đều gần trăm tuổi.

Tháo nói:

– Quân sĩ của ta làm kinh động, quấy nhiễu làng các ngươi, sao lại vui mừng?

Phụ lão nói:

– Thời Hoàn đế, có sao Hoàng hiện ở địa phận Sở, Tống. Người Liêu Đông là Ân Quỳ rất giỏi thiên văn, ngủ đêm ở đây, nói với bọn lão hán rằng: “Sao Hoàng hiện ở tượng Càn, chính là chiếu sáng chỗ này. Năm mươi năm sau sẽ có chân nhân nổi lên ở trong khoảng Lương, Bái. Thế của người này khó thể tranh giành, là thiên hạ vô địch rồi!”. Nay xem năm tháng thì đúng y năm mươi năm. Viên Bản Sơ thu thuế nặng với dân. Dân đều sinh oán. Thừa tướng cất binh nhân nghĩa, giúp dân phạt tội. Một trận đánh Quan Độ phá trăm vạn binh chúng của Viên Thiệu, chính là ứng với lời Ân Quỳ khi ấy. Triệu dân có thể ngóng đợi thái bình rồi.

Tháo cười, nói:

Như lời lão trường đã nói đây, thì lấy gì mà đảm đương cho nổi?

Bèn lấy rượu thịt, lụa là ban cho lão nhân, truyền lệnh cho ba quân nếu có ai xuống làng giết gà chó trong nhà người thì cũng như tội giết người. Từ đó quân dân chấn động, tin phục. Tháo trong lòng cũng mừng thầm.

Có người báo:

– Viên Thiệu họp quân của bốn châu, được hai, ba chục vạn, kéo tới Thương Đình*, dựng trại.

Tháo dẫn quân tiến lên, dựng trại xong xuôi. Hôm sau, Thiệu gửi chiến thư. Tháo ghi rằng ngày mai quyết chiến. Sứ trở về gặp Thiệu. Hai quân gióng trống, thảy đều nai nịt, lên ngựa, bày thành thế trận. Tháo dẫn các tướng ra trận, gọi Thiệu ra nói chuyện. Thiệu dẫn ba con một cháu, văn quan võ tướng dàn bày hai bên. Tháo nói:

– Kế cùng sức kiệt, mà chẳng nghĩ đến việc đầu hàng, chỉ đợi dao kề tới cổ thì sợ hối hận không kịp thôi.

Thiệu cả giận, ngoái nhìn các tướng, nói:

– Ai dám cưỡi ngựa ra?

Viên Thượng định xông ra trước mặt cha giễu võ giương oai, liền múa song đao, phi ngựa ra trận, qua lại ngang dọc. Tháo trỏ mà bảo:

– Đây là ai thế?

Có người biết được, đáp:

– Đó là con thứ ba của Viên Thiệu, là Viên Thượng đấy.

Lời còn chưa dứt, một tướng đã sớm vung thương chạy ra. Tháo trông ra, thì là bộ tướng của Từ Hoảng là Sử Hoán. Hai ngựa gặp nhau. Chưa được ba hiệp, Thượng quay ngựa, đâm bừa mà chạy. Sử Hoán đuổi theo Viên Thượng giương cung lắp tên, xoay người ra sau lưng bắn trúng ngay mặt trái của Sử Hoán. Hoán rơi xuống ngựa mà chết. Viên Thiệu thấy con trai chiến thắng, vung roi chỉ một cái. Đại đội người ngựa ùa nhau kéo tới cùng hỗn chiến, từ giờ Ngọ tới giờ Dậu. Ai nấy đều hao binh tổn tướng. Đến lúc ngày tàn thì dạt ra, gõ chiêng thu quân về trại.

Tháo cùng các tướng bàn bạc sách lược tất thắng để phá Viên Thiệu. Trình Dục hiến kế “thập diện mai phục”, có thể bắt Viên Thiệu, bảo Tháo:

– Hãy lui quân tới bên sông Hoàng Hà, trước sai mười đội quân mai phục. Nếu Thiệu truy đổi tới bên sông, quân ắt tử chiến thôi.

Tháo cho kế ấy là phải. Tả hữu đều chia thành năm đội. Đội Tả nhất là Hạ Hầu Đôn, đội Tả nhị là Trương Liêu, đội Tả tam là Lý Điển, đội Tả tứ là Nhạc Tiến, đội Tả ngũ là Hạ Hầu Uyên, đội Hữu nhất là Tào Hồng, đội Hữu nhị là Trương Cáp, đội Hữu tam là Từ Hoảng, đội Hữu tứ là Vu Cấm, đội Hữu ngũ là Cao Lãm, ở trung quân thì Hứa Trữ làm tiên phong. Ngày hôm sau, mười đội đi trước mai phục hai bên tả hữu xong xuôi, Tháo đợi tới nửa đêm, sai Hứa Trữ dân quân tiến lên, giả vờ làm thế như cướp trại. Người ngựa trong năm trại của Viên Thiệu cùng trỗi dậy. Hứa Trữ thu quân chạy ngay. Viên Thiệu dẫn quân đuổi theo, tiếng hò reo không dứt. Cho đến trời sáng thì đuổi tới bên sông Hoàng Hà, quân Tào Tháo không có đường đi. Tháo hô lớn rằng:

– Ta cũng ở đây, các quân sao chẳng tử chiến?

Quân kíp quay người dốc sức xông lên. Hứa Trữ cưỡi ngựa như bay đi trước, ra sức chém mười mấy tướng. Chúng đều rối loạn. Viên Thiệu vội lui quân về, sau lưng có quân Tào đuổi theo. Đang lúc đi, một tiếng trống vang lên, bên trái có Hạ Hầu Uyên, bên phải có Cao Lãm, hai quân ùa ra, ác chiến một trận. Viên Thiệu họp ba con một cháu, mở một đường máu mà chạy. Lại đi chưa được mười dặm, bên trái có Nhạc Tiến, bên phải có Vu Cấm từ bên sườn đổ xuống đánh giết một trận, khiến quân Thiệu thây phơi đầy đồng, máu chảy thành ngòi. Lại đi chưa được mấy dặm, bên trái có Lý Điển, bên phải có Từ Hoảng, hai quân đuổi giết một trận. Giết đến nỗi cha con Viên Thiệu vỡ mật kinh hồn, chạy về trại cũ, sai ba quân nấu cơm. Vừa chín, định ăn, bên trái có Trương Liêu, bên phải có Trương Cáp ùa vào trong trại. Thiệu vội lên ngựa chạy về Thương Đình. Người mỏi ngựa mệt, định nghỉ ngơi. Phía sau lại có đại quân Tào Tháo đuổi tới. Viên Thiệu liều mạng mà chạy. Đang lúc đi, trước mặt có hai đội quân dàn bày, đó là tông tộc họ Tào, dòng nhánh nhà Ngụy, bên cánh phải là Tào Hồng, bên cánh trái là Hạ Hầu Đôn, ngăn chặn đường đi. Thiệu hô lớn rằng:

– Nếu chẳng quyết tử chiến thì ắt bị bắt thôi!

Rồi dốc sức xông pha mới thoát khỏi vòng vây. Viên Hi, Cao Cán đều bị trúng tên. Thiệu suốt đêm chạy hơn trăm dặm mới thoát được. Người ngựa đi theo ước chừng hơn vạn, quá nửa tự tan rã, gần phân nửa còn lại thảy đều bị giết chết. Thiệu ôm ba con khóc rống một hồi, tự dưng hôn mê ngã lăn ra. Mọi người vội cứu. Thiệu miệng hộc máu tươi không dứt. Thiệu nói:

– Ta từng trải mấy chục trận, chưa có lần nào thua như Quan Độ, Thương Đình. Đó là trời hại ta rồi! Tháo ắt đuổi tới, các ngươi ai nấy nên trở về châu mình, cất hết người ngựa, thề cùng giặc Tào quyết trận thư hùng.

Đàm nói:

– Thanh Châu binh lương cực nhiều. Con xin chỉnh đốn lần nữa.

Thiệu sai dẫn Tân Bình, Quách Đồ hỏa tốc theo Viên Đàm đi lo liệu, sợ Tào Tháo xâm phạm bờ cõi, sai Viên Hi cũng về U Châu, Cao Cán lại về Tinh Châu, đi thu thập người ngựa để chuẩn bị điều động. Viên Thiệu dẫn bọn Viên Thượng vào Kí Châu dưỡng bệnh, sai Thượng cùng Thẩm Phối, Bàng Kỉ tạm coi việc quân. Trong thành chuẩn bị rất nhiều lương thảo để chờ quân Tào Tháo tới.

Đây nói Tào Tháo từ khi thắng lớn ở Thương Đình, bèn trọng thưởng ba quân, dò xét thực hư của Kí Châu, rồi sau sẽ tiến lấy. Tế tác dò thám được, trở về báo: “Thiệu nằm bệnh trên giường. Viên Thượng, Thẩm Phối vội giữ thành trì. Viên Đàm, Viên Hi, Cao Cán đều trở về châu mình”. Mọi người đều khuyên Tháo nên gấp đánh đi. Tháo nói:

– Kí Châu lương thực rất nhiều. Thẩm Phối lại có cơ mưu. Gấp cũng chẳng thể nhổ được. Nay thấy lúa chín trên ruộng, đánh thì sợ không thành mà làm hại đến dân chúng. Cô đợi đến mùa thu mà chiếm lấy cũng chưa muộn*.

Mọi người nói:

– Nếu xót cho dân thì ắt lỡ việc lớn.

Tháo nói:

– Dân là gốc, gốc vững thì nước yên. Nếu như bỏ dân mà thu được cái thành không thì biết dùng vào việc gì đây?

Đang lúc trì hoãn, nghi ngờ chưa quyết, chợt có người báo:

– Lưu Bị ở Nhữ Nam được mấy vạn người của Lưu Tích, Cung Đô; nghe tin Thừa tướng đem hết quân mã xuất chinh Hà Bắc, hiện đã sai Lưu Tích giữ Nhữ Nam. Lưu Bị thừa lúc trống rỗng dẫn quân tới đánh Hứa Xương rồi.

Mấy khắc sau, Tuân Úc đưa thư tới, cũng nói việc ấy. Tháo để Tào Hồng đóng đồn ở Hà Thượng, hư trương thanh thế. Tháo tự dẫn đại quân nhắm hướng Nhữ Nam mà đi đón đánh Lưu Bị. Chưa biết thắng bại ra sao?

62. LƯU HUYỀN ĐỨC THUA CHẠY TỚI KINH CHÂU

Quân Tào Tháo tới cảnh giới Kí Châu. Tháo than rằng:

– Ta cất nghĩa binh, vì thiên hạ mà trừ bạo loạn. Người dân làng cũ chết chôn gần hết, trọn ngày chẳng gặp được người quen, khiến ta thương cảm. Huống hồ giờ là lúc lúa chín trên ruộng, không thể khinh động, hãy tạm thời bãi binh.

Chính gặp ngay Tuân Úc đưa thư tới, nói:

– Lưu Bị muốn đánh Hứa Đô, hãy gấp đưa quân về đón đánh.

Tháo để Tào Hồng đóng đồn ở Hà Thượng, bèn thu quân hướng về đông. Lưu Huyền Đức do thám biết binh Tào Tháo tới, bèn dựng trại ở gần núi Nhương Sơn năm mươi dặm, chia quân làm ba đội: ở trên góc đông nam có Vân Trường đóng quân; ở góc tây nam có Trương Phi đóng quân; trại giữa ở hướng chính nam có Huyền Đức, Triệu Vân. Có người báo quân Tào Tháo tới. Huyền Đức gióng trống kéo ra. Tháo bày thành thế trận, gọi Huyền Đức ra nói chuyện. Huyền Đức cưỡi ngựa ra dưới cửa cờ. Tháo lấy roi trỏ mà mắng rằng:

– Ta đãi người bằng lễ thượng tân, ngươi sao lại bội nghĩa quên ơn vậy?

Huyền Đức cả giận, nói:

– Ngươi mượn danh Hán tướng, mà thực ra là tên quốc tặc! Ta là tông thân nhà Hán, vì thế mới đánh phản tặc thôi!

Tháo nói:

– Ta phụng minh chiếu của thiên tử, ở bốn phương chiêu dụ kẻ đầu hàng, tiến đánh kẻ phản nghịch. Ngươi dám nói càn ư?

Huyền Đức nói:

– Chiếu chỉ của ngươi chỉ là lời nói hư cuồng. Ta có một chiếu của thiên tử ở đây.

Tháo nói:

– Ngươi chớ nói dối!

Huyền Đức bèn đọc chiếu trong đai áo. Tháo nổi giận, dạy Hứa Trữ cưỡi ngựa ra. Sau lưng Huyền Đức có một tướng vung thương cưỡi ngựa ra, ấy là Thường Sơn Triệu Tử Long đó. Tháo trỏ mà nói rằng:

– Tên giặc này là người ngày trước đi qua trại của ta đó!

Hứa Trữ, Triệu Vân, hai tướng giao tranh ba mươi hiệp, không phân thắng bại. Đột nhiên trên góc đông nam có tiếng hò reo vang rền. Vân Trường dẫn quân xông đột ùa tới. Tháo định chia quân đón đánh, trên góc tây nam lại có tiếng hò reo nổi to. Trương Phi dẫn quân xông đột ùa sang. Ba cánh quân nhất tề chém giết. Quân Tháo từ xa tới, mệt mỏi chẳng thể chống nổi, thua to mà chạy. Huyền Đức dẫn quân đuổi theo hai mươi dặm mới quay về.

Huyền Đức đắc thắng, đánh giết một trận, trong lòng cả mừng, sai người đi nghe ngóng. Quân Tào lui năm, sáu chục dặm. Huyền Đức nói với mọi người rằng:

– Chẳng ngờ phen này làm tiêu tán nhuệ khí của Tháo!

Vân Trường nói:

– Chớ nên khi dễ. Tháo rất nhiều mưu gian, sợ là có kế.

Huyền Đức nói:

– Lần này lui, ắt không dám đánh đâu.

Huyền Đức sai Triệu Vân đi thách đánh. Quân Tháo trọn ngày chẳng ra. Huyền Đức lại sai Trương Phi thách đánh. Quân Tháo cũng không ra. Huyền Đức nghi ngờ. Chợt có người báo:

– Cung Đô vận lương thảo tới giữa đường, bị quân Tào bao vây!

Huyền Đức vội sai Trương Phi đi cứu. Ngựa lưu tinh lại báo:

– Trương Liêu dẫn quấn vòng ra sau lưng, đi thẳng tới lấy Nhữ Nam.

Huyền Đức nói:

– Vân Trường dự liệu đúng rồi! Kìm chân quân ta ở chỗ này, ắt là sai Trương Liêu đi chiếm lấy cơ nghiệp nhà ta thôi. Phải mau đi cứu già trẻ!

Vội sai Vân Trường đi cứu. Hai quân cùng tiến. Chưa đến nửa ngày, đã cấp báo với Huyền Đức rằng:

– Trương Liêu đánh phá Nhữ Nam. Lưu Tích bỏ thành mà chạy. Vân Trường cũng bị bao vây.

Huyền Đức cả kinh. Lại báo:

– Trương Phi đi cứu Cung Đô, đã bị bao vây rồi.

Huyền Đức định cất quân, lại sợ quân địch đánh úp phía sau. Tiểu tốt tới báo:

– Hứa Trữ thách đánh!

Triệu Vân toan đi ra. Huyền Đức nói:

– Không thể ra đánh địch. Hãy bảo tồn khí lực, đêm nay rời khỏi trại, nhắm hướng núi Nhương Sơn mà chạy.

Tử Long bèn ở lại không ra. Đến khi trời tối, sai quân sĩ ăn no. Quân bộ ra trước, quân kỵ theo sau. Trong trại vẫn giả vờ điểm trống canh. Bọn Huyền Đức rời trại, đi được mấy dặm, đi qua núi đất, đuốc lửa cùng sáng. Trên đầu núi có tiếng hô to rằng:

– Chớ để Lưu Bị chạy mất! Thừa tướng ở đây chờ các ngươi!

Bốn bề ánh lửa, tiếng trống vang trời. Tào Tháo ở trên núi tự hô:

– Lưu Bị mau hàng đi!

Huyền Đức vội tìm đường chạy. Triệu Vân nói:

– Chúa công chớ lo! Hãy theo chân thần mà đi!

Triệu Vân vung thương vỗ ngựa, đánh mở ra một đường chạy. Huyền Đức cầm Song Câu kiếm theo sau. Trong lúc chiến đấu, Trương Liêu chợt xông đến, cùng Triệu Vân giao đấu. Sau lưng có Vu Cấm đuổi tới, Huyền Đức tới trợ chiến. Trong lúc đang gắng đánh, Lý Điển lại tới. Huyền Đức thấy tình thế đã nguy, vội vàng bỏ chạy, nghe thấy tiếng hò reo ở sau lưng ngày một xa dần. Huyền Đức tìm con đường vắng trong núi sâu, một ngựa chạy thoát thân.

Lần lữa đến lúc trời sáng, bên đường trước mặt có một đám quân kéo ra. Huyền Đức cả kinh. Ấy là Lưu Tích dẫn hơn một ngàn quân kỵ bại trận, hộ tống già trẻ nhà Huyền Đức đang đi tới. Lưu Tích dẫn Tôn Càn, Giản Ung, Mi Phương cùng đến. Huyền Đức hỏi thăm, thì đều nói:

– Quân Trương Liêu kéo tới, thế chẳng thể ngăn nổi, vì thế mới vứt thành mà chạy. Binh của Liêu đuổi theo, may được Vân Trường ngăn chặn ở sau lưng, nhân đó mới thoát được.

Huyền Đức nói:

– Nhị đệ Vân Trường cũng chẳng biết đã ra sao.

Lưu Tích nói:

– Tướng quân hãy lên đường rồi sẽ tìm kiếm.

Đi được mấy dặm, một tiếng trống vang lên, trước mặt có một đội người ngựa ùa ra, đi đầu là một đại tướng. Ấy là Trương Cáp. Cáp kêu to:

– Lưu Bị hãy xuống ngựa xin hàng!

Huyền Đức đang muốn thoái lui. Phía sau chỉ thấy ở trên đầu núi có cờ đỏ lay động. Sau lưng có một đám quân từ trong ụ núi ùa ra, ấy là Cao Lãm. Huyền Đức hai đầu đều bí lối, ngửa mặt hô to rằng:

– Trời sao lại khiến ta chịu nỗi cùng quẫn này? Công danh không thành, chi bằng chết đi!

Toan rút kiếm tự vẫn. Lưu Tích ngăn lại, nói:

– Chờ mỗ tử chiến, cướp đường để cứu ngài.

Tích liền tới phía sau trận, cùng Cao Lãm giao tranh. Đánh chưa được ba hiệp, bị Cao Lãm một đao chém rơi xuống ngựa. Huyền Đức đang lúc hoảng hốt, muốn tự ra đánh. Sau lưng quân Cao Lãm đột nhiên rối loạn. Một tướng xông trận mà qua. Một thương vung ra, Cao Lãm ngã người rơi xuống ngựa. Người đâm Cao Lãm chính là Tử Long đó. Huyền Đức cả mừng. Tử Long phóng ngựa vung thương, đánh tan hậu đội, lại tới tiền quân độc chiến Trương Cáp. Cáp cùng Tử Long đánh hơn mười hiệp, khí lực hao mòn, bèn quay ngựa bỏ chạy. Tử Long thừa thế xông lên đuổi giết Trương Cáp. Cáp lại muốn đánh. Tử Long thấy quân Cáp giữ chặt cửa ải trên núi, đường chật không ra được. Đang lúc cướp đường, bỗng thấy Vân Trường, Quan Bình, Chu Thượng dẫn ba trăm quân kéo tới. Hai mặt cùng giáp đánh, đẩy lui Trương Cáp, cứu thoát ra khỏi cửa ải, rồi chiếm chỗ hiểm trên núi dựng trại. Huyền Đức sai Vân Trường đi tìm Trương Phi.

Vốn là lúc Trương Phi tới cứu Cung Đô thì Cung Đô đã bị Hạ Hầu Uyên giết chết. Phi vì Cung Đô mà đi báo thù, đánh tan Hạ Hầu Uyên, đuổi theo không buông, liền bị Nhạc Tiến, Từ Hoảng ngăn chặn. Vân Trường ở trên đường gặp đám quân thua, liền theo dấu chân mà đi, đánh lui Nhạc Tiến, Từ Hoảng, rồi cùng Phi trở về gặp Huyền Đức. Có người báo:

– Đại đội quân Tào đuổi tới!

Huyền Đức bảo bọn Tôn Càn bảo hộ già trẻ đi trước. Huyền Đức cùng Quan, Trương, Tử Long ở phía sau, vừa đánh vừa chạy. Tháo thấy họ đã bỏ trại đi xa, bèn thu quân không đuổi nữa.

Huyền Đức tổng cộng chẳng có đầy một ngàn quân, cướp đường mà chạy, đi tới một con sông, bèn gọi người dân ở đó để hỏi thăm. Ấy là sông Hán. Người dân biết là Huyền Đức thì dâng hiến dê, rượu, bèn họp nhau ăn uống trên cồn cát. Huyền Đức rượu đã lưng chừng, bèn nổi giận, nói:

– Các ngài đều có tài vương tá, chẳng may theo Lưu Bị. Số mệnh của Bị cùng quẫn, liên lụy tới các ngài. Hôm nay trên không mảnh ngói che đầu, dưới chẳng miếng đất cắm dùi, thực sự làm liên lụy tới các công. Các công sao chẳng bỏ Bị mà theo về minh chúa, cùng chiếm công danh phú quý đi?

Mọi người đều che mặt mà khóc. Vân Trường nói:

– Lời anh nói sai rồi. Mỗ ngày xưa từng nghe nói: Cao Tổ cùng Hạng Vũ tranh giành thiên hạ, mấy phen bại trong tay Vũ. Về sau núi Cửu Lý, một trận đánh thành công mà mở ra cơ nghiệp bốn trăm năm. Bọn mỗ cùng anh từ khi phá Khăn Vàng cho tới hôm nay, đã gần hai mươi năm, lúc thắng lúc thua, mà ý chí càng thêm cứng cỏi. Vì cớ gì hôm nay lại đột nhiên sinh ra thay đổi? Anh chớ sờn chí khiến cho thiên hạ chê cười!

Huyền Đức nói:

– Ta nghe nói chủ quy ắt thần vinh. Ta không có chỗ đặt chân, sợ phụ lòng các công.

Tôn Càn nói:

– Lời của sứ quân chưa đúng. Vả chăng người ta có lúc thành lúc bại, chẳng nên tiêu tan ý chí. Chỗ này cách Kinh Châu không xa. Lưu Cảnh Thăng là anh hùng đương thời, ngồi giữ chín châu, binh giáp mấy chục vạn, lương thảo chất như núi. Lại thêm cùng công đều là tông thân nhà Hán, sao chẳng theo về nơi đó?

Huyền Đức nói:

– Chỉ sợ chẳng dung thôi.

Càn nói:

– Cảnh Thăng chiếm cứ đất đai Giang Hán, phía đông nối liền Ngô, Cối, phía tây thông với Ba, Thục, phía nam gần với Hải Ngung, phía bắc tiếp giáp Hán, Miện. Nếu ngài sợ họ không dung, Càn nguyện đi một chuyến. Cảnh Thăng ắt sẽ ra khỏi bờ cõi mà đón chúa công thôi.

Huyền Đức cả mừng, liền sai Tôn Càn đi Kinh Châu. Tôn Càn tới quận, vào gặp. Làm lễ xong, Lưu Biểu hỏi rằng:

– Ngươi theo Huyền Đức, sao lại tới chỗ này?

Càn nói:

– Lưu sứ quân cùng minh công đều là trụ cột của Hán thất. Thiên hạ đều biết. Nay sứ quân muốn dốc sức phò trợ xã tắc, chỉ hận binh ít tướng thiếu. Lưu Tích, Cung Đô ở Nhữ Nam vốn không có thân thích, mà còn lấy cái chết để báo đền. Sứ quân mới thua, muốn tới Giang Đông đầu hàng Tôn Trọng Mưu. Cần buông lời gièm rằng: “Sao có thể quay lưng với người thân mà hướng về kẻ sơ đây? Lưu tướng quân ở Kinh Châu là anh hùng đương thời. Kẻ sĩ theo về như nước chảy về đông. Huống chi còn là kẻ đồng tông nữa?”. Nhân thế mới không dám tự tiện, mà sai Càn đi trước lạy bẩm, để mở con đường tới yết kiến.

Biểu cả mừng, nói:

– Huyền Đức là em ta đó. Vốn muốn gặp nhau đã lâu mà chẳng thể được. Ta ngồi giữ chín châu, há chẳng dụng cho một người em họ ư? Huyền Đức hiện ở chốn nào? Ta sẽ liền sai người đi tiếp đón.

Sái Mạo gièm rằng:

– Không được! Không được! Lưu Bị lòng dạ không ngay thẳng, bỏ nghĩa quên ơn, trước theo Lữ Bố, sau thờ Tào Công, gần đây đầu hàng Viên Thiệu, thảy đều không ở đến cùng. Như vậy đủ thấy y là người ra sao. Nay nếu thu nạp y, ắt khiến cho Tào Công phát binh, làm cho sinh linh của chín châu không được yên ổn. Chi bằng chém đầu Càn để hiển Tào Công. Tào Công ắt trọng đãi chúa công thôi.

Tôn Càn nghiêm sắc mặt, nói rằng:

– Ta chẳng phải là người sợ chết đâu! Lưu sứ quân tuy phụng sự ba người, nhưng đều chẳng phải là người có thể cùng giao thiệp. Bố là hạng giết cha. Tháo thực là tên giặc khinh vua. Viên Thiệu chẳng nghe lời trung, tổn hại hiền lương. So ra bọn người ấy sao có thể cùng bàn luận cái đạo nhân nghĩa đây? Lưu sứ quân lòng son báo quốc, nói ra ắt giữ chữ tín, là kẻ sĩ trung hiếu vẹn toàn. Há chịu cúi mình ở dưới kẻ phàm tục ư? Gần đây nghe nói Lưu tướng quân là miêu duệ triều Hán, là người anh trong tông tộc, lại khoan hồng đại lượng, kính người già, nể người hiền, yêu dân xót vật, là anh hùng đương thời, bởi thế mới vượt ngàn dặm để theo về. Ngươi sao lại dâng lời sàm mà ghen ghét người hiền, đố kỵ tài năng đây?

Lưu Biểu nghe xong, cất tiếng nạt lui Sái Mạo, rằng:

– Ý kiến của ta đã quyết. Ngươi chớ nhiều lời!

Sái Mạo hổ thẹn đầy mặt, lui ra. Biểu hỏi:

– Huyền Đức ở chỗ nào?

Càn nói:

– Hiện đang ở cửa sông.

Biểu nói:

– Ta sẽ tự ra khỏi thành nghênh đón.

Bèn sai người cùng Càn đi trước. Biểu ra khỏi thành ba mươi dặm để nghênh tiếp. Huyền Đức trông thấy Biểu, quỳ lạy hết sức cung kính. Biểu khóc, kể lể tình thân, đối đãi rất hậu. Huyền Đức dẫn bọn Quan, Trương bái kiến Lưu Biểu. Biểu cùng dẫn vào Kinh Châu, tìm nhà cửa cho ở yên, mở tiệc suốt ngày, kể lể việc đã qua. Mạo tuy trong lòng không ưng, nhưng chẳng dám lộ ra nét mặt. Khi Huyền Đức tới Kinh Châu là năm Kiến An thứ sáu [201], mùa thu, tháng chín.

Đây nói Tào Tháo dò thám biết Huyền Đức đã tới Kinh Châu đầu hàng Lưu Biểu. Tháo muốn tới đánh. Trình Dục can rằng:

– Viên Thiệu chưa trừ mà một sớm lại xuống Kinh Tương. Nếu mà Viên Thiệu từ phương bắc cất quân, hai mặt giáp công. Lưu Biểu có Lưu Bị trợ giúp. Viên Thiệu có sức của ba con. Ắt là việc lớn hỏng mất. Chi bằng đưa quân về Hứa Đô, tạm dưỡng sức quân. Đợi khi băng tan xuân ấm thì dẫn binh lên bắc, trước phá Viên Thiệu, rồi thu đội quân đắc thắng về đánh Kinh Tương. Cái lợi của nam, bắc lấy dễ như trở bàn tay.

Tháo nói:

– Hay!

Bèn đem binh về Hứa Đô.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ bảy [202], mùa xuân, tháng giêng. Tào Tháo bàn bạc việc cất quân, trước sai Hạ Hầu Đôn, Mãn Sủng trấn thủ Nhữ Nam để chống cự thế lực của Lưu Biểu, lại để Tào Nhân, Tuân Úc giữ Hứa Đô, phát hết quân mã kéo đến Quan Độ.

Đây nói Viên Thiệu từ năm trước bị bệnh cảm mạo, thổ huyết, nay đã hơi bớt, bèn bàn bạc kế sách đánh Hứa Đô. Thẩm Phối can rằng:

– Từ năm ngoái thua trận ở Quan Độ, Thương Đình, lòng quân chưa phấn chấn, đáng nên hào sâu lũy cao để dưỡng sức quân dân.

Chợt có người báo:

– Tào Tháo tiến binh tới Quan Độ, đến đánh Kí Châu!

Thiệu nói:

– Nếu đợi quân tới dưới thành mới ra bờ hào chống địch thì không dễ. Ta sẽ tự dẫn đại tướng ra đón đánh.

Viên Thượng nói:

– Phụ thân mắc bệnh chưa khỏi, không thể viễn chinh. Con xin cầm quân đi trước nghênh địch.

Thiệu ưng cho, bèn sai người đi Thanh Châu gọi Viên Đàm, đi Châu gọi Viên Hi, đi Tinh Châu gọi Cao Cán. Bốn ngả cùng phá Tào Tháo. Chưa biết thắng bại ra sao?

63. VIÊN ĐÀM, VIÊN THƯỢNG GIÀNH KÍ CHÂU

Viên Thượng từ khi chém Sử Hoán trở về sau, trong lòng có ý tự phụ, muốn thể hiện tài năng ở trước mặt cha, bèn không đợi quân của bọn Viên Đàm tới, tự dẫn mấy vạn binh kéo ngay ra Lê Dương cùng giáp mặt với tiền đội của quân nam. Trương Liêu đi đầu, cưỡi ngựa ra. Viên Thượng huyết khí sung mãn, vung thương vỗ ngựa tới cùng giao phong với Trương Liêu. Đánh chưa được ba hiệp, Thượng ngăn chống, đỡ gạt không nổi, thua to mà chạy. Trương Liêu đuổi sát. Thượng chẳng có chủ trương gì, gấp gấp dẫn quân đi suốt đêm về Kí Châu. Viên Thiệu nghe tin Viên Thượng thua trận trở về, lại chịu thêm một trận kinh hoàng, bệnh cũ tái phát, hộc ra một đống máu, hôn mê ngã lăn ra đất. Lưu phu nhân vội cứu vào hậu đường. Thiệu dần dần bất tỉnh nhân sự. Phu nhân kíp mời Thẩm Phối, Bàng Ki tới bàn bạc việc hậu sự. Thiệu chỉ có thể lấy tay chỉ trỏ. Thẩm Phối tới trước giường viết di thư. Lưu phu nhân nói:

– Viên Thượng có thể nối cơ nghiệp chăng?

Thiệu gật đầu, liền sai viết di thư. Thiệu nhoài người, kêu to một tiếng, hộc ra hơn một đấu máu mà chết.

Đời sau có thơ rằng:

Công khanh nhiều thuở đã nổi danh.

Gần trời tuổi nhỏ thỏa tung hoành.

Ba ngàn tuấn kiệt nuôi thật uổng.

Trăm vạn hùng binh có cũng không.

Mình dê da hổ sao nên nổi

Lông phượng gan gà việc khó thành.

Thương thay tâm bệnh thân đành thác.

Nối nghiệp hai con lại đấu tranh.

Lại có thơ rằng:

Khí muốn nuốt trời, chí chẳng cao.

Có mưu không quyết, há anh hào?

Mưu đồ bá nghiệp như mơ ngủ.

Chỉ uổng lao tâm hộc máu đào.

Bàn rằng:

“Viên Thiệu ban đầu lấy sự hào hiệp mà được lòng người, bèn ôm lòng mưu đồ hùng bá. Những kẻ họp quân dựng cờ ở trong thiên hạ, chẳng ai không mượn danh tiếng của y. Đến khi lâm trận đánh địch, ắt kẻ dũng mãnh tranh nhau nghe lệnh; ngồi kín bàn xa, ắt trí sĩ dốc lòng hết sức. Vốn liếng của y thật là thịnh vượng lắm thay! Hàn Phi nói: “Cùng cứng mạnh mà lại bất hòa, không sửa lỗi mà lại hiếu thắng”, “khinh con đích mà trọng con thứ”, đấy gọi là điềm diệt vong*. Lưu Biểu đạo chẳng hơn người mà muốn ngồi đợi vận trời, toan tính chia ba, thực ra chỉ là tượng gỗ thôi”*.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ bảy [202], mùa hạ, tháng năm. Lưu phu nhân phát tang chưa kịp đem chôn, đã đem năm người sủng thiếp mà Viên Thiệu vốn yêu quý giết đi, rồi lại sợ âm hồn ở dưới chín suối lại gặp được Viên Thiệu, bèn cắt tóc, rạch mặt, hủy hoại thi thể. Đố kỵ sắc đẹp đến mức như thế! Viên Thượng sợ người nhà bọn sủng thiếp gây hại, cũng bắt cả để giết đi. Thẩm Phối, Bàng Kỉ bèn lập Viên Thượng làm Đại tư mã tướng quân, lĩnh chức mục bốn châu Kí, Thanh, U, Tinh, sai đưa thư báo tang. Viên Đàm bấy giờ đã tự mình dẫn quân rời Thanh Châu, hay tin cha chết, bèn cùng Quách Đồ, Tân Bình bàn bạc. Đồ nói:

– Chúa công không ở Kí Châu. Thẩm Phối, Bàng Kỉ ắt lập Viên Hiển Phủ làm chủ thôi. Nên đi gấp.

Tân Bình nói:

– Nếu mà đi gấp, ắt gặp họa lớn. Thẩm Phối, Bàng Kỉ đã dự định cơ mưu rồi.

Viên Đàm nói:

– Nếu thế thì phải làm sao?

Quách Đồ nói:

– Hãy cho quân đóng đồn ở ngoài thành, xem xét động tĩnh. Mỗ sẽ tự mình đi dò la.

Đàm sai Quách Đồ vào Kí Châu gặp Thượng. Làm lễ Xong Thượng hỏi:

– Anh ta sao lại không đến?

Đồ nói:

– Đang ở trong quân, mắc phải chút bệnh nên không thể gặp nhau.

Thượng nói:

– Ta nhận di thư của phụ thân, lập ta làm chúa, thăng anh làm Xa Kỵ tướng quân. Quân nam ép cõi, việc ngay trước mắt, xin anh làm tiền bộ. Ta sẽ theo sau để điều quân tiếp ứng.

Đồ nói:

– Trong quân không có ai bàn bạc kế hay. Xin mượn Thẩm Chính Nam, Bàng Nguyên Đồ, hai người ấy làm phụ tá.

Thượng nói:

– Ta dùng hai người ấy làm điều khiển rồi.

Đồ nói:

– Như thế thì chúa công tôi ắt không yên tâm.

Thượng sai trong hai người có một người đi. Hai người đều đùn đẩy. Thượng sai rút thẻ, rút trúng Bàng Kỉ. Thượng sai Bàng Kỉ bưng ấn tín, cùng với Quách Đồ đi tới trong quân để phụ tá. Kỉ theo Đồ đi ra khỏi thành, thấy Đàm không có bệnh, trong lòng không yên. Dâng ấn lên xong, Đàm hỏi han động tĩnh. Kỉ nói:

– Lúc Viên tướng quân còn sống, có di ngôn cho Viên Hiển Phủ làm chủ, thăng chúa công làm Xa Kỵ tướng quân. Nay dâng ấn thụ.

Đàm cả giận, muốn chém Bàng Kỉ. Quách Đồ can rằng:

– Đó là lệnh cha, không thể làm trái.

Bàn tha cho. Quách Đồ bí mật nói với Đàm rằng:

– Ngày nay trước mắt là quân Tào áp cõi, chưa thể mở lời, hãy giữ Bàng Kỉ ở đây, đợi sau khi phá Tào Tháo rồi sẽ tới giành Kí Châu cũng chẳng muộn. Người xưa có nói: “Việc nhỏ không nhịn ắt làm loạn mưu lớn”. Nay giữ Bàng Kỉ là kế của mỗ đó.

Đàm vui mừng, liền nhổ trại lên đường.

Đi tới Lê Dương, cùng với quân Tào cự nhau, Đàm sai Đại tướng Uông Chiêu cùng quân Tào đối lũy. Tháo sai Từ Hoảng ra ngựa cùng Chiêu giao chiến. Chưa được mấy hiệp, đã một đao chém Chiêu rơi xuống ngựa, đuổi giết một trận. Quân Đàm thua to. Đàm thu đám quân bại vào Lê Dương, sai người cầu cứu với Thượng. Thượng cùng Thẩm Phối bàn kế. Phối bảo:

– Chỉ nên tiếp ứng cho một ít quân mã, cho nhiều thì ắt lỡ việc.

Bèn phát cho hơn năm ngàn người. Tháo sai người do thám, biết quân cứu đã tới, liền sai Nhạc Tiến, Lý Điển dẫn quân đón đánh ở giữa đường, hai mặt vây chặt rồi giết sạch đi. Viên Đàm biết Thượng chỉ phái năm ngàn quân, lại bị giết hết ở giữa đường, bèn gọi Bàng Kỉ tới trách mắng rằng:

– Đã day người theo ta, mà sao lại khinh nhau thế*?

Kỉ nói:

– Hãy để mỗ viết thư đi mời. Chúa công ắt tự mình tới đây thôi.

Đàm lệnh cho Kỉ viết thư, sai người tới Kí Châu. Thượng cùng Thẩm Phối cùng bàn. Phối nói:

– Quách Đồ nhiều mưu, lần trước không tranh giành mà bỏ đi, là vì quân Tào ở ngoài cõi. Nếu Tào bị phá thì ắt sẽ kéo tới giành Kí Châu thôi. Nay chẳng thể phát binh, hãy mượn sức Tháo mà trừ Đàm trước, thì ắt chẳng còn lo về sau.

Thượng nghe theo lời ấy, không chịu cất quân. Sứ giả trở về báo cho Đàm. Đàm cả giận, chém ngay Bàng Kỉ, muốn bàn việc hàng Tào. Có người mật báo với Viên Thượng rằng:

– Nay Đàm khốn mệt, ắt hàng Tào thôi. Cái thế bị đánh hai mặt, thì Kí Châu nguy mất!

Thượng vội vàng để Thẩm Phối và Đại tướng Tô Do cố thủ Kí Châu, tự mình dẫn quân tới Lê Dương cứu Đàm. Thượng hỏi:

– Trong quân ai dám làm Tiền bộ Đại tướng?

Hai anh em Lữ Khoáng, Lữ Tường xin đi. Thượng điểm ba vạn binh, giao cho Lữ Khoáng làm Tiền phong, đi trước tới Lê Dương báo tin Thượng tự dẫn binh tới cứu. Đàm cả mừng, bèn bỏ ý hàng Tào. Đàm đóng quân ở trong thành. Thượng đóng quân ở ngoài thành làm thế kỉ giác.

Lúc này Viên Hi, Cao Cán đều dẫn quan tới ngoài thành, đóng đồn ở ba chỗ, mỗi ngày đều cho kì binh giằng co với Tào Tháo. Thượng thua mấy phen, Tháo thắng nhiều trận, nhưng chưa thể dẹp sạch. Đến năm Kiến An thứ tám [203], mùa xuân, tháng hai, Tháo chia đường mà đánh. Hi, Cán, Đàm, Thượng đều thua to, vứt Lê Dương mà chạy. Tháo dẫn binh đuổi tới Kí Châu. Đàm cùng Thượng vào thành giữ chắc. Hi, Cán dựng trại ở ngoài thành ba mươi dặm, hư trương thanh thế. Quân Tháo suốt đêm công đánh mà không hạ nổi. Quách Gia dâng lời rằng:

– Viên Thiệu yêu hai đứa con này, mà không quyết lập ai. Nay quyền lực ngang nhau, ai nấy đều có dư đảng, tiến đánh thì ắt chúng cứu nhau, thả lỏng thì ắt sinh lòng tranh giành. Chẳng bằng thu quân hướng về nam tới Kinh Châu, đánh Lưu Biểu để đợi chúng sinh biến. Biến đã sinh rồi sau mới đánh thì có thể cất quân một lần là yên định được thôi.

Tháo nói:

– Lời này cực hay!

Bèn sai Giả Hủ làm Thái thú giữ Lê Dương, Tào Hồng dẫn binh giữ Quan Độ. Tháo dẫn đại quân về Hứa Đô.

Đàm, Thượng nghe tin quân Tháo tự lui, bèn làm lễ ăn mừng. Viên Hi, Cao Cán đều tự giã từ mà đi. Viên Đàm cùng Quách Đồ, Tân Bình bàn kế:

– Ta là con trưởng mà trở lại không thể kế thừa cơ nghiệp của tổ phụ. Viên Thượng là đứa con mẹ kế sinh ra, nay lại thừa kế tước lớn. Làm sao đoạt đây?

Đồ nói:

– Chúa công hãy xua quân ra ngoài thành, mượn cớ mời Viên Thượng, Thẩm Phối tới chiếu rượu, mai phục tay đao búa, trước giết hai người này thì việc lớn xong rồi.

Đàm theo lời ấy. Biệt giá Vương Tu từ Thanh Châu tới. Đàm đem kế này kể cho. Tu nói:

– Anh em là tay trái tay phải đó. Nay cùng người ta tranh đấu mà lại chặt mất tay phải của mình rồi nói: “Ta tất thắng” thì có thể thắng được chăng? Ôi, vứt bỏ anh em mà không thân, thì thiên hạ ai mới là người thân đây? Kẻ kia là sàm thần, li gián cốt nhục để cầu cái lợi một sớm. Xin hãy bịt tai chớ nghe. Nếu chém mấy kẻ nịnh thần, trở lại hòa thuận với người thân, để chế ngự bốn phương, thì có thể tung hoành thiên hạ. Xin chúa công nghĩ kỹ đi.

Đàm cả giận, nạt lui Vương Tu, sai người đi mời Viên Thượng. Thượng cùng Thẩm Phối bàn bạc. Phối nói:

– Đây ắt là kế Quách Đồ rồi. Chúa công mà đi thì ắt trung gian kế.

Thượng nói:

– Phải làm sao?

Phối nói:

– Chi bằng thừa thế đánh đi.

Viên Thượng nai nịt khắp người, cất năm vạn quân mã, bày trận rời thành. Viên Đàm thấy Viên Thượng dẫn quân tới, biết là sự tình đã lộ, liền mặc giáp lên ngựa cùng Thượng giao phong. Thượng mắng lớn. Đàm cũng mắng rằng:

– Ngươi hạ độc giết chết phụ thân, đoạt lấy danh tước. Nay lại tới giết anh ư?

Hai người tự mình giao phong. Viên Đàm thua to. Thượng tự mình đội tên đá mà xông pha đuổi giết. Đàm dẫn tàn quân chạy tới Bình Nguyên. Thượng thu quân trở về. Đàm cùng Quách Đồ lại bàn việc tiến quân, sai Sầm Bích làm tướng, lĩnh binh đi trước. Thượng tự dẫn binh rời Kí Châu. Hai trận đối nhau, cờ trống giáp mặt, Bích rời trận chửi mắng. Thượng muốn tự ra đánh. Đại tướng Lữ Khoáng vỗ ngựa múa đao tới đánh Sầm Bích. Hai tướng đánh chưa được mấy hiệp, đã chém Sầm Bích rơi xuống ngựa rồi đuổi giết. Quân Đàm thua to, lại chạy tới Bình Nguyên. Thẩm Phối khuyên Thượng một phen tiễu trừ gốc rễ, bèn tiến binh truy đuổi tới Bình Nguyên. Đàm lại quay quân trở lại đánh, chống cự không nổi, phải lui vào Bình Nguyên giữ chắc không ra. Thượng vây khốn ba mặt rồi tiến đánh. Đàm thấy trong thành ít lương, cùng Đồ bàn kế. Đồ nói:

– Nay tướng quân lo binh mệt lương hết, Hiển Phủ cất hết binh chúng mà tới đây, để lâu thì chẳng thể địch nổi. Ngu ý cho rằng có thể sai người tới đầu hàng Tào Công, khiến y cầm quân tới đánh Hiển Phủ. Quân Tào Công tới ắt trước đánh Kí Châu. Hiển Phủ tất trở về mà cứu. Tướng quân dẫn quân về phía tây, từ Nghiệp* kéo thẳng lên phía bắc, thì Thượng có thể bị bắt rồi. Nếu Tào Công đánh phá Hiển Phủ, thì quân y bỏ chạy, lại có thể thu lấy mà dùng để cự Tháo. Tháo từ xa tới, lương thực không nối tiếp, ắt tự lui thôi. Từ nước Triệu trở lên phía bắc đều là binh của ta, cũng đủ để đối địch với Tháo.

Đàm nói:

– Có thể dùng ai làm sứ?

Đồ nói:

– Gần đây có một người mồm nhanh miệng dẻo, là người Dĩnh Xuyên, Dương Trạch, họ Tân tên Bì, tự là Tá Trị, hiện làm Bình Nguyên lệnh, có thể đi được.

Đàm nói:

– Người này là em của Tân Bình, hãy cùng bàn bạc việc ấy*.

Đồ nói:

– Anh em hai người này rất là hòa mục, có thể sai đi ngay.

Đàm liền mời Tân Bì. Bì nghe lời ấy, vui mừng đi ngay. Đàm soạn thư giao cho Bì, sai ba ngàn quân hộ tống Bì rời khỏi biên giới rồi về.

Đây nói Tân Bì tới Hứa Đô, nghe tin Tháo đi đánh Lưu Biểu, hiện đóng đồn ở Tây Bình*. Biểu sai Huyền Đức dẫn quân làm tiền bộ để đón đánh, chưa kịp giao chiến. Tân Bì tới trại Tháo để gặp. Tháo nhận lễ xong, hỏi nguyên cớ. Bì nói:

– Viên Đàm sại Bì đặc biệt tới xin hàng.

Tháo đọc thư xong, giữ Tân Bì ở trong trại. Tháo họp văn võ bàn kế. Trình Dục nói:

– Viên Đàm bị Viên Thượng công kích rất gấp, bất đắc dĩ mới sai Tân Bì tới hàng, không thể tin cho. Hãy đánh Lưu Biểu, đợi anh em họ Viên tự thôn tính lẫn nhau, rồi sau mới có thể mưu đồ được.

Lữ Kiền nói:

– Lưu Biểu đang mạnh, nên đánh dẹp trước.

Mãn Sủng nói:

– Thừa tướng đã dẫn quan tới đây, sao có thể trở về ngay?

Tuấn Du nói:

– Lời của ba công chưa thật là hay. Lấy ngu ý mà đo lường thì thiên hạ đang có việc, mà Lưu Biểu ngồi giữ trong khoảng Giang Hán, không dám duỗi chân, thì có thể biết là y chẳng có chí bốn phương rồi. Họ Viên chiếm đất đai của bốn châu, binh giáp mấy chục vạn, tuy thua mấy trận, hãy còn được lòng dân. Nếu hai con hòa mục để giữ thành quả, thì thiên hạ chưa thể định đâu. Nay anh em kết oán, thế chẳng thể cùng tròn vẹn, vì thế mà tới hàng. Nếu dẫn quân diệt Viên Thượng trước, rồi sau xem xét biến động mà trừ [Đàm] đi, thì thiên hạ định rồi! Cơ hội này không thể bỏ mất được.

Tháo cả mừng, liền mời Tân Bình uống rượu. Tháo nói:

– Viên Đàm tới hàng là thực ư? Hay là dối đây? Quân của Viện Thượng quả thực có thể thắng chắc ư?

Bì đáp rằng:

– Minh công chớ hỏi thực hay dối, chỉ cần luận tình thế của họ thôi. Họ Viên vốn là anh em đánh nhau, chẳng để người khác có thể xen vào giữa họ, mà cho rằng thiên hạ có thể tự định đoạt bởi chính mình vậy. Nay một sớm cầu cứu với minh công, thế là đủ biết rồi!* Hiển Phủ thấy Hiển Tư nguy khốn mà không thể chiếm lấy, vậy là sức kiệt rồi. Việc binh thất bại ở bên ngoài, mưu thần bị giết ở bên trong, anh em gièm pha, tranh cãi*, nước chia làm hai, liền năm chinh phạt, giáp trụ sinh chấy rận, lại thêm hạn hán, châu chấu, mất mùa, đói kém cùng nhau ập tới. Nước không có kho vựa, người đi không có lương thực lận lưng. Thiên tai phát ở trên, việc người khốn ở dưới. Dân không kể là kẻ ngu hay kẻ trí, đều biết là đất tan ngói lở. Đó là lúc trời diệt họ Viên vậy. Binh pháp nói: “Thành đá, hào nóng, binh giáp trăm vạn mà không có lương thực, chẳng thể giữ nổi”*. Nay minh công cầm quân đánh Nghiệp. Thượng không về cứu thì ắt mất thành quách. Thượng về cứu ắt Đàm nối gót đánh sau lưng. Lấy oai phong của minh công mà đối phó kẻ địch khốn cùng, đánh đám giặc cướp mỏi mệt, cũng như cơn gió mạnh làm rụng đám lá thu thôi. Trời đem Viên Thượng giao cho minh công. Minh công không lấy mà đánh Kinh Châu. Kinh Châu là đất giàu có, yên vui, trong nước dân đã theo về, dẫu gấp cũng chưa thể làm lay động. Nay hai Viên tự tàn hại nhau, có thể gọi là loạn rồi. Người ở nhà không có kho chứa, người đi đường không có lương thực, có thể gọi là mất rồi. Nếu không chiếm lấy, đợi năm sau được mùa no đủ, họ Viên tự sửa lỗi trở lại hòa mục, thì dầu gấp cũng khó làm lay động. Nay nhân lúc họ xin cứu mà vỗ về, thì lợi ích chẳng gì lớn bằng. Vả giặc cướp bốn phương, chẳng ai lớn bằng Hà Bắc. Hà Bắc đã bình thì ắt sáu quân lập thành mà thiên hạ chấn động. Thiên hạ chấn động ắt bá nghiệp lập thành rồi. Xin minh công xét kỹ cho.

Tháo cả mừng, dõng dạc nói rằng:

– Hận vì cùng Tân Tá Trị* gặp nhau quá muộn thay!

Lập tức đốc quân trở về lấy Kí Châu. Viên Thượng biết quân mã của Tào Công vượt sông, gấp gấp dẫn quân về Nghiệp. Viên Đàm thấy Thượng nhổ trại lui quân, thì cất hết quân mã ở Bình Nguyên truy đuổi ở phía sau. Đi chưa được mấy dặm, một tiếng pháo nổi lên, hai quân cùng ùa ra. Mé trái là Lữ Khoáng, mé phải có Lữ Tường, anh em hai người đón chặn. Viên Đàm chưa biết sẽ ra sao?

64. TÀO THÁO KHƠI SÔNG DÌM KÍ CHÂU

Kiến An năm thứ tám [203], mùa đông, tháng mười, Tào Tháo dẫn quân bỏ Tây Bình, đi thẳng lấy Kí Châu. Huyền Đức sợ Tháo có mưu, không dám đuổi đánh, tự trở về Kinh Châu. Tháo tiến quân vượt sông. Viên Thượng vội dẫn quân về, để hai tướng Lữ Khoáng, Lữ Tường đoạn hậu. Viên Đàm đuổi tới. Hai tướng ngăn chặn đường về. Viên Đàm ở trên ngựa khóc thưa với hai tướng rằng:

– Ngày cha ta còn, Đàm đối đãi với hai vị tướng quân chưa từng coi rẻ. Sao lại đi theo em ta mà bức bách nhau đây?

Hai tướng nghe nói, đều xuống ngựa đầu hàng Đàm. Đàm nói:

– Chớ đầu hàng ta! Hãy hàng Tào thừa tướng.

Hai tướng theo Đàm đi gặp Tháo. Tháo cả mừng, tự đem con gái hứa gả cho Đàm làm vợ, sai hai người Khoáng, Tường làm mối, bèn phong hai tướng làm liệt hầu. Đàm xin Tháo đánh lấy Kí Châu. Tháo nói:

– Chưa được. Nay đang lúc lương thảo không nối tiếp, vận tải khó khăn. Ta phải từ Tế Hà ngăn sông Kì cho chảy vào Bạch Câu để thông đường lương thực, rồi sau mới tiến binh.

Bèn sai Đàm hãy ở Bình Nguyên, rồi dẫn theo Lữ Khoáng, Lữ Tường lui quân tới Lê Dương đồn trú. Quách Đồ bảo với Viên Đàm rằng:

– Nay Tháo đem con gái hứa hôn, sợ là nói không thôi. Lại đem theo Lữ Khoáng, Lữ Tường ra đi, thảy đều phong liệt hầu. Đó là muốn lay động lòng người ở Hà Bắc. Lâu ngày rốt cuộc sẽ không dung cho chúa công đâu. Hãy khắc ấn tướng quân, lén sai người đưa cho hai người bọn Lữ Khoáng, sai làm nội ứng. Đợi Tháo phá Viên Thượng xong hãy thừa cơ hội ấy mà bày mưu.

Đàm nói:

– Lời này có lý!

Bèn khắc một quả ấn tướng quân, lén đưa cho hai Lữ. Hai Lữ nhận ấn xong, bèn tới bẩm với Tháo. Tháo cười lớn, nói:

– Đàm lén đưa ấn tới, là muốn các người giúp bên trong đó. Y đợi ta phá Viên Thượng xong, rồi sẽ bàn việc giành lấy. Đó là kế mọn thôi! Ta phá Thượng xong rồi, quân lương đầy đủ, há có thể hại ta được sao? Các ngươi hãy tạm nhận lấy đi.

Từ đó, Tào Tháo liền có lòng muốn giết Đàm.

Kiến An năm thứ chín [204], mùa xuân, tháng hai, Viên Thượng cùng Thẩm Phối bàn bạc:

– Nay quân Tào chở lương vào Bạch Câu, ắt tới đánh Kí Châu thôi. Vậy phải làm sao?

Phối nói:

– Hãy phát hịch sai Vũ An trưởng Doãn Khải đóng đồn ở Mao Thành, thông đường vận lương ở Thượng Đảng*. Lệnh cho con trai Thư Thụ là Đại tướng Thư Hộc giữ Hàm Đan để đánh Tào Công từ xa. Chúa công hãy tiến binh tới Bình Nguyên, gấp đánh đi, trừ trước mối họa của Viên Đàm, rồi sau mới phá Tào.

Viên Thượng cả mừng, để Thẩm Phối giữ Kí Châu, sai hai tướng Mã Diên, Trương Nghĩ làm tiên phong, suốt đêm cất quân đi đánh Bình Nguyên. Đàm biết quân Thượng tới gần, vội báo với Tháo. Tháo nói:

– Ta chính là đang đợi như thế! Ắt được Kí Châu thôi!

Bấy giờ Hứa Du từ Hứa Xương tới, nghe tin Thượng lại đánh Đàm, vào gặp Tháo nói:

– Thừa tướng sao lại ngồi đây? Muốn đợi thiên lôi giết chết hai người Đàm, Thượng hay sao?

Tháo nói:

– Ta đã tính xong rồi.

Bèn sai Tào Hồng dẫn binh đi trước đánh Nghiệp. Tháo tự dẫn một cánh quân đi đánh Doãn Khải. Binh vào đất ấy. Khải dẫn một cánh quân đi đón đánh. Khải cưỡi ngựa ra. Tháo nói:

– Hứa Trọng Khang* đâu rồi?

Chỉ thấy trong trận có một quân kỵ từ bên cạnh chạy ngay ra. Doãn Khải trở tay không kịp, bị một đao chém rơi xuống ngựa. Dư chúng tan chạy*. Tháo chiêu dụ, quá nửa đầu hàng. Tháo quay binh về lấy Hàm Đan. Thư Hộc tiến binh tới đón đánh. Trương Liêu ra ngựa, cùng Hộc giao phong. Đánh chưa được ba hiệp, Hộc thua to chạy vào trong quân. Liêu đuổi theo vào. Hai ngựa cách nhau không xa. Liêu lấy cung bắn ra. Người theo tiếng cung mà rơi xuống ngựa. Tháo chỉ huy quân mã đuổi theo một phen. Mọi người đều tan chạy. Trước trừ hai mối họa rồi, liền kéo tới Kí Châu. Tào Hồng đã ở dưới thành. Tháo sai ba quân vây thành, đắp núi đất, đào địa đạo để tiến đánh. Thẩm Phối giữ gìn rất chắc. Tướng giữ cửa đông là Phùng Lễ ham uống rượu, việc tuần phòng có sai sót. Phối bắt lấy, đánh bốn mươi gậy. Phùng Lễ căm hận, mở cửa hàng Tháo. Tháo hỏi kế sách phá thành. Lễ nói:

– Trong Đột Môn* đất rất dày, có thể đào địa đạo mà vào phóng hỏa, thì thành bị phá thôi.

Tháo sai Lễ dẫn ba trăm tráng sĩ, nhân đêm khuya đào địa đạo mà vào.

Thẩm Phối đêm đêm lên thành kiểm điểm quân mã. Đêm ấy thấy ở trên góc Đột Môn, ngoài thành không có đèn lửa, Phối nói:

– Phùng Lễ ắt dẫn binh theo địa đạo mà vào đây!*

Rồi gấp sai tinh binh chở đá đánh Đột Áp Môn*. Cửa bị chặn, Phùng Lễ và ba mươi tráng sĩ đều chết ở dưới đất. Tháo thua mất một trận, bèn dẹp kế dùng địa đạo, lui một cánh quân về mé trên sông Hoàn để đợi quân Viên Thượng quay về*. Viên Thượng đánh Bình Nguyên, nghe tin Tào Tháo đã phá Doãn Khải, Thư Hộc, trước mắt đã vây khốn rất gấp, bèn chia ra một nửa binh về cứu Kí Châu. Tướng của y là Mã Diên nói:

– Không nên theo đường lớn mà đi. Tào Tháo ắt có phục binh. Nên theo đường nhỏ, từ Tây Sơn ra cửa sông Phũ*, đi cướp doanh Tào, ắt giải vây được thôi.

Thượng nói:

– Ta đi trước. Sợ có bất lợi, ngươi cùng Trương Nghĩ theo sau mà đi.

Mã Diên, Trương Nghĩ cho quân đóng đồn để đoạn hậu. Đến khi Thượng lên đường, có tế tác đi báo Tào Tháo. Tào Hồng can rằng:

– Quân quay về chớ ngăn, có thể tránh đi. Nay người nhà của quân Viên Thượng ắt ở trong thành, dẫn quân quay về tất tử chiến thôi.

Tháo nói:

– Thượng theo đường lớn mà tới đây thì ta sẽ tránh đi. Nếu theo đường nhỏ Tây Sơn mà tới, một trận đánh là bắt được thôi. Ta đoán Viên Thượng ắt theo đường nhỏ mà tới.

Chợt có một người báo rằng:

– Viên Thượng không theo đường lớn mà theo đường nhỏ Tây Sơn, ra chỗ cửa sông Phũ.

Tháo vỗ tay cười, nói:

– Trời khiến ta được Kí Châu rồi!

Tháo nói:

– Kẻ kia nếu tới, ắt đốt lửa làm hiệu lệnh cho trong thành tiếp ứng. Chia quân hai lộ mà đánh, thì việc lớn xong rồi.

Đây nói Viên Thượng ra cửa sông Phũ, đi về đông tới Dương Bình*, đóng đồn ở đình Dương Bình, cách Kí Châu mười bảy dặm, một bên dựa vào sông Phũ. Thượng sai quân sĩ chất đống củi đốt, cỏ khô, đến đêm thì đốt cháy làm hiệu, sai Chủ bạ Lý Phu giả làm Đô đốc của quân Tào. Phu ở trên đường đi trách mắng các doanh, đi thẳng tới dưới thành, kêu to:

– Mở cửa!

Thẩm Phối nhận ra là tiếng của Lý Phu, bèn cho vào thành. Phu kể chuyện Viên Thượng đã bày binh ở đình Dương Bình, chờ đợi tiếp ứng. Nếu quân ở trong thành kéo ra thì cũng đốt lửa. Phối sai trong thành chất cả thành đống, đốt lửa để thông tin tức. Phu nói:

– Trong thành không có lương thực, hãy cho tan binh già yếu cùng đàn bà ra hàng, để cho trong thành khỏi bị đói. Nếu trăm họ ra một lượt thì hãy cho quân đi nối theo.

Phối theo lời bàn này.

Hôm sau, trên thành dựng lá cờ trắng, trên viết: “Trăm họ Kí Châu đầu hàng”. Trong trại có người báo Tào Tháo. Tháo nói:

– Đây là vì ở trong thành không có lương, mới sai trăm họ già yếu ra hàng để khỏi bị đói. Phía sau tất có quân theo ra thôi.

Tháo sai Trương Liêu, Từ Hoảng đều dẫn ba ngàn quân mã phục ở hai bên. Tháo tự giương cờ lọng. Chúng quân cùng tới dưới thành, quả thấy cửa thành mở ra. Trăm họ dìu già dắt trẻ, tay cầm cờ trắng mà ra. Tháo nói:

– Ta biết trăm họ ở trong thành chịu khổ. Nếu không ra tìm cái ăn, thì sớm tối đều chết đói thôi.

Mọi người đều lạy ở dưới đất. Tháo sai ra hậu quân tìm lương thực. Trăm họ già yếu ước chừng mấy vạn. Trăm họ đã ra hết rồi, quân trong thành chợt kéo ra. Tháo sai đem cờ đỏ vẫy gọi. Trương Liêu, Từ Hoảng hai lộ quân kéo ra giết bừa. Quân trong thành chạy về. Tháo tự phóng ngựa đuổi theo tới bên cầu treo. Trong thành tên nó như mưa, bắn Tào Tháo ngã xuống ngựa. Trên mũ khôi của Tháo trúng hai mũi tên hiểm, suýt nữa là xuyên thấu tới đỉnh đầu. Các tướng kíp cứu về trận. Tháo thay áo, đổi ngựa, liền dẫn các tướng tới đánh trại Thượng. Thượng tự nghênh địch. Bấy giờ ba lộ quân mã nhất tề đánh tới, hai quân hỗn chiến. Viên Thượng thua to. Thượng dẫn bại quân lui về Tây Sơn dựng trại, sai người giục quân của Mã Diên, Trương Nghĩ tới. Tháo sai Lữ Khoáng, Lữ Tường đi chiêu an hai tướng, đón ở giữa đường, cưỡi ngựa ra nói chuyện. Lữ Khoáng nói:

– Viên Thượng chết trong sớm tối. Tào thừa tướng khoan hồng đại độ, lễ hiền kính sĩ. Nếu như đầu hàng thì không mất địa vị phong hầu.

Mã Diên, Trương Nghĩ theo hai Lữ tới hàng. Tháo cũng phong làm liệt hầu. Hôm sau, Tháo tiến binh công đánh Tây Sơn, trước sai hai Lữ, Mã Diên, Trương Nghĩ cắt đường lương thực của Viện Thượng. Thượng đã biết Tây Sơn không giữ được, nhân đêm chạy ra Lãm Khẩu*. Đóng doanh chưa xong, bốn bề lửa sáng ập tới, phục binh trỗi dậy. Người không kịp mặc giáp, ngựa chẳng kịp đóng yên, quân Thượng tan vỡ, lui chạy năm mươi dặm. Thượng mới sai Dự Châu Thứ sử Âm Quỳ, Trần Lâm tới xin hàng. Tháo hứa cho, rồi suốt đêm sai Trương Liêu, Từ Hoảng đi cướp trại Thượng. Thượng vứt hết ấn thụ, tiết việt, áo giáp, truy trọng, suốt đêm nhắm hướng Trung Sơn mà chạy trốn.

Tháo đưa quân về đánh dưới thành. Hứa Du hiến kế, nói:

– Sao không khơi nước sông Chương để nhấn chìm đi?

Tháo cho kế ấy là phải, trước tiên sai quân tới ngoài thành đào hào hố, vây quanh bốn mươi dặm. Thẩm Phối ở trên thành xem quân Tháo đào hào dẫn nước rất nông. Phối cười thầm, nói:

– Đây là kế muốn khơi nước sông Chương để tràn ngập thành trì. Hào sâu thì ngập được, chứ cạn như thế này thì sao dùng được đây? Có thể nhảy một cái là qua thôi!

Các tướng tới bẩm Thẩm Phối rằng:

– Nay ở ngoài thành đang đào hào, có thể đánh đi.

Phối nói:

– Phí sức vô ích thôi.

Đêm đó, Tào Tháo thêm quân sĩ gấp mười lần, ra sức đào xới. Kịp đến lúc trời sáng, đã đào sâu rộng hai trượng, dẫn nước sông Chương vào dìm thành. Trong thành nước sâu mấy thước, lại thêm tuyệt lương, quân sĩ đều chết đói. Tân Bì ở ngoài thành dùng thương giễu ấn thụ, y phục của Viên Thượng để chiêu an người ở trong thành. Thẩm Phối cả giận, đem hơn tám mươi người già trẻ trong nhà Tân Bì lên đầu thành chém đi, đem đầu quẳng xuống. Tân Bì gào khóc không dứt. Trong thành khốn khó, phải mở ngựa làm thức ăn. Quân sĩ đói ngã không thể giữ nổi. Con trai của anh Thẩm Phối là Thẩm Vinh vốn cùng Tân Bì rất thân, thấy Bì ở dưới thành gào khóc, bí mật viết thư xin dâng cửa, buộc vào mũi tên bắn xuống dưới thành. Quân sĩ nhặt được dâng cho Tân Bì. Bì đưa thư dâng Tháo. Tháo gọi các tướng tới nghe lệnh:

– Nếu vào Kí Châu thì không được giết hại già trẻ trong nhà họ Viên. Quân dân đầu hàng đều tha chết.

Hôm sau, trời sáng. Thẩm Vinh mở rộng cửa tây, cho quân Tháo vào. Tân Bì phóng ngựa vào trước. Quân tướng theo sau, đánh giết vào Kí Châu. Thẩm Phối ở lầu thành phía đông nam, trông thấy quân Tháo đã vào trong thành, bèn dẫn mấy quân kỵ xuống thành tử chiến, gặp ngay Từ Hoảng, liền chạm trán. Hoảng bắt sống Thẩm Phối, lấy dây thừng trói lại, giải ra khỏi thành, giữa đường gặp Tân Bì. Bì nghiến răng, lấy roi đánh vào đầu Phối, nói:

– Tặc nô! Hôm nay chết chắc rồi!

Phối mắng lớn, nói:

– Đồ chó! Chính bởi mày dẫn Tào Tháo phá Kí Châu của ta, hận không được giết mày thôi! Há mày hôm nay có thể giết tao ư?

Giải tới gặp Tào Tháo. Tháo nói:

– Ngươi biết kẻ dâng cửa đón ta là ai không?

Phối nói:

– Không biết!

Tháo trỏ tay, nói:

– Đó là cháu ngươi, Thẩm Vinh đã hiến đó.

Phối nói:

– Trẻ con chẳng đáng dùng, nên mới đến nỗi này.

Tháo nói:

– Ngày trước cô đi bao vây, sao mà bắn nhiều nỏ thế?

Phối ứng tiếng đáp ngay:

– Hận là ít! Hận là ít!

Tháo nói:

– Khanh trung với họ Viên, nên chẳng thể không như thế. Ngươi chịu hàng ta không?

Phối nói:

– Không hàng! Không hàng!

Tân Bì khóc lạy dưới đất, nói:

– Hơn tám chục người nhà thảy đều bị tên giặc này giết hại. Xin Thừa tướng tru lục y để tế hỗn họ!

Phối nói:

– Ta sống làm bề tôi họ Viên, chết làm quỷ của họ Viên, chẳng như thứ giặc gièm pha a dua nhà ngươi đâu! Hãy mau chém ta đi!

Tháo sai đưa ra ngoài. Đến khi chịu hình, Phối nạt kẻ vung đao rằng:

– Chúa ta ở phía bắc, không thể để ta nhìn về phía nam mà chết!

Phối ngồi nhìn về hướng bắc, đưa cổ vào mũi đao mà chết. Bấy giờ là năm Kiến An thứ chín [204], mùa thu, tháng bảy. Sử quan có thơ rằng:

Hà Bắc nhiều danh sĩ

Ai bằng Thẩm Chính Nam?

Mạng vong vì chúa dại.

Lòng thấu với trời xanh.

Trung trực, lời không giấu.

Thanh liêm, chí chẳng tham.

Đến chết còn hướng bắc.

Thẹn thay bọn đầu hàng!

Thẩm Phối hướng về bắc mà chết. Người nhìn thấy đều thương cảm không dứt. Tháo xót sự trung nghĩa của y, sai chôn ở phía bắc thành.

Đại quân vào thành. Con trưởng Tháo là Tào Phi, tự là Tử Hoàn, bấy giờ mười tám tuổi. Đứa trẻ này sinh ra vào năm Trung Bình thứ tư [187], mùa đông, tháng mười ở quận Tiếu. Lúc sinh ra có mảng khí mây màu xanh, tròn như lọng xe, trùm ở trên nhà, suốt ngày không tan. Người xem khí nói với Tháo rằng:

– Đứa trẻ này cao quý chẳng nói hết, không phải là khí của người làm bề tôi.

Phi tám tuổi có thể thuộc văn, có tài cao, xem rộng kinh truyện xưa nay, tinh thông bách gia chư tử, giỏi cưỡi ngựa, bắn cung, thích kích kiếm; là con do Biện Thị ở Lang Da sinh ra. Biện Thị vốn là nhà xướng ca. Tháo nạp làm thiếp, mới sinh đứa con này*. Lúc đánh phá Kí Châu, Phi theo cha ở trong quân, trước tiên dẫn quân thân tùy đi thẳng tới nhà Viên Thiệu, xuống ngựa, rút kiếm mà vào. Có mạt tướng ngăn lại, nói:

– Thừa tướng có lệnh, mọi người không được vào phủ của Thiệu.

Phi nạt lui mạt tướng, cầm kiếm vào hậu đường, thấy Lưu phu nhân ôm một người con gái mà khóc. Phi xông tới định giết đi. Chưa biết tính mạng Lưu Thị sẽ ra sao?

65. TÀO THÁO DẪN BINH LẤY HỒ QUAN

Tào Phi xông lên, rút kiếm chém đi, chợt thấy ánh sáng hồng lóa mắt, bèn ngưng kiếm mà hỏi rằng:

– Ngươi là ai vậy?

Lưu Thị nói:

– Thiếp là vợ Viên tướng quân.

Phi nói:

– Kẻ đang ôm trong lòng là ai?

Lưu Thị nói:

– Đây là Chân Thị, vợ của con trai thứ là Viên Hi. Vì Hi đi ra ngoài trấn U Châu, Chân Thị không chịu đi xa, bởi thế mới ở lại đây làm bầu bạn.

Phi kéo tới trước mặt, thấy tóc rối, mặt dơ. Phi lấy tay áo lau mặt nàng, rồi nhìn, thấy da trắng như ngọc, mặt tựa như hoa, có nhan sắc nghiêng nước, bèn nói với Lưu Thị rằng:

– Ta là con trai Tào thừa tướng đây. Xin bảo vệ nhà của ngươi, chớ có lo gì.

Rồi chống kiếm ngồi ở trên nhà. Các tướng ai dám xông vào? Sử quan đời sau ghi lại truyện về Chân hoàng hậu gọi là Văn Chiêu Chân hoàng hậu truyện, rằng:

“Chân Thị là người quân Trung Sơn, huyện Vô Cực, là con gái của Thượng Cái lệnh Chân Dật, sinh vào năm Quang Hòa thứ năm [182], tháng mười hai, ngày Đinh Dậu*. Mẹ nàng là Trương Thị thường mơ thấy một tiên nhân, tay cầm ngọc Như Ý đứng ở bên cạnh. Đến lúc sinh ra, thì thấy tiên nhân vào phòng, lấy áo vương giả trùm lên mình, bèn sinh Chân Thị. Năm ba tuổi, cha mất. Sau, thầy tướng là Lưu Lương xem tướng cho, nói:

– Sự tôn quý của đứa con gái này thật chẳng thể nói ra.

Từ nhỏ đến lớn, nàng chẳng hề thích đùa giỡn. Năm tám tuổi, ngoài cửa có kẻ diễn trò đứng trên ngựa. Người trong nhà cùng các chị ai nấy đều lên gác để xem. Riêng mình Chân Thị không đi. Chị lấy làm lạ, hỏi han rằng:

– Ngoài cửa có người cưỡi ngựa diễn trò. Già trẻ tranh nhau xem. Riêng em không xem là cớ gì?

Chân Thị nói:

– Há phải là thứ con gái nên xem đâu?

Năm chín tuổi, thích đọc sách, viết chữ, mượn nghiên bút của các anh để dùng. Anh nói:

– Mày nên tập nữ công. Đọc sách, viết chữ để làm gì? Muốn làm nữ Bác sĩ à?

Chân Thị nói:

– Hiền giả thời cổ chưa có người nào không học tập sự thành bại của đời trước, để răn dạy bản thân. Nếu không biết chữ thì làm sao đọc được?

Sau thiên hạ binh loạn, lại thêm đói kém, trăm họ đều bán vàng bạc, châu ngọc và vật báu. Bấy giờ nhà Chân Thị cực giàu, đều mua hết để dự trữ. Chân Thị bấy giờ mới mấy tuổi, bèn thưa với mẹ rằng:

– Nay đang thời loạn, sao lại mua nhiều vật báu như thế? Đó là cái mầm rước vạ thôi. Kẻ thất phu không có tội, mà ôm ngọc* thì thành tội. Lại thêm tả, hữu đều thiếu đói, chi bằng lấy thóc chẩn cấp cho thân tộc, làng xóm, rộng ban ơn huệ.

Cả nhà đều khen là hiền. Năm mười bốn tuổi, gặp lúc anh mất, bị ai quá đỗi. Chân Thị thờ chị cực kỳ vất vả, nuôi dưỡng con trai của anh, dốc lòng từ ái. Mẹ nàng tính nghiêm nghị, đối đãi với các nàng dâu như nhau. Chân Thị mấy lần can rằng:

– Anh chẳng may mất sớm. Chị tuổi nhỏ, giữ tiết, góa bụa chỉ trông vào một đứa con trai. Lấy nghĩa lớn mà bàn thì nên đối đãi như nàng dâu, mà yêu thương như con gái.

Mẹ cảm kích lời ấy, bèn rơi lệ, bảo Chân Thị và chị ở chung một chỗ. Sau, đến giữa niên hiệu Kiến An, Viên Thiệu cưới cho Con trai giữa là Viên Hi làm vợ. Hi ra giữ U Châu, để lại ở Kí Châu chăm sóc mẹ chồng, nhân đó bị Tào Phi bắt gặp mà thu nạp”.

Các tướng mời Tào Tháo vào thành. Tháo lên ngựa, bày bố nghiêm chỉnh. Bấy giờ có Hứa Du cưỡi ngựa đi sau, đang định vào thành. Du phóng ngựa tới gần, lấy roi ngựa trỏ vào cửa thành, nói:

– A Man! Ngươi không có được ta thì chẳng được Kí Châu đâu!

Tháo cười lớn, nói:

– Lời người phải lắm!*

Tháo tới dưới cửa phủ của Thiệu, hỏi rằng:

– Có ai từng vào cửa này không?

Mạt tướng đáp rằng:

– Thế tử đang ở bên trong.

Tháo kíp gọi ra, định giết đi. Tuân Du, Quách Gia nói:

– Nếu không có thế tử thì không biết lấy gì mà trấn áp phủ này.

Tháo mới tha cho. Lưu Thị bước ra, lạy, nói:

– Nếu không có thế tử thì chẳng biết lấy gì mà bảo toàn cả nhà. Nguyện dâng con gái để báo đáp.

Tháo sai gọi ra. Chân Thị lạy ở trước mặt. Tháo nhìn xem, rồi nói:

– Thật đúng là vợ con ta rồi!

Bèn sai Tào Phi thu nạp*. Tháo đã bình định Kí Châu, tự mình tới mộ Viên Thiệu để cúng tế, quỳ lạy mà khóc rất đau thương, ngoảnh đầu nói với các quan rằng:

– Ta nhớ ngày xưa lúc cùng Bản Sơ khởi binh, Thiệu hỏi ta rằng: “Nếu việc không như ý, thì nên chiếm cứ phương diện nào?”. Ta hỏi lại rằng: “Ý túc hạ muốn ra sao?”. Thiệu nói: “Ta nam chiếm sông dài, bắc ngăn Yên, Đại, kiêm gồm dân chúng Nhung, Địch, hướng về nam để tranh thiên hạ. Có lẽ sẽ được chăng?”. Ta đáp rằng: “Ta dùng trí lực của thiên hạ, lấy đạo chế ngự, không đâu là không thể”. Lời ấy dễ nào quên. Nay Bản Sơ đã mất, ta nhớ lời này mà rơi lệ vậy.

Mọi người đều phục là cao kiến. Tháo ban vàng lụa, lương thực, vỗ yên lòng của vợ Thiệu là Lưu Thị, bèn hạ lệnh rằng:

– Cư dân Hà Bắc gặp nạn binh cách, miễn hết tô thuế năm nay. Việc lớn đã xong, bèn viết biểu tâu về triều. Tháo tự lĩnh Kí Châu mục.

Hôm sau, Hứa Trữ phóng ngựa ra cửa đông, gặp ngay hứa Du. Du gọi Trữ, nói:

– Bọn ngươi nếu không có ta, sao có thể ra vào cửa này đây?

Trữ cả giận, nói:

– Bọn ta ngàn sống vạn chết, tự mình xông pha huyết chiến mới đoạt được thành trì. Mày sao dám mở mồm nói khoác?

Du mắng lớn rằng:

– Bọn ngươi đều là lũ thất phu mới phát thôi. Sao đủ nói chuyện!

Trữ cả giận, rút kiếm giết đi, xách đầu tới gặp Tào Tháo, kể rằng:

– Hứa Du vô lễ như thế, mỗ giết đi!

Tháo nói:

– Tử Viễn vốn cùng ta là người cố cựu, nên đùa nhau thôi. Vì cớ gì mà giết đi?

Hết sức trách cứ Hứa Trữ, sai chôn cất đàng hoàng*. Người đời sau có thơ bàn về Hứa Du rằng:

Cười cợt Nam Dương có Hứa Du.

Đem lòng kiêu ngạo giễu vương hầu.

Chẳng dè Tào Tháo như hùm hổ.

Mới bảo nhờ ta được Kí Châu.

Tháo hỏi mọi người:

– Ai biết được hộ tịch của Kí Châu?

Dân nói:

– Kỵ đô úy Thôi Diễm từng mấy lần can Viên Thiệu nên giữ bờ cõi. Thiệu không theo. Nhân đó mới các bệnh mà ở nhà.

Tháo sai người tới rước. Diễm tự là Quý Khuê, người quận Thanh Hà, huyện Đông Vũ Thành. Diễm tới nơi. Tháo sai làm Biệt giá Tòng sự trong châu. Tháo nói:

– Hôm qua xem xét hộ tịch châu này, có thể được ba mươi vạn người, dựa vào đó có thể làm một châu lớn.

Diễm đáp rằng:

– Nay thiên hạ tan lở, chín châu chia cắt. Hai anh em họ Viên tự dấy can qua. Dân chúng đất Kí xương phơi đầy đồng. Chưa nghe nói tiếng nhân từ của vương sư đi trước mở đường, hỏi han phong tục, cứu con nước lửa, mà chỉ đếm tính binh giáp, riêng lấy đó làm đầu. Đó há phải là điều mà sĩ thứ châu này ngóng đợi ở minh công đâu!

Tháo nghe lời này, đổi sắc mặt mà xin lỗi, đãi làm Thượng tân.

Tháo đã định Kí Châu, sai người do thám tin tức Viên Đàm. Đàm thừa cơ hội chiếm lấy các xứ Cam Lăng, An Bình, Bột Hải, Hà Gian, nghe tin Thượng chạy tới Trung Sơn, ngày đêm tiến đánh. Quân Thượng yếu mệt, không có lòng chiến đấu, nghe hơi là chạy. Thượng tới U Châu chạy về với Viên Hi. Viên Đàm thu hết bộ chúng, muốn quay lại thu phục Kí Châu. Tháo sai người gọi, Đàm không tới. Tháo cả giận, đưa thư mắng chửi để tuyệt hôn. Tháo tự thống lĩnh đại quân đánh Viên Đàm, đi thẳng tới Bình Nguyên. Đàm tính rằng không địch nổi, bèn bỏ Bình Nguyên, chạy về giữ Nam Bì*.

Năm Kiến An thứ mười [205], mùa xuân, tháng giêng, Tào Tháo tiến binh tới Nam Bì. Bấy giờ khí trời giá rét, đường sông đóng băng. Thuyền lương không đi được. Tháo truyền lệnh sai trăm họ trong xứ đập băng, kéo thuyền để thay sự khó nhọc cho quân sĩ. Trăm họ nghe tin đều nhắm hướng núi sâu mà chạy trốn. Tháo cả giận, nói:

– Bắt được trăm họ thì chém đi!

Trăm họ nghe tin, bèn tự tới trong doanh đầu thú. Tháo nói:

– Nếu không giết các ngươi, ắt hiệu lệnh của ta không được thi hành. Nếu giết các ngươi đi thì ta không có lòng nhân rồi. Hãy mau chạy vào trong núi trốn lánh đi, chớ để quân sĩ của ta bắt được.

Trăm họ đều rơi lệ mà đi*.

Tháo bèn tiến binh tới Nam Bì. Đàm dẫn kiêu tướng ra thành cùng đối địch với quân Tào. Hai quân đối trận. Tháo cưỡi ngựa ra, lấy roi trỏ Đàm, mắng rằng:

– Ta hậu đãi ngươi, sao lại sinh lòng khác?

Đàm nói:

– Mày xâm phạm cảnh giới của ta, đoạt lấy thành trì của ta, trở lại còn bảo ta có lòng khác là sao vậy?

Tháo cả giận, sai Từ Hoảng cưỡi ngựa ra. Đàm sai Bành An ra đón đánh. Hai ngựa gặp nhau, Từ Hoảng chém Bành An rơi xuống ngựa. Quân Đàm thua chạy, lui vào Nam Bì. Tháo vội sai quân bao vây bốn mặt. Đàm sai Tân Bình gặp Tháo xin được đầu hàng. Tháo nói:

– Viên Đàm tuổi nhỏ, phản phúc không chừng. Ta khó tin lời. Nể mặt em của ngươi, chớ có quay về.

Bình nói:

– Thừa tướng sai rồi, Mỗ nghe nói: chủ quý thì thần vinh; chủ lo thì thần nhục. Sao có thể không quay về được?

Tháo liền sai đi. Bình về gặp Đàm, nói chuyện Tháo chẳng cho hàng. Đàm nạt đi, nói:

– Em ngươi đang thờ Tào Tháo. Ngươi mang hai lòng ư?

Bình phẫn uất, hôn mê lăn ra đất, hồi lâu thì chết. Đàm rất hối hận. Sau có thơ bàn rằng:

Chẳng tưởng đến người thân.

Một lời nghe phẫn nộ.

Tròn trung mà vẹn tiết.

Hà Bắc ấy công thần.

Quách Đồ nói:

– Nếu cùng quân nam đấu tướng thì không thể thắng nổi. Ngày mai hãy xua hết trăm họ đi đầu, quân lính nối theo sau, cùng Tào Tháo quyết một trận tử chiến, mới phân được hơn thua thôi.

Đàm nghe theo lời, đêm ấy, xua hết trăm họ, sai cầm đao thương chờ lệnh. Hôm sau, trời sáng, bèn mở rộng bốn cửa thành, quân đi đằng sau, xua trăm họ đi trước, tiếng hò reo nổi to, cùng nhau xông ra chạy thẳng tới trại Tào. Hai quân hỗn chiến, từ giờ Thìn tới giờ Ngọ, chưa phân thắng bại. Người chết đầy đất. Tháo thấy chưa thu được toàn thắng, bỏ ngựa lên núi, tự mình đánh trống. Tướng sĩ trông thấy càng gắng sức xông lên, Quân Đàm thua to. Trăm họ đuổi theo đánh. Tào Hồng ra sức xông trần, gặp ngay Viên Đàm, bèn vung đao chém bừa. Hồng giết Đàm chết ở trong trận. Quách Đồ thấy trận đã loạn to, vội chạy vào thành. Nhạc Tiến trông thấy, bèn giường cung lắp tên, bắn Đồ rơi xuống hào thành. Mọi người ùa nhau mà vào, người ngựa đều bị rơi xuống hố. Tháo dẫn binh vào Nam Bì, vỗ về trăm họ.

Chợt có một đám quân kéo tới, ấy là chiến tướng dưới trướng Viên Hi là Tiêu Xúc, Trương Nam. Tháo tự dẫn quân nghênh chiến. Hai tướng đều trở giáo, vứt giáp, đặc biệt tới đầu hàng. Tháo cũng phong làm liệt hầu.

Lại có giặc Hắc Sơn là Trương Yến dẫn mười vạn quân tới hàng. Tháo phong làm Bình Bắc tướng quân. Tháo sai Nhạc Tiến, Lý Điển hội họp với Trương Yến đánh Tinh Châu, tấn công Cao Cán. Tháo tự dẫn quân đánh U Châu, tới phá Viên Hi, Viên Thượng.

Trước nói Tào Tháo sai đem đầu Viên Đàm đi hiệu lệnh cho các huyện rằng:

– Ai dám khóc than thì diệt ba họ!

Đầu treo ở ngoài cửa bắc, một người mũ vải, áo gai tới khóc ở dưới đầu. Tả hữu bắt đưa tới gặp Tháo. Tháo hỏi ra, thì là người Bắc Hải, huyện Doanh Lăng, họ Vương tên Tu, tự là Thúc Trị, là Biệt giá Thanh Châu, vì can Viên Đàm mà bị đuổi, biết Viên Đàm chết nên mới tới khóc thây. Tháo nói:

– Người biết lệnh ta chăng?

Tu nói:

– Đã biết.

Tháo nói:

– Ngươi không sợ liên lụy tới ba họ sao?

Tu nói:

– Ngươi bức tính mạng của người khác, chết mà không khóc là phi nghĩa. Sợ chết mà quên nghĩa thì lấy gì đứng ở trên đời đây? Ta chịu ơn họ Viên rất sâu, nếu được nhặt thây Đàm mà chôn ở dưới mảnh đất thừa, rồi sau cả nhà chịu phạt, nhắm mắt cũng chẳng hận.

Tháo nói:

– Nghĩa sĩ Hà Bắc sao mà nhiều đến thế? Tiếc thay họ Viên không thể dùng họ. Nếu có thể dùng thì ắt ta sao dám đưa mắt mà nhìn ngó đất này!

Tháo bèn đối đãi Tu bằng lễ Thượng tân, cho làm Ti kim Trung lang tướng. Tháo lại được Vương Tu thì rất mừng, hỏi Tu rằng:

– Nay Viên Thượng đã chạy sang đầu Viên Hi, nên dùng sách lược gì mà bắt lấy?

Tu không đáp. Tháo nói:

– Thật là trung thần vậy.

Bèn hỏi Quách Gia. Gia nói:

– Có thể sai hàng tướng của họ Viên là Tiêu Xúc, Trương Nam tự đi đánh, là lấy được thôi.

Tháo dùng lời ấy, liền sai Tiêu Xúc, Trương Nam, Lữ Khoáng, Lữ Tường, Mã Diên, Trương Nghĩ đều dẫn quân bản bộ, chia làm ba đường tấn công U Châu. Quân của Tháo thong thả đi sau tiếp ứng.

Viên Thượng biết quân Tháo tới. Đội đi đầu thảy đều là hàng binh của Hà Bắc. Hai người bàn bạc vứt thành, dẫn tinh binh nhân đêm chạy tới Liêu Tây, đi đầu Ô Hoàn*. Thứ sử U Châu là Ô Hoàn Xúc* giết ngựa trắng để tế, họp các quan ở U Châu cắt máu ăn thề, cùng bàn việc phản Viên theo Tào. Ô Hoàn Xúc cắt máu trước, nói rằng:

– Ta biết Tào thừa tướng là anh hùng đương thời, nay sẽ đi theo về. Nếu ai không tuân lệnh thì chém!

Mọi người theo thứ bậc mà cắt máu. Đưa đến trước mặt Biệt giá Hàn Hành, Hành bèn ném đao xuống đất mà nói rằng:

– Ta nhận ơn sâu của cha con Viên Công. Nay chủ bại vong, trí chẳng đủ cứu, dũng chẳng đủ chết, về nghĩa là thiếu sót rồi. Nếu ngoảnh mặt về bắc mà hàng họ Tào, ta chẳng làm đâu.

Người ngồi trên chiếu thảy đều tái mặt. Ô Hoàn Xúc nói:

– Ôi, hưng binh là việc lớn, nên dựng đại nghĩa. Việc đã thành rồi, chẳng đợi một người. Hàn Hành đã có chí như thế, thì cho được tự tiện.

Bèn đuổi Hành ra. Ô Hoàn Xúc bèn rời thành nghênh tiếp ba lộ quân mã, đi thẳng tới đầu hàng. Tháo cả mừng, gia phong làm Trấn Bắc tướng quân, U Châu Thái thú. Tháo sai do thám. Nhạc Tiến, Lý Điển tiến đánh Tinh Châu. Cao Cán hiện giữ cửa Hồ Quan, không thể hạ nổi. Tháo tự dẫn binh tiến lên. Hai tướng Nhạc, Lý tiếp rước, kể rằng:

– Cán liều chết giữ cửa quan, tiến đánh chẳng hạ nổi.

Tháo họp các tướng bàn bạc kế phá Cán. Tuân Du nói:

– Nếu muốn phá Cán, chỉ cần dùng kế giả hàng là xong.

Tháo cho là phải, gọi hàng tướng Lữ Khoáng, Lữ Tường, ghé tai nói nhỏ. Bọn Lữ Khoáng dẫn mấy chục quân, đi thẳng tới dưới cửa quan, kêu rằng:

– Bọn tôi bị Viên Thượng khinh dễ, bởi thế mới hàng Tào Tháo. Tháo có lòng đa nghi. Tôi nay sửa lỗi, trở về phò chúa cũ. Hãy mau mở cửa thu nhận!

Cao Cán chưa tin, chỉ bảo hai tướng tự mình lên cửa ải nói chuyện. Hai tướng cởi giáp, bỏ ngựa mà vào, nói lỗi lầm của Tào Tháo. Cán nói:

– Quân Tào mới tới, dùng kế gì để phá đây?

Khoáng nói:

– Thừa lúc lòng quân chưa yên, đêm nay cướp trại. Bọn mỗ nguyện đi đầu.

Cán mừng, đêm ấy sai hai tướng đi đầu, dẫn hơn vạn quân đi tới trại Tào. Sau lưng tiếng hò reo nổi to, phục binh bốn bề trỗi dậy. Tính mạng Cao Cán sẽ ra sao?

66. QUÁCH GIA DI KẾ ĐỊNH LIÊU ĐÔNG

Cao Cán biết là trúng kế, kíp quay về thành Hồ Quan, thì Nhạc Tiến, Lý Điển đã đoạt được cửa quan rồi. Cao Cán cướp đường chạy thoát, đi sang đầu hàng Thiền Vu. Tháo dẫn binh chiếm cứ cửa quan, sai người đuổi đánh Cao Cán. Cán tới biên giới Thiền Vu, gặp ngay Bắc phiên Tả Hiền vương. Cán xuống ngựa, quỳ lạy dưới đất, nói:

– Tào Tháo thôn tính lãnh thổ của người cố cựu. Nay muốn xâm phạm đất đai của vương tử. Vạn lần xin cứu viện, chung sức khôi phục, để bảo vệ phương bắc.

Tả Hiền vương nói:

– Ta cùng Tào Tháo vốn chẳng có thù, sao dám xâm lược đất ta? Ngươi muốn khiến ta kết oán ư?

Bèn nạt lui Cao Cán. Cán suy nghĩ mãi chẳng có đường nào, bèn đi đầu hàng Lưu Biểu. Đang đi giữa đường, bị Đô úy Vương Diễm giết đi, đem đầu giải tới chỗ Tào Tháo. Tháo phong Diễm làm liệt hầu.

Tinh Châu đã bình định. Tháo bàn bạc muốn đi về tây đánh Ô Hoàn, tới bắt Viên Hi cho dứt gốc họa. Bọn Tào Hồng nói:

– Viên Hi, Viên Thượng quân thua tướng chết, thế cùng sức kiệt, nay đầu hàng bọn Di Địch. Di Địch tham mà không thân thiết, há có thể cho Thượng dùng sao? Nay dẫn binh vào trong cảnh giới Phiên bang, nếu mà Lưu Bị, Lưu Biểu dẫn binh tập kích Hứa Đô, cứu ứng không kịp thì gây họa không nhỏ rồi. Xin đưa quân về mà chớ tiến mới là thượng sách.

Quách Gia tiến lên nói:

– Lời chư công sai rồi! Công tuy oai chấn thiên hạ, nhưng người Hồ cậy mình xa xôi, ắt không màng đến chuẩn bị, nhân lúc không phòng bị, đột nhiên tới đánh là có thể phá diệt thôi. Và Viên Thiệu có ơn với Phiên bang mà anh em Thượng hãy còn. Nay vứt bỏ mối lo Ô Hoàn mà nam chinh, anh em Thượng nhân có Ô Hoàn trợ giúp, chiêu mộ bề tôi của chúa đã chết mà sinh ra lòng dạ Mạo Đốn*, hoàn thành kế sách hằng mong mỏi, sợ rằng Thanh, Kí không còn là của ta nữa đâu. Lưu Biểu là người khách ngồi chơi nói chuyện thôi, tự biết tài không đủ để chế ngự Lưu Bị, dùng vào việc lớn thì sợ không thể khống chế, dùng vào việc mọn thì ắt Bị chẳng để cho dùng. Tuy là bỏ trống nước mà viễn chinh, công cũng chẳng phải lo đâu.

Tháo nói:

– Lời của Phụng Hiếu thực là lời bàn lớn lao vậy!

Bèn dẫn ba quân lớn nhỏ, mấy ngàn cỗ xe ra trại Lư Long, chỉ thấy cát vàng mờ mịt, gió lớn mù trời, hang núi gập ghềnh. Tháo có lòng muốn đưa quân trở về, bèn tới hỏi Quách Gia. Gia bấy giờ không hợp thủy thổ, nằm bệnh ở trên xe. Tháo khóc, nói:

– Vì ta muốn dẹp Di Địch, mới khiến công lặn lội xa xôi khó nhọc mà nhiễm bệnh đây!

Gia nói:

– Mỗ cảm ơn lớn của Thừa tướng, dẫu chết chẳng thể báo được một phần trong số vạn.

Tháo nói:

– Ta thấy đất bắc trập trùng, ý muốn đưa quân về, được chăng?

Gia nói:

– Binh quý thần tốc. Nay ngàn dặm đánh người, xe truy trọng nhiều nên khó chạy mau để thủ lợi, chẳng bằng đưa khinh binh gấp đường mà ra, đánh chỗ không phòng bị. Bọn giặc có thể bị bắt thôi. Phải tìm được người từng biết đường tắt để dẫn lối.

Tháo bèn để Quách Gia ở lại Dịch Châu dưỡng bệnh, tìm quan Hướng đạo để dẫn đường. Có người tiến cử tướng cũ của Viên Thiệu là Điền Trù biết rất rõ xứ này. Tháo sai tìm kiếm. Trù gặp Tháo, nói rằng:

– Đất này trong khoảng mùa thu mùa hạ thường có nước, nói cạn thì không đủ thông xe ngựa, nói sâu thì không đủ chở thuyền bè, gây khó đã lâu rồi. Quận trị cũ của Bắc Bình ở Bình Cương, đường ra Lư Long, thẳng tới Liễu Thành, từ niên hiệu Kiến Vũ* tới nay sụt lở đứt đoạn đã hai trăm năm, mà hãy còn vết đường nhỏ có thể men theo. Nay tướng giặc cho là đại quân phải theo đường Vô Chung*, không tiến được mà phải lui, nên buông lơi không phòng bị. Nếu lẳng lặng* đưa quân trở về, theo cửa Lư Long mà vượt chỗ hiểm Bạch Đàn, ra chỗ đất trống không, đến sát Liễu Thành*, đánh úp chỗ không phòng bị. Mạo Đốn có thể đánh một trận là bắt được thôi.

Tháo theo lời ấy, phong Điền Trù làm Tỉnh Bắc tướng quân, làm quan Hướng đạo đi trước; Trương Liêu đi kế, Tháo tự nối phía sau, cho khinh kỵ gấp đường mà tiến. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười một [206], mùa thu, tháng bảy, Điền Trù dẫn Trương Liêu đi tới núi Bạch Lang.

Đây nói Viên Hi, Viên Thượng hội họp với bọn Mạo Đốn dẫn mấy vạn quân kỵ kéo tới. Trương Liêu vội báo cho Tào Tháo biết. Tháo tự giục ngựa lên cao nhìn ra, thấy không thành đội ngũ, tạp nhập không chỉnh tề. Tháo nói với Trương Liệu rằng:

– Quân giặc không chỉnh tề, có thể đánh ngay đi.

Tháo lấy cờ đưa cho Liêu. Liêu dẫn Hứa Trữ, Vu Cấm, Từ Hoảng chia làm bốn lộ xuống núi, gắng sức đánh gấp. Mạo Đốn thua to. Liêu vỗ ngựa chém Mạo Đốn rơi xuống ngựa. Bọn còn lại đầu hàng, từ vương tước cho đến bọn Hồ, Hán tạp nhạp bên dưới có hơn hai mươi vạn khẩu. Viên Hi, Viên Thượng dẫn mấy ngàn quân kỵ nhắm hướng Liêu Đông mà chạy.

Tháo thu quân vào Liễu Thành, sai người thăm dò bệnh tình của Quách Gia. Người trở về báo rằng: “Bệnh của Quách Gia đã đến chín phần”. Tháo phong Điền Trù làm Liễu đình hầu để giữ Liễu Thành, Trù nói:

– Mỗ là kẻ phụ nghĩa mà trốn tránh thôi. Đội ơn sâu cho con được sống là may lắm rồi. Há có thể bán trại Lư Long để đòi thưởng lộc ư? Nếu như bất đắc dĩ thì xin cho được chết chứ không nhận chức hầu.

Nói chưa dứt, nước mắt chảy dài. Tháo lại sai Hạ Hầu Đôn thuyết phục, cũng không theo. Tháo bèn bái Trù làm Nghị lang. Tháo vỗ về Thiền Vu và bọn người Phiên. Chúng đưa đến nộp một vạn con ngựa tốt. Tháo dẫn binh về. Bấy giờ khí trời giá rét, lại thêm hạn hán. Hai trăm dặm không có nguồn nước. Quân lại thiếu lương, phải giết mấy ngàn cỗ ngựa làm thịt, đào đất ba bốn chục trượng mới được nước. Tháo trở về tới Dịch Châu, trọng thưởng những người trước đây từng can ngăn. Tháo nói:

– Cô ngày trước mặc kệ nguy nan mà đi đánh nơi xa, may mà thành công. Tuy là được ông trời giúp cho, nhưng vốn không thể lấy đó làm phép tắc. Lời can của các ngài là kế vạn an, bởi thế nên thưởng. Về sau chớ ngại dâng lời.

Lúc Tháo tới Dịch Châu thì Quách Gia đã chết mấy hôm. Quan tài để ở sở quan. Tháo tới tế khóc, ngã lăn ra đất, nói:

– Phụng Hiếu chết đi là trời hại ta rồi!

Rồi ngoảnh đầu nói với văn võ rằng:

– Các ngài so năm thì đều cùng tuổi với cô, riêng Phụng Hiếu là nhỏ nhất. Ta muốn phó thác lo việc hậu sự, chẳng ngờ giữa đường gãy gánh, khiến cho lòng ta tan nát.

Tả hữu của Gia đem thư mà Gia tự tay niêm phong lúc sắp mất trình lên, nói:

– Gia sắp mất, tự tay viết thư này. Thừa tướng làm theo, thì Liêu Đông tự yên định thôi.

Tháo nói:

– Phụng Hiếu để tâm như thế, cô sao lại chẳng theo?

Rồi mở niêm phong ra đọc, gật đầu than thở. Mọi người đều không biết ý tứ. Hôm sau, Hạ Hầu Đôn dẫn mọi người tới bẩm rằng:

– Liêu Đông Thái thú Công Tôn Khang đã lâu không thần phục, gần đây Viên Hi, Viên Thương hai người tới đầu hàng y, để , lâu ắt gây họa, chi bằng thừa lúc chúng chưa động mà gấp tới đánh đi. Liêu Đông có thể được thôi.

Tháo cười, nói:

– Không phiền tới hổ uy của các công. Trong vòng mấy ngày Công Tôn Khang tự đưa đầu hai Viên tới thôi.

Mọi người đều nghi ngờ. Hôm sau lại bẩm, Tháo cũng dùng lời hôm trước mà đáp. Các tướng không tin.

Đây nói Viên Hi, Viên Thượng dẫn mấy ngàn quân kỵ chạy tới Liêu Đông. Công Tôn Khang vốn là người quận Liêu Đông, huyện Tương Bình, con trai của Vũ Uy tướng quân Công Tôn Độ. Khang biết Viên Hi, Viên Thượng tới, bèn họp các thuộc quan dưới trướng tới bàn bạc. Chú y là Công Tôn Cung nói:

– Ngày Viên Thiệu còn sống vẫn thường có lòng thôn tính Liêu Đông, chỉ hận chưa được rỗi thôi. Nay Viên Hi, Viên Thượng quân thua tướng chết, không nơi nương tựa, tới hàng Liêu Đông, đó là cái ý con chim cựu tới cướp tổ chim khách thôi. Nếu như dung nạp thì ắt sẽ tới mưu đồ ta, chi bằng lừa chúng vào trong thành giết đi, đưa đầu cho Tào Công. Tào Công ắt trọng đãi cháu thôi.

Khang nói:

– Chỉ sợ Tào Công thừa cơ dẫn binh đánh Liêu Đông. Nên chi bằng thu nạp hai Viên để trợ giúp ta, khiến làm tay chân.

Cung đáp rằng:

– Nếu Tháo đánh hạ Liêu Đông, ắt đêm ngày kéo tới đây. Như y không có ý đó thì ắt không động tĩnh. Có thể thám thính xem. Nếu Tháo tiến binh thì sẽ để hai Viên, nếu mà bất động thì phải giết hai Viên, gửi cho Tào Công.

Khang nghe theo, trước sai người đi do thám tin tức.

Đây nói Viên Hi nói với Viên Thượng rằng:

– Nay Liêu Đông có mấy vạn quân binh, đủ cùng Tào Công tranh đấu, hãy tạm hàng y, rồi sau sẽ giết họ Công Tôn mà đoạt lấy thành, nuôi dưỡng khí lực để chống Trung Nguyên, thì có thể khôi phục được Hà Bắc.

Thượng nói:

– Em cũng có ý đó lâu rồi.

Hai người vào gặp. Công Tôn Khang cho ở lại quán xá, mỗi ngày sai người đến tiếp đãi, thác bệnh không gặp nhau. Người dò thảm trở về báo: “Binh Tào Tháo đóng đồn ở Dịch Châu, không có ý đánh hạ Liêu Đông”. Công Tôn Khang liền sai trước phục tay đao búa ở trong vách thay áo, sai người mời hai Viên vào gặp mặt. Làm lễ xong, lệnh cho ngồi. Khang thấy bọn tả hữu đứng hầu, bèn sai tránh ra ngoài hết cả, muốn bàn việc cơ mật. Thượng thấy ngồi trên giường thấp không có đệm lót, bấy giờ trời đang rét đậm, bèn nói với Khang rằng:

– Xin bày chiếu ngồi.

Khang trợn mắt mà nói rằng:

– Đầu của hai người các ngươi sắp đi vạn dặm, còn chiếu lót gì nữa?

Thượng cả kinh, trở tay không kịp. Khang nói:

– Sao không ra tay?

Tay đao búa ùa ra, chạy tới chỗ ngồi chém rơi đầu hai người, bỏ vào trong hộp gỗ, sai người đem tới Dịch Châu gặp Tào Tháo. Tháo ở Dịch Châu, án binh bất động. Hạ Hầu Đôn, Trương Liêu vào bẩm:

– Nếu không hạ Liêu Đông thì hãy về Hứa Đô, sợ Lưu Biểu sinh lòng.

Tháo nói:

– Ta đợi đầu của hai Viên.

Mọi người đều cười thầm. Chợt có tin báo:

– Công Tôn Khang ở Liêu Đông sai người đưa thủ cấp Viên Hi, Viên Thượng tới!

Mọi người đều cả kinh, sai dâng thư lên. Tháo cười lớn, nói:

– Không nằm ngoài dự tính của Phụng Hiếu.

Tháo thưởng cho sứ giả, bèn khắc ấn phong Công Tôn Khang làm Tương Bình hầu, bái làm Tả tướng quân, sai trở về. Các quan hỏi Tháo rằng:

– Sao lại không nằm ngoài dự tính của Phụng Hiếu?

Tháo bèn đem thư của Quách gia đưa cho xem. Thư ấy viết:

“Nay nghe Viên Hi, Viên Thượng đi tới Liêu Đông. Trộm nghĩ không thể dùng binh. Công Tôn Khang lo sợ họ Viên thôn tính đã lâu, thấy tới hàng thì ắt nghi. Nếu sai binh đuổi gấp ở sau thì ắt họ chung sức nghênh địch, gấp chẳng thể hạ nổi. Nếu mà trì hoãn, Công Tôn Khang và họ Viên ắt tự mưu đồ lẫn nhau. Đó là cái thế tất nhiên vậy”.

Mọi người đều dõng dạc khen hay. Tháo dẫn các quan bày lễ tế trước linh cữu của Quách Gia. Quách Gia qua đời năm ba mươi tám tuổi, theo đi đánh dẹp mười một năm, lập nhiều công lao. Sử quan có bài miếu tán rằng:

Trời sinh Quách Phụng Hiếu

Hào kiệt vượt quần anh.

Bụng chứa đầy kinh sử.

Dạ ẩn lắm giáp binh.

Bày mưu như Phạm Lãi.

Quyết sách tựa Trần Bình

Tiếc thay người chết sớm.

Trung Nguyên gãy cột rường.

Lại có thơ rằng:

Dẫu là trời đã định chia ba.

Thần cơ diệu toán dễ chuyển vần.

Ví thử bấy giờ còn Phụng Hiếu.

Khó còn Tây Thục với Đông Ngô?

Tháo dẫn binh về Kí Châu, sai người trước đưa linh cữu Quách Gia về Hứa Đô chôn cất. Bọn Trình Dục xin rằng:

– Phương bắc đã định, hãy về Hứa Đô lập ra kế sách đánh hạ Giang Nam.

Tháo cười, nói:

– Ta có chí ấy. Các ngài mở lời trước, thật hợp ý ta.

Đêm ấy, ngủ ở thành trên lầu góc động thành Kí Châu, Tháo dựa lan can ngửa mặt xem thiên văn. Bấy giờ có Tuấn Du ở bên cạnh, Tháo chỉ tay, nói:

– Phía nam vượng khí rực rỡ, sợ chưa thể mưu đồ.

Du nói:

– Thiên uy của Thừa tướng, có đâu mà không phục đây?

Đang lúc xem xét, chợt thấy một luồng sáng vàng từ dưới đất hiện ra. Du nói:

– Đây ắt là có báu vật dưới đất.

Tháo xuống lầu, theo ánh sáng mà sai người đào lên. Rốt cuộc sẽ được vật gì đây? Hồi sau sẽ thấy.

67. LƯU HUYỀN ĐỨC DỰ TIỆC Ở TƯƠNG DƯƠNG

Tào Tháo ở chỗ có ánh sáng vàng đào ra được một con chim sẻ bằng đồng, hỏi Du rằng:

– Đây là vật gì?

Du nói:

– Ngày xưa mẹ vua Thuấn đêm nằm mơ thấy chim sẻ bằng ngọc chui vào lòng rồi sinh Thuận đế. Nay được sẽ đồng là điềm tốt lành đó. Nên dựng đài cao để ăn mừng.

Tháo cả mừng, bèn sai dựng đài Đồng Tước ở trên sông Chương. Ngay hôm ấy đào đất, đẵn gỗ, luyện ngói, nung gạch, định một năm thì dựng xong. Con thứ là Tào Thực tiến lên nói:

– Nếu dựng lâu đài thì phải lập ra ba tòa. Cái cao nhất gọi là Đồng Tước, bên trái một tòa tên là Ngọc Long, bên phải một tòa tên là Kim Phượng, làm hai cái cầu vồng ngang không trung mà lên, để ngụ ý là rồng, phương đều chầu đồng tước. Hai năm thì xong.

Tháo mừng nói:

– Lời của con ta phải lắm. Ngày sau đài dựng xong, đủ để ta an hưởng tuổi già rồi.

Con thứ tên Thực, tự là Tử Kiến, cực kỳ thông minh. Năm mười tuổi đã giải thuộc văn, am tường kinh sách, tụng đọc từ phú mấy chục vạn chữ mà không sai lầm một chữ, thường làm văn chương trình cho cha xem. Tháo nói:

– Ngươi mượn người khác làm ư?

Đáp rằng:

– Mở lời thành bài luận, hạ bút nên văn chương, có thể thử ngay trước mặt, làm sao mà mượn được ai?

Tháo rất yêu quý. Thiếp của Tháo là Lưu Thị sinh con là Ngang, lúc đánh Trương Tú bị chết trận. Biện Thị sinh bốn con trai: Phi, Chương, Thực, Hùng. Tháo chỉ riêng yêu Thực, bởi thế giữ Tào Phi, Tào Thực ở lại Nghiệp để dựng đài. Tháo sai Trương Yến giữ Bắc Trại. Tháo thu được năm sáu chục vạn binh của Viên Thiệu, thu quân về Hứa Đô, bàn phong công thần, đều cho làm liệt hầu. Tháo viết biểu kể công Quân tế tửu Quách Gia. Biểu nói:

“Thần nghe nói: khen người trung, sủng người hiền, không cứ phải ban cho bản thân người ấy. Tưởng công nhớ nghiệp, ban ơn cháu con. Vì thế nên Sở trọng Tôn Thúc, hiển phong người con; Sầm Bành đã chết, tước tới dòng thứ.

Quân tế tửu Quách Gia đã mất là người trung lương, uyên bác, vốn người thông tuệ, mỗi khi bàn việc lớn, dù phát ngôn ở chốn triều đình, hay nắm trong lòng mà tự giải quyết, chẳng kế sách nào sai sót. Từ khi ở chốn quân lữ, đã trải chục năm có lẻ, đi thì chung ngựa xe, ngồi thì cùng đệm chiếu, phía đông bắt Lữ Bố, phía tây giam Tu Cố, chém đầu của Viên Đàm, bình dân chúng đất Sóc, vượt nơi hiểm tắc mà quét sạch Ô Hoàn, oai chấn Liêu Đông để bêu đầu Viên Thượng. Tuy mượn oai trời, dễ như trỏ cờ, nhưng tới lúc chạm địch, ban phát mệnh lệnh, hung nghịch diệt sạch, công thực bởi Gia; đang định khen thưởng, nhưng mệnh ngắn mất sớm, trên vì triều đình mà thương tiếc kẻ lương thần, dưới tự riêng hận bỏ mất người phò tá. Nên truy tặng phong thưởng cho Gia, cộng với trước là một ngàn hộ. Khen ngợi kẻ chết là vì người sống, hậu thưởng người đi để khuyến khích người đến. Kính cẩn dâng biểu”.

Bèn phong Quách Gia làm Trinh hầu, nuôi con y là Dịch ở trong phủ*.

Tháo muốn nam chinh Lưu Biểu. Tuân Úc nói:

– Quân mới bắc chính mà về, chưa thể đi xa. Nên đợi nửa năm, nuôi dưỡng sức lực. Lưu Biểu, Tôn Quyền một hồi trống là hạ được thôi.

Tháo nghe theo, bèn chia binh làm đồn điền để đợi sai phái.

Đây nói Lưu Huyền Đức từ khi tới Kinh Châu, Lưu Biểu đối đãi rất hậu. Một hôm đang cùng họp nhau uống rượu, chợt có người báo hàng tướng lúc trước là Trương Hổ, Trần Sinh ở Giang Hạ cướp bóc nhân dân, muốn lấy Kinh Châu để tạo phản. Biểu kinh ngạc, nói:

– Hai tên phản tặc gây họa không nhỏ.

Huyền Đức nói:

– Không cần huynh trưởng lo nghĩ. Bị sẽ đi bắt chúng.

Biểu cả mừng, liền điểm ba vạn quân, sai Huyền Đức đi đánh. Ngày hôm sau tới Giang Hạ, Trương Hổ, Trần Sinh dẫn binh tới đón đánh. Huyền Đức dẫn Quan, Trương, Triệu Vân cưỡi ngựa ra. Huyền Đức ở dưới cửa cờ trông ra, thấy con ngựa mà Trương Hổ đang cưỡi cực kỳ hùng tráng. Huyền Đức nói:

– Đây chắc là thiên lý mã rồi.

Lời chưa dứt, Tử Long vùng thương cưỡi ngựa ra, xông thẳng qua trận, một thương đâm Trương Hổ rơi xuống ngựa, tới nắm lấy đầu cương ngựa, dắt về trận nhà. Trần Sinh thấy Tử Long dắt ngựa mà đi, đuổi theo cướp lại. Trương Phi hét to một tiếng, vung mâu ra ngựa, đâm Trần Sinh rơi luôn xuống ngựa. Bọn còn lại chạy tan. Huyền Đức chiêu an, bình định các huyện ở Giang Hạ. Dân được nhờ ơn. Bèn thu quân trở về. Biểu tự ra khỏi thành nghênh tiếp, vào thành yến ẩm. Rượu tới nửa chừng, Biểu nói:

– Em ta hùng tài như thế. Kinh Châu có chỗ dựa dẫm rồi. Chỉ lo Nam Việt bất ngờ cướp cõi, Trương Lỗ, Tôn Quyền đều đủ làm mối lo.

Huyền Đức nói:

– Em có ba tướng, có thể bảo vệ cho. Hãy sai Trương Phi đi tuần biên giới Nam Việt, Quan Mỗ giữ thành Cổ Tử để trấn Trương Lỗ, Triệu Vân chiếm cứ Tam Giang để ngăn Tôn Quyền. Anh còn lo gì đây?

Biểu cả mừng. Bấy giờ Sái Mạo bẩm với chị là Sái phu nhân rằng:

– Lưu Bị sai ba tướng đi tuần bờ cõi, tự mình ngồi ở Kinh Châu, lâu ngày ắt gây họa. Bị là người quên ơn bỏ nghĩa, chẳng thể cùng giữ Kinh Châu.

Sái phu nhân ban đêm nói với Lưu Biểu rằng:

– Tôi nghe nói người Kinh Châu phần nhiều qua lại với Lưu Bị, để ở trong thành thì vô ích. Chi bằng sai đi. Biểu nói:

– Em ta là người nhân đức đó.

Sái Thị nói:

– Thực sợ người ta không như lòng ông nghĩ.

Biểu cũng sinh nghi.

Hôm sau, Biểu rời thành điểm quân, thấy con ngựa của Huyền Đức cưỡi cực đẹp, bèn hỏi han, thì ra là ngựa của Trương Hổ. Biểu khen ngợi không dứt. Huyền Đức biết ý, đem ngựa đó tặng cho Lưu Biểu. Lưu Biểu cả mừng, cưỡi ngựa về thành. Khoái Việt trông thấy bèn hỏi. Biểu nói:

– Huyền Đức tặng cho.

Việt nói:

– Ngày trước anh tôi là Khoái Lương rất giỏi xem tướng ngựa. Nay tuy qua đời, nhưng Việt cũng hơi biết. Con ngựa này dưới mắt có ngấn lệ, trên mép trán nổi đốm trắng, tên là ngựa Đích Lư, nếu cưỡi ắt làm hại chủ. Trương Hổ vì con ngựa này mà chết. Công không nên cưỡi.

Biểu nghe theo lời ấy. Hôm sau, Biểu mời Huyền Đức dự tiệc, rồi nói rằng:

– Đêm qua được nhận ơn tặng ngựa, rất cảm kích ý tốt. Có điều kiện để chinh chiến thì mới dùng được. Biểu ngồi không nhàn rỗi, nên đưa trả lại cho em cưỡi luôn luôn.

Huyền Đức đứng dậy tạ ơn. Biểu lại nói:

– Hiền đệ ở lâu trong thành quách, sợ bỏ mất việc võ. Trong vòng quản hạt của Tương Dương có một huyện tên là Tân Dã, vốn có tiền lương. Em hãy dẫn quân mã dưới trướng tới huyện ấy đồn trú, thu lấy tiền lương mà dùng.

Huyền Đức rất cảm tạ, liền dẫn quân mã dưới trướng đi thẳng tới Tân Dã. Biểu tự tiễn chân. Sau khi uống rượu chia tay rồi, một người đứng trước mặt Huyền Đức vái dài, nói:

– Không thể cưỡi ngựa này.

Huyền Đức trông ra, thì là mạc tân của Lưu Biểu là Y Tịch, tự là Cơ Bá, người quận Sơn Dương. Huyền Đức vội xuống ngựa hỏi rằng:

– Con ngựa này sao lại không thể cưỡi?

Tịch nói:

– Hôm qua nghe Khoái Việt ở trước mặt Lưu Biểu nói rằng ngựa này tên là Đích Lư, nếu cưỡi ắt hại chủ, bởi thế mới trả về.

Huyền Đức nói:

– Thật đội ơn yêu quý của tiên sinh. Phàm người ở trên đời, sống chết có mạng, phú quý bởi trời. Há có thể vì một con ngựa mà làm hại được tôi sao?

Tịch phục là cao kiến, từ đó cùng Huyền Đức qua lại.

Huyền Đức từ khi tới Tân Dã, dân vui vì chính trị một phen đổi mới. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười hai [207], mùa xuân, Cam phu nhân sinh ra Lưu Thiện. Đêm ấy có một con chim hạc trắng đậu ở trên huyện nha, kêu lên hơn bốn mươi tiếng rồi bay về hướng tây. Quân canh giữ huyện nha đều cho là chim lạ. Đến khi sinh nở, hương trời đầy nhà, suốt tháng không tan. Cam phu nhân ban đêm nằm mộng thấy ngửa mặt nuốt sao Bắc Đẩu mà có mang, bởi thế đặt tên là A Đẩu. Bấy giờ, Tháo đánh phía bắc, Huyền Đức tới Kinh Châu thuyết phục Lưu Biểu rằng:

– Lúc này Tào Tháo cất hết quân của Trung Quốc mà bắc phạt. Hứa Xương trống không, nếu đem binh chúng Kinh Tương, một phen tập kích, thì việc lớn có thể làm xong rồi.

Biểu nói:

– Ta ngồi chiếm chín châu là đủ rồi. Sao có thể mưu đồ việc khác?

Huyền Đức im lặng. Biểu mời vào hậu đường uống rượu. Rượu tới nửa chừng, Biểu đột nhiên thở dài. Huyền Đức nói:

– Huynh trưởng vì cớ gì lại có ý không thỏa mãn như thế?

Biểu nói:

– Trong lòng ta có việc khó nói thôi.

Huyền Đức lại muốn hỏi. Sái phu nhân đi ra. Biểu không nói gì. Tiệc tan, Huyền Đức tự về Tân Dã, ngày ngày cùng sĩ phu mưu bàn việc thiên hạ.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười hai [207], mùa đông, nghe tin Tháo từ Liễu Thành trở về, Huyền Đức rất hối tiếc vì Biểu không dùng mình. Chợt có sứ do Lưu Biểu phái tới, mời Huyền Đức đến Kinh Châu. Huyền Đức theo sứ mà đi. Lưu Biểu mời vào ngồi. Biểu nói:

– Gần đây nghe Tháo từ Liễu Thành cầm năm sáu chục vạn binh về Hứa Xương, ngày thêm cường thịnh, ắt có lòng thôn tính. Ngày trước chẳng nghe lời ngài nên mới mất cơ hội lớn này. Huyền Đức nói:

– Nay thiên hạ chia rẽ, can qua ngày nào cũng nổi, há có dứt đâu? Nếu có thể thừa cơ hội sau thì chẳng đủ để hận rồi.

Biểu nói:

– Lời của em ta thật phải!

Lúc cùng nhau uống rượu, biểu lại rơi lệ. Huyền Đức nói:

– Anh có việc gì không quyết mà lại như thế?

Biểu nói:

– Ngày trước muốn kể với người, mà chưa được dịp, bởi thế mới giấu đi. Ta nghĩ ngươi là tông thân cốt nhục, nên mới đặc biệt kể cho.

Huyền Đức nói:

– Huynh trưởng có việc khó gì, Bị dầu chết cũng chẳng từ chối. Xin được nghe lời trong bụng dạ.

Biểu nói:

– Vợ trước là Trần Thị sinh con trai Lưu Kỳ, tuy hiền nhưng nhu nhược, không đủ lập làm người nối nghiệp. Vợ sau là Sái Thị sinh được Lưu Tông, hơi có thông minh. Ta muốn bỏ trưởng lập ấu, lại sợ trở ngại với lễ pháp. Ta muốn lập con trưởng. Nhưng nay người trong tộc của Sái phu nhân đều nắm giữ việc quân, sau ắt sinh loạn. Vì thế mà chưa quyết được.

Huyền Đức nói:

– Từ xưa bỏ trưởng lập ấu là con đường gây loạn. Nếu lo họ Sái quyền lớn thì hãy từ từ mà tước bỏ đi. Không thể chìm đắm yêu thương mà lập con thứ đâu.

Biểu im lặng. Vốn là Sái phu nhân đang ở sau bình phong, nghe được thì rất hận thay. Huyền Đức tự biết đã lỡ lời, bèn đứng dậy đi nhà xí, than rằng thịt đùi lại nở ra, tự dưng lệ rơi không dứt. Biểu sai người lại mời vào tiệc, thấy Huyền Đức rơi lệ. Biểu hỏi rằng:

– Em cớ gì lại bị thương?

Huyền Đức nói:

– Bị vốn thương mình chẳng rời yên ngựa, thịt đùi đều tan. Nay không cưỡi ngựa, thịt đùi nở ra. Tháng ngày lần lữa, già sắp đến rồi, mà công nghiệp chưa lập, vì thế mà bị thương thôi.

Biểu nói:

– Ta nghe nói em ở Hứa Xương, Tào Công từng dùng mơ xanh nhắm rượu, cùng luận anh hùng. Hiền đệ đưa hết danh sĩ đương thời, Tháo đều không chịu, từng ở trước mặt đệ nói rằng: “Anh hùng thiên hạ chỉ có sứ quân và Tháo mà thôi”. Tháo tuy có bốn mươi vạn binh chúng, kẹp thiên tử mà lệnh chư hầu, mà còn không dám đứng trên em ta. Sao đủ để lo?

Huyền Đức nhân rượu bốc mà đáp rằng:

– Bị nếu có căn bản, thì còn lo gì bọn lóc cóc trong thiên hạ đây?

Biểu nghe thấy, đột nhiên tái mặt. Huyền Đức tự biết là lỡ lời, bèn giá say mà đứng dậy, trở về quán xá. Lưu Biểu tuy không nói ra lời, nhưng trong lòng không vui. Sử quan có thể tán rằng:

Tào Công đếm ngón kể từng người

Thiên hạ anh hùng mỗi sứ quân.

Thịt vế sinh ra mà cảm thán.

Bảo sao bờ cõi chẳng thành ba?*

Lưu Biểu sầu muộn không thôi. Sái Thị nói:

– Mới rồi tôi ở sau bình phong, nghe được lời của Lưu Bị, đủ thấy y có ý thôn tính Kinh Châu, xem người như cỏ rác. Ngày nay không trừ ắt làm họa cho con cháu.

Biểu không đáp, chỉ lắc đầu mà thôi. Sái Thị biết ý, bèn gọi em là Sái Mạo vào bàn bạc việc ấy. Mạo nói:

– Em thấy Lưu Bị có chí hơn người đã lâu rồi, ắt nuốt Kinh Châu. Chi bằng trước tới quán xá giết đi, rồi báo với Biểu cũng chưa muộn.

Sái Thị nói:

– Việc này nên cẩn thận, không được hấp tấp.

Mạo đi ra điểm quân. Y Tịch biết Mạo có lòng muốn hại Huyền Đức, đêm khuya tới báo, sai rời Kinh Châu ngay. Huyền Đức nói:

– Tôi chưa từ biệt Cảnh Thăng, há có thể đi được?

Tịch nói:

– Công nếu chờ từ biệt, ắt bị Sái Mạo hại thôi. Mỗ sẽ vì công mà nói cho.

Huyền Đức bèn lên ngựa, trời chưa sáng là đã đi. Lúc Sái Mạo đến quán xá thì Huyền Đức đi mất rồi. Mạo rất đỗi hối hận, bèn viết một bài thơ lên bức vách, vào gặp Lưu Biểu, nói rằng:

– Lưu Bị có ý phản loạn, đề thơ phản lên vách, không chào mà đi.

Biểu chưa tin, tự mình tới quán xá xem xét, quả có bốn câu thơ. Thơ rằng:

Khốn đốn Kinh Châu đã mấy năm

Non sông ngày cũ trố mắt nhìn.

Rồng nào phải vật nơi ao vũng.

Nằm chờ gió sấm, vụt tầng không.

Lưu Biểu cả giận, rút kiếm nói rằng:

– Thề giết kẻ bất nghĩa!

Đi được mấy bước, chợt tỉnh ra, thầm nghĩ rằng: “Ta cùng Huyền Đức ở chung đã lâu, đó giờ chưa thấy làm thơ. Đây ắt là người ngoài làm gián điệp* thôi”. Bèn trở gót vào phòng, dùng mũi kiếm cạo bài thơ ấy đi, rồi vứt kiếm lên ngựa. Sái Mạo xin rằng:

– Binh sĩ đã điểm tới, hãy đi Tân Dã bắt Lưu Bị.

Biểu nói:

– Chưa thể đi bắt, phải giữ lại để mưu việc khác.*

Sái Mạo thấy Biểu nghi ngờ không quyết, bèn lén cùng chị là Sái Thị bàn bạc:

– Hiện nay kho lẫm đầy đủ, muốn hội họp các quan ở Tương Dương tới chỗ này rồi mưu giết đi.

Sái Thị nói:

– Em hiện đang nắm giữ quân quyền, cần gì phải hỏi ta.

Hôm sau, Mạo bẩm với Biểu rằng:

– Năm gần đây được mùa, nên họp các quan ở Tương Dương, cùng nhau rong ruổi người ngựa đi săn. Hôm nay đã sửa soạn xong, xin chủ nhân lên đường.

Biểu nói:

– Gần đây ta mắc bệnh, thật chẳng thể đi. Hãy lệnh cho hai con trai làm chủ đãi khách.

Mạo nói:

– Hai con tuổi nhỏ, sợ mất lễ tiết, sẽ khiếm khuyết cái đạo vỗ về.

Biểu nói:

– Huyện Tân Dã có em ta là Huyền Đức, hãy mời đãi khách.

Mạo mừng thầm, trúng ngay kế mình, liền sai người mới Huyền Đức tới Tương Dương.

Đây nói Lưu Huyền Đức tới Tân Dã, tự biết mình lỡ lời, không dám kể với mọi người. Chợt có sứ tới mời dự hội, Huyền Đức toan đi. Chợt một người tiến lên nói:

– Sứ quân đi phen này ắt có họa lớn.

Mọi người cả kinh. Kẻ đang nói ấy là ai? Rốt cuộc sẽ ra sao? Hồi sau sẽ thấy.

68. HUYỀN ĐỨC PHÓNG NGỰA VƯỢT ĐÀN KHÊ

Huyền Đức sửa soạn dự hội. Tôn Càn nói:

– Ngày trước nghe tin chúa công vội vã ra về, trong lòng không vui. Ngu ý tính là ở Kinh Châu ắt có sự cố. Nay mời dự hội, sợ là có mưu lừa, chớ nên đi.

Huyền Đức đem việc lúc trước kể hết cho các quan. Quan Công nói:

– Anh tự có lòng nghi ngờ mình lỡ lời. Lưu Kinh Châu lại không có ý giận trách. Lời của người ngoài chưa thể dễ tin đâu. Tương Dương cách nơi này không xa, nếu mà không đi, Lưu Kinh Châu ngược lại sẽ sinh nghi đó.

Huyền Đức nói:

– Lời Vân Trường phải lắm.

Trương Phi nói:

– Tiệc này không phải tiệc tốt. Ca ca chẳng nên đi.

Triệu Vân nói:

– Mỗ đem ba trăm quân mã, bộ đi cùng, có thể bảo đảm chúa công vô sự.

Huyền Đức nói:

– Tử Long cùng đi thì còn gì đáng lo?

Huyền Đức và Tử Long ngay hôm ấy đi tới Tương Dương, rời Tân Dã hơn bảy mươi dặm mới tới được quận. Sái Mạo ra ngoài thành nghênh tiếp, ý rất cung kính. Huyền Đức không nghi ngờ, bèn theo sau. Lưu Kỳ, Lưu Tông hai người dẫn bọn văn võ Vương Xán, Phó Tốn, Văn Sính, Vương Uy, Đặng Nghĩa, Lưu Tiên cùng các danh sĩ ra đón. Huyền Đức thấy hai công tử ở đây, càng không nghi kỵ. Ngày ấy, mời vào quán xá tạm nghỉ. Triệu Vân dẫn ba trăm quân sĩ vây quanh bảo vệ chúa công. Vân mặc giáp đeo kiếm, lúc đi lúc ngồi đều không rời. Lưu Kỳ nói:

– Phụ thân phát bệnh, thực chẳng thể đi, nên đặc biệt mời tôn thúc tới đãi khách, xin hãy vỗ về các quan thú, mục ở các xứ, thì thật may lắm.

Huyền Đức nói:

– Ta vốn không dám đảm đương việc ấy. Nếu đã có lệnh anh thì chẳng dám không theo.

Hôm sau, có người báo quan viên của chín quận, bốn mươi hai châu, huyện đều đã tới đủ. Sái Mạo mời trước Khoái Việt, bàn rằng:

– Lưu Bị là kiêu hùng ở đời, để lâu ắt thành họa cho Kinh Châu. Hãy nhận lệnh hôm nay mà trừ đi.

Khoái Việt nói:

– Sợ làm mất sự trông đợi của sĩ dân, không thể làm được.

Sái Mạo nói:

– Tôi đã bí mật nhận lời của Lưu Kinh Châu, còn giữ ở đây.

Việt nói:

– Nếu như thế ắt phải chuẩn bị từ trước.

Mạo nói:

– Cửa đông là đường lớn núi Hiện đã sai em họ là Sái Hòa dẫn năm ngàn quân chiếm giữ. Ở ngoài cửa nam đã sai Sái Trung dẫn ở ba ngàn quân chiếm giữ. Ngoài sông ở cửa bắc đã sai em là Sái Huân dẫn ba ngàn quân chiếm giữ. Chỉ có cửa tây không cần phải phòng thủ, trước mặt có Đàn Khê ngăn trở, tuy có mấy vạn binh cũng chẳng dễ qua được.

Việt nói:

– Tôi thấy Triệu Vân đi đứng đều chẳng rời, sợ khó ra tay.

Mạo nói:

– Ta phục năm trăm quân ở trong thành.

Việt nói:

– Ắt phải bắt sống Lưu Bị, chờ đợi phân xử, chưa thể ra tay giết chết. Hãy sai Văn Sính, Vương Uy bày riêng một tiệc ở ngoài sảnh, để đãi các võ tướng, trước mời Triệu Vân đi, rồi sau mới có thể ra tay.

Mạo nói:

– Tôi đã an bày xong rồi.

Đến ngày, bèn giết trâu mổ ngựa, bày yến tiệc lớn, trước mời Huyền Đức. Huyền Đức cưỡi ngựa Đích Lư, trong lòng rất yêu quý, ra vào đều cưỡi. Ngày ấy, cưỡi tới châu nha, sai dắt vào vườn sau mà buộc lại. Các quan đều tới trong nhà. Huyền Đức làm chủ tiệc, hai công tử ở hai bên. Mọi người đều theo thứ bậc mà ngồi. Triệu Vân đeo kiếm đứng bên cạnh. Rượu được ba vòng, Văn Sính, Vương Uy vào mời Triệu Vân dự tiệc. Vân chối từ không đi. Huyền Đức sai Vân nhập tiệc. Sái Mạo ở bên ngoài sửa soạn vây bọc như cái thùng sắt. Ba trăm quân đều bị ngăn cản phải trở về quán xá, chỉ đợi rượu đến lưng chừng, nổi hiệu là ra tay. Gặp ngay lúc Y Tịch nâng chén tới trước mặt Huyền Đức, đưa mắt ra hiệu, nói:

– Xin thay áo.

Huyền Đức hiểu ý, đợi đãi khắp một lượt, rồi giả vờ đứng dậy đi nhà xí. Y Tịch đã đứng ở sau vườn chờ đợi, ghé tai báo rằng:

– Ngoài thành đông, nam, bắc, ba chỗ đều có quân mã. Chỉ có cửa tây là chạy được.

Huyền Đức cả kinh, vội tháo ngựa Đích Lư, mở cửa vườn sau mà dắt ra, bay người lên ngựa, chẳng đoái tưởng những người đi cùng, nhắm cửa tây mà chạy. Người giữ cửa hỏi han. Huyền Đức nói:

– Ta không thắng nổi sức rượu rồi!

Bọn môn lại ngăn lại không được, chạy báo Sái Mạo. Mạo lên ngựa, gọi năm trăm quân kỵ theo sau truy đuổi.

Đây nói Huyền Đức chạy thẳng ra cửa tây, đi chưa được hơn hai dặm, trước mặt có khe lớn ngăn chặn đường đi. Khe này tên là Đàn Khê, sông rộng mấy trượng, nước thông với sông Tương, sóng cuộn rất dữ. Huyền Đức tới bờ Đàn Khê, thấy không thể vượt qua, bèn quay ngựa trở lại, xa ngó về hướng thành tây, thấy năm trăm quân kỵ giáp sắt theo Sái Mạo đuổi tới. Huyền Đức nói:

– Ta chết mất thôi.

Bèn quay ngựa tới bờ khe, lúc quay lại nhìn thì quân đã đuổi ở sau lưng. Huyền Đức phóng ngựa xuống khe. Đi được mấy bước, thế nước rất xiết. Chân trước của ngựa đột nhiên bị vấp, quần áo ướt sũng. Huyền Đức vung roi hô lớn rằng:

– Đích Lư! Đích Lư! Hôm nay hại ta rồi! Hãy gắng sức đi!

Nói dứt, ngựa ấy chợt từ trong nước bật người đứng dậy, một hơi nhảy cao ba trượng, phóng lên bờ tây. Huyền Đức như bay trong mây mù. Người đời sau có thơ rằng:

Huyền Đức Tương Dương chạy thoát thân

Ngựa giỏi trời ban khốn với sông

Thiết kỵ ùn ùn đang đuổi gấp

Sóng dữ căm căm chặn lộ trình

Lại có thơ rằng:

Chợt đến Đàn Khê ngó dấu xưa

Gặp người cố lão luận Tam phân

Chủ nhờ hồng phúc mà thoát nạn

Ngựa cậy thần uy vượt mọi loài

Bấy giờ ngồi vững pho xã tắc

Yên tâm sẽ gặp hội phong vân

Mới hay trời đã an bày sẵn

Ngựa hay ngàn dặm, bậc quân vương.

Tô học sĩ lại có một thiên cổ phong, riêng vịnh về sự tích Đàn Khê, cảm thán mà làm bài phú rằng:

Tuổi xế, hoa tàn, chiều xuân đến

Nhàn du* chợt tới chốn Đàn Khê

Dừng ngựa trông xa bỗng bồi hồi

Trước mắt hoa lau bang khắp trời*

Thầm nhớ Hàm Dương, hỏa đức suy*

Rồng giành, hổ đấu chống lẫn nhau

Vương tôn uống rượu hội Tương Dương

Trên chiếu Huyền Đức sắp gặp nguy

Một thân nhắm cửa tây mà chạy

Sau lưng quân đuổi đã cận kề*

Cương ngọc kéo căng, hai tai vểnh

Roi vàng vụt mạnh, bốn vó bay

Đích Lư nhảy vọt Đàn Khê hiểm

Từ đó Tây Xuyên bá nghiệp thành.

Lại có thơ rằng:

Tương Dương thành ấy có đường quan

Người đi than tiếc chuyện Đích Lư

Hai bờ dấu ngựa vùi cỏ biếc

Giữa ghềnh bóng nước chiếu lau xanh

Đêm thanh, trăng sáng, sông như lụa

Sóng cuồng, sao loạn, tựa quỳnh châu

Chớ khoe phần số Tây Xuyên chúa

Chẳng qua ngày ấy có ngựa hay.

Lại có thơ rằng:

Đàn Khê nước biếc chảy lao xao

Khách đến nhìn xem, nhớ chuyện xưa

Huyền Đức bấy giờ đương chạy nạn

Đích Lư ngày ấy quả gieo tai

Sóng dạt, nhảy ngay hơn ba trượng

Thế như muốn vọt chín tầng trời

Ngàn thuở hãy khoan khoe ngựa giỏi

Trên lưng đang chở bậc chân long*.

Một dòng bọt sóng dậy Đàn Khê

Kíp thét ngựa hay phi đến trước

Vó ngựa đạp tan pha lê* xanh

Gió trời gầm thét, roi vàng vụt

Bên tai nghe tiếng ngàn vó ngựa*

Chợt thấy đôi rồng vượt sóng bay

Quả đúng vua hiền giữ Tây Xuyên

Ngựa giỏi, người tài khéo gặp nhau

Đàn Khê nước vẫn chảy về đông

Minh chúa, ngựa thần nay đâu tá?

Đến khe than thở, luống bùi ngùi

Ánh chiều tịch mịch soi núi vắng

Chia ba chân bạc chỉ là mơ

Dấu tích chẳng còn nơi trần thế.

Thơ của Hồ Tăng tiên sinh rằng:

Tương Dương quý hạ cỏ bộn bề

Vương tôn dẫn dắt đến Đàn Khê

Đích Lư vùi xác nơi nào đấy?

Chỉ có dòng sông vẫn vỗ đê*.

Huyền Đức nhảy qua phía tây khe, ngoảnh đầu nhìn bờ đông. Sái Mạo dẫn năm trăm quân kỵ đuổi tới bờ khe, kêu to:

– Sứ quân vì cớ gì lại trốn khỏi tiệc mà đi?

Huyền Đức nói:

– Ta với người không thù, có gì lại mưu hại nhau đây?

Mạo nói:

– Tôi không có lòng ấy. Sứ quân chớ tin lời người khác.

Huyền Đức thấy Mạo giơ tay giương cung lắp tên, vội quay ngựa nhắm hướng Nam Chương ở phía tây mà đi*. Mạo nói với các tướng rằng:

– Đó là thần giúp rồi!

Mạo đang định trở về thành, ở trong cửa tây, Triệu Tử Long dẫn ba trăm quân đuổi tới. Tính mạng Sái Mạo sẽ ra sao?

69. LƯU HUYỀN ĐỨC GẶP TƯ MÃ HUY

Sái Mạo không dám qua khe, định trở về thành. Triệu Vân đang uống rượu, chợt thấy huy động người ngựa, vội ra xem. Trên tiệc không có Huyền Đức. Tử Long cả kinh, trở ra đi tới quán xá, nghe thấy người ta bảo: “Sái Mạo dẫn quân nhắm hướng tây mà đuổi theo”, nhân thế vội vàng vụng thương lên ngựa, dẫn ba trăm quân rời thành, trông thấy Sái Mạo bèn hét mà hỏi rằng:

– Chủ ta ở đâu?

Mạo nói:

– Sứ quân trốn khỏi tiệc, chẳng biết đi đâu.

Tử Long là người cẩn thận, tinh tế, không muốn gây thêm biến loạn, xem xét trong quân thảy đều không thấy động tĩnh, trông ra phía trước là khe lớn, chẳng hề có đường đi. Tử Long nói:

– Ngươi mời chủ ta, cớ gì lại bày quân mã vây bọc?

Mạo nói:

– Quan liêu của chín quận, bốn mươi hai châu huyện đều ở đây. Ta thân làm tướng, há có thể không phòng hộ sao?

Vân nói:

– Ngươi đã bức chúa ta chạy đến chỗ nào rồi?

Mạo nói:

– Ta nghe nói có một cỗ ngựa rời cửa tây, đến đây thì không thấy nữa.

Tử Long nghi ngờ không quyết, đi thẳng tới bờ khe mà xem xét, chỉ thấy ở bờ bên kia có một vệt nước. Vốn là bờ bên kia hơi cao, ba trăm quân tản ra nhìn ngó mà không thấy Huyền Đức. Tử Long quay lại thì Sái Mạo đã vào thành mất rồi. Tử Long bắt bọn quân giữ cửa tra hỏi. Thảy đều nói:

– Đã phóng ngựa ra khỏi cửa tây mà đi mất rồi.

Tử Long muốn vào trong thành, lại sợ có mai phục, bèn dẫn quân về Tân Dã.

Đây nói Huyền Đức vượt khe xong rồi, như say như ngốc, nghĩ rằng khe sâu này đột nhiên nhảy một cái là qua, há chẳng phải ý trời sao? Bèn nhằm hướng Nam Chương, giục ngựa mà đi. Ngày đã dần tàn, đang lúc đi thẳng về tây, thấy có một mục đồng cưỡi trên lưng trâu, miệng thổi sáo ngắn đang đi tới, Huyền Đức mở miệng than:

– Ta chẳng được như thế!

Bèn dừng ngựa đứng xem. Tiểu đồng cũng dừng trâu ngưng sáo mà nhìn kỹ Huyền Đức, nói:

– Tướng quân lẽ nào là Lưu Huyền Đức đã phá Khăn Vàng ư?

Huyền Đức cả kinh, hỏi rằng:

– Ngươi là tiểu đồng ở thôn vắng, sao biết được họ và tên chữ của ta?

Tiểu đồng nói:

– Tôi vốn chẳng biết, vì thường hầu thầy, ngày có khách đến thì thường nói có một Lưu Huyền Đức mình cao bảy thước năm tấc, tay buông quá gối, mắt có thể ngoảnh nhìn thấy tai, là anh hùng đương thời. Nay trông tướng quân dáng vẻ như thế, chắc là đúng rồi.

Huyền Đức nói:

– Thầy ngươi là ai vậy?

Tiểu đồng nói:

– Thầy tôi họ kép là Tư Mã, tên Huy, tự là Đức Tháo, đạo hiệu là Thủy Kính tiên sinh, là người Dĩnh Xuyên*.

Huyền Đức nói:

– Lấy ai làm bạn? Hiện đang ở xứ nào?

Tiểu đồng nói:

– Cùng người Tương Dương là Bàng Đức Công, Bàng Thống làm bạn. Khu rừng ở đây là trang viên của thầy đó.

Huyền Đức nói:

– Bàng Đức Công là gì của Bàng Thống?

Tiểu đồng nói:

– Là chú cháu đó. Bàng Đức Công tự là Sơn Dân, lớn hơn thầy tôi mười tuổi*. Bàng Thống tự là Sĩ Nguyên, nhỏ hơn thầy tôi năm tuổi. Một hôm thầy tôi ở trên cây hái lá dâu, Thống tới gặp mặt, ngồi dưới gốc cây mà cùng giảng luận việc hưng vong, từ sớm đến tối mà không mỏi mệt. Thầy tôi rất yêu, gọi Bàng Thống là em.

Huyền Đức nói:

– Ta là Lưu Huyền Đức đây. Ngươi hãy dẫn ta đi gặp sư phụ. Tiểu đồng bèn dẫn Huyền Đức đi chừng hai dặm, tới trước trang xuống ngựa. Huyền Đức nghe được tiếng đàn hay tuyệt, bèn bảo tiểu đồng khoan hãy thông báo. Đột nhiên tiếng đàn im bặt, một người cười mà bước ra, nói:

– Tiếng đàn đang đục đang trong, chợt có âm điệu đánh giết, ắt có anh hùng nghe trộm!

Huyền Đức cả kinh, thấy người này mình thông, xương hạc, khí độ khác thường, tuổi đã nửa trăm mà vẻ mặt như con trẻ. Huyền Đức tiến lên hành lễ, cổ áo hãy còn ướt. Thủy Kính nói:

– Công đây hôm nay may thoát được nạn lớn.

Huyền Đức kinh ngạc không thôi. Tiểu đồng nói:

– Đây là Lưu Huyền Đức đó.

Thủy Kính vội vàng đáp lễ, mời vào tháo đường chia ngôi chủ khách mà ngồi. Huyền Đức thấy trên giá chất đầy vạn quyển kinh thư, ngoài song trồng nhiều tùng, trúc, đàn bày trên giường đá, khí trong lành phiêu dật. Huyền Đức đứng dậy nói:

– Ngẫu nhiên đi ngang đất này, nhân được tiểu đồng chỉ chỗ mà mới được lạy tôn nhân, không nén được vạn điều may mắn.

Thủy Kính nói:

– Công chớ nói lời tránh né. Hôm nay Công ắt là chạy nạn tới đây.

Huyền Đức bèn đem việc ở Tương Dương kể qua. Thủy Kính nói:

– Chỉ cần nhìn khí sắc của Công là đủ biết rồi. Công giờ làm chức gì?

Huyền Đức nói:

– Tả tướng quân, Nghi Thành đình hầu, Dự Châu mục.

Thủy Kính nói:

– Kẻ ngu này nghe danh lớn của tướng quân đã lâu rồi. Cớ gì cứ khư khư chạy vạy nơi đường sá vậy?

Huyền Đức nói:

– Thời vận không thông, mạng số trắc trở, vì cớ ấy thôi.

Thủy Kính nói:

– Không phải. Chỉ là vì tả hữu của tướng quân chưa có kỳ nhân thôi.

Huyền Đức nói:

– Bị tuy bất tài, nhưng văn có hạng Tôn Càn, Mi Trúc, Giản Ung, võ có hạng Quan Mỗ, Trương Phi, Triệu Vân, trung thành phò tá, sao lại cho là không được kỳ nhân đây?

Thủy Kính nói:

– Loại như Quan, Trương, Triệu Vân tuy có sức địch vạn người mà không có tài quyền biến. Loại như Tôn Càn, Mi Trúc, Giản Ung chỉ là thư sinh mặt trắng, hạng tiểu nho dò chương trích câu, chẳng phải là kẻ sĩ kinh luân tế thế. Há là người làm nên nghiệp bá sao?

Huyền Đức nói:

– Bị khom lưng cúi mình, mong cầu người hiền còn sót nơi hang núi, mà sao chưa được kỳ nhân?

Thủy Kính nói:

– Nho sinh, tục sĩ chẳng biết thời thế. Kẻ biết thời thế mới gọi là trang tuấn kiệt.

Huyền Đức nói:

– Xin hỏi ai là tuấn kiệt?

Thủy Kính nói:

– Ví như Hán Cao Tổ được hạng người như Trương Lương, Tiêu Hà, Hàn Tín; Hán Quang Vũ được loại người như Đặng Vũ, Ngô Hán, Phùng Dị, mới có thể thành gốc rễ bá vương. Như thế mới là tuấn kiệt đó.

Huyền Đức nói:

– Sợ thời nay không có loại người như họ.

Thủy Kính nói:

– Công há chẳng nghe Khổng Tử từng nói: “Cái ấp mười nhà ắt có người trung tín”? Sao bảo là thời nay thì không?

Huyền Đức nói:

– Bị ngu muội không biết, xin ban cho lời chỉ dạy.

Thủy Kính nói:

– Công có nghe lời ca dao của bọn trẻ con ở các quận chăng? Lời dao nói: “Khoảng năm tám chín bắt đầu suy. Đến năm mười ba chẳng còn gì*. Rốt cùng thiên mệnh quy về đó. Rồng cuộn bùn nhơ vụt bay đi”. Lời ca dao này có từ đầu năm Kiến An tới nay. “Tám chín năm bắt đầu suy” đây, là năm Kiến An thứ tám, Lưu Cảnh Thăng mất người vợ trước, liền sinh loạn trong nhà, ấy là “bắt đầu suy” đó. “Đến năm mười ba chẳng còn gì đây, ắt là không lâu nữa Cảnh Thăng chết thôi. Cảnh Thăng mà chết, ắt văn võ rơi rụng chẳng còn gì rồi. “Thiên mệnh quy về đây là ứng vào tướng quân đó.

Huyền Đức kinh ngạc, bèn lạy mà nói:

– Lưu Bị sao dám đương việc ấy?

Thủy Kính nói:

– Nay người toàn tài trong thiên hạ đều tụ về đây. Tướng quân có thể cầu họ.

Huyền Đức nói:

– Là ai vậy?

Thủy Kính nói:

– Phục Long, Phượng Sồ, hai người được một thì có thể yên thiên hạ.

Huyền Đức liền hỏi rằng:

– Phục Long, Phượng Sồ là người như thế nào?

Thủy Kính vỗ tay cười lớn, nói:

– Hảo! Hảo*!

Huyền Đức lại hỏi Thủy Kính. Thủy Kính nói:

– Sắc trời đã xế, hãy tạm ngủ một đêm. Hôm sau sẽ nói.

Liền gọi tiểu đồng sửa soạn đồ ăn thức uống để tiếp đãi, giữ ở trong phòng khách mà ngủ, cho ngựa ăn ở nhà sau.

Huyền Đức vì nhớ lời của Thủy Kính, không thể ngủ được, ước chừng canh khuya, chợt nghe một người bước vào. Thủy Kính hỏi rằng:

– Nguyên Trực sao lại tới đây?

Huyền Đức choàng dậy nghe trộm. Người này đáp rằng:

– Từ lâu đã nghe Lưu Cảnh Thăng yêu thiện ghét ác, mới đặc biệt tới yết kiến, mà đến khi gặp rồi thì chỉ có tiếng không, bởi thế mới trở về đây.

Thủy Kính nói:

– Yêu thiện, ghét ác thì là người thiện rồi. Vì cớ gì mà bỏ đi?

Người ấy đáp rằng:

– Yêu thiện mà không thể dùng, ghét ác mà chẳng thể bỏ, bởi thế mới để thư lại mà từ biệt.

Thủy Kính nạt đi, nói:

– Ngày nay Hán thất suy yếu, hiền ngu lẫn lộn, can qua cùng dậy, họa loạn chớm sinh. Người ôm cái tài vương tá, đáng nên đợi thời, thế mà lại bước ra, ôm ngọc đẹp mà làm thành gạch đá để bán cho người đời hòng chuốc lấy cái nhục. Ấy là lỗi lầm của ngươi, mà còn đi nói người ta yêu thiện mà không thể dùng, há chẳng phải cũng là nói bậy ư? Tử Cống nói: “Riêng mình có viên ngọc đẹp, thì bỏ vào hộp mà cất đi, hay là chờ giá tốt mà bán đi?”. Khổng Tử đã nói rõ rồi*. Anh hùng hào kiệt ở ngay trước mắt, cớ gì lại bận bịu tới Lưu Cảnh Thăng đây?

Người đó nói rằng:

– Lời tiên sinh phải lắm!

Huyền Đức nghe xong, cả mừng, thầm đoán người này ắt là Phục Long, Phượng Sồ rồi.

Sau khi trời sáng, Huyền Đức rời phòng xin gặp, hỏi Thủy Kính rằng:

– Đêm qua người tới đây là ai vậy?

Thủy Kính nói:

– Y tới tìm minh chúa, đã đi xứ khác rồi.

Huyền Đức xin hỏi họ tên. Thủy Kính nói:

– Hảo! Hảo!

Huyền Đức lại hỏi Phục Long, Phượng Sồ là ai, Thủy Kính chỉ nói:

– Hảo! Hảo!*

Huyền Đức lạy xin Thủy Kính cùng phò nhà Hán. Thủy Kính nói:

– Kẻ nhàn tản ở nơi sơn dã, không đủ cho người đời sử dụng. Tự nhiên sẽ có người hơn tôi chục lần tới giúp công thôi. Công nên tìm đi.

Huyền Đức lại hỏi. Thủy Kính chỉ nói:

– Hảo! Hảo!

Đang lúc nói chuyện, tiểu đồng tới báo:

– Ngoài trang có tiếng người nói, ngựa hí, có một đại tướng dẫn vài trăm người vây kín cả trang rồi.

Huyền Đức cả kinh. Rốt cuộc sẽ ra sao?

Lưu Bị đi tiếp, đến am của Bàng Đức Công xin tá túc. Lưu Bị nói với Bàng Đức Công rằng: “Sư phụ, Lưu Bị tới chốn núi này, gặp được một sự phụ, nói rằng nam Ngọa Long, bắc Phượng Sồ. Mỗ hỏi tên của họ, thì chỉ nói rằng “hảo, hảo, hảo”, rồi bay lên trời đi mất. Chưa biết đó là thần hay là quỷ”. Bàng Đức Công nói: “Huyền Đức Công, người ấy họ kép là Tư Mã, tên Huy, tự là Đức Tháo, đó là Hảo Hảo tiên sinh”.

Xưng hiệu Hảo Hảo tiên sinh của Tư Mã Huy có lẽ bắt nguồn từ một cố sự khác. Tư Mã Huy biệt truyện cho biết: “Bấy giờ có ai đem nhân vật ra hỏi Huy, thì không bàn xem họ cao hay thấp, mà chỉ nói “tốt đẹp” [giai]. Vợ ông can rằng: “Người ta hỏi chỗ nghi ngờ, ngài nên biện luận, thế mà thảy đều khen tốt đẹp. Há người ta có hiểu được ý ngài chăng?”. Huy nói: “Như lời nàng nói cũng là tốt đẹp đấy”.]

70. HUYỀN ĐỨC GẶP TỪ THỨ Ở TÂN DÃ

Huyền Đức vội chạy ra xem, thì là Triệu Vân. Huyền Đức cả mừng. Triệu Vân vào gặp, nói:

– Đêm qua Vân trở về huyện tìm không thấy. Suốt đêm theo gót tới đây hỏi thăm. Có người chỉ đường cho đi, nói rằng: “Chiều qua có một vị quan nhân cưỡi ngựa nhắm hướng trang viên của Thủy Kính tiên sinh mà đi rồi”, bởi thế mới tìm tới đây.

Triệu Vân liền mời Huyền Đức lên ngựa, sợ có người tới trong huyện chém giết. Huyền Đức từ giã Thủy Kính, cùng Triệu Vân nhằm hướng Tân Dã mà đi. Chưa tới hai mươi dặm, có một đội người ngựa kéo tới, Huyền Đức trông ra thì là Trương Phi. Bèn nối nhau mà đi, chưa tới hai mươi dặm, có một đội người ngựa đi tới, thì là Vân Trường đó. Vân Trường tìm tới gặp mặt, bèn kể hết việc ở Đàn Khê. Về tới trong huyện, cùng bọn Tôn Càn bàn bạc, Càn nói:

– Phải đưa thư cho Lưu Kinh Châu xét xử việc này.

Huyền Đức nghe theo lời này, soạn thư sai Tôn Càn tới Kinh Châu. Lưu Biểu gọi vào hỏi rằng:

– Ta gọi Huyền Đức tới Tương Dương đãi khách, cớ gì nửa chừng mà bỏ chạy?

Càn dâng thư lên, nói:

– Sái Mạo định mưu hại nhau, nên mới vượt Đàn Khê mà thoát đi.

Biểu nghe xong, cả giận, kíp gọi Sái Mạo vào, mắng lớn rằng:

– Ngươi sao dám hại em ta?

Mạo chối cãi không được. Biểu sai lôi ra chém đi. Sái phu nhân bước ra khóc xin mới được miễn tội. Biểu hận không nguôi. Tôn Càn thưa rằng:

– Chẳng nên giết Thượng tướng của mình. E lần sau Lưu hoàng thúc chẳng dám tới Kinh Châu nữa rồi.

Biểu trách mắng mà tha cho, sai con trưởng Lưu Kỳ cùng đi với Tôn Càn tới Tân Dã xin tội. Huyền Đức cả mừng, bày tiệc đãi Lưu Kỳ. Kỳ đột nhiên rơi lệ. Huyền Đức hỏi nguyên cớ. Kỳ nói:

– Mẹ kế là Sái Thị thường có lòng mưu hại. Cháu không có kế để thoát họa.

Bị khuyên:

– Hãy lấy tấc lòng mà trọn hiếu, tự nhiên có thể không gặp họa.

Ngày hôm sau, Lưu Kỳ khóc chia tay. Huyền Đức tiễn ra khỏi thành, ngồi trên ngựa Đích Lư. Huyền Đức nói với Kỳ rằng:

– Nếu không có ngựa này thì ta trở thành người ở dưới suối rồi.

Kỳ nói:

– Chẳng phải nhờ sức ngựa, mà là vì phúc dày của thúc phụ đó.

Chú cháu chia tay. Lưu Kỳ khóc lóc mà đi.

Huyền Đức tự quay về. Chợt thấy một người đội khăn sắn, mặc bào gai, đai nhuộm thâm, đi giày đen, ca vang mà đi tới. Bài ca rằng:

Trời đất xoay chuyển chừ, lửa sắp tàn*.

Nhà lớn sắp sụp chừ, một cột khó chống thay.

Bốn biển có người hiền chừ, muốn tìm minh chúa.

Thánh chúa cầu hiện chừ, chẳng biết được ta.

Ca xong, cười lớn không thôi. Huyền Đức nghe lời ca, thầm nghĩ rằng: “Lẽ nào là người mà Thủy Kính bảo là Phục Long, Phượng Sồ chăng?”. Bèn xuống ngựa gặp mặt, mời vào huyện nha, hỏi han tên họ. Người ấy nói:

– Mỗ là người Dĩnh Thượng, họ Đan tên Phúc, lâu nay nghe nói sứ quân chiêu hiền nạp sĩ, nên đặc biệt tới đầu mà chưa dám đường đột, bởi thế mới đi hát ở chợ.

Huyền Đức dùng lễ đối đãi như khách. Đan Phúc nói:

– Mới rồi thấy con ngựa sứ quân đang cưỡi, xin được xem lại một phen.

Bèn sai tháo yên, buộc ở dưới nhà. Đan Phúc nói:

– Ngựa này tuy có tài ngàn dặm, nhưng ắt là hại chủ.

Huyền Đức nói:

– Đã ứng nghiệm rồi.

Bèn kể việc nhảy qua Đàn Khê. Phúc nói:

– Đó là cứu chủ, không phải hại chủ. Ắt là phải hại chủ. Có một phép có thể tiêu trừ.

Huyền Đức nói:

– Xin được nghe phép tiêu trừ.

Phúc nói:

– Khiến người thân cận cưỡi nó. Đợi khi hại chết người đó rồi thì mới có thể cưỡi. Tự nhiên sẽ không có việc gì.

Huyền Đức gọi người hầu, sai nấu nước sôi*. Phúc nói:

– Tôi nghe nói sứ quân cầu hiền sĩ khắp nơi, chẳng ngại ngàn dặm mà tới, có gì lại đuổi khách?

Huyền Đức nói:

– Ngươi mới tới đây, không dạy ta rộng làm nhân nghĩa, mà liền dạy ta việc lợi mình hại người. Bởi thế ta mới đuổi đi.

Phúc cười lớn mà tạ lỗi, nói:

– Tôi nghe sứ quân vốn là người có lòng nhân, mà chưa dám tin, bởi thế mới lấy lời này mà thử thôi.

Huyền Đức đứng dậy xin lỗi, nói:

– Nếu bàn về lòng nhân tiếng nhân, tôi há dám nhận. Chỉ là muốn vỗ quân yêu dân, mà hận chưa làm được thôi. Mong tiên sinh dạy cho.

Đan Phúc nói:

– Tôi từ Dĩnh Thượng tới đây, nghe người Tân Dã ca rằng: “Tân Dã mục, Lưu hoàng thúc, từ đến đây, dân sung túc”. Ấy là đủ biết sử quân yêu dân, tiếc vật là đúng rồi.

Huyền Đức bái Đan Phúc làm Quân sự, thao luyện người ngựa dưới trướng.

Đây nói Tào Tháo từ khi ở Kí Châu trở về Hứa Xương, thường có ý lấy Kinh Châu, bởi thế mới sai Tào Nhân dẫn Lý Điển và bọn hàng tướng Lữ Khoáng cùng ba vạn binh đóng đồn ở Phan Thành, như hổ nhòm Kinh Tương, xem xét động tĩnh hư thực, để làm phên giậu. Bấy giờ Lữ Khoáng, Lữ Tường bẩm với Tào Nhân rằng:

– Trước mắt Lưu Bị đồn binh ở Tân Dã, chiêu quân mua ngựa, chứa cỏ dồn lương, có lòng mưu đồ Hứa Xương, chẳng thể không sớm trừ đi. Hai người chúng tôi từ khi hàng Thừa tướng về sau chưa có tấc công, xin cho năm ngàn tinh binh, có thể lấy đầu Lưu Bị để dâng Thừa tướng.

Tào Nhân cả mừng, cho hai người năm ngàn binh. Người giữ địa giới Tân Dã do thám biết được, chạy báo Huyền Đức. Huyền Đức mời Đan Phúc bàn bạc, Phúc nói:

– Đã có quân địch thì không thể để người ta vào cõi. Trước hãy sai Quan Công dẫn một cánh quân theo đường bên trái mà ra, để chặn quân giữa đường, sai Trương Phi dẫn một đội quân theo đường bên phải mà ra, để chặn phía sau quân địch. Sứ quân dẫn Triệu Vân ra binh ở đường giữa mà đón mặt trước. Có thể bắt được tướng địch rồi.

Huyền Đức cả mừng, sai hai tướng Quan, Trương đi trước, rồi sau mới cùng Đan Phúc, Triệu Vân dẫn hai ngàn người ngựa ra ải đón địch. Đi chưa được vài dặm, sau núi bụi bốc quá đầu, Lữ Khoáng Lữ Tường dẫn năm ngàn quân kéo tới. Hai bên chạm mặt, bày thành thế trận. Huyền Đức cưỡi ngựa ra dưới cửa cờ, hô to rằng:

– Kẻ tới là ai? Sao dám phạm cõi ta?

Lữ Khoáng nói:

– Ta là Đại tướng Lữ Khoáng đây! Phụng mệnh của Tào thừa tướng đặc biệt tới bắt ngươi!

Huyền Đức nói:

– Ta có tội gì?

Khoáng nói:

– Ngươi là tên giặc phản Hán, sao không thể bắt?

Huyền Đức cả giận, sai Triệu Vân cưỡi ngựa ra. Hai tướng giao chiến chưa được mấy hiệp. Triệu Vân một thương đâm Lữ Khoáng rơi xuống ngựa. Lữ Tường dẫn quân bỏ chạy. Đi chưa được mấy dặm, bên đường có một đám quân ùa ra, đi đầu là một đại tướng cầm ngang đao, phóng ngựa, ấy là Quan Vân Trường. Xông giết một trận, Lữ Tường mất quá nửa quân, cướp đường mà chạy. Phía sau có Quan Công đuổi theo không dứt. Lại đi chưa được mười mấy dặm hơn, một đội quân đứng chặn đường, kẻ đứng đầu là đại tướng vung mâu, cưỡi ngựa ra. Ấy là Trương Ích Đức người nước Yên. Phi chạy thẳng tới bắt Lữ Tường. Tường trở tay không kịp, bị Phi đâm trúng một câu, nhào người xuống chết dưới ngựa. Bọn còn lại đều bỏ chạy, bị quân sĩ dưới tay Trương Phi bắt trói cả, đưa về Tân Dã. Huyền Đức cả mừng, trọng đãi Đan Phúc, khao thưởng ba quân.

Đây nói bại quân về gặp Tào Nhân, báo chuyện Lữ Khoáng bị Triệu Vân giết đi, Lữ Tường bị Trương Phi giết chết, quân sĩ còn lại thảy đều bị bắt sống. Tào Nhân cả kinh, cùng Lý Điển bàn bạc. Điển nói:

– Nay hai tướng khinh địch mà chết, chỉ nên dừng quân không động, đi báo cho Thừa tướng hay. Chừng có thể cất đại quân mà tới đây tiễu trừ, ấy mới là thượng sách.

Tào Nhân nói:

– Không phải. Trước mắt hai tướng đã chết, lại bị mất nhiều người ngựa, so một đất Tân Dã bé mọn, cần gì kinh sợ mà phải đợi Thừa tướng? Giết gà cần chi dùng dao mổ trâu? Ta sẽ cùng người đi bắt Lưu Bị.

Điển nói:

– Lưu Bị là nhân kiệt đó. Không thể coi thường.

Nhân nói:

– Ngươi nhát rồi.

Điển nói:

– Binh pháp bảo: “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”. Mỗ chẳng phải nhát đánh, chỉ sợ không thắng Lưu Bị thôi.

Nhân nổi giận, nói:

– Ngươi ôm hai lòng sao?

Điển nói:

– Từ khi theo gót Thừa tướng, đã bao năm rồi. Há không biết lòng của Lý Điển sao?

Nhân nói:

– Ta ắt phải bắt sống Lưu Bị.

Điển nói:

– Nếu tướng quân đi, mỗ sẽ giữ Phàn Thành.

Nhân nói:

– Ngươi nếu không cùng đi thì ắt mang hai lòng rồi.

Điển kinh sợ. Tào Nhân kiểm điểm, cất hai vạn năm ngàn quân bản bộ. Ai nấy đều nai nịt lên ngựa, vượt sông nhắm Tân Dã mà đi. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

TAM QUỐC CHÍ THÔNG TỤC DIỄN NGHĨA QUYỂN VII – hết

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN VIII

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN 08

71. Từ Thứ bày kế lấy Phàn Thành.

72. Từ Thứ ra đi, tiến Gia Cát Lượng.

73. Lưu Huyền Đức ba lần tới lều tranh.

74. Huyền Đức tìm Khổng Minh trong gió tuyết.

75. Định chia ba, Lượng bỏ lều tranh.

76. Tôn Quyền qua sông phá Hoàng Tổ.

77. Khổng Minh di kể cứu Lưu Kỳ.

78. Gia Cát Lượng đốt đồn Bác Vọng.

79. Hiến Kinh Châu, Xán thuyết Lưu Tông.

80. Gia Cát Lượng hỏa thiêu Tân Dã.

71. TỪ THỨ BÀY KẾ LẤY PHÀN THÀNH

Tào Nhân phẫn nộ, ý muốn đạp bằng Tân Dã, bèn cất quân bản bộ nhắm Tân Dã mà đi, trước sai người ở bờ sông thu thập thuyền bè chuẩn bị vượt sông.

Đây nói Đan Phúc nói với Huyền Đức rằng:

– Tào Nhân gần đây ở Phàn Thành, nếu biết hai tướng bị chém, ắt dẫn người ngựa dưới trướng mà tới lấy Tân Dã.

Huyền Đức nói:

– Lấy gì để ngăn đây?

Phúc nói:

– Tôi đoán Tào Nhân nếu đem hết binh mã tới đây, Phàn Thành trống rỗng, tuy cách ông Bạch Hà nhưng có thể nhổ nước bọt vào lòng bàn tay là lấy được.

Huyền Đức hỏi kế. Phúc ghé tai nói nhỏ như thế, như thế. Huyền Đức cả mừng, trước tiên phái sẵn người đến bên bờ Bạch Hà. Có người báo:

– Tào Nhân chuẩn bị vượt sông.

Đan Phúc nói với Huyền Đức rằng:

– Nếu dừng quân không động thì chưa thể lấy được. Nay kéo hết quân mà tới thì đó là hạ sách. Ta ắt bắt Tào Nhân thôi.

Bèn bày bố trận thế. Triệu Vân cưỡi ngựa ra gọi tướng bên kia nói chuyện. Lý Điển ra trận, cùng Triệu Vân giao đấu. Đánh chừng mười mấy hiệp, Lý Điển tính rằng đánh không lại, quay ngựa chạy về trận nhà. Vân phóng ngựa đuổi đánh, bị hai cánh quân bắn chặn. Vân bèn quay về. Ai nấy thu quân về trại. Hãy nói Lý Điển gặp Tào Nhân, nói:

– Triệu Vân anh hùng, không thể chống ngăn, chi bằng về Phàn Thành.

Tào Nhân cả giận, nạt Lý Điển rằng:

– Ngươi lúc chưa ra quân đã làm trễ biếng lòng quân của ta, nay lại giả vờ thua, hãy đem chém đi!

Bàn hét tay đao búa lôi Lý Điển đi. Lúc đang định chém, các tướng hết sức kêu xin mới được miễn. Tào Nhân sai Lý Điển làm hậu quân, tự mình dẫn quân làm tiền bộ. Ngày hôm sau, rời trại tiến lên, bày thành thế trận. Đan Phúc lên núi xem xét xong, nói với Huyền Đức rằng:

– Công biết trận thế này không?

Huyền Đức nói:

– Không biết.

Phúc nói:

– Đây là trận Bát Môn Kim Tỏa. Tuy là bày được, nhưng tiếc là không tròn. Tám cửa là hưu, sinh, thương, đỗ, cảnh, tử, kinh, khai. Nếu theo cửa sinh, cảnh, khai mà vào thì ắt an lành; còn theo cửa hưu, thương, kinh mà vào thì ắt bị thương, nếu theo cửa đỗ, tử mà vào thì ắt chết. Nay tám cửa tuy bố trí được chỉnh tề nghiêm túc, chỉ hiếm những đường thông chính giữa thiếu kẻ chủ trì. Nếu như từ góc đông nam theo của sinh mà vào, đi tới hướng chính tây theo của cảnh mà đánh ra thì ắt loạn thôi.

Huyền Đức truyền lệnh sai quân giữ chặt góc trận, lệnh Triệu Vân dẫn năm trăm quân theo hướng đông nam mà vào, đi thẳng tới hướng tây mà ra. Triệu Vân được lệnh, vung thương phóng ngựa, dẫn quân đi thẳng tới góc đông nam, hò hét mà vào. Trong quân gióng trống trợ oai, Triệu Vân đánh giết vào trung quân. Tào Nhân chạy thẳng ra hướng bắc. Vân không đuổi, mà liền phá ra cửa tây, lại theo cửa tây đánh tới góc đông nam. Tào Nhân đại loạn. Huyền Đức dẫn quân tới đánh. Quân Tào thua to mà lui. Đan Phúc bảo chớ nên đuổi mà tự thu quân về.

Đây nói Tào Nhân thua mất một trận, bấy giờ mới hối, bắt đầu tin Lý Điển, mời Điển tới bàn bạc, nói:

– Trong quân Lưu Bị ắt có người tài năng. Ta bày trận Bát Môn Kim Tỏa. Triệu Vân từ đông nam đánh giết vào mà nhắm hướng chính tây để ra. Sao lại không có người tài được?

Lý Điển nói:

– Tôi tuy ở đây, nhưng rất lo Phàn Thành.

Tào Nhân nói:

– Đêm nay ra cướp trại Lưu Bị, nếu thắng thì hãy ở, còn không thắng thì sẽ lui quân về.

Lý Điển lại can rằng:

– Chỉ sợ Lưu Bị có chuẩn bị.

Nhân nói:

– Nếu cứ nghi như thế thì ắt khó dùng binh. Rồi không nghe lời Lý Điển, truyền lệnh xong xuôi.

Đây nói Đan Phúc cùng Huyền Đức ở trong trại bàn việc. Chợt có gió to nổi dậy, Phúc nói:

– Đêm nay Tào Nhân ắt tới cướp trại.

Huyền Đức nói:

– Lấy gì đối địch đây?

Phúc nói:

– Tôi đã tính xong rồi.

Đây nói Tào Nhân cất hết quân sĩ làm tiền đội, Lý Điển làm hậu ứng, canh hai đêm ấy tới cướp trại. Vào đến trong trại, bốn bề lửa bốc, thiêu cháy rào trại. Tào Nhân biết có chuẩn bị, vội lui quân. Triệu Vân đuổi giết tới gần. Nhân vội vứt trại mình, nhắm hướng bắc sống mà chạy. Gần tới bờ sông, định tìm thuyền, trên bờ sông có một đám quân giết tới, kẻ đi đầu là đại tướng Trương Ích Đức, dẫn quân đuổi giết*. Quân Tào liều chết đánh. Lý Điển bảo vệ Tào Nhân xuống thuyền qua sông. Tào Nhân lên bờ, chạy tới Phan Thành, sai người gọi mở cửa. Trên thành một tiếng trống vang lên, một tướng dẫn năm trăm quân kéo ra, ấy là Quan Vân Trường*. Hai quân hỗn chiến. Tào Nhân, Lý Điển lại bị Vân Trường đánh giết một trận, nhân thế mà mất luôn Phàn Thành, nhắm Hứa Xương mà chạy, ở trên đường nghe ngóng, mới biết là Đan Phúc làm Quân sư, bày mưu đặt kế.

Không nói chuyện Tào Nhân về Hứa Xương, đây nói Huyền Đức thu được toàn thắng, dẫn quân vào Phàn Thành, Huyện lệnh Lưu Bí ra đón. Huyền Đức yên dân xong xuôi. Lưu Bí là người Trường Sa, cũng là tông thân nhà Hán, bèn mời Huyền Đức tới nhà dự tiệc. Bấy giờ có cháu ngoại là Khấu Phong đứng hầu ở bên cạnh. Huyền Đức thấy Phong dáng người cường tráng, tiếng nói trong sáng. Huyền Đức hỏi Bí rằng:

– Đây là ai?

Bí đáp rằng:

– Đó là cháu ngoại tôi, là Khấu Phong đó. Nó tinh thông võ nghệ, cha mẹ đều mất cả. Bí này là cậu đằng mẹ nên ở đây nương cậy mà học nghề. Nó vốn là con trai của La hầu họ Khấu đó.

Huyền Đức muốn nhận làm con nuôi. Lưu Bí vui mừng nghe theo, bèn sai cháu mình lạy Huyền Đức làm cha, đổi tên là Lưu Phong. Huyền Đức mang theo về, sai lạy Vân Trường, Ích Đức làm chú. Vân Trường nói:

– Huynh trưởng đã có con trai, cần gì phải dùng đến con nuôi? Ngày sau ắt có họa thôi.

Huyền Đức nói:

– Ta đãi nó như con, kẻ kia ắt xem ta như cha, có gì mà loạn?

Vân Trường không vui*. Huyền Đức, Đan Phúc bàn kế, sợ không thể giữ được Phàn Thành, bèn để Triệu Vân lãnh một ngàn quân giữ Phàn Thành, Huyền Đức dẫn mọi người trở về Tân Dã.

Đây nói Tào Nhân, Lý Điển về Hứa Xương gặp Tào Tháo, khóc lạy dưới đất mà xin tội, nói chuyện hao quân chết tướng. Tháo nói:

– Thắng bại là việc thường tình của nhà binh, há có thể thắng mãi sao? Lưu Bị được như thế là nhờ mưu việc với người nào?

Tào Nhân nói:

– Đan Phúc bày kế sách.

Tháo nói:

– Chẳng hay Đan Phúc quả thực là ai?

Trình Dục cười mà nói:

– Chẳng phải là Đan Phúc đâu. Người này lúc nhỏ thích kiếm kích, cuối niên hiệu Trung Bình từng vì người ta mà báo thù, dùng phấn trắng tô mặt, xõa tóc chạy trốn, bị viên lại hỏi tên họ mình, y ngậm miệng không nói. Viên lại bèn trói ở trên xe, đánh trống sai người ở chợ nhận diện. Tuy có kẻ biết mà chẳng ai dám nói. Rồi nhờ đồng bạn lén giải cứu đi, nên mới thay tên đổi họ, trốn ở xứ khác. Bởi vì cảm kích mà bèn đội khăn hoa, mặc áo đơn, khuất mình cầu học. Về sau tìm khắp các danh sư, thường cùng Tư Mã Huy bàn luận. Người này là người Dĩnh Xuyên, tên Từ Thứ, tự Nguyên Trực. Đan Phúc là tên giả thôi.

Tháo nói:

– Tài của Từ Thứ so với ngài thì thế nào?

Dục nói:

– Dục mười phần chỉ bằng một hai của Từ Thứ thôi.

Tháo nói:

– Tiếc thay! Hiền sĩ mà quy về Lưu Bị, ắt giúp thêm vây cánh rồi! Phải làm sao đây?

Dục nói:

– Từ Thứ tuy ở bên kia. Nếu Thừa tướng muốn triệu tới để dùng cũng chẳng khó.

Tháo nói:

– Há được y quay về sao?

Dục nói:

– Từ Thứ là người rất có hiếu. Lúc nhỏ cha mất, chỉ có mẹ còn. Hiện nay người em là Từ Khang đã chết. Mẹ cũng đã già, không ai nuôi dưỡng. Hãy sai người lừa tới Hứa Đô, sai lầm thư gọi. Đứa con trai ấy ắt đêm ngày chạy tới thôi.

Tháo cả mừng, sai người đi trước bắt mẹ Từ Thứ, chẳng quá một ngày đã dẫn tới. Tháo thường tự mình tiếp đãi, rồi nói với Từ mẫu rằng:

– Gần đây nghe nói lệnh lang Từ Nguyên Trực là kỳ tài, nay ở Tân Dã giúp nghịch thần Lưu Bị mà phụ rẫy triều đình. Ấy cũng như ngọc đẹp mà rơi vào bùn lầy, thực là đáng tiếc. Nay phiền lão mẫu nhấc bút viết thư gọi về Hứa Đô. Ta sẽ bảo tấu ở trước mặt thiên tử, ắt được thưởng thêm tước lộc.

Tháo sai tả hữu bưng giấy bút sang, sai Từ mẫu viết thư. Mẫu nói:

– Lưu Bị là người thế nào?

Tháo nói:

– Là loại tiểu bối ở quận Bái, giả xưng là hoàng tộc, lại không biết ơn nghĩa, ngoài xưng quân tử mà trong là tiểu nhân, thật là kẻ thất phu thôi.

Từ mẫu hai mắt trợn tròn, lớn tiếng mà nói rằng:

– Ngươi sao lại dối lừa đến thế? Ta lâu nay đã nghe Lưu Huyền Đức là dòng dõi của Trung Sơn Tĩnh vương, là huyền tôn của Hán Cảnh đế, có phong độ của Nghiêu, Thuấn, ôm đức hạnh của Thang, Vũ, huống chi lại là người cúi mình thờ kẻ sĩ, khiêm tốn đối đãi với người. Người đời dù già hay trẻ, đốn củi chăn trâu đều biết đến tên, thực là anh hùng đương thời. Con ta phò tá là đúng chủ rồi. Người tuy mượn danh Hán tướng, thật ra là Hán tặc. Còn nói Huyền Đức là nghịch thần, há chẳng tự xấu hổ sao? Sao còn khiến con ta phản chỗ sáng về chỗ tối, chuốc lấy sự mắng chửi của vạn đời?

Nói dứt, liền vất bút xuống đất, lấy nghiên đá đánh Tào Tháo. Tháo cả giận, nạt võ sĩ bắt Từ mẫu chém đi. Tính mạng sẽ ra sao?

72. TỪ THỨ RA ĐI, TIẾN GIA CÁT LƯỢNG

Tào Tháo định chém Từ mẫu. Trình Dục kíp ngăn lại, nói:

– Bảo võ sĩ hãy để người lại.

Trình Dục vào can Tháo rằng:

– Từ mẫu mắng Thừa tướng là muốn tìm cái chết. Thừa tướng nếu giết đi ắt mang cái danh bất nghĩa, làm tròn cái đức cho Từ mẫu. Từ mẫu chết rồi, Từ Thứ mà biết ắt hết lòng phò trợ Lưu Bị, gắng sức báo thù. Chi bằng giữ lại thì sẽ khiến Từ Thứ người ở đây mà tâm ở kia. Dù có giúp Lưu Bị cũng chẳng hết sức nữa. Dục tự có kế mọn ắt lừa được Từ Thứ tới đây để phò Thừa tướng thôi.

Tháo cho là phải, sai đưa Từ mẫu tới nhà riêng để nuôi dưỡng. Trình Dục đối đãi như mẹ mình. Dục lại nói dối rằng từng cùng Từ Thứ kết anh em, mỗi ngày thường đưa đồ vật, đều viết thư tay. Từ mẫu cũng viết thư tay mà đáp lại. Dục học lấy nét chữ của Từ mẫu, giả soạn một phong thư gửi thẳng tới huyện Tân Dã tìm kiếm chỗ Từ Thứ làm việc. Quân sĩ báo cho biết. Từ Thứ nghe tin có thư nhà của mẹ, vội gọi vào hỏi han. Người đó nói:

– Tôi là lính chạy việc ở dịch quán, vâng lời dặn của lão mẫu, có thơ trình lên.

Từ Thứ bẻ niêm phong mà đọc. Thư nói:

“Gần đây, em con là Khang chết đi, mở mắt chẳng thấy người thân, đang lúc bị thương, chẳng ngờ Tào Thừa tướng sai người lừa tới Hứa Xương, nói con phản bội, sai đem giam trói. Cậy nhờ bọn Trình Dục ra sức cứu giúp, nếu được con đầu hàng thì mới tha chết cho ta. Hễ ngày thư này đến, hãy nhớ tới cái ơn sinh dưỡng, đêm ngày tới đây, để tròn đạo hiếu, rồi sẽ mưu đồ việc trở về cày cấy, khỏi mắc vạ lớn. Mẹ nay mạng như treo trên chỉ mành, chỉ chờ cứu giúp. Chẳng thể nói nhiều”.

Từ Thứ xem xong, lệ tuôn như suối, cầm thư vào gặp Huyền Đức, nói:

– Mỗ vốn là Từ Thứ ở Dĩnh Xuyên, tự là Nguyễn Trực, nhân vì tránh nạn, đổi tên thành Đan Phúc. Ngày trước vì Lưu Cảnh Thăng ở Kinh Châu chiêu hiền nạp sĩ, mới đặc biệt tới gặp để cùng bàn việc, bấy giờ mới biết là người vô dụng, bởi thế viết thư để từ biệt, đêm khuya tới trang viên của Tư Mã Thủy Kính kể lể việc mình. Thủy Kính hết sức trách cứ Thứ không biết chủ, rồi nói Lưu Dự Châu ở đây, sao chẳng thờ đi? Thứ vì thế mà giả điên, ca hát ở chợ để nhử sứ quân. May được đội ơn không bỏ kẻ ngu muội, ban thưởng tin dùng. Ngặt vì mẹ già bị Tào Tháo lập kế giam cầm ở Hứa Xương, sắp sửa mất mạng, đưa thư tới gọi, chẳng thể không đi. Không phải là không muốn dốc sức chó ngựa để thờ sứ quân, ngặt vì mẹ bị bắt, chẳng thể trổ hết sức lực thôi. Nay hãy tạm trở về, chờ ngày gặp lại.

Huyền Đức khóc, nói:

– Cái đạo mẹ con là tính trời rồi. Nguyên Trực chớ vì nghĩ ngợi đến Bị mà dứt bỏ tính trời. Hãy đợi khi cùng lão thái quân gặp nhau, rồi sau sẽ lại tới nghe chỉ bảo.

Thứ bèn lạy tạ ơn. Thứ định đi ngay. Huyền Đức nói:

– Hãy sum họp nhau một đêm, ngày mai sẽ tiễn đi.

Bọn Tôn Càn vào gặp Huyền Đức. Càn nói:

– Từ Nguyên Trực là kỳ tài trong thiên hạ, ở lâu nơi Tân Dã, nay trở về Hứa Xương, biết hết hư thực trong quân ta. Nếu để người này trở về, Tào Tháo ắt trọng dụng, sai tới đánh quân ta, thế ắt nguy mất thôi. Mong chúa công hết sức giữ lại, chớ để cho đi, khiến cho Tào Tháo thấy Thứ chẳng đến, ắt chém mẹ y. Thứ biết mẹ chết, ắt sẽ vì mẹ báo thù, dốc sức đánh Tào Tháo.

Huyền Đức nói:

– Không phải. Khiến người ta giết người mẹ, còn ta riêng dùng người con, ấy là bất nhân đó. Giữ lại mà chẳng cho đi, để cắt đứt cái đạo mẹ con, ấy là bất nghĩa đó. Ta dầu chết cũng chẳng làm việc bất nhân bất nghĩa đâu.

Mọi người đều cảm thán mà đi.

Huyền Đức mời Từ Thứ uống đến nửa đêm. Thứ nói:

– Nay nghe tin mẹ già bị tù tội, dù là canh vàng nước ngọc cũng chẳng thể nuốt vào bụng dạ.

Huyền Đức nói:

– Nghe tin công ra đi, khiến Bị như mất tay trái phải, dù gan rồng tủy phượng cũng chẳng thấy ngon.

Hai người cùng ngồi khóc để chờ trời sáng. Các tướng đã ở ngoài thành sắp bày tiệc tiễn chân. Huyền Đức cùng Từ Thứ lên ngựa rời thành, tới trường đình xuống ngựa chia tay. Huyền Đức nâng chén khuyên Từ Thứ rằng:

– Bị phận mọn duyên bạc, chẳng thể cùng tiên sinh theo nhau mà nghe dạy bảo, mong tiên sinh thờ chủ mới cho tốt, để tròn đạo hiếu.

Thứ khóc, nói:

– Mỗ tài hèn trí cạn, đội ơn sâu của ngài trọng dụng. Nay chẳng may giữa đường chia biệt, thật là vì cớ có mẹ mà thôi. Dẫu Tào Tháo bức ép phải thờ y, thì trọn đời chẳng lập một mưu kế nào. Sao dám bất trung đây? Đó chẳng phải là điều tôi mong muốn vậy.

Huyền Đức lại nói:

– Tiên sinh đi chuyến này, Lưu Bị cũng muốn đi xa mà lánh đời thôi.

Thứ nói:

– Vốn muốn cùng sứ quân mưu đồ cơ nghiệp vương bá, chỉ hiềm mẹ già bị bắt ở Hứa Xương, bởi thế tấc lòng Từ Thứ đã loạn rồi, dù cho ở lại cũng chẳng ích gì cho công việc. Xin sứ quân hãy tìm bậc đại hiền khác để trợ giúp cho, cùng mưu đồ cơ nghiệp vương bá. Cớ gì tấc lòng lại nguội lạnh như thế?

Huyền Đức nói:

– Lấy ngu ý mà đo lường, sợ thiên hạ chẳng có người như tiên sinh.

Thứ nói:

– Sức tôi chỉ như cây sư, cây lịch* tài hèn, chẳng phải rường cột đâu. Sứ quân hãy cầu người rường cột để phò giúp cho.

Huyền Đức khóc lóc cảm ơn. Thứ bảo với các tướng rằng:

– Mong chư công hãy thờ sứ quân cho tốt, để mưu việc ghi tên vào tre lụa, công chép nơi sử xanh, chớ học sự không chung thủy của Thứ này.

Các tướng đều thương cảm mà từ biệt. Huyền Đức rơi lệ như mưa, chẳng nỡ rời nhau, lại đưa một quãng đường, ai nấy đều lên ngựa. Huyền Đức cùng Từ Thứ sóng đôi cương ngựa mà đi. Huyền Đức nói:

– Tiên sinh đi chuyến này, lòng Bị như dao cắt, chẳng thể còn có lòng khuông phò vương thất nữa.

Thứ nói:

– Sứ quân bảo trọng, để chờ ngày gặp lại.

Huyền Đức nói:

– Mỗi người một phương, chưa biết đến ngày nào gặp lại.

Không nhận ra là đã đi được thêm mười dặm, Thứ từ giã nói:

– Chẳng dám nhọc công sứ quân tiễn xa. Thứ nên đêm ngày mà đi gặp mẹ già rồi.

Huyền Đức lại tiền thêm mười dặm. Các tướng xin trở về. Huyền Đức ở trên ngựa nắm tay Thứ, nói:

– Tiên sinh đi chuyến này, Lưu Bị phải làm sao đây?

Lệ đẫm cổ áo. Thứ cũng che mặt mà khóc chia tay. Huyền Đức dừng ngựa ở bên bìa rừng, nhìn Thứ cưỡi ngựa, cùng với mấy người theo cùng vội vã ra đi. Huyền Đức cất tiếng khóc to. Bọn Tôn Càn khuyên:

– Chúa công chớ đau thương như thế.

Huyền Đức nói:

– Nguyên Trực đi rồi! Ta phải làm sao?

Rồi lại ngưng dòng lệ mà nhìn, bị rừng cây to che khuất cách trở, Huyền Đức lấy roi trỏ, nói:

– Ta muốn chặt hết cây cối chỗ này!

Tôn Càn nói:

– Vì cớ gì mà chặt đi?

Huyền Đức nói:

– Vì ngăn ta nhìn Từ Nguyên Trực đó.

Đang lúc trông ngóng, lại muốn đuổi theo tiễn Thứ, chợt thấy Từ Thứ phóng ngựa quay lại, Huyền Đức nói:

– Nguyên Trực tới đây, lẽ nào chẳng có ý muốn ra đi ư?

Bèn xuống ngựa nghênh đón. Thứ cũng xuống ngựa mà đi tới. Huyền Đức nói:

– Tiên sinh trở lại, ắt là có chủ ý.

Thứ nói:

– Thứ lòng rối như tơ, quên mất một câu: có một vị đại hiền chỉ cách thành Tương Dương hai mươi dặm, nơi đất Long Trung*. Sứ quân sao chẳng tới gặp?

Huyền Đức nói:

– Công nếu vì mỗ mà mời tới đây gặp nhau thì tốt quá.

Thứ nói:

– Người này chẳng phải người Thứ có thể so bì được. Sứ quân hãy đi tìm gặp chứ chẳng thể cúi mình mà tới đâu. Sứ quân nếu được người này, có thể ví như Chu được Lữ Vọng Hán được Trương Lương. Người ấy có tài kinh luân giúp đời, một tay vá trời lấp đất, thường tự ví mình với Quản Trọng, Nhạc Nghị. Theo như Thứ thấy thì Quản Trọng, Nhạc Nghị cũng chẳng so kịp với người này đâu.

Huyền Đức nói:

– Nếu so với tài đức của tiên sinh thì thế nào?

Thứ nói:

– Mỗ so với người này, cũng như ngựa kém so với kỳ lân, quạ hèn so với loan phượng. Thứ nào đáng kể gì! Người này là thiên hạ đệ nhất nhân rồi.

Huyền Đức cả mừng, nói:

– Xin được biết tên họ của đại hiền ấy.

Thứ nói:

– Người này là người Lang Da, huyện Dương Đô, đời sau của Tư lệ hiệu úy Gia Cát Phong nhà Hán. Cha người ấy tên Khuê, tự là Tử Cống, là huyền thừa ở Thái Sơn, mất sớm. Bấy giờ người ấy đi theo thúc phụ là Huyền tới chỗ Viên Thuật, Thuật cho Huyền làm Thái thú Dự Chương. Sau triều Hán chọn Chu Hạo thay Huyền. Huyền vốn cùng Kinh Châu mục Lưu Cảnh Thăng có giao tình cũ nên tới cậy nhờ. Chẳng may Huyền chết, người này cùng em là Quân cấy cày ở Nam Dương, thích đọc Lương Phụ ngâm, họ kép là Gia Cát, tên Lượng, tự là Khổng Minh. Ở nơi cư ngụ có một cái gò tên là Ngọa Long cương, bởi thể tự đặt hiệu là Ngọa Long tiên sinh. Người này là đại hiền đương thời đó. Sứ quân nên gấp nép mình mà tới gặp đi. Nếu người này chịu ra phò tá thì còn lo gì thiên hạ không yên định đây?

Huyền Đức nói:

– Ngày trước Bị ở trang viên của Thủy Kính, cũng nghe nói rằng: “Phục Long, Phượng Sồ, hai người được một thì có thể yên thiên hạ”. Bị lại hỏi thêm, thì chỉ nói: “Hảo, hảo” mà thôi. Lẽ nào là Phục Long, Phượng Sồ ư?

Thứ nói:

– Phượng Sồ là Bàng Thống ở Tương Dương đó. Còn Phục Long chính là Gia Cát Khổng Minh. Ấy đều là lời của Bàng Đức Công vậy.

Huyền Đức dõng dạc mà than rằng:

– Hôm nay mới hiểu câu nói Phục Long, Phượng Sồ! Nào ngờ đại hiền chỉ ở ngay trước mắt! Nếu chẳng có một lời của tiên sinh, Bị có mắt cũng như mù thôi.

Người đời sau làm thơ kể chuyện Từ Thứ ra đi, lại tiến cử Gia Cát Lượng, rằng:

Hiền thần hận chẳng được tương phùng.

Trên đường chia biệt khóc tình nồng.

Một lời như sấm mùa xuân động.

Mới khiến Nam Dương cất Ngọa Long.

Lại có thơ rằng:

Bốn bể sinh dân chịu đảo điên.

Dự Châu đi khắp chốn cầu hiền.

Chẳng nhờ Từ Thứ về tiến cử.

Sao được Tây Xuyên bốn chục niên?

Từ Thứ tiến cử Khổng Minh xong, lại từ biệt lên ngựa mà đi. Huyền Đức nghe lời của Từ Thứ, như người say mới tỉnh, như nằm mơ vừa thức. Bấy giờ mới hiểu ra lời của Tư Mã Đức Tháo, bèn dẫn các tướng về Tân Dã, liền sửa soạn lễ vật khiêm nhường hậu hĩnh, cùng Quan, Trương đi mời Khổng Minh.

Trước nói chuyện Từ Thứ lên ngựa, nhớ mãi tình cảm của Huyền Đức, sợ Khổng Minh chẳng ra, bèn cưỡi ngựa đi thẳng tới gò Ngọa Long, vào trang gặp Khổng Minh, Khổng Minh hỏi rằng:

– Nguyên Trực tới phen này ắt có việc chi?

Thứ nói:

– Thứ vốn muốn thờ ưu Huyền Đức, mà vì mẹ già bị Tào Tháo cầm tù, đưa thư tới gọi, mới bỏ đây mà đi. Lúc Thứ lên đường có đem Công tiến cử với Huyền Đức, mong chớ nề hà, hãy đi gặp người để trổ cái tài lớn ở đời, chẳng phụ sở học súc tích bấy lâu vậy.

Khổng Minh nghe xong, biến sắc mà nói rằng:

– Người cho ta là con vật hi sinh lúc cúng tế chăng?

Rồi phất tay áo mà đi vào*. Từ Thứ hổ thẹn đầy mặt, chẳng từ giã mà lui, lên ngựa đi gấp để tới Hứa Xương gặp mẹ già. Thật không biết Huyền Đức đi mời Khổng Minh, rốt cuộc sẽ ra sao?

73. LƯU HUYỀN ĐỨC BA LẦN TỚI LỀU TRANH

Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười hai [207], mùa đông, tháng mười một, Từ Thứ chia tay Huyền Đức, bởi thế tiến cử Gia Cát Lượng là người có tài vương tá, tự mình gấp đường trở về Hứa Xương. Tào Tháo nghe tin Từ Thứ đã tới, bèn sai bọn Tuân Úc, Trình Dục cùng một đám mưu sĩ ra đón tiếp vào gặp Tào Tháo. Lạy chào xong rồi, Tháo nói:

– Công là kẻ sĩ cao minh thấy rộng, có gì lại cúi mình mà thờ Lưu Bị đây?

Thứ nói:

– Từ nhỏ đã lánh nạn, ngao du sông hồ, ngẫu nhiên tới Tân Dã, cùng Lưu Bị quen biết. Mẹ già may đội ơn đoái tưởng, Thứ không nén nổi hổ thẹn cảm động.

Tháo nói:

– Lệnh đường ở đây. Người hãy sớm hôm thờ phụng, trọn đạo làm con. Ta cũng được nghe lời dạy bảo.

Thứ lạy tạ mà đi ra, vội đi gặp mẹ, khóc lạy ở dưới nhà. Từ mẫu cả kinh, nói:

– Con cớ gì mà lại tới đây?

Thứ đáp rằng:

– Gần đây ở Tân Dã làm Tòng sự cho Lưu Dự Châu, chợt đâu được thư của mẹ, nên mới sớm tối tới đây.

Từ mẫu đùng đùng cả giận, nói:

– Đứa con nhục nhã phiêu bạt giang hồ đã hơn hai chục năm. Ta vốn cho rằng mày tập Nho học nghề, rồi sẽ có ngày giúp ích. Sao mà rốt cuộc chẳng khác ban đầu vậy? Mày từ nhỏ đọc sách, đã biết cái đạo trung hiếu chẳng thể vẹn cả hai đường. Đã biết Tào Tháo là giặc khinh vua lừa trên; Lưu Huyền Đức nhân nghĩa trùm bốn bể, ai mà không ngưỡng mộ, huống hồ còn là con cháu của Hán thất. Ta vốn cho là mày tìm được chủ rồi. Nay chỉ dựa vào một lá thư dối, liền chẳng chối từ, xét rõ thực hư, mà liền bỏ sáng về tối, tự nhận ác danh. Mày thật là thất phu vậy! Ta còn mặt mũi nào mà gặp mày đây? Cái đồ điếm nhục tổ tông, uổng sinh ra trong trời đất rồi!

Mắng đến nỗi Từ Thứ quỳ mọp dưới thềm, không dám nhìn lên. Từ mẫu tự đi ra sau bình phong. Ít lâu sau, có người chợt báo rằng:

– Lão phu nhân dùng lụa thắt cổ ở trên cột nhà rồi. Thứ vội vào cứu thì mẹ già đã tắt hơi. Sử quan có thơ khen rằng:

Hiền thay Từ mẫu

Đức vang Trung Thổ

Giữ tiết không suy

Giúp nhà thật tốt

Dạy con nhiều phép

Xả thân chịu khổ

Khí như gò núi

Nghĩa ghi tâm khảm

Khen ngợi Dự Châu

Mắng chê Ngụy Vũ

Chẳng sợ vạc nấu

Nào ngại búa đao

Chỉ sợ con mình

Điếm nhục tiên tổ

So người đâm kiếm*

Sánh bà chặt then*

Sống được nêu danh

Chết vừa đúng chỗ

Hiền thay, hiền thay

Tiếng thơm vạn cổ.

Ngày ấy, Từ Thứ khóc mê man dưới đất, hồi lâu mới tỉnh. Tào Tháo sai người đưa lễ điếu tang, chặt cây làm quan tài. Tháo tự tới dâng tế, chôn cất đàng hoàng ở chỗ tha ma phía nam Hứa Xương. Từ Thứ cư tang. Tháo ban thưởng hậu cho. Tháo muốn bàn bạc việc nam chinh. Tuân Úc can rằng:

– Trời đang giá rét, chưa thể dùng binh, hãy đợi xuân ấm. Hãy tới Kí Châu dẫn nước sông Chương làm một cái hồ, gọi là hồ Huyền Vũ, thao luyện thủy quân ở trong ấy, rồi sau kéo thẳng xa tiến, có thể cuốn chiếu mà được thôi.

Tháo nghe theo, bèn án binh bất động.

Đây nói Lưu Huyền Đức an bày lễ vật, muốn tới Long Trung yết kiến Khổng Minh, bỗng nghe thấy ở ngoài cửa có người tới báo:

– Có một tiên sinh mũ cao đai rộng, đạo mạo phi thường, đặc biệt tới thăm.

Huyền Đức nói:

– Đây ắt là Khổng Minh rồi!

Bèn sửa áo ra đón, trông ra thì là Tư Mã Huy. Huyền Đức cả mừng, mời vào hậu đường đưa lên chỗ ngồi cao, rồi lạy mà hỏi rằng:

– Bị từ khi cách biệt người tiên, việc quân bận rộn, sơ sót việc thăm hỏi, may được người tới đây, thì thực thỏa lòng ngưỡng mộ. Huy nói:

– Gần đây nghe tin Từ Nguyên Trực ở chỗ sứ quân, nên đặc biệt tới gặp.

Huyền Đức nói:

– Mới đây vì Tào Tháo cầm tù Từ mẫu, Từ mẫu sai người cầm thư gọi về Hứa Xương, đã đi rồi.

Huy nói:

– Trúng kế Tháo rồi! Tôi vốn nghe nói Từ mẫu đại hiền. Tuy bị Tào Tháo cầm tù, người ấy há chịu đưa thư gọi con trai ư? Thư ấy ắt là giả rồi. Từ Nguyên Trực không đi thì mẹ y hãy còn, nếu mà đi thì mẹ ắt chết thôi.

Huyền Đức kinh ngạc, hỏi nguyên cớ. Huy nói:

– Mẹ hắn là người trinh liệt, tất hổ thẹn khi gặp con trai thôi.

Huyền Đức bèn hỏi rằng:

– Lúc Nguyên Trực ra đi đã tiến cử Gia Cát Lượng ở Nam Dương. Người này thế nào?

Huy cười, nói:

– Ngươi đã đi thì thôi, lại còn khiến người ta phải ra mặt mà hộc máu nữa!*

Huyền Đức nói:

– Tiên sinh sao lại nói ra lời ấy?

Huy nói:

– Người ấy là người quận Lang Da. Thôi Châu Bình ở Bác Lăng, Thạch Quảng Nguyên ở Dĩnh Xuyên, Mạnh Công Uy ở Nhữ Nam cùng Từ Nguyên Trực đều là bạn rất thân, thường cùng chung nhau học hành. Bốn người này ráng học cho thuộc làu, riêng Khổng Minh chỉ đọc qua sơ lược. Mỗi lúc sớm tối đi cùng, Khổng Minh tự ôm gối kêu dài mà trỏ bốn người, nói: “Các người ra làm quan có thể lên tới Thứ sử, quận thủ đó”. Mọi người đều hỏi Khổng Minh: “Chí nguyện của anh thì sao?”. Khổng Minh chỉ cười mà không đáp, đủ biết chí hướng của người này vậy.

Huyền Đức nói:

– Sao Dĩnh Xuyên lại nhiều người hiền vậy thay?

Huy nói:

– Xưa có Ân Quỳ giỏi xem thiên văn, thấy các sao tụ ở địa phận đất Dĩnh, mới nói với mọi người rằng: “Đất này ắt tụ họp hiền sĩ”.

Người đời sau có thơ rằng:

Quận Thục bè thiêng* chuyển

Phong Trì bảo kiếm thay

Tướng quân ra ải bắc

Thiên tử tới tây Tần

Chưa tới tam đài phụ

Từng làm năm lão thần

Đêm nay trọ đất Dĩnh

Ai hay tụ hiền nhân.

Huy lại nói:

– Khổng Minh sống ở Long Trung, thích đọc Lương Phụ ngâm, thường tự ví mình với Quản Trọng, Nhạc Nghị. Tài của người này chẳng thể đo lường vậy.

Bấy giờ có Vân Trường ở bên cạnh, nói:

– Mỗ nghe nói Quản Trọng một phen phò thiên hạ, chín lần hội chư hầu. Khổng Tử khen rằng: “Không có Quản Trọng, ta đã xõa tóc mặc áo vạt trái rồi”*. Nhạc Nghị chiếm hơn bảy mươi thành của nước Tề. Hai người đều là danh nhân thời Xuân Thu, là kẻ sĩ công trùm vũ trụ. Khổng Minh tự ví, há chẳng phải quá đáng lắm sao?

Huy nói:

– Khổng Minh sao dám so bừa với hai người ấy? Theo ta thấy thì chỉ có thể ví với hai người này.

Vân Trường nói:

– Có thể ví với hai người nào?

Huy nói:

– Có thể ví Khương Tử Nha làm hưng thịnh hơn tám trăm năm triều Chu, Trương Tử Phòng làm phấn phát hơn bốn trăm năm giang sơn nhà Hán.

Mọi người đều ngạc nhiên. Huy trở xuống thềm từ biệt đi ngay. Huyền Đức giữ lại không được. Huy ngửa mặt lên trời cười to:

– Tuy Ngọa Long may tìm được chủ, nhưng chẳng gặp được thời.

Nói xong, ung dung mà đi. Huyền Đức than rằng:

– Thật là người hiền sĩ ẩn cư vậy!

Hôm sau, Huyền Đức cùng hai người Quan, Trương đem theo mấy chục tùy tùng tới Long Trung, xa trông bên sườn núi có mấy người đang vui cấy cày ở trên ruộng, mà hát ca rằng:

Trời xanh như cái lọng

Đất bằng tựa thế cờ

Người chia ra đen, trắng

Qua lại giành nhục, vinh

Người vinh thấy yên vui

Kẻ nhục thì bận rộn

Người hiền ẩn Nam Dương

Ngủ vùi, kêu chẳng dậy

Huyền Đức nghe lời ca, gò ngựa gọi nông phu mà hỏi rằng:

– Bài ca này là ai sáng tác?

Nông phu nói:

– Đấy là Ngọa Long tiên sinh sáng tác.

Huyền Đức nói:

– Ngọa Long tiên sinh sống ở nơi nào?

Nông phu trỏ ra xa, nói:

– Tự núi này đi về phía nam có một dải gò cao, ấy là Ngọa Long cương. Trong khu rừng thưa trước gò có một lều tranh, đó là chỗ Khổng Minh tiên sinh nằm khểnh đấy.

Huyền Đức cảm ơn. Đi chưa được mấy dặm, xa trông thấy Ngọa Long cương, quả nhiên cảnh trí thanh tịnh khác thường. Người đời sau riêng nói về chỗ Ngọa Long cương, có làm một bài phú cổ phong rằng:

Tây thành Tương Dương hai mươi dặm

Một dải gò cao nước chảy quanh

Gò cao khuất khúc sát từng mây

Nước chảy lững lờ tuôn đá sỏi

Tựa như rồng mỏi cuộn trên đá

Dáng như phượng đỏ nép bóng từng

Cửa củi khép hờ che lều cỏ

Trong ấy cao nhân còn ngủ say

Bình phong là khóm trúc đan cài

Bốn mùa hoa rụng thơm bờ giậu

Đầu giường chất đống đầy những sách*

Chỗ ngồi qua lại chẳng người phàm

Gõ cửa, vượn xanh thường dâng quả

Ngoài song, lão hạc đêm nghe kinh

Đàn hay trong túi, che gấm cổ

Kiếm báu treo tường, khảm thất tinh

Tiên sinh đọc sách nơi lều vắng

Rảnh rang mình tự cấy cày thôi

Chỉ đợi sấm xuân làm tỉnh mộng

Kêu dài một tiếng, vạch sơn hà.

Huyền Đức tới trước trang, xuống ngựa, tự gõ cửa củi. Một đồng tử đi ra hỏi. Huyền Đức nói:

– Tả tướng quân, Nghi Thành đình hầu, lĩnh Dự Châu mục của nhà Hán, hiện đóng đồn ở Tân Dã, hoàng thúc Lưu Bị đặc biệt tới bái kiến tiên sinh.

Đồng tử nói:

– Tôi không nhớ nổi quá nhiều danh hiệu như thế.

Huyền Đức nói:

– Lưu Bị ở Tân Dã tới xin gặp.

Đồng tử nói:

– Sáng nay vừa mới đi rồi.

Huyền Đức nói:

– Đã đi đâu rồi?

Đồng tử nói:

– Không rõ tung tích, chẳng biết đi chỗ nào.

Huyền Đức nói:

– Bao giờ thì về?

Đồng tử nói:

– Không biết nữa, hoặc năm ba bữa, hoặc mười mấy ngày.

Huyền Đức buồn rầu không thôi. Trương Phi nói:

– Đã chẳng gặp được thì hãy về ngay cho rồi.

Huyền Đức nói:

– Nên đợi một lát.

Vân Trường nói:

– Chi bằng hãy tạm trở về, rồi lại sai người dò hỏi cũng chưa muộn đâu.

Huyền Đức nói:

– Phải.

Bèn dặn dò đồng tử rằng: “Như tiên sinh có về thì hãy nói Lưu Bị muốn tới gặp”, rồi lên ngựa rời lều tranh, đi chừng mấy dặm, gò ngựa quay lại ngắm cảnh vật Long Trung, khen ngợi không thôi. Quả nhiên núi không cao mà xinh đẹp, sông không sâu mà suối trong, đất không rộng mà bằng phẳng, rừng không lớn mà tốt tươi. Tùng, tre san sát, vượn, hạc thân nhau. Xem mãi không chán. Chợt thấy một người vẻ mặt thanh thoát, khí chất khoáng đạt, mắt đẹp mày thanh, dung mạo hiên ngang, dáng vẻ đường hoàng, đầu đội khăn tiêu diêu* màu đen, mình mặc đạo bào màu xanh, chống gậy lê, từ đường nhỏ trong khe núi đi tới. Huyền Đức nói:

– Đây ắt là Ngọa Long tiên sinh rồi.

Vội vàng xuống ngựa, bước nhanh tới trước làm lễ.

– Tiên sinh lẽ nào là Ngọa Long ư?

Người ấy nói:

– Tướng quân là ai?

Huyền Đức nói:

– Là Dự Châu mục Lưu Bị.

Người ấy nói:

– Tôi không phải Khổng Minh, mà là bạn của Khổng Minh, là Thôi Châu Bình ở Bác Lăng đó.

Huyền Đức nói:

– Được nghe đại danh tiên sinh đã lâu, xin mời lấy đất làm chiếu, tạm ngồi một lát, để xin dạy cho một lời.

Hai người ngồi đối mặt ở trên phiến đá dưới tán rừng. Quan, Trường đứng hầu hai bên. Châu Bình nói:

– Tướng quân muốn gặp Khổng Minh làm chi?

Huyền Đức nói:

– Nay thiên hạ đại loạn, giặc cướp nổi như ong, muốn gặp Khổng Minh để cầu kế sách an bang định quốc thôi.

Châu Bình cười, nói:

– Công lấy việc định quốc làm chủ yếu, tuy có lòng tốt, chỉ hận không rõ cái đạo trị loạn.

Huyền Đức xin được hỏi, rằng:

– Thế nào là cái đạo trị loạn?

Châu Bình nói:

– Tướng quân chớ bỏ qua, xin bảo cho một lời. Từ xưa tới nay trị đến cùng cực thì sinh loạn, loạn đến cùng cực thì sinh trị, như cái đạo âm dương dời đổi, cái lý nóng lạnh chuyển vần. Trị không thể không có loạn, loạn cùng cực mà biến thành trị thôi, như hết rét thì phải ấm, hết ấm thì phải rét, bốn mùa thay đổi cho nhau vậy. Từ lúc Hán Cao Tổ chém rắn, khởi nghĩa binh đánh nhà Tần, là loạn rồi biến thành trị đó. Đến thời Ai, Bình*, ngày thái bình đã lâu đến hai trăm năm, Vương Mãng soán nghịch, do chỗ trị mà biến thành loạn vậy. Quang Vũ trung hưng ở Đông Đô, lại sửa sang thiên hạ Đại Hán, do chỗ loạn mà biến thành trị thôi. Từ Quang Vũ tới nay đã hai trăm năm, dân yên đã lâu, bởi thế mới nổi can qua. Đó là từ trị mà biến thành loạn đấy. Ngày nay đang lúc bắt đầu họa loạn, chưa thể cầu yên định. Há chẳng nghe nói: “Trời sinh trời diệt, khi nào mới xong? Người phải người quấy, ngày nào mới thôi?”. Từ lâu đã nghe nói đạo lớn không đủ mới hóa ra thuật, thuật không đủ mới hóa ra đức, đức không đủ mới hóa ra nhân, nhân không đủ mới hóa ra kiệm, kiệm không đủ mới hóa ra nhân nghĩa, nhân nghĩa không đủ mới hóa ra Tam hoàng, Tam hoàng không đủ mới hóa ra Ngũ đế, Ngũ đế không đủ mới hóa ra Tam vương, Tam vương không đủ mới hóa ra Ngũ bá, Ngũ bá không đủ mới hóa ra tứ Di, tứ Di không đủ mới hóa ra thất hùng, thất hùng không đủ mới hóa ra Tần, Hán, Tần Hán không đủ mới hóa ra Khăn Vàng, Khăn Vàng không đủ mới hóa ra bọn người như Tào Tháo, Tôn Quyền và Lưu tướng quân xâm đoạt lẫn nhau, giết hại quần sinh. Đó là thiên lý vậy. Trước đúng nay sai, xưa sai nay đúng, ngày nào mới thôi? Đó là lẽ thường rồi. Tướng quân muốn gặp Khổng Minh, để mà xoay chuyển trời đất, nắn sửa càn khôn, sợ chẳng dễ đâu.

Huyền Đức nói:

– Rất đội ơn tiên sinh chỉ dạy, chẳng biết Khổng Minh đã đi nơi nào?

Châu Bình nói:

– Tôi cũng định đi tìm mà chưa gặp đây.

Huyền Đức nói:

– Mời tiên sinh cùng tới tệ huyện, được chăng?

Châu Bình nói:

– Người nơi sơn dã, không để ý vào công danh đã lâu rồi. Hãy đợi ngày khác gặp nhau.

Rồi vái dài mà đi.

Huyền Đức cùng Quan, Trương lên ngựa ra đi. Vân Trường nói:

– Lời của Châu Bình, thấy thế nào?

Huyền Đức nói:

– Đây là lời của người ở ẩn thôi. Ta vẫn biết ngày nay đang là lúc loạn đến cùng cực. Thánh nhân có nói: “Nước nguy chớ vào, nước loạn chớ ở, thiên hạ có đạo thì ra, thiên hạ vô đạo thì ẩn”*, lý lẽ ấy vốn là phải. Chỉ hiềm Hán thất đang nguy, xã tắc sắp sụp, dân chúng có mối lo treo ngược, ta là tông thân nhà Hán, huống hồ lại có các công dốc sức giúp nhau, sao có thể chẳng trị loạn phò nguy, lại nỡ ngồi yên mà nhìn đây?

Vân Trường nói:

– Lời này đúng lắm! Khuất Nguyên tuy biết Hoài vương không sáng suốt, mà vẫn dốc sức can gián, vì cớ là tông tộc đấy.

Huyền Đức nói:

– Vân Trường hiểu lòng ta đó.

Bèn về đến Tân Dã.

Ở lại mấy hôm, bấy giờ đang lúc mùa đông cực rét, Huyền Đức sai người do tin Khổng Minh. Báo về rằng: “Gia Cát Lượng đang ở trong trang”. Huyền Đức liền sai chuẩn bị ngựa. Trương Phi nói:

– Xem ra chỉ là một tên thôn phu. Cần gì ca ca phải tự đi? Cứ sai người gọi tới là xong.

Huyền Đức nạt đi, nói:

– Ngươi không đọc sách. Há chẳng nghe Mạnh Tử có nói: “Tề Cảnh công đi săn, gọi Ngu nhân* bằng cờ tinh, không đến, bèn giết đi. “Chí sĩ chẳng chết nơi ngòi rãnh, dũng sĩ không chết chôn cả đầu”. Khổng Tử sao lại chọn ghi việc này đây? Là nói gọi không đúng cách thì không tới vậy”*. Nay đến gặp người hiền mà không dùng cái đạo của họ, ấy là muốn vào mà lại tự lấp cửa rồi. Khổng Minh là đại hiền ở đời, há có thể triệu gọi ư?

Bèn lên ngựa đi yết kiến Khổng Minh. Chưa biết có gặp được chăng? Rốt cuộc sẽ như thế nào?

74. HUYỀN ĐỨC TÌM KHỔNG MINH TRONG GIÓ TUYẾT

Năm Kiến An thứ mười hai [207], mùa đông, tháng mười hai, đương lúc khí trời cực rét, sương giá giăng đầy, Huyền Đức cùng Quan, Trương dẫn mấy chục người đi tới Long Trung tìm gặp Khổng Minh. Đi chưa được mấy dặm, đột nhiên gió bắc lạnh buốt, tuyết trắng bay bay, núi dường dát ngọc, rừng như mạ bạc. Trương Phi nói:

– Trời rét đất cóng, lại cũng chẳng phải dùng binh, há nên đi xa mà gặp loại người vô ích đây? Hãy về Tân Dã để tránh gió tuyết.

Huyền Đức nói:

– Ta vốn muốn khiến Khổng Minh thấy cái ý ân cần của ta. Như người anh em sợ lạnh thì người hãy về trước.

Phi nói:

– Chết còn chẳng sợ, há sợ lạnh sao? Chỉ sợ ca ca hao tâm phí sức uổng công thôi.

Huyền Đức nói:

– Em chớ nhiều lời, cứ đi theo thôi.

Gần tới lều tranh, trông thấy trong quán rượu ven đường có một người đang hát, Huyền Đức gò ngựa đứng dưới tửu kỳ* lắng nghe. Bài ca ấy rằng:

Tráng sĩ công danh vẫn chưa thành

Ô hô! Lại chẳng gặp ngày xuân!

Ngài không thấy:

Cụ già Đông Hải* rời nơi gai góc,

Thạch Kiều tráng sĩ ai dễ tỏ bày?

Trổ tài ba trăm sáu chục quân*

Phong nhã bèn cùng Văn Dương thân.

Tám trăm chư hầu bỗng dưng họp

Rồng vàng bám thuyền, vượt Mạnh Tân

Mục Dã một trận máu trôi chày

Triều Ca một sớm diệt Trụ vương

Lại chẳng thấy bợm rượu Cao Dương* đứng lên từ đám cỏ

Vái dài ông mũi rồng* ở trong núi

Cất lời bàn cương bá, người nghe kinh ngạc

Hai đứa con gái rửa chân, sao gặp được người hiền?

Vào quan ải rong ruổi khoe hùng biện

Chỉ huy các tướng như chuyển đám cỏ bồng

Về đông hạ được bảy mươi hai thành nước Tề

Dễ có người nào noi dấu đây?*

Hai người công tích chừng như thế

Đến nay ai chẳng gọi anh hùng?

Lại có một người gõ bàn mà ca rằng:

Vua ta cầm kiếm dẹp tan bốn bể

Một phen diệt cường Tân, truyền bốn trăm năm

Hoàn Linh chưa lâu, hỏa đức suy

Gian thần tặc tử toan dời vạc

Rắn xanh rơi xuống chốn ngự tòa

Lại thấy khí yêu xuống Ngọc đường .

Giặc cướp bốn phương như kiến tụ

Gian hùng vạn dặm tựa ưng bay

Bọn ta kêu lớn, vỗ tay không

Buồn tới quán làng uống rượu quê

Riêng giữ thân mình hết ngày nhàn

Cần chi vạn cổ danh bất hủ?

Hai người ca xong thì cười lớn. Huyền Đức nói:

– Đây ắt là Ngọa Long tiên sinh.

Bèn xuống ngựa vào điểm, thấy hai người dựa vào bàn ngồi đối mặt nhau uống rượu, người ngồi ngoài mặt trắng râu dài, người ngồi trong phong nhã cổ kính. Huyền Đức nói:

– Hai công là ai vậy? Có phải Ngọa Long tiên sinh chăng?

Người mặt trắng nói:

– Tướng quân muốn tìm Ngọa Long có việc chi?

Huyền Đức nói:

– Lưu Bị là Tả tướng quân, lĩnh Dự Châu mục nhà Hán, hiện đang ở thành Tân Dã. Nay muốn tới bái kiến tiên sinh, để cầu cái thuật giúp đời, yên dân.

Người mặt trắng nói:

– Bọn ta chẳng phải là Ngọa Long, mà đều là bạn của Ngọa Long thôi. Tôi là Thạch Quảng Nguyên ở Dĩnh Xuyên. Đây là Mạnh Công Uy ở Nhữ Nam, đều ẩn cư ở chỗ này.

Huyền Đức cả mừng, nói:

– Bị có mang theo mấy con ngựa, dám mời hai công cùng tới Ngọa Long trang cùng nói chuyện.

Quảng Nguyên nói:

– Bọn tôi đều là loại người lười biếng ở nơi sơn dã, không hiểu việc trị nước, sống uổng trên đời, vô ích với ngài. Xin cứ lên ngựa thì có thể gặp được Ngọa Long thôi.

Huyền Đức chào hai vị ẩn giả, lên ngựa nhằm hướng Ngọa Long cương mà đi, tới trước cửa trang, xuống ngựa gõ cửa. Đồng tử đi ra. Huyền Đức nói:

– Tiên sinh có ở trong trang không?

Đồng tử nói:

– Hiện đang ở trên nhà đọc sách.

Huyền Đức bèn theo chân đồng tử mà vào, thấy ở trên thảo đường có một người ôm lò, bó gối, ca rằng:

Phượng bay nơi cạn dặm chừ, chẳng phải ngô đồng thì không đậu

Ta bó tay ở một chỗ chừ, chẳng phải chủ ắt không phù

Tự cấy cày nơi lùng núi chừ, để đợi thiên thời

Tạm gửi lòng ngạo nghễ nơi đàn, sách chừ, ngâm vịnh thơ thôi

Một sớm gặp minh chúa chừ, còn gì phải chờ?

Trổ kinh luân nơi thiên hạ chừ, khai sáng nghiệp cơ

Cứu sinh linh nơi than lửa chừ, đến chốn bình Di

Lập công danh nơi vàng đá chừ, vung tay áo mà về.

Huyền Đức lên tháo đường, làm lễ, nói:

– Bị từ lâu đã hâm mộ tiên sinh, mà không có duyên gặp gỡ. Ngày trước vì Từ Nguyên Trực khen ngợi, tiến cử, nên mới kính xin tới tiên trang, chẳng gặp mà phải về không. Nay đặc biệt đội gió tuyết mà tới đây, được gặp tiền nhan, thực là vạn hạnh.

Vị thiếu niên ấy vội vàng đáp lễ, rồi nói rằng:

– Tướng quân lẽ nào là Lưu Dự Châu? Muốn gặp anh tôi ư?

Huyền Đức kinh ngạc, hỏi:

– Tiên sinh lại không phải là Ngọa Long sao?

Người ấy nói:

– Ngọa Long là anh thứ hai của tôi đó, đạo hiệu là Ngọa Long. Mẹ tôi sinh được ba người. Anh cả là Gia Cát Cẩn hiện làm Mạc tân ở chỗ Tôn Trọng Mưu xứ Giang Đông. Anh thứ hai là Gia Cát Lượng cùng mỗ cày cấy ở đây. Mỗ là em của Khổng Minh, là Gia Cát Quân đó.

Huyền Đức nói:

– Lệnh huynh tiên sinh đã đi nhàn du chốn nào rồi?

Quân nói:

– Thôi Châu Bình ở Bác Lăng mời cùng đi chơi, chẳng ở trong ở trang đã hai hôm rồi.

Huyền Đức nói:

– Hai người ấy nhàn du chốn nào vậy?

Quân nói:

– Hoặc ngồi thuyền nhỏ chơi sông hồ, hoặc thăm tăng đạo nơi chóp núi, hoặc tìm bạn bè nơi thôn vắng, hoặc vui cầm kỳ nơi hang động, qua lại khó lường, chẳng biết đi đâu. Huyền Đức nói:

– Lưu Bị duyên mỏng phận bạc đến như thế! Hai phen mà chẳng gặp được bậc đại hiền!

Rồi than thở không thôi. Quân nói:

– Hãy ngồi lại một lát, để tôi dâng trà.

Trương Phi nói:

– Tiên sinh đã chẳng ở đây, thì mời ca ca lên ngựa.

Huyền Đức nói:

– Ta đã tự mình tới thăm chốn này, sao lại không nói một lời nào mà trở về?

Huyền Đức xin hỏi, rằng:

– Lệnh huynh am tường thao lược, ngày đọc binh thư, có đúng như lời đồn chăng?

Quân nói:

– Không biết nữa.

Phi nói:

– Hỏi y làm chi? Gió tuyết lớn quá, chi bằng về cho sớm!

Huyền Đức nạt đi, nói:

– Ngươi há biết được huyền cơ sao?

Quân nói:

– Anh nhà không có ở đây, không dám giữ xe ngựa lại lâu, hãy đợi ngày khác sẽ tới đáp lễ.

Huyền Đức nói:

– Há dám mong tiên sinh dời gót tới thăm? Mấy ngày sau nữa Bị sẽ lại tới thôi. Xin mượn giấy bút viết lại một phong thư, dâng lên cho lệnh huynh, để tỏ rõ tâm ý ân cần của Bị.

Quân bèn soạn đủ văn phòng tứ bửu. Huyền Đức hà hơi cho tan băng giá đóng trên bút, phất tay mở giấy, viết thư rằng:

“Tả tướng quân, Nghi Thành đình hầu, Tư lệ Hiệu úy, lĩnh Dự Châu mục nhà Hán là Lưu Bị một năm hai bận tới tiên trang mà không gặp, đành trở về không, buồn rầu ấm ức, chẳng thể nói hết. Trộm nghĩ Bị là dòng dõi triều Hán, nhục mang danh hoàng thúc, lạm dự vào hàng coi sóc việc quận, chức danh liệt vào thứ bậc của tướng quân. Thầm thấy triều đình hoang phế, cương kỷ suy đồi, đang lúc quần hùng loạn quốc, ác đảng khinh cua, Bị lòng dạ xót xa, gan mật nát vụn, dầu có lòng trung thành muốn khuông phò cứu giúp, chỉ hiềm không có sách lược diệu kỳ để sửa sang. Ngửa mặt xin tiên sinh có lòng nhân từ trắc ẩn, bùi ngùi trung nghĩa, trổ tài năng của Lữ Vọng, tỏ chí lớn của Tử Phòng. Bị tôn kính như thần minh, mong ngóng như non núi, khẩn cầu được gặp một lần mà không được, hãy chờ tôi xem bói chọn ngày, trai giới tắm gội, đặc biệt tới bái kiến tôn nhan. Xin được rũ mắt xét soi thì may mắn lắm thay!

Kiến An năm thứ mười hai [207], tháng mười hai, ngày tốt, Bị kính lạy”.

Huyền Đức viết thư xong, dâng lên cho Gia Cát Quân. Quân tiễn ra khỏi cửa trang. Huyền Đức lại ba lần tỏ ý ân cần dặn dò. Quân đều vâng dạ rồi vào trang. Huyền Đức lên ngựa, chợt thấy đồng tử vẫy tay với người ở ngoài bờ rào, kêu rằng:

– Lão tiên sinh đã tới à?

Huyền Đức trông ra, thấy một người đầu đội mũ ấm, mặc áo hồ cừu, cưỡi một con lừa, sau lưng có một tiểu đồng mặc áo xanh, mang theo một hồ lô rượu, đạp tuyết mà tới, đi lên cây cầu nhỏ, miệng đọc một bài thơ Lương Phụ ngâm. Thơ rằng:

Một đêm gió bấc lạnh

Vạn dặm mây mù che

Tầng không tuyết bay loạn

Biến đổi sơn hà xưa

Ngửa mặt nhìn trời đất

Tưởng rồng ngọc chọi nhau

Vảy rồng bay lả tả

Chốc lát đầy khắp nơi

Ông già râu tóc bạc

Há sợ trời dột sao?

Cưỡi lừa qua cầu nhỏ

Riêng tiếc nhánh mơ gầy.

Huyền Đức hỏi thăm, nói:

– Đây ắt là Ngọa Long tiên sinh rồi. Bèn rời yên xuống ngựa, đi tới trước mặt làm lễ, nói:

– Tiên sinh đội rét chắc chẳng dễ dàng? Bọn Lưu Bị đợi đã lâu rồi.

Người ấy vội vàng xuống lừa, tiến lên trước với chào. Gia Cát Quân ở sau lưng, nói:

– Chẳng phải là Ngọa Long anh tôi, đó là nhạc phụ của anh tôi, là Hoàng Thừa Ngạn đó.

Huyền Đức hỏi rằng:

– Mới rồi người tụng ngâm lời cực kỳ cao diệu, là ai sáng tác nên?

Hoàng Thừa Ngạn nói:

– Lão phu ở nhà của con rể, xem bài Lương Phụ ngâm mà chỉ nhớ được một thiên này. Mới rồi đi qua cầu, ngẫu nhiên trông thấy hoa mơ rơi rụng, cảm thán mà đọc thôi.

Huyền Đức nói:

– Người gặp được lệnh tế* chưa?

Hoàng Thừa Ngạn nói:

– Lão phu chính đang đi gặp tiểu tế của con gái ta đấy thôi*.

Huyền Đức nghe nói vậy, bèn từ biệt Thừa Ngạn, lên ngựa mà đi. Lúc này gió tuyết đầy trời, ngoái nhìn Ngọa Long cương, buồn bã không thôi. Người đời sau có một bài thơ riêng nói về việc tìm Khổng Minh trong gió tuyết. Thơ ấy rằng:

Đội trời gió tuyết kiếm hiền lương

Băng đóng cầu khe, trơn núi đá

Chẳng gặp về không, thấy cảm thương

Rét căm yên ngựa, dặm xa đường

Trên đầu lác đác hoa lê rụng

Trước mặt lòa xòa tơ liễu buông

Dừng roi, ngoái cổ nhìn xa thẳm

Một gò tuyết bạc Ngọa Long cương.

Lại có thơ rằng:

Nghe nói Nam Dương ẩn sĩ hiền

Đi tìm chẳng gặp lại về không

Vượn đồng sợ lạnh gào rừng thẳm

Nhạn trời tránh rét đáp bờ khe

Khắp đất sương mờ che lối cỏ

Đầy trời sát khí lấp đường tranh

Dàu dàu yên ngựa về chốn cũ

Nhìn khắp non cao tuyết bủa đầy.

Huyền Đức từ khi trở về Tân Dã, thấm thoát đã đến mùa xuân, sai quan bói đếm cỏ thi*, chọn ngày xong xuôi, bèn trai giới ba hôm, tắm gội thay áo, chuẩn bị yên ngựa xe cộ, lại tới Ngọa Long cương gặp Khổng Minh. Bấy giờ Quan, Trương nghe tin, không vui, bèn đứng dậy chặn đường mà can ngăn. Chưa rõ lời hai người ấy rốt cuộc là thế nào?

75. ĐỊNH CHIA BA, LƯỢNG BỎ LỀU TRANH

Đây nói Huyền Đức nhân vì đi tìm Khổng Minh hai phen mà không gặp, lại tới Nam Dương. Quan, Trương can rằng:

– Huynh trưởng hai lần đích thân tới chốn lều tranh. Lễ ấy là quá lắm rồi. Chắc là Gia Cát Lượng chỉ có danh tiếng không thôi, bên trong chẳng hề có thực học, bởi thế mới chối từ, tránh né mà không dám ló mặt, trốn nấp mà chẳng dám mở lời. Há chẳng nghe thánh nhân có nói: “Chớ đem kẻ quý hạ mình với người tiện, chớ đem đám đông mà hạ mình với đám ít”*. Cớ sao anh lại bị người ta mê hoặc đến như thế?

Huyền Đức nói:

– Không phải. Người đọc Xuân Thu há chẳng nghe việc Hoàn công gặp người nhà quê ở đông quách đó sao? Tề Hoàn công là chư hầu, muốn gặp một người nhà quê mà còn phải đi lại năm lần rồi mới một phen được gặp. Huống chi là ta đang muốn gặp Khổng Minh là bậc đại hiền ư?*

Quan Công nghe lời ấy, thì nói:

– Anh kính người hiền như Văn vương gặp Thái Công vậy.

Trương Phi nói:

– Ca ca sai rồi. Ba anh em ta tung hoành thiên hạ, mà luận võ nghệ cũng có bằng ai. Hà cớ đem gã nhà quê ấy ra mà cho là bậc đại hiền? Quái lại, quái lạ lắm thay! Phen này không cần ca ca đi đâu. Hắn mà không tới, ta chỉ dùng một sợi thùng gai, đến trói đem về.

Huyền Đức nạt đi, nói:

– Ngươi chớ nói bừa! Há chẳng nghe Chu Văn vương đứng đầu cõi Tây Bá, ba phần thiên hạ đã có được hai, có lần đi Vị Thủy gặp Tử Nha. Tử Nha không ngoái nhìn Văn vương. Văn vương đứng ở sau lưng, trọn ngày mà không lui. Tử Nha bấy giờ mới chịu nói chuyện, bèn mở ra tám trăm năm của Thành Chu. Người ta kính hiền như thế, em sao lại vô lễ quá vậy? Ngươi phen này chớ đi! Ta tự cùng Vân Trường chạy vạy một chuyến.

Phi nói:

– Nếu như ca ca đã đi như vậy, anh em sao lại bỏ lại phía sau chứ?

Huyền Đức nói:

– Nếu đã đi cùng, thì không được thất lễ.

Trương Phi vâng dạ.

Thế rồi, bèn dẫn mấy người tới Long Trung. Đến khi còn cách trang viên nửa dặm, bèn xuống ngựa đi bộ, gặp ngay Gia Cát Quân ung dung đi tới, Huyền Đức vội vàng làm lễ, hỏi han rằng:

– Lệnh huynh có ở trong trang chăng?

Quân đáp rằng:

– Chiều qua mới vừa về. Tướng quân hãy tới gặp đi.

Quân vái dài một tiếng, rồi nhắm đường núi mà đi. Huyền Đức nói:

– Phen này may mắn được gặp tiên sinh rồi!

Trương Phi nói:

– Người này vô lễ! Dẫn ca ca đi cũng có hại gì? Hà cớ lại bỏ đi?

Huyền Đức nói:

– Người ta có việc riêng. Người há biết được sao?

Tới trước cửa trang, gõ cánh cửa củi. Đồng tử ra mở cửa. Huyền Đức nói:

– Xin phiền tiên đồng chuyển lời. Lưu Bị tới đây xin gặp.

Đồng tử nói:

– Nhưng mà sư phụ ở trên thảo đường ngủ ngày chưa dậy.

Huyền Đức bảo khoan hãy báo, lại sai phái Quan, Trương rằng:

– Hai người các em hãy đứng ở cửa mà chờ.

Huyền Đức từ tốn đi bộ vào, đưa mắt xem xét, thấy cảnh vật tự nhiên, u nhã, lại thấy tiên sinh nằm ngửa trên chiếc giường thấp ở tháo đường. Huyền Đức chắp tay đứng ở dưới thềm, đứng được một lúc mà tiên sinh chưa dậy. Quan, Trương đứng mãi mà không thấy động tĩnh, bèn vào, thấy Huyền Đức vẫn điềm nhiên đứng đó. Trương Phi cả giận, nói với Vân Trường:

– Cái tên tiên sinh này ngạo mạn như thế, thấy ca ca ta đứng ở dưới thêm mà vẫn nằm cao ngủ kỹ không dậy. Bọn ta ra sau am phóng một mồi lửa, xem hắn đứng dậy hay là không đứng dậy?

Vân Trường vội vàng níu lại. Phi khí giận vẫn chưa tan.

Đây nói Huyền Đức chăm chú nhìn lên trên nhà, thấy tiên sinh xoay người định ngồi dậy, rồi lại xoay mặt vào vách mà ngủ tiếp. Đứa trẻ định báo. Huyền Đức nói:

– Hãy khoan kinh động.

Lại đứng một canh giờ, Huyền Đức toàn thân mỏi mệt, nhưng vẫn gắng gượng không nản. Khổng Minh chợt tỉnh, miệng ngâm thơ rằng:

Mộng lớn ai tỉnh trước

Một mình ta biết thôi

Giấc xuân sang nhà cỏ

Ngoài song mặt trời dừng

Khổng Minh trở mình hỏi đồng tử rằng:

– Từng có tục khách tới đây chăng?

Đồng tử nói:

– Lưu hoàng thúc đứng chờ ở đây đã lâu rồi.

Khổng Minh vội đứng dậy, nói:

– Sao không báo sớm? Hãy chờ ta thay áo.

Khổng Minh đi vào hậu đường, sửa sang áo mũ, ra đón Huyền Đức. Huyền Đức thấy Khổng Minh mình cao tám thước, mặt như viên ngọc, đầu đội khăn lược, mình mặc áo hạc, đôi mày thu lấy vẻ đẹp của giang sơn, trong bụng chứa đầy cơ mưu thiên hạ, phiêu dật tự nhiên như thần tiên ở trên đời. Huyền Đức quỳ lạy, nói:

– Kẻ thô lậu của Hán thất, gã ngu hèn ở quận Trác, nghe đại danh của tiên sinh đã lâu, như sấm động qua tai, lúc trước đã hai lần tới tiên trang, đã viết tên hèn vào văn tự. Chẳng hay đã xem qua chưa?

Khổng Minh đáp rằng:

– Kẻ làm ruộng ở Nam Dương, làm việc biếng nhác, thường đội ơn tướng quân hạ mình tới đây, nên cảm kích không thôi.

Hai người theo thứ tự làm lễ xong, chia ngôi chủ khách mà ngồi. Đồng tử dâng trà. Trà xong, Khổng Minh nói:

– Hôm qua xem ý thư, đủ thấy tướng quân có lòng yêu dân lo nước. Chỉ hận Lượng tuổi nhỏ, tài kém, không thể phò chính, sợ lỡ việc ngài.

Huyền Đức nói:

– Lời của Tư Mã Đức Tháo, câu nói của Từ Nguyên Trực, há đều là hư xằng sao? Mong tiên sinh chớ khinh kẻ xa xôi hèn kém, cúi mình ban cho lời dạy dỗ.

Khổng Minh nói:

– Đức Tháo, Nguyên Trực là cao sĩ ở đời. Lượng là một người cày cấy thôi. Sao dám bàn bạc về chuyện thiên hạ? Hai công tiến cử sai rồi. Tướng quân bỏ ngọc đẹp mà lấy đá thô, cũng là lầm rồi. Huyền Đức nói:

– Ôi! Bậc đại hiền học thành cái tài văn võ, có thể lập thân hành đạo ở đương thời, dưỡng danh nơi hậu thế, để làm rạng rỡ tổ tông. Ấy là hiếu vậy. Cứu dân ở trong vòng nước lửa, đưa vua theo con đường Nghiêu Thuấn. Ấy là trung vậy. Tiên sinh ôm kỳ tài hơn đời mà cam chịu già ở chốn lâm tuyền, sợ chẳng phải là con đường trung hiếu. Khổng Tử mà còn đi khắp các nước để dạy dỗ người đời. Mong tiên sinh chỉ ra cái ngu độn của Bị mà ban sự dạy dỗ cho. Ấy thực là vạn phần may mắn.

Nói xong, lại lạy. Khổng Minh cười, nói:

– Tướng quân đã muốn nghe lời bàn ngu dốt, thì nên phơi bày gan ruột. Mong được nghe chí nguyện của người.

Huyền Đức đuổi lui bọn tả hữu, bước nhanh tới chiếu mà thưa rằng:

– Hán thất suy đồi, gian thần trộm mệnh, chúa thượng trong cơn gió bụi. Cô không lượng đức, lường sức, muốn tin* đại nghĩa trong thiên hạ, mà trí thuật nông cạn, đành làm càn bậy cho tới tận hôm nay*, nhưng chí vẫn chưa cạn. Ngài hãy chỉ kế để được yên ổn ra khỏi cảnh này.

Khổng Minh đáp rằng:

– Từ thời Đổng Trác tới nay, hào kiệt cùng dậy. Những kẻ chiếm châu kết quận chẳng thể tính xiết. Tào Tháo so với Viên Thiệu thì danh nhỏ mà người ít, lại khắc chế được Thiệu, lấy yếu chống mạnh, ấy chẳng phải chỉ vì thiên thời mà còn có mưu người nữa. Nay Tháo đã ôm trăm vạn binh chúng, hiếp thiên tử để lệnh chư hầu. Đó thật là chẳng thể tranh phong. Tôn Quyền chiếm cứ Giang Đông, đã trải ba đời. Nước hiểm dân theo, người hiền năng được sử dụng. Bên ấy chỉ có thể lấy làm viện trợ mà chẳng thể mưu đồ. Kinh Châu bắc chiếm Hán, Miện, lợi ích trải dài tới Nam Hải, đông liền Ngô, Cối, tây thông Ba, Thục. Đấy là đất nước dụng võ mà chủ nó chẳng thể giữ, hẳn là trời ban cho tướng quân. Tướng quân có ý đó chăng? Ích Châu hiểm trở, ruộng nước ngàn dặm, là chốn kho trời. Cao Tổ từ chỗ đó rồi đạt thành để nghiệp. Lưu Chương ngu tối*, nhu nhược. Trương Lỗ ở phía bắc. Dân thành thực, nước giàu có mà không biết lo giúp đỡ. Kẻ sĩ trí tuệ tài năng mong được minh chủ. Tướng quân vốn là dòng dõi của đế thất, tín nghĩa bày khắp bốn bể, xem hết anh hùng, mong người hiền như khát nước. Nếu như nối kết Kinh, Ích, giữ nơi khe hiểm, tây hòa bọn Nhung, nam vỗ Di, Việt, ngoài kết hiếu với Tôn Quyền, trong sửa sang chính trị, đợi khi thiên hạ có biến liền sai một thượng tướng đem binh Kinh Châu hướng tới Uyển, Lạc, tướng quân tự dẫn dân chúng Ích Châu ra đường Tân Xuyên. Trăm họ ai dám không đem giỏ cơm bầu tượng ra đón tướng quân đây? Nếu thực được như thế thì ắt bá nghiệp có thể thành, Hán thất có thể hưng rồi.

Khổng Minh nói xong, sai đồng tử đem một bức họa treo nơi chính đường, trỏ mà nói rằng:

– Đây là bản đồ năm mươi bốn châu của Tây Thục. Ngày xưa Lý Hùng từng nói với Công Tôn Thuật rằng: “Tây Xuyên ruộng nước ngàn dặm, dân vật chất đầy”. Tướng quân muốn thành bá nghiệp thì bắc nhường Tào Tháo chiếm thiên thời, nam nhường Tôn Quyền chiếm địa lợi, tướng quân hãy chiếm nhân hòa. Trước lấy Kinh Châu làm vốn, sau lấy Ích Châu lập quốc, để thành cái thế chân vạc, rồi sau mới có thể mưu đồ trung nguyên.

Huyền Đức nghe lời này, bèn rời chiếu, chắp tay cảm tạ, nói:

– Lời của tiên sinh khai thông chỗ cỏ rau bế tắc, khiến Bị như đánh tan mây mù, ngửa mặt thấy trời xanh vậy. Chỉ hận Lưu Biểu Kinh Châu, Lưu Chương ở Ích Châu, hai người này đều là tông thân nhà Hán. Bị sao nỡ đoạt đi?

Khổng Minh nói:

– Lượng đêm xem thiên tượng. Lưu Biểu chẳng sống lâu ở trên đời. Lưu Chương chẳng phải người chủ dựng nghiệp, ngày lâu về sau ắt theo về với tướng quân.

Huyền Đức nghe nói, cúi đầu cảm tạ. Một cuộc nói chuyện trên chiếu này, thực là Khổng Minh chưa ra khỏi lều tranh, đã biết thiên hạ chia ba. Người trong vạn đời không bì kịp vậy! Sử quan có thơ khen rằng:

Yêu thay chàng đẹp đất Nam Dương

Nguyện theo chúa yếu để khuông phù

Lời bàn một lúc, chia ba nước

Chuyện trò trên chiếu, hiếm xưa nay

Trước lấy Kinh Châu hưng đế nghiệp

Sau thu Tây Thục dựng hoàng đô

Đã hay chân vạc chia hình thế

Sớm ở lều tranh trỏ họa đồ.

Lại có thơ rằng:

Nam Dương, Gia Cát Lượng

Ngồi cao biết an nguy

Nói cười chia ba nước

Anh hùng trận tứ Di

Tôn Quyền ôm địa lợi

Tào Tháo được thiên thì

Riêng để Lưu Huyền Đức

Tây Xuyên dựng nghiệp đi.

Huyền Đức cúi đầu cảm tạ, nói:

– Bị tuy danh mọn đức bạc, xin tiên sinh cùng tới Tân Dã, chấn hưng đội quân nhân nghĩa, chẩn cứu bá tánh thiên hạ.

Khổng Minh nói:

– Lượng vui cày cấy đã lâu, chẳng thể theo được lệnh ngài.

Huyền Đức khóc lóc đau đớn, nói:

– Tiên sinh không chịu khuông phò, thì sinh linh trong thiên hạ chết mất thôi.

Nói dứt, lệ đẫm cổ áo, đưa tay áo bào che mặt mà khóc, Khổng Minh nói:

– Tướng quân nếu đã chẳng chê bỏ, thì xin ra sức chó ngựa.

Huyền Đức bèn gọi Quan, Trương vào lạy tạ, dâng tặng vàng lụa, lễ vật. Khổng Minh cố từ không nhận. Huyền Đức nói:

– Đây chẳng phải lễ mời người đại hiền, chỉ là bày tỏ tấc lòng của Lưu Bị thôi.

Khổng Minh bấy giờ mới nhận. Bọn Huyền Đức ở lại trong trang, cùng ngủ một đêm. Hôm sau, lên kiệu cùng rời lều tranh. Ngày xưa Văn vương đêm nằm mơ thấy gấu bay, tới bến sông Vị mời Khương Tử Nha, ngồi cùng xe mà về, lập nên thiên hạ. Sau Hồ Tăng tiên sinh có thơ rằng:

Bờ nước cỏ xanh, Vị Thủy trôi

Tử Nha từng ở chốn này câu

Đương thời nếu chẳng điềm mơ gấu

Chỉ ngóng tà dương tiếc bạc đầu.

Hán Quang Vũ từng ba lần triệu gọi Nghiêm Tử Lăng. Hồ Tăng tiên sinh có thơ rằng:

Bảy dặm ghềnh xanh rọi Điếu đài*

Chín tầng sao sáng cảm Nghiêm Lăng*

Điếu Ngư đài ấy không tơ trúc

Chẳng phải cao nhân nào dám lên.

Nay Lưu Huyền Đức mời Khổng Minh rời lều tranh. Hồ Tăng tiên sinh có thơ rằng:

Đời loạn anh hùng trăm trận hơn

Khổng Minh chốn ấy cuốc cày vui

Thục đường nếu chẳng ba lần tới

Tiên sinh há chịu bỏ lều tranh?

Hôm sau, Gia Cát Quân trở về. Khổng Minh dặn dò rằng:

– Ta chịu ơn Lưu hoàng thúc ba lần tìm đến, chẳng thể không đi. Em hãy cấy cày ở chốn này, để vui thiên thời. Chớ được để hoang vu đồng ruộng, đợi ngày anh công thành danh toại sẽ về ẩn chốn này, cho trọn tuổi trời.

Quân lạy, vâng dạ nhận lời. Người đời sau có thơ làm chứng:

Thân chửa bay cao đã nghĩ lui

Công thành chẳng phụ mấy lời xưa

Chỉ bởi tiên sinh đinh ninh vậy

Sao rụng thu phong Ngũ Trượng nguyên.

Đỗ Công bộ* nói chuyện Khổng Minh muốn thoái lui mà không được, có thơ rằng:

Miếu cũ màu sơn tróc

Long Trung cây cỏ tươi

Nhận mệnh phò Hậu chủ

Nam Dương chẳng thể về.

Khổng Minh rời lều tranh, bấy giờ hai mươi bảy tuổi. Tăng Tử Cố* có bài thơ cổ phong làm chứng:

Cao Hoàng tay nắm gươm ba thước

Mang Nẵng bạch xà đêm máu tuôn

Bình Tân, diệt Sở, tới Hàm Dương

Hai trăm năm hết rồi dứt tuyệt

Lớn thay! Quang Vũ hưng Lạc Dương

Truyền tới Hoàn, Linh lại đổ nghiêng

Hiến đế dời đô tới Hứa Xương

La liệt anh hào bốn bể sinh

Tào Tháo chuyên quyền được thiên thời

Giang Đông Tôn thị gầy nghiệp lớn

Huyền Đức khốn cùng chạy khắp nơi

Ngồi nơi Tân Dã sầu dân nạn

Chí lớn Nam Dương có Ngọa Long

Lòng có hùng binh chia chính, kỳ

Nhờ lời Từ Thứ lúc ra đi

Lều tranh ba lượt, lòng đã biết

Tiên sinh năm ấy vừa ba, chín*

Gom góp sách đàn rời ruộng nương

Trước lấy Kinh Châu sau đoạt Xuyên

Thi triển tài ba sửa vận trời

Tung hoành đầu lưỡi, khua gió sấm

Cười nói trong lòng, loạn trăng sao

Rồng bay, hổ ngó, càn khôn định

Vạn cổ, ngàn năm tiếng hãy truyền.

Huyền Đức cùng Khổng Minh chung xe mà về Tân Dã, ăn thì cùng mâm, ngủ thì chung giường, bàn luận trọn ngày, bụng dạ vui sướng, cùng bàn việc thiên hạ. Khổng Minh nói:

– Tào Tháo ở Kí Châu, đào ao Huyền Vũ để luyện thủy quân, ắt có ý xâm chiếm Giang Nam. Hãy mật sai người qua sông thăm dò hư thực, để đợi vạch ra mẹo hay.

Huyền Đức nghe theo, sai người tới Giang Đông thám thính. Chưa biết rốt cuộc sẽ ra sao?

76. TÔN QUYỀN QUA SÔNG PHÁ HOÀNG TỔ

Đây nói Tôn Quyền từ năm Kiến An thứ năm [200], sau khi Tôn Sách chết, thì chiếm giữ Giang Đông. Tào Tháo dâng biểu cho làm Thảo Lỗ tướng quân. Quyền từ khi thừa kế cơ nghiệp cha anh, rộng thu hiền sĩ, trọng dụng mưu thần, mở mang quán tiếp khách ở Ngô, Cối. Cố Ung, Trương Hoành tiếp đãi khách khứa. Suốt mấy năm qua, anh tôi tiến cử lẫn nhau, bèn được mấy chục người. Một người là người ở Bình Thành, họ Nghiêm tên Tuấn, tự là Mạn Tài, một người là người Cối Kê, Sơn Âm, họ Hám tên Trạch, tự là Đức Nhuận; một người là người huyện Bái, ấp Trúc, họ Tiết tên Tống, tự là Kính Văn; một người là người Nhữ Dương, Nam Đốn, họ Trình tên Bỉnh, tự là Đức Xu; một người là người quận Ngô, huyện Ngô, họ Chu tên Hoàn, tự là Hưu Mục; một người là người quận Ngô, huyện Ngô, họ Lục tên Tích, tự là Công Kỉ; một người là người quận Ngô, huyện Ngô, họ Trương tên Ôn, tự là Huệ Thứ; một người là người Cối Kê, Ô Thương, họ Lạc tên Thống, tự là Công Tự, một người là người quận Ngô, Ô Trình, họ Ô Ngô tên Xán, tự là Khổng Hưu; một người là người Tương Dương, họ Bàng tên Thống, tự là Sĩ Nguyên, đạo hiệu là Phượng Sồ tiên sinh. Mấy người ấy đều ở tại Giang Đông. Tôn Quyền kính lễ rất hậu*. Lại được mấy người trí tướng: một người là người Nhữ Dương, Phú Pha, họ Lữ tên Mông, tự là Tử Minh, một người là người quận Ngô, huyện Ngô, họ Lục tên Tốn, tự là Bá Ngôn; một người là người Lang Da, huyện Cử, họ Từ tên Thịnh, tự là Văn Hướng; một người là người quận Đông, Phát Can, họ Phan tên Chương tự là Văn Khuê; một người là người Lư Giang, An Phong, họ Đinh tên Phụng, tự là Thừa Uyên. Văn võ mấy người cùng nhau phò tá. Bởi thế người thiên hạ đều khen nhân vật ở Giang Đông.

Vào năm Kiến An thứ bảy [202], Tào Tháo phá Viên Thiệu, sai sứ tới Giang Đông, bảo Tôn Quyền cho con trai vào triều làm quan, để theo hầu vua. Quyền do dự chưa quyết, bèn dẫn bọn Chu Du tới gặp Tôn phu nhân để bàn luận. Trương Chiêu nói:

– Muốn sai người tới Hứa Xương, ấy là phép khống chế chư hầu của Tháo đó. Nếu giữ một con tin thì phải nghe y sai khiến. Nếu không sai đi thì sợ Tháo cất quân tới đánh Giang Đông, thế tất nguy thôi.

Chu Du nói:

– Không phải. Ngày xưa nước Sở được phong ở bên mé núi Kinh Sơn, đất chưa đầy trăm dặm. Người thừa kế hiện năng, mở rộng bờ cõi, lập cơ nghiệp ở đất Dĩnh, rồi chiếm cứ Kinh, Dương, tới tận Nam Hải, truyền nghiệp lâu dài đến hơn chín trăm năm. Nay tướng quân kế thừa vốn liếng của cha anh, gồm dân chúng sáu quận, quân tinh lương nhiều, tướng sĩ nghe lệnh, đào núi lấy đồng, nấu bể làm muối, trong cõi giàu có, người không lo loạn. Thả thuyền giương buồm, sớm đi tối đến. Sĩ khí cứng mạnh, chẳng ai địch nổi. Có gì bức bách mà muốn đưa con tin? Con tin mà vào thì không thể không cùng họ Tào làm đầu đuôi. Đã làm đầu đuôi ắt có lệnh triệu thì không thể không đi. Như thế thì liền thấy bị người ta kiềm chế rồi. Cùng lắm chẳng qua chỉ được một cái ấn phong hầu, mười mấy kẻ hầu, xe vài chiếc, ngựa mấy con. Há bằng được việc ngoảnh mặt về nam mà hô cô xưng quả* đây? Chi bằng chớ sai người đi, từ từ xem biến chuyển. Nếu họ Tào suất nghĩa binh để nắn sửa thiên hạ, tướng quân thờ y cũng chưa muộn. Nếu y mưu đồ bạo loạn, thì binh cũng như lửa vậy, không dập tắt thì ắt tự đốt cháy mình. Tướng quân hãy dùng thao lược chống lại uy phong, để đợi thiên mệnh. Đưa con tin mà làm gì?

Mẹ Quyền nói:

– Lời của Công Cẩn phải đấy. Công Cẩn với Bá Phù cùng tuổi, mà nhỏ tháng hơn thôi. Ta xem nó như con trai vậy. Ngươi hãy đối đãi như anh. Chớ sai con đi làm con tin.

Từ đấy, Tháo có ý xuống phương nam, chỉ vì đánh giặc ở phía bắc chưa lúc nào rỗi thôi.

Vào năm Kiến An thứ tám [203], tháng mười một, Quyền dẫn binh lên thuyền đi về tây đánh Hoàng Tử, giao chiến trên sông lớn. Quân Tử thua to. Thủ hạ của Quyền là Kiêu Kị tướng quân Lăng Tháo cưỡi thuyền nhẹ đi đầu, đánh vào Hạ Khẩu, bị Cam Ninh một mũi tên bắn chết. Con trai Lăng Tháo là Lăng Thống bấy giờ mười lăm tuổi, gắng sức cứu thấy cha đem về. Quyền thấy thế gió bất lợi, bèn thu quân về Đông Ngô.

Năm Kiến An thứ chín [204], tháng mười hai, em trai Tôn Quyền là Tôn Dực làm Thái thú Đan Dương, là người nóng nảy, sau khi say rượu thì dùng roi đánh sĩ tốt. Đại đô đốc Đan Dương là Quy* Lãm, Quận thừa Đái Viên*, hai người thường có lòng muốn giết Dực mà chưa có cơ hội. Dực tính cứng rắn, thích dũng, ra vào thường đeo đao kiếm. Quy Lãm nhân thấy Ngô vương* Tôn Quyền đi ra ngoài đánh sơn tặc, liền cùng người theo hầu Dực là Biên Hồng bàn bạc, mưu giết Tôn Dực.

Bấy giờ các tướng và huyện lệnh đều ở Đan Dương, tụ họp bày tiệc để tiếp đãi. Vợ Dực là Từ thị rất thông minh, nhan sắc mĩ miều, lại giỏi bói Dịch. Hôm ấy, Từ thị bói ra quẻ đại hung, không thể họp với khách. Dực không nghe, bèn cùng mọi người gặp mặt. Đến chiều thì tiệc tan, Dực tự tay tiễn khách. Hồng đeo đao theo sau tới ngoài cửa, rút đao chém chết Tôn Dực.

Quy Lãm, Đái Viên hai người bắt lấy Biên Hồng, kể rõ tội trạng rồi đem róc thịt ở chợ. Hai người thừa thế đem gia tài, tì thiếp của Dực chia nhau. Lãm thấy Từ thị có sắc đẹp, bèn cầm đao bước vào, nói:

– Ta vì chồng người mà báo oán rồi. Ngươi hãy theo ta. Nếu không theo thì ắt chết.

Từ thị nói:

– Chồng chết hãy còn chưa xả tang. Người hãy đợi đến ngày cuối tháng, bày biện cúng tế. Bấy giờ cởi bỏ tang chồng, thành thân cũng chẳng muộn.

Lãm tha cho. Từ thị lén gọi các tướng cũ tâm phúc là hai người Tôn Cao, Phó Anh vào phủ, khóc lóc thưa rằng:

– Ngày chồng ta còn sống thường nói hai công là người trung nghĩa, bởi thế không tránh né, hổ mặt mà thưa qua. Quy Lãm, Đại Viên, hai tướng mưu giết chúa chồng, chỉ quy tội cho Biên Hồng, đem hết gia tài đồ đạc chia hết cho nhau. Quy Lãm lại muốn bức thiếp. Thiếp giả vờ hứa cho yên lòng hắn. Chỉ mong người một mặt sai người đi báo Ngô vương, rồi một mặt bày kế để mưu trừ hai tên giặc. Mong hai tướng quân nể mặt chồng thiếp mà rửa sạch thù này, nên đặc biệt khổ cầu.

Nói xong bèn quỳ lạy. Tôn Cao, Phó Anh nghe xong rơi lệ mà đáp rằng:

– Bọn tôi lúc xưa đã đội ơn của phủ quân biết đến, chẳng phải cho việc chết theo là khó, mà cho rằng chết thì vô ích, cũng muốn suy nghĩ kế mưu, mà kế mưu chưa có, nên chẳng dám thưa với phu nhân thôi. Việc ngày hôm nay thực là điều ngày đêm mong đợi vậy. Nguyện rửa nỗi oan cho phủ quân.

Từ thị bèn sai hai tướng Tôn, Phó dẫn hơn hai mươi tráng sĩ tâm phúc cùng mưu việc ấy. Tôn, Phó trước tiên sai người báo cho Tôn Quyền hay. Đến ngày cuối tháng, hai tướng Tôn, Phó trước tiên mai phục ở sau màn trường. Từ thị ở trong nhà khóc lóc, cúng tế, cởi áo tang xong xuôi, liền vào tĩnh thất xông hương, tắm gội, trang điểm, nói cười như xưa. Quy Lãm sai người xem xét rồi trở về báo thì rất mừng. Từ thị sai tì thiếp vào mời Lãm lên ngồi chỗ cao, bày tiệc uống rượu, nói muốn thành thân. Lãm uống đến nửa chừng. Từ thị lại mời vào mật thất để lạy Lãm. Vừa xong một lạy, Từ thị nói:

– Hai tướng Tôn, Phó ở đâu rồi?

Hai tướng cầm đao xông ra. Lãm trở tay không kịp, bị giết chết dưới đất. Rồi lại mời Đái Viên dự tiệc. Viên vào trong, chưa tới sảnh đường đã sớm bị hai tướng bắt giết đi. Từ thị lại mặc áo tang, đem đầu Quy Lãm, Đái Viên tới tế trước bài vị chồng, khóc than không dứt. Ngô vương Tôn Quyền tự dẫn quân mã đêm ngày tới Đan Dương, gặp Từ thị xong, bèn đem cả nhà hai tên giặc Quy Lãm, Đái Viên ra diệt môn, giết hết dư đảng, chẳng chừa một ai, rồi phong Tôn Cao, Phó Anh làm Nha môn tướng, sai giữ Đan Dương, còn lại đều ban cho vàng lụa tùy theo thứ bậc; đem vợ của em mình là Từ thị về nhà nuôi dưỡng. Người Giang Đông không kể già trẻ đều khen cái đức của Từ thị. Sử quan đời sau có thơ khen rằng:

Tiết nghĩa vẹn toàn giữ lấy thân.

Báo oan chém giặc, giá thành thân

Chia ba thiên hạ anh hùng lắm

Sao sánh Đông Ngô một phu nhân.

Sơn tặc các xứ ở Đông Ngô thảy đều bị dẹp sạch. Chiến thuyền trên sông lớn có hơn bảy ngàn chiếc. Quyền bái Chu Du làm Đại đô đốc, coi giữ quân mã thủy lục của Giang Đông.

Kiến An năm thứ mười hai [207], mùa đông, tháng mười, Ngô phu nhân mẹ của Quyền bệnh đã nguy kịch. Quyền vào thăm hỏi. Ngô phu nhân gọi hai người Chu Du, Trương Chiêu vào. Phu nhân nói:

– Ta vốn là người đất Ngô, lúc nhỏ mất cả cha mẹ, cùng em là Ngô Cảnh dời tới Tiền Đường, gả cho Tôn Kiên, sinh được bốn con trai. Xưa lúc sinh con trưởng là Tôn Sách, ta mơ thấy mặt trăng bay vào bụng. Sau sinh con thứ là Tôn Quyền, lại mơ thấy mặt trời bay vào bụng. Sai người bói xem thì nói rằng: “Mặt trời, mặt trăng bay vào bụng là đại quý vậy”. Chẳng may Tôn Sách mất sớm. Ngày nay đã đem cơ nghiệp Giang Đông giao hết cho Tôn Quyền rồi. Mong các người hãy phò trợ con ta. Ta chết cũng chẳng lo nữa. Nay bệnh đã nguy kịch, phó thác hậu sự. Mong Tử Bố, Công Cẩn sớm tối dạy dỗ Tôn Quyền, chớ để con ta có điều sai sót. Hoàng Tổ ở Giang Hạ có oán thù nhiều đời, chẳng thể không báo. Hãy giữ Giang Đông cho tốt để làm kế vẹn toàn.

Lại dặn Quyền rằng:

– Ngươi thờ Tử Bố, Công Cẩn thì phải dùng đạo đối đãi với sự phụ, nhất định không được khinh rẻ. Em gái ta trong nhà cũng giống như ta vậy. Hãy nên cung kính. Em gái ngươi cũng nên chăm sóc, rồi tìm rể hiền để gả đi. Ngươi nếu chẳng nghe lời ta thì dưới chín suối sẽ chẳng gặp nhau đâu.

Nói xong thì tắt hơi. Quyền sắm quan quách, y phục khâm liệm, bày việc cúng tế nghiêm trang. Mọi người đều khóc than. Chôn ở bên cạnh Cao Lăng của cha*.

Đến năm Kiến An thứ mười ba [208], mùa xuân, khí trời ấm áp. Tôn Quyền, Trương Chiêu, Chu Du bàn chuyện đi tới chỗ Hoàng Tổ báo thù. Trương Chiêu nói:

– Hiện đang chịu tang mẹ, chưa phải là lúc, không nên động binh.

Chu Du nói:

– Báo thù rửa hận, còn đợi khi nào?

Quyền nghi ngờ chưa quyết. Bình Bắc đô úy, lĩnh Quảng Đức trưởng Lữ Mông vào gặp. Quyền nói:

– Tử Minh tới rồi, ắt là có việc chi?

Mông nói:

– Mỗ giữ cửa sông Long Tưu*, chợt thấy ở Giang Hạ có một chiếc thuyền cập bến, trông ra thì thấy hơn chục người ngựa, ấy là kiêu tướng của Hoàng Tổ. Mỗ tra hỏi. Kiêu tướng nói: “Mỗ họ Cam tên Ninh, tự là Hưng Bá, người Lâm Giang, quận Ba, hơi thông sử sách. Ninh làm chức Lại, được cử lên Kế duyên, bị Thục quận thừa đè nén, mới bỏ quan về nhà. Lúc nhỏ có sức mạnh, thích du hiệp, tụ họp bạn thiếu niên khinh bạc rồi làm cừ soái, tụ chúng theo nhau cầm cung xách nỏ, mình mang giáp nặng, eo đeo lục lạc đồng, tung hoành giang hồ. Người ta nghe tiếng lục lạc kêu thì thảy đều tránh đi. Thế rồi họp được hơn tám trăm dũng sĩ thiếu niên, anh hùng khỏe mạnh, qua lại trên sông gây sự, cướp đoạt của bọn quan lại, thường lấy gấm Tây Xuyên làm lá buồm, rèm che. Người bên tả hữu đều mặc gấm lụa. Người bấy giờ đều xưng là giặc Buồm Gấm. Đi đến chỗ nào mà chẳng được tiếp đãi thì liền phóng hỏa giết người, nếu cùng giao kết vui vẻ thì ắt thề chẳng hại nhau. Về sau hối hận những việc sai trái ngày trước, đổi lỗi sửa mình, dẫn mọi người đi đầu hàng Lưu Biểu, thấy Biểu làm việc, rốt cuộc ắt chẳng làm nên. Sợ rằng một sớm đất lở, phải cùng chịu vạ, nên mới muốn đầu Đông Ngô. Bị Hoàng Tổ ngăn ở Hạ Khẩu, quân không qua được nên mới ở lại. Tổ đối đãi rất bạc. Sau này tướng quân phá Tổ thì Tổ lại thua to, may được sức của Cam Ninh cứu thoát. Tổ tới Hạ Khẩu lại đối đãi với Ninh như lúc đầu hàng y. Nay trải mấy năm, có thủ hạ của Tổ là Đô đốc Tô Phi mấy lần tiến cử Cam Ninh, Hoàng Tổ nói: “Ninh là thằng giặc cướp sông, chẳng thể trọng dụng. Nhân thế mà thù hận. Tô Phi biết ý tôi, bèn bày rượu, mời Ninh tới nhà, dùng hậu lễ đối đãi, nói: “Tôi tiến cử công mấy phen, ngặt vì chủ tướng không thể dùng, tháng ngày thấm thoát, đời người bao lăm, nên tự mưu đồ nơi xa, ngày sau sẽ lại gặp người tri kỷ”. Ninh nói: “Tuy có chí đó, mà chưa được Cơ duyên”. Phi nói: “Tôi tiến cử người làm Chu huyện trưởng, để làm kế tiến lui, đến lúc ra đó hãy tùy cơ mà ứng biến”. Ninh nhân thế được qua Hạ Khẩu, muốn đầu Đông Ngô, thực sự ghi hận mà chẳng lưu dụng”. Mỗ kể chuyện chúa công cầu kẻ sĩ như mong mưa, há ghi thù cũ ư? Huống hồ lại thêm ai vì chủ nấy, có gì mà hận đây? Rồi bẻ tên mà thề, để đảm bảo cho. Ninh bèn triệu mấy trăm người vượt sông tới hàng chúa công, xin ngài xem qua.

Tôn Quyền cả mừng, nói:

– Ta được Hưng Bá tới đây, việc phá Hoàng Tổ chắc xong rồi.

Bèn sai Lữ Mông dẫn Cam Ninh vào gặp. Lạy chào xong xuôi, Quyền nói:

– Ta được Hưng Bá thì rất thỏa lòng ta. Há có nhớ tới thù hận chi đâu? Ngài chớ nghi ngờ. Xin được bàn sách lược phá Hoàng Tổ.

Ninh nói:

– Nay vận Hán ngày một suy, Tào Tháo càng kiêu* ngạo, rốt cùng sẽ theo đường soán nghịch. Cõi đất Kinh Nam, núi gò tiện lợi, sông suối lưu thông, thực là hình thế phía tây của quốc gia vậy*. Ninh đã xem xét: Lưu Biểu lo nghĩ không xa, mà con cái lại thêm hèn kém, chẳng phải người có thể nối nghiệp truyền thừa vậy. Chí tôn* nên sớm mưu đồ đi, không thể đi sau Tào Tháo, nếu trì hoãn ắt Tháo sẽ mưu đồ mất thôi. Cái kế mưu đồ thì trước nên bắt Hoàng Tổ. Tổ nay già cả, hôn ám quá lắm, tiền gạo đều hết, tả hữu khinh lờn, chỉ chăm kiếm lợi, vòi vĩnh quan lại. Lại, sĩ đều có lòng oán. Thuyền bè chiến cụ bỏ phế chẳng sửa sang, cấy cày trễ biếng, quân không pháp kỷ. Chí tôn đi phen này thì thế y tất phá. Một khi phá quân Tổ, gióng trống về tây, tây chiếm Sở Quan. Thế lớn thêm rộng, liền có thể dần dần mưu đồ Ba Thục.

Tôn Quyền nghe xong, nói:

– Đây thực là lời bàn vàng ngọc.

Liền sai Chu Du lĩnh binh, sửa soạn chiến thuyền, tiến công Hoàng Tổ. Trương Chiêu nói:

– Không nên. Hiện nay nước Ngô rỗng không, nếu kéo quân đi, sợ ắt có loạn.

Cam Ninh ứng tiếng nói ngay:

– Nước nhà lấy trách nhiệm Tiêu Hà giao phó cho ngài. Ngài giữ nhà mà lo loạn, lấy gì mà bì với cổ nhân đây?

Tôn Quyền nâng chén rượu khuyến khích Ninh rằng:

– Hưng Bá! Năm nay đi đánh, cũng như chén rượu này vậy, quyết đem giao phó cho khanh. Khanh nên gắng sức xây dựng phương lược, khiến chắc phá Tổ, ấy là công khanh. Sao lại nghi ngờ mấy lời của Trường trương sử ư?*

Bèn sai Chu Du làm Đại đô đốc, tổng quán quân binh thủy lực, Lữ Mông làm Tiền bộ Tiên phong, Đổng Tập, Cam Ninh làm phó tướng. Quyền tự lĩnh binh làm hậu viện, cất mười vạn quân đi phá Hoàng Tổ.

Sớm đã có tể tác dòm thám được, báo tới Giang Hạ. Hoàng Tổ vội vàng họp mọi người bàn bạc, sai Tô Phi làm chủ tướng, Trần Tựu, Đặng Long làm Tiên phong, cất hết quân ở Giang Hạ để đón đánh. Trần Tựu, Đặng Long đều dẫn một đội thuyền mông đồng chẹn giữ Miện Khẩu*. Số thuyền nhỏ còn lại thì đóng đồn ở trong Loan Cảng. Trên thuyền mông đồng đều đặt hơn ngàn cây cung mạnh, nỏ cứng, lấy thừng to buộc vào nhau đứng yên trên mặt nước. Quân Đông Ngô tới. Mấy trăm thuyền nhỏ khua trống xông lên. Trên thuyền công đồng nổi trống, cung nỏ cùng bắn. Quân không dám tiến, lui chừng mấy dặm sông. Cam Ninh nói với Đổng Tập rằng:

– Việc đến nước này, chẳng thể không tiến.

Bèn chọn hơn trăm chiếc thuyền nhỏ, mỗi thuyền có năm mươi quân sĩ. Hai mươi người chèo thuyền, ba mươi người toàn thân mặc giáp, tay cầm đao cứng đứng ở đầu thuyền, chẳng tránh tên, đá, đi thẳng tới bên cạnh thuyền mông đồng, chặt đứt dây thừng. Mông đồng bèn trôi ngang. Cam Ninh nhảy lên mông đồng, chém chết Đặng Long. Trần Tựu vứt thuyền mà chạy. Lữ Mông trông thấy, bèn nhảy xuống thuyền nhỏ, tự khua máy chèo xông thẳng vào đội thuyền. Hai tướng Cam, Đổng phóng hỏa đốt thuyền. Số thuyền mông đồng còn lại đều bỏ chạy tứ tán. Trần Tựu vội trèo lên bờ. Lữ Mông liều mạng đuổi theo bén gót, một đao ngay ngực, chém y gục xuống. Tô Phi ở trên bờ dẫn binh tới đón đánh. Các tướng Đông Ngô đều muốn tranh công, nhất tề lên bờ, khí thế chẳng chống nổi. Quân Tử thua to. Tô Phi vội vàng bỏ chạy, gặp ngay Đại tướng Đông Ngô họ Phan tên Chương, tự là Văn Khuê một ngựa xông tới. Cánh tay vừa chạm cổ tay, đã thấy kẹp Phi ở trên mình ngựa, đi thẳng lên thuyền tới gặp Tôn Quyền. Quyền giận dữ đưa mắt nhìn, nói:

– Bọn ngươi hại cha anh ta, róc thành vạn mảnh hãy còn nhẹ! Hãy sai tả hữu bỏ vào xe tù, đợi ta bắt sống Hoàng Tổ, quay về Giang Đông, tới nơi mộ phần cúng tế cũng chưa muộn.

Trước sai đem Tô Phi giam lại, rồi đốc thúc ba quân chẳng kể đêm ngày công đánh Hạ Khẩu, bắt sống Hoàng Tổ. Các tướng được lệnh đều dốc sức xông lên. Chưa biết tính mạng Hoàng Tổ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

77. KHỔNG MINH DI KẾ CỨU LƯU KỲ

Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười ba [208], mùa xuân, tháng giêng, các tướng Đông Ngô thấy Cam Ninh thành công, ai nấy tự mình phấn chấn oai phong, tới bắt Hoàng Tổ.

Đây nói Hoàng Tổ ở trên sông, mất sạch chiến thuyền. Các tướng đều ngã lòng, biết rằng chẳng thể giữ nổi, bèn bỏ Giang Hạ, nhắm Kinh Châu mà chạy. Giữa lúc đang chạy, một tiếng hò reo cất lên, Cam Ninh chặn đường. Tổ ở trên ngựa khóc bẩm rằng:

– Ta chưa từng coi khinh ngươi. Ngươi sao lại phản ta?

Ninh nạt đi, nói:

– Ta theo người mấy năm, nhiều lần lao khổ, bao bận lập công. Ngươi đối đãi ta như kẻ tầm thường. Vốn ngươi đãi ta như người thường, ta há dung được ngươi sao?

Tổ tự biết khó thoát họa này, bèn quay ngựa mà chạy. Cam Ninh xông qua sĩ tốt, đuổi thẳng tới gần, chỉ định bắt sống dâng công, chợt nghe bên mé có tiếng hò reo nổi lên. Mấy quân kỵ đuổi tới. Ninh trông ra thì là Trình Phổ. Ninh sợ Phổ đoạt mất công lao, vội vàng giương cung lắp tên, bắn lưng Hoàng Tổ, Hoàng Tổ trúng tên, té nhào xuống ngựa. Ninh đuổi tới, chém đầu của Tổ, rồi cùng Trình Phổ hợp binh với nhau mà về cửa sông gặp Tôn Quyền, dâng đầu Hoàng Tổ. Quyền tự mình nhổ tóc Tổ mà căm hận, ném đầu đi mấy phen. Các tướng nói rằng:

– Hãy giữ lại đem về Giang Đông tế tổ.

Quyền sai lấy hộp gỗ bỏ vào, rồi trọng thưởng ba quân, thăng Cam Ninh làm Đô úy, sai người giữ Giang Hạ. Trương Chiêu nói:

– Tòa thành cô độc cũng chẳng nên giữ. Hãy về Giang Đông. Lưu Biểu ắt vì Tổ mà báo thù. Ta ngồi mà đợi, thì ắt đánh bại được Lưu Biểu. Biểu một khi đã bại, hãy thừa thế mà đánh. Kinh Tương sẽ thuộc về Đông Ngô rồi.

Quyền nghe theo lời ấy, bèn bỏ Giang Hạ. Các quân xuống thuyền ra về.

Tô Phi ở trong xe tù bí mật sai người bẩm với Cam Ninh rằng:

– Tô Phi mong tướng quân rũ lòng cứu giúp. Việc chẳng thể chần chừ.

Ninh nói:

– Phi dù không mở lời, ta há lại quên sao?

Quân đã tới Ngô Cối. Quyền đem Tô Phi, Hoàng Tổ ra tế một lượt. Ninh đi thẳng vào phủ, cúi đầu lạy lục. Quyền hỏi nguyên cớ. Ninh khóc to mà bẩm rằng:

– Mỗ ngày trước nếu chẳng có Tô Phi thì ắt nắm xương đã nằm nơi ngòi rãnh rồi. Sao được gửi mạng ở dưới cờ của tướng quân đây? Nay xét tội của Phi, về lý thì vốn nên tru lục, nhưng mong tướng quân đoái thương cái ơn cứu mạng, nguyện dâng công danh để chuộc mạng Phi.

Quyền nói:

– Nay vì ngài mà tha cho, nếu y trốn đi thì làm sao?

Ninh nói:

– Phi được tha cái họa tùng xẻo, được ban cái ơn sống lại, dầu đuổi cũng chẳng đi, huống chi là tự mình bỏ chạy ư? Nếu Phi bỏ đi, Ninh đem đầu mình dâng ở dưới thềm, chết thay cho Phi.

Quyền tha cho, rồi bày rượu đại hội văn võ. Quyền đem chén rượu ngọc khen ngợi Mông, nói:

– Nay khắc chế được Hoàng Tử là nhờ công khanh trước chém Trần Tựu đó.

Mông cúi đầu cảm tạ. Quyền thăng Lữ Mông làm Hoành Dã trung lang tướng. Phong khắp các tướng xong rồi, bỗng thấy một người rút kiếm trên tay, tới trước tiệc khóc lớn rồi xông thẳng tới chỗ Cam Ninh. Ninh thấy tới đánh mình, liền đưa mâm quả ra đỡ. Quyền đứng dậy ôm lại. Người này hai mươi mốt tuổi, mình cao tám thước, sức gấu, gan lớn, từng ở trên sông gặp Tuần Giang tướng của Tổ là Trương Thạc. Người này chẳng tránh đao tên, nhảy ngay qua thuyền, giết Thạc ở trên sông, những kẻ còn lại đều bị chém rơi xuống nước, cướp thuyền tuần sông mà về. Quyền rất coi trọng. Là người Dư Hàng, quận Ngô, họ Lăng tên Thống, tự là Công Tích, bởi vì Cam Ninh một mũi tên bắn chết cha y, ngày nay được gặp, sao chẳng báo thù rửa hận? Quyền khuyên bảo, cản ra, nói:

– Hưng Bá bắn chết cha ngươi. Bấy giờ ai vì chủ nấy, chẳng thể không tận lực. Ngày nay đã ở chung một chỗ, thì là anh em, hà tất lại nhớ thù. Mọi việc hãy nể mặt ta.

Thống dập đầu đổ máu, nói:

– Thống từ nhỏ theo cha thờ chúa, hận chẳng được gan mật lầy đất để báo đáp thôi. Nay gặp kẻ thù giết cha, sao có thể không liều mạng đây?

Quyền cùng các quan khuyên nhủ. Thống muốn cùng Ninh quyết thắng bại. Quyền thăng Lăng Thống làm Thừa Liệt độ úy. Nội trong ngày ấy phát cho năm ngàn quân, một trăm chiếc chiến thuyền, sai Cam Ninh đi trấn giữ Hạ Khẩu, để tránh Lăng Thống. Ninh lạy tạ mà đi. Đông Ngô từ đấy tích thêm nhiều quân nhu, làm thêm nhiều chiến thuyền mông đồng, chia quân liên lạc trấn giữ bờ sông. Tôn Quyền sai chú là Tôn Tĩnh dẫn năm ngàn quân đóng giữ Ngô Cối, đem tông tộc chia ra trấn thủ các chỗ cửa ải.

Quyền tự dẫn quân giữ quận Sài Tang*. Chu Du tới hồ Bà Dương để luyện tập quân thủy, đề phòng thế quân Giang Bắc.

Chuyện chia hai đầu, đây nói người do thám trở về Tân Dã, báo cho Lưu Huyền Đức rằng:

– Đông Ngô phá xong Hoàng Tổ, đem đầu Hoàng Tổ ra tế mộ. Hiện đang đóng quân ở Sài Tang, tông thân còn lại đều chia nhau đóng đồn giữ các xứ cửa khẩu bên bờ sông, chưa có ý muốn vượt sông.

Đang lúc Huyền Đức cùng Khổng Minh nói chuyện, chợt Lưu Biểu sai người tới mời Huyền Đức đến bàn việc. Huyền Đức nói:

– Chuyến này đi có chuyện gì?

Khổng Minh nói:

– Đấy là vì Giang Đông phá xong Hoàng Tổ, bởi thế mới mời chúa công bàn định kế sách báo thù. Chính là muốn chúa công chạy vạy một phen. Chín quận Kinh Châu ruộng nước ngàn dặm, là đất dụng võ, đã ở trong tay rồi. Mỗ cùng đi với chúa công.

Huyền Đức để Vân Trường giữ Tân Dã, đem Trương Phi và năm trăm quân mã tới Kinh Châu. Huyền Đức ở trên ngựa bảo với Khổng Minh rằng:

– Nay gặp Cảnh Thăng thì phải nói làm sao?

Khổng Minh nói:

– Trước tiên nên tạ tội vì việc ở Tương Dương. Nếu có sai chúa công đi đánh dẹp Giang Đông, nhất định chớ nhận lời. Chỉ nên nói chờ về Tân Dã thu thập quân mã.

Huyền Đức bèn nghe lời Khổng Minh, đi tới dịch quán ở Kinh Châu nghỉ ngơi, để Trương Phi đóng quân ở ngoài thành. Huyền Đức cùng Khổng Minh tới gặp Lưu Biểu. Làm lễ xong, Huyền Đức xin tội ở dưới thềm. Biểu nói:

– Ta vốn biết rõ việc hiền đệ bị hại, định chém đầu Sái Mạo để dâng cho hiền đệ. Chỉ vì mọi người xin tha.

Huyền Đức nói:

– Không can chi đến Sái tướng quân, thảy đều do bọn người dưới làm thôi. Lần sau chắc không dám nữa đâu.

Biểu nói:

– Nay vừa thất thủ Giang Hạ, toàn quân của Hoàng Tổ nguy mất. Bởi thế mới mời người bàn việc.

Huyền Đức nói:

– Hoàng Tổ tính hung bạo, chẳng biết dùng người, mới đến nỗi thua. Nay nếu đem quân nam chinh, Tào Tháo từ bắc tới thì phải làm sao?

Biểu nói:

– Ta nay tuổi già nhiều bệnh, chẳng thể lo việc. Hiền đệ hãy tới thay ta. Ta chết rồi, thì đệ hãy làm chủ Kinh Châu.

Huyền Đức nói:

– Tiểu đệ sao dám nhận việc lớn như thế? Anh chớ nói nhiều làm chi.

Khổng Minh đưa mắt nhìn Huyền Đức Huyền Đức nói:

– Hãy chờ suy nghĩ kế hay để giữ Kinh Châu.

Rồi giã từ. Về tới quán dịch, Khổng Minh nói:

– Cảnh Thăng giao Kinh Châu cho chúa công, sao lại ngăn đi?

Huyền Đức nói:

– Đội ơn Cảnh Thăng, chưa từng quên báo đáp, sao nỡ thừa lúc nguy mà đoạt đi?

Khổng Minh than rằng:

– Thật là bậc chúa nhân từ vậy.

Đang lúc bàn bạc, chợt có người báo:

– Công tử Lưu Kỳ tới gặp.

Huyền Đức đón vào. Kỳ khóc, lạy, nói:

– Kế mẫu chẳng chịu dung tha. Tính mạng chỉ trong sớm tối thôi. Mong thúc phụ hãy thương mà cứu cho.

Huyền Đức nói:

– Đây là việc nhà của hiền chất. Ta phải làm sao đây?

Khổng Minh cười nụ. Huyền Đức hỏi kế của Khổng Minh. Khổng Minh nói:

– Đây là việc nhà, khó mà bày vẽ.

Lát sau, Huyền Đức tiễn Lưu Kỳ ra, ghé tai nói rằng:

– Ngày mai sẽ sai Khổng Minh đáp lễ. Người hãy bảo rằng như thế, như thế.

Kỳ tạ ơn rồi đi.

Huyền Đức ngủ đêm tới canh năm thì bảo rằng bụng đau không dứt, sai Khổng Minh đi đáp lễ Lưu Kỳ. Khổng Minh bèn tới trước nhà công tử, xuống ngựa vào gặp công tử. Công tử đón lạy, mời vào hậu đường. Dâng trà xong, Kỳ nói:

– Kế mẫu chẳng tha. Xin tiên sinh cứu mạng.

Khổng Minh nói:

– Làm khách gửi thân ở đây, chẳng thể nói được. Sợ bị tiết lộ thì không tiện. Hãy chờ lần sau gặp mặt.

Khổng Minh giã từ lui ra. Kỳ nói:

– Nếu đã được tiên sinh tới chơi, sao lại về ngay? Ắt người ta thấy sẽ lấy làm lạ, xin mời vào mật thất cùng uống mấy chun.

Uống rượu xong rồi, Kỳ lại nói:

– Kế mẫu không tha, xin tiên sinh ban cho một lời để cứu tính mạng.

Khổng Minh nói:

– Đấy chẳng phải là điều Lượng dám bày mưu.

Liền muốn giã từ mà đi. Kỳ nói:

– Tiên sinh chẳng mở lời thì thôi. Cớ gì lại bỏ nhau mà đi ngay?

Lại nâng chén khuyên rằng:

– Kỳ có một cuốn sách cổ. Mong tiên sinh dạy cho.

Khổng Minh nói:

– Hiện để chỗ nào?

Kỳ liền dẫn Khổng Minh lên gác nhà sau. Khổng Minh mong được xem sách. Kỳ lạy mà khóc, nói:

– Kế mẫu chẳng tha. Xin tiên sinh một lời để cứu mạng!

Khổng Minh nổi giận, liền đứng dậy, thấy thang ở cửa gác đã bị rút mất. Kỳ thưa rằng:

– Mấy phen cầu kể sách yên thân, tiên sinh chẳng chịu dạy dỗ, là sợ người ta tiết lộ. Hôm nay trên chẳng đến trời, dưới không tới đất, ra ở miệng ngài, vào nơi tai Kỳ. Có thể dạy rồi.

Khổng Minh từ chối, nói:

– “Người sơ chẳng thể ly gián người thân, người mới không thể chia rẽ người cũ”. Muốn được bảo toàn thân mình, tránh xa nguy hại, thì hãy nên tự nghĩ đi.

Kỳ nói:

– Kỳ gặp nạn. Tiên sinh chẳng dạy cho. Ắt là tuyệt đường rồi! Xin được chết trước mặt ngài.

Bèn rút kiếm tự vẫn. Khổng Minh kíp ngăn lại, nói:

– Đã có kế hay rồi.

Kỳ lạy, nói:

– Xin dạy cho.

Khổng Minh nói:

– Há chẳng biết việc nước Tấn thời Xuân Thu, vợ chính của Hiến công sinh hai con trai, con trưởng là Thân Sinh, con thứ là Trùng Nhĩ. Sau khi vợ chết lại sủng ái Li Cơ. Cơ cũng sinh một con trai. Cơ thường gièm pha với Công, muốn chém hai công tử. Hiến công nghĩ hai con hiền từ, hiếu thảo, chẳng nỡ giết đi. Chợt một ngày xuân ấm, Cơ gọi Thân Sinh cùng dạo chơi ở vườn sau, khiến Hiến công nhìn trộm sau rèm ở trên lầu. Cơ lấy mật bôi vào tóc và áo. Bầy ong nghe mùi hương tranh nhau bay tới, đậu lên trên người. Cơ sai Thái tử đánh đuổi. Hiến công ở trên lầu trông ra, nghi là đùa bỡn mới sinh lòng hận. Cơ lại nói dối rằng tới ngày tế đàm* của tiên hậu hãy sai hai con trai đi tế. Tế Xong, định phân chia đồ tế. Tả hữu nói: “Vật cúng tế mẹ thì nên dâng lên bề trên”. Thân Sinh sai người đưa đi. Cơ lén đem thuốc độc bỏ vào, rồi dâng Hiến công. Cơ liền tấu rằng: “Đồ ăn từ bên ngoài tới, chẳng thể ăn ngay. Hãy sai cho chó ăn thử”. Chó chết ngay. Hiến công cả giận, ban cho triều điển*, bắt thái tử phải chết. Trùng Nhĩ sợ hãi, bỏ chạy khỏi nước, mười chín năm mới thoát nạn ấy, sau thành Tấn Văn công. Thân Sinh ở trong thì chết, Trùng Nhĩ ở ngoài thì yên. Nay công tử sao chẳng học theo Trùng Nhĩ đi? Và Hoàng Tổ Giang Hạ vừa mới mất, thiếu người trấn giữ, sao không dâng lời xin đi đóng quân nơi quận ấy, để tránh họa này?

Kỳ lạy tạ lời chỉ giáo. Về sau sử quan có thơ rằng:

Kinh Châu huynh đệ vốn ngờ nhau

Gia Cát ba lần ngậm miệng thôi

Một phen mở miệng liền cứu được

Đên nay còn dấu Ngọc Thê đài*.

Lưu Kỳ sai người lấy thang, đưa Khổng Minh về quản dịch. Khổng Minh về bẩm Huyền Đức, Huyền Đức cả mừng.

Hôm sau, Lưu Kỳ dâng lời, xin giữ Giang Hạ. Ý Biểu chưa quyết, sai mời Huyền Đức cùng bàn. Huyền Đức nói:

– Một quận Giang Hạ nếu chẳng phải người thân thì không thể giữ. Sai Lưu Kỳ đi giữ là rất hay. Việc ở đông nam thì cha con huynh đảm đương. Việc ở tây bắc Bị nguyện gánh vác. Biểu nói:

– Gần đây nghe nói Tào Tháo mới ở quận Nghiệp đào ao Huyền Vũ để luyện thủy quân, ắt có ý đánh phía nam. Em nên đề phòng.

Huyền Đức nói:

– Em đã biết rồi. Anh chớ lo gì.

Bèn lạy chào, trở về Tân Dã. Lưu Biểu sai Lưu Kỳ dẫn ba ngàn quân đi trấn giữ Giang Hạ.

Đây nói Tào Tháo bãi chức Tam công, tự làm Thừa tướng, lấy Mao Giới làm Đông Tào Huyện, Thôi Diễm làm Tây Tào duyên, Tư Mã Lãng làm Chủ bạ. Lãng tự là Bá Đạt, người huyện Ôn quận Hà Nội, cháu của Thái thú Dĩnh Xuyên là Tư Mã Tuấn, con trai Kinh Triệu doãn Tư Mã Phòng. Anh em có tám người, em thứ là Tư Mã Ý, tự là Trọng Đạt. Tháo sai làm Văn Học Huyện, cùng giữ chức coi giữ sách vở, lo việc tuyển cử. Văn quan đã đầy đủ, bèn họp võ tướng, bàn việc nam chinh. Hạ Hầu Đôn tiến lên nói:

– Gần đây nghe nói Lưu Bị ở Tân Dã bái Khổng Minh làm Quân sự, ngày ngày thao luyện sĩ tốt, ắt sẽ gây họa trong lòng bụng. Nên sớm mưu đồ đi.

Tháo sai Hạ Hầu Đôn làm Đô đốc, Vu Cấm, Lý Điển làm phó tướng, dẫn mười vạn quân, trực chỉ thành Bác Vọng, để thăm dò hư thực của Tân Dã, thực chất là tới bắt Lưu Bị. Chưa biết cuối cùng sẽ ra sao?

78. GIA CÁT LƯỢNG ĐỐT ĐỒN BÁC VỌNG

Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười ba [208], mùa hạ, tháng sáu, Hạ Hầu Đôn muốn dẫn binh nam chinh. Tuân Úc can rằng:

– Lưu Bị chẳng thể xem thường, nay thêm Gia Cát Lượng làm Quân sự. Lần đi này ắt là có điều tổn thất.

Đôn nói:

– Tôi xem Lưu Bị như loài chuột thôi, ắt sẽ bắt y.

Từ Thứ nói:

– Tướng quân chẳng thể xem thường Lưu Huyền Đức. Nay lại được thêm Gia Cát Lượng, như hổ mọc cánh.

Tháo nói:

– Gia Cát Lượng là người thế nào?

Thứ nói:

– Người này họ kép là Gia Cát, tên Lượng, tự là Khổng Minh, đạo hiệu là Ngọa Long tiên sinh, trên thông thiên văn, dưới hiểu địa lý, am tường thao lược, có cơ mưu quỷ thần cũng không lường nổi, chẳng phải loại người thường đâu.

Tháo nói:

– So với công thì sao?

Thứ nói:

– Mỗ là ánh sáng đom đóm mà thôi. Hắn như ánh trăng sáng rỡ. Thứ sao dám ví cùng Lượng đây?*

Hạ Hầu Đôn nạt đi, nói:

– Lời của Nguyên Trực bậy rồi. Tôi xem Gia Cát như cỏ rác thôi. Có gì đáng sợ đâu? Ta nếu chẳng một trận bắt sống Lưu Bị, trói nghiến Gia Cát, thì nguyện dâng đầu của Đôn cho Thừa tướng.

Tháo nói:

– Việc quân chẳng có nói đùa.

Đôn nói:

– Xin viết quân lệnh trạng.

Tháo nói:

– Người hãy sớm báo tin mừng, cho ta yên lòng.

Đôn phấn chấn mà từ biệt Tào Tháo, tự dẫn quân lên đường. Đây nói Lưu Bị ở Tân Dã từ khi được Khổng Minh, lấy lễ với thầy mà đối đãi. Vân Trường, Trương Phi trong lòng không vui, bèn nói:

– Khổng Minh tuổi nhỏ, có tài học gì mà huynh trưởng lại kính trọng quá đỗi như thế? Lại chưa được thấy hắn ta làm được chuyện thực tế gì.

Huyền Đức nói:

– Ta được Khổng Minh, như cá được nước. Anh em nhà ngươi chớ nên nhiều lời thêm nữa.

Quan, Trương thấy nói như vậy, chẳng nói gì mà lui ra. Huyền Đức thường ngày thích đan mũ. Một hôm có người đưa đuôi con li*, ngưu* tới. Huyền Đức được cái đuôi thì ngồi đan. Khổng Minh vào, trông thấy, nghiêm mặt mà nói rằng:

– Minh công không muốn mưu tính xa xôi nữa, mà chỉ lo làm việc này thôi ư?

Huyền Đức bèn dập đầu xuống đất mà nói:

– Sao lại nói vậy? Tôi chỉ tạm giải sầu thôi.

Khổng Minh nói:

– Minh công tự ví mình với Lưu Kinh Châu thì thế nào?

Huyền Đức nói:

– Không bằng.

Khổng Minh lại nói:

– Minh Công tự ví mình với Tào Tháo thì thế nào?

Huyền Đức nói:

– Thực chẳng bì kịp.

Khổng Minh nói:

– Nay đều chẳng bằng người, mà bộ chúng của minh công chẳng qua mấy ngàn người, lấy đó mà chờ địch, lỡ như quân Tào kéo tới thì lấy gì nghênh địch?

Huyền Đức nói:

– Bị vốn đang rầu về việc này, mà chưa được cách hay.

Khổng Minh nói:

– Hãy chiêu mộ dân binh để tăng thêm số lượng. Lượng sẽ tự dạy dỗ họ, là có thể đợi địch rồi.

Huyền Đức bèn chiêu mộ được hơn ba ngàn dân Tân Dã, sớm chiều thao diễn trận pháp, một tiến một lui, chẳng sai một mảy.

Chợt có tin báo: “Tào Tháo sai Hạ Hầu Đôn dẫn mười vạn quân đánh rốc tới Tân Dã”. Quan, Trương đã biết trước. Trương Phi nói:

– Cứ để Khổng Minh đi trước chặn địch là xong.

Đang lúc nói chuyện, Huyền Đức mời tới bàn bạc việc quân. Quan, Trương vào gặp. Huyền Đức nói:

– Hạ Hầu Đôn dẫn mười vạn binh, như lửa cuốn tới đây, làm sao chặn địch?

Vân Trường trù trừ chưa quyết. Trương Phi nói:

– Ca ca sai nước đi là xong*.

Huyền Đức nói:

– Trí cậy Khổng Minh, dũng chờ hai em, cần chi phải nói như thế?

Quan, Trương đi ra. Huyền Đức mời Khổng Minh bàn việc. Huyền Đức nói:

– Nay Hạ Hầu Đôn dẫn mười vạn binh tới đây, lấy gì nghênh địch?

Khổng Minh nói:

– Chỉ sợ hai người em không chịu phục tùng người mới. Nếu muốn Lượng dùng binh thì phải cho mượn ấn kiếm.

Huyền Đức lập tức giao cho. Khổng Minh tụ tập các tướng tới nghe lệnh. Phi nói với Vân Trường rằng:

– Cứ nghe lệnh xong, rồi sau sẽ liệu.

Khổng Minh nói:

– Bác Vọng cách đây chín mươi dặm, mé trái có ngọn núi tên là Dự Sơn, bên phải có khu rừng tên là An Lâm, có thể mai phục quân mã. Vân Trường hãy dẫn một ngàn năm trăm quân tới Dự Sơn mai phục, đợi quân bên kia kéo tới thì cứ để cho qua, khoan hãy đối địch. Lương thảo truy trọng của họ ắt ở phía sau, khi nào thấy mé nam có lửa bốc, hãy xua quân ra đánh, tới đốt lương thảo của chúng. Ích Đức hãy dẫn một ngàn năm trăm quân đi ra sau lưng rừng An Lâm, mai phục ở trong lũng núi, hễ thấy mé nam lửa bốc thì hãy xông ra, hướng tới chỗ chứa lương thảo trong đồn cũ ở thành Bác Vọng, phóng hỏa đánh úp chúng đi. Quan Bình, Lưu Phong hãy dẫn năm trăm quân dự bị và đồ dẫn lửa, tới sau gò Bác Vọng chờ ở hai bên đường, đến canh một khi quân kéo tới thì hãy phóng hỏa thôi. Hãy đi Phàn Thành gọi Tử Long về, sai làm Tiền bộ, không được thắng, chỉ được thua, đem người ngựa nối nhau lui chạy. Chúa công tự dẫn một chi binh mã để làm cứu viện. Theo kế mà làm, chớ để sơ sót.

Quan, Trương hỏi Khổng Minh rằng:

– Bọn ta đều rời huyện trăm dặm để mai phục. Ngươi thì ở đâu?

Khổng Minh nói:

– Một mình ta tự giữ huyện này.

Trương Phi cười lớn, nói:

– Đã thấy trí tuệ của ngươi rồi! Bọn ta đều đi chém giết, ngươi lại ở nhà ngồi xem. Đó là lý gì?

Khổng Minh nói:

– Kiếm, ấn ở đây. Ai trái lệnh thì chém!

Huyền Đức nói:

– Há không nghe “vận trù trong màn trướng, quyết thắng ngoài ngàn dặm” ư? Người anh em không được trái lệnh.

Trương Phi cười nhạt mà đi. Phi nói với Vân Trường rằng:

– Bọn ta hãy xem kế của y trúng hay không trúng, bấy giờ hãy tới hỏi vặn y cũng chưa muộn.

Hai người bỏ đi. Mọi người chưa ai biết tài thao lược của Khổng Minh. Há chịu phục tùng? Tử Long dẫn quan tới rồi. Khổng Minh bày kế. Tử Long đi rồi, Lưu Huyền Đức hỏi rằng:

– Lưu Bị thì sao?

Khổng Minh nói:

– Hôm nay hãy dẫn binh tới núi Bác Vọng đóng đồn. Hoàng hôn ngày mai quân địch ắt tới dưới gò. Chúa công hãy bỏ đồn mà chạy. Lúc đốt lửa làm hiệu, chúa công hãy quay lại đánh giết, trời sáng thì bãi binh. Lượng cùng Mi Trúc, Mi Phương dẫn năm trăm quân giữ huyện. Tôn Càn, Giản Ung chuẩn bị yến tiệc ăn mừng, sửa soạn sổ ghi công.

An bày xong xuôi, Huyền Đức cũng nghi ngờ.

Đây nói Hạ Hầu Đôn cùng Vu Cấm, Lý Điển dẫn binh tới Bác Vọng, chọn một nửa tinh binh làm tiền đội, còn lại đều đi theo xe lương thảo. Bấy giờ là mùa thu, tháng bảy, gió thu* thổi nhẹ, người ngựa đi gấp. Đến sau giờ Tỵ, Hạ Hầu Đôn đi đầu trông thấy bụi mù bốc lên, liền đem người ngựa dàn thành thế trận. Đôn hỏi rằng:

– Đây là chỗ nào?

Quan Hướng đạo đáp rằng:

– Trước mặt là gò Bác Vọng, sau lưng là cửa La Xuyên.

Đôn truyền lệnh, sai Vu Cấm, Lý Điển trấn giữ sau trận. Đôn tự mình cưỡi ngựa ra trước trận tiền. Phó tướng đồng tông là Hạ Hầu Lan, Hộ quân Hàn Hạo cùng mấy chục tướng kỵ dàn bày hai bên. Quân địch kéo tới. Hạ Hầu Đôn cười lớn. Các tướng hỏi rằng:

– Tướng quân vì cớ chi lại cười?

Đôn nói:

– Ta cười Từ Thứ ở trước mặt Thừa tướng khoe tên nhà quê Gia Cát Lượng là người ở trên trời. Nay xem y dùng binh là đủ biết rồi. Đem loại quân mã như thế làm tiền bộ, cùng ta đối địch thì giống như đưa dê chó ra đấu với hổ báo vậy. Ta ở trước mặt Thừa tướng nhất thời múa mép, đòi bắt sống Lưu Bị, Gia Cát. Nay ắt được như lời đã nói rồi. Chẳng thể chần chừ, ngươi hãy cùng em ta* đốc thúc binh sĩ đêm ngày san bằng Tân Dã. Đó là điều ta mong mỏi vậy.

Rồi tự phóng ngựa xông lên trước nói chuyện. Quân ở Tân Dã bày thành thế trận. Tử Long cưỡi ngựa ra. Đôn mắng rằng:

– Lưu Bị là thứ vô nghĩa, quên ơn. Quân sĩ các ngươi giống như cô hồn theo quỷ rồi.

Tử Long mắng lớn rằng:

– Các ngươi theo Tào Tháo thì chỉ là giặc chuột thôi!

Hạ Hầu Đôn cả giận, vỗ ngựa xông tới đánh Tử Long. Hai ngựa chạm nhau. Đánh chưa được mấy hiệp, Tử Long giả thua, lui chạy. Hạ Hầu Đôn đuổi theo. Các quân lui trước. Quân bắc đuổi giết đến gần. Tử Long đi ở sau trận để chống cự. Chạy được hơn chục dặm, Tử Long quay ngựa lại đánh thêm chưa được mấy hiệp, lại chạy. Hàn Hạo phóng ngựa tới trước can rằng:

– Triệu Vân dụ địch, sợ có mai phục.

Đôn nói:

– Quân địch như thế, dù có mai phục mười mặt, ta cũng có sợ gì?

Đuổi tới gò Bác Vọng, một tiếng pháo nổ, Huyền Đức tự dẫn một chi binh xông ra tiếp ứng, giao chiến. Hạ Hầu Đôn ngoái nhìn Hàn Hạo, nói:

– Đây chắc là quân mai phục đó. Tối nay ta chẳng tới Tân Dã thì thề không bãi binh.

Rồi thúc quân xông lên đuổi giết. Huyền Đức, Tử Long ngăn chặn không nổi, nối nhau chạy lui. Sắc trời đã tối, mây mù dày đặc, lại không ánh trăng. Gió ngày chẳng thổi, gió đêm cũng không; gió ngày đã thổi, gió đêm ắt lớn*. Hạ Hầu Đôn chỉ lo đốc thúc quân sĩ đuổi giết. Bại quân ở trước mặt tự nhận đội ngũ của mình mà chạy. Đôn truyền lệnh đi trước hậu quân, đuổi giết. Vu Cấm, Lý Điển đuổi tới chỗ chật hẹp, hai bên đều là lau sậy. Điển nói với Cấm rằng:

– Kẻ khinh địch ắt bại.

Cấm nói:

– Quân địch rất hèn*, chẳng đủ lo ngại.

Lý Điển nói:

– Xứ nam đường hẹp, núi sông áp sát, cây cối hỗn tạp, sợ chúng dùng hỏa công.

Vu Cấm nói:

– Lời của Mạn Thành phải lắm. Tôi sẽ kíp đi lên trước tới chỗ Đô đốc. Ngươi hãy ngăn hậu quân lại.

Lý Điển quay ngựa trở về, kêu to:

– Hậu quân hãy đi chậm lại!

Nhưng người ngựa chạy gấp, làm sao ngăn lại cho được?

Vu Cấm phóng ngựa, kêu to:

– Tiền quân Đô đốc hãy dừng lại!

Hạ Hầu Đôn đang lúc chạy gấp, thấy Vu Cấm từ hậu quân chạy tới, liền hỏi:

– Sao vậy?

Cấm nói:

– Ngu ý tính rằng xứ nam đường hẹp, núi sông áp sát, cây cối hỗn tạp, sợ chúng dùng hỏa công.

Hạ Hầu Đôn chợt tỉnh, nói rằng:

– Lời của Văn Tắc đúng rồi.

Liền định quay ngựa, chỉ thấy sau lưng có tiếng hò reo chấn động, liền nhìn thấy một dải lửa sáng đốt cháy sau lưng, đám lau sậy hai bên cũng bị đốt. Bốn phương tám hướng thảy đều là lửa. Gió lớn thổi to. Người ngựa giẫm đạp lẫn nhau, chết không đếm xuể. Hạ Hầu Đôn xông pha khói lửa mà chạy. Tử Long ở sau lưng đuổi tới. Quân mã ùn tắc, lui làm sao được?

Hãy nói Lý Điển vội chạy trở về thành Bác Vọng. Bấy giờ trong ánh lửa sáng có một đám quân chặn đường, đi đầu là một viên tướng - là Quan Vân Trường đó. Lý Điển xua quân mã hỗn chiến, cướp đường mà chạy. Hạ Hầu Đôn, Vu Cấm trông thấy một dải xe lương bị lửa đốt cháy, bèn theo đường nhỏ chạy trốn. Hạ Hầu Lan, Hàn Hạo tới cứu lương thảo, gặp ngay Trương Phi. Ngựa chạm vài hiệp, Phi một thương đâm Hạ Hầu Lan chết ở dưới ngựa. Hàn Hạo cướp đường tẩu thoát. Đánh giết đến trời sáng mới thu quân, đến nỗi thấy nằm đầy đồng, máu chảy thành sông. Về sau sử quan có thơ rằng:

Bác Vọng đốt đồn, kế hỏa công

Quạt lông khăn lượt nói cười không

Khói xông đầy mặt, đen sông núi

Than lửa bay bay, vũ trụ hồng

Chẳng đợi Hạ Hầu khoe sức mạnh

Đã nhìn Gia Cát trổ oai phong

Một phen vỡ mật Tào Man vậy

Vừa khỏi lều tranh đã lập công.

Hạ Hầu Đôn thu thập bại quân trở về Hứa Xương. Đây nói Khổng Minh thu quân. Hai tướng Quan, Trương lên ngựa bảo nhau:

– Khổng Minh thực là anh hùng vậy!

Đi chưa được vài dặm, trông thấy một cỗ xe, Mi Trúc, Mi Phương đi ở hai bên, chừng năm trăm quân xúm xít xung quanh, nhìn ra thì là Khổng Minh. Hai tướng xuống ngựa, lạy mọc ở trước xe. Giây lát, bọn Huyền Đức, Triệu Vân, Lưu Phong, Quan Bình cũng tới, tụ họp các quân lại, cướp được mấy trăm xe lương thảo, chia thưởng tướng sĩ, thu quân trở về. Tôn Càn dẫn phụ lão Tân Dã ra khỏi thành nghênh tiếp, trông ra xa thấy bụi mù đầy đường, bèn bái lạy, nhảy múa, reo mừng mà nói:

– Bọn ta được toàn mạng đều là nhờ công sứ quân có được người hiền đó!

Về tới trong huyện, Khổng Minh nói:

– Hạ Hầu Dôn tuy bại trận bỏ đi, nhưng Tào Tháo ắt tự dẫn binh tới thôi.

Huyền Đức nói:

– Nếu thế phải làm sao?

Khổng Minh nói:

– Lượng có một kế, có thể địch lại quân Tháo.

Chưa biết sẽ ra sao?

79. HIẾN KINH CHÂU, XÁN THUYẾT LƯU TÔNG

Đây nói Huyền Đức hỏi Khổng Minh, xin kế bảo toàn. Khổng Minh nói:

– Tân Dã là huyện nhỏ, không thể ở lâu. Gần đây nghe nói Lưu Cảnh Thăng ở Kinh Châu mắc bệnh rất nguy cấp. Hãy mượn quận ấy để mưu đồ yên thân. Quân tinh, lương nhiều, có thể kháng cự Tào Tháo rồi.

Huyền Đức nói:

– Lời của công rất hay. Chỉ hiềm Bị đội ơn của Cảnh Thăng, sao nỡ mưu đồ đi?

Khổng Minh nói:

– Nay nếu không lấy, ngày sau hối hận sao kịp?

Huyền Đức nói:

– Tôi thà chết chứ không thể làm con người vô nghĩa.

Mọi người đều than thở không thôi. Khổng Minh nói:

– Hãy tạm lo việc quân đã.

Đây nói Hạ Hầu Đôn về tới Hứa Xương, tự trói mình vào gặp Tháo, quỳ ở trước thềm xin được chết. Tháo bèn sai cởi trói, mời lên sảnh hỏi han cớ sự. Đôn nói:

– Mỗ tới gò Bác Vọng thì gặp quân địch, muốn dốc sức bắt Lưu Bị, bị Gia Cát Lượng dùng hỏa công. Lúc lửa bốc lên, quân sĩ tự tàn hại nhau, mười phần bị thương đến bốn, năm.

Tháo nói:

– Ngươi từ nhỏ đã dùng binh. Há chẳng biết đường hẹp thì dùng hỏa công sao?

Đôn nói:

– Vu Cấm đã từng nói, nhưng trở tay đã không kịp nữa!

Tháo hỏi Vu Cấm. Cấm đem lời lúc trước đáp lại. Tháo nói:

– Văn Tắc vốn có tài cao như thế, thật xứng là đại tướng quân vậy*.

Bèn ban thưởng hậu hĩnh. Tháo nói:

– Lòng ta chỉ lo ngại Lưu Bị với Tôn Quyền thôi, bọn còn lại đều chẳng đáng để tâm. Ta nay đã có trăm vạn tinh binh, chẳng thừa dịp này đạp bằng Giang Nam thì bỏ mất cơ hội thôi. Liền truyền lệnh:

– Hãy cất năm mươi vạn quân. Tào Nhân, Tào Hồng làm Tiên phong. Trương Liêu, Trương Cáp làm đội thứ hai. Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên làm đội thứ ba. Vu Cấm, Lý Điển làm đội thứ tư. Ta làm chủ tướng, thống lĩnh văn võ, đại tướng, làm đội thứ năm. Thảy đều dẫn mười vạn quân. Lại lệnh cho Hứa Trữ làm Chiết Xung tướng quân, dẫn ba ngàn quân đi trước đội tiên phong, hỗ qua chỗ nào thì gặp núi mở đường, thấy sông bắc cầu. Chọn ngày xuất sư, ắt được đắc thắng.

Bọn Tuân Úc giữ Hứa Xương. Chọn được năm Kiến An thứ mười ba [208], mùa thu, tháng bảy, hạ tuần, ngày Bính Ngọ sẽ xuất sư. Bấy giờ Thái trung Đại phu Khổng Dung dâng lời can rằng:

– Lưu Biểu ở Kinh Châu, Lưu Bị ở Tân Dã đều là tông thân nhà Hán, lại chưa từng xâm phạm bờ cõi, phản bội triều đình. Tôn Quyền ở Giang Đông chiếm cứ sáu quận, lại có sông lớn hiểm trở, không dễ lấy được. Nay nếu cất đội quân vô nghĩa, thì tổn quân hại dân, mà mất sạch lòng mong mỏi của thiên hạ.

Tháo nạt đi, nói:

– Lưu Bị mấy phen đùa cợt ta. Đó là họa lớn trong lòng ta. Lưu Biểu dung dưỡng y, tất là phản bội. Tôn Quyền nghịch mệnh, sao có thể không đánh dẹp đây? Nếu còn can sẽ chém!

Khổng Dung ra khỏi phủ, thở dài, nói:

– Lấy kẻ bất nhân chinh phạt người chí nhân, sao lại chẳng thua đây?

Bây giờ có người hầu của Ngự sử đại phu Si Lự nghe thấy, bẩm lại với Lự. Lự thường bị Khổng Dung khinh rẻ, trong lòng rất hận, bèn vào gặp Tháo, nói:

– Thừa tướng có biết Khổng Dung định phản không?

Tháo nói:

– Công nói thử xem.

Lự nói:

– Dung bình thường đùa bỡn làm nhục Thừa tướng, ngài có biết không? Hãy kể sơ qua một, hai việc để tỏ tội của y. Thừa tướng hạ lệnh cấm rượu. Dung dâng lời rằng: “Trời có sao Tửu Kỳ, đất đặt quận Tửu Tuyền, người có đức chi tửu*. Bởi thế Đường Nghiêu chẳng uống ngàn chun thì không thể do đâu mà trở thành bậc thánh. Vả, Kiệt, Trụ đều thích sắc đẹp mà mất nước. Đời nay sao chẳng cấm hôn nhân đi?”. Đó là Dung chê bai Thừa tướng một cách sâu sắc đó. Lại vẫn còn nhớ một hôm Thừa tướng hỏi việc của Đát Kỷ. Dung đáp rằng: “Vũ vương phạt Trụ, đem Đát Kỷ ban cho Chu Công”. Thừa tướng cho là Dung học rộng, cho là trong sách có ghi, rất tin tưởng. Sau lại hỏi lần nữa, có người nói: “Đát Kỷ đã bị Vũ vương chém đi”. Thừa tướng lại hỏi. Dung nói: “Lấy việc thời nay mà cân nhắc thì nghĩ chắc đời xưa cũng như thế thôi”*. Bấy giờ Dung xem Thừa tướng là loại người nào đây? Y từng cùng Nỗ Hoành tán tụng lẫn nhau. Hoành khen Dung là “Trọng Ni bất tử”, Dung khen Hoành là “Nhan Hồi phục sinh”. Lần trước Hoành làm nhục Thừa tướng cũng là Dung sai khiến đó. Mấy chuyện đó đều chẳng đủ bàn, nhưng mà Dung cùng Lưu Bị, Lưu Biểu có giao tình rất hậu, thường thường đưa tin tức qua lại. Dung lại ở trước mặt sứ của Tôn Quyền phỉ báng triều đình, lén thông tin tức. Ấy là đủ thấy tâm địa đại nghịch bất đạo rồi vậy.

Tháo nghe nói, cả giận, bảo rằng:

– Lời của Ngự sử phải lắm. Hãy sai lôi tên giặc đó chém chết ở chợ.

Bèn sai Đình úy tới bắt Khổng Dung. Hai con trai của Khổng Dung đang ở nhà, ngồi đánh cờ với nhau. Tả hữu cấp báo rằng:

– Tôn quân* bị Đình úy bắt đi ra pháp trường rồi. Hai công tử sao chẳng đứng dậy?

Hai con trai nói:

– Há tổ đã vỡ mà trứng chẳng nát sao?

Nói chưa dứt, Đình úy lại tới, bắt hết cả nhà già trẻ của Dung đem chém, diệt hết họ tộc, đem đầu cha con Dung rao ở phố chợ.

Quan Kinh Triệu là Chi Tập ôm thây mà khóc rằng:

– Văn Cừ bỏ ta mà chết. Ta há sống một mình ư?

Có người báo cho Tào Tháo. Tháo định giết đi. Tuân Úc nói:

– Tôi nghe nói Chi Tập thường can Khổng Dung rằng: “Công cương trực quá lắm, ắt mắc lưới họa”. Ấy là người có nghĩa, chẳng thể giết đi.

Tháo bèn tha. Tập thu gom xác cha con Dung rồi đem chôn*. Đời sau sử quan tiếc tài của Khổng Dung, nên làm thơ khen rằng:

Khổng Dung nơi Bắc Hải

Hào khí ngất cầu vồng

Trên tiệc đầy những khách

Trong vò rượu chẳng không

Văn hoa hơn thiên hạ

Lời lẽ mỉa Tào Công

Chi Tập thương cương trực

Gom thây tiễn biệt người.

Bàn rằng:

“Xưa Gián nghị Đại phu Trịnh Xương có nói: “Núi có hổ dữ thì rau lê, cây hoắc vì thế mà không bị hái”*. Bởi thế, Khổng Tử nghiệm mặt, chẳng dung cho mưu đồ giết chóc*; Bình Trọng* đứng chầu, cởi bỏ tham vọng trộm Tề*. Than ôi! Như cái chí lớn chính trực của Văn Cừ, đủ để dấy động nghĩa khí mà đối nghịch với hùng tâm vậy, bởi thế mới khiến cái việc dời định ngày xưa bị cản trở khi người còn sống*; [Tháo] giữ phép trọn đời, mới hé lộ tâm cơ nơi đời sau vậy*. Ôi, khí nghiệm tính thẳng, chỉ cầu một chết mà thôi. Há có bỏ tròn theo cong, để cầu tham sống sao*!”.

Tào Tháo sai trong số năm đội hãy đi trước ba đội, theo thứ tự mà đi.

Đây nói Lưu Biểu ở Kinh Châu bệnh nặng, sai người đi mời Huyền Đức tới gửi con côi, bấy giờ vẫn còn chưa biết quân Tào kéo đến. Huyền Đức dẫn Quan, Trương đêm ngày đi Kinh Châu gặp Lưu Biểu. Biểu nói:

– Ta nay bệnh đã vào đến cao dục*, con côi gửi cho hiền đệ. Con ta bất tài, các tướng rơi rụng; sau khi ta chết, hiền đệ hãy quyền nhiếp việc Kinh Châu.

Huyền Đức quỳ lạy dưới giường, nói:

– Bị đáng nên vắt kiệt trung thành, phò trợ hiền chất. Sao dám nhận lấy trách nhiệm nặng nề của Kinh Châu đây?

Huyền Đức hết sức chối từ không nhận. Ngày hôm sau, có người báo quân Tào Tháo tới. Huyền Đức kíp từ giã Lưu Biểu, đêm ngày trở về Tân Dã. Khổng Minh hỏi nguyên cớ. Huyền Đức bèn nói việc gửi con côi. Khổng Minh nói:

– Chúa công không nhận thì họa chẳng ở xa rồi.

Huyền Đức nói:

– Cảnh Thăng đối với ta rất hậu tình. Nay nếu làm việc ấy, người ta sẽ nói ta quên ơn lớn, bởi thế mới không nỡ thôi.

Đây nói Lưu Biểu bệnh nặng, lại nghe nói Tào Tháo dẫn trăm vạn binh chúng, tới bình Giang Hán thì kinh sợ không ít, bàn bạc việc viết di chúc sai em là Lưu Huyền Đức giúp đỡ con trưởng Lưu Kỳ làm chủ Kinh Châu. Sái phu nhân nghe tin thì cả giận, đóng cửa bên trong, sai hai người Sái Mạo, Trương Doãn canh giữ cửa ngoài. Lúc này con trưởng Lưu Kỳ biết cha bệnh nặng, vội rời Giang Hạ đi ngay tới chỗ cha mình ở Kinh Châu để thăm bệnh. Đi tới cửa ngoài, Sái Mạo vội ngăn lại, nói:

– Kinh Châu sai ngài vỗ về Giang Hạ, làm phên giậu phía động của nước nhà, trách nhiệm rất nặng. Nay bỏ mọi người mà đi xa, nếu như quân Đông Ngô tới thì phải làm sao? Nếu vào gặp cha thì người tất sinh ra cáu giận, bệnh sẽ càng tăng, chẳng phải là hiếu kính đâu. Ngài nên kíp quay về.

Lưu Kỳ đứng ở ngoài cửa khóc to một hồi, rồi lên ngựa trở về Giang Hạ.

Tháng tám, ngày Mậu Thân, Lưu Biểu ở nhà trong kêu to mấy tiếng rồi chết. Sử quan có thơ rằng:

Xưa nghe Viên thị nơi Hà Sóc

Nay thấy Lưu quân chiếm Hán Nam

Có mưu không quyết, không ra trận

Ngoài khoan trong hẹp, tránh hiền lương

Thiệu vì Đàm, Thượng mà nghiêng nước

Biểu bởi Kỳ, Tông phải tan nhà

Xem đấy làm răn cho vạn cổ

Oan hồn còn hãy quấn Kinh, Tương.

Bàn rằng:

“Đổng Trác hung ác tàn nhẫn, bạo ngược bất nhân, từ khi có sách vở đến nay, sợ là chưa có người nào như thế*. Viên Thuật xa hoa, dâm đãng phóng túng, vinh hoa không được trọn đời, là tự chuốc lấy thôi*. Viên Thiệu, Lưu Biểu đều có uy nghi, khí độ, vang danh đương thời. Biểu giẫm chân ở Hán Nam, Thiệu giương cánh nơi Hà Sóc, nhưng đều là ngoại khoan hòa mà trong nghi kỵ, thích mưu kế mà không quyết đoán, có tài mà chẳng thể dùng, nghe lời hay mà chẳng thể lọt, phế con đích lập con thứ, bỏ lễ pháp mà chuộng yêu ghét, cho đến nỗi kẻ kế nghiệp vấp ngã, xã tắc nghiêng đổ, chẳng phải là bất hạnh vậy. Xưa Hạng Vũ làm trái mưu của Phạm Tăng mà cương nghiệp tiêu tan. Thiệu giết Điền Phong thì còn hơn Vũ xa lắm thay*!”

Sái phu nhân cùng Sái Mạo, Trương Doãn bàn bạc, viết di chiếu giả, sai con thứ Lưu Tông làm chủ Kinh Châu, rồi mới cử ai, báo cho văn võ biết tin. Bấy giờ Lưu Tông mới mười bốn tuổi, có chút thông minh, bèn tụ họp mọi người nói rằng:

– Ta là tông thân nhà Hán, có đất Kinh Châu. Nay cha rời bỏ trần thế, anh ta hiện ở Giang Hạ, lại thêm thúc phụ Lưu Huyền Đức ở tại Tân Dã. Các người lập ta làm chủ, nếu anh cùng thúc phụ cất quân hỏi tội thì giải thích thế nào?

Các quan chưa có lời gì đáp lại, chỉ thấy dưới thềm có mạc quan Lý Khuê rời khỏi ban, nói:

– Lời của công tử rất là phải lẽ. Hãy kíp gửi thư báo tang, báo cho Giang Hạ, lại mời đại công tử làm chủ Kinh Châu, rồi sai Lưu Huyền Đức cùng nhau lo việc. Phía bắc có thể đối địch Tào Tháo, phía nam có thể chống cự Tôn Quyền. Đó là kế vạn toàn đó.

Sái Mạo xông lên, nói:

– Các ngươi là ai mà dám nói càn, để làm trái lời dặn lại của cố chủ?

Lý Khuê bước ra, mắng lớn Sái Mạo rằng:

– Đều là tông đáng nghịch tử của họ Sái, cướp đi chín quận Kinh, Tương mất rồi! Ta dầu chết cũng chẳng ưng làm kẻ làm loạn pháp độ đâu.

Sái Mạo sai lôi ra chém đi, đưa đầu dâng ở dưới thềm, rồi lập Lưu Tông làm chủ, không báo cho Lưu Kỳ cùng Huyền Đức hay biết, đưa linh cữu lên xe. Tổng tộc họ Sái chia nhau thống lĩnh binh lính ở Kinh Châu, hộ tống Sái phu nhân và Lưu Tông đi tới Tương Dương đóng đồn, để phòng Lưu Kỳ, Lưu Bị làm loạn, đưa Biểu đi chôn ở bãi tha ma Hán Dương phía đông thành bốn mươi dặm, rồi sai Trị trung Đặng Nghĩa, Biệt giá Lưu Tiên giữ Kinh Châu.

Tông tới Tương Dương, vừa mới xuống ngựa đã có người chạy tới báo rằng: “Tào Tháo dẫn đại quân nhắm thẳng Tương Dương mà kéo đến”. Tông bèn mời bọn Khoái Việt, Sái Mạo tới bàn bạc. Đông tào duyện Phó Tốn, tự là Công Đễ tiến lên nói:

– Nay cố chủ vừa mất, đại công tử ở Giang Hạ vẫn chưa biết. Một khi biết rồi ắt cất quân tranh giành, Kinh Châu chắc nguy mất rồi. Đó là một điều lợi hại. Như nay chúa công ở Tương Dương, lại không báo cho Huyền Đức hay, mà Tân Dã chỉ cách một con sông. Nếu kẻ kia mà biết được thì ắt cất quân hỏi tội. Đó là hai điều lợi hại. Trước mắt, Tào Tháo dẫn trăm vạn binh chúng, muốn nuốt Giang Hán. Đó là ba điều lợi hại. Tuy có cái họa ba chỗ, nhưng Tốn có một kế sách, có thể khiến dân chúng chín quận Kinh, Tương vững như núi Thái Sơn, cũng đủ cho chúa công bảo toàn danh tước.

Tông hỏi:

– Kế sách gì có thể bảo toàn?

Tốn nói:

– Hãy đem người ngựa của chín quận Kinh, Tương dâng cho Tào Công. Tào Công ắt trọng đãi chúa công thôi.

Tông nạt đi, nói:

– Đó là lời lẽ gì? Cô thừa kế cơ nghiệp của tiên quân, ngồi còn chưa yên, sao lại một sớm bị người ta kiềm chế? Ta ắt không làm đâu.

Khoái Việt nói:

– Lời Phó Công Đễ là phải đó. Chúa công nếu chẳng nghe theo thì có ba điều nguy.

Tông nói:

– Sao bảo là ba điều nguy?

Việt nói:

– Lẽ nghịch thuận đã rõ, thế mạnh yếu đã định. Nay Tào Thừa tướng đánh nam dẹp bắc, đều lấy danh nghĩa của triều đình. Chúa công chống cự là lấy người làm bề tôi mà chống người làm chủ, là trái đạo vậy. Đó gọi là nước nguy, là một. Chúa công lấy đất Sở mới dựng mà kháng cự trăm vạn hùng sư Trung Nguyên. Đó chính là thế nguy, là hai. Chúa công thế yếu, ắt cầu cứu với Huyền Đức để làm viện trợ. Thử tính xem Huyền Đức sao đủ ngăn cản Tào Công? Cứ cho là đủ ngăn cản Tào Công, thì ắt Huyền Đức sao chịu ở dưới chúa công đây? Đó kêu là thân nguy, là ba. Có ba điều nguy ấy mà muốn cùng Tào Công tranh giành, chính là đem một cục đất mà đòi lấp biển cả, há chẳng khó sao? Huống chi dân chúng Kinh, Tương nghe tin Tào Công binh thế như gió cuốn, oai phong như sấm chớp, chưa đánh nhau mà gan đã lạnh. Sao có thể cùng nhau chống địch đây?

Tông nói:

– Các công nói đúng. Chẳng phải ta không nghe theo, nhưng sao nỡ đem cơ nghiệp của tiên quân một sớm phế đi. Đó thực là chuốc lấy sự chê cười nơi thiên hạ vậy.

Nói chưa dứt, một người ngang nhiên tiến lên, nói:

– Tôi có chút lời này, vì Kinh, Tương mà suy nghĩ kế lâu dài. Rốt cuộc có thể nghe theo chăng?

Mọi người nhìn ra, thì là thượng khách của Kinh Châu, là người quận Sơn Dương, huyện Cao Bình, họ Vương tên Xán, tự là Trọng Tuyên. Tằng tổ là Vương Cung, làm Thái úy thời Hán Thuận đế, tổ là Vương Sướng, làm Tư không thời Hán Linh đế, cha là Vương Khiêm, làm Trưởng sử cho Đại tướng quân Hà Tiến. Xán lúc nhỏ đi gặp Tả trung lang tướng Sài Ung. Bấy giờ tân khách danh tiếng của Ung ngồi đây nhà. Ung nghe Xán tới thì mang ngược giày ra nghênh đón*. Xán dung mạo gầy yếu, thân thể ngắn nhỏ. Khách ngồi đây nhà đều kinh ngạc, nói:

– Sái trung lang sao lại riêng kính trọng đứa bé này vậy?

Ung nói:

– Đây là cháu của Vương Công, có tài lạ. Ta chẳng bằng được. Văn chương, sách vở của nhà ta nên đưa hết cho y.

Năm mười bảy tuổi, Tư đồ vời đến, rồi lại được triệu gọi phong cho làm Hoàng Môn thị lang, nhân vì Tây kinh nhiễu loạn nên đều không tới*, mà lánh đến Kinh Châu. Lưu Biểu lấy làm thượng tân. Xán học rộng, nhớ dai, chẳng ai bì kịp. Xán cùng người khác đi trên đường, trông thấy bia đá. Người đó hỏi rằng:

– Khanh có thể đọc thuộc chăng?

Xán nói:

– Được.

Bèn xoay lưng lại đọc, không sai một chữ. Lúc xem người ta bày cờ thì nhớ cả thế cờ, Xán xin bày lại. Người bày cờ không tin, bèn lấy khăn trùm đầu che lại. Xán bày riêng một bàn cờ khác, xong rồi sai đem ra so, không sai một đường một mục nào; lại giỏi làm toán, phép làm toán của y đơn giản mà hiệu quả, nhấc bút là thành văn, chẳng thể chỉnh sửa được gì. Từng sáng tác thơ phú, nghị luận chừng sáu mươi thiên*.

Bấy giờ Xán nói với Lưu Tông rằng:

– Kẻ đầy tớ có một kế ngu, muốn dâng cho tướng quân, có được chăng?

Tông nói:

– Tôi xin nghe.

Xán nói:

– Thiên hạ đại loạn, hào kiệt cùng dậy. Nay đương lúc tháng thốt, yếu mạnh chưa phân, bởi thế người ta ai nấy đều có lòng riêng. Đúng ngay lúc này, nhà nhà đều muốn làm đế vương, người người đều muốn thành công hầu. Xem việc thành bại xưa nay, người nào có thể thấy trước thời cơ thì có thể nhận được phúc lộc lâu dài. Nay tướng quân tự liệu mình so với Tào Công thì như thế nào?

Tông nói:

– Ta không bằng.

Xán nói:

– Như mỗ được nghe, Tào Công là nhân kiệt, hùng lược trùm đời, trí mưu xuất chúng, phá Viên Thiệu ở Quan Độ, xua Tôn Quyền ở Giang Ngoại, đuổi Lưu Bị ở Lũng Hữu, phá Ô Hoàn ở Bạch Đăng*. Những chuyện chém giết bình định, qua lại như thần, chẳng thể tính hết. Việc ngày hôm nay sẽ thành hay bại có thể biết được vậy. Tướng quân nếu có thể nghe theo lời Xán, trở giáo cuốn giáp, ứng theo mệnh trời, về với Tào Công, thì kẻ kia ắt trọng đại tướng quân, ngõ hầu giữ mình, yên nhà, hưởng phúc lâu dài, truyền cho hậu thế. Đó là cái kế vạn toàn vậy. Xán gặp thời loạn thế, lưu lạc gửi mạng ở châu này, đội ơn trọng dụng của cha con tướng quân, sao dám chẳng hết lời? Tướng quân hãy sáng suốt nghe theo, chớ để ngày sau hối hận.

Tông nói:

– Lời dạy của tiên sinh tuy là như thế, nhưng hãy đợi thưa qua cho mẫu thân được biết.

Sái phu nhân ở sau bình phong bước ra, nói rằng:

– Lời của Trọng Tuyên, mưu của Công Đễ, ý của Dị Độ, với việc hưng phế, nhận thức giống nhau, hà tất phải bẩm với ta?

Liền sai người viết thư hàng, sai Tống Trung đi thẳng tới Uyển Thành gặp Tào Tháo, dâng thư hàng lên. Tháo cả mừng, thăng Trung làm Liệt hầu, ban cho y phục, yên ngựa, dặn dò rằng:

– Hãy bảo Lưu Tông ra thành đón tiếp, sẽ để cho y mãi mãi làm chủ Kinh Châu.

Tống Trung lạy chào Tào Tháo rồi về Tương Dương, đang đợi qua sông, trông thấy ở trên đường có một chi quân mã. Tống Trung chẳng có đường tránh né, chỉ có thể ra đón. Ấy là Quan Vân Trường. Vân Trường hỏi han Tống Trung. Trung sợ hãi không dám né tránh, chỉ có thể đem sự thực báo lên, rằng:

– Lưu Kinh Châu đã chết, lập Lưu Kỳ làm chủ. Nghe nói quân Tào Tháo tới, nên sai Trung đi dâng nộp thư hàng tới Uyển Thành, đã đầu hàng Tào Tháo rồi.

Vân Trường nghe xong thì cả kinh, bèn bắt Tống Trung tới gặp Huyền Đức. Vân Trường kể rõ mọi việc. Huyền Đức nghe tin, khóc ngã lăn ra đất. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

80. GIA CÁT LƯỢNG HỎA THIỆU TÂN DÃ

Đây nói Huyền Đức nghe tin Lưu Biểu đã chết, Lưu Tông hàng Tào, tình cảm trỗi lên, khóc lóc mê man. Các tướng cứu tỉnh. Trương Phi nói:

– Việc lớn đã như vậy, thì hãy chém Tống Trung trước, rồi sau đó cất đại quân vượt sông, đoạt lấy Tương Dương, giết quách Lưu Tông. Ca ca hãy lên làm chủ.

Huyền Đức nói:

– Ngươi hãy ngậm miệng! Ta tự có cân nhắc.

Bèn rút kiếm trỏ Tống Trung, nói:

– Người đã biết mọi người làm việc ấy, sao không sớm tới báo cho ta? Dù cho chém đầu ngươi cũng chẳng thể giải bớt cơn giận của ta. Ngươi hãy đi mau!

Tống Trung nói:

– Sợ ở ngoài huyện sẽ có người giết mỗ*.

Huyền Đức nói:

– Nếu đã thả rồi lại giết đi thì chẳng phải là đại trượng phu. Ai dám trái lệnh ta?

Trung bèn lạy tạ, ôm đầu mà lủi đi mất.

Huyền Đức đang buồn rầu, chợt có tin báo: “Công tử ở Giang Hạ sai Y Tịch tới đây”. Huyền Đức nhớ lại cái ơn ngày trước, bèn xuống thềm nghênh đón, mời lên trên nhà. Làm lễ Xong, Huyền Đức cảm tạ ơn ngày trước, lại hỏi tới đây có việc gì. Tịch thưa rằng:

– Hôm qua đại công tử cùng Tịch trấn giữ Giang Hạ. Chợt nghe tin Lưu Kinh Châu đã mất, bị Sái phu nhân cùng bọn Sái Mạo đồng mưu bàn bạc, không tới báo tang, giả lập Lưu Tông làm chủ. Công tử bèn sai người tới Tương Dương thám thính, trở về nói hết sự thực. Sợ sứ quân không biết nên đặc biệt sai mỗ cầm thư tới báo.

Rồi trình thư báo tang lên. Huyền Đức mở niêm phong ra xem. Thư nói:

“Đứa con côi là Lưu Kỳ kính dâng lời đau buồn lên cho thúc phụ đại nhân. Gần đây nghe nói tiên quân đã hoăng* ở Kinh Châu. Kế mẫu cùng hai người Sái Mạo, Trương Doãn bàn mưu, chẳng báo tin tang, giả lập người em là Lưu Tông làm chủ chín quận, rối loạn cương thường, thật khó nhẫn nhịn. Cúi mong thúc phụ rũ lòng thương xót, cất hết tinh binh dưới cờ, ước hẹn cùng nhau diệt bọn ác đảng, cùng lấy cơ nghiệp của tiên quân. Thực là vạn hạnh. Khóc ra máu mà kính thư, đứng đợi hồi âm.

Ngày tháng, năm Kiến An thứ mười ba [208], dâng thư”*.

Huyền Đức đọc thư xong, nói với Y Tịch rằng:

– Cơ Bá chỉ biết Lưu Tông làm chủ, mà không biết đã đem chín quận Kinh Châu dâng cho Tào Tháo mất rồi.

Tịch cả kinh, nói:

– Chi bằng sứ quân mượn danh tới điếu tang, đi tới Tương Dương, dụ Lưu Tông ra tiếp rồi giam lại, bắt hết bọn nghịch đảng giết đi. Ắt Kinh Châu sẽ thuộc về sứ quân rồi.

Khổng Minh nói:

– Lời của Cơ Bá phải đó. Chúa công ta hãy làm theo đi.

Huyền Đức nhỏ lệ mà nói rằng:

– Vào lúc anh ta lâm nguy, có gửi con côi cho ta. Nay nếu bội tín mà tự chiếm, ta xuống dưới chín suối, còn mặt mũi nào trông thấy anh ta đây?

Khổng Minh nói:

– Nếu không làm việc ấy, trước mắt binh Tào kéo tới Uyển Thành, tiền quân đã cách nơi này chẳng xa rồi, biết phải làm sao?

Huyền Đức nói:

– Chi bằng chạy tới Phàn Thành để tránh đi.

Đang lúc bàn bạc, mấy phen có người chạy tới báo binh Tào đã tới Bác Vọng rồi. Huyền Đức vội bảo Y Tịch trở về Giang Hạ chỉnh đốn quân mã, một mặt hỏi kế Khổng Minh. Khổng Minh nói:

– Chúa công hãy yên lòng. Lần trước một phen nổi lửa, đốt mất hơn một nửa người ngựa của Hạ Hầu Đôn. Phen này quân Tào lại tới, ắt sẽ khiến chúng lại trúng kế ấy. Bọn ta cũng chẳng thể đóng đồn ở đây được nữa.

Liền sai người treo bảng ở bốn cửa, hiểu dụ nhân dân rằng: “Không cần biết là già, trẻ, nam, nữ, hẹn trong hôm nay đều phải theo ta tới Phàn Thành lánh tạm, chớ nên mê muội. Quân Tào nếu tới đây ắt làm việc bất nhân, làm hại trăm họ”. Liền đó, mười mấy lần sai người đi đốc thúc trăm họ lên đường ngay. Lại sai Tôn Càn tới hai bên bờ sông Tây Hà điều động thuyền bè, giúp đỡ trăm họ, rồi sai Mi Trúc đưa già trẻ trong nhà các quan tới Phàn Thành. Trăm họ hết thảy đều đi theo. Đến lúc sắp lên đường, bèn gọi các tướng tới nghe lệnh, trước dạy Vân Trường rằng:

– Hãy dẫn một ngàn người, đều đeo túi vải, đi lên thượng lưu sông Bạch Hà mai phục, dùng túi vải chứa đầy gạch, đá, đất, bùn để lấp sông Bạch Hà. Đến sau canh ba ngày mai, hễ nghe dưới hạ lưu có tiếng người hét ngựa hí thì đó là quân giặc tới vậy, kíp dỡ hết túi vải, cho nước ùa xuống, rồi theo thế nước mà kéo xuống đánh giết để tiếp ứng.

Vân Trường nhận kế xong. Khổng Minh gọi Ích Đức, dạy rằng:

– Hãy dẫn một ngàn quân mai phục ở bến đò Bạch Hà. Quân Tào bị nhấn chìm. Chỗ này thế nước rất chậm, ắt theo đường ấy mà lánh nạn, hãy thừa thể đánh giết để tiếp ứng cho Vân Trường.

Ích Đức nhận kế đi rồi. Khổng Minh lại bảo Tử Long:

– Hãy dẫn ba ngàn quân, trước tiên gom lau sậy, củi gỗ, chất lên nóc các nhà dân ở gần huyện thành Tân Dã, lén giấu lưu huỳnh, diêm tiêu và các đồ dẫn lửa. Ngày mai chính là ngày sao Mão Nhật Kê*, sau lúc hoàng hôn ắt có gió to. Một khi gió to nổi lên, quân Tào ắt vào thành nghỉ ngơi. Ngươi đem ba ngàn quân chia thành bốn đội. Ngươi tự dẫn một nửa quân, một nửa chia thành ba đội. Ba cửa nam, bắc, tây của huyện đều có năm trăm quân. Trước tiên đem hỏa thương, hỏa pháo, hỏa tiễn bắn vào trong thành. Khi thấy thế lửa bốc cao, thì ngoài thành hò reo, chỉ để lại của đông cho chúng chạy thoát. Ngươi hãy mai phục ở ngoài cửa đông, nếu thấy bại quân chạy loạn ra, thì chớ nên chặn giết, chỉ ở phía sau lưng mà đuổi đánh. Bại quân không có lòng chiến đấu, ắt sẽ bỏ chạy. Đó là phép lấy ít địch nhiều, tất sẽ thành công. Đến khi trời sáng thì phải thu quân, trở về Phàn Thành ngay, chớ để chần chừ.

Triệu Vân nghe lệnh xong cũng đi. Khổng Minh liền gọi hai người Mi Phương, Lưu Phong:

– Hãy đem hai ngàn quân, một nửa cầm cờ đỏ, một nửa cầm cờ xanh, tới gò Thước Vĩ* ở ngoài huyện Tân Dã ba mươi dặm, bày bố cờ hiệu xanh đỏ lộn xộn. Nếu quân Tào tới, hai người các ngươi hãy đem quân mã chia ra. Mi Phương dẫn một đội cờ đỏ chạy về bên trái. Lưu Phong dẫn một đội cờ xanh chạy về bên phải. Bên kia ắt sinh nghi, chẳng đuổi theo. Các ngươi hãy lập tức chia nhau mai phục ở hai góc đông nam, tây bắc huyện, chỉ ngó trong thành có lửa bốc thì hãy truy đuổi đám bại binh, rồi sau hãy tới ngay thượng lưu Bạch Hà tiếp ứng cho chúa công. Chớ làm lỡ thời giờ.

Hai người nhận kể đi luôn. Khổng Minh sai phái đã xong bèn cùng Huyền Đức lên cao xem xét.

Đây nói Tào Nhân, Tào Hồng làm Tiền bộ Tiên phong, dẫn mười vạn đại quân, mấy viên chiến tướng, trước mặt có Hứa Trữ dẫn ba ngàn quân thiết giáp nhắm Tân Dã mà tiến. Vào lúc chính Ngọ thì kéo tới gò Thước Vĩ, Hứa Trữ hỏi quan Hướng đạo rằng:

– Từ đây tới huyện Tân Dã đường còn bao xa?

Đáp rằng:

– Còn ba mươi dặm.

Hứa Trữ sai mấy chục quân kỵ đi trước do thám, trông ra xa thấy trước gò có dàn bày người ngựa, bèn quay ngựa về báo rằng:

– Trước mặt có một đội người ngựa dựa theo núi non, đang vẫy cờ hiệu xanh, đỏ. Chẳng biết là bao nhiêu.

Hứa Trữ sai cầm một lá cờ đen, dẫn ba ngàn quân nhất tề xông tới. Lưu Phong, Mi Phương chia làm bốn đội cờ hiệu xanh, đỏ, đều chạy theo hướng trái, phải. Sắc cờ không pha tạp, đội ngũ chẳng lẫn lộn. Hứa Trữ dừng ngựa, bảo:

– Chớ nên đuổi.

Tả hữu nói:

– Sao lại không đuổi?

Trữ nói:

– Trước mặt ắt có quân mai phục. Các ngươi chỉ nên đóng lại ở chỗ này. Ta tự đi bẩm với tiên phong.

Hứa Trữ cưỡi một con ngựa đi gặp Tào Nhân, bẩm lại việc ấy. Tào Nhân nói:

– Há chẳng nghe binh pháp có bàn về chuyện có thực, có hư sao? Đây là nghi binh, ắt chẳng có quân mai phục. Hãy gấp tiến binh, ta cũng đuổi theo.

Hứa Trữ trở về trước gò, cầm quân đuổi theo, xông thẳng vào rừng tìm kiếm, chẳng thấy một ai. Bấy giờ, ánh hồng đã ngả về tây. Hứa Trữ đang muốn tiến tới huyện, chỉ nghe thấy trên núi có tiếng sáo, tiếng trống vang lừng, vội dẫn quân xem xét, chỉ thấy trên đỉnh núi có một đám quân cầm cờ hiệu xúm quanh hai người cầm lọng. Bên trái là Huyền Đức, bên phải là Khổng Minh, đang ngồi đối mặt uống rượu. Trữ nhìn thấy, cả giận, tìm đường mòn để lên núi. Đường hẹp, cây gỗ, pháo đá lăn ào xuống, Trữ chẳng thể tiến lên. Chợt nghe thấy sau núi có tiếng hò reo trỗi lên, Trữ định tìm đường tới đánh. Sắc trời đã tối, Tào Nhân nói:

– Hãy đi chiếm thành, cho quân sĩ nghỉ ngơi.

Bèn xông vào cả bốn cửa, chẳng thấy quân ngăn cản, trong thành cũng không thấy một ai. Tào Hồng nói:

– Đây là vì kế cùng, thế cô, nên mới đem theo trăm họ bỏ chạy cả đêm. Các quân hãy tạm nghỉ ngơi, bình minh ngày mai sẽ lại tiến quân.

Bấy giờ các quân đều đói khát, mệt mỏi, thảy đều đi chiếm các nhà dân để nấu cơm. Tào Nhân, Tào Hồng tới huyện nha nghỉ ngơi. Sau lúc canh đầu, gió to nổi lên, quân sĩ giữ cửa chạy báo rằng lửa bốc. Tào Nhân nói:

Lửa ấy là do quân sĩ nấu cơm, không cẩn thận nên bén lửa, chẳng nên tự kinh động.

Nói còn chưa xong, lại có mấy lượt người chạy tới báo rằng bên ngoài ba cửa nam, bắc, tây đều có lửa bốc. Tào Nhân vội kêu các tướng lên ngựa. Bấy giờ khắp huyện đều là lửa, trên dưới đỏ rực. Ngọn lửa đêm ấy còn hơn cả ngọn lửa đốt đồn gò Bác Vọng. Ngày sau sử quan có thơ khen rằng:

Gian hàng Tào Tháo chiếm Trung Nguyên

Tháng chín nam chinh tới Hán Xuyên

Phong Bá tới chơi Tân Dã huyện

Chúc Dung đáp xuống lửa bốn bên

Cột xà vẽ chạm thành than bụi

Giáo vàng ngựa sắt ám màu tro

Chỉ bởi Ngọa Long dùng kế giỏi

Thần cơ nhờ cậy chước hỏa công.

Tào Nhân dẫn các tướng xông pha khói lửa, cướp đường mà chạy. Chợt có người báo phía đông không có lửa. Bọn Tào Nhân kíp xông ra cửa đông, trên cửa khói bốc mù mịt. Quân sĩ chạy ra, tự giẫm đạp nhau. Kẻ chết vô số.

Đây nói bọn Tào Nhân vừa mới thoát khỏi đám lửa, sau lưng có một tiếng hò reo nổi lên. Triệu Vân dẫn một đội quân đuổi tới. Hỗn chiến một trận, bại quân của Tào Nhân đều tự chạy thoát thân, chẳng ai dám quay lại đánh giết. Đang lúc chạy vạy, Mi Phương lại dẫn một chi quân xông tới đánh giết một trận. Tào Nhân thua to, cướp đường mà chạy. Đột nhiên tiếng hò reo lại nổi, lại đụng Lưu Phong đang dẫn một đám quân đuổi tới, đánh giết một trận. Bại quân chạy tới tận canh tư, người mỗi ngựa mệt, quá nửa bị sém đầu bỏng trán, bấy giờ mới đến được bờ sông. Người ngựa đều ùa xuống sông uống nước. Người tranh lấy nước, chửi bới lẫn nhau. Ngựa thấy nước sông, hoảng loạn hí vang.

Đây nói Vân Trường ở thượng lưu trông ra thấy lửa bốc ở Tân Dã, tính toán thời gian, liệu rằng quân mã đã kéo tới, chợt nghe thấy dưới hạ lưu có tiếng người la ngựa hí, vội sai quân sĩ nhất tề tháo dỡ túi vải. Thế nước động trời, đổ ào xuống dưới. Người ngựa đều bị dìm trong nước. Tào Nhân dẫn các tướng ngó tìm chỗ thế nước chậm rãi, cướp đường mà chạy. Đi tới bến đò Bác Lăng, lại nghe thấy tiếng hò reo nổi to, một chi người ngựa kéo ra chặn đường, đi đầu là một đại tướng, ấy là Trương Ích Đức người nước Yên. Hai quân hỗn chiến, đánh giết một hồi. Chưa biết tính mạng Tào Nhân sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

TAM QUỐC CHÍ THÔNG TỤC DIỄN NGHĨA QUYỂN VIII – hết

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN IX

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN IX

81. Lưu Huyền Đức thua chạy tới Giang Lăng.

82. Dốc Trường Bản, Triệu Vân cứu chúa.

83. Trương Ích Đức ngăn sông, chặt cầu.

84. Lưu Huyền Đức thua chạy tới Hạ Khẩu.

85. Gia Cát Lượng khua lưỡi chiến quân Nho.

86. Gia Cát Lượng dùng trí khích Tôn Quyền.

87. Gia Cát Lượng dùng trí thuyết Chu Du.

88. Chu Du định kế phá Tào Tháo.

89. Chu Du chiến Tào Tháo ở Tam Giang.

90. Hội quần anh, Chu Du hiểu Tưởng Cán.

81. LƯU HUYỀN ĐỨC THUA CHẠY TỚI GIANG LĂNG

Đây nói Trương Phi thấy Quan Công xả nước thượng lưu, bèn dẫn quân theo hạ lưu tới đánh, chặn quân Tào Nhân hỗn chiến, chợt gặp phải Hứa Trữ, bèn tới giao chiến. Chưa được mười mấy hiệp, Hứa Trữ không dám ham đánh, cướp đường chạy thoát. Trương Phi đuổi theo, gặp được Huyền Đức, Khổng Minh, bèn cùng nhau men bờ sông đi tới thượng lưu. Mi Phương, Lưu Phong sửa soạn thuyền đứng đợi, cùng nhau qua sông. Khổng Minh sai đem đốt hết thuyền bè, kéo hết quân mã về Phàn Thành.

Đây nói Tào Nhân dẫn quân mã tàn tạ, trở lại đồn trú ở Tân bã, sai Tào Hồng đi gặp Tào Tháo, nói hết việc bị bất lợi. Tào Tháo cả giận, nói:

– Tên nhà quê Gia Cát sao dám như thế!

Bèn huy động ba quân, kéo hết tới Tân Dã, khắp núi đầy đồng, đóng dinh dựng trại. Tháo dạy quân sĩ một mặt mở núi, một mặt lấp sông Bạch Hà. Sai đại quân chia làm tám lộ, nhất tề đi lấy Phàn Thành. Lưu Diệp nói:

– Thừa tướng mới đến Tương Dương, ắt trước hết phải mua lòng dân, đưa quân dò xét rồi mới nên đi lấy. Trước mắt Lưu Bị đã dời hết trăm họ Tân Dã vào Phàn Thành, một khi cất hết quân đi thì sinh linh hai huyện nát thành tro bụi mất thôi. Chi bằng trước sai người chiêu an Lưu Bị, cho dù không hàng thì cũng khiến cho thấy lòng yêu dân của ta. Nếu y thấy việc đã gấp mà tới hàng, thì ắt cõi đất Kinh Châu không cần phải chinh chiến rồi. Sau đó cất binh Kinh, Tương thì có thể mưu đồ Giang Nam thôi.

Tháo nói:

– Hay! Có thể sai ai đi sứ?

Lưu Diệp nói:

– Từ Thứ lúc trước cùng Lưu Bị giao thiệp rất sâu, hiện đang ở trong quân. Sao không sai y đi thuyết phục?

Tháo nói:

– Hắn đi rồi không trở về thì sao?

Diệp nói:

– Thứ nếu không về thì bị hậu thế chê cười. Cứ sai đi, chớ nghi.

Bèn gọi Từ Thứ tới. Tháo nói:

– Ta vốn muốn đạp bằng Phàn Thành, chỉ lo cho sinh mạng trăm họ thôi. Ngươi hãy đi chiêu an Lưu Bị. Như y chịu tới đầu hàng thì sẽ tha tội, ban cho chức tước. Còn nếu mê muội không theo thì quân dân cùng chết, ngọc đá nát chung. Ta nay biết ngươi trung thành, chẳng nghi ngờ nên sai đi. Ngươi chớ phụ ta.

Từ Thứ nhận lệnh ra đi. Vào tới Phàn Thành, Huyền Đức, Khổng Minh đón tiếp, cùng ôn lại cái tình ngày cũ. Đoạn rồi, Từ Thứ nói:

– Tháo sai mỗ tới là giả mua lòng dân. Ấy là gian kế của Tháo thôi. Mỗ nếu không quay về ắt chịu vạn người chê cười.

Thứ lại bẩm rằng:

– Vốn muốn cùng tướng quân mưu đồ cơ nghiệp bá vương đem hết tấc lòng phơi bày trên đất. Nay mẹ già đã mất, tấc lòng đã loạn, chẳng được ích chi. Mỗ sang chỗ Tháo, trọn đời không cho hắn một mưu nào. Công có Ngọa Long phò tá, sao lại lo đại nghiệp không thành? Nay Tháo muốn chia thành tám lộ binh, lấp sông Bạch Hà tới đánh Phàn Thành. Công hãy đi mau, chớ nên sai lầm.

Rồi từ biệt mà đi.

Huyền Đức nói với Khổng Minh rằng:

– Việc đã như thế, phải làm sao đây?

Khổng Minh nói:

– Hãy mau vứt Phàn Thành, lấy Tương Dương nghỉ tạm. Đó là thượng kế.

Huyền Đức nói:

– Chỉ hiềm trăm họ theo nhau đã lâu, sao nỡ vứt bỏ đây?

Khổng Minh nói:

– Hãy sai người báo khắp trăm họ. Ai nguyện đi theo thì cùng đi, ai không nguyện theo thì cứ ở lại.

Trước sai Vân Trường đi tới bờ sông chuẩn bị thuyền bè. Hai người Tôn Càn, Giản Ung ở trong thành thông báo rằng:

– Nay quân Tào sắp tới, tòa thành cô độc chẳng thể giữ lâu. Trăm họ ai nguyện đi theo thì hãy cùng nhau vượt sông.

Dân chúng hai huyện, cả già lẫn trẻ đều đồng thanh hô lớn:

– Bọn ta dù chết cũng đi theo sứ quân!

Ngay hôm đó gào khóc mà đi.

Đây nói Từ Thứ trở về gặp Tào Tháo, bèn kể chuyện bọn Lưu Huyền Đức không có ý đầu hàng. Tháo cả giận, sai năm vạn quân đi lấp Bạch Hà, chia làm tám lộ quân hẹn ngày tiến phát.

Đây nói trăm họ ở Tân Dã, Phàn Thành nghe tin đại quân đang ở phía sau, bèn dìu già ẵm trẻ, dẫn nam dắt nữ, ùn ùn vượt sông. Hai bên bờ tiếng khóc không dứt. Huyền Đức ở trên thuyền gào lớn rằng:

– Vì một mình ta mà khiến trăm họ mắc nạn này. Ta còn sống làm chi?

Toan nhảy xuống sông mà chết, tả hữu ngăn lại. Người nghe thấy chẳng ai không khóc. Thuyền sang bờ nam, ngoảnh đầu lại thấy trăm họ chưa qua được sống đang trỏ bờ nam mà khóc. Huyền Đức kíp sai Vân Trường thúc thuyền quay lại chở họ, rồi mới lên ngựa.

Đi tới cửa đông, thấy trên thành cắm đầy cờ xí, bờ hào rải đầy sừng hươu, cầu treo cất lên, Huyền Đức gò ngựa tới bên cửa thành hổ lớn rằng:

– Hiền chất Lưu Tông! Ta chỉ muốn cứu giúp trăm họ, chẳng hề có lòng nghi kỵ gì người. Hãy mau mở cửa!

Có người báo với Lưu Tông. Lưu Tông sợ sệt chẳng đứng dậy nổi. Sái Mạo, Trương Doãn biết được Huyền Đức gọi cửa, bèn đi thẳng lên địch lâu nạt đi, nói:

– Tả hữu hãy cùng ta bắn bừa xuống!

Trăm họ ở ngoài thành đều ngó địch lâu mà khóc. Chợt trong thành có một viên tưởng lẳng lặng nhảy ra, dẫn mấy trăm người đi thẳng lên lầu thành, tới giết Sái Mạo, Trương Doãn. Người ấy là ai? Chỉ thấy mình cao chín thước, mặt như trái táo, mắt tựa sao sa, hình dáng như Quan Vân Trường, võ nghệ cừ khôi, là người Giang Biểu, Nghĩa Dương, họ Ngụy tên Diên, tự là Văn Trường. Diên hô lớn rằng:

– Lưu sứ quân là người nhân đức. Bọn ta sao lại đầu hàng giặc Tào để mưu tước lộc? Đó chẳng phải là điều nghĩa sĩ nên làm. Ta nay nguyện mời sứ quân vào thành giết giặc.

Rồi múa đao chém chết tướng giữ cửa, mở rộng cửa thành, bỏ cầu treo xuống, kêu to:

– Lưu hoàng thúc hãy dẫn binh đánh vào thành, để dẹp quốc tặc!

Trương Phi vỗ ngựa định dẫn quân vào thành. Huyền Đức kíp níu lại, nói:

– Chớ làm trăm họ kinh hoảng!

Phi vì thấy trên thành bắn tên xuống, hận chẳng thể đạp bằng Tương Dương, chỉ hiềm Huyền Đức không ưng. Ngụy Diên đang lúc kêu gọi, thì có một tướng phóng ngựa, dẫn quân kéo tới, nạt đi, nói:

– Ngươi là hạ tướng vô danh, sao dám nói bừa? Muốn phạm thượng ư?

Người này mình cao tám thước, diện mạo hùng vĩ, là người Uyển Thành, quận Nam Dương, họ Văn tên Sính, tự là Trọng Nghiệp, là đại tướng ở Kinh Châu. Sinh vung thương vỗ ngựa chạy thẳng tới bắt Ngụy Diên. Hai đám quân hỗn chiến ở trên thành, tiếng reo hò nổi lên. Huyền Đức nói:

– Vốn muốn bảo vệ dân chúng, trở lại thành hại dân rồi! Ta sẽ không vào Tương Dương đâu.

Khổng Minh nói:

– Giang Lăng là đất tiền lương quan trọng của Kinh Châu. Chi bằng trước lấy Giang Lăng làm nhà, thì hơn Tương Dương nhiều lắm.

Huyền Đức nói:

– Thật hợp với lòng ta.

Thế là trăm họ cùng nhau rời đường lớn Tương Dương, nhắm Giang Lăng mà chạy. Trong thành Tương Dương, trăm họ nhiều người nhân loạn mà chạy ra khỏi thành, nổi gót Huyền Đức mà đi. Ngụy Diên đánh Văn Sính từ giờ Tỵ tới giờ Mùi. Người dưới trướng thảy đều chết sạch, một ngựa chạy ra khỏi thành. Sái Mạo, Trương Doãn lại đuổi ở phía sau. Ngụy Diên không thấy Huyền Đức, tự chạy đi đầu hàng Thái thú Trường Sa là Hàn Huyền.

Đây nói người ngựa theo cùng có mấy chục vạn. Xe lớn xe nhỏ đến mấy ngàn chiếc, kẻ gánh vác, mang quảy chẳng thể đếm hết. Ở bên vệ đường chợt gặp phần mộ Lưu Biểu, Huyền Đức bèn dẫn các tướng tới lạy ở bên đường, khóc rống mà nói:

– Đứa em nhục nhã bất tài là Lưu Bị, vô đức vô nhân, làm lỡ sự gửi gắm nặng nề của anh. Đó thật là bất đắc dĩ. Mong anh hồn của anh rũ lòng cứu vớt dân chúng Kinh Tương, giúp Bị đánh lui Tào Tháo.

Lời hết sức bị thương. Ba quân chẳng ai không rơi lệ. Quân đi sau báo rằng:

– Tào Tháo đã đóng đồn ở Phàn Thành, sai người thu thập thuyền bè, chuẩn bị vượt sông đuổi theo. Hãy mau lên đường. Khổng Minh nói:

– Giang Lăng quan trọng, đủ để chống cự. Nay đem theo đám người hơn chục vạn, nhưng đều là trăm họ, kẻ mặc giáp lại ít. Ngày đi mười mấy dặm, như thế thì chừng nào mới tới được Giang Lăng? Nếu mà Tào Tháo tới đây, làm sao đón địch? Chi bằng tạm bỏ trăm họ để đi trước là hơn.

Huyền Đức khóc nói:

– Muốn thành việc lớn ắt phải lấy người làm gốc. Nay người đã theo ta, sao lại vứt bỏ đi?

Trăm họ nghe được, chẳng ai không thương cảm. Về sau sử quan Tập Tạc Xí bàn rằng đó là ứng xử hay nhất của Lưu Huyền Đức. Lời bàn rằng:

“Lưu Huyền Đức tuy gặp đảo điên, hiểm nạn, mà tín nghĩa vẫn rõ ràng; thế bức, việc nguy, mà lời nói không mất đạo. Viếng phần mộ Cảnh Thăng, nên tình nghĩa cảm động ba quân; tiếc kẻ sĩ theo mình vì nghĩa, nên mọi người cam lòng cùng chịu thất bại. Thứ dùng để có kết tình người há chỉ có hòa chén rượu xuống sông, hỏi thăm khi giá rét, ngậm rau đắng, thăm bệnh tật thôi đâu! Cuối cùng lập thành nghiệp lớn, chẳng phải là xứng đáng sao?”.

Về sau người hiền thời Tống có thơ rằng:

Đồng cam cộng khổ cùng trăm họ

Nhớ ơn rơi lệ động ba quân

Tương Dương đường lớn ngày quân trẩy

Hành khách hãy còn nhớ sứ quân.

Huyền Đức đi bên cạnh trăm họ. Khổng Minh nói:

– Truy binh không lâu sẽ tới đây, hãy sai Vân Trường đi Giang Hạ cầu cứu với công tử, bảo họ cất quân ngồi thuyền gặp nhau ở Giang Lăng.

Huyền Đức nghe theo, soạn thư sai Vân Trường, Tôn Càn dẫn năm trăm quân, đi mau tới Giang Hạ cầu cứu. Vân Trường đi rồi, bèn sai Ích Đức đoạn hậu, Triệu Vân bảo vệ già trẻ, còn lại thì đều quản lĩnh trăm họ mà đi. Chạy hơn chục dặm rồi mới nghỉ.

Đây nói ở trong thành Tương Dương vì Văn Sính, Ngụy Diên đánh nhau mà giết chết hàng ngàn hàng vạn người. Việc đã yên rồi, Tào Tháo ở Phàn Thành sai người qua sông, gọi Lưu Tông tới gặp. Tông sợ hãi, không dám đi gặp. Sái Mạo, Trương Doãn xin đi. Tông sai đi cùng với Văn Sính. Vương Uy mật bẩm với Tông rằng:

– Tào Tháo được tướng quân đầu hàng rồi, Lưu Bị cũng đã chạy, trong lòng ắt lơ là trễ biếng không phòng bị đâu. Xin ngài chấn chỉnh vài ngàn quân kỵ, làm kỳ binh tới nơi hiểm trở mà tập kích. Tháo có thể bị bắt thôi. Bắt Tào rồi ắt oai chấn thiên hạ, ngồi mà làm hổ ngó. Trung Nguyên tuy rộng, có thể truyền hịch mà định, chẳng phải chỉ mưu đồ công lao một trận thắng, giữ gìn trong một ngày hôm nay mà thôi đâu. Đây là cơ hội khó gặp, chẳng nên để mất.

Tông nghe theo, kể với Sái Mạo. Mạo nạt đi, nói:

– Vương Uy chẳng biết cái lý thuận nghịch của mệnh trời. Sao dám thuyết phục chúa công ta?

Uy nổi giận, nói:

– Thứ đồ bán nước! Ta hận sức chẳng đủ diệt ngươi thôi!

Mạo định giết đi. Khoái Việt khuyên dừng tay. Bèn cùng Trương Doãn tới Phàn Thành, bái kiến Tào Tháo. Bọn Mạo lời nói sắc mặt rất là siểm nịnh. Tháo hỏi:

– Quân mã tiền lương của Kinh Châu nay được bao nhiêu? Vốn là do ai quản lĩnh?

Mạo nói:

– Quân kỵ năm vạn, quân bộ mười lăm vạn, quân thủy tám vạn, cộng lại là hai mươi tám vạn. Tiền lương quá nửa ở tại Giang Lăng. Các chỗ còn lại cũng đủ cung cấp một năm.

Tháo nói:

– Bao nhiêu chiến thuyền? Vốn là do ai quản lĩnh?

Mạo nói:

– Đấu hạm mông đồng lớn nhỏ có hơn bảy ngàn chiếc. Vốn là hai người bọn Mạo quản lĩnh.

Tháo thăng Sái Mạo làm Bình Nam hầu, Thủy quân Đại đô đốc, Trương Doãn làm Trợ Thuận hầu, Thủy quân Phó đô đốc. Hai người lạy tạ. Tháo lại nói:

– Lưu Biểu lúc còn sống hi vọng làm Kinh Châu vương, chẳng được thỏa chí mà đã chết. Nay con y là Lưu Tông đã đầu hàng ta. Ta nên dâng biểu tâu thiên tử, ắt được phong vương vị.

Hai người cả mừng lui ra. Tuân Du nói:

– Chúa công chẳng biết nhìn người rồi. Sái Mạo, Trương Doãn là thứ đồ siểm nịnh. Sao lại gia phong như thế? Đã được thăng quan, lại còn sai đô đốc quân thủy ư?

Tháo cười, nói:

– Ta há chẳng biết nhìn người sao? Binh chúng đất bắc mà ta dẫn theo chẳng quen thủy chiến. Nay hãy tạm thời dùng chúng, sau khi việc thành rồi sẽ đem chém giết.

Tuấn Du thấy nói vậy thì ngạc nhiên.

Đây nói Sái Mạo, Trương Doãn trở về gặp Lưu Tông, nói chuyện Tào Tháo hứa phong vương. Tông cả mừng. Hôm sau, cùng mẹ là Sái phu nhân bưng ấn thụ, nắm binh phù, tự mình qua sông, quỳ mọp trên đường để đón Tào Tháo. Tháo vỗ về xong xuôi, cùng đi vào thành. Sái Mạo, Trương Doãn sai trăm họ ở Tương Dương bày hương hoa đèn đuốc đón tiếp. Quan viên văn võ đều lạy ở dưới thềm. Tháo gọi Khoái Việt tới trước mặt, vỗ về, nói:

– Ta chẳng mừng vì được Kinh Châu, mà mừng vì được Di Độ thôi*.

Bèn thăng Khoái Việt làm Thái thú Giang Lăng, Phàn Thành hầu, Quang lộc huân; Phó Tốn làm Quan nội hầu, Vương Xán làm Quan nội hầu, Thừa tướng Huyện. Lấy năm mươi người đều phong Liệt hầu. Lưu Tông làm Thứ sử Thanh Châu, sai lên đường ngay. Tông cả kinh, từ chối nói:

– Tông chẳng mong làm quan. Chỉ mong giữ đất cũ của cha mẹ.

Tháo nói:

– Thanh Châu gần đế đô. Sai người vào triều làm quan, khỏi phải ở lại Giang Lăng bị người ta mưu hại.

Tông lại ba lần chối từ, Tào Tháo không ưng, chỉ biết lạy chào mà đi, cùng Sái phu nhân đi tới Thanh Châu. Chỉ có tướng cũ là Vương Uy đi theo, các quan viên còn lại chỉ tiễn tới cửa sông rồi về. Tháo gọi Vu Cấm, dặn dò rằng:

– Người hãy dẫn năm trăm quân kỵ đuổi theo Lưu Tông, giết hết cả nhà, để dứt họa về sau.

Vu Cấm được lệnh, đi chẳng bao lâu đã đuổi kịp, nói:

– Phụng lệnh Thừa tướng, sai tới giết ngươi!

Sái phu nhân ôm con trai là Lưu Tông mà khóc rống. Vu Cấm gọi quân sĩ, bảo ra tay. Chỉ có tướng cũ là Vương Uy gắng sức đánh nhau, bị loạn quân giết chết. Tiếc thay cả nhà Lưu Tông bị Vu Cấm giết chết. Cấm bèn về.

Đây nói Tào Tháo rất hận Khổng Minh, sai người tới Long Trung tìm vợ Con Khổng Minh, nhưng chẳng biết đã đi đâu. Vốn là Khổng Minh trước đã sai người dẫn đi trốn tránh ở Tam Giang. Tháo rất căm hận.

Lo việc Tương Dương xong rồi, thì Lưu Huyền Đức đã đi được hơn hai mươi ngày. Tuân Du tiến lên nói:

– Giang Lăng là trọng địa của Kinh, Tương, tiền lương rất nhiều. Lưu Bị mà đoạt được thì dù gấp cũng khó lay động được.

Tháo bừng bừng cơn giận, nói:

– Công chẳng nói sớm thì cô đã quên rồi!

Lập tức tụ tập các tướng, trong số người cũ mới chẳng có Văn Sính, bèn sai người đi tìm. Sính bấy giờ mới đến. Tháo nói:

– Ngươi sao chậm trễ thế?

Sính thưa rằng:

Ngày trước chẳng thể phò giúp Lưu Kinh Châu để thờ phụng nước nhà. Kinh Châu* tuy mất, nhưng thường mong được giữ Hán Xuyên, bảo toàn bờ cõi, sống không phụ với đứa con côi, chết chẳng thẹn với người dưới đất, mà kế chẳng được tròn, chẳng đặng đừng mà ra đến nỗi này. Thật là ôm mối hổ thẹn, không mặt mũi nào mà đi gặp sớm.

Bèn sụt sịt rơi lệ. Tháo thương xót, nói:

– Trọng Nghiệp thật là trung thần vậy!

Bèn phong làm Thái thú Giang Hạ, ban tước Quan nội hầu. Tháo sai Văn Sính dẫn quân chỉ đường. Tháo hỏi tả hữu:

– Bấy giờ Lưu Bị đã đi được bao xa?

Có người biết được, đáp rằng:

– Lưu Bị cùng trăm họ ngày đi mười mấy dặm, tính đường chỉ có hơn ba trăm dặm thôi.

Tháo sai tuyển năm ngàn quân kỵ tinh tráng ở các bộ, cấp tốc lên đường, hẹn một ngày một đêm phải đuổi kịp Lưu Bị. Đại quân lục tục theo sau. Ai trái lệnh thì chém. Các tướng được lệnh đều đi tuyển chọn ngựa tốt, áo giáp. Sửa soạn xong rồi, Tháo tự cưỡi ngựa chiến, dẫn theo năm ngàn quân giỏi việc chiến đấu ở trong quân, cùng nhau lên ngựa. Tháo tự mình đôn đốc các tướng, đêm ngày đuổi theo. Chưa biết tính mạng Huyền Đức sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

82. DỐC TRƯỜNG BẢN, TRIỆU VÂN CỨU CHÚA

Tào Tháo tự dẫn năm ngàn quân thiết giáp, hẹn một ngày một đêm đuổi kịp Huyền Đức. Lệnh như gió, lửa, ai dám trì hoãn? Thảy đều theo gót Văn Sính mà tiến.

Đây nói Huyền Đức dẫn mười mấy vạn dân chúng, hơn một ngàn xe ngựa, ùn ùn sát nhau đi tới Giang Lăng, sai phái Triệu Vân bảo hộ già trẻ. Trương Phi đoạn hậu. Khổng Minh nói:

– Vân Trường từ lúc ra đi chẳng có tin tức, không biết đã ra sao?

Huyền Đức nói:

– Muốn phiền quân sư tự đi đốc thúc. Lưu Kỳ ngày trước đã cảm ơn công chỉ giáo, mới được toàn mạng. Nay công đi một phen thì việc ắt xong thôi.

Khổng Minh không dám chối từ, bèn dẫn Lưu Phong đem theo năm trăm quân đi trước tới Giang Hạ cầu cứu. Hôm ấy Huyền Đức tự cùng Giản Ung, Mi Trúc, Mi Phương đang đi trên đường. Đột nhiên một trận cuồng phong kéo tới trước đầu ngựa, cuốn đất cát bay kín bầu trời, che mờ ánh nhật, chẳng có lấy nửa tia sáng, bên tai chỉ nghe được tiếng kêu gào. Huyền Đức kinh ngạc, nói:

– Đây là điềm gì?

Giản Ung hơi biết âm dương, bèn thử một quẻ, thất kinh, nói:

– Là điềm đại hung đó. Sẽ ứng vào đêm nay. Chúa công hãy bỏ trăm họ mà chạy.

Huyền Đức nói:

– Ta từ Tân Dã theo nhau tới đây, sao nỡ vứt bỏ đi?

Ung nói:

– Chúa công luyến tiếc mà không bỏ đi thì họa chẳng ở xa rồi.

Liền hỏi:

– Trước mặt là chỗ nào?

Đáp rằng:

– Trước mặt là huyện Đương Dương, ngọn núi ấy tên là Cảnh Sơn.

Huyền Đức nói:

– Hãy tới núi ấy nghỉ chân.

Thu tàn đông chớm, gió lạnh thấu xương, hoàng hôn dần tà, tiếng khóc đầy đồng. Ngủ đến canh tư, bỗng nghe thấy phía tây bắc tiếng hò reo rền đất kéo tới. Huyền Đức cả kinh, vội vàng lên ngựa, dẫn hai ngàn tinh binh bản bộ tới đón đánh Tào Tháo. Tháo dẫn tinh binh đuổi giết tới, thế chẳng thể ngăn. Huyền Đức liều chết chiến đấu. Đang lúc nguy cấp, chợt một đội quân kéo tới, ấy là Trương Phi. Phi đánh mở một con đường máu, cứu Huyền Đức, rồi nhắm phía đông mà chạy, ngoái đầu nhìn lại, thấy mé nam có trăm, ngàn người ngựa đánh giết tới dưới dốc Trường Bản. Văn Sính đi đầu chặn đường. Huyền Đức mắng rằng:

– Tên giặc phản chủ! Chẳng phải là đại trượng phu!

Văn Sính xấu hổ đầy mặt, dẫn quân đi về góc đông bắc. Ở lưng có Hứa Trữ đuổi tới, Trương Phi bảo vệ Huyền Đức, đánh tan quân thiết kỵ, nhắm phía đông mà chạy miết. Tiếng hò reo dần dần lùi xa, Huyền Đức bấy giờ mới dừng ngựa. Lấy hơi chưa xong, ngoái nhìn bọn thủ hạ đi theo chỉ còn hơn trăm quân kỵ. Trăm họ già trẻ cùng Mi Trúc, Mi Phương, Giản Ung Triệu Vân đều chẳng biết đã lạc nơi nào. Huyền Đức ngó về tây mà khóc, nói:

– Mười mấy vạn dân chúng, thảy đều vì quyến luyến ta, mà gặp phải nạn lớn này! Già trẻ nhà ta đều không biết sống chết nơi nào. Tuy là người bằng gỗ đá, lẽ nào không đau lòng ư?

Đang lúc sợ hãi kêu gào, chợt thấy Mi Phương mặt trúng mấy mũi tên, quỳ ở trước ngựa, miệng nói:

– Thường Sơn Triệu Tử Long làm phản, đã đi đầu hàng Tào Tháo mất rồi!

Huyền Đức nạt đi, nói:

– Tử Long là cố nhân của ta, sao nỡ phản đây?

Trương Phi nói:

– Y biết chúng ta thế cùng lực tận, mới phản hàng Tào Tháo để mưu phú quý. Đó là lẽ thường thôi. Sao lại không tin?

Huyền Đức nói:

– Tử Long cùng ta vào lúc chung nhau hoạn nạn, lòng y như sắt đá, há vì phú quý mà dao động nổi sao?

Mi Phương nói:

– Tôi tự mình thấy y dẫn quân đi đầu hàng Tháo.

Huyền Đức nói:

– Tử Long ắt có việc chi. Nếu ai còn nói Tử Long làm phản thì sẽ chém!

Trương Phi nói:

– Người anh em này sẽ tự đi tìm y, như mà gặp được sẽ một thương đâm chết!

Huyền Đức nói:

– Chớ có nghi bừa! Há chẳng thấy nhị huynh Vân Trường giết Nhan Lương ư? Tử Long ắt chẳng vứt bỏ ta. Cứ để y tự đi, chớ có bức bách. Ta đoán Tử Long ắt chẳng vứt bỏ ta đâu*.

Trương Phi gọi to:

– Các tướng hãy theo chân ta nào!

Chỉ có hai mươi quân kỵ đi theo, còn lại đều nối gót Huyền Đức*. Trương Phi dẫn hơn hai mươi quân kỵ cùng tới cầu Trường Bản*. Trương Phi ngoái nhìn phía đông cầu có một dải cây to. Phi nghĩ ra một kế*, sai hơn hai mươi quân kỵ theo cùng đi chặt cành cây, buộc ở đuôi ngựa, ở trong rừng cây rong ruổi qua lại. Phi ở xa nhìn, cười nói:

– Hơn hai mươi quân kỵ này cũng như năm trăm người.

Phi tự cầm ngang ngọn mâu, đứng ở trên cầu, ngó về phía tây. Đây nói Triệu Vân từ lúc canh tư quân địch kéo tới thì cùng quân Tào đánh giết, qua lại xung đột ở trong trận quân Tào, tìm không thấy Huyền Đức, lại lạc mất người nhà của chủ nhân. Triệu Vân tự nghĩ rằng:

– Gia quyến hơn hai mươi người, người chí thân là ba người: Cam, Mi hai vị chủ mẫu, tiểu chủ nhân A Đẩu, đều giao phó cho một mình ta. Ngày nay lạc mất ở trong quân, có mặt mũi nào đi gặp chủ nhân đây? Chi bằng quyết trận tử chiến, báo đáp cái ơn trị ngộ thường ngày!

Bấy giờ chỉ có ba bốn chục quân kỵ đi theo. Vân phóng ngựa tìm kiếm trong đám loạn quân. Tiếng gào khóc của trăm họ hai huyện chấn động trời đất. Kẻ trúng tên, bị đâm, bỏ nam vứt nữ, ôm vết thương, người chảy máu mà chạy vạy không biết bao nhiêu mà kể. Thây nằm đầy đồng, máu chảy thành ngòi. Mười vạn dân chúng từ bốn phương tám hướng hoảng loạn chạy thoát thân. Tử Long đang lúc chạy đi, thấy một người nằm trong đám cỏ. Tử Long tới gần nhìn xem, thì ra là Giản Ung. Vân vội hỏi rằng:

– Có từng gặp chủ mẫu không?

Ung đáp rằng:

– Ta với người ở chung một chỗ rồi lạc nhau. Hai vị chủ mẫu ở bỏ xe, ôm A Đẩu mà chạy. Ta phóng mình lên ngựa, rē qua dốc núi, bị một tướng đâm một thương từ sau lưng, té rơi xuống ngựa. Ngựa bị đoạt mất, ta giành lại không được.

Vân nói:

– Quân kỵ theo cùng có ngựa, hãy cho mượn một con.

Lại sai hai tướng theo Giản Ung đi trước báo cho chủ nhân rằng: “Ta lên trời xuống đất, tốt xấu gì cũng phải tìm được chủ mẫu về. Như không thấy thì chịu chết ở sa trường thôi”. Rồi dạy dìu Ung lên ngựa, sai người đi theo mình cởi hết áo giáp. Ai muốn sống thì theo Ung mà đi. Vân dẫn quân nhắm dốc Trường Bản mà đi. Chợt một tên quân kêu to một tiếng: “Tướng quân!”. Vân hỏi rằng:

– Ngươi là kẻ nào?

Đáp rằng:

– Tôi là tiểu quân dưới trướng Lưu sứ quân, hộ tống xe ngựa, bị mấy mũi tên bắn ngã ở chỗ này.

Triệu Vân liền hỏi tin tức phu nhân. Tên quân đáp rằng:

– Mới rồi thấy phu nhân xõa tóc, đi chân không, theo một đám dân chúng nhắm phía nam mà chạy.

Vân nghe nói xong, chẳng để ý tới quân sĩ, liền nhằm phía nam mà đuổi, chỉ thấy một đám dân chúng nam nữ mấy trăm người họp nhau mà đi. Vân kêu to, nói:

– Trong đó có Cam phu nhân không?

Phu nhân ở phía sau, thấy Triệu Vân liền cất tiếng khóc to. Vân nhảy xuống ngựa, vứt thương mà khóc, nói:

– Khiến chủ mẫu đi lạc là tội của Vân đó.

Lại hỏi:

– Mi phu nhân và tiểu chủ nhân đâu rồi?

Cam phu nhân nói:

– Ta cùng Mi phu nhân bị truy đuổi, vứt xe chạy lẫn vào dân chúng, lại đụng phải một đám quân mã nên chạy tản đi. Mi thị cùng A Đẩu chẳng biết ở chốn nào. Ta một mình chạy thoát tới đây.

Nói chưa dứt, trăm họ kêu gào, lại đụng một cánh quân đang kéo tới. Vân nhổ thương, lên ngựa nhìn xem, thì thấy kẻ đi đầu trói nghiến một người, ấy là Mi Trúc. Sau lưng có một tướng tay cầm bảo đao, có hơn một ngàn quân đi sau, ấy là bộ hạ của Tào Nhân, kiện tướng Thuần Vu Đạo vừa bắt được Mi Trúc, đang muốn đi dâng công. Triệu Vân hét lớn một tiếng. Thuần Vu Đạo liền múa đao tới đón đánh. Chỉ một hiệp đã đâm Đạo rơi xuống ngựa, rồi xông tới cứu Mi Trúc đi, cướp được hai con ngựa. Triệu Vân mời Cam phu nhân lên ngựa, rồi đi đầu đánh giết trên đường lớn, tiến tới dốc Trường Bản. Trương Phi cầm ngang mâu, dừng ngựa ở trên cầu, kêu to:

– Tử Long! Ngươi sao lại phản bội ca ca ta?

Triệu Vân nói:

– Ta đi tìm chủ mẫu mà không thấy, vì thế mà lạc ở phía sau, sao dám phản đây?

Trương Phi nói:

– Nếu chẳng phải Giản Ung tới trước báo cho ta. Nếu không thì lúc gặp ngươi rồi, ai cản ta cho nổi.

Triệu Vân nói:

– Chúa công ở đâu rồi?

Phi nói:

– Chỉ ở trước mặt thôi.

Vân nói:

– Mi Tử Trọng hãy bảo vệ phu nhân đi trước. Triệu Vân lại đi tìm Mi phu nhân cùng tiểu chủ nhân.

Nói xong liền dẫn mấy quân kỵ quay lại đường cũ. Đang lúc chạy nhanh, thì thấy một tướng tay cầm thương sắt, lưng đeo một thanh kiếm, dẫn mấy chục quân kỵ phóng nhanh tới gần, Triệu Vân liền chẳng hỏi han, chạy thẳng tới bắt tướng ấy. Hai ngựa gặp nhau, một thương đâm ra, người liền rơi xuống ngựa. Mọi người đều bỏ chạy. Viên tướng ấy là người đeo gươm tâm phúc của Tào Tháo, tên Hạ Hầu Ân. Vốn là Tào Tháo có hai thanh kiếm: một cây tên Ỷ Thiên, một cây tên Thanh Công. Tháo tự đeo Ỷ Thiên kiếm, giao Hạ Hầu Ân đeo Thanh Công kiếm. Ỷ Thiên kiếm thị trấn uy, Thanh Công kiếm lại giết người. Hạ Hầu Ân tự cho là chẳng ai địch lại, bèn vứt bỏ Tào Tháo, chỉ chăm dẫn quân cưỡng đoạt cướp bóc, gặp ngay Tử Long một thương đâm rơi xuống ngựa, tới đoạt mất thanh kiếm này. Vân nhìn qua trên cán thấy khảm hai chữ Thanh Công bằng vàng, mới biết là bảo kiếm.

Vân nghe thấy quân đi sau kéo tới, lúc trông ra đã thấy quan quân bộ, kỵ đầy đồng tràn núi, thảy đều bao vây trăm họ mà cướp bóc, chém giết già trẻ. Triệu Vân vung thương, phóng ngựa chạy thẳng tới xuyên qua vòng vây, ngoái đầu nhìn lại thấy tướng sĩ dần dần rớt lại. Lại đánh giết một hồi, chỉ còn trơ lại một mình, Triệu Vân không có một nửa ý muốn lui, chỉ cố qua lại tìm kiếm, hễ gặp dân chúng là hỏi tin tức Mi phu nhân. Chợt một người chỉ tay, nói:

– Phu nhân ôm đứa trẻ, đùi trái dính mũi thương, không chạy được, chỉ ngồi ở chỗ bức tường lở ở phía trước thôi.

Triệu Vân vội vàng chạy tới truy tìm, chỉ thấy một ngôi nhà dân bị lửa thiêu rụi bức tường thấp. Mi phu nhân ôm đứa trẻ ba tuổi ngồi ở trên đất mà khóc. Triệu Vân vội vàng xuống ngựa, vào gặp Mi phu nhân. Phu nhân nói:

– Thiếp còn được thấy tướng quân thì đứa bé này vẫn còn mạng rồi. Mong tướng quân hãy thương cha nó phiêu dạt nửa đời chỉ được một mẩu cốt nhục này. Tướng quân hãy hộ trì đứa trẻ này, cho y được gặp mặt cha nó. Thiếp chết cũng không hối hận.

Triệu Vân nói:

– Phu nhân chịu nạn, là tội của Vân vậy. Đừng nói nhiều lời, mời phu nhân lên ngựa. Vân tự đi bộ, nếu gặp địch thì sẽ tử chiến. Mi phu nhân nói:

– Không được. Tướng quân nếu chẳng cưỡi con ngựa này, thì đứa trẻ này cũng chết mất thôi. Thiếp đã trọng thương, chết có gì tiếc đâu! Mong tướng quân mau ôm đứa trẻ này mà đi đi, chớ vì thiếp mà liên lụy.

Vân nói:

– Tiếng hò reo lại tới gần, quân lại kéo tới. Mời phu nhân lên ngựa.

Mi thị đưa A Đẩu cho Triệu Vân, nói:

– Tính mạng đứa trẻ này ở nơi tướng quân. Thân thiếp mệt mỏi, thật chẳng đi được. Chớ để cả hai đều lỡ việc.

Triệu Vân ba lần năm lượt mời phu nhân lên ngựa. Phu nhân không chịu lên ngựa. Bốn bề tiếng hò reo lại nổi lên. Vân hét to rằng:*

– Chẳng chịu nghe lời tôi như thế! Quân đi sau đã tới rồi!

Mi thị nghe thấy, bèn vứt A Đẩu xuống đất, đâm đầu xuống giếng khô mà chết. Triệu Vân sợ quân Tào trộm xác, bèn xô đổ bức tường đất để che đi. Ngày sau sử quan có thơ khen Mi phu nhân rằng:

Hiển thay Mi thị

Trong giúp Lưu quân

Chẳng nói lời trái

Tiến lùi thẳng ngay

Lòng như vàng đá

Chí tựa tùng, tre,

Thân tuy về đất

Danh chẳng nhơ bùn

Ngàn năm sau nữa

Còn nhớ phu nhân.

Triệu Vân đẩy bức tường đất che lại, cởi bỏ dây buộc giáp, dỡ bỏ kính hộ tâm, đem A Đẩu bọc lại ở trong bụng, rồi dặn rằng:

– Ta hô tên người thì hãy đáp.

Nói xong, nhổ thương lên ngựa. Sớm đã có một viên tướng dẫn một đội quân bộ vây chặt tường đất. Vân bèn phóng ngựa vung thương, đánh ra khỏi bờ tường. Kẻ chặn đường là thủ hạ của Tào Hồng, phó tướng Yến Minh, cầm cây đao ba mũi hai lưỡi đón đánh. Ngựa chạm chưa được hai hiệp, Vân một thương đâm Yến Minh rơi xuống ngựa chết tốt, đánh tan đám quân bộ, mở ra một con đường. Đang lúc bỏ chạy, trước mặt lại có một chi quân chặn đường, kẻ đi đầu là một viên đại tướng, cờ hiệu rõ ràng, ấy là Trương Cáp ở Hà Gian. Triệu Vân liền chẳng nói năng gì, tới đánh Trương Cáp. Đánh chừng hơn mười hiệp, Triệu Vân tính chừng chẳng thắng nổi, bèn cướp đường mà chạy. Trương Cáp đuổi theo sau lưng. Triệu Vân cả người lẫn ngựa sụp xuống hố đất. Đột nhiên có đám mây mù tỏa sáng hồng từ dưới hố đất bốc lên, ngựa ấy phóng vọt lên. Người đời sau có thơ rằng:

Đương Dương cứu chúa tỏ anh hùng

Đánh phá quân Tào mấy vạn vòng

Ánh hồng đưa ngựa rời hố đất

Tướng quân ôm ấp bậc chân long.

Người ngựa nhảy ra khỏi hố đất rồi. Trương Cáp cả kinh mà lùi. Triệu Vân lại chạy. Sau lưng có hai tướng kêu to:

– Triệu Vân chớ chạy!

Trước mặt lại có hai tướng, cầm hai món binh khí chạy tới. Phía sau là Mã Diên, Trương Khải*, trước mặt là Tiêu Xúc, Trương Nam, thảy đều là tướng dưới trướng Viên Thiệu. Triệu Vân dốc sức đánh bốn tướng, giết qua vòng vây. Quân mã, bộ trước sau nhất tề đâm Triệu Vân. Triệu Vân rút Thanh Công kiếm chém bừa đám quân bộ, tay vung lên, chém đứt áo giáp, máu tuôn như suối, ướt cả bào, giáp; chém tới chỗ nào cũng như chém dưa chặt bầu, chẳng mệt tí nào. Thật là bảo kiếm!

Đây nói Tào Tháo ở trên núi Cảnh Sơn, trông ra xa thấy một đại tướng quân tung hoành trong đám bụi chiến trường, sát khí ngút trời, chém quân chặt tướng loạn cào cào, đi đến chỗ nào thì đều oai phong chẳng thể chống nổi. Tháo vội hỏi tả hữu:

– Ai đấy?

Tào Hồng nghe thấy, bèn phóng mình lên ngựa, chạy xuống núi kêu to:

– Chiến tướng ở trong quân kia! Xin để lại họ tên!

Triệu Vân ứng tiếng đáp rằng:

– Ta là Thường Sơn Triệu Tử Long đây!

Tào Hồng trở về báo Tào Tháo. Tháo nói:

– Thật là hổ tướng trên đời vậy! Nếu ta được viên đại tướng này, còn lo gì chẳng được thiên hạ ư? Hãy mau truyền lệnh sai mấy quân kỵ chạy đi báo cho các nơi: nếu Tử Long đến chỗ nào thì không được bắn tên, phải bắt sống y.

Nhân thế Tử Long mới được thoát nạn này. Ấy thực là nhờ hồng phúc của chủ nhân nên mới được như vậy.

Đây nói Triệu Vân mình ôm hậu chủ ở trong lòng, xuyên qua vòng vây trùng trùng, chém đổ hai lá cờ lớn, đoạt ba ngọn giáo, thương đâm kiếm chém hết trước lại sau, chém chết hơn năm mươi viên tướng trong doanh Tào. Sử quan có thơ rằng:

Máu đẫm chinh bào thấm giáp hồng

Đương Dương ai dám tới tranh phong?

Xưa nay xông trận phò ấu chúa

Chỉ có Thường Sơn Triệu Tử Long.

Lại có thơ riêng nói về phúc của ấu chúa rằng:

Ánh hồng bao bọc giúp rồng bay

Trường Bản ngựa vùng thoát trùng vây

Chân chúa bốn mươi hai năm lẻ

Tướng quân nhờ thế trổ thần oai.

Lại có thơ khen quân thần khéo gặp:

Quân thần chạy vạy chốn gió mây

Tào Man năm ấy phải sợ thay

Tướng quân trên ngựa tày mãnh hổ

Rồng nằm sau ngủ tại vòng tay.

Lại thêm Tư Mã Ôn Công* có bài từ Trường Bản:

Cỏ Đương Dương, cỏ Đương Dương

Đốm đốm quầng quầng như máu nhuộm

Cho hỏi năm xưa có tích gì?

Tử Long một trận chém chinh kỳ

Quân tướng Tào Công hồn bay lạc

Đánh tới vòng vây cứu người nhà

Đến nay máu ấy còn vương vất

Chẳng gặp anh hùng, uất hận thay!

Lâm Hán Tuyền có một bài thơ cổ phong làm chứng:

Năm xưa Huyền Đức tới Giang Lăng

Đường ghé Đương Dương, ít giáp binh

Chợt bị Tào Man xua thiết kỵ

Quân dân vỡ mật thảy đào sinh

Triệu Vân riêng tỏ anh hùng khí

Liều mạng như là lá rụng thôi

Thương quẫy trên không, rắn hoảng sợ

Ngựa xông vào trận, cọp lánh mình

Trong lòng ôm chặt Tây Xuyên chúa

Mây tía ánh hồng, mắt sáng trưng.

Chém tướng đoạt cờ, đời ít có

Chống trời cứu chúa, lập nghiệp thành

Ta từng tới nghỉ dốc Trường Bản

Mấy từng có gấu, máu còn tanh

Tử Long! Tử Long đâu rồi nhỉ?

Ngửa mặt nhìn trời than ba phen

Vẹn toàn trung nghĩa hơn đời lắm

Vĩnh viễn ghi danh chốn sử xanh.

Bấy giờ Triệu Vân đánh xuyên qua vòng vây, đã rời khỏi trận lớn, trên mình máu nóng xạm cả chinh bào. Đang đi trên đường, ở dưới dốc núi có hai lộ quân mã ùa ra chặn mất đường đi, cờ hiệu rõ ràng là đại tướng dưới trướng của Hạ Hầu Đôn, hai anh em: một người là Chung Tấn, một người là Chung Thân. Thân cầm họa kích, gọi lớn:

– Triệu Vân mau xuống ngựa chịu trói!

Sau lưng thì Trương Liêu, Hứa Trữ đuổi tới. Bốn bề tiếng hò reo nổi lên. Tử Long làm sao thoát được? Đó thực là vừa mới rời đầm rồng, lại vào ngay hầm cọp. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

83. TRƯƠNG ÍCH ĐỨC NGĂN SÔNG, CHẶT CẦU

Chung Tấn là người Hà Nội, từ nhỏ học Nho, về sau bỏ văn theo võ, làm phó tướng cho Hạ Hầu Đôn, ngày ấy ngăn chặn Tử Long. Tử Long thấy truy binh lại tới, bèn hét lớn một tiếng, chạy thẳng tới bắt Chung Tấn. Tấn xoay búa lớn tới đón đánh. Hai ngựa gặp nhau, đánh chưa được ba hiệp, Vân một thương đâm Chung Tấn rơi xuống ngựa, xông qua chạy luôn. Chung Thân ở phía sau muốn trả thù cho anh, bèn cầm phương thiên kích đuổi theo. Ngựa nối đuôi nhau. Mũi phương thiên kích chỉ cách phía sau tim của Tử Long chút xíu, in bóng lên người. Tử Long cả giận, quay ngựa lại, hai người vừa khéo sắp đập ngực vào nhau. Tử Long tay trái cầm thương gạt họa kích ra, tay phải vung ra cây kiếm Thanh Công. Cả đầu lẫn mũ đều bị vạt đứt một nửa, Chung Thân rơi xuống ngựa mà chết. Những kẻ còn lại đều chạy ngược trở lại. Triệu Vân thoát được, nhắm dốc Trường Bản mà đi. Ở phía sau, Văn Sính lại dẫn quân đuổi tới. Tử Long đã tới bên mé cầu. Người mỏi ngựa mệt. Trông thấy Trương Phi cầm thương dừng ngựa ở trên cầu, Tử Long kêu to rằng:

– Ích Đức giúp ta!*

Trương Phi đáp luôn:

– Ngươi hãy đi mau! Ta tự cản cho!

Tử Long đi một mình thêm hơn hai mươi dặm. Bọn Huyền Đức đều nghỉ ngơi dưới gốc cây. Trông thấy Tử Long máu nhuộm cả người, Huyền Đức khóc mà hỏi rằng:

– Tử Long đang ôm vật gì vậy?

Tử Long chưa kịp lấy hơi, đã nói rằng:

– Tội của Triệu Vân, vạn chết hãy còn nhẹ.

Rồi quỳ ở trên đất, khóc, nói:

– Mi phu nhân mình mang trọng thương, chẳng chịu lên ngựa, lại đâm đầu xuống giếng mà chết rồi. Tôi đành xô tường đất để đậy đi. Đang ôm đây chính là công tử đó. Thân này xung đột trùng vây, gặp địch cùng chúng giao chiến đến mười mấy phen, đoạt được Thanh Công kiếm, chém chết vô số danh tướng, quân binh, thảy đều nhờ hồng phúc của chúa công mà may mắn thoát được. Mới rồi công tử còn ở trong lòng, đã một ngày một đêm ở trong bọc mà không thấy động tĩnh. Chắc là chẳng thể bảo toàn rồi!

Bên cởi ra để xem. A Đẩu bấy giờ vẫn còn ngủ mê chưa tỉnh. Tử Long đưa hai tay dâng cho Huyền Đức:

– May sao công tử không có việc gì.

Huyền Đức nhận lấy, ném xuống dưới đất, trỏ A Đầu mà nói rằng:

– Vì đứa trẻ con này mà suýt nữa hại mất một viên đại tướng của ta!

Tử Long khóc, lạy tạ, nói:

– Vân dầu gan mật lầy đất, cũng chẳng thể báo đền.

Sử quan Có thơ rằng:

Hổ bay khỏi đám quân Tào Tháo

Rồng nhỏ ngủ vùi bụng Triệu Vân

Lấy gì khen ngợi trung thần ấy

Mới ném người thân trước ngựa này*.

Các tướng cứu công tử dậy. Ai nấy đều khóc. Cam thị tạm tới nghỉ dưới gốc cây, tìm kiếm đồ ăn thức uống.

Đây nói Văn Sính dẫn một chi quân tới cầu Trường Bản, gặp ngay Trương Phi cởi mũ khôi treo trước yên ngựa, cầm ngang thương, dừng ngựa trên cầu, đảo chòm râu hổ, trợn đôi mắt tròn. Lại thấy sau lưng đám cây phía đông cầu bụi bốc mù mịt, lại trông thấy trong bóng cây có tinh binh qua lại, Văn Sính gò ngựa, không dám tới gần. Chốc lát, tướng Ngụy là bọn Tào Nhân, Lý Điển, Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên, Nhạc Tiến, Trương Liêu, Trương Cáp, Hứa Trữ đều tới, trông thấy Phi trợn mắt, gác thương, đứng một mình ở trên cầu, lại sợ là kế của Gia Cát Lượng, thảy đều chẳng dám tới gần, bèn bày trận hình chữ nhất đóng lại phía tây cầu, sai người chạy đi báo Tào Tháo. Tháo nghe tin, vội vã lên ngựa, từ phía sau trận đi tới.

Đây nói Trương Phi trợn đôi mắt tròn, lờ mờ trông thấy ở hậu quân dù lọng bằng lụa xanh phất phơ, mao trắng, búa vàng, kích mác nghi vệ kéo tới, đoán biết là Tào Tháo trong lòng sinh nghi, nên tự tới xem xét. Trương Phi lớn tiếng kêu to:

– Là Trương Ích Đức đất Yên đang ở đây! Ai dám cùng ta quyết một trận tử chiến?

Tiếng như sấm động. Quân Tào nghe thấy thảy đều hãi hùng. Tào Tháo vội sai người dẹp bỏ cờ lọng, ngoảnh nhìn tả hữu, nói:

– Ta từng nghe Vân Trường ngày trước có nói: Ích Đức ở trong vòng trăm vạn quân, lấy đầu thượng tướng như mò túi lấy đồ thôi.

Trương Phi thấy bên kia dẹp bỏ dù lọng, lại trợn mắt, kêu rằng:

– Ta là Trương Ích Đức đất Yên! Ai dám cùng ta quyết một trận tử chiến?

Tào Tháo nghe thấy, bèn có lòng muốn lui. Phi thấy thế trận ở hậu quân của Tháo dao động. Phi vung thương, kêu to rằng:

– Đánh thì không đánh! Lui cũng không lui!

Tiếng nói chưa dứt, Hạ Hầu Bá* ở bên cạnh Tào Tháo kinh sợ đến mức gan mật đều vỡ vụn, té nhào xuống ngựa. Tháo liền quay ngựa. Đám quân tướng thảy đều nhắm hướng tây mà chạy. Đó thực là đứa trẻ miệng vàng, chưa từng nghe thấy tiếng sấm sét; người gầy kẻ bệnh, khó nghe nổi tiếng hổ báo thét gầm. Kẻ vứt thương mà chạy chẳng thể kể xiết. Người như triều rút, ngựa như núi lở, tự giẫm đạp nhau đến quá nửa, cố chạy thoát thân. Sử quan có một bài thơ khen rằng:

Đầu cầu Trường Bản sát khí xung

Cầm thương, dùng ngựa, mắt tròn xoe

Một tiếng kêu to tày sấm động

Đủ lui trăm vạn của Tào Công.

Lại có thơ rằng:

Trong vòng trăm vạn chém tướng tài

Mới khiến Tào binh lạnh gan ngay

Cũng vì tin chuyện Vân Trường nói

Mò túi lấy đồ thật dễ thay.

Lại có thơ rằng:

Huyền Đức ngày chịu khốn

Tướng quân riêng lập công

Một tiếng chừng sấm nổ

Cầu gãy hai ba vòng

Hán Thủy dòng chảy ngược*

Cây rừng lá rụng trơ

Chẳng cần khoe Hạng Vũ

Ích Đức đủ xưng hùng.

Bài Phú ngăn sông chặt cầu của Tổ Long Đồ*:

“Các tướng nước Thục, riêng Phi tối anh hùng, chiếm cầu đòi quyết chiến, ngăn sông được thành công, huy hoàng như ánh chớp, lẫm liệt tựa ráng hồng. Ấy kìa, mặc giáp khoác bào, cắp thường dừng ngựa, ngang nhiên thoải mái, khí thế bốc mây. Hai mắt trợn ngươi như chuông rung động, nghiến răng vòm miệng khác chi nghiền ngói. Oai chấn bốn phương, danh lừng ba nước. Trên đường Đương Dương như mãnh hổ rình chờ, nơi cầu Trường Bản tựa thiên thần trấn giữ.

Tào Tháo trải uy danh ra bốn bể, dẫn ngàn viên tướng sĩ, xua vạn đội hổ lang, ánh kiếm xán lạn như mặt trời, bóng cờ hòa trộn vào ánh sáng, rung Ngũ nhạc mà nhìn ngó, chạy vạn dặm để tung bay. Lúc bấy giờ, thu phục Kinh Châu, đuổi rát Huyền Đức, thế muốn nhổ râu rồng nơi Thương Hải, sức đủ oặt cánh phượng ở Đan Sơn, chém kình địch trong chốc lát, giữ sơn hà như bàn đá.

Mà ý trời đã định sẵn, gặp sức mạnh của người Yên. Râu hổ chuyển vần, nổi phong ba trên mặt đất. Mắt tròn trợn ngược, trỗi sấm chớp động tầng không. Chợt thấy: ván cầu rung động, sóng nước chảy ngược, giao long bay trốn về hải đảo, ba ba lặn ngụp tới bãi sông. Mãnh thú ngàn non đều rút đầu mà vỡ mật, chim chóc vạn rừng đều sảy chân mà giấu đầu. Động cổng trời trên chín từng, dọa tì hưu* nơi vạn dặm. Bởi thế người ngựa đều chạy tan, cờ xí đều ngả rạp, nứt khôi giáp nơi sa trường, ném binh khí vào đồng cỏ. Tiên phong mãnh tướng mất bảo kiếm mà hồn bay. Hộ vệ hùng binh bỏ tên cương mà đụng đầu. Đến như gian hùng Tào Tháo mưu kế đa đoan, nuốt chư hầu nơi biên tái, kẹp thiên tử chốn kim loan, nhác thấy oai phong thì giật cương tơ mà quày tuấn mã, chợt nghe tên họ liền rơi trâm ngọc mà rớt trâm cài. Cũng bởi vì Vân Trường ngày ở Quan Độ đã nói một câu. Tào Tháo viết vào vạt áo để ghi lòng dạ. Làm nên việc cao minh anh dũng, cứu Tiên chủ lúc cô cùng, lập công nghiệp trong ba nước, khoe anh hùng với vạn đời”.*

Đây nói Tào Tháo nghe tên Trương Phi, giục ngựa nhắm hướng tây mà chạy, trâm mũ đều rơi sạch, nghe thấy sau lưng có tiếng người ngựa đuổi theo, kinh sợ đến mức hồn lìa khỏi xác. Trương Liêu, Hứa Trữ đuổi tới, níu cái vòng trên cương ngựa lại. Tháo kinh hoàng không nói nên lời. Trương Liêu nói:

– Xem chừng chỉ có một tên Trương Phi, sao đủ sợ đây? Thừa tướng hãy quay quân trở lại, kíp chỉnh đốn người ngựa thì bắt được Lưu Bị thôi.

Tào Tháo bấy giờ sắc mặt mới hơi hồi lại, bèn cùng Trương Liêu, Hứa Trữ trở lại thu thập người ngựa.

Đây nói Trương Phi thấy quân Tào Tháo xô nhau mà chạy, không dám đuổi theo, gấp gọi bọn kỵ binh khuấy bụi trở về, vứt bỏ cành cây, tới bên cầu xuống ngựa chặt đứt ván cầu, rồi lại lên ngựa đi gặp Huyền Đức, Huyền Đức hỏi nguyên cớ. Phi kể chuyện chặt cầu. Huyền Đức nói:

– Người anh em dùng thì có dũng đó, chỉ tiếc là tính toán sai mất rồi.

Phi hỏi lý do. Huyền Đức nói:

– Tào Tháo rất thông binh pháp. Người chẳng nên dỡ ván chặt cầu. Tào Tháo ắt đuổi tới đây thôi.

Trương Phi nói:

– Y đã bị em hét một tiếng, hậu quân lui chạy mấy dặm, sao dám đuổi nữa?

Huyền Đức nói:

– Nếu không chặt cầu, hắn sẽ sợ có mai phục, nghi ngờ mà không dám đuổi theo. Nay nếu chặt đi, hắn ắt đoán là ta không có quân, sợ hãi nên mới chặt cầu. Hắn có trăm vạn binh chúng, dầu cho là vượt Giang, Hán thì cũng có thể lấp bằng mà qua, sợ gì một cây cầu mà chẳng thể qua đây? Hắn tất đuổi theo thôi. Hãy theo đường nhỏ mà chạy tới Hán Tân, vứt bỏ Giang Lăng, nhắm đường Miện Dương mà đi.

Đây nói Tào Tháo thu thập người ngựa, sai Trương Liêu, Hứa Trữ tới thăm dò tin tức ở cầu Trường Bản, về báo rằng:

– Đã chặt mất cầu ở trên đường.

Tào Tháo nói:

– Ta tính toán sai rồi! Kẻ kia đã chặt cầu đi, thì ắt là sợ trong lòng. Hãy sai một vạn quân dựng gấp ba cái cầu, lập tức vượt qua.

Lý Điển dâng lời rằng:

– Chỉ sợ là Gia Cát bày kế, không thể khinh tiến.

Tháo nói:

– Trương Phi là một tên dũng phu, há có mưu gì? Hãy hỏa tốc tiến binh!

Đây nói Huyền Đức dẫn mấy quân kỵ đang đi, gần tới Hán Tân, chợt phía sau bụi bốc mịt mù, tiếng trống vang trời, hò hét không dứt, Huyền Đức nói:

– Trước có sông to, sau có truy binh, ta hết đường rồi! Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

84. LƯU HUYỀN ĐỨC THUA CHẠY TỚI HẠ KHẨU*

Huyền Đức gần tới sông Hán, sau lưng có quân Tào đuổi tới. Huyền Đức dẫn hơn trăm kỵ binh theo nhau mà đi. Tháo tự vỗ ngựa, lệnh cho các tướng rằng:

– Hãy mau đuổi theo!

Trương Phi, Triệu Vân liền dừng ngựa, quay lại ngăn địch. Tháo nói:

– Lưu Bị là cá ở trong vại, hổ ở trong lồng, chẳng bắt lấy y ngay lúc này thì còn đợi đến khi nào? Nếu lại chạy mất thì như để cá xuống biển, thả hổ về núi. Không cần khiêu chiến, cứ xông ùa lên!

Mọi người cùng hô:

– Xin nhận lệnh Thừa tướng!

Tiếng hò reo nổi to, tức thì đã thấy tới gần. Chợt ở trên dốc núi có tiếng trống vang lên, một đội quân mã chạy ùa ra, kêu to rằng:

– Ta chờ ở đây đã lâu rồi!

Đi đầu là một viên đại tướng, tay cầm Thanh Long đao, ngồi trên ngựa Xích Thố; vốn là Quan Vân Trường đi Giang Hạ mượn về một vạn binh mã, do thám biết tin đánh lớn ở Đương Dương, Trường Bản, lập tức theo đường này kéo ra. Tào Tháo trông thấy, biết là Vân Trường, liền quay ngựa trở về, kêu rằng:

– Lại trúng kế Gia Cát Lượng rồi!

Quân Tào lui sạch. Vân Trường đuổi theo mười mấy dặm, rồi trở về bảo vệ Huyền Đức. Khi tới Hán Tân, thì đã có thuyền đợi sẵn, quân sĩ thảy đều xuống thuyền. Vân Trường mời Huyền Đức và Cam phu nhân, A Đẩu tới khoang thuyền. Vân Trường hỏi rằng:

– Nhị tẩu tẩu đâu rồi?

Huyền Đức bèn kể hết việc ở Đương Dương, chạy lạc khốn khổ. Vân Trường than rằng:

– Ngày trước đi săn ở Hứa Điền, nếu theo ý tôi thì làm sao có cái họa hôm nay?

Huyền Đức nói:

– Bấy giờ cũng vì quốc gia mà tiếc y thôi. Nếu đạo trời phò giúp người ngay thì sao biết được đấy chẳng phải là phúc?

Về sau sử quan Bùi Tùng Chi từng chê Lưu Huyền Đức nói lời ấy là sai. Lời bàn rằng:

“Trong khi Huyền Đức còn ở Hứa Xương từng cùng bọn Đổng Thừa đồng mưu, chỉ vì sự việc tiết lộ nên chẳng thể thành công thôi. Nếu vì nước nhà mà tiếc Tháo thì làm sao lại chịu cùng nhau mưu diệt hắn đi đâu? Vân Trường bấy giờ nếu thật có khuyên giết Tào Tháo, Huyền Đức lại không chịu nghe theo, nguyên nhân là vì sợ nanh vuốt tâm phúc của Tào Tháo quá nhiều, việc làm chẳng được mưu tính trước, cũng chẳng phải việc có thể vội vã mà làm. Tháo dầu có bị giết, mà thân mình cũng chẳng thoát được họa, bởi tính toán thế nên mới ngăn thôi, nào có tiếc gì đâu? Việc đã qua rồi, vì thế mới nói thác ra lời đẹp đẽ*. Câu nói “vốn biết như thế, nhưng vì quốc gia mà tiếc” để đáp lại Vân Trường ấy chẳng phải là thực lòng đâu. Chỉ là lời nói để trang sức thôi”.

Hôm ấy, Huyền Đức đang phân trần, chợt thấy bên phía Giang Nam thuyền tàu như kiến, thuận gió căng buồm kéo tới, trống trận khua vang. Huyền Đức tái mặt, cùng với Vân Trường ở trong khoang xem xét, thấy một người mặc áo bào trắng, giáp bạc, đứng ở đầu thuyền, đến lúc tới gần thì kêu rằng:

– Thúc phụ lâu nay không thấy mặt. Cháu đây có tội rồi.

Huyền Đức trông ra, thì là Lưu Kỳ, bèn chạy sang thuyền, tới ôm lấy rồi khóc. Kỳ nói:

– Nghe tin thúc phụ vì bị Tào Tháo vây khốn. Cháu đây đặc biệt tới tiếp ứng.

Bèn hợp binh lại một chỗ, thả thuyền ra đi. Đang ở trong thuyền kể lể chuyện mình, thì ở phía tây nam sông có một đội thuyền dàn bày thành hình chữ nhất, Lưu Kỳ cả kinh, nói:

– Quân ở Giang Hạ cháu đây đã cất hết tới đây rồi. Nay lại có chiến thuyền chặn đường, nếu không phải là binh của Giang Đông thì chính là quân của Tào Tháo rồi. Phải làm sao đây?

Huyền Đức trông ra, thấy một người đội khăn lượt, mặc áo đạo, ngồi ở đầu thuyền, ấy là Khổng Minh vậy. Người đứng phía sau là Tôn Càn. Huyền Đức vội mời sang thuyền, hỏi sao lại tới chỗ này. Khổng Minh nói:

– Từ khi rời chúa công, thì trước sai Vân Trường lên đất bằng để tiếp ứng. Mỗ đoán Tào Tháo tất đuổi tới nơi, đuổi thì chúa công ắt bại, mà bại thì ắt chẳng đi theo đường Giang Lăng mà sẽ quẹo sang Hán Tân thôi. Thế nên đặc biệt xin công tử tới tiếp ứng. Mỗ đi Hạ Khẩu cất hết binh tới tiếp ứng.

Huyền Đức cả mừng, hợp quân một chỗ bàn bạc kế sách phá Tào Tháo. Khổng Minh nói:

– Hạ Khẩu thành hiểm, lại có sẵn chút tiền lương. Tuy rằng thành quách nhỏ hẹp, nhưng cũng có thể giữ lâu dài, xin chúa công tới Hạ Khẩu đồn trú. Công tử trở về Giang Hạ, chỉnh đốn thuyền bè, thu thập quân khí, làm thế đầu đuôi, mới có thể chống đỡ. Quân Tào có đến trăm vạn, nếu cùng tới Giang Hạ, ắt thế cô thôi.

Lưu Kỳ nói:

– Lời của quân sư tuy hay, nhưng Kỳ cũng muốn mời thúc phụ tạm tới Giang Hạ, chỉnh đốn quân mã cho thỏa đáng, rồi về Hạ Khẩu cũng không muộn.

Huyền Đức nói:

– Lời của hiền chất phải đấy.

Bèn để Vân Trường cầm năm ngàn quân phòng thủ Hạ Khẩu. Huyền Đức, Khổng Minh, Lưu Kỳ cùng nhắm hướng Giang Hạ mà đi.

Đây nói Tào Tháo thấy Vân Trường ở trên bộ dẫn một vạn binh chọn đường thì nghi có phục binh, không dám truy đuổi, lại sợ họ chia hai đường thủy bộ đi đoạt mất Giang Lăng, nên ngày đêm dẫn quân kéo tới Giang Lăng.

Đây nói Trị trung của Kinh Châu là Đặng Nghĩa, Biệt giá Lưu Tiên đã biết hết sự việc ở Tương Dương, thì bàn nhau rằng:

– Bọn ta sao có thể địch lại Tháo đây?

Rồi dẫn quân dân Kinh Châu ra khỏi thành xin đầu hàng. Tào Tháo sai Tào Nhân vào thành trước để an dân, chẳng xâm phạm một tí gì. Tháo vào thành, thả Hàn Tung ra khỏi ngục, thăng làm Đại hồng lư, thăng Đặng Nghĩa làm Lang trung, thăng Lưu Tiên làm Thượng thư, còn lại đều phong liệt hầu. An ủi xong rồi, hôm ấy, Tào Tháo cùng các tướng bàn bạc:

– Nay Lưu Bị đã đi về hướng Giang Hạ, chỉ sợ sẽ liên kết với Đông Ngô Tôn Quyền, rồi sẽ lấn tràn thôi. Như thế thì phải dùng kế gì?

Tuấn Du dâng lời rằng:

– Hãy sai một sứ giả cầm hịch văn mời Tôn Quyền tới đi săn ở Giang Hạ, cùng bắt Lưu Bị, chia nhau đất Kinh Châu, vĩnh viễn kết làm minh hữu. Thấy cái ý hùng tráng ấy, Tôn Quyền ắt kinh sợ mà tới đầu hàng, thì việc lớn xong rồi.

Tháo nói:

– Kế này rất hay!

Bèn một mặt sai viết hịch văn, bảo sứ mang đi, một mặt kiểm điểm quân mã. Quân kỵ, bộ, thủy tám chục vạn, giả xưng là một trăm vạn. Thủy lục cùng tiến, thuyền ngựa song hành, men theo sông mà đi. Phía tây liền Kinh, Thiểm, phía đông tới Kì, Hoàng, trại sách liền nhau hơn ba trăm dặm, khói lửa không dứt.

Chuyện chia ra hai đầu, đây nói Tôn Quyền ở Giang Đông cho quân đóng đồn ở quận Sài Tang, nghe tin Tào Tháo dẫn theo trăm vạn binh chúng, đã lấy Tương Dương, Lưu Tông dẫn văn võ ra hàng, đêm ngày gấp đường đã chiếm mất Giang Lăng. Quyền tụ các tướng và mưu sĩ tới bàn việc lớn. Lỗ Túc dâng lời rằng:

– Kinh Châu với nước ta là láng giềng kề cận, dòng nước thuận lên phía bắc, ngoài dựa Giang Hán, trong ngăn Giang Lăng, có cái kiên cố thành vàng hào nóng, ruộng nước vạn dặm, sĩ dân giàu có, nếu như chiếm cứ đất này thì chính là vốn liếng đế vương đó. Nay Lưu Biểu mới mất, hai con vốn chẳng thuận hòa, các tướng trong quân ai thờ chúa nấy. Lại thêm Lưu Bị là kiêu hùng trong thiên hạ, có hiềm khích với Tào, gửi thân ở chỗ Lưu Biểu. Biểu sợ tài năng của y nên chẳng thể dùng. Nếu bên kia đồng lòng với nhau, trên dưới chung sức thì nên vỗ về, cùng nhau kết hòa hiếu; nếu có chia lìa thì lại mưu đồ cách khác, để cho tròn việc lớn. Túc sẽ vâng mệnh đi điếu tang, sẽ vỗ về những kẻ gây chuyện ở trong quân, cùng là thuyết phục Lưu Bị, sai yên ủi các tướng của Biểu, đồng lòng chung ý, cùng phá Tào Tháo. Bị ắt vui mừng trong lòng mà theo mệnh lệnh, nếu làm xong việc ấy, thì thiên hạ có thể yên định rồi. Nay nếu không làm, sợ Tào Tháo sai người đi trước, thì hối hận cũng muộn rồi!*

Tôn Quyền nghe xong cả mừng, liền sai Lỗ Tử Kính đi ngay. Đây nói Huyền Đức tới Giang Hạ, cùng Khổng Minh, Lưu Kỳ bàn bạc kế sách yên thân lâu dài. Khổng Minh nói:

– Nay Lưu Tông hàng Tào, tiền lương quân mã cung ứng đều rơi vào tay Tào Tháo. Nay thế Tháo đã lớn, gấp cũng khó lay động. Chi bằng đi đầu Tôn Quyền ở Giang Đông, để làm cứu viện, khiến cho nam bắc kiềm chế, bọn ta ở giữa mưu việc thì có gì chẳng làm xong?

Huyền Đức nói:

– Giang Đông rất nhiều nhân sĩ, đều có mưu xa, sao chịu dung ta?

Khổng Minh cười, nói:

– Nay Tháo dẫn trăm vạn binh chúng, hổ cứ Giang Hán, sao có thể không tới nghe ngóng hư thực đây? Nếu như có người tới, Lượng sẽ mượn một cơn gió buồm, đi thẳng tới Giang Đông, chỉ bằng ba tấc lưỡi hèn, sẽ nói cho hai quân thôn tính lẫn nhau. Bọn ta ắt vô sự thôi. Nếu quân nam thắng thì theo kế cũ mà giết Tháo để chiếm lấy đất Kinh Châu. Quân bắc thắng thì thừa thế lấy Giang Nam. Đó là mưu kế cao xa vậy.

Huyền Đức nói:

– Lời bàn ấy thật cao minh. Nhưng làm sao được người Giang Đông tới?

Đang lúc nói chuyện, có người báo:

– Tôn Quyền sai Lỗ Tử Kính đặc biệt tới điếu tang, thuyền đã cập bờ.

Khổng Minh nói:

– Việc lớn xong rồi!

Bèn hỏi Lưu Kỳ rằng:

– Ngày trước vào lúc Tôn Sách mất, các người có từng đi điếu tang không?

Kỳ nói:

– Giang Đông cùng với nhà ta là kẻ thù nhiều đời, sao có thể thông báo tang lễ?

Khổng Minh nói:

– Đây chẳng phải điếu tang, mà thực ra là thăm dò hư thực thôi. Như Lỗ Túc mà tới, nếu hỏi động tĩnh của Tào Tháo, chúa Công chỉ nên nói là không biết, đợi khi hỏi tới ba lần thì chúa công bảo nên hỏi Gia Cát Lượng.

Bày kế xong rồi, bèn sai người đón tiếp Lỗ Túc. Kỳ tự mời Túc vào thành điều tang. Thu lễ vật rồi, Lưu Kỳ mời Túc cùng Huyền Đức gặp mặt. Làm lễ xong, mời vào hậu đường uống rượu. Túc nói:

– Từ lâu đã nghe về hoàng thúc, mà không có cớ để bái kiến, nay may được gặp, thì xin được nghe dạy bảo. Gần đây được biết hoàng thúc cùng Tào Tháo giao chiến mấy phen, ắt là biết được tình hình, xin hỏi quân Tào ước độ bao nhiêu? Có tướng tài nào? Có ý mưu đồ thiên hạ chăng?

Huyền Đức đều chối là không biết. Túc nói:

– Hoàng thúc ở Tân Dã đã từng cùng Tào Tháo giao phong, sao lại nói là không biết?

Huyền Đức nói:

– Bị binh ít tướng thiếu, chỉ mới nghe Tháo tới, liền chạy về Hạ Khẩu, nên chẳng biết được hư thực.

Túc nói:

– Mới có người qua sông, kể chuyện hoàng thúc dùng mưu của Gia Cát Lượng, hai phen thiêu đốt cho quân Tào kinh hồn vỡ mật, sao lại bảo là thua trận mấy phen đây?

Huyền Đức nói:

– Trừ phi là hỏi Khổng Minh, thì mới biết được tường tận.

Túc nói:

– Xin được gặp một lần.

Huyền Đức sai mời Khổng Minh ra, cùng Lỗ Túc gặp nhau. Túc nói:

– Ta với Tử Du là bạn*. Từ lâu đã nghe tài đức của tiên sinh, mà không có cớ gặp mặt, nay may được gặp, xin được nghe về chuyện an nguy trước mắt.

Khổng Minh nói:

– Kế gian của Tháo, Lượng đều biết cả rồi, chỉ hận sức còn chưa đủ, nên tạm tránh đi.

Túc nói:

– Hoàng thúc sẽ dừng ở đây chăng?

Khổng Minh nói:

– Sứ quân với Thái thú Thượng Ngô là Ngô Thần có quen biết cũ, muốn đi tới đó.

Túc nói:

– Ngô Thần binh ít lương thiếu, tự mình còn khó giữ, sao có thể dung nạp người khác đây?

Khổng Minh nói:

– Tuy Ngô Thần chẳng thể ở lâu, nhưng sẽ có chỗ khác để đi, hãy tạm ở đó rồi mưu đồ kế sau.

Túc nói:

– Tôn Thảo Lỗ thông minh nhân huệ, kính hiền lễ sĩ. Anh hùng Giang Biểu theo về như mây đùn mù cuốn, đã chiếm sáu quận, binh tinh lương đủ, văn võ sẵn sàng. Nay vì ngài mà tính kế, chẳng gì bằng sai người tâm phúc đi liên kết với Đông Ngô, để cùng mưu cứu đời. Việc này thế nào?

Khổng Minh nói:

– Lượng biết sứ quân thiếu người tâm phúc. Tôn tướng quân xưa nay chưa có giao tình, sợ phí mất miệng lưỡi.

Túc nói:

– Anh của hiền công là quan tham mưu ở Giang Đông, mong công đã lâu. Lỗ Túc bất tài, xin mời công cùng đi gặp Tôn Thảo Lỗ, cùng bàn việc lớn, được chăng?

Huyền Đức nói:

– Khổng Minh là thầy của ta, chẳng thể rời nhau giây lát, há có thể đi được sao?

Khổng Minh nói:

– Việc gấp rồi! Xin vâng mệnh mà đi.

Huyền Dức nói:

– Hãy sớm trở về Hạ Khẩu gặp nhau.

Khổng Minh, Lỗ Túc từ biệt Huyền Đức, Lưu Kỳ, lên thuyền nhắm quận Sài Tang mà đi. Ra đi phen này rốt cuộc sẽ ra sao? Hồi sau sẽ thấy.

85. GIA CÁT LƯỢNG KHUA LƯỠI CHIẾN QUẦN NHO

Lỗ Túc, Khổng Minh cùng ở trong thuyền nói chuyện. Túc chợt tỉnh ra: “Khổng Minh thực là một tay biện sĩ miệng lưỡi, nếu tới Giang Đông, sợ vì thế mà rước vạ đao binh. Nếu thắng thì còn đỡ, nếu bại thì ắt quy tội cho ta”. Suy nghĩ một hồi, bèn nói với Khổng Minh rằng:

– Tiên sinh nếu gặp Ngô hầu thì nhất định không thể nói thực rằng Tào Tháo binh nhiều tướng lắm, nếu hỏi Tháo có ý muốn xuống Giang Đông chẳng thì chỉ nên nói là không biết.

Khổng Minh nói:

– Không cần Tử Kính phải dặn dò như thế. Lượng tự có lời để đối đáp.

Lỗ Túc căn dặn mấy phen. Khổng Minh chỉ cười nhạt. Thuyền đã tới bờ, Túc mời Khổng Minh tới dịch quán nghỉ ngơi. Đoạn rồi Túc tới gặp Tôn Quyền. Quyền đang tụ văn võ ở trên sảnh đường để bàn việc, nghe tin Lỗ Túc tới bèn gấp triệu vào hỏi rằng:

– Tử Kính đi thám thính tình hình Kinh Châu ra sao rồi?

Túc nói:

– Chưa biết được hư thực.

Quyền nói:

– Đã gặp phải việc gì?

Túc nói:

– Sẽ bàn bạc sau.

Quyền đem hịch văn của Tào Tháo ra cho Túc xem. Hịch nói:

“Tháo gần đây nhận được đế mệnh, phụng chiếu phạt tội. Cờ mao tiết trỏ xuống phương nam, Lưu Tống bó tay. Dân chúng Kinh Tương nghe hơi gió mà đầu thuận. Nay thông suất đại binh trăm vạn, thượng tướng ngàn viên, muốn cùng tướng quân họp nhau đi săn ở Giang Hạ, cùng đánh Lưu Bị, chia nhau đất Hán, mãi mãi kết làm minh hữu. Gặp nhau có ngày, hãy mau hồi báo”.

Túc xem xong, nói:

– Tôn ý của chúa công ra sao?

Quyền nói:

– Còn chưa bàn xong.

Trương Chiêu nói:

– Tào Tháo là hổ sói. Nay ôm trăm vạn binh chúng, mượn danh của thiên tử để đánh bốn phương, chống cự là bất thuận. Vả đại thế mà tướng quân dùng để cự Tháo chỉ có Trường Giang mà thôi. Nay Tháo được thủy quân Kinh Châu, mông đồng đấu hạm tới vài ngàn chiếc. Nếu thả trôi ven sông, thủy lục cùng tiến, ấy là thế hiểm trở của Trường Giang đã chung hưởng với ta rồi! Thế hắn như núi non, chẳng dám nghênh chiến. Theo kế ngu thì chi bằng hàng đi, để làm kế sách vạn toàn.

Các mưu sĩ đều nói:

– Lời của Tử Bố rất hợp lý trời!

Tôn Quyền trầm ngâm không nói. Bọn Trương Chiêu lại nói:

– Chúa công không nên đa nghi. Nếu hàng Tào Tháo thì ắt dân chúng Đông Ngô được yên, mà sáu quận cũng có thể bảo toàn rồi.

Quyền đứng dậy thay áo. Túc theo sau tới dưới hiên. Quyền biết ý Túc, bèn nắm tay Túc mà nói:

– Khanh định thế nào?

Túc nói:

– Mới rồi ý của mọi người chỉ muốn làm lỡ việc của tướng quân, chẳng đủ để mưu việc lớn. Mọi người đều có thể hàng Tào, nhưng tướng quân thì ắt không thể đâu.

Quyền nói:

– Sao vậy?

Túc nói:

– Như bọn Túc mà hàng, Tháo sẽ đem Túc trả về hương đảng, bình luận danh vị cũng không dưới chức Tòng sự cho Tháo*, ngồi xe trâu, theo bọn lại tốt, giao du với sĩ lâm, dần dần thăng quan cũng không mất chức quan châu quận. Tướng quân hàng Tào Tháo thì muốn tìm chỗ yên thân chăng? Quan chẳng qua phong hầu mà thôi, xe chẳng qua một cỗ, ngựa chẳng qua một con, kẻ theo hầu chẳng quá mười người, há được ngoảnh về nam mà xưng cô ư? Ý của mọi người đều vì bản thân, không thể dùng đâu. Tướng quân hãy xét cho kỹ, sớm định việc lớn.

Quyền than rằng:

– Lời bàn của mọi người, cô rất thất vọng. Tử Kính nói ra kế lớn, chính hợp với cô. Ấy là trời ban Tử Kính cho ta rồi. Mưu kế bảo toàn, ý ấy vốn ta đã quyết. Nhưng Tào Tháo mới phá Viên Thiệu, gần đây có được binh lính Kinh Châu, sợ là thế lớn, khó mà đối địch.

Túc nói:

– Túc qua sông đi tới Đương Dương, đã nghe Lưu Dự Châu thua trận. Sau tới Giang Hạ gặp gỡ, chưa hỏi được hư thực. Có một người dò xét được việc trước, nên mới dẫn tới đây. Chúa công thử hỏi xem.

Quyền nói:

– Đó là ai?

Túc nói:

– Em của Gia Cát Cẩn, là Gia Cát Lượng đó.

Quyền nói:

– Lẽ nào là Ngọa Long tiên sinh ư?

Túc nói:

– Phải đó. Hiện đang nghỉ ở dịch quán.

Quyền nói:

– Hôm nay muộn rồi, ngày mai sẽ họp văn võ tới dưới trướng, trước sai y gặp anh hào Giang Đông, rồi sau sẽ thăng đường bàn việc.

Túc nhận lệnh ra đi.

Sớm hôm sau, mời Khổng Minh tới gặp, Túc lại dặn rằng:

– Nếu gặp Ngô hầu, nhất định không được nói Tào Tháo nhiều quân.

Khổng Minh nói:

– Lượng sẽ tự xem thời cơ mà quyền biến, sẽ chẳng làm lỡ việc của công đâu.

Lỗ Túc dẫn Khổng Minh tới dưới màn, trông ra thì thấy Trương Chiêu, Cố Ung và một ban văn võ hơn hai mươi người, mũ cao đai rộng, quần áo chỉnh tề, đang ngồi ngay ngắn. Khổng Minh đoán rằng các mưu sĩ đều ở tại đây, bèn báo Túc dẫn mình đi từ đầu tới cuối tương kiến một lượt, đều hỏi tên họ. Làm lễ xong rồi, bèn ngồi trên chiếu của khách. Bọn Trương Chiêu thấy Khổng Minh ung dung có dáng như người ngoài cõi trần, nghênh ngang tựa hồ kẻ có chí nuốt mây. Bọn Trương Chiêu đoán rằng Khổng Minh tới thuyết phục Đông Ngô. Chiêu mở lời khiêu khích trước, nói:

– Chiêu là kẻ sĩ hèn mọn đất Giang Đông. Lâu nay đã nghe tiên sinh tới chốn Long Trung, cấy cày trong hẻm núi để vui với tính trời, thích làm Lương Phụ ngâm, thường tự ví mình với Quản Trọng, Nhạc Nghị. Lời này quả có thực chăng?

Khổng Minh thầm nghĩ: “Lời nói của người này là có ý khiếu khích ta”, bèn đáp rằng:

– Đấy là Lượng vốn so sánh sự ngu hèn của mình thôi.

Chiêu nói:

– Gần đây nghe nói Lưu Dự Châu ba lần tới gặp tiên sinh ở lều cỏ, rồi nghe lời cao luận. Dự Châu như cá được nước, thường muốn cuốn chiếu Kinh Tương. Mà nay một sớm đã thuộc về Tào Công. Chưa biết ý kiến thế nào?

Khổng Minh tự nghĩ: “Trương Chiêu là một tay mưu sĩ dưới trướng Tôn Quyền. Nếu như không đánh ngã y trước, thì làm sao thuyết phục được Tôn Quyền?”. Bèn đáp lời Chiêu rằng:

– Tôi xem việc chiếm lấy đất đai trên sông Hán cũng dễ như trở bàn tay. Chủ tôi là Lưu Dự Châu cúi mình làm việc nhân nghĩa, không nỡ đoạt cơ nghiệp của người cùng họ, bởi thế mới hết sức chối từ. Lưu Tông là đứa trẻ, tin nghe lời nịnh, lén dâng nước nhà mà đầu hàng, mới khiến Tào Tháo được ngang ngược. Nay Dự Châu đồn binh ở Giang Hạ, sẽ riêng có kế hay, chẳng phải là việc bọn tầm thường có thể biết được đâu.

Chiêu nói:

– Nếu thế thì tiên sinh lời nói và việc làm trái hẳn nhau rồi. Thánh nhân có nói: “Người xưa chẳng buông ra lời nói, là sợ xấu hổ vì không làm được”*. Tiên sinh tự ví với Quản Trọng, Nhạc Nghị. Kẻ ngu này từ nhỏ đọc mòn Xuân Thu, rất hâm mộ cách làm người của hai công ấy. Quản Trọng khiến Hoàn Công làm bá chư hầu, một phen khuông phò thiên hạ, củ hợp chư hầu, không cần dùng đến binh xa. Ấy là nhờ sức Quản Trọng vậy. Nhạc Nghị phò giúp nước Yên nhỏ yếu, đánh hạ hơn bảy mươi thành của nước Tề. Như hai người ấy có thể gọi là có tài giúp đời, hào kiệt xưa nay vậy. Nay Tào Tháo hoành hành ở Trung Quốc, giỏi việc chinh phạt, chẳng đâu không thắng. Ai theo ý hắn thì nhân đó mà vỗ về, ai trái ý hắn thì theo đó mà đánh dẹp. Rêu rao rằng: “Ta phụng minh chiếu của thiên tử, giết kẻ phản đánh kẻ nghịch”, bởi thế mà trong cõi chấn động, anh hùng quy phục. Tiên sinh ở trong lều cỏ, chỉ cười cợt gió trăng, ôm gối ngồi cao, nay đã theo giúp Lưu Dự Châu, nên vì sinh linh mà hưng lợi trừ hại, đó mới gọi là “khi hiển đạt thì ắt làm thiện với cả thiên hạ”*. Vả Huyền Đức Công lúc chưa gặp tiên sinh, hãy còn tung hoành trời đất, chiếm cứ thành trì. Nay gặp tiên sinh, mọi người đều ngửa mặt ngóng chờ, dầu rằng trẻ ranh ba tuổi cũng bảo là hổ mọc thêm cánh, sắp được thấy Hán thất phục hưng, họ Tào tiêu diệt rồi. Đại thần cố cựu chốn triều đình, kẻ sĩ ẩn mình nơi rừng núi, đều dụi mắt mà đợi phủi mây mù chốn trời cao, hứng ánh sáng của nhật nguyệt, cứu dân chúng trong nước lửa, đặt vào chốn chiếu êm. Nào ngờ tiên sinh từ lúc về với Dự Châu, quân Tào một phen kéo ra, Huyền Đức vứt giáp trở giáo, trông gió mà trốn, trên chẳng thể yên ổn nhân dân, để báo đáp Lưu Biểu, dưới chẳng thể giúp đỡ con côi, mà giữ gìn Hán thất. Tiên sinh nếu biết mà vẫn để như thế thì là bất nhân, nếu không biết mà để như thế thì là bất trí. Gần đây nghe nói Huyền Đức bỏ Tân Dã, vứt Phàn Thành, thua Đương Dương, trốn Hạ Khẩu, chẳng còn đất dung thân, nguy cấp như lửa cháy lông mày. Thế là từ lúc được tiên sinh tới nay, trở lại chẳng được như xưa nữa. Há có được một phần vạn của Quản Trọng, Nhạc Nghị đâu? Mong tiên sinh chớ vì lời nói thẳng của kẻ ngu này mà kinh ngạc.

Khổng Minh ngang nhiên cười, nói:

– Chim bằng bay vạn dặm, cái chí của nó há bọn chim thường biết được sao? Cổ nhân có nói: “Người giỏi trị nước một trăm năm, cũng có thể thắng kẻ bạo tàn, dẹp việc giết chóc rồi”*. Hãy lấy lời thế tục về người bệnh để bàn luận: Phàm bệnh tật đã cùng cực, nên dùng nước cháo cho uống, lấy thuốc nhẹ cho hồi phục, đợi khi phủ tạng điều hòa, thân thể hơi mạnh, rồi sau mới dùng thịt thà bồi bổ, lấy thuốc mạnh để điều trị, thì ắt gốc bệnh nhổ sạch, người được toàn mạng. Ngươi nếu chẳng đợi khí mạch hòa hoãn mà liền dùng thuốc thang mạnh, đồ ăn cứng rồi muốn được an toàn thì thực là khó thay. Chủ ta là Lưu Dự Châu ngày trước thua quân ở Nhữ Nam, gửi thân với Lưu Biểu, quân chẳng trọn một ngàn, tướng chỉ có Quan, Trương, Triệu Vân mà thôi. Tân Dã là huyện nhỏ trong núi vắng, nhân dân ít ỏi, lương thực hiếm hoi, chẳng phải là đất hiểm yếu. Dự Châu mượn đất ấy dung thân, đó thật là người bệnh gầy yếu cùng cực vậy. Ôi, lấy binh giáp không tròn, thành quách không vững, quân chưa luyện tập, lương đủ qua ngày mà gìn giữ thì ắt là ngồi mà đợi chết thôi, cũng như vàng ngọc vứt nơi ngòi rãnh rồi. Thế mà Bác Vọng đốt đồn, Bạch Hà khơi nước, khiến bọn Hạ Hầu Đôn, Tào Nhân nghe tên của ta mà tim mật đều vỡ vụn, tuy là Quản Trọng sống lại, Nhạc Nghị chưa chết, sao có thể bằng ta đây? Lưu Tông đầu hàng, Dự Châu chẳng biết. Lượng thường hay khuyên mà Dự Châu không nỡ nhân lúc loạn để đoạt cơ nghiệp của người, đó là đại nghĩa vậy. Bởi thế mới không làm. Trận thua to ở Đương Dương, Dự Châu có mười mấy vạn dân theo đuổi nghĩa khí, dìu già dắt trẻ, chẳng nỡ vứt bỏ, ngày đi mười dặm, chẳng nghĩ tới việc tiến lên lấy Giang Lăng, cam lòng chịu thua trận với dân chúng, đó cũng là đại nghĩa vậy. Binh thư nói: “Ít chẳng địch được nhiều”, thắng bại là việc thường thôi. Sao có cái lý chắc thắng đây? Xưa Hạng Vũ nước Sở mấy phen chiến thắng, Cao Hoàng đánh một trận ở Cai Hạ mà thành công. Đó là nhờ kế hay của Hàn Tín. Vả Tín thờ Cao Hoàng đã lâu, dễ thường đã thắng mãi. Kế lớn của quốc gia, an nguy của xã tắc, tự có chủ mưu, chẳng thể ví với bọn biện luận khoa trương, hư danh gạt người đâu. Ngồi bàn đứng nói, thì chẳng ai bì được, gặp việc ứng biến, trăm phần chẳng làm được một, thật chẳng đáng chuốc tiếng cười trong thiên hạ ư? Tử Bố chớ kinh ngạc vì miệng này nói thẳng.

Chỉ bằng mấy lời này, đã dọa cho Trương Chiêu chẳng dám nói lời nào nữa. Chợt trong chỗ ngồi lại có một người cao giọng mà hỏi rằng:

– Nay Tào Công đóng quân trăm vạn, tướng kể ngàn viên, rồng nhìn hổ ngó, muốn đạp bằng Giang Hạ. Công phải làm sao?

Khổng Minh trông ra, thì là Tòng sự người Cối Kê, Dư Diêu là Ngu Trọng Tường*. Khổng Minh ứng tiếng đáp rằng:

– Tào Tháo thu đội quân sâu bọ của Viên Thiệu, cướp binh chúng ô hợp của Lưu Biểu. Quân không kỷ luật, tướng không mưu lược, tuy số là trăm vạn mà chẳng đủ sợ sệt.

Ngu Phiên cười lớn, nói:

– Quân bại ở Đương Dương, kế cùng nơi Hạ Khẩu, khư khư đi cầu cứu với người mà còn nói là không sợ, thật là bịt tai mà trộm chuông rồi*.

Khổng Minh nói:

– Há chẳng nghe binh pháp nói: “Tín binh thực chiến” ư? Chủ ta là Lưu Dự Châu có mấy ngàn quân nhân nghĩa, sao có thể địch được trăm vạn binh chúng bạo tàn đây? Nên lui giữ Hạ Khẩu, để chờ đợi thời cơ thôi. Nay Giang Đông của người quân tinh lương đủ, lại có Trường Giang hiểm trở, mà còn muốn khiến chủ mình uốn gối hàng giặc, sao lại hèn hạ đến vậy? Nếu lấy đó mà bàn thì Lưu Dự Châu thực chẳng sợ giặc Tào rồi.

Ngu Phiên chẳng thể đối đáp. Chợt trên chỗ ngồi lại có một người ứng tiếng mà hỏi rằng:

– Khổng Minh bắt chước Tô Tân, Trương Nghi, khua ba tấc lưỡi không xương mà du thuyết Giang Đông ư?

Khổng Minh trông ra, thì là người Lâm Hoài, Hoài Âm, là Bộ Tử Sơn*. Khổng Minh nói:

– Ngài biết Tô Tần, Trương Nghi là kẻ biến sĩ khua lưỡi, mà chẳng biết Tô Tần, Trương Nghi cũng là hàng hào kiệt vậy. Tô Tần đeo ấn của sáu nước, Trương Nghi hai phen làm thừa tướng Tần, đều có kế khuông phò xã tắc, giương cánh tay bổ khuyết trời đất, chẳng thể so với bọn người ôm cây đợi thỏ, sợ đao né kiếm đâu. Các ngài nghe Tào Tháo buông ra mấy lời văn giả dối, thì do dự không quyết, còn dám chê Tô Tần, Trương Nghi ư?

Bộ Chất chẳng thể đối đáp. Chợt trên chỗ ngồi lại có một người ứng tiếng mà hỏi rằng:

– Khổng Minh cho Tào Tháo là người như thế nào?

Khổng Minh trông ra, thì là người quận Bái, Trúc Ấp, là Tiết Kính Văn*, Khổng Minh ứng tiếng, nói:

– Tào Tháo là Hán tặc thôi.

Tống nói:

– Lời Công sai rồi! Tôi nghe cổ nhân nói: “Thiên hạ chẳng phải là thiên hạ của một người, mà thiên hạ là của người trong thiên hạ vậy”*. Bởi thế Nghiêu đem thiên hạ nhường cho Thuấn, Thuấn đem thiên hạ nhường cho Vũ, ngày sau Thành Thang đuổi Kiệt, Vũ Vương phạt Trụ, các nước nuốt nhau, Hán nối nghiệp Tân cho tới ngày nay, số trời đã mãn ở đây rồi. Nay Tào Công ba phần thiên hạ đã có được hai, người đều có lòng theo về. Chỉ có Dự Châu chẳng hiểu thiên thời mà muốn tranh giành, chính là lấy trứng chọi đá, mà xua dê đánh hổ, sao có thể không thua đây?

Khổng Minh ứng tiếng nạt đi, nói:

– Ngươi là loại người không biết đến vua, cha! Ôi, người sống trong khoảng trời đất, lấy trung hiếu làm gốc để lập thân. Ta và ngươi nhiều đời ăn uống trên đất nước của nhà Hán, phải nghĩ đến việc báo đáp quân vương, nghe có gian tặc một nước hại dân thì thề cùng giết đi, đó mới là đạo của bề tôi vậy. Tổ tông Tào Tháo ăn nhờ lộc Hán đã hơn bốn trăm năm, không màng báo bổ, có lòng soán nghịch đã lâu. Thiên hạ cùng ghét y. Ngươi cho là số trời quy về, thực là kẻ vô quân vô phụ vậy! Chẳng đủ cùng ta nói chuyện, chớ nói thêm gì!

Tiết Tống xấu hổ đầy mặt, không dám đối đáp. Chợt trên chỗ ngồi lại có một người ứng tiếng mà hỏi rằng:

– Tào Tháo tuy kẹp thiên tử mà lệnh chư hầu, nhưng hãy còn là đời sau của tướng quốc Tào Tham. Lưu Dự Châu của ngươi tuy là miêu duệ Trung Sơn Tĩnh vương, nhưng chẳng thể khảo chứng đâu, mắt chỉ thấy là kẻ tầm thường đan giày dệt chiếu, sao có thể ngang tầm với Tào Tháo đây?

Khổng Minh trông ra, thì là Lục Công Kỉ* ở quận Ngô. Khổng Minh cười mà nói rằng:

– Công là Lục lang đã trộm quýt xanh trong chỗ ngồi của Viên Thuật ư?* Ngươi hãy ngồi yên mà nghe lời bàn của ta. Ngày xưa Văn Vương ba phần thiên hạ đã có được hai, mà còn phụng sự nhà Ân. Khổng Tử nói: “Cái đức của nhà Chu có thể gọi là chí đức rồi”. Đó là nói không dám đánh vua vậy. Sau này Vũ Vương phạt Trụ. Trụ bạo ngược cùng cực, Vũ Vương đi đánh. Bá Di, Thúc Tề níu cương ngựa mà can rằng: “Kẻ bề tôi mà thí vua thì có gọi là nhân chăng?”. Thái Công khen là nghĩa sĩ. Khổng Tử cũng khen đức của họ. Làm thần tử không thể phạm thượng, ấy là cái lý từ vạn cổ chẳng đổi dời rồi. Tào Tháo nhiều đời là bề tôi nhà Hán, vua chẳng lỗi lầm, mà thường có lòng soán đoạt, chẳng phải nghịch tặc thì là gì? Ngày xưa Hán Cao Tổ hoàng đế xuất thân là đình trưởng Tứ Thượng, khoan hồng đại độ, trọng dụng văn võ mới mở ra cơ nghiệp hơn bốn trăm năm nhà Đại Hán. Đến như chủ ta, dù chẳng phải tông thân họ Lưu, mà nhân huệ, trung hiếu, thiên hạ đều biết, hơn hẳn Tào Tháo vạn lần, há vì đan dép bện chiếu mà xấu hổ ư? Ngươi là kiến thức trẻ con, không đủ nói chuyện cùng cao sĩ, há chẳng tự thấy nhục sao?

Trên chỗ ngồi có một người ngang nhiên bước ra, nói:

– Tuy bọn ta là anh tài Giang Đông, lại bị người dùng lời lấn át lẽ phải. Ngươi nghiên cứu kinh điển nào?*

Khổng Minh trông ra, thì là Nghiêm Mạn Tài* ở Bành Thành. Khổng Minh ứng tiếng, nói:

– Tầm chương trích cú, chỉ sống làm hủ nho thôi. Sao có thể lập công, dựng nước? Vả như Y Doãn cày cấy ở đất Sằn, Tử Nha ngồi câu nơi sống Vị, người như Trương Lương, Trần Bình, hạng như Cảnh Yểm, Đặng Vũ, đều có bàn tay xoay vần trời đất, cơ mưu khuông phò vũ trụ, mà còn chưa rõ bình thường đã nghiên cứu kinh nào. Há có học theo bọn thư sinh khư khư ở nơi nghiên bút, nói vàng kể đen, múa văn khua bút mà chê bai môi lưỡi ư?

Nghiêm Tuấn cúi đầu, mất sạch khí thế, chẳng thể đáp lời. Chợt có một người trỏ Khổng Minh mà nói rằng:

– Ngươi nói “văn chẳng thể an bang, võ không thể định quốc”, thì kẻ sĩ còn chọn ra người đứng đầu bốn khoa để làm gì?*

Khổng Minh trông ra, thì là Trình Đức Xu* ở Nhữ Nam. Khổng Minh nói:

– Có Nho quân tử, có Nho tiểu nhân. Ôi, Nho quân tử thì lòng tôn trọng ôm nhân nghĩa, đức hạnh thuần lượng, hiếu với cha mẹ, quân vương trên có thể ngửa mặt xem thiên văn, dưới có thể dò xét nơi địa lý, giữa có thể ban ơn cho vạn dân, khiến thiên hạ vững như bàn đá, lập công danh nơi sử xanh. Đó là Nho quân tử vậy. Ôi, Nho tiểu nhân chỉ thích ngâm thơ, phí hoài bút mực, thanh xuân thì làm phú, đầu bạc lại ngẫm kinh, hạ bút tuy được ngàn lời, nhưng trong lòng lại không có một mảy. Vả như Dương Hùng* thời Hán nhờ văn chương nên làm trạng nguyên, thế mà lại cúi mình thờ Mãng, chẳng khỏi đâm đầu xuống gác mà chết. Đó là Nho tiểu nhân vậy. Tuy mỗi ngày làm vạn lời phú, nhưng sao đủ để kể đến đây?

Người trên chỗ ngồi thấy Khổng Minh đối đáp lưu loát, ào ào như khơi nước sông dài, mọi người đều tái mặt. Lại có Trương Ôn người quận Ngô, Lạc Thống người Cối Kê, Ô Thương hai người cũng muốn hỏi vặn. Chợt một người từ ngoài đi vào, lớn tiếng nói rằng:

– Khổng Minh là người tài đương thời. Các ngươi muốn dùng miệng lưỡi mà làm khó, chẳng phải là cái lễ kính khách đâu. Tào Tháo dẫn binh trăm vạn, dòm ngó Giang Nam, chẳng nghĩ ra kế sách lui địch, mà chỉ thấy nói mê muội nơi cửa miệng. Ai nấy đều phụ tài năng của mình. Việc chính sự biết phải làm sao? Ngô hầu đợi đã lâu, mời tiên sinh vào ngay, để bàn việc an nguy.

Người đang nói rốt cuộc là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

86. GIA CÁT LƯỢNG DÙNG TRÍ KHÍCH TÔN QUYỀN

Người tới mời Gia Cát Lượng là ai? Đó là người quận Linh Lăng, huyện Tuyền Lăng, họ Hoàng tên Cái, tự là Công Phúc, xưa từng theo Tôn Kiên phá sơn tặc, lập nhiều kỳ công, sau theo Tôn Sách, mấy lần lập công, hiện làm quan lo việc quận lương ở dưới trướng Tôn Quyền. Bấy giờ Cái nói với Khổng Minh rằng:

– Kẻ kiến văn ngu muội, nhiều lời để kiếm lợi, chẳng thà cứ im lìm mà chẳng nói gì. Sao không đem lời bàn luận vàng đá để đáp lại lời của Thảo Lỗ tướng quân?

Khổng Minh nói:

– Đám nho sĩ chẳng biết việc đời, hỏi vặn lẫn nhau, chẳng thể không đáp lại.

Hoàng Cái cùng Lỗ Túc dẫn Khổng Minh vào đến cửa trong, thì gặp ngay Gia Cát Cẩn. Khổng Minh thi lễ. Cẩn nói:

– Người anh em nếu đã tới Giang Đông, vì cớ gì mà lại chẳng đến gặp ta?

Khổng Minh nói:

– Lượng nay thờ Lưu Dự Châu, theo lý thì nên trước vì việc công rồi sau vì việc tư. Việc công chưa xong, không dám nghĩ đến chuyện riêng. Mong anh xét cho.

Cẩn nói:

– Đợi người anh em gặp Ngô hầu xong, hãy tới ngay để tâm sự.

Lỗ Túc nói:

– Những lời ban nãy, xin chớ có quên*.

Khổng Minh gật đầu. Dẫn tới trên nhà, Ngô hầu Tôn Quyền nhỏm dậy ra đón. Khổng Minh lạy chào, Quyền đáp bằng nửa lễ. Hẳn là vì nghe tài của Khổng Minh nên mới kính trọng như vậy. Rồi mời Khổng Minh ngồi. Khổng Minh khiêm nhường mấy phen, rồi mới ngồi ở bên cạnh, nói ra ý định của Huyền Đức, lại đưa mắt xem xét Tôn Quyền, thấy Quyền mắt biếc, râu tía, dáng vẻ đường đường là một bậc nhân tài, thầm nghĩ: “Người này chỉ có thể khích chứ chẳng thể thuyết phục. Hãy đợi y hỏi han rồi sẽ liền mở lời khích bác. Thì việc sẽ xong thôi”.

Tôn Quyền sai dâng trà nóng. Văn võ chia làm hai hàng mà đứng. Lỗ Túc đứng bên cạnh Khổng Minh, chỉ nhìn xem y trả lời như thế nào. Tôn Quyền hỏi Khổng Minh rằng:

– Thường nghe Tử Kính kể chuyện về đức độ của tác hạ, nay may được gặp, muốn xin được dạy dỗ thêm.

Khổng Minh đáp rằng:

– Kẻ bất tài vô học, sẽ làm nhục sự hỏi han sáng suốt của ngài thôi.

Quyền nói:

– Túc hạ gần đây ở Tân Dã, phò tá Lưu Huyền Đức, cùng với Tào Tháo quyết thắng bại, việc ấy ra sao?

Khổng Minh nói:

Lưu Dự Châu binh chẳng đầy ngàn, tướng chỉ có ba bốn người, lại thêm Tân Dã thành nhỏ xíu, không có lương thực, sao có thể kháng cự Tào Tháo đây?

Quyền nói:

– Binh Tào cộng lại có bao nhiêu?

Khổng Minh nói:

– Tào Tháo phá xong Lữ Bố, diệt được Viên Thiệu, bình xong Viên Thuật, thu cả Bắc Phiên, định nốt Liêu Đông, mới đây lại thu hàng Lưu Tông. Mã, bộ, thủy quân có hơn một trăm vạn!*

Quyền nói:

– Biết đâu là dối trá thì sao?

Khổng Minh nói:

– Minh công sai rồi. Tào Tháo từ lúc ở Duyện Châu đã có bốn năm chục vạn quân Thanh Châu, bình xong Viên Thiệu lại được bốn năm chục vạn. Binh lính mới gọi ở Trung Nguyên nào chỉ hai ba vạn thôi? Nay được thêm quân Kinh Châu, cũng có hai ba chục vạn. Lấy đó mà bàn thì không dưới một trăm năm chục vạn. Lượng chỉ nói một trăm vạn, là sợ kẻ sĩ Giang Đông kinh sợ đó thôi.

Quyền nói:

– Chiến tướng dưới trướng rốt cuộc có bao nhiêu?

Khổng Minh nói:

– Kẻ sĩ túc trí đa mưu, loại người giương oai giễu võ há chỉ có một hai ngàn thôi đâu.

Quyền nói:

– So với công thì sao?

Khổng Minh nói:

– Hạng người như Lượng lấy xe mà chở, lấy đấu mà lường cũng chẳng hết số*.

Tôn Quyền nói:

– Nay Tào Tháo bình xong Kinh Sở, còn có muốn mưu đồ nơi xa chăng?

Khổng Minh nói:

– Hiện nay đang lập tức men sông dựng trại, chuẩn bị chiến thuyền, tinh kỳ lấp trời, liên lạc mấy trăm dặm, nếu không muốn mưu đồ Giang Nam thì phải ngồi đợi lấy đất nào đây?

Quyền nói:

– Nếu như đã có ý thôn tính thì nên đánh hay không nên đánh, xin túc hạ quyết cho một lời.

Khổng Minh nói:

– Chỉ sợ minh công chẳng chịu nghe theo.

Quyền nói:

– Xin được nghe lời vàng ngọc.

Khổng Minh nói:

– Ngày nay trong cõi đại loạn, tướng quân khởi binh chiếm Giang Đông, Lưu Dự Châu cũng về tới Giang Nam, cùng Tào Tháo tranh giành thiên hạ. Nay Tào Tháo muốn trừ Tứ Di, cũng tạm bình được rồi, bèn phá Kinh Châu, oai chấn bốn phương, dù có anh hùng cũng chẳng có chỗ dùng nữa. Bởi thế Dự Châu trốn tránh tới đây. Tướng quân thừa kế cơ nghiệp của cha anh, hãy lường sức mà làm đi. Nếu có thể đem dân chúng của Ngô Việt cùng đối kháng với Trung Quốc, thì hãy sớm tuyệt giao. Nếu chẳng thể làm được thì chỉ còn có một kế, có thể bảo toàn.

Quyền hỏi rằng:

– Dùng kế gì để bảo toàn?

Khổng Minh nói:

– Sao không theo lời bàn luận của các mưu sĩ, dừng binh gói giáp, ngửa mặt về bắc mà thờ y?

Quyền cúi đầu không đáp. Khổng Minh nói:

– Tướng quân bề ngoài giả danh phục tùng, mà trong lòng ôm mưu kế thôn tính, việc gấp mà chẳng quyết đoán, họa tới chẳng kể ngày nào rồi.

Tôn Quyền im lặng không đáp. Khổng Minh lại nói:

– Người xưa có nói: “ít chẳng thể địch nhiều, yếu chẳng thể chống mạnh”, đó là lẽ tất nhiên. Minh công không sớm hàng Tào thì ắt sĩ dân đất Giang Đông đều chịu rơi vào than lửa thôi.

Quyền nói:

– Nếu thực như lời ngài nói, Lưu Dự Châu sao chẳng hàng đi?

Khổng Minh nói:

– Điền Hoành là tráng sĩ nước Tề mà còn giữ nghĩa không chịu nhục*. Huống chi Lưu Dự Châu là dòng dõi của vương thất, anh tài cái thế, kẻ sĩ ngưỡng mộ, như nước chảy ra biển. Việc mà chẳng thành, là do trời vậy. Sao có chịu khuất phục ở dưới người ta?

Tôn Quyền đột nhiên tái mặt, đứng dậy đi vào hậu đường. Mọi người đều cười mỉa rồi tan đi.

Quyền đã nổi giận đi vào hậu đường. Lỗ Túc trách Khổng Minh rằng:

– Tiên sinh sao lại buông ra lời ấy? May mà chúa công tôi khoan hồng đại độ, chẳng trách ở trước mặt mà bỏ vào trong. Lời của tiên sinh rất là xem thường nhau lắm vậy.

Khổng Minh ngửa mặt mà cười, nói:

– Sao lại chẳng thể dung nạp đến như thế? Ta tự có kế sách phá Tào. Người chẳng chịu hỏi ta. Tôi nói làm gì?

Túc nói:

– Quả có kế sách hay, thì Túc sẽ khiến chúa công thỉnh giáo.

Khổng Minh nói:

– Tôi xem trăm vạn binh chúng của Tào Tháo như bầy kiến thôi. Chỉ cần Lượng vung tay thì ắt biến thành tro bụi.

Túc nghe câu này, liền vào hậu đường gặp Quyền. Quyền khí giận vẫn chưa nguôi, ngoảnh đầu nói với Túc rằng:

– Nay ngươi qua sông, chỉ nói đem theo một người giỏi tới giúp ta. Há có biết là kẻ nói xằng đâu?

Túc nói:

– Tôi cũng lấy điều đó trách Khổng Minh. Khổng Minh cười lớn không dứt, nói chúa công chẳng thể dung nạp người ta mà liền nổi cơn giận. Kế sách bắt Tháo, Khổng Minh không dám khinh thường mà nói ra. Chúa công sao chẳng xin nghe?

Quyền đổi giận làm mừng, nói:

– Vốn là Khổng Minh có kế hay, bởi thế mới dùng lời lẽ khích ta. Ta nhất thời nông cạn, làm lỡ việc lớn.

Vội vàng sửa áo, bước ra mời Khổng Minh, nói:

Mới rồi Quyền nông cạn, cơn giận bốc lên, mạo phạm uy nghiêm, xin được thứ tội.

Khổng Minh cũng tạ tội, nói:

– Mới rồi lời lẽ của Lương có mạo phạm, xin được ban ơn tha thứ.

Bèn mời vào hậu đường, ngồi đối diện nhau, bày rượu để tiếp đãi. Uống được mấy vòng, Quyền nói:

– Kẻ mà Tào Tháo thường ngày vốn sợ hãi là Lữ Bố, Lưu Biểu, Viên Thuật, Dự Châu với cô mà thôi. Mấy kẻ anh hùng kia đã bị diệt, chỉ cô với Dự Châu là hãy còn. Cô chẳng thể giữ vẹn đất Ngô, cầm mười vạn binh chúng mà chịu người ta chế ngự. Kế ta đã quyết rồi. Nếu không phải Dự Châu thì chẳng ai có thể chống lại Tào Tháo. Nhưng mà Dự Châu mới bại, sao có thể chống đỡ được nạn này đây?

Khổng Minh nói:

– Dự Châu mới bại nơi Trường Bản. Nhưng nay chiến sĩ quay về rất nhiều. Quan Vân Trường chỉ huy vạn người tinh giáp. Lưu Kỳ dẫn chiến sĩ ở Giang Hạ, cũng chẳng dưới một vạn người. Đám người Tào Tháo từ xa tới đây, đã mỏi mệt rồi, nghe nói lúc đuổi Dự Châu, khinh kỵ một ngày một đêm đi hơn ba trăm dặm. Đó chính là nỏ cứng đã đuối sức không xuyên thủng được tấm lụa đất Lỗ* vậy, vốn là điều binh pháp úy kỵ, nói rằng: “ắt làm hôn mê thượng tướng quân”*. Vả người ở phương bắc không thạo thủy chiến, mà những dân Kinh Châu đi theo Tháo là vì binh thể bức bách thôi, không phải là thực lòng gì. Nay tướng quân nếu thực sự có thể dùng võ tướng nắm quân vài vạn, cùng Dự Châu chung sức, thì ắt phá xong quân Tào. Quân Tào bị phá ắt trở về bắc, như thế thì ắt Kinh Châu chiếm được, đất Ngô hết họa. Hình thế chân vạc sẽ hình thành rồi. Cái cơ thành bại chỉ ở hôm nay thôi.

Quyền cả mừng, nói:

– Lời của tiên sinh làm khai thông đám cỏ tắc. Ý ta đã quyết, sẽ chẳng bàn nữa, lập tức khởi binh, cùng diệt Tào Tháo. Liền sai Lỗ Túc truyền lệnh cho khắp các quan viên văn võ, lại tiễn Khổng Minh về dịch quán nghỉ ngơi.

Trương Chiêu được tin Tôn Quyền hưng binh, bèn cùng mọi người bàn rằng:

– Trúng kế Khổng Minh rồi!

Bèn vào gặp Quyền. Chiêu nói:

– Bọn mỗ nghe nói chúa công hưng binh cùng tranh phong với Tào Công. Chúa công tự nghĩ mình ví với Viên Thiệu thì thế nào?

Quyền không đáp. Chiêu lại nói:

– Tào Công ngày đó binh ít tướng thiếu, mà còn có thể một hồi trống khắc chế Viên Thiệu. Huống hồ ngày nay đem trăm vạn binh chúng nam chinh, lương đầy quân đủ, uy danh chấn động, sao địch nổi đây? Chớ nghe lời thuyết giảng của Khổng Minh mà vọng động binh giáp. Đó gọi là “ôm củi mà chữa lửa thôi”.

Cổ Ung nói:

– Lưu Bị thua trận mấy phen, có thù với Tào Công, bởi thế mới tới đánh y. Giang Đông xưa nay chẳng có oán thù, sao lại có ý thôn tính được? Chớ có tin lời Khổng Minh, để khỏi sinh và cho nước nhà. Chúa công hãy tự suy xét đi.

Tôn Quyền cũng không đáp, đứng dậy đi vào hậu đường. Lỗ Túc thấy bọn Trương Chiêu cùng nhau đi ra, đoán rằng đã khuyên chớ động binh, vội vào gặp Quyền, nói:

– Mới rồi bọn Trương Tử Bố lại can chúa công chớ nên cất quân, là muốn đầu hàng Tào Tháo. Quan văn đều muốn hàng là vì có vợ đẹp con thơ, nhà cao cửa rộng, luyến tiếc phú quý, sao dám xông vào mũi đao sắc, vì chúa công mà chết đây?

Tôn Quyền nói:

– Ngươi hãy tạm lui, để ta suy nghĩ.

Túc nói:

– Chúa công nếu trì hoãn nghi ngờ, ắt bị mọi người làm lỡ việc thôi. Túc lui ra ngoài. Võ tướng thì muốn đánh, quan văn lại muốn hàng, phân vân bàn luận chưa xong.

Hãy nói Tôn Quyền ở hậu đường, ăn uống chẳng yên, do dự không quyết. Ngô phu nhân thấy Quyền như thế, bèn xin vào mà hỏi rằng:

– Trong lòng có việc chi mà ăn uống đều bỏ dở?

Quyền nói:

– Nay Tào Tháo đồn binh ở Giang, Hán, có ý muốn xuống Giang Nam. Hỏi các mưu sĩ, kẻ thì nói muốn hàng, kẻ thì nói phải đánh. Muốn theo ý đánh, lại sợ ít chẳng địch nhiều, muốn theo ý hàng, lại sợ Tháo chẳng dung tha. Bởi thế mà do dự không quyết.

Ngô phu nhân than rằng:

– Trọng Mưu chẳng nhớ lời của chị ta sao? Ta sớm chiều chẳng thể quên. Trọng Mưu sao lại không nhớ?

Tôn Quyền như vừa tỉnh cơn say, như nằm mơ vừa thức. Chỉ một lời này đã tống tiền tám mươi ba vạn đại quân Tào Tháo. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

87. GIA CÁT LƯỢNG DÙNG TRÍ THUYẾT CHU DU

Ngô phu nhân nói:

– Di ngôn của chị ta, cùng là lời của Bá Phù: “Nội sự không quyết, hỏi Trương Chiêu. Ngoài sự không quyết, hỏi Chu Du”. Sao không mời Công Cẩn về mà hỏi đi?

Quyền cả mừng, liền sai sứ tới Bà Dương mời Chu Du về. Vốn là Chu Du huấn luyện thủy quân ở hồ Bà Dương, nghe tin quân Tào Tháo ở trên sông Hán, đêm ngày trở về Sài Tang. Thuyền vừa cập bờ, tin phi báo đã tới. Lỗ Túc cùng Chu Du có giao tình rất hậu, nên tới đón trước, kể lể mọi việc. Chu Du nói:

Tử Kính chớ lo. Trong lòng Du tự có chủ trương. Anh hãy dẫn Khổng Minh tới gặp cho tôi mừng.

Lỗ Túc lên ngựa đi rồi, Chu Du vừa mới nghỉ ngơi, có người báo rằng:

– Trương Chiêu, Cố Ung, Trương Hoành, Bộ Chất, bốn người tới thăm.

Du đón tiếp vào nhà, hỏi han an ủi. Lễ xong, Trương Chiêu liền nói rằng:

– Đô đốc có biết việc lợi hại của Giang Đông chăng?

Du nói:

– Chưa biết.

Chiêu nói:

– Tào Tháo dẫn trăm vạn binh chúng, đóng đồn ở Hán Thượng. Hôm qua truyền hịch văn tới, muốn cùng chúa công hội săn ở đất Ngô. Tuy có ý định thôn tính nhau, nhưng chưa từng thấy hình tích. Bọn Chiêu hết sức xin Ngô hầu hàng đi, để cởi họa cho Giang Đông. Lỗ Tử Kính từ Giang Hạ, dẫn theo quân sư Gia Cát Lượng của Dự Châu tới đây, chỉ vì việc của bọn họ, muốn cứu sự nguy cấp, bởi thế mới buông lời du thuyết để khiêu khích Ngô hầu. Tử Kính chấp mê bất ngộ. Giờ đang đợi Đô đốc quyết cho một lời. May ngài trở về, mong có một lời khuyên Ngô hầu hàng Tào, khỏi khiến sinh linh sáu quận Giang Đông phải chịu mối họa đao binh. Đó là âm đức của công vậy.

Du nói:

– Ý kiến của các công đều giống nhau sao?

Bọn Cố Ung nói:

– Lời bàn luận đều như nhau.

Chu Du nói:

– Tôi cũng muốn đầu hàng đã lâu rồi. Các công hãy tạm trở về. Ngày mai sẽ đi sớm gặp Ngô hầu, tự sẽ có lời bàn định.

Bọn Chiêu cao từ lui ra.

Có người bảo rằng:

– Có Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương và một đám chiến tướng tới gặp Đô đốc.

Du ra đón, mời vào chỗ ngồi, ai nấy đều hỏi han an ủi xong. Bọn Trình Phổ nói ngay:

– Đô đốc có biết Giang Đông sớm muộn sẽ thuộc về người khác chăng?

Du nói:

– Chưa biết.

Phổ nói:

– Bọn tôi từ lúc theo chân Thảo Lỗ tướng quân khai cơ sáng nghiệp, sau lại cùng tướng quân đánh dẹp họa loạn, lớn nhỏ mấy trăm trận, mình đầy thương tích, mới chiếm được thành trì sáu quận, chẳng phải chỉ chết một lần. Nay Ngô hầu nghe lời bọn mưu sĩ, muốn xin hàng Tào Tháo. Ấy chẳng phải bị vạn đời chê cười ư? Bọn tôi thà chết chứ không làm nhục quân hầu! Đặc biệt tới xin Đô đốc quyết cho một lời để hưng binh. Bọn tôi nguyện ra sức tử chiến!

Chu Du nói:

– Ý kiến của các tướng quân đều giống nhau ư?

Hoàng Cái ngang nhiên đứng dậy, lấy tay đẩy trán mình, nói:

– Đầu ta thà đứt, thề chẳng hàng Tháo!

Bọn Hàn Đương cũng đồng thanh đáp theo:

– Không hàng!

Chu Du nói:

– Ta vốn đang muốn cùng Tào Tháo quyết chiến. Ai mà chịu hàng chứ? Xin các tướng tạm trở về. Du tự có lời bàn định.

Bọn Trình Phổ cáo từ lui ra.

Có người báo bọn Gia Cát Cẩn, Hám Trạch, Lữ Phạm, Chu Trị và một đám quan văn tới thăm. Du mời vào gác hỏi han. Làm lễ xong, Gia Cát Cẩn nói:

– Nghe nói xá đệ từ Hán Thượng tới. Y nói rằng Lưu Dự Châu muốn cùng kết hiếu, phá Tào Công. Văn võ bàn bạc không quyết. Vì xá đệ làm sứ giả, Cẩn không dám nhiều lời, chỉ đợi Đô đốc tới quyết việc này,

Du nói:

– Lấy công đạo mà bàn luận thì thế nào?

Cẩn nói:

– Nếu hàng thì dễ yên, còn chiến thì chưa chắc bảo toàn.

Chu Du cười, nói:

– Ta tự có chủ trương. Ngày mai cùng vào phủ quyết định.

Bọn Cẩn cáo từ lui ra. Lại báo rằng:

– Lữ Mông, Cam Ninh cùng một đám người trẻ tới gặp.

Du mời vào. Nói đến việc ấy thì có người muốn đánh, có kẻ muốn hàng, tranh luận với nhau. Du nói:

– Chẳng cần nói nhiều. Ngày mai hãy cùng tới trong phủ cùng bàn việc công.

Chu Du cười nhạt không ngớt, sai tả hữu cầm đuốc. Có người báo:

– Lỗ Tử Kính và Khổng Minh đang ở ngoài cửa.

Du ra cửa giữa đón tiếp, đưa Khổng Minh vào chỗ ngồi của khách, làm lễ xong, chia ngôi chủ khách mà ngồi. Túc hỏi Du trước rằng:

– Nay Tháo xua quân xâm chiếm cõi nam. Ngô chủ chẳng thể quyết, chỉ một mực nghe theo tướng quân. Ý của tướng quân thế nào đây?

Du nói:

– Nay Tào Công cất quân là lấy danh thiên tử, quân chẳng thể cự, thế chẳng ngăn nổi. Đánh thì dễ thua mà hàng thì dễ yên. Ta đã có chủ định. Ngày mai gặp Thảo Lỗ sẽ liền sai sứ xin hàng.

Lỗ Túc ngạc nhiên, nói:

– Lời ngài sai rồi! Cơ nghiệp Giang Đông từ thời Phá Lễ khai sáng tới nay đã trải ba đời, há có thể một sớm mà bỏ đi? Từ lúc Tôn Bá Phù lìa đời tới nay, việc bên ngoài phó thác cho tướng quân, là muốn bảo toàn quốc gia, cũng là muốn làm chỗ dựa như núi cao. Nay sao lại theo bọn yếu hèn đây?

Du nói:

– Sinh linh sáu quận Giang Đông nhiều không kể xiết, nếu mắc* họa lớn tất chỉ oán mình ta, bởi thế mới hàng đi.

Túc nói:

– Không phải. Ôi, đem sự anh hùng của tướng quân, lấy cái hiểm trở của Đông Ngô, thì vốn Tháo dễ gì đã xâm phạm Giang Đông nổi?

Hai người tranh biện. Khổng Minh che tay cười nhạt. Du nói:

– Tiên sinh vì sao lại cười mỉa thế ư?

Khổng Minh chậm rãi đáp rằng:

– Lượng chẳng cười ai, chỉ cười Tử Kính không hiểu thời vận thôi.

Túc cũng ngạc nhiên, nói:

– Khổng Minh sao lại quay lại cười ta không hiểu thời vận?

Khổng Minh nói:

– Chủ ý Công Cẩn muốn hàng Tháo là rất hợp lý đó.

Du nói:

– Khổng Minh là kẻ sĩ hiểu thời vận, ắt biết được kiến giải của ta rồi.

Túc nói:

– Khổng Minh! Ngươi đó! Sao lại nói ta?

Khổng Minh nói:

– Tháo rất giỏi dùng binh, phảng phất Tôn Ngô. Thiên hạ ai dám chống lại? Chỉ có bậc anh hùng thực sự thôi! Xưa chỉ có Lữ Bố, Viên Thuật, Viên Thiệu, Lưu Biểu là có thể cùng đối địch. Nay mấy người đó đều bị Tào diệt. Thiên hạ cũng hết người rồi. Chỉ còn mỗi Lưu Dự Châu không hiểu thời vận, cố gắng tranh giành. Nay thân cô nơi Giang Hạ, còn mất chưa yên. Tướng quân chủ trương đầu hàng, có thể giữ gìn vợ con, vẹn tròn phú quý. Vận nước đổi dời, thì mặc cho thiên mệnh, sao đủ tiếc đây?

Lỗ Túc cả giận, nói:

– Ngươi muốn chủ ta uốn gối chịu nhục với tên quốc tặc ư?

Khổng Minh nói:

– Kẻ ngu này có một kế, hoàn toàn chẳng cần nhọc sức dắt dê mang rượu, nạp đất dâng ấn, cũng chẳng cần tự mình qua sông, chỉ cần sai hai tên quan văn, một mảnh thuyền đưa hai người tới Giang Thượng. Tháo một khi được họ, thì trăm vạn binh chúng cởi giáp cuốn cờ, nhằm hướng bắc mà đi thôi.

Chu Du nói:

– Dùng hai người nào có thể lui quân Tháo?

Khổng Minh nói:

– Giang Đông mất hai người này như rừng lớn rơi hai chiếc lá, tựa ngàn kho mà giảm đi hai hạt thóc thôi. Tuy là khinh thường như thế, nhưng đủ thỏa nguyện của Tào Tháo.

Du lại hỏi:

– Thực phải dùng người nào?

Khổng Minh nói:

– Lúc Lượng ở Long Trung, có người từ quận phía bắc nói rằng Tháo tới bờ sông Chương, dựng một cái đài gọi là đài Đồng Tước, để ứng với điềm tốt, hẹn một ngàn ngày thì làm xong. Tào Tháo thường ngày là loại ham mê tửu sắc, rất thích vợ người khác, từ lâu đã nghe Kiều Công ở Giang Đông có hai con gái, con lớn gọi là Đại Kiều, con thứ gọi là Tiểu Kiều, có khuôn mặt chim sa cá lặn, có dáng vẻ hoa nhường nguyệt thẹn. Tháo có thề rằng: “Ước nguyện thứ nhất của ta là được thiên hạ để làm đế vương, dẹp sạch bốn bể. Ước nguyện thứ hai là được hai Kiều ở Giang Đông, an trí nơi đài Đồng Tước để vui tuổi xế chiều. Dầu chết cũng không hận gì”. Nay Tháo dẫn trăm vạn binh chúng, hổ ngó Giang Nam, thực chỉ vì hai người con gái này thôi. Tướng quân sao không tìm Kiều Công, lấy ngàn vàng mua hai người con gái này, sai người đưa cho Tào Tháo. Tháo được vui lòng trọn ý, ắt đêm ngày trở về đất Nghiệp thôi. Đó là kế Phạm Lãi hiến Tây Thi, sao chắng gấp làm đi?

Chu Du nói:

– Có gì làm bằng chứng?

Khổng Minh nói:

– Con trai thứ ba của Tào Tháo là Tào Thực, tự là Tử Kiến, hạ bút thành văn. Tháo sai đứa con này làm một bài phú tên là Đồng Tước đài phú. Ý trong bài phú chỉ nói riêng về chuyện nhà hắn hợp ý làm thiên tử, thề lấy hai Kiều.

Du nói:

– Có thuộc chăng?

Khổng Minh nói:

– Tôi yêu văn chương hoa mỹ, thường đọc thầm, một chữ cũng chẳng quên.

Du nói:

– Xin Khổng Minh đọc qua một lượt.

Khổng Minh liền đọc to Đồng Tước đài phú, rằng:

“Theo thánh quân* mà ngao du chừ, trèo lên tầng đài để tìm vui

Thấy thái phủ* mở rộng chừ, xem thánh đức đã lo toan.

Dựng cửa rộng nguy nga chừ, hai lối* nổi từng không.

Đứng giữa trời ngắm hoa chừ, lầu gác nội thành tây.

Xem sông Chương chảy dài chừ, ngắm vườn quả tốt tươi

Dựng hai đài nơi tả hữu chừ, chia Ngọc Long, Kim Phượng

Cướp nhị Kiều nơi đông nam chừ, như cầu vồng* giữa thinh không

Ngắm kinh đô tráng lệ chừ, ngắm ráng mây trôi

Vui ngắm anh tài kéo tới chừ, hợp mộng đẹp gấu bay*

Đón gió xuân hòa dịu chừ, nghe đàn chim hót thương

Bức tường mây đã dựng chừ, sở nguyện vẹn cả hai

Trải nhân đức nơi vũ trụ chừ, đều kính trọng Thượng Kinh.

Chỉ Hoàn, Văn hưng thịnh chừ, há đủ coi là thánh minh?

Tốt thay! Đẹp thay! Ơn trạch lan xa.

Giúp hoàng gia ta chừ, giữ vững bốn phương

Cùng sánh ngang trời đất chừ, nhật nguyệt sáng chung

Mãi tôn quý chẳng dừng chừ, thọ ngang Đông Hoàng*

Dùng cờ rồng mà ngao du chừ, giong loan giá rao khắp nơi

Ơn giáo hóa tràn bốn bể chừ, vật thịnh vượng mà dân oai

Mong đài này vững mãi chừ, vui trọn vẹn mà không thôi.

Chu Du nghe xong, nhảy bật khỏi chỗ ngồi, trỏ hướng bắc mà mắng:

– Lão tặc khinh ta quá đỗi!

Khổng Minh vội đứng dậy, ngăn lại, nói:

– Ngày xưa Hung Nô nhiều lần xâm phạm cương giới. Thiên tử nhà Hán hứa đem công chúa hòa thân. Nguyên đế từng đem Minh phi gả đi. Sao lại tiếc hai người con gái trong dân gian đây?

Du nói:

– Tuy là con gái dân gian, nhưng Đại Kiều là vợ của Thảo Lỗ tướng quân Tôn Bá Phù chủ ta. Tiểu Kiều là vợ tôi đó.

Khổng Minh nói:

– Đáng sợ! Đáng sợ! Lượng thật không biết vậy. Lỡ miệng nói càn. Đáng tội chết! Đáng tội chết!

Du nói:

– Ta cùng lão tặc thề không cùng đứng!

Khổng Minh nói:

– Việc nên nghĩ kỹ, chớ để về sau lại hối.

Du nói:

– Tôi nhận ký thác của Tôn Bá Phù, sao có cái lý nhục mình khuất thân mà hàng Tào đây? Mới rồi nói như vậy là vốn nói ngược để nhử các công thôi. Tôi từ khi rời hồ Bà Dương liền nổi lên cái lòng Bắc phạt. Tuy đao búa kê đầu cũng chẳng thể thay đổi vậy. Mong Khổng Minh giúp sức một cánh tay, cùng phá giặc Tào.

Khổng Minh nói:

– Tướng quân không chê bỏ, nguyện ra sức chó ngựa, sớm tối chắp tay nghe kế sách*.

Về sau sử quan có thơ riêng nói về việc khích Tôn Quyền, thuyết Chu Du. Thơ rằng:

Miệng tựa sống treo, nước ngược dòng

Gió sấm đầu môi, chuyển cơ trời

Lời bàn khuấy động Chu Công Cẩn

Hùng biện làm kinh Tôn Trọng Mưu

Dựng chí liền chia ra ba nước

Xua binh vì thẹn nhị Kiều thôi

Khổng Minh ngày ấy không lo nghĩ

Tây Thục, Đông Ngô một sớm xong!

Chu Du cả giận khôn nguôi, nói với Khổng Minh rằng:

– Ngày mai tới phủ sẽ liền bàn việc cất quân. Mong công giúp cho.

Khổng Minh cùng Lỗ Túc đi ra, từ biệt nhau mà đi, hôm sau tới gặp Ngô hầu bàn việc hưng binh phá Tào Tháo. Chưa biết rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

88. CHU DU ĐỊNH KẾ PHÁ TÀO THÁO

Đây nói sáng sớm hôm sau, Ngô hầu Tôn Quyền thăng đường, bên trái có bọn quan văn Trương Chiêu, Cố Ung, Trương Hoành, Bộ Chất, Gia Cát Cẩn, Ngu Phiên, Bàng Thống, Trần Vũ, Đinh Phụng, hơn ba mươi người, bên phải có bọn quan võ Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương, Chu Thái, Tưởng Khâm, Phan Chương, Lữ Mông, Lục Tốn, hơn ba mươi người, áo mão chỉnh tề, đeo kiếm tua tủa, đứng ở hai bên. Tôn Quyền sai mời Chu Công Cẩn bàn việc. Lát sau, Lỗ Túc vào báo:

– Chu Đô đốc đã tới!

Chu Du vào gặp. Lễ xong, Quyền nói:

– Đô đốc trị đám quân thủy ắt mệt nhọc.

Du nói:

– Chúa công nắm chính sự ắt không dễ.

Mời Chu Du ngồi xong rồi, Du nói:

Gần đây nghe nói Tào Tháo đồn binh nơi Hán Thượng, đưa thư sang đây. Chúa công bàn luận ra sao?

Quyền liền đưa hịch văn cho Chu Du. Du xem xong, cười, rồi nổi giận, nói:

– Lão tặc cho là Giang Đông ta không có người, dám xem thường nhau như thế ư?

Quyền nói:

– Phải làm sao?

Du nói:

– Chúa công từng cùng văn võ bàn bạc chưa?

Quyền nói:

– Bàn bạc mấy lần. Trong việc này có người khuyên ta ra hàng, cũng có người muốn ta phải đánh, cân nhắc chưa xong. Bởi thế mới mời Công Cẩn quyết cho một lời.

Du nói:

– Ai xin chúa công hàng?

Quyền nói:

– Bọn Trương Tử Bố cùng chủ trương việc này.

Du hỏi Chiêu rằng:

– Tiên sinh nói hàng, xin nghe ý đó.

Chiêu đáp rằng:

– Tào Tháo là hổ sói vậy, kẹp thiên tử mà đánh bốn phương, hành động đều dựa danh tiếng triều đình, gần đây có được Kinh Châu, uy thế rất lớn. Tôi cho rằng cái mà Giang Đông dùng để cự Tào chỉ có Trường Giang thôi. Nay mông đồng đấu hạm của Tháo nào chỉ số ngàn? Thủy lục cùng tiến, sao có thể ngăn đây? Ngu ý cho rằng vì đại kế chi bằng hãy hàng, rồi mưu đồ kế sau.

Du nói:

– Đó là lời bàn luận viển vông, hèn yếu thôi. Vả Giang Đông từ khi Phá Lỗ tướng quân mở nước tới nay, đã trải ba đời, sao có thể một sớm mà phế đi?

Quyền nói:

– Nếu đã như thế, thì dùng kế gì để được yên?

Du đáp rằng:

– Tháo giả danh Hán tướng, thực ra là Hán tặc. Tướng quân lấy thần vũ hùng tài, lại dựa vào cơ nghiệp cha anh, chiếm đất đai Giang Đông hơn ngàn dặm, binh tinh lương đủ, anh hùng như mây tụ, đáng nên tung hoành thiên hạ, vì nước nhà mà trừ tàn diệt bạo. Huống chi Tào Tháo tự tới tìm chết? Há có thể hàng sao? Xin chúa công đếm thử xem. Nay đất bắc chưa bình, Mã Siêu, Hàn Toại gây họa sau lưng Tháo, đó là một. Tháo rời yên ngựa mà trèo lên thuyền bè, cùng Ngô Việt tranh giành, đó là hai. Lại gặp lúc trời đông rét hại, ngựa không đủ cả, đó là ba. Xua sĩ tốt Trung Quốc mà lặn lội xa xôi chốn sông hồ, không hợp thủy thổ, sinh nhiều bệnh tật, đó là bốn. Mấy điều này đều là cái họa của người dùng binh vậy, mà Tháo đều mặc kệ mà làm. Tướng quân bắt Tháo chính tại ngày này. Du xin được ban mấy vạn tinh binh, tiến giữ Hạ Khẩu, bảo đảm sẽ vì tướng quân mà phá y.

Quyền bừng bừng nói:

– Lão tặc muốn phế Hán mà tự lập đã lâu rồi, nhưng trước phải mưu đồ hai Viên, Lưu Biểu, Lữ Bố và cô mà thôi. Nay mấy người hùng đã diệt, chỉ cô là còn. Nay cùng lão tặc thề không cùng đứng. Lời ngài muốn đánh thật hợp với cô. Đó là trời đem ngài giao cho cô vậy.

Du nói:

– Mỗ vì tướng quân quyết một trận huyết chiến. Vạn chết cũng không từ, chỉ sợ tướng quân hồ nghi không định.

Quyền rút kiếm chém đứt góc bàn trước mặt, nói:

– Các tướng và quan lại, ai còn nói về chuyện hàng Tháo thì sẽ giống như cái bàn này!

Nói Xong liền đem kiếm ấy giao cho Chu Du, lại phong làm Đại đô đốc, Trình Phổ làm Phó đô đốc, Lỗ Túc làm Tán quân Hiệu úy. Ai chẳng nghe lệnh thì dùng kiếm ấy giết đi. Du nhận kiếm xong, nói với mọi người rằng:

– Ta phụng tướng lệnh của quân hầu, nay đốc suất mọi người phá Tào. Hẹn ngày mai đều đến hành doanh ở mé sông để nghe điều động. Ai trì hoãn, vi phạm thì dựa theo bảy điều cấm lệnh, năm mươi bốn tội chém mà thi hành.

Nói xong, bèn giã từ Tôn Quyền mà đi ngay. Các quan văn võ chẳng ai nói lời nào, cũng tản đi.

Chu Du trở về đến nhà, liền mời Khổng Minh bàn việc. Khổng Minh tới nơi, Du nói:

– Hôm nay ở trong phủ đường công nghị đã định. Xin cầu kế hay để phá Tào Tháo.

Khổng Minh nói:

– Thảo Lỗ hãy còn chưa yên lòng, không thể ra quyết sách được.

Du nói:

– Sao bảo là chưa yên lòng?

Khổng Minh nói:

– Lòng chưa yên là vì sợ quân Tào đông, ý lo ít chẳng địch nổi nhiều. Tướng quân nên đem quân số ra phân giải, khiến Thảo Lỗ dứt bỏ hiềm nghi, thì việc lớn có thể thành rồi.

Du nói:

– Lời bàn của tiên sinh hay lắm.

Liền đi gặp Tôn Quyền. Quyền nói:

– Công Cẩn nhân đêm tới đây, ắt có việc chi?

Du nói:

– Ngày mai điều động quân mã. Chúa công lòng có nghi ngại chăng?

Quyền nói:

– Chỉ lo Tào Tháo quân đông, ít chẳng thể địch nhiều, ngoài ra còn có gì để nghi đâu?

Du cười, nói:

– Du đặc biệt vì việc đó mà đi thẳng tới đây giãi bày cho chúa công. Chúa công vì thấy thư Tào, nói rằng thủy lực hơn tám chục vạn mà ai nấy đều khiếp sợ, không trở lại tính toán thực hư. Nếu hiểu được ý nghĩa thì thật chẳng có gì đáng sợ. Nay lấy sự thực mà nói rõ. Bên kia đem người Trung Quốc bất quá mười lăm, mười sáu vạn. Vả lấy thêm đám người mỏi mệt đã lâu của họ Viên, cũng chỉ tới bảy, tám vạn thôi, mà hãy còn hồ nghi. Ôi, lấy đám lính mệt mỏi bệnh tật, dùng đám người hãy còn hồ nghi. Tuy nhiều thế nào cũng chẳng đủ lo vậy. Du được năm vạn binh là đủ chế ngự rồi, mong chúa công chớ lo lắng gì.

Quyền vỗ cánh tay Chu Du, nói:

– Công Cẩn! Khanh nói như thế, thực hợp ý cô! Tử Bố vô mưu. Ai nấy đều đoái tưởng vợ con, ôm mối lo riêng, rất làm cô thất vọng. Chỉ mỗi khanh và Tử Kính là chung ý với cô thôi. Trời đem hai người các thanh thưởng cho cô đó. Đã tuyển được ba vạn người, thuyền bè chiến cụ sẵn sàng cả. Khanh cùng Tử Kính, Trình Phổ hãy đi trước. Cô sẽ tiếp tục sai mọi người chở nhiều quân lương tới làm hậu viện cho khanh. Tiền quân nếu hơi không như ý thì hãy về ngay chỗ cô. Cô đem thân cùng giặc Tào quyết thắng bại. Việc đã bàn xong. Khanh nên xông lên, chớ có hồ nghi gì.

Chu Du cảm tạ lui ra. Chu Du chợt tỉnh ra, nói rằng:

– Khổng Minh sớm đã đoán được lòng Ngô hầu, cao hơn ta một cái đầu rồi, để lâu ắt thành họa cho Giang Đông. Chi bằng giết đi.

Bèn sai người mời Lỗ Túc xuyên đêm vào trường, nói việc muốn giết Khổng Minh. Túc nói:

– Không thể! Nay giặc Tháo chưa phá mà đã giết khách trước, thực là chịu vạn người cười chê rồi. Chẳng phải là điều đại trượng phu nên làm vậy.

Du nói:

– Người này giúp Lưu Bị, ắt thành mối họa cho Giang Tả.

Túc nói:

– Gia Cát Cẩn là anh ruột của kẻ kia, hãy sai y mời người ấy cùng thờ Tôn Thảo Lỗ, há chẳng hơn sao?

Du nói:

– Lời này rất hay.

Bình minh hôm sau, Du đến hành doanh, lên ngồi chỗ cao trên trường trung quân, sai các tay đao búa đứng ở hai bên, rồi tụ họp các tướng văn võ tới nghe lệnh. Trình Phổ tuổi cao, lúc xưa lại làm anh, Chu Du tuổi nhỏ, tước vị lại ở trên, nên hôm ấy cáo bệnh, sai con trưởng là Trình Tư thay thế. Du truyền lệnh rằng:

– Vương pháp chẳng kể người thân. Các ngài ai giữ chức nấy. Ngày nay Tào Tháo lộng quyền, còn hơn Đổng Trác, cầm tù thiên tử ở Hứa Xương, đóng đồn bạo binh ở Hán Thượng. Ta nay nhận lệnh, điếu dân phạt tội. Nếu như đại quân đi tới xứ nào, không được tùy tiện quấy nhiễu kinh động. Thưởng công phạt tội, chẳng kể thân sơ. Sai Hàn Đương, Hoàng Cái làm Tiền bộ Tiên phong, quản năm trăm chiếc chiến thuyền lớn nhỏ của mình, lập tức lên đường, tới cửa Tam Giang xây dựng thủy trại, chờ nghe lệnh khác. Tưởng Khâm, Chu Thái làm đội thứ hai, Lăng Thống Phan Chương làm đội thứ ba; Thái Sử Từ, Lữ Mông làm đội thứ tư; Lục Tốn, Đổng Tập làm đội thứ năm; Lữ Phạm, Chu Trị làm Tuần cảnh sứ ở bốn phương, sai sáu quận đốc thúc quan quân, thủy lực cùng tiến, hẹn ngày cùng đi.

Hiệu lệnh đã xong, các tướng ai nấy trở về chỗ mình thu thập thuyền bè, quân khí để khởi hành. Trình Tư trở về gặp cha là Trình Phổ, kể chuyện Chu Du điều binh động tướng có pháp độ. Phổ cả kinh, nói:

– Ta vốn khinh Chu lang hèn yếu, không đủ làm tướng. Ngày nay bàn việc đại sự như thế, thật là tướng tài! Ta sao lại không phục?

Bèn tự mình tới hành doanh tạ tội.

Du mời Gia Cát Cẩn tới. Vừa ngồi xuống, Du nói:

– Lệnh đệ Gia Cát Khổng Minh có tài vương tá, sao lại cúi mình mà thờ Lưu Bị? Nay may đã tới Giang Tả, muốn phiền tiên sinh không tiếc lời bàn thừa thãi trong chốn môi rằng, khiến cho lệnh đệ bỏ Lưu Bị mà thờ Thảo Lỗ tướng quân. Anh em các người sớm tối được gặp nhau. Há chẳng tốt đẹp ư? Tôi đợi hồi báo. Tử Du tiên sinh không thể từ chối đó.

Cẩn nói:

– Cẩn từ khi tới Giang Tả không có một tấc công lao, đội ơn Thảo Lỗ tướng quân trọng dụng. Nếu Đô đốc đã có lòng vì việc công, sao dám không nghe lệnh?

Tức thì rời doanh, lên ngựa đi thẳng tới dịch đình. Có người báo cho Khổng Minh. Khổng Minh ra tiếp vào nhà dịch, khóc lạy, cùng kể lể cái tình xa cách. Cẩn khóc mà nói rằng:

– Em biết cái tình của Bá Di, Thúc Tề chăng?*

Khổng Minh thầm nghĩ: “Đây là Chu Du sai tới thuyết ta đây”, bèn đáp rằng:

– Di, Tề là thánh hiền thời cổ vậy.

Cẩn nói:

– Hai người nhường ngôi, đều trốn ở một nơi. Sau can Vũ Vương không được, mới ẩn cư ở dưới núi Thú Dương, không ăn thóc nhà Chu, rồi đói mà chết cũng ở một chỗ. Sống cùng một nơi, chết cũng một nơi. Ta nghĩ mình cùng với em chung bọc cùng vú mà ai thờ chủ nấy, chẳng thể sớm tối theo nhau, nhìn thấy Di, Tề làm người, há chẳng hổ thẹn sao?

Khổng Minh nói:

– Cái mà anh nói là nghĩa. Nghĩa với trung, hiếu là ba. Cái nào nặng đây?

Cẩn nói:

– Người lấy trung hiếu làm gốc. Nhưng nghĩa chẳng thể thiếu.

Khổng Minh nói:

– Em chỉ cách cho anh tròn trung vẹn hiếu, thì sao?

Cần nói:

– Thế nào?

Khổng Minh nói:

– Em và anh cũng là người của Hán triều. Nay Lưu hoàng thúc là dòng dõi của Trung Sơn Tĩnh vương, huyền tôn của Hán Cảnh đế. Anh nếu như bỏ Đông Ngô mà thờ Lưu hoàng thúc, ấy là tròn trung đó. Nghĩ rằng mồ cha mả mẹ đều ở phương bắc, anh nếu về Giang Bắc sửa sang, tế tự, ấy là tròn hiếu vậy. Thế là trung hiếu làm trọng. Cùng với em chung phò vị chúa cô đơn, yếu ớt, ấy là tròn nghĩa luôn. Anh luyến tiếc Giang Tả mà không lấy trung hiếu làm trọng, lại muốn em đây làm tròn chữ nghĩa, thật chẳng dám nghe theo. Mong anh xét cho.

Cẩn nghĩ rằng: “Ta tới thuyết nó, mà lại bị nó thuyết ngược lại ta rồi”. Vì thế chẳng thể đáp lời, từ giã Khổng Minh mà đi, về báo Chu Du. Du nói:

– Thế nào rồi?

Cẩn nói:

– Tôi chịu hậu ơn của Tôn Thảo Lỗ, sao dám quên đây?

Rồi đem hết chuyện đó bẩm lại. Du nói:

– Nếu công đã có lòng trung thờ chúa, thì chẳng cần phải nghi ngờ nhiều làm chi. Ta tự có kế thu phục Khổng Minh.

Cẩn cáo từ ra về. Rốt cuộc Chu Du dùng kế gì để thu phục Khổng Minh? Hãy nghe hồi sau phân giải.

89. CHU DU CHIẾN TÀO THÁO Ở TAM GIANG

Chu Du nghĩ kỹ thì đâm hận Khổng Minh: “Ngươi đã giỏi ăn khéo nói đến như thế, thì ta phải giết đi”, rồi tới từ giã Tôn Quyền. Quyền nói:

– Công Cẩn hãy đi trước, cô sẽ liền cất quân nối theo sau.

Du cùng Trình Phổ, Lỗ Túc mời Khổng Minh đi cùng. Khổng Minh vui vẻ nghe theo, cùng nhau lên thuyền, giương cánh buồm lên, nối nhau nhằm hướng Hạ Khẩu mà tiến. Còn cách cửa Tam Giang năm, sáu chục dặm, thuyền theo thứ tự mà bày bố neo buộc. Chu Du dựng trại ở trung ương, trên bờ cũng dựa vào Tây Sơn mà kết doanh trại, vây quanh năm mươi dặm. Khổng Minh chỉ tới con thuyền nhỏ nghỉ ngơi.

Chu Du phân phái xong rồi, sai người mời Khổng Minh tới trướng trung quân bàn việc. Bấy giờ văn võ đều tụ ở dưới trướng. Khổng Minh đến nơi, ngồi yên rồi. Du nói:

– Xưa Tào ít quân, Thiệu đông quân, vào lúc hai quân cầm cự ở Bạch Mã, Quan Độ, Tháo dùng kế gì để phá binh Viên Thiệu? Tiên sinh rất thông binh pháp, chắc biết tường tận, xin ban cho lời dạy bảo.

Khổng Minh thầm nghĩ: “Đây là vì thấy không thuyết phục được ta, nên muốn dùng kế hại ta. Ta xem ngươi làm thế nào?”, bèn cười, nói:

– Vốn là nhờ nghe theo mưu kế Hứa Du, trước tiên cắt lương thực ở Ô Sào, nhân thể đánh một trận mà thành công.

Du cả mừng, nói:

– Lời của tiên sinh rất đúng. Nay quân Tháo có tám mươi ba vạn, ta có ba vạn, sao chống nổi đây? Ắt trước tiên phải cắt đứt lương thực của Tháo, rồi sau mới phá được. Dã sai người do thám lương thảo quân Tào, thì thảy đều dồn tụ ở núi Thiết Sơn. Vốn biết tiên sinh ở lâu nơi Hán Thượng, biết rõ đường đất. Chúng ta ai vì chủ nấy mà làm việc, hãy phiền tiên sinh dẫn theo bọn Quan, Trương, Tử Long, ta cũng giúp cho thêm hơn ngàn quân, đêm ngày họp ở Thiết Sơn, cắt đường lương thực của Tháo. Chuyến đi này chớ mắc sai lầm!

Khổng Minh vui vẻ nhận lệnh, liền từ giã Chu Du mà đi. Các quan đều tản đi, chỉ mỗi Lỗ Túc hỏi Chu Du rằng:

– Công sai Khổng Minh đi là có ý gì?

Du nói:

– Muốn giết đi, mà sợ bị người ta cười, nên mới mượn tay của Tháo, trừ trước mối họa.

Túc bèn tới gặp Khổng Minh, xem y có biết hay không. Khổng Minh chẳng hề có vẻ khó khăn, đang kiểm điểm quan thuyền toan đi. Túc không nỡ, bèn dùng lời để nhử, nói:

– Đi chuyện này có thể thành công chăng?

Khổng Minh cười, nói:

– Tôi đánh thủy, đánh bộ, đánh ngựa, đánh xe, đều biết hết sự huyền diệu, có lo gì chẳng lập được công trạng? Chẳng phải như các công ở Giang Đông và Chu Lang, chỉ thạo mỗi một nghề thôi.

Túc nói:

– Tôi với Chu Lang thì có tài gì?

Khổng Minh cười, nói:

– Tôi nghe con nít xứ Giang Nam nói rằng: “Giữ cửa chặn đường kêu Tử Kính, ra sông đánh thủy gọi Chu Lang”. Như bọn công ở trên đất bằng thì có thể mai phục trên đường, giữ gìn quan ải. Chu Công Cẩn chỉ thạo thủy chiến, chẳng thể đánh bộ đâu. Lỗ Túc đem lời ấy về báo Chu Du. Du cả giận:

– Sao lại khinh ta chỉ biết đánh thủy thôi? Không cần hắn đi! Ta tự dẫn một vạn quân mã bộ đi thẳng tới núi Thiết Sơn chặn đường lương, thì sao?

Túc đem lời ấy về báo Khổng Minh. Khổng Minh cười, nói:

– Công Cẩn sai tôi đi chặn lương, thực ra là muốn để Tào Công giết tôi thôi. Bởi thế tôi mới dùng mấy lời nói đùa. Công Cẩn liền ghi lòng chẳng quên. Trước mắt là lúc dùng người, chỉ mong Ngô hầu và Lưu sứ quân chung lòng, thì ắt việc lớn thành rồi. Như hãm hại nhau, thì ắt là thua thôi! Tào Tháo là kẻ đa mưu. Ngày thường y vẫn chặn đường lương thực của người ta, nay sao lại y không để nhiều quân để gìn giữ? Công Cẩn mà đi, thì ắt bị bắt thôi. Trước tiên hãy quyết chiến trên nước, đánh tan nhuệ khí của quân bắc, rồi sau sẽ tìm diệu kế để phá y. Mong Tử Kính nói khéo với Công Cẩn thì may mắn lắm.

Lỗ Túc đem lời này về báo Chu Du. Du lắc đầu, giậm chân, nói:

– Kiến thức của người này thật hơn ta rồi! Ngày nay không trừ đi, thì ngày sau ta ắt bị y mưu hại thôi.

Túc nói:

– Trước mắt đại quân đang chống nhau, mong hãy lấy nước nhà làm trọng.

Du cho là phải.

Đây nói Lưu Huyền Đức dặn dò công tử Lưu Kỳ giữ Giang Hạ, rồi dẫn binh lên đường tới Hạ Khẩu, trông ra xa thấy bờ nam cờ xí thấp thoáng, kích mác tua tủa, đoán rằng Đông Ngô đã động binh rồi. Huyền Đức bèn đem hết binh đồn trú ở Giang Hạ tới đóng giữ Phàn Khẩu, sai người lên cao xem xét, trở về báo rằng:

– Bộ nam thảy đều là chiến thuyền của Đông Ngô. Bờ bắc thấp thoáng khói lửa không dứt, ấy là binh Thanh Châu, Từ Châu. Huyền Đức gọi mọi người, nói rằng:

– Khổng Minh đi đến nay vẫn chưa có tin tức, chẳng biết rốt cuộc đã ra sao. Ai dám đi nghe ngóng thực hư rồi trở về báo?

Mi Trúc nói:

– Mỗ xin đi.

Huyền Đức bèn sai sửa soạn dê rượu, lễ vật, dặn dò Mi Trúc rằng:

– Nên tùy cơ ứng biến.

Trúc lên chiếc thuyền nhỏ, xuôi dòng đi xuống, thẳng tới trại của Chu Du. Quân sĩ báo với Du rằng:

– Lưu Dự Châu sai Mi Trúc tới ủy lạo tướng quân.

Du gọi vào. Trúc bái lạy, kể rõ tâm ý rất đỗi kính trọng của Huyền Đức, dâng rượu lễ lên. Du nhận lấy, rồi tiếp đãi Mi Trúc. Trúc bẩm rằng:

– Khổng Minh tới kết hiếu với Đông Ngô, cùng phá Tào Tháo. Trúc muốn gặp Khổng Minh một phen.

Du nói:

– Nay quân đã lâm trận, ta muốn tự đi gặp Huyền Đức, ngặt vì trách nhiệm quá nặng, không thể rời đi một lúc nào. Nếu Dự Châu Có thể chịu khó sang đây, thì thật thỏa lòng ta trông đợi. Nếu có việc gì sẽ bẩm ngay trước mặt. Vả Khổng Minh cùng ta định kế phá Tào, há có thể đi ngay?

Trúc vâng dạ, rồi từ giã xuống thuyền ra về. Túc nói:

– Công định gặp Huyền Đức, là ý gì?

Du nói:

– Huyền Đức là kiêu hùng đời nay, nay nếu chẳng trừ đi, thì là họa lớn của Đông Ngô. Ta chẳng mảy may vì việc riêng, thật là vì nước nhà thôi.

Lỗ Túc khuyên không được. Du bèn truyền mật lệnh rằng: “Nếu Huyền Đức tới, thì hãy phục trước năm mươi tay đao búa trong vách thay áo. Ta gõ chén làm hiệu thì hãy xông ra hạ thủ”.

Đây nói Mi Trúc trở về tới trại ở Phàn Khẩu, tới gặp Huyền Đức, đem việc Chu Du muốn gặp mặt bẩm lên. Huyền Đức Hiền sai chuẩn bị một chiếc thuyền, đi ngay lúc ấy. Vân Trường can rằng:

– Tôi nghi Chu Du là kẻ sĩ đa mưu, lại không có thư của Khổng Minh, bên trong ắt có dối lừa, không thể đi.

Huyền Đức nói:

– Ta nay kết giao với Ngô, cùng phá Tào Tháo. Kẻ kia muốn gặp ta, nếu ta không đi thì chẳng phải là tâm ý của đồng minh rồi. Hai bên nghi nhau thì việc chẳng xong đâu.

Vân Trường nói:

– Nếu huynh trưởng đã quyết ý muốn đi, em cũng đi cùng.

Trương Phi nói:

– Ta cũng theo gót!

Huyền Đức nói:

– Chỉ cần Vân Trường đi theo ta thôi. Em cùng Tử Long giữ trại, Giản Ung hãy cố thủ huyện Ngạc. Ta đi rồi sẽ về.

Bèn ngồi thuyền nhỏ, cùng Vân Trường và hơn hai mươi tùy tùng khua nhanh mái chèo mà đi. Tới cửa trại, Huyền Đức nhìn ngắm mông đồng đấu hạm, cờ xí, binh giáp dàn bày hai bên chỉnh tề, ngắm xong rồi, trong lòng cả mừng. Quân sĩ chạy đi báo Chu Du. Du nói:

– Có bao nhiêu thuyền tới?

Báo rằng:

– Chỉ có một chiếc thuyền, hai mươi người tùy tùng.

Du cười, nói:

– Đó là mạng ngươi tiêu rồi.

Liền sai phái tay đao búa mai phục, ra xa xa đón tiếp. Huyền Đức dẫn Vân Trường và hai mươi người đi bộ thẳng vào tới trường trung quân. Chu Du ra cửa viên đón tiếp, cùng vào trong trường. Làm lễ xong rồi, bèn mời Huyền Đức lên ngồi chỗ cao. Huyền Đức nói:

– Tướng quân danh vang thiên hạ, là tuấn kiệt ở đời. Lưu Bị khư khư chút tài, sao dám phiền tướng quân dùng lễ trọng?

Bèn chia ngôi chủ khách mà ngồi. Chu Du lấy rượu ra tiếp đãi.

Đây nói Khổng Minh ngẫu nhiên tới bờ sông, thấy bảo Huyền Đức cùng Đô đốc gặp nhau, kinh hoảng một phen, vội đi vào trong trường, gặp ngay Lỗ Túc. Túc với Khổng Minh nắm tay nhau đi vào, trước tiên đưa mắt nhìn Chu Du. Trên mặt có sát khí, hai bên lén dựng vách thay áo. Khổng Minh tự nghĩ: “Chủ ta tiêu rồi!”, rồi quay sang nhìn Huyền Đức, thấy vẫn nói cười như không, nhìn thấy phía sau lưng Huyền Đức có một người chống kiếm đứng thẳng. Ấy là Vân Trường. Khổng Minh mừng, nói:

– Chủ ta không nguy nữa rồi!

Đoán rằng Chu Du sợ hãi Vân Trường, ắt không dám ra tay.

Khổng Minh không vào, lại quay ra thuyền, đứng đợi ở mé sông.

Chu Du đứng dậy nâng chén, chợt thấy Vân Trường ở sau lưng, vội hỏi rằng:

– Đây là ai vậy?

Huyền Đức nói:

– Là Quan Vân Trường em tôi đó.

Du nói:

– Lẽ nào là người ngày trước đã chém Nhan Lương, Văn Xú ư?

Huyền Đức nói:

– Phải đấy.

Chu Du mồ hôi đổ khắp cánh tay, đọng vào thành chén. Lại uống mấy chén, Huyền Đức hỏi rằng:

– Tướng quân nay chống cự Tào Tháo, có được bao nhiêu binh tốt?

Du nói:

– Ba vạn thôi.

Huyền Đức nói:

– Sao có thể địch tám mươi ba vạn đại quân của Tào Tháo đây?

Du cười, nói:

– Binh nhiều tướng lắm, sao đủ sợ đây? Ba vạn người của Du là đủ dùng rồi. Dự Châu thử xem tôi phá chúng như đập củi mục thôi.

Huyền Đức xấu hổ, xin lỗi. Chợt thấy Lỗ Túc đi vào, Huyền Đức nói:

– Tử Kính hãy mời Khổng Minh ra nói chuyện.

Du nói:

– Hãy đợi phá xong Tào Tháo. Bấy giờ mới nên gặp Khổng Minh.

Huyền Đức sợ hãi vội xin lỗi. Vân Trường đưa mắt. Huyền Đức hiểu ý, bèn từ giã Du, nói:

– Bị tạm cáo từ. Sau khi phá địch lập công sẽ tới lạy mừng.

Du cũng không giữ lại, bèn tiễn ra khỏi cửa viên. Huyền Đức tới bên thuyền, chợt trông thấy Khổng Minh. Khổng Minh nói:

– Chúa công biết mối nguy hôm nay không?

Huyền Đức nói:

– Không biết.

Khổng Minh nói:

– Nếu không có Vân Trường thì đã gặp nạn với Du rồi.

Huyền Đức bấy giờ mới tỉnh ngộ, hỏi Khổng Minh:

– Phải làm sao?

Khổng Minh nói:

– Mỗ tuy ở nơi miệng cọp, mà điềm nhiên như Thái Sơn. Nay chúa công hãy thu thập thuyền bè, quân mã, hẹn sau ngày Giáp Tý, hai mươi tháng mười một, hãy sai Tử Long cưỡi thuyền nhỏ tới bờ nam chờ đợi, nhất thiết không được lỡ.

Huyền Đức hỏi là ý gì. Khổng Minh nói:

– Hễ thấy gió Đông Nam nổi thì Lượng ắt trở về thôi. Chúa công hãy kíp lên thuyền.

Khổng Minh quay về. Huyền Đức xuống thuyền, đi chưa được mấy dặm, trên thượng lưu có năm, sáu chục chiếc thuyền đang kéo xuống. Huyền Đức vội vàng nhìn xem. Trên đầu thuyền có một người, ấy là Trương Phi.

– Sợ ca ca có bề gì, nên đặc biệt tới tiếp ứng.

Bèn cùng nhau trở về.

Đây nói Lỗ Túc hỏi Du rằng:

– Công Cẩn hôm nay sao chẳng ra tay?

Du nói:

– Quan Vân Trường là hổ tướng đương thời vậy, đứng ngồi đều ở cạnh. Nếu ta ra tay thì y ắt hại ta rồi.

Túc ngạc nhiên. Có người báo Tào Tháo sai sứ đến. Du gọi vào. Sứ trình thư lên. Lúc xem dấu niêm phong ghi “Hán đại thừa tướng đưa thư cho Chu Đô đốc mở xem”, Du cả giận, liền chẳng mở ra đọc, lại xé nát, ném xuống đất, rồi hét lối sứ đi chém. Túc nói:

– Hai nước tranh chiến không chém sứ giả.

Du nói:

– Hãy chém sứ để thị uy!

Rồi đưa đầu cho người theo hầu mang về. Du nói:

– Giặc Tào ắt cất quân thôi.

Đêm ấy phát lệnh, sai Cam Ninh làm Tiên phong, Hàn Đương làm Tả dực, Tưởng Khâm làm Hữu dực. Du tự đôn đốc các tướng đi tiếp ứng. Canh tư hôm sau nấu cơm, canh năm lên thuyền, chiến cụ pháo đá đều chuẩn bị sẵn sàng.

Đây nói Tào Tháo nghe tin Chu Du đã chém sứ giả của y, xé mất thư y, thì trong lòng cả giận, liền gọi Sái Mạo, Trương Doãn và một đám hàng tướng Kinh Châu, sai làm Tiền bộ. Tháo tự làm Hậu quân, hẹn canh tư nấu cơm, canh năm lên thuyền. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười ba [208], tháng mười một, ngày mồng một, sóng êm gió lặng. Quân bắc tiến lên. Đang lúc xua thuyền tới cửa Tam Giang, thì thuyền quân nam đã dàn bày, trong đám cờ phướn có một viên đại tướng ngồi ở đầu thuyền, kêu to rằng:

– Ta là Cam Ninh đây! Ai dám cùng ta quyết chiến? Hãy mau lên thuyền!

Sái Mạo cả giận, liền gọi em là Sái Huân xông lên, khua trống reo hò. Huân hô to rằng:

Ta là đại tướng Sái Huân đây!

Cam Ninh lắp tên, kéo căng cung, nhắm Sái Huân mà bắn.

Dây cung kêu lên là người ngã xuống. Ninh xua thuyền ùa lên, vạn cây nỏ cùng bắn. Quân bắc chống đỡ không nổi. Mé tả có thuyền Tưởng Khâm, mở hữu có thuyền Hàn Đương, xông thẳng vào trong đội quân bắc, tới bắt Tào Tháo. Chưa biết tính mạng Tào Tháo sẽ ra sao?

90. HỘI QUẦN ANH, CHU DU HIỂU TƯỞNG CÁN

Đây nói Cam Ninh một mũi tên bắn chết Sái Huân. Ba ngả chiến thuyền tung hoành trên mặt nước Tam Giang, đuổi giết quân bắc. Tên như châu chấu, pháo đá tựa mưa. Hai tướng Hàn, Tường thấy thuyền ở hậu quân thảy đều là quân Thanh, Từ, vốn chưa từng quen thuộc thủy chiến, chiến thuyền ở trên sông lớn một khi đã chòng chành thì đứng chẳng vững chân, sao có thể giễu võ giương oai đây? Bởi thế Cam Ninh thúc hai đội thuyền đánh xuyên tới hậu quân. Chu Du cũng đốc thuyền trợ chiến. Từ giờ Tỵ đến giờ Mùi, quân bắc lui cả. Kẻ trúng tên trúng pháo không thể đếm xiết. Chu Du tuy tinh thông thủy chiến nên chiếm lợi, nhưng chỉ sợ ít chẳng địch nổi nhiều, bèn hạ lệnh khua chiêng, thu hồi chiến thuyền. Quân bắc thảy đều quay về. Quân Thanh, Từ không thạo thủy chiến, chết chìm rất nhiều. Tháo lên trại trên bờ, gọi Sái Mạo, Trương Doãn tới trách rằng:

– Đông Ngô ít quân. Ngươi sao lại để thua? Đấy là các ngươi không hết lòng rồi. Hãy tha cho các ngươi một phen, sau này lại như thế thì sẽ chiếu theo quân pháp.

Sái Mạo nói:

– Thủy quân Kinh Châu không được thao luyện đã lâu, lại thêm có quá nửa là quân bắc, không hiểu thế nước, thấy quân nam tấn công liền hoảng sợ. Như nay phải dựng thủy trại trước, sai quân bắc ở giữa, thủy quân ở ngoài, mỗi ngày đều diễn tập. Thủy quân tinh thục rồi mới có thể sử dụng.

Tháo nói:

– Ngươi đã là Thủy quân Đô đốc, thấy việc gì tiện thì hãy làm ngay. Hà tất phải bẩm với ta?

Hai người Sài, Trương đi luyện tập thủy quân. Một dải ven sông chia thành hai mươi bốn tòa thủy trại, lấy thuyền lớn đậu bên ngoài để làm thành quách, thuyền nhỏ đậu ở trong, để thông liên lạc. Đến đêm thì đốt đuốc, chiếu sáng bầu trời lẫn mặt nước, trên dưới đều ửng hồng. Trại trên bờ dài hơn ba trăm dặm, khói lửa không dứt, chuyển lương chở cỏ, xe cộ nối nhau, đi suốt đêm ngày.

Đây nói Chu Du đắc thắng trở về trại, một mặt sai người đi báo Ngô hầu, lấy Cam Ninh là công lao hạng nhất, Hàn Đương, Tưởng Khâm hạng thứ. Những người còn lại đều được thưởng xong xuôi. Du nhân buổi đêm lên cao nhìn ra xa, thấy bờ tây ửng hồng một dải, ánh lửa liên tiếp trời đất. Du hỏi han. Tả hữu đáp rằng:

– Đó là ánh đuốc của quân bắc đó.

Du cũng kinh sợ trong lòng, đêm ấy lựa ra một chiếc lâu thuyền*:

– Ta sẽ tự đi xem xét thủy trại của quân Tháo.

Đi theo có bọn Lỗ Túc, Hoàng Cái gồm tám viên tướng, thảy đều đem theo binh khí, nỏ cứng, nhất tề lên thuyền. Hai bên thuyền lấy vải xanh làm màn trướng, hơn hai mươi người dàn hàng, đều đeo trống nhạc, nối nhau tiến lên. Đến bên mé trại của Tháo thì mặt trời đang ở giữa đỉnh đầu, Du sai thả neo. Trên thuyền lâu tiếng trống nhạc cùng trỗi. Du nhìn trộm thủy trại, cả kinh, nói:

– Thật đạt đến sự huyền diệu của thủy quân lắm thay!

Bèn hỏi:

– Thủy quân Đô đốc là ai?

Tả hữu nói:

– Sái Mạo, Trương Doãn.

Du nói:

– Họ vốn đã ở lâu tại Giang Đông, cũng là tướng sĩ am tường thủy chiến. Ta phải dùng kế gì để diệt trước hai người này, rồi sau mới có thể phá Tào.

Du ở trên thuyền uống rượu, xem khắp thủy trại. Bấy giờ quân Tào trông thấy, vội báo cho Tào Tháo. Tháo sai lên thuyền đuổi bắt Chu Du. Du thấy cờ hiệu ở trong trại dựng lên, vội sai dỡ neo đá lên, hai bên bốn phía cùng nhau khua động mái chèo, lướt mặt sông mà đi như bay. Đến khi thuyền ở trong thủy trại quân Tào kéo ra, thì thuyền của quân nam đã đi xa mười mấy dặm rồi, đuổi cũng không kịp, đành quay về báo Tào Tháo. Tháo nói:

– Hôm qua thua mất một trận, tan mất nhuệ khí. Nay lại bị kẻ kia rình mò trại sách của ta. Ta phải dùng kế gì để phá y?

Lời chưa dứt, chợt ở dưới trướng có một người bước ra, nói:

– Mỗ từ nhỏ với Chu Lang là bạn cùng học, thân như anh em, dựa vào ba tấc lưỡi không xương, sẽ đi sang Giang Tả thuyết phục người này tới hàng cùng bắt Lưu Bị, được chăng?

Tào Tháo cả mừng, trông ra, thì là người Cửu Giang, họ Tưởng tên Cán, tự là Tử Dực, hiện làm mạc tân dưới trướng Tào Tháo. Tháo hỏi rằng:

– Tiên sinh quả thực cùng Công Cẩn có giao tình rất sâu ư?

Cán nói:

– Thừa tướng yên tâm. Cán tới Giang Tả ắt sẽ thành công.

Tháo hỏi:

– Muốn đem vật gì đi?

Cán nói:

– Chỉ cần một đứa trẻ đi theo, hai người đầy tớ chèo thuyền, còn lại thì chẳng cần dùng.

Tháo rất mừng, bày rượu tiễn chân. Cán đội khăn lượt, khoác bào vải, cưỡi một chiếc thuyền nhỏ đi thẳng tới trại Chu Du, sai thông báo rằng: “Cố nhân là Tưởng Cán đặc biệt tới thăm”. Chu Du đang ở trong trại bàn việc. Chợt có tin báo Tưởng Cán đến, Du cười, nói với mọi người rằng:

– Thuyết khách tới rồi!

Bèn cùng các tướng ghé tai nói nhỏ như thế, như thế. Mọi người đều vâng lệnh mà đi. Du sửa áo mũ, dẫn mấy trăm tùy tùng đều mặc áo gấm, mũ hoa, trước sau xúm xít. Du đi bộ ra xa xa đón tiếp Tưởng Cán. Cán dẫn một tiểu đồng áo xanh ngang nhiên đi tới. Du sai tùy tùng tản ra hai bên. Du vội vàng lạy chào. Cán nói:

– Hiền đệ lâu nay không được gặp.

Du ứng tiếng đáp rằng:

– Tử Dực cực nhọc, lặn lội giang hồ, đến đây làm thuyết khách cho Tào Tháo ư?

Cán ngạc nhiên hồi lâu, nói:

– Ta cùng túc hạ cách mặt đã lâu rồi. Gần đây biết rằng đang oai chấn Giang Đông, dương danh Hoa Hạ, bởi thế mới tới đây ôn lại tình cũ, để xem chí nguyện. Sao lại nghi ta làm thuyết khách đây?

Du nói:

– Tôi tuy không bằng sự tinh thông của Sư Khoáng, nhưng nghe tiếng đàn ca cũng biết được nhã ý vậy.

Cán nói:

– Túc hạ nhìn người như thế thì xin cáo lui.

Du cười, vỗ cánh tay Cán, nói:

– Tôi chỉ sợ anh làm thuyết khách cho họ Tào. Nếu đã không có lòng đó thì sao lại đi gấp làm gì?

Bèn dẫn vào trướng, hỏi han thi lễ xong rồi, mời ngồi, sai tả hữu mời anh hùng đất Giang Tả đến ra mắt Tử Dực. Giây lát, ở trước mặt đã bày đầy bát đũa vàng bạc, sáng chói cả mắt. Văn quan võ tướng ai nấy đều mặc áo gấm thêu. Tướng nhỏ ở dưới trướng thảy đều mặc giáp bạc, chia thành hai hàng tiến vào. Du sai mọi người chào hỏi xong rồi, lại sai chia ra hai bên mà ngồi, tấu bản nhạc chiến thắng ở trong quân, thay nhau rót rượu. Du bảo với các tướng rằng:

– Đây là người anh cùng đi học với ta vậy. Tuy từ Giang Bắc tới đây, nhưng chẳng phải là thuyết khách nhà Tào Tháo. Mọi người chớ nghi.

Rồi gọi Tử Nghĩa*, nói:

– Hãy đeo kiếm của ta để làm người chứng. Hôm nay bày rượu, chỉ kể lể giao tình ngày cũ. Nếu có ai đề cập đến việc quân lữ của Tào Tháo với Đông Ngô thì hãy lập tức chém đi.

Thái Sử Từ hiên ngang vâng lệnh, chống kiếm ngồi trên chiếu. Tưởng Cán nghe thấy, như ngồi trên tấm đệm gắn kim. Chu Du nói:

– Tôi từ khi lĩnh quân tới giờ, một giọt rượu cũng không uống. Hôm nay gặp bạn cũ tâm phúc, lại chẳng nghi kỵ gì, đáng phải say một trận. Tôi và anh hãy nâng chén.

Trên chỗ ngồi mời rượu lẫn nhau, hễ có ai đứng dậy nâng chén tới, Du liền khoe tài năng của người ấy. Chu Du cười lớn, uống đến thỏa thích. Rượu tới nửa chừng, Du nắm tay Cán, cùng đi bộ ra ngoài trướng. Quân sĩ tả hữu của Du đều nai nịt gọn gàng, cầm mác nắm kích đứng canh. Du nói:

– Tiểu tốt của Du có hùng tráng chăng?

Cán nói:

– Là quân hổ sói vậy.

Bèn dẫn Cán ra sau trướng đi một vòng, lương thảo chất đống như núi, Du nói:

– Lương thực của ta có đầy đủ chăng?

Cán nói:

– Binh tinh lương đủ, danh bất hư truyền!

Du lại cười lớn, dẫn Cán đi xem binh khí và yên ngựa trong doanh. Du giả say, cười lớn, nói:

– Nghĩ lại lúc Chu Du cùng Tử Dực học chung, có từng mơ có ngày hôm nay đâu!

Cán nói:

– Hiền đệ tài cao, thật không nói quá.

Du nắm tay Cán, nói:

– Đại trượng phu ở trên đời, gặp được người chủ biết mình, ngoài là mượn cái nghĩa quân thần, trong là kết cái ơn cốt nhục, nói thì ắt làm, bày kế ắt theo, cùng hưởng họa phước. Giả sử Tô Tần, Trương Nghi còn sống, Lục Giả, Lịch Sinh xuất hiện, miệng như sông tràn, lưỡi như dao sắc, há có thể lay động được tấm lòng sắt đá của ta ư? Huống chi thời nay chỉ có bọn nho hèn tầm chương trích cú, muốn gặp mặt nói mấy lời, chẳng phải là khó thuyết phục được ta sao?

Nói xong liền cười to. Bấy giờ Tưởng Cán mặt như màu đất, tim tựa dao đâm. Du lại mời vào trong trướng gặp mặt các tướng uống tiếp, lại trỏ các tướng, nói:

– Đó thảy đều là hào kiệt đất Giang Tả. Hội này là hội quần anh đó.

Uống đến trời tối, đốt đèn châm đuốc, Du tự đứng dậy múa kiếm, làm bài ca. Mọi người vỗ tay phụ họa. Ca rằng:

Đại trượng phu ở đời chừ, lập được công danh

Công danh đã lập được chừ, lo vương nghiệp thành

Vương nghiệp đã thành rồi chừ, bốn bể sạch làu

Bốn bể sạch làu chừ, thiên hạ thái bình

Thiên hạ thái bình chừ, ta say thôi.

Ta say rồi đây chừ, múa ánh gươm.

Ca xong thì cảm thán. Mọi người đều vui vẻ. Chỉ riêng Tưởng Cán tấc lòng tan nát. Đêm đã dần khuya, Cán từ tạ rằng:

– Không thắng được sức rượu rồi.

Du kẹp cánh tay Cán, nói:

– Lâu ngày không cùng chung giường với Tử Dực, đêm nay hãy gác chân mà ngủ.

Du vốn chẳng say, chỉ giả vờ say mèm, cùng Cán vào trong trướng ngủ chung. Du chẳng cởi nổi áo, đai, nôn bừa khắp chiếu. Đêm ấy Tưởng Cán làm sao ngủ được? Chỉ có thể nằm nghe ngóng thôi. Bấy giờ trong quân trống đã điểm canh hai, bèn đứng dậy xem xét, trên ngọn đèn tàn, thấy rõ Chu Du bấy giờ thở ra như sấm. Cán nhìn trong trướng, thấy trên bàn có một đống văn thư. Cán lén xem, thì toàn là thư tín qua lại, trong đó có một phong thư ở trên đề “Trương Doãn, Sái Mạo kính cẩn niêm phong”. Cán cả kinh, lén đọc xem. Thư rằng:

“Bọn mỗ hàng Tào, chẳng phải mưu đồ quan lộc, mà đều vì tình thế bức bách thôi. Nay đã đạt được quân bắc chôn chân ở trong trại, nếu có dịp tiện sẽ lập tức đem đầu giặc Tháo dâng ở dưới cờ. Sớm muộn sẽ có người tới, sẽ liên thông báo. Gửi lời kính phục, mong được xét soi”.

Cán nghĩ rằng: “Sái Mạo, Trương Doãn vốn là liên kết với Đông Ngô!”, bèn đem thư giấu vào trong áo. Chu Du bỗng trở mình. Cán vội thổi đèn, đi tới bên giường. Du nói mê trong miệng rằng:

– Tử Dực Công. Trong vòng vài ngày, ta sẽ cho người thấy đầu của giặc Tháo.

Cán miễn cưỡng đáp lời. Du lại nói:

– Tử Dực hãy ở lại, sẽ cho người xem đầu của giặc Tháo.

Đến khi Cán hỏi thêm, Du lại giả vờ ngủ. Cán nằm ở trên giường nhìn ngó đến canh tư, chỉ nghe thấy có một người vào trướng gọi rằng:

– Đô đốc hết say chưa?

Chu Du giả vờ như vừa nằm mơ chợt tỉnh, bèn hỏi người ấy:

– Ai nằm ngủ trên giường thế kia?

Đáp rằng:

– Đô đốc mời Tử Dực ngủ cùng, sao lại không biết?

Du bực dọc, hối hận nói:

– Ta trước giờ chưa từng uống say. Hôm qua say rồi lại làm lỡ việc, chẳng biết đã nói ra những gì rồi.

Người ấy nói:

– Giang Bắc có cử người tới đây.

Du nạt, bảo nhỏ tiếng, lại gọi:

– Tử Dực!

Tưởng Cán liền giả vờ ngủ say. Chu Du lén ra khỏi trướng. Cán cũng nghe trộm. Có người ở bên ngoài nói:

– Hai Đô đốc Trương, Sái nói: “Gấp gáp thì chẳng thể ra tay được”.

Mấy lời sau đó thì hơi nhỏ, không nghe được rõ ràng. Mấy khắc sau, Du vào trường, lại gọi:

– Tử Dực.

Tưởng Cán vẫn giả vờ ngủ. Du cởi áo đi ngủ. Cán suy nghĩ: “Chu Du là một người rất nhạy bén. Đến sáng tìm thư, ắt sẽ lộ việc”. Ngủ đến canh năm, Cán nhỏm dậy gọi Chu Du. Du lại giả vờ ngủ say. Cán quấn khăn đội mũ, lén đi bộ khỏi trướng, đi gọi tiểu đồng rồi đi thẳng ra khỏi cửa viên. Quân sĩ hỏi:

– Tiên sinh đi đâu?

Cán nói:

– Tôi ở đây sợ làm lỡ việc của Đô đốc. Hãy tạm cáo biệt.

Quân sĩ cũng không ngăn cản. Cán xuống thuyền, bay ngay về bờ bắc, tới gặp Tào Tháo. Tháo hỏi:

– Tiên sinh, việc ấy sao rồi?

Cán nói:

– Chu Du lòng như sắt đá, không thể thuyết phục.

Tháo nổi giận, nói:

– Việc đã không xong, trở lại còn bị Đông Ngô chê cười.

Cán nói:

– Tuy chẳng thể thuyết phục Chu Du, nhưng cũng nghe ngóng cho Thừa tướng được một việc. Xin cho tả hữu lui ra, Cán sẽ trình lên một chuyện.

Bèn kể lại hết cho Tháo. Tháo cả giận, nói:

– Hai tên giặc dám vô lễ như thế!

Tháo sợ lộ tin tức, tức thì sai gọi Sái Mạo, Trương Doãn tới dưới trướng. Tháo hỏi rằng:

– Việc tiến binh ra sao rồi?

Mạo nói:

– Quân luyện chưa tinh, không dám khinh tiến.

Tháo nổi giận nói:

– Đợi quân luyện thành thì đầu ta đã dâng cho Chu Lang rồi.

Hai người Trương, Sái chẳng hiểu ý gì, kinh sợ chẳng thể đáp lời. Tháo nạt, sai võ sĩ bắt trói, chém đi. Giây lát đã dâng đầu ở dưới thềm. Mọi người kéo vào hỏi nguyên cớ. Tháo bấy giờ mới tỉnh ngộ: “Ta trúng kế rồi!”*, bèn nói với các tướng rằng:

– Hai người này coi thường quân pháp, dây dưa lâu ngày, nên ta chém đi.

Các tướng đều than tiếc mà đi ra. Tào Tháo ở trong số các tướng, chọn ra Mao Giới, Vu Cấm làm Đô đốc thủy quân, để thay chức hai người kia. Các tướng còn lại đều chẳng thay đổi. Tế tác dò thám được, báo sang Giang Đông. Chu Du cả mừng, nói:

– Điều mà ta lo là hai người này thôi, chỉ cần làm sơ một kế nhỏ là đã trừ sạch đi. Ta chẳng lo rồi.

Túc nói:

– Đô đốc dùng binh như thế, còn lo gì chẳng phá được giặc Tào đây?

Du nói:

– Ta đoán các tướng không biết kế ta, chỉ có Gia Cát Lượng kiến thức hơn ta, chắc mưu này cũng chẳng thể lừa được y. Tử Kính đi hỏi dò thử, xem y biết hay là không, rồi mau về báo. Lỗ Túc đi dò hỏi Khổng Minh, rốt cuộc sẽ ra sao?

HẾT QUYỂN IX

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN X

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN X

91. Gia Cát Lượng dùng kế phục Chu Du.

92. Hoàng Cái dâng kế phá Tào Tháo.

93. Hám Trạch lén dâng thư trá hàng.

94. Bàng Thống dâng hiến liên hoàn kế.

95. Tào Mạnh Đức cắp giáo, làm thơ.

96. Tào Tháo điều động thủy quân ở Tam Giang.

97. Đàn Thất Tinh, Gia Cát tế gió.

98. Chu Công Cẩn ao binh ở Xích Bích.

99. Tào Tháo thua chạy đường Hoa Dung.

100. Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo.

91. GIA CÁT LƯỢNG DÙNG KẾ PHỤC CHU DU

Đây nói Chu Du dùng kế mượn tay Tào Tháo, giết chết Sái Mạo, Trương Doãn. Tế tác báo tin qua sông. Du cả mừng, bèn nói với Lỗ Túc rằng:

– Ta đoán có thể lừa được các tướng, riêng Khổng Minh là không lừa được thôi. Tử Kính hãy nói nhử thử, xem y có biết không.

Lỗ Túc nhận mấy lời ấy, đi thẳng tới thuyền Khổng Minh dò thám. Khổng Minh đón vào thuyền nhỏ cùng ngồi. Túc nói:

– Mấy hôm nay nhọc mệt việc quân, nên bỏ mất việc nghe lời dạy bảo.

Khổng Minh nói:

– Lượng này cũng chưa chúc mừng Đô đốc.

Túc nói:

– Có gì mà mừng?

Khổng Minh nói:

– Công Cẩn sai túc hạ tới do thám xem Lượng có biết hay không, ấy chính là việc nên chúc mừng.

Lỗ Túc bị dọa đến tái mặt, nói:

– Tiên sinh vì sao lại biết?

Khổng Minh nói:

– Mưu kế này chỉ có thể gạt nổi Tưởng Cán. Tháo sau này sẽ hiểu ra, chỉ là không chịu nhận sai thôi. Giang Đông không còn phải lo gì. Sao lại không chúc mừng? Tôi nghe nói đã thay bằng Mao Giới, Vu Cấm. Nếu đưa vào tay hai người này, kiểu gì cũng làm tiêu tan tính mạng thủy quân thôi.

Túc chẳng thể mở lời nữa, chỉ nói mấy câu chống chế một lát rồi từ biệt Khổng Minh mà ra về. Khổng Minh dặn rằng:

– Vạn lần mong Tử Kính giấu đi, chớ nói Lượng đã biết việc này. Công Cẩn mà biết thì ắt kiếm cớ hại Lượng thôi.

Lỗ Túc vâng dạ, rồi cưỡi chiếc thuyền nhỏ mà đi gặp Chu Du, đem việc ấy kể ra hết thảy. Du nghe xong, cả giận nói:

– Nếu giữ người này, thì làm sao ta rạng danh được? Ta quyết phải chém y.

Túc khuyên rằng:

– Nếu giết Khổng Minh, sẽ bị Tào Tháo chê cười.

Du nói:

– Ta tự có phép công để chém y, khiến hắn ta chết không oán hận.

Túc nói:

– Lấy phép công gì?

Du nói:

– Tử Kính khoan hỏi, ngày mai sẽ thấy.

Hôm sau, Du họp các tướng ở dưới trướng, sai mời Khổng Minh. Khổng Minh vui vẻ tới dự. Ngồi xuống rồi, Du hỏi:

– Trước mắt việc giao tranh cũng chẳng còn xa. Ở trên đường sông thì phải dùng binh khí gì để thủ thắng? Xin tiên sinh chỉ cho.

Khổng Minh nói:

– Ở trên sông lớn thì phải lấy cung nỏ làm đầu.

Du cả mừng:

– Lời của tiên sinh chính hợp với ngu ý. Xưa Khương Tử Nha tự chế ra rất nhiều quân khí. Trong quân thiếu tên để dùng. Muốn phiền tiên sinh coi sóc việc chế tạo mười vạn mũi tên, để dùng cho đầy đủ. Xin chớ khước từ. Nếu dùng người khác thì sợ tài kém, chẳng thể làm nổi thôi.

Khổng Minh nói:

– Lượng ở đây nhàn rỗi. Dám hỏi mười vạn mũi tên khi nào thì cần dùng?

Du nói:

– Trong vòng mười ngày, có thể lo liệu đủ chăng?

Khổng Minh nói:

– Trước mắt là lúc hai quân chống cự nhau, sớm muộn quân Tháo cũng đến. Nếu chờ mười ngày sợ lỡ mất việc lớn.

Du nói:

– Tiên sinh hãy tính xem ngày nào thì xong.

Khổng Minh nói:

– Chỉ mất ba hôm. Đúng hẹn sẽ vâng nạp mười vạn mũi tên.

Du nói:

– Trong quân không thể nói đùa.

Khổng Minh nói:

– Sao dám đùa bỡn Đô đốc? Ba ngày mà chẳng lo xong thì sẽ chịu quân lệnh.

Chu Du cả mừng, gọi Quân Chính ti tới làm văn thư ở ngay trước mặt, bày rượu tiếp đãi.

– Ngày quân nhu làm xong, sẽ có thù đáp công lao sau.

Khổng Minh nói:

– Hôm nay không kịp, ngày mai giao phó sẽ liền chế tên ngay. Đến ngày thứ ba hãy sai bọn tiểu quân tới lấy tên.

Khổng Minh uống xong mấy chén, từ biệt mà đi. Lỗ Túc nói:

– Người này lẽ nào lại nói dối ư?

Du nói:

– Hắn tự đến tìm chết, chẳng phải ta bức ép. Rõ ràng đã ở trước mặt mọi người ký vào văn thư, hắn dù bên hông mọc cánh, cũng chẳng bay nổi. Ta đã dặn dò bọn quân tượng* cả rồi, sai bọn chúng làm thong thả không cần gấp, ắt là lỡ việc thôi. Bấy giờ hỏi tội thì còn lý lẽ gì để nói nữa? Ngươi hãy đi thăm dò hư thực rồi về báo lại.

Lỗ Túc tới gặp Khổng Minh, Khổng Minh nói:

– Tôi từng bảo Tử Kính chớ nói cho Công Cẩn. Hắn tất hại tôi. Ngày nay quả nhiên là thế. Trong vòng ba ngày, đòi chế mười vạn mũi tên, nếu không đủ số thì chiếu theo quân pháp mà xử trí. Tử Kính phải cứu ta đó!

Túc nói:

– Ngươi tự chuốc vạ, làm sao cứu được?

Khổng Minh nói:

– Mong Tử Kính cho mượn tạm hai mươi chiếc thuyền, mỗi thuyền mượn ba mươi tên quân sĩ, trên thuyền đều che màn bằng vải xanh. Mỗi thuyền đều đem theo hơn ngàn bó cỏ, bày kín hai bên, đều đợi sẵn ở bờ sông, sẽ có việc dùng tới. Ngày thứ ba xin mời Tử Kính tới đây xem tên. Nhất thiết không thể cho Công Cẩn biết được. Nếu việc tiết lộ ắt kế tôi không thành, mà còn liên lụy Tử Kính nữa.

Túc đồng ý, trở về báo Chu Du, nói rằng:

– Hắn ta không dùng tới tên trúc, lông vũ, keo, sơn gì cả, ắt là có lý do.

Du nghi lắm mà không hiểu là ý gì.

Túc tự điều động hai mươi thuyền nhanh nhẹ, mỗi thuyền đều phái ba mươi người, đều dùng vải xanh làm màn, trên cắm cờ xí, bên trong chứa cỏ, buộc ở hai bên, đều đóng quân bên cạnh thuyền của Khổng Minh. Một ngày không thấy động tĩnh. Hai ngày cũng chẳng thấy động tĩnh. Đến ngày thứ ba, lúc canh tư, Lỗ Túc tới bên cạnh thuyền. Khổng Minh sai mời lên thuyền. Túc hỏi rằng:

– Là ý gì?

Khổng Minh nói:

– Ta mời Tử Kính đi lên phía bắc lấy tên.

Túc nói:

– Tên ở chỗ nào?

Khổng Minh nói:

– Tử Kính chớ hỏi, cứ đi là thấy.

Rồi đem hai chục chiếc thuyền, dùng dây thừng dài nối liền nhau, chỉ nhắm bờ bắc mà tiến. Đêm ấy, sương mù kín sông. Chẳng thể nhìn thấy người trước mặt. Khổng Minh cùng Lỗ Túc ngồi ở trong thuyền, truyền lệnh sai chèo mau. Quả nhiên là một trận mây mù rất đẹp. Tiền nhân có một bài phú Đại vụ thùy giang rằng:

“Lớn thay Trường Giang! Tây giáp Dân, Nga*, nam kẹp tam Ngô, bắc bọc chín dòng. Dồn* trăm sông mà về biển, đùa sóng nước tự ngàn xưa. Đến như Long Bá, Hải Quân, Giang Phi, Thủy Mẫu, cá kình ngàn trượng, rết trời chín đầu, quỷ quái lạ lùng, cùng tụ về đây. Vốn đó là chốn quỷ thần dựa dẫm, cũng là nơi anh hùng đánh giữ.

Giữa lúc âm dương hỗn loạn, sáng tối chưa phân. Lạ sao tầng không tuyền một sắc, chợt mù lớn bủa bốn bề. Tuy chất củi hàng xe cũng chẳng thấy đâu, duy chỉ còn tiếng trống chiêng là nghe được. Ban đầu còn mờ đục, cũng giấu được con báo non Nam; dần tràn lấp khắp nơi, làm mê muội cá côn bể Bắc. Rồi sau trên chạm trời cao, dưới trùm đất rộng. Mịt mờ thay! Trắng xóa mênh mông thay! Chẳng có bến bờ. Kình nghê rời khỏi nước để giương oai, giao long lặn cực sâu mà nhả khí. Lại như rừng mai ẩm ướt, gió xuân rét căm, mờ mờ mịt mịt, mênh mênh mang mang. Đông chẳng thấy bờ nước Sài Tang, nam chẳng còn đỉnh non Hạ Khẩu. Chiến thuyền ngàn chiếc, đều chìm đắm ở nơi hang hốc; thuyền câu một buồm, sợ hãi dập dìu trong sóng nước. Thật là, chót tầng không cũng chẳng còn ánh sáng, mặt trời đổi sắc, đổi ngày rụng thành hoàng hôn, biến nước xanh thành đen kịt. Tuy trí tuệ như Đại Vũ, khó đo được chỗ sâu nông, dẫu sáng suốt như Li Lâu, sao nói được bao nhiêu thước tấc? Nơi ấy Phùng Di* ngăn sóng, Bình Ế* trổ tài, cá rùa lặn mất, chim thú giấu mình. Cách trở đảo Bồng Lai, vây mờ cung Xương Hạp. Hoảng hốt chạy bay, như mưa to chừng ập đến; phân vân tạp nhạp*, cùng mây lạnh muốn hòa nhau. Biết đâu trong đấy, độc xà ẩn nấp, nhân vì thế mà thành ra dịch bệnh; yêu mị giấu mình, dựa vào đó mà làm ra tai ương. Giáng tật bệnh xuống người đời, dây bụi mù nơi biên tái. Dân mọn mắc phải đau thương, đại nhân trông mà cảm khái. Lẽ nào muốn quay về nguyên khí của thuở hồng hoang, đem trời đất hòa thành một khối?”.

Canh năm hôm ấy, thuyền Khổng Minh đến bên mé thủy trại Tào Tháo. Khổng Minh sai đậu thuyền đầu hướng tây, đuôi hướng đông, dàn thành hình chữ nhất, ở trên thuyền gióng trống reo hò. Lỗ Túc kinh ngạc, nói:

– Nếu mà quân Tào ùa ra thì phải làm sao?

Khổng Minh cười, nói:

– Tôi đoán Tào Tháo tuy gian hùng, nhưng trong đám sương mù lớn ắt chẳng dám ra. Bọn ta cứ uống rượu làm vui, mù tan thì về. Thân tôi ở đây, Tử Kính chớ lo.

Đây nói trong thủy trại của Tào Tháo nghe thấy tiếng hò reo gióng trống. Mao Giới, Vu Cẩm hai người vội vã sai người đi báo cho Tào Tháo. Tháo bấy giờ vì thấy thủy quân chưa tụ họp, bèn tự mình tới bờ sông điều động, sai ai nấy đều dừng quân. Tháo truyền lệnh rằng:

– Mù lớn đầy sông, bên kia ắt có mai phục. Phải bảo quản sĩ tụ họp chỉnh tề, nhất thiết không được khinh động. Hãy sai những tay cung nỏ của thủy quân dùng loạn tiễn bắn chúng.

Lại sai người lên trại trên bờ, gọi Trương Liêu, Từ Hoảng, mỗi người đem theo ba ngàn tay cung nỏ, cấp tốc tới mé thuyền bắn giúp. Đến khi hiệu lệnh tới nơi, thì Vu Cấm, Mao Giới sợ quân nam đột nhập thủy trại, đã sai cung nỏ bắn bừa bãi trước rồi. Sau khi mệnh lệnh tới, thì lại điều hơn một vạn tay cung nỏ, cùng nhau bắn tên. Đến lúc bình minh, Khổng Minh sai đưa thuyền quay lại, đầu phía đông, đuôi phía tây, ép đến gần thủy trại mà bắn tên. Trương Liêu, Từ Hoảng vội dẫn những người bắn giỏi, đều xuống thuyền lớn ở cửa thủy trại mà bắn. Chỉ nghe thấy trong sương mù có tiếng hò reo gióng trống, tên bay như mưa. Mặt trời dần lên cao, mây mù tan đi, Khổng Minh sai kíp thu thuyền về. Hai mươi chiếc thuyền hai bên chất đầy các bó cỏ, tên cắm chi chít. Khổng Minh sai người kêu lên rằng:

– Cảm tạ Thừa tướng đã cho tên!

Đến lúc báo cho Tháo biết thì thuyền đã khuất sau màn nước, quay về được hơn hai mươi dặm rồi, đuổi theo chẳng kịp. Tháo hối hận tự trách. Các tướng bền bắc đều than thở không thôi. Khổng Minh nói với Lỗ Túc rằng:

– Tên ở trên mỗi thuyền có thể tới bốn, năm ngàn rồi. Chẳng tốn nửa phần sức lực của Giang Đông, mà đã được mười mấy vạn mũi tên. Ngày mai sẽ đem tới bắn quân bắc, khỏe hơn là tự mình ra sức chế tạo.

Túc nói:

– Tiên sinh thực là người thần vậy! Làm sao biết hôm nay sương mù lớn như thế?

Khổng Minh nói:

– Phàm đã làm tướng, nếu không hiểu thiên văn, không tường địa lý, không rõ quân tình, không biết âm dương, không xem trận đồ, không thấu thế quân, thì là kẻ thường tài thôi. Lượng từ ba hôm trước đã tính ra hôm nay sương mù lớn, nhân thế mới dám nhận lời mà lo liệu. Công Cẩn sai ta trong vòng mười ngày làm xong mà thợ thầy vật liệu đều không cung cấp, nếu làm theo việc quan thì ắt lỡ việc thôi. Tìm được cái cớ trị tội, sẽ giết ta một cách công khai. Mạng ta cậy ở trời. Công Cẩn há có thể hại ta sao?

Lỗ Túc bái phục. Thuyền đã cập bờ. Năm trăm quân đã ở bờ sông để chờ lấy tên. Khổng Minh sai lên thuyền mà lấy, được hơn chín vạn mũi tên, đều gói lại đem vào trong trường giao nộp. Lỗ Túc đem lời của Khổng Minh nói cho Chu Du. Du cả kinh, ngạc nhiên mà than rằng:

– Khổng Minh thần cơ diệu toán, ta không bằng được!

Về sau sử quan có thơ rằng:

Ùn ùn sương kín khắp Trường Giang

Trời đất khó phân, nước mênh mang

Hai mươi thuyền nhỏ bày chữ nhất

Vạn giàn cung nỏ thảy cùng buông

Chấu bay qua cỏ mờ bóng nhật

Mưa táp rơi hoa lấp ánh vàng

Bụi mù xưa lạc đường Lý Quảng

Ngày nay Gia Cát dọa Chu Lang*

Giang Tả được hơn chín vạn mũi tên. Tào Tháo mất mười lăm, mười sáu vạn mũi. Chu Du rời trại tiếp đón, cung kính dùng lễ như với thầy. Khổng Minh nói:

– Chỉ là mẹo lừa vặt vãnh, sao đủ cho là lạ.

Du nói:

– Tuy là Tôn, Ngô thời cổ cũng chẳng thể bì kịp.

Mời vào trong trướng, cùng uống rượu. Du nói:

– Hôm qua Ngô hầu sai sứ đến, đốc thúc việc phá Tào. Du chưa có kế hay, xin tiên sinh chỉ dạy.

Khổng Minh nói:

– Lượng là kẻ lục lục thường tài. Công lại là anh kiệt Giang Đông. Sao lại hỏi kế của Lượng?

Du nói:

– Hôm qua mỗ xem thủy trại, thấy rất có phép tắc, chẳng phải dễ dàng đánh được. Nay tiên sinh cũng đã thấy được động tĩnh của họ rồi. Du có một kế, không biết có làm được chăng? Xin tiên sinh bàn thử.

Khổng Minh nói:

– Đô đốc khoan hãy nói, ai nấy hãy viết chữ vào lòng bàn tay, xem có giống nhau không.

Du cả mừng, sai đem nghiên bút tới, lén viết ra, rồi đưa cho Khổng Minh. Khổng Minh cũng viết xong. Hai người đều tới gần, ai nấy đưa chữ trong lòng bàn tay ra, cùng nhau nhìn, thảy đều cả mừng. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hồi sau sẽ thấy.

92. HOÀNG CÁI DÂNG KẾ PHÁ TÀO THÁO

Hôm ấy ở trên chiếu, Chu Du đưa chữ trong lòng bàn tay mình ra trước. Khổng Minh trông ra, thì là một chữ “hỏa”. Khổng Minh cũng đưa chữ trong lòng bàn tay mình cho Chu Du xem, thì cũng là một chữ “hỏa”. Thảy đều cười to rồi lau tay. Chu Du nói:

– Nếu hai kế đã như nhau thì còn gì phải nghi. Xin chớ tiết lộ. Khổng Minh nói:

– Việc của hai nhà, há có lẽ lại tiết lộ ư? Tôi đoán Tào Tháo tuy trải qua hai phen, nhưng ắt không tin là sẽ bị như thế nữa*. Đô đốc cứ làm đi.

Uống rượu xong rồi, mọi người chia tay. Những người khác đều chẳng hiểu gì.

Đây nói Tào Tháo mất rất nhiều tên, trong lòng buồn bực. Tuấn Du tiến lên nói:

– Đông Ngô có hai người Chu Du, Gia Cát Lượng dùng kế. Trường Giang hiểm trở, thật là khó lường. Nên lựa hai người ở trong quân sang Đông Ngô trá hàng, làm giặc ở bên trong, để thông tin tức, rồi mới có thể mưu đồ.

Tháo nói:

– Chính hợp ý ta. Người tính xem ở trong quân có ai có thể thi hành kế này?

Du nói:

– Sái Mạo bị giết, nhưng tông tộc họ Sái hãy còn ở trong quân. Có hai người là dòng tộc của Sái Mạo, là Sái Trung, Sái Hòa hiện làm Phó tướng quân. Thừa tướng hãy dùng ân nghĩa ràng buộc họ. Đông Ngô ắt chẳng nghĩ đâu.

Ngay đêm ấy, Tháo gọi hai người vào trướng, dặn dò rằng:

– Hai anh em ngươi hãy dẫn tiểu quân đi sang Đông Ngô trá hàng, nếu có động tĩnh thì hãy sai người mật báo. Khi việc xong rồi sẽ thăng các ngươi làm liệt hầu, ban nhiều thực ấp, chớ có thay lòng.

Hai người nói:

– Vợ con chúng tôi đều ở Kinh Châu, sao dám có lòng khác đây? Thừa tướng chớ nghi. Hai người bọn mỗ ắt lấy đầu Chu Du, Gia Cát Lượng.

Tháo trọng thưởng. Hôm sau, hai người đem năm trăm quân, mấy chiếc thuyền nhỏ, thuận gió nhắm bờ nam mà đi.

Đây nói Chu Du đêm ngày không ngủ, lo liệu kế sách tiến quân. Chợt có tin báo rằng:

– Giang Bắc có mấy chiếc thuyền nhỏ bơi tới cửa sông, xưng là em của Sái Mạo, là Sái Trung, Sái Hòa đặc biệt tới đầu hàng.

Chu Du cả mừng, sai gọi tới. Chưa bao lâu đã tới dưới trướng, hai người khóc, lạy, nói:

– Anh tôi vô tội mà bị giặc Tào giết đi, nay muốn báo thù nên đặc biệt tới đầu hàng, mong được thu nhận, sẽ nguyện làm Tiền bộ.

Du lấy vàng lụa ban thưởng, an ủi xong rồi, liền thăng làm Thượng tướng, cùng Cam Ninh dẫn một cánh quân mã để làm Tiền bộ. Hai người Trung, Hòa lạy tạ, cho là đã trúng kế mình rồi. Du bí mật gọi Cam Ninh vào dặn dò rằng:

– Hai người này chẳng phải đầu hàng đâu. Là Tào Tháo sai sang sông để tiết lộ tin tức, chỉ nên giả đò như không biết, chớ có ngăn cản.

Ninh nói:

– Đó là ý gì?

Du nói:

– Hai người này không đem theo người nhà, ắt là trá hàng. Ta muốn tương kế tựu kế mà hành động, để khiến chúng thông báo tin tức. Ngươi hãy tiếp đãi ân cần, nhưng phải đề phòng. Mỗi ngày đều theo ban trên dưới, cùng nhau tới đây. Đến lúc phá địch, sẽ giết hai kẻ đó trước để tế cờ. Ngươi chớ có lỡ việc.

Cam Ninh nhận lệnh. Lỗ Túc tới gặp Du, nói:

– Hai kẻ đó nhiều khi là trá hàng thôi.

Du nghiêm sắc mặt, nói:

– Tháo giết anh của họ, nên đang muốn trả thù, có gì giả dối đâu? Ngươi nếu nghi ngờ như thế thì sao có thể dung nạp kẻ sĩ trong thiên hạ đây?

Túc không biết trả lời ra sao, bèn đi kể với Khổng Minh. Khổng Minh cười lớn. Túc nói:

– Tiên sinh sao lại cười to như vậy?

Khổng Minh nói:

– Tôi cười Tử Kính không biết Công Cẩn đang dùng kế đó thôi. Sông lớn xa cách, tế tác rất khó qua lại. Tháo sai Sái Trung, Sái Hòa giả hàng để bên này khỏi nghi. Công Cẩn lại dùng kế ở trên kế ấy, chính là đang muốn chúng thông tin tức. “Việc binh không nề lừa dối”. Mưu của Công Cẩn phải lắm.

Túc bấy giờ mới tỉnh ngộ.

Đây nói Hoàng Cái lén vào trong quân, tới gặp Chu Du. Du hỏi rằng:

– Công Phúc đến đây vào lúc đêm, ắt có mưu hay.

Cái nói:

– Họ đông ta ít, khó thể đợi mãi, sao không dùng hỏa công đi?

Du nói:

– Ai dạy công dâng kế ấy?

Cái nói:

– Mỗ tự nghĩ thôi, chẳng phải kẻ nào dạy cả.

Du nói:

– Ta vốn định như thế, mới giữ bọn người trá hàng Sái Trung, Sái Hòa để thông báo tin tức, nhưng chỉ hận chẳng có ai dâng kế trá hàng thôi.

Cái nói:

– Mỗ nguyện thi hành kế ấy.

Du nói:

– Không chịu khổ sở thì sao chúng chịu tin?

Cái nói:

– Mỗ từ khi được Phá Lễ trọng dụng tới nay, dầu gan mật lầy đất cũng chẳng oán hận gì.

Du cúi đầu cảm tạ, nói:

– Ngài ưng chịu khổ để thi hành kế ấy, thì Giang Đông vạn phần may mắn lắm.

Cái nói:

– Mỗ chết cũng không oán!

Bèn cảm tạ, đi ra.

Hôm sau, Chu Du khua chiêng gióng trống triệu gọi. Các tướng tụ họp, dàn bày dưới trướng. Khổng Minh cũng ngồi kế bên. Chu Du nói:

– Tháo dẫn trăm vạn binh chủng, liên lạc dài hơn ba trăm dặm, chẳng thể một ngày là phá xong. Lương thảo dự trữ của ta có thể dùng quanh năm suốt tháng. Các tướng hãy chứa ở mỗi thuyền ba tháng lương thảo, chuẩn bị ngăn địch.

Lời còn chưa dứt, Hoàng Cải tiến lên nói:

– Đô đốc dạy chứa bao nhiêu lương thảo?

Du nói:

– Chỉ chi ba tháng lương.

Cái nói:

– Dù chi ngay ba mươi tháng cũng khó phá địch nữa là! Đô đốc đã nhận trọng nhiệm, giằng co đã lâu mà chưa thấy có kế lạ, hao phí gân sức của bọn tôi một cách vô ích. Họ đông ta ít, mà mê muội không tỉnh, chỉ có thể nghe theo lời của Trương Tử Bố, trở giáo vứt giáp, ngửa mặt về bắc đầu hàng, mới là thượng sách.

Du đột nhiên tái mặt, cả giận nói:

– Ta phụng lệnh của Ngô chủ, đã tính toán xong xuôi. Ai lại có lời muốn đầu hàng thì ắt phải chém đi!

Các tướng nhìn ngó lẫn nhau.

– Nay là lúc hai quân đối địch. Ngươi làm Tiên phong, sao dám buông ra lời ấy, muốn làm trễ nãi lòng quân ta sao? Không chém đầu ngươi thì lấy gì cho mọi người phục?

Bèn hét tả hữu lôi ra chém đầu để rao.

Hoàng Cái kêu to rằng:

– Ta từ khi theo Phá Lỗ tướng quân, tung hoành động nam, đã trải ba đời, lúc bấy giờ đâu đã có ngươi?

Du cả giận, hét sai chém. Cam Ninh tiến lên bẩm rằng:

– Công Phúc là cựu thần của Đông Ngô, hãy tha thứ cho.

Du hét Ninh rằng:

– Ngươi là loại người nào? Dám nhiều lời để làm rối loạn pháp độ của ta sao?

Trước tiên gọi tả hữu dùng gậy đánh bừa đuổi Cam Ninh ra. Các tướng đều quỳ, bấm rằng:

– Cái làm tiên phong, không có tội mà bị giết, sợ không có lợi cho việc quân. Đô đốc bao dung, hãy tạm ghi tội, đợi phá giặc Tào xong, hỏi tội cũng chưa muộn.

Du chẳng nguôi giận. Các quan khổ sở kêu xin. Du trỏ Hoàng Cái, nói:

– Nếu không nể mặt các quan thì đã quyết chém đầu ngươi. Đã trái lệnh ta thì hãy tạm tha chết. Tả hữu hãy kéo ra đánh một trăm tích trượng, để làm rõ tội y.

Các quan lại kêu xin. Du lật tung bàn ghế, nạt các quan lui ra, liền sai lấy gậy. Tả hữu đem Cái cởi hết y phục, nằm sấp trên đất. Du nghiến răng, hét sai đánh mạnh. Đánh đến năm mươi gậy, các quan lại kêu xin. Du đứng bật dậy, trỏ vào mặt Cái, nói:

– Ngươi còn dám coi rẻ ta chăng? Hãy gửi lại năm mươi gậy, nếu còn trễ nãi thì phạt luôn hai tội.

Rồi đi vào trong trướng, miệng không ngớt giận. Các quan dìu Hoàng Cái dậy. Cái bị đánh đến rách da nát thịt, máu tươi ướt đẫm, dìu tới trong trướng thì ngất xỉu mấy phen. Người đến hỏi thăm chẳng ai không rơi lệ. Lỗ Túc cũng tới thăm hỏi, rồi trở về thuyền của Khổng Minh. Túc hỏi Khổng Minh rằng:

– Hôm nay Công Cẩn trách tội của Công Phúc. Bọn ta là bộ hạ của y, không dám mạo phạm mà khuyên giải. Tiên sinh là khách, sao lại khoanh tay đứng nhìn, không nói cho một lời?

Khổng Minh cười, nói:

– Tử Kính dối gạt ta ư?

Túc nói:

– Mỗ từ khi cùng tiên sinh qua sông đến nay, chưa từng có việc gì dối nhau, vì cớ gì lại buông ra lời ấy?

Khổng Minh nói:

– Tử Kính sao lại không biết? Binh pháp có câu “cơ mưu quỷ thần không lường được”*. Hôm nay Công Cẩn định giết Hoàng Cái, nhưng chỉ đánh đòn, ấy là kế thôi. Tôi khuyên làm chi?

Túc bấy giờ mới hiểu. Khổng Minh nói:

– Không dùng khổ nhục kế, lấy gì lừa Tháo đây? Nay ắt sẽ sai Hoàng Cái trá hàng, rồi để cho Sái Trung, Sái Hòa báo việc ấy thôi. Nếu Tử Kính gặp Công Cẩn, nhất thiết chớ nói Lượng biết rồi, chỉ nên nói Lượng cũng thầm trách.

Túc trở về gặp Du. Du mời vào trong trường. Túc nói:

– Hôm nay vì cớ gì lại phạt nặng Hoàng Cái như thế?

Du nói:

– Các tướng có oán không?

Túc nói:

– Nhiều người đều có lòng bất bình, mà không dám nói rõ thôi.

Du nói:

– Khổng Minh có biết không?

Túc nói:

– Hắn cũng thầm oán Đô đốc quá bạc tình.

Du cười, nói:

– Phen này mới lừa được.

Túc nói:

– Sao lại nói thế?

Du nói:

– Hôm nay đánh Hoàng Cái là kế thôi. Muốn sai у trá hàng, nên trước phải dùng khổ nhục kế để gạt Tào Tháo, đến khi dùng hỏa công mới có thể chắc thắng.

Túc nghĩ thầm: “Khổng Minh thật là tài cao”, nhưng không dám nói ra.

Đây nói Hoàng Cái nằm ở trong trướng. Các tướng tới thăm hỏi. Cái chẳng nói gì, chỉ rên xiết không ngừng. Chợt có lính báo rằng:

– Tham quân đặc biệt tới hỏi thăm.

Cái sai người mời vào, ngồi ở trước mặt. Cái nạt tả hữu lui ra. Hám Trạch nói:

– Tướng quân lẽ nào lại có thù với Đô đốc?

Cái nói:

– Không phải. Mỗ xem xét trong quân, tuyệt chẳng có một ai có thể làm tâm phúc, duy có tiên sinh là vốn có lòng trung nghĩa, bởi thế mới dám dùng lời trong lòng dạ để bẩm qua.

Hám Trạch nói:

– Công bị trách tội, lẽ nào là khổ nhục kế?

Cái nói:

– Sao lại biết được?

Trạch nói:

– Xem qua động tĩnh của Công Cẩn, mỗ đã đoán được chín phần, bởi thế mới đặc biệt tới thăm.

Cái nói:

– Mỗ chịu ơn ba đời của Ngô hầu, không có gì báo đáp, bởi thế mới hiến kế này, để phá giặc Tào. Da thịt tuy chịu khổ, nhưng chẳng ân hận gì.

Trạch nói:

– Công đã nói với ta, lẽ nào là muốn Trạch dâng thư trá hàng chăng?

Cái nói:

– Thật có ý đó. Chưa biết người có chịu trượng nghĩa chăng?

Hám Trạch nói ra mấy câu, liền làm dấy lên việc ao binh* ở Xích Bích. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

93. HÁM TRẠCH LÉN DÂNG THƯ TRÁ HÀNG

Hám Trạch tự là Đức Nhuận, người Cối Kế, Sơn Âm, nhà vốn làm nông, rất thích học Nho, nhưng nhà quá nghèo, phải làm thuê cho người ta, mượn sách để đọc tụng, hễ viết xong một thiên thì chẳng bao giờ quên, lúc nhỏ có can đảm, đối đáp như nước chảy, được cử Hiếu liêm, bổ làm Tiền Đường trưởng. Tôn Quyền hâm mộ danh tiếng, bèn triệu làm Tham mưu. Nhân thế, Hoàng Cái biết người này giỏi ăn nói, lại có gan, vì vậy mà nhờ đi giúp. Trạch vui mừng vâng theo, nói:

– Đại trượng phu ở trên đời đã theo giúp người ta mà không thể lập công dụng nghiệp, lại cam mục nát như đồ vật thì thật là thẹn thay. Nếu Công Phúc đã xả thân để báo bổ Đông Ngô, Hám Trạch tiếc chi cái mạng nhỏ bé như kiến, dế đây?

Hoàng Cái lăn xuống giường, lạy tạ ơn. Trạch nói:

– Việc chẳng thể trì hoãn, sẽ đi ngay thôi.

Cái nói:

– Thư đã viết xong rồi.

Trạch nhận thư xong, tới đêm ấy, giả làm một người đánh cá, ngồi một con thuyền nhỏ, nhắm hướng bắc, đè sóng mà đi. Đêm ấy sao lạnh đầy trời, đến sau canh ba thì đã tới thủy trại. Quân sĩ tuần sông bắt giữ. Trạch nói:

– Hãy báo ngay cho Thừa tướng, nói Hám Trạch ở Đông Ngô có việc đại sự cơ mật, đặc biệt tới bái kiến.

Đêm ấy, Tào Tháo ở trại trên bờ. Quân sĩ vào báo. Tháo nói:

– Lẽ nào là gian tế ư?

Quân sĩ nói:

– Chỉ là một ông già đánh cá, chẳng hề có đai giáp.

Tháo bèn sai dẫn vào. Sắc trời chưa sáng. Tháo ở trên trường cầm đuốc mà ngồi. Quân sĩ dẫn Hám Trạch tới. Làm lễ xong, Tháo nói:

– Ta nghe nói ngươi là Tham mưu của Đông Ngô, đến có việc gì?

Trạch nói:

– Người ta bảo Tào thừa tướng cầu kẻ sĩ như hạn lớn mà ngóng cầu vồng*. Nay hỏi một câu này, thật là chẳng đúng. Hoàng Công Phúc! Ngươi nghĩ sai rồi!

Lại càu nhàu một hồi. Tháo nói:

– Ta với Đông Ngô sớm tối sẽ giao binh. Ngươi đi riêng tới đây, sao lại không hỏi cho được?

Trạch nói:

– Hoàng Cái ở bên Đông Ngô, đã trải ba đời, là một cựu thần. Nay bị Chu Lang ở trước mặt các tướng xử nặng một trận, giận chẳng biết trút vào đâu, đặc biệt bí mật nói với tôi. Tôi và Công Phúc tình như cốt nhục, nghĩ rằng không có cách báo thù, nên đi thẳng tới dâng thư mật, xin hàng Thừa tướng, định là sẽ đem lương thảo, quân khí tới dâng lên. Chưa biết có chịu dung nạp chăng?

Tháo nói:

– Hoàng Công Phúc đặc biệt sai tiên sinh tới hàng? Thư đầu hàng ở đâu?

Hám Trạch lấy thư trình lên. Tháo xé thư, tới án ngồi xem. Thư nói:

“Quan lương thảo của Đông Ngô, Thủy quân Tiên phong sứ Hoàng Cái khóc ra máu, lạy trăm lạy, kính dâng thư lên Đại thừa tướng ở dưới cờ.

Cái chịu ơn sâu của họ Tôn, từng làm tướng soái, đãi ngộ chẳng bạc, nhưng ngoảnh xem sự thế trong thiên hạ, dùng người Sơn Việt của sáu quận mà chống trăm bạn binh chủng Trung Quốc. Ít chẳng địch nổi nhiều, đó là điều người trong bốn biển đều thấy cả. Tướng lại Đông Ngô chẳng kể là ngu hay trí đều biết là không thể, chỉ có Chu Du, Lỗ Túc vẫn ôm riêng cái tráng* chí nông cạn mà chưa chịu thôi. Lại thêm Y hành quân không có thứ tự, tự cậy tài năng, người vô tội phải chịu hình, người có công không được thưởng. Cái này cũng theo mệnh trời, dẫn chúng ra hàng. Những người do Du đôn đốc cũng dễ phá tan thôi. Đến lúc giao tranh, Cái làm Tiền bộ, sẽ đem lương thảo quân dụng lên thuyền tới dâng nộp. Nhân thế mới đưa thư, ngày tới nhận lệnh rất gần, xin chớ nghi ngờ, hi vọng được dung nạp.

Kiến An năm thứ mười ba [208], mùa đông, ngày tháng mười một, Hoàng Cái khóc ra máu, lạy trăm lạy, dâng thư”.

Tào Tháo ngồi ở trên án, xoay qua trở lại, đem thư đọc hơn chục lần, đột nhiên vỗ án, giương mắt, kêu to:

– Hoàng Cái dùng khổ nhục kế. Ngươi tới đưa thư trá hàng, chỉ là vẽ chuyện, dám tới đùa cợt ta ư?

Liền sai tả hữu lôi ra chém đi rồi về báo. Tả hữu xúm lấy bắt Trạch, đẩy ra để chém. Hám Trạch mặt không đổi sắc, ngửa mặt nhìn trời cười to. Tháo sai dắt vào, hỏi rằng:

– Ta đã hiểu ra gian kế nên chém ngươi. Ngươi vì cớ gì mà lại cười giòn như thế?

Hám Trạch nói:

– Ta chẳng cười ngươi. Ta cười Hoàng Công Phúc không biết nhìn người thôi.

Tháo nói:

– Sao lại chẳng biết nhìn người?

Trạch nói:

– Giết thì giết đi! Cần chi phải hỏi?

Tháo nói:

– Ta từ nhỏ thuộc làu binh thư, đủ biết cái đạo gian trá. Ngươi chỉ lừa được người khác chứ sao lừa được ta?

Trạch nói:

– Hãy nói thử trong thư chỗ nào là ý gian?

Tháo nói:

– Ta sẽ chỉ ra chỗ sơ sót, khiến người chết cũng được sáng mắt. Ngươi nếu đã là thực lòng dâng thư đầu hàng, sao chẳng hẹn rõ là lúc nào. Ngươi nay còn lý lẽ gì để nói không?

Hám Trạch cười lớn, nói:

– Ngươi chẳng hổ thẹn, mà còn dám khoe từ nhỏ đã thuộc làu binh thư. Nếu như đánh thì ắt bị Chu Du bắt thôi. Thứ đồ vô học, đáng tiếc là ta phải chịu chết dưới tay ngươi.

Tháo nói:

– Sao bảo là ta vô học?

Trạch nói:

– Ngươi dầu thuộc sách, nhưng chẳng hiểu cơ mưu, không rõ đạo lý, vì thế biết là thua chắc rồi.

Tháo nói:

– Hãy thả y, xem y nói ta suy tính không đúng chỗ nào. Nếu đúng là người ngay thẳng, có tráng chí thì ắt có lý lẽ.

Trạch nói:

– Mỗ thấy người không biết lẽ đãi khách, ta cần gì phải nói? Chỉ còn đợi chết mà thôi.

Tháo nói:

– Xin được nghe cao luận.

Trạch nói:

– Há chẳng nghe câu “phản chúa, trộm đồ, làm sao hẹn trước?”. Câu này là nói phản chủ và ăn trộm thì làm sao hẹn trước ngày giờ. Nếu đã hẹn xong ngày giờ, gấp thì ra tay không được, nếu mà tiếp ứng thì ắt việc sẽ lộ, chỉ có thể được lúc nào tiện thì làm ngay thôi.

Tào Tháo là một người thông minh, chỉ nói một chút là hiểu ngay, bèn mời xuống chiếu làm lễ:

– Mới rồi nhìn sự việc không thấu, lỡ mạo phạm tôn uy. Mong chớ để bụng.

Trạch nói:

– Tôi cùng Hoàng Công Phúc dốc lòng đầu hàng, như trẻ con mà mong cha mẹ. Há có dối trá gì đâu?

Tháo cả mừng, nói:

– Nếu hai công có thể lập công lao trung nghĩa, ngày sau nhận tước phong ắt sẽ ở trên mọi người.

Trạch nói:

– Bọn mỗ chẳng phải vì tước lộc đâu. Chỉ là ứng mệnh trời, thuận lòng người thôi.

Tháo bày rượu tiếp đãi. Giây lát, có người tới ghé tai Tháo nói thầm. Tháo nói:

– Đem thư tới cho ta xem.

Người ấy đưa mật thư trình lên. Tháo xem xong, cười, khuôn mặt hơi có vẻ mừng. Hám Trạch mừng thầm: “ắt là Sái Trung, Sái Hòa báo tin tức Hoàng Cái chịu hình phạt. Tháo mừng vì việc này đúng là chân thật vậy”. Hồi lâu, Tháo nói:

– Phiền tiên sinh trở lại Giang Đông, cùng Hoàng Công Phúc ước hẹn ngày giờ, trước đưa tin tức qua sông. Tôi sẽ cho quân tiếp ứng.

Trạch nói:

– Mỗ đã rời Giang Đông, chẳng thể trở lại nữa. Mong Thừa tướng sai người cơ mật khác.

Tháo nói:

– Nếu kẻ khác đi thì việc ắt tiết lộ.

Hám Trạch lại ba lần chối từ, chỉ sợ Tào Tháo sinh nghi, hồi lâu mới nói:

– Nếu đi thì ắt không dám ở lâu, phải lên đường ngay thôi.

Tháo ban cho vàng ngọc. Trạch đều không nhận, từ biệt Tháo, ngồi chiếc thuyền nhỏ, lướt về Giang Đông, gặp Hoàng Cái, kể rành mọi việc. Cái nói:

– Nếu chẳng phải công giỏi biện luận, ắt Cái chịu khổ vô ích rồi.

Trạch nói:

– Tôi nay sẽ đi tới trại Cam Hưng Bá, thăm dò Sái Trung, Sái Hòa.

Cái nói:

– Hãy xem việc gì tiện thì làm.

Trạch tới trại. Ninh hỏi rằng:

– Tiên sinh sao lại tới đây?

Trạch nói:

– Lúc ở trên trường thấy tướng quân bị nhục, tôi rất bất bình. Ninh cười mà không đáp. Chợt Sái Trung, Sái Hòa tới. Trạch đưa mắt với Cam Ninh. Ninh hiểu ý Hám Trạch. Ninh nói:

– Chỉ muốn khoe tài năng của y, chẳng hề đoái tưởng bọn ta chút nào. Tôi nay chẳng ngờ gặp phải việc này, thật thẹn khi thấy mọi người nơi Giang Tả.

Bốn người ngồi xuống. Cam Ninh chỉ nghiến răng căm hận, cơn giận bốc lên đầu mà không nói gì. Trạch bèn giả vờ ghé tai Cam Ninh, nói nhỏ. Ninh gật đầu không nói, thở dài mấy tiếng. Bọn Sái Trung thấy Ninh, Trạch đều có ý muốn phản, bèn đem lời khiêu khích, rằng:

– Tướng quân cớ gì lại phiền não? Có gì bất bình chăng?

Trạch nói:

– Nỗi khổ trong lòng bọn ta, ngươi há biết được sao?

Sái Trung nói:

– Lẽ nào là muốn phản Ngô về Tào ư?

Hám Trạch tái mặt. Cam Ninh đứng dậy rút kiếm, nói rằng:

– Việc đã bại lộ, chẳng thể giữ người ở trong trại, nếu mà kể cho người khác thì việc của ta hỏng rồi!

Sái Trung, Sái Hòa vội nói:

– Hai công chớ lo! Xin lui tả hữu, tôi có lời bàn kín đáo.

Ninh nói:

– Hãy nói mau!

Sái Hòa nói:

– Bọn tôi là do Tào Công sai tới trá hàng. Hai công nếu có lòng quy thuận, tôi sẽ tiến cử.

Ninh nói:

– Nếu như thế thì là do trời giúp rồi.

Trạch đem chuyện của Hoàng Cái kể ra. Hai tên họ Sái nói:

– Tôi đã báo cho Thừa tướng biết rồi.

Trạch nói:

– Tôi ở chỗ Thừa tướng dâng thư, rồi đặc biệt tới đây gặp Hưng Bá đó.

Ninh nói:

– Đại trượng phu nếu đã gặp minh chúa, thì nên dốc sức giúp đỡ.

Bốn người cùng uống rượu, bàn luận việc trong lòng. Bọn Sái Trung bèn soạn thư đi báo Tào Tháo. Kế của Hám Trạch chính là công lao thứ nhất dẫn tới việc ao binh vậy. Người đời sau có thơ rằng:

Hoàng Cái biết thừa Hám Trạch trung

Mới phiền gửi gắm vận Đông Ngô

Mấy hàng thư gửi qua sông vắng

Trăm vạn tì hưu chốc sạch không

Cho dẫu Chu Lang thành việc lớn

Ví dù Tào Tháo tỏ gian hùng

Ao binh Xích Bích khoe mưu lược

Vẫn phải nhường ngài đệ nhất công.

Sái Trung tự gửi thư báo cho Tào Tháo, kể rằng: “Cam Ninh phản Ngô, cùng mỗ làm nội ứng”. Hám Trạch cũng viết thư, sai người qua sông báo tin, nói: “Hoàng Cái hành động, nhưng chưa biết ngày nào. Nếu thấy trên đầu thuyền cắm nha kỳ màu xanh thì chính là thuyền lương đó”. Tháo được liền hai lá thư, trong lòng nghi hoặc, họp các mưu sĩ lại bàn bạc. Tháo nói:

– Ai dám qua sông nghe ngóng?

Lời chưa dứt, một người ứng tiếng bước ra, nói:

– Mỗ xin đi.

Rốt cuộc người đó là ai?

94. BÀNG THỐNG DÂNG HIẾN LIÊN HOÀN KẾ

Tào Tháo nói:

– Cam Ninh ở Giang Tả bị Chu Du sỉ nhục, cũng xin làm nội ứng. Hoàng Cái bị phạt năm mươi trượng, liền sai Hám Trạch xin hàng. Chưa thể tin ngay. Ai dám đi sang trại của Chu Du một chuyến?

Tưởng Cán tiến lên nói:

– Lần trước chẳng thể thành công, trong lòng tự thẹn. Nay liều một mạng này, sang đó lần nữa. Nếu chẳng nên việc thì cam chịu quân lệnh.

Tháo bèn lập tức sai Tưởng Cán lên thuyền. Cán ngồi thuyền nhỏ đi thẳng tới gần thủy trại Giang Nam, liền sai người chuyển lời báo với Chu Du. Du nghe nói Tưởng Cán lại tới, nói:

– Vái tạ trời đất. Ta thành công là nhờ người này đây.

Bèn sai người bày bố như thế, như thế. Vốn là Bàng Thống cũng từng nói với Chu Du:

– Muốn phá Tào Tháo thì phải dùng hỏa công.

Du nói:

– Ta đã định kế xong rồi.

Thống nói:

Ở trên mặt sông lớn, một thuyền bén lửa thì những chiếc khác đều tản ra bốn phía, làm sao đốt được? Trừ phi dùng liên hoàn kế, khiến bên kia dùng đinh đóng chặt lại một chỗ, rồi sau mới có thể dùng hỏa công.

Du nói:

– Chỉ hiềm Tào Tháo giảo hoạt, làm sao làm được?

Đang không có cách gì thì liền nghe được tin Tưởng Cán lại tới. Du vì thế cả mừng, bèn ngồi ở trên trướng, sai người mời Cán. Cán thấy không ra tiếp, trong lòng nghi ngờ, sai đưa thuyền tới chỗ vắng vẻ neo lại, rồi theo người vào trại đi gặp Chu Du. Du bèn giả vờ biến sắc, nói:

– Tử Dực vì cớ gì mà xem thường ta quá vậy?

Tưởng Cán giả vờ cười, nói:

– Tôi nghĩ tới tình anh em ngày cũ, mới đặc biệt tới giãi bày việc trong lòng dạ. Sao lại bảo là khinh nhau?

Du nói:

– Ngươi muốn thuyết phục ta đầu hàng, trừ phi biển cạn, đá mòn. Lúc trước ta nghĩ tới giao tình cũ, nên cùng ngươi say sưa một trận, giữ ngươi lại ngủ chung giường. Ngươi liền trộm thư riêng của ta, không từ mà đi, còn báo cho Tào Tháo, giết mất Sài Mạo, Trương Doãn, khiến cho việc lớn chẳng thành, đều bởi tại ngươi cả. Sái Trung, Sái Hòa gần đây mới sang hàng ta. Ngươi lại tới khua lời thuyết phục ư? Ta không nể giao tình ngày cũ thì đã một đao chém thành hai đoạn rồi. Vốn cũng muốn đưa người đi cho khuất, chỉ hiếm một hai hôm nữa ta sẽ phá Tào Tháo thôi. Nếu tạm giữ ngươi ở trong trại, ắt lại tiết lộ.

Du nói:

– Tả hữu ở đâu rồi? Hãy tiễn Tử Dực tới trong am ở Tây Sơn để ngơi nghỉ. Đợi ta phá xong giặc Tào rồi sẽ đưa ngươi qua sông cũng chưa muộn.

Tưởng Cán lại muốn mở lời. Chu Du đã đi vào sau trướng. Tả hữu lấy ngựa cho Tưởng Cán cưỡi, đưa tới am nhỏ sau lưng núi Sơn nghỉ ngơi, phái hai tên quân theo hầu hạ. Cán ở trong am, trong lòng phiền muộn, ăn uống không yên. Đêm ấy sao lạnh đầy trời, Cán thong thả đi bộ rời am. Sau am chỉ nghe thấy tiếng đọc sách. Cán rảo bước, nghe ngóng, trông thấy bên bờ khe núi có mấy ngôi nhà cỏ, bên trong có ánh đèn chiếu ra. Cán tới nhìn trộm, thấy một người đeo kiếm, ngồi trước đèn đọc Tôn Ngô binh thư. Cán nghĩ: “Đây là dị nhân rồi”, bèn gõ cửa xin gặp. Người ấy mở cửa ra đón, dáng vẻ khác tục. Cán hỏi tên họ. Người ấy đáp rằng:

– Mỗ họ Bàng tên Thống, tự là Sĩ Nguyên.

Cán nói:

– Lẽ nào là Phượng Sồ tiên sinh ư?

Thống nói:

– Đúng vậy.

Cán nói:

– Sao lại ở một mình nơi vắng vẻ này?

Thống nói:

– Chu Lang tự cậy tài cao, không nghe lời can gián trung thành, diệt người hiền, hại người đức, nên đặc biệt tới ở đây. Công là người chốn nào?

Cán nói:

– Mỗ là Tưởng Cán. Ở trên hội quần anh đã được gặp nhau, sao lại quên rồi?

Thống nói:

– Nhất thời quên mất.

Rồi mời vào nhà cỏ, cùng nói chuyện thân tình. Cán nói:

– Dựa vào tài của công, làm gì mà chẳng được? Nếu chịu hàng Tào, Cán sẽ tiến cử.

Thống nói:

– Chỉ sợ không dùng tôi thôi.

Cán nói:

– Tôi nguyện lấy tính mạng bảo đảm cho.

Thống nói:

– Nếu đã có lòng tiến cử, thì hãy cùng nhau đi ngay, nếu mà chần chừ, việc ắt tiết lộ thôi.

Cán bên cùng Thông tìm đường tới bờ sông, liền may gặp thuyền ngay, suốt đêm đi sang Giang Bắc, tới trại Tháo. Cán đi gặp Tào Tháo, kể hết mọi việc. Tháo mời vào gặp, ra khỏi trướng đón tiếp, chia ngôi chủ khách mà ngồi. Thống nói:

– Nay Chu Du tuổi nhỏ, cậy tài khinh người, không dùng kế hay, khinh nhờn người cũ mới. Ai nấy đều nản lòng.

Tháo bèn không nghi ngờ, thực lòng tiếp đãi. Ăn uống xong, Tháo sai chuẩn bị ngựa, mời Thống cùng xem trại trên bờ. Hai người lên ngựa, tìm chỗ cao mà quan sát. Thống nói:

– Thực là tướng tài!

Tháo nói:

– Tiên sinh chớ có giấu giếm, xin chỉ dạy cho.

Thống nói:

– Men núi dựa rừng, sau trước nối nhau, ra vào có cửa, tiến lui rõ rệt, tuy là Tôn, Ngô thời cổ sống lại, Nhương Tư* xuất hiện bất quá cũng chỉ thế này thôi. Nay Thống miễn cưỡng phê bình, chẳng phải là thực lòng đâu.

Tháo cả mừng, bởi thế lại cùng nhau đi xem thủy trại, thấy hướng nam chia thành hai mươi bốn tòa trại, đều dùng chiến hạm mông đồng bày thành thành quách, ở trong chứa thuyền nhỏ qua lại theo hàng lối, tiến dừng có thứ tự. Thống cười, nói:

– Mỗ nghe nói Thừa tướng dùng binh như thần. Nay nhìn thấy quả là thực vậy.

Rồi trỏ Giang Nam mà nói rằng:

– Chu Lang! Chu Lang! Chỉ hẹn ngày là ắt chết thôi.

Tào Tháo nói:

– Tiên sinh là thầy của ta vậy. Mong ban cho lời chỉ bảo, chớ hối tiếc chi mà không dạy.

Thống nói:

– Xem thế này mà bàn luận thì Thống không bằng được. Sao dám nói càn đây?

Tháo cả mừng, trở về trại bày rượu cùng uống, cùng bàn binh pháp Tôn, Ngô, trận đồ của các nhà và sách Tam lược, Lục thao. Tháo thấy Thống đối đáp như nước, bèn ân cần tiếp đãi. Thống bèn giả say mà nói rằng:

– Dám hỏi trong quân có lương y không?

Tháo hỏi:

– Để làm gì?

Thống nói:

– Vừa rồi trông thấy thủy quân nhiều người mắc bệnh, cần phải được người tài giỏi để chữa trị.

Bấy giờ quân Tháo không hợp thủy thổ, nhiều người mắc bệnh nôn mửa, chết nhiều vô số. Tháo đang lo việc ấy, chợt nghe Thống nói thì sao lại không hỏi? Thống nói:

– Binh pháp, trận pháp điều tiếc là mình chưa tròn vẹn.

Tháo lại ba lần xin hỏi. Thống nói:

– Mỗ có một kế sách, khiến cho thủy quân lớn nhỏ đều chẳng bệnh tật gì. Người người yên ổn để thu lấy thành công.

Tháo lại hỏi. Thống nói:

– Chỉ vì ở trên sông lớn, nước triều lên xuống, sóng gió không ngừng. Người ở Trung Nguyên chưa quen ngồi thuyền, nên mới sinh ra bệnh. Nếu lấy thuyền lớn thuyền nhỏ hợp lại với nhau, hoặc ba mươi chiếc làm một hàng, hoặc năm mươi chiếc làm một hàng, đầu đuôi dùng vòng sắt liên kết lại, trên bày ván rộng. Chớ nói người có thể đi qua, mà ngựa cũng có thể chạy nữa. Nếu ngồi lên thuyền ấy, mặc cho sóng gió, nước triều lên xuống, có gì để sợ đây?

Tháo rời chiếu, cảm tạ rằng:

– Nếu không có mưu hay của tiên sinh thì làm sao phá Ngô đây?

Thống nói:

– Ý kiến nông cạn của kẻ ngu này như thế. Thừa tướng hãy tự quyết đoán đi.

Tháo lập tức truyền lệnh, gọi thợ sắt ở trong quân đêm ngày chế tạo xích sắt liên hoàn, khóa chặt thuyền bè. Các quân nghe thấy, ai nấy đều vui mừng. Đời sau có thơ rằng:

Xích Bích ao binh dụng hỏa công

Bày mưu quyết sách thảy hợp đồng

Hám Sinh dâng kế lừa Tào Tháo

Hoàng Cái ngưng thuyền đợi Chúc Dung

Ngàn dặm chiến thuyền chìm đáy nước

Một dòng khói lửa nổi trên sông

Nếu không Bàng Thống liên hoàn kế

Công Cẩn sao mà lập đại công?

Bàng Thống nói:

– Mỗ thấy tuấn kiệt đất Giang Tả nhiều người có lòng oán Chu Du. Tôi dựa vào ba tấc lưỡi sẽ vì Thừa tướng mà thuyết phục. Phá Chu Du trước, ắt Lưu Bị không làm được gì rồi.

Tháo nói:

– Tiên sinh quả thực là người có thể lập công lớn, xin nguyện dâng tấu cho vào hàng Tam công.

Thống nói:

– Mỗ chẳng phải vì phú quý. Chỉ muốn cứu vạn dân thôi. Mong Thừa tướng qua sông thì chớ có giết hại.

Tháo nói:

– Ta thay trời hành đạo, sao dám chém giết nhân dân đây?

Thống lạy, xin được nhận văn thư để vỗ yên tông tộc. Tháo nói:

– Người nhà tiên sinh hiện ở chỗ nào?

Thống nói:

– Ở ngay bên bờ sông, nếu được văn thư thì có thể giữ tròn gia tộc rồi.

Tháo sai viết văn thư, niêm phong rồi giao cho Thống. Thống lạy tạ, từ biệt, nói:

– Hãy gấp tiến quân, chớ để Chu Lang phát hiện.

Tháo bằng lòng. Thông từ biệt xong, tới bên bờ sông. Đang định xuống thuyền, bên bờ sông có một người mặc đạo bào, đội mũ trúc, níu Thống lại, nói:

– Ngươi thật to gan! Hoàng Cái dùng khổ nhục kế, Hám Trạch đưa thư giả hàng, người lại tới dâng liên hoàn kế, chỉ sợ đốt không hết đâu. Các ngươi đưa ra kế độc này chỉ giỏi lừa được Tào Tháo thôi. Muốn lừa ta? Chẳng được đâu! Chẳng được đâu!

Dọa đến nỗi Bàng Thống hồn bay phách lạc. Rốt cuộc người đó là ai?

95. TÀO MẠNH ĐỨC CẮP GIÁO, LÀM THƠ

Bàng Thống vội hỏi rằng:

– Ngươi là ai?

Đáp rằng:

– Tôi là Từ Nguyên Trực đây.

Thống nghe nói là cố nhân, trong lòng mới hơi yên, ngoảnh nhìn tả hữu chẳng có ai, bèn nói:

– Ngươi nói ra lời này, thì tiếc thay trăm họ tám mươi mốt châu ở Giang Nam đều bị ngươi tống tiễn cả rồi!

Thứ nói:

– Tám mươi ba vạn người ngựa ở chỗ này thì tính mạng sẽ ra sao?

Thống nói:

– Nếu ta sợ chết thì đã chẳng sang Giang Bắc.

Thứ nói:

– Tôi cảm ơn sâu của Lưu hoàng thúc, chưa từng quên báo đáp. Tào Tháo hại chết mẹ già của tôi, tôi đã thề suốt đời không đưa ra một kế nào. Việc này hôm nay, tôi sao chịu phá kế sách hay của người? Chỉ là tôi cũng đi theo quân ở chỗ này. Một khi quân nam kéo tới, chẳng phân ngọc đá, há có thể thoát nạn sao? Tôi muốn tìm một diệu kế, mở ra con đường chạy. Mong tiên sinh dạy cho. Nếu quả thực có thể thoát thân, tôi sẽ liền ngậm miệng tránh xa thôi.

Bàng Thống cười, nói:

– Nguyên Trực nhìn xa thấy rộng đến như thế, một kế nhỏ mọn như hạt gạo ở ngay trước mắt, có gì khó đâu?

Thứ nói:

– Xin tiên sinh dạy cho.

Thống tới bên tai Từ Thứ, nói sơ mấy câu. Thứ cười lớn, lạy tạ, nói:

– Ta được toàn mạng rồi! Ngày xưa tôi có khen với Lưu hoàng thúc rằng có Phục Long, Phượng Sồ, tài cao thiên hạ, lấy việc này mà luận bàn, thì lời của tôi chẳng sai rồi.

Hai người cười lớn rồi từ biệt. Bàng Thống giã từ Từ Thứ, xuống thuyền trở về báo Chu Du.

Đây nói Từ Thứ ngay đêm ấy bí mật sai người thân cận đi các trại lén lan tin đồn. Hôm sau, trong trại đều tám năm tụm ba, chụm đầu ghé tai mà nói. Lát sau, có người báo cho Tào Tháo biết, rằng:

– Hàn Toại, Mã Siêu ở châu Tây Lương mưu phản, đã đánh tới Hứa Đô.

Tháo cả kinh, vội họp các mưu sĩ bàn bạc. Tháo nói:

– Ta từ lúc dẫn quân nam chinh, trong lòng chỉ lo lắng Hàn Toại, Mã Siêu thôi. Lời đồn trong quân, chưa rõ hư thực, chẳng thể không phòng. Ai có thể thay ta đi một chuyến?

Từ Thứ tiến lên nói:

– Mỗ từ khi đội ơn Thừa tướng thu dùng, hận chưa có tác công lao để báo đáp. Xin được cấp ba ngàn người ngựa, đêm ngày đi thẳng tới Tản Quan giữ chặt cửa ải. Nếu có việc khẩn cấp thì sẽ báo ngay.

Tháo cả mừng, nói:

Nếu được Nguyên Trực ra đi, ta không lo nữa! Trên Tản Quan cũng có quân mã, công hãy thống lĩnh chúng. Trước mắt sẽ phát ba ngàn quân bộ, kỵ, sai Tang Bá làm tiên phong, đêm ngày đi ngay, không được chậm trễ.

Từ Thứ từ biệt Tào Tháo, cùng Tang Bá lên đường. Đây là Bàng Thống cứu mạng Từ Thứ. Sau có thơ rằng:

Tào Tháo nam chinh hãy còn lo

Mã Siêu, Hàn Toại động can qua

Phượng Sồ nói khẽ cùng Từ Thứ

Chẳng khác cá bơi thoát lưỡi câu.

Tào Tháo thấy Từ Thứ đi rồi, trong lòng mới hơi yên. Tháo bèn lên ngựa, trước tiên xem xét doanh trại ven sông, sau đó đi xem thủy trại. Tháo ngồi một chiếc thuyền lớn ở trung ương, trên dựng cờ hiệu chữ “soái”, hai bên đều bày bố thủy quân, trên thuyền đặt sẵn ngàn bộ cung nỏ. Tào Tháo ngồi ở trên. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười ba [208], mùa đông, tháng mười một, ngày mười lăm, sắc trời trong sáng, sóng yên gió lặng. Tháo sai bày rượu tìm vui:

– Đêm nay ta muốn hội họp các tướng.

Sắc trời đã xế, trăng lên đầu núi phía đông, sáng rỡ chẳng khác ban ngày. Một dải Trường Giang như dải lụa mềm vắt ngang. Tháo ngồi trên thuyền lớn. Thị vệ đứng hai bên tả hữu đều mặc áo gấm thêu, cầm giáo nắm kích, nào chỉ mấy trăm người. Tháo sai các quan văn võ dựa theo tước vị mà ngồi. Tháo trỏ núi Nam Bình như bức vẽ, đông ngắm bờ cõi Sài Tang, tây nhìn dòng sông Hạ Khẩu, nam ngó núi Phàn Sơn, bắc trồng rừng Ô Lâm, bốn bề khoáng đãng, trong lòng mừng thầm, nói:

– Ta từ khi cất nghĩa binh tới nay, cùng nước nhà trừ hung diệt bạo, thề sẽ quét sạch bốn bể, đạp bằng thiên hạ. Chỗ chưa chiếm được chỉ còn Giang Nam thôi. Ta có được đất Giang Nam giàu có, thì có thể khiến cho nước giàu binh mạnh. Nay trong tay đã có trăm vạn hùng sư, lại có các công dốc sức vâng lệnh, còn lo gì công nghiệp chẳng thành? Sau khi thu phục Giang Nam, thì chẳng còn việc gì nữa, sẽ cùng với các công chung hưởng phú quý, cùng vui thái bình. Ta chẳng quên lời nói hôm nay đâu, các công hãy lưu ý cho.

Văn võ đều đứng dậy mà khen ngợi, cảm tạ, nói:

– Mong được sớm hát khúc khải hoàn! Trọn đời đều cậy nhờ thờ phụng chúa công.

Tháo cả mừng, sai tả hữu dâng rượu. Uống đến nửa đêm, Tháo ngà say, trông ra xa, trỏ bờ nam, nói:

– Chu Du, Lỗ Túc không hiểu thiên thời! May ta có người đến quy thuận, vì người mà gây họa trong lòng bụng, đó là trời giúp ta rồi!

Tuấn Du nói:

– Thừa tướng chớ nói, sợ bị tiết lộ.

Tháo vui vẻ cười, nói:

– Ta trông ra các công đang ngồi ở đây, cho đến bọn tả hữu ở gần, đều là người tâm phúc của ta cả, nói ra cũng có ngại gì. Lại trỏ Hạ Khẩu, nói:

– Lưu Bị, Gia Cát Lượng! Các ngươi không lường sức kiến dế, mà muốn lay động sức nặng như Thái Sơn của ta sao?

Rồi ngoảnh đầu nói với các tướng rằng:

– Ta nay đã năm mươi bốn tuổi rồi, nếu mà chiếm được Giang Nam thì thực là điều ta vui mừng. Ngày xưa Kiều đại lão cùng ta rất thân, muốn gửi hai con gái để hầu hạ ta. Ta trông ra thì đều là hàng quốc sắc, chẳng ngờ bị Tôn Sách, Chu Du cưới mất. Ta mới dựng đài Đồng Tước trên sông Chương Thủy, nay nếu như bình định được Giang Nam, sẽ cưới hai Kiều về an trí trên đài thì cũng tròn ước nguyện của ta vậy*.

Nói xong thì cười lớn. Bởi thế về sau Đỗ Mục Có thơ rằng:

Kích gãy cát vùi, sắt chửa tiêu

Đem mài mới biết vật tiền triều

Gió Đông chẳng giúp Chu Lang thổi

Xuân dài Đồng Tước khóa hai Kiều.

Thế là Tào Tháo cười lớn không dứt. Chợt nghe tiếng bầy quạ kêu vang nhắm phía nam vừa kêu vừa bay đi mất. Tháo hỏi:

– Quạ ấy vì sao lại kêu đêm?

Tả hữu đáp rằng:

– Quạ thấy ánh trăng, tưởng là trời sáng rồi, bởi thế mới bay khỏi cây mà kêu.

Tháo lại cười không dứt. Bấy giờ rượu đã ngà ngà, Tháo cầm lấy giáo, đứng ở đầu thuyền, lấy rượu rót xuống sông để tế, uống cạn ba chén, rồi cầm ngang ngọn giáo, nói với các tướng rằng:

– Ta cầm ngọn giáo này phá Khăn Vàng, bắt Lữ Bố, diệt Viên Thuật, nuốt Viên Thiệu, xâm nhập cõi bắc, thẳng tới Liêu Đông, tung hoành thiên hạ, đó thực là chí nguyện của đại trượng phu vậy. Huống hồ đứng trước cảnh này, thật là khảng khái, ta nên làm bài ca. Các ngươi hãy hòa theo*.

Ca rằng:

Trước rượu nên ca

Đời người mấy chốc

Tựa như sương sớm

Ngày dài khổ thay

Cảm thương làm sao

Ưu phiền khó bỏ

Lấy gì giải sầu?

Chỉ có Đỗ Khang*

Cổ áo xanh xanh

Hoang mang lòng ta*

Hươu kêu ư ư

Ăn nơi đồng cỏ

Ta có khách khứa

Gảy đàn thổi sênh*

Sáng tỏ như trăng

Bao giờ mới khuyết?

Buồn tự trong lòng

Làm sao dứt tuyệt?

Đi ngang đi dọc

Cất công hỏi thăm

Cùng nhau dự tiệc

Lòng nhớ ơn xưa

Trăng sáng sao thưa

Quạ bay về nam

Lượn quanh ba vòng

Cành nào đậu được?

Núi chẳng sợ cao

Sông nào ngại sâu

Chu Công nhả cơm

Thiên hạ theo về.

Ca xong, mọi người hòa theo. Chợt trên chỗ ngồi có một người tiến lên, nói:

– Đang lúc đại quân chống cự với nhau, vào buổi tráng sĩ liều lĩnh mạng sống, Thừa tướng sao lại buông ra lời không may mắn?

Tháo trông ra, thì là Thứ sử Dương Châu, người huyện Tương, nước Bái, họ Lưu tên Phức, tự là Nguyên Dĩnh. Người này xây dựng Hợp Phì, sáng lập châu trị, họp dân trốn tránh, lập nhà học, mở rộng đồn điền, chấn hưng giáo hóa, hào sâu lũy cao, may áo giáp, rèn binh khí, chứa gạo đầy kho lẫm, chế ra mấy ngàn tấm vách bằng cỏ tranh, dự trữ mấy trăm hộc mỡ cá, việc chiến thủ đều chuẩn bị đầy đủ, thờ Tào Công đã lâu, lập nhiều công trạng*. Phức nói:

– Trăng sáng sao thưa, quạ bay về nam, lượn quanh ba vòng, không cành nào đâu được, đó đều là lời đại bất lợi.

Tháo cả giận, nói:

– Ngươi sao dám làm mất hứng của ta?

Rồi giơ tay lấy một ngọn giáo, đâm chết Lưu Phức, rồi bãi tiệc. Hôm sau tỉnh rượu, Tháo hối hận không nguôi. Con trai Phức là Lưu Hi xin được đem thấy cha về chốn nơi ruộng vườn. Tháo khóc, nói:

– Ta đêm qua say rượu, lỡ hại cha ngươi, hối hận không kịp, hãy dùng hậu lễ của Tam công để chôn cất.

Rồi xin đưa tiễn linh cữu, trọn ngày mới về. Thủy quân Đô đốc Mao Giới mời Tháo tới xem thủy quân. Bày bố ra sao, hồi sau sẽ thấy?

96. TÀO THÁO ĐIỀU ĐỘNG THỦY QUÂN Ở TAM GIANG

Mao Giới, Vu Cấm đi vào trong trướng, mời rằng:

– Chiến thuyền lớn nhỏ đều đã ràng buộc khóa chặt. Cờ xí chiến cụ thảy đều chuẩn bị xong. Xin Thừa tướng điều khiển, chọn ngày tiến quân.

Tháo tới chiến thuyền lớn ở giữa trận thủy quân mà ngồi, triệu tập các tướng. Ai nấy đều nghe lệnh, thảy đều tuân theo đội ngũ, chờ lệnh tiến quân. Thủy quân Trung quân dùng cờ vàng là Mao Giới, Vu Cấm. Thủy quân Tiến quân dùng cờ đỏ là Trương Cáp. Thủy quân hậu quân dùng cờ đen là Lữ Kiền. Thủy quân Tả quân dùng cờ xanh là Văn Sính. Thủy quân Hữu quân dùng cờ trắng là Lữ Thông*. Mã, bộ Tiền quân dùng cờ đỏ là Từ Hoảng, Mã bộ Hậu quân dùng cờ đen là Lý Điển, Mã bộ Tả quân dùng cờ xanh là Nhạc Tiến, Mã bộ Hữu quân dùng cờ trắng là Hạ Hầu Uyên. Thủy lục lộ Đô đốc ứng sứ là Hạ Hầu Đôn, Tào Hồng. Hộ vệ qua lại làm chức Giám chiến sứ là Hứa Trữ, Trương Liêu. Các kiêu tướng còn lại đều dựa theo đội ngũ của mình.

Tào Tháo sai thủy quân ở trong trại gióng ba hồi trống, sai các đội ngũ chiến thuyền chia cửa mà kéo ra, lướt trên mặt nước Tam Giang. Hôm ấy gió tây bắc thổi to, các thuyền đều khua chèo đi ra, khua động cửa ra, kéo căng lá buồm, phá nước đạp sóng yên ổn như trên đất bằng. Quân bắc ở trên thuyền nhảy nhót khoe dũng, múa thương vung đao. Tào Tháo nhìn xem, trong lòng cả mừng, cho là cái đạo tất thắng.

Các quân tiền, hậu, tả, hữu đều thử chiến thuyền, cờ xí chẳng lẫn lộn, lại có năm mươi chiếc thuyền nhỏ qua lại tuần tra, đôn đốc. Tháo đứng trên tướng đài xem xét, điều động luyện tập xong xuôi, bèn sai cuốn buồm. Ai nấy theo thứ tự mà trở về trại. Trại có hai mươi bốn cửa, đều dùng chiến hạm mông đồng xúm quanh bảo vệ. Tháo thưởng cho quân sĩ, ủy lạo các tướng, nói với các mưu sĩ rằng:

– Nếu không có mệnh trời giúp ta, sao có được diệu kế của Phượng Sồ đây? Quả nhiên vượt sông yên ổn như trên đất bằng. Ta tới bờ nam, người ngựa có thể ùa nhau kéo lên.

Trình Dục tiến lên nói:

– Thuyền đều khóa chặt, vốn là yên ổn, nhưng hãy đề phòng bị hỏa công thì khó bề né tránh.

Tháo cười lớn, nói:

– Trình Trọng Đức tuy là biết lo xa, chỉ tiếc là không biết phép dùng binh.

Tuấn Du nói:

– Lời của Trọng Đức rất đúng, nhưng chưa biết kiến giải của Thừa tướng. Xin hỏi vì sao lại là không biết phép dùng binh?

Tháo nói:

– Ôi, kẻ làm đại tướng quân trước phải hiểu thiên thời, kế phải rõ địa lý, rồi sau mới biết phép dùng binh. Tính toán nhiều thì thắng, tính toán ít thì không thắng, huống chi là không tính toán đây? Nay đang lúc khí động đương thịnh, chỉ có gió tây gió bắc, làm sao có gió đông với gió nam đây? Ta đóng trên phía tây bắc, quân của chúng đều ở bờ nam, nếu dùng hỏa công, ắt phải theo thế gió mà lan tràn. Bên kia nếu nổi lửa, thì là tự đốt quân mình rồi, ta có lo gì? Nếu là tháng mười, vào tiết tiểu xuân, thì sao dám không đề phòng ư?

Các tướng đều gật đầu bái phục, nói:

– Trí lược của Thừa tướng bao la như trời đất, há bọn tôi có thể bì kịp đâu!

Tháo ngoảnh lại bảo các tướng:

– Người ở Thanh, Từ, Yên, Đại không quen cưỡi thuyền. Nếu không có kế này, sao có thể vượt qua sông lớn hiểm trở đây?

Ở trong ban có hai tướng đứng dậy bước ra, nói:

Tiểu tượng tuy là người ở U, Yên, nhưng hơi giỏi cưỡi thuyền. Nay xin mượn hai mươi chiếc thuyền tuần tra, đi thẳng tới cửa sông, trước đoạt cờ trống, thuyền chiến rồi về, để tỏ rõ là quân bắc cũng giỏi cưỡi thuyền.

Tháo trông ra, thì là tướng cũ dưới trướng Viên Thiệu, là Tiêu Xúc, Trương Nam. Tháo nói:

– Các ngươi đều sinh trưởng ở phương bắc, sợ ngồi thuyền chẳng được tiện lợi. Binh Giang Nam sinh ra ở Trường Giang, qua lại trên mặt nước, tập luyện tinh thông. Các ngươi chớ khinh thường, đem tính mạng ra mà đùa giỡn.

Tiêu Xúc, Trương Nam kêu to rằng:

– Nếu như không thắng, xin chịu quân pháp.

Tháo nói:

– Chiến thuyền đã nối kết, khóa chặt hết rồi, chỉ còn thuyền nhỏ thôi. Mỗi chiếc cũng có thể chứa hai mươi người, sợ là không tiện.

Xúc nói:

– Nếu dùng thuyền lớn thì sao đủ khoe là lạ. Mong được giao hơn hai mươi chiếc thuyền nhỏ. Mỗ cùng Trương Nam mỗi người dẫn một nửa quân, hôm nay kẻo thẳng tới thủy trại Giang Nam, chỉ chăm đoạt cờ chém tướng rồi về.

Tháo nói:

– Ta cho người hai mươi chiếc thuyền, phát năm trăm người tinh nhuệ, đều cầm thương dài nỏ cứng. Đến sáng ngày mai sẽ đem thuyền lớn bày ở Giang Nam, làm thanh thế từ xa. Lại sai Văn Sính cũng dẫn ba mươi chiếc thuyền tuần tra để tiếp ứng khi các ngươi quay về.

Tiêu Xúc, Trương Nam hân hoan mừng rỡ mà lui. Canh tư hôm sau, nấu cơm. Canh năm, nai nịt vừa xong, thì đã sớm nghe trong thủy trại gióng trống khua chiêng, đều ra khỏi cửa trại, dàn bày trên mặt nước. Một dải Trường Giang cờ hiệu xanh đỏ xen kẽ. Tiêu Xúc, Trương Nam đã sớm dẫn hai mươi chiếc thuyền tuần tra xuyên qua trại, ngó về hướng Giang Nam mà tiến quân.

Đây nói bờ nam ban đêm nghe thấy tiếng trống vang rền, đã sớm báo vào trung quân, trông ra xa thấy Tào Tháo thao luyện thủy quân, Chu Du trèo lên đỉnh núi quan sát, thì Tháo đã thu về hết. Hôm sau chợt nghe tiếng trống động, lại sai người mau lên chỗ cao ngó ra, sớm đã thấy thuyền nhỏ đè sóng lướt tới, liền phi báo vào trung quân. Chu Du nghe tin, hỏi những người dưới trướng:

– Ai dám ra trước?

Hai người Hàn Đương, Chu Thái cùng nhau bước ra, nói:

– Mỗ xin tạm làm Tiên phong phá địch.

Du mừng, sai truyền lệnh các trại phòng thủ nghiêm ngặt thêm, không thể khinh động. Hàn Đương, Chu Thái đều dẫn theo năm chiếc thuyền tuần tra, chia làm tả hữu kéo ra.

Đây nói Tiêu Xúc, Trương Nam cậy mình khỏe mạnh, chèo thuyền nhỏ tiến lên như bay. Hàn Đường chỉ đeo mỗi cái giáp hộ tâm, tay cầm trường mâu, đứng ở đầu thuyền. Thuyền của Tiêu Xúc tới trước, liền sai quân sĩ bắn loạn xạ, cùng với thuyền của Hàn Đương đâm đầu vào nhau. Đương giơ mộc lên đỡ. Tiêu Xúc vung trường mẫu, cùng Hàn Đường giao tranh. Tay Đương vung thương lên một cái, đã đâm chết Tiêu Xúc. Thuyền của Xúc vội quay đầu, chẳng ngờ đâu đội thuyền của Chu Thái kéo ra. Trương Nam vung thương đứng ở đầu thuyền giao chiến. Hai bên dùng cung tên bắn loạn. Chu Thái một tay cầm cái mộc, một tay thì cầm đao. Hai thuyền cách nhau bảy tám thước. Thái liền phóng mình một cái, nhảy ngay lên thuyền Trương Nam, tay vung đao hạ, chém Trương Nam rơi xuống nước, rồi tới đón đánh thuyền của Văn Sính. Hai bên dàn bày chiến thuyền, đánh giết.

Đây nói Chu Du đứng trên đỉnh núi, cùng với các mưu sĩ trông ra xa về phía mặt nước Giang Bắc, thấy chiến hạm mông đồng tụ tập trên sông, cờ xí ra hiệu đều có thứ tự, rồi quay lại nhìn Văn Sính với Hàn Đương, Chu Thái chống cự nhau, dốc sức mà đánh. Văn Sính chống đỡ không nổi, quay thuyền mà chạy. Hàn, Chu kíp đốc thuyền đuổi theo. Chu Du sợ vào sâu trong đất địch, liền đem cờ trắng ra vẫy, sai mọi người khua chiêng. Chu, Hàn bèn quay chèo trở về. Văn Sính trở về báo rằng Tiêu Xúc, Trương Nam đã bị tướng bên nam giết chết. Tháo kinh ngạc không thôi, đành thu quân về trại. Chu Du ở trên đỉnh núi, trông thấy chiến thuyền bên kia sông đều trở về thủy trại. Du nhìn xem, rồi ngoảnh đầu nói với các mưu sĩ rằng:

– Chiến thuyền ở Giang Bắc kín mít như lau sậy, lại thêm Tháo có tướng mưu trí, phải dùng kế gì để phá y?

Các tướng định đáp, chợt thấy trong trại của Tháo có một cơn gió thổi gãy lá cờ vàng ở trung quân, bay xuống mặt nước. Du cười lớn, nói:

– Còn chưa kịp phá Tào mà đã có điềm báo trước rồi!

Quân của Tháo thấy lá cờ trung ương bị gãy, ai nấy đều có ý kinh hoàng. Tháo trong lòng cũng không vui, hạ lệnh rằng:

– Ai làm mê hoặc mọi người thì sẽ chém!

Nhờ đó lòng quân mới yên. Chu Du đang lúc nhìn ngó, chợt gió to nổi lên, trông xuống mặt sông, nước đang vỗ vào bờ. Một trận gió lớn thổi qua, khiến góc lá cờ quất vào trán Chu Du. Du đột nhiên nhớ đến một việc gì, bèn kêu to một tiếng, lui về phía sau ngã lăn ra, miệng hộc máu tươi. Các tướng cả kinh, mau mau cứu dậy thì đã bất tỉnh nhân sự, bèn dìu dắt xuống núi, trở về trong trướng. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

97. ĐÀN THẤT TINH, GIA CÁT TẾ GIÓ

Chu Du đứng trên đỉnh núi, xem xét hồi lâu, đột nhiên ngã lăn ra phía sau, miệng hộc máu tươi, bất tỉnh nhân sự. Người thân cận bên tả hữu cứu đem về trướng. Các tướng đều tới hỏi thăm, nhưng chẳng hiểu là chuyện gì, thảy đều ngạc nhiên, nhìn nhau mà nói rằng:

– Bờ Giang Bắc có trăm vạn binh chúng, như hổ rình cá nuốt. Thế mà Đô đốc như thế này, nếu như quân Tào kéo tới, thì phải làm sao?

Vội sai người đi bẩm cho Ngô hầu biết tin.

Đây nói Lỗ Túc trong lòng nghi hoặc không yên, bèn tới gặp Khổng Minh, nói việc Chu Du đột nhiên mắc bệnh. Khổng Minh hỏi rằng:

– Công thấy việc này ra sao?

Túc nói:

– Đây là cái phúc của Tào Tháo, mà là họa của Giang Đông vậy.

Khổng Minh cười, nói:

– Bệnh của Công Cẩn, Lượng rất giỏi trị, ra tay là an toàn thôi.

Túc nói:

– Nếu thực như thế, ắt là nước nhà vạn phần may mắn rồi!

Liền mời Khổng Minh cùng đi thăm. Túc vào gặp Chu Du trước. Du lấy chăn trùm kín đầu mà nằm. Túc nói:

– Bệnh tình của Đô đốc sao rồi?

Chu Du nói:

– Tim ruột đau đớn, có lúc lại hôn mê.

Túc nói:

– Đã từng uống thuốc gì chưa?

Du nói:

– Trong bụng cứ nôn ngược, thuốc chẳng thể xuống được.

Túc nói:

– Vừa rồi có tới chỗ Khổng Minh, nói chuyện Đô đốc nhiễm bệnh. Khổng Minh nói nếu y ra tay thì sẽ dứt ngay, hiện đang ở trước trướng, hãy phiền người ấy tới xem bệnh.

Chu Du mời vào, bèn sai người dìu mình ngồi ở trên giường thấp. Khổng Minh nói:

– Mấy hôm chẳng gặp mặt ngài, sao mà quý thể lại không yên thế kia?

Du nói:

– “Người gặp họa phước chỉ trong sớm tối thôi”. Há có thể giữ mình được ư?

Khổng Minh nói:

– “Trời có gió mây khó lường”. Con người há có thể liệu được ư?

Du nghe thấy thì tái mặt, bèn giả vờ rên rỉ. Khổng Minh nói:

– Đô đốc chắc là bị đầy bụng* chăng?

Du nói:

– Phải.

Khổng Minh nói:

– Ắt phải dùng thuốc mát để chữa thôi.

Du nói:

– Đã uống thuốc mát nhưng vô hiệu.

Khổng Minh nói:

– Trước tiên phải sửa sang nguyên khí. Khí đã thuận thì trong vòng một hơi hít vào thở ra là tự nhiên dứt tuyệt thôi.

Du đoán rằng Khổng Minh ắt đã biết ý mình, bèn buông lời nói nhử, rằng:

– Muốn được thuận khí thì phải dùng thuốc gì?

Khổng Minh cười, nói:

– Lượng có một phương thuốc, sẽ liền khiến Đô đốc thuận khí.

Du bèn nghiêm mặt hỏi rằng:

– Mong tiên sinh chỉ dạy cho.

Khổng Minh đòi giấy bút, đuổi tả hữu lui ra, rồi bí mật viết mười sáu chữ rằng:

Muốn phá Tào Công

Phải dùng hỏa công

Muôn việc đầy đủ

Chỉ thiếu gió đông.

Khổng Minh viết xong, đưa cho Chu Du. Khổng Minh nói:

– Đây là thuốc tốt để trừ gốc bệnh.

Du trông thấy thì cả kinh, thầm nghĩ: “Khổng Minh thật là người thần! Đã sớm biết việc trong lòng ta, chỉ có thể đem hết sự tình mà thưa qua”. Du cười, nói:

– Tiên sinh đã biết gốc bệnh, thì lấy gì để trị? Việc đang nguy cấp, mong ban lời chỉ dạy.

Khổng Minh nói:

– Lượng tuy bất tài, nhưng từng gặp dị nhân, truyền cho sách Bát môn độn giáp thiên thư, trên có thể kêu mưu gọi gió, bắt quỷ xua thần, giữa có thể bố trận bày binh, yên dân giữ nước, dưới có thể tìm lành lánh dữ, không hại đến thân. Đô đốc nếu muốn có gió đông nam thì hãy đến núi Nam Bình, đắp một cái đài tên là đàn Thất Tinh, cao chín thước, xây ba tầng, dùng một trăm hai mươi người cầm cờ phướn vây quanh. Lượng lên trên đó cầu cúng, mượn ba ngày ba đêm gió lớn hướng đông nam, giúp Đô đốc dùng binh, thì thế nào?

Du cả mừng, nói:

– Đừng nói ba ngày ba đêm, chỉ cần một đêm gió lớn thì việc lớn có thể thành rồi. Có điều việc ở trước mắt, không thể trì hoãn.

Khổng Minh nói:

– Ngày hai mươi tháng mười một là ngày Giáp Tý sẽ tế gió, đến ngày hai mươi hai là Bính Dần thì gió ngừng, có được chăng?

Du cả mừng, nói:

– Sẽ sai ngay năm trăm quân sĩ tinh tráng đi đắp đàn, phái một trăm hai mươi người cầm cờ giữ đàn, đứng chờ nghe lệnh.

Thế là, Chu Du liền đứng dậy điều động binh lính. Khổng Minh vâng lời ngay, cùng Lỗ Túc lên ngựa tới núi Nam Bình, đo đạc địa thế, sai quân sĩ lấy đất đỏ hướng đông nam đắp đàn, chu vi hai mươi bốn trượng, mỗi một tầng cao ba thước, cộng là chín thước.

Dưới tầng một cắm hai mươi tám lá cờ sao: phía đông bảy lá cờ xanh, dựa theo các sao Giác, Cang, Đê, Phòng, Tâm, Vĩ, Cơ mà bày thành hình chòm sao Thương Long*; phía bắc bảy lá cờ đen, dựa theo các sao Đẩu, Ngưu, Nữ, Hư, Nguy, Thất, Bích mà bày thành thế chòm sao Huyền Vũ; phía tây bảy lá cờ trắng, dựa theo các sao Khuê, Lâu, Vị, Mão, Tất, Chủy, Sâm mà dựa oai phong chòm sao Bạch Hổ; phía nam bảy lá cờ đỏ, dựa theo các sao Tỉnh, Quỷ, Liễu, Tinh, Trương Dực, Chẩn mà thành hiện trạng chòm sao Chu Tước.

Tầng thứ hai xung quanh cắm sáu mươi bốn lá cờ vàng, dựa theo sáu mươi bốn quẻ mà chia nhau đứng.

Tầng cao nhất dùng bốn người, ai nấy đều buộc tóc đội mão, mặc áo bào đen, áo phương, đai rộng, giày đỏ, quần vuông. Phía trước, bên trái có một người đứng, cầm sào dài. Đầu sào dùng lông gà trang trí, dùng để gọi gió. Phía trước, bên phải có một người cũng cầm sào dài. Đầu sào treo dấu hiệu thất tinh, để chỉ hướng gió. Phía sau, bên trái có một người bưng bảo kiếm. Phía sau, bên phải có một người bưng lò hương. Ở dưới đàn có hai mươi bốn người, ai nấy đều cầm cờ tinh, che lọng quý, kích lớn, giáo dài, phủ việt vàng, cờ mao trắng, phướn đỏ, cờ đạo màu đen, đứng khắp bốn mặt.

Bốn mặt đàn đã bày bố cờ xí xong xuôi, chỉ đợi Khổng Minh lên đàn làm phép. Tháng mười một, ngày hai mươi là ngày Giáp Tý, giờ tốt, Khổng Minh tắm gội, trai giới, mặc áo đạo sĩ, xõa tóc, đi chân không lên đàn, trước tiên dặn Lỗ Túc rằng:

– Tử Kính hãy đi về trung quân giúp đỡ Công Cẩn điều binh, không thể để lỡ việc. Lượng dù khấn không được gió thì cũng chớ làm lạ. Nếu thấy gió đông nam nổi lên thì phải lập tức hành sự.

Lỗ Túc đi rồi. Khổng Minh dặn dò tướng sĩ giữ đàn:

Không được rời khỏi vị trí! Không được kê đầu ghé tai! Không được lỡ miệng nói xằng! Không được kinh ngạc day động! Ai phạm lệnh ta thì chém!

Mọi người đều theo lệnh. Khổng Minh thong thả bước lên đàn, xem xét phương hướng xong xuôi, bèn đốt hương vào lò, rót nước vào chén, ngửa mặt lên trời khấn thầm, rồi xuống đàn, đi vào trong trướng nghỉ ngơi, sai quân sĩ thay phiên nhau nghỉ ngơi, ăn uống. Khổng Minh lên đàn ba lần, xuống đàn ba lượt, chẳng hề thấy có gió.

Đây nói Chu Du mời Trình Phổ, Lỗ Túc và một đám quan quân tới trong trường chầu chực, chỉ đợi gió đông nam nổi thì liền điều binh, một mặt sai đi báo cho Ngô hầu Tôn Quyền tiếp ứng. Bấy giờ Hoàng Cái cũng đã tự chuẩn bị, hạ thủy hai mươi chiếc hỏa thuyền. Đầu thuyền cắm đây đinh lớn, trong thuyền chứa lau sậy, củi cỏ, tưới đẫm dầu cá, trên bày lưu huỳnh, diêm tiêu và vật dẫn lửa. Mỗi chiếc đều dùng vải xanh, giấy dầu để che đậy. Ở đầu thuyền cắm nha kỳ thanh long, đuôi thuyền đều buộc tẩu khả*. Tuyển hai trăm thủy thủ tinh nhuệ đứng chờ nghe lệnh ở dưới trường, chỉ đợi Chu Du ở trong trướng ra hiệu lệnh.

Bấy giờ, Cam Ninh, Hám Trạch giữ chặt Sái Trung, Sái Hòa ở trong thủy trại, ngày ngày uống rượu, không để một tên lính nào lên bờ. Vây quanh toàn là quân mã của Đông Ngô, canh đến nỗi một giọt nước cũng không đi lọt, chỉ đợi trên trướng có hiệu lệnh xuống. Ai nấy xoa bàn tay, vỗ nắm đấm, chuẩn bị chém giết.

Chu Du đang ngồi ở trong trướng. Thám tử tới báo:

– Thuyền của Ngô hầu đỗ lại chỉ cách trại tám mươi lăm dặm, đợi tin vui của Đô đốc.

Du liền sai Lỗ Túc đi báo với khắp các quan binh, tướng sĩ bộ hạ:

– Ai nấy đều phải sửa soạn thuyền ghe, quân khí, buồm chèo và các thứ khác. Một khi hiệu lệnh ban ra thì không được để lỡ thời giờ, nếu có sơ sót thì chiếu theo quân pháp.

Các nơi đều báo về rằng:

– Đã chuẩn bị xong, chỉ đợi chỉ huy.

Hôm ấy ngóng đợi đến gần tối, sắc trời trong sáng. Một mảy gió cũng chẳng động. Du nói với Lỗ Túc rằng:

– Lời của Khổng Minh là xằng bậy rồi. Vào lúc giữa đông làm sao có gió đông nam đây?

Túc nói:

– Tôi đoán Khổng Minh ắt không dám nói bậy.

Dần dần bước sang canh ba, bấy giờ chợt nghe thấy tiếng gió thổi, cờ phướn lay động. Du rời trướng xem xét. Lá cờ bay trỏ hướng tây bắc. Du kinh hãi nói:

– Người này có thể đoạt công lao tạo hóa của trời đất, có pháp thuật quỷ thần không lường được, nếu mà giữ lại thì sẽ thành mầm họa cho Đông Ngô, lại là mối lo lớn của Chu Du nữa. Ắt phải giết đi để khỏi sanh mối lo sau này.

Vội gọi tướng thủ hộ trung quân ở trước trướng là Hiệu úy Đinh Phụng, Từ Thịnh:

– Hai tướng hãy đem theo hai trăm người. Một trăm người cưỡi thuyền theo Từ Thịnh đi bằng đường sông, một trăm người nối gót Đinh Phụng đi đường bộ. Như tới đàn Thất Tinh ở núi Nam Bình thì chỉ có hỏi nhiều, hãy bắt lấy Gia Cát Lượng, phanh thấy thành vạn mảnh, đem đầu của hắn trở về lãnh công.

Hai tướng vui mừng, vâng lệnh ra đi. Từ Thịnh xuống thuyền, một trăm tay đao búa giương buồm khua chèo; Đinh Phụng lên ngựa, một trăm tay cung tiễn đều cưỡi chiến mã, nhắm núi Nam Bình cách trại lớn chỉ hơn mười dặm, hai ngả cùng đi giết Khổng Minh. Đi ở trên đường, trông thấy gió đông nam nổi to. Có thơ rằng:

Lên Thất Tinh đàn phát lệnh nghiêm

Vung kiếm gió đông bỗng trỗi lên

Khói mây vạn dặm cùng khua động

Sóng gió Tam Giang thảy quẫy xô

Về quê chẳng khứng Cao Hoàng hát*

Đắc đạo cùng theo Liệt Tử* chơi

Ngày ấy Khổng Minh dùng phép lạ

Giúp chàng Công Cẩn trổ tài năng.

Lại có thơ rằng:

Gió đông một tối thổi ven sông

Trăm Loạn Tào binh thảy lạnh gan

Gia Cát mất rồi, ngàn năm nữa

Chẳng ai lên lại Thất Tinh đàn.

Lại có thơ rằng:

Gian hùng Tào Tháo dấy can qua

Chỉ muốn đạp bằng thiên hạ a?

Trên đàn một tối gió đông thổi

Trăm vạn bịnh Tào thảy sạch tan.

Hôm ấy Từ Thịnh, Đinh Phụng chạy gấp tới trước đàn. Quân mã của Phụng tới trước, thấy tướng sĩ cầm cờ đứng ở trên đàn hứng gió. Đinh Phụng xuống ngựa, cầm kiếm lên đàn, không thấy Khổng Minh, vội hỏi tướng sĩ giữ đàn. Tướng sĩ đáp rằng:

– Quân sư vừa mới xuống đàn, đi mất rồi.

Đinh Phụng đi tìm Từ Thịnh. Thuyền Thịnh đã tới nơi, Hai người cùng đuổi theo Khổng Minh, chợt thấy bên bờ sông có một tiểu tốt nói:

– Đêm qua có một chiếc thuyền nhẹ đậu ở bãi cát trước mặt. Lúc gần tôi thấy tiên sinh xõa tóc xuống thuyền. Chiếc thuyền ấy nhắm đầu nguồn mà đi rồi.

Đinh Phụng, Từ Thịnh chia làm hai đường thủy bộ truy tìm. Từ Thịnh sai kéo căng buồm cói, hứng gió mà lướt, trông ra xa thấy chiếc thuyền đã ở không xa phía trước. Từ Thịnh đứng ở đầu thuyền, cao giọng kêu to:

– Quân sư khoan đi! Đô đốc mời tới gặp!

Khổng Minh đứng ở đuôi thuyền, cười lớn rồi nói rằng:

– Hãy bẩm với Đô đốc dùng binh cho tốt. Gia Cát Lượng tạm trở về Hạ Khẩu. Ngày khác sẽ lại gặp nhau.

Từ Thịnh nói:

– Hãy tạm mời dừng lại một chốc. Có chuyện gấp cần nói.

Khổng Minh nói:

– Ta đã đoán được rằng Đô đốc không thể dùng được ta, thì ắt sẽ hại nhau, nên trước đã sắp sẵn cho Tử Long chờ đợi lâu rồi. Tướng quân chớ đuổi theo nữa.

Từ Thịnh thấy thuyền trước mặt không có buồm, liền cố đuổi theo. Độ chừng đã sắp đến gần, Triệu Vân giương cung lắp tên, đứng ở đuôi thuyền kêu to:

– Ta là Thường Sơn Triệu Tử Long đây! Vâng lệnh tướng quân đặc biệt tới đây đón quân sư, vốn là muốn một mũi tên bắn chết người, nhưng sợ hai nhà đánh mất hòa khí. Cho người xem thủ đoạn của ta!

Nói vừa dứt, tên đã bắn ra, bắn đứt dây thừng cột lá buồm. Lá buồm rơi xuống mặt sông, thuyền liền quay ngang. Triệu Vân liền sai kéo căng buồm cói, thuận gió mà đi. Thuyền lướt như bay, chẳng thể đuổi kịp. Đinh Phụng ở trên bờ vội gọi Từ Thịnh cho thuyền cập bờ, nói rằng:

– Gia Cát Lượng thần cơ diệu toán, người khác chẳng bì kịp. Lại thêm Triệu Vân có cái dũng vạn người không địch nổi. Ngươi có biết y lúc ở Đương Dương Trường Bản không? Bọn ta chỉ nên đem tin này về báo lại.

Nhân thể, hai người trở về gặp Chu Du, kể hết chuyện Khổng Minh sai Triệu Vân chờ sẵn ở bờ sông, đón rước đi rồi. Chu Du cả kinh, nói:

– Người này như thế, khiến ta sớm tối không yên rồi! Ngày nay tính kế, chi bằng cùng Tào Tháo liên hòa, trước bắt Lưu Bị, Gia Cát Lượng, để dứt hậu họa.

Thử xem Chu Du nói ra lời ấy, sự việc sẽ biến hóa thế nào? Rốt cuộc sẽ ra sao?

98. CHU CÔNG CẨN AO BINH Ở XÍCH BÍCH

Đây nói Chu Công Cẩn đang nghe hai tướng Từ, Đinh kể chuyện Khổng Minh thần cơ diệu toán như thế. Du bèn có lòng muốn hòa Tào hại Lưu. Lỗ Túc nghe thấy, bèn can rằng:

– Đô đốc há có thể vì chuyện sơ sót nhỏ mà vứt bỏ việc lớn? Tào Tháo còn gấp mười lần Lưu Bị, nếu không phá Tào thì chẳng biết chết lúc nào. Sau khi phá Tào rồi đánh Lưu cũng chưa muộn.

Chu Du nghe theo lời Túc, bèn triệu tập các tướng tới nghe lệnh, trước dạy Cam Ninh rằng:

– Hãy đem Sái Trung và bọn lính đầu hàng men theo bờ sông phía nam mà tiến, chỉ dùng cờ hiệu quân bắc, đi thẳng tới đất Ô Lâm, ấy là chỗ Tào Tháo chứa lương thực, xâm nhập vào trong quân, đốt lửa làm hiệu. Chỉ để một mình Sái Hòa ở lại trong trướng. Ta có chỗ cần dùng.

Cam Ninh lĩnh kế đi ra. Thứ hai, gọi Thái Sử Từ tới dặn dò rằng:

– Ngươi hãy lĩnh ba ngàn binh, chạy thẳng tới địa giới Hoàng Châu, cắt đứt quân tiếp ứng của Tào Tháo ở Hợp Phì. Đến khi tới gần quân Tào thì đốt lửa làm hiệu, trông thấy cờ đỏ thì chính là quân tiếp ứng của Ngô hầu đã tới.

Hai đội quân này đi xa nhất, nên phải đi trước.

Thứ ba, gọi Lữ Mông lãnh ba ngàn quân, tới Ô Lâm tiếp ứng cho Cam Ninh, thiêu đốt trại sách của Tào Tháo.

Thứ tư, gọi Lăng Thống dẫn ba ngàn quân, đi thẳng tới đầu địa giới Di Lăng, hễ thấy Ô Lâm có lửa bốc thì đưa binh tiếp ứng.

Thứ năm, gọi Đổng Tập dẫn ba ngàn quân, đi thẳng tới Hán Dương, theo Hán Xuyên đánh vào trại Tào Tháo, đợi quân cờ trắng tới tiếp ứng.

Thứ sáu, gọi Phan Chương dẫn ba ngàn quân, thảy đều cầm cờ trắng, đi theo lấy Hán Dương, tiếp ứng Đổng Tập.

Sáu đội thuyền ghe, đều tự chia đường ra đi rồi, liền lệnh cho Hoàng Cái sai tiểu tốt cầm thư báo với Tháo rằng: “Hẹn ước canh hai đêm nay, hễ thấy trên đầu thuyền có cắm nha kỳ thanh long, thì tức là thuyền chở lương của Hoàng Cái đó, vâng vâng”. Hoàng Cái một mặt gửi thư, một mặt an bày cho các hỏa thuyền neo đậu. Chu Du ở phía sau phát bốn đội chiến thuyền, để làm tiếp ứng: đội thứ nhất quan Lãnh binh là Hàn Đương, đội thứ nhì quan Lãnh binh là Chu Thái, đội thứ ba quan Lãnh binh là Tưởng Khâm, đội thứ tư quan Lãnh binh là Trần Vũ. Bốn đội đều dẫn theo ba trăm chiến thuyền, trước mặt bày bố hai mươi chiếc hỏa thuyền để ép trận. Chu Du, Trình Phổ ở trên thuyền lớn mông đồng điều binh, bên trái có Từ Thịnh, bên phải có Đinh Phụng, chỉ để Lỗ Túc cùng Hám Trạch, Bàng Thống và các mưu sĩ ở lại giữ trại, đợi biên chép công lao.

Đây nói Ngô hầu Tôn Quyền sai sứ giả cầm binh phù tới, nói rằng đã sai Lục Tốn làm Tiên phong, nhắm thẳng đất Kì Hoàng mà tiến binh, Ngô hầu tự tiếp ứng phía sau. Chu Du điều binh chỉnh tề, có phép tắc. Trình Phổ khâm phục không dứt. Du lại sai người lên Tây Sơn đốt hỏa pháo, lên núi Nam Bình vẫy cờ hiệu, chuẩn bị xong xuôi một lượt, chỉ đợi hoàng hôn*.

Chuyện chia hai đầu. Đây nói Lưu Huyền Đức ở tại Hạ Khẩu, chỉ đợi Khổng Minh về, chợt thấy một chiếc thuyền đến, thì là công tử Lưu Kỳ tới do thám tin tức, Huyền Đức mời lên địch lâu ngồi, nói:

– Gió đông nam thổi đã lâu, Tử Long đi tiếp ứng Khổng Minh, đến nay vẫn chưa về tới, lòng ta rất lo.

Tiểu hiệu trỏ hướng kênh Phàn Khẩu, nói:

– Có một chiếc thuyền buồm đang lướt gió mà tới, ắt là quân sư rồi.

Huyền Đức, Lưu Kỳ xuống lầu đón tiếp. Giây lát đã cập bờ, Khổng Minh, Tử Long đi lên bờ sông. Huyền Đức cười, cúi mình làm lễ, thăm hỏi xong xuôi. Khổng Minh nói:

– Không có thời giờ rảnh rỗi để nói chuyện chi tiết. Ngày trước đã hẹn lo chiến thuyền, quân mã, đều đã sửa soạn xong chưa?

Huyền Đức nói:

– Đã tụ tập lâu rồi. Chỉ đợi quân sư điều động.

Khổng Minh nói với Triệu Vân:

– Tử Long hãy đem ba ngàn quân mã qua sông, đi thẳng tới đường nhỏ Ô Lâm, chọn chỗ rừng cây, lau sậy dày đặc để mai phục. Sau canh tư đêm nay, Tào Tháo ắt theo đường ấy mà bỏ chạy. Đợi quân mã bên kia đi qua thì xông vào giữa mà phóng hỏa. Tuy rằng không giết sạch được bọn chúng, nhưng cũng giết được một nửa.

Triệu Vân nói:

– Ô Lâm có hai đường: một đường thông Nam quận, một đường tới Kinh Châu, không biết nên đi theo đường nào?

Khổng Minh nói:

– Địa thế Nam quận quá gần, Tào Tháo không dám tới đó, ắt đi Kinh Châu, rồi sau đại quân sẽ đi về Hứa Xương.

Tử Long nhận kế đi rồi, lại gọi Trương Phi, nói:

– Ích Đức! Ngươi hãy dẫn ba ngàn quân vượt sông, chặn đường Di Lăng, tới cửa cốc Hồ Lô mai phục. Tào Tháo không dám đi Nam Di Lăng, ắt sẽ nhắm Bắc Di Lăng mà đi. Ngày mai trời đổ mưa, thì ắt sẽ tới đó bắc nồi nấu cơm. Hễ thấy khói bốc thì liền tới mé núi phóng hỏa. Tuy là không bắt được Tào Tháo, nhưng chiến công này của Ích Đức tính ra cũng không kém.

Trương Phi nhận kế đi rồi, lại gọi Mi Trúc, Mi Phương, Lưu Phong:

– Ba người đều cưỡi thuyền đi quanh sông tuần tiễu, bắt lấy bại quân, đoạt lấy khí giới.

Ba người nhận kế đi rồi, Khổng Minh đứng dậy nói với công tử Lưu Kỳ rằng:

– Một dải đất ở Vũ Xương là chỗ vô cùng khẩn yếu. Công tử nên về ngay, chỉ huy quân của mình bày trận ở bờ sông. Tháo một khi thua trận, ắt có người trốn sang đó. Hãy tới bắt chúng, nhưng không thể khinh thường mà rời khỏi thành quách đâu.

Lưu Kỳ liền chào Huyền Đức, Khổng Minh mà đi. Khổng Minh nói với Huyền Đức:

– Chúa công hãy đưa quân tới đóng đồn ở Phàn Khẩu, lên chỗ cao ngồi nhìn, xem đêm nay Chu Lang lập đại công.

Bấy giờ có Vân Trường ở bên cạnh. Khổng Minh cứ điềm nhiên chẳng kể đến y. Vân Trường suy nghĩ mãi, không nhẫn nhịn được nữa, bèn cao giọng nói:

– Quan Mỗ từ khi đi theo huynh trưởng chinh chiến, đã nhiều năm rồi, chưa từng rời nhau. Ngày nay gặp đám giác mạnh, mà không được sử dụng, đó là ý gì?

Khổng Minh cười, nói:

– Vân Trường chớ lấy làm lạ. Mỗ vốn muốn phiền túc hạ đi giữ một chỗ cửa ải hết sức quan trọng, chỉ hiềm vẫn có điều còn lo ngại, nên không sai đi.

Vân Trường nói:

– Có gì lo ngại? Xin nghe lời giải thích.

Khổng Minh nói:

– Ngày trước Tào Tháo đối đãi với túc hạ rất hậu, tất nhiên sẽ thả cho y đi qua, vì thế mới không dám sai đi.

Vân Trường nói:

– Quân sự khéo lo xa. Ban đầu khi Tào Tháo trọng đãi mỗ, mỗ đã giết Nhan Lương, chém Văn Xú, giải vây thành Bạch Mã, đã báo đáp xong. Ngày nay gặp lại, há để cho y thoát!

Khổng Minh nói:

– Nếu như thả đi qua, sau này phải làm sao?

Vân Trường đáp:

– Nguyện theo quân pháp!

Khổng Minh nói:

– Nếu đã như thế thì phải lập văn thư.

Vân Trường lập quân lệnh trạng xong. Vân Trường nói:

– Nếu Tào Tháo không theo con đường ấy mà tới, thì sao?

Khổng Minh nói:

– Ta cũng sẽ đưa ngươi quân lệnh trạng.

Huyền Đức cả mừng. Khổng Minh nói:

– Vân Trường hãy tới đường nhỏ Hoa Dung, ở chỗ núi cao, chất đống củi cỏ, đốt lửa cho khói bay lên, dẫn Tào Tháo tới.

Vân Trường nói:

– Tào Tháo trông ra xa thấy có khói, biết là có mai phục, làm sao chịu tới?

Khổng Minh cười, nói:

– Đó chính là điều binh pháp đã bàn luận: “Thực hư hư thực”. Dù là Tào Tháo giỏi biết việc binh, nhưng cũng có thể lấy đó mà lừa được hắn thôi. Hắn thấy khói bốc, sẽ cho là hư trương thanh thế, chỉ muốn dọa y, nhất định sẽ đi theo con đường ấy. Tướng quân chớ được nể tình.

Vân Trường nhận tướng lệnh xong, dẫn Quan Bình, Chu Thương và năm trăm tay đao thủ, nhắm hướng đường Hoa Dung đi mai phục. Huyền Đức nói:

– Vân Trường em ta rất trọng nghĩa khí, nếu Tào Tháo quả nhiên đi theo đường Hoa Dung, chỉ sợ là sẽ thả đi.

Khổng Minh nói:

– Lượng ban đêm quan sát Càn tượng, Tào Tháo chưa đến lúc chết. Hãy giữ lại ân tình này, cố ý để Vân Trường thể hiện chút tình người, cũng là một việc tốt đẹp.

Huyền Đức nói:

– Tiên sinh tín toán như thần, người đời không sánh kịp.

Khổng Minh nói:

– Ngày mai sau lúc mưa to, Tào Tháo ắt chạy tới đường Hoa Dung. Nay tôi với chúa công hãy tới Phàn Khẩu. Xem thử Chu Du dùng kế.

Bèn để Tôn Càn, Giản Ung ở lại giữ thành, lập tức lên đường.

Đây nói Tào Tháo ở trong trại, cùng các tướng bàn bạc, chỉ đợi tin tức Hoàng Cái. Hôm ấy gió đông nam thổi rất mạnh. Trình Dục vào bẩm Tào Tháo rằng:

– Hôm nay gió đông nam thổi, rất là bất thường. Mong Thừa tướng suy xét cho.

Tháo cười, nói:

– Tiết động chí, một khí dương sinh ra, là lúc tuần hoàn, sao lại không có gió đông nam? Sao đủ cho là lạ?

Chợt có quân sĩ báo:

– Có một chiếc thuyền nhỏ từ Giang Đông tới! Nói rằng có một thư của Hoàng Cái.

Tháo sai mau gọi vào. Người này trình thư lên, trong thư nói rõ:

“Chu Du nghiêm phòng quá chặt, vì thế không có kế thoát thân. Hôm nay gặp dịp lương thực ở hồ Bà Dương được chở tới, đều đã chất lên xong cả rồi. Hiện nay Chu Du sai tôi đi tuần tra, mới được tiện dịp. Cái sẽ giết một danh tướng Giang Đông, dâng đầu xin hàng. Đoán chừng chỉ tại canh hai đêm nay, trên thuyền có cắm nha kỳ Thanh Long thì tức là thuyền lương đó”.

Tháo cả mừng, bèn cùng các tướng lên thuyền lớn ở thủy trại, trông chờ thuyền của Hoàng Cái tới.

Đây nói tới Giang Đông, sắc trời dần tối. Chu Du gọi Sái Hòa ra, sai quân sĩ trói lại. Hòa kêu là vô tội. Du nói:

– Ngươi là loại người nào, dám tới trá hàng? Nay ta thiếu một vật tốt lành để tế cờ, xin mượn cái đầu ngươi vậy.

Sái Hòa chối cãi không được, kêu to rằng:

– Hám Trạch, Cam Ninh nhà các ngươi cũng từng dự mưu!

Du nói:

– Họ là do ta sai khiến đấy!

Sái Hòa hối hận không kịp. Du sai kéo tới dưới lá cờ đạo màu đen ở bờ sông, rót rượu đốt vàng, một đao chém chết Sái Hòa, lấy máu tế cờ xong, liền hạ lệnh lên thuyền. Hoàng Cái ở trên chiếc hỏa thuyền thứ ba, chỉ mang đọc cái giáp yểm tâm, tay cầm đao sắc. Trên cờ viết lớn chữ “Tiên phong Hoàng Cái”. Cái nhân được cơn gió thuận, nhắm Xích Bích mà tiến. Bấy giờ gió đông nam thổi mạnh, sóng nước ào ào. Tào Tháo ở trung quân trông xa ra bờ bên kia, ngó thấy trắng lên, chiếu sáng mặt sông, như ngàn con rắn vàng, vờn sóng giỡn nước. Tháo đón gió cười lớn, tự cho là đắc chí. Chợt một tên quân báo rằng:

– Ở phía Giang Nam, có bóng buồm lờ mờ, đón gió lướt tới.

Tháo lên cao nhìn xem, được báo rằng thuyền thảy đều cắm nha kỳ Thanh Long, trong có cờ lớn, trên viết: “Tiên phong Hoàng Cái”. Tháo cười, nói:

– Công Phúc tới hàng là trời giúp ta rồi.

Thuyền dần dần tới gần. Trình Dục đứng xem hồi lâu, rồi quay sang nói với Tào Tháo rằng:

– Thuyền này tới ắt là giả dối, chớ có cho đến gần trại.

Tháo nói:

– Làm sao mà biết?

Trình Dục nói:

– Lương thực ở trong thuyền, thì phải nặng mà đi chậm. Nay xem thuyền này, nhẹ mà nổi bồng bềnh. Lại thêm đêm nay gió đông nam thổi to, nếu có mưu dối thì làm sao chống đỡ?

Tháo nói:

– Phải. Ai đi ngăn lại?

Văn Sính nói:

– Mỗ thông thạo trên sông, nguyện đi một chuyến.

Nói dứt, nhảy xuống thuyền nhỏ, dùng tay trỏ một cái, mười mấy thuyền tuần tra theo Văn Sính xông ra. Sính đứng ở đầu thuyền kêu to:

– Thừa tướng có lệnh! Thuyền nam chớ tới gần trại, hãy dừng lại ở giữa sông!

Các quân cùng kêu:

– Hãy mau hạ buồm xuống!

Nói chưa dứt, có tiếng cung bật lên, Văn Sính bị trúng tên vào tay trái, ngã lăn trong thuyền. Trên thuyền náo động như vạc nước sôi, ai nấy đều tự chạy trở về. Thuyền tới trại Tháo, chỉ còn cách hai dặm, Hoàng Cái dùng đao vẫy, các thuyền đi trước nhất tề đốt lửa. Lửa cậy oai gió, gió cậy thế lửa, thuyền như tên bay, khói lửa ngất trời. Hai mươi chiếc hỏa thuyền xông vào thủy trại, hễ đâm vào chỗ nào thì đều bị đinh cắm chặt. Bờ sông đối diện có tiếng pháo nổ, hỏa thuyền bốn bề kéo tới, chỉ thấy mặt nước Tam Giang lửa bay theo gió, khắp nơi đỏ rực, chiếu sáng trời đất. Tào Tháo ngoái đầu nhìn doanh trại trên bờ, cũng ngập khói lửa. Hoàng Cái đứng trên thuyền nhỏ, người sau lưng chèo thuyền, xông pha khói lửa, tới bắt Tào Tháo. Tháo thấy việc đã gấp, chỉ chăm chạy trốn lên trên bờ. Trương Liêu cưỡi một chiếc thuyền Tiểu cước, lúc dìu Tào Tháo xuống thuyền xong, đã thấy thuyền lớn cũng tự bén lửa rồi. Trương Liêu cùng mười mấy người bảo vệ Tào Tháo ở trong thuyền nhỏ, chèo như bay tới bờ sông. Hoàng Cái thấy có người mặc áo bào đỏ đi xuống thuyền, đoán là Tào Tháo. Hoàng Cái đứng ở đầu thuyền, tay cầm đao sắc, cao giọng kêu to:

– Giặc Tào chớ chạy! Hoàng Cái ở đây!

Tháo luôn miệng kêu khổ. Thuyền của Hoàng Cái sắp sửa đuổi tới. Trương Liêu giương cung lắp tên, chờ cho Hoàng Cái tới gần, một mũi tên bắn đi. Hoàng Cái ở trong đám lửa sáng, làm sao nghe được tiếng dây cung bật? Thế là bị bắn trúng vai, ngã lăn xuống nước. Rốt cuộc tính mạng Hoàng Cái sẽ ra sao?

99. TÀO THÁO THUA CHẠY ĐƯỜNG HOA DUNG

Đây nói hôm ấy đầy sông toàn là lửa, tiếng hò reo dậy đất. Bên trái là Hàn Đương, Tưởng Khâm, hai đội quân men theo bờ tây Xích Bích kéo tới. Bên phải là Chu Thái, Trần Vũ, hai đội quân theo bờ đông Xích Bích kéo sang. Ở giữa là Chu Du, Trình Phổ, Từ Thịnh, Đinh Phụng, đại đội chiến thuyền ùa nhau kéo đến. Lửa giúp cho quân, quân nương sức lửa. Bấy giờ đúng là thủy chiến Tam Giang, ao binh Xích Bích. Kẻ bị đâm, người trúng tên, lớp bị thiêu đốt, lớp rơi xuống nước, quân mã bị chết chẳng thể kể xiết. Có bài phú rằng:

“Hán triều sắp mất, Tào Tháo gian hùng, dẫn đại binh kéo sang ải bắc, tàu thuyền chiến dòm ngó Giang Đông. Sức tựa như núi Thái nguy nga, thế khác gì bầu trời rộng lớn. Đeo kiếm chạm nhau, đều tụ họp về nơi trướng ngọc; đầu mâu xen kẽ, cùng khoe mẽ trên thuyền mông đồng.

Khi ấy, trời rét căm căm, nước sông gào thét. Trăng đêm lên mà các sao mờ tối, gió đông thổi kìa trời đất động rung. Trổ thần uy cho Hoàng Cái, giúp diệu kế của Chu Lang. Ánh chớp lập lòe, rọi một dòng sóng xanh cuồn cuộn; ngọn lửa bốc trời, quét trăm vạn binh chúng tì hưu. Trong chốc lát, Tôn Nhị ra oai, Mạnh Bà nổi giận, Chúc Dung hét tiếng như sấm động, Huỳnh Hoặc* cất bước loạn càn khôn. Cá rồng nơi đáy sóng, trời trăng giữa tầng mây, lo nước cạn rồi sông khô, thả hồn kinh mà phách lạc. Buồm dày đặc như tường, đều biến thành tro trong ngọn gió; sĩ tốt người người dữ tợn, đều dứt mất đường sống trên đời.

Chợt thấy, tướng xông qua lửa đỏ, quân vượt làn khói đen. Chu Thái siết ngọn giáo cứng, Hàn Đương kéo dây cung điêu. Tưởng Khâm quên mình mà xung đột, Trần Vũ liều mạng để đi đầu. Công Cẩn Chu Lang cười nói, vẫy chiếc phất trần*. Đức Mưu Trình Phổ lại qua, chống kiếm Long Tuyền. Lại có, Từ Thịnh giúp đỡ cho Đinh Phụng, Lữ Mông hiệp trợ với Cam Ninh. Lăng Thống cần binh, đánh tan hàng trận trước núi. Phan Chương phóng hỏa, đốt tiêu doanh trại trên bờ. Thái Sử Từ chặn đường hiểm Kì, Hoàng. Đổng Nguyên Phạt* cướp lối qua Giang, Hán. Ngô hầu cưỡi thuyền làm hậu ứng, Lục Tốn ruổi ngựa đi tiên phong.

Bỗng nhiên, lưới trời giăng kín, rào đất bày đầy. Người cưỡi ngựa chẳng thể vung roi, kẻ ngồi thuyền sao khua chèo được? Gió đưa thế lửa, ánh tàn bay ngàn trượng; lửa thêm oai gió, tiếng rít động tầng trời. Sém đầu bỏng trán mà chìm nghỉm, nát thịt vụn xương nằm khắp nơi. Than ôi! Thây chất đầy đồng, máu nhuộm đầy sông. Như quỷ khóc thần gào, tựa trời long đất lở. Khổng Minh về Hạ Khẩu chừ, gió đương mạnh; Mạnh Đức trốn Hoa Dung chừ, lửa chữa tàn. Muốn trốn khó thay, trời đà định sẵn. Sơn hà ba nước chia chân bạc, vang danh hào kiệt của một thời”.

Người hiền thời Tống có thơ rằng:

Trường Giang lồng lộng sóng gió sinh

Năm xưa Xích Bích nổi đao binh

Trung nghĩa nếu không nhờ Hoàng Cái

Diệu kế làm sao biết Khổng Minh?

Chiến hạm mông đồng xông lửa đỏ

Kỵ binh thiết giáp phá liên doanh

Hai Kiều yên ổn Đông Ngô cũ.

Vạn thuở Chu Lang cũng nổi danh.

Lại có thơ rằng:

Ngụy Ngô giao đấu, quyết thư hùng

Xích Bích thuyền lầu chốc sạch không

Lửa đỏ xưa kia chiếu mây nước

Chu Du chốn ấy phá Tào Công.

Lại có thơ rằng:

Khoe khoang Hoàng Cái dùng lửa mạnh

Cũng nhờ Gia Cát, Hạ Khẩu phong

Thêm nữa Chu Lang mưu quá độc

Chiến hạm đầu sông phút chốc tan!

Vịnh sử thi của Hồ Tăng tiên sinh viết:

Ngọn cờ Ngụy đế lửa mạnh thiêu

Chu Lang mở nước tự bây chừ

Giao binh há phải vung trường kiếm?

Cũng nát hùng binh bách vạn thôi.

Đêm ấy Trương Liêu một mũi tên bắn Hoàng Cái rơi xuống nước, nhân thể cứu được Tào Tháo đưa lên bờ, lúc tìm được con ngựa để cưỡi thì quân đã đại loạn.

Trước hãy nói Hàn Đương xông pha khói lửa, tới đánh thủy trại, chợt nghe thấy sĩ tốt báo rằng:

– Ở sau đuôi thuyền có một người gọi to tên chữ của tướng quân.

Hàn Đương lắng nghe, chỉ nghe thấy tiếng kêu to:

– Nghĩa Công cứu ta với!

Đương nói:

– Đây chắc là Công Phúc rồi!

Bèn kíp cứu dậy, quả đúng là Hoàng Cái. Đương nhổ mũi tên ra, đầu mũi tên cắm sâu vào thịt. Đương sai cởi quần áo gấp, dùng đao nạy đầu mũi tên ra, lấy cờ buộc lại, cởi chiến bào đang mặc quấn cho Hoàng Cái, rồi sai thuyền khác đưa Hoàng Cái về trại trước để chữa trị. Ấy cũng vì Hoàng Cái hiểu rõ thế nước, vào lúc rét to, mặc nguyên cả giáp rơi xuống nước, mà vẫn giữ được tính mạng.

Không nói chuyện quân đánh nhau dữ dội ở trên sông. Đây nói chuyện Cam Ninh sai Sái Trung dẫn người vào trại Tào thám thính. Ninh đem Sái Trung một đao chém rơi xuống ngựa, tới đám cỏ đốt lên một đống lửa. Lữ Mông từ xa trông thấy trong quân có lửa bốc, liền đốt thêm mười mấy chỗ, tiếp ứng Cam Ninh. Phan Chương, Đổng Tập cũng chia nhau phóng hỏa hò hét. Bốn bề tiếng trống vang rền. Tào Tháo cùng Trương Liêu dẫn hơn trăm quân kỵ, bỏ chạy ở trong biển lửa, nhìn khắp trước mặt, chẳng có một chỗ nào không cháy. Đang lúc chạy trốn, Mao Giới cứu được tính mạng Văn Sính, dẫn mười mấy quân kỵ chạy đến. Tháo sai họp lại, tìm đường để đi. Trương Liên chỉ đường:

– Chỉ có cõi đất Ô Lâm là trống trải, có thể chạy.

Tào Tháo đi thẳng sang Ô Lâm. Đang lúc chạy trốn, sau lưng có một đội quân đuổi theo, kêu to:

– Giặc Tào chớ chạy!

Ở trong ánh lửa xuất hiện cờ hiệu của Lữ Mông. Tháo thúc quân mã chạy trước, để Trương Liêu ở lại đoạn hậu, đối địch với Lữ Mông. Trước mặt lại có lửa cháy, một đội quân từ lũng núi kéo ra, dàn bày thế trận, kêu to:

– Lăng Thống ở đây!

Trước sau ùa giết, Tào Tháo gan mật vỡ vụn, chợt có một đám quân kéo tới, kêu to:

– Thừa tướng đừng sợ! Từ Hoảng ở đây!

Rồi dẫn quân hỗn chiến, mở xuyên qua một đường chạy. Sau quân lại có một chi quân đuổi tới, thế là Lữ Mông, Lăng Thống phải ở lại đánh giết, để cho Trương Liêu, Từ Hoảng bảo vệ Tào Tháo đi mất. Tháo nhắm hướng nam mà chạy, thấy một đội quân mã đóng đồn ở dốc núi trước mặt. Từ Hoảng chạy ra hỏi, thì là hàng tướng dưới trướng của Viên Thiệu ngày trước là Mã Diên, Trương Khải, với hơn ba ngàn quân mã của đất bắc, bày trại ở dốc này, đêm ấy thấy lửa bốc đầy trời, chưa dám hành động, nhân thế mới tiếp rước Tào Tháo. Tháo liền sai hai tướng dẫn một ngàn quân đi mở đường, số còn lại thì bảo vệ thân mình. Tháo có được chi quân còn khỏe mạnh này, trong lòng mới hơi yên.

Đây nói hai tướng Mã Diên, Trương Khải chạy nhanh tới phía trước, đi chưa được mười dặm, tiếng hò reo nổi lên, một đám quân kéo ra. Mã Diên hỏi han, viên tướng ấy hô to rằng:

– Ta là Cam Hưng Bá của Đông Ngô đây!

Nói chưa dứt, một đao chém Mã Diên rơi xuống ngựa. Trương Khải vung thương tới đón đánh, bị Cam Ninh hét lớn một tiếng, trở tay không kịp, lưỡi đao vung xuống, chém Khải rơi xuống ngựa. Hậu quân chạy báo Tào Tháo, nói hai tướng đều bị Cam Ninh chém rồi. Tháo không dám nhắm Nam Di Lăng mà chạy, vội quay ngựa chạy theo hướng Bắc Di Lăng, ở trên đường lại đụng phải Trương Cáp. Tháo sai đoạn hậu.

Vung roi giục cương, chạy tới canh năm, trông thấy ánh lửa xa dần, Tháo trong lòng mới yên, hỏi rằng:

– Đây là chỗ nào?

Trong đám có hàng tướng Kinh Châu, nói:

– Đây là phía tây Ô Lâm, phía bắc Nghi Độ.

Tháo trông thấy rừng với khe đan cài, sông núi hiểm trở, đang lúc đi đường, bèn ở trên ngựa ngửa mặt cười to không dứt. Các tướng hỏi rằng:

– Thừa tướng cớ sao lại cười to?

Tháo nói:

– Ta chẳng cười ai khác, chỉ cười Chu Du vô mưu, Khổng Minh bất trí. Nếu là ta dùng binh lúc này, thì sẽ mai phục sẵn một cánh quân ở đây, thì sẽ thế nào? Bởi vì thế mà cười.

Nói còn chưa xong, hai bên có tiếng trống nổi lên, khói lửa bốc ngất trời, khiến Tào Tháo kinh hãi suýt rơi xuống ngựa. Một đám quân xông vào giữa đánh giết. Các quân đều kêu to:

– Triệu Tử Long chờ ở đây lâu rồi!

Tháo sai Từ Hoảng, Trương Cáp cùng đánh Triệu Vân, tự mình xông pha khói lửa mà đi. Tử Long thầm nghĩ: “Nên thu quân không đuổi nữa, giặc cùng thì chớ truy bức”. Thế là không đuổi theo nữa, chỉ chăm cướp đoạt cờ xí. Tào Tháo được thoát.

Sắc trời hơi sáng, mây đen che mặt đất, gió đông nam vẫn thổi không dứt. Mưa to trút xuống, mạnh tựa như nghiêng vò trút chậu, thấm ướt hết áo giáp. Tháo đội mưa mà đi, chưa đến hai canh giờ, trên mình chẳng có một tấc nào còn khô. Đến sau giờ Thìn, mưa dứt gió ngừng, các quân đều có vẻ đói. Tháo sai quân sĩ tới thôn làng cướp bóc lương thực, tìm đồ đánh lửa. Đi chẳng được bao lâu, lại nghe sau núi có tiếng lửa bốc*, quân sĩ đều trở về, tìm được một chút cơm gạo. Tháo sai chất lên trên ngựa rồi đi. Quân ở phía sau lại đuổi tới. Tháo trong lòng đang hoảng, hóa ra đó vốn là quân dưới trướng mình, tướng đi đầu là Lý Điển, Hứa Trữ bảo vệ các mưu sĩ với hơn trăm quân kỵ đuổi tới. Tháo cả mừng, sai quân mã đi thong thả, hỏi rằng:

– Trước mặt là cõi đất nào vậy?

Có người báo:

– Một bên là đường lớn Nam Di Lăng, một bên là đường núi Bắc Di Lăng.

Tháo hỏi:

– Đường nào về Nam quận, Giang Lăng gần hơn?

Người dò đường bẩm rằng:

– Theo Nam Di Lăng đi qua cửa Hồ Lô là tiện nhất.

Tháo sai chạy đường Nam Di Lăng. Đi tới cửa Hồ Lô, quân đều đói lả, đi không nổi nữa. Ngựa cũng mệt mỏi. Kẻ ngã gục rất nhiều. Tháo sai tới trước mặt nghỉ tạm. Ở trên ngựa có mang theo nồi niêu, lại có cơm gạo cướp được ở trong thôn, bèn tới chỗ khô ráo bên sườn núi đánh lửa, nấu cơm, cắt thịt ngựa nướng ăn. Mọi người đều cởi bỏ áo ướt, tới đầu gió phơi phóng. Ngựa đều tháo yên, thả ra đồng, gặm cỏ hí vang. Tháo ngồi dưới tán rừng, ngửa mặt cười to. Các quan hỏi rằng:

– Mới rồi Thừa tướng cười Chu Du, Gia Cát Lượng, thì liền ùa ra một Triệu Vân, tổn hại rất nhiều người ngựa. Bây giờ lại cười việc gì?

Tháo nói:

– Ta cười Gia Cát Lượng, Chu Du tuy có tài làm tướng, mà trí khôn không đủ thôi. Nếu như là ta dùng binh, thì sẽ tới chỗ này, mai phục một đám quân mã. Bên ấy là đội quân “lấy nhàn chờ mệt”, ta thì là người “chạy vạy giữ mạng”, dù tính mạng có thoát được, thì cũng chẳng tránh được trọng thương rồi. Ta vì thế mà cười đấy.

Kể lể chưa xong, tiền quân hậu quân nhất tề kêu gào. Người của Tháo đều vứt giáp lên ngựa, nhiều kẻ không kịp bắt ngựa lại. Bốn bề đã sớm có khói lửa vây kín, ở cửa núi có một đám quân dàn bày, kẻ đi đầu là Trương Ích Đức người đất Yên, cắp ngang ngọn mâu, gò ngựa, nói:

– Giặc Tào hãy xuống ngựa chịu trói!

Các quân tướng trông thấy Trương Phi thì thảy đều vỡ mật. Hứa Trữ cưỡi ngựa không có yên, tới đánh Trương Phi. Hai tướng Trương Liêu, Từ Hoảng cũng phóng ngựa tới đánh giúp. Quân hai bên hỗn chiến một trận. Tháo tìm chỗ trống chạy mất. Các tướng đều tự thoát thân. Trương Phi đuổi theo Tào Tháo ở sau lưng. Tháo chạy trốn trối chết. Quân đuổi theo xa dần. Tháo ngoái đầu nhìn các tướng, nhiều người bị thương.

Tháo đang đi thì thấy trước mặt có hai đường. Quân sĩ lại nói:

– Hai đường đều tới Nam quận, không biết nên đi theo đường nào?

Tháo hỏi:

– Đường nào gần hơn?

Quân sĩ nói:

– Đường lớn bằng phẳng, nhưng xa hơn năm mươi dặm. Đường nhỏ đi theo lối Hoa Dung, thì gần hơn năm mươi dặm, có điều đường sá hiểm trở, nhấp nhô khó đi.

Tháo sai người lên núi quan sát, trở về báo rằng:

– Đường nhỏ có mấy chỗ có khói bốc. Đường lớn chẳng thấy động tĩnh gì.

Tháo sai quân đi trước hãy chạy theo đường nhỏ Hoa Dung. Các tướng nói:

– Khói lửa bốc lên thì ắt có quân mã, vì cớ gì mà chạy theo đường ấy?

Tháo nói:

– Há chẳng nghe binh thư có nói: “Hư ắt là thực, thực ắt là hư” sao? Gia Cát Lượng là người có kiến thức, nên sai mấy tên tiểu tốt lên sườn núi đốt lửa, khiến quân ta không dám theo đường núi này mà chạy, rồi phục binh ở đường lớn để chờ sẵn. Ta đã đoán ra, vì thế mới sai chạy theo ngả Hoa Dung.

Các tướng đều nói:

– Thừa tướng tính toán thần diệu, mọi người không thể sánh kịp.

Bèn giục binh chạy theo đường Hoa Dung, gấp trở về Kinh Châu. Trên đường đi sẽ ra sao?

100. QUAN VÂN TRƯỜNG VÌ NGHĨA THA TÀO THÁO

Hôm ấy Tào Tháo dẫn quân chạy lối Hoa Dung. Bấy giờ người đều đói lả, ngựa chạy mệt nhoài. Kẻ sém đầu phỏng trán chống gậy mà đi. Người bị thương, trúng tên miễn cưỡng mà chạy. Áo giáp ướt sũng, ai nấy đều chẳng lành lặn. Toàn quân vứt bỏ cờ phướn, lác đác chẳng chỉnh tề. Hơn quá nửa bị đuổi gấp trên đường Di Lăng, hoảng sợ chỉ cưỡi được con ngựa không. Yên cương, quần áo thảy đều vứt bỏ. Gặp ngay lúc giữa đông, rét dữ, cái khổ lúc đó làm sao nói xiết? Nhắm trước mặt mà đi, chưa tới mười dặm, quân mã không tiến lên nữa. Tháo hỏi:

– Vì sao vậy?

Báo rằng:

– Trước mặt là đường nhỏ trong núi hoang, ban sớm mưa xuống, nước đọng trong hố vũng không chảy đi đâu, bùn kẹt chân ngựa, không thể tiến lên.

Tháo cả giận, nói:

– Quân đi trên đường, gặp núi thì xẻ đường, thấy sông phải bắc cầu, há có cái lý bùn lầy không đi được?

Bèn ban hiệu lệnh xuống, sai quân sĩ già yếu bị thương cứ đi chậm lại phía sau. Kẻ khỏe mạnh thì vác đất, bó củi, gom cỏ, chở lau, lấp đầy trên đường, phải chuyên tâm làm ngay. Ai có trái lệnh thì chém đi. Hơn quá nửa xuống ngựa, tới bên đường chém tre chặt gỗ, lấp ở trên đường. Tháo sợ quân phía sau đuổi tới, sai Trương Liêu, Hứa Trữ, Từ Hoảng dẫn trăm quân kỵ cầm đao trên tay, ai rề rà thì chém đi. Bấy giờ quân đã đói mệt, mọi người đều ngã lăn ra đất. Tháo nạt, sai người ngựa cứ giẫm đạp mà đi. Người chết chẳng thể đếm hết. Tiếng gào khóc trên đường không dứt. Tháo giận, nói:

– Sống chết có số, còn khóc cái gì? Nếu ai còn khóc nữa thì lập tức chém đi!

Trên đường Hoa Dung, người ngựa ba phần thì rớt lại phía sau mất một phần, một phần lấp xác nơi ngòi vũng, một phần theo chân Tào Tháo. Đi qua khỏi chỗ cao hiểm trở, đường mới hơi bằng phẳng. Tháo ngoái đầu, chỉ còn hơn ba trăm quân kỵ theo sau, hoàn toàn không có ai còn áo giáp, áo bào chỉnh tề cả. Tháo đốc thúc lên đường. Các tướng nói:

– Ngựa đã kiệt sức rồi. Nên nghỉ ngơi chốc lát.

Tháo nói:

– Chạy tới Kinh Châu rồi nghỉ ngơi cũng không muộn.

Lại đi thêm mấy dặm, Tháo ngồi trên ngựa vung roi cười lớn. Các tướng hỏi:

– Thừa tướng cớ sao lại cười?

Tháo nói:

– Người ta đều nói Gia Cát Lượng, Chu Du túc trí đa mưu. Ta cười chúng bất tài thôi. Nay thua trận này là do lỗi của ta tự cậy mình mà lại khinh địch. Nếu ở chỗ này mà mai phục một lữ* quân, bọn ta đều phải bó tay chịu trói rồi.

Lời chưa dứt, một tiếng pháo nổ, hai bên có năm trăm tay đao thủ bày trận, đứng ở giữa là Quan Vân Trường cầm đao Thanh Long, cưỡi ngựa Xích Thố, chặn mất đường đi. Quân Tháo trông thấy, hồn bay mật vỡ. Ai nấy nhìn nhau, chẳng nói nên lời. Tháo ở trong đám người, nói rằng:

– Nếu đã tới nước này thì chỉ còn cách quyết một trận tử chiến.

Các tướng nói:

– Người cho dù không khiếp sợ, nhưng sức ngựa đã mỏi rồi. Chiến thì chết chắc thôi.

Trình Dục nói:

– Mỗ biết Vân Trường kiêu ngạo với người trên mà chẳng nỡ khinh kẻ dưới, mạnh nhưng không hiếp yếu, người ta gặp nạn thì ắt phải cứu cho, nhân nghĩa bao trùm thiên hạ. Huống hồ Thừa tướng ngày xưa có ơn với kẻ kia, sao chẳng tự mình tới xin, ắt thoát nạn này thôi.

Tháo nghe theo lời ấy, lập tức vỗ ngựa tiến lên, cúi mình nói với Vân Trường rằng:

– Tướng quân lâu nay không thấy mặt.

Vân Trường cũng cúi mình đáp rằng:

– Quan Mỗ phụng tướng lệnh của quân sư, đứng chờ Thừa tướng đã lâu rồi.

Tháo nói:

– Tào Tháo binh bại thế nguy, đến đây thì cùng đường, mong tướng quân xem lời nói ngày xưa là trọng.

Vân Trường đáp rằng:

– Ngày xưa Quan Mỗ tuy đội ơn Thừa tướng, nhưng từng giải nguy cho Bạch Mã để báo đáp rồi. Ngày nay vâng lệnh, há dám vì việc riêng ư?

Tháo nói:

– Cái lúc chém tướng ở năm ái, người còn nhớ chăng? Đại trượng phu thời cổ mà xử thế thì ắt lấy tín nghĩa làm trọng. Tướng quân hiểu rõ Xuân Thu, há không biết chuyện Dữu Công Chi Tư truy đuổi Tử Trạc Nhụ Tử ư?

Vân Trường nghe vậy, cúi đầu hồi lâu không nói gì*.

Bấy giờ Tháo dẫn ra câu chuyện ấy, còn chưa nói xong, Vân Trường là người nghĩa nặng như núi, lại thấy quân Tào sợ sệt, thảy đều muốn khóc. Vân Trường nghĩ đến việc chém tướng ở năm ái. Cái ơn thả y đi, làm sao mà chẳng động lòng? Thế là bèn у quay ngược đầu ngựa, nói với các quân rằng:

– Hãy dạt ra bốn phía!

Việc ấy rõ ràng là ý thả Tào Tháo đi. Tháo thấy Vân Trường quay ngựa lại, liền nhân chỗ trống, cùng các tướng nhất tề xông qua. Lúc Vân Trường quay người lại thì các tướng đã tự hộ tống Tháo đi qua mất rồi. Vân Trường hét lớn một tiếng. Mọi người đều xuống ngựa, khóc lạy dưới đất. Vân Trường không nỡ giết đi, trong lúc do dự thì Trương Liêu vỗ ngựa đi tới. Vân Trường trông thấy, cũng động lòng cố cựu, thở dài một tiếng, đều thả đi cả. Về sau sử quan có thơ rằng:

Gan dạ còn ghi nghĩa.

Trọn đời nghĩ báo ơn.

Uy phong cùng nhật nguyệt

Danh dự sánh càn khôn

Trung dũng nhất ba nước

Mưu thần phá bảy đồn*

Đến nay ngàn năm lẻ

Binh sĩ vái anh hồn.

Lại có thơ rằng:

Tào Tháo thua quân, trốn Hoa Dung

Đường hẹp vừa hay đụng Vân Trường

Cũng bởi ngày xưa ơn nghĩa nặng

Khóa vàng cởi bỏ, thả giao long.

Tào Tháo đã thoát khỏi nạn ở Hoa Dung, đi tới cửa cốc, ngoảnh lại quân binh theo chân mình chỉ còn hai mươi bảy quân kỵ. Đến khi trời tối mới gần tới Nam quận, đuốc lửa cùng sáng lên, một đội người ngựa cản đường. Tháo nói:

– Mạng ta xong rồi!

Chỉ thấy một đám lính tuần cưỡi ngựa xông tới, mới nhận ra là quân mã của Tào Nhân. Tháo bấy giờ mới yên tâm. Tào Nhân tiếp rước, nói rằng:

– Tuy biết quân thua, nhưng không dám rời đi xa, bởi thế mới nghênh đón ở chỗ phụ cận.

Tháo nói:

– Suýt nữa chẳng còn gặp được ngươi.

Bèn đón vào Nam quận. Trương Liêu ở phía sau đuổi tới, kể chuyện đức độ của Vân Trường. Đám bại quân lục tục theo chân chủ tướng trở về Nam quận. Tháo kiểm điểm tướng hiệu. Người bị thương rất nhiều. Tháo sai nghỉ ngơi. Ngồi đến nửa đêm, Tháo ngửa mặt khóc to. Các tướng nói:

– Thừa tướng ở trong hang cọp đầm rồng, vào lúc tránh nạn mà chẳng hề sợ hãi. Nay đã tới trong thành, người đã có thức ăn, ngựa đã được cho cỏ, phải chỉnh đốn quân mã trở lại báo thù, chứ sao lại khóc rống?

Tháo nói:

– Cô khóc Quách Phụng Hiếu thôi.

Các tướng nói:

– Quách Gia đã mất lâu rồi, bây giờ mới khóc thì là ý gì?

Tháo nói:

– Nếu Quách Phụng Hiếu còn, thì chẳng khiến cô thua to đến nỗi này.

Bàn đấm ngực, khóc to rằng:

– Buồn thay! Phụng Hiếu! Đau thay! Phụng Hiếu! Tiếc thay! Phụng Hiếu!

Mọi người đều im lặng. Sử quan có thơ rằng:

Ngang dọc đất trời thật đáng khoe

Thiếu niên tài học nhất Trung Hoa

Tào Công biết rõ người lương đống

Binh bại bỗng nhiên nhớ Quách Gia*.

Hôm sau trời sáng, Tào Tháo gọi Tào Nhân tới, nói:

– Nay ta tạm trở về Hứa Đô, thu thập người ngựa, ắt quay trở lại báo thù. Ngươi hãy giữ tròn Nam quận, kiến thủ không ra. Nếu bị đánh gấp quá, ta có một kế, bí mật để lại đây, chẳng phải nguy cấp chớ mở ra. Nếu đã mở thì phải làm theo kế đó trăm phát trăm trúng, sẽ khiến Đông Ngô không dám nhìn thẳng về Nam quận.

Bọn Tào Nhân bí mật nhận lấy.

– Ta đem quân mã giao hết cho ngươi. Văn võ đầu hàng ở Kinh Châu, ta sẽ đem hết về Hứa Xương thăng chức để dùng.

Nhân nói:

– Hợp Phì, Tương Dương, ai có thể giữ chúng?

Tháo nói:

– Kinh Châu là do ngươi đảm nhận. Tương Dương ta đã sai Hạ Hầu Đôn đi giữ. Hợp Phì là đất hết sức khẩn yếu, ta sai Trương Liêu làm chủ tướng, Nhạc Tiến, Lý Điển làm Phó tướng, giữ gìn đất ấy. Nếu có việc khẩn cấp, phải phi báo ngay.

Tào Tháo sai phái xong rồi, bèn lên ngựa, dẫn hơn bảy trăm quân kỵ, suốt đêm chạy gấp về Hứa Xương. Tào Nhân bèn sai Tào Hồng chiếm cứ Di Lăng, làm thanh thế cho Nam quận, để phòng Chu Du.

Đây nói Quan Vân Trường dẫn năm trăm tay đao, trở về gặp Huyền Đức. Bấy giờ các quân thu được ngựa chiến, khí giới, tiền lương, đều đã trở về Hạ Khẩu, tinh thần phấn chấn trăm bề. Vân Trường chẳng bắt được một người một ngựa, thảy đều thả đi, trở về tay không gặp Huyền Đức. Khổng Minh đang ở trên sảnh chúc mừng, chợt được báo rằng Vân Trường đến. Khổng Minh vội vàng rời khỏi chiếu ngồi, cầm chén ra đón, nói:

– Chúc mừng tướng quân lập được công lao cái thế, vì khắp thiên hạ mà trừ đại họa này, đáng ra phải đón tiếp chúc mừng từ ха.

Vân Trường im lặng. Khổng Minh nói:

– Lẽ nào tướng quân vì ta không ra xa đón tiếp mà như thế?

Rồi ngoái đầu nói với tả hữu:

– Các ngươi sao lại không báo trước?

Vân Trường nói:

– Quan Mỗ đặc biệt tới đây xin được chết.

Khổng Minh nói:

– Lẽ nào Tào Tháo không đi theo đường Hoa Dung ư?

Vân Trường nói:

– Thực là có đi theo đường ấy. Quan Mỗ bất tài, vì thế đã để lọt mất.

Khổng Minh nói:

– Đã bắt được bao nhiêu tướng sĩ?

Vân Trường nói:

– Chẳng bắt được ai.

Khổng Minh nói:

– Đây là Vân Trường nghĩ đến cái ơn ngày xưa của Tào Tháo, cố ý thả đi. Ngày xưa chém Đinh Ma*, phong Ung Xỉ, để làm rõ quân pháp. Vương pháp là phép tắc hình phạt của nước nhà, há có dung được tình riêng sao? Nếu dựa theo lệnh trạng mà trách phạt thì tôi chẳng thể tha. Hãy lôi ra chém đi để làm rõ quân pháp!

Tính mạng Vân Trường chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN X

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XI

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XI

101. Chu Du chiến Tào Nhân ở Nam quận.

102. Gia Cát Lượng một phen chọc Chu Du.

103. Gia Cát Lượng lược định bốn quận.

104. Triệu Tử Long dùng trí lấy Quế Dương.

105. Hoàng Trung, Ngụy Diên hiến Trường Sa.

106. Tôn Trọng Mưu đại chiến Hợp Phì.

107. Chu Du định kế lấy Kinh Châu.

108. Lưu Huyền Đức cưới Tôn phu nhân.

109. Kế cẩm nang, Triệu Vân cứu chúa.

110. Gia Cát Lượng hai phen chọc Chu Du.

101. CHU DU CHIẾN TÀO NHÂN Ở NAM QUẬN

Đây nói Khổng Minh định chém Vân Trường, Huyền Đức bèn bảo rằng:

– Ngày xưa, vào lúc anh em ba người kết nghĩa ở vườn đào, thề cùng sống chết. Nay người anh em phạm pháp, đáng chịu tội chết, chỉ hiềm làm trái lời thề lúc trước. Xin hãy tạm ghi lỗi đó, về sau sẽ đem công lao ra chuộc.

Mọi người đều kêu xin. Khổng Minh bấy giờ mới tha cho.

Đây nói Chu Du thu quan điểm tướng, biên chép công lao tỉ mỉ trình lên Ngô hầu. Những hàng tốt bắt được đều sai đem qua sông hết cả. Khen thưởng ủy lạo xong rồi, bèn tiến binh đánh lấy Nam quận*. Tiến đội tới bờ sông Giang dựng trại, phía sau chia làm năm doanh, Chu Du ở giữa. Du cùng Lỗ Túc, Trình Phổ cùng bàn về việc của Lưu Bị. Quân sĩ báo rằng:

– Lưu Huyền Đức sai Tôn Càn tới chúc mừng Đô đốc.

Chu Du mời vào. Càn thi lễ xong, bèn nói:

– Chúa công đặc biệt sai Càn tới kính bái đức lớn của Đô đốc, có chút lễ mọn dâng lên.

Chu Du hỏi rằng:

– Huyền Đức đang ở nơi nào?

Càn đáp rằng:

– Hiện đã dời binh sang đóng đồn ở cửa sông Du Giang*.

Chu Du kinh hãi nói:

– Có Khổng Minh không?

Càn nói:

– Sợ là cũng ở bên đó.

Du nói:

– Túc hạ hãy về trước, mỗ sẽ tự mình tới tạ ơn.

Du nhận lễ vật xong. Tôn Càn quay về. Túc hỏi Du rằng:

– Mới rồi vì sao Đô đốc lại kinh hoàng vậy?

Du nói:

– Lưu Bị cho quân đóng đồn ở cửa sông Du Giang, tất là có ý muốn chiếm Nam quận. Bọn ta phí mất rất nhiều quân mã, tiêu phí biết bao nhiêu lương tiền, hại mất biết bao sinh linh, Nam quận ở ngay trước mắt, trở bàn tay là lấy được. Bọn kia ôm lòng bất nhân, muốn ngồi không mà nên việc. Chỉ hiềm là Chu Du chưa chết đâu!

Túc nói:

– Nên dùng kế gì đánh lui họ?

Du nói:

– Ta tự đi nói chuyện với bọn chúng.

Túc nói:

– Mỗ nguyện đi cùng.

Chu Du, Lỗ Túc dẫn ba ngàn khinh kỵ, đi thẳng tới cửa sông Du Giang.

Đây nói Tôn Càn trở về gặp Huyền Đức, kể chuyện Chu Du sẽ tự tới cảm tạ. Huyền Đức bèn hỏi Khổng Minh rằng:

– Đến đây có ý gì?

Khổng Minh cười, nói:

– Lẽ nào vì chút lễ mọn mà tới đây cảm tạ? Chỉ tới vì Nam quận thôi.

Huyền Đức nói:

– Nếu dẫn quân tới thì phải làm sao?

Khổng Minh nói:

– Nếu bên kia tới thì hãy ứng đáp như thế, như thế.

Huyền Đức đã ghi nhớ cả. Khổng Minh tới cửa sông Du Giang dàn bày chiến thuyền, trên bờ lại bố trí rất nhiều quân mã. Có người báo:

– Chu Du đã dẫn quân tới.

Khổng Minh liền sai Triệu Vân dẫn mấy quân kỵ ra nghênh tiếp. Du thấy thế quân hùng tráng, trong lòng rất bất an. Huyền Đức nâng chén, dùng lời tốt đẹp cảm tạ việc ao binh. Rượu được vài vòng, Du nói:

– Huyền Đức Công dời binh về đây, lẽ nào là có ý muốn lấy Nam quận chăng?

Huyền Đức nói:

– Nghe nói túc hạ muốn lấy Nam quận, nên mới đến giúp đỡ. Nếu Đô đốc không dám, thì Bị ắt lấy thôi.

Du cười, nói:

– Tôi ở Đông Ngô muốn thôn tính Giang, Hán đã lâu. Nay Nam quận đã ở trong lòng bàn tay, sao lại không dám?

Huyền Đức nói:

– Thắng bại chẳng thể nói trước. Từ xưa có câu: “Kẻ khinh địch ắt chết”, lại có câu tục ngữ rằng: “Chẳng có việc gì chắc mẫm”. Tào Tháo quay về bắc, sai Tào Nhân giữ các xứ Nam quận, ắt có kế lạ. Lại thêm Tào Nhân dũng khó địch nổi, chỉ sợ Đô đốc chẳng lấy được thôi.

Du nói:

– Đợi khi tôi không lấy được Nam quận, sẽ cho Công lấy.

Huyền Đức nói:

– Tử Kính, Khổng Minh ngồi ở đây làm chứng. Đô đốc chớ có hối hận.

Du nói:

– Đại trượng phu đã buông một lời thì bốn ngựa khó theo, có gì mà phải hối?

Khổng Minh nói:

– Đô đốc nói câu này rất đúng với công luận. Cổ nhân nói: “Thiên hạ chẳng phải là thiên hạ của một người, mà là thiên hạ của người trong thiên hạ vậy”. Cứ để cho Đông Ngô lấy trước. Nếu không nổi, chúa công chiếm lấy mới là phải. Có gì là không được đâu?

Chu Du bèn cáo từ.

Huyền Đức tiễn Chu Du lên ngựa đi rồi, quay lại hỏi Khổng Minh rằng:

– Mới rồi tiên sinh sai Lưu Bị trả lời như thế, tuy tạm thời có thể thuyết phục được họ, nhưng suy đi nghĩ lại, thì lời ấy chưa phải. Lưu Bị một thân cô cùng, bốn biển không có chỗ đặt chân, nếu được Nam quận thì có thể tạm dụng thân. Không giành trước mà lại cho Chu Du đi lấy mất, thành trì đã thuộc về Đông Ngô rồi, thì làm sao chiếm lại được?

Khổng Minh cười lớn, nói:

– Ban đầu Lượng khuyên chúa công lấy Kinh Châu, chúa công không nghe. Ngày nay lại muốn có ư?

Huyền Đức nói:

– Việc đã đến nước này, thì không còn cách nào.

Khổng Minh nói:

– Chúa công chẳng cần lo lắng. Cứ để cho Chu Du đi đánh giết, sớm muộn cũng sẽ khiến chúa công ngồi cao trong thành Nam quận.

Huyền Đức hỏi rằng:

– Có kế hay gì?

Khổng Minh nói:

– Chỉ cần như thế, như thế.

Huyền Đức cả mừng, chỉ đóng đồn lại ở cửa sông, án binh bất động.

Đây nói Chu Du và Lỗ Túc trở về trại. Túc nói:

– Đô đốc sao lại hứa cho Huyền Đức chiếm thành?

Du nói:

– Ta trỏ tay một cái là lấy được Nam quận, nói thế là giả vờ tình nghĩa thôi.

Rồi hỏi tướng sĩ dưới trướng rằng:

– Ai dám đi trước lấy Nam quận?

Một người ứng tiếng bước ra, ấy là Tưởng Khâm. Khâm ưỡn người bước lên trướng, nói:

– Mỗ xin đi lấy.

Du nói:

– Ngươi làm Tiên phong, hãy sai Từ Thịnh, Đinh Phụng làm phó tướng phát năm ngàn quân mã tinh nhuệ, đi đầu qua sông. Ta sẽ đi sau làm hậu ứng.

Tưởng Khâm lĩnh binh đi luôn.

Đây nói Tào Nhân ở Nam quận, trước sai phái Tào Hồng giữ Di Lăng để làm thế ỷ giác, hào sâu lũy cao, không chịu ra đánh. Có người báo:

– Quân Ngô đã vượt Giang, Hán, phải ra đón đánh.

Nhân nói:

– Cứ giữ chắc không ra đánh mới là thượng sách.

Kiêu tướng Ngưu Kim phẫn nộ, tiến ra, nói:

– Quân Ngô kéo tới thành mà không ra đánh, thì là khiếp nhược rồi. Huống hồ quân ta mới bại, nếu không chấn hưng nhuệ khí, thì quân sĩ đều suy sụp cả. Xin mượn năm trăm quân sĩ, mỗ sẽ quyết một trận tử chiến!

Nhân nghe theo, sai Ngưu Kim cưỡi ngựa ra, chẳng thèm nói năng gì với Đinh Phụng. Đánh chừng bốn năm hiệp, Đinh Phụng thua chạy. Ngưu Kim dẫn năm trăm quân sĩ đuổi theo vào trong trận. Phụng chỉ huy năm ngàn quân bọc lại, vậy Ngưu Kim ở trong trận. Kim xung đột tả hữu, chẳng thể thoát được. Tào Nhân trên thành trông ra thấy Ngưu Kim bị nguy khốn ở giữa trận, vội sai tả hữu chuẩn bị ngựa. Trưởng sử Trần Kiểu can rằng:

– Thừa tướng đem trách nhiệm nặng phó thác cho tướng quân. Ngưu Kim chẳng nghe theo ước thúc, bừa bãi ra đánh, đến nỗi như thế. Cứ xem như vứt bỏ mấy trăm quân này, sao lại làm khổ tướng quân liều mình ra ngoài mà cứu chúng?

Nhân nói:

– Không phải. Ngưu Kim một khi thua trận, thì Nam quận chẳng thể bảo toàn rồi.

Bèn mặc giáp, lên ngựa, dẫn mấy trăm quân kỵ khỏe mạnh ở dưới cờ rời thành. Trần Kiểu ở trên thành đánh trống trợ oai. Tào Nhân dẫn quan đến cách quân Ngô hơn trăm bước, gặp phải một con ngòi. Trần Kiểu định bảo Tào Nhân đóng lại ở đó, để làm thế ứng cứu từ xa cho Ngưu Kim. Chợt thấy Tào Nhân hô to một tiếng, giục ngựa nhảy qua con ngòi cạn. Mọi người đều gắng sức nhảy qua. Nhân một mình đi trước, múa đao đánh vào trận Ngô. Từ Thịnh đón đánh, nhưng chẳng ngăn nổi. Tào Nhân giết tới giữa trận, cứu Ngưu Kim ra. Nhân ngoảnh đầu thấy còn có mấy chục quân kỵ ở trong trận không thoát ra được, bèn quay lại xông vào vòng vây, đi đến chỗ nào cũng không ai dám ngăn trở, lại cứu ra được một đám quân mã. Gặp ngay Tưởng Khâm chặn đường, Nhân gắng sức đánh tan. Ngưu Kim trợ oai, em của Nhân là Tào Thuần cũng dẫn binh ra, hỗn chiến một trận. Quân Ngô thua to. Tào Nhân đắc thắng, thong thả quay về. Bọn Trần Kiểu ra ngoài cửa đón tiếp, nâng chén khen ngợi:

– Tướng quân thật là thần trên trời!

Đây nói Tưởng Khâm thua trận, mất nhiều quân sĩ, quay vệ gặp Chu Du. Du cả giận, định chém đi. Các tướng xin tha. Chu Du liền điểm binh định cùng Tào Nhân quyết chiến. Cam Ninh bước ra nói:

– Đô đốc chưa nên gấp gáp. Nay Tào Nhân sai Tào Hồng chiếm cứ Di Lăng, làm thế ỷ giác. Mỗ nguyện xin ba ngàn tinh binh, đi gấp tới lấy Di Lăng, rồi sau đó Đô đốc hãy lấy Nam quận.

Du phục lời bàn này, sai Cam Ninh dẫn ba ngàn binh, đi trước công đánh Di Lăng.

Sớm đã có tế tác qua sông báo cho Tào Nhân. Nhân vội cùng Trần Kiểu bàn bạc. Kiểu nói:

– Tướng quân nếu không cứu Di Lăng, thì ắt Nam quận cũng mất thôi.

Nhân nghe theo, bèn sai Tào Thuần cùng Kỵ tướng Ngưu Kim ngấm ngầm dẫn ba ngàn quân đi cứu Tào Hồng. Thuần bèn sai người đi báo trước cho Tào Hồng, lệnh cho Hồng rằng:

– Hãy ở phía trước dụ địch. Ta sẽ đoạn hậu.

Đây nói Cam Ninh dẫn binh tới Di Lăng. Hồng kéo ra cùng Cam Ninh giao tranh. Đánh được hơn hai mươi hiệp, Hồng thua chạy. Ninh đoạt lấy Di Lăng. Đến lúc hoàng hôn, Tào Thuần, Ngưu Kim kéo quân tới. Hai bên hội họp, bao vây Di Lăng. Thám mã chạy báo cho Chu Du, nói rõ việc Cam Ninh bị vây khốn trong thành Di Lăng. Du cả kinh. Trình Phổ nói:

– Hãy kíp chia quân đi cứu.

Du nói:

– Chốn này chính là đất xung yếu, nếu chia quân đi cứu, lỡ mà Tào Nhân dẫn binh tập kích, thì hai bên đều lỡ.

Lữ Mông đột nhiên bước ra nói:

– Cam Hưng Bá là bề tôi tay chân của Giang Đông. Nếu không cứu y, thì sao còn sai phái ai được?

Du nói:

– Ta muốn tự đi cứu. Nhưng phải để ai lại nhận trách nhiệm lớn ở đây?

Lữ Mông nói:

– Hãy để Lăng Công Tục* đảm đương. Mông sẽ làm tiền khu, Đô đốc đoạn hậu, chẳng quá mười ngày, ắt hát khải hoàn.

Du nói:

– Chưa biết Lăng Công Tục có dám đảm đương trách nhiệm nặng này không?

Lăng Thống nói:

– Nếu kỳ hạn mười ngày, thì đảm đương được. Còn quá mười ngày thì không xứng chức rồi.

Du cả mừng, giữ hơn vạn binh giao cho Lăng Thống, lập tức cất quân đi về hướng Di Lăng. Mông nói với Du rằng:

– Phía nam Di Lăng có con đường nhỏ vắng vẻ, rất tiện đi lấy Di Lăng. Có điều đường núi hiểm trở, hãy sai năm trăm tiểu tốt đi tới đường nhỏ đốn ngã cây cối, lấp kín chỗ ấy. Quân địch mà chạy, có thể đoạt được ngựa. Nếu thắng thì hãy cất quân suốt đêm, đi tập kích Nam quận. Một hồi trống là lấy được thôi.

Du nghe theo, hỏi:

– Ai có thể xuyên vòng vây vào cứu Cam Ninh?

Chu Thái đi ra, nói:

– Mỗ xin đi.

Thế rồi liền huơ đao, lên ngựa, đánh thẳng vào giữa quân Tào, đi thẳng tới dưới thành. Cam Ninh trông ra thấy Chu Thái tới, tự ra thành đón, cùng kể chuyện Đô đốc tự dẫn binh tới. Ninh truyền lệnh, sai quân sĩ nai nịt, ăn no, ngày mai làm nội ứng.

Đây nói Tào Hồng, Tào Thuần, Ngưu Kim cùng bàn việc của Cam Ninh. Hồng nói:

– Trước mắt quân Chu Du kéo tới, làm sao nghênh địch?

Ngưu Kim nói:

– Hãy sai người về trước báo cho Nam quận, rồi sau mỗ sẽ làm tiên phong đón đánh.

Hồng sai người đi báo Tào Nhân. Hôm sau, quân Ngô tới, tiếng trống vang rền. Quân Tào đón đánh. Đến lúc giao tranh, Cam Ninh, Chu Thái chia hai đường đánh ra. Binh Tào đại loạn. Quận Ngô bốn bề ùa giết. Tào Hồng, Tào Thuần, Ngưu Kim quả nhiên theo đường nhỏ mà chạy, thấy cây ngã đầy đường, ngựa chẳng tiến được, bèn bỏ hết ngựa để chạy. Quân Ngô đoạt được hơn ba trăm con ngựa. Chu Thái xua binh đêm ngày đuổi tới Nam quận, gặp ngay quân mã của Tào Nhân. Hai quân hỗn chiến. Sắc trời đã tối, ai nấy thu binh.

Hãy nói Tào Nhân về thành cùng các tướng bàn bạc. Tào Hồng nói:

– Trước mắt đã để mất Di Lăng, thế đã nguy cấp, sao chẳng mở di kế của Thừa tướng ra xem, để giải mối nguy này.

Tào Nhân nói:

– Lời ngươi chính hợp ý ta.

Bèn mở thư ra xem. Kế ấy ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải, sẽ biết tận tường.

102. GIA CÁT LƯỢNG MỘT PHEN CHỌC CHU DU

Đây nói Tào Nhân mở kế sách ra xem xong, cả mừng, liền truyền lệnh sai canh năm nấu cơm, đến bình minh thì các quân mã lớn nhỏ đều kéo ra khỏi thành, trên thành cắm đầy cờ xí, hư trương thanh thế. Quân chia làm ba cửa kéo ra.

Đây nói Chu Du từ khi cứu Cam Ninh ra, chưa đến sáu ngày đã bày binh ở ngoài thành Nam quận. Trông thấy binh Tào chia làm ba cửa kéo ra, Du lên tướng đài xem xét, thấy bên bờ nữ tường hư trương cờ xí, không ai bảo vệ, lại thấy quân sĩ đều quảy túi, đeo bị ở bên hông. Du trong lòng đoán thầm: “Tào Nhân ắt đã chuẩn bị sẵn đường chạy”. Bèn xuống tướng đài, hiệu lệnh cho tả hữu, bày bố quân thành hai cánh, nếu tiền quân chiến thắng thì truy đuổi, chỉ khi nào nghe gióng chiêng mới lui, rồi lui bước, tới bảo:

– Trình Phổ hãy đôn đốc hậu quân. Ta tự đi chiếm thành. Hôm ấy đối trận, tiếng trống nổi lên, Tào Hồng cưỡi ngựa ra khiêu chiến. Du tự tới dưới cửa cờ, vung roi chỉ trỏ:

– Ai đi lên trước?

Một người ứng tiếng đi ra, ấy là Hàn Đương. Đương cùng Tào Hồng giao tranh, đánh đến hơn ba mươi hiệp. Hồng thua chạy. Tào Nhân tự ra, hô to tên họ, thách Chu Du ra đánh. Chu Thái cưỡi ngựa ra, cùng Tào Nhân đánh hơn mười hiệp. Nhân thua chạy. Trận thế tán loạn, hậu quân lui trước. Hai người Tào Nhân, Tào Hồng theo sát phía sau. Chu Du chỉ huy hai cánh quân đánh ra, quân Tào thua to. Chu Du tự dẫn quân mã đuổi tới dưới thành Nam quận. Quân Tào chẳng ai vào thành, đều nhằm hướng tây bắc mà chạy. Hàn Đương, Chu Thái dẫn tiền bộ dốc sức truy đuổi. Du thấy cửa thành mở toang, trên thành chẳng có ai, bèn sai các quân vào thành. Mấy chục quân kỵ đi vào trước. Du ở sau lưng vỗ ngựa, vung roi, chạy thẳng vào úng thành. Trần Kiểu ở trên địch lâu trông thấy Chu Du tự thân tiến vào thành, âm thầm khen ngợi rằng: “Thừa tướng diệu kế như thần!”. Một tiếng mõ nổi lên, cung nở hai bên cùng bắn ra, thế như mưa xối. Những kẻ tranh vào thành trước đều rơi xuống hầm bẫy ngựa. Chu Du vội vàng quay ngựa lại thì đã bị cung nỏ bắn trúng vào sườn trái, nhoài người rơi xuống ngựa. Ngưu Kim từ trong thành đánh ra, tới bắt Chu Du. Du liền được hai người Từ Thịnh, Đinh Phụng liều mạng cứu đi. Quân Tào trong thành chợt ùa ra. Quân Ngô tự giày xéo nhau, kẻ rơi xuống hố vô số kể. Trình Phổ vội thu quân, thì Tào Nhân, Tào Hồng đã chia hai đường đánh trở lại. Quân Ngô đại bại. Lăng Thống dẫn một cánh quân từ bên hông kéo ra chặn đường cứu được quân Ngô. Tào Nhân dẫn binh đắc thắng về thành. Trình Phổ thu thập bại quân, bị tử thương rất nhiều. Hai tướng Đinh, Từ cứu được Chu Du đem về trướng, gọi thầy thuốc trong quân dùng kìm sắt nhổ đầu tên nỏ ra, đem thuốc kim sang bọc lấy miệng vết thương. Du đau chẳng chịu nổi, bỏ cả ăn uống. Thầy thuốc nói rằng:

– Đầu tên này có độc, gấp gáp cũng chẳng khỏi được. Nếu mà khí giận bốc lên, thì vết thương này sẽ lại phát.

Trình Phổ sai ba quân giữ chắc các trại, không được khinh thường mà ra đánh.

Ba ngày sau, Ngưu Kim dẫn một cánh quân tới thách đánh. Trình Phổ án binh bất động. Ngưu Kim chửi mắng đến chiều tà mới về. Hôm sau lại tới mắng nữa. Suốt ba hôm, Trình Phổ sợ Chu Du nổi giận, không dám thông báo. Ngưu Kim đến ngoài cửa trại kêu mắng, chỉ đòi bắt Chu Du. Trình Phổ cùng mọi người bàn bạc:

– Chi bằng hãy tạm bãi binh, trở về gặp Ngô hầu, rồi sẽ tính sau.

Mọi người đều nói rằng:

– Bàn như thế rất đúng.

Đây nói Chu Du tuy nằm dưỡng bệnh, mà trong lòng cũng có chủ trương, đã biết quân Tào thường tới trước trại chửi mắng, chỉ đợi các tướng tới bẩm. Một hôm, Tào Nhân tự dẫn đại quân, gióng trống hò hét, lại tới thách đánh. Trình Phổ giữ chặt không ra. Chu Du gọi các tướng vào trướng hỏi rằng:

– Tiếng trống hò reo ở đâu vậy?

Các tướng đáp rằng:

– Trong quân đang thao diễn sĩ tốt.

Du cả giận, nói:

– Sao dám dối ta? Ta đã biết quân Tào thường tới trại chửi mắng quân ta thậm tệ. Trình Đức Mưu đã là tổng binh, sao lại không ra? Hãy mời tới đây cho ta đích thân hỏi chuyện.

Trình Phổ tới. Phổ nói:

– Mỗ vì thấy Công Cẩn bị thương nặng. Thầy thuốc dặn không được khinh thường xúc động. Quả là quân Tào mấy ngày nay thách đánh, nhưng không dám vội vàng thông báo.

Du nói:

– Các người không đánh thì tính làm sao?

Phổ nói:

– Các tướng đều muốn thu binh, tạm về Giang Đông. Đợi vết thương của Công bình phục rồi sẽ liệu.

Chu Du nghe xong, đột nhiên đứng dậy ngay trên giường mà nói rằng:

– Đại trượng phu đã ăn lộc vua, nên chết ở sa trường, lấy da ngựa bọc thây mà về, đó là may lắm! Há có thể vì một mình ta, mà phế bỏ việc lớn của nước nhà ư?

Nói dứt, bèn mặc giáp lên ngựa. Chư quân và các tướng chẳng ai không sợ hãi. Du bèn dẫn mấy trăm quân kỵ ra trước doanh, trông ra xa thấy binh Tào bày thành thế trận. Tào Nhân tự dừng ngựa ở dưới cửa cờ, vung roi mắng lớn rằng:

– Thằng nhãi Chu Du, chắc là đã sớm chết ở cõi ngoài, nên không dám nhìn thẳng vào quân ta nữa.

Mắng còn chưa dứt, Du từ trong đám kỵ binh đột nhiên xông ra, nói:

– Thất phu Tào Nhân! Có thấy Chu Lang không?

Quân Tào trông thấy, thảy đều kinh hãi. Tào Nhân ngoái nhìn các tướng, nói:

– Hãy chửi lớn lên, để bắt chúng đánh!

Các quân cao giọng mắng lớn. Chu Du cả giận, sai chiến tướng ra đón đánh. Đến khi Phan Chương định ra, thì Chu Du kêu to một tiếng, trong miệng hộc máu, rơi ngay xuống ngựa. Binh Tào xông tới. Các tướng xông lên ngăn chặn, hỗn chiến một hồi, cứu được Chu Du dậy, đem vào trong trướng. Trình Phổ hỏi rằng:

– Quý thể của Đô đốc sao rồi?

Du bí mật nói với Phổ rằng:

– Đó là kế của ta thôi.

Phổ nói:

– Là kế thế nào?

Du nói:

– Thân thể ta đau đớn vô ngần, nên muốn để quân Tào nói rằng bệnh ta đã nguy, ắt khinh địch thôi. Hãy sai mấy chục quân kỵ tâm phúc đi vào trong thành trá hàng, nói ta đã chết. Đêm nay Tào Nhân ắt đến cướp trại. Hãy mai phục ở bốn mặt, một hồi trống là có thể bắt được Tào Nhân, chắc sẽ chiếm được Nam quận thôi.

Trình Phổ nói:

– Kế ấy tuyệt diệu!

Bèn đến dưới trướng kêu khóc. Các quân cả kinh, đều bảo nhau rằng vết thương của Đô đốc tái phát, đã chết rồi. Các trại thảy đều đeo tang.

Đây nói Tào Nhân ở trong thành cùng mọi người bàn bạc, nói:

– Chu Du khí giận bốc lên, vết thương vỡ ra, đến nỗi hộc ra máu miệng, rơi ngay xuống ngựa, chẳng bao lâu sẽ chết thôi.

Đang bàn luận, chợt có người báo trong trại quân Ngô có mười mấy quân sĩ tới đây, có lời bí mật muốn thưa. Trong ấy cũng có hai người vốn là quân nhà bị bắt đi. Tào Nhân vội vàng xuống trướng hỏi han. Quân sĩ nói:

– Hôm nay Chu Du ở trước trận, vết thương vỡ ra, trở về trại thì chết. Trước mắt các tướng đang sửa soạn đồ tang. Bọn tôi đều bị Trình Phổ làm nhục, bởi thế mới đặc biệt về hàng, để báo việc này.

Tào Nhân cả mừng, ban thưởng xong xuôi, lập tức bàn bạc:

– Đêm nay hãy đi cướp trại, cướp thây Chu Du, chém lấy đầu y, đưa về Hứa Đô.

Trần Kiểu nói:

– Kế này phải làm gấp, không được trì hoãn mà lỡ việc.

Tào Nhân sai Ngưu Kim làm tiên phong, tự làm trung quân, Tào Hồng, Tào Thuần làm hậu đội, cất hết quân sĩ. Hoàng hôn hôm ấy đã điều động xong xuôi. Sau canh một thì rời Nam quận, đi thẳng tới trại lớn của Chu Du. Đi tới cửa trại, chẳng thấy một ai, đột nhập vào trong quân, chỉ thấy cờ phướn cắm không mà thôi. Nhận biết là trúng kế, vội vàng lui quân. Bốn bề tiếng pháo nổ vang, cửa đông có Hàn Đương, Tưởng Khâm kéo ra; cửa tây có Chu Thái, Phan Chương kéo ra; cửa nam có Đinh Phụng, Từ Thịnh kéo ra; cửa bắc có Trần Vũ, Lữ Mông kéo ra. Quân Tào thua to, vội nhắm Nam quận mà chạy. Ba lộ quân binh đều bị đánh tan, đầu đuôi chẳng cứu được nhau.

Trước hãy nói Tào Nhân dẫn mười mấy quân kỵ đánh ra khỏi trùng vây, thì đụng đầu Tào Hồng. Một cánh quân mã của bọn Hồng bị đánh tan quá nửa, chỉ kịp chạy trốn. Đánh đến canh năm, cách Nam quận không xa, một tiếng trống nổi lên, Lăng Thống lại dẫn một cánh quân chặn mất đường đi. Chém giết một trận, quân Tào không dám về Nam quận, nhắm thẳng đường lớn Tương Dương mà chạy. Quân Ngô đuổi theo một đoạn rồi trở về.

Chu Du, Trình Phổ thu hồi các quân, đi thẳng tới dưới thành Nam quận, thấy cờ xí dày đặc, trên địch lâu có một tướng kêu to:

– Đô đốc tha tội, tôi phụng lệnh quân sư, đã lấy thành rồi. Tôi là Thường Sơn Triệu Tử Long đây!*

Chu Du cả giận, sai Cam Ninh dẫn mấy ngàn quân kỵ, đi thẳng tới lấy Kinh Châu, Lăng Thống dẫn mấy ngàn quân kỵ, đi thẳng tới lấy Tương Dương, rồi sau trở về lấy Nam quận cũng chưa muộn. Đang lúc sai phái, đột nhiên thám mã vội tới báo rằng:

– Gia Cát Lượng từ khi lấy được Nam quận, bèn dùng binh phù giả vờ gọi quân mã giữ thành Kinh Châu tới cứu, gặp Trương Phi xông ra đánh một trận cho thua rồi. Quân Tào chạy trốn về hướng bắc. Trương Phi đã đóng giữ ở trong thành Kinh Châu. Lại có một thám mã chạy tới báo rằng:

– Hạ Hầu Đôn ở Tương Dương, bị Gia Cát Lượng sai người bưng binh phù, giả xưng là Tào Nhân cầu cứu. Đôn dẫn quân lên đường, liền bị Quan Vân Trường chiếm lấy Tương Dương. Ba chỗ thành trì, đều không phí sức mà đều thuộc về Lưu Huyền Đức cả rồi!

Chu Du nói:

– Gia Cát Lượng làm sao có được binh phù?

Trình Phổ nói:

– Nhờ bắt được Trần Kiểu. Binh phù thảy đều do người đó giữ.

Chu Du kêu to một tiếng, vết thương vỡ ra. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

103. GIA CÁT LƯỢNG LƯỢC ĐỊNH BỐN QUẬN

Đây nói Chu Du nghe tin Khổng Minh mượn sức Đông Ngô để lấy Kinh Châu, sao lại không giận? Cơn giận làm động vết thương, đến nửa ngày mới bớt. Các tướng ở trước mặt khuyên giải. Chu Du cả giận, nói:

– Nếu chẳng giết tên thôn phu Gia Cát Lượng, làm sao nguôi khí giận trong lòng ta? Trình Đức Mưu hãy giúp sức cho ta, trước mắt cất quân đánh Nam quận, đoạt được rồi mới quay về Đông Ngô, ấy là điều ta mong mỏi.

Đang lúc bàn bạc, có người báo Lỗ Tử Kính tới. Rước vào trong trướng rồi, Du nói:

– Ta muốn cất quân cùng Lưu Bị, Gia Cát Lượng quyết trận thắng thua, chiếm lại thành trì.

Lỗ Túc nói:

– Không được. Nay đang cùng Tào Tháo quyết trận thư hùng, còn chưa biết thành bại. Chủ nhân Ngô hầu còn đang công đánh Hợp Phì chưa hạ được. Người nhà chẳng nên thôn tính lẫn nhau. Quân Tào thừa cơ kéo tới, thì nước nhà nguy mất. Huống chi Lưu Huyền Đức ngày trước từng cùng Tào Tháo rất thân, nếu bức gấp quá, hắn dâng thành trì ra, cùng nhau đánh Đông Ngô thì phải làm sao?

Du nói:

Bọn ta dùng kế quyết sách, hao tổn binh mã, tiêu phí tiền lương. Bên kia âm mưu ngồi không mà chiếm thành quả. Ta hễ nghĩ đến thì thật đáng hận thay!

Túc nói:

Công Cẩn hãy nhịn. Chờ mỗ tự đi gặp Huyền Đức, đem lý lẽ ra nói với bọn họ. Nếu chẳng thuyết phục được, bấy giờ động binh cũng không muộn.

Các tướng nói:

– Lời của Tử Kính rất hay.

Chu Du liền sai Lỗ Túc đi Nam quận, tới dưới thành gọi cửa. Triệu Vân ra hỏi. Túc nói:

– Ta muốn gặp Lưu Huyền Đức để nói chuyện.

Vân đáp rằng:

– Chủ nhân cùng quân sư đang ở trong thành Kinh Châu.

Túc chạy thẳng tới Kinh Châu. Trông thấy cờ xí chỉnh tề, Túc tự nói rằng: “Khổng Minh thật là người phi thường!”. Quân sĩ vào báo. Khổng Minh sai mở toang cửa thành, đón Túc vào nha. Cùng thi lễ, cảm tạ xong, Huyền Đức với Túc chia ngôi chủ khách mà ngồi. Khổng Minh nghiêng mình tiếp đãi. Uống trà xong, Túc nói:

– Chủ nhân Ngô hầu, Đô đốc Công Cẩn sai mỗ đem ý kiến nói lại với hoàng thúc: Ngày trước Tào Tháo dẫn trăm vạn binh chúng, tiếng là xuống Giang Nam, mà thực là tới bắt hoàng thúc. Nay Giang Đông hao tổn tiền lương, chết mất người ngựa, kẻ bị thương chẳng thể đếm hết, mới may mắn đánh lui được binh Tào, cứu được hoàng thúc. Chín quận Kinh Châu đáng nên quy về cho Đông Ngô. Nay hoàng thúc dùng kế gian, chiếm đoạt Kinh, Tương. Đó là lẽ gì? Mong nói rõ cho một lời, để quyết việc tiến lui.

Khổng Minh nói:

– Tử Kính là kẻ sĩ danh tiếng, sao lại buông ra lời ấy? Ngày trước chín quận Kinh, Tương chẳng phải là đất Đông Ngô, mà là cơ nghiệp của Kinh vương Lưu Cảnh Thăng. Chủ nhân tôi là em của Lưu Cảnh Thăng. Cảnh Thăng tuy mất, con ông hãy còn. Chú đi giúp cháu, để lấy Kinh Châu, có gì là không thể? Há chẳng nghe câu “vật đi tìm chủ” sao?

Túc nói:

– Nếu công tử Lưu Kỳ chiếm cứ thì cũng còn được. Nay công tử ở Giang Hạ, đâu có ở chỗ này!

Khổng Minh nói:

– Tử Kính muốn gặp thì có gì là khó? Hãy gọi tả hữu mời công tử ra gặp ngay.

Lưu Kỳ từ sau bình phong, có hai người đi theo dìu ra. Kỳ nói với Túc rằng:

– Thân mang bệnh chẳng làm lễ được. Tử Kính chớ trách tội.

Lỗ Túc kinh hãi một phen*. Túc im lặng không nói gì, hồi lâu mới bảo rằng:

– Công tử nếu còn sống thì phải làm sao? Nếu không còn thì như thế nào?

Khổng Minh nói:

– Công tử còn một ngày thì giữ một ngày. Nếu chẳng còn, thì sẽ bàn bạc lại.

Túc nói:

– Nếu công tử không còn, thì phải trả lại cho Đông Ngô.

Khổng Minh nói:

– Tử Kính nói phải lắm.

Bèn bày tiệc lớn tiếp đãi Lỗ Túc. Hôm ấy Túc rời thành, đi suốt đêm về trại gặp Chu Du, kể chuyện của công tử. Du nói:

– Lưu Kỳ đang độ thanh xuân tuổi trẻ, làm sao mà đợi y chết cho được? Kinh Châu này ngày nào mới mưu đồ được đây?

Túc nói:

– Đô đốc yên tâm. Chỉ cậy vào bản thân Lỗ Túc cũng có thể khiến Kinh, Tương trở về với Đông Ngô.

Du nói:

– Tử Kính có ý kiến gì?

Túc nói:

– Tôi thấy Lưu Kỳ quá lạm tửu sắc, bệnh đã vào tứ chi, hiện nay sắc mặt gầy gò, ho suyển hộc máu, chẳng quá nửa năm, người này ắt chết. Bấy giờ đánh dẹp Kinh Châu, Lưu Bị làm sao kiếm được cớ thoái thác?

Chu Du thấy thế khí giận mới nguôi. Chợt có tin báo sứ giả của Ngô hầu tới, Du sai mời vào. Sứ nói:

– Chủ nhân vây Hợp Phì, đánh mãi vẫn chưa thắng, nên gấp lệnh Đô đốc thu hết quân về.

Chu Du chỉ còn cách dùng quân ngưng chiến, tụ tập rất nhiều quân mã, trở về Sài Tang dưỡng bệnh, sai Trình Phổ thống lĩnh chiến thuyền và binh sĩ đi ngay tới quân thứ Hợp Phì nghe điều động.

Đây nói Lưu Huyền Đức từ khi được Nam quận, Kinh, Tương, trong lòng cả mừng, cùng Khổng Minh bàn bạc kế lâu dài. Đột nhiên có một người ở dưới thêm bước lên sảnh dâng kế sách. Người này là người Sơn Dương, họ Y tên Tịch, tự là Cơ Bá. Huyền Đức cảm ơn nghĩa ngày cũ, mười phần kính trọng, ngồi mà hỏi han. Tịch nói:

– Nếu muốn biết kế yên ổn lâu dài cho Kinh Châu, sao chẳng cầu hiền sĩ để hỏi han?

Huyền Đức nói:

– Xin công ban cho một lời để tiến cử người hiền.

Tịch nói:

– Kinh, Tương có nhà thế gia, anh em năm người, chỉ có một người là kẻ đại hiền, chân mày có lông trắng, là người Nghi Thành, Tương Dương, họ Mã tên Lương, tự là Quý Thường. Bốn người kia cũng có tài danh. Người làng có câu ngạn ngữ rằng: “Mã thị ngũ Thường, bạch mi tối lương”*. Em y là Mã Tắc, tự là Ấu Thường*.

Huyền Đức bèn sai đi mời. Mã Lương tới, vào gặp Huyền Đức, làm lễ xong thì lên chỗ cao ngồi. Huyền Đức cầu mưu kế lâu dài. Lương nói:

– Tương Dương là đất chạm địch, sợ không thể giữ lâu. Hãy sai công tử Lưu Kỳ dưỡng bệnh ở đó, chiêu mộ kẻ sĩ cũ để giữ, rồi dâng biểu tâu xin Kỳ làm Thứ sử Kinh Châu, để yên lòng dân. Rồi sau đi về phía nam đánh bốn quận, thu chứa tiền lương, để làm căn bản. Đó là mưu kế gìn giữ Kinh, Tương lâu dài.

Huyền Đức hỏi rằng:

– Trước mắt ai là người giữ bốn quận?

Lương nói:

– Thái thú quận Vũ Lăng là Kim Toàn*, Thái thú quận Trường Sa là Hàn Huyền*, Thái thú quận Quế Dương là Triệu Phạm*, Thái thú quận Linh Lăng là Lưu Độ*. Nếu chiếm được bốn quận này, thì là chỗ sản xuất ra cá, gạo. Hán Thượng có thể giữ được lâu dài rồi.

Huyền Đức cả mừng, bèn hỏi:

– Bốn quận nên lấy quận nào trước? Rồi sau lấy quận nào?

Lương nói:

– Phía tây sông Tương Giang, Linh Lăng là gần nhất. Hãy chiếm nó trước, rồi kể đó lấy Vũ Lăng, rồi sau sang phía đông Tương Giang lấy Quế Dương. Trường Sa là cuối cùng.

Huyền Đức rất mừng, dùng Mã Lương làm quan Tòng sự, Y Tịch làm phó, mời Khổng Minh tới bàn việc đưa Lưu Kỳ về Tương Dương, thay cho Vân Trường về Kinh Châu, rồi liền bàn việc cất quân đi lấy quận Linh Lăng, sai Trương Phi làm tiên phong, Triệu Vân làm hậu đội, Khổng Minh, Huyền Đức làm trung quân. Người ngựa đi theo có một vạn năm ngàn, để Vân Trường ở lại giữ Kinh Châu, Mi Trúc, Lưu Phong giữ Giang Lăng. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười bốn [209], mùa xuân, tháng giêng, Khổng Minh điều binh lên đường.

Đây nói Lưu Độ ở trong thành Linh Lăng, nghe tin quân mã ở của Khổng Minh kéo tới, gọi con mình là Lưu Diên tới bàn bạc. Diên nói:

– Cha cứ yên tâm, kẻ kia tuy có Trương Phi, Triệu Vân dũng mãnh, nhưng sao đủ sợ đây? Con xem thượng tướng Hình Đạo Vinh của châu ta có cái dũng vạn người không địch nổi, dùng cây búa khai sơn nặng sáu mươi cân, có thể sai đi đón địch.

Lưu Độ gọi Hình Đạo Vinh tới. Vinh tự khoe võ nghệ của mình chẳng kém Liêm Pha, Lý Mục thời xưa. Độ trọng thưởng.

Lưu Diên cùng Hình Đạo Vinh dẫn hơn vạn binh rời thành ba mươi dặm, dựa núi men nước mà dựng trại. Thám mã báo rằng:

– Quân Khổng Minh tới rồi.

Hai bên bày trận đối mặt. Hình Đạo Vinh cưỡi ngựa ra, cầm ngang búa lớn, cao giọng kêu to:

– Tên giặc phản quốc! Sao dám phạm bờ cõi ta?

Ở trận bên kia, một đám cờ vàng tiến ra. Cờ xí dạt ra, ở giữa có một cỗ xe bốn bánh, trong xe có một người ngồi ngay ngắn, đầu đội khăn lượt, mình mặc áo hạc, tay cầm quạt lông, dùng quạt trỏ Hình Đạo Vinh, nói:

– Ta là Gia Cát Lượng ở Nam Dương đây. Tào Tháo dẫn trăm vạn binh chúng, bị ta dùng một kế mọn, chẳng còn mảnh giáp quay về. Nay tới chiêu an các ngươi, sao chẳng sớm hàng đi?

Đạo Vinh cười lớn, nói:

– Xích Bích ao binh là mưu của Chu Lang, can gì đến người? Dám tới nói xằng?

Bèn múa búa lớn đánh thẳng tới. Khổng Minh sai quân quay lại, nhắm giữa trận mà chạy vào. Cửa trận bèn đóng lại. Đạo Vinh xông tới đánh giết, trận thể lại chia làm hai mà chạy. Đạo Vinh trông ra xa thấy ở giữa có một đám cờ vàng, đoán là Khổng Minh, bèn chỉ nhắm đám cờ vàng mà đuổi. Vòng qua chân núi, đám cờ vàng đứng lại. Chợt đám người ở giữa tản ra, không thấy chiếc xe bốn bánh đâu. Một tướng vung mâu vỗ ngựa, hét lớn một tiếng, chạy thẳng tới bắt Đạo Vinh. Ấy là Trương Ích Đức đất Yên. Đạo Vinh múa búa lớn tới đón đánh, đầu được vài hiệp, sức lực hao mòn, bèn quay ngựa mà chạy. Ích Đức đuổi theo phía sau, tiếng hò reo vang rền, phục binh ở hai bên cùng ùa ra. Đạo Vinh liều mạng xông qua. Trước mặt có một viên đại tướng chặn mất đường đi, ấy là Thường Sơn Triệu Tử Long. Đạo Vinh trở tay không kịp, lăn xuống ngựa xin hàng. Tử Long trói đem về trại gặp Huyền Đức, Khổng Minh. Lôi tới dưới trướng, Huyền Đức cả giận, hét sai lôi ra chém. Khổng Minh với ngăn lại, nói:

– Hãy giữ người này lại.

Bèn hỏi Đạo Vinh rằng:

– Nếu người vì ta mà bắt lấy Lưu Diên thì sẽ cho ngươi đầu hàng.

Đạo Vinh vâng dạ rối rít. Khổng Minh nói:

– Làm sao bắt được?

Đạo Vinh nói:

– Quân sư nếu chịu thả mỗ trở về, mỗ sẽ tự nói khéo. Đêm nay quân sư điều quan đến cướp trại, mỗ làm nội ứng, bắt sống Lưu Diên, hiến cho quân sư. Lưu Độ ở trong thành tự nhiên sẽ hàng thôi.

Huyền Đức không chịu. Khổng Minh nói:

– Hình tướng quân chẳng nói càn đâu. Hãy thả đi.

Đạo Vinh được tha về trại, bèn đem hết sự thực kể cho Lưu Diên. Diên nói:

– Vậy phải làm sao?

Đạo Vinh nói:

– Tương kế tựu kế. Đêm nay đem binh mai phục ngoài trại, trong trại thì dựng khống cờ xí, đợi Khổng Minh tới cướp trại thì tới bắt y.

Lưu Diên y theo kế đó. Canh hai đêm ấy, quả nhiên có một cánh quân tới cướp trại, mỗi người đều ôm một bó cỏ, nhất tề nổi lửa. Lửa cháy ngất trời. Lưu Diên, Đạo Vinh hai ngả đánh ra. Quân đốt lửa liền lui. Hai quân thừa thế đuổi theo, đuổi hơn mười mấy dặm, chẳng thấy quân đâu nữa. Lưu Diên kêu Đạo Vinh mau quay lại. Ánh lửa chưa tắt, trong trại có một tướng xông ra, ấy là Trương Ích Đức người đất Yên. Lưu Diên kêu Đạo Vinh không nên vào trại, mà liền đi cướp trại Khổng Minh. Quay quân lại chưa được mười dặm, Triệu Vân dẫn một cánh quân xông ra. Vân một thương đâm Đạo Vinh rơi xuống ngựa. Lưu Diên vội quay ngựa định chạy, bị Trương Phi bắt sống đem đi, trói nghiến đem về gặp Khổng Minh. Diên nói:

– Hình Đạo Vinh dạy mỗ như thế, thực chẳng phải là tôi muốn vậy.

Khổng Minh bèn tha lỗi cho Lưu Diên, sai cởi trói, lấy áo mặc cho, ban rượu để trấn tĩnh, sai người đưa vào thành khuyên cha đầu hàng, nếu như không hàng, sẽ đánh phá thành trì, diệt hết cả nhà, lại đem ngựa đưa Lưu Diên về thành Linh Lăng gặp phụ thân. Diên kể đức độ của Khổng Minh. Cha con lập tức bưng ấn rời thành, đi thẳng tới trại lớn xin hàng. Khổng Minh sai Lưu Độ làm quận thú, để cung ứng tiền lương, con y là Lưu Diện tới Kinh Châu, theo quan làm việc. Dân cư một quận Linh Lăng thảy đều vui mừng. Huyền Đức vào thành, vỗ về xong xuôi, bèn chuyển quân sang lấy Quế Dương. Chưa biết thắng bại ra sao? Hồi sau sẽ thấy rõ ràng.

104. TRIỆU TỬ LONG DÙNG TRÍ LẤY QUẾ DƯƠNG

Đây nói Huyền Đức lấy quận Linh Lăng xong, các huyện đều thuộc quyền điều khiển, vỗ về dân chúng, khen thưởng ba quân, rồi hỏi các tướng rằng:

– Linh Lăng đã lấy xong, ai dám đi lấy quận Quế Dương?

Triệu Vân đáp lời rằng:

– Mỗ xin đi.

Trương Phi hăng hái bước ra nói:

– Phi cũng xin đi.

Hai người giành nhau lấy Quế Dương. Khổng Minh nói:

– Rốt cuộc là Tử Long đáp trước, nên sai Tử Long đi.

Trương Phi không phục, nhất định muốn đi lấy. Khổng Minh sai rút thăm, ai rút được thì đi. Lại cũng là Tử Long rút được. Trương Phi nổi giận mà nói rằng:

– Ta chẳng cần ai giúp đỡ, chỉ cần ba ngàn quân, tự mình dẫn đi, là liền lấy được thành trì.

Triệu Vân nói:

– Mỗ cũng chỉ dẫn ba ngàn quân đi, nếu không được thành thì xin chịu quân lệnh!

Khổng Minh cả mừng, bèn sai viết quân trạng, tuyển ba ngàn tinh binh sai đi theo Triệu Vân. Trương Phi lại giành. Huyền Đức nạt lui. Triệu Vân vui mừng hớn hở dẫn ba ngàn người ngựa nhắm hướng Quế Dương mà tiến.

– Đây nói Thái thú Quế Dương là Triệu Phạm lên sảnh. Có người báo Triệu Tử Long dẫn quân tới lấy thành trì. Triệu Phạm vội gọi quan quân tới bàn bạc. Hai vị quản quân Hiệu úy tới gặp Triệu Phạm: một người họ Trần tên Ứng, một người họ Bào tên Long, đều xuất thân từ phường săn ở đỉnh núi Quế Dương. Trần Ứng giỏi ném đinh ba, Bảo Long từng bắn chết hai con hổ, đều quản quân lính ở Quế Dương. Hai người nói với Triệu Phạm rằng:

– Lưu Bị là bề tôi phản Hán, lại thêm có hiềm thù với Thừa tướng. Nếu khi hắn tới, hãy cùng y cầm cự. Hai người bọn mỗ xin làm tướng tiền bộ.

Phạm nói:

– Ta nghe nói Lưu Huyền Đức là hoàng thúc Đại Hán, lại thêm Khổng Minh đa mưu, Quan, Trương cực dũng. Như nay kẻ dẫn quân tới là Triệu Tử Long, ở trong đám quân trăm vạn tại Đương Dương, Trường Bản, như vào chỗ không người. Quế Dương chúng ta có được bao nhiêu người ngựa? Không thể nghênh địch, chỉ có thể đầu hàng.

Ứng nói:

– Nếu mỗ chẳng bắt được Triệu Vân đem về, bấy giờ Thái thú đầu hàng cũng chưa muộn.

Triệu Phạm cãi không lại, chỉ còn cách sai Trần Ứng dẫn ba ngàn người ngựa, ra thành nghênh địch. Tử Long tới gần Quế Dương, trước mặt có quân thám thính về báo:

– Quân địch kéo tới!

Triệu Vân sai ba ngàn người ngựa dàn trận, để đợi địch tới. Binh Trần Ứng tới, cũng bày thành thế trận. Trần Ứng lên ngựa, vung đinh ba tiến ra. Triệu Vân nhổ thương giục ngựa đi ra, trách mắng Trần Ứng rằng:

– Chủ ta là Lưu Huyền Đức, là em của Kinh vương, nay phò công tử Lưu Kỳ, cùng lĩnh Kinh Châu, đặc biệt tới đây vỗ về dân chúng. Ngươi dám đón đánh, tức là giặc phản quốc rồi!

Trần Ứng mắng lại rằng:

– Bọn ta chỉ phục Tào Thừa tướng, há biết Lưu Bị đâu?

Triệu Vân cả giận, nhổ thương giục ngựa, chạy tới bắt Trần Ứng. Ứng siết đinh ba, phóng ngựa tới đón đánh. Hai ngựa gặp nhau, đánh đến bốn năm hiệp. Trần Ứng liệu chẳng địch nổi, quay ngựa bỏ chạy. Triệu Vân đuổi theo. Trần Ứng ngoái đầu thấy ngựa Triệu Vân tới gần, bèn dùng đinh ba ném ra. Triệu Vân một tay chụp lấy, ném lại Trần Ứng. Ứng vội né đi. Ngựa của Vân chạy tới. Vân thò tay kẹp lấy Trần Ứng rồi quay về, ném xuống dưới chân ngựa. Quân sĩ còn lại đều bỏ chạy. Vân trói Trần Ứng đem vào trại, nạt đi, nói:

– Xét sức của ngươi sao dám đối địch tới ta? Ta không giết ngươi. Ngươi hãy thuyết phục Triệu Phạm sớm tới đầu hàng.

Trần Ứng tạ tội, ôm đầu lủi như chuột, trở về trong thành, nói hết việc ấy với Triệu Phạm. Phạm nói:

– Lòng ta vốn muốn hàng. Các ngươi đòi đánh, mới ra như thế.

Bèn nạt lui Trần Ứng. Triệu Phạm liền đeo ấn thụ, dẫn mười mấy quân kỵ tới trại lớn xin hàng. Vân ra khỏi trại tiếp đón, đãi bằng lễ thượng khách, bày rượu cùng uống. Rượu được vài vòng, Phạm nói:

– Nay nghe nói tướng quân họ Triệu, tôi cũng họ Triệu. Tướng quân là người Chân Định, mỗ cũng là người Chân Định, lại là đồng hương. Nếu như chẳng chê bỏ, xin kết làm anh em.

Tử Long với Triệu Phạm sinh cùng năm. Tử Long lớn hơn bốn tháng. Phạm nhân đó bái Tử Long làm anh. Hai người cùng quê, cùng tuổi, cùng họ, mười phần mừng rỡ. Đến tối, Tử Long tiễn Phạm rời trại.

Hôm sau, Triệu Phạm mời Tử Long đi an dân. Tử Long sai quân mã chớ khinh động, chỉ đem theo năm mươi quân kỵ vào thành. Dân chúng bày hương hoa tiếp đón ở cửa. Tử Long sai treo bảng ở bốn cửa, yên dân xong xuôi, Triệu Phạm mời vào nha bày yến tiệc. Rượu đến nửa chừng, lại mời vào hậu đường tiếp đãi. Tử Long thấy Phạm ân cần, uống nhiều nên hơi say. Phạm vào hậu đường, mời ra một phụ nữ để dâng rượu cho Tử Long. Tử Long thấy người phụ nữ này mình mặc lụa trắng, nhan sắc nghiêng nước nghiêng thành. Tử Long hỏi rằng:

– Đây là ai vậy?

Phạm nói:

– Chị dâu là Phàn Thị đó.

Triệu Vân biến sắc, tỏ vẻ kính trọng. Phàn Thị nâng chén mời xong, Phạm sai ngồi cùng. Triệu Vân không chịu. Phàn Thị giã từ trở về hậu đường. Tử Long nói:

– Hiền đệ sao phải phiền đến lệnh tẩu ra nâng chén?

Phạm cười, nói:

– Trong đó có một duyên cớ, hiền huynh chớ ngại. Anh tôi qua đời đã ba năm. Chị nhà góa bụa mãi cũng không nên. Đệ thường khuyên cải giá đi. Chị nói: “Nếu được trọn vẹn ba điều thì ta mới chịu lấy. Điều thứ nhất là danh dự chấn động, tài năng hơn người. Điều thứ hai là phải cùng họ với anh nhà. Điều thứ ba là phải văn võ song toàn, xưa từng có quen biết”. Khắp cả gầm trời có người nào được như thế? Nay tướng quân dáng vẻ đường đường, danh vang bốn bể, lại cùng họ với anh tôi, ngày trước ở trong làng dễ gì đã không biết đến anh nhà. Huống hồ anh văn võ kiêm toàn, trí dũng đầy đủ. Nếu không hiềm chị nhà dung mạo xấu xí, xin bù thêm mấy chục vạn đồ lễ, cùng làm vợ tướng quân, kết làm tình thân nhiều đời, có được không?

Tử Long cả giận đứng dậy, lớn tiếng mà nói rằng:

– Chị ngươi tức là chị ta, há có thể làm việc loạn luân ư?

Triệu Phạm xấu hổ đầy mặt, đáp rằng:

– Tôi có ý tốt tiếp đãi. Sao lại vô lễ vậy?

Bèn đưa mắt nhìn tả hữu, có ý muốn bắt Tử Long. Tử Long trông thấy, vung một quyền đánh ngã Triệu Phạm, phẫn nộ lên ngựa rời thành đi mất. Phạm vội gọi Trần Ứng, Bảo Long tới bàn bạc. Trần Ứng nói:

– Người này nổi giận đi mất, chỉ có thể cùng y đánh giết.

Phạm nói:

– Chỉ sợ không thắng được y.

Bào Long nói:

– Hai chúng ta giả hàng, ở trong quân của y. Thái thú hãy liền dẫn quân thách đánh. Hai người chúng tôi sẽ ở trên trận bắt y.

Trần Ứng nói:

– Phải đem theo một ít quân mã.

Long nói:

– Năm trăm quân kỵ là đủ rồi.

Đêm ấy, hai người dẫn năm trăm quân đi thẳng tới trại Tử Long xin đầu hàng. Tử Long nghe nói xong, trong lòng đã biết là dối, bèn sai gọi vào. Hai người tới dưới trướng, kể:

– Triệu Phạm muốn dùng mỹ nhân kế, lừa cho tướng quân vui vẻ, uống say rồi sẽ dìu vào hậu đường mưu giết đi, đem đầu tới chỗ Tào Thừa tướng để dâng công, bất nhân như thế. Hai người bọn mỗ thấy tướng quân nổi giận, tất liên lụy bọn mỗ, nhân thế mới đầu hàng.

Triệu Vân cả mừng, đem rượu chuốc say, trói ở dưới trướng, liền bắt bọn người đi theo tra hỏi, quả thực là trá hàng. Tử Long gọi năm trăm quân vào, đều ban cho rượu thịt, truyền lệnh rằng:

– Kẻ muốn hại ta là Trần Ứng, Bảo Long thôi, không can chi đến các quân. Bọn người hãy nghe theo kế ta mà làm, sẽ có trọng thưởng.

Các quân lạy tạ. Vân đem hai kẻ trá hàng Trần, Bào đem chém đi, liền sai năm trăm quân dẫn đường. Tử Long lĩnh một ngàn quân ở phía sau, suốt đêm đi tới dưới thành Quế Dương kêu mở cửa. Trên thành nghe thấy nói rằng: “Hai tướng quân Trần, Bào đã giết được Triệu Vân, đưa quân về mời Thái thú bàn việc”. Trên thành đốt lửa chiếu sáng, quả thật là quân mã của nhà mình. Triệu Phạm vội vàng rời thành. Tử Long hét tả hữu trói lại, rồi vào thành, vỗ về trăm họ xong xuôi, bèn chạy báo Huyền Đức.

Huyền Đức cùng Khổng Minh đi tới Quế Dương. Tử Long đón tiếp vào thành, đẩy Triệu Phạm ra dưới thềm. Khổng Minh hỏi han. Phạm nói:

– Đem chị dâu gả cho Tử Long, vốn là ý tốt, chẳng dè tức giận làm loạn, mới đến như thế.

Khổng Minh nói với Tử Long rằng:

– Sắc đẹp là điều người trong thiên hạ vẫn yêu, mỗi mình công sao lại như thế?

Tử Long nói:

– Anh của Triệu Phạm từng ở trong làng có chút giao tình, nay cưới vợ y, sợ người ta mắng chửi, là một lẽ. Vợ y tái giá, khiến đánh mất tiết hạnh, là hai lẽ. Triệu Phạm mới về hàng, lòng y khó lường, là ba lẽ. Chúa công mới định Giang, Hán, giường chiếu chưa yên. Vân sao dám vì phụ nữ mà phế bỏ chính sự của chúa công, là bốn lẽ.

Huyền Đức nói:

– Ngày nay đại sự đã xong, cho ngươi cưới thì sao?

Tử Long nói:

– Con gái trong thiên hạ chẳng thiếu, chỉ sợ danh tiếng không tròn, chứ có nghĩ tới việc không vợ con đâu?

Huyền Đức nói:

– Tử Long thực là trượng phu vậy!

Bèn thả Triệu Phạm, vẫn sai làm Thái thú Quế Dương. Phạm lạy tạ mà đi. Rồi trọng thưởng cho Tử Long.

Trương Phi kêu lớn rằng:

– Riêng Tử Long lập được công! Riêng ta là người vô dụng thôi! Chỉ cần phát ba ngàn quân mã, ta đi quận Vũ Lăng, đến bắt Thái thú Kim Toàn, tới dâng dưới trướng, là điều ta mong mỏi!

Khổng Minh cả mừng nói rằng:

– Ích Đức đã muốn đi không thôi, thì hãy bằng lòng một điều kiện.

Phi hỏi rằng:

– Việc gì?

Chưa biết Khổng Minh có kế sách gì? Lấy Vũ Lăng ra làm sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

105. HOÀNG TRUNG, NGỤY DIÊN HIẾN TRƯỜNG SA

Đây nói Khổng Minh nói với Trương Phi:

– Lúc trước lúc Tử Long lấy quận Quế Dương, đã làm quân lệnh trạng mà đi. Ngày nay Ích Đức muốn lấy quận Vũ Lăng, thì ắt phải đòi viết quân lệnh trạng.

Phi bèn lập quân lệnh trạng, rồi liền vui mừng dẫn ba ngàn quân, đêm ngày đi tới địa giới Vũ Lăng. Người giữ địa giới biết việc ấy, bèn đi báo Kim Toàn. Toàn tự là Nguyên Cơ, người Kinh Triệu, là Trung lang tướng nhà Hán, nghe tin Trương Phi dẫn quân kéo tới, bèn họp các tướng hiệu, chỉnh đốn tinh binh, khí giới, ra thành nghênh địch. Tòng sự Củng Chí can rằng:

– Lưu Huyền Đức là hoàng thúc Đại Hán, nhân nghĩa trùm khắp thiên hạ, lại thêm Trương Ích Đức là hổ tướng đương thời, chẳng thể đối địch, chi bằng xin hàng là hơn.

Kim Toàn cả giận nói:

– Ngươi định cùng giặc thông đồng để làm nội ứng ư?

Bèn hét sai võ sĩ lôi ra chém đi. Các quan đều xin rằng:

– Chém người của mình trước thì không lợi cho việc quân.

Kim Toàn thấy vậy bèn hét Củng Chí lui xuống, tự dẫn binh ra, rời thành hai mươi dặm thì gặp ngay Trương Phi. Phi thường ngày nóng tính, cầm ngang mâu, dừng ngựa, hét lớn với Kim Toàn. Toàn sai tướng thủ hạ ra nghênh chiến. Mọi người đều ngán sợ, chẳng ai dám xông lên. Toàn tự giục ngựa múa đao nghênh chiến. Trương Phi hét lớn một tiếng, tựa chừng sấm động. Kim Toàn tái mặt, không dám giao tranh, quay ngựa chạy luôn. Phi dẫn các quân đuổi theo sau chém giết. Kim Toàn chạy tới dưới thành. Trên thành tên bắn loạn xuống. Toàn trông ra, thấy Củng Chí đứng ở trên thành, nói:

– Ngươi không thuận theo thiên thời, tự chuốc bại vong. Ta cùng trăm họ đi hàng Lưu thôi!

Nói chưa dứt, một mũi tên bắn trúng mặt Kim Toàn. Toàn lăn xuống ngựa chết. Quân sĩ cắt đầu đem dâng Trương Phi. Củng Chí rời thành xin hàng. Phi bèn sai Củng Chí bưng ấn thụ, tới Quế Dương gặp Huyền Đức, đến giữa đường thì gặp nhau, dâng hiến xong xuôi. Huyền Đức cả mừng, bèn sai Củng Chí thay chức của Kim Toàn.

Huyền Đức tới Vũ Lăng, yên dân xong xuôi, bèn đưa thư đi báo Vân Trường, nói Ích Đức, Tử Long ai nấy đều chiếm được một quận. Vân Trường bèn đưa thư hồi đáp, xin rằng:

“Nghe nói Trường Sa vẫn chưa lấy được, nếu huynh trưởng còn nghĩ cái tình thủ túc, dạy Quan Mỗ đi ra trận này lập công lao thì tốt quá”.

Huyền Đức cả mừng, bèn sai Trương Phi đêm ngày đi thay Vân Trường giữ Kinh Châu, sai Vân Trường đi lấy Trường Sa. Vân Trường đã sớm tới, gặp Huyền Đức, Khổng Minh. Khổng Minh nói:

– Tử Long lấy Quế Dương. Ích Đức lấy Vũ Lăng, đều chỉ đem ba ngàn quân đi. Tôi nghe nói Thái thú Trường Sa là Hàn Huyền chẳng đáng kể gì. Có điều y có một viên đại tướng, là người Nam Dương, họ Hoàng tên Trung, tự là Hán Thăng. Người này là Trung lang tướng dưới trướng Lưu Biểu, cùng cháu của Biểu chung giữ Trường Sa, sau thờ Hàn Huyền, dẫu là tuổi sắp sáu mươi, râu tóc điểm bạc, nhưng dùng một thanh đại đao, có cái dũng vạn người khó địch, là lãnh tụ của các tướng tá đất Tương Nam, chẳng thể khinh địch. Vân Trường nếu đi thì phải đem nhiều quân mã.

Vân Trường nói:

– Quân sự sao lại khoe khoang nhuệ khí người ta, tiêu diệt uy phong của chính mình? Xem ra chỉ là một lão cách*, sao đủ sợ đây? Quan Mỗ chẳng cần dùng tới ba ngàn người ngựa, chỉ dùng năm trăm tay đao dưới trướng là đủ rồi. Nhất định sẽ chém đầu Hoàng Trung, Hàn Huyền, dâng ở dưới cờ.

Huyền Đức hết sức ngăn trở. Vân Trường chẳng nghe, chỉ dẫn năm trăm tay đao mà đi. Khổng Minh nói với Huyền Đức:

– Vân Trường thường ngày kiêu ngạo với người trên mà không nỡ hại kẻ dưới, khinh thường đối địch với Hoàng Trung, chỉ sợ có điều sơ sót. Xin chúa công đi theo, tiếp ứng Vân Trường, để lấy Trường Sa.

Huyền Đức nghe theo, nối gót tiến về Trường Sa.

Đây nói Thái thú Trường Sa Hàn Huyền vốn người nóng nảy, không nghĩ đến người khác. Mọi người đều ghét. Bấy giờ nghe tin quân Vân Trường đến, liền gọi lão tướng Hoàng Trung tới bàn bạc. Trung nói:

– Không cần chúa công phải lo. Dựa vào một thanh đao, một cây cung của mỗ, một ngàn người tới thì một ngàn người chết!

Vốn là Hoàng Trung có thể giương cung nặng hai thạch, trăm phát trăm trúng. Nói chưa dứt, dưới thềm có một người ứng tiếng bước ra, nói:

– Chẳng cần lão tướng ra đánh, chỉ cần mỗ ra tay, nhất định bắt sống Quan Mỗ đem dâng.

Hàn Huyền trông ra, thì là Quản quân Hiệu úy Dương Linh. Hàn Huyền cả mừng, bèn ban thưởng cho Dương Linh. Linh liền đem một ngàn người ngựa, chạy mau ra khỏi thành. Đi được chừng năm mươi dặm, trông ra thấy bụi mù bốc lên, quân mã của Vân Trường đã sớm tới, lập tức dàn trận. Dương Linh vụng thương cưỡi ngựa ra, đứng trước trận tiền, cả mắng Vân Trường. Vân Trường cả giận, liền chẳng đáp lời, phi ngựa múa đao, chạy thẳng tới bắt Dương Linh, Linh vụng thương nghênh chiến. Vân Trường tay vung lên, đao chém xuống, chặt Linh thành hai đoạn, truy sát đám bại quân thẳng tới dưới thành. Hàn Huyền nghe tin cả kinh, liền sai Hoàng Trung cưỡi ngựa ra. Huyền tự lên đầu thành xem xét. Trung cầm đao vỗ ngựa, đã sớm chạy qua cầu treo, theo sau là mấy trăm quân kỵ. Vân Trường thấy một lão tướng cưỡi ngựa ra, biết là Hoàng Trung, bèn đem năm trăm tay đao bày thành hình chữ nhất. Vân Trường cầm ngang đao, dừng ngựa rồi hỏi rằng:

– Tướng đang đến lẽ nào là Hoàng Trung ư?

Trung nói:

– Đã biết tên ta, sao còn dám xâm phạm?

Vân Trường nói:

– Đặc biệt tới lấy đầu ngươi.

Nói Xong hai ngựa giao tranh, đánh một trăm hiệp, không phân thắng bại. Hàn Huyền sợ Hoàng Trung bất lợi, bèn gióng chiêng thu quân. Hoàng Trung dẫn quân vào thành. Vân Trường cũng lui quân, dựng trại ở cách thành mười dặm, trong lòng thầm nghĩ: “Lão tướng Hoàng Trung danh bất hư truyền, đấu một trăm hiệp mà chẳng hề nao núng. Ngày mai phải dùng kế đà đao, quay lại chém chết y”.

Hôm sau, ăn sáng xong xuôi, lại tới dưới thành thách đánh.

Hàn Huyền ở trên thành sai Hoàng Trung cưỡi ngựa ra. Trung dẫn mấy trăm người vượt qua cầu treo, tiếng hò reo nổi lên, lại cùng Vân Trường giao đấu. Lại đánh năm sáu chục hiệp không phân thắng bại. Hai quân đồng thanh hò reo. Lúc trống đánh đang gấp gáp thì Vân Trường quay ngựa chạy luôn. Hoàng Trung đuổi theo. Vân Trường ngoài đầu trông thấy đã đuổi đến gần, lập tức vung đao chém sau lưng, chợt nghe một tiếng vang lên, trông thấy ngựa của Hoàng Trung bị vấp chân trước, Trung lăn xuống đất. Vân Trường vội quay ngựa lại, dùng hai tay vung đao, hét lớn rằng:

– Ta tha cho tính mạng ngươi! Hãy đổi ngựa tới đây đánh tiếp! Hoàng Trung vội kéo chân ngựa ra, bay người lên ngựa, chạy vào trong thành. Huyền kinh ngạc hỏi thăm. Trung nói:

– Con ngựa này đã lâu không ra trận, bởi thế mới sơ sót.

Huyền nói:

– Ngươi bắn trăm phát trăm trúng, sao không bắn y?

Trung nói:

– Ngày mai tái chiến, ắt sẽ giả thua, dụ tới gần cầu treo rồi bắn.

Huyền ban cho một con ngựa non. Vân Trường đợi đến tối mới lui. Hoàng Trung nghĩ: “Vân Trường là người nghĩa khí hiếm có. Ta vốn là người phải chết, mà y không nỡ làm hại. Ngày mai sao ta nỡ bắn đây? Nếu không bắn lại sợ làm trái tướng lệnh”. Đêm ấy cứ trù trừ không quyết.

Hôm sau trời sáng, có người báo Vân Trường tới thách đánh. Hàn Huyền gọi Hoàng Trung, ghé tai nói chuyện bắn tên. Trung vâng dạ, dẫn binh rời thành. Vân Trường hai hôm giao chiến không hạ nổi Hoàng Trung, mười phần nóng nảy, phấn chấn oai phong, cùng Hoàng Trung giao đấu. Đánh chưa tới hơn ba mươi hiệp, Trung giả thua. Vân Trường đuổi theo. Trung nghĩ đến cái ơn không giết hôm qua, không nỡ bắn ngay, bèn gác đao lại, giương cung không có tên. Cung vang lên, Vân Trường vội tránh, nhưng chẳng thấy tên đâu, lại đuổi. Trung lại giương cũng không có tên. Vân Trường vội tránh, lại không thấy tên, cứ nghĩ là Hoàng Trung không biết bắn, yên tâm đuổi theo. Tới gần cầu treo, Hoàng Trung đứng ở trên cầu, giương cung lắp tên. Cung bật lên là tên bay tới, bắn trúng chỏm dải mũ khôi của Vân Trường. Quân trước mặt cùng nhau hò reo. Vân Trường chịu một trận kinh sợ, đeo tên về trại, mới biết Hoàng Trung có tài khéo cách trăm bước bắn xuyên chiếc lá, chẳng qua vì muốn báo cái ơn không giết hôm qua. Vân Trường dẫn binh lui. Hoàng Trung trở về thành, tới gặp Hàn Huyền. Huyền vội hét tả hữu, sai trói Hoàng Trung đem chém. Trung kêu rằng:

– Tôi vô tội!

Huyền cả giận, nói:

– Ta đã xem ba ngày nay, ngươi dám lừa dối ta! Ngươi ngày trước không gắng sức đánh, tất có lòng lưu luyến. Hôm qua ngựa bị vấp, hắn chẳng giết người, ắt có thông đồng. Hôm nay hai phen bắn cung không tên, lần thứ ba thì bắn dải mũ khôi của y. Như thế sao không phải là trong ngoài thông đồng? Nếu không chém ngươi thì ắt thành hậu họa.

Rồi hét sai đao phủ lôi xuống ngoài cửa thành chém đi. Các tướng muốn xin. Huyền nói:

– Ai còn xin thì tức là đồng mưu!

Lôi ra đến ngoài cửa, sắp sửa vung đao, đột nhiên một tướng huơ đao đánh vào, cứu lấy Hoàng Trung, kêu to rằng:

– Hoàng Hán Thăng là bình phong của Trường Sa! Hàn Huyền tàn bạo bất nhân, khinh hiền trong sắc, nay giết Hán Thăng, thì là giết trăm họ Trường Sa rồi! Ai muốn theo ta thì tới đây!

Trăm họ trông ra, thấy người này mặt như trái táo, mắt tựa sao sa, khí độ hiên ngang, dung mạo phi phàm, chẳng khác gì Quan tướng, là người Nghĩa Dương, họ Ngụy tên Diên, tự là Văn Trường. Vốn người này từ Tương Dương đuổi theo Huyền Đức không gặp, bởi thế mới tới Trường Sa dựa dẫm Hàn Huyền. Huyền thấy lạ vì Ngụy Diên kiêu ngạo, vô lễ, không thèm trọng dụng, phải chìm đắm ở chốn ấy. Ngày ấy Diên cứu thoát Hoàng Trung, gọi trăm họ cùng đi giết Hàn Huyền, để hở cánh tay*, người đi theo đến hơn mấy trăm. Hoàng Trung ngăn cản không được. Ngụy Diên đánh thẳng lên đầu thành, một đạo chém Hàn Huyền thành hai đoạn, mang đầu lên ngựa, dẫn trăm họ rời thành, tới lạy Vân Trường. Vân Trường cả mừng, bèn vào thành, vỗ về dân chúng xong xuôi, mời Hoàng Trung tới gặp mặt. Trung các bệnh không ra. Vân Trường liền sai người mới Huyền Đức, Khổng Minh.

Đây nói Huyền Đức, Khổng Minh từ khi Vân Trường đi lấy Trường Sa, cũng đốc thúc người ngựa đi theo sau. Đang lúc đi đường, lá cờ xanh ngã xuống cuộn lại. Một con quạ từ phía bắc bay xuống phía nam, kêu liền ba tiếng rồi ngưng. Huyền Đức nói:

– Đây là ứng điểm họa phước gì?

Khổng Minh ở trên ngựa bấm tay một quẻ, rồi thưa:

– Đã lấy được quân Trường Sa, lại ứng điểm thu được đại tướng, sau giờ Ngọ thì sẽ biết ngay thôi.

Nói xong, ước chừng đến giờ Ngọ, thấy một tiểu hiệu chạy tới, báo rằng:

– Quan tướng quân đã thu được quân Trường Sa, cùng với hàng tướng Hoàng Trung, Ngụy Diên. Đều đợi chúa công.

Huyền Đức cả mừng, bèn vào Trường Sa. Vân Trường đón vào sảnh, kể hết mọi việc. Huyền Đức tự tới nhà Hoàng Trung để mời. Trung bấy giờ mới ra hàng, xin chôn cất đầu và thây Hàn Huyền ở phía đông Trường Sa. Sử quan đời sau có thơ khen Hoàng Trung rằng:

Tướng quân khí khái sánh ngang trời

Đầu bạc hãy còn khốn Hán Nam

Chết cũng cam lòng, không oán hận

Ra hàng cúi mặt, vẫn thẹn thùng

Bảo đao như tuyết, khoe thần dũng

Ngựa hay hí gió, nhớ sa trường

Ngàn thuở danh thơm không tiêu biến

Vẫn cùng trăng sáng chiếu Tương, Đàm.

Huyền Đức cả mừng vì được Hoàng Trung, đối đãi rất hậu. Vân Trường dẫn Ngụy Diên tới, cũng kể công y. Huyền Đức kính trọng. Khổng Minh đột nhiên nói:

– Hàn Huyền với ngươi chẳng có thù, giết đi thì là đại bất nghĩa. Ai ai cũng học theo thì ắt ôm lòng khác thôi.

Hét sai tay đao búa lôi xuống chém đi, xúm quanh bắt Ngụy Diên. Chưa biết tính mạng ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

106. TÔN TRỌNG MƯU ĐẠI CHIẾN HỢP PHÌ

Huyền Đức thấy chém Ngụy Diên, vội sai dừng lại, hỏi Khổng Minh rằng:

– Chém giết kẻ đầu hàng là đại bất nghĩa đó. Ngụy Diên là người có công không có tội, cớ gì lại giết đi?

Khổng Minh nói:

– Ăn lộc người mà lại giết chủ, là bất trung rồi. Ở đất người mà dâng đất ấy, là bất nghĩa rồi. Tôi thấy sau lưng Ngụy Diên có cái phản cốt, lâu dài về sau ắt phản, bởi thế mới chém trước, để dứt gốc họa.

Sử quan đời sau có thơ rằng:

Biết người biết ta mới thực hiện

Đoán ra từ trước, tài chân truyền

Ngọa Long xem tướng nhất thiên hạ

Từng ở Trường Sa hiểu Ngụy Diên.*

Huyền Đức nói:

– Nếu chém người này thì chẳng phải là kế sách vỗ yên Hán Thượng vậy.

Bèn cố sức khuyên giải. Khổng Minh trỏ Ngụy Diên, nói:

– Nay ta tha tính mạng cho ngươi. Ngươi hãy tận trung báo chúa, chớ sinh lòng khác. Nếu có lòng khác, buổi sáng làm phản thì lấy đầu ngươi buổi sáng, buổi tối làm phán thì lấy đầu ngươi buổi tối.

Ngụy Diên dạ dạ liên hồi rồi lui. Hoàng Trung tiến cử cháu của Lưu Biểu là Lưu Bàn, hiện đang nhàn cư ở huyện. Huyền Đức gọi về, sai đứng đầu quân Trường Sa. Bốn quận đã bình, bèn hạ lệnh thu quân về Kinh Châu. Chín quận ở Hán Thượng đã có được một nửa*. Bấy giờ Giang Hạ, Ba Lăng, Hán Dương bị Đông Ngô chiếm cứ. Hạ Hầu Đôn để mất Tương Dương, bèn cho quân đóng đồn ở Phàn Thành, Huyền Đức về Kinh Châu, đổi cửa sông Du Giang thành Công An*. Từ đó tiền lương càng nhiều, hiền sĩ theo về, chia quân ra bốn phía đóng đồn ở các cửa ải.

Đây nói Chu Du từ khi về Sài Tang dưỡng bệnh, sai Cam Ninh giữ quận Ba Lăng*, sai Lăng Thống giữ quận Hán Dương, sai Lữ Mông giữ quận Giang Hạ. Ba chỗ đều bày bố chiến thuyền, đợi chờ nghe lệnh. Trình Phổ dẫn các tướng sĩ còn lại đi thẳng tới huyện Hợp Phì.

Đây nói Tôn Quyền từ sau khi ao binh ở Xích Bích, ở lại Hợp Phì giao tranh với quân Tào đã lâu, lớn nhỏ đánh hơn mười trận, chưa quyết thắng bại, không dám hạ trại ở sát thành mà đóng quân cách thành năm mươi dặm. Được tin có thêm quân Trình Phổ tới, Tôn Quyền cả mừng. Có người báo Lỗ Tử Kính đến trước, Quyền ra xa xa, xuống ngựa để đợi. Túc thấy Quyền đứng bên cạnh ngựa, vội vàng nhảy xuống yên ngựa làm lễ. Các tướng cũng đến, trông thấy Quyền đối đãi với Túc như thế, thảy đều kinh ngạc quá đỗi. Quyền mời Túc lên ngựa, sóng cương mà đi. Quyền nói:

– Cô xuống ngựa đón tiếp, đủ làm công vẻ vang chưa?

Túc nói:

– Chưa đâu.

Mọi người nghe thấy, chẳng ai không ngạc nhiên. Quyền nói:

– Đến khi nào mới vẻ vang đây?

Túc nói:

– Mong chí tôn ban uy đức ra khắp bốn biển, nuốt hết chín châu, dựng thành đế nghiệp, dùng xe êm để triệu gọi, Túc bấy giờ mới được vẻ vang.

Quyền ở trên ngựa vỗ tay cười lớn, cùng vào trong trướng, bày tiệc lớn, an ủi các tướng sĩ đánh trận, bàn bạc kế sách phá Hợp Phì. Chợt có người báo Trương Liêu sai người tới đưa chiến thư. Quyền sai vào, xé thư đọc xong, cả giận, nói:

– Trương Liêu khinh ta quá lắm! Ngày mai quyết chiến! Ngươi nghe tin quân Trình Phổ tới, mới cố ý sai người thách đánh. Ngày mai chẳng cần quân mới ra đánh, chỉ cần giữ doanh trại, xem ta đại chiến một phen!

Bèn truyền lệnh canh năm đêm ấy, ba quân rời trại, tiến về phía thành Hợp Phì. Vào khoảng giờ Thìn, quân mã đi đến nửa đường thì binh Tào đã kéo tới. Hai quân bày thành thế trận. Tôn Quyền đội mũ khôi vàng, mặc giáp vàng, nai nịt, cưỡi ngựa ra, bên trái có Tống Khiêm, bên phải có Giả Hoa, hai tướng dùng Phương Thiên Họa Kích, đứng hộ vệ hai bên. Gióng xong ba hồi trống, cửa cờ bên trận Ngụy dạt ra, ba viên tướng nai nịt đầy đủ kéo ra đứng trước trận, ở giữa là Trương Liêu, bên trái là Lý Điển, bên phải là Nhạc Tiến. Trương Liêu phóng ngựa đi đầu, thách thức Tôn Quyền ra đánh. Quyền vung thương định tự ra đánh, trong cửa trận sớm đã có một tướng vung thương giục ngựa chạy ra. Quyền trông ra, thì là Thái Sử Từ. Trương Liêu múa đao tới đón đánh. Hai tướng đánh đến bảy tám chục hiệp, bất phân thắng bại. Lý Điển, Nhạc Tiến ở dưới cửa cờ nói:

– Kẻ đội mũ khôi vàng ở trước mặt là Tôn Quyền đó. Nếu bắt được Tôn Quyền thì đủ báo thù cho tám mươi ba vạn đại quân.

Nói chưa dứt, Nhạc Tiến một ngựa một đao, tìm đường bất ngờ, chạy thẳng tới bắt Tôn Quyền, như ánh chớp lóe đã bay tới trước mặt, tay vung lên, đao hạ xuống. Tống Khiêm, Giả Hoa vung hai ngạnh kích ra đỡ. Đao chém tới, hai ngạnh kích đều gãy. Hai người bèn dùng cán kích đánh vào đầu ngựa. Ngựa Nhạc Tiến lui lại. Tống Khiêm đoạt thương trong tay quân sĩ, đuổi tới. Lý Điển lắp tên vào, nhắm tim Tống Khiêm mà bắn ngay. Cung bật là người rơi xuống ngựa. Thái Sử Từ thấy sau lưng có người rơi xuống ngựa, liền bỏ Trương Liêu, nhắm trận nhà mà chạy về. Trương Liêu thừa thể đuổi giết sang. Quân Ngô đại loạn, bỏ chạy tứ tán. Trương Liêu trông thấy Tôn Quyền, giục ngựa đuổi theo. Xem chừng đã đến gần, chợt bên đường có một đội quân ùa ra, kẻ đi đầu là đại tướng Trình Phổ, lại đánh một trận, cứu được Tôn Quyền. Trương Liêu thu quân trở về Hợp Phì.

Đây nói Trình Phổ bảo vệ Tôn Quyền về tới đại trại. Bại quân cũng lục tục trở về. Tôn Quyền vì thấy chết mất Tống Khiêm, cất tiếng khóc to. Trưởng sử Trương Hoành can rằng:

– Chúa công cậy khí thế tuổi trẻ, đụng phải cái dũng của kẻ tàn bạo. Mọi người ở ba quân chẳng ai không lạnh xương. Tuy chém tướng đoạt cờ, oai chấn sa trường, nhưng chỉ là nhiệm vụ của bọn tướng nhỏ, chẳng phải điều chúa công nên làm. Xin đè nén cái sức khỏe của Bôn, Dục mà lo nghĩ mưu kế của vương, bá. Ngày nay Tống Khiêm chết dưới mũi tên đều vì bởi chúa công khinh địch đó. Từ nay về sau nhất thiết phải lấy thân làm trọng.

Quyền nói:

– Là lỗi của cô đó, từ nay xin sửa đổi.

Giây lát, Thái Sử Từ vào trướng, nói:

– Hôm nay tuy thua trước quân Tào, nhưng thủ hạ của mỗ có một người họ Qua, tên Định, cùng với quan Hậu tào coi ngựa cho Trương Liêu là anh em. Đêm nay sai người tới báo, sẽ đốt lửa làm hiệu, giết chết Trương Liêu, để báo thù cho Tống Khiêm. Mỗ xin làm ngoại ứng.

Quyền nói:

– Qua Định ở đâu?

Thái Sử Từ nói:

– Đã tự mình đi vào trong thành Hợp Phì rồi. Mỗ xin mượn năm ngàn quân đi.

Gia Cát Cẩn nói:

– Trương Liêu chẳng phải chỉ là một kẻ dũng mãnh thôi, mà còn là kẻ sĩ túc trí đa mưu nữa, sợ có chuẩn bị, chẳng thể gấp gáp.

Thái Sử Từ kiên quyết xin đi. Quyền thương xót tình cảm với Tống Khiêm, gấp muốn báo thù, bèn sai Thái Sử Từ dẫn năm ngàn binh đi làm ngoại ứng.

Đây nói Qua Định là người cùng làng với Thái Sử Từ, lẫn vào trong quân ngũ, cùng vào Hợp Phì, tìm tới người coi chuồng ngựa. Cả hai bàn bạc. Qua Định nói:

– Tôi đã cho người báo Thái Sử Từ đem quân tới rồi, đêm nay ắt đến tiếp ứng. Đó là công lớn của hai người bọn ta. Ngươi định làm thế nào?

Hậu tào nói:

– Chỗ này tuy cách trung quân hơi xa, lại đêm tối chẳng thể gấp gáp tới đó, chỉ có thể tới đống cỏ đốt lửa làm hiệu. Ngươi tới phía trước kêu rằng có phản loạn. Binh ở trong thành ắt loạn, nhân đó đâm chết Trương Liêu. Bọn quân còn lại sẽ tự bỏ chạy thôi.

Qua Định nói:

– Kế ấy rất tuyệt!

Đêm ấy, Trương Liêu khen thưởng ba quân, truyền lệnh khi ngủ không được cởi giáp. Tả hữu nói:

– Hôm nay toàn thắng. Quân Ngô trốn xa. Tướng quân sao chẳng cởi giáp ngủ đi?

Liêu nói:

– Không phải đâu. Cái đạo làm tướng, là chớ thấy thắng mà mừng, chớ thấy bại mà lo. Nếu như quân Ngô đoán chúng ta không phòng bị, thừa hư công kích, thì lấy gì để ước thúc ba quân? Đêm nay phòng bị, so với những ngày khác phải càng cẩn thận hơn mới phải.

Nói còn chưa xong, sau trại có lửa bốc, có một tiếng kêu: “Phản rồi!”. Người tới báo động như lau sậy. Trương Liêu rời trướng lên ngựa, gọi mười mấy người tương hiệu theo hầu, sai đứng ở trên đường. Tả hữu nói:

– Tiếng hò reo gấp quá, hãy đi xem xét.

Liêu nói:

– Há có lẽ cả thành đều phản sao? Đó là có người tạo phản, cố ý kinh động quân sĩ thôi. Ai mà hoảng loạn thì sẽ chém!

Chẳng bao lâu, Lý Điển bắt được Qua Định và Hậu tào tới. Liêu hỏi sự tình, rồi chém luôn ở trước ngựa. Chợt nghe thấy ở ngoài thành gõ chiêng đánh trống, tiếng hò reo nổi to. Liêu nói:

– Đây là quân Ngô làm ngoại ứng. Hãy nhân kế chúng mà phá đi.

Liền sai người đốt một đống lửa ở trong cửa thành. Mọi người đều kêu phản rồi. Mở toang cửa thành, bỏ cầu treo xuống. Thái Sử Từ thấy của thành mở toang, cho rằng bên trong đã có biến, bèn vung thương giục ngựa vào trước. Trên thành có tiếng pháo nổ, tên bắn loạn xạ. Thái Sử Từ vội lui, trên mình trúng mấy mũi tên. Sau lưng có Lý Điển, Nhạc Tiến ùa ra đánh. Quân Ngô mất đến quá nửa. Quân Tào thừa thế đánh thẳng tới trước trại. Lục Tốn, Đổng Tập ra đánh, cứu được Thái Sử Từ. Quân Tào tự trở về. Tôn Quyền thấy Thái Sử Từ thân mang trọng thương, thương cảm không dứt. Trương Chiêu xin Tôn Quyền bãi binh. Quyền nghe theo, bèn đưa quân xuống thuyền, trở về Nam Từ, Nhuận Châu*. Đến khi cho quân mã đóng đồn, bệnh của Thái Sử Từ trở nặng. Quyền sai bọn Trương Chiêu đến hỏi thăm. Thái Sử Từ kêu to rằng:

– Đại trượng phu sống trong thời loạn, thường mong đeo kiếm dài ba thước để bước lên thềm của thiên tử. Nay chí nguyện chưa tròn, mà đã chết rồi ư?

Nói xong thì mất, được bốn mươi mốt tuổi. Ngày sau sử quan có bài miếu tán rằng:

Xử sĩ tròn trung hiếu

Đông Lai Thái Sử Từ

Họ tên vang biên ải

Cung nỏ chấn hùng sư

Ngày trả ơn Bắc Hải

Thuở ham đánh Thần Đình

Lâm chung kể tráng chí

Than thở đến ba lần.

Tôn Quyền đem Từ hậu táng ở dưới núi Bắc Cố tại Nam Từ, đem con y là Thái Sử Hanh* về nuôi trong phủ*. Quyền từ lúc thua trận ở Hợp Phì về sau, trong lòng lo buồn, cùng các mưu sĩ bàn bạc việc binh.

Đây nói Huyền Đức ở Kinh Châu chỉnh đốn quân mã, nghe nói Tôn Quyền thua trận ở Hợp Phì, đã về Nam Từ, bèn cùng Khổng Minh bàn bạc. Khổng Minh nói:

– Lượng ban đêm xem sao trời, thấy phía tây bắc có một ngôi sao rơi xuống đất, ứng điểm chết mất một người trong hoàng tộc.

Còn đang nói thì chợt có người báo công tử Lưu Kỳ đã mắc bệnh qua đời. Huyền Đức nghe tin, khóc rống không dứt. Khổng Minh khuyên rằng:

– Sinh tử đã định, chúa công chớ lo buồn, e làm hại đến quý thể. Hãy lo liệu việc lớn, một mặt sai người đem chôn, một mặt giữ lấy thành trì.

Huyền Đức nói:

– Ai có thể đi được?

Khổng Minh nói:

– Nếu không phải Vân Trường thì chẳng giữ nổi.

Lập tức sai Vân Trường đi Tương Dương bảo vệ thành trì. Huyền Đức nói:

– Ngày nay Lưu Kỳ đã chết rồi. Đông Ngô ắt tới đòi Kinh Châu, phải đối đáp thế nào?

Khổng Minh nói:

– Nếu như có người tới, Lượng sẽ tự có lời đối đáp.

Chưa đến nửa tháng, có người báo Lỗ Túc của Đông Ngô đặc biệt tới điếu tang, và nói chuyện của Kinh Châu. Bấy giờ Khổng Minh đối đáp ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

107. CHU DU ĐỊNH KẾ LẤY KINH CHÂU

Khổng Minh nghe tin Lỗ Túc đã tới, sai ra xa xa mà đón tiếp, mời vào sở quan. Mọi người gặp nhau. Huyền Đức đãi như thượng khách. Túc nói:

– Giang Tả nghe nói lệnh chất lìa đời. Ngô hầu đặc biệt chuẩn bị chút lễ mọn, sai mỗ tới cúng tế. Công Cẩn lại ba lần dặn dò hỏi thăm Huyền Đức Công và Khổng Minh tiên sinh.

Huyền Đức, Khổng Minh đứng dậy cảm ơn, nhận lễ vật xong, bèn bày rượu tiếp đãi. Túc nói:

– Ngày trước hoàng thúc có nói: Công tử Lưu Kỳ nếu còn thì sẽ tạm ở Kinh Châu. Nay công tử lìa đời, ắt phải trả về. Túc cũng vì việc này mà đến. Khi nào thì có thể giao lại?

Huyền Đức nói:

– Công hãy uống rượu, rồi sẽ thương lượng.

Túc gượng uống mấy chén, lại bức ép mấy phen. Huyền Đức chưa kịp mở lời. Khổng Minh đã đổi sắc mặt, nói rằng:

– Tử Kính Công sao chẳng hiểu lễ nghĩa đến thế? Chủ nhân tôi đang tiếp đãi, mà sao cứ muốn nói tới chuyện lúc trước? Từ thời Tam Hoàng, Ngũ Đế khai thiên lập địa tới nay, “thiên hạ chẳng phải là thiên hạ của một người, mà là thiên hạ của người trong thiên hạ”. Khoan nói đâu xa. Xưa Cao Hoàng đế của ta cầm kiếm ba thước, chém Bạch Xà, cất nghĩa quân, dựng thành cơ nghiệp hơn bốn trăm năm, truyền đến ngày nay. Chẳng may gian hùng đua nhau nổi dậy, chia sẻ trời đất, cát cứ mọi phương, tự thu thuế khóa; nhưng sẽ có ngày đạo trời lập lại, quy về chính thống. Chủ nhân ta là đời sau của Trung Sơn Tĩnh vương, cháu của Hán Cảnh đế, nay là chú của hoàng thượng, ở trong bờ cõi, đáng được chia nhà cắt đất cho ở. Lại thêm Lưu Cảnh Thăng là anh của chủ tôi. Em kế nghiệp anh có gì không được? Chủ ngươi chỉ là con trai một tiểu lại ở Tiền Đường, vốn chẳng có công đức với triều đình, nay cậy vào sức mạnh độc ác, chiếm mất sáu quận tám mươi mốt châu, mà còn có lòng tham không chừng, lại muốn nuốt lấy Hán Thượng. Thiên hạ họ Lưu, chủ ta chẳng được một phân, chủ ngươi họ Tôn lẽ nào lại được lấy trọn? Huống hồ phá quân Tào ở Xích Bích, chủ ta cũng vất vả nhiều. Các tướng thảy đều liều mạng. Há chỉ riêng nhờ sức Đông Ngô các người ư? Nếu chẳng phải là ta mượn cơn gió đông nam, Chu Lang nhà các ngươi sao trổ được nửa phần sức đây? Giang Nam một khi bị phá, chớ nói là hai Kiều* phải tới ở đài Đồng Tước, mà ắt vợ con các người cũng chẳng thể bảo toàn rồi. Mới rồi chủ nhân ta không trả lời ngay, ấy là nghĩ Tử Kính là kẻ sĩ cao minh, chắc là có thể hiểu rõ. Tử Kính hiểu rõ cổ kim, giỏi phân thị phi, vì cớ gì lại buông ra lời ấy?

Nói một thôi, hỏi đến nỗi Lỗ Tử Kính ngậm miệng chẳng nói được gì, một lúc sau mới bảo:

– Lời của Khổng Minh, sợ là không phải không có lý. Chỉ hiềm đối với một mình Lỗ Túc này thật là rất khó xử. Các người muốn hại người để yên thân mình ư?

Khổng Minh nói:

– Có gì mà khó xử!

Túc nói:

– Ngày xưa lúc hoàng thúc gặp nạn ở Đương Dương, là Lỗ Túc dẫn Khổng Minh qua sông gặp Ngô hầu. Ngày sau Công Cẩn muốn hưng binh đánh Kinh Châu, lại là Lỗ Túc ngăn cản. Sau nữa nói đợi công tử Lưu Kỳ tạ thế sẽ trả Kinh Châu lại, cũng là Lỗ Túc về bẩm. Ngày nay lại không theo lời trước, đánh mất chữ tín, Lỗ Túc chẳng có chỗ chôn thấy rồi! Túc chết không ân hận, nhưng sẽ khiến dân Kinh Châu lập tức trông thấy khói lửa. Huyền Đức Công cũng sẽ nhận sự chê cười của vạn đời! Xin hãy suy nghĩ đi.

Khổng Minh nói:

– Tào Tháo dẫn trăm vạn binh chúng hùm sói, hành động bằng danh nghĩa thiên tử, ta cũng chỉ xem là căn bệnh ghẻ lở, há sợ một đứa trẻ như Chu Lang ư? Nếu chỉ nói là sợ mất thể diện của tiên sinh, ta sẽ bảo chủ nhân lập văn thư, tạm mượn Kinh Châu làm vốn, đợi lúc chủ ta mưu đồ được thành trì khác thì sẽ liền giao trả cho Đông Ngô. Như thế thì sao?

Túc nói:

– Khổng Minh muốn đoạt được chỗ nào rồi mới chịu trả Kinh Châu?

Khổng Minh nói:

– Trung Nguyên chưa thể mưu đồ ngay. Lưu Chương ở Tây Xuyên hôn ám, nhu nhược. Ta đang muốn mưu đồ y. Nếu lấy được Tây Xuyên, bấy giờ sẽ hoàn trả.

Túc bảo lập văn thư. Huyền Đức tự tay cầm bút viết, ký tên. Gia Cát Khổng Minh ký tên làm chứng. Khổng Minh nói:

– Huyền Đức Công là chủ nhân ta, khó thể để người một nhà bảo đảm cho nhau. Phiền Tử Kính tiên sinh ký cho một chữ, rồi về gặp Ngô hầu, như vậy dễ coi hơn.

Túc nói:

– Mỗ biết hoàng thúc là người nhân nghĩa, ắt chẳng phụ nhau.

Bèn ký tên vào, nhận lấy văn thư, yến tiệc xong bèn giã từ.

Huyền Đức, Khổng Minh tiến tới mạn thuyền, nói với Lỗ Túc rằng:

– Tử Kính gặp Ngô hầu, hãy dùng lời hay trình lên ý đó, chớ có vọng tưởng. Nếu không chấp nhận cho ta, ta một khi trở mặt, sẽ đoạt luôn tám mươi mốt châu. Chỉ mong hai nhà hòa hợp, đều cậy Tử Kính nhọc công nói giúp, chớ để giặc Tào đắc ý!

Lỗ Túc từ biệt, xuống thuyền ra về, trước tiên tới quận Sài Tang gặp Chu Du. Du hỏi rằng:

– Tử Kính đòi Kinh Châu sao rồi?

Túc nói:

– Có văn thư ở đây.

Bàn trình lên Chu Du. Du giậm chân, nói:

– Tử Kính lầm mưu Gia Cát Lượng rồi! Lấy cớ mượn đất, thực ra là nói xằng. Bảo rằng lấy được Tây Xuyên sẽ trả ngay, nhưng biết đến khi nào y lấy? Giả như mười năm không được Tây Xuyên, thì mười năm không trả. Sao biết y lấy chỗ nào trước, chỗ nào sau? Tờ văn thư này có dùng làm gì? Ngươi còn vì chúng mà làm chứng! Kẻ kia nếu không hoàn trả thành trì, ắt sẽ liên lụy đến túc hạ. Ngô hầu một khi nổi giận thì chín họ khó bảo toàn rồi!

Lỗ Túc nghe nói, ngớ ra một hồi lâu, rồi đem văn thư ném xuống đất, khóc, nói:

– Sợ là Huyền Đức chẳng phụ ta đâu.

Du nói:

– Tử Kính là người thành thật, đôn hậu. Lưu Bị lại là loại kiêu hùng*. Gia Cát Lượng thì là đồ gian xảo. Sợ chẳng như tiên sinh nghĩ đâu.

Túc nói:

– Nếu thế thì phải làm sao?

Du nói:

– Cũng vì nể Tử Kính là ân nhân của ta, nhớ lại việc ngày xưa cho mượn ba ngàn hộc thóc, ta làm sao lại không cứu người? Ngươi hãy yên lòng ở lại đây mấy hôm, đợi người do thám ở Giang Bắc trở về, rồi sẽ tính cách khác.

Lỗ Túc lê gót* không yên, bèn ở lại mấy hôm. Tế tác trở về báo:

– Trong thành Kinh Châu bày bố cờ phướn để tang. Ngoài thành xây riêng một phần mộ mới. Quân sĩ đều mặc đồ tang.

Du kinh ngạc, hỏi rằng:

– Ai đã chết rồi?

Tế tác nói:

– Lưu Huyền Đức mất đi Cam phu nhân, hiện đang sửa soạn việc chôn cất.

Du nói với Lỗ Túc rằng:

– Kế của ta đã thành rồi! Sẽ khiến Lưu Bị bó tay chịu trói. Kinh Châu trở bàn tay là lấy được.

Túc nói:

– Sẽ dùng kế gì?

Du nói:

– Lưu Bị mất vợ. Ngô hầu có một em gái, rất là dũng mãnh, có mấy trăm thị tì, vẫn thường đeo đao, binh khí bày đầy khắp phòng, tuy là con trai cũng chẳng bì được. Ta sẽ đem việc này trình lên, nói thẳng với Ngô hầu, rồi liền sai người đi Kinh Châu làm mai mối, thuyết phục Lưu Bị tới ở rể. Lúc tới Nam Từ, vợ mới chẳng thể cưới được, mà lại trở thành tên tù ở trong ngục tối, rồi sẽ lập tức sai người đòi Kinh Châu để chuộc Lưu Bị. Đợi khi cắt trả thành trì của Kinh Châu, ta sẽ có chủ ý khác. Bản thân Tử Kính cũng sẽ được vô sự rồi.

Lỗ Túc lạy tạ. Bèn viết tờ trình, chọn thuyền nhanh đưa Lỗ Túc tới Nam Từ, vào gặp Ngô hầu ngay, trước tiên kể chuyện cho mượn Kinh Châu, trình văn thư lên. Tôn Quyền nói:

– Nếu như thế thì khi nào mới lấy được?

Túc nói:

– Có tờ trình của Chu Đô đốc ở đây. Dùng kế này là sẽ được Kinh Châu.

Quyền xem xong, gật đầu mừng thầm, suy nghĩ xem ai đi được, rồi đột nhiên tỉnh ra, nói:

– Chẳng phải người này thì không ai làm được.

Bèn gọi một người đến, họ Lữ tên Phạm, tự là Tử Hoành, là người Nhữ Nam, Tế Dương. Quyền nói:

– Gần đây nghe nói Lưu Huyền Đức mất vợ. Ta có một em gái, muốn chọn người ấy làm rể, mãi mãi kết tình thân, chung sức phá Tào, để phò Hán thất. Nếu chẳng phải Tử Hoành thì không ai làm mai được, mong hãy đi gấp tới Kinh Châu một chuyến.

Phạm nói:

– Lệnh của chúa công, sao dám trái đây?

Ngay hôm đó sửa soạn thuyền ghe, đem theo vài tùy tùng, đi tới Kinh Châu.

Đây nói Huyền Đức từ khi mất đi Cam phu nhân, sớm tối phiền muộn. Một hôm, đang cùng Khổng Minh ngồi chơi, có người báo Lữ Phạm của Đông Ngô tới. Khổng Minh cười, nói:

– Đây là kế của Chu Du, ắt chỉ là vì Kinh Châu thôi. Lượng sẽ ở sau bình phong nghe trộm. Nếu như có nói việc gì, chúa công đều cứ cân nhắc mà trả lời. Giữ sứ giả ở dịch quán nghỉ ngơi, rồi sẽ bàn bạc sau.

Huyền Đức sai mời Lữ Phạm vào. Làm lễ xong, ngồi xuống uống trà, rồi Huyền Đức mới hỏi rằng:

– Tử Hoành đi chuyến này ắt có điều gì cần bàn luận?

Phạm nói:

– Mỗ gần đây nghe nói công gặp tang vợ, có một nhà rất thân, nên không tị hiềm gì, đặc biệt tới đây làm mối. Chưa rõ tôn ý ra sao?

Huyền Đức nói:

– Tuổi trung niên mà mất vợ là đại bất hạnh rồi. Thịt còn chưa lạnh, sao dám mong điều ấy?

Phạm nói:

– Người ta mà không có vợ thì như nhà không có rường cột, há có thể ở giữa đường mà vứt đi đạo làm người ư? Chủ nhân tôi là Ngô hầu có một em gái, đẹp mà rất hiền, có thể hầu hạ việc quét tước. Nếu hai nhà cùng kết tình thân Tần Tấn, ắt giặc Tào không dám nhìn thẳng về phía đông nam nữa, với nước với nhà đều là tốt đẹp, mong hoàng thúc quyết cho, thì sẽ làm ngay.

Huyền Đức nói:

– Việc này Ngô hầu có biết không?

Phạm nói:

– Không bẩm trước để Ngô hầu ưng thuận, làm sao dám đường đột tới nói?

Huyền Đức nói:

– Ta đã sống được nửa trăm năm, tóc mai điểm bạc. Em của Ngô hầu lại đang thiếu nữ, sợ chẳng phải là kẻ phối ngẫu.

Phạm nói:

– Em của Ngô hầu tuy thân là con gái, nhưng chí còn hơn cả con trai, thường nói nếu không phải anh hùng trong thiên hạ, ta chẳng chịu đâu. Nay hoàng thúc danh vang bốn bể, đức trải Hoa, Di. Đó chính gọi là thục nữ phối cùng quân tử, há có thể đem tuổi tác ra mà so kè cao thấp rồi tị hiềm ư?

Huyền Đức nói:

– Công hãy tạm ở lại, đợi mỗ suy nghĩ.

Hôm ấy bày tiệc tiếp đãi, giữ lại quán xá nghỉ ngơi. Đến tối, Huyền Đức cùng Khổng Minh bàn bạc. Khổng Minh nói:

– Ý đồ của họ Lượng đã biết rồi. Mới đây bói Dịch, được một quẻ có điềm đại cát đại lợi. Chúa công hãy ưng thuận đi, trước sai Tôn Càn cùng Lữ Phạm đi gặp Ngô hầu, hứa hẹn xong xuôi, rồi chọn ngày đi cầu thân.

Huyền Đức nói:

– Chu Du bày kế, muốn hại Lưu Bị. Há có thể khinh thường đem thân mà đi vào đất nguy hiểm ư?

Khổng Minh cười lớn, nói:

– Tuy là kế của Chu Du, nhưng há vượt ra ngoài dự liệu của Gia Cát Lượng ư? Chỉ cần dùng qua một mẹo nhỏ thì Chu Du chẳng thi thố được nửa phần mưu kế. Em của Ngô hầu lại thuộc về chúa công. Kinh Châu vạn điều không mất một.

Khổng Minh sẽ bày ra ba điều diệu kế, chọc tức chết Chu Du. Kế ấy thế nào? Hãy nghe hồi sau phần giải.

108. LƯU HUYỀN ĐỨC CƯỚI TÔN PHU NHÂN

Đây nói Huyền Đức hoài nghi chưa quyết. Khổng Minh sai Tôn Càn đi Giang Nam nói chuyện thành thân. Tôn Càn vâng lời dặn, cùng Lữ Phạm đi tới Giang Nam, vào gặp Ngô hầu Tôn Quyền. Quyền nói:

– Tôi muốn đem xá muội gả cho Huyền Đức, chẳng hề có lòng khác đâu.

Tôn Càn lạy tạ, trở về Kinh Châu gặp Huyền Đức, nói rõ ý tứ tiếp đãi của Ngô hầu, chỉ chuyên đợi chúa công sang kết thân. Huyền Đức nghi hoặc nên không dám đi. Khổng Minh nói:

– Tôi đã định xong ba kế, nếu không có Tử Long thì không thể đi được.

Bèn gọi Tử Long tới gần, ghé tai nói rằng:

– Ngươi bảo vệ chúa công vào Ngô, hãy nhận ba cái túi gấm, trong túi có ba kế sách, hãy theo thứ tự mà làm. Ta sẽ tiếp ứng cho. Nếu không y theo kế ta thì là phản chủ đó.

Tử Long nói:

– Xin nghe mật chỉ của quân sư, chẳng dám trái lệnh.

Khổng Minh đưa ra ba túi gấm cho Tử Long giấu vào trong người. Khổng Minh sai người đi trước dâng nộp lễ vật, mọi thứ đều đầy đủ.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười bốn [209], mùa đông, đầu tháng mười, Huyền Đức chọn mười chiếc thuyền nhanh, hơn năm trăm người tùy tùng theo bảo vệ, cùng đại tướng Triệu Tử Long rời Kinh Châu đi sang Nam Từ. Việc ở Kinh Châu đều nghe theo Khổng Minh quyết định. Huyền Đức trong lòng dàu dàu chẳng vui, rất nhanh đã đến Nam Từ Châu. Thuyền đã cập bờ. Tử Long nói:

– Vào lúc ra đi, Khổng Minh giao phó ba điều diệu kế, theo thứ tự mà làm. Nay đã tới đây, ắt phải mở trước túi gấm thứ nhất để xem, rồi theo thứ tự mà làm.

Tử Long xem xong, gọi năm trăm quân sĩ tùy từng dặn dò kỹ càng như thế, như thế. Các quân vâng dạ rồi đi. Vốn là Kiều quốc lão là cha của hai Kiều, là người rất thẳng thắn, sống ở Nam Từ. Tử Long mời Huyền Đức đi tới gặp trước, Huyền Đức dắt dê mang rượu, bày tiền đặt vàng*, trước tiên tới bái kiến Kiều quốc lão, nói chuyện Lữ Phạm làm mai, gả Tôn phu nhân. Lại thêm năm trăm quân sĩ lên bờ, vào Nam quận*, kể hết chuyện Huyền Đức tới chơi. Người trong thành đều biết*. Ngô hầu nghe tin Huyền Đức đã tới, bèn sai Lữ Phạm ra tiếp, tạm tới quán dịch nghỉ ngơi.

Đây nói Kiều quốc lão đã sớm tới gặp Ngô Thái phu nhân, nói rằng:

– Thật đáng mừng!

Thái phu nhân nói:

– Già này sống cô quả, có gì mà vui mừng?

Quốc lão nói:

– Lệnh ái đã hứa làm phu nhân cho Lưu Huyền Đức. Người đã tới đây, cớ sao còn giấu nhau?

Thái phu nhân nói:

– Già này chẳng biết việc ấy.

Bèn sai người mời Ngô hầu, hỏi han hư thực, trước đó lại sai người vào trong thành nghe ngóng. Người đi đều về báo:

– Quả thực có việc ấy. Hôm nay con rể đã tới nghỉ ngơi ở quán dịch bên bờ sông. Năm trăm quân sĩ tùy tùng đều vào trong thành mua dê, heo, bánh trái, thảy đều nói chuyện cầu thân. Người làm mai bên nhà gái là Lữ Phạm, bên nhà trai là Tôn Càn, đều đang ở trong quán xá tiếp đãi.

Quốc thái được một phen kinh ngạc. Chốc lát, Tôn Quyền vào hậu đường gặp mẫu thân*. Quốc thái đấm ngực khóc to. Quyền nói:

– Mẫu thân sao lại phiền não?

Quốc thái nói:

– Ngươi thực là người như thế, xem ta như là không có. Chị của ta vào lúc lâm chung có dặn ngươi những câu gì?

Tôn Quyền thất kinh, nói:

– Mẫu thân nếu có việc thì hãy nói rõ, sao lại khổ sở như thế?

Quốc thái nói:

– Trai lớn lấy vợ, gái lớn gả chồng, là lễ thường xưa nay rồi. Nếu bảo ta là mẹ thì phải cho ta hay biết. Người chọn Lưu Huyền Đức làm rể, còn dối gạt ta ư? Đứa con gái ấy chính là cốt nhục của ta kia mà!

Quyền được một phen kinh hãi, hỏi rằng:

– Đã nghe được việc này ở đâu?

Quốc thái nói:

– Nếu muốn người ta chẳng biết, trừ phi mình đừng có làm. Trăm họ toàn thành có ai là không biết? Ngươi còn lừa ta ư?

Kiều quốc lão nói:

– Lão phu đã biết mấy hôm rồi. Ta vì thế mà tới đây chúc mừng.

Quyền nói:

– Không phải đâu. Đấy là kế của Chu Lang. Vì muốn lấy Kinh Châu, nếu động đao binh thì sợ sinh linh đồ thán, nên mới lấy danh nghĩa đó, dụ Lưu Bị tới để cầm tù, hòng đòi trả lại Kinh Châu. Nếu y không theo, thì chém Lưu Bị trước. Đó là kế sách, chẳng phải thực đâu.

Quốc thái cả giận, mắng Chu Du rằng:

– Thất phu Chu Du! Ngươi làm Đại đô đốc sáu quận tám mươi mốt châu, chẳng nghĩ ra được một kế sách nào đi lấy Kinh Châu, phải đem danh con gái ta ra mà làm mĩ nhân kế. Giết Lưu Bị rối thì đứng nhìn cửa mà đợi già, ngày sau còn ai dám tới cầu thân nữa? Thế là lỡ mất một đời con gái ta! Ngươi làm việc hay lắm lắm!

Kiều quốc lão nói:

– Nếu dùng kế ấy, thì sẽ được Kinh Châu, nhưng cũng bị người thiên hạ chê cười. Sao làm việc ấy được?

Nói đến nỗi Tôn Quyền nín thinh không nói. Quốc thái mắng chửi Chu Du không ngưng miệng. Kiều quốc lão khuyên rằng:

– Việc đã như thế, Lưu hoàng thúc là tông thân nhà Hán, chi bằng chọn làm con rể, cho khỏi mang tiếng xấu.

Quyền nói:

– Tuổi tác sợ không xứng.

Quốc lão nói:

– Lưu hoàng thúc là hào kiệt đương thời, nếu chọn được người này làm rể, cũng chẳng làm nhục lệnh muội.

Quốc thái nói:

– Ta chưa từng gặp được người này. Ngày mai hãy hẹn tới chùa Cam Lộ gặp nhau. Nếu chẳng vừa ý ta, thì cứ tùy các ngươi làm việc. Nếu như trúng ý ta, ta sẽ tự đem con gái gả cho y.

Tôn Quyền là người rất có hiếu, thấy mẫu thân nói như thế thì liền nghe theo, ra ngoài gọi Lữ Phạm tới dặn dò:

– Ngày mai hãy bày tiệc ở chùa Cam Lộ. Quốc thái muốn gặp Lưu Bị.

Lữ Phạm nói:

– Sao không sai Giả Hoa dẫn ba trăm tay đao búa mai phục ở hai hành lang? Nếu quốc thái không vui thì kêu một tiếng làm hiệu, hai bên ùa ra, chém thành tương thịt.

Quyền bèn gọi Giả Hoa, dặn dò phải chuẩn bị trước, chỉ nghe hiệu lệnh thì ra ngay.

Đây nói Kiều quốc lào chào Ngô phu nhân, trở về nhà, sai người đi báo cho Huyền Đức, nói rằng ngày mai Ngô hầu và Quốc thái muốn gặp Huyền Đức, phải chú ý cho khéo. Huyền Đức cùng Triệu Vân, Tôn Càn bàn bạc. Vân nói:

– Cuộc gặp ngày mai ắt là lành ít dữ nhiều. Vân sẽ dẫn năm trăm tùy tùng theo bảo vệ.

Đêm đó Lữ Phạm đã tới hẹn trước, ngày mai đến chùa Cam Lộ gặp nhau.

Hôm sau, Ngô quốc thái, Kiều quốc lão ngồi ở phương trượng chùa Cam Lộ. Tôn Quyền cùng một đám mưu sĩ cùng đến. Lữ Phạm lại tới quán dịch mời Huyền Đức. Bữa đó, Huyền Đức lận giáp bên trong, ngoài mặc bào gấm. Tùy tùng đeo kiếm theo hầu, lên ngựa đi tới chùa Cam Lộ. Triệu Vân nai nịt khắp người, dẫn năm trăm quân đi theo. Tới trước cửa chùa thì xuống ngựa, trước tiên lên pháp đường gặp Tôn Quyền. Quyền thấy Huyền Đức dáng vẻ phi phàm, trong lòng cũng có ý e ngại. Hai người làm lễ xong rồi, bèn vào phương trượng lạy Quốc thái. Quốc thái thấy Huyền Đức thì cả mừng, bèn nói với Kiều quốc lão rằng:

– Đây đúng là con rể ta rồi!

Quốc lão nói:

– Huyền Đức có dáng vẻ rồng phượng, dung mạo ngời ngời, lại thêm nhân đức bao trùm thiên hạ. Quốc thái được chàng rể này thì thật đáng chúc mừng!

Huyền Đức lạy tạ, cùng dự tiệc ở trong phương trượng. Giây lát, Tử Long đeo kiếm đi vào, đứng ở bên cạnh Huyền Đức. Quốc thái hỏi rằng:

– Đây là ai thế?

Huyền Đức đáp rằng:

– Là Thường Sơn Triệu Tử Long đó.

Quốc thái nói:

– Lẽ nào là người ôm A Đẩu ở Đương Dương Trường Bản sao?

Huyền Đức nói:

– Phải.

Quốc thái nói:

– Đúng là tướng quân!

Bèn ban rượu. Triệu Vân nói với Huyền Đức rằng:

– Mới rồi mỗ đi tuần tra ở hành lang, thấy trong phòng có tay đao búa mai phục, ắt chẳng có ý tốt. Xin hãy báo với quốc thái.

Huyền Đức quỳ ở trước chiếu của quốc thái, khóc lóc thưa rằng:

– Nếu giết Lưu Bị thì xin ra tay luôn ở đây.

Quốc thái nói:

– Vì cớ gì lại buông ra lời ấy?

Huyền Đức nói:

– Bên hành lang có ngầm mai phục tay đao, chẳng phải giết Lưu Bị thì làm gì?

Quốc thái cả giận, trách mắng Tôn Quyền:

– Ngày nay Huyền Đức làm rể của ta, tức là con ta rồi. Sao lại phục tay đao búa ở hành lang?

Quyền chối là không biết, gọi Lữ Phạm vào hỏi. Phạm đổ cho Giả Hoa. Quốc thái gọi vào tra hỏi. Hoa nín thinh không đáp. Quốc thái hét sai chém y. Huyền Đức hết sức kêu xin, nói:

– Nếu vì Lưu Bị mà chém đại tướng, lòng Bị sao nỡ thế. Đối với việc thành thân thì không có lợi. Bị cũng khó ở lâu dưới gối rồi.

Quốc lão cũng khuyên. Quốc thái hét sai thả Giả Hoa. Tay đao búa đều ôm đầu lủi mất. Quốc thái trở về trước. Huyền Đức thay áo rồi đi ra trước điện, thấy dưới sân có một khối đá. Huyền Đức rút kiếm của tùy tùng đang đeo, ngửa mặt nhìn trời khấn rằng:

Nếu Lưu Bị có thể trở về Kinh Châu, lập thành cơ nghiệp vương bá thì kiếm sẽ chém đá thành hai đoạn. Nếu chết ở đất này thì kiếm chém chẳng vỡ.

Nói xong, tay vung lên, kiếm chém xuống, ánh lửa bắn ra, chém đá thành hai đoạn. Đột nhiên Tôn Quyền ở sau lưng nói rằng:

– Huyền Đức sao lại hận hòn đá này?

Huyền Đức nói:

Bị tuổi gần năm mươi, chẳng thể vì nước nhà tiễu trừ đảng giặc. Lòng thường ôm hận. Nay đội ơn quốc thái chọn làm con rể, thực là một cơ hội tốt ở trên đời. Mới rồi hỏi trời bói quẻ, nếu có thể phá Tào hưng Hán thì chém đứt đá này. Nay quả nhiên như thế.

Quyền thầm nghĩ: “Lưu Bị lẽ nào lại dùng lời này để gạt ta?”. Bèn rút kiếm, nói với Huyền Đức rằng:

– Tôi cũng hỏi trời bói quẻ. Nếu phá được giặc Tào thì chặt đứt đá này.

Rồi len lén khấn rằng: “Nếu lấy lại được Kinh Châu, hưng vượng Đông Ngô, thì đá cũng vỡ thành hai nửa”. Tay vung lên, kiếm chém xuống. Đá lớn cũng nứt ra. Đến nay hãy còn “hòn đá căm hờn” còn hằn dấu vết hình chữ thập. Sau người hiền thời Tống xem di tích ấy, làm thơ vịnh rằng:

Râu tía, lọng dâu* hãy còn chìm

Cậy nhờ đá hận hỏi ông trời

Vạc Hán chưa chia, đành tạm giữ

Rượu Sở* dầu ngon, há một lòng

Anh hùng đã mất giờ khó hỏi

Rong rêu đưa mọc cứ càng thêm

Chỉ còn tửu khách trên phố chợ

Bầy chim ríu rít, mọi người ngâm.

Lại có thơ rằng:

Bảo kiếm chém ra đá vỡ đôi

Vòng vàng rung tiếng, ánh lửa văng

Vương khí hai triều trời đã định

Chia ba chân vạc cũng từ đây.

Hai người vứt kiếm, dắt nhau vào chiếu ngồi, lại uống mấy vòng. Tôn Càn đưa mắt nhìn Huyền Đức. Huyền Đức bèn giã từ, nói:

– Lưu Bị chẳng thắng được sức rượu, xin cáo lui.

Tôn Quyền tiễn ra trước chùa. Hai người cùng đứng, ngắm nhìn cảnh vật giang sơn. Huyền Đức nói:

– Đây đúng là núi sông đệ nhất thiên hạ vậy!

Đến nay biển chùa Cam Lộ hãy còn ghi: “Thiên hạ đệ nhất giang sơn”. Người đời sau có thể khen rằng:

Sông núi sau mưa, ướt vỏ ốc

Cảnh vật thanh bình, vui làm sao

Xưa có anh hùng dừng mắt ngắm

Sườn non vẫn đó, hứng ba đào.

Lại có một thiên Thủy điệu ca đầu* rằng:

“Giang Tả chiếm hình thế, xưa từng thuộc Từ Châu*. Núi liền như tranh vẽ. Cảnh đẹp thấp thoáng bóng lầu cao*. Tiếng trống bi tráng* bay trong gió. Lửa phong hỏa đài thấp thoáng giữa tầng không. Nhớ chuyện xưa Tôn, Lưu, ngàn dặm giễu binh giáp, vạn bếp chứa tì hưu. Cỏ đọng sương, gió cuốn lá, năm sắp tàn*. Sứ quân* hào phóng*, nói cười rửa sạch nỗi sầu tự xưa nay. Chẳng thấy người lên ngắm Tương Dương đó sao? Kẻ dạo chơi mai một nhiều vô số, im lìm để hận khó xua tan*. Riêng Thúc Tử* ngàn thuở, tên trôi cùng Hán Giang”.

Hai người cùng nhìn ngắm một phen. Gió sông lồng lộng, sóng cuồng như sấm, bọt nước tung trời. Chợt thấy bên ghềnh có một người cưỡi chiếc thuyền con, đi trên mặt nước như đi trên đất bằng. Huyền Đức than rằng:

– “Người nam ngồi thuyền, người bắc cưỡi ngựa”, cậu ấy đáng tin lắm thay!

Tôn Quyền nghe thấy, tự nghĩ rằng: “Lời này của Lưu Bị là chê ta chẳng biết cưỡi ngựa ư?”. Tả hữu vừa dắt ngựa đến, Quyền bèn bay người lên ngựa, giục ngựa chạy mau xuống núi, rồi lại ra roi quất ngựa chạy lên đỉnh núi, bảo với Huyền Đức rằng:

– Người nam có biết cưỡi ngựa không?

Huyền Đức nghe thấy, cởi áo nhảy một cái, đã nhảy lên lưng ngựa, phi nhanh xuống núi, rồi trở lên. Hai người dùng ngựa trên dốc núi, vung roi cười lớn. Đến nay chỗ ấy có tên là Trú Mã pha (dốc Dừng Ngựa). Có thơ rằng:

Giục giã long câu trổ sức ra

Hai người sóng ngựa đựng sơn hà

Đông Ngô, Tây Thục nên vương bá

Ngàn thuở hãy còn Trú Mã pha.

Hôm ấy, hai người sóng cương ngựa trở về. Dân chúng Nam Từ chẳng ai không tán thưởng.

Huyền Đức tự trở về quán dịch, cùng Tôn Càn bàn bạc. Càn nói:

– Chúa công phải nên kêu khổ với Kiều quốc lão, sơm sớm xong việc thành thân, để khỏi sinh ra việc khác.

Hôm sau, Huyền Đức đi tới trước nhà Kiều quốc lão, xuống ngựa. Quốc lão đón vào. Làm lễ, mời trà xong, Huyền Đức thưa rằng:

– Giang Tả Có nhiều người muốn hại Lưu Bị, sợ chẳng thể ở lâu.

Quốc lão nói:

– Huyền Đức yên tâm, tôi sẽ đi bẩm với Quốc thái, để sai người bảo vệ.

Huyền Đức bái tạ ra về. Kiều quốc lão vào gặp Quốc thái, nói hết việc Huyền Đức sợ có người mưu hại, gấp gáp muốn về. Quốc thái nổi giận nói:

– Con rể của ta, ai dám hại hắn? Trước mắt hãy sai vào tạm trú trong thư viện, rồi chọn ngày để thành thân ngay.

Huyền Đức tự vào, thưa với Quốc thái rằng:

– Chỉ sợ Triệu Vân ở bên ngoài không tiện, mà quân sĩ nhấn nháo, cũng sẽ không yên.

Quốc thái dạy đưa hết vào trong phủ nghỉ ngơi, chớ lưu lại ở dịch quán, để khỏi sinh chuyện. Huyền Đức mừng thầm, cho là đã có một cánh tay trợ giúp ở bên mình, không sợ bị hãm hại nữa.

Trong vòng mấy ngày, đã bày yến tiệc lớn, cho Tôn phu nhân cùng Huyền Đức thành thân. Đến tối, khách tan đi. Hai hàng người cầm đuốc dẫn Huyền Đức vào phòng. Ở dưới bóng đèn, chỉ thấy đao thương bày khắp, thị tì đều đeo kiếm mang đao đứng ở hai bên, khiến cho Huyền Đức hồn lìa khỏi xác. Rốt cuộc sẽ ra sao?

109. KẾ CẨM NANG, TRIỆU VÂN CỨU CHÚA

Đây nói Huyền Đức thấy trong phòng Tôn phu nhân, hai bên đều bày kín đao thương như lau sậy, Huyền Đức tái mặt. Quản gia bà tiến lên nói:

– Quý nhân chớ nên kinh sợ. Phu nhân từ bé đã thích xem võ nghệ, ngày thường vẫn sai thị tì đánh kiếm làm vui. Bởi thế trong phòng mới có thứ ấy.

Huyền Đức nói:

– Đấy chẳng phải là việc mà phu nhân nên xem. Ta rất ớn lạnh. Hãy sai tạm cất đi.

Quản gia bà bẩm với Tôn phu nhân rằng:

– Trong phòng bày bố binh khí, chàng rể thấy không yên, hãy tạm cất đi.

Phu nhân cười, nói:

– Đánh giết nửa đời, mà hãy còn sợ binh khí sao?

Rồi sai đem hết đi, lại bảo thị tì cởi bỏ kiếm mà đứng hầu. Đêm ấy, Huyền Đức cùng Tôn phu nhân thành thân. Huyền Đức đem lời lẽ ngon ngọt dụ dỗ Tôn phu nhân. Phu nhân rất hoan hỉ. Huyền Đức bèn đem vàng lụa chia cho các thị tì, để mua lòng bọn họ, rồi sai Tôn Càn về Kinh Châu trước để báo hỉ, từ đó suốt ngày uống rượu. Quốc thái mười phần yêu quý.

Đây nói Tôn Quyền sai người tới quận Sài Tang báo cho Chu Du. Du xé thư ra xem. Thư nói:

“Mẫu thân ta ra sức làm chủ, đã đem em gái ta gả cho Lưu Bị rồi. Chẳng ngờ lộng giá thành chân. Việc này rốt cuộc phải tính sao?”.

Du xem xong thì cả kinh, đứng ngồi không yên, mới nghĩ ra một kế, bèn soạn mật thư rồi sai người cầm về gặp Tôn Quyền. Quyền xé thư ra xem. Thư nói:

“Chu Du cúi đầu trăm lạy, dâng lên chủ quân minh công bệ hạ. Ngày trước từng mưu việc lớn, chẳng ngờ trở lại thành ra như thế. Nếu đã lộng giả thành chân, ắt phải biến hung thành cát. Lưu Bị là loại người kiêu hùng, có Quan, Trương là đám tướng hùm hổ, lại thêm Gia Cát Lượng dùng mưu, ắt chẳng phải là kẻ chịu khuất mình lâu dài ở dưới người khác. Kẻ ngu này cho rằng kể lớn hiện nay là mềm mỏng cầm chân Bị ở đất Ngô, mà xây thêm Cung thất để làm tiêu tán ý chí của hắn, thêm nhiều mỹ sắc, đồ đẹp để làm vui thú tai mắt của hắn, khiến cho chia rẽ tình cảm với Quan, Trương, ngăn cách sự liên lạc với Gia Cát Lượng. Để cho mỗi kẻ một phương, rồi sau dùng binh và đánh thì việc lớn có thể định đoạt rồi. Nay nếu thả đi, khiến mấy người đó họp lại nơi biên giới thì sợ giao long gặp gió mây, cuối cùng chẳng phải là con vật ở trong đầm nữa. Xin minh công nghĩ kỹ cho. Thư chẳng hết lời, mong được xét soi”.

Tôn Quyền đọc xong, đem thư đưa cho Trương Chiêu xem. Chiêu nói:

– Mưu của Công Cẩn chính hợp với ý của kẻ ngu này. Lưu Bị xuất thân hèn mạt, chạy vạy thiên hạ, chưa từng được hưởng phú quý. Nay nếu đem nhà cao đẹp đẽ, con gái, vàng, lụa, sai kẻ kia hưởng thụ, xa cách Khổng Minh, Quan, Trương. Ai nấy sẽ sinh oán vọng mà tự giải tán. Kinh, Tương có thể không đánh mà chiếm được. Nếu thả Lưu Bị trở về, lâu ngày rốt cuộc sẽ là họa lớn cho Đông Ngô. Chúa công hãy theo kế của Công Cẩn mà làm gấp đi.

Tôn Quyền cả mừng, ngay hôm ấy sửa sang tòa phủ phía đông, trồng nhiều cây, hoa, đồ đạc các thứ rất là đầy đủ, mời em gái tới ở; lại tặng cho hơn mấy chục người nữ nhạc, cùng với vàng ngọc, lụa là, các đồ quý lạ, bảo Huyền Đức hưởng dùng. Quốc thái ngỡ rằng Tôn Quyền có ý tốt, không nén nổi vui mừng. Huyền Đức quả nhiên bị thanh sắc mê hoặc, hoàn toàn chẳng nghĩ tới việc trở về Kinh Châu, cũng không nhớ đến lời Khổng Minh, đã trúng phải kế của Chu Du rồi.

Đây nói Triệu Vân cùng năm trăm quân trú ở đông phủ, suốt ngày chẳng có việc gì, chỉ đi ra ngoài thành ruổi ngựa, bắn tên. Xem chừng đã hết năm, Tử Long chợt tỉnh: “Khổng Minh vốn giao ba cái túi gấm cho ta, sai ta một khi tới Nam Từ, thì mở cái thứ nhất; đợi đến hết năm, thì mở cái thứ hai, tới lúc gặp phải lúc nguy cấp hết đường, thì mở cái thứ ba. Trong ấy có mưu thần chước quỷ, có thể bảo vệ chúa công trở về. Bây giờ năm đã gần tàn, chúa công lưu luyến mỹ sắc, chẳng được thấy mặt, sao chẳng mở cái túi gấm thứ hai, xem kế mà làm?”. Bèn mở ra xem, vốn là kế sách thần kỳ như thế, rồi lập tức đi thẳng tới phủ đường, xin gặp Huyền Đức. Thị tì báo rằng:

– Triệu tướng quân có việc khẩn cấp nên tới báo quý nhân.

Huyền Đức gọi vào, liền hỏi nguyên cớ. Tử Long giả vờ thất kinh, nói:

– Chúa công ở lâu chốn nhà đẹp, chẳng nhớ Kinh Châu ư?

Huyền Đức nói:

– Có việc chi mà kinh ngạc đến thế?

Tử Long nói:

– Sáng sớm nay Khổng Minh sai người báo rằng: Tào Tháo muốn báo cái hận ao binh ở Xích Bích, đã cất năm mươi vạn tinh binh, đánh thẳng tới Kinh Châu, rất là nguy cấp, xin chúa công mau trở về.

Huyền Đức nói:

– Ắt phải cùng phu nhân bàn bạc.

Tử Long nói:

– Nếu cùng phu nhân bàn bạc, ắt chẳng chịu cho chúa công về. Chi bằng khoan hãy nói, đêm nay hãy lên đường ngay, trì hoãn ắt lỡ việc!

Huyền Đức nói:

– Ngươi hãy tạm trì hoãn, ta tự có đạo lý.

Tử Long có ý đốc thúc mấy phen rồi đi ra. Huyền Đức vào gặp Tôn phu nhân, len lén rơi lệ. Tôn phu nhân hỏi rằng:

– Trượng phu sao lại phiền não?

Huyền Đức nói:

– Nhớ lại Bị một thân phiêu dạt tha hương, sống chẳng thể phụng thờ song thân, chết không được tế tự tổ tông, ấy là đại nghịch bất hiếu rồi. Nay đã sắp đến ngày đầu năm, khiến cho Lưu Bị bùi ngùi không dứt.

Tôn phu nhân nói:

– Người chớ lừa tôi. Tôi đã nghe thấy cả rồi. Mới rồi Triệu Tử Long báo rằng Kinh Châu nguy cấp, người muốn về quê, bởi thế mới vịn cớ này.

Huyền Đức quỳ mà thưa rằng:

– Phu nhân đã biết, Bị sao dám lừa dối. Nếu Bị chẳng đi, khiến Kinh Châu bị mất, sẽ bị người thiên hạ mắng Bị, nếu mà đi, lại chẳng bỏ được phu nhân, vì thế mà phiền não.

Phu nhân nói:

– Tôi đã gả sang cho ngài, ngài tới chỗ nào tôi cũng nguyện theo.

Huyền Đức nói:

– Phu nhân có lòng, thì thể nói ra như thế. Chỉ hiềm Quốc thái với Ngô hầu, sao có thể để cho phu nhân đi đây? Phu nhân nếu có thương Lưu Bị, thì ta hãy tạm thời từ biệt. Nếu Lưu Bị tử chiến nơi sa trường Kinh Châu, phu nhân chẳng phụng sự vị hào kiệt nào khác, thì Bị tuy ở nơi chín suối cùng đội ơn không nhỏ vậy.

Tôn phu nhân nói:

– Trượng phu có gì lại buông ra lời bất lợi thế ư?

Huyền Đức nói:

– Há chẳng nghe tục ngữ nói rằng: “Công tử lên tiệc, không say cũng xỉn; tráng sĩ lâm trận, chẳng chết cũng bị thương”. Người ra chống địch, há dám bảo đảm đâu?

Nói dứt, lệ nhỏ như mưa. Tôn phu nhân khuyên rằng:

– Trượng phu chớ nên phiền não. Tôi sẽ khổ sở kêu cầu với mẫu thân, ắt người sẽ thả tôi với ngài cùng đi.

Huyền Đức nói:

– Cho dù Quốc thái có ưng chịu, Ngô hầu tất nhiên sẽ cản trở.

Tôn phu nhân nói:

– Tôi có một kế, người có chịu làm theo chăng?

Huyền Đức hỏi han, thì phu nhân đáp rằng:

– Tôi với người đợi lúc chúc mừng vào ngày đầu năm, giả vờ bảo là ra bờ sông tế tổ, chẳng từ mà đi, được chăng?

Huyền Đức nói:

– Nếu được như thế, thì dù sống chết cũng không quên. Nhất thiết chớ tiết lộ.

Hai người bàn bạc xong xuôi. Huyền Đức bí mật gọi Tử Long tới dặn dò:

– Đến ngày nguyên đán, ngươi hãy dẫn quân sĩ rời thành trước, tới đường cái quan đứng chờ. Ta giả vờ đi tế tổ, sẽ cùng phu nhân bỏ chạy.

Tử Long nói:

– Nên nhớ lại việc xưa, chớ để lỡ mưu kế của quân sư.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười lăm [210], mùa xuân, tháng giêng, ngày mồng một. Ngô hầu đại hội các văn võ ở trên sảnh đường. Huyền Đức cùng Tôn phu nhân đi trước tới lạy Quốc thái và tẩu tẩu*. Tôn phu nhân nói:

– Phu chủ tưởng nhớ phần mộ tổ tông đều ở tại quận Trác, đêm ngày thương cảm không dứt. Hôm nay muốn đi ra mé sông, ngoảnh về bắc mà cúng tế từ xa, nhưng phải báo trước cho mẫu thân.

Quốc thái nói:

– Đó là việc hiếu đạo, há có ai không cho? Ngươi tuy không biết cha mẹ chồng, nhưng hãy theo chồng ngươi đi tế một phen, cũng đủ tỏ cái lễ làm vợ vậy.

Tôn phu nhân cùng Huyền Đức bái tạ rồi đi ra.

Bấy giờ chẳng để cho Tôn Quyền biết được, phu nhân lên xe, đem theo một ít đồ nhẹ quý giá. Huyền Đức lên ngựa, dẫn mấy chục quân kỵ theo gót rời thành, cùng Tử Long hội họp. Năm trăm quân sĩ phòng vệ trước sau, rời khỏi Nam Từ, gấp đường mà đi.

Hôm ấy Tôn Quyền say mèm. Hầu cận tả hữu dìu vào hậu đường. Văn võ đều tan. Đến khi các quan biết tin Huyền Đức, phu nhân đã chạy trốn rồi, thì sắc trời đã tối, muốn báo Tôn Quyền, nhưng Quyền say chưa tỉnh; đến lúc tỉnh dậy thì đã là canh năm. Tôn Quyền biết tin Lưu Bị chạy mất, gấp họp văn võ bàn bạc. Trương Chiêu nói:

– Ngày nay để chạy mất người này, sớm muộn ắt sẽ sinh họa loạn, hãy kíp đuổi theo.

Tôn Quyền sai Trần Vũ, Phan Chương tuyển năm trăm tinh binh, chẳng kể đêm ngày, nhất định phải đuổi theo bắt trở về. Hai tướng lãnh mệnh đi luôn. Tôn Quyền rất hận Huyền Đức, phẫn nộ thêm lên, cầm cái nghiên ngọc ở trên án đập cho nát vụn. Trình Phổ nói:

– Chúa công nổi giận bốc trời cũng để làm gì. Mỗ đoán Trần Vũ, Phan Chương ắt bắt không nổi kẻ này.

Quyền nói:

– Ai lại dám trái lệnh của ta?

Phổ nói:

– Quận chúa từ nhỏ thích xem việc võ, nghiêm nghị cương quyết, các tướng đều sợ. Nếu như đã chịu theo Lưu Bị, ắt đồng lòng ra đi. Các tướng đuổi theo, nếu gặp quận chúa, há dám ra tay ư?

Quyền cả giận, rút thanh kiếm đang đeo, gọi Tưởng Khâm, Chu Thái tới nghe lệnh, nói:

– Hai tướng các ngươi đem thanh kiếm này đi, đem đầu em gái ta và Lưu Bị về đây! Ai trái lệnh thì chém ngay!

Tưởng Khâm, Chu Thái dẫn một ngàn quân mã đuổi theo phía sau.

Đây nói Huyền Đức vung roi, giục cương, gấp đường mà đi, đêm ấy dừng lại ở bên đường tạm nghỉ lại hai canh, rồi lại vội vã lên đường. Xem chừng đã đi tới đầu địa giới Sài Tang, trông ra xa thấy mặt sau có bụi mù bốc lên, có người báo:

– Truy binh đã tới rồi!

Huyền Đức vội hỏi Tử Long rằng:

– Truy binh đã tới thì phải làm sao?

Tử Long nói:

– Chúa công hãy đi trước, mỗ xin chống phía sau.

Rẽ qua chân núi trước mặt, một đội quân mã xông ra chặn đường, kẻ đi đầu là một viên đại tướng, lớn tiếng kêu to rằng:

– Lưu Bị hãy sớm sớm xuống ngựa chịu trói! Ta phụng tướng lệnh của Chu Đô đốc, đứng chờ đã lâu rồi.

Dọa đến nỗi Huyền Đức cử chỉ thất thố, vội quay ngựa về hỏi Tử Long rằng:

– Trước mặt lại có quân chặn đường, sau lưng thì có truy binh, trước sau cùng đường, biết phải làm sao?

Tử Long nói:

– Chúa công chớ lo. Khổng Minh quân sự vốn có ba điều diệu kế, đều cất ở trong túi gấm, đã mở hai bức, thảy đều ứng nghiệm. Hãy còn điều thứ ba ở đây, quân sư bảo đến lúc nguy cấp khó khăn thì hãy dùng. Bây giờ sao chẳng xem thử?

Huyền Đức sai lấy túi gấm, xé niêm phong để xem. Kế ấy thế nào? Hãy nghe hồi sau phân giải.

110. GIA CÁT LƯỢNG HAI PHEN CHỌC CHU DU

Vốn là Chu Du sợ Huyền Đức chạy mất, đã sai người đi trước bảo Ngô hầu canh phòng ở ven sông, nếu chẳng có binh phù thì không cho thuyền rời đi, trước tiên cắt đứt mất đường thủy Trường Giang; lại sai Từ Thịnh, Đinh Phụng dẫn ba ngàn quân mã, tới ngoài chỗ xung yếu đóng doanh chờ đợi ở đấy, thường sai người lên cao nhìn ra xa, đoán biết rằng Huyền Đức nếu đi đường bộ, ắt sẽ nhắm thẳng lối này mà qua. Hôm ấy Từ Thịnh, Đinh Phụng dàn bay quân mã thành thế trận, đột nhiên quân ở trên cao báo rằng:

– Trước mặt có bụi bốc, ắt là Huyền Đức.

Hai tướng ngồi trên ngựa vỗ tay cười lớn, nói:

– Chu Đô đốc thần cơ diệu toán, quả nhiên ứng nghiệm!

Ai nấy đều cầm binh khí, đứng ở trước trận. Huyền Đức vội hỏi Tử Long xin kế. Tử Long đem túi gấm mở ra, hiến kế cho Huyền Đức. Huyền Đức xem xong, vội tới trước xe, khóc thưa với Tôn phu nhân rằng:

– Bị có một lời trong lòng dạ, đến đây đành phải kể hết sự thực.

Phu nhân nói:

– Trượng phu sao lại nói vậy? Xin chớ giấu giếm.

Huyền Đức nói:

– Ngày trước Ngô hầu cùng Chu Du đồng mưu, đem phu nhân làm mai cho Lưu Bị, thực chẳng phải vì tương lai của phu nhân, mà là muốn ngầm giữ Lưu Bị để đoạt Kinh Châu thôi. Đoạt xong Kinh Châu ắt sẽ sát hại. Bị nếu chết đi, phu nhân sao có thể trở về đây? Đó là lấy phu nhân làm miếng mồi thơm mà thả câu thôi. Bị chẳng sợ vạn chết mà tới đây, vốn là vì biết phu nhân có hoài bão nam nhi, ắt có thể xót thương cho Lưu Bị. Nay anh của người lại muốn giết hại, bởi thế mới lấy cớ Kinh Châu có nạn, ấy là mưu kế để tìm lối về. Thực là khó bỏ phu nhân, bởi thế mới cùng đi tới đây. Anh của người lại sai người đuổi theo phía sau. Chu Du còn sai người chẹn đường phía trước. Nếu chẳng phải phu nhân thì không ai giải được họa này. Như phu nhân chẳng ưng, Bị xin được chết ở trước xe, để báo cái ơn phu nhân nửa năm qua đã ở cùng nhau!

Phu nhân nổi giận, nói:

– Anh ta đã không xem ta là cốt nhục thân tình. Ta còn có mặt mũi nào mà gặp lại nữa đây? Mối nguy ngày nay, tôi sẽ tự giải. Thế là nạt bọn tùy tùng, sai đẩy xe đi thẳng ra, cuốn rèm xe lên, đích thân hét Từ Thịnh, Đinh Phụng rằng:

– Hai người các ngươi muốn tạo phản ư?

Hai tướng Từ, Đinh vội vàng xuống ngựa, vứt bỏ binh khí, vâng dạ ở trước xe, nói rằng:

– Sao dám tạo phản. Bởi vì phụng tướng lệnh của Chu Đô đốc, cho quân đóng đồn ở đây, để đợi Lưu Bị.

Tôn phu nhân cả giận, nói:

– Tên giặc thất phu Chu Du muốn tạo phản ư? Đông Ngô ta chưa từng phụ bạc hắn! Huyền Đức là hoàng thúc Đại Hán, là trượng phu của ta, thì là em rể của chủ nhân hắn, ấy là người chí thân suốt trăm ngàn năm, chẳng phải là bề tôi phản quốc. Ta đã ở trước mặt mẫu thân và ca ca mà nói cho biết chuyện trở về Kinh Châu, hoàn toàn chẳng phải đi riêng tới đây. Nay hai người các ngươi tới nơi đường sá trong núi vắng, dẫn quân mã chẹn mất đường đi, ý muốn cướp đoạt tài vật của vợ chồng ta ư?

Từ Thịnh, Đinh Phụng dạ dạ liên hồi, miệng chối rằng:

– Không dám. Chủ cô* bớt giận, chuyện này chẳng liên quan tới bọn tiểu tướng chúng tôi, mà là hiệu lệnh của Chu Đô đốc.

Tôn phu nhân nạt đi, nói:

– Ngươi chỉ sợ Chu Du, sao không sợ ta đây? Chu Du giết được ngươi, còn ta há chẳng giết được Chu Du ư? Ngươi hãy mau trở về, nói với tên thất phu Chu Du: vợ chồng ta trở về Kinh Châu thì liên can gì đến ngươi? Ngô hầu anh ta hãy còn nhường ta mấy phần, huống hồ là tên nhà quê Chu Du nữa đây!

Đem chuyện Chu Du ngàn thất phu, vạn thất phu ra mắng lớn một tràng, hét sai đẩy xe tiến lên. Từ Thịnh, Đinh Phụng tự nghĩ: “Bọn ta là bề tôi ở dưới của bề tôi, sao dám mười phần làm khó người ta?”. Lại thấy Triệu Tử Long mười phần giận dữ, nên chỉ biết hết quân dãn ra, mở con đường lớn cho họ đi qua. Bấy giờ đi chưa được năm, sáu dặm, Trần Vũ, Phan Chương dẫn quân tới. Hai tướng Từ, Đinh kể hết mọi việc. Trần Vũ, Phan Chương nói:

– Ngươi thả họ đi qua là sai rồi. Hai người bọn tôi phụng tôn chỉ của Ngô hầu, đặc biệt tới đuổi bắt bọn họ đem về.

Bốn tướng họp binh lại thành một, gấp đường đuổi theo.

Đây nói Huyền Đức thoát được nạn ấy, bèn đi bên cạnh xe. Đang lúc đi đường, sau lưng tiếng hò reo nổi lên, đại quân đuổi tới. Huyền Đức thưa với phu nhân rằng:

– Truy binh phía sau lại tới, giờ phải làm sao?

Phu nhân nói:

– Trượng phu hãy đi trước, tôi cùng Tử Long đoạn hậu. Huyền Đức dẫn năm trăm quân nhắm bờ sông mà đi. Tử Long gò ngựa ở bên xe, sai sĩ tốt dàn trận, đứng đợi bọn tướng đang tới. Bốn viên tướng trông thấy Tôn phu nhân, chỉ dám xuống ngựa, khoanh tay đứng đó. Phu nhân nói:

– Trần Vũ, Phan Chương tới đây có việc gì?

Hai tướng đáp rằng:

– Phụng mệnh của chủ quan văn phu nhân cùng Huyền Đức quay về.

Phu nhân nghiêm mặt, nạt đi, nói:

– Đều tại bọn thất phu các ngươi đồng mưu, để huynh muội ta bất hòa. Ta đã gả cho người khác, ngày nay về nhà, chẳng phải là lén trốn theo trai, điếm nhục tiên tổ. Mẫu thân ta đã ban chỉ, để yên cho vợ chồng ta trở về Kinh Châu. Ai dám ngăn cản? Dẫu là ca ca ta có đến thì cũng phải đem đại lễ ra mà làm. Bốn người các ngươi ỷ thế binh uy, muốn giết hại ta ư?

Mắng đến nỗi bốn người nhìn ngó lẫn nhau, ai nấy đều nghĩ: “Bọn họ dầu một vạn năm thì vẫn là huynh muội, lại thêm mẫu thân làm chủ, huống hồ Ngô hầu là người đại hiếu, sao dám trái lời mẹ? Ngày mai trở mặt xét lại thì chỉ có bọn ta là không phải. Chi bằng nể chút tình người”. Ở trong quân lại chẳng nhìn thấy Huyền Đức, lại thấy Tử Long trợn mắt giận dữ, chỉ đợi đánh giết, nhân thế bốn tượng dạ dạ luôn miệng rồi lui. Tôn phu nhân sai đẩy xe đi ngay. Từ Thịnh nói:

– Bốn người chúng ta hãy cùng đi gặp Chu Đô đốc, bẩm báo việc này.

Bốn người do do dự dự, chủ trương chưa định. Chỉ thấy một cánh quân như gió cuốn ùa tới, trông ra thì là Tưởng Khâm, Chu Thái. Hai tướng hỏi rằng:

– Các vị đuổi theo Lưu Bị, đã đuổi kịp chưa?

Bốn tướng đáp rằng:

– Sớm nay đã đi qua đây, được hơn nửa ngày rồi.

Tưởng Khâm nói:

– Sao mà không bắt lại?

Bốn người nhân thế đem chuyện Tôn phu nhân kể qua một lượt. Tưởng Khâm nói:

– Quả là Ngô hầu sợ sẽ như thế, nên ban cho một thanh kiếm ở đây, dạy rằng trước tiên giết em gái ngài, rồi sau chém Lưu Bị. Ai trái lệnh thì chém ngay!

Bốn tướng nói:

– Đã đi xa rồi, giờ phải làm sao?

Tưởng Khâm nói:

– Bọn họ rốt cuộc cũng chỉ có bộ binh, dù đi gấp cũng chẳng được xa. Hai vị Từ, Đinh hãy phi báo cho Đô đốc, bảo theo đường thủy dùng thuyền nhanh để đuổi theo. Bốn người chúng ta sẽ truy đuổi trên bờ. Chẳng cần biết đường thủy đường bộ, hễ đuổi tới là giết luôn, chớ nghe bọn họ nói nhiều!

Từ Thịnh, Đinh Phụng phi báo Chu Du. Tưởng Khâm, Chu Thái, Trần Vũ, Phan Chương, bốn người dẫn binh men theo bờ sông truy đuổi.

Đây nói đoàn người ngựa của Lưu Huyền Đức rời khỏi Sài Tang hơi xa, bấy giờ mới hơi yên lòng. Đang lúc men theo bờ sông mà đi, hậu quân chỉ ra xa có bụi bốc mặt trời, lên cao nhìn ra thì thấy quân mã đầy đất đang kéo tới. Huyền Đức than rằng:

– Chạy vạy cả ngày, người mỗi ngựa mệt, truy binh lại tới, chết chẳng đất chôn rồi.

Xem chừng tiếng hò reo ngày một gần, mọi người đều muốn bỏ chạy tán loạn. Chợt thấy ở bên mé sông hiện ra hơn hai mươi chiếc thuyền bồng dàn hình chữ nhất*, Tử Long nói:

– May trời! Có thuyền ở đây. Sao không kịp xuống, chèo sang bờ bên kia? Dù họ muốn gấp gáp truy đuổi cũng chẳng được!

Huyền Đức cùng Tôn phu nhân liền chạy xuống thuyền. Tử Long dẫn năm trăm quân nhất tề lên thuyền mà đi. Chỉ thấy trong khoang thuyền có một người đội khăn lượt, mặc áo đạo sĩ, cười lớn bước ra, nói:

– Chúa công hãy nên mừng đi! Gia Cát Lượng chờ đợi đã lâu rồi.

Những người giả làm khách buôn trong thuyền toàn là thủy quân Kinh Châu. Chẳng phí thời giờ, bốn tướng đã đuổi đến. Khổng Minh cười, trò người ở trên bờ mà nói rằng:

– Ta đã tính toán xong lâu rồi. Các ngươi hãy trở về, truyền lời lại cho Chu Du, bảo chớ có giở lại thủ đoạn dùng người đẹp để trói buộc nữa.

Trên bờ tên bắn xuống loạn xạ, thì thuyền đã đi ra xa rồi, gặp đúng lúc gió thuận, kéo căng buồm hứng gió, nhắm đầu nguồn hết sức băng đi. Quân mã trên bờ đuổi theo không buông. Đang lúc đi, đột nhiên trên sông có tiếng hò reo vang rền, ngoái đầu nhìn lại, chỉ thấy chiến thuyền vô số. Dưới cờ chữ soái, Chu Du tự dẫn bọn thủy quân thiện chiến, bên trái có Hoàng Cái, bên phải có Hàn Đương, thế như ngựa phi, nhanh như sao xẹt. Xem chừng sắp đuổi tới nơi, Khổng Minh sai chèo thuyền về bờ bắc, mọi người đều bỏ thuyền lên bờ mà chạy, ngồi xe cưỡi ngựa mà đi. Chu Du đuổi tới bờ sông, dạy lên hết trên bờ để truy kích. Thủy quân lớn nhỏ thảy đều đi bộ, chỉ có quan quân đứng đầu là cưỡi ngựa. Chu Du lên ngựa, cùng Hoàng Cái, Hàn Đương, Từ Thịnh, Đinh Phụng theo hầu. Du nói:

– Chỗ này là chỗ nào?

Quân sĩ đáp rằng:

– Trước mặt là cửa địa giới Hoàng Châu.

Trông ra xa thấy đoàn xe ngựa của Huyền Đức chẳng xa mấy, Chu Du gắng sức truy kích. Đang lúc rượt đuổi, một tiếng trống nổi, ở trong núi có một đám tay đao ùa ra, kẻ đứng đầu là một viên đại tướng người Bồ Châu, huyện Giải Lương, họ Quan tên Mỗ, tự là Vân Trường. Chu Du cử chỉ thất thố, kíp quay ngựa chạy luôn. Vân Trường giục ngựa đuổi theo. Chu Du phóng ngựa chạy trối chết. Đang lúc chạy vạy, bên trái có Hoàng Trung, bên phải có Ngụy Diên, hai cánh quân đánh ra. Quân Ngô đại bại. Chu Du trên mình trúng mấy mũi tên, lúc gấp gáp xuống được thuyền rồi, thì quân sĩ trên bờ đồng thanh kêu to rằng:

– Chu Lang mưu kế cao siêu, đã mất phu nhân, lại tổn thất rất nhiều người ngựa.

Chu Du ngoảnh nhìn lên bờ, thì hóa ra là quân Ngô thua chạy đang cố đuổi theo. Du nổi giận, nói:

– Hãy lên bờ lần nữa, quyết một trận tử chiến.

Hoàng Cái, Hàn Đương hết sức ngăn cản. Du tự nghĩ: “Có mặt mũi nào đi gặp Ngô hầu?”, bèn kêu to một tiếng, vết thương vỡ ra, ngã lăn dưới thuyền. Các tướng cứu dậy thì đã sớm bất tỉnh nhân sự. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XI

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XII

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XII

111. Tào Tháo mở tiệc đài Đồng Tước.

112. Gia Cát Lượng ba phen chọc Chu Du.

113. Gia Cát Lượng đau khóc Chu Du.

114. Ở Lỗi Dương, Trương Phi tiến cử Phượng Sồ.

115. Mã Siêu cất quân lấy Đồng Quan.

116. Mã Mạnh Khởi sáu lần đánh Vị Kiều.

117. Hứa Trữ đại chiến Mã Mạnh Khởi.

118. Mã Mạnh Khởi đi bộ đánh năm tướng.

119. Trương Vĩnh Niên hỏi vặn Dương Tu.

120. Bàng Thống hiến kế lấy Tây Xuyên.

111. TÀO THÁO MỞ TIỆC ĐÀI ĐỒNG TƯỚC

Đây nói Chu Du bị Gia Cát Lượng mai phục sẵn. Quan Công, Hoàng Trung, Ngụy Diên, ba người ba đội nhân mã, đánh cho thua một trận to. Hoàng Cái, Hàn Đường kíp cứu xuống thuyền, thì đã chết mất rất nhiều quân thủy. Trông ra xa thấy Huyền Đức, Tôn phu nhân và đám xe ngựa hầu cận đều đang đứng ở trên đỉnh núi, Du sao mà chẳng tức? Vết thương do trúng tên bọc nhọt chưa tan. Nhân lúc cơn giận trỗi lên, vết thương vỡ ra. Các tướng cứu dậy, giong thuyền chạy trốn. Khổng Minh bảo chớ truy đuổi, tự cùng Huyền Đức về Kinh Châu ăn mừng, ban thưởng cho các tướng.

Chu Du trở về Sài Tang. Đám người ngựa của bọn Tưởng Khâm tự trở về Nam Từ, đi báo cho Ngô hầu. Ngô hầu chẳng nén được cơn giận dữ, định bái Trình Phổ làm Đô đốc, dốc cả nước ra để cất quân đi lấy Kinh Châu. Chu Du lại gửi thư tới, khuyên chủ quân hưng binh rửa thù. Trương Chiêu can rằng:

– Không nên. Nay Tào Tháo muốn báo nỗi hận ao binh ở Xích Bích, mà còn sợ Tôn, Lưu đồng lòng, nhân thế mà chưa dám hưng binh. Nay chúa công vì cái tức giận nhất thời, nếu tự thôn tính lẫn nhau, Tháo ắt thừa hư tới đánh. Nước nhà nguy mất.

Quyền nói:

– Vậy phải làm sao?

Cố Ung nói:

– Hứa Đô há chẳng có tế tác ở chỗ này? Nếu biết Tôn, Lưu bất hòa, Tháo ắt sai người đi câu kết với Lưu Bị thôi. Bị sợ Đông Ngô, ắt đầu Tào Tháo. Nếu đã đầu Tào, thì Giang Nam ngày nào mới được yên đây? Hãy sai người tới Hứa Đô, dâng biểu cho Lưu Bị làm Kinh Châu mục, khiến cho Tào Tháo biết được, ắt sẽ khiếp hãi, không dám tăng binh đánh Đông Nam; mà cũng có thể khiến Lưu Bị không hận chúa công nữa. Rồi ngầm sai một người tâm phúc làm kế gián điệp, khiến Tào, Lưu bất hòa như xưa. Bấy giờ mới có thể mưu đồ được.

Quyền nói:

– Lời của Nguyễn Thán rất hay. Ai có thể làm sứ?

Ung nói:

– Có một người là kẻ Tào Tháo thường ngày vốn tin yêu, hiện đang ở xứ này, hãy sai y đi.

Quyền nói:

– Là ai thế?

Ung nói:

– Ngày trước từng làm Thái thú Dự Chương, là người Bình Nguyên, Cao Đường, họ Hoa tên Hâm, tự là Tử Ngư.

Quyền cả mừng, tức thì viết biểu văn, sai Hoa Hâm đi Hứa Đô, bí mật làm kế gián điệp. Hâm nhận lệnh lên đường, đi thẳng tới Hứa Đô. Nghe tin Tào Tháo hội quần thần ở quận Nghiệp, ăn mừng đài Đồng Tước, Hâm bèn tự đi gặp.

Đây nói Tào Tháo từ lúc rời Kinh Châu, trong lòng thường muốn rửa hận Xích Bích, mà vì quân binh còn chưa nghiêm chỉnh, lại nghi Tôn, Lưu chung sức, nhân thế không dám khinh tiến.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười lăm [210], mùa xuân, đã dựng xong đài Đồng Tước, Tháo đại hội văn võ ở quận Nghiệp, mở tiệc ăn mừng. Đài này ở bên bờ sông Chương Hà, trung ương là đài Đồng Tước, bên trái tên là đài Ngọc Long, bên phải tên là đài Kim Phượng. Ba đài san sát chót vót, cao đến mười trượng, trên bắc hai chiếc cầu thông nhau, có ngàn cửa lớn, vạn cửa nhỏ, vàng ngọc chiếu sáng lẫn nhau.

Bữa ấy, Tháo đầu đội mũ vàng khảm ngọc, mình mặc bào mỏng bằng gấm xanh, mang giày màu son, lên chỗ cao mà ngồi. Văn võ đứng nghiêm ở dưới đài. Tháo trước tiên muốn xem các võ quan thử tài cung tiễn, liền sai quan hầu cận đem một chiếc chiến bào gấm đỏ của Tây Xuyên treo lên cành thùy dương, dựng một tấm bia ở cách hơn trăm bước. Võ quan chia làm hai đội: tông tộc họ Tào đều mặc áo đỏ, tướng sĩ bên ngoài đều mặc áo xanh, ai nấy đeo cung điêu, tên dài, nhảy lên yên, gò cương ngựa, chờ đợi chỉ huy. Tháo truyền lệnh rằng:

– Như có ai bắn trúng hồng tâm, thì gõ chiêng khua trống để báo lên, sẽ đem chiến bào gấm ấy thưởng cho. Như ai bắn không trúng, thì phạt một chén nước. Ai giỏi bắn thì hãy bắn đi. Ai không giỏi bắn thì đứng đợi lệnh áp trận.

Hỏi liền ba tiếng. Lời còn chưa dứt, trong đám áo đỏ có một người cầm cung giục ngựa đi ra. Mọi người trông xem. Vị tướng trẻ tuổi ấy là cháu ngoại phòng của Tào Tháo, họ Tào tên Hưu, tự là Tử Liệt, hiện được sung vào vệ Hổ Báo Kỵ. Mọi người trông thấy Tào Hưu tinh thông cung ngựa, chẳng ai không khen ngợi. Tào Hưu phi ngựa, giong ruổi qua lại ba lượt, lắp tên vào, kéo căng cung. Dây cung bật là tên bay tới, trúng ngay hồng tâm. Chiêng trống cùng dậy. Tháo ở trên đài cả mừng, nói:

– Đây là con ngựa ngàn dặm của nhà ta đó!

Tả hữu định đem áo bào gấm đưa cho Tào Hưu, trong đội áo xanh có một người cưỡi ngựa đi ra, nói:

– Thừa tướng, bào gấm nên nhường cho đám người ngoài chúng tôi giành trước. Kẻ trong tông thất của ngài không nên lấn lướt.

Mọi người nhìn xem, thì là tướng ở Hán Thượng là Văn Sính. Các quan nói:

– Hãy xem thử tài bắn tên của Văn Trọng Nghiệp!

Sính cầm cung phóng ngựa, một tên bắn trúng ngay hồng tâm. Chiêng trống cùng dậy. Sính hô lớn rằng:

– Mau đem áo bào đến đây!

Chỉ thấy trong đội áo đỏ lại có một tướng phi ngựa ra, nói:

– Tiểu tướng quân ra trước, sao ngươi lại đoạt mất? Hãy xem ta với ngươi hai bên đấu tên!

Bèn giương căng cung điêu, một phát đã bắn trúng hồng tâm. Mọi người đều hò reo khen ngợi. Trông ra, thì là tòng đệ của Tào Thừa tướng, là Tào Hồng. Hồng đang muốn lấy áo bào, chợt thấy trong đội áo xanh lại có một tướng đi ra, nói:

– Ba người các ngươi bắn trúng hồng tâm, há đủ cho là lạ sao? Hãy xem ta bắn đây!

Mọi người trông ra, thì là đại tướng Trương Cáp. Các phi ngựa, xoay người ra sau lưng bắn một mũi, cũng trúng hồng tâm. Bốn mũi tên san sát nhau ở giữa hồng tâm. Cáp nói:

– Ta nhoài người ra sau lưng để bắn, mới xứng lấy bào gấm!

Nói chưa dứt, trong đám áo đỏ lại có một tướng phi ngựa ra, nói:

– Ngươi nhoài người ra sau, có gì đáng nói! Hãy xem ta vẫn bắn đoạt hồng tâm đây!

Mọi người nhìn xem, thì là Hạ Hầu Uyên. Uyên giục ngựa tới ranh giới, ngửa đầu xoay người, bắn ra một mũi, trúng ngay chính giữa bốn mũi tên. Uyên gò ngựa lại, gác cung kêu to, nói:

– Mũi tên ấy có thể đoạt được bào gấm chưa?

Mọi người đều reo hò khen ngợi. Lại vẫn thấy trong đội áo xanh có một tướng phi ngựa ra, kêu to rằng:

– Để lại bào gấm cho ta!

Trông ra, thì là đại tướng Từ Hoảng. Hoảng nói:

– Người đoạt được hồng tâm, sao đủ nói tới? Xem ta một mình lấy bào gấm đây!

Rồi giương cung lắp tên, ngó ra cành liễu ở phía xa bắn một mũi, bắn đứt cành liễu, áo bào rơi xuống. Từ Hoảng vung tay lấy bào gấm, khoác lên trên người, giục ngựa qua lại một vòng, rồi hướng lên trên đài, lớn tiếng nói:

– Cảm tạ áo bào của Thừa tướng!

Mọi người đều cả kinh. Hoảng tức thì quay ngựa định trở về. Đột nhiên bên mé đài có một tướng phóng ngựa mà ra, kêu to rằng:

– Ngươi đem bào gấm đi đâu? Mau mau xuống ngựa đưa cho ta!

Mọi người nhìn ra, thì là người huyện Tiếu, nước Tiếu, họ Hứa tên Trữ, tự là Trọng Khang, đang phi ngựa tới đoạt áo bào. Hai ngựa đã gần nhau, Hoảng liền cầm cung đánh Hứa Trữ. Trữ một tay đỡ lấy cây cung, lôi Từ Hoảng một cái, lôi rời khỏi yên ngựa. Lúc Hoảng vội vã buông cung, thì người đã lăn xuống ngựa. Trữ cũng xuống ngựa. Hai người ôm nhau, bám níu đấm đá. Tháo kíp sai người lôi họ ra, thì tấm bào gấm đã bị xé nát vụn. Tháo nói:

– Hai người đều cùng lên đài đi.

Hoảng giương mày trợn mắt, Trữ nghiến răng nghiến lợi, đều có ý tranh đoạt. Tháo cười, nói:

– Cô muốn đợi xem sức mạnh của các ngươi thôi. Há tiếc một tấm bào gấm ư?

Liền sai các tướng sĩ đều cùng lên đài, mỗi người đều được thưởng một tấm gấm Thục. Thảy đều y theo địa vị mà ngồi. Âm nhạc trỗi lên, thức ăn bày biện. Quan văn tướng võ đều luân phiên nâng chén, dâng rượu chúc nhau. Tháo cả mừng, nói:

– Võ tướng đã cưỡi ngựa bắn tên làm vui, cũng đủ tỏ rõ oai dũng rồi. Quan văn các ngươi là kẻ sĩ học rộng, lên đài cao này, sao chẳng dâng văn chương đẹp đẽ, để ghi lại việc hay của một thời ư?

Quan văn đều cúi người nói rằng:

– Xin theo lệnh ngài.

Ai nấy nhường nhịn lẫn nhau. Có một người tiến lên nói:

– Tiểu thần bất tài, xin hiến một bài thơ về đài Đồng Tước, có được chăng?

Tháo cả mừng. Ấy là Gián nghị đại phu, tham Tư không quân sự, người huyện Đàm, quận Đông Hải, họ Vương tên Lãng, tự là Cảnh Hưng. Lãng vẫy mực múa bút, lập tức viết một bài thơ thất ngôn để dâng lên. Thơ rằng:

Đồng Tước đài cao sáng đế đô

Non xanh nước biếc rọi nhau kìa

Ngàn gươm san sát nơi hoàng đạo*

Trăm vạn tì hưu hiện Tử Vi*

Gió động rèm hoa, Kim Phượng múa.

Mây lan ngói biếc, Ngọc Long bay.

Quân thần họp mặt khoan say đã

Hương trời quấn quít áo này đây.

Tháo xem xong cả mừng, lấy chén ngọc ra ban rượu, lại đem chén ngọc thưởng cho. Lãng bái tạ xong, trên chỗ ngồi có một người tiến ra, nói:

– Lão thần cũng có mấy lời quê, dám hỏi có thể dâng lên chăng?

Tháo nói:

– Xin được nghe văn hay.

Người ấy được phong Đông Vũ đình hầu, Thị trung Thượng thư, Tả bộc xạ, người Trường Xã, quận Dĩnh Xuyên, họ Chung tên Dao, tự là Nguyên Thường, giỏi viết lục thư, thông thạo các phép viết vạn cổ. Dao múa bút viết ngay một bài thơ tám câu bảy chữ để dâng lên. Thơ rằng:

Đồng Tước đài cao chạm đến trời

Non nước ngày xưa ngắm mãi thôi

Lan can uốn khúc, trăng ngà chiếu

Song cửa lung linh, khói tía trôi

Hán Tổ ca vang, không đàn trúc

Sở vương ruổi ngựa, uổng vung roi

Chủ nhân thịnh đức bằng Nghiêu, Thuấn

Cơ đồ vui thú vạn vạn đời.

Tháo xem xong, cười nói:

– Văn hay của hai công, là nói hơi quá đáng rồi*.

Tháo bèn thưởng cho Chung Dao, rồi nói với các quan văn võ rằng:

– Cô vốn ngu ngốc, nông cạn, ban đầu được cử Hiếu liêm, chỉ muốn lập chút danh mọn với đời thôi. Sau này gặp đúng lúc thiên hạ đại loạn, bởi thế mới các bệnh trở về quê quán, dựng nhà nhỏ ở phía đông đất Tiếu năm mươi dặm, định mùa hạ mùa thu đọc sách, mùa xuân mùa đông săn bắn, làm kế sách cho hai mươi năm, để đợi thiên hạ thanh bình, bấy giờ mới ra làm quan. Nhưng rồi chẳng được như ý, triều đình triệu cô làm Điển quân Hiệu úy, bèn bỏ ý đó, chuyển sang muốn vì nước nhà đánh giặc lập công, độ chừng sau khi chết có thể khắc lên bia mộ rằng: “Mộ của cố Chinh Tây tướng quân Tào hầu nhà Hán”, thế cũng chẳng làm nhục tổ tông. Thế là ý nguyện bình sinh đã thỏa vậy. Gặp phải cái nạn Đổng Trác, đành hưng cử nghĩa binh, nhân lúc Khăn Vàng làm loạn, đánh hơn vạn trận. Lại tiến đánh Viên Thuật, bắt bốn viên tướng của y; chuyển sang phá Viên Thiệu, bêu đầu hai con của hắn; quay sang định Lưu Biểu, bèn bình được thiên hạ. Thân làm Tể tướng, sự tôn quý của người làm tôi đã đến cùng cực rồi, cũng vượt qua ý nguyện mong cầu. Nếu nước nhà chẳng có một người như cô, thật không biết mấy người xưng đế, mấy kẻ xưng vương? Hoặc có một hạng người thấy cô cường thịnh, chức trọng quyền cao, bèn phán đoán bừa bãi, nói cô có lòng soán nghịch. Lời ấy là cái đạo đại loạn vậy. Tề Hoàn công, Tấn Văn công sở dĩ lời khen được truyền đến ngày nay, là vì đem cái binh thế lớn mạnh của mình, mà vẫn có thể phụng sự nhà Chu thôi. Khổng Tử nói: “Chu Văn vương ba phần thiên hạ đã có được hai, mà vẫn thờ nhà Ân. Cái đức của nhà Chu có thể gọi là chí đức rồi”. Ôi, có thể lấy lớn thờ nhỏ, lời ấy cứ đau đáu trong lòng. Lại đọc Nhạc Nghị truyện: Ngày xưa Nghị về với Triệu. Triệu vương muốn cùng mưu đồ nước Yên. Nghị phục xuống, rơi lệ, đáp rằng: “Thần thờ vua Yên, như thờ đại vương, dù chết cũng chẳng làm việc phi nghĩa”. Cô lại xem Mông Điềm truyện: Ngày xưa Hồ Hợi giết Mông Điềm. Điềm nói: “Tổ tiên ta cho đến cháu con, hưởng đức của nhà Tần đã ba đời rồi. Nay trong tay của thần có ba mươi vạn tinh binh, có thể làm phản. Tự biết mình là kẻ tất phải chết nhưng vẫn phải giữ lấy cái nghĩa, không dám nhục lời dạy của tổ tiên mà quên cái ơn của tiên quân”. Cô đọc sách về hai người ấy, chưa từng không thương cảm rơi lệ vậy. Cô sao dám có lòng soán nghịch đây? Những lời này đều đúng với ruột gan ta đó. Sở dĩ thành thành khẩn khẩn giãi bày những lời ở trong tim ruột, là vì thấy Chu Công có cuốn sách Kim đằng để tự nói rõ, vì cớ sợ người ta chẳng tin mình. Nhưng nếu muốn cô sai các người giao trả binh chúng mà mình đang nắm, hoàn lại chức vụ, trở về nước phong Vũ Bình hầu của cô, thì thực là không thể. Vì sao vậy? Ấy thực là vì sợ nếu rời binh lính thì sẽ bị người ta hãm hại thôi. Vốn là vì cháu con mà mưu tính, lại thêm ta mà bại thì nước nhà nghiêng ngả, nên chẳng thể ham hư danh mà chuốc họa thực. Văn võ các ngươi ắt chẳng biết được lòng ta.

Mọi người đều đứng dậy vái lạy, nói:

– Tuy Chu Công, Y Doãn cũng không bằng Thừa tướng rồi.

Doãn Thị* có một bài thơ riêng nói về việc Vương Mãng gian tà. Người đời sau đọc bài thơ ấy thì cảm thán, nhân đó có thể đem so sánh với Tào Tháo. Thơ rằng:

Chu Công lúc sợ lời can gián.

Vương Mãng khiêm nhường đãi kẻ hiền.

Ví thử bấy giờ đều chết cả.

Một đời thực giả khó biết sao.

Tào Tháo uống liền mấy chén, chẳng dè say quá, bèn gọi tả hữu bưng nghiên, bút tới.

– Cô định làm bài Đồng Tước đài phú thôi.

Bàn múa bút viết rằng:

“Cô một mình bước lên đài cao, nhìn ngắm non sông vạn dặm”*. Về sau sử quan chê Tào Tháo xây đài Đồng Tước, có một bài thơ cổ phong nói rằng:

Đất Nghiệp non xanh, nước như lụa

Lão Man hùng cứ, dựng điện đài

Xa xỉ không cùng, oán khí trỗi.

Dối trá khinh trời, trời giúp không?

Gió Đông chỉ giúp Chu Lang tiện

Mâu tỏa tro bay, việc cũng tiêu

Đồng Tước đài cao, ngày xuân thoắt

Hai Kiều chẳng khóa nổi phù dung*

Chẳng bằng tà dương rọi én bay

Anh hùng một đi không trở lại

Ngói cổ bị người mài thành nghiên.

Tào Tháo vừa mới hạ bút, chỉ viết được hai câu, chợt có người báo:

– Đông Ngô sai Hoa Hâm dâng biểu cho Lưu Bị làm Kinh Châu mục. Nay Tôn Quyền đem em gái gả cho y. Chín quận ở Hán Thượng quá nửa đã thuộc về Lưu Bị rồi.

Tháo nghe tin, chân tay giật bắn, bút rơi xuống đất. Trình Dục nói:

– Thừa tướng biết Hoa Hâm tới là có ý gì chăng?

Tháo nói:

– Chưa biết.

Dục nói:

– Tôn Quyền vốn ngán Lưu Bị, muốn dùng binh đánh, chỉ sợ Thừa tướng thừa hư tập kích thôi. Nay Quyền vì cớ ấy sai Hoa Hâm vào nước ta làm sứ, để yên lòng Lưu Bị, hòng ngăn sự trông ngóng của Thừa tướng đấy.

Tháo nói:

– Vậy phải làm sao?

Dục nói:

– Mỗ có một kế, khiến Tôn, Lưu thôn tính lẫn nhau. Thừa tướng ở giữa đánh một trận là chiếm được.

Tháo hỏi kế ấy ra sao?

112. GIA CÁT LƯỢNG BA PHEN CHỌC CHU DU

Tào Tháo nghe nói thì cả mừng, bèn hỏi kế ấy. Trình Dục nói:

– Người mà Đông Ngô cậy dựa là Chu Du. Thừa tướng hãy dâng biểu xin cho Chu Du làm Thái thú Nam quận, Trình Phổ làm Thái thú Giang Hạ, giữ Hoa Hâm ở triều đình mà trọng dụng. Du ắt tự thành thù địch với Lưu Bị. Thừa lúc họ thôn tính nhau, sẽ mưu đồ kế hay.

Tháo nói:

– Lời của Trọng Đức chính hợp lý cô.

Hôm ấy, Tháo triệu Hoa Hâm lên đài, ban thưởng hậu hĩnh, phong làm Đại lý tự Thiếu khanh. Trình Dục nói:

– Thừa tướng ở giữa chốn vạn mũi đao, trong khoảng tên đá giao nhau, mà chưa từng động lòng. Nay nghe Lưu Bị đoạt mất Kinh Châu, sao lại kinh sợ?

Tháo nói:

– Lưu Bị là người trong đám rồng đó, bình sinh chưa từng có được nước. Nay được Kinh Châu, như rồng khốn cùng mà ra biển lớn. Cô sao có thể chẳng kinh động trong lòng?

Ngay hôm ấy làm chiếu giả, thăng Chu Du làm Tổng lĩnh Thái thú Nam quận, Trình Phổ làm Thái thú Giang Hạ, sai sứ lên đường. Văn võ đều say. Tiệc tan, Tháo trở về Hứa Đô.

Sứ giả đi thẳng tới Đông Ngô. Chu Du, Trình Phổ đều nhận chức của mình. Du từ khi lĩnh Nam quận, liền nghĩ: “Mối thù ngày trước, làm sao báo được?”. Bèn dâng sớ lên Ngô hầu, sai Lỗ Túc đi lấy Kinh Châu. Tôn Quyền gọi Túc, nói:

– Lúc đầu người đem tờ bảo đảm mượn Kinh Châu tới. Ngày nay Lưu Bị lại là em rể ta, dây dưa không trả, phải đợi đến khi nào?

Túc nói:

– Trên văn thư đã viết rõ ràng: khi được Tây Xuyên sẽ trả ngay.

Quyền nạt, nói:

– Chỉ nói lấy Xuyên, tới nay cũng chẳng động binh, chẳng lẽ phải đợi đến già ư?

Túc nói:

– Mỗ xin đi đòi.

Bèn từ biệt xuống thuyền, nhắm Kinh Châu mà đi.

Đây nói Huyền Đức cùng Khổng Minh ở Kinh Châu tích nhiều lương thảo, điều động quân mã. Kẻ sĩ xa gần nhiều người có lòng theo về. Chợt được báo rằng Lỗ Túc đến, Huyền Đức hỏi Khổng Minh rằng:

– Tử Kính đến phen này là ý gì?

Khổng Minh nói:

– Mới rồi Tôn Quyền dâng biểu cho chúa công làm Kinh Châu mục, đó là mưu kế dọa Tào Tháo. Tháo phong Chu Du làm Thái thú Nam quận. Ấy là cái ý khiến chúng ta tự thôn tính nhau. Hắn khiến hai xứ cất quân, sẽ ở giữa thừa cơ tới lấy. Nay Lỗ Túc tới phen này, cũng là vì Chu Du đã nhận được chức Thái thú, lại làm kế muốn đoạt Kinh Châu.

Huyền Đức nói:

– Phải đối đáp ra sao?

Khổng Minh nói:

– Nếu Túc đề cập tới việc Kinh Châu, chúa công cứ ra sức khóc to. Đến khi khóc thật thảm thiết rồi, Lượng sẽ tự ra khuyên giải.

Bày kế xong xuôi, bèn ra xa đón Lỗ Túc. Lên tới trên nhà, nhường nhịn chỗ ngồi một phen, Túc nói:

– Ngày nay hoàng thúc đã là con rể Đông Ngô, tức là chủ nhân của Lỗ Túc, sao lại dám ngồi?

Huyền Đức nói:

– Sao lại khiêm nhường quá như vậy?

Bèn nhớ lại mối giao tình cũ, nhường cho Túc ngồi ở bên cạnh. Uống trà xong, Túc mở lời rằng:

– Nay phụng theo mệnh lệnh Ngô hầu, chỉ chuyên vì một chuyện của Kinh Châu mà tới. Từ khi mượn đất tới nay, đã lâu lắm rồi mà chưa được đội ơn trông thấy trả về. Ngày nay đã kết làm thông gia, cũng nên giao trả là hay nhất.

Huyền Đức nghe nói, che mặt khóc lớn. Túc cả kinh, nói:

– Hoàng thúc sao lại như thế?

Huyền Đức chẳng dứt tiếng khóc. Khổng Minh từ sau bình phong bước ra, nói:

– Lượng lắng nghe đã lâu rồi. Tử Kính có biết duyên cớ gì mà chúa công tôi lại khóc không?

Túc nói:

– Mỗ thực không biết.

Khổng Minh nói:

– Có gì khó hiểu đâu? Ban đầu vào lúc chúa công tôi mượn Kinh Châu, có hứa rằng lấy được Tây Xuyên sẽ trả liền. Nghĩ lại cho kỹ, Lưu Chương ở Ích Châu là anh em của chúa công tôi*, thảy đều là cốt nhục triều Hán, nếu muốn cất quân đi lấy thành trì của y, thì sợ bị vạn người chửi mắng, nếu không muốn đi lấy, mà trả mất Kinh Châu, thì sẽ yên thân chốn nào? Nếu không chịu hoàn trả, mà cứ giương giương bản mặt thì cũng khó coi. Việc thật là hai đằng đều khó, nhân thế mà rơi lệ thống thiết, chỉ biết khóc rống thôi.

Khổng Minh nói xong, lại lay động lòng bi thương của Huyền Đức, lần này thực sự đấm ngực giậm chân, lớn tiếng mà khóc. Lỗ Túc đứng dậy khuyên rằng:

– Hoàng thúc hãy thôi phiền não. Hãy cùng Khổng Minh bàn kế lâu dài.

Khổng Minh nói:

– Xin phiền Tử Kính về gặp Ngô chớ tiếc hao sức một lời, đem cái tâm tình phiền não này bẩm cáo với tôn thân*, hãy đợi thêm ít lâu.

Túc nói:

– Lỡ Ngô hầu không theo, thì phải làm sao?

Khổng Minh nói:

– Ngô hầu đã đem em gái ruột gả cho hoàng thúc, sao lại chẳng nghe theo đây? Mong Tử Kính nói thử xem.

Lỗ Túc là một người trưởng giả khoan hòa, nhân hậu, thấy Huyền Đức đau xót quá đỗi, chỉ biết vâng lời. Huyền Đức, Khổng Minh lạy tạ. Tiệc xong, tiễn Túc xuống thuyền, đi thẳng tới Sài Tang gặp Chu Du, nói hết việc ấy. Chu Du giậm chân, nói:

– Tử Kính lại trúng kế Gia Cát Lượng rồi! Ban đầu lúc Lưu Bị nương nhờ Lưu Biểu, vẫn thường có ý thôn tính, huống gì là Lưu Chương ở Tây Xuyên đây? Hắn mượn cớ ấy để chối từ, chẳng khỏi liên lụy tới lão huynh rồi. Tôi có một kế, khiến Gia Cát Lượng chẳng thể thoát khỏi kế tôi. Tử Kính hãy đi một chuyến nữa.

Túc nói:

– Xin nghe diệu kế.

Du nói:

– Tử Kính không cần đi gặp Ngô hầu, hãy trở lại Kinh Châu nói với Lưu Bị: nếu đã cùng Ngô hầu hết làm thông gia, thì là một nhà. Nếu chẳng nỡ đi lấy Tây Xuyên, Đông Ngô ta sẽ cất quân phát ngựa đi lấy. Lấy được Tây Xuyên rồi, thì sẽ để làm hồi môn, hãy lập tức đem Kinh Châu trả về cho Đông Ngô. Kế ấy thế nào?

Túc nói:

– Tây Xuyên xa lắc, lấy cũng không dễ. Kế này của Đô đốc, e là không làm được.

Du cười, nói:

– Tử Kính thực là người trưởng giả! Người tưởng ta sẽ thực đi lấy Tây Xuyên cho họ sao? Không phải đâu. Chỉ lấy danh nghĩa như thế, mà thực là muốn lấy Kinh Châu, nhưng phải khiến chúng không chuẩn bị. Quân mã Đông Ngô đi lấy Xuyên, đường qua Kinh Châu, Lưu Bị ắt phải khao quân. Ta thừa thế đòi hỏi tiền lương của bọn chúng. Binh đến dưới thành, một hồi trống là bình xong, rửa được hận của ta, mà giải họa cho túc hạ.

Lỗ Túc lạy chào, lại đi Kinh Châu, Huyền Đức vội cùng Khổng Minh bàn bạc. Khổng Minh nói:

– Ắt là chưa đi gặp Ngô hầu, chỉ tới Sài Tang cùng Chu Du thương lượng được một kế, nên mới trở lại. Dù nói việc gì, chúa công hễ thấy tôi gật đầu, thì cứ hết sức đồng ý.

Bàn kế xong rồi, bèn đón Lỗ Túc vào. Túc nói:

– Mỗ về gặp Ngô hầu, đem lời nói của hoàng thúc hết lòng bẩm lên. Ngô hầu rất là khen ngợi nhân đức của hoàng thúc, bèn cùng các tướng bàn bạc, sẽ cất quân xua ngựa, thay hoàng thúc lấy Xuyên. Lấy Tây Xuyên rồi, sẽ đổi Kinh Châu. Nghĩ đến cái lòng yêu mến người thân, sẽ lấy đó làm của hồi môn. Có điều khi quân mã đi qua, mong được ứng phó cho một ít lương tiền.

Khổng Minh nghe xong, vội gật đầu, nói:

– Chẳng phải người thân thì không giải được họa này. Thật khó có được Ngô hầu tốt bụng như thế!

Huyền Đức chắp tay cảm tạ, nói:

– Đây đều là do Tử Kính ban cho, một lời cảm tạ thật khó nói hết!

Khổng Minh nói:

– Ngày nào hùng sư kéo đến, thì sẽ ra xa xa mà ủy lạo.

Lỗ Túc mừng thầm, bèn trở về. Huyền Đức hỏi Khổng Minh rằng:

– Đó là ý gì?

Khổng Minh cười lớn, nói:

– Chu Lang gần đến ngày chết rồi! Cái kế sách này chẳng thể gạt nổi con nít.

Huyền Đức bèn hỏi là thế nào. Khổng Minh nói:

– Ấy là kế mượn đường diệt Quắc đó. Giả tiếng là lấy Xuyên, thực sự là tới chiếm Kinh Châu thôi. Đợi chúa công rời thành khao quân, sẽ thừa thể bắt lấy, rồi sẽ đánh vào thành. Ấy là “đánh chỗ không đề phòng, ra chỗ không ngờ đến”.

Huyền Đức nói:

– Vậy phải làm sao?

Khổng Minh nói:

– Chúa công yên tâm, hãy sửa soạn cạm bẫy, để bắt mãnh hổ, sắp đặt mồi thơm, để câu cá lớn. Đợi khi Chu Du tới, hắn dù không chết thì cũng vỡ mật chín phần.

Rồi gọi Triệu Vân tới nhận kế như thế, như thế; còn lại đều tự có bố trí. Huyền Đức cả mừng, cũng tự chuẩn bị.

Đây nói Lỗ Túc về gặp Chu Du, nói chuyện Huyền Đức, Khổng Minh vui mừng, chuẩn bị rời thành khao quân. Du cả mừng, nói:

– Từ đó đến nay mới trúng kế ta!

Liền sai Lỗ Túc bẩm lại Ngô hầu, sai người đi tiếp nhận thành trì, và sai Trình Phổ dẫn quân tiếp ứng. Chu Du bấy giờ vết thương đã hơi kéo da non, mủ không chảy nữa, thân thể bình thường, bèn sai Cam Ninh làm tiên phong, tự mình cùng Từ Thịnh, Đinh Phụng làm đội thứ hai, Lăng Thống, Lữ Mông làm hậu đội. Năm vạn quân thủy lực cùng tiến, nhắm hướng Kinh Châu mà đi. Chu Du từ lúc ở trong thuyền, lúc nào cũng vui vẻ, cho là Khổng Minh đã trúng kế. Hai vạn năm ngàn quân thủy nối nhau tiến lên. Tiền quân đã tới Hạ Khẩu. Chu Du nói:

– Trước mặt có người đón tiếp từ xa không?

Có người báo:

– Hoàng thúc sai Mi Trúc tới gặp Đô đốc.

Chu Du gọi vào, hỏi việc khao quân thế nào. Trúc nói:

– Chúa công đã chuẩn bị để cung ứng tiền lương, đã lục tục chuyển đến.

Du nói:

– Hoàng thúc ở đâu?

Trúc nói:

– Đang chờ ở ngoài của thành Kinh Châu, sẽ cùng Đô đốc nâng chén.

Du nói:

– Nay vì việc nhà của ngươi. Cái lễ khao quân, chớ nên xem thường.

Mi Trúc vâng nhận lời dặn rồi về trước. Chiến thuyền dày đặc bày trên mặt sông, theo thứ tự tiến lên. Xem chừng đã tới Công An, chẳng hề thấy một chiến thuyền nào, lại chẳng có một ai đón từ xa, Chu Du ở trong quân của mình, thúc giục thuyền bè. Cách Kinh Châu hơn mười dặm, chỉ thấy mặt sông tĩnh mịch lãng đãng. Người do thám trở về báo:

– Trên thành Kinh Châu chỉ cắm hai lá cờ trắng, chẳng hề thấy bóng một người nào.

Chu Du sai thuyền cập bờ. Du cưỡi ngựa lên bờ, đem theo Cam Ninh, Từ Thịnh, Đinh Phụng và một đám quân quan, đều cưỡi ngựa theo cùng, hơn năm ngàn Hổ Bôn đi theo, xa ngó Kinh Châu mà tới. Đến dưới thành, cũng chẳng thấy động tĩnh gì. Du gò ngựa đứng lại, sai tiền quân gọi cửa. Tướng giữ cửa ở dưới thành hỏi rằng:

– Là ai?

Quân Ngô đáp rằng:

– Là Chu Đô đốc của Đông Ngô tự mình tới đây.

Chợt có một tiếng pháo trúc nổ, cờ trắng ngã xuống, hai lá cờ đỏ liên dựng lên, quân ở trên thành nhất tề dựng đứng đao thương. Ở trên địch lâu, Triệu Tử Long đi ra, nói:

– Đô đốc đi chuyện này, thực là muốn làm gì?

Du nói:

– Ta thay chủ người lấy Tây Xuyên, sao lại vu khống ta?

Tử Long đáp rằng:

– Khổng Minh quân sư đã biết kế mượn đường diệt Quắc của Đô đốc, bởi thế để Triệu Vân ở lại đây. Chúa công tôi có nói: “Cô là hoàng thúc triều Hán, sao nỡ bội nghĩa mà lấy Xuyên đây? Nếu người thực muốn lấy Thục, ta sẽ xõa tóc đi vào trong núi, chứ không thất tín với thiên hạ đâu”.

Du nghe thấy, bèn quay ngựa trở về. Một người cầm cờ chữ lệnh đi trước ngựa báo rằng:

– Tả hữu dò thám được có bốn lộ quân mã nhất tề đánh tới: Quan Mỗ từ Giang Lăng đánh đến, Trương Phi từ Tỉ* Quy đánh sang, Hoàng Trung từ đường nhỏ Công An đánh tới, Ngụy Diên từ đường nhỏ Sàn* Lăng đánh lại. Bốn lộ chẳng biết bao nhiêu quân mã. Tiếng hò reo xa gần chấn động hơn trăm dặm, đều nói muốn bắt Chu Du.

Du ở trên ngựa kêu to một tiếng, vết tên lại vỡ, rơi ngay xuống ngựa. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

113. GIA CÁT LƯỢNG ĐAU KHÓC CHU DU

Đây nói Chu Du khí giận bốc đầy bụng dạ, ngã lăn ra đất. Tả hữu vội cứu đem về thuyền. Đến khi tỉnh dậy, chợt có người báo tin, nói Huyền Đức, Khổng Minh ở trên đỉnh núi trước mặt, uống rượu làm vui. Du cả giận, nghiến răng căm hận, nói rằng:

– Ngươi bảo ta chẳng lấy được Tây Xuyên. Ta thề sẽ lấy!

Đang lúc căm hận, có người báo rằng Ngô hầu sai em họ là Tôn Du tới. Du tự là Trọng Dị, là con trai của Tôn Tĩnh – thúc phụ của Tôn Quyền*. Chu Du đón vào, kể hết mọi việc. Tôn Du đáp rằng:

– Tôi vâng lệnh anh, tới giúp Đô đốc một tay.

Bèn sai đôn đốc Tiền quân tiến lên. Đi tới Ba Khâu, có người báo trên thượng lưu có quân, chẹn mất đường thủy. Đấy là Lưu Phong, Quan Bình. Chu Du cả giận. Lại có người báo Khổng Minh sai người đem thư tới. Chu Du xé niêm phong ra xem. Thư nói:

“Quân sự Trung lang tướng nhà Hán là Gia Cát Lượng đưa thư cho Đại đô đốc Chu Công Cẩn tiên sinh ở dưới cờ.

Lượng từ khi từ biệt ở Sài Tang, đến nay vẫn lưu luyến không quên. Nghe tin tức hạ muốn lấy Tây Xuyên, Lượng cho rằng chắc không làm được. Ích Châu dân mạnh đất hiểm. Lưu Chương dù hôn ám, nhu nhược, cũng đủ tự giữ. Nay muốn cất quân đi xa, vận chuyển vạn dặm, mà muốn công lao tròn dẹn, thì tuy Ngô Khởi cũng chẳng thể vạch ra kế sách, dù Tôn Vũ cũng không đảm bảo được sau này. Tháo tuy có lòng cô quân, mà hãy còn cái danh thờ chúa. Chắc cũng có người ngu muội thấy Tháo bất lợi ở Xích Bích, sẽ cho rằng y không có cái chí hưng binh đi у đánh nơi xa nữa đâu. Nhưng nay Tháo ba phần thiên hạ đã có được hai, vẫn muốn cho ngựa uống nước nơi Thượng Hải, duyệt binh tại Ngô Cối, há có chịu ngồi giữ Trung Nguyên mà để vương sư già cỗi hay sao? Nay Tôn tướng quân cất binh diễn chinh, chẳng phải là kế lâu dài vậy. Nếu mà quân Tháo bất chợt kéo tới, thì Giang Nam nát vụn mất thôi! Chẳng nỡ ngồi nhìn, đặc biệt thưa quа, rất mong soi xét”.

Chu Du đọc xong, thở dài một tiếng gọi tả hữu đem giấy bút tới, viết thư dâng Ngô hầu, rồi họp các tướng, nói:

– Ta chẳng phải không muốn tận trung báo quốc, chỉ hiềm số trời đã dứt rồi. Các người hãy thờ Ngô hầu cho tốt, cùng làm nên việc lớn.

Nói dứt, mê man chẳng biết gì, rồi dần dần tỉnh lại, ngửa mặt nhìn trời, than lớn rằng:

– Đã sinh Du, mà còn sinh Lượng làm chi?

Kêu luôn mấy tiếng rồi chết, thọ ba mươi sáu tuổi. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười lăm [210], mùa đông, tháng mười hai, ngày mồng ba. Sử quan đời sau có bài miếu tán rằng:

Khảng khái hiểu âm luật

Phong lưu có kỷ cương

Chí khí thừa nuốt Hán

Sức lực đủ hưng Ngô

Cột ngọc chống trời ấy

Rường vàng chặn biển này

Chia ba khoe tuấn kiệt

Bốn bể biết Chu Lang.

Người hiền thời Tống đời sau có thơ điếu Chu Du rằng:

Xích Bích lưu dấu tích

Thanh xuân đã nổi danh

Bụng ôm mưu Quản Trọng

Phong lưu tựa Trần Bình

Từng mượn ba ngàn hộc

Thường xua chục vạn binh

Ba Khâu số trời dứt

Ai mà chẳng thương tình?

Lại có Phạm Thạch Hồ* tiên sinh điếu Chu Du, thơ rằng:

Tuổi trẻ từng ôm chí khuông phù

Chia ba chỉ kể mỗi Chu Du

Thế gian hào kiệt xứng kẻ sĩ

Giang Tả phong lưu thật trượng phu

Vòi vọi công lao tày Bắc Đẩu

Rõ ràng danh tiếng động Đông Ngô

Thanh xuân tuổi trẻ nay về đất

Để khiến người đời tiếc lắm ru.

Lại có bài tán của thần ở miếu Vũ Thành rằng:

Đẹp thay Công Cẩn

Sinh giữa cõi đời

Vì Ngô định bá

Cùng Ngụy tranh hùng

Ô Lâm phá giặc

Xích Bích bày binh

Khiến Lưu Huyền Đức

Khen Du anh hùng!

Lại có thơ Vịnh sử rằng:

Xua quân Xích Bích cự Tào Công

Chiến hạm thảy đều vướng hỏa công

Vì thế nên Ngô công cái thế

Tiểu Kiều nay vẫn thuộc thi ông*

Bài thơ Xích Bích hoài cổ của Lâm Mại* rằng:

Vũ Xương, Hạ Khẩu điếu Chu Du

Gió xuân lay động phía bờ sông

Mưu đồ xương bá còn đâu nữa

Truy tìm dấu cũ dễ đà quên

Hoa cỏ cung Ngô vùi khe tối

Non sông nước Ngụy chiếu tà dương

Ngàn thuở thi nhân buồn ngựa xấu

Thơ thành, ngâm vịnh, thấy thê lương.

Quan tài Chu Du dừng lại phát tang ở Ba Khâu. Các tướng đem di thư niêm phong lại, sai người bưng đi gấp báo cho Ngô hầu. Tôn Quyền nghe tin, khóc lóc mê man dưới đất. Bọn Lỗ Túc cứu tỉnh. Đến khi xé thư ra xem, mới biết là thư nói đến việc tiến cử Lỗ Túc thay Du cầm quân. Thư nói:

“Du gục đầu vào giấy, khóc nhỏ ra máu, cúi đầu trăm lạy, dám xin dâng thư cho chủ quân minh công ở dưới cờ.

Thần trộm* mang tài mọn, lúc xưa nhận ơn tri ngộ đặc biệt của Thảo Nghịch*, giao cho làm tâm phúc, rồi đội ơn bổ dụng, cho nắm giữ binh mã. Chí vốn muốn nắm lấy cán roi, ra sức trong việc chinh phạt, trước định Ba, Thục, sau lấy Tương Dương, cậy nhờ oai linh thì việc đã nắm trong tay vậy. Đến lúc bất cẩn, chợt bị bệnh nặng, lúc trước tự chữa trị, nhưng ngày càng thêm vô ích. Người sống thì phải chết, chỉ là số mạng dài ngắn mà thôi, thực chẳng đủ tiếc. Chỉ hận chí mọn chưa được thi thố, chẳng thể nâng theo mệnh lệnh nữa mà thôi. Đương lúc này Tào Công ở bắc, biên cương chưa yên. Lưu Bị ở nhờ, cũng như nuôi hổ. Việc trong thiên hạ còn chưa biết đầu, cuối. Đấy là lúc triều sĩ quên ăn, chí tôn lo nghĩ. Lỗ Túc trung liệt, gặp việc chẳng cẩu thả, có thể cho thay nhiệm vụ của Du. Người khi sắp chết thì sẽ nói lời hay. Nếu như lời nói có thể được chọn dùng, Du chết cũng không mục nát vậy. Mấy dòng trên giấy, đau xót khôn kìm.

Kiến An năm thứ mười lăm [210], mùa đông, tháng mười hai, ngày sóc dâng thư”.

Tôn Quyền đọc xong, khóc rống rồi than rằng:

– Công Cẩn có tài vương tá, mà nay chợt yểu mệnh. Cô còn biết cậy ai?

Nói dứt, lại than rằng:

– Công Cẩn đã đến hồi nguy kịch, mà chỉ riêng bảo cử Lỗ Túc. Cô sao lại chẳng nghe theo?

Lập tức sai sứ phong Lỗ Túc làm Đô đốc, tổng thống binh mã; rồi liền sai đưa linh cữu trở về.

– Cô sẽ đón rước ở giữa đường.

Đây nói Khổng Minh chưa biết Du đã qua đời ở Ba Khâu, đêm xem thiên văn, thấy tướng tinh sa xuống đất, bèn cười, nói:

– Chu Du chết rồi.

– Đến sáng, liền bẩm với Huyền Đức. Huyền Đức sai người dò thám, thì quả nhiên đã chết rồi. Huyền Đức hỏi Khổng Minh rằng:

– Chu Du đã chết, rốt cuộc sẽ ra sao?

Khổng Minh nói:

Kẻ thay Chu Du nắm quân tất là Lỗ Túc. Lượng xem thiên văn, thấy tướng tinh tụ ở phía đông. Lượng sẽ lấy cớ điếu tang, tới tìm hiền sĩ giúp đỡ cho chúa công.

Huyền Đức nói:

– Sợ tướng sĩ bên Ngô sẽ làm hại tiên sinh.

Khổng Minh nói:

– Ngày Du còn sống, Lượng còn không sợ, có lo gì bọn người dưới?

Bèn cùng Triệu Vân dẫn năm trăm quân, sửa soạn đầy đủ đồ tế, xuống thuyền đi điếu tang Chu Du. Ở giữa đường thì dù biết được Tôn Quyền đã sai Lỗ Túc coi việc quân. Quyền đã đưa linh cữu về Sài Tang để làm tang lễ. Khổng Minh đi thẳng đến Sài Tang. Có người bảo cho Lỗ Túc rằng:

– Lưu hoàng thúc sai Khổng Minh tới, điếu tang cho Chu Đô đốc.

Túc bèn đón vào gặp mặt. Làm lễ xong, các bộ tướng của Chu Du đều muốn giết đi, nhưng thấy Tử Long đeo kiếm theo hầu, không dám ra tay. Khổng Minh sai bày đồ tế trước linh cữu, tự mình dâng rượu, quỳ ở dưới đất mà đọc văn tế rằng:

Ô hô! Công Cẩn! Chẳng may mất sớm!

Thọ yểu do trời, ai mà chẳng đau?

Ngài nếu có thương, đón chén rượu này.

Ngài mà có linh, nếm phần cúng tế.

Điếu ngài lúc bé, quen biết Bá Phù.

Trọng nghĩa khinh tiền, nhường nhà với nhau.

Đến lúc đội mũ, gặp hội phong vân

Dựng nền bá nghiệp, chiếm cứ Giang Nam

Điếu ngài khỏe mạnh, trấn giữ Ba Khâu

Cảnh Thăng lo lắng, Thảo Lỗ yên lòng

Điếu ngài phong độ, sánh duyên Tiểu Kiều

Làm rể Hán tướng, chẳng thẹn đương triều

Điếu ngài khí khái, khuyên chẳng gửi con*

Trước chưa chắp cánh, sau lại bay cao

Điếu thuở Bà Dương, Tưởng Cán tới thuyết

Khiến người níu lưỡi, thờ chúa đến cùng

Điếu ngài tài cao, văn võ mưu lược

Bầu trẻ lon con, lạnh lòng vỡ mật

Ông Chiêu lẫm liệt, riêng Công thẳng ngay

Hỏa công phá địch, biến mạnh thành yếu

Nhớ ngài còn sống, tỏ rõ anh hùng

Khóc ngài mất sớm, lệ máu thấm đất

Tấc lòng trung nghĩa, khí phách anh linh

Tuổi vừa ba kỷ*, tiếng để trăm đời

Xót ngài thiết tha, dạ sầu kết chặt

Riêng gan mật ta, đau thương khôn dứt

Trời cao mờ tối, ba quân xót thương

Chúa công thương khóc, lệ rơi triền miên

Lượng đâu bất tài, hỏi kế xin mưu

Giúp Ngô chống Tào, phò Hán yên Lưu

Làm thế kỉ giốc, đầu đuôi giúp nhau

Đây còn đó mất! Nhớ sao! Lo sao!

Ô hô! Công Cẩn! Sống chết vĩnh biệt

Còn chút anh linh, u minh tịch diệt

Hồn mà có thiêng, chứng cho lòng ta

Từ đây thiên hạ, chẳng còn tri âm

Ô hô! Đau thay!

Thượng hưởng!

Khổng Minh tế xong, nằm mọp dưới đất mà khóc, lệ tuôn như suối. Ba quân, các tướng đều tự bảo rằng:

– Người ta đều nói Công Cẩn với Khổng Minh không hòa thuận, nay xem tấm tình cúng tế này, thì biết lời mọi người đều không đúng.

Lỗ Túc thấy Khổng Minh bị thương đến thế, cũng thấy đau xót, tự nghĩ rằng: “Là Công Cẩn hẹp bụng, tự chuốc cái chết thôi”. Thế là ba lần khuyên giải Khổng Minh. Người đời sau có thơ than rằng:

Rồng cuộn Nam Dương, ngủ còn say

Lại thêm nhật nguyệt chiếu Thư Thành*

Trời xanh nếu đã sinh Công Cẩn

Trần thế sao còn nảy Khổng Minh?

Một bức tế văn nhắc việc cũ

Ba tuần rượu cúng tỏ chân tình

Dẫu rằng bá nghiệp về Tiên chủ

Còn chí nuốt Ngô chưa thỏa tình.

Khổng Minh từ biệt bọn Lỗ Túc, vừa định xuống thuyền. Bỗng một người mặc đạo bào, đội mũ trúc, buộc dây thao đen, mang đôi giày tơ, một tay níu lấy Khổng Minh, cười lớn, nói:

– Ngươi làm Chu Lang tức chết, lại tới điếu tang. Ấy thực rõ là khinh Đông Ngô đều là kẻ ngu dốt làm bằng gỗ, đất đây mà!

Bèn rút thanh kiếm đang đeo, muốn giết Khổng Minh. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

114 Ở LỖI* DƯƠNG, TRƯƠNG PHI TIẾN CỬ PHƯỢNG SỒ

Lỗ Túc ở sau lưng đuổi tới. Chợt nghe một tiếng “không được”, người ấy bèn dừng lại. Kẻ ấy là người ở Tương Dương, họ Bàng tên Thống, tự là Sĩ Nguyên, đạo hiệu là Phượng Sồ tiên sinh. Túc nói:

– Khổng Minh đem lễ đến đây, không thể hại được!

Bàng Thống vứt kiếm, cười vang, nói:

– Tôi cũng đùa đó thôi.

Bèn cùng nhau vui vẻ. Lỗ Túc tự trở về. Thống một mình tiễn Khổng Minh tới trong thuyền. Ai nấy giãi bày tâm sự. Khổng Minh bèn để lại một phong thư cho Thống, nói:

– Tôi đoán Ngô hầu ắt không thể trọng dụng túc hạ. Nếu như có điều gì hơi không như ý, thì hãy tới Kinh Châu, cùng phò Huyền Đức. Người này khoan hòa, nhân hậu, có đức dày, ắt chẳng phụ sở học lúc bình sinh đâu.

Thống vâng lời ấy rồi từ biệt. Khổng Minh tự trở về Kinh Châu.

Đây nói Lỗ Túc đưa linh cữu đến Vu Hồ. Tôn Quyền tiếp rước, khóc tế ở trước linh cữu. Quyền cũng đeo tang. Chu Du có hai con trai, một con gái trưởng nam là Tuần, thứ nam là Dận*. Chôn Du ở quê nhà xong, Ngô hầu trở về quận, cùng các tướng nhắc chuyện Chu Du. Chẳng ai không rơi lệ. Quyền nói:

– Chu Lang đã chết, khiến ruột gan ta nát mất rồi, sao có thể phục hưng đại nghiệp đây?

Lỗ Túc nói:

– Túc là kẻ lục lục thường tài, lỡ đội ơn Công Cẩn tiến cử, mà thực là không xứng chức. Xin tiến cử một người để giúp chúa công. Người này trên thông thiên văn, dưới hiểu địa lý, mưu lược không thua Quản, Nhạc, quyền mưu sánh với Tôn, Ngô. Ngày trước Chu Công Cẩn nhiều lần dùng mưu của người ấy. Khổng Minh cũng rất phục trí tuệ của kẻ này. Hiện y đang ở Giang Nam, sao chẳng trọng dụng đi?

Tôn Quyền nghe nói thế thì cả mừng, bèn hỏi tên họ của hiền sĩ ấy. Túc nói:

– Người này là thế gia ở Tương Dương, họ Bàng, tên Thống tự là Sĩ Nguyên, đạo hiệu Phượng Sồ tiên sinh.

Quyền nói:

– Cô cũng nghe danh đã lâu rồi. Hiện đang ở nơi nào?

Túc nói:

– Hiện đang ở trong phủ.

Quyền lập tức sai người mời vào. Thống và Quyền thi lễ xong. Quyền thấy người này mày rậm mũi gồ, mặt đen râu ngắn, hình dung cổ quái. Quyền liền không vui, bèn hỏi Thống rằng:

– Sở học bình sinh của người lấy môn gì làm chính?

Thống nói:

– Chẳng cần câu nệ, tùy cơ ứng biến.

Quyền nói:

– Tài học của công so với Công Cẩn thì thế nào?

Thống nói:

– Sở học của mỗ lớn lao, so với Công Cẩn thì y chẳng bằng được đâu.

Quyền thường ngày cực kỳ thích Chu Du, thấy Thống khinh thường, trong lòng cả giận, bèn trả lời Thống rằng:

– Người hãy tạm chờ, đợi khi đến lúc cần dùng người, thì sẽ lập tức cho người đến gọi.

Thống than dài một tiếng rồi bước ra. Lỗ Túc nói:

– Chúa công sao lại không dùng Bàng Sĩ Nguyên?

Quyền nói:

– Đó là cuồng sĩ thôi, dùng thì có ích gì?

Túc nói:

– Vào lúc ao binh ở Xích Bích, người này từng hiến kế liên hoàn, đó thực là công lao đệ nhất. Tưởng là chúa công chắc đã biết rồi?

Quyền nói:

– Bấy giờ là do Tào Tháo tự muốn đóng chặt chiến thuyền, chẳng phải là công của kẻ này đâu. Ta thề không dùng hắn!

Sau, người hiền thời Tống có thơ than rằng:

Quân thần gặp gỡ ấy là duyên

Chẳng gặp khiến người thấy xót xa

Đáng tiếc Phượng Số sao mệnh bạc

Công danh chưa toại, chết Tây Xuyên.

Lỗ Túc đi ra nói với Thống rằng:

– Chẳng phải là Túc không tiến cử túc hạ. Chỉ hiềm Ngô hầu không thể dùng người thôi. Công hãy nín nhịn.

Thống thở dài, cúi đầu không nói. Túc nói:

– Lẽ nào cũng không có ý ở lại đất Ngô chăng?

Thống không đáp. Túc nói:

– Công đã ôm cái tài khuông phò xã tắc, còn lo gì chẳng lập được công danh. Ở lại đây chỉ sợ bị chìm lấp. Xin công hãy đem sự thực mà nói với Túc này.

Thống nói:

– Tôi muốn đi tới chỗ Tào Công.

Túc nói:

– Thế là hạt ngọc sáng mà theo về chỗ tối rồi! Hãy tự đi sang Kinh Châu, theo Lưu hoàng thúc, ắt sẽ được trọng dụng.

Thống nói:

– Thực là vẫn muốn như thế, lời ban nãy là đùa thôi.

Túc nói:

– Mỗ sẽ viết thư để tiến cử. Công như thế, ắt sẽ khiến hai nhà không đấu đá lẫn nhau, mà chung sức phá Tào, thì thật là may mắn.

Thống nói:

– Đấy là chí nguyện mà ngày thường tôi vẫn đinh ninh đấy.

Bèn xin thư của Túc, đi thẳng sang Kinh Châu tới gặp Huyền Đức.

Bấy giờ Khổng Minh đi tuần xét ở bốn quận chưa về. Môn sứ truyền báo rằng:

– Có một danh sĩ Giang Nam là Bàng Thống, đặc biệt tới theo về.

Huyền Đức nghe về người này đã lâu, liền sai mời vào gặp mặt. Thống gặp Huyền Đức, vái dài mà không lạy. Huyền Đức thấy mặt Thống xấu xí, trong lòng không vui, bèn hỏi Thống rằng:

– Túc hạ từ xa tới đây, là muốn làm gì?

Thống không đưa thư của Lỗ Túc, Khổng Minh ra trình, mà đáp rằng:

– Nghe nói Lưu hoàng thúc chiêu hiền nạp sĩ, nên đặc biệt tới theo về.

Huyền Đức nói:

– Kinh, Sở mới hơi yên định, ngặt vì không có chức vụ nào nhàn. Từ đây đi về phía đông bắc một trăm ba mươi dặm, có một huyện, tên là huyện Lỗi Dương*, khuyết một huyện tể. Công hãy tạm nhận. Nếu sau có khuyết chức, thì sẽ trọng dụng.

Thống nghĩ: “Huyền Đức sao lại đối với ta bạc bẽo như vậy!”, muốn đem tài học ra đánh động, nhưng thấy Khổng Minh chẳng ở đây, bèn miễn cưỡng từ giã mà đi. Thống đến huyện ấy, chẳng lo chính sự, suốt ngày uống rượu làm vui, những chuyện tiền lương, giấy tờ, kiện tụng, chẳng hề xét đến. Rồi có người báo cho Huyền Đức biết, nói Bàng Thống bỏ phế hết mọi việc ở huyện Lỗi Dương. Huyền Đức cả giận, nói:

– Thằng nhà nho quèn sao dám làm loạn pháp độ của ta?

Bèn gọi Trương Phi, dặn dò đem theo tả hữu đi các quận Kinh Châu tuần tra một chuyến.

– Nếu có người không giữ công bình, không theo phép nước, thì lập tức tra hỏi. Nếu sợ làm việc có chỗ nào không hiểu, thì hãy đi cùng với Tôn Càn.

Trương Phi nhận lời dặn ấy, cùng Tôn Càn đi tới huyện Lỗi Dương. Quân, dân, quan lại đều rời thành đón tiếp, chỉ mỗi huyện lệnh là không thấy đầu. Phi hỏi rằng:

– Huyện lệnh đâu rồi?

Đồng liêu thưa rằng:

Bàng huyện lệnh từ khi nhận chức đến nay, đã hơn trăm ngày. Những việc ở trong huyện chẳng thèm hỏi đến, ngày nào cũng uống rượu, từ sáng đến chiều, lúc nào cũng say. Hôm nay say rượu nằm ngủ vẫn chưa tỉnh, chỉ nằm mà chẳng dậy nổi.

Trương Phi cả giận, định bắt lấy. Tôn Càn nói:

– Bàng Sĩ Nguyên là người cao minh, hãy tạm khoan khinh động. Hãy tới huyện hỏi thử, nếu quả thực là không lo công việc, thì trị tội cũng không muộn.

Phi vào huyện, lên ngồi ở sảnh chính, sai huyện lệnh tới ra mắt. Bàng Thống áo mũ chẳng chỉnh tề, được người ta dìu tới, mà hãy còn say. Phi nổi giận, nói:

– Anh của ta cho ngươi cũng là một kẻ tiếng tăm, mới sai làm huyện tể. Ngươi sao dám phế bỏ việc ở huyện!

Thống cười nhạt, nói:

– Tướng quân cho rằng tôi phế bỏ việc gì ở huyện?

Phi nói:

– Ngươi tới làm quan hơn trăm ngày, mà chẳng hề xem xét việc kiện tụng, há chẳng phải là phế bỏ chính sự ư?

Thống nói:

– Xem chừng cái huyện nhỏ trăm dặm này, có tí chút việc công, có gì khó quyết đoán đâu! Tướng quân hãy ngồi chơi một chút, xem tôi giải quyết.

Liền gọi bọn công lại, sai đem công vụ của hơn trăm ngày, để giải quyết một lượt. Bọn lại đều tranh nhau ôm giấy tờ lên trên sảnh, vừa đọc giấy tờ, vừa kể sự tình. Mọi người xúm quanh quỳ dưới thềm. Thống cầm bút phê duyệt, miệng thì xử đoán, tai nghe đọc đơn, rõ ràng khúc chiết, chẳng hề sai sót một phân một ly nào. Dân đều dập đầu bái phục. Chưa tới nửa ngày, đã đem việc của hơn trăm ngày giải quyết sạch sẽ, rồi quẳng bút xuống đất mà bảo Trương Phi rằng:

– Việc khó giải quyết, là ở chỗ Tào Tháo, Tôn Quyền thôi. Tôi xem những việc này dễ như là nhìn chữ trong lòng bàn tay. Độ chừng một huyện nhỏ này sao đủ cho ta để ý!

Phi cả kinh, bèn rời chiếu để xin lỗi, nói:

– Tiên sinh đại tài, tiểu tử làm sao biết được? Tôi sẽ ở chỗ huynh trưởng hết sức tiến cử.

Thống bèn đem thư tiến cử của Lỗ Túc ra. Phi nói:

– Tiên sinh lúc đầu gặp anh của tôi, sao chẳng đưa ra?

Thống nói:

– Tôi sợ không đủ để tin cả thôi*.

Phi bèn nói với Tôn Càn rằng:

– Chẳng nhờ người thì chắc mất một bậc đại hiền rồi.

Bèn từ giã Thống, trở về Kinh Châu gặp Huyền Đức, đem tài của Bàng Thống kể ra tỉ mỉ. Huyền Đức cả kinh, nói:

– Ta đã nhất thời sai lầm rồi!

Phi đem thư tiến cử của Lỗ Túc đưa ra, trình lên cho Huyền Đức. Huyền Đức cả mừng, bèn xé niêm phong để xem. Thư ấy nói:

“Bàng Sĩ Nguyên chẳng phải là người có tài trong trăm dặm, nếu sai giữ các chức Trị trung, Biệt giá, thì mới chịu cất gót chân ngựa ký. Như chọn người bằng dung mạo, thì sợ phụ sở học, mà rốt cùng sẽ bị người ta dùng mất, thì thật là đáng tiếc lắm thay! Mong hoàng thúc xét cho”.

Huyền Đức xem xong, hãy còn đang hối hận, thì chợt có tin báo Khổng Minh vừa về đến. Huyền Đức ra đón vào. Làm lễ xong, Khổng Minh hỏi luôn rằng:

– Bàng quân sự mấy ngày gần đây vẫn bình yên chứ?

Huyền Đức nói:

– Gần đây cai trị huyện Lỗi Dương, phế bỏ hết việc công, chính đang muốn hỏi tội.

Khổng Minh cười, nói:

– Bàng Sĩ Nguyên chẳng phải là người có tài trong trăm dặm. Sở học ở trong lòng, còn hơn Lượng chục lần. Lượng đã có để thư tiến cử ở chỗ Sĩ Nguyên, mà có từng đưa cho chúa công chăng?

Huyền Đức nói:

– Đến hôm nay mới được thư của Tử Kính. Như thế, như thế. Khổng Minh nói:

– Bậc đại hiền nếu để vào chức nhỏ, phần nhiều sẽ lấy rượu để quên đời, chẳng để tâm tới công việc đâu.

Huyền Đức nói:

– Nếu chẳng có lời của em tôi, thì sợ đã đánh mất bậc đại hiền.

Liền phái Ích Đức đi huyện Lỗi Dương lần nữa, kính mời Bàng Thống tới Kinh Châu, Huyền Đức xin nhận tội. Thống bấy giờ mới đưa thư tiến cử của Khổng Minh ra. Huyền Đức đọc ý ở trong thư, nói hễ ngày nào Phượng Sồ tới, hãy nên trọng dụng. Huyền Đức mới vỡ lẽ ra, nói:

– Ngày trước Tư Mã Đức Tháo có lời, mà Từ Nguyên Trực cũng đã bảo, rằng: “Phục Long, Phượng Sồ, hai người mà được một, thì có thể yên thiên hạ”. Nay ta đều được cả hai người. Hán thất có thể hưng rồi!

Bèn bái Bàng Thống làm Phó quân sư, Trung lang tướng, cùng Khổng Minh bàn bạc sách lược, thao luyện quân sĩ, để đợi sai đi chinh phạt. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười sáu [211], mùa hạ, tháng năm.

Sớm đã có người báo tin đến Hứa Xương, nói Lưu Bị có Gia Cát Lượng, Bàng Thống làm mưu sĩ, mộ quân mua ngựa, chứa cỏ dồn lương, liên kết Đông Ngô, sớm tối ắt cất quân Bắc phạt. Tào Tháo nghe tin, bèn hỏi kế sách của các mưu sĩ. Tuân Du nói:

– Chẳng cần phải động binh ở kinh sư. Hãy sai người đi châu Tây Lương gọi Mã Đằng, bảo dẫn quân Nam chinh, thì có thể được lòng của chư hầu rồi.

Tháo cho là phải, bèn sai người đi châu Tây Lương tuyên triệu Mã Đằng. Đằng tự là Thọ Thành, là đời sau của Phục Ba tướng quân Mã Viện nhà Hán. Vào thời Hoàn đế, cha y tên là Túc, tự là Tử Thạc, làm Huyện úy Lan Can quận Thiên Thủy. Về sau mất chức quan, nhân đó lưu lạc tới Lũng Tây, ở lẫn lộn với người Khương. Trong nhà vốn chưa có vợ, bèn cưới con gái người Khương, sinh ra Đằng. Đằng mình cao hơn tám thước, mặt mũi hùng dũng khác thường, tính tình ôn hòa, nhiều người kính trọng. Cuối thời Linh đế, Khương, Hồ nhiều lần làm phản. Châu quận chiêu mộ dân binh để đánh dẹp. Đằng cầm quân có công, giữa niên hiệu Sơ Bình, được bái làm Chinh Tây tướng quân, cùng Trấn Tây tướng quân Hàn Toại kết làm anh em. Vào năm này nhận được chiếu thư, bèn đem theo con trai thứ là Mã Hưu, Mã Thiết, con trai của anh mình là Mã Đại cùng già trẻ cả nhà, đều đi tới Hứa Xương, để con trưởng là Mã Siêu ở lại giữ biên cương. Khi tới kinh đô rồi, trước tiên tham kiến Tào Tháo, hôm sau thì vào gặp vua. Tháo phong Mã Đằng làm Thiên tướng quân, Mã Hưu làm Phụng xa Đô úy, Mã Thiết, Mã Đại đều làm Kỵ đô úy, sai dẫn binh mã Quan Tây, chọn ngày lên đường, đi bắt Lưu Bị.

Đằng tạ ơn xong rồi, nhưng chưa kịp lên đường. Một hôm, Hiến đế gọi Mã Đằng vào trong cung, lên gác Kỳ Lân, bàn về các công thần ngày trước. Đế gọi Mã Đằng tới gần, cho bọn tả hữu lui ra, rồi nói:

– Khanh có biết tiên tổ của mình không?

Đằng nói:

– Tổ của thần là Phục Ba tướng quân, tên chép vào sử xanh, đội ơn lớn của thánh triều hết sức sâu dày, lẽ nào lại không biết?

Đế nói:

– Ngươi có thể học theo tổ tiên, dốc sức phò nhà Hán để diệt nghịch tặc chăng?

Đằng nói:

– Thần đã nhận thánh chỉ sai đi đánh phản tặc Lưu Bị rồi.

Đế nói:

Lưu Bị là tông thân nhà Hán, không phải phản tặc đâu. Kẻ phản tặc đây, chính là Tào Tháo đó, sớm muộn ắt sẽ soán ngôi trẫm thôi. Chiếu chỉ ban xuống, thảy đều không phải là ý trẫm. Khanh nếu nhớ đến tiên tổ, thì sao không vì trẫm mà mưu đồ y đi?

Đằng rơi lệ, tâu rằng:

– Thần lúc xưa vâng chiếu trong đai áo, cùng Quốc cữu đồng mưu giết giặc. Chẳng may việc lộ ra. Chẳng phải không có ý đó, mà sức không đủ thôi.

Đế nói:

Trẫm sợ Tào Tháo, ngày dài tựa năm. Nay Tháo đem binh quyền giao phó, thì hãy nhân đó mà bày mưu, chớ để tiết lộ lần nữa.

Đằng nói:

– Thần nguyện đem cả nhà ra báo đáp bệ hạ.

Đế cả mừng. Đằng vui mừng nhận lệnh mà đi ra, bèn cùng ba con trai* bàn bạc. Ai nấy đều có lòng báo quốc. Chợt gặp ngay lúc Tào Tháo đốc thúc cất quân, lại sai Môn hạ Thị lang Hoàng Khuê làm Hành quân Tham mưu, bèn mời Hoàng Khuê bàn việc ra quân, bày rượu uống thỏa thích. Rượu đến nửa chừng, Khuê bèn nói rằng:

– Cha tôi là Hoàng Uyển chết trong nạn Lý Quyết, Quách Dĩ, thực là mối hận nghiến răng ở trong lòng tôi. Thề giết bọn giặc phản quốc! Nay chẳng ngờ lại bị phản tặc sai khiến, thật không nhịn nổi!

Đằng nói:

– Tông Văn* nói ai là phản tặc đây? Còn cho ai là chính nhân đây?

Khuê nói:

– Khinh vua phạm thượng, lấy chính làm tà, là Tào Tháo đó! Đằng sợ là Tào Tháo sai đến do thám, vội ngăn lại, nói:

– Tai mắt kề bên, chớ có nói càn.

Khuê nạt đi, nói:

– Tổ của ngươi là danh tướng thời Hán. Nay người theo giặc mà định hại hoàng thúc. Còn có mặt mũi nào để nhìn người trong thiên hạ đây?

Một lúc lâu sau, Đằng mới nói rằng:

– Tông Văn nói thực lòng ư? Hay là không phải?

Khuê cắn ngón tay đổ máu để thề. Đằng bèn đem bụng dạ mình nói hết ra. Khuê nói:

– Ta tìm được chỗ chết rồi!

Hai người bàn bạc, định điều quân Quan Tây đến, mời Tào Tháo điểm binh, đợi đến lúc điểm binh sẽ giết đi. Ước thề xong xuôi, Hoàng Khuê trở về nhà, khí giận vẫn không nguôi, tựa hồ muốn nuốt tươi Tào Tháo. Vợ y hỏi thăm ba lần, đều không chịu nói gì. Người thiếp là Lý Xuân Hương cùng với em vợ của Khuê là Miêu Trạch tư thông. Trạch muốn được Xuân Hương, mà nghĩ mãi chẳng có kế gì. Người thiếp nói với Trạch rằng:

– Hoàng Thị lang hôm nay bàn bạc việc quân trở về, thì ý chừng rất hận, chẳng biết là vì ai?

Trạch nói:

– Nàng hãy dùng lời thăm dò, bảo rằng: “Người ta đều nói hoàng thúc nhân đức, Tào Tháo gian hùng, là sao?”, rồi xem hắn nói như thế nào.

Đêm ấy, Hoàng Khuê quả nhiên đến phòng của Xuân Hương. Người thiếp đem lời ra hỏi dò. Khuê nhân lúc say, nói rằng:

– Người là đàn bà, mà còn tự biết lễ, huống hồ là ta ư? Ta vốn hận đây, là muốn giết Tào Tháo thôi.

Người thiếp bèn lén kể với Miêu Trạch.

Đây nói quân Quan Tây kéo tới Hứa Điền*. Mã Đằng, Hoàng Khuê đi mời Tào Tháo tới điểm quân, cùng vào tướng phủ. Tháo hét tả hữu bắt lấy Mã Đằng. Đằng nói:

– Có tội gì?

Tháo nói:

– Ta bảo cử cho ngươi làm tướng. Ngươi trở lại muốn giết ta ư? Hai người chối cãi. Tháo gọi Miêu Trạch ra làm chứng. Hoàng Khuê không có lời gì để đáp lại. Mã Đằng mắng lớn, nói:

– Hủ nho, làm lỡ việc lớn của ta! Hai phen muốn giết quốc tặc, chẳng may tiết lộ, đấy là trời xanh muốn giúp đỡ gian tặc mà diệt dòng Viêm Hán rồi!

Tháo hạ lệnh đem Mã Đằng, Hoàng Khuê và người nhà của cả hai, từ người quý đến kẻ tiện, cộng hơn ba trăm người, đem chém phố chợ. Mã Đằng cùng hai con nhìn nhau mà chịu hình phạt. Quân Quan Tây kêu to:

– Đáng buồn thay!

Tháo nạt sai giải tán, chỉ để chạy trốn mất một người cháu là Mã Đại. Trạch thưa với Tháo:

– Chẳng mong ban thưởng, chỉ xin để lại Lý Xuân Hương để ban cho tôi.

Tháo cười, nói:

– Vì một con đàn bà, mà hại mất anh rể mày. Còn giữ đứa bất nghĩa này để làm gì?

Cũng sai chém hết đi. Chợt có người tới báo:

– Lưu Bị thao luyện quân mã, sửa soạn khí giới, định đi lấy Xuyên.

Tháo kinh hoàng, nói:

– Nếu Lưu Bị lấy Xuyên, thì ắt sẽ làm thành vây cánh rồi. Làm sao mưu đồ được đây?

Nói chưa dứt, ở dưới thềm có một người tiến ra nói:

– Mỗ có một kế, khiến Lưu Bị, Tôn Quyền ắt tự chết thôi. Giang Nam, Tây Xuyên cũng quy về tay Thừa tướng.

Tháo cả mừng. Chưa biết người ấy là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

115. MÃ SIÊU CẤT QUÂN LẤY ĐỒNG QUAN

Đây nói người hiến kế sách là Trị thư Thị ngự sử, Tham Thừa tướng quân sự, người Hứa Xương quận Dĩnh Xuyên, cháu của Trần Thực, con trai Trần Kỷ, tên Quần, tự là Trường Văn. Tháo hỏi rằng:

– Trần Trường Văn có kế hay gì?

Quần nói:

– Trước mắt Lưu Bị, Tôn Quyền kết làm môi răng. Nếu Lưu Bị muốn lấy Tây Xuyên, thì Thừa tướng hãy sai một Thượng tướng cầm đại binh, hội họp với binh chúng ở Hợp Phì, đi thẳng tới lấy Giang Nam. Ắt Tôn Quyền phải cầu cứu với Lưu Bị. Lưu Bị để tâm vào Tây Xuyên, ắt không có lòng muốn cứu Tôn Quyền rồi. Khi Tôn Quyền kiệt sức, binh suy thế bại, thì cõi đất Giang Đông sẽ thuộc về Thừa tướng trước tiên. Nếu được Giang Đông, thì sẽ nhân lúc nói cười mà bàn luôn đến việc Kinh Châu, một hồi trống là có thể bình định được rồi. Nếu được Kinh Châu, ắt Lưu Bị tiến lui đều hết đường. Tây Xuyên cũng thuộc về Thừa tướng thôi.

Tháo nói:

– Lời của Trường Văn chính hợp ý ta.

Lập tức cất ba mươi vạn đại binh, đi thẳng xuống Giang Nam, sai Trương Liêu ở Hợp Phì chuẩn bị lương thảo, để đợi chu cấp. Sớm đã có tế tác báo cho Ngô hầu Tôn Quyền. Quyền họp các tướng để bàn bạc. Trương Chiêu tiến ra, nói:

– Ngày trước Lỗ Tử Kính cùng với Lưu Huyền Đức có ơn, người ấy nói thì ắt sẽ nghe theo, lại thêm đã là con rể của đất Ngô. Hãy sai người đi tới chỗ Tử Kính, sai gấp gửi thư đến Kinh Châu, bảo Huyền Đức chung sức chống Tào, ắt có thể giải họa cho Giang Nam rồi.

Tôn Quyền sai người đi tới chỗ Tử Kính, sai cầu cứu với Huyền Đức. Lỗ Túc bèn soạn thư, sai người tới Kinh Châu. Huyền Đức xem ý trong thư, rồi giữ sứ giả ở quán dịch, sai người đi Nam quận mời Khổng Minh. Khổng Minh tới Kinh Châu. Huyền Đức đưa thư của Lỗ Túc cho Khổng Minh. Đọc xong, Khổng Minh nói:

– Không cần động binh mã của Giang Nam, chẳng cần động sĩ tốt của Kinh Châu, cũng có thể khiến Tào Tháo không dám dòm ngó đông nam. Hãy đáp thư cho Lỗ Túc, bảo kê cao gối mà chớ lo gì. Nếu như có quân Bắc xâm phạm, hoàng thúc tự có kế sách lui binh.

Sứ giả ra về. Huyền Đức hỏi rằng:

– Nay Tháo cất ba mươi vạn đại quân, hội họp với binh chúng Hợp Phì, kéo ùa tới đó. Tiên sinh có diệu kế gì đẩy lui?

Khổng Minh nói:

– Điều mà Tháo thường ngày vẫn lo chính là quân Tây Lương. Gần đây giặc Tháo tàn bạo tru diệt cả nhà Mã Đằng. Con y là Mã Siêu hiện nắm binh Tây Lương, ắt hận Tháo rồi. Chúa công hãy viết một lá thư, cấu kết với Mã Siêu. Siêu ắt cất đại binh vào cửa ải. Tháo hả còn rỗi rảnh mà lo chuyện Giang Nam ư?

Huyền Đức cả mừng, lập tức sai Khổng Minh viết thư, sai một người tâm phúc đi thẳng tới châu Tây Lương.

Đây nói Mã Siêu ở châu Tây Lương, ban đêm nằm mơ, mơ thấy mình đang ngồi trên tuyết, một bầy hổ tới cắn, kinh hoàng tỉnh dậy, trong lòng hồ nghi. Sớm hôm sau, Siêu tụ họp hết thảy tướng tá ở các trại. Siêu quản lĩnh tám trại, có tám viên đầu mục, là Hầu Tuyển, Trình Ngân, Lý Kham, Trương Hoành, Lương Hưng, Thành Nghi, Mã Ngoạn, Dương Thu. Tám bộ quân mã này cộng được hai mươi vạn, Siêu cũng tự có hơn hai vạn. Hôm ấy tụ tập các tướng, Siêu nói việc ở trong giấc mộng. Mọi người chưa kịp nói, thì dưới trướng có một người tới đứng ở trước mặt. Người này vốn dĩ mặt tròn mắt lồi, mình cao hơn tám thước, hiện là viên tướng đứng đầu tám bộ, cũng là Hiệu úy tâm phúc trước trướng của Siêu, là người huyện Hoàn Đạo*, quận Nam An, họ Bàng, tên Đức, tự là Lệnh Minh. Đức nói với Siêu rằng:

– Gặp hổ trên tuyết, là điểm không may. Lẽ nào lão tướng quân ở Hứa Xương đã gặp chuyện rồi chăng?

Chợt có một người đến trước mặt, lạy lục, khóc ở dưới đất, nói:

– Thúc phụ cùng các em đều chết cả rồi!

Siêu trông ra, thì là em họ Mã Đại. Siêu kinh hoàng hỏi vì sao. Đại nói:

– Thúc phụ cùng Thị lang Hoàng Khuê chung sức giết Tháo. Chẳng may việc lộ, hai nhà đều bị chém nơi phố chợ. Chỉ có Đại trèo tường thoát được, giả làm người ăn mày* mà rời thành, chịu ngàn sống vạn chết mới tới được đây.

Siêu khóc, ngã lăn ra đất. Các tướng khuyên giải. Chợt có tin báo Lưu hoàng thúc ở Kinh Châu sai người bưng thư đến. Siêu gạt nước mắt, bẻ niêm phong ra xem. Thư viết:

“Bị cúi đầu vái lạy Chinh Tây đại tướng quân ở dưới cờ:

Nhớ lại Hán thất bất hạnh mới gặp phải giặc Tào chuyên quyền, lê dân bị hại, đến nỗi khiến gian thần nắm chính sự, khinh vua lừa trên, kết đảng thành bầy. Người trong thiên hạ chẳng ai không muốn ăn thịt chúng. Lệnh tôn ông* trung nghĩa vang khắp bốn biển, nay bị Tháo hãm hại. Đấy vốn là mối thù chẳng thể đứng chung trời đất, soi chung nhật nguyệt. Xét đạo làm con, sao nỡ ngồi nhìn? Nếu có thể cất quân Tây Lương, chống cự thế lực của Tháo, Bị sẽ cử binh chúng Kinh, Tương, trấn áp uy phong họ Tào, ắt là Tháo có thể bị bắt, đảng gian có thể bị diệt, hận thù có thể được báo, Hán thất có thể hưng thịnh. Nếu thực làm được như thế thì may mắn chẳng gì lớn bằng! Thư chẳng hết lời, đứng chờ hồi đáp.

Kiến An năm thứ mười sáu [211], tháng bảy, ngày thượng tuần, kính thư”.

Mã Siêu đọc xong, lập tức nhỏ nước mắt, viết thư đáp lại. Sứ giả trở về Kinh Châu. Siêu liền cất quân mã Tây Lương, đang định tiến quân, thì được báo rằng Thái thú Tây Lương là Hàn Toại sai người tới mời Mã Siêu. Siêu đi gặp. Toại đưa thư của Tào Tháo cho xem, trong ấy nói: “Nếu có thể bắt được Mã Siêu giải về Hứa Xương, sẽ lập tức phong người làm Tây Lương hầu”. Siêu lạy mọi dưới đất, nói:

– Xin thúc phụ tới trói hai anh em chúng tôi, giải về Hứa Xương, cho khỏi mệt nhọc giáo mác của thúc phụ.

Toại dìu Siêu dậy, nói rằng:

– Ta cùng cha ngươi kết làm anh em, sao nỡ hại ngươi? Vì cớ ấy mà mời người tới xem thư. Ngươi nếu cất quân, ta sẽ giúp đỡ.

Mã Siêu lạy tạ. Toại đem sứ giả của Tháo lôi ra chém đi, cất hết đại quân nhắm hướng Đông Quan mà đánh tới. Quận thú Trường An là Chung Dao* một mặt phi báo cho Tào Tháo, một mặt dẫn quân cự địch. Dao dẫn hai vạn quân, rời khỏi phủ Kinh Triệu của Trường An, bày trận trên cánh đồng. Tiền bộ Tiên phong châu Tây Lương là Mã Đại dẫn một vạn năm ngàn quân, ồn ào đông đảo, khắp núi đầy đồng kéo tới. Chung Dao cưỡi ngựa ra nói chuyện. Đại dùng một thanh bảo đao, cùng Dao giao chiến. Chưa đầy một hiệp, Dao thua to chạy trốn. Đại múa đao đuổi theo. Mã Siêu, Hàn Toại dẫn đại quân kéo tới, san bằng làng xóm, vây chặt Trường An. Dao lên thành phòng thủ. Trường An là chỗ dựng đô ở thời Tây Hán, thành quách kiên cố, hào lũy sâu hiểm, dù đánh gấp cũng chẳng thể hạ được. Bao vây suốt mười ngày cũng không chiếm được Trường An. Bàng Đức dâng kế cho Mã Siêu rằng:

– Trong thành Trường An đất cứng nước mặn, không thể ăn uống được, lại thêm không có củi. Nay vây mười ngày, quân dân đói thiếu, chi bằng hãy thu quân rồi lui, như thế như thế, thì buông tay là có thể lấy được.

Mã Siêu nói:

– Kế này rất tuyệt diệu!

Tức thì sai chuyển cờ chữ lệnh cho các bộ, sai lui hết quân. Đêm ấy Mã Siêu tự mình đoạn hậu, các bộ quân mã từ từ rút lui. Hôm sau, lúc Chung Dao lên thành xem xét, thì quân đều lui cả rồi. Dao chỉ sợ là có kế, bèn sai người tới cửa tây nghe ngóng, quả thực là đã đi xa, bấy giờ mới yên tâm, ban lệnh cho quân, dân rời thành chặt củi, lấy nước. Mọi người đều lo sợ quân Tây Lương lại tới, nên lấy nhiều củi, nước đem vào thành. Qua lại dập dìu, chẳng thể đếm xiết. Lúc ban đầu thì còn tự kiểm đếm, đến ba hôm sau thì yên tâm, bèn mở rộng cửa thành, cho mọi người ra vào. Đến ngày thứ năm, có người báo Mã Siêu lại dẫn tám bộ binh mã tới. Quân dân đều chạy hết vào thành. Chung Dao sai người trên thành phòng thủ. Chung Dao tự dẫn bộ tướng tới các cửa thành đôn đốc.

Đây nói tướng giữ cửa tây là Chung Tiến, em trai Chung Dao, đang ở trên đầu thành phòng ngự. Mã Siêu đi thẳng tới dưới thành kêu to:

– Nếu chẳng dâng cửa thành, thì già trẻ đều bị giết!

Chung Tiến ở trên thành chửi mắng. Ước chừng gần canh ba, chỗ cửa thành có một đám lửa bốc. Lúc Chung Tiến vội vàng tới cứu, thì bên bờ thành có một kẻ xông ra, vung đao vỗ ngựa, hét lớn rằng:

– Bàng Đức ở đây!

Lập tức chém Chung Tiến rơi xuống ngựa*. Đức dẫn mười mấy dũng sĩ, tả xung hữu đột, đánh tan quân lính, chém then bẻ khóa cho quân Mã Siêu, Hàn Toại vào thành. Chung Dao theo cửa đông, vứt thành chạy trốn. Mã Siêu, Hàn Toại chiếm được thành trì, khen thưởng ba quân.

Đây nói Chung Dao lui về giữ Đồng Quan, phi báo Tào Tháo. Tháo biết đã mất Trường An, sao còn có ý nam chinh được? Bèn gọi Tào Hồng, Từ Hoảng đem một vạn người ngựa đi trước, thay thế Chung Dao cố giữ Đồng Quan.

– Nếu trong mười ngày mà mất cửa ải, thì thảy đều bị chém; sau mười ngày, thì không liên can gì đến việc của hai người. Hai người nhận lấy tướng lệnh, đi suốt đêm ngày. Tào Nhân can rằng:

– Người anh em ấy nóng tính, thực sự lỡ việc. Mỗ sẽ đi một chuyến.

Tháo nói:

– Ngươi hãy vì ta mà hộ tống lương thảo, đi ở phía sau.

Đây nói Tào Hồng, Từ Hoảng tới Đồng Quan, thay thế Chung Dao cố thủ cửa ải, chẳng hề ra đánh. Mã Siêu tuyển chọn trong đám quân sĩ những người giỏi tài ăn nói, giọng cao tiếng lớn, đi thẳng tới dưới cửa ải, đem ba đời Tào Tháo ra mắng chửi. Tào Hồng cả giận, muốn cầm binh xuống cửa ải đánh giết. Từ Hoảng can rằng:

– Đấy là Mã Siêu muốn dụ tướng quân ra đánh. Nhất thiết không nên giao chiến. Hãy đợi đại quân của Thừa tướng tới, ắt sẽ có chủ trương.

Quân Mã Siêu đêm ngày thay nhau đến mười lượt để mắng chửi. Tào Hồng chỉ muốn ra đánh. Từ Hoảng khổ sở ngăn cản. Qua được chín ngày, đến hôm ấy đứng trên ải xem xét, thì thấy quân Tây Lương đều vứt ngựa ở trước cửa ải cho ăn cỏ, ngồi ở trên đất, hơn một nửa là mỏi mệt, bèn nằm ngủ trên đất. Tào Hồng liền sai chuẩn bị ngựa, điểm lấy ba ngàn tinh binh, đánh xuống dưới ải. Từ Hoảng lo sợ có điều sơ sót, cũng dẫn quân đuổi theo sau. Quân Tây Lương bỏ ngựa, vứt mác mà chạy. Hồng đắc thắng, đuổi theo mãi miết. Từ Hoảng vội phóng ngựa đuổi theo, kêu to:

– Tào Hồng hãy quay ngựa lại!

Đột nhiên sau lưng tiếng hò reo nổi to. Mã Đại đánh tới. Lúc Tào Hồng, Từ Hoảng vội vã chạy về ải, thì một hồi trống nổi lên rần rần. Sau lưng núi có hai đội quân chặn đường: bên trái là Mã Siêu, bên phải là Bàng Đức. Hỗn chiến một trận. Tào Hồng chống cự không nổi, chết quá nửa quân, bèn xông khỏi vòng vây, chạy tới trên ải. Binh Tây Lương đuổi theo phía sau, bọn Hồng bỏ cửa ải mà chạy. Bàng Đức đánh thẳng qua Đồng Quan, suốt đêm đuổi giết đám bại quân. Đi được mấy dặm, thì gặp ngay quân mã của Tào Nhân. Nhân cứu được đám quân của Tào Hồng, rồi chuyển sang đánh thẳng tới dưới ải. Mã Siêu cứu được Bàng Đức, rút lên cửa ải chống cự. Tào Nhân tự trở về, đi được hai khúc đường thì đón gặp quân Tào Tháo biết là đã mất Đồng Quan, bèn gọi Tào Hồng vào, nói:

– Cho ngươi kỳ hạn mười ngày, sao mà chín ngày là đã mất Đồng Quan?

Hồng nói:

– Quân binh Tây Lương nhục mạ trăm bề, nhưng vẫn tránh chúng. Sau thấy quần chúng nó trễ nãi, nên thừa thế đuổi đánh, chẳng dè trúng gian kế của giặc.

Tháo nói:

– Tào Hồng tuổi trẻ táo bạo. Từ Hoảng ngươi cũng phải hiểu chuyện chứ!

Hoảng nói:

– Đã can mấy lần mà không nghe. Hôm ấy Hoảng ở trên cửa ải kiểm điểm xe lương. Đến khi hay biết thì tiểu tướng quân đã xuống cửa ải rồi. Hoảng sợ sai sót, nhân thế mới đuổi theo.

Tháo cả giận, hét sai chém Tào Hồng. Hai ban văn võ cùng quỳ mà thưa rằng:

– Hãy tạm ghi tội. Đợi sau có lập công thì chuộc tội, không có công thì giết đi.

Tào Hồng nhận tội lui ra.

Hôm sau, Tháo tiến binh, đi thẳng tới Đồng Quan. Tào Nhân nói:

– Trước hãy ổn định rào trại, rồi sau đánh cửa ải cũng chưa muộn.

Tháo sai đốn cây chặt gỗ, thiết lập rào chắn, chia làm ba trại. Trại bên trái là Tào Nhân, trại bên phải là Hạ Hầu Uyên. Tháo tự ở trại giữa.

Hôm sau, kỵ binh Tây Lương hí vang đi thẳng tới trước trại. Tháo dẫn tướng hiệu lớn nhỏ của ba trại ruổi thẳng tới cửa ải, thì đụng ngay quân mã Tây Lương. Hai bên đều bày thế trận. Tháo cưỡi ngựa ra trước cửa cờ, nhìn quân Tây Lương. Người người khỏe mạnh, kẻ kẻ anh hùng. Một người tay cầm mâu dài, vốn người mặt như dồi phấn, môi tợ thoa son, eo nhỏ vai rộng, tiếng vang, sức mạnh, là người huyện Mậu Lăng quận Phú Phong, họ Mã, tên Siêu, tự là Mạnh Khởi. Phía trước có Bàng Đức, phía sau có Mã Đại, sau lưng có tám viên kiện tướng dàn thành hình chữ nhất. Tháo len lén khen là lạ, bèn tự vỗ ngựa, nói với Siêu rằng:

– Ngươi là con cháu danh tướng, vì cớ gì lại quay lưng với Hán mà làm phản đây?

Siêu nghiến răng nghiến lợi, mắng lớn:

– Giặc Tháo! Khi quân phạm thượng, tội chết chẳng thể tha! Hại cha và em ta, ấy là mối thù không đội trời chung! Ta nên bắt sống, để nuốt tươi thịt giặc.

Rồi cưỡi một con ngựa, cầm một ngọn thương, đánh qua trận bên kia. Hôm ấy thắng bại rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy xem ngay hồi sau phân giải.

116. MÃ MẠNH KHỞI SÁU* LẦN ĐÁNH VỊ KIỀU

Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười sáu [211], mùa thu, tháng bảy, ngày hạ tuần, Tào Tháo tự cùng Mã Siêu đối trận. Siêu vung thương phóng ngựa, xông qua đánh giết. Vu Cấm ở sau lưng Tháo xông ra đón đánh. Hai ngựa giao chiến, đấu đến tám, chín hiệp. Vu Cấm thua chạy. Trương Cáp ra đón đánh, chưa được ba hiệp, cũng thua chạy. Lý Thông ra đánh. Siêu tỏ rõ thần oai, xông tới giao chiến, trong vòng mấy hiệp, một thương đâm Lý Thông rơi xuống ngựa. Siêu cầm thương đưa ra phía sau vẫy một cái. Quân tử đệ Tây Lương phấn chấn tinh thần, xông lên đánh giết. Quân Tháo thua to. Tả hữu giúp nhau, nhưng đều chẳng địch nổi, bị Mã Siêu, Bàng Đức, Mã Đại dẫn hơn trăm quân kỵ xông thẳng vào trung quân, tới bắt Tào Tháo. Tháo ở trong đám loạn quân, chỉ nghe thấy quân Tây Lương kêu to:

– Kẻ mặc áo bào đỏ là Tào Tháo!

Tháo ngồi trên ngựa, vội cởi áo bào đỏ. Lại nghe thấy tiếng kêu to:

– Kẻ râu dài là Tào Tháo!

Tháo liền rút thanh kiếm đang đeo, cắt đứt râu mình. Trong quân đã sớm có người đem việc Tháo cắt râu báo với Mã Siêu. Siêu bèn sai người rao lên:

– Kẻ râu ngắn là Tào Tháo!

Tháo nghe thấy, liền xẻ góc lá cờ, quấn quanh cổ rồi chạy trốn. Người đời sau có thơ rằng:

Đồng Quan thua trận vội bôn đào

Mạnh Đức kinh hoàng cởi áo bào

Kiếm cắt râu ria, càng vỡ mật

Mã Siêu cất tiếng động trời cao.

Tào Tháo đang lúc bỏ chạy, sau lưng có một quân kỵ đuổi tới, ngoái đầu nhìn lại, thấy một người khoác áo bào trắng, mình mặc giáp bạc. Mọi người đều biết là Mã Siêu, đều tự chạy thoát thân, tản đi bốn phía, chỉ còn trơ lại Tào Tháo. Siêu cao giọng kêu to:

– Giặc Tào chớ chạy!

Rồi phi ngựa đuổi theo. Tháo kinh hoàng đến nỗi roi ngựa rơi xuống đất. Xem chừng đã đuổi tới nơi, Siêu từ phía sau dùng thương đâm tới. Tháo vòng quanh gốc cây mà chạy. Siêu một thương đâm trúng thân cây. Đến khi vội vã rút ra thì Tháo đã chạy xa, Siêu phóng ngựa đuổi theo. Bên bờ dốc núi có một tiểu tướng quân chạy ra, kêu to một tiếng:

– Chớ làm hại chủ ta! Tào Hồng ở đây!

Rồi múa đao phóng ngựa tới ngăn chặn Mã Siêu. Tháo giữ được mạng, chạy thoát. Hồng cùng Mã Siêu đánh đến bốn, năm chục hiệp, dần dần đao pháp rối loạn, sức lực chẳng thêm. Hạ Hầu Uyên dẫn mấy chục quân kỵ kéo tới. Mã Siêu chỉ có một mình, sợ bị ám hại, vì thế bỏ Tào Hồng mà quay về. Hạ Hầu Uyên cũng chẳng đuổi theo.

Tào Tháo về trại, may được Tào Nhân liều chết giữ trại sách, vì thế mà không hao tổn quân mã. Tháo vào trường, than rằng:

– Ta nếu mà giết mất Tào Hồng, hôm nay ắt chết trong tay Mã Siêu mất rồi!

Bèn gọi Tào Hồng, ban thưởng hậu hĩnh, lại thu thập tàn quân, cố thủ doanh trại, hào sâu lũy cao, không chịu ra đánh. Siêu mỗi ngày đều dẫn quan tới trước trại nhục mạ, thách đánh. Tháo truyền lệnh sai quân cố thủ, như ai làm bừa thì sẽ chém. Các tướng nói:

– Binh Tây Lương rất là cường tráng, thảy đều dùng trường mâu. Nếu mà chẳng chọn tay cung nỏ để nghênh chiến, thì ắt chẳng chống nổi.

Tháo nói:

– Đánh hay không đánh đều do ta quyết, chẳng phải do giặc chọn. Giặc tuy có trường mâu, sao có thể dễ dàng đâm được các công? Chỉ cần kiên cố tường vách mà đứng nhìn, thì giặc cũng tự lui thôi.

Các tướng lui ra, nói rằng:

– Thừa tướng từ lúc bắt đầu chinh chiến, thường tự mình đi trước. Hôm nay một phen thua trước Mã Siêu, mà sao lại hèn yếu như thế?

Ai nấy đều chẳng hiểu ý. Tế tác báo rằng:

– Mã Siêu ở Đồng Quan lại thêm hai vạn quân khỏe mạnh. Ấy là bộ lạc Khương Hồ tới trợ chiến.

Tháo nghe tin, cả mừng. Các tướng nói:

– Mã Siêu thêm quân, Thừa tướng lại mừng, đó là ý gì?

Tháo nói:

– Đợi ta thắng rồi, sẽ nói với các người.

Ba ngày sau, lại có tin báo trên cửa ải lại thêm binh mã. Tháo cả mừng, bèn tới trong trường bày tiệc chúc mừng. Các tướng đều cười thầm. Tháo nói:

– Các công cười ta chẳng có mưu để phá Mã Siêu. Vậy các công có kế hay gì?

Từ Hoảng tiến lên nói:

– Nay Thừa tướng dồn binh ở đây. Giặc cũng đem toàn bộ tới đóng đồn trên ải. Từ đây đến Hà Tây, ắt không có phòng bị, ấy là quân giặc vô mưu vậy. Nếu được một cánh quân, ngầm vượt bến đò Bồ Bản, trước tiên cắt đường về của giặc. Thừa tướng phát quân thẳng qua Hà Bắc mà tập kích. Giặc hai đầu chẳng ứng cứu được nhau, thì thế chúng ắt nguy thôi.

Tháo nói:

– Lời của Công Minh chính hợp ý ta đó. Cho ngươi bốn ngàn tinh binh, hãy cùng Chu Linh đi thẳng tới tập kích Hà Tây, mai phục trong lũng núi, đợi ta vượt qua Hà Bắc thì cùng đánh.

Từ Hoảng, Chu Linh nhận lệnh, dẫn theo bốn ngàn quân lén lút đi trước. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười sáu [211], mùa thu, tháng tám nhuận. Tháo hạ lệnh, trước sai Tào Hồng tới bến Bồ Bản sửa soạn thuyền bè, để Tào Nhân ở lại giữ trại. Tháo muốn tự mình lén vượt sông Vị Hà.

Đây nói Mã Siêu cùng Hàn Toại lên trướng. Chợt có người tới báo, nói hết việc ấy. Siêu nói:

– Nay Tháo chẳng đánh Đồng Quan, mà sai người chuẩn bị thuyền bè, muốn vượt qua Hà Bắc, ắt sẽ chặn phía sau quân ta. Ta đã biết ý chúng, thì nên dẫn một nhánh quân tới bên sông mà chống giữ bờ bắc. Binh Tháo không qua được. Trong vòng hai mươi ngày, ở Hà Đông cạn lương thực thì quân Tháo ắt loạn, bấy giờ men theo phía Hà Nam mà đánh, thì có thể bắt được Tháo rồi.

Hàn Toại nói:

– Chẳng cần phải như thế. Há chẳng nghe binh pháp bảo: “Quân vượt sông một nửa thì có thể đánh”? Đợi quân Tháo qua sông được một nửa, ngươi hãy liền từ bờ nam mà đánh chúng. Binh Tháo thảy đều sẽ chết ở dưới sông thôi.

Siêu nói:

– Lời của thúc phụ cực hay!

Liền sai người nghe ngóng xem Tào Tháo khi nào sẽ vượt sông.

Đây nói Tào Tháo chỉnh đốn quân sĩ xong rồi, chia làm ba đội quân, tiến lên vượt sông Vị Hà. Đến khi người ngựa đến cửa sông thì mặt trời vừa ló. Tháo trước sai tinh binh vượt sông sang bờ bắc, xây dựng doanh trại, đóng quân ở trong. Tháo tự dẫn trăm quân, tướng hộ vệ thân cận, ngồi dựa lưng trên hồ sàng*, chống kiếm ngồi ở bờ nam, xem quân vượt sông. Đột nhiên có người báo phía sau có vị tướng quân mặc áo bào trắng đang kéo đến. Mọi người đều nhận ra là Mã Siêu, bèn ùa nhau xuống thuyền. Quân bên bờ sông tranh giành thuyền bè, tiếng kêu không dứt. Tháo vẫn còn ngồi yên trên hồ sàng, chống kiếm ngăn cản không cho náo loạn. Chỉ nghe thấy tiếng người quát, ngựa hí, như ong ùa đến. Trên thuyền có một tướng nhảy vọt lên bờ, hô rằng:

– Giặc đã tới rồi! Xin Thừa tướng xuống thuyền! Tháo trông ra, thì là Hứa Trữ. Tháo còn mở miệng bảo:

– Giặc tới thì có ngại gì?

Ngoái đầu nhìn lại, thì Mã Siêu, Bàng Đức chỉ còn cách chừng hơn trăm bước. Lúc Hứa Trữ kéo Tào Tháo xuống thuyền thì thuyền đã rời bờ được hơn một trượng. Trữ ôm Tháo nhảy một cái, lên được trên thuyền. Tướng sĩ theo hầu thảy đều xuống nước bám lấy mạn thuyền, muốn giành lên thuyền để thoát thân. Thuyền nhỏ, sắp lật. Trữ rút đao chém bừa. Những kẻ níu thuyền đều đứt tay rơi xuống nước. Rồi kíp sai thuyền nhằm hạ lưu mà chèo đi, Hứa Trữ đứng ở đuôi thuyền, vội vàng dùng sào gỗ chống thuyền. Tháo nằm mọp trong khoang. Mã Siêu đuổi tới bờ sông, thấy thuyền đã ra ở giữa sông, bèn giương cung lắp tên, hét ở sai bọn kiểu tượng bu quanh sông, bắn loạn xạ. Tên bay như mưa. Trữ sợ làm Tào Tháo bị thương, lấy tay trái đưa yên ngựa ra che, dùng tay phải để chống sào, lấy cánh tay để hứng tên. Mã Siêu chẳng bắn trật phát nào. Người ngồi ở trên thuyền cứ theo tiếng dây cung bật là rơi xuống nước. Mấy chục người ở trong thuyền đều bị tên bắn ngã. Thuyền ấy chèo chống không vững, xoay tròn chỗ nước xiết. Một mình Hứa Trữ gắng trổ sức thần, lấy hai bắp đùi kẹp bánh lái để điều khiển, một tay dùng sào chống thuyền, một tay cầm yên ngựa giơ lên che cho Tào Tháo. Người đời sau có thơ rằng:

Tay cầm yên ngựa chắn chúa công

Tay thì chèo chống giữa dòng sông

Chẳng vì Hứa Trữ dốc lòng cứu

Suối vàng Mạnh Đức đã ruổi rong*.

Bấy giờ có huyện lệnh Vị Nam là Đinh Phỉ đang ở trên núi Nam Sơn, trông thấy Mã Siêu đuổi theo Tào Tháo rất gấp, sợ làm hại tính mạng của Tháo, bèn đem trâu ngựa ở trong trại xua hết ra bên ngoài, đầy đồng khắp núi đều là trâu, ngựa. Quân Tây Lương trông thấy, đều quay về tranh nhau bắt. Kẻ bắt được trâu, ngựa rồi thì chẳng có ý truy đuổi nữa. Tào Tháo nhân thế thoát được. Vừa đến bờ bắc, liền đục chìm hết thuyền bè. Các tướng nghe tin Tào Tháo chạy thoát thân ở trên sông. Lúc vội vã tới cứu thì Tháo đã lên bờ. Hứa Trữ mình mặc giáp dày. Tên cắm đầy trên giáp. Các tướng bảo vệ Tào Tháo tới doanh trại dã chiến, thảy đều lạy mọp dưới đất để chúc mừng. Những người đi theo sau đều kinh hoàng, run rẩy, rơi lệ, lạy lục mà nói:

– Quý thể có bị tổn hại gì chăng?

Tháo cười lớn, nói:

– Hôm nay ta suýt bị thằng giặc trẻ làm cho nguy khốn!

Các tướng đều ngạc nhiên. Tháo nói:

– Nếu chẳng nhờ người khác thả trâu xua ngựa để dụ giặc, giặc ắt dốc sức vượt sông rồi.

Tháo hỏi rằng:

– Người dụ giặc ấy là ai?

Một người đáp rằng:

– Là quan lãnh binh, huyện lệnh Vị Nam, Đinh Phỉ đó.

Chợt Phỉ vào yết kiến. Tháo cảm ơn, nói:

– Nếu chẳng có kế hay của công, ắt ta bị giặc bắt mất rồi.

Bèn sai làm Điển quân Hiệu úy. Phỉ nói:

– Giặc tuy tạm rút, ngày mai chắc sẽ lại tới, cần phải có kế hay để chống cự.

Tháo nói:

– Ta đã chuẩn bị xong rồi.

Bèn gọi các tướng:

– Ai nấy hãy chia nhau ra, men theo bờ sông đắp dũng* đạo*, tạm làm chân trại. Nếu giặc kéo đến, thì bày binh ở ngoài dũng đạo, dựng cờ xí bên trong, để làm nghi binh. Rồi men theo bờ sông mà đào hầm hào, lấy đất, phên che đậy. Trong bờ sông thì dùng binh dẫn dụ. Giặc kéo tới gắp ắt sa xuống hố. Giặc sa hố thì hãy đánh ngay.

Tháo suốt đêm sai người thiết lập hào lũy.

Đây nói Mã Siêu trở về gặp Hàn Toại, nói:

– Suýt nữa là bắt được Tào Tháo! Trong số ấy có một tướng ra sức dìu Tháo xuống thuyền, cứ thế cứu y đi mất. Chẳng biết là ai nữa?

Toại nói:

– Ta nghe nói trước trướng của Tào Tháo có một đội quân*, tên là Hổ Vệ quân, tuyển chọn những kẻ cực kỳ tinh nhuệ khỏe mạnh. Có hai người dẫn đầu Hổ Vệ quân, đã chết mất một người, chỉ còn một người. Kẻ đã chết là người huyện Kỷ Ngô quận Trần Lưu, họ Điển tên Vi, dùng hai cây kích sắt nặng tám mươi cân, thật là hổ tướng của Tháo. Kẻ còn sống là người nước Tiếu, họ Hứa tên Trữ, từng kéo lui được đám trâu đang bỏ chạy. Người ta đều khen là “Hổ Si”*. Người cứu Tháo nhiều khi là Hứa Trữ đó. Nếu có gặp hắn, nhất thiết chớ nên khinh địch.

Siêu nói:

– Con cũng nghe danh đã lâu rồi.

Toại nói:

– Nay Tháo vượt sông, định tập kích phía sau ải của bọn ta, hãy đánh gấp đi, không thể để cho bọn chúng xây dựng doanh trại. Nếu dựng được trại rồi thì rất khó tiêu trừ.

Siêu nói:

– Con từ đầu đến cuối vẫn muốn chiếm giữ bờ bắc, chớ để cho quân chúng qua sông. Đó mới là thượng sách. Toại nói:

– Hiền chất hãy giữ trại. Ta dẫn quân men theo sông để đánh Tháo, được chăng?

Siêu nói:

– Hãy lệnh cho Bàng Đức làm tiên phong, mở đường cho thúc phụ.

Toại bèn dẫn năm vạn binh, đi thẳng tới Vị Nam. Tháo đã sai các tướng dụ địch ở hai bên dũng đạo*. Bàng Đức dẫn hơn ngàn thiết kỵ làm tiên phong, ồ ạt kéo tới. Tiếng hò reo nổi lên, người ngựa đều rơi xuống hố bẫy ngựa. Bàng Đức vươn mình nhảy một cái, đã đứng trên đất bằng. Tào Tháo xông tới đánh giết. Bàng Đức chém ngay mấy người, đi bộ đánh ra khỏi vòng vây. Bấy giờ Hàn Toại đã bị vây khốn ở trong trận. Bàng Đức đụng ngay bộ tướng của Tào Nhân là Tào Vĩnh. Vĩnh bị Bàng Đức một đao chém rơi xuống ngựa. Đức cướp con ngựa ấy, trở lại đánh mở một đường máu, cứu Hàn Toại ra, nhắm hướng đông nam mà chạy. Quân Tào đang lúc đuổi theo phía sau, thì một đội quân của Mã Siêu kéo tới, đánh bại quân Tào, lại cứu được quá nửa quân mã. Đánh đến lúc ngày tàn mới trở về. Kiểm điểm lại thì thấy đã mất bọn tướng tá Trình Ngân, Trương Hoành. Kẻ bị giáo mác đâm bừa, chết ở dưới hố đến hơn hai trăm người. Siêu cùng với Hàn Toại bàn bạc:

– Nếu dây dưa lâu ngày, Tháo lập được doanh trại ở Hà Bắc, thì khó lui được địch. Chi bằng thừa lúc đêm nay dẫn khinh kỵ đi cướp trại tạm ngoài đồng. Tháo ắt chạy thôi.

Toại nói:

– Phải chia binh làm tiền, hậu để cứu nhau, không để bị người lừa.

Siêu tự làm tiền bộ, sai Bàng Đức, Mã Đại làm hậu ứng, đi ngay đêm ấy.

Đây nói Tào Tháo thu binh đóng đồn ở Vị Bắc, gọi các tướng đến, nói:

– Giặc chết chẳng mấy, khinh ta chưa lập được trại sách, ắt sẽ tới cướp trại tạm, hãy phục binh ở bốn phía, bỏ trống trung quân. Hễ pháo hiệu nổi lên, thì phục binh cùng trỗi dậy. Một hồi trống là bắt được thôi.

Các tướng được lệnh, bày phục binh xong xuôi. Đêm ấy Mã Siêu sai Thành Nghi dẫn ba mươi quân kỵ đi trước, tới cách đó sáu mươi dặm thăm dò. Thành Nghi thấy không có người, ngựa, bèn đi thẳng vào trung quân. Quân Tháo trông thấy quân Tây Lương đến, bèn phóng pháp hiệu. Phục binh bốn mặt cùng kéo ra, chỉ vây được ba mươi quân kỵ. Thành Nghi bị Hạ Hầu Uyên chém chết. Mã Siêu từ phía sau lưng cùng Bàng Đức, Mã Đại chia thành ba đường, như ong ùa ra đánh giết. Chưa biết thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

117. HỨA TRỮ ĐẠI CHIẾN MÃ MẠNH KHỞI

Đêm ấy hai quân hỗn chiến, đến tận lúc trời sáng, ai nấy tự thu binh. Mã Siêu thu binh đóng đồn ở cửa sông Vị, đêm ngày chia quân kéo đến công kích. Tào Tháo ở trên sông Vị Hà, đem thuyền đóng chặt vào nhau, làm ba cái cầu nổi, nối liền bờ nam. Quân mã của Tào Nhân ở hai mé bên sông, muốn lập doanh trại, bèn đẵn cây chặt gỗ, dựng lên rào trại, đưa xe lương thảo nối lại với nhau để làm lá chắn. Có người ngầm báo cho Mã Siêu. Siêu dạy quân sĩ ai nấy ôm một bó cỏ, đem theo đồ đánh lửa đi đốt xe của Tháo. Mã Siêu, Hàn Toại vẫy cờ làm hiệu cho nhau. Hai bờ nam bắc cùng chung sức đánh tới trước trại, chất cỏ thành đống, nổi lửa thiêu đốt. Quân Tào ngăn địch không nổi, bèn vứt trại mà chạy. Xe cộ, cầu nổi thảy đều cháy sạch. Quân Tây Lương đại thắng, chen lối Vị Hà. Tào Tháo chẳng lập nổi doanh trại, trong lòng lo sợ. Mưu sĩ Tuấn Du nói:

– Hãy lấy đất cát trong sông Vị Hà để đắp thành đất, thì có thể giữ chắc.

Tháo phát ba vạn quân, sai đào đất đắp thành. Mã Siêu nghe tin, sại Bàng Đức, Mã Đại, mỗi người dẫn năm trăm quân kỵ, qua lại đánh giết. Lại thêm đất cát không chắc, đắp lên là sạt lở ngay. Tháo chẳng có kế gì. Bấy giờ gặp đúng tháng chín, khí trời giá buốt, sương móc giăng đầy, suốt ngày chẳng tan, vì thế hai quân ngưng chiến.

Đây nói Tào Tháo ở trong trại phiền muộn. Chợt có người báo rằng:

– Có một lão trượng đến gặp Thừa tướng, bày tỏ phương lược.

Tháo mời vào, nhìn thấy người này trên cao dưới ngắn, vóc hạc thân tùng. Hỏi ra, thì là người Kinh Triệu, ẩn cư trên núi Chung Nam, họ Lâu, tên là Tử Bá, đạo hiệu là Mộng Mai cư sĩ. Tháo dùng lễ với khách để tiếp đãi. Tử Bá nói:

– Được tin Thừa tướng muốn vượt sông Vị dựng dinh trại đã lâu, sao không thừa thời cơ mà bày mưu?

Tháo nói:

– Đất cát đắp mãi chẳng thành. Ẩn sĩ có kế hay gì? Xin ban cho lời dạy.

Tử Bá nói:

– Thừa tướng dùng binh như thần, há chẳng biết thiên thời ư? Mấy ngày nay mây mù giăng kín, gió lạnh nổi lên, ắt sẽ giá rét to thôi. Sau lúc gió thổi, hãy xua binh tát nước. Đến lúc trời sáng thì có thể đắp xong rồi.

Tháo cả mừng, lạy tạ Tử Bá, muốn giữ lại để trọng thưởng. Tử Bá không chịu nhận mà đi luôn.

Đêm ấy, gió bắc nổi to. Tháo xua hết binh sĩ đắp đất, tát nước; vì chẳng có đồ múc nước, phải chế túi vải để đựng nước, vừa đắp vừa cho đóng băng. Đến lúc bình minh, thì cát và nước đã động cứng lại, thành lũy đã xong. Có người báo với Mã Siêu. Siêu dẫn binh đi xem, cả kinh, nghi là có thần giúp.

Hôm sau, Siêu họp đại quân, khua chiêng gióng trống mà tiến. Tháo có được doanh trại, trong lòng cả mừng, bèn tự cưỡi ngựa rời doanh, chỉ có một mình Hứa Trữ đi theo sau. Tháo giơ roi, hô to rằng:

– Mạnh Đức cưỡi một ngựa đến đây, mời Mã Siêu ra đây nói chuyện.

Siêu tự mình cưỡi ngựa, vung thương tiến ra. Tháo nói:

– Ngươi khinh ta không dựng được doanh trại. Nay trong một đêm mà trời giúp ta đắp xong, sao chẳng sớm quy hàng đi? Để khỏi mất địa vị phong hầu.

Mã Siêu rất hận Tào Tháo, ý muốn xông lên bắt lấy, thấy sau lưng Tháo có một người trợn tròn đôi mắt cổ quái, tay cầm đao sắt, gò ngựa mà đứng. Siêu nghi là Hứa Trữ, bèn giơ roi mà hỏi rằng:

– Nghe nói trong quân của ngươi có Hổ Hầu, ở đâu rồi?*

Tháo đáp rằng:

– Ta có Hổ Si Hứa Trữ, há sợ bọn thảo khấu trong thiên hạ ư?

Siêu cả giận. Hứa Trữ cầm đao, hô to rằng:

– Ta là Hứa Trữ ở quận Tiếu đây!

Hứa Trữ mắt chiếu sáng rực, uy phong tỏ rõ. Siêu sợ hãi không dám làm bừa, bèn quay ngựa trở về. Tháo cũng dẫn Hứa Trữ về trại. Hai quân trông thấy, chẳng ai không khiếp sợ. Tháo nói với các tướng rằng:

– Giặc cũng biết Trọng Khang là Hổ Hầu đó!

Từ đó thành danh hiệu. Đời sau có thơ rằng:

Lẫm liệt oai phong trấn chín châu

Hứa Trữ năm xưa quả như hùm

Bởi vì Mạnh Khởi từng trông thấy

Thiên hạ nghe theo, gọi Hổ Hầu.

Hứa Trữ nói:

– Ngày mai mỗ ắt sẽ bắt Mã Siêu!

Tháo nói:

– Siêu rất anh dũng, chớ nên khinh địch.

Trữ nói:

– Mỗ thề tử chiến!

Tức thì sai người gửi chiến thư, nói Hổ Hầu một mình thách đấu Mã Siêu, ngày mai quyết chiến. Siêu ở trong trại cùng Hàn Toại bàn bạc, chợt nhận được chiến thư. Siêu cả giận, nói:

– Sao dám khinh nhau như thế?

Liền phê rằng: “Ngày mai thế giết Hổ Si*”.

Hôm sau, hai quân rời doanh, bày thành thế trận. Siêu bảo Bàng Đức ở cánh trái, Mã Đại ở cánh phải, Hàn Toại nắm trung quân. Siêu vung thương, vỗ ngựa ra đứng ở trước trận, cao giọng kêu:

– Hổ Si mau ra đây, cùng quyết một trận tử chiến!

Hôm ấy Tào Tháo ở dưới cửa cờ, ngoảnh đầu bảo các tướng rằng:

– Cái dũng của Mã Siêu chẳng kém gì Lữ Bố!

Lời chưa dứt, Hứa Trữ phóng ngựa múa đao kéo ra, cùng Mã Siêu đại chiến đến hơn một trăm hiệp, chưa phân thắng bại. Ngựa đã mỏi mệt, ai nấy trở về trận, đổi con ngựa khác, lại trở ra trước trận. Hai ngựa song đấu hơn một trăm hiệp, không phân thắng bại.

Hứa Trữ nổi máu, phi ngựa về trận, vứt bỏ khối giáp, toàn thân nổi gân, ở trần cầm đao, nhảy ngay lên ngựa, tới cùng Mã Siêu quyết trận thư hùng. Hai quân vô cùng sợ hãi. Lại đấu tới hơn ba trăm hiệp. Trữ dốc sức vung đao, chém ngay Mã Siêu. Siêu tránh được, dùng thương nhắm tim của Trữ mà đâm tới, bị Trữ né được, lại kẹp chặt ngọn thương. Trữ liền vứt bỏ đao. Hai người ngồi trên ngựa giành giật cây thương. Hứa Trữ sức khỏe, kêu to một tiếng, đã bẻ gãy cán thương. Hai người cầm nửa cây thương, ngồi trên ngựa đánh nhau.

Tháo sợ Trữ có điều bất trắc, bèn sai hai tướng Hạ Hầu Uyên, Tào Hồng cùng nhau xông ra giáp công. Bàng Đức, Mã Đại thấy tướng Tào kéo ùa ra, thì hai cánh thiết kỵ cũng đánh kẹp vào. Hỗn chiến một hồi. Quân Tháo đại loạn. Cánh tay Hứa Trữ trúng hai mũi tên. Các tướng vội lui vào trại. Mã Siêu đánh thẳng tới mẻ ngoài trại. Quân Tháo tổn thương quá nửa. Tháo sai đóng chặt không ra. Mã Siêu trở về Vị Khẩu, nói với Hàn Toại:

– Con thấy những kẻ ác chiến chưa từng có ai như Hứa Trữ. Quả thật là Hổ Si đó!

Đây nói Tào Tháo đoán Mã Siêu đã sinh kiêu căng, có thể dùng kế, bèn mật sai người ra lệnh cho Từ Hoảng, Chu Linh đưa hết quân vượt sông sang Hà Tây dựng doanh trại, trước sau giáp công. Tháo ở trên thành trông ra, thấy Mã Siêu dẫn mấy trăm quân kỵ kéo thẳng đến trước trại, qua lại như bay. Tháo nhìn hồi lâu, ném mũ đầu mâu xuống đất, nói:

– Thằng nhóc họ Mã không chết, thì ta chẳng có đất chôn thây rồi!

Hạ Hầu Uyên nghe thấy, trong lòng bừng bừng, lớn tiếng nói:

– Ta dầu chết ở đất này, cũng thề diệt giặc Mã mới chịu về!

Bèn dẫn hơn ngàn quân bản bộ, mở toang cửa trại, xông ra đuổi theo. Tháo vội ngăn lại nhưng không được, chỉ sợ có sơ suất, vội tự mình lên ngựa, đi theo tiếp ứng. Mã Siêu thấy quân truy đuổi, bèn đem tiền quân biến thành hậu đội, hậu đội chuyển thành tiên phong, dàn bày thành hình chữ nhất. Hạ Hầu Uyên đến nơi. Mã Siêu đón đường đánh giết. Siêu ở trong đám loạn quân, trông ra xa thấy Tào Tháo, bèn bỏ qua Hạ Hầu Uyên, chạy thẳng tới bắt Tào Tháo. Tháo cả kinh, quay ngựa lưu tinh mà chạy. Binh Tào đại loạn.

Trong lúc đang truy đuổi, chợt có tin báo một cánh quân của Tháo đã dựng doanh trại ở Hà Tây. Siêu không còn lòng dạ đuổi theo, vội thu quân về trại, cùng Hàn Toại bàn bạc, nói:

– Binh Tháo thừa hư vượt sông sang Hà Tây. Quân ta trước sau đều chạm địch, thế phải làm sao?

Bộ tướng Lý Kham nói:

– Chi bằng cắt đất xin hòa. Hai bên cùng bãi binh. Tạm qua mùa đông, đến khi xuân ấm thì sẽ dùng kế hay khác.

Hàn Toại nói:

– Lời của Lý Kham rất hay, hãy làm theo.

Siêu do dự chưa quyết. Dương Thu, Hầu Tuyển đều khuyên cầu hòa. Bởi thế Toại mới sai Dương Thu làm sứ, đi thẳng tới trại Tháo đưa thư, nói Hàn Toại, Mã Siêu nguyện cắt đất xin hòa. Ai nấy không xâm phạm nhau. Tháo nói:

– Ngươi hãy tạm về trại. Ngày mai ta sẽ sai sứ trả lời.

Dương Thu từ biệt Tháo, ra về. Giả Hủ vào gặp Tháo, nói:

– Chủ ý của Thừa tướng ra sao?

Tháo nói:

– Ý kiến của ngươi thế nào?

Hủ nói:

– Việc binh không hiềm dối trá, hãy tạm hứa cho. Rồi sau sẽ dùng kế gián điệp, khiến Hàn, Mã nghi ngờ nhau. Một hồi trống là phá được thôi.

Tháo giậm chân, cả mừng, nói:

– Cao kiến trong thiên hạ, ắt là giống nhau nhiều. Mưu của Văn Hòa* chính là điều ở trong lòng ta đó.

Thế là sai người đưa thư hồi đáp, nói: “Đợi ta từ từ lui binh, trả đất Hà Tây cho các ngươi”. Tháo một mặt sai tháo dỡ cầu nổi, giả ý như lui quân. Mã Siêu được thư, nói với Hàn Toại rằng:

– Tháo tuy là hứa cho hòa, nhưng gian hùng khó lường. Nếu như không chuẩn bị, trở lại sẽ bị y kiềm chế. Siêu cùng thúc phụ chia nhau điều binh. Hôm nay thúc phụ đối phó Tháo, Siêu đổi phó Từ Hoảng. Ngày mai Siêu đối phó Tháo, thúc đối phó Từ Hoảng. Hai mặt phòng bị, để phòng chúng dối trá.

Toại y theo kế đó mà làm.

Sớm đã có người báo cho Tào Tháo. Tháo ngoái lại nói với Giả Hủ:

– Việc lớn của ta xong rồi!

Lại hỏi:

– Ngày mai là ai đối phó bên ta?

Người đó báo rằng:

– Hàn Toại.

Hôm sau, Tháo dẫn các tướng rời trại, bày bố giáo mác mười vòng, tả hữu xúm quanh. Tháo một mình cưỡi ngựa đứng ở trung ương. Quân Tây Lương có người chưa biết Tháo, thảy đều rời trận nhìn ngó. Trước sau chen chúc, đông đến hàng vạn. Tháo cưỡi con ngựa quý đi ra, cao giọng kêu rằng:

– Chư quân các ngươi muốn xem mặt Tào Công à? Ta cũng là người thôi, chẳng phải bốn mắt, hai miệng, chỉ là có nhiều mưu trí!

Các quân đều có vẻ sợ hãi. Tháo sai người qua trận bên kia, nói với Hàn Toại rằng:

– Thừa tướng kính mời ngài cưỡi một con ngựa ra nói chuyện. Toại liền rời trận, thấy Tháo chẳng hề mặc áo giáp, thì cũng cởi giáp, mặc áo nhẹ, cưỡi một con ngựa đi ra. Ngựa của hai người chụm đầu vào nhau, ai nấy sóng cương nói chuyện. Tháo nói:

– Tôi cùng cha của tướng quân cùng được cử Hiếu liêm. Tôi thường đối đãi như chú, bác. Tôi lại cùng với công ra làm quan cùng năm, thấm thoát đã có tuổi rồi. Tướng quân năm nay tuổi tác được bao nhiêu?

Hàn Toại đáp rằng:

– Bốn mươi tuổi rồi.

Tháo nói:

– Ngày trước ở kinh sư, hãy còn thanh xuân niên thiếu, rong chơi cảnh đẹp. Từ lúc nào mà đã đến tuổi trung tuần rồi? Giá như được thiên hạ thanh bình mà cùng vui nhỉ!

Chỉ đem việc cũ ra kể lể, chẳng hề đề cập đến việc quân. Nói xong, bèn quay lưng cười to. Nói chuyện đến một canh giờ, hai người vui vẻ chia tay, ai nấy tự về trại.

Sớm đã có một tiểu tốt trước trận đi báo cho Mã Siêu. Siêu vội tới hỏi Hàn Toại rằng:

– Hôm nay Tào Tháo ở trước trận đã nói việc gì?

Toại nói:

– Chỉ kể chuyện cũ ở kinh sư thôi.

Siêu nói:

– Lẽ nào chẳng nói đến việc quân sao?

Toại nói:

– Tào Công không nhắc, ta nói làm gì?

Siêu trong lòng rất nghi, chẳng nói gì mà lui ra. Đây nói Tào Tháo trở về trại, nói với Giả Hủ:

– Công biết việc ở trận tiền là ý gì chăng?

Hủ nói:

– Ý ấy tuy diệu, nhưng chưa đủ chia rẽ hai người ấy thành thù. Mỗ có một kế sách, khiến Hàn, Mã thù hận mà giết nhau. Tháo xin hỏi kế ấy. Chưa biết là thế nào? Hãy nghe hồi sau phân giải.

118 MÃ MẠNH KHỞI ĐI BỘ ĐÁNH NĂM TƯỚNG

Giả Hủ hiến kế rằng:

– Mã Siêu là một gã dũng phu, chẳng biết việc cơ mật. Thừa tướng hãy tự tay viết một lá thư, gửi riêng cho Hàn Toại, trong đó nét chữ mông lung, ở những chỗ quan trọng thì làm như tẩy xóa đổi chữ khác, rồi sau niêm phong lại gửi cho Hàn Toại, lúc quay về thì phải giả lo trước sợ sau, cố ý để cho Mã Siêu biết được. Siêu ắt đòi xem thư. Nếu trông thấy những chỗ quan trọng trên thư đều bị sửa đổi đi, thì sẽ cho là Hàn Toại sợ Siêu biết được, nên tự sửa đổi, lại hợp với sự nghi ngờ về việc một ngựa đi nói chuyện hôm trước. Hễ nghi thì trong lòng sinh loạn thôi. Rồi ngầm lung lạc các tướng bộ hạ của Hàn Toại, khiến chúng li gián nhau, ắt bắt được Siêu rồi.

Tháo nói:

– Kế này rất tuyệt diệu!

Liền viết một bức thư, đem những chỗ quan trọng sửa chữa hết đi, rồi sau niêm phong lại, sai một người gian tế đưa sang trại bên kia, lại sai nhiều người theo hầu, muốn để cho Siêu biết, đưa thư xong thì trở về. Quả nhiên có người báo cho Mã Siêu hay. Siêu trong lòng càng nghi ngờ, đi thẳng tới chỗ Hàn Toại đòi xem thư. Toại đem thư đưa cho Siêu. Siêu thấy trên thư có chỗ sửa đổi, hỏi Toại rằng:

– Trên thư sao lại sửa đổi lung tung thế?

Toại nói:

– Tào Công vốn gửi như thế.

Siêu nói:

– Há lại có chuyện đem bản thảo mà gửi đi ư? Ắt là người sợ ta biết rõ sự tình, nên mới sửa đi.

Toại nói:

– Lỡ đâu Tào Công lấy nhầm bản thảo mà niêm phong lại chăng?

Siêu nói:

– Ta cũng không tin. Giặc Tào là một kẻ gian hùng, há có sai sót? Ta cùng thúc phụ chung sức giết giặc. Người sao lại quay lưng với ta mà đi theo giặc vậy?

Toại nói:

– Ngươi nếu chẳng tin lòng dạ ta, thì ngày mai ta ở trước trận, sẽ lại cùng Tháo nói chuyện. Ngươi từ trong trận xông ra, một thương đâm chết hắn đi, để tỏ rõ lòng ta.

Siêu nói:

– Nếu làm như thế thì tôi mới tin.

Hai người ước hẹn.

Hôm sau, Hàn Toại dẫn năm tướng Hầu Tuyển, Lý Kham, Lương Hưng, Mã Ngoạn, Dương Thu ra trận. Mã Siêu náu mình dưới bóng cờ. Hàn Toại sai người tới trước trại Tháo kêu to:

– Hàn Toại tướng quân mời Tào thừa tướng ra nói chuyện.

Có người báo cho Tào Tháo. Tháo gọi Tào Hồng, dặn dò như thế, như thế. Hồng được lệnh, dẫn mấy quân kỵ đi thẳng ra trước trận, gặp mặt Hàn Toại. Ngựa còn cách vài bước, Hồng ngồi trên ngựa cúi mình, nói rằng:

– Đêm qua Thừa tướng đã hiểu lời của tướng quân, chớ có sai sót.

Nói xong liền về ngay. Mã Siêu nghe thấy thì cả giận, vung thương giục ngựa, tới đâm Hàn Toại. Năm tướng chặn đường, khuyên giải bảo về trại. Toại nói:

– Hiền chất chớ hồ nghi. Ta chẳng có lòng khác đâu!

Mã Siêu chẳng tin chút nào, giận dữ bỏ đi. Hàn Toại cùng năm tướng bàn bạc rằng:

– Việc này làm sao mà giải thích?

Dương Thu nói:

– Mã Siêu cậy có vũ dũng, thường có lòng coi thường chúa công, nếu thắng được Tào Tháo, hắn ta há chịu nhường nhịn sao? Lấy tấm lòng ngu muội của mỗ mà xét, chi bằng lén hàng Tào Công. Danh chính ngôn thuận, ngày sau cũng chẳng mất địa vị phong hầu.

Toại nói:

– Ta cùng Mã Đằng là anh em. Sao nỡ làm thế?

Dương Thu nói:

– Mã Đằng tạo phản, đã chịu tru lục. Nay chúa công cam chịu làm bè lũ phản thần ư?

Toại nói:

– Ai có thể đi báo tin tức?

Dương Thu nói:

– Mỗ xin đi.

Toại lập tức viết mật thư, sai Dương Thu đi thẳng tới trại Tháo nói chuyện đầu hàng. Tháo cả mừng, hứa phong Hàn Toại làm Tây Lương hầu, Dương Thu làm Thái thú Tây Lương, những người khác đều có quan tước. Ước hẹn phóng hỏa làm hiệu, cùng mưu bắt Mã Siêu. Dương Thu lạy chào, trở về gặp Hàn Toại, kể hết chuyện đối xử hậu hĩnh, ban thưởng quan tước như thế, lại ước định đêm nay phóng hỏa, nội ứng ngoại hợp. Toại cả mừng, bèn ra phía sau trường trung quân chất đống củi cỏ, triệu tập quân sĩ các trại. Năm tướng cầm đao kiếm đứng hầu bên cạnh. Toại muốn bày tiệc rồi mời Mã Siêu đến chiếu rượu để mưu sát, mà còn sợ không làm được. Các tướng đều nghi ngờ chưa quyết. Tháo liền sai các tướng dẫn khinh kỵ đi tuần tiễu ngoài trại.

Sớm đã có người bảo với Mã Siêu rằng:

– Hàn Toại đã cùng năm tướng liên kết với Tào Tháo, muốn mưu hại tướng quân.

Siêu cả giận, liền cùng Bàng Đức, Mã Đại bàn bạc. Ai nấy chuẩn bị ngựa khỏe, thường xuyên thắng yên cương, đề phòng dùng đến. Chợt lại có một người báo:

– Năm tướng cùng với Hàn Toại chẳng bao lâu sẽ mưu hại tướng quân.

Siêu càng thêm phẫn nộ, bèn đem năm bảy người thân cận đi trước. Bàng Đức, Mã Đại làm hậu ứng. Siêu đi bộ vào trướng, quả thấy mấy người ấy cùng Hàn Toại nói chuyện dưới ánh đuốc. Siêu nghe trộm thử. Dương Thu nói:

– Việc chẳng nên chần chừ, hãy gấp làm đi!

Siêu cả giận, rút kiếm đi thẳng vào, hét lớn rằng:

– Đám giặc sao dám mưu hại ta đây?

Các tướng đều kinh hoàng. Siêu nhắm vào mặt Hàn Toại chém một kiếm. Toại vội vàng đưa tay lên đỡ, bị chém đứt cánh tay trái. Năm tướng cũng rút đao cùng xông lên, chạy tới giết Mã Siêu. Siêu chạy bộ ra khỏi trướng. Năm tướng vây quanh đánh nhầu. Siêu một mình múa thanh bảo kiếm, gắng sức địch năm tướng. Ánh kiếm lóe lên là máu tươi bắn ra, sớm đã chém gục Mã Ngoạn. Bốn viên tướng vốn chẳng địch nổi. Siêu ra oai chém về sau lưng, lại chém ngã Lương Hưng. Ba tướng ai nấy tự chạy thoát thân.

Siêu lại đi vào trong trướng tìm giết Hàn Toại, thì đã được tả hữu cứu ra ngoài rồi. Sau trướng có hai đống lửa bốc. Lúc Siêu dẫn một cánh quân đi ra, thì quân Tào đã kéo đến bốn mặt, phía trước có Hứa Trữ, phía sau có Từ Hoảng, bên trái có Hạ Hầu Uyên, bên phải có Tào Hồng. Quân Tây Lương tự chém giết lẫn nhau. Siêu không nhìn thấy Bàng Đức, Mã Đại, bèn dẫn hơn trăm quân kỵ chặn ở trên cầu Vị Kiều. Sắc trời hơi sáng. Bộ tướng Tây Lương là Lý Kham dẫn một cánh quân đến đầu cầu. Siêu vung thương phóng ngựa tới đánh. Lý Kham quay ngược ngọn thương bỏ chạy. Vu Cấm từ sau lưng Siêu đuổi tới. Cấm giương cung định bắn Mã Siêu. Siêu nghe thấy sau lưng có tiếng dây cung bật, vội né đi. Mũi tên liền trung vào Lý Kham ở trước mặt. Kham rơi xuống ngựa, chết. Siêu quay ngựa lại đánh Vu Cấm. Cấm vỗ ngựa bỏ chạy mất. Siêu trở lại trên cầu mà đứng. Quân Tháo trước sau kéo đến đông. Quân Hổ Vệ đi đầu. Loạn tiễn bắn ùa vào chỗ Mã Siêu. Siêu lấy thương gạt đi. Tên như châu chấu bay. Một nửa quân kỵ theo hầu phía sau lưng Siêu kéo xuống sông, qua lại đánh giết năm bảy phen. Binh đông chẳng thoát ra được. Quân Hổ Vệ xem chừng đang kéo ùa lên, dần dần nguy cấp. Siêu ở trên cầu hô to một tiếng, đánh vào hướng Hà Bắc. Những quân kỵ theo hầu đều bị chặn lại. Một mình Siêu ở giữa trận tìm đường thoát ra. Tên nỏ rất nhiều, bắn ngã con ngựa Siêu đang cưỡi. Mã Siêu té nhào xuống đất. Quân Tháo ùa đến, đao thương đã kề thân, chợt góc tây bắc có một đám quân đánh tới, đi đầu là hai viên đại tướng. Ấy là Bàng Đức, Mã Đại. Hai người cứu được Mã Siêu, quay lại đánh mở một đường máu, nhắm hướng tây bắc mà chạy. Tào Tháo nghe tin Mã Siêu chạy thoát, hỏi xem còn bao nhiêu người ngựa. Một người đáp rằng:

– Chỉ còn hơn ngàn quân.

Tháo nói:

– Tướng sĩ các ngươi chớ nệ đêm ngày, nhất định phải đuổi bắt thằng nhóc họ Mã. Như ai lấy được thủ cấp, thì thưởng ngàn vàng, phong Vạn hộ hầu. Ai bắt sống được, thì cho vào hàng Đại tướng quân.

Các tướng được lệnh. Ai nấy tranh công, đuổi đánh liên miên. Mã Siêu người mỏi ngựa mệt, chẳng thể ngừng nghỉ. Quân kỵ theo hầu từ từ tan rã. Quân bộ chạy theo không kịp, phần nhiều bị bắt. Đi chưa đến mười mấy dặm, đã bị quân Tào đuổi giết mấy trận. Lúc Siêu ngoái đầu lại, chỉ còn lại hơn ba mươi quân kỵ, cùng Bàng Đức, Mã Đại nhắm hướng huyện Lâm Thao quận Lũng Tây mà đi.

Tào Tháo tự mình đuổi đến An Định*, biết Mã Siêu đã đi xa, mới chịu thu binh trở về. Lúc về đến Trường An, thì Tuân Úc xin Tháo ban sư về Hứa Đô. Tháo được thư, bèn hạ lệnh cho các tướng tụ họp. Bấy giờ Hàn Toại đã mất cánh tay trái, trở thành người tàn phế. Tháo sai tới Trường An nghỉ ngơi, nhận chức Tây Lương hầu. Dương Thu, Hầu Tuyển đều phong Liệt hầu, sai giữ Vị Khẩu*.

Bấy giờ, Tham quân ở Lương Châu là Dương Phụ, tự là Nghĩa Sơn, người quận Thiên Thủy, đi thẳng tới Trường An gặp Tháo. Tháo hỏi thăm. Dương Phụ nói:

– Mã Siêu có cái dũng của Hàn Tín, Anh Bố, rất được lòng người Khương, Hồ. Nay Thừa tướng nếu chẳng tiêu trừ cho sạch sẽ, ngày khác y gây dựng thế lực, các quận ở Lũng Thượng sẽ chẳng còn là của quốc gia nữa. Mong Thừa tướng chớ đưa binh trở về.

Tháo nói:

– Ta vốn muốn ở lâu tại đây, chỉ hiềm Trung Nguyên lắm việc, phương Nam chưa yên, chẳng thể ở lâu. Ngài nên vì cô mà giữ đất.

Phụ vâng lời, tiến cử Vi Khang làm Thứ sử Lương Châu, cùng Phụ dẫn binh đóng đồn ở Kí Thành, để phòng Mã Siêu. Phụ nhận lệnh, lúc ra đi thì nói:

– Trường An ắt phải để lại nhiều binh, để làm hậu viện.

Tháo nói:

– Ta đã định rồi. Ngươi hãy yên tâm.

Phụ từ tạ ra đi.

Các tướng đều hỏi rằng:

– Ban đầu quân giặc chiếm cứ Đồng Quan, đường Vị Bắc để trống. Thừa tướng chẳng theo Hà Đông tiến đánh Phùng Dực*, mà trở lại giữ lấy Đồng Quan, dây dưa ngày tháng, rồi sau lại vượt sông qua bắc, lập doanh cố thủ, là sao vậy? Xin Thừa tướng chỉ dạy.

Tháo nói:

– Ban đầu giặc giữ Đồng Quan, nếu ta vừa đến lại chiếm lấy Hà Đông ngay, thì ắt giặc sẽ chia ra các trại để gìn giữ các bến đò, thì Hà Tây chẳng thể vượt qua nữa. Ta cố ý đem nhiều binh tụ họp ở trước Đồng Quan, khiến giặc họp hết để giữ phía nam, mà Hà Tây không có chuẩn bị. Nhờ đó mà Từ Hoảng, Chu Linh mới vượt qua được. Rồi sau ta dẫn binh vượt sông sang bắc, kết xe rào gỗ làm dũng đạo, đắp thành bằng băng, để giặc biết ta yếu, để cho lòng chúng kiêu căng, cho chúng không chuẩn bị. Trước tiên dùng kế ly gián, rồi sau sĩ tốt dốc sức, mới đánh một trận là đã phá được, đấy chính là “sấm động chẳng kịp bịt tai”. Dùng binh biến hóa, chẳng phải chỉ một đường thôi đâu.

Các tướng lại xin hỏi rằng:

– Thừa tướng mỗi khi nghe giặc thêm binh, là liền có vẻ mừng, là sao?

Tháo nói:

– Quan Trung là nơi biên viễn. Nếu đám giặc ai nấy dựa vào chỗ hiểm, thì nếu không đánh dẹp một, hai năm là chẳng bình định được đâu. Nay chúng đều tụ họp một chỗ, quân chúng dù nhiều, mà lòng người bất nhất, thì dễ li gián thôi. Binh nhiều tướng lắm, một trận là diệt được. Ta vì thế mà mừng.

Các tướng lạy tạ, nói:

– Mưu thần của Thừa tướng, mọi người không bì kịp.

Tháo nói:

– Cũng là nhờ sức văn võ các người thôi.

Bèn trọng thưởng các quân, để Hạ Hầu Uyên ở lại đóng đồn tại Trường An. Những hàng binh thu được, đều chia ra các bộ. Hạ Hầu Uyên tiến cử một người làm Kinh Triệu doãn, để chiêu dụ nhân dân xiêu tán trở về dựng lại cơ nghiệp. Tháo hỏi là ai. Uyên nói:

– Ấy là người huyện Cao Lăng quận Phùng Dực, họ Trương tên Kí, tự là Đức Dung.

Tháo cả mừng, liền sai làm Kinh Triệu doãn, cùng Uyên giữ Trường An.

Tháo đã ban sư về kinh đô. Hiến đế ngồi loan giá ra khỏi thành đón tiếp, sai Tháo tán tụng bái lạy không cần xưng tên, vào triều không phải bước nhanh, đeo kiếm, mang giày lên điện, như việc cũ của Hán tướng Tiêu Hà. Tháo từ đó oai chấn trong ngoài, vang dội đến Hán Trung, đánh động một người. Ấy là người đất Phong, nước Bái, họ Trương tên Lỗ, tự là Công Kì. Tổ của у là Trương Lăng ở trong núi Hộc Minh của Tây Xuyên, sáng tác sách đạo để mê hoặc mọi người. Ai cũng tôn kính. Sau khi Lăng chết, cha của Lỗ là Trương Hoành hành đạo*. Trăm họ ai muốn đến học, thì nộp năm đấu gạo. Người đời gọi là Mễ tặc (giặc gạo)*. Trương Hoành chết. Trương Lỗ hành đạo, đến đây là ba đời. Lỗ ở Hán Trung, tự hiệu là Sư quân. Người tới theo học đều gọi là Quỷ tốt. Kẻ đứng đầu gọi là Tế tửu. Kẻ đứng đầu nhiều người thì gọi là Trị đầu Đại tế tửu*. Lấy thành thật, tín nghĩa làm chủ, không cho khinh lờn, lừa dối. Nếu ai bị bệnh, tức thì lên đàn, sai người bệnh vào ở nơi nhà kín, tự suy nghĩ lỗi lầm, rồi thú tội ở trước mặt. Kẻ giúp người bệnh cầu đảo xin xỏ gọi là Gian lệnh Tế tửu. Phép xin thêm thọ, là viết tên họ người bệnh, nói ra ý xin chịu tội, viết thành ba bản, một bản thả trên đỉnh núi để tấu với trời, một bản chôn vùi xuống đất để tấu với đất, một bản thả xuống dưới nước để tâu với Thủy quan, gọi là “Tam quan thủ thư”. Sau khi làm thế, mà người bệnh được bớt, thì đem năm đấu gạo ra đút lót. Lại dựng Nghĩa xá, trong đó chứa gạo thóc, củi lửa, thịt thà, cho phép người qua đường tự tính thức ăn nhiều ít, tự lấy mà ăn. Ai lấy nhiều thì bị trời giết. Ở trong cõi có ai phạm pháp thì tha cho ba lần. Nếu ai không sửa đổi thì sau đó mới dùng hình phạt. Ở đó chẳng hề có quan lại, thảy đều do Tế tửu quản lý. Cứ thế mà hùng cứ Ba, Thục gần ba mươi năm. Nước nhà cho là đất xa xôi, chẳng thể chinh phạt, bèn ban lệnh cho Lỗ làm Trấn Dân Trung lang tướng, lĩnh Thái thú Hán Ninh, để nhận tiến công mà thôi. Năm ấy Tào Tháo mang giày, đeo kiếm lên điện. Trăm họ ở Hán Trung lại đào được cái ấn ngọc, dâng cho Trương Lỗ. Trăm họ nói:

– Mã Đằng ở Tây Lương đã bị tội chết. Mã Siêu mới thua. Tào Tháo ắt sẽ tới lấy Hán Trung. Trăm họ muốn tôn Sư quân làm Hán Ninh vương, để cự Tào Tháo.

Người Ba Tây là Diêm Phố can rằng:

– Dân chúng Hán Xuyên số hộ có hơn chục vạn người, tiền nhiều lương đủ, bốn mặt hiểm trở. Trên khuông phò thiên tử, thì ắt thành Hoàn, Văn, thứ nữa cũng được như Đậu Dung, không mất phú quý. Nay Mã Siêu mới bại. Dân chúng Tây Lương theo Tí Ngọ cốc* chạy vào Hán Trung đến mấy vạn nhà. Lưu Chương ở Ích Châu hôn ám, nhu nhược, chi bằng trước lấy bốn mươi mốt châu Tây Xuyên làm vốn, rồi sau xưng vương cũng chưa muộn.

Trương Lỗ cả mừng, bèn cùng chú là Trương Vệ bàn bạc việc cất quân.

Sớm đã có tế tác báo tin vào Xuyên Trung. Lưu Chương ở Ích Châu tự là Quý Ngọc, tức là con trai của Lưu Yên. Yên tự là Quân Lang, là đời sau của Lỗ Cung vương nhà Hán. Trong niên hiệu Nguyên Hòa thời Chương đế, dời sang phong đất ở Cánh Lăng. Nhân thế các đời sau sinh sống ở đấy. Sau Yên làm quan đến chức Ích Châu mục, năm Hưng Bình thứ nhất [194] bị bệnh nặng rồi chết. Đại lại trong châu là bọn Triệu Vĩ* cùng tiến cử Chương, vì thế mà được làm Ích Châu mục. Chương từng giết mẹ và em trai của Trương Lỗ, thế là thành thù, sai Bàng Nghĩa* làm Thái thú Ba Tây, để chống cự Trương Lỗ. Lúc này Lỗ muốn động binh. Bàng Nghĩa báo cho Lưu Chương. Chương vốn người nhu nhược, nghe tin Trương Lỗ cất quân, trong lòng lo lắm, vội tụ họp các quan đến bàn bạc. Chợt có một người ngang nhiên bước ra, nói:

Chúa công yên tâm. Mỗ tuy bất tài, nhưng dựa vào ba tấc lưỡi không xương, sẽ khiến Trương Lỗ chẳng dám đưa mắt mà nhìn về Tây Xuyên.

Người ấy là ai? Hồi sau sẽ thấy.

119. TRƯƠNG VĨNH NIÊN HỎI VẶN DƯƠNG TU

Lưu Chương nhìn xem. Kẻ bước ra dâng lời ấy là người Thành Đô, Ích Châu, đang làm quan Biệt giá Ích Châu, họ Trương tên Tùng, tự là Vĩnh Niên. Người này trán dô*, đầu nhọn, mũi tẹt, răng hô, cao thấp chưa đến năm thước, tiếng nói giống như chuông đồng. Lưu Chương hỏi rằng:

– Biệt giá có cao kiến gì để giải mối nguy Trương Lỗ?

Tùng nói:

– Mỗ nghe nói Tào Tháo ở Hứa Đô đã quét sạch Trung Nguyên. Lữ Bố, hai Viên đều bị diệt cả, phía nam kéo thẳng xuống Giang, Hán; phía bắc kéo rốc tới U, Yên, gần đây lại phá Mã Siêu, là vô địch thiên hạ rồi. Chúa công hãy chuẩn bị đồ tiến cống, Tùng sẽ đích thân tới Hứa Đô, thuyết phục Tào Tháo cất quân lấy Hán Trung, để mưu đồ Trương Lỗ. Lúc ấy Lỗ há còn dám nhìn ngó Thục Trung nữa ư?

Chương nói:

– Ngươi vào mùa đông năm Kiến An thứ mười ba đã đi Kinh Châu gặp Tào Công, được tiếp đãi rất là tệ bạc. Ngươi hãy còn hận*. Bây giờ vì sao lại muốn đi thêm chuyến nữa?

Tùng nói:

– Lúc Tào Công ở Kinh Châu, trong tay có trăm vạn người, việc nhiều như lông nhím*, há có được nhàn nhã mà tiếp đãi người khác ư? Nay đã ở Hứa Đô, văn võ ai làm việc nấy. Tùng đem điều lợi, hại ra thuyết phục, Tào Công ắt hưng binh thôi.

Chương nói:

– Ngươi hãy thử nói việc lợi, hại cho ta nghe thử.

Tùng nói:

– Mỗ sẽ khua lưỡi nói đến chuyện Mã Siêu có cái dũng của Hàn Tín, Kình Bố, lại có thù giết cha với Thừa tướng. Nay tuy tạm thời thua trận, lâu ngày về sau ắt lại muốn báo thù. Nay Trương Lỗ ở Hán Trung quân tinh, lương đủ. Trăm họ tôn là Hán vương, không bao lâu nữa sẽ xưng đế. Xưng đế xong ắt xâm phạm Trung Nguyên. Cái mà y thiếu chỉ là một đại tướng mà thôi. Nếu Mã Siêu gấp muốn báo thù, ắt sẽ họp binh ở Lũng Tây đi đầu hàng Trương Lỗ. Lỗ được Siêu thì giống như mọc cánh rồi. Lỗ, Siêu cùng ra tay, Thừa tướng sẽ lấy gì chống cự? Chi bằng thừa lúc Siêu chưa theo về, Hán Trung không phòng bị, một hồi trống là có thể phá xong. Đem những điều lợi, hại ấy mà đi thuyết phục thì chẳng lo việc không thành. Nay nếu không sớm đi, đợi Trương Lỗ động binh, thì tuy là biện sĩ như Tô, Trương, Tào Công cũng chắng nghe đâu.

Lưu Chương cả mừng, bèn sửa soạn vàng ngọc, gấm lụa, để làm vật tiến công, rồi sai tiễn Trương Tùng đi Hứa Đô. Tùng lén vẽ bản đồ Tây Xuyên, giấu trong đại áo, đem theo mười quân kỵ theo hầu, từ biệt Lưu Chương lên đường.

Sớm đã có người vào Kinh Châu báo cho Khổng Minh biết. Bấy giờ Khổng Minh có ý mưu đồ đất Xuyên, thường sai người vào Xuyên thám thính, nhân thế mới biết tin Trương Tùng vào Hứa Đô. Khổng Minh liền sai người vào Hứa Đô nghe ngóng tin tức.

Đây nói Trương Tùng tới Hứa Đô, nghỉ ngơi trong quán dịch, ngày nào cũng đi tới tướng phủ chầu chực, để xin gặp Tào Tháo. Vốn là Tháo từ khi từ Tây đô trở về, đã thầm ngạo nghễ, tự cho là đắc chí, không quan tâm đến thiên hạ, ngày nào cũng tiệc tùng, không có việc thì ít ra ngoài, việc nước đều bàn bạc ở tướng phủ. Đến ngày thứ ba, Trương Tùng bấy giờ mới báo được tên họ. Thị tòng bên tả hữu đều đòi hối lộ trước, rồi mới chịu dẫn vào. Tháo ngồi ở trên sảnh đường. Tùng lạy xong, đứng ở trước mặt. Tháo hỏi Tùng rằng:

– Chủ ngươi là Lưu Chương nhiều năm không tiến công, là tại sao?

Tùng đáp rằng:

– Vì giặc cướp nổi lên ở dọc đường, không thể thông đường tiến công.

Tháo nạt đi, nói:

– Ta dẹp sạch Trung Nguyên, thì làm gì còn giặc?

Tùng nói:

– Phía nam có Tôn Quyền*, phía bắc có Trương Lỗ, ở giữa có Lưu Bị, kẻ ít nhất cũng có hơn mười vạn người mặc giáp, tung hoành chẳng ai ngăn nổi, há có được thái bình đâu?

Tháo ban đầu thấy Trương Tùng thấp bé xấu xí, thì đã năm phần không vui, lại nghe lời nói chọc tức, bèn phất tay áo mà đứng dậy, đi vào hậu đường. Tả hữu trách Tùng rằng:

– Ngươi làm sứ giả, chẳng dựa theo ý Thừa tướng mà bẩm trình, chỉ chuyên chọc giận. May được Thừa tướng nể mặt người từ xa tới mà không trách tội. Ngươi hãy mau mau ra về.

Tùng cười, nói:

– Đất Xuyên Trung chúng ta không có kẻ siểm nịnh.

Chợt dưới thềm có một người hét lớn rằng:

– Người Xuyên Trung các ngươi không chịu siểm nịnh. Lẽ nào Trung Nguyên lại có kẻ siểm nịnh ư?

Tùng trông thấy người này mày thanh, mắt nhỏ, dáng vẻ trắng trẻo, tinh thần thanh thoát, vội hỏi tên họ. Người này đáp rằng:

– Mỗ là người Hoằng Nông, con trai Thái úy Dương Bưu, cháu của Tư không Dương Chấn. Một nhà có sáu người làm tướng quốc, ba người làm tam công. Nhờ được* cử Hiếu liêm mà ra làm quan, hiện làm Thừa tướng Môn hạ Lang trung, chưởng Nội ngoại Thương khố Chủ bạ*, họ Dương tên Tu, tự là Đức Tổ.

Người này học rộng, nói năng nhanh nhẹn, kiến thức hơn người, lúc này hai mươi lăm tuổi. Tùng biết Tu là một kẻ sĩ giỏi biện luận, có lòng muốn làm khó mình. Tu vốn dĩ có tài, coi thường kẻ sĩ trong thiên hạ. Bấy giờ thấy Trương Tùng lời nói hàm ý châm chọc người trong tướng phủ, bèn mời đi ra ngoài, vào trong thư viện, chia ngôi chủ khách mà ngồi. Tu có lòng dùng miệng lưỡi làm khó Trương Tùng, bèn nói với Tùng rằng:

– Đường Thục gập ghềnh, từ xa đến đây hẳn là khổ sở.

Tùng nói:

– Chúa công có lệnh, há bảo vạn dặm là xa? Cho dù nhảy vào nước sôi lửa bỏng cũng chẳng dám chối từ.

Tu hỏi:

– Đất đai trong Thục ra sao?

Tùng nói:

– Thục là quận phía tây, thời cổ gọi là Ích Châu, đường có sông Cẩm Giang hiểm trở, đất nối tiếp sự hùng tráng của Kiếm Các, vòng quanh hai trăm tám chục chặng, ngang dọc hơn ba vạn dặm. Tiếng gà kêu chó sủa nối tiếp nhau, chợ búa xóm làng không gián đoạn, ruộng màu đất tốt, chẳng có cái lo lụt, hạn. Nước giàu có, dân sung túc, thường vui vẻ với tiếng đàn, sáo. Sản vật chất đống như núi. Là chỗ hùng tráng nhất thiên hạ, chẳng nơi nào bằng.

Tu lại hỏi rằng:

– Nhân tài ở trong Thục ra sao?

Tùng nói:

– Văn có thơ phú của Tương Như*, võ có tài ba của Quản, Nhạc*, thầy thuốc có cái nghề khéo của Trọng Cảnh*, bói toán có sự sâu kín của Quân Bình*. Trong ba giáo, chín dòng*, những kẻ “vượt xa đồng loại, trội hơn mọi người”* thì không sao kể xiết. Há có thể nói hết được sao?

Dương Tu lại hỏi rằng:

– Như nay thủ hạ của Lưu Quý Ngọc có bao nhiêu người giống như công?

Tùng nói:

– Kẻ sĩ văn võ toàn tài, trí dũng gồm đủ, trung nghĩa khí khái thì có đến mấy trăm. Hạng bất tài như Tùng thì xe chở đấu lường cũng chẳng thể tính hết.

Tu nói:

– Công gần đây làm chức gì?

Tùng nói:

– Lạm sung vào chức Biệt giá, nhưng rất không xứng chức. Dám hỏi công ở triều đình làm quan gì?

Tu nói:

– Hiện làm Chủ bạ trong phủ Thừa tướng.

Tùng nói:

– Từ lâu đã nghe minh công nhiều đời trâm anh, tổ tông rạng rỡ, sao lại không đứng nơi miếu đường mà phò tá thiên tử, mà nay lại cứ khư khư làm một tên nha lại ở dưới của tướng phủ thế này?

Dương Tu nghe nói vậy, xấu hổ đầy mặt, miễn cưỡng đáp rằng:

– Mỗ tuy địa vị là liêu thuộc của Thừa tướng, nhưng được phó thác cho trọng trách về quân chính, tiền, lương; sớm chiều đội ơn nặng của Thừa tướng chỉ dạy, mở mang được nhiều điều. Bởi thế mới giữ chức này đó thôi.

Tùng cười, nói:

– Mỗ nghe nói Tào thừa tướng văn chẳng thể làm sáng tỏ đạo lý của Khổng, Mạnh, võ không đạt được then chốt của Tôn, Ngô, chỉ chăm chăm nhờ sức mạnh bá đạo mà chiếm ngôi vị lớn. Há đủ để dạy dỗ cho tác hạ, mở mang cho minh công sao?

Tu nói:

– Công sống ở nơi biên thùy, sao biết được đại tài của Thừa tướng? Ta sẽ để cho ông xem.

Rồi hô tả hữu hãy mở rương lấy một quyển sách để đưa cho Trương Tùng xem. Tùng xem tựa sách thấy ghi Mạnh Đức tân thư, từ đầu tới cuối xem qua một lượt, cộng là mười ba thiên, đều là phép cốt yếu của việc dùng binh. Tùng xem xong rồi hỏi rằng:

– Công cho rằng sách này là của ai?

Tu nói:

– Đây là Tào thừa tướng châm chước việc xưa, nay, dựa theo mười ba thiên sách Tôn Tử mà viết ra, gọi là Mạnh Đức tân thư. Người khinh Thừa tướng không có tài. Thứ này đủ truyền cho hậu thế chưa?

Tùng cười lớn, nói:

– Sách này đứa bé cao ba thước ở đất Thục tôi cũng có thể đọc thuộc, sao lại bảo là tân thư? Đây là do Vô Danh Thị* thời Chiến Quốc sáng tác. Tào thừa tướng trộm cắp cho là tài năng của mình. Chỉ giỏi gạt được tác hạ thôi.

Tu nói:

– Sách cất giấu riêng của Thừa tướng, tuy đã đóng thành quyển, nhưng chưa truyền ra cho đời. Người lại bảo là trẻ con trong Thục đọc thuộc như nước chảy, sao lại khinh nhau quá vậy?

Tùng nói:

– Nếu công không tin, tôi sẽ thử đọc thuộc lòng cho.

Tu nói:

– Xin được nghe một lần.

Tùng đem Mạnh Đức tân thư từ đầu đến cuối đọc to một lượt, chẳng sai một chữ. Tu nghe xong cả kinh, bèn rời chiếu mà lạy. Sau có thơ khen rằng:

Dáng vẻ sao cổ quái

Xấu xí mà thanh cao

Lời nghiêng nước Tam Hiệp

Mắt đọc sách mười hàng

Can đảm trùm Tây Thục

Văn chương vượt Thái hư

Dẫu ngàn kinh, vạn luận

Xem một lượt là xong.

Dương Tu nói:

– Công chỉ cần xem qua một lần là nhớ.

Hai người nhìn nhau, cười lớn. Tu nói:

– Công hãy tạm ở lại trong quán dịch. Chờ mỗ bẩm lại với Thừa tướng, để công gặp vua.

Tùng cảm ơn Tu, rồi lui ra. Tu vào gặp Tháo, nói:

– Mới rồi Thừa tướng sao lại khinh rẻ sứ Thục là Trương Tùng vậy?

Tháo nói:

– Dung mạo khó ưa, nói năng không khiêm tốn, ta vì thế mà khinh rẻ.

Tu nói:

– Nếu chọn người bằng dung mạo, sợ mất kẻ sĩ trong thiên hạ. Thừa tướng còn bao dung được cho một người như Nỗ Hoành, mà sao lại không thu nạp được Trương Tùng đây?

Tháo nói:

– Nỗ Hoành văn chương nổi tiếng đương thời. Ta vì thế mà không nỡ giết đi. Tùng thì có tài gì?

Tu nói:

– Khoan hãy nói chuyện biện luận như lật biển nghiêng sông, tài năng về ngâm gió vịnh trăng, mới rồi tôi đưa Mạnh Đức tân thư do Thừa tướng biên soạn, kẻ kia xem một lần là đọc thuộc được ngay, như bình trút nước. Kẻ nghe rộng nhớ dai như thế trên đời hiếm có. Tùng nói sách này là Vô Danh Thị thời Chiến Quốc viết ra. Trẻ con trong Thục đều có thể đọc thuộc lòng.

Tháo nói:

– Lẽ nào cổ nhân với ta ngầm có suy nghĩ giống nhau ư?

Bèn sai người đem xé nát sách ấy đốt đi*. Tu nói:

– Có thể để người này gặp vua, để y thấy uy nghi của nước lớn.

Tháo nói:

– Người này chưa biết cách ta dùng binh. Ngày mai ta tới giáo trường phía tây điểm quân. Ngươi hãy dẫn hắn đến trước, để cho thấy cách ta điều khiển, rồi về trong Thục kể lại. Đợi ta hạ xong Giang Nam, rồi thu Xuyên cũng chưa muộn.

Tu quay trở về.

Đến hôm sau, Tu cùng Trương Tùng tới giáo trường phía tây.

Tháo kiểm điểm năm vạn hùng binh Hổ Vệ, bày bố trên giáo trường. Quả nhiên khôi giáp chói lòa, áo bào sáng lạn, chiêng trống rền trời, giáo mác kín đất. Bốn phương tám hướng đều chia thành đội, ngũ. Cờ xí dàn bày, ngựa chạy như bay. Tùng liếc mắt hờ hững. Lát sau, Tháo gọi Tùng tới trước mặt, trỏ cho xem, nói:

– Ngươi ở trong Xuyên có từng thấy những người anh hùng như thế này không?

Tùng nói:

– Trong Thục của tôi chưa từng trông thấy binh mã như thế này. Chỉ có kẻ sĩ dùng nhân nghĩa để định thiên hạ thôi.

Tháo tái mặt, nhìn Tùng. Tùng hoàn toàn chẳng có ý khiếp sợ, lại hơi có chút lòng coi thường. Dương Tu mấy lần đưa mắt nhìn Tùng. Tháo nói với Tùng rằng:

– Ta xem lũ giặc chuột trong thiên hạ cũng như cỏ rác thôi. Đại quân hễ kéo tới đâu, hễ đánh là thắng, hễ lấy là được. Kẻ theo ta thì sống, kẻ nghịch ta thì chết, chẳng phải chỉ có thể khiến người ta vinh hiển, mà còn có thể khiến người ta bị diệt tộc nữa. Ngươi có biết chăng?

Tùng nói:

– Thừa tướng xua binh đến đâu, hễ chiến là chắc thắng, hễ đánh là chắc lấy. Tùng cũng đã biết rồi.

Tháo nói:

– Ngươi đã biết ta có tài dùng binh, sao lại không sợ phục?

Tùng nói:

– Thừa tướng ngày trước ở Bộc Dương chống Lữ Bố, tại Uyển Thành chiến Trường Tú, gặp Chu Lang nơi Xích Bích, đụng Quan Vũ tại Hoa Dung, cắt râu vứt áo ở Đồng Quan. Đây đều là vô địch thiên hạ!

Tháo cả giận, nói:

– Thằng nho quèn sao dám vạch trần sở đoản của ta!

Bèn hét sai tả hữu lập tức đẩy ra ngoài chém đi. Dương Tu vội can rằng:

– Tùng tuy đáng chém. Chỉ hiềm y vượt đường Thục* để tới đây triều cống, sợ làm tổn thương tấm lòng của Man Di. Người hiểu chuyện sẽ bảo rằng kẻ này buông ra lời không khiêm tốn. Kẻ không biết sẽ nói Thừa tướng chê lễ vật ít ỏi, bởi thế mới chém sứ giả.

Tháo chưa tan cơn giận. Tuân Úc khổ sở can gián. Tháo bấy giờ mới tha chết, sai người lấy gậy đánh nhầu, đánh đuổi Trương Tùng ra ngoài.

Tùng trở về quán dịch, rời thành ngay trong đêm, sửa soạn trở về Xuyên. Tùng tự nghĩ rằng:

– Ta vốn muốn dâng châu quận của Tây Xuyên, nào ngờ bị khinh rẻ như thế. Ta vì thế mà bị nhục! Lúc trước đã lỡ nói khoác trước mặt Lưu Chương, ngày nay ấm ức trở về tay không, càng bị người trong Thục cười nhạo. Ta nghe nói Lưu Huyền Đức ở Kinh Châu nhân nghĩa truyền bá xa gần đã lâu rồi, chi bằng đi thẳng theo đường ấy mà về, thử xem người ấy thế nào, rồi ta sẽ tự có chủ kiến.

Thế là nhảy lên ngựa, dẫn theo mấy người hầu, nhắm địa giới Kinh Châu mà đi. Đi tới cửa địa giới Dĩnh Châu*, chợt thấy một đội người ngựa, ước có hơn năm trăm quân kỵ, đi đầu là một viên đại tướng, mặt dồi chút phấn*, đang đón ở trên đường. Viên tướng ấy nói:

– Người đang tới lẽ nào là Trương Biệt giá ư?

Tùng nói:

– Đúng vậy.

Viên tướng ấy vội vàng xuống ngựa, chắp tay vải dài thưa rằng:

– Triệu Vân đứng chờ đã lâu rồi.

Tùng nói:

– Lẽ nào là Thường Sơn Triệu Tử Long sao?

Vân nói:

– Phải. Mỗ vâng lệnh của chúa công Lưu Huyền Đức, vì đại phu lặn lội xa xôi, người ngựa giong ruổi, nên đặc biệt sai Triệu Vân tạm đem rượu thịt tới hộ tống đại phu, để bảo vệ ngài trên đường về.

Nói dứt, quân sĩ bưng rượu thịt đến. Vân quỳ xuống dâng lên. Tùng tự nghĩ rằng: “Người ta nói Lưu Huyền Đức khoan nhân mến khách, nay quả nhiên ra đón từ xa như thế này. Thật khác với Tào Tháo khinh rẻ ta!”. Bèn cùng Tử Long uống luôn mấy chén, rồi lên ngựa cùng đi, tới đầu địa giới Kinh Châu. Chiều tối hôm ấy, đi đến một quán dịch, thấy ngoài cửa có hơn trăm người đứng hai bên, đánh trống đón tiếp. Một tướng đứng trước đầu ngựa làm lễ, nói:

– Vâng tướng lệnh của chúa công Lưu Huyền Đức, vì đại phu xông pha gió bụi, nên sai Quan Mỗ hầu rượu ở dịch đình, để đợi ngài ngơi nghỉ.

Tùng xuống ngựa, cùng Vân Trường vào trong quán tiếp đãi nhau. Tiệc rượu đã bày xong, Vân Trường, Tử Long lại ba lần nhường nhịn, rồi sau mới dám ngồi, ân cần mời rượu. Uống đến canh tàn, mới đi ngủ một giấc.

Hôm sau, dùng bữa sáng xong, Tùng lên ngựa đi tiếp. Đi chưa được năm, ba dặm, xa xa có một đám người ngựa đi tới. Người đi giữa là Lưu hoàng thúc của Đại Hán, bên trái có Ngọa Long, bên phải có Phượng Sồ, trông ra xa thấy Trương Tùng, thì liền xuống ngựa đứng chờ. Đến lúc gặp nhau, Huyền Đức nói:

– Từ lâu đã nghe danh lớn của đại phu như sấm động bên tai, chỉ hận núi sông cách trở, chẳng được nghe chỉ dạy. Nay nghe nói ngài về kinh đô, nên một lòng tiếp đãi, nếu như được đội ơn không chê, hãy tới châu tàn của tôi, cho xe ngựa nghỉ tạm ít lâu, cho tôi được bày tỏ lòng ngưỡng vọng khát khao. Chưa biết đại phu có chịu ưng chăng?

Tùng cả mừng, bèn lên ngựa. Hoàng thúc cùng với Trương Tùng sóng cương ngựa mà vào Kinh Châu, bày tiệc tiếp đãi. Lúc dự tiệc chỉ nói chuyện phiếm, chẳng hề đề cập tới một việc gì của Tây Xuyên, cũng chẳng hỏi han xem Lưu Chương có được khỏe mạnh không, cũng chẳng hề nói tới nhân vật ở trong Xuyên. Những điều được hỏi ở trên chiếu rượu, Tùng đều nhất nhất đối đáp, chỉ đợi Lưu Huyền Đức mở lời, rồi sau mới nói. Huyền Đức với Khổng Minh cũng im lìm không đề cập đến. Tùng nói:

– Nay hoàng thúc giữ Kinh Châu, rốt cuộc có được mấy quận?

Khổng Minh đáp rằng:

– Kinh Châu là mượn tạm của Đông Ngô thôi. Họ ngày nào cũng sai sứ đến đòi. Nay chúa công vì cớ đã là rể, nên mới tạm để cho yên thân.

Tùng nói:

– Đông Ngô chiếm cứ sáu quận tám mươi mốt châu, dân mạnh nước giàu, mà hãy còn chưa biết đủ ư?

Bàng Thống nói:

– Chúa công tôi là hoàng thúc của Hán đế, ngược lại chẳng thể chiếm cứ châu quận. Bọn họ đều là sâu mọt* của nhà Hán, dùng bá đạo để chiếm cứ. Người trí giả ai mà chẳng bất bình!

Huyền Đức nói:

– Hai công chớ nói thế. Ta có đức gì đâu. Há dám mong chiếm địa vị cao mà giữ thành trì ư?

Tùng nói:

– Không phải. “Thiên hạ chẳng phải là thiên hạ của một người, mà là thiên hạ của người trong thiên hạ, chỉ người có đức mới có được thôi”. Huống hồ minh công là tông thân nhà Hán, nhân nghĩa lan tràn khắp bốn biển. Chớ bảo là chiếm cứ châu quận, nếu dù thay thế chính thống mà lên ngôi cũng chẳng phải là quá đáng.

Huyền Đức khoanh tay, sợ hãi mà từ tạ, nói:

– Điều mà Công nói, tôi sao dám nhận.

Từ đó, giữ Trương Tùng lại đãi tiệc ba ngày, cũng chẳng hề đề cập tới chuyện ở trong Xuyên. Tùng từ tạ ra đi, lại bày tiệc tiễn chân ở mười dặm trường đình. Huyền Đức dâng rượu cho Trương Tùng, nói:

– Rất mang ơn đại phu không chê, chịu ở lại ba hôm. Ngày nay chia biệt, chẳng biết ngày nào lại được thân gần chỉ dạy?

Rồi nước mắt chảy dài*. Trương Tùng tự nghĩ: “Huyền Đức có phong độ của Nghiêu, Thuấn, sao có thể bỏ rơi? Chi bằng nói ra, khiến lấy được Tây Xuyên, để hoàn thành ước nguyện của ta”. Tùng bèn nói rằng:

– Tùng cũng muốn sớm tối theo hầu, mà chưa được dịp thôi. Tùng thấy Kinh Châu đông có Tôn Quyền thường ôm lòng chiếm cứ, bắc có Tào Tháo vẫn muốn nuốt tươi, cũng chẳng phải là đất có thể quyến luyến mãi.

Huyền Đức nói:

– Vốn biết như thế, nhưng chưa có chỗ yên ổn để dung thân.

Tùng nói:

– Ích Châu hiểm trở, ruộng nước ngàn dặm, dân giàu nước mạnh, nhân kiệt địa linh, binh giáp mười vạn. Kẻ sĩ tài trí từ lâu đã hâm mộ đức độ của hoàng thúc. Nếu cất quân Kinh, Tương, ruổi dài sang tây, thì bá nghiệp có thể thành, Hán thất có thể hưng rồi.

Huyền Đức nói:

– Bị sao dám gánh việc ấy. Lưu Ích Châu cũng là dòng dõi của để thất, ơn trạch trùm khắp trong Thục đã lâu rồi. Người khác há có thể lay động được sao?

Tùng nói:

– Mỗ chẳng phải là bán chúa cầu vinh, mà nay gặp minh công, chẳng dám không giãi bày gan mật thôi. Lưu Quý Ngọc tuy có đất đai Ích Châu, mà bẩm tính hôn ám, nhu nhược, chẳng thể dùng người hiền năng, lại thêm Trương Lỗ ở bắc, là người không có võ lược, thưởng phạt chẳng rõ ràng, hiệu lệnh không được thi hành, lòng người li tán, vẫn mong được minh chúa. Tùng đi chuyến này, là chỉ muốn nạp đất cho Tào Tháo. Nào ngờ nghịch tặc ngông cuồng buông thả, gian hàng khi quân phạm thượng, cuối cùng sẽ bán rẻ triều Hán. Minh công trước hãy lấy Tây Xuyên làm cơ nghiệp, rồi sau lên bắc mưu đồ Hán Trung, kế lấy Trung Nguyên, khuông phò thiên triều, danh lưu sử sách. Minh công nếu quả có ý lấy Tây Xuyên, Tùng nguyện ra sức chó ngựa, để làm nội ứng. Chưa biết ý của minh công thế nào?

Huyền Đức nói:

– Rất đội ơn ngài. Bị tuy cùng quẫn nhưng ngặt vì Lưu Quý Ngọc với Bị là đồng tông, nếu như tiến đánh, thì sợ người trong thiên hạ mắng chửi.

Tùng nói:

– Minh công có biết thiên thời, việc người chăng? Nếu vì việc người mà quay lưng với thiên thời, thì sợ tháng ngày không quay lại nữa. Đại trượng phu ở đời đáng nên nỗ lực gây công dựng nghiệp, vung roi đi trước. Nay nếu gặp thời cơ mà chẳng lấy, người khác lấy mất, hối hận đã muộn rồi.

Huyền Đức nói:

– Bị nghe nói đường Thục gập ghềnh, ngàn núi vạn sống, xe không thể ngay trục, ngựa chẳng thể sóng đôi, tuy là muốn lấy nhưng phải dùng kế hay gì?

Tùng rút từ trong tay áo một tấm bản đồ, dâng lên cho Huyền Đức, nói:

– Tùng cảm kích không sao nói hết, bởi thế mới dâng bản đồ này lên, để báo đền ơn tri ngộ của minh công. Chỉ cần lấy tấm bản đồ này ra xem, trong vòng một ngày là biết được đường sá trong Thục thôi.

Huyền Đức mở lấy, xem qua. Trên ấy vẽ kĩ địa lý, hành trình, xa gần, rộng hẹp, núi sông hiểm yếu, kho tàng lương thực, thảy đều đầy đủ rõ ràng. Tùng lại nói:

– Minh công hãy gấp mưu đồ đi. Tùng có hai người bạn tâm phúc rất là thân thiết, là Pháp Chính, Mạnh Đạt. Hai người này ắt có thể giúp đỡ. Nếu lúc nào hai người này đến Kinh Châu, hãy đem việc kín mà bàn bạc.

Huyền Đức chắp tay cảm tạ, nói:

– Núi xanh chẳng đổi, nước biếc hãy còn, ngày khác gặp nhau, sẽ xin báo đáp.

Tùng nói:

– Tùng gặp được chúa nhân nghĩa, chẳng thể không đem hết chân tình mà thưa bẩm, há dám mong báo đáp đâu?

Hai người từ biệt. Khổng Minh, Bàng Thống đều lạy ở dưới trường đình. Bọn Vân Trường tiền mấy chục dặm mới quay về. Trương Tùng nhằm hướng Tây Xuyên mà đi. Bọn Huyền Đức tự quay về Kinh Châu.

Đây nói Trương Tùng trở về Ích Châu, trước tiên đi gặp bạn mình là Pháp Chính, tự là Hiếu Trực, người huyện Mi, quận Hữu Phù Phong, con trai của hiền sĩ Pháp Chân. Tùng gặp Chính, nói rõ rằng:

– Tào Tháo khinh rẻ hiền sĩ, chỉ có thể cùng lo, chẳng thể cùng vui. Ta đã đem Ích Châu hứa cho Lưu hoàng thúc rồi. Chỉ muốn cùng anh bàn bạc việc ấy.

Pháp Chính nói:

– Tôi đoán Lưu Chương chẳng xứng làm chủ của ta, nên cũng có lòng muốn gặp Lưu hoàng thúc lâu rồi. Nếu lòng đã giống nhau như thế, thì còn có gì nghi ngại nữa? Hãy đợi người anh cùng quê của tôi là Mạnh Đạt tới cùng bàn.

Giây lát, Mạnh Đạt tới. Đạt tự là Tử Khánh*, cùng quê với Pháp Chính. Đạt vào, thấy chính và Tùng cùng cười to. Đạt nói:

– Tôi đã biết ý của hai công, muốn dâng đất Ích Châu ư?

Tùng nói:

– Đúng là muốn thế. Anh thử đoán xem, nên hiến cho ai?

Đạt nói:

– Nếu chẳng phải Lưu Huyền Đức thì không đảm đương nổi.

Ba người vỗ lưng cười lớn. Pháp Chính nói:

– Ngày mai anh đi gặp Lưu Chương, được chăng?

Tùng nói:

– Tôi sẽ tiến cử hai công làm sứ giả, đi sang Kinh Châu.

Hai người đồng ý.

Hôm sau, Trương Tùng gặp Lưu Chương. Chương hỏi sự việc thế nào. Tùng nói:

– Tháo là giặc nhà Hán, muốn cướp thiên hạ, không đáng nói đến. Kẻ kia vốn đã có lòng chiếm Tây Xuyên.

Chương nói:

– Nếu đã thế, phải làm sao đây?

Tùng nói:

– Mỗ có một mưu, khiến Trương Lỗ, Tào Tháo đều không dám xâm phạm Tây Xuyên.

Chương lại nói:

– Làm sao hóa giải?

Tùng nói:

– Hiện Lưu hoàng thúc ở Kinh Châu là đồng tông với chúa công, thêm nữa lại là người nhân từ, khoan hậu, có phong độ của bậc trưởng giả. Sau lúc ao binh ở Xích Bích, Tháo nghe nhắc là vỡ mật, huống chi là Trương Lỗ? Chúa công hay sai sứ bưng thư đi kết hiếu, để làm ngoại viện. Cũng đủ để chống cự Tào Tháo, Trương Lỗ. Đất Thục có thể được yên rồi.

Chương nói:

– Ta có lòng đó đã lâu rồi. Ai có thể đi làm sứ?

Tùng nói:

– Chẳng phải Pháp Chính, Mạnh Đạt thì chẳng thể sai đi.

Chương liền triệu hai người đó vào, soạn một phong thư, sai Pháp Chính làm sứ giả, trước đi mở đường giao hảo, sau đó sai Mạnh Đạt đưa mấy ngàn tinh binh, giúp Huyền Đức phòng ngự. Đang lúc bàn bạc, một người từ ngoài đột nhiên xông vào, mặt đầy mồ hôi, kêu to rằng:

– Chúa công nếu như nghe lời Trương Tùng, thì ắt bốn mươi mốt châu quận sẽ thuộc về người khác thôi!

Tùng cả kinh. Người đang nói đó là ai? Hồi sau sẽ thấy.

120. BÀNG THỐNG HIẾN KẾ LẤY TÂY XUYÊN

Kẻ nói đó là người huyện Lãng Trung, quận Ba Tây*, họ Hoàng tên Quyền, tự là Công Hoành, hiện là Chủ bạ trong phủ của Lưu Chương. Chương hỏi rằng:

– Ta kết hiếu với Lưu Huyền Đức thành một nhà. Ngươi vì cớ gì lại buông ra lời ấy đây?

Quyền can rằng:

– Mỗ ở Tây Thục, nhưng đã biết Huyền Đức lâu rồi. Người này lấy khoan hậu để đãi người, lấy nhu chế cương, anh hùng khó địch. Tào Tháo còn thấy ghê lòng, còn những người khác sao đáng bàn tới? Người này xa thì được lòng kẻ sĩ, gần thì được dân ngóng đợi, lại thêm Gia Cát Lượng trí mưu, Quan, Trương anh dũng, Triệu Vân, Hoàng Trung, Ngụy Diên làm vây cánh. Nếu gọi đến Thục, đối đãi như thuộc hạ thì Lưu Bị sao chịu phục tùng dưới thấp, cam làm người nhỏ? Nếu dùng lễ với khách mà đối đãi, thì ắt một nước chẳng chứa được hai chủ. Nếu nghe lời mỗ thì ắt Tây Thục vững như núi Thái Sơn, nếu chẳng nghe lời mỗ thì chúa công ắt có mối nguy chồng trứng rồi. Trương Tùng ngày trước đi qua Kinh Châu, ắt là đồng mưu với Lưu Bị, hãy chém Trương Tùng trước, rồi sau cắt đứt với Lưu Bị. Ắt Tây Thục được may mắn vạn phần đó.

Chương nói:

– Nếu làm như thế, Trương Lỗ kéo tới thì lấy gì chống cự?

Quyền nói:

– Chi bằng đóng kín biên cương, hào sâu lũy cao, để đợi thời thái bình*.

Chương nói:

– Quân giặc phạm bờ cõi, nguy cấp như cháy lông mày, nếu đợi thời thái bình thì ấy là kế kém rồi.

Chương không nghe theo, bèn sai Pháp Chính đi ngay. Lại có một người chặn lại, can rằng:

– Không được! Không được!

Chương trông ra, thì là quan Tòng sự ở trước trướng, là Vương Lũy. Lũy dập đầu, nói rằng:

– Chúa công nay nghe lời thuyết phục của Trương Tùng, tự chuốc lấy họa rồi.

Chương nói:

– Không phải đâu. Ta kết hiếu với Lưu Bị, thực là muốn chống cự Trương Lỗ thôi.

Lũy nói:

– Trương Lỗ phạm cõi, ấy là bệnh ghẻ lở. Lưu Bị vào Xuyên, thì là họa lớn trong lòng bụng đó. Huống hồ Lưu Bị là kiêu hùng ở đời, trước thờ Tào Tháo mà còn muốn mưu hại, sau theo Ngô hầu, liền đoạt Kinh Châu. Lòng dạ như thế, sao có thể ở chung? Nay gọi đến, thì Tây Xuyên xong rồi!

Chương nạt, nói:

– Chớ nói xằng nữa! Huyền Đức là anh họ của ta. Người ấy sao lại có lòng chiếm đoạt cơ nghiệp của ta cho được?

Liền sai dìu hai người đó ra ngoài, rồi sai Pháp Chính lên đường ngay. Đời sau có thơ rằng:

Bốn bể vẫy vùng trăm trận dư

Tiếc thay Quý Ngọc thiếu cơ mưu

Bấy giờ nếu chịu nghe lời phải

Tây Xuyên nào dễ thuộc chàng Lưu?

Pháp Chính rời Ích Châu, đi thẳng sang Kinh Châu, vào gặp Huyền Đức. Chào hỏi xong rồi, dâng thư lên. Huyền Đức mở ra xem. Thư nói:

“Tộc đệ là Lưu Chương kính lạy dâng thư cho tông huynh tướng quân ở dưới cờ.

Từ lâu đã khâm phục uy danh như sấm sét, nhưng đường Thục gập ghềnh, chưa kịp dâng cúng, trộm lấy làm sợ hãi khôn cùng. Chương nghe nói: “Cát hung thì cứu giúp nhau, hoạn nạn thì dìu dắt nhau”, bạn bè còn như thế, huống hồ là tông tộc đâu? Nay Trương Lỗ ở phía bắc, sớm chiều sẽ cất quân, xâm phạm bờ cõi của Chương. Chương chẳng thể yên tâm, nên dốc lòng sai người kính mang thư tín dâng lên, xin ngài rũ lòng lắng nghe. Nếu như còn nhớ nghĩ tình thân tông tộc, viện đến cái nghĩa thủ túc, thì xin lập tức cất quân, dẹp sạch cuồng khấu, mãi làm môi răng, sẽ xin thù đáp. Thư chẳng hết lời, xin chờ xe ngựa.

Kiến An năm thứ mười sáu [211], mùa đông, tháng mười hai, tổng đệ là Chương quỳ lạy dâng thư”.

Huyền Đức xem xong thì cả mừng, bày tiệc tiếp đãi Pháp Chính, Huyền Đức ở trên tiệc, cho lui tả hữu, nói với Chính rằng:

– Từ lâu đã ngưỡng mộ danh tiếng của Hiếu Trực. Trương Biệt giá cũng khen đức tốt của ngài rất nhiều. Nay được nghe chỉ dạy, thì thật thỏa nguyện trên đời.

Pháp Chính từ tạ, nói:

– Chỉ là kẻ tiểu lại trong Thục, sao đủ kể đến! Vẫn nghe nói rằng: “ngựa hí vì gặp Bá Nhạc, người chết vì kẻ hiểu mình”. Những lời Trương Biệt giá ngày trước từng nói, tướng quân có ý muốn thôi chăng?

Huyền Đức nói:

– Bị một thân làm khách ở nhờ, chưa từng hết thương cảm mà than thở, thường nghĩ rằng chim ri hãy còn có một nhành cây, thỏ khôn còn đào được ba miệng hang, huống chi ta là người đây? Vả đất Thục là nơi sung túc, chẳng phải không muốn, chỉ hiểm Lưu Quý Ngọc cũng là tông thất thôi.

Pháp Chính nói:

– Ích Châu là chốn kho trời, chẳng phải người chủ dẹp loạn thì chẳng thể ở được. Nay Lưu Quý Ngọc chẳng thể dùng người hiền, làm nên việc, cứng rắn mà không có dũng, nhu mì đến mức yếu đuối. Cơ nghiệp ấy chẳng thể được lâu, ắt sẽ thuộc về người khác thôi. Nay giao cho tướng quân, đó là cơ hội chẳng thể chối từ. Há chẳng nghe nói chuyện đuổi thỏ phải bắt được trước sao? Tướng quân đã muốn, mỗ xin liều chết để giúp.

Huyền Đức vòng tay cảm tạ, nói:

– Chắc là trời giúp, mà cũng do công ban cho đó. Xin hãy tạm nghỉ ngơi, chờ tôi bàn bạc.

Đêm ấy tiệc tan, Khổng Minh tiễn Pháp Chính về quản dịch. Huyền Đức hãy còn ngồi trầm ngâm. Bàng Thống chưa lui, cười mà nói rằng:

– Việc nên làm mà không quyết, trong lòng lại nghi hoặc, ấy là người ngu. Chúa công nhân trí sáng suốt, mà sao lại nghi ngờ quá như vậy?

Huyền Đức hỏi rằng:

– Như lời công nói, thì phải làm sao?

Thống nói:

– Kinh Châu hoang tàn, người, của hết sạch, đông có Tôn Quyền, bắc có Tào Tháo, khó thể đạt được chí mình. Nay Ích Châu hộ khẩu trăm vạn, đất rộng, tiền lắm, dựa vào đó có thể làm vốn để lo nghiệp lớn, mà cơ đồ vương bá quả thực cũng đủ thành rồi. May được Trương Tùng, Pháp Chính giúp ở bên trong, đấy là trời ban đó, còn nghi hoặc cái gì? Mỗ vì thế mà cười thôi.

Huyền Đức nói:

– Nay kẻ địch như nước, lửa với ta chỉ là Tào Tháo thôi. Tháo lấy gấp gáp thì ta lấy khoan hòa, Tháo dùng hung bạo thì ta dùng nhân nghĩa, Tháo nhờ xảo quyệt thì ta nhờ trung hậu. Mỗi việc đều phải trái ngược với Tháo, thì việc mới có thể thành. Nay vì lợi nhỏ mà thất tín với thiên hạ, ta vì thế mà không nỡ.

Sau sử quan đọc tới chỗ này, bèn làm thơ rằng:

Khuyên lấy Tây Xuyên đã mấy phen

Nào hay Huyền Đức vẫn trầm ngâm

Chẳng vì lợi nhỏ quên nhân nghĩa

Tấm lòng Nghiêu, Thuấn vẫn chăm chăm

Bàng Thống cười, nói:

– Lời của chúa công tuy hợp lẽ trời, chỉ hiềm nay là thời loạn, dùng binh tranh mạnh, vốn chẳng phải chỉ có một đường lối. Nếu như chấp nhặt lễ nghĩa thì một tấc cũng chẳng tiến nổi, cần phải quyền biến mới được. Vả chăng “nuốt kẻ yếu, đánh kẻ ngu” là việc thường của Ngũ bá, “chiếm chỗ nghịch, giữ chỗ thuận” là điều cổ nhân vẫn quý trọng. Nếu việc đã xong rồi, thì lấy nghĩa mà phong cho làm nước lớn, thì có phụ chữ tín đâu? Ngày nay không lấy, cuối cùng bị người khác lấy mất thôi. Từ xưa đến nay, phần lớn đều nhờ quyền biến mà được thiên hạ, rồi dùng nhân nghĩa để giữ lấy. Chúa công hãy nghĩ kỹ cho.

Huyền Đức chắp tay cảm tạ, nói:

– Những lời vàng đá sẽ ghi vào trong gan ruột.

Thế là bèn mời Khổng Minh tới cùng bàn bạc việc cất quân về phía tây. Khổng Minh nói:

– Kinh Châu là đất quan trọng, ắt phải chia binh phòng thủ. Huyền Đức nói:

– Ta cùng Bàng Sĩ Nguyên, Hoàng Trung, Ngụy Diên đi trước. Quân sư hãy cùng Vân Trường, Ích Đức, Tử Long trấn giữ.

Khổng Minh vâng lệnh. Hôm sau, Khổng Minh ở lại giữ Kinh Châu, Quan Công ngăn chặn đường quan yếu ở Tương Dương, đóng ở cửa ải Thanh Nê, Trương Phi quản lĩnh việc tuần tra trên sông ở bốn quận, Triệu Vân đóng đồn ở Giang Lăng, trấn giữ Công An. Huyền Đức sai Hoàng Trung làm Tiền bộ, Ngụy Diên làm Hậu quân. Huyền Đức tự cùng với Lưu Phong, Quan Bình ở trung quân. Quân bộ, quân kỵ có năm vạn cùng kéo đi. Lúc lên đường, Liếu Hóa dẫn một cánh quân tới đầu hàng. Huyền Đức sai Liếu Hóa phò tá Vân Trường để cự Tào Tháo.

Mùa đông năm ấy, Huyền Đức dẫn binh nhắm hướng tây mà đi, Đi chưa được mấy đoạn đường, thì Mạnh Đạt tới đón, bái kiến Huyền Đức, thưa rằng:

– Lưu Ích Châu sai mỗ dẫn bốn ngàn quân, đón tiếp từ xa.

Huyền Đức sai người vào Ích Châu báo cho Lưu Chương biết trước. Lưu Chương liền gửi thư, báo cho các châu quận dọc đường cung ứng tiền lương, dùng đến số vạn. Chương tự mình tới Phù Thành đón tiếp Huyền Đức, rồi hạ lệnh chuẩn bị xe cộ, màn trướng, cờ xí, áo giáp, thảy đều dùng thứ mới. Chủ bộ Hoàng Quyền vội vào can rằng:

– Chúa công đi chuyến này ắt bị Lưu Bị hại thôi. Mỗ ăn lộc nhiều năm, chẳng nỡ nhìn chúa công trúng gian kế của người khác. Mong hãy nghĩ kỹ.

Trương Tùng nói:

– Hoàng Quyền li gián tình nghĩa tông tộc, làm tăng thêm oai phong cho bọn giặc cướp, thật là không có ích gì cho chúa công.

Chương hét lớn với Quyền rằng:

– Ý ta đã quyết. Ngươi sao lại chống đối?

Quyền dập đầu vỡ trán, máu chảy đầy mặt, tới gần ngậm lấy áo của Chương mà can ngăn. Chương cả giận, giật áo để đứng dậy. Quyền chẳng chịu nhả, bị rụng mất hai cái răng cửa. Chương nạt bảo tả hữu lôi Hoàng Quyền ra. Quyền khóc lớn, đành trở về. Chương toan đi. Một người kêu lên rằng:

– Hoàng Công Hoành* nói thẳng mà không thu nhận, định đi tìm cái chết sao?

Rồi mọp xuống dưới thềm mà can. Chương nhìn xem. Ấy là người huyện Du Nguyên, quận Kiến Ninh, họ Lý tên Khôi*. Khôi dập đầu can rằng:

– Trộm nghe: “Thiên tử có bảy bề tôi can thẳng, thì tuy vô đạo mà chẳng mất thiên hạ. Chư hầu có năm bề tôi can thẳng, thì tuy vô đạo mà chẳng mất nước mình. Đại phu có ba bề tôi can thẳng, thì tuy vô đạo mà chẳng mất nhà mình. Kẻ sĩ có người bạn can thẳng, thì ắt chẳng để mất tiếng thơm. Người cha có đứa con can thẳng, thì ắt chẳng rơi vào chỗ bất nghĩa”*. Lời trung nghĩa của Hoàng Công Hoành sao lại chẳng thu nạp? Nếu để Lưu Bị vào Xuyên, thì là thả hổ về núi, lấy muối khuấy trà, làm sao chế ngự được đây?

Chương nói:

– Huyền Đức là anh họ của ta, sao có thể phản bội người thân mà nghe theo người ngoài? Ai còn nói nữa thì chém.

Rồi nạt tả hữu sai đẩy Lý Khôi ra ngoài. Trương Tùng nói:

– Nay quan văn trong Thục đều quyến luyến vợ con, chẳng chịu vì chúa công mà giữ cửa ải. Các tướng cậy công kiêu ngạo, muốn mưu đồ riêng. Nếu chẳng được Lưu hoàng thúc thì ắt địch đánh bên ngoài, dân phản bên trong, đó là con đường bại vong.

Chương nói:

– Như lời công nói mới thật là có ích cho ta lắm vậy.

Hôm sau, Chương lên ngựa, đi ra cửa Du Kiều. Trước mặt có người báo rằng:

– Vương Lũy ở Quảng Lăng tự dùng dây thừng treo ngược mình ở trên cửa thành, tay cầm một mảnh giấy, tay kia cầm thanh kiếm, miệng nói: “Nếu như không nghe lời can thì sẽ cắt đứt dây thừng cho rơi xuống chết ở đất này”.

Lưu Chương sai đem mảnh giấy mà Lũy cầm tới để xem. Trên có bài văn rằng:

“Ích Châu tòng sự, thần là Vương Lũy ở Quảng Lăng khóc nhỏ ra máu, thành khẩn thưa rằng:

Cổ nhân thời xưa, như vua Nghiêu dựng chiếc trống thu lời can gián, vua Thuấn lập cái cây chép lời phỉ báng, nếm mùi vị khó nuốt, nghe lời nói chói tai. Sở Hoài dương dự hội thề ở Vũ Quan, không nghe lời nói của Khuất Nguyên, nên bị nước Tần cầm tù. Ngô Phù Sai hẹn họp ở Hoàng Trì, không dùng lời can của Tử Tư, nên bị nước Việt dụ dỗ. Nay chúa công khinh thường rời xa quận lớn để cùng Lưu Bị gặp ở Phù Thành, sợ có lối đi mà chẳng có lối về vậy. Nếu như được ngài hồi tâm chuyển ý, chém Trương Tùng trên phố chợ, dứt minh ước với Lưu Bị, thì ắt già trẻ đất Thục được may mắn vạn phần. Cơ nghiệp của chúa công cũng may mắn vạn phần vậy. Xin rũ lòng soi xét”.

Lưu Chương xem xong, cả giận nói rằng:

– Ta cùng người nhân đức gặp nhau, như được gần củ chi, cỏ lan*. Sao lại mấy lần khinh dễ ta như thế?

Vương Lũy kêu to một tiếng, tự cắt đứt dây thừng, rơi xuống đất chết. Đời sau có thơ rằng:

Tự cổ trung thần dễ nát thân

Thương tha Vương Lũy cản Lưu Chương

Cửa thành treo ngược, phơi gan mật

Thân chết hãy còn để tiếng thơm.

Lưu Chương dẫn ba vạn người ngựa, đi tới Phù Thành. Đoàn xe đi sau chở theo tiền lương thực, lụa là đến hơn ngàn cỗ, tới đón Huyền Đức.

Đây nói tiền quân của Huyền Đức đã tới Điếm Giang*. Những chỗ đi qua thì một là được Tây Xuyên cung cấp rất hậu, hai là Huyền Đức hiệu lệnh nghiêm minh. Nếu có ai muốn lấy một thứ gì của trăm họ thì chém luôn. Bởi thế đi qua chỗ nào cũng chẳng xâm phạm một mảy may. Dân chúng dìu già dắt trẻ, đứng xem chật đường, đốt hương lễ bái. Huyền Đức cũng vỗ về. Chợt Trương Tùng sai người đến gặp Pháp Chính. Chính được thư, hiểu ý, bèn đến gặp Bàng Thống. Chính nói:

– Gần đây sứ giả của Trương Vĩnh Niên đưa mật thư tới đây. Nay nhân dịp gặp nhau ở Phù Thành, hãy nhân dịp mà mưu đồ đi. Việc lớn có thể lập tức thành công. Cơ hội này nhất thiết không nên để mất.

Thống nói:

– Ý này chẳng thể nói ra. Hãy đợi lúc hai Lưu gặp nhau rồi mới dâng lời lên. Nếu để lộ ra trước thì giữa chừng sẽ có biến.

Pháp Chính bèn giữ kín không nói. Phù Thành cách Thành Đô ba trăm sáu mươi dặm. Chương đến nơi. Sứ giả đón vào gặp mặt Huyền Đức. Hai quân đều đóng đồn ở bên sông Phù Giang. Huyền Đức vào thành, cùng Chương gặp gỡ. Ai nấy kể tình anh em. Làm lễ xong, Bị gạt lệ, nhắc lại chuyện của tông tộc triều Hán. Tiệc tan, ai nấy đều trở về trại nghỉ ngơi. Chương nói với các quan rằng:

– Đáng cười bọn Hoàng Quyền, Vương Lũy, chẳng biết lòng dạ anh họ của ta, lại mong ta nghi ngờ. Hôm nay ta đã gặp người nhân nghĩa đích thực. Ta được người này làm viện trợ thì còn lo gì Tào Tháo, Trương Lỗ đây? Nếu chẳng có Trương Tùng, ắt mất đi vây cánh này rồi.

Ngay đêm ấy, Chương cởi áo bào xanh mình đang mặc, cùng với năm trăm lượng vàng ròng, sai người đưa tới Thành Đô ban cho Trương Tùng. Chương nhìn các quan, vui mừng nói rằng:

– Ta kết hiếu với Huyền Đức thì đêm có thể ngủ yên rồi.

Bấy giờ tướng tá dưới trướng là bọn Lưu Côi*, Linh Bao*, Trương Nhiệm, Đặng Hiền và cả ban văn quan, võ tướng trong Thục nói:

– Chúa công khoan hãy mừng. Lưu Bị lòng dạ khó dò, trong nhu mà có cương, khó thể đo lường. Nếu một mai có biến, thì chưa thể lường trước đâu.

Chương cười, nói:

– Các ngươi đều là người thâm hiểm. Anh ta há có lòng nào khác đâu?

Bèn trở về trướng mà ngủ.

Đây nói Huyền Đức trở về trại. Bàng Thống vào can rằng:

– Hôm nay chúa công có thấy động tĩnh của Lưu Quý Ngọc ở trên chiếu rượu không?

Huyền Đức nói:

– Quý Ngọc chân thành, đúng là em ta vậy.

Thống nói:

– Quý Ngọc tuy hiền, mà bọn Lưu Côi, Trương Nhiệm ai nấy đều ôm lòng bất bình, liếc nhìn chúa công. Lúc ấy là lành hay dữ chẳng bảo đảm được đâu. Như Thống tính kế, thì chi bằng ngày mai bày tiệc mời Lưu Quý Ngọc dự tiệc, rồi mai phục một trăm tay đao búa trong vách thay áo. Chúa công ném chén làm hiệu, giết ngay ở trên tiệc, rồi cùng ùa vào Thành Đô. Đao chẳng rút khỏi bao, cung chẳng phải căng dây, có thể ngồi mà bình định. Huyền Đức nói:

– Quý Ngọc là cốt nhục đồng tông của ta, thật lòng tiếp đãi. Lại thêm ta mới đến đất Thục, chưa ban ơn huệ, gây được uy tín. Nếu làm như thế thì trời ở trên chẳng dung, dân ở dưới cũng oán rồi. Mưu của công, tuy là kẻ bá đạo cũng chẳng làm theo đâu. Làm thế thì ắt thành kẻ bất nghĩa thôi.

Thống nói:

– Chẳng phải là ý kiến của Thống. Là Pháp Hiếu Trực được thư của Trương Tùng, trong đó nói việc chẳng nên trì hoãn, nên mưu đồ ngay trong sớm tối.

Pháp Chính vào gặp, nói:

– Bọn mỗ chẳng phải vì bản thân, mà là theo mệnh trời thôi.

Huyền Đức nói:

– Lưu Quý Ngọc là đồng tông với ta, chẳng nỡ chiếm lấy.

Chính nói:

– Minh công sai rồi. Nếu không làm thế, Trương Lỗ với Thục có mối thù giết cha. Người ấy ắt sẽ lấy thôi. Nay chúa công chẳng thể chờ lâu, phải gấp mưu đồ đi! Trộm thấy chúa công lặn lội núi sông, quân mã rong ruổi, mới đến đất này, tiến thì có công, lui thì vô ích. Nếu cứ ôm lòng hồ nghi, dây dưa ngày tháng, thì quân mỏi tiền hết. Nếu không gấp như thế, lại sợ cơ mưu tiết lộ, bị người khác mưu hại. Bấy giờ chúa công còn nơi nào mà quay về? Chi bằng thừa dịp trời giúp, người theo mà ra tay không ngờ, để dựng cơ nghiệp. Đây thực là lúc có thể làm nên, chẳng thể để mất!

Bấy giờ Pháp Chính ba lần thuyết phục Huyền Đức lấy Xuyên. Chẳng biết tâm ý Huyền Đức là như thế nào? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XII

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XIII

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XIII

121. Triệu Vân ngăn sông đoạt ấu chúa.

122. Tào Tháo cất quân xuống Giang Nam.

123. Huyền Đức chém Dương Hoài, Cao Bái.

124. Hoàng Trung, Ngụy Diên đại tranh công.

125. Dốc Lạc Phượng, tên bắn Bàng Thống.

126. Trương Ích Đức vì nghĩa thả Nghiêm Nhan.

127. Khổng Minh định kế bắt Trương Nhiệm.

128. Dương Phụ mượn binh phá Mã Siêu.

129. Ở Gia Manh, Trương Phi chiến Mã Siêu.

130. Lưu Huyền Đức bình định Ích Châu.

121. TRIỆU VÂN NGĂN SÔNG ĐOẠT ẤU CHÚA

Kiến An năm thứ mười bảy [212], nhằm năm Nhâm Thìn, mùa xuân, tháng giêng, Lưu Huyền Đức cùng Ích Châu mục Lưu Chương hội họp ở Phù Thành*. Hai người gặp mặt, kể hết tình huynh đệ, bày tiệc linh đình, khao thưởng ba quân, vui vẻ đến trọn ngày. Bàng Thống dẫn Pháp Chính tới thuyết phục Huyền Đức giết chết Lưu Chương ở trên chiếu tiệc. Thế là Tây Xuyên chẳng cần nhọc sức cung tên mà định rồi. Huyền Đức nói:

– Mới vào trong Thục, ơn tín chưa dựng. Việc ấy quyết chẳng thể làm.

Bàng Thống thuyết phục hai ba lần. Huyền Đức chẳng hề có ý muốn nghe theo. Hôm sau, bày tiệc ở trong thành, hai người bày tỏ hết những việc sâu kín trong lòng, như cùng một mẹ sinh ra. Rượu đến nửa chừng, Bàng Thống bàn bạc với Pháp Chính rằng:

– Việc đã nắm ở trong lòng bàn tay, mà chưa được chúa công bằng lòng.

Liền sai Ngụy Diên múa kiếm, lén dặn dò y ra tay. Diên tuốt kiếm, nói:

– Trong tiệc không có nhạc. Xin múa kiếm làm vui.

Bàng Thống liền gọi các võ sĩ kéo vào trong sảnh, chỉ đợi Ngụy Diên ra tay. Các tướng thủ hạ của Lưu Chương thấy Ngụy Diên múa kiếm. Lưu Chương cũng thấy võ sĩ ở dưới thêm tay đều nắm cán đạo, ngó thẳng lên sảnh. Tòng sự Trương Nhiệm cũng rút kiếm ra múa, nói:

– Ắt phải có đối thủ. Mỗ xin làm bạn.

Hai người cùng múa. Trương Nhiệm đưa mắt nhìn Huyền Đức. Thống đưa mắt ngoái nhìn Lưu Phong. Phong cũng rút kiếm xông vào múa. Lưu Côi, Linh Bao, Đặng Hiền ai nấy đều rút kiếm bước ra nói:

– Bọn ta nên múa cùng, để giúp cho một tiếng cười!

Huyền Đức cả kinh, rút thanh kiếm mà tả hữu đang đeo, đứng ngay trên chiếu, nói:

– Anh em ta là tông thân nhà Hán, gặp nhau uống rượu, chẳng hề nghi kỵ, cũng chẳng phải là ở trên hội Hồng Môn. Cần chi phải dùng đến việc múa kiếm để làm loạn ư? Ai chẳng vứt kiếm thì chém ngay!

Lưu Chương cũng nạt rằng:

– Anh em sum họp, cần gì phải đeo đao?

Bèn sai vứt hết đi. Mọi người đều lui xuống. Kẻ trên tiệc thì đều bỏ hết binh khí. Huyền Đức gọi các tướng sĩ lên sảnh, lấy rượu thưởng cho. Huyền Đức nói:

– Anh em ta là xương máu của cùng một họ, cùng bàn việc lớn. Há có hai lòng đâu? Các ngươi chớ kinh hoàng ngờ sợ.

Các tướng đều cúi đầu vái lạy. Lưu Chương ôm Huyền Đức, khóc, nói:

– Ơn của anh ta, thề chẳng dám quên.

Rồi cùng vui vẻ uống đến tối mới tan. Huyền Đức về trại, rất trách Bàng Thống, nói:

– Ta tự lấy nhân nghĩa mà làm việc với thiên hạ. Sao nỡ làm như thế? Ngươi chớ nói thêm gì!

Hai người than thở không dứt.

Đây nói Lưu Chương về trại. Bọn Lưu Côi nói:

– Chúa công có thấy quang cảnh trên tiệc hôm nay chăng? Chi bằng sớm trở về, để khỏi sinh hậu họa.

Lưu Chương nói:

– Lưu Huyền Đức anh của ta chẳng thể so bì với những người khác.

Các tướng nói:

– Tuy Huyền Đức chẳng có lòng ấy, nhưng kẻ sĩ dưới trướng đều muốn thôn tính Tây Xuyên, để mưu cầu phú quý.

Chương nói:

– Các ngươi chớ dùng lời li gián tình nghĩa anh em bọn ta nữa.

Bèn chẳng nghe theo tí nào. Hai người vui vẻ uống rượu hơn trăm ngày, chẳng hề có nghi ngờ gì thêm. Chợt có người báo binh của Trương Lỗ xâm phạm vi Gia Manh. Lưu Chương liền xin Huyền Đức đi ra đó. Huyền Đức khảng khái nhận lời, bèn dẫn quân bản bộ đi tới ải Gia Manh. Các tướng khuyên Lưu Chương lệnh cho đại tướng giữ chắc các chỗ ải hiểm, để phòng Huyền Đức làm binh biến. Ban đầu Chương còn không theo, sau mới sai danh tướng trong Thục là Đô đốc Bạch Thủy là hai người Dương Hoài, Cao Bái, bảo giữ lấy ải Phù Thủy. Lưu Chương tự trở về Thành Đô. Đến lúc Lưu Huyền Đức tới ải Gia Manh, thì nghiêm cấm quân sĩ, rộng ban ơn huệ, để thu lòng dân.

Đây nói có người báo tin cho Ngô hầu. Ngô hầu cùng văn võ bàn bạc. Quyền nói:

– Ban đầu ta muốn cùng Lưu Huyền Đức chung sức lấy Xuyên, nào ngờ ngày nay y phản bội ta, tự đi lấy mất. Giờ phải làm sao?

Cố Ung tiến lên nói:

– Lưu Bị chia binh lặn lội nơi núi non xa hiểm, chẳng dễ quay về. Sao chẳng sai một cánh quân chọn của Xuyên trước, cắt đứt đường về, rồi sau cất hết quân Đông Ngô, một hồi trống là đánh hạ được, có thể chiếm được Kinh, Tương rồi.

Quyền nói:

– Kế ấy rất tuyệt diệu!

Liền định khởi binh. Chợt phía sau bình phong có một người hét lớn rồi bước ra, nói:

– Hãy chém ngay kẻ dâng kế này đi! Muốn hại mạng con gái ta sao?

Mọi người cả kinh, trông ra, thì là Ngô phu nhân. Phu nhân nổi giận nói:

– Ta cả đời chỉ có đứa con gái này, đem gả cho Lưu Bị, hiện đang ở Kinh Châu. Nếu như động binh thì tính mạng con gái ta sẽ ra sao?

Rồi nạt Tôn Quyền rằng:

– Người nắm giữ cơ nghiệp của cha anh, ngồi mà giữ tám mươi mốt châu, mà còn tự cho là không đủ, dòm ngó lợi nhỏ mà chẳng nhớ đến cốt nhục.

Tôn Quyền dạ dạ luôn miệng, đáp rằng:

– Lời dạy của lão mẫu, há dám trái sao?

Bèn cho văn võ lui ra. Ngô phu nhân hết sức căm hận Cố Ung. Tôn Quyền đứng ở dưới hiên, tự nghĩ rằng: “Cơ hội này một khi để mất, thì đến lúc nào mới gặp lại?”. Đang lúc trầm ngâm, chẳng hay Trương Chiêu đã đứng ở trước mặt từ lúc nào, hỏi rằng:

– Chúa công đang lo việc gì?

Tôn Quyền nói:

– Ta đang nghĩ đến việc ban nãy.

Chiêu nói:

– Quá dễ! Trước hãy sai một người, chỉ đem theo năm trăm quân, giả làm lái buôn, lén vào Kinh Châu, gửi một bức mật thư cho phu nhân, chỉ nói rằng quốc thái bệnh nguy kịch, muốn trăn trối việc sau này, để gọi phu nhân đêm ngày trở về. Huyền Đức cả đời chỉ có một đứa con trai, cũng đem theo về nước ta. Bấy giờ sai Huyền Đức đem Kinh Châu đổi lấy A Đẩu. Nếu y chẳng ưng, khi ấy sẽ động binh, có ngại gì không được?

Quyền nói:

– Kế ấy rất tuyệt diệu! Ta có một người, họ Chu tên Thiện, sức nhấc nổi vạc, có can đảm, từ nhỏ đã quen phá cửa treo tường, nhiều lần đi theo anh của ta. Có thể sai đi.

Chiêu nói:

– Nhất thiết chớ tiết lộ, chỉ nên lập tức sai y khởi hành.

Thế là Quyền mật sai Chu Thiện đem năm trăm quân, chia làm năm thuyền, đóng giả làm lái buôn ngồi ở trong, rồi viết một bức quốc thư giả, để đề phòng khi bị tra hỏi. Trong thuyền lén chứa binh khí. Chu Thiện theo đường thủy Kinh Châu mà đi. Thuyền cập bờ sông, Chu Thiện tự vào Kinh Châu, sai môn lại báo với Tôn phu nhân. Phu nhân gọi Chu Thiện vào. Thiện trình mật thư. Phu nhân thấy nói Quốc thái bệnh nguy kịch, thì khóc lóc hỏi thăm. Chu Thiện lạy, rồi kể rằng:

– Quốc thái chợt mắc bệnh nặng, sớm tối chỉ nhớ nhung phu nhân. Nếu mà đi trễ, thì sợ chẳng được gặp mặt. Lại bảo phu nhân đem A Đẩu theo để được gặp một lần.

Phu nhân nói:

– Phải sai người tới Nam quận bảo cho quân sư được biết, rồi mới đi được.

Chu Thiện nói:

– Nếu quân sư trả lời rằng: “phải đợi chúa công sai người về báo mới được xuống thuyền”, thì phải làm sao?

Phu nhân nói:

– Nếu chẳng từ biệt mà đi, sợ bị ngăn cản.

Chu Thiện nói:

– Ở trong sông lớn đã chuẩn bị thuyền rồi. Nay xin mời phu nhân lên xe rời thành.

Tôn phu nhân nghe nói mẹ bệnh nguy cấp, sao mà không hoảng? Liền đem A Đẩu vừa tròn bảy tuổi giấu ở trong xe, chỉ đem theo hơn ba mươi người tùy tùng. Ai nấy đều đeo đao kiếm, lên ngựa rời thành, đi thẳng tới bờ sông rồi lên thuyền. Lúc trong phủ có người đi báo, thì Tôn phu nhân đã tới trấn Sa Đầu, xuống dưới thuyền rồi. Chỉ nghe thấy trên bờ có mấy người kêu lớn:

– Chớ cho thuyền đi! Hãy chờ ta tiễn chân phu nhân!

Người trên thuyền trông ra, thì là Thường Sơn Triệu Tử Long. Vốn là Tử Long đi tuần tiễu vừa về, biết được tin ấy, được một phen kinh hoảng, chỉ kịp đem theo bốn, năm quân kỵ, như cơn gió xoáy men theo bờ sông mà truy đuổi. Chu Thiện tay cầm mác dài, hét sai quân sĩ nhất tề đẩy thuyền ra xa. Ai nấy cầm binh khí ùa ra, dàn bày ở trên thuyền. Huống hồ lại thêm gió thuận, nước xiết, thuận dòng mà đi. Triệu Vân đuổi theo ven sông, kêu:

– Sẽ để phu nhân đi! Chỉ cho tôi bái bẩm một câu!

Chu Thiện nói:

– Ngươi là kẻ nào mà dám cản trở chủ mẫu?

Triệu Vân không đáp, men theo sông mà đuổi đến hơn mười dặm. Dưới bến có buộc hờ một chiếc thuyền đánh cá, Triệu Vân bỏ ngựa, cầm thương nhảy lên thuyền đánh cá. Chỉ có hai người lái thuyền đuổi theo thuyền lớn của quân Ngô. Chu Thiện sai quân sĩ bắn tên. Triệu Vân dùng thương gạt đi. Tên rơi lả tả xuống nước. Còn cách thuyền lớn hơn vài trượng, quân Ngô dùng thương đâm bừa, chẳng thể tiến lên. Triệu Vân ném thương xuống sàn thuyền nhỏ, rút cây kiếm Thanh Công đang cầm trên tay, đánh dạt giáo mác, nhắm thuyền Ngô vươn mình nhảy một cái, đã sớm lên thuyền lớn. Quân Ngô thảy đều kinh hoàng ngã lăn ra. Về sau có thơ rằng:

Năm xưa cứu chúa tại Đương Dương

Ngày nay bay nhảy chốn Trường Giang

Quân Ngô vỡ mật trên thuyền lớn

Triệu Vân anh dũng thật vô song.

Lại có thơ rằng:

Đáng quý Thường Sơn Triệu Tử Long

Đương Dương cứu chúa trổ anh hùng

Bấy giờ trong bụng ôm thiên tử

Ngày nay đạp sóng lập đại công

Tôn thị quyền uy hồn phách tán

Trương Chiêu mưu trí cũng thành không

Hai phen nguy hiểm nhờ hồng phúc

Bốn chục năm làm vua Thục trung.

Triệu Vân lên thuyền. Quân Ngô thảy đều lui ra sau đuôi. Triệu Vân vào khoang, thấy phu nhân ôm A Đẩu trong lòng. Phu nhân hét Triệu Vân:

– Sao lại vô lễ như thế?

– Vân thu kiếm vào bao, cất tiếng dạ, nói:

– Chủ mẫu vì cớ gì chẳng cho quân sư biết tin mà đã đi ngay?

Phu nhân nói:

– Mẫu thân ta đang bệnh nguy kịch, không rỗi để báo tin.

Vân nói:

– Chủ mẫu đi thăm bệnh, vì cớ gì lại đem tiểu chủ nhân theo?

Phu nhân nói:

– A Đẩu là con trai ta, để lại Kinh Châu thì không ai chăm sóc.

Vân nói:

– Chủ mẫu sai rồi. Chủ nhân cả đời chỉ có một mảy cốt nhục này. Tiểu tượng ôm ra từ giữa trăm vạn quân ở Đương Dương dốc Trường Bản. Ngày nay lại lén ôm đi, đấy là lý gì?

Phu nhân nổi giận, nói:

– Tính ra ngươi chỉ là một võ phu ở dưới trướng, sao dám quản việc nhà ta?

Triệu Vân nói:

– Phu nhân muốn đi, thì hãy để tiểu chủ nhân lại.

Phu nhân hét lên rằng:

– Ngươi giữa đường xông vào trong thuyền, ắt có ý làm phản!

Vân nói:

– Cho dù vạn chết, cũng không dám để phu nhân đi!

Phu nhân hét bọn thị tì xông lên cấu xé, bị Triệu Vân đẩy ngã, đoạt lấy A Đẩu từ trong lòng, ôm ra đầu thuyền. Vân định cập vào bờ, thì chẳng có người giúp, nếu muốn hành hung thì lại ngại không hợp đạo lý, tiến lui đều chẳng được. Phu nhân hét sai bọn thị tì giành lại A Đẩu. Triệu Vân một tay ôm lấy Thái tử, một tay chống kiếm. Chẳng ai dám đến gần. Chu Thiện ở sau thuyền kẹp chặt bánh lái, cho thuyền xuôi dòng. Gió thuận, nước xiết, thuyền nhắm giữa dòng mà đi. Triệu Vân một tay khó vỗ thành tiếng, chỉ bảo vệ được A Đẩu. Há có thể dời thuyền cập bờ?

Việc đang nguy cấp, thì ở đầu kênh dưới hạ lưu có một đội thuyền hơn mười chiếc dàn hình chữ nhất kéo ra, trên thuyền vẫy cờ gióng trống. Triệu Vân tự nghĩ: “Phen này trúng kế Đông Ngô rồi”. Đứng đầu thuyền là một viên đại tướng, tay cầm trường mâu, cao giọng kêu to:

– Để cháu ta lại rồi đi!

Ấy là Trương Phi người đất Yên. Trương Phi vốn đi tuần tiễu, nghe được tin tức ấy, lại ở cửa Giáp Khẩu của sông Du Giang đụng ngay thuyền Ngô, bèn vội vàng ra chặn. Binh Ngô chân tay luống cuống. Trương Phi cầm kiếm nhảy lên thuyền Ngô. Chu Thiện thấy Trương Phi lên thuyền, bèn cầm đao tới nghênh chiến, tay vừa vung lên đã bị Trương Phi một kiếm chém ngã. Phi xách đầu Thiện tới trước mặt Tôn phu nhân. Phu nhân cả kinh nói:

– Thúc thúc vì cớ gì lại vô lễ quá vậy?

Trương Phi nói:

– Tẩu tẩu chẳng xem ca ca ta là trọng, lén tự về nhà, thế thì là đạo lý gì?

Phu nhân nói:

– Mẹ ta bệnh nặng, rất là nguy cấp, nếu đợi ca ca các ngươi báo tin về cho phép, thì sợ lỡ việc lớn của ta. Nếu người chẳng cho ta trở về, thì xin đâm đầu xuống sông mà chết!

Nói dứt liền toan nhảy. Trương Phi cùng Triệu Vân bàn bạc:

– Nếu bức chết người này thì chẳng phải là đạo của kẻ bề tôi. Chỉ nên mang A Đẩu sang thuyền ta.

Bèn nói với Tôn phu nhân rằng:

– Ca ca ta là hoàng thúc Đại Hán, cũng chẳng khiến tẩu tẩu phải nhục nhã gì. Ngày nay từ biệt, nếu còn nhớ đến ơn nghĩa của ca ca, thì hãy sớm sớm quay về.

Hai người từ biệt xong, Trương Phi ôm A Đẩu cùng Triệu Vân trở về thuyền, thả cho năm chiếc thuyền của Tôn phu nhân đi. Về sau có thơ rằng:

Bờ cầu Trường Bản khí giận xông

Đánh lui sóng nước, đuổi Tào binh

Nay ở trên sông cứu nguy chúa

Vạn đời danh chép tại sử xanh.

Không nói chuyện Tôn phu nhân về nước. Chỉ nói Trương Phi, Triệu Vân đoạt được A Đẩu, vui mừng trở về thuyền. Đi chưa được mấy dặm, Khổng Minh dẫn đại đội thuyền kéo tới, gặp được Trương Phi, Triệu Vân cùng A Đẩu. Bốn người đi cùng một thuyền trở về. Quân sư tự gửi văn thư đến ải Gia Manh, báo cho Huyền Đức biết.

Đây nói Tôn phu nhân về gặp mẫu thân, kể chuyện Trương Phi, Triệu Vân giết mất Chu Thiện, ngăn sông đoạt mất A Đẩu. Tôn Quyền cả giận, nói:

– Nay em gái ta đã trở về, với bên kia chẳng còn thân thiết, lại có thù giết Chu Thiện, sao lại không báo?

Bèn gọi các văn võ đến bàn bạc việc cất đại quân, thề chẳng đứng cùng với Lưu Bị, tới lấy Kinh Châu. Chưa biết sẽ ra sao?

122. TÀO THÁO CẤT QUÂN XUỐNG GIANG NAM

Đây nói Tôn Quyền sai thu thập thuyền bè, chuẩn bị người ngựa đi lấy Kinh Châu. Đang lúc bàn bạc việc điều binh, chợt có tin báo:

– Tào Tháo cất bốn mươi vạn quân, đến báo thù trận Xích Bích, chẳng thể khinh địch.

Tôn Quyền cả kinh, vội họp văn võ bàn bạc. Có người báo rằng:

– Trưởng sử Trương Hoành từ khi từ chức về nhà dưỡng bệnh, nay đã chết, có di thư trình lên.

Tôn Quyền xem thư. Thư ấy viết:

“Trưởng sử Trương Hoành lúc lâm chung viết thư lạy dâng chúa công Ngô hầu ở dưới cờ.

Từ xưa người nắm nước nhà đều muốn sửa sang đức chính để sánh với thời thịnh trị, nhưng đến lúc trị nước, đa phần chẳng thể tỏa hương thơm*. Ấy chẳng phải không có trung thần, hiền sĩ phò tá, mờ mịt trong đạo trị nước, mà là do chúa chẳng thắng nổi tính tình của mình, chẳng thể dùng được họ thôi. Ôi, tính người ghét cái khó mà hùa theo cái dễ, thích cái giống mình mà ghét cái khác mình, vì thế nên mới trái ngược với đạo trị nước. Truyện nói: “theo thiện như trèo lên, theo ác như lở xuống”, ấy là nói điều thiện thì khó theo vậy*.

Người làm vua thừa kế cơ nghiệp nhiều đời, chiếm cái thế* tự nhiên mà có, nắm uy quyền của Bát bính*, hưởng thú vui của giống, khác*, chẳng mượn lấy từ ai*, mà trung thần thì ôm cái phương thuật khó nói, mửa ra lời lẽ nghịch tai, thì chẳng thể nào hợp nổi với nhau, nhưng chẳng phải cũng là lẽ tự nhiên sao? Dẫu rằng là thế, nhưng ắt gây hiểm khích*. Lời xảo biện nhân đó nổi lên, mờ mắt với lòng trung nhỏ nhặt, quyến luyến trong yêu thương, ơn nghĩa, hiền ngu lẫn lộn, lớn bé không phân, thảy đều do tâm tình rối loạn mà thôi.

Bởi thế mà bậc vua sáng hiểu ra điều ấy, cầu người hiền như là đói khát, nghe lời can mà chẳng chán ghét, nén tình cảm, bớt ham muốn, vì nghĩa mà cắt đứt ân tình. Bề trên chẳng ban chức sai lầm, thiên vị. Kẻ dưới sẽ chẳng có chỗ mong cầu*. Nên nghĩ kỹ thêm, nuốt nỗi nhục, giấu cơn giận, để làm thành nhân đức bao trùm khắp chốn.

Sông núi Mạt Lăng có khí đế vương, hãy gấp dời sang ở chỗ đó, để làm cơ nghiệp vạn đời.

Hoành chẳng nén nổi, khóc ra máu, đau thương nhớ nghĩ đến mấy điều này!”.

Quyền đọc thư xong thì khóc rống. Trương Hoành mất năm sáu mươi tuổi. Quyền nói:

– Trương Tử Cương bảo ta dời nơi ở, ta sao lại chẳng nghe theo?

Liền ra lệnh dời trị sở về Kiến Nghiệp, đắp Thạch Thành*. Lữ Mông tiến lên, nói:

– Binh Tào Tháo đến thì hãy giáp công. Nên đắp ổ ở cửa sông Nhu Tu để chống cự*.

Các tướng đều nói:

– Lên bờ đánh giặc, rồi đi chân đất* xuống thuyền, đắp thành để làm chi?

Mông nói:

– Việc binh có khi thuận lợi, có khi bất lợi, cũng không thể trăm trận trăm thắng. Lỡ như bất ngờ gặp địch, bộ, kỵ sát nhau. Người còn chẳng rỗi để chạy kịp tới bờ sông, làm sao có thể xuống thuyền đây?

Quyền nói:

– Người chẳng tính xa ắt sẽ phải gặp mối lo gần. Kiến giải của Tử Minh thật là sâu xa.

Liền sai mấy vạn quân đắp ổ Nhu Tu, làm suốt đêm ngày, nhất định phải dựng xong.

Đây nói Tào Tháo chỉnh đốn ba quân lên đường. Trưởng sử Đổng Chiêu tiến lên nói:

– Từ xưa đến nay, người làm bề tôi trên đời chưa có ai có công như Thừa tướng, tuy Chu Công, Lữ Vọng cũng chẳng thể bì kịp vậy. Chải gió, gội mưa hơn ba mươi năm, quét sạch quần hung, vì trăm họ trừ hại, khiến Hán thất bảo tồn. Há có thể liệt chung hàng với các bề tôi khác sao? Nên nhận tước vị Ngụy công, ban thêm cửu tích để rõ ràng với thiên hạ.

Cửu tích ấy tức là: một là xe ngựa*; hai là y phục*, ba là âm nhạc*; bốn là cửa son*; năm là bậc thềm*; sáu là Hổ Bôn*; bảy là phu, việt*; tám là cung tên*; chín là rượu cự sưởng, ngọc khuê, toàn*. Đấy là tên và ý nghĩa của Cửu tích.

Thị trung Tuân Úc nói:

– Không thể! Thừa tướng vốn hưng nghĩa binh, khuông phù Hán thất, mang tấm lòng thành thật trung trinh, giữ cái ý khiêm nhượng thoái lui. Quân tử yêu người ta vì đức. Chẳng nên như thế.

Tào Tháo nghe thấy, đột nhiên tái mặt. Đổng Chiêu nói:

– Há có thể vì một người mà cản trở sự trông ngóng của mọi người sao?

Bèn tôn Tháo làm Ngụy công. Tuân Úc che mặt giấu nước mắt, nói:

– Ta chẳng ngờ ngày hôm nay lại như thế!

Tháo rất hận Úc, cho là chẳng giúp đỡ mình.

Năm Kiến An thứ mười bảy [212], mùa đông, tháng mười, Tào Tháo hưng binh xuống Giang Nam, cũng đem Tuân Úc đi cùng. Úc đã biết Tào Tháo ắt có lòng muốn giết hại, bèn cáo bệnh, chỉ tiến tới Thọ Xuân. Tháo lại sai người đốc thúc lên đường. Úc than rằng:

– Ta chết xuống nơi chín suối, chẳng còn mặt mũi nào gặp vua Hán nữa.

Chợt sứ giả của Tào Tháo đem một hộp đồ ăn đến. Trên hộp có thủ bút của Tào Tháo tự mình niêm phong lại. Úc mở hộp ra xem, bên trong chẳng hề có thứ gì. Úc nói:

– Dừng lại ở đây thôi!

Rồi uống thuốc độc mà chết, thọ năm mươi tuổi. Sử quan có bài tán rằng:

Tuân Văn Nhược đất Dĩnh

Người khen tài vương tá

Thanh danh sánh Ngũ nhạc

Công nghiệp chấn ba đài

Mạnh Đức không chung thủy

Lưu hầu chẳng thấy đâu*

Lòng trung ôm hận chết

Thiên hạ thảy bi ai!

Bàn rằng:

“Từ khi hoàng đế dời về Tây kinh, Sơn Đông như nước sôi sùng sục. Sinh mạng thiên hạ giống như treo ngược rồi. Tuân quân bèn vượt Hà, Ki, vượt gian quan* để theo họ Tào. Xét người ấy quyết định hành động, mở lời dâng kế, thì rõ ràng là mưu lược giúp vua để giải nạn nước, há có thể bảo là nhân thời loạn mà giả nhân nghĩa, để gây thành mưu mô soán đoạt đâu? Đấy thực là người xem điều nhân là trách nhiệm của mình, cứu dân chúng trong lúc thảng thốt. Đến khi ngăn trở đề nghị của Đổng Chiêu, đến nỗi chẳng giữ được mạng, ấy há chẳng phải là số phần đã định ư? Ôi, người đời nói về Tuân quân, chỉ quá chăm chú vào sự hiển đạt hay trắc trở của ông mà thôi. Ta thường cho rằng người hiền từ bậc trung trở xuống, thì đạo của họ chẳng thể tròn vẹn, trí mưu có chỗ sâu nông, lúc bắt đầu thì như thế nhưng vị tất đã được đến cuối cùng. Cái lý của họ chẳng thể đòi xem xét thật tròn vẹn vậy. Ôi, xem người hiền như Vệ Tứ*, nói một lời mà hai nước thất bại*. Người ấy chẳng phải là bạc bẽo về nhân nghĩa mà muốn làm như thế. Đại để là sự việc có chỗ tròn vẹn thì cũng có chỗ tổn thất, thêm nữa lập công thì chẳng thể vẹn cả đôi đường. Khi ấy thời vận đang lúc truân chuyên, nếu chẳng phải kẻ có hùng tài thì không thể vượt qua lúc hiểm nghèo ấy. Công cao thì thế mạnh, ắt hoàng khí sẽ tự chuyển dời thôi*. Đấy lại là một thời vận khác chẳng thể gộp chung mà bàn luận. Đại để chỉ có thể giữ bản thân mình đi theo chính đạo mà thôi, ấy cũng là cái nghĩa sát thân để thành nhân vậy”.

Bài tán rằng*:

Công nghiệp hiển hách

Tiếng tốt bay cao

Thời bắt quyền biến*

Vung vàng cứu bạn

Bắc Hải trời sinh

Tiếng lòng dìu dặt*

Hơn người lắm thay

Nhạc lẻ, không bè

Thẳng quá sao nên?*

Mưu cao giúp ai?

Úc tuy giúp đỡ

Thực vì nạn nước

Công thành, vận đổi

Dẫu nghi, một lòng*.

Con ông là Tuân Uẩn* gửi thư báo tin buồn. Tháo rất hối hận, sai người hậu táng, tặng thụy là Kính hầu.

Đây nói đại quân Tào Tháo tới Nhu Tu*, sai ba vạn quân kỵ thiết giáp đi trước, lệnh Tào Hồng làm chỉ huy, đi tuần đến tận bờ sông. Hồng trở về báo rằng một dải ven sông, trông ra xa thấy vô số cờ xí, nhưng chẳng biết quân địch tụ họp ở chỗ nào. Tháo chẳng thể yên tâm, tự dẫn binh tiến lên, đến cửa Nhu Tu dàn bày thế trận. Tháo dẫn hơn trăm người lên dốc núi, trông ra xa thấy chiến thuyền đều chia làm đội ngũ, theo thứ tự mà bày bố. Cờ chia ra năm màu, quân khí sáng loáng. Trên thuyền lớn chính giữa, dưới bóng lọng bằng vải là xanh, trông thấy Tôn Quyền đang ngồi. Tả hữu văn võ đứng hầu hai bên. Tháo lấy roi trỏ, nói:

– Sinh con phải như Tôn Trọng Mưu! Như con của Lưu Cảnh Thăng thì chỉ là chó lợn thôi!

Chợt nghe một tiếng vang lên, thuyền bên nam nhất tề lướt đi, qua lại như bay. Trong ổ Nhu Tu lại có một cánh quân kéo ra, xông vào quân Tào. Quân binh của Tào Tháo lui về sau rồi bỏ chạy. Quân đều tan tác, chỉ trỏ hò hét cũng không ngăn được. Một ngàn mấy trăm quân kỵ đuổi tới bên núi. Cưỡi ngựa đi đầu là một kẻ mắt biếc râu tía, lưng dài chân ngắn. Mọi người nhận ra chính là Tôn Quyền đang tự dẫn một đội kỵ binh tới đánh Tào Tháo. Tháo cả kinh. Đến lúc kíp quay ngựa lại thì hai viên đại tướng Đông Ngô là Hàn Đương, Chu Thái cưỡi hai con ngựa đã xông lên gần tới rồi. Sau lưng Tháo có đại tướng Hứa Trữ phóng ngựa múa đao, chống ngăn hai tướng. Tào Tháo thoát về đến trại. Hứa Trữ cùng hai tướng đánh ba mươi hiệp mới trở về. Tháo lúc này đang trong trại khoe tài năng của Hứa Trữ, trách mắng các tướng:

– Gặp địch lại lui trước, khiến tan mất nhuệ khí của ta rồi! Sau này còn như thế thì chém đầu hết thảy!

Đến canh hai đêm ấy, chợt bên ngoài trại có tiếng hò reo nổi to. Tháo vội lên ngựa, thấy bốn bề đều có lửa bốc, liền bị quân Ngô cướp trại lớn. Đánh giết đến trời sáng, quân Tào lui hơn năm mươi dặm, bấy giờ mới thu quân, xây dựng trại sách. Tháo trong lòng phiền muộn, nhân lúc rỗi đọc binh thư. Chợt Trình Dục nói:

– Thừa tướng đã biết binh pháp huyền diệu, mà há không biết câu “binh quý thần tốc” sao? Thừa tướng cất quân, dây dưa ngày tháng, bởi thế Tôn Quyền được dịp chuẩn bị, đắp ổ ở giáp cửa sông Nhu Tu, rất là hợp lý. Chi bằng tạm bãi binh trở về Hứa Đô, rồi mưu tính kế hay khác.

Tháo chẳng nghe. Trình Dục đi ra. Tháo gục xuống án mà nằm, chợt nghe thấy tiếng nước triều ầm ầm, như vạn con ngựa tranh nhau chạy. Tào Tháo vội nhìn ra, thấy ở giữa sông lớn nổi lên một vầng hồng. Ánh mặt trời chiếu đến lóa mắt. Trên trời lại có hai vầng thái dương soi chiếu lẫn nhau. Đột nhiên vầng hồng ở giữa sông nổi lên lừng lững, bay lên rồi sa xuống ngọn núi trước trại. Tiếng như sấm động. Tháo đột nhiên kinh hoàng, tỉnh giấc, thấy mình đang ở trong trướng, thì ra chỉ là giấc mộng. Quân ở trước trướng báo rằng:

– Đã là giờ Ngọ.

Tào Tháo sai chuẩn bị ngựa, dẫn hơn năm mươi quân kỵ đi thẳng ra khỏi trại, tới chỗ mé núi có mặt trời rơi xuống ở trong giấc mộng. Đang lúc xem xét, chợt thấy một đám người ngựa, đi đầu là một người đội mũ khôi vàng, mặc áo giáp vàng. Tháo trông ra, thì là Tôn Quyền. Quyền thấy Tháo đến, chẳng hề hoảng hốt, cũng chẳng hoang mang, gò ngựa lại trên núi, vung roi trỏ Tào Tháo nói:

– Thừa tướng trấn giữ Trung Nguyên, phú quý đã cùng cực, vì cớ gì mà lòng tham không dứt, còn muốn mưu đồ đất Ngô ở Giang Nam của ta?

Tháo đáp rằng:

– Ngươi làm bề tôi, chẳng tôn vương thất. Ta phụng chiếu thiên tử đặc biệt tới đánh ngươi.

Tôn Quyền cười, nói:

– Nói ra câu ấy há chẳng xấu hổ ư? Người thiên hạ há có ai chẳng biết ngươi kẹp thiên tử để lệnh chư hầu. Ta chẳng phải không tôn thờ triều Hán, mà thực ra là muốn đánh dẹp ngươi để sửa sang nước nhà.

Tháo cả giận, nạt bảo các tướng lên núi bắt Tôn Quyền. Chợt một tiếng trống nổi lên, sau núi có hai cánh quân kéo ra, bên phải là Hàn Đương, Chu Thái, bên trái là Trần Vũ, Phan Chương. Bốn viên tướng đem theo ba ngàn cung nỏ, từ hai cánh bắn loạn như mưa. Tháo kíp quay lại, dẫn các tướng bỏ chạy. Bốn viên tướng đuổi theo sau lưng rất gấp. Đuổi đến giữa đường, Hứa Trữ dẫn đám quân Hổ Vệ chặn đứng bọn họ, nhân thế cứu được Tào Tháo. Binh Tôn Quyền thảy đều tấu khúc khải ca mà quay về Nhu Tu.

Tháo trở về doanh, tự nghĩ: “Tôn Quyền chẳng phải loại người tầm thường, ứng vào điềm vầng mặt trời đỏ, lâu dài về sau tất thành đế vương”. Trong lòng Tháo đã có ý lui binh, lại sợ bị Đông Ngô chê cười, vì thế mà tiến lui chưa quyết. Hai bên cầm cự hơn tháng, đánh nhau mấy trận, có thắng có bại.

Năm Kiến An thứ mười tám [213], mùa xuân, tháng giêng, mây mù mưa xối cực lớn suốt mấy ngày. Nước kênh đều đầy tràn. Quân lính phải ở trong bùn lầy, nước ngập. Tháo nghe trộm. Quân sĩ các trại đều có ý muốn trở về. Lòng Tháo rất lo. Hôm ấy, đang ở trong trại cùng các mưu sĩ bàn bạc, một nửa khuyên Tháo ở thu quân, một nửa nói trước mắt là xuân ấm, là dịp tốt để giằng co, không thể lui về. Tiến lui chưa quyết, chợt có tin báo Đông Ngô sai sứ bưng thư đến. Tháo xé ra đọc. Thư nói:

“Ngô hầu Tôn Quyền lạy trao thư cho Hán thừa tướng dưới cờ:

Trộm nghĩ bên ấy thảy đều là thần tử nhà Hán, không nghĩ đến việc báo quốc, an dân làm gốc, mà càn rỡ làm việc đánh giết, thì chẳng phải là người nhân đức vậy. Hiện nay nước sông mùa xuân đang lên, công nên gấp trở về. Ai nấy lo hưởng lên vui. Nếu mà chẳng ưng, thì lại có cái họa Xích Bích mất thôi! Công nên suy nghĩ.

Kiến An năm thứ mười tám [213], mùa xuân, tháng giêng, Ngô hầu Tôn Quyền đưa thư”.

Sau lưng có đề hai hàng chữ rằng: “Túc hạ chưa chết, cô chẳng được yên”. Tháo xem xong, cười lớn, nói:

– Tôn Quyền chẳng khinh dễ ta!

Bèn thưởng cho sứ giả, bảo quay về. Tháo sai quân lui, lệnh cho Thái thú Lư Giang là Chu Quang trấn thủ Hoàn Thành, thu hết quân về Hứa Xương. Tôn Quyền cũng thu quân về Mạt Lăng. Quyền cùng các tướng bàn bạc:

Tào Tháo đã đi về bắc, mà Lưu Bị hãy còn ở ải Gia Manh chưa về. Sao không dẫn quân vừa chống Tào Tháo đi lấy Kinh Châu?

Trương Chiêu hiến kế rằng:

– Chưa thể động binh. Nay Lưu Bị ở Tây Xuyên, nhưng chẳng thể về lại Kinh Châu nữa đâu*.

Tôn Quyền cả mừng, hỏi Trương Chiêu kế ấy ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

123. HUYỀN ĐỨC CHÉM DƯƠNG HOÀI, CAO BÁI

Trương Chiêu hiến kế rằng:

– Hãy khoan chớ động binh. Nếu một khi cất quân, Tào Tháo ắt lại tới thôi. Chi bằng soạn hai bức mật thư: một bức đưa cho Lưu Chương, nói Lưu Bị liên kết với Đông Ngô, muốn lấy Tây Xuyên, khiến Lưu Chương và Bị nghi ngờ nhau; một bức đưa cho Trương Lỗ, sai tiến binh hướng về Kinh Châu. Làm kế gián điệp ở hai chỗ, cho Lưu Bị đầu đuôi chẳng cứu được nhau, bấy giờ cất quân đi lấy, việc mới có thể thành công.

Quyền nghe theo, liền sai sứ sang hai xứ ấy.

Đây nói Huyền Đức ở ải Gia Manh đã lâu. Lòng dân hết sức theo về. Huyền Đức biết Tào Tháo cất binh xâm phạm Nhu Tu, cùng với Bàng Thống bàn rằng:

– Tào Tháo đánh Tôn Quyền. Tháo thắng thì ắt sẽ muốn lấy Kinh Châu. Quyền thắng thì cũng sẽ lấy Kinh Châu thôi. Nên làm sao đây?

Bàng Thống nói:

– Chúa công chớ lo. Có quân sư Gia Cát Lượng túc trí đa mưu, chắc là Đông Ngô không thể xâm phạm Kinh Châu. Chúa công hãy gửi thư đến chỗ Lưu Chương, chỉ nói rằng: “Tào Tháo công kích Tôn Quyền. Quyền cầu cứu với Kinh Châu. Ta cùng Quyền là hai nước môi răng. Môi mất thì răng lạnh rồi. Trương Lỗ là tên giặc tự giữ thân, ắt không dám xâm phạm bờ cõi. Nay ta đưa quân về Kinh Châu, cùng Tôn Quyền hội họp, chỉ hiềm binh, lương đều thiếu thốn. Mong nhớ tới nghĩa đồng tông, gấp phát cho ba, bốn vạn tinh binh, chục vạn đấu lương thực, vải vóc, quân khí. Đêm ngày vận chuyển đến đây, xin chớ lỡ hẹn”. Nếu được quân mã, tiền lương thì sẽ lại bàn kế khác.

Huyền Đức nghe theo, sai người tới Thành Đô. Đi tới trước cửa ải, Dương Hoài, Cao Bái nghe được tin ấy, bèn để Cao Bái giữ cửa ải, Dương Hoài cùng sứ giả vào Thành Đô gặp Lưu Chương, dâng thư tín lên. Lưu Chương hỏi Dương Hoài:

– Vì sao lại đến đây?

Dương Hoài nói:

– Chỉ vì thư này nên mới đến thôi. Lưu Bị từ khi theo vào Xuyên, rộng ban ơn đức để thu lòng dân. Ý đồ của người này rất là bất thiện. Nay cầu xin quân mã, tiền lương, nhất định chẳng thể cho. Nếu mà giúp hắn thì cũng như ôm củi mà chữa lửa vậy, dù gấp cũng chẳng dập được.

Lưu Chương nói:

– Ta cùng Huyền Đức có tình anh em, không thể phế bỏ.

Một người ngang nhiên bước ra, nói:

– Lưu Bị là kẻ kiêu hùng đó. Nếu giữ lại lâu ở trong Thục mà không sai đi đánh, thì cũng như thả hổ vào trong nhà. Nay nếu giúp cho quân mã, tiền lương, thì là cấp thêm vây cánh cho hổ, sói rồi. Nhất định không được đồng ý!

Mọi người nhìn ra, thì là người huyện Chưng Dương, quận Linh Lăng, họ Lưu tên Ba, tự là Tử Sơ. Người này gần đây mới từ Giao Chỉ đi vào trong Thục. Hoàng Quyền ở dưới thềm cũng can ngăn. Lưu Chương bèn nghe theo, chỉ định phát bốn ngàn quân già yếu, một vạn đấu gạo, vải đoạn năm màu năm ngàn tấm, quân khí, xe cộ đều chỉ hứa cho một ít, sai sứ đi báo cho Lưu Bị. Lưu Ba truyền lệnh, kíp sai Dương Hoài, Cao Bái giữ chặt cửa ải. Sứ giả đến nơi trước. Dương Hoài về tới ải Gia Manh, đến gặp Huyền Đức nói rõ mọi việc, bảo rằng lương thảo đang đi theo sau. Huyền Đức cả giận, nói:

– Ta vì ngươi mà phá địch, hao tâm tổn sức. Nay ngươi chất của mà tiếc thưởng, thì lấy gì khiến sĩ đại phu liều chết chiến đấu đây?

Bèn xé nát thư trả lời, mắng chửi om sòm rồi đứng dậy. Sứ giả ngay đêm ấy chạy trốn về Thành Đô. Bàng Thống nói:

– Chúa công chỉ lấy nhân nghĩa làm trọng. Nay ý ngài ra sao?

Huyền Đức nói:

– Đã đến nước này, thì nên làm thế nào?

Thống nói:

– Mỗ có ba kế sách, xin chúa công tự chọn mà làm. Nay hãy tuyển gấp tinh binh, đêm ngày gấp đường đi thẳng tới tập kích Thành Đô, một lần hành động là lấy được. Ấy là thượng sách. Dương Hoài, Cao Bái đều là danh tướng trong Thục. Ai nấy đều nắm binh mạnh, giữ ải hiểm. Nay chúa công giả vờ muốn trở về Kinh Châu. Hai tướng nghe tin ắt đến tiễn chân. Đến khi tống tiền thì bắt lấy giết đi, được cửa ải rồi thì trước lấy Phù Thành, rồi sau hướng về Thành Đô. Ấy là trung sách. Lui về Bạch Đế, đêm ngày trở về Kinh Châu, từ từ mưu đồ tiến thủ. Ấy là hạ sách. Nếu trầm ngâm không làm, thì nguy to ập đến, chẳng thể đợi lâu đâu.

Huyền Đức nói:

– Thượng kế của quân sư quá gấp, hạ kế thì quá hoãn, trung kế chẳng chậm chẳng nhanh, hãy làm theo kế ấy. Thống nói:

– Chúa công hãy viết thư từ biệt Lưu Chương, giả vờ nói: “Tào Tháo sai bộ tướng là Nhạc Tiến dẫn binh tới trấn Thanh Nê. Em ngài là bọn Quan Mỗ chống ngăn không nổi. Ta phải đích thân đi giúp đỡ, chẳng kịp gặp nhau, nên đặc biệt viết thư từ biệt”.

Bèn sai người vào Thành Đô báo tin.

Đây nói Trương Tùng nghe tin Lưu Huyền Đức trở về Kinh Châu, cứ cho là thực, bèn soạn một phong thư, sai người đưa ngay cho Huyền Đức. Gặp ngay lúc anh ruột là Thái thú Quảng Hán Trương Túc đến, Tùng vội giấu mật thư vào trong tay áo, đón tiếp Túc cùng nói chuyện. Túc thấy Tùng có ý nhấp nhổm, bèn lấy rượu ra uống. Uống đến nửa chừng, Tùng cùng anh là Túc dâng chén mời mọc nhau, chợt đánh rơi thư ấy xuống đất. Người hầu của Túc nhặt được. Hồi sau tiệc tan. Người theo hầu đem thư trình cho Túc. Túc mở ra xem. Thư nói:

“Tùng cúi đầu vái lạy chủ quân hoàng thúc ở dưới cờ:

Ngày trước tôi có dâng lời, chẳng hề giả dối, vì cớ gì mà lại chần chừ quá đỗi? Nghịch thì lấy, thuận thì giữ, đó là điều người xưa vẫn quý. Nay việc lớn đã nắm trong lòng bàn tay, vì cớ gì mà bỏ nơi đây để về Kinh Châu? Tùng đây nghe thấy, như là mất mát thứ gì. Ngày nào thư này tới, xin hãy cấp tốc tiến binh, để mưu đồ nghiệp vương, thì thật may lắm!

Tùng dập đầu bái lạy”.

Trương Túc đọc xong, cả kinh mà nói:

– Em ta làm cái việc khiến nhà ta bị diệt vong, chẳng thể không đầu thú!

Suốt đêm cầm thư tới gặp Lưu Chương, nói Trương Tùng và Lưu Bị đồng mưu, muốn hiến Tây Xuyên. Lưu Chương cả giận, nói:

– Ta bình sinh lấy nhân nghĩa đối đãi với mọi người, nào ngờ lại ra như thế?

Bèn hạ lệnh bắt cả nhà Trương Tùng, chém hết ở chợ. Có thơ than rằng:

Một lần liền nhớ, hiếm xưa nay

Nào hay thư tín lộ thiên cơ

Huyền Đức còn chưa nên vương nghiệp

Thành Đô máu đã thấm áo ngài.

Lưu Chương chém chết cả nhà Trương Tùng, bèn cùng các văn võ bàn bạc:

– Lưu Bị muốn đoạt cơ nghiệp của ta, phải làm sao đây?

Hoàng Quyền nói:

– Việc chẳng nên trì hoãn, hãy lập tức sai người báo cho các chỗ ải hiểm, thêm quân phòng giữ, không được cho một người một ngựa nào của Kinh Châu vào cửa ải.

Đây nói Huyền Đức dẫn quân về Phù Thành, trước tiên sai thám mã báo tin lên cửa ải, nói:

– Ta trở về Kinh Châu, ngày mai sẽ đi ngang đó, mời hai vị Dương, Cao đến chia tay.

Đây nói hai tướng Dương Hoài, Cao Bái đang ở trên cửa ải, thì nghe tin Lưu Huyền Đức sai người đến báo: “Ngày mai sẽ đi ngang, muốn xin gặp một chuyến”. Dương Hoài nói:

– Huyền Đức phen này trở về, phải làm sao?

Bái nói:

– Huyền Đức chết đến nơi. Bọn ta hãy giấu đao sắc, đến chỗ tiễn chân thì đâm y, để dứt họa cho chủ của chúng ta.

Hoài nói:

– Kế ấy rất tuyệt diệu!

Hai người chỉ đem theo hai trăm người tùy tùng ra xa tiễn chân, còn lại đều để lại trên cửa ải. Huyền Đức cất hết đại quân, kéo đến chỗ sông Phù Thủy. Bàng Thống ngồi trên ngựa, nói với Huyền Đức:

– Dương Hoài, Cao Bái nếu vui vẻ kéo đến, thì phải đề phòng; nếu như không đến, thì mau khởi binh đi thẳng tới lấy ải ấy, không thể chần chừ.

Đang lúc nói chuyện, chợt một trận gió xoáy nổi lên, thổi ngã lá cờ chữ soái ở trước ngựa. Huyền Đức hỏi Bàng Thống. Thống nói:

– Đây là điềm cảnh báo. Hai người Dương Hoài, Cao Bái ắt có lòng muốn đâm chúa công. Hãy chỉnh đốn binh sĩ để phòng ngự.

Huyền Đức mình mặc giáp dày, tự đeo bảo kiếm. Chợt có tin báo hai tướng Dương, Cao đã ở trước mặt để tiễn chân. Huyền Đức sai quân mã dừng lại. Bàng Thống dặn dò hai người Ngụy Diên, Hoàng Trung:

– Đợi khi quân mã ở trên cửa ải tới đây, không cần hỏi quân binh bộ, kỵ có nhiều hay ít, một người cũng chớ để cho chúng chạy về.

Hai tướng được lệnh, tự tản đi.

Đây nói hai người Dương Hoài, Cao Bái đều giắt đao sắc ở bên mình, đem theo hai trăm quân binh, dắt dê mang rượu, đi thẳng đến trung quân, thấy không hề có chuẩn bị gì, trong lòng mừng thầm, cho là đã trúng kế mình. Hai tướng xuống ngựa, thấy Huyền Đức cùng Bàng Thống đang ngồi trong trướng. Hai tướng cất tiếng dạ, nói:

– Nay nghe nói hoàng thúc quay về, đặc biệt chuẩn bị chút lễ bạc để tiễn chân.

Bèn dâng rượu lên để úy lạo Huyền Đức. Huyền Đức nói:

– Hai tướng quân giữ cửa ải cũng chẳng dễ dàng, nên uống trước chén này.

Hai tướng uống rượu xong, Huyền Đức nói:

– Ta có việc bí mật muốn cùng hai tướng bàn bạc, những kẻ khác hãy lui ra.

Hai trăm thủ hạ thảy đều bị đuổi lui ra khỏi trung quân. Huyền Đức nạt, nói:

– Tả hữu hãy vì ta mà bắt chúng!

Lưu Phong, Quan Bình ở sau trướng xông tới bắt hai người. Dương, Cao vội toan chống trả, thì Lưu Phong, Quan Bình ai nấy đều đã bắt được một người lôi xuống thềm. Huyền Đức hét rằng:

– Ta với Lưu Chương là anh em đồng tông. Hai người các ngươi vì cớ gì mà đồng mưu, ly gián tình thân?

Bàng Thống hét lớn rằng:

– Lục soát đi!

Lưu Phong lục soát trên người hai kẻ ấy, đều lấy ra hai thanh đao sắc. Huyền Đức rốt lại vẫn có lòng nhân từ, chẳng nỡ giết đi. Bàng Thống nghiêm mặt, nói:

– Hai người vốn có ý muốn hại chủ ta, tội chết chẳng tha được, hãy lôi ra chém đi!

Tay đao phủ tức thì chém Dương Hoài, Cao Bái ở trước trướng. Một tiếng hiệu lệnh nổi lên, Hoàng Trung, Ngụy Diên bắt sạch hai trăm tùy tòng, chẳng để chạy thoát một người. Huyền Đức gọi họ vào, ban cho rượu uống để đỡ sợ. Huyền Đức nói:

– Dương Hoài, Cao Bái ly gián anh em ta, lại giấu đao sắc để hành thích. Kẻ nào vô lễ thì đã bị tru lục rồi. Tội ấy chẳng dính đến các ngươi.

Ban lệnh tha hết cho họ. Mọi người đều lạy tạ. Bàng Thống nói:

– Đêm nay ta dùng các ngươi dẫn đường. Hãy đưa quân ta đi lấy cửa ải. Ai nấy đều sẽ được trọng thưởng.

Mọi người đều vâng lời. Đêm ấy, Thống sai hai trăm người của Cao, Dương dẫn tới dưới cửa ải, kêu rằng:

– Hai tướng có việc gấp nên quay về, hãy mau mở cửa.

Trên thành nghe thấy đúng tiếng quân nhà mình, lập tức mở cửa ải. Quân sĩ kéo ùa vào, đao không vấy máu, đoạt được Phù Thành. Đại quân bèn kéo vào. Quân Thục thảy đều đầu hàng. Ai nấy đều được Huyền Đức trọng thưởng, rồi liền chia quân trấn giữ trước sau.

Hôm sau khao quân, bày tiệc ở công sảnh tại Phú Thành. Huyền Đức say rượu, ngoảnh lại bảo Bàng Thống rằng:

– Ngày hội hôm nay, có thể cho là vui chăng?

Bàng Thống nói:

– Lấy việc đánh nước người làm vui, thì chẳng phải là binh của người nhân đức.

Huyền Đức cả giận, nói:

– Ta nghe nói ngày xưa Vũ vương phạt Trụ, trước ca sau múa. Thế đấy cũng chẳng phải là người nhân đức ư? Ta thấy lời ngươi chẳng hợp đạo lý. Hãy mau lui ra!

Bàng Thống nghe nói, chẳng hề có vẻ sợ hãi, cười lớn mà đứng dậy. Tả hữu cũng dìu Huyền Đức vào nhà, ngủ đến canh tư mới tỉnh rượu. Tả hữu đem chuyện đuổi Bàng Thống ra bẩm với Huyền Đức, Huyền Đức hối hận không kịp, vội mặc áo, thăng đường, mời Bàng Thống tới, nói:

– Lúc nãy vì say rượu nên xúc phạm đến công. Xin chớ để bụng thì may lắm.

Bàng Thống vẫn nói cười như thường. Huyền Đức nói:

– Những lời ban nãy, chỉ có ta là nói sai thôi.

Bàng Thống nói:

– Vua tôi đều sai, có riêng mình chúa công đâu?

Huyền Đức cười lớn, lại cùng vui như lúc đầu.

Đây nói bại binh suốt đêm chạy về Thành Đô, báo cho Lưu Chương. Chương cả kinh nói:

– Chẳng ngờ hôm nay việc lại ra như thế!

Bèn gọi văn võ, hỏi kế sách lui binh. Các tướng đều bước ra, nói:

– Bọn mỗ nguyện đi suốt đêm, cất quân tới đóng đồn ở huyện Lạc*, chẹn đường yết hầu. Lưu Bị tuy có tinh binh mãnh tướng cũng chẳng qua được.

Chương bèn sai phái Lưu Côi, Linh Bao, Trương Nhiệm, Đặng Hiền điểm năm vạn đại quân, suốt đêm tiến phát, tới giữ huyện Lạc, để cự Lưu Bị. Bốn tướng cất quân. Thắng bại sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

124. HOÀNG TRUNG, NGỤY DIÊN ĐẠI TRANH CÔNG

Bốn tướng lĩnh binh đi rồi, Lưu Côi nói:

– Tôi nghe nói trong núi Cẩm Bình có một dị nhân, đạo hiệu là Tử Hư thượng nhân, biết được sự sống chết, sang hèn của người khác. Chúng ta ngày nay xuất sư, hãy sai quân mã đi trước cứ đi theo đường này. Bọn ta hãy ở lại hỏi han xem.

Trương Nhiệm nói:

– Đại trượng phu dẫn quân chống địch, há có thể hỏi người nơi sơn dã sao?

Côi nói:

– Không đúng thế. Thánh nhân có nói: “Họa phước lúc gần kề, là lành ít biết trước, là không lành ắt cũng biết trước”*. Chúng ta đi hỏi người cao minh, để tìm lành lánh dữ.

Thế là bốn người dẫn theo năm sáu chục quân kỵ đi tới dưới núi, đi bộ lên trên núi, hỏi thăm người tiều phu. Tiều phu bèn trỏ đỉnh núi cao ngất. Bốn người đến trước am, thấy một đạo đồng ra nghênh đón, hỏi tên họ xong, bèn dẫn vào trong am, thì gặp ngay Tử Hư thượng nhân đang ngồi trên cái đôn làm bằng gỗ xương bồ. Bốn người quỳ lạy, hỏi việc tương lai của mình. Tử Hư thượng nhân nói:

– Bần đạo là kẻ vô dụng nơi sơn dã, há biết việc lành dữ đâu?

Lưu Côi lạy ba lần, xin hỏi. Tử Hư bèn sai đồng tử lấy giấy bút, viết tám câu thơ đưa cho Lưu Côi. Chữ viết rằng:

Trái rồng, phải phượng

Bay vào Tây Xuyên

Phượng non rơi xuống

Rồng nằm bay lên

Một được, một mất

Số trời đã ban

Hãy theo chính đạo

Chớ xuống cửu tuyền*.

Lưu Côi lại hỏi rằng:

– Số mạng của bốn người bọn tôi sẽ ra sao?

Tử Hư thương nhân nói:

– Cái nghiệp đã định, khó tránh khỏi rồi! Cần gì phải hỏi nữa?*

Lúc Côi lại xin hỏi thêm lần nữa, thì đã cau mày nhắm mắt, chẳng nói năng gì. Bốn người xuống núi. Lưu Côi nói:

– Lời của tiên nhân chẳng thể không tin.

Trương Nhiệm nói:

– Đây là cuồng sĩ thôi! Nghe theo thì có ích gì?

Bèn lên ngựa đi luôn, đến được huyện Lạc, chia nhau điều động quân mã đóng giữ các chỗ ải hiểm. Lưu Côi nói:

– Lạc Thành là bình phong của Thành Đô, mất chỗ này ắt Thành Đô khó bảo toàn. Bốn người chúng ta hãy bàn bạc công khai, sai hai người giữ thành, hai người đi tới phía trước huyện Lạc dựa núi, men theo chỗ hiểm, lập ra hai trại, chớ để quân địch kéo tới dưới thành.

Linh Bao, Đặng Hiền nói:

– Mỗ xin đi.

Lưu Côi cả mừng, bày tiệc đãi đằng, chia hai vạn binh cho hai tướng Linh, Đặng, sai rời thành sáu mươi dặm dựng trại. Lưu Côi, Trương Nhiệm trấn giữ Lạc Thành.

Đây nói Lưu Huyền Đức đã chiếm được Phù Thành, cùng Bàng Thống bàn bạc việc tiến binh lấy Lạc Thành. Có người đến báo Lưu Chương phái bốn viên tướng kéo đến, trước mắt có Linh Bao, Đặng Hiền và hai vạn quân, rời thành sáu mươi dặm dựng hai tòa trại lớn. Huyền Đức họp các tướng, hỏi rằng:

– Ai dám lập công đầu, đi lấy trại sách của hai tướng ở huyện Lạc?

Lão tướng Hoàng Trung ứng tiếng bước ra, nói:

– Lão phu xin đi!

Huyền Đức nói:

– Lão tướng quân hãy đích thân dẫn người ngựa dưới trướng đi, nếu lấy được doanh trại, ắt có trọng thưởng.

Hoàng Trung cả mừng, từ tạ toan đi. Dưới trướng có một người bước ra, nói:

– Lão tướng quân tuổi tác đã cao, làm sao đi được? Tiểu tướng xin đi.

Huyền Đức trông ra, thì là Ngụy Diên. Hoàng Trung nói:

– Ta đã nhận được tướng lệnh. Ngươi sao dám lấn vượt?

Ngụy Diên nói:

– Người già chẳng còn mấy gân sức. Tôi nghe nói Linh Bao, Đặng Hiền là danh tướng trong Thục, huyết khí đang hăng. Sợ lão tướng chẳng đến gần bọn họ nổi, thì lỡ việc lớn của chúa công, vì thế nên muốn đi thay, vốn là có ý tốt thôi.

Hoàng Trung cả giận, nạt Ngụy Diên rằng:

– Ngươi bảo ta già, vậy có dám cùng ta tỉ thí võ nghệ chăng?

Ngụy Diên nói:

– Hãy ở trước mặt chúa công tỉ thí luôn. Ai thắng thì đi.

Hoàng Trung bước nhanh xuống thềm, gọi ngay tên tiểu hiệu:

– Hãy đem đao lại đây!

Huyền Đức vội ngăn lại, nói:

– Không được! Nay ta cầm quân lấy Xuyên, toàn nhờ vào sức của hai người. Nay “hai hổ đấu nhau, ắt có một con bị thương”. Sợ lẽ lỡ mất việc lớn của ta. Ta vì hai người mà khuyên can, chớ nên tranh giành.

Bàng Thống nói:

– Hai người các ngươi chẳng cần tranh nhau. Trước mắt Linh Bao, Đặng Hiền chia ra hai trại. Nay các ngươi có hai người, hãy tự dẫn quân bản bộ đi đánh một trại. Nếu tướng nào đánh thắng trước, thì lập công đầu.

Hoàng Trung, Ngụy Diên đều nhận lệnh ra đi. Bàng Thống nói:

– Hai người này đi rồi, sợ giữa đường lại giành nhau. Chúa công hãy tự dẫn quân làm hậu ứng.

Huyền Đức để Bàng Thống giữ thành, đem Lưu Phong, Quan Bình và năm ngàn quân nối gót theo sau.

Trước nói Hoàng Trung truyền lệnh đến canh tư hôm sau nấu cơm, canh năm nai nịt, bình minh thì tiến quân, theo đường núi bên trái mà tiến.

Đây nói Ngụy Diên trở về trại, lén sai người thăm dò giờ giấc cất quân của Hoàng Trung. Người thăm dò về báo rằng canh tư hôm sau sẽ nấu cơm, canh năm khởi hành. Ngụy Diên mừng thầm, dặn dò các quân sĩ canh hai ăn cơm, canh ba thì cất quân, bình minh thì phải tới được mé trại của Đặng Hiền. Vốn là hai người đã quyết định, Hoàng Trung đánh trại Linh Bao, Ngụy Diên đánh trại Đặng Hiền. Hoàng Trung, Ngụy Diên đều đóng trại ở ngoài Phù Thành, cách nhau sáu mươi dặm, vì thế mà chẳng biết được tin nhau.

Đêm ấy, Ngụy Diên sai quân sĩ thảy đều ăn no một bữa. Ngựa tháo chuông, người ngậm hàm thiết, cuốn cờ buộc giáp, lén đi cướp trại. Khoảng trước sau canh ba thì rời trại tiến quân. Đi đến nửa đường, Ngụy Diên ngồi trên ngựa, nghĩ rằng: “Chỉ đi đánh trại Đặng Hiền thì chẳng tỏ rõ tài năng, chi bằng trước tiên đi đánh trại Linh Bao, rồi đem quân đắc thắng đánh trại Đặng Hiền. Hai phần công lao đều thuộc về ta”. Thế là ngồi trên ngựa truyền lệnh, sai quân sĩ thảy đều theo đường núi bên trái mà đi. Sắc trời đã sáng, còn cách trại Linh Bao không xa, bèn sai quân sĩ tạm nghỉ, bày bố chiêng trống, cờ xí, đao thương, khí giới.

Bọn lính mai phục trên đường phi báo vào trại, trong trại của Linh Bao vốn đã có chuẩn bị, chờ đợi đã lâu. Một tiếng pháo nổ, ba quân đều lên ngựa, ùa ra đánh giết. Ngụy Diên phóng ngựa cầm đao tới nghênh chiến Linh Bao. Hai ngựa chạm nhau, đánh đến ba mươi hiệp. Binh Xuyên chia làm hai ngả đi đánh mặt sau quân Hán. Quân Hán nửa đêm chạy vạy đã kiệt sức, chống cự không nổi, thoái lui rồi bỏ chạy. Ngụy Diên nghe sau lưng thế trận rối loạn, thì bỏ Linh Bao, quay ngựa bỏ chạy. Quân Hán thua to. Binh Xuyên đuổi theo sau lưng. Chạy chưa được năm dặm, sau lưng núi có tiếng trống vang rền mặt đất, Đặng Hiền dẫn một cánh quân từ trong sơn cốc kéo ra. Hai viên tướng Xuyên ở sau lưng kêu to:

– Ngụy Diên mau xuống ngựa đầu hàng!

Đang chạy, chợt ngựa vấp chân trước, hai chân khuyu xuống đất, ngã lăn ra, khiến Ngụy Diên bị hất văng lên rồi rơi xuống đất. Ngựa của Đặng Hiền chạy trước, đã đến gần. Hiền vung thương định đâm Ngụy Diên. Thương còn chưa đâm tới, tiếng cũng đã vang lên, Đặng Hiền ngã lăn xuống ngựa. Linh Bao ở sau lưng chạy tới cứu. Một viên đại tướng từ trên dốc núi giục ngựa xuống, cao giọng kêu to:

– Lão tướng Hoàng Trung ở đây!

Rồi múa đao chạy thẳng tới bắt Linh Bao. Linh Bao chống đỡ không nổi, nhắm phía sau lưng mà chạy. Hoàng Trung thừa thế đuổi theo. Binh Xuyên đại loạn. Một cánh quân của Hoàng Trung cứu thoát Ngụy Diên, giết chết Đặng Hiền, đuổi thẳng đến trước trại. Linh Bao quay ngựa lại đánh nhau với Hoàng Trung. Chưa đến hơn mười hiệp, quân mã phía sau đã kéo ùa lên. Linh Bao không vào trong trại, vứt bỏ trại bên trái, liền dẫn bại binh chạy tới trại bên phải. Trông thấy trong doanh trại cờ xí khác hẳn, Linh Bao cả kinh, gò ngựa lại, ngoái đầu nhìn ra, thì đi đầu là một viên đại tướng, giáp vàng bào gấm, chính là Lưu Huyền Đức. Bên trái có Lưu Phong, bên phải có Quan Bình. Ba lộ quân đi sau tiếp ứng, đã thừa thế cướp mất trại của Đặng Hiền rồi. Linh Bao hai ngả đều không có đường, bèn theo đường nhỏ trong núi vắng, định chạy về Lạc Thành. Đi chưa được mười dặm, hai bên đều hẹp, phục binh thảy đều trỗi dậy, móc câu cùng vung ra, bắt sống Linh Bao trói lại. Vốn là Ngụy Diên tự biết mình phạm tội, chẳng thể giải thích, mới thu thập quân đi sau, sai binh Thục dẫn đường, mai phục ở chỗ này, thì đón ngay được, dùng thừng trói Linh Bao, dẫn về trại của Huyền Đức.

Đây nói Huyền Đức sai dựng cờ miễn tử, chỉ cần binh Xuyên trở giáo vứt giáp, thì không được giết hại, như ai làm bị thương họ thì đền mạng. Bọn hàng binh đều quỳ lạy dưới đất. Huyền Đức nói:

– Người trong Xuyên đều có cha mẹ, vợ con. Ai muốn đầu hàng thì cho sung vào quân số. Ai không muốn hàng thì thả cho về.

Bởi thế tiếng reo mừng dậy đất, đội ơn chẳng nhỏ. Thế rồi Hoàng Trung dựng trại xong xuôi, đi thẳng tới gặp Huyền Đức, nói Ngụy Diên làm loạn quân pháp, hãy chém đi. Huyền Đức sai gọi Ngụy Diên. Ngụy Diên giải Linh Bao đến trước mặt. Huyền Đức nói:

– Tuy là có tội, nhưng công này có thể chuộc.

Rồi sai Ngụy Diên cảm ơn Hoàng Trung vì đã cứu mạng mình, từ nay về sau không được tranh giành nữa. Ngụy Diên cúi đầu nhận tội. Huyền Đức trọng thưởng cho Hoàng Trung, rồi dặn dò rằng:

– Hãy chú ý lập công. Đợi khi lấy được Thành Đô, sẽ ban cho danh tước.

Rồi giải Linh Bao đến dưới trướng. Huyền Đức sai cởi trói, ban rượu uống cho hết sợ, hỏi rằng:

– Ngươi có chịu hàng chăng?

Linh Bao nói:

– Nếu đã đội ơn tha chết, sao lại không hàng? Lưu Côi, Trương Nhiệm với mỗ có giao tình sống chết, nếu đội ơn được tha về, thì sẽ chiêu an để họ tới hàng, dâng hiến Lạc Thành.

Huyền Đức cả mừng, liền ban cho quần áo, yên cương, ngựa cưỡi rồi tiễn đi. Ngụy Diên nói:

– Người này chẳng thể thả đi. Nếu một khi thoát thân đi rồi, sẽ chẳng quay lại đâu.

Huyền Đức nói:

– Ta dùng nhân nghĩa để đối đãi, nếu y chẳng tới, thì là lòng y không thực thôi. Chẳng cần phải xét đến.

Linh Bao trở về Lạc Thành gặp Lưu Côi, Trương Nhiệm, không nói chuyện được thả cho về, chỉ nói:

– Chúng bị ta giết mất mười mấy người, cướp một con ngựa chạy về đấy.

Lưu Côi vội sai người tới Thành Đô cầu cứu. Lưu Chương nghe tin đã chết mất Đặng Hiền, trong lòng cả kinh, vội vàng họp mọi người bàn bạc. Chợt một người tiến lên nói:

– Con xin lĩnh binh đi giữ Lạc Thành.

Ấy là con trai của Lưu Chương, tên là Lưu Tuần. Chương nói:

– Con ta nếu đã muốn đi, thì ai chịu làm phụ tá?

Tướng thân thuộc là Ngô Ý bước ra nói:

– Mỗ xin đi*.

Lưu Chương nói:

– Được quốc cữu đi thì tốt quá. Ai có thể làm phó tướng?

Ngô Ý tiến cử hai người Ngô Lan, Lôi Đồng làm phó tướng điểm hai vạn quân mã, đi tới Lạc Thành. Lưu Côi, Trương Nhiệm đón tiếp, nói chuyện đánh mất trại phía trước, chết mất Đặng Hiền. Ngô Ý nói:

– Binh đến dưới thành thì khó lấy gì cự địch. Các người có cao kiến gì?

Linh Bao nói:

– Một dải đất này đều nương tựa vào sông Phù Giang. Thế nước rất xiết. Trại trước mặt đóng dưới chân núi, hình thế rất là thấp. Hãy cho tôi mượn năm ngàn quân, đem theo cuốc xẻng, đêm nay lén đi khơi nước sông Phù Giang, có thể dìm chết quân Lưu Bị rồi.

Ngô Ý nói:

– Phải làm ngay đi, chớ để chúng biết.

Bèn sai Ngô Lan, Lôi Đồng dẫn binh tiếp ứng. Linh Bao ước hẹn xong xuôi, đi chuẩn bị dụng cụ khơi sông.

Đây nói Huyền Đức sai Hoàng Trung, Ngụy Diên mỗi người giữ một trại, tự mình trở về Phù Thành, cùng quân sư Bàng Thống bàn bạc. Tế tác báo rằng:

– Đông Ngô Tôn Quyền sai người cấu kết với Trương Lỗ ở Đông Xuyên, định đưa binh tới đánh ải Gia Manh.

Huyền Đức kinh hoàng, nói:

– Nếu ải Gia Manh bị mất, thì cắt đứt sau lưng. Ta tiến lui chẳng được, giờ phải làm sao?

Bàng Thống gọi Mạnh Đạt, nói:

– Ngươi là người trong Thục, hiểu nhiều về địa lý, hãy đi giữ ải Gia Manh, được chăng?

Đạt nói:

– Mỗ tiến cử một người, thông thuộc Hán thư, rất hiểu lòng dân. Mỗ cùng người ấy giữ ải, thì vạn điều cũng không mất một.

Huyền Đức hỏi:

– Là ai?

Đạt nói:

– Người này lúc ở Kinh Châu từng theo Lưu Biểu, làm chức Trung lang tướng, là người huyện Chi Giang, Nam quận, họ Hoắc tên tự là Trọng Mạc.

Huyền Đức cả mừng, bèn lập tức sai Mạnh Đạt, Hoắc Tuấn đi giữ ải Gia Manh.

Bàng Thống lui về quán trọ. Môn sứ chợt báo rằng:

– Có khách đặc biệt tới thăm.

Thống ra nghênh đón, thấy người này mình cao tám thước, dung mạo to lớn, đầu tóc cắt ngắn, lộ ra cả cổ, y phục rất là không chỉnh tề. Thống hỏi rằng:

– Tiên sinh là ai vậy?

Người ấy chẳng đáp, đi thẳng tới cái giường trước mặt Thống nằm khểnh mà không đáp. Thống rất nghi ngờ, bèn hỏi đi hỏi lại ba lần. Người ấy nói:

– Các ngươi hãy đuổi hết tân khách. Ta sẽ nói cho ngươi biết chuyện đại sự trong thiên hạ.

Thống nghe nói, vội vàng dâng rượu thịt. Người ấy nhỏm dậy ăn ngay, chẳng hề khiêm tốn, ăn uống rất nhiều, ăn xong thì ngủ. Thống nghi hoặc không yên, sai người mời Pháp Chính đến xem, sợ là tế tác. Pháp Chính vội vàng đi tới, Thống ra nghênh đón Pháp Chính, nói có một người như thế, như thế. Pháp Chính nói:

– Lẽ nào là Vĩnh Niên* ư?

Bèn lên thềm nhìn xem. Người ấy nhảy một cái, đứng ngay dậy, nói:

– Hiếu Trực lâu nay không được gặp?

Kẻ ấy rốt cuộc là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

125. DỐC LẠC PHƯỢNG, TÊN BẮN BÀNG THỐNG

Hai người gặp nhau thì cười lớn. Bàng Thống bèn hỏi. Chính nói:

– Vị công này là người quận Quảng Hán, họ Bành tên Dạng*, tự là Vĩnh Niên, là hào kiệt ở trong Thục. Nhân vì lời nói hủy báng Lưu Chương, bị Chương phạt phải cắt tóc, biếm làm nô lệ, vì thế mà tóc ngắn.

Thống dùng lễ đối với thầy mà đối đãi, hỏi vì cớ gì mà đến. Dạng nói:

– Ta đặc biệt tới cứu mấy vạn tính mạng của các ngươi, nhưng phải gặp Lưu tướng quân thì mới nói được.

Pháp Chính vội vàng báo với Huyền Đức, Huyền Đức đích thân đến yết kiến, xin hỏi việc người ấy muốn nói. Dạng nói:

– Tướng quân có bao nhiêu quân mã ở trại trước?

Huyền Đức đem sự thực nói ra, có Hoàng Trung, Ngụy Diên ở bên ấy. Dạng nói:

– Cái đạo làm tướng, há lại chẳng biết địa lý ư? Trại phía trước dựa sát sông Phù Giang, nếu khơi nước sông ấy, rồi dùng binh chẹn đường trước sau, thì một người cũng chẳng chạy thoát.

Huyền Đức cả kinh. Bành Dạng nói:

– Sao Cang ở tại phía tây, sao Thái Bạch phạm vào đất này, sẽ có việc chẳng lành. Nếu chẳng đến báo thì ắt chết quân rồi.

Huyền Đức tức thì bái Bành Dạng làm Mạc tân, sai người mật báo Hoàng Trung, Ngụy Diên sớm tối sai quân tuần tiễu, đề phòng bị khơi sông. Hoàng Trung, Ngụy Diên bàn nhau: Hai người thay phiên, mỗi người một hôm, như gặp quân địch kéo tới thì thông báo cho nhau.

Đây nói Linh Bao thấy đêm ấy gió mưa tầm tã, bèn dẫn năm ngàn quân, men theo bờ sông mà tiến, sắp đặt thủ hạ, chỉ đợi khơi sông. Bỗng nghe thấy phía sau có tiếng hò reo nổi lên loạn nhầu, Linh Bao biết là có chuẩn bị, gấp gấp thu quân, xung đột trước sau. Chẳng ai đoái tưởng đến ai. Linh Bao cướp đường mà chạy, đụng ngay Ngụy Diên. Diên bắt sống Linh Bao. Đến lúc Ngô Lan, Lôi Đồng kéo đến tiếp ứng, lại bị một cánh quân của Hoàng Trung đánh lui. Ngụy Diên giải Linh Bao tới Phù Thành, Huyền Đức rất trách cứ Linh Bao, nói:

– Ta lấy nhân nghĩa đối đãi, thả cho ngươi về, sao còn dám quay trở lại? Phen này khó tha!

Bèn đem Linh Bao lôi ra chém đi, trọng thưởng Ngụy Diên, sai trở về trại của mình. Huyền Đức bày tiệc khoản đãi Bành Dạng. Chợt có người báo rằng:

– Quân sư Gia Cát Lượng ở Kinh Châu đặc biệt sai Mã Lương tới đây.

Huyền Đức triệu vào hỏi han. Mã Lương làm lễ xong, nói:

– Kinh Châu bình yên, chẳng cần chúa công nhọc công lo lắng.

Rồi trình thư của quân sư. Huyền Đức bẻ niêm phong ra xem. Đại lược nói:

“Lượng tính toán số Thái Ất, năm nay là năm Quý Tị, sao Cang đang ở phía tây, lại xem tượng trời, thấy sao Thái Bạch đi vào địa phận của Lạc Thành, ứng vào trên mình của tướng soái, lành ít dữ nhiều. Phải nên cẩn thận”*.

Huyền Đức đọc thư xong, sai Mã Lương trở về trước. Huyền Đức nói:

– Ta cũng sẽ về Kinh Châu để bàn luận việc này.

Bàng Thống thầm nghĩ rằng: “Khổng Minh sợ ta lấy được Tây Xuyên, cố ý đưa thư này để gây trở ngại thôi. Mạng của ta ở trời, há có nằm ở người đâu?”. Bàng Thống nói với Huyền Đức rằng:

– Tôi cũng tính số Thái Ất, đã biết sao Cang ở phía tây, ứng vào việc chúa công có được Tây Xuyên, chứ chẳng hề ứng vào điềm dữ nào. Thống ban đêm cũng xem thiên văn, thấy Thái Bạch đi vào Lạc Thành, chém tướng Thục là Linh Bao là đã ứng vào điểm hung ấy rồi. Chúa công chớ có bụng nghi, hãy gấp tiến binh.

Huyền Đức thấy Bàng Thống thôi thúc hai ba lần, bèn dẫn quân tiến lên. Hoàng Trung, Ngụy Diên đón vào trong trại. Bàng Thống hỏi Pháp Chính rằng:

– Đi tới Lạc Thành có bao nhiêu đường?

Pháp Chính vạch đất vẽ thành bản đồ. Huyền Đức lấy bản đồ của Trương Tùng ra so sánh, chẳng có chút sai khác. Pháp Chính nói:

– Phía bắc núi có con đường lớn, đi thẳng tới cửa đông Lạc Thành; phía nam núi có một con đường nhỏ, dẫn thẳng tới cửa tây Lạc Thành. Hai đường ấy đều có thể tiến binh.

Bàng Thống nói:

– Tôi sai Ngụy Diên làm Tiên phong, theo đường nhỏ phía nam mà tiến. Chúa công hãy sai Hoàng Trung làm Tiên phong, theo đường lớn phía bắc núi mà tiến, khi đã đến cả ở Lạc Thành thì cùng xông lên.

Huyền Đức nói:

– Ta từ nhỏ quen với cung ngựa, phần nhiều là đi đường nhỏ. Quân sư hãy theo đường lớn mà đi lấy cửa đông. Ta lấy cửa tây.

Bàng Thống nói:

– Đường lớn ắt có quân ngăn chặn, chúa công hãy dẫn quân chống cự. Thông đi đường nhỏ.

Huyền Đức nói:

– Quân sư không nên thế. Đêm qua ta nằm mơ thấy một vị thần, tay cầm gậy sắt, đánh vào tay phải của ta, tỉnh dậy cánh tay hãy còn đau. Chuyến đi này lẽ nào có việc chẳng lành?

Bàng Thống nói:

– Tráng sĩ lâm trận không chết thì cũng bị thương, ấy là lẽ tự nhiên rồi. Cớ gì dễ dàng đem việc mộng mị mà tự sinh lòng nghi ngờ ư?

Huyền Đức nói:

– Điều ta nghĩ đây là bức thư của Khổng Minh thôi. Quân sư hãy trở về giữ Phù Thành, thì sao?

Bàng Thống cười lớn, nói:

– Chúa công bị Khổng Minh mê hoặc rồi. Vì chẳng để Thống lập công danh, mới có lời này để khiến sinh lòng nghi ngờ. Lòng đã nghi thì ắt sẽ nằm mơ thôi. Chứ có điềm gì dữ đâu? Thống gan óc lầy đất mới xứng với lòng này. Chúa công chớ nói nhiều nữa. Sáng sớm mai chuẩn bị lên đường.

Ngay hôm ấy truyền lệnh xuống: quân sĩ canh năm nấu cơm, bình minh thì lên ngựa. Đến khi hai cánh quân của Hoàng Trung, Ngụy Diên đã đi trước rồi, Huyền Đức lại cùng Bàng Thống gặp nhau. Chợt con ngựa Bàng Thống đang cưỡi bị lóa mắt, sụp chân trước, hất tung Bàng Thống xuống ngựa. Huyền Đức nhảy khỏi ngựa, tự mình níu giữ con ngựa ấy. Huyền Đức nói:

– Quân sự sao lại cưỡi con ngựa kém thế này?

Bàng Thống nói:

– Ngựa này cưỡi đã lâu, chưa từng bị như thế.

Huyền Đức nói:

– Lâm trận mà lóa mắt thì sẽ làm hại mạng người. Tôi cưỡi ngựa trắng, tính nó thuần. Quân sư hãy cưỡi nó, thì vạn điều không mất một. Ngựa kém này tôi sẽ tự cưỡi.

Huyền Đức và Bàng Thống bèn đổi ngựa cho nhau. Bàng Thống cảm tạ, nói:

– Đội ơn sâu của chúa công, tuy chết vạn lần cũng chẳng thể báo đáp.

Ai nấy tự lên ngựa, tìm đường mà tiến. Huyền Đức trông thấy Bàng Thống ra đi, ý rất thảm thương, thì tự nhiên trong lòng cũng không vui, buồn bã mà đi.

Đây nói Ngô Ý, Lưu Côi ở Lạc Thành nghe tin Linh Bao bị chém, bèn họp nhau bàn bạc. Trương Nhiệm nói:

– Ngọn núi vắng phía cửa đông nam thành có một con đường nhỏ rất là quan trọng. Mỗ tự dẫn một cánh quân đi giữ. Các công hãy giữ chắc Lạc Thành, chớ để sơ sót.

Có người báo:

– Quân Hán chia thành hai đường kéo đến đánh thành.

Trương Nhiệm bèn dẫn ba ngàn quân đi trước tới chiếm đường nhỏ để mai phục. Thấy quân Ngụy Diên đi qua, Trương Nhiệm sai cứ để cho qua hết, chớ được khinh động. Quân Trương Nhiệm thấy quân Bàng Thống tới, bèn trỏ viên đại tướng đi ở giữa phía xa, nói:

Kẻ cưỡi ngựa trắng ắt là Lưu Bị.

Trương Nhiệm cả mừng, truyền lệnh sai như thế, như thế. Đây nói Bàng Thống nối nhau tiến lên, ngửa đầu trông thấy hai vách núi chật hẹp, cây cỏ hỗn tạp, lại đúng lúc cuối hạ, đầu thu, cành lá sum xuê. Bàng Thống trong lòng rất nghi, gò ngựa lại, sai hỏi xem chỗ này là chỗ nào. Trong đám có quân sĩ mới hàng trong Thục trỏ tay nói rằng:

– Chỗ này tên là dốc Lạc Phượng.

Bàng Thống cả kinh nói:

– Đạo hiệu của ta là Phượng Sồ, chỗ này tên là dốc Lạc Phượng, ứng vào điềm ta chết rồi!

Rồi lệnh cho hậu quân mau thoái lui. Dốc núi phía trước có một tiếng pháo nổ, tên bay như châu chấu, chỉ nhằm vào kẻ cưỡi ngựa trắng mà bắn. Tiếc thay Bàng Thống chết dưới loạn tên! Đời sau sử quan có thơ rằng:

Hoài bão như Hồn Độn*

Gồm trời đất bao la

Mưu xa mong giúp nước

Khí khái muốn thu Xuyên

Tên ghi vào tre lụa

Trung nghĩa chiếu sơn hà

Tiếc thay không được thọ

Rơi sao Lạc Phương pha.

Sau Trần Tử Ngang* đi chơi Xuyên, có thơ rằng:

Núi hiểm nổi nhau, gò thắm xanh

Sĩ Nguyên xưa ở chốn này đây

Nhi đồng hiểu chuyện, ca Cưu khúc

Thôn xóm từng nghe, rõ kỳ tài

Dự kế chia ba, bình đất hiểm

Ruổi dài vạn dặm, dạ bồi hồi

Nào hay Thiên Cẩu sao rơi rụng

Chẳng để tướng quân áo gấm về.

Lại nữa, người hiền thời Tống có thơ rằng:

Tam quốc phân chia, lắm kẻ hùng

Thương thay Bàng Thống giỏi đàm binh

Nào ngờ bỏ mạng dốc Lạc Phượng

Chỉ nổi danh thơm mỗi Ngọa Long*.

Lúc trước ở phía đông nam có câu đồng dao rằng:

Một phượng với một công

Cùng bay tới Thục trung

Đường đi vừa được nửa

Phượng rụng dưới dốc đông

Gió đưa mưa, mưa theo gió

Nhà Hán hưng thịnh đường Thục thông

Đường Thục thông rồi chỉ còn rồng.

Tán rằng:

Quân sư tốt đẹp

Hùng khí trùm đời

Vâng lời minh chúa

Lòng trung tỏ bày

Chỉ đành giữ nghĩa

Xả thân báo đức.

Bàng Thống chết năm ba mươi sáu tuổi.

Hôm ấy Trương Nhiệm bắn chết Bàng Thống. Các quân ùn lại, tiến lui chẳng được, chết hơn một nửa. Tiền quân phi báo cho Ngụy Diên. Diên vội vàng quay binh trở lại, nhưng vì đường núi nhỏ hẹp, chẳng thể chiến đấu. Lại thêm Trương Nhiệm cắt đứt đường về, chỉ từ trên chỗ cao, dùng cung mạnh, nỏ cứng mà bắn. Ngụy Diên trong lòng hoảng hốt. Quân mới hàng trong Thục nói:

– Chi bằng đánh thẳng đến dưới Lạc Thành, cướp đường lớn mà đi.

Diên nói:

– Phải đấy.

Bèn đi trước mở đường, đánh giết tới thẳng dưới chân Lạc Thành. Bỗng bụi bốc lên, trước mặt có một cánh quân đánh đến. Ngụy Diên cả kinh, vỗ ngựa múa đao, hô quân sĩ tử chiến. Ấy là tướng giữ Lạc Thành là Ngô Lan, Lôi Đồng. Hai tướng cưỡi ngựa đi đầu, dẫn mấy ngàn quân mã, đánh tới trước mặt. Phía sau, Trương Nhiệm cũng đánh đến. Hai mặt giáp công, vây ở giữa trận. Ngụy Diên liều chết chiến đấu, chẳng thể thoát nổi. Chỉ thấy sau lưng quân Ngô Lan, Lôi Đồng tự rối loạn. Hai tướng vội vàng đi cứu. Ngụy Diên thừa thể đuổi theo. Kẻ đi đầu là một tướng đang múa đao, vỗ ngựa, kêu to:

– Văn Trường! Ta đặc biệt đến cứu ngươi!

Trông ra, thì là lão tướng Hoàng Trung. Hai bên giáp công, đánh bại hai tướng Ngô, Lôi, xông đến dưới chân Lạc Thành. Lưu Côi dẫn quân ra đánh, thì gặp ngay Huyền Đức từ phía sau đến tiếp ứng. Hoàng Trung, Ngụy Diên liền quay trở lại. Đến khi quân mã của Huyền Đức kịp chạy về tới trại, thì quân mã của Trương Nhiệm đã theo đường nhỏ tới chẹn mất đường đi. Lưu Côi, Ngô Lan, Lôi Đồng cũng đuổi tới. Lưu Huyền Đức chẳng giữ nổi hai trại, vừa đánh vừa chạy, trốn về Phù Thành, Quận Thục chiến thắng, nối nhau tiến lên. Huyền Đức người mỏi ngựa mệt, làm sao còn có lòng chiến đấu, chỉ muốn bỏ chạy. Lúc gần tới Phù Thành, Trương Nhiệm đuổi theo gần sát. Mé tả có Lưu Phong, mé hữu có Quan Bình, hai tướng dẫn ba vạn quân khỏe mạnh ùa ra cản đường, đánh lui Trương Nhiệm. Nhiệm lui hai mươi dặm. Cướp lại được rất nhiều ngựa chiến.

Huyền Đức dẫn quân mã vào Phù Thành, hỏi tin tức Bàng Thống. Có tướng sĩ thoát nạn được ở dốc Lạc Phượng nói rằng:

– Quân sư cả người lẫn ngựa đã bị loạn tên bắn chết ở trước dốc núi rồi.

Huyền Đức nhìn về hướng tây khóc rống không dứt, từ xa bày lễ tế chiêu hồn. Các tướng đều khóc. Hoàng Trung nói:

– Phen này chết mất Bàng Thống quân sư, Trương Nhiệm ắt sẽ tiến đánh Phù Thành, thì biết phải làm sao? Chi bằng sai người đi Kinh Châu, mời Gia Cát quân sư tới bàn bạc mưu kế lấy Xuyên.

Đang lúc nói chuyện, có người báo quân Trương Nhiệm đã đến dưới thành thách đánh. Hoàng Trung, Ngụy Diên đều muốn ra đón đánh. Huyền Đức nói:

– Nhuệ khí mới tan, nên giữ chắc để đợi quân sư đến. Hoàng Trung, Ngụy Diên hãy giữ thành trì cho cẩn thận.

Huyền Đức bèn viết một phong thư, kêu Quan Bình tới dặn dò:

– Ngươi hãy vì ta mà đi Kinh Châu mời Gia Cát quân sự đến. Quan Bình nhận thư rồi từ biệt, đi sang Kinh Châu. Huyền Đức giữ lấy Phù Thành, không ra đánh.

Đây nói tới Khổng Minh ở Kinh Châu, bấy giờ đang tiết Thất Tịch, bèn đại hội các quan mở tiệc đêm, cùng bàn việc lấy Xuyên. Khổng Minh thấy phía tây có một ngôi sao, to như cái đấu, từ trên trời rơi xuống, ánh sáng chiếu bốn phía. Khổng Minh thất kinh, ném chén xuống đất, che mặt khóc lớn, nói:

– Buồn thay! Đau thay!

Các quan vội hỏi có chuyện gì. Khổng Minh nói:

– Ngày trước ta đoán năm nay sao Cang ở phía tây, không có lợi cho quân sư. Thiên Cẩu phạm vào chỗ quân ta, Thái Bạch đi vào địa phận Phù Thành, nên đã đưa thư cho chúa công, nên cẩn thận đề phòng. Nào ngờ đêm nay phía tây lại có sao rơi. Tính mạng của Bàng Sĩ Nguyên chắc đã dứt rồi!

Nói dứt, khóc to, nói:

– Nay chúa công đã mất đi một cánh tay rồi!

Các quan đều kinh ngạc, còn chưa tin lời ấy. Khổng Minh nói:

– Các quan khoan hãy ra về, hãy uống thêm vài chén. Trong vòng mấy hôm, sẽ có tin tức thôi.

Đêm ấy các quan uống rượu chẳng vui. Ai nấy đều tan đi.

Mấy hôm sau, bọn Vân Trường đang ngồi, thì có người báo Quan Bình đã tới. Các quan đều kinh hoàng.

– Chúa công đưa thư tới.

Khổng Minh mở ra xem thì ra là năm ấy, vào ngày mồng bảy tháng bảy, quân sư Bàng Thống bị Trương Nhiệm bắn chết ở dốc Lạc Phượng. Khổng Minh cùng các quan đều cất tiếng khóc không thôi. Khổng Minh nói:

– Nếu như chúa công đã ở Phù Thành, thì tiến lui đều khó. Lượng chẳng thể không đi. Phải gạt lệ lên đường ngay. Vân Trường nói:

– Quân sư đi chuyến này, thì ai có thể giữ Kinh Châu? Kinh Châu là đất quan trọng, quan hệ chẳng nhỏ.

Khổng Minh nói:

– Chúa công tuy chẳng đưa thư đến. Nhưng ta đã hiểu ý rồi. Cứ theo mệnh trời thì sẽ hưng thịnh!

Rồi giơ tay chỉ ra người sẽ làm chủ việc giữ Kinh Châu. Đã chỉ ra người nào? Hãy nghe hồi sau phân giải.

126. TRƯƠNG ÍCH ĐỨC VÌ NGHĨA THẢ NGHIÊM NHAN

Đây nói Khổng Minh đưa thư của Huyền Đức ra, nói với các quan rằng:

– Trong thư chúa công đã đem Kinh Châu giao phó cho ta, sai ta tùy tài mà ủy thác. Tuy là như thế, nhưng nay đã giao Quan Bình bưng thư đến đây, thì vốn có ý cho Vân Trường nắm giữ trọng trách. Vân Trường hãy nhớ đến cái tình kết nghĩa vườn đào, gắng sức giữ lấy. Chiếm cứ đất này, bắc đụng Tào Tháo, đông địch Tôn Quyền, chẳng phải là việc nhỏ nhoi đâu. Công nên cố gắng đó.

Vân Trường chẳng hề từ chối, khảng khái vâng lời. Khổng Minh bày tiệc, giao phó ấn thụ. Vân Trường đưa hai tay đỡ lấy. Khổng Minh cầm lấy ấn, nói:

– Mọi việc quan hệ đều giao lại cho tướng quân.

Vân Trường nói:

– Đại trượng phu nếu đã nhận lấy trọng trách, thì đến chết mới thôi.

Khổng Minh thấy Vân Trường nói đến chữ “chết” thì trong lòng không vui, chẳng muốn giao cho, nhưng đã lỡ nói rồi. Khổng Minh nói:

– Nếu Tào Tháo dẫn binh tới đây, thì phải làm sao?

Vân Trường nói:

– Dùng sức chống cự.

Khổng Minh lại nói:

– Nếu Tào Tháo, Tôn Quyền cùng cất quân đến, bấy giờ làm sao?

Vân Trường nói:

– Phân binh chống cự.

Khổng Minh nói:

– Không đúng. Nếu như thế, thì ắt Kinh Châu nguy rồi. Ta có tám chữ này, tướng quân hãy nhớ lấy, thì có thể giữ Kinh Châu.

Vân Trường xin hỏi. Khổng Minh nói:

– Bắc cự Tào Tháo, đông hòa Tôn Quyền.

Vân Trường nói:

– Lời của quân sư sẽ được ghi vào gan phổi.

Khổng Minh bèn trao cho ấn thụ, sai quan văn là Mã Lương, Y Tịch, Hướng Lãng, Mi Trúc, võ tướng là Mi Phương, Liếu Hóa, Quan Bình, Chu Thương phò tá Vân Trường, cùng giữ Kinh Châu. Lại phát một vạn tinh binh, sai Trương Phi quản lĩnh, theo đường lớn đánh đến Ba Châu, ở phía tây Lạc Thành. Ai đến trước thì lập công đầu. Khổng Minh phát một cánh quân, sai Triệu Vân làm tiên phong, ngược sông* Giang mà lên, hội họp ở Lạc Thành. Khổng Minh theo sau, dẫn theo Giản Ung, Tưởng Uyển. Uyển tự là Công Diễm, người huyện Tương Hương, quận Linh Lăng, là danh sĩ Kinh, Tương. Quân theo cùng có một vạn năm ngàn người. Cùng một ngày, thảy đều uống rượu từ biệt rồi khởi hành.

Trước tiên nói Trương Phi dẫn quân mã bản bộ, toan ra đi. Khổng Minh dặn dò rằng:

– Tây Xuyên rất nhiều hào kiệt, chẳng thể khinh địch, ở trên đường đi nên nghiêm cấm ba quân, chớ được cướp bóc trăm họ, làm mất lòng dân. Nếu đến chỗ nào thì cũng đều phải cứu giúp họ. Người ở trên đời, chỉ có lấy đức mới phục được mọi người. Chớ được phóng túng, tàn bạo với trăm họ, đánh đập sĩ tốt. Mong tướng quân sớm hội họp ở Lạc Thành, chẳng thể sơ sót.

Trương Phi vui vẻ vâng lời, lên ngựa ra đi, nối nhau mà tiến. Đi đến chỗ nào, hễ đầu hàng thì chẳng xâm phạm một mảy may. Cứ theo đường Hán, Xuyên mà đi, đến được quận Ba, thám mã quay về báo rằng:

– Thái thú Ba quận là Nghiêm Nhan, là danh tướng trong Thục, tuổi tác tuy cao, nhưng tinh lực chưa suy, giỏi bắn cung cứng, dùng đại đao, có cái dũng vạn người khó chống. Nay đã chiếm cứ thành quách, chẳng dựng cờ hàng.

Trương Phi sai dựng trại lớn ở cách thành mười dặm, sai người vào thành:

– Hãy nói với lão thất phu hãy sớm sớm ra hàng, sẽ tha cho tính mạng của trăm họ trong thành. Nếu không quy thuận, sẽ đạp bằng thành quách, chẳng tha già trẻ.

Đây nói Nghiêm Nhan ở quận Ba, nghe nói Lưu Chương sai Pháp Chính mời Huyền Đức vào Xuyên, đấm ngực than rằng:

– Đấy gọi là một mình ngồi trong núi thẳm, thả hổ ra để tự vệ vậy.

Sau lại nghe tin Huyền Đức chiếm giữ Phù Thành, mấy phen muốn cầm quân đi, lại sợ con đường này sẽ có quân địch kéo đến. Rồi lại nghe tin quân Trương Phi tới, bèn cất năm sáu ngàn người ngựa bản bộ, chuẩn bị đón đánh. Trong đám ấy có người ở Trung Nguyên, bẩm rằng:

– Trương Phi lúc ở Đương Dương, Trường Bản, một tiếng hét lui trăm vạn quân Tào. Tháo nghe hơi gió liền chạy trốn. Nay nếu đã đến đây, thì nên hào sâu lũy cao để giữ chắc, chẳng thể nghênh chiến. Quân bên kia không có lương, chẳng qua một tháng sẽ tự lui về thôi. Lại thêm Trương Phi tính nóng như lửa, chỉ chuyên đánh đập sĩ tốt. Nếu chẳng ra đánh, ắt hắn trách tội quân lính. Lòng quân một khi sinh biến, thì thừa thể tiến đánh, có thể bắt được Trương Phi thôi.

Nghiêm Nhan nghe theo lời ấy, sai quân sĩ kéo hết lên thành phòng thủ. Chợt thấy một tên quân kêu to, đòi mở cửa. Nghiêm Nhan sai để cho vào thành. Tên quân sĩ ấy đem hết lời lẽ của Trương Phi nói ra. Nghiêm Nhan cả giận, mắng:

– Thất phu sao dám vô lễ? Ta ở trong Xuyên đã nhiều năm, há có lẽ lại hàng giặc ư? Hãy mượn miệng ngươi nói lại với Trương Phi!

Rồi gọi võ sĩ tới cắt tai, mũi tên quân ấy, thả cho về trại. Tên quân ấy gặp Trương Phi, khóc kể việc Nghiêm Nhan nhục mạ như thế. Trương Phi cả giận, nghiến răng trợn mắt, nai nịt lên ngựa, dẫn mấy trăm quân kỵ tới dưới thành Ba Châu thách đánh. Quân lính trên thành trăm bề nhục mạ. Trương Phi nổi nóng, mấy phen đánh đến cầu treo, muốn vượt sông hộ thành, lại bị loạn tên bắn lui. Cho đến chiều tối cũng chẳng có một ai ra. Trương Phi nén cơn giận, quay về trại.

Sáng sớm hôm sau, lại dẫn quân tới thách đánh. Nghiêm Nhan ở địch lâu trên thành, một mũi tên đã bắn trúng đầu mũ khôi của Trương Phi. Phi chỉ tay, căm hận nói:

– Nếu bắt được lão thất phu kia, ta sẽ tự mình ăn thịt hắn!

Đến tối, đành trở về không.

Ngày thứ ba, Trương Phi dẫn quân đi xung quanh thành chửi mắng, thách đánh. Vốn là tòa thành ấy là một tòa thành núi, xung quanh đều là núi non hỗn tạp. Trương Phi cưỡi ngựa lên núi, nhìn vào trong thành, thấy quân sĩ thảy đều nai nịt, chia thành đội ngũ, mai phục trong thành, nhưng chẳng chịu ra, lại thấy dân phu qua qua lại lại, vận chuyển gạch đá, để giúp việc phòng thủ. Trương Phi sai quân xuống ngựa, bộ quân thì ngồi, để dụ bên kia ra đánh, nhưng cũng chẳng có động tĩnh gì. Phi lại mắng hết một ngày rồi trở về không.

Trương Phi ở trong trại suy tính, chẳng có kế gì. Đột nhiên nghĩ ra một kế, sai các quân sĩ chẳng cần đi thách đánh nữa. Ai nấy nai nịt hẳn hoi, chỉ ở trong trại chờ đợi, rồi sai năm, ba chục tên quan đến dưới thành mắng chửi, dẫn dụ quân Nghiêm Nhan ra, rồi sẽ tiến đánh. Trương Phi xoa xoa nắm đấm, chỉ đợi quân địch đến. Bọn tiểu tốt mắng suốt ba ngày. Nhan cũng chẳng thèm ra.

Trương Phi vò đầu một phen, lại nghĩ ra một kế: truyền lệnh cho quân sĩ tản ra kiếm củi, cắt cỏ, đi tìm đường mòn, không tới thách đánh nữa. Nghiêm Nhan ở trong thành, suốt ngày chẳng thấy Trương Phi động tĩnh gì, trong lòng nghi hoặc, bèn sai mười tên quân mặc giả làm quân đốn củi của Trương Phi, len lén rời thành, lẫn vào trong đám quân kia, đi vào trong núi thám thính.

Hôm ấy, các quân về trại. Trương Phi ngồi ở trong trại, giậm chân mắng lớn:

– Lão thất phu Nghiêm Nhan! Khiến ta tức chết!

Chỉ thấy ở trước trướng có ba, bốn người nói rằng:

– Tướng quân chớ có phiền lòng, mấy ngày nay đã dò thám được một con đường nhỏ, có thể vượt qua Ba quận.

Trương Phi cố ý kêu to lên rằng:

– Nếu đã có con đường đi ấy, sao chẳng nói sớm cho ta?

Chúng đáp rằng:

– Chỉ mới thăm dò được mấy ngày gần đây thôi.

Trương Phi nói:

– Việc chẳng nên trì hoãn, ngay canh hai đêm nay hãy nấu cơm, đến canh ba trăng sáng, thì nhổ trại đi cả, người ngậm hàm thiếc, ngựa tháp chuông, lẳng lặng mà đi. Ta sẽ tự đi trước mở đường. Các ngươi theo thứ tự mà đi.

Truyền lệnh xong, liền sai đi báo khắp trại. Quân do thám nghe thấy tin tức ấy, thảy đều trở về thành báo cho Nghiêm Nhan. Nhan cả mừng, nói:

– Ta đã sớm tính được tên thất phu này nhịn không nổi mà! Người theo đường nhỏ mà đi, tức là lương thảo và đồ nặng phải đi sau. Ta chọn đường phía sau. Ngươi làm thế nào mà qua được? Thật là tên thất phu vô mưu, trúng kế ta rồi!

Lập tức truyền lệnh, sai quân sĩ thảy đều chuẩn bị ngăn địch:

– Canh hai đêm nay hãy nấu cơm, canh ba rời thành, mai phục chỗ rừng cây rậm rạp. Chỉ đợi Trương Phi đi qua đường nhỏ yết hầu, đến lúc xe cộ đến rồi, thì hễ nghe tiếng trống nổi là nhất tề xông ra đánh.

Truyền hiệu lệnh xong thì xem chừng đã gần đến đêm, toàn quân Nghiêm Nhan thảy đều ăn no, nai nịt chỉnh tề, lẳng lặng rời thành, tản ra mai phục, chỉ đợi tiếng trống.

Đây nói Nghiêm Nhan dẫn mười mấy tỳ tướng cưỡi ngựa, xuống ngựa vào rừng mai phục. Xem chừng đã qua canh ba, liền nhìn thấy Trương Phi tự mình đi đầu, vỗ ngựa, cầm ngang ngon mâu, lẳng lặng dẫn quân tiến lên. Đi chưa được ba, bốn dặm, sau lưng lại có người, ngựa, xe cộ lục tục tiến đến. Nghiêm Nhan trông thấy thì chia nhau truyền lệnh, sai nhất tề gióng trống, bốn mặt phục binh cùng trỗi dậy. Đang lúc kéo tới cướp đoạt xe cộ, thì sau lưng có một đám quân kéo đến, hét lớn một tiếng:

– Lão thất phu chớ chạy! Bọn ta đợi ngươi lâu rồi!

Nghiêm Nhan vội ngoái đầu nhìn, thì thấy kẻ đi đầu là một đại tướng, đầu báo, mắt tròn, cằm én, râu hổ, dùng Trượng Bát mâu, cưỡi ngựa Thâm Ô, ấy là Trương Phi người đất Yên. Bốn bề tiếng trống rền vang. Các quân đánh giết. Nghiêm Nhan trông thấy Trương Phi, chẳng nhấc nổi tay. Hai ngựa đánh nhau mười hiệp. Trương Phi giả vờ sơ hở. Nghiêm Nhan chém tới một đao. Trương Phi né qua, rồi xông thẳng tới, nắm lấy dây buộc áo giáp của Nghiêm Nhan, bắt sống đem đi, ném xuống dưới đất. Quân lính xông tới, dùng dây thừng trói lại. Vốn là kẻ đi qua lúc trước là Trương Phi giả. Đoán rằng Nghiêm Nhan sẽ đánh trống làm hiệu, Trương Phi sai giống chiêng làm hiệu. Tiếng chiêng nổi lên, các quân cùng ùa ra. Quân địch quá nửa vứt giáo, cởi giáp mà hàng. Đánh đến dưới chân thành quận Ba, thì hậu quân đã tự vào thành rồi. Trương Phi lệnh không được giết trăm họ, treo bảng an dân.

Đám đao thủ đẩy Nghiêm Nhan tới. Phi ngồi ở trên sảnh. Nghiêm Nhan chẳng chịu quỳ xuống. Phi trợn mắt, nghiến răng, nạt lớn với Nghiêm Nhan rằng:

– Đại tướng đã đến đây, cớ gì lại không hàng mà dám chống cự a?

Nghiêm Nhan chẳng hề có vẻ sợ, cũng nạt lại Phi rằng:

– Bọn ngươi là kẻ vô nghĩa, xâm phạm châu quận của ta! Chỉ có tướng quân đứt đầu, chẳng có tướng quân đầu hàng!

Phi cả giận, hét tả hữu đem chém đi. Nghiêm Nhan cũng hét rằng:

– Thằng giặc thất phu! Chém đầu thì cứ chém, chứ tức giận làm gì?

Trương Phi thấy Nghiêm Nhan tiếng nói hùng tráng, mặt không biến sắc. Phi vội cười rồi xuống thềm, hét lui tả hữu, tự mình cởi trói, lấy áo mặc cho, dìu lên chỗ cao ở giữa mà ngồi, cúi đầu bái lạy, nói:

– Mới rồi lời lẽ có mạo phạm uy phong, xin chớ khiển trách. Tôi vẫn biết lão tướng quân thực là bậc trượng phu ở đời.

Liền dâng rượu uống cho đỡ sợ, lấy lễ Thượng tân để tiếp đãi. Nghiêm Nhan cảm ơn nghĩa ấy, sao chẳng động lòng? Sau Có thơ tán Nghiêm Nhan rằng:

Đầu bạc chốn Tây Thục

Nước lớn cũng nghe danh

Lòng trung như trăng sáng

Khí khái tựa Trường Giang

Thà chịu mất đầu chết

Sao nỡ khuất thân hàng?

Ba Châu Nghiêm lão tướng

Thiên hạ chẳng có hai.

Sau, sử quan cũng có thơ tán Trương Phi rằng:

Khí giận xuyên chỏm mũ

Chém tướng, cất tiếng vang

Anh hùng vạn người chống

Nói cười một chốc thôi

Tiên chủ nhiều hồng phúc

Tướng quân dùng kế mưu

Tam phân khen nghĩa lớn

Công nghiệp chấn Tây Xuyên.

Sau người hiền thời Tống tán đức độ của Nghiêm Nhan, có thơ rằng:

Khí độ nghênh ngang giữ nước nhà

Xem chết như về, ấy thực nhàn

Muốn biết ai là chân hào kiệt

Đoạn Đầu đại tướng ấy Nghiêm Nhan.

Lại có thơ tuyệt cú về Trương Phi rằng:

Trăm tướng lưu danh, nêu dấu tích

Võ Thần miếu ấy chép kì công

Cũng vì nghĩa thả Nghiệm Nhan đấy

Mới được Tây Xuyên, báo chúa công.

Lại có thơ rằng:

Bắt sống Nghiêm Nhan, dũng tuyệt luân

Vẫn nhờ nhân nghĩa cảm quân, dân

Đến nay Ba Thục danh còn để

Bốn mùa cúng tế khác gì xuân.

Trương Phi hỏi xin kế vào Xuyên. Nghiêm Nhan nói:

– Tôi là tướng của đám quân thua, đội ơn sâu nặng. Nghiêm Nhan chẳng biết lấy gì báo đáp, nguyện ra sức chó ngựa, chẳng cần phải giương cung đặt tên, vẫn kéo thẳng đến Thành Đô, để báo đáp một phần trong số vạn.

Trương Phi chắp tay cảm tạ, để cầu kế sách lấy Xuyên. Kế ấy ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

127. KHỔNG MINH ĐỊNH KẾ BẮT TRƯƠNG NHIỆM

Trương Phi hỏi kế của Nghiêm Nhan. Nhan nói:

– Từ đây tới Lạc Thành, phàm các chỗ ải hiểm phòng giữ, tính số trại sách có hơn ba mươi chỗ, thảy đều là quan quân do lão phu quản lý, đều là người bước ra từ chỗ của ta. Nay cảm ơn đức của tướng quân, chẳng có gì để báo đáp. Lão phu sẽ làm Tiền bộ, hễ đến chỗ nào, thì sẽ gọi tất cả bọn họ ra hàng, chẳng cần tướng quân phải động đến đao, thương.

Trương Phi cảm tạ không dứt. Từ đó, yên dân thưởng quân, rồi lại lên đường. Hễ đi qua chỗ nào thì cũng đều là do Nghiêm Nhan quản lý, thảy đều gọi ra đầu hàng. Nếu có người nghi ngờ chưa quyết, thì Nghiêm Nhan nói:

– Ta mà còn đầu hàng, huống hồ là ngươi ư?

Thế là mọi người theo hướng gió mà quy thuận, chẳng từng đánh nhau một trận nào.

Đây nói Khổng Minh đã đem hết ngày giờ cất quân báo cho Huyền Đức, hẹn rằng sẽ cùng hội họp ở Lạc Thành, Huyền Đức cùng các quan bàn bạc rằng:

– Nay Khổng Minh, Ích Đức chia làm hai ngả đi lấy Xuyên, sẽ hội ở Lạc Thành, cùng vào Thành Đô. Xe cộ, thuyền bè, thủy, bộ đều đã khởi hành ngày hai mươi tháng bảy. Đến nay chắc đã gần tới. Nay bọn ta hãy mau tiến binh.

Hoàng Trung nói:

– Trương Nhiệm mỗi ngày đều tới thách đánh, thấy trong thành chẳng chịu ra, quân bên ấy lơ là, không có chuẩn bị. Buổi tối hôm nay hãy chia binh cướp trại, còn hơn là đánh nhau giữa ban ngày.

Huyền Đức nghe theo, sai Hoàng Trung dẫn binh đi bên trái, Ngụy Diên dẫn binh đi bên phải. Huyền Đức đi ở giữa. Canh hai đêm ấy, ba lộ quân mã cùng kéo đến. Trương Nhiệm quả nhiên không có chuẩn bị. Mọi người kéo vào trại, ánh lửa sáng bừng. Quân Thục bỏ chạy, suốt đêm chạy tới Lạc Thành. Quân trong thành kéo ra tiếp ứng cho quân Thục vào. Huyền Đức quay vệ dựng trại.

Hôm sau, Huyền Đức dẫn quân thẳng đến Lạc Thành. Quân địch chẳng ra. Huyền Đức bèn vây bọc công đánh suốt ba ngày đêm không nghỉ. Người trong thành bàn bạc. Trương Nhiệm nói:

– Cứ để cho chúng cũng đánh, đợi bên ấy kiệt sức, rồi sau mới đem quân đánh, thì Bị sẽ bị bắt thôi.

Đánh thành đến ngày thứ tư, Huyền Đức tự cầm một cánh quân công phá cửa tây.

Đây nói ở sau lưng Lạc Thành, Hoàng Trung, Ngụy Diên tiến đánh ở cửa đông, để lại của nam và cửa bắc thả cho quân chạy ra. Cửa nam là đường núi, cửa bắc có Phù Thủy, vì thế nên không bị vây. Trương Nhiệm trông ra thấy Huyền Đức ở cửa tây, cưỡi ngựa qua lại, chỉ huy quân đánh thành. Từ giờ Thìn đến giờ Mùi, người mỏi ngựa mệt. Huyền Đức vừa toan lui quân, Trương Nhiệm sai hai tướng Ngô Lan, Lôi Đồng dẫn quân ra cửa bắc, rồi rẽ sang của đông, đi ngăn Hoàng Trung, Ngụy Diên.

– Ta sẽ tự dẫn quân ra cửa nam, rẽ sang cửa tây, một mình đi bắt Lưu Bị.

Ở trong thành thì gọi hết dân binh lên thành, đánh trống hò hét.

Huyền Đức thấy vầng hồng đã ngả về tây, sai hậu quân lui trước. Quân sĩ vừa mới quay người, thì trên thành có tiếng hò reo nổi lên. Quân mã đột ngột xông ra từ cửa nam. Trương Nhiệm đi thẳng tới trung quân bắt Huyền Đức. Quân của Huyền Đức đại loạn. Hoàng Trung, Ngụy Diên lại bị Ngô Lan, Lôi Đồng cản lại. Hai bên chẳng thể giúp đỡ nhau. Huyền Đức địch chẳng lại Trương Nhiệm, bèn quay ngựa nhắm con đường nhỏ bên núi vắng mà chạy. Trương Nhiệm đuổi theo sau lưng, dần dần đuổi đến gần. Huyền Đức chỉ còn trơ lại một người một ngựa. Trương Nhiệm dẫn vài tên quân kỵ đuổi theo. Huyền Đức nhắm thẳng trước mặt, dốc sức vung roi. Chợt ở đường núi có một đám quân kéo ra. Huyền Đức ngồi ở trên ngựa kêu khổ, nói:

– Trước mặt có mai phục, sau lưng có truy binh, trời diệt ta rồi!

Đội quân đón đầu đã kéo tới gần, đi đầu là một viên đại tướng, ấy là Trương Phi người đất Yên đang đi theo con đường này kéo tới. Phi trông thấy bụi mù bốc lên, biết là quân Xuyên đang giao chiến. Trương Phi bèn dẫn đầu kéo tới. Huyền Đức có hồng phúc của thiên tử. Trương Phi đụng ngay Trương Nhiệm, liền tới giao chiến. Hai viên tướng đánh hơn chục hiệp. Nghiêm Nhan ở sau lưng dẫn quân ùa đến. Trương Nhiệm vội vã quay lại. Trương Phi chỉ đuổi đến dưới thành. Trương Nhiệm lui vào trong thành, kéo cầu treo lên. Trương Phi trở về gặp Huyền Đức, nói:

– Quân sư ngược dòng sông mà đi, vậy mà hãy còn chưa đến, trở lại bị ta đoạt mất công đầu rồi!

Huyền Đức nói:

– Đường núi hiểm trở, sao lại không có quân ngăn cản, ruổi dài thẳng tiến, lại đến trước như vậy?

Trương Phi nói:

– Đi đường vượt bốn mươi lăm chỗ ải hiểm, đều nhờ công của lão tướng quân Nghiêm Nhan.

Rồi đem chuyện vì nghĩa thả Nghiêm Nhan, từ đầu đến cuối kể qua một lượt.

– Vì thế mà đi đường chẳng hề tốn phí một chút sức lực nào, chỉ lo uống rượu, ăn thịt cho tới tận đây.

Rồi dẫn Nghiêm Nhan tới gặp Huyền Đức. Huyền Đức cảm tạ, nói:

– Nếu chẳng có lão tướng quân, thì em ta làm sao đến được đây.

Bèn lập tức cởi áo giáp vàng đang mặc đem thưởng cho. Nghiêm Nhan được thưởng thì lạy tạ. Đang đợi bày biện yến tiệc, thì chợt nghe thám mã trở về báo rằng:

– Hoàng Trung, Ngụy Diên đang cùng tướng Xuyên là Ngô Lan, Lôi Đồng giao tranh. Ngô Ý, Lưu Côi ở trong thành ra trợ chiến. Hai tướng tuy có tài, nhưng quân sĩ đã chạy trước, vì thế mà chống cự không nổi, thua to nhắm hướng đông mà chạy.

Trương Phi nói:

– Tốt nhất là nên áp sát sau lưng bọn chúng.

Thế rồi chia quân thành hai ngả, đi men theo bờ thành: Trương Phi đi bên trái, Huyền Đức đi bên phải. Ngô Ý, Lưu Côi thấy hậu quân có tiếng reo hò trỗi lên, vội lui vào trong thành. Ngô Lan, Lôi Đồng cũng vội lui, liền bị Huyền Đức, Trương Phi cắt mất đường về. Hoàng Trung, Ngụy Diên lại đánh ở trước mặt. Ngô Lan, Lôi Đồng bàn bạc, chi bằng đầu hàng. Nhân thế, hai người đem quân mã bản bộ tới đầu hàng. Huyền Đức cho hàng, vì thế thu binh dựng trại ở gần thành.

Đây nói Trương Nhiệm thấy hai tướng đã hàng rồi, trong lòng ưu phiền. Ngô Ý, Lưu Côi nói:

– Binh thế rất nguy. Nếu chẳng quyết tử chiến một phen, thì làm sao lui được địch? Hãy một mặt sai người vào Thành Đô gặp chúa công báo tin gấp, một mặt dùng kế đánh địch đi.

Trương Nhiệm nói:

– Ngày mai mỗ sẽ dẫn một đội quân ra thách đánh, giả vờ thua, dụ chúng rẽ sang phía bắc thành. Trong hai tướng hãy cho một người dẫn quân xông ra, cắt đứt đoạn giữa, thì có thể nắm được phần thắng.

Ngô Ý nói:

– Lưu tướng quân nên phò công tử giữ thành.

Ước hẹn xong xuôi. Hôm sau, Trương Nhiệm dẫn mấy ngàn người ngựa, vẫy cờ hò hét, ra thành thách đánh. Trương Phi nói:

– Tiểu đệ xin đi.

Rồi lên ngựa ra đánh, chẳng thèm nói gì, liền cùng Trương Nhiệm giao đấu. Đánh chưa quá mười hiệp, Trương Nhiệm giả thua, men theo thành mà chạy. Trương Phi dốc sức truy đuổi. Một cánh quân của Ngô Ý xông ra chặn, Trương Nhiệm cũng đưa quân quay lại, khiến Trương Phi bị vây trong vòng trận, tiến lại chẳng được. Đến khi Huyền Đức dẫn quan đến cứu, thì một đội quân theo bờ sông xuất hiện, đụng ngay Ngô Ý. Kẻ đi đầu là một viên đại tướng, vung thương phóng ngựa, cùng Ngô Ý giao chiến. Chỉ trong một hiệp, đã bắt sống Ngô Ý, đánh lui quân địch, cứu Trương Phi ra. Nhìn lại, thì ra là Thường Sơn Triệu Tử Long. Phi hỏi:

– Quân sư đâu rồi?

Vân nói:

– Quân sư sai tôi tới trước để giải cứu, đoán rằng bây giờ đã gặp chúa công rồi đấy.

Hai tướng bắt Ngô Ý đem về trại. Trương Nhiệm tự lui vào cửa đông. Trương Phi, Triệu Vân vào trại gặp Huyền Đức, thì Khổng Minh, Giản Ung, Tưởng Uyển đã ở trong trướng rồi. Phi xuống ngựa, đến tham kiến quân sư. Khổng Minh cả kinh, hỏi rằng:

– Sao lại đến đây trước?

Huyền Đức nói chuyện vì nghĩa thả Nghiêm Nhan. Khổng Minh chúc mừng, nói:

– Đấy là hồng phúc của chúa công. Tướng quân dùng mưu, lập được công lao không gì to bằng, có thể ghi vào vàng đá, vạn năm khen ngợi.

Triệu Vân giải Ngô Ý tới gặp Huyền Đức, Huyền Đức nói:

– Ngươi chịu hàng chăng?

Ngô Ý nói:

– Mỗ đã bị bắt, sao lại không hàng?

Huyền Đức cả mừng, đối đãi như thượng tướng. Khổng Minh hỏi:

– Trong thành có bao nhiêu kẻ giữ thành?

Ngô Ý nói:

– Có con trai Lưu Quý Ngọc là Lưu Tuần, phó tướng là Lưu Côi, Trương Nhiệm. Lưu Côi thì chẳng đáng nói. Chỉ có Trương Nhiệm, người quận Thục, nhà nghèo, rất có can đảm, mưu lược. Người này chẳng thể khinh dễ.

Khổng Minh nói:

– Trước hãy bắt Trương Nhiệm, rồi sau lấy Lạc Thành.

Rồi hỏi:

– Chiếc cầu ở phía đông thành tên là gì?

Ngô Ý nói:

– Là cầu Kim Nhạn.

Khổng Minh bèn cưỡi ngựa đến bên bờ cầu, đi quanh sông xem xét, rồi trở về trại, gọi Hoàng Trung, Ngụy Diên tới nghe lệnh:

– Mỗi người hãy dẫn một ngàn quân, đến phía nam cầu Kim Nhạn năm, sáu dặm, hai bên bờ đều là lau sậy um tùm, có thể mai phục. Ngụy Diên dẫn một ngàn tay thương núp ở mé trái, chỉ cần đâm tướng ở trên ngựa. Hoàng Trung dẫn một ngàn tay đao ở mé phải, chỉ cần chém dưới chân ngựa. Đánh tan sĩ tốt, Trương Nhiệm ắt nhắm đường nhỏ hướng đông nam mà chạy. Trương Ích Đức dẫn một ngàn quân mai phục ở chỗ ấy. Trương Nhiệm sẽ bị bắt ở chỗ đó thôi.

Rồi gọi Triệu Vân sai mai phục ở phía bắc cầu Kim Nhạn.

– Hãy đợi ta dẫn Trương Nhiệm qua cầu, ngươi hãy liền chặt đứt cầu ấy, rồi lập tức đem quân về phía bắc cầu, ở xa làm thanh thế, khiến Trương Nhiệm không dám chạy về hướng bắc, mà phải lùi về đường phía nam, thì sẽ trúng kế.

Điều khiển xong xuôi, quân sư tự đi dụ địch.

Đây nói Lưu Chương sai hai tướng Trác Ưng, Trương Dực tới trợ chiến. Hai tướng yết kiến Lưu Tuần xong, Trương Nhiệm bảo hai tướng Lưu Côi, Trương Dực giữ thành, tự mình cùng Trác Ưng làm hai đội trước, sau: Nhiệm làm tiền đội, Ung làm hậu đội, ra thành nghênh địch. Khổng Minh dẫn một đội quân chẳng hề chỉnh tề, vượt cầu Kim Nhạn mà kéo đến, cùng Trương Nhiệm đối trận. Khổng Minh ngồi xe bốn bánh, đội khăn lượt, cầm quạt lông đi ra, hai bên có hơn trăm quân kỵ xúm xít, từ xa trỏ Trương Nhiệm, nói:

– Tào Tháo có trăm vạn binh chúng, nghe danh của ta thì theo gió mà chạy. Nay ta đến đất này, sao lại không hàng?

Trương Nhiệm trông thấy quân ngũ của Khổng Minh chẳng tề chỉnh, bèn ngồi trên ngựa cười nhạt, nói:

– Người ta đều nói Gia Cát Lượng dùng binh như thần, thì ra chỉ là hữu danh vô thực!

Rồi cầm thương vẫy một cái. Quân hiệu lớn nhỏ đều xông lên đánh. Khổng Minh vứt bỏ xe bốn bánh, lên ngựa lùi qua bên kia cầu. Trương Nhiệm đuổi theo phía sau. Qua khỏi cầu Kim Nhạn rồi, thì thấy quân Huyền Đức ở bên trái, binh của Nghiêm Nhan ở bên phải, tới đánh Trương Nhiệm. Trương Nhiệm biết là kế, lúc vội quay quân lại, thì cầu đã bị chặt đứt; muốn nhắm phía bắc mà chạy, thì một đội quân của Triệu Vân đã dàn bày ở bờ bên kia; thế là phải nhắm hướng nam, men theo sông mà chạy. Chạy chưa được năm, bảy dặm, đi ngang chỗ đám lau sậy hỗn tạp. Một cánh quân của Ngụy Diên cầm theo trường thương, từ trong đám lau sậy đột nhiên trỗi dậy, chỉ đâm tướng trên ngựa. Một cánh quân của Hoàng Trung đều dùng trường đao, mai phục trong đám lau sậy, chỉ chém chân ngựa. Quân kỵ thảy đều ngã nhào, đều bị trói cả. Bộ quân nào dám xông đến! Trương Nhiệm dẫn mấy chục quân kỵ nhắm đường núi mà chạy, thì đụng ngay cánh quân khỏe mạnh của Trương Phi đang dàn trận. Trương Phi hô to một tiếng. Các quân ùa ra, bắt sống Trương Nhiệm.

Vốn là Trác Ưng thấy Trương Nhiệm trúng kế, đã tới chỗ quân Triệu Tử Long đầu hàng, cùng nhau kéo về trại lớn. Huyền Đức thưởng cho Trác Ưng. Trương Phi giải Trương Nhiệm đến trước mặt Huyền Đức. Khổng Minh cũng ngồi trong trướng. Huyền Đức nói với Trương Nhiệm rằng:

– Các tướng trong Thục đều theo hướng gió mà hàng, ngươi sao lại chẳng sớm theo về?

Trương Nhiệm trợn mắt, cả giận mà kêu rằng:

– Trung thần há chịu thờ hai chúa ư?

Huyền Đức nói:

– Ngươi chẳng hiểu thiên thời rồi. Hàng thì khỏi chết.

Trương Nhiệm nói:

– Hôm nay đầu hàng, nhưng sau này sẽ không hàng. Xin sớm ban cho một đao!

Huyền Đức chẳng nỡ giết đi. Trương Nhiệm lớn tiếng mắng chửi. Khổng Minh hét sai chém đi, để bảo toàn danh tiếng cho y. Đời sau có thơ tán Trương Nhiệm rằng:

Lão tướng há nào thờ hai chúa

Trương Nhiệm trung dũng chết như còn

Danh thơm sánh với trăng trời ấy

Ánh sáng hàng đêm chiếu Lạc Thành*.

Huyền Đức cảm thán không dứt, sai thu lấy đầu và thân đem chôn ở bên cạnh cầu Kim Nhạn, để khen ngợi lòng trung.

Hôm sau, sai Nghiêm Nhan, Ngô Ý và bọn hàng tướng khác trong Thục làm tiền bộ, đi thẳng tới Lạc Thành, kêu to:

– Hãy sớm mở cửa đầu hàng, sẽ miễn cho sinh linh trong thành khỏi chịu khổ!

Lưu Côi ở trên thành mắng chửi các tướng Thục. Chợt sau lưng có một người chém ngã bọn theo hầu, bắt trói Lưu Côi, mở cửa xin hàng. Quân mã của Huyền Đức vào Lạc Thành. Lưu Tuần mở cửa tây chạy thoát, nhắm hướng Thành Đô mà đi. Huyền Đức treo bảng an dân. Người nộp Lưu Côi là người Vũ Dương, họ Trường tên Dực, tự là Bá Cung. Huyền Đức đã chiếm được Lạc Thành, liền trọng thưởng các tướng. Khổng Minh nói:

– Lạc Thành đã phá. Thành Đô chỉ ở ngay trước mắt. Nhưng chỉ sợ các châu quận bên ngoài còn chưa yên. Hãy sai Trương Dực, Ngô Ý dẫn Triệu Vân đi vỗ về các châu quận thuộc mấy xứ Ngoại Thủy, Định Giang, Kiền Vi; sai Nghiêm Nhan, Trác Ưng dẫn Trương Phi vỗ về các châu quận thuộc về mấy xứ Ba Tây, Đức Dương, đến đâu cũng đặt quan cai trị cho yên ổn, rồi đưa quân về Thành Đô cùng tiến đánh.

Trương Phi, Triệu Vân ai nấy tự dẫn quân đi. Khổng Minh hỏi trước mặt có chỗ ải hiểm nào. Hàng tướng trong Thục nói:

– Chỉ có Miên Trúc là có thể phòng thủ. Nếu được Miên Trúc, thì Thành Đô có thể duỗi tay mà lấy.

Pháp Chính nói:

– Chẳng thể tiến binh, sợ làm kinh động lòng dân Thành Đô. Mỗ có một kế, sẽ khiến Thành Đô thuộc về chúa công.

Thử xem Pháp Chính dâng kế gì để lấy được? Hãy nghe hồi sau phân giải.

128. DƯƠNG PHỤ MƯỢN BINH PHÁ MÃ SIÊU

Pháp Chính nói:

– Chúa công đã có được Lạc Thành, thì đất Thục nguy rồi. Nên lấy nhân nghĩa ban bố khắp bốn phương, hãy tạm án binh bất động. Mỗ sẽ viết một bức thư, bày tỏ lợi hại, dâng lên cho Lưu Chương. Chương tự nhiên sẽ hàng thôi.

Khổng Minh nói:

– Lời của Hiếu Trực rất hay! Hãy mau viết thư, rồi sai người đi tới Thành Đô.

Đây nói Lưu Tuần chạy trốn về gặp cha, kể chuyện Lạc Thành đã bị phá. Chương vội vàng họp các quan để bàn bạc. Ích Châu tòng sự người Quảng Hán là Trịnh Độ hiến kế rằng:

– Nay Lưu Bị đem quân tập kích ta, binh chẳng đầy vạn, sĩ chúng chưa theo, xem lúa ngoài đồng là vốn liếng, quân không có đồ truy trọng. Chi bằng xua hết dân chúng Ba Tây, Tử Đồng sang phía tây sông Phù Thủy. Còn kho vựa và lúa ruộng thì thiêu cháy hết đi. Hào sâu lũy cao, ngồi yên mà đợi. Bên kia tới đòi đánh thì chớ ra. Lâu ngày chẳng có của cải, chẳng qua trăm ngày, quân bên kia sẽ tự chạy, một trận là có thể bắt được Lưu Bị rồi.

Lưu Chương nói:

– Không nên. Ta nghe nói “cự địch để an dân”, chưa nghe nói “động dân để chống địch”. Lời này chẳng phải kế bảo toàn.

Đang lúc bàn bạc, có người báo Pháp Chính đưa thư đến. Lưu Chương gọi vào. Người ấy trình thư lên. Chương xé ra xem. Thư nói:

“Ngày trước đội ơn sai đi kết hiếu với Kinh Châu, chẳng ngờ ở bên tả hữu của chúa công không có người xứng chức, nên đến nỗi này. Nam Tả tướng quân tấm lòng ngày trước vẫn vẹn nguyên, thật không có ý bội bạc. Mong ngài suy tính kỹ càng*, để mưu đồ biến hóa, hòng giữ tròn gia tộc. Chẳng kịp nói nhiều, mong sớm ban cho ý tứ hồi đáp. Pháp Chính bái thư”.

Lưu Chương nổi giận, xé thư ấy, mắng lớn:

– Pháp Chính là thằng giặc vong ơn, bội nghĩa, bán chúa cầu vinh. Có mặt mũi nào mà còn gặp lại ta ư?

Bèn đuổi người ấy ra khỏi thành, lập tức sai em vợ là Phí Quan cầm binh đi giữ Miên Trúc. Phí Quan tiến cử một người đi cùng. Người này quê ở Nam Dương, họ Lý tên Nghiêm, tự là Chính Phương. Phí Quan, Lý Nghiêm điểm ba vạn quân, tới giữ Miên Trúc. Thái thú Ích Châu là Đổng Hòa, tự là Ấu Tể, người huyện Chi Giang, quận Nam, dâng thư lên Lưu Chương, muốn đi Hán Trung mượn binh. Chương nói:

– Trương Lỗ với ta có thù nhiều đời, sao chịu giúp nhau?

Hòa nói:

– Tuy là có thù, nhưng quân Lưu Bị ở tại Lạc Thành, thì tình thế với họ cũng là lúc nguy cấp, chẳng thể không cứu. Huống hồ hai bên là đất nước môi răng. Môi mất thì răng lạnh thôi. Tôi bày tỏ lợi hại, tất nhiên họ sẽ nghe theo.

Bèn soạn thư, sai sứ, đi sang Hán Trung.

Năm Kiến An thứ mười tám [213], mùa thu, tháng tám, Mã Siêu từ lúc bại binh chạy vào đất Khương, Hồ, qua hơn hai năm, kết hiếu với quân Khương, tiến đánh các châu quận ở Lũng Tây. Đi qua chỗ nào, thảy đều quy hàng, chỉ có Kí Thành là tiến đánh mấy ngày không hạ được. Thứ sử Vi Khang tự là Bá Dịch*, mấy phen sai người cầu cứu với Hạ Hầu Uyên. Uyên chưa được lời cho phép của Tào Tháo, nên chưa dám động binh, chỉ án ngữ ở Trường An. Vi Khang thấy cứu binh không đến, cùng mọi người bàn bạc:

– Chi bằng sớm hàng Mã Siêu.

Tham quân Dương Phụ tự là Nghĩa Sơn khóc mà can rằng:

– Bọn Siêu là đồ phản vua, quên cha. Người ở trong thành đều muốn liều chết chẳng hai lòng. Thế mà nay lại muốn hãm thân mình vào chỗ bất nghĩa ư?

Khang nói:

– Không phải thế. Việc đã cùng cực rồi, không hàng thì còn đợi cái gì?

Phụ khổ sở can gián nhưng không được nghe theo. Vi Khang mở rộng cửa thành, ra lạy hàng Mã Siêu. Siêu cả giận, nói:

– Nay người thấy việc nguy cấp mới xin hàng, chẳng phải là thực lòng rồi!

Bèn đem hơn bốn chục người của nhà Vi Khang ra chém cả, chẳng để lại một người già, trẻ, sang, hèn nào. Có người nói:

– Dương Phụ khuyên Vi Khang đừng hàng. Hãy chém y đi.

Siêu nói:

– Đấy là người biết giữ nghĩa, không thể chém được.

Lại dùng Dương Phụ làm Tham quan. Quan quân ở Kí Thành là Lương Khoan, Triệu Cù đều được Dương Phụ bảo cử. Siêu thảy đều sử dụng. Chợt Dương Phụ thưa với Mã Siêu rằng:

– Vợ tôi chết ở Lâm Thao, xin được hạn cho hai tháng, trở về chôn vợ rồi sẽ quay lại.

Mã Siêu nghe theo. Dương Phụ đi qua Lịch Thành, tới gặp Khương Tự. Tự với Phụ là anh em họ. Khương Tự nhận chức Phủ Di tướng quân của nhà Hán. Mẹ của Tự là bậc đại hiền, là cô của Phụ. Phụ từ biệt Mã Siêu, đi thẳng tới gặp cô, khóc lạy ở dưới đất mà nói rằng:

– Giữ thành chẳng làm tròn việc, chủ mất mà chẳng chết theo, thẹn chẳng có mặt mũi nào đến gặp cô. Vả Mã Siêu là kẻ phản bội vua cha, ngông cuồng giết Thái thú, há chỉ là mối lo riêng của Dương Phụ này sao? Sĩ đại phu của một châu đều chịu nỗi nhục này. Nay anh con ngồi giữ Lịch Thành, lại chẳng hề có lòng đánh giặc. Ấy là lý do mà Triệu Thuẫn bị chép là giết vua mình đấy.

Nói dứt, rơi lệ khóc ra máu. Người đời sau có thơ rằng:

Bao Tư ngày trước khóc sân Tần

Dương Phụ ngày nay động Lịch Thành

Muốn trả oán cừu, rơi lệ máu.

Ngàn năm vạn thuở rõ thanh cao.

Mẹ của Tự nghe nói thế, bèn gọi Khương Tự vào, trách rằng:

– Vi sứ quân bị hại, cũng là tội của mày, há chỉ riêng mình Nghĩa Sơn ư?

Người mẹ lại nói với Phụ rằng:

– Ngươi đã hàng người ta, ăn lộc của họ, có gì lại nổi lên lòng muốn đánh dẹp?

Phụ nói:

– Con sở dĩ theo giặc là muốn giữ tấm thân tàn để báo oán cho chủ thôi.

Tự nói:

– Mã Siêu anh dũng, gấp gáp cũng chẳng thể mưu đồ được.

Phụ nói:

– Hữu dũng vô mưu, cũng dễ mưu đồ thôi. Tôi đã ngầm hẹn ước với Lương Khoan, Triệu Cù, sai làm nội ứng. Anh nếu chịu hưng binh, thì Lương Khoan, Triệu Cù sẽ làm nội ứng thôi.

Mẹ của Tự nói:

– Mày chẳng sớm mưu đồ thì còn đợi đến lúc nào? Ai mà chẳng phải chết? Chết vì trung nghĩa thì là chết đúng chỗ rồi. Chớ vì ta mà lo nghĩ. Nếu mày chẳng nghe theo lời của Nghĩa Sơn, thì ta sẽ chết trước đây, để dứt sự quyến luyến của mày!

Tự liền cùng Thống binh Hiệu úy Doãn Phụng, Triệu Ngang bàn bạc. Vốn là con trai của Triệu Ngang là Triệu Nguyệt, hiện đang theo Mã Siêu làm Tỳ tướng. Ngay hôm ấy Triệu Ngang nhận lời, trở về nhà gặp vợ mình là Vương Thị, nói:

– Hôm nay ta cùng bàn bạc với Khương Tự, Dương Phụ, Doãn Phụng, muốn báo thù cho chủ nhân là Vi Khang, muốn sớm cất quân. Ta nhớ đến con trai là Triệu Nguyệt hiện đang theo Mã Siêu, ắt bị hại thôi. Vì thế mà lo âu chưa quyết.

Người vợ lớn tiếng đáp rằng:

– Rửa nhục cho quân phụ, bỏ mạng còn chẳng đủ, huống hồ là một đứa con trai ư? Nếu chàng quyến luyến đứa con trai này mà không làm, thì thiếp sẽ chết trước đây!

Triệu Ngang bèn quyết lòng.

Hôm sau, cùng nhau khởi binh. Khương Tự, Dương Phụ đón đồn ở Kí Thành, Doãn Phụng, Triệu Ngang đóng đồn ở Ki Sơn. Vương Thị bèn đem hết của nhà làm quân phí, lại tự mình tới doanh trại ở Kỳ Sơn, khen thưởng, vỗ về quân sĩ, để khuyến khích mọi người. Đời sau có thơ rằng:

Vợ Triệu Ngang, Vương Thị

Khuyên vì chủ báo thù.

Nát thân còn không nặng

Giết con có gì lo?

Đem hết gia tài hiến

Tự mình khen sĩ binh

Chia ba nhiều hiền phụ

Vạn thuở tiếng còn ghi.

Mã Siêu nghe tin Khương Tự, Dương Phụ hội họp với Doãn Phụng, Triệu Ngang khởi sự. Siêu cả giận, liền đem Triệu Nguyệt chém đi, rồi gọi Bàng Đức, Mã Đại cất hết quân mã, kéo đến Kí Thành. Khương Tự, Dương Phụ dẫn quân ra. Hai bên đối trận. Dương Phụ, Khương Tự mặc áo bào trắng kéo ra, kêu to rằng:

– Tên giặc phản vua quên cha kia!

Mã Siêu cả giận, xông qua đánh giết. Hai quân hỗn chiến. Khương Tự, Dương Phụ làm sao địch nổi Mã Siêu? Thua to chạy trốn. Mã Siêu họp binh đuổi theo. Sau lưng chợt có tiếng hò reo nổi lên, Doãn Phụng, Triệu Ngang đánh ra. Lúc vội quay về, thì hai mặt đã giáp công, đầu đuôi chẳng cứu được nhau. Đang lúc chiến đấu, chẳng ngờ một đại đội người ngựa lại đánh đến. Vốn là Hạ Hầu Uyên vừa được quân lệnh của Tào Tháo, liền dẫn quân đi phá Mã Siêu. Siêu làm sao địch nổi ba lộ quân mã? Đành thua to chạy về. Sau lưng lại bị đuổi giết. Siêu chạy suốt một đêm, đến lúc bình minh thì đã đến dưới chân Kí Thành gọi cửa. Trên thành tên bắn xuống như mưa, Mã Siêu cả kinh. Lương Khoan, Triệu Cù đứng ở trên thành, cả mắng Mã Siêu, đem vợ của Mã Siêu là Dương Thị lên trên thành, một đao chém đứt đầu, đem đầu và thây ném xuống, lại đem ba đứa con nhỏ của Mã Siêu và hơn mười người chí thân, đều đưa lên trên thành, mỗi người một đao, chém đầu rơi xuống. Mã Siêu khí tức đầy bụng, cơ hồ muốn rơi xuống ngựa. Hạ Hầu Uyên ở sau lưng dẫn quân đuổi đến. Siêu thấy địch thế mạnh, không dám chống cự, cùng Bàng Đức, Mã Đại đánh mở một đường máu mà chạy. Trước mặt lại đụng ngay Khương Tự, Dương Phụ, lại đánh giết một trận, xông qua được chỗ ấy, lại đụng ngay Doãn Phụng, Triệu Ngang, đánh giết một trận nữa. Rơi rơi rụng rụng, chỉ còn năm, sáu chục quân kỵ, chạy trốn suốt đêm. Quân đi sau không đuổi nữa. Khoảng chừng canh tư, thì chạy đến dưới chân Lịch Thành. Người giữ cửa cứ ngỡ là binh của Khương Tự trở về, bèn mở toang của thành đón vào. Siêu từ cửa nam thành đánh giết, diệt sạch trăm họ trong thành. Lại đến nhà Khương Tự lôi người mẹ tám mươi hai tuổi ra. Mẹ Tự chẳng hề có vẻ sợ sệt, trỏ Mã Siêu mắng lớn rằng:

– Mày là thằng giặc phản cha, quên vua, trái trời. Trời đất chẳng tha mày lâu đâu! Mày chẳng sớm hàng, thì dám đưa mặt mũi mà nhìn người đời ư?

Siêu cả giận, tự tay rút kiếm giết đi. Sử quan đời sau có thơ rằng:

Hiền thay mẹ Khương Tự!

Khuyên con sớm cất quân

Báo bổn nặng như núi

Thân này thật nhẹ thay

Mẹ Vương Lăng chẳng khác

Mạnh Mẫu sống lại rày

Đọc sử mà thương cảm

Hai hàng lệ chảy dài.

Mã Siêu giết sạch cả nhà Doãn Phụng, Triệu Ngang. Vương Thị ở trong quân nên thoát nạn.

Hôm sau, đại quân của Hạ Hầu Uyên đến. Mã Siêu chạy ra khỏi thành, nhằm hướng tây mà trốn. Đi chưa được hai mươi dặm, trước mặt có một đội quân dàn bày, kẻ đứng đầu là Dương Phụ. Siêu nghiến răng căm hận, vỗ ngựa vung thương tới đâm. Bảy người em họ của Phụ nhất tề xông ra trợ chiến. Mã Đại, Bàng Đức ngăn chặn bọn hậu quân. Bảy người em họ đều bị Mã Siêu đâm chết. Phụ trên mình bị năm vết thương, mà vẫn còn tử chiến. Đại quân của Hạ Hầu Uyên từ sau lưng đuổi đến. Mã Siêu bèn chạy, chỉ có Bàng Đức, Mã Đại và năm, bảy quân kỵ theo sau mà thôi. Hạ Hầu Uyên tự đi vỗ về nhân dân các châu ở Lũng Tây, sai bọn Khương Tự ai nấy chia nhau ra giữ các nơi, dùng xe chở Dương Phụ về Hứa Đô gặp Tào Tháo. Tháo phong Phụ làm Quan nội hầu. Phụ từ chối, nói:

– Phụ lúc chủ còn thì chẳng có công lao khó nhọc, lúc chủ chết chẳng tử tiết để báo đền, về nghĩa lý thì nên bãi chức, về phép nước thì nên giết đi. Siêu lại không chết. Phụ còn mặt mũi nào mà nhận chức?

Tháo nói:

– Ngài cùng với quần hiền cùng lập đại công. Người cõi tây đều cho là chuyện hay để bàn luận. Tử Cống từ chối ban thưởng, Trọng Ni cho là ngăn cản điều thiện. Ngài hãy nghĩ kỹ, để thuận theo phép nước*.

Đây nói Mã Siêu cùng Bàng Đức, Mã Đại đi đầu hàng Trương Lỗ. Trương Lỗ được Mã Siêu thì cả mừng, cho rằng phía tây có thể thôn tính Ích Châu, phía đông có thể chống cự Tào Tháo, vĩnh viễn bảo toàn cơ nghiệp Hán Trung, bèn bàn bạc muốn đem con gái mình gả cho Siêu. Đại tướng Dương Bách can rằng:

– Mã Siêu chẳng hề quyến luyến đến cha mẹ, vợ con. Há có thể yêu thương kẻ khác sao?

Bởi thế Trương Lỗ bèn dẹp việc ấy. Có người nói với Mã Siêu rằng:

– Trương tướng quân vốn muốn gả con gái cho ngài, nhưng bị Dương Bách cản trở.

Siêu trong lòng không vui, có ý muốn giết Dương Bách. Dương Bách biết được, cùng anh là Dương Tùng bàn bạc, muốn tìm kế hại người, cứu mình. Gặp ngay lúc Lưu Chương sai sứ cầu cứu với Trương Lỗ. Lỗ không nghe theo. Chợt được báo Lưu Chương lại sai Hoàng Quyền tới. Quyền đến gặp Dương Tùng trước, nói:

– Hai Xuyên đông, tây thực là môi răng. Nếu Tây Xuyên bị phá, Đông Xuyên cũng khó bảo toàn rồi. Nếu chịu cứu nhau, thì sẽ đem hai mươi châu để báo đáp.

Tùng cả mừng, liền dẫn Hoàng Quyền tới gặp Trương Lỗ, nói chuyện lợi hại, môi răng, lại sẽ đem hai mươi châu để cảm tạ. Lỗ hám lợi nên nghe theo. Người Ba Tây là Diêm Phố can rằng:

– Lưu Chương với chúa công có thù nhiều đời. Ngày nay việc đã rất nguy cấp, mới nói dối rằng sẽ cắt châu để đền ơn thôi. Chẳng nên nghe theo.

Chợt dưới thềm có một người ngang nhiên tiến lên, nói:

– Mỗ tuy bất tài, nguyện xin một đội quân, sẽ bắt sống Lưu Bị, nhất định sẽ cắt đất đem về.

Người ấy là ai?

129. Ở GIA MANH, TRƯƠNG PHI CHIẾN MÃ SIÊU

Trương Lỗ đang nghi ngờ chưa quyết. Mã Siêu bèn đứng ngay dậy, bước ra nói:

– Cảm ơn đức của chúa công, chẳng có gì báo đáp. Nguyện dẫn một đội quân đánh lấy ải Gia Manh, tập kích sau lưng Lưu Bị, có thể bắt sống hắn. Bấy giờ ắt sẽ đòi được hai mươi châu đem về. Chúa công, người thấy thế nào?

Trương Lỗ cả mừng, liền sai Hoàng Quyền theo đường nhỏ trở về trước, rồi điểm hai vạn binh giao cho Mã Siêu. Bấy giờ Bàng Đức mắc bệnh chẳng theo được, nên ở lại Hán Trung. Trương Lỗ sai Dương Bách làm Giám quân. Siêu cùng em là Mã Đại chọn ngày lên đường.

Đây nói quân mã của Huyền Đức ở Lạc Thành. Người do Pháp Chính sai đi trở về báo với Huyền Đức:

– Nay Trịnh Độ khuyên Lưu Chương đốt hết lúa ngoài đồng và kho lẫm ở các nơi, đem hết dân chúng Ba Tây dời sang phía tây sông Phù Thủy lánh nạn, hào sâu lũy cao mà chẳng đánh.

Huyền Đức, Khổng Minh nghe nói thế thì thảy đều cả kinh, nói:

– Nếu dùng lời này, thì thế quân ta ắt nguy rồi!

Pháp Chính cười, nói:

– Chúa công chớ lo. Kế này tuy độc, nhưng Lưu Chương chẳng thể dùng đâu.

Người đi sau lại kể rằng: “Lưu Chương có nói: Ta nghe nói “cự địch để an dân”, chưa nghe “động dân để đánh địch”. Huyền Đức nghe nói thế, bấy giờ mới yên lòng. Khổng Minh nói:

– Hãy gấp tiến binh lấy Miên Trúc. Nếu được chỗ ấy thì Thành Đô dễ lấy thôi.

Bèn sai Hoàng Trung, Ngụy Diên dẫn quân tiến lên.

Phí Quan nghe tin quân Huyền Đức kéo đến, sai Lý Nghiêm ra đón đánh. Nghiêm nai nịt xong, dẫn ba ngàn quân kéo ra, bày bố thế trận. Hoàng Trung cưỡi ngựa ra, cùng Lý Nghiêm đánh bốn, năm chục hiệp, bất phân thắng bại. Khổng Minh ở trong trận sai gióng chiêng thu quân. Hoàng Trung về trận, hỏi rằng:

– Tôi đang đợi bắt sống Lý Nghiêm, quân sư sao lại thu quân?

Khổng Minh nói:

– Ta đã trông thấy võ nghệ của Lý Nghiêm, chẳng thể dùng sức mà bắt. Ngày mai tái chiến, ngươi hãy giả thua, dẫn vào sơn Cốc, dùng kỳ binh để chiến thắng.

Hoàng Trung nhận kế.

Hôm sau, Lý Nghiêm lại dẫn quân tới. Hoàng Trung lại ra đánh, chưa đến mười hiệp thì giả thua, dẫn quân bỏ chạy. Lý Nghiêm đuổi theo, nối nhau đuổi vào lũng núi. Lý Nghiêm chợt tỉnh ra, vội vàng quay lại, đã thấy Ngụy Diên dẫn quân dàn bày ở trước mặt. Khổng Minh ở trên đầu núi cất tiếng gọi, nói:

– Nếu công không hàng, thì hai bên đã mai phục nỏ cứng, ta chỉ muốn vì Bàng Sĩ Nguyên mà tới báo thù thôi!

Lý Nghiêm vội xuống ngựa, cởi giáp đầu hàng. Quân sĩ chẳng bị thương tổn một người nào. Khổng Minh dẫn về gặp Huyền Đức. Huyền Đức đối đãi với Lý Nghiêm rất hậu hĩnh. Nghiêm nói:

– Phí Quan tuy là người thân trong chậu của Lưu Chương nhưng mỗ với y rất thân mật, sẽ đi thuyết phục.

Huyền Đức liền sai đi. Nghiêm vào thành Miên Trúc, nói chuyện với Phí Quan, khen ngợi Huyền Đức nhân đức như thế, nay nếu chẳng hàng, ắt gặp họa lớn. Quan nghe theo lời ấy, mở cửa đầu hàng. Huyền Đức bèn vào Miên Trúc, bàn bạc việc chia quân lấy Thành Đô.

Chợt có ngựa lưu tinh tới báo gấp, nói:

– Mạnh Đạt, Hoắc Tuấn giữ ải Gia Manh, nay bị Trương Lỗ ở Đông Xuyên sai Mã Siêu dẫn binh công đánh rất gấp, nếu chậm cứu thì cửa ải mất rồi.

Huyền Đức cả kinh. Khổng Minh nói:

– Chỉ có hai tướng Trương, Triệu mới có thể địch nổi.

Có người báo với Trương Phi. Phi ở bên ngoài cả mừng. Khổng Minh nói:

– Chúa công chớ nói, để Lượng khích y.

Trương Phi từ ngoài đi vào, kêu to rằng:

– Từ biệt ca ca, em đi ngay để đánh Mã Siêu!

Khổng Minh cố ý giả vờ không nghe thấy, nói với Huyền Đức rằng:

– Nay Mã Siêu xâm phạm quan ải, chẳng ai địch nổi, trừ phi đi Kinh Châu mời Quan Vân Trường tới, mới có thể chống địch. Trương Phi nói:

– Quân sư vì sao lại coi rẻ ta? Ta từng một mình chống cự trăm vạn binh Tào Tháo, há lo một tên thất phu Mã Siêu sao?

Khổng Minh nói:

– Trương tướng quân ngăn sông chặt cầu, đấy là Tào Tháo không rõ hư thực thôi. Nếu biết hư thực, tướng quân há được vô sự sao? Huống hồ Mã Siêu có cái dũng của Tín, Bố. Thiên hạ đều biết. Sáu lần đánh ở Vị Kiều, đánh đến nỗi Tào Tháo dùng kiếm cắt đứt râu ria, suýt nữa mất mạng, chẳng phải hạng tầm thường đâu. Anh ngươi là Vân Trường cũng chưa chắc thắng nổi. Phi nói:

– Nay ta sẽ đi ngay. Nếu không thắng được Mã Siêu, cam chịu quân lệnh.

Khổng Minh nói:

– Nếu người đã chịu viết văn thư, thì hãy làm tiên phong. Xin chúa công tự mình đi một chuyến. Gia Cát Lượng giữ Miên Trúc. Đợi Tử Long trở về, sẽ bàn bạc sau.

Ngụy Diên nói:

– Mỗ cũng xin đi.

Khổng Minh sai Ngụy Diên đem năm trăm thám mã đi trước. Trương Phi đi thứ hai. Huyền Đức nối gót, nhắm hướng ải Gia Manh mà tiến.

Đây nói Mã Siêu dẫn binh đánh phá cửa ải, trước sai Dương Bách đến kêu rằng:

– Hoắc Tuấn hãy sớm sớm dâng ải. Bọn ta sẽ tiến cử nhà ngươi.

Hoắc Tuấn ở trên ải cao giọng đáp rằng:

– Ta đây đầu có thể đứt, nhưng cửa ải chẳng thể chiếm nổi đâu!

Dương Bách cả giận, thách Hoắc Tuấn xuống đánh nhưng không được.

Đây nói thám mã của Ngụy Diên tới dưới cửa ải. Quân Dương Bách lui hơn mười dặm. Ngụy Diên đi ra, cùng Dương Bách đánh nhau. Chưa đến mười hiệp, Dương Bách thua chạy. Ngụy Diên muốn đoạt công đầu của Trương Phi, liền thừa thế đuổi theo. Trước mặt có một đội quân dàn bày, kẻ đi đầu là Mã Đại. Ngụy Diên cứ tưởng là Mã Siêu, bèn múa đao phóng ngựa tiến lên, cùng Đại giao chiến. Chưa đến mười hiệp, Đại thua chạy. Diên đuổi theo, bị Mã Đại quay người bắn một mũi tên, trúng ngay cánh tay trái của Diên. Diên vội quay ngựa về. Mã Đại đuổi tới trước cửa ải. Một tướng cất tiếng như sấm động, từ trên cửa ải cưỡi ngựa chạy đến trước mặt, cứu được Ngụy Diên. Vốn là Trương Phi vừa mới đến cửa ải, nghe nói trước cửa ải đang đánh giết, bèn đến xem xét, gặp ngay Ngụy Diên bị trúng tên. Phi hét Mã Đại rằng:

– Ngươi là đứa nào? Hãy báo tên họ trước, rồi sau đánh nhau cũng không muộn.

Mã Đại nói:

– Ta là Mã Đại ở châu Tây Lương đây.

Trương Phi nói:

– Thì ra ngươi chẳng phải Mã Siêu, mau trở về đi, chẳng phải là đối thủ của ta đâu! Hãy bảo Mã Siêu tự đến đây đánh. Bảo rằng Trương Phi người đất Yên ở đây!

Mã Đại cả giận, nói:

– Ngươi dám khinh dễ ta ư?

Rồi vung thương vỗ ngựa, chạy thẳng đến bắt Trương Phi. Xông lên đánh chưa được mười hiệp, Mã Đại thua chạy. Trương Phi toan đuổi theo, thì trên cửa ải có một người cưỡi ngựa chạy đến, kêu:

– Người anh em chớ có đi!

Phi ngoái đầu, thì ra là Huyền Đức đã đến, bèn không đuổi nữa, cùng nhau lên ải. Bị nói:

– Chỉ sợ người tính nóng, nên mới đến đây trước. Nếu như đã thắng Mã Đại, thì hãy tạm nghỉ ngơi. Ngày mai sẽ đánh Mã Siêu. Bèn nghỉ một đêm. Sáng sớm hôm sau, dưới cửa ải có tiếng trống vang rền, Mã Siêu dẫn quân tới. Huyền Đức lên cửa ải xem xét. Dưới bóng cửa cờ, Mã Siêu phóng ngựa, cầm thương đi ra, đội mũ sư tử, thắt sợi đai hùm, mặc giáp bạc, áo bào trắng: một là dáng vẻ phi phàm, hai là nhân tài xuất chúng. Huyền Đức than rằng:

– Người ta khen Mã Siêu, đúng là danh bất hư truyền!

Trương Phi liền toan xuống ải. Huyền Đức vội ngăn lại, nói:

– Người anh em khoan hãy ra đánh! Trước tiên nên tránh né nhuệ khí của chúng.

Phi nói:

– Có đáng kể gì?

Huyền Đức ngăn cản. Mã Siêu ở dưới ải chỉ thách Trương Phi cưỡi ngựa ra. Trương Phi ở trên ải chỉ hận không được nuốt tươi Mã Siêu, ba lần năm lượt đều bị Huyền Đức cản lại. Xem chừng đã qua giờ Ngọ, Huyền Đức trông thấy bên trận của Mã Siêu người ngựa đều mệt, bèn tuyển năm trăm quân kỵ, theo Trương Phi xông ra khỏi ải. Mã Siêu thấy quân Trương Phi đến, cầm thương nhắm sau lưng vẫy một cái. Quân lui lại khoảng một tầm tên. Quân Trương Phi cũng nhất tề dừng lại. Quân mã trên cửa ải cũng lục tục kéo xuống. Trương Phi cầm thương, cưỡi ngựa ra, lớn tiếng xưng tên họ:

– Có nhận ra Trương Ích Đức đất Yên chăng?

Mã Siêu nói:

– Nhà ta nhiều đời công hầu, há nhận ra tên nhà quê sao?

Trương Phi cả giận. Hai ngựa cùng ra, hai thương cùng cất, chiến đến hơn trăm hiệp, không phân thắng bại. Huyền Đức nhìn xem, than rằng:

– Thật là trượng phu!

Lại sợ Trương Phi sơ sẩy, vội gióng chiêng thu quân. Hai ngựa cùng trở về. Trương Phi về đến trận nhà, cho ngựa nghỉ chốc lát, rồi chẳng thèm đội mũ khôi, chỉ đội khăn rồi lên ngựa, lại ra trước trận thách Mã Siêu ra đánh. Siêu lại ra. Hai bên tái chiến. Huyền Đức sợ Trương Phi sơ sảy, cũng nai nịt xuống cửa ải, đi đến trước trận, xem Trương Phi cùng Mã Siêu đấu thêm hơn trăm hiệp. Hai bên tinh thần phấn chấn thêm lên. Huyền Đức sai gióng chiêng thu quân. Hai tướng dạt ra. Ai nấy trở về trận nhà. Hôm ấy, sắc trời đã tối. Huyền Đức nói với Trương Phi:

– Mã Siêu anh dũng, chẳng thể khinh địch. Hãy lui về ải, ngày mai tái chiến.

Trương Phi đang đánh giết hăng, làm sao chịu thôi, bèn kêu to rằng:

– Thề chết chẳng về!

Huyền Đức nói:

– Hôm nay trời đã tối, chẳng thể đánh nữa đâu.

Phi nói:

– Đốt nhiều đuốc lên, chuẩn bị đánh đêm!

Quân sĩ len lén kêu khổ. Mã Siêu đổi ngựa, cũng ra trận tiền kêu lớn:

– Trương Phi có dám đánh đêm không?

Trương Phi nổi nóng, xin Huyền Đức cho mình đổi ngựa, rồi vung thương ra trận, kêu rằng:

– Ta chẳng bắt được ngươi, thề không lên ải!

Siêu nói:

– Ta chẳng thắng được người, thề không về trại!

Hai quân hò hét, đốt lên một ngàn mấy trăm ngọn đuốc, chiếu sáng như ban ngày. Hai tướng lại xông ra trận tiền ác chiến. Đến hai mươi hiệp, Siêu quay ngựa chạy đi. Trương Phi kêu lớn rằng:

– Chạy đi đâu!

Vốn là Mã Siêu thấy không thắng nổi Trương Phi, trong lòng nghĩ ra một kế: giả vờ thua trận, dụ Trương Phi đuổi theo, lén cầm chùy đồng ở tay, quay người ngó Trương Phi rồi đánh ra. Trương Phi thấy Mã Siêu chạy, trong lòng đã đề phòng, thấy Siêu đánh tới, bèn lách một cái. Chùy đánh sượt qua vành tai. Trương Phi liền quay ngựa bỏ chạy. Mã Siêu liền đuổi theo. Trương Phi kẹp chặt ngựa, giương cung lắp tên, quay lại bắn Mã Siêu. Siêu liền tránh đi. Hai tướng ai nấy trở về trận. Huyền Đức ở trước trận kêu rằng:

– Ta dùng nhân nghĩa đối đãi với kẻ sĩ trong thiên hạ, chẳng dùng dối trá. Mã Mạnh Khởi, ngươi hãy thu quân nghỉ ngơi. Ta chẳng thừa thế đuổi theo ngươi đâu.

Mã Siêu nghe nói, bèn tự mình đoạn hậu. Các quân từ từ rút lui. Huyền Đức cũng thu quân lên ải.

Hôm sau, Trương Phi lại muốn xuống ải đánh Mã Siêu. Có người báo quân sư vừa đến. Huyền Đức đón Khổng Minh vào. Khổng Minh nói:

– Lượng nghe Mạnh Khởi nhiều đời là hổ tướng. Nếu cùng Ích Đức tử chiến, ắt có một kẻ bị hại. Bởi thế mới sai Tử Long, Hán Thăng giữ Miên Trúc, đêm ngày tới đây. Hãy dùng một kế mọn, khiến Mã Siêu quy hàng chúa công.

Huyền Đức nói:

– Ta thấy Mã Siêu anh dũng, rất là yêu quý. Làm sao có được?

Khổng Minh nói:

– Lượng nghe nói Trương Lỗ ở Đông Xuyên muốn tự lập làm Hán Ninh vương. Thủ hạ mưu sĩ là Dương Tùng rất tham của cải. Hãy sai người theo đường nhỏ đi thẳng tới Hán Trung, trước tiên dùng vàng bạc kết hiếu với Dương Tùng, rồi sau dâng thư cho Trương Lỗ, nói: “Ta cùng Lưu Chương tự tranh nhau Tây Xuyên, thì là vì người mà báo thù, chẳng thể tin theo lời nói li gián. Sau khi việc thành, sẽ bảo cử ngươi làm Hán Ninh vương”.

Huyền Đức lập tức viết thư, sai Tôn Càn bưng theo vàng ngọc, theo đường nhỏ đi tới Hán Trung, trước tiên đến gặp Dương Tùng, nói rõ việc ấy, rồi đem tặng vàng ngọc. Tùng cả mừng, trước tiên dẫn Tôn Càn đi gặp em trai Trương Lỗ là Trương Vệ. Càn cũng tặng lễ vật. Hai người dẫn Tôn Càn đi gặp Trương Lỗ, trình bày mọi việc. Lỗ nói:

– Huyền Đức chỉ là Tả tướng quân, làm sao bảo cử ta làm Hán Ninh vương được?

Dương Tùng nói:

– Hắn ta là hoàng thúc Đại Hán, đúng là có thể dâng tấu tiến cử.

Trương Lỗ mừng, nói:

– Nếu đã như thế, thì hãy sai người đi bảo Mã Siêu bãi binh.

Tôn Càn ở lại nhà Dương Tùng để nghe tin tức. Sứ trở về nói:

– Mã Siêu bảo rằng chưa thành công, không thể lui binh.

Dương Tùng lại sai người đi gọi. Siêu cũng không chịu về. Một hơi ba lượt gọi mà không đến. Dương Tùng nói:

– Kẻ này vốn không có đức hạnh, tín nghĩa, không chịu bãi binh. Y tất có ý phản.

Lòng Lỗ cũng nghi. Tùng cũng gièm pha với Trương Vệ rằng:

– Mã Siêu có ý muốn đoạt Tây Xuyên, tự làm Thục vương, vì cha mà báo thù, há chịu làm bề tôi ở Hán Trung sao?

Trương Vệ đem lời ấy bẩm với Trương Lỗ. Lỗ hỏi kế của Dương Tùng. Tùng nói:

– Một mặt sai người đi nói với Mã Siêu: ngươi đã muốn lập công, thì cho ngươi thời hạn một tháng. Nếu lập được ba điều công trạng thì có thưởng, không được thì bị giết: một là phải lấy Tây Xuyên, hai là phải lấy đầu Lưu Chương, ba là phải lui được quân Kinh Châu. Ba việc ấy mà không thành, thì hãy hiến đầu tới đây. Một mặt sai Trương Vệ điểm quân giữ các ải hiểm, phòng Mã Siêu binh biến.

Bèn sai người tới trại Mã Siêu, nói cho biết như thế. Siêu cả kinh, nói:

– Làm sao làm nổi từng ấy!

Rồi cùng Mã Đại bàn bạc, chi bằng bãi binh. Dương Tùng lại phao tin rằng:

– Mã Siêu đem quân trở về, ắt ôm hai lòng, chớ để cho vào!

Trương Vệ chia bảy đạo quân, giữ chắc cửa ải, chỉ toàn đánh giết. Siêu tiến lui không được, chẳng có kế gì. Khổng Minh nói với Huyền Đức rằng:

– Nay Mã Siêu đang lúc hồ nghi chưa quyết. Lượng dựa vào ba tấc lưỡi không xương, tự mình tới trại của Siêu, sẽ thuyết phục Mã Siêu tới hàng chúa công.

Việc ấy ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

130. LƯU HUYỀN ĐỨC BÌNH ĐỊNH ÍCH CHÂU

Huyền Đức nói:

– Khổng Minh là tâm phúc của ta, nếu có việc chi thì ta chết mất thôi. Tuy có kế hay, ta cũng không nỡ để ngài đi.

Khổng Minh quyết lòng muốn đi. Huyền Đức ba phen ngăn cản. Đang lúc trù trừ, chợt được báo Tử Long có thư, tiến cử một người Tây Xuyên tới hàng. Huyền Đức gọi vào hỏi han. Người này là người huyện Du Nguyên, quận Kiến Ninh, họ Lý tên Khôi, tự là Đức Ngang, Huyền Đức nói:

– Ngày trước nghe nói công khổ sở can gián Lưu Chương, nay vì cớ gì mà lại về với ta?

Khôi nói:

– Tôi nghe nói: “chim khôn chọn cành mà đậu, hiền thần chọn chủ mà phò”. Ngày trước can gián Lưu Ích Châu, là đã trọn tấm lòng bề tôi. Nếu đã chẳng thể dùng, thì biết là tất bại thôi. Nay chúa công nhân đức ban bố khắp trong Thục, thì biết là tất thành công rồi. Bởi thế mới đến quy hàng. Đấy là bỏ tối về chỗ sáng, là điều người xưa vẫn quý. Xin rũ lòng soi xét.

Huyền Đức nói:

– Tiên sinh tới chuyến này, ắt sẽ có ích cho Lưu Bị.

Khôi nói:

– Nay nghe nói Mã Siêu ở đây, tiến lui hai bề đều khó. Khôi ngày trước ở Lũng Tây từng có quen biết, sẽ đặc biệt đi thuyết Mã Siêu đến hàng, được chăng?

Khổng Minh nói:

– Đúng là đang cần một người đi thay tôi. Xin được nghe lời lẽ thuyết phục của công.

Lý Khôi đến bên tai của Khổng Minh, nói rõ như thế, như thế. Khổng Minh cả mừng, lập tức sai Lý Khôi đi. Khôi đến trại Siêu, trước tiên thông báo tên họ. Mã Siêu nói:

– Ta biết Lý Khôi bình sinh giỏi biện bác, ắt là đến thuyết phục ta.

Liền gọi hai mươi tay đao búa mai phục ở dưới trướng. Siêu dặn rằng:

– Hễ ta sai các người chém, thì hãy chém thành đống thịt nhão. Lát sau, Lý Khôi ngang nhiên bước vào. Mã Siêu ngồi ngay ngắn ở giữa trường, không động đậy, nạt Lý Khôi rằng:

– Ngươi tới có việc gì?

Khôi nói:

– Đặc biệt tới làm thuyết khách thôi.

Siêu nói:

– Bảo kiếm trong vỏ của ta mới được mài, xin mời ngươi thử kiếm!

Khôi nói:

– Nếu nói không thông, thì xin được thử kiếm.

Rồi cười, nói:

– Họa của tướng quân chẳng còn xa đâu. Chỉ sợ thanh kiếm mới mà chẳng thể thử được đầu ta, mà sẽ tự thử với bản thân mình thôi.

Siêu nói:

– Ta có họa gì?

Khôi nói:

– Tôi nghe nói Tây Tử nước Việt, dù kẻ giỏi chê cũng chẳng át được cái đẹp của nàng. Vô Diệm nước Tề, dù kẻ giỏi khen cũng chẳng giấu được cái xấu. Vốn ngắn thì chẳng thể xem là dài, làm ác thì chẳng thể biến thành thiện. “Mặt trời lên đến đỉnh đầu thì phải xế, mặt trăng đến lúc tròn đầy thì sẽ khuyết”, đấy là lẽ thường của ông trời rồi. Nay Tào Tháo cùng tướng quân có thù giết cha, Lũng Tây lại có mối hận nghiến răng, trước chẳng thể cứu Lưu Chương mà lui quân Kinh Châu, sau chẳng thể thắng Dương Tùng để gặp mặt Trương Lỗ. Trước mắt bốn biển chẳng có chỗ dung thân, một thân vô chủ. Nếu lại có thất bại Vị Kiều, thua trận Kí Thành, thì còn mặt mũi nào gặp trượng phu trong thiên hạ đây?

Siêu cúi đầu cảm tạ, nói:

– Lời của công cực hay, chỉ hiềm Siêu chẳng còn đường nào để đi.

Khôi nói:

– Người nếu đã muốn nghe lời tôi nói, thì ở ngoài trướng còn phục tay đao búa làm gì?

Siêu nạt lui ra hết. Khôi nói:

– Lưu hoàng thúc kính lễ người hiền, hậu đãi kẻ sĩ. Tôi biết là ắt thành công, bởi thế mới bỏ Lưu Chương để theo về. Công sao chẳng chịu bỏ chỗ tối, về chỗ sáng, để mưu việc trên báo cừu thù cho cha mẹ, dưới ghi công đức vào vàng ngọc? Có thể biểu dương danh tiếng cho vạn đời đó.

Mã Siêu cả mừng, gọi Dương Bách vào, một kiếm chém chết, mang đầu cùng với Lý Khôi đi lên cửa ải, tới hàng Huyền Đức. Huyền Đức tự ra đón vào, đãi bằng lễ Thượng tân. Siêu cúi đầu cảm tạ, nói:

– Nay gặp minh chúa, thực là gạt mây mù mà nhìn thấy trời xanh!

Chủ khách đều cả mừng. Tôn Càn cũng quay về. Huyền Đức lại sai Hoắc Tuấn, Mạnh Đạt giữ ải, liền thu quân tới lấy Thành Đô. Tử Long, Hoàng Trung đón vào Miên Trúc. Có người báo:

– Lưu Tuấn, Mã Hán dẫn quân tới.

Tử Long nói:

– Mỗ từ lúc tới đây chưa từng lập được thước tấc công lao nào, sẽ bắt hai kẻ ấy đem tới!

Nói xong, liền lên ngựa dẫn quân ra. Huyền Đức ở trong thành khoản đãi Mã Siêu uống rượu. Còn chưa kịp ngồi vào chiếu, Tử Long đã chém đầu hai người, dâng lên trước tiệc. Mã Siêu cũng kinh hoàng, càng thêm kính trọng. Siêu nói:

– Chẳng cần quân mã của chúa công phải đánh giết, Siêu tự đi gọi Lưu Chương ra hàng. Nếu như không chịu hàng, Siêu tự cùng em là Mã Đại chiếm lấy Thành Đô, hai tay dâng lên.

Huyền Đức cả mừng. Hôm ấy đều uống thỏa thích.

Đây nói bại binh trở về Ích Châu, báo cho Lưu Chương. Chương cả kinh, đóng cửa không ra. Có người báo ở phía bắc thành có cứu binh của Mã Siêu đến. Lưu Chương mới dám lên thành xem xét, thấy Mã Siêu, Mã Đại đứng ở dưới thành, kêu to:

– Xin Lưu Quý Ngọc ra nói chuyện!

Lưu Chương ở trên thành hỏi han. Siêu ở trên ngựa vung roi trỏ, nói:

– Ta vốn dẫn quân Trương Lỗ tới cứu Ích Châu, nào ngờ Trương Lỗ nghe lời gièm pha của Dương Tùng, trở lại hại ta. Nay đã quy hàng Lưu hoàng thúc. Ngươi hãy mở cửa nạp đất xin hàng, thì sẽ miễn cho sinh linh khỏi chịu khổ. Nếu còn chấp mê, ta sẽ đi trước để đánh thành! Rồi sau mới trở về báo.

Mã Siêu nói xong, bèn lui quân dựng trại. Lưu Chương kinh hoảng đến nỗi mặt vàng như đất, dứt hơi ngã lăn ở trên thành. Các quan cứu tỉnh. Chương nói:

– Ta không sáng suốt, hối hận không kịp! Chi bằng mở cửa đầu hàng, để cứu trăm họ toàn thành.

Đổng Hòa nói:

– Trong thành hãy còn hơn ba vạn binh, tiền lụa, lương thảo có thể chi dùng một năm. Huống hồ quân dân đều có lòng tử chiến. Xin chúa công chớ lo.

Lưu Chương nói:

– Cha con ta ở Thục hơn hai mươi năm, không có ơn đức gì với trăm họ. Đánh nhau ba năm, máu thịt nhuốm đầy đồng cỏ, thảy đều là tội của ta. Lòng ta sao yên? Chi bằng đầu hàng, cho yên trăm họ.

Các quần thần nghe thấy, chẳng ai không rơi lệ. Chợt một người tiến lên nói:

– Lời của chúa công rất hợp lý trời.

Trông ra, thì là người huyện Tây Sung Quốc, quận Ba Tây, họ Tiều tên Chu, tự là Doãn Nam. Người này vốn hiểu thiên văn. Chương hỏi han. Chu đáp rằng:

– Mỗ ban đêm xem Càn tượng, thấy quần tinh tụ ở quận Thục. Ngôi sao lớn ánh sáng như trăng rọi. Ấy là hình tượng của đế vương vậy. Huống hồ một năm trước đây, trẻ con hát rằng: “Nếu muốn ăn cơm mới, phải đợi tiên chủ tới”. Đấy cũng là điềm báo trước. Không thể trái với đạo trời!

Hoàng Quyền, Lưu Ba đều muốn chém y. Lưu Chương ngăn lại. Có người báo Thái thú quận Thục là Hứa Tĩnh đã trèo khỏi thành đi đầu hàng. Lưu Chương khóc to, trở về cung. Dân chúng Thành Đô thảy đều thương cảm.

Hôm sau, có người báo Lưu hoàng thúc sai Mạc tân là Giản Ung tới ngoài thành gọi cửa. Chương sai mở cửa đón vào. Ung ngồi trên xe, cười cợt như không. Chợt có một người rút kiếm hét lớn rằng:

– Đồ trẻ con đắc chí, xem bên cạnh như chẳng có ai! Ngươi dám coi thường* nhân vật ở Thục đô ta sao?

Ung vội xuống xe đón tiếp. Người này là người huyện Miên Trúc, quận Quảng Hán, họ Tần tên Mật, tự là Tử Sắc. Ung cười, nói:

– Không biết hiền huynh, mong chớ khiển trách.

Bèn cùng vào gặp Chương. Chương đãi như thượng khách. Ung ở trên chiếu tiệc nói chuyện Lưu Huyền Đức khoan hồng, mến kẻ sĩ, chẳng hề có ý hại nhau. Ở trên tiệc nói một hồi, Lưu Chương cả mừng, giữ lại ngủ một đêm.

Hôm sau, Lưu Chương bưng ấn thụ và sổ sách, cùng Giản Ung đi chung xe, rời thành đầu hàng. Huyền Đức ra khỏi trại đón tiếp, nắm tay, rơi lệ, nói:

– Chẳng phải ta không làm việc nhân nghĩa, chỉ hiềm tình thế bất đắc dĩ thôi.

Rồi cùng vào trại, giao nộp ấn thụ, sổ sách, rồi cùng cưỡi ngựa vào thành. Huyền Đức vào Thành Đô. Trăm họ bày hương, hoa, đèn đuốc, nghênh đón ở cửa. Huyền Đức tới công sảnh, thăng đường an vị. Các quan trong quận lạy ở dưới nhà. Chỉ có Hoàng Quyền, Lưu Ba đóng cửa không ra. Các quan võ phẫn uất, muốn tới giết đi. Huyền Đức vội vàng truyền lệnh rằng:

– Nếu như có người hại hai người ấy, thì tội lây ba họ!

Nhờ thế, văn võ trong Thục thảy đều vui mừng tin phục.

Huyền Đức tự mình tới cửa nhà, mời hai người ấy ra làm quan. Hai người cảm động trước đại ơn của Huyền Đức, bèn ra. Khổng Minh xin rằng:

– Nay Tây Thục đã bình định, khó dung hai chúa, hãy đưa Lưu Chương đi Kinh Châu.

Huyền Đức nói:

– Ta mới vừa được quận, chưa thể bắt Quý Ngọc đi ngay.

Khổng Minh nói:

– Lưu Chương là kẻ đánh mất cơ nghiệp, đều là bởi quá như nhược thôi. Chúa công nếu lấy lòng nhân của đàn bà, gặp việc không quyết, thì sợ đất này chẳng được bền lâu đâu.

Huyền Đức nghe theo, mở một tiệc lớn, mời Lưu Chương trở về phủ mình, thu thập tiền của, đem theo ấn thụ Chấn Uy tướng quân, sai đem vợ con từ sang đến hèn, thảy đều tới huyện Công An thuộc Nam quận ở yên, lập tức lên đường.

Huyền Đức từ khi lĩnh Ích Châu mục, các quan văn võ đầu hàng đều được trọng thưởng, định rõ quan tước: Nghiêm Nhan làm Tiền tướng quân, Pháp Chính làm Thái thú quận Thục, Đổng Hòa làm Chưởng quân Trung lang tướng, Hứa Tĩnh làm Tả tướng quân Trưởng sử, Bàng Nghĩa* làm Doanh trung Tư mã, Lưu Ba làm Tả tướng quân, Hoàng Quyền làm Hữu tướng quân. Còn lại bọn Ngô Ý, Phí Quan, Bành Dạng, Trác Ưng, Lý Nghiêm, Ngô Lan, Lôi Đồng, Lý Khôi, Trương Dực, Tần Mật, Tiều Chu, Lữ Nghĩa, Hoắc Tuấn, Đặng Chi, Dương Hồng, Chu Quần, Phú Y, Phí Thi, Mạnh Đạt, bọn hàng tướng trong Thục và các quan viên văn võ hơn sáu mươi người, đều được sử dụng. Gia Cát Lượng làm Quân sư Tướng quân, Quan Vân Trường làm Đãng Khấu tướng quân, Thọ đình hầu; Trương Phi làm Chinh Lỗ tướng quân, Tân đình hầu, Triệu Vân làm Trấn Viễn tướng quân, Hoàng Trung làm Chinh Tây tướng quân, Ngụy Diên làm Dương Vũ tướng quân, Mã Siêu làm Bình Tây tướng quân, Đô đình hầu. Tôn Càn, Giản Ung, Mi Trúc, Mi Phương, Lưu Phong, Ngô Ban, Quan Bình, Chu Thương, Liếu Hóa, Mã Lương, Mã Tắc, Tưởng Uyển, Y Tịch cùng với những người ở Kinh, Tương lúc trước, một ban văn võ quan viên đều được trọng dụng. Sai sứ đưa năm trăm cân vàng, một ngàn cân bạc, năm ngàn vạn tiền, một ngàn xấp gấm Thục thưởng cho Vân Trường. Gia Cát Lượng, Trương Phi, Pháp Chính, Triệu Vân thì tặng thêm hơn cả số ấy. Cho đến kẻ dưới ai nấy cũng được ban thưởng. Giết trâu mổ ngựa, khao thưởng sĩ tốt, mở kho chẩn cứu trăm họ. Lòng dân vui mừng.

Ích Châu đã yên. Huyền Đức muốn đem nhà cửa, ruộng đất ở Thành Đô chia thưởng cho các quan. Triệu Vân can rằng:

– Ngày xưa Hoắc Khứ Bệnh cho rằng Hung Nô chưa diệt, tướng sĩ dựng nhà để làm gì? Huống hồ ngày nay quốc tặc bạo ngược, chẳng ví như Hung Nô, há có thể cầu an sao? Nên đợi thiên hạ yên định xong xuôi, rồi sau ai nấy trở về quê hương, cày cấy đất nhà, ấy mới là phải. Nhân dân Ích Châu mấy phen chịu nạn binh đao. Nhà cửa, ruộng vườn trống không. Nay nên trả về cho trăm họ, khiến họ an cư phục nghiệp, rồi mới có thể bỏ ra tiền thuế má. Tự nhiên dân sẽ phục. Chẳng nên đoạt làm của riêng.

Huyền Đức nghe nói thì cả mừng, sai Gia Cát quân sư định ra điều lệ trị nước, hình pháp nặng thêm. Pháp Chính nói:

– Xưa Cao Tổ ước pháp ba điều, lê dân đều cảm ơn đức. Mong quân sư giảm hình phạt, nhẹ phép nước, để theo lòng dân trông ngóng.

Khổng Minh nói:

– Ngài chỉ biết một, mà chẳng biết hai. Triều Tần dùng bề tôi là Thương Ưởng*, hành pháp bạo ngược. Vạn dân đều oán. Thất phu hô lớn một tiếng là thiên hạ sụp lở. Cao Tổ khoan hòa, nhân hậu, để ban ơn rộng. Nay Lưu Chương hôn ám, nhu nhược. Cha con nối nhau, có ơn nhiều đời, pháp độ phế bỏ, đức chính không thành, uy hình chẳng đủ. Cái đạo quân thần bị phế bỏ sạch. Phàm người ta được sủng ái vì tước vị, tước vị cùng cực thì thành ra tàn nhẫn; người thuận theo vì ơn nghĩa, ơn nghĩa cạn thì hóa ra khinh lờn. Đến nỗi nước nhà tan nát, thực là do đó. Nay ta dùng uy để thực thi pháp luật, pháp luật được thi hành thì họ ắt biết ơn, lại hạn chế về danh tước, tước được ban thêm thì ắt biết là vinh. Vinh, ơn gồm đủ, trên dưới một lòng, đó là cái đạo trị nước, rất rõ ràng rồi. Phàm người nắm quyền cai trị thì cần phải biết thời thế đấy.

Pháp Chính bèn bái phục. Từ đó quân dân yên vui. Đất đai bốn mươi mốt châu đều chia quân tuần xét, thảy đều bình định.

Ngày ấy, Huyền Đức cùng Khổng Minh ngồi ở trên nhà. Chợt có tin báo Quan Bình tới cảm tạ việc ban vàng bạc. Bình lạy xong, dâng thư lên. Huyền Đức thưởng rượu cho Quan Bình, hỏi Vân Trường còn có dặn dò gì chăng? Bình nói:

– Phụ thân biết Mã Siêu võ nghệ hơn người, muốn vào Xuyên cùng Mạnh Khởi tỉ thí cao thấp, mới sai đi bẩm cho bá phụ việc này.

Huyền Đức cả kinh, nói:

– Nếu Vân Trường vào Thục, cùng Mạnh Khởi tỉ thí, thì thế tất hai người chẳng chịu đứng cùng nhau đâu.

Khổng Minh nói:

– Chẳng ngại gì. Lượng sẽ tự viết thư hồi đáp.

Huyền Đức chỉ sợ Vân Trường nóng tính, liền sai Khổng Minh viết thư, giao phó cho Quan Bình đêm ngày trở về Kinh Châu gặp cha. Vân Trường hỏi rằng:

– Ta muốn cùng Mã Mạnh Khởi tỉ thí. Người có từng nói chưa?

Bình đáp rằng:

– Quân sư có thư ở đây.

Vân Trường xé ra xem. Thư ấy nói:

“Lượng nghe nói tướng quân muốn cùng Mạnh Khởi phân biệt cao thấp. Như Lượng tính lường, Mạnh Khởi tài kiếm ăn võ, anh dũng hơn người, là kẻ hào kiệt của một đời vậy, là hạng như Kình Bố, Bành Việt đáng cùng với Ích Đức sóng ngựa tranh hơn, nhưng chưa bì kịp cái tuyệt luân siêu quần của Nhiêm* đâu. Nay công nhận mệnh ngồi giữ Kinh Châu, chẳng thể cho là không nặng. Nếu như vào Xuyên, lỡ Kinh Châu có điều sơ sót, thì tội chẳng nhỏ đâu. Lời tuy ngông cuồng, xin được minh xét.

Kiến An năm thứ mười chín [214], mùa thu, tháng bảy, Lượng cúi đầu bái lạy, báo tin”.

Vân Trường xem xong, tự vuốt râu mình, cười bảo:

– Khổng Minh hiểu lòng ta đó.

Rồi đem thư cho các tân khách xem qua một lượt, chẳng còn có ý muốn vào Thục nữa.

Đây nói Tôn Quyền ở Đông Ngô biết Huyền Đức đã thôn tính Tây Xuyên, đuổi Lưu Chương ra Công An, bèn gọi Trương Chiêu, Cố Ung tới bàn bạc. Quyền nói:

– Lúc đầu Lưu Bị mượn Kinh Châu của ta, nói thu được Tây Xuyên sẽ trả Kinh Châu. Nay đã được bốn mươi mốt châu Ba, Thục, phải đi đòi lại mấy quận trên sông Hán. Như y không trả, thì phải động can qua.

Trương Chiêu nói:

– Đất Ngô mới yên, không thể động binh. Chiêu có một kế, sẽ khiến Lưu Bị hai tay dâng Kinh Châu trả cho chúa công.

Tôn Quyền hỏi kế ấy ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XIII

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XIV

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XIV

131. Quan Vân Trường đơn đao phó hội.

132. Tào Tháo đánh chết Phục hoàng hậu.

133. Tào Tháo phá Trương Lỗ ở Hán Trung.

134. Trương Liêu đại chiến bến Tiêu Dao.

135. Cam Ninh trăm kỵ cướp doanh Tào.

136. Cung Ngụy vương, Tả Từ ném chén.

137. Tào Tháo thử thần bói Quản Lộ.

138. Cảnh Kỉ, Vi Hoảng đánh Tào Tháo.

139. Ở Ngõa Khẩu, Trương Phi chiến Trương Cáp

140. Hoàng Trung, Nghiêm Nhan cùng lập công

131. QUAN VÂN TRƯỜNG ĐƠN ĐAO PHÓ HỘI

Đây nói Trương Chiêu hiến kế rằng:

– Nay người Lưu Bị cậy dựa là Gia Cát Lượng. Anh của hắn hiện làm quan ở Ngô. Sao không đem già trẻ nhà Gia Cát Cẩn giam lại, sai Cẩn vào Xuyên, đem việc này nói cho hắn biết, để khiến Lưu Bị cắt Kinh Châu giao trả: “Nếu như chẳng trả về, thì liên lụy đến già trẻ”. Hai người ấy cùng một mẹ sinh ra, ắt phải chịu thôi.

Quyền nói:

– Gia Cát Cẩn là người quân tử thành thật. Ta vẫn vốn biết. Sao nỡ giam giữ già trẻ nhà y đây?

Chiêu nói:

– Cứ nói rõ cho biết đây là kế sách, thì tự nhiên sẽ yên tâm thôi.

Quyền gọi già trẻ nhà Gia Cát Cẩn tới, giả vờ giam trong phủ, sai người báo trước cho biết. Tôn Quyền liền soạn thư, đưa cho Gia Cát Cẩn. Cẩn nhắm hướng Tây Xuyên mà đi, chưa được mấy ngày, đã sớm tới Thành Đô, sai người báo trước cho Huyền Đức. Huyền Đức hỏi Khổng Minh rằng:

– Lệnh huynh tới đây là ý gì?

Khổng Minh nói:

– Là kế đến lấy Kinh Châu đó.

Huyền Đức nói:

– Phải đáp thế nào?

Khổng Minh nói:

– Như thế, như thế.

Dặn dò xong xuôi, Khổng Minh rời thành đón Cẩn, chẳng đưa về nhà riêng, mà đi thẳng vào quán khách. Tham bái xong xuôi, Cẩn cất tiếng khóc to. Lượng nói:

– Huynh trưởng có việc thì cứ nói ra, vì cớ gì mà lại bi thương?

Cần nói:

– Già trẻ cả nhà ta đều xong rồi!

Lượng nói:

– Lẽ nào là vì không trả Kinh Châu ư? Bởi vì cớ do Lượng, mà bắt lấy già trẻ trong nhà huynh trưởng sao? Huynh chớ âu lo, đệ tự có một kế để trả Kinh Châu về.

Cẩn cả mừng. Khổng Minh liền dẫn vào gặp Huyền Đức, dâng thư của Ngô hầu. Huyền Đức xem xong, nói:

– Vốn là Ngô hầu muốn lấy Kinh Châu. Ta cũng muốn trả, nhưng lại lén đem phu nhân của ta đi mất. Kẻ kia đã vô tình bạc bẽo đến thế, thì ta còn mặt mũi nào nữa? Nếu muốn chém giết, thì hãy cất hết quân đến đây! Ngày trước ở Kinh Châu mà còn chẳng sợ ngươi một phân một ly nào, huống hồ ta nay đã có Tây Xuyên, kẻ mặc giáp có mấy chục vạn, lương thực có thể chi dùng hai mươi năm không hết. Ta đang muốn đánh hạ Giang Nam của ngươi. Chúa ngươi hãy còn muốn lấy Kinh Châu sao?

Khổng Minh khóc lại dưới đất, nói:

– Ngô hầu bắt mất già trẻ trong nhà huynh trưởng. Nếu như không trả, thảy đều bị giết mất thôi. Anh đã chết, Lượng còn sống một mình làm chi? Mong chúa công thương cho tình huynh đệ.

Huyền Đức hai ba lần căm hận, rồi từ từ nói:

– Nếu đã như thế, thì nể mặt quân sư, chia một nửa Kinh Châu trả cho Ngô, đem ba quận Trường Sa, Linh Lăng Quế Dương cho hắn.

Lượng nói:

– Chúa công đã chịu như thế, thì hãy viết thư cho Vân Trường, sai giao cắt ba quận.

Huyền Đức nói:

– Tử Du đi sang bên ấy, hãy dùng lời hay để cầu xin. Em ta tính như lửa bốc. Ta hãy còn sợ. Việc nên cẩn thận.

Cẩn nhận thư rồi, từ tạ Huyền Đức, giã biệt Khổng Minh, lên đường tới Kinh Châu. Vân Trường mời vào chính đường, chủ khách cùng nói chuyện. Cẩn đưa thư của Huyền Đức ra, nói:

– Mong tướng quân hãy cắt trả trước ba quận, cho Cẩn có thể an toàn về gặp chúa công.

Vân Trường biến sắc, nổi giận nói:

– Ta cùng với anh ta kết nghĩa vườn đào, thề cùng sống chết, cùng hưng Hán thất. Anh ta đã giao Kinh Châu cho ta, lại còn sai Đông Ngô tới lấy, đấy là lý gì? Mấy quận ấy là bờ cõi của Đại Hán, há có thể ngông cuồng đem một tấc đất nào cho ai!

Cẩn nói:

– Nay Ngô hầu đã bắt giữ già trẻ nhà tôi, không trả thì sẽ giết!

Vân Trường nói:

– Đấy là Ngô hầu lừa dối, làm sao gạt nổi ta?

Cẩn nói:

– Nay tướng quân sao chẳng nể mặt nhau vậy!

Vân Trường cầm kiếm trên tay, nói:

– Chớ nói thêm gì! Kiếm này cũng chẳng nể mặt đâu!

Quan Bình vội vào thưa rằng:

– Như vậy thì khó coi với quân sư quá! Mong phụ thân bớt giận!

Vân Trường nói:

– Nếu chẳng nể mặt quân sư, thì đã khiến ngươi chẳng về được Đông Ngô rồi!

Cẩn xấu hổ đầy mặt, vội vội vàng vàng xuống thuyền, trở lại Tây Xuyên gặp Khổng Minh. Khổng Minh đã tự ra ngoài đi tuần rồi. Cẩn chỉ còn biết đi gặp Huyền Đức lần nữa, khóc kể chuyện Vân Trường muốn giết mình. Huyền Đức nói:

– Em ta nóng tính, rất khó thuyết phục. Tử Du hãy tạm trở về, đợi ta bàn bạc việc lấy các quận ở Đông Xuyên, Hán Trung, rồi điều Vân Trường về đó giữ. Bấy giờ sẽ giao trả Kinh Châu.

Cẩn xin Huyền Đức viết thư để đem về Ngô, cầu kiến Ngô hầu, nói chuyện Vân Trường ngăn trở, chẳng chịu trả về. Ngô hầu xem thư thì cả giận, nói:

– Tử Du đi chuyến này, chạy vạy tới lui, lẽ nào đều là kế của Gia Cát Lượng ư?

Cẩn nói:

– Không phải đâu. Em tôi cũng khóc xin. Huyền Đức nói sẽ đem ba quận trả lại trước.

Ngô hầu liền triệu các tướng đến, nói:

– Nay Lưu Bị mượn đất đai của ta, thoái thác không trả, dây dưa ngày tháng. Nếu như Lưu Bị đã mở lời sẽ chia ba quận, hãy sai quan viên đi ba quận Trường Sa, Linh Lăng, Quế Dương nhận chức. Thử xem thế nào.

Gia Cát Cẩn đưa già trẻ trở về nhà.

Đây nói quan lại được sai đi ba quận thảy đều bị đuổi về, thưa với Ngô hầu rằng:

– Quan Vân Trường chẳng chịu dung nạp, thảy đều bị ngăn cản đuổi về Ngô. Ai lui sau thì bị giết.

Tôn Quyền cả giận, sai người gọi Lỗ Túc đến, nạt rằng:

– Ngươi ban đầu làm giấy bảo đảm, đem Kinh Châu của ta cho mượn. Nay Lưu Bị đã được Tây Xuyên, chẳng chịu trả về. Đấy là lễ nghĩa gì?

Túc nói:

– Nay có một kế, hãy đồn binh ở Lục Khẩu*, sai người mời Quan Mỗ đến dự hội. Như y chịu đến, thì dùng lời hay để thuyết phục; nếu như không theo, thì mai phục tay đao búa giết đi. Nếu chẳng chịu đến, thì lập tức tiến binh, cùng quyết thắng thua, đoạt lấy Kinh Châu. Kế ấy đã bàn bạc xong, nay đặc biệt tới bẩm với chúa công.

Tôn Quyền nói:

– Rất hợp lý ta. Hãy mau làm đi.

Dưới thềm có một người tiến lên nói:

– Không thể! Quan Vân Trường là tướng hổ gấu, chẳng phải là loại bọn tầm thường theo kịp. Chỉ sợ việc ấy chẳng thành, ngược lại còn bị hại.

Người dâng lời ấy là Hám Trạch. Tôn Quyền nổi giận nói:

– Nếu như thế thì Kinh Châu ngày nào mới lấy được? Hãy kíp làm đi!

Lỗ Túc bèn từ biệt Ngô hầu, cho quân đóng đồn ở Lục Khẩu, gọi Lữ Mông, Cam Ninh đến bàn bạc, bày tiệc ở đình Lâm Giang, bên ngoài trại Lục Khẩu; soạn thư mời, rồi chọn một người giỏi tài ăn nói ở dưới trướng làm sứ, lên thuyền qua sông. Quan Bình ở cửa sông chặn hỏi, bèn dẫn sứ vào Kinh Châu gặp Vân Trường. Vân Trường xé thư ra đọc. Thư nói:

“Người bạn nhục nhã là Lỗ Túc cúi đầu dâng thư cho Hán Thọ đình hầu ở dưới cờ:

Cách biệt đã lâu, muốn gặp mà không có dịp, nay tạm đóng đồn nơi Lục Khẩu, muốn mời xe ngựa đến đình Lâm Giang một chuyến, để tỏ tấm lòng ngưỡng mộ nhớ mong. Dẫu là ai thờ chủ nấy, nhưng lòng chẳng khác nhau. Chỉ mong ngài đến, nếu may không trở ngại thì cảm ơn lắm lắm”.

Vân Trường đọc thư xong, nói với sứ giả rằng:

– Nếu Tử Kính đã mời ngày mai đến dự hội, thì người hãy về báo trước.

Sứ giả lạy chào rồi về.

Quan Bình nói:

– Lỗ Túc mời đến, ắt có ác ý. Phụ thân sao lại hứa đi?

Vân Trường cười, nói:

– Ta há chẳng biết sao? Đấy là do Gia Cát Cẩn trở về báo Tôn Quyền, nói ta cản trở không trả Kinh Châu, bởi thế mới trách Lỗ Túc. Túc đóng quân ở Lục Khẩu, mời ta dự hội, sẽ đòi ta trả Kinh Châu. Nếu ta không đi, thì nói là ta sợ rồi! Ngày mai ta sẽ một mình ngồi chiếc thuyền con, chỉ dùng mười người thân cận, đơn đao phó hội, xem thử Lỗ Túc làm sao đến gần ta?

Bình lại can rằng:

– Phụ thân chẳng nên đem tấm thân ngàn vàng mà tự mình vào hang hùm sói. Đấy chẳng phải là coi trọng sự ủy thác của bá phụ đâu.

Vân Trường nói:

– Ta ở trong chỗ ngàn ngọn thương, vạn mũi đao, ở trong khoảng tên, đá giao nhau, một ngựa tung hoành, như vào chốn không người, há lo đám chuột Giang Đông sao?

Mã Lương nghe tin, cũng can rằng:

– Lỗ Túc tuy có phong độ trưởng giả, nhưng việc đã nguy cấp, chẳng thể không sinh lòng lang dạ sói được. Tướng quân chớ khinh thường mà đi! Sợ hối hận không kịp.

Vân Trường nói:

– Ngày xưa vào thời Xuân Thu, Lận Tương Như nước Triệu chẳng có sức trói gà, mà ở hội Thằng Trì, xem quần thần nước Tần như chẳng có. Huống hồ là ta có thể địch được vạn người ư? Nếu đã hứa đi thì không thể thất tín.

Lương nói:

– Xin đi theo tướng quân, cũng có thể chuẩn bị.

Vân Trường nói:

– Chỉ cần sai Quan Bình con ta tuyển mười chiếc thuyền nhanh, bên trong giấu năm trăm quân thủy, chờ sẵn ở trên sông. Xem chỗ nào nhận kỳ* của ta dựng lên, thì hãy vượt sông kéo đến đó.

Bình nhận lệnh ra đi.

Đây nói sứ giả trở về báo Lỗ Túc, nói Vân Trường khảng khái nhận lời, ước hẹn ngày mai sẽ đến. Túc cùng Lữ Mông bàn bạc:

– Hắn đến phen này sẽ thế nào?

Mông nói:

– Tất nhiên sẽ đem quân mã theo thôi. Nếu có người ngựa tới đây. Mỗ cùng Cam Ninh mỗi người cầm một cánh quân, phục ở bên bờ sông, phóng pháo làm hiệu, chuẩn bị đánh giết. Nếu chẳng có quân tới, thì mai phục năm mươi tay đao búa ở sau tiệc, xông vào giữa tiệc giết luôn.

Bàn kế xong xuôi. Hôm sau, Túc sai người tới bến sông xem xét. Đến sau giờ Thìn, thấy trên mặt sông chỉ có một chiếc thuyền đang đến. Tài công, thủy thủ chỉ có mấy người. Một lá cờ đỏ bay phần phật trong gió, lộ rõ một chữ Quan lớn màu trắng. Thuyền dần dần đến gần bờ, thấy Vân Trường buộc khăn xanh, áo bào lục, ngồi ở trên thuyền, bên cạnh có Chu Thương cầm đại đao, tám chín người đại hán ở Quan Tây, hông đều đeo một thanh đao. Lỗ Túc kinh ngạc, nghi hoặc. Thị tòng đứng ở xa, chỉ có Chu Thương đi bên cạnh. Túc đón vào trong đình, làm lễ xong, nâng chén mời mọc, không dám ngẩng nhìn. Vân Trường nói cười như không.

Rượu đến nửa chừng, Túc nói:

– Có một lời muốn bày tỏ với quân hầu. Mong ngài soi xét. Ngày xưa lệnh huynh sai Túc ở trước mặt Ngô hầu đưa tin qua lại, để mượn Kinh Châu này. Đến nay chẳng hề có ý trả về. Lẽ nào lại chẳng là thất tín ư?

Vân Trường nói:

– Đây là việc nước nhà. Ở trong yến tiệc cần gì phải bàn đến?

Túc nói:

– Nước nhà sở dĩ khư khư đem đất đai Giang Đông cho mượn, là vì quân hầu các ngài thua trận, từ xa chạy đến, chẳng có gì làm vốn liếng thôi. Nay đã có được Ích Châu, lại không có ý trao trả; chỉ cắt ba quận, mà ngài cũng không nghe lệnh. Đây là quân hầu thất tín với thiên hạ rồi. Quân hầu từ nhỏ đã đọc sách Nho. Cái đạo ngũ thường, nhân, nghĩa, lễ, trí đều vẹn trọn, chỉ thiếu mỗi chữ tín thôi.

Vân Trường nói:

– Lúc ở Ô Lâm, Tả tướng quân thân đội tên đá, dốc sức phá địch. Há có lẽ cực khổ mà chẳng được một khoảnh đất làm vốn, mà túc hạ còn muốn tới thu đất sao?

Túc nói:

– Không phải. Quân hầu ban đầu cùng với Dự Châu thua trận Trường Bản. Binh chúng của Dự Châu chẳng còn được một đội, kế cùng lực tận, chí khí suy nhược, muốn chạy cho xa, mà còn sợ không kịp. Chủ ta thương xót tấm thân của Dự Châu, chẳng biết làm sao, không đoái hoài đến sức lực của đất đai và dân chúng, đem chút mầm mống mới dựng để cứu cho nạn ấy. Thế mà Dự Châu riêng mình thèm muốn, tình cảm giả dối, làm hỏng đức độ, hủy hoại* hòa hiếu. Nay đã tranh chiếm được Ích Châu rồi, mà còn muốn cắt đoạt đất đai Kinh Châu. Đấy sợ là việc kẻ phàm phu cũng chẳng nỡ làm, huống chi là kẻ làm chúa đứng đầu mọi người để sửa sang việc nước sao? Túc nghe nói: tham lam mà bỏ nghĩa ắt dẫn đường cho họa tới. Xin quân hầu khu xử cho rõ ràng.

Vân Trường nói:

– Đây đều là việc của Tả tướng quân anh ta. Chẳng phải là việc mỗ có thể xen vào.

Túc nói:

– Mỗ nghe nói ngày xưa kết nghĩa vườn đào, thề cùng sống chết. Tả tướng quân tức là quân hầu vậy. Sao lại còn thoái thác đây?

Vân Trường không biết đáp thế nào. Chu Thương lớn tiếng nói rằng:

– Đất đai trong thiên hạ, chỉ người có đức mới được ở thôi. Há chỉ là riêng của Đông Ngô các ngươi ư?

Vân Trường biến sắc, giằng lấy đại đao Chu Thương đang cầm trong tay, đứng dậy ngay trong đình, nói:

– Đấy là việc của nước nhà. Ngươi sao dám nhiều lời?

Rồi đưa mắt liếc. Thương hiểu ý, đi trước ra bờ sông dựng lên một lá cờ đỏ. Thuyền của Quan Bình lướt đi như tên, kéo sang Giang Đông. Vân Trường tay phải cầm đao, tay trái níu lấy tay Lỗ Túc, giả vờ say rượu, nói:

– Nay công mời ta dự tiệc, chớ hỏi việc thị phi. Say rồi chẳng thể đối đáp nữa, sợ làm hại đến tình cố cựu. Ngày khác sẽ sai người mời công tới Kinh Châu dự tiệc.

Rồi cùng đi xuống thuyền. Lỗ Túc hồn bay khỏi xác, bị Vân Trường kéo đến ven sông. Lữ Mông, Cam Ninh thấy bờ bên kia lại có thuyền kéo sang. Hai tướng ai nấy dẫn quân bản bộ, toan ùa cả ra. Vân Trường sẽ đối phó ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

132. TÀO THÁO ĐÁNH CHẾT PHỤC HOÀNG HẬU

Lữ Mông, Cam Ninh thấy Vân Trường tay cầm đại đao, tự mình níu Lỗ Túc, sợ Túc bị làm hại, nên không dám hành động. Vân Trường đi đến mé thuyền, bấy giờ mới buông tay, sớm đã đứng ở đầu thuyền, cùng Lỗ Túc từ biệt. Túc như si ngốc. Thuyền đã thuận gió mà đi rồi. Người hiền thời Tống đọc sử, thấy việc đơn đao phó hội, làm thơ tán rằng:

Khinh dễ Ngô hầu tựa trẻ con

Đơn đao dự hội đảm lược thay

Năm xưa hồi trống khoe anh dũng

Hơn hẳn Tương Như tại Thằng* Trì.

Lại có thơ tán rằng:

Dự hội Đông Ngô

Một đao qua, lại

Chân giẫm đất bằng

Đầu đội trời cao

Hồng Môn bé xíu

Thằng Trì tầm thường*

Quan Công danh tiếng

Oai chấn giang sơn.

Vân Trường trở về Kinh Châu. Lỗ Túc cùng Lữ Mông bàn bạc:

– Kế này lại chẳng thành, phải làm sao đây?

Mông nói:

– Một mặt hãy bẩm báo Ngô hầu, cất quân cùng Vân Trường đánh một trận, có gì mà không được?

Túc lập tức sai người đi báo. Tôn Quyền nghe tin cả giận, bàn bạc việc dốc quân cả nước, tới lấy Kinh Châu. Chợt có tin báo:

– Tào Tháo lại cất ba mươi vạn đại quân kéo đến!

Quyền nói:

– Hãy sai Lỗ Túc chớ chọc giận binh Kinh Châu, dời binh về Hợp Phì, Nhu Tu, để cự Tào Tháo.

Đây nói Tào Tháo đang định lên đường Nam chinh. Tham quân Phó Cán, tự là Ngạn Tài, người quận Bắc Địa, dâng thư để can Tháo. Thư nói:

“Cán trộm nghe: thứ lớn nhất giúp trị thiên hạ chỉ có hai món mà thôi, ấy là văn và võ. Dùng võ phải lấy oai làm đầu, dùng văn phải lấy đức làm trước. Oai đức cùng giúp nhau, rồi sau vương đạo mới trọn vẹn. Ngày trước thiên hạ đại loạn, trên dưới mất đi thứ tự, minh công bèn dùng võ dẹp đi. Mười phần đã bình được chín. Nay kẻ chưa nghe theo vương mệnh chỉ có Ngô và Thục thôi. Ngô có sông dài hiểm yếu, Thục có núi cao ngăn trở, khó thắng bằng oai, mà dễ phục bằng đức. Kẻ ngu này cho rằng hãy tạm xếp giáp cất binh, nghỉ quân dưỡng sĩ, chia đất phong tước, luận công ban thưởng. Nếu được như thế, ắt trong ngoài đều vững lòng. Kẻ có công được khuyến khích mà thiên hạ biết phép tắc rồi. Sau đó dần dần chấn hưng nhà học, để mở đường cho tính thiện, nối dài lòng tiết nghĩa. Nay Công thần võ, oai chấn bốn bể, nếu sửa việc căn để cai trị thì ắt khắp dưới gầm trời chẳng ai là không phục nữa. Nay cất vài chục vạn quân, đóng giữ bên mé nước Trường Giang, nếu giặc cứng cỏi trốn sâu, thì ắt binh mã chẳng thể khoe tài năng, quyền biến chẳng có chỗ dùng được. Ắt là oai trời hao tổn mà lòng địch chưa thể thu phục rồi. Mong minh công nhớ đến cái nghĩa Ngu Thuấn múa mộc, thích*. Bảo toàn oai phong, nuôi dưỡng đức độ, dùng đạo để chế thắng, thì ắt nước nhà may mắn thay. Xin ngài xét cho”.

Tào Tháo xem xong, bèn dẹp việc nam chinh, chấn hưng nhà học. Bốn viên Thị trung là Vương Xán, Đỗ Tập, Vệ Khải*, Hòa Hiệp bàn muốn tôn Tào Tháo làm Ngụy vương. Trung thư lệnh Tuấn Du nói:

– Không thể. Thừa tướng làm quan đã đến Ngụy công, nhận ban cửu tích, tiến tước chư hầu, đổi dùng ấn vàng, ngôi vị đã cùng cực rồi. Nay lại tiến lên ngôi vương thì về lý là không thể.

Tào Tháo nghe thế, cả giận, nói:

– Người này lại muốn học Tuân Úc ư?

Tuân Du biết được, ngay tháng mười năm ấy thì sinh bệnh không dậy nổi, trong vòng mười mấy ngày thì chết. Sử quan có thơ rằng:

Hán mạt Tuân Công Đạt

Đương thời khen đại hiền

Trí năng hơn Ninh Vũ

Đức sánh được Nhan Uyên*

Công lao chấn ba nước

Tài ghi mười hai thiên*

Tào Phi từng bái lạy*

Danh tiếng hãy còn truyền.

Phó Tử* nói:

“Có người hỏi về các bậc đại hiến quân tử thời gần đây. Đáp rằng: “Có cái nhân của Tuân lệnh quân, cái trí của Tuân quân sư*. Tuân lệnh quân dùng chữ nhân để dựng đức độ, dùng sự sáng suốt để cử người hiền, làm việc chẳng nịnh kẻ mạnh, mưu kế có thể ứng biến. Mạnh Kha khen: “Năm trăm năm có bậc vương giả dấy lên, trong khoảng ấy ắt có người nổi danh ở đời”, người ấy là Tuân lệnh quân chăng? Thái Tổ* nói rằng: “Tuân lệnh quân tiến cử người hiền, chưa tiến được thì chưa chịu ngưng: Tuân quân sư dẹp bỏ cái ác, chưa dẹp được thì chưa chịu dừng”.

Tuân Du mất, thọ năm mươi tám tuổi. Tháo chôn cất hậu hĩnh, dẹp bỏ việc tiến tước Ngụy vương.

Một hôm, Tháo đeo kiếm vào cung. Đế cùng Phục hoàng hậu đang ngồi. Phục hoàng hậu thấy Tháo tới, vội vàng đứng dậy. Đế thấy Tào Tháo thì run sợ không dứt. Tháo nói:

– Tôn Quyền, Lưu Bị đều xưng bá một phương, chẳng tôn triều đình, phải làm thế nào?

Đế nói:

– Thảy đều do Ngụy công khu xử.

Tháo nổi giận, nói:

– Bệ hạ nói ra lời này. Văn võ mà nghe được, thì chỉ bảo là ta khinh vua thôi!

Đế nói:

– Ngài nếu có thể phò tá, thì ơn sâu lắm; nếu không như thế, xin rũ lòng ban ơn tha cho ta*.

Tháo đưa mắt nhìn thiên tử, ra oai rồi đi ra. Gián nghị lang Triệu Nghiễm thấy Tào Tháo đi ra, bèn vào tâu đế rằng:

Gần đây nghe nói Ngụy công tự mong muốn làm vương, chẳng bao lâu ắt sẽ soán chúa thôi.

Đế cùng Phục hậu khóc to. Sớm đã có người báo cho Tào Tháo. Tháo cả giận, sai võ sĩ đi thẳng vào cung cấm, bắt Triệu Nghiễm lôi ra chém ngang hông ở giữa chợ. Để nghe tin cả kinh, cùng với Phục hậu bàn bạc. Hậu nói:

– Cha của tử đồng* là Phục Hoàn thường có lòng muốn giết Tháo, mà hận chưa làm được. Tử đồng sẽ tự soạn một phong thư cho cha, bảo sớm mưu đồ đi.

Đế nói:

– Ngày trước Đổng Thừa làm việc không cẩn mật, trở lại gặp họa lớn. Sợ lại tiết lộ, trẫm và nàng sẽ cùng chết mất thôi. Hậu nói:

– Sớm tối như ngồi trên chiếc chăn có kim. Làm người như thế chi bằng chết sớm. Tử đồng tìm kiếm trong đám cung quan, chọn được một người, thường ôm tiết tháo trung nghĩa, lại có lòng muốn trừ diệt Tháo, có thể bảo với người ấy, sai chuyển thư này. Đế hỏi là ai. Hậu nói:

– Nếu chẳng phải Mục Thuận thì không làm được.

Lập tức gọi Thuận tới sau bình phong, cho bọn hầu cận tả hữu lui cả. Đế và hậu khóc to, bảo với Thuận rằng:

– Giặc Tháo muốn làm Ngụy vương, sớm tối sẽ mưu cướp thiên hạ. Người bên tả hữu đều là tâm phúc của Tháo. Vợ chồng trẫm muốn ban lệnh xuống mà chẳng thể nói cùng ai. Muốn khanh đem bức thư này cho cha của hậu là Phục Hoàn, sai bí mật mưu đồ đi.

Thuận khóc, nói:

– Thần đội ơn tri ngộ lớn lao của bệ hạ, dám đâu không lấy cái chết để báo đền? Thần xin đi ngay!

Đế đưa thư cho. Mục Thuận giấu vào trong tóc, lén rời cung cấm, đi thẳng tới nhà Phục Hoàn, đem thư trình cho Hoàn. Hoàn thấy nét bút của con gái, bèn nói với Mục Thuận rằng:

– Ta đoán mọi người ở trong triều chẳng ai dám đến gần giặc Tháo, trừ phi là Tôn Quyền ở Giang Đông, Lưu Bị ở Tây Xuyên. Nếu được hai xứ ấy cất quân đánh bên ngoài, Tháo ắt tự đi. Bấy giờ sẽ tìm kiếm bề tôi trung nghĩa ở trong triều, cùng nhau mưu tính.

Mục Thuận nói:

– Hoàng trượng hãy viết vài chữ về cho đế và hậu, xin viết mật chiếu, ngầm sai người đi sang hai xứ Ngô, Thục, sai họ hẹn ngày cất quân, giúp dân, cứu chúa.

Phục Hoàn viết thư giao cho Thuận. Thuận giấu kín ở trong búi tóc. Thuận từ biệt Hoàn, trở về cung.

Vốn là sớm đã có người báo cho Tào Tháo. Tháo đã đứng trước ở cửa cung để chờ. Mục Thuận trở về, chạy ngay qua trước mặt. Tháo hỏi:

– Ngươi đi đâu thế?

Thuận đáp rằng:

– Hoàng hậu trong lòng có bệnh, sai đi tìm thầy thuốc.

Tháo nói:

– Thầy thuốc đâu rồi?

Thuận nói:

– Gấp quá chưa tìm được.

Tháo hét sai tả hữu lục soát, chẳng tra ra được vật gì. Đến lúc định thả cho đi, đột nhiên gió thổi tung chiếc mũ quan. Tháo lại gọi trở lại, lấy mũ ra xem, xem khắp mà chẳng thấy vật gì, bèn trả mũ lại. Mục Thuận dùng hai tay ôm chặt lấy đầu. Tháo nói:

– Trên đầu ắt có tin tức!

Bèn tự lục soát, lôi ra bức thư của Phục Hoàn. Tháo xem thư. Trong thư có ý muốn liên kết với Tôn, Lưu làm ngoại ứng. Tháo cả giận, bắt Mục Thuận giải vào mật thất tra hỏi. Thuận không chịu khai. Tháo ngay đêm ấy chọn ra ba ngàn giáp binh, bao vây nhà riêng của Phục Hoàn, bắt hết cả già lẫn trẻ; lục soát ở trong phòng lôi ra bức thư tự tay Phục hoàng hậu viết, bèn đem ba họ nhà Phục Thị giam vào ngục. Đến lúc bình minh, sai Ngự lâm Tướng quân Si Lự cầm cờ tiết vào cung, trước tiên lấy ấn thụ của hoàng hậu. Hôm ấy, để ở điện ngoài, thấy Si Lự dẫn ba ngàn binh giáp đi thẳng vào. Đế hỏi rằng:

– Có việc chi?

Lự nói:

– Vâng lệnh Ngụy công, tới lấy ấn của hoàng hậu.

Đế biết việc đã tiết lộ, tim gan đều vỡ vụn. Lự đến hậu cung. Phục hậu vừa thức dậy. Lự liền gọi người giữ ấn thụ đi lấy ấn ngọc đem ra. Phục hậu biết việc đã lộ, bèn trốn ở trong vách trống trong tiêu phòng* ở phía sau điện. Lát sau, Thượng thư lệnh Hoa Hâm lại dẫn năm trăm giáp binh đi vào, tới điện phía sau, hỏi Cung nhân:

– Phục hậu ở đâu?

Cung nhân đều chỉ rằng:

– Đang trốn ở trong phòng.

Hâm sai giáp binh vây bọc, tự mình đẩy cửa. Cửa chẳng mở. Binh giáp của Hoa Hâm đánh tung cửa son, tìm kiếm không thấy, đoán rằng đang trốn trong tường, lập tức rút đao chém toang ra. Phục hậu kêu to. Hâm tự ra tay, nắm đầu lôi ra. Hậu nói:

– Xin tha cho ta một mạng!

Hâm nạt đi, nói:

– Người tự gặp Ngụy công mà kể lể!

Hậu xõa tóc, đi chân không, bị hai tên giáp sĩ xô đẩy mà bước ra. Đến trước điện ngoài, đế trông ra thấy hậu, bèn xuống điện, ôm hậu mà khóc. Hâm nạt rằng:

– Ngụy công có lệnh, hãy đi mau!

Hậu khóc to, nói:

– Chẳng thể cứu mạng thiếp sao?

Đế nói:

– Mạng ta cũng chẳng biết sẽ dứt lúc nào đâu!

Giáp sĩ xông tới xô đẩy Phục hoàng hậu đi ra. Đế trông theo, đâm ngực khóc rống. Trông thấy Si Lự ở bên cạnh, đế nói:

– Si Công! Thiên hạ há lẽ có việc như thế này ư?

Rồi khóc, ngã lăn ra đất. Si Lự sai tả hữu dìu đế vào cung. Hoa Hâm giải Phục hoàng hậu đi gặp Tháo. Tháo mắng rằng:

– Ta lấy lòng thành để trị thiên hạ. Các ngươi trở lại còn muốn hại ta ư? Ta chẳng giết ngươi thì ngươi ắt giết ta!

Rồi hét tả hữu dùng gậy đánh nhầu cho đến chết. Tháo lập tức vào cung đem hai người con trai do hậu sinh ra, bắt uống thuốc độc chết. Buổi chiều hôm đó đem Phục Hoàn, Mục Thuận và tông tộc của họ hơn hai trăm người, thảy đều chém ở chợ. Người ở trong triều ngoài nội ai cũng sợ hãi. Bấy giờ là năm Kiến An thứ mười chín [214], tháng mười một*. Người đời sau có thơ than rằng:

Hiến đế sao mà quá yếu hèn?

Tào Man đắc chí, lộng quyền uy

Phục Hoàn vì nước, lây ba họ

Mục Thuận truyền thư, thác cửu tuyền

Hoàng hậu phơi thây, hồn vưởng vất

Trữ quân* uống độc, hận căm căm

Hoa Hâm, Si Lự theo Tào tặc

Đảng ác hùa nhau, trái đạo trời.

Hiến đế từ khi mất đi Phục hậu, suốt ngày chẳng ăn. Tháo vào, nói:

– Bệ hạ chớ lo. Thần chẳng có lòng khác. Con gái thần đã gả cho bệ hạ làm Quý nhân, đại hiền đại hiếu, hãy cho ở chính cung.

Hiến đế sao dám không theo? Đến ngày sóc, tháng giêng năm Kiến An thứ hai mươi [215], nhân tiết năm mới, sách lập con gái Tào Tháo là Tào quý nhân làm chính cung hoàng hậu. Bề tôi chẳng ai dám nói gì.

Việc lớn đã xong, Tào Tháo họp các đại thần, bàn bạc việc thu Ngô diệt Thục. Giả Hủ nói:

– Nên gọi hai người Hạ Hầu Đôn, Tào Nhân trở về, bàn bạc việc này.

Tháo lập tức sai sứ đêm ngày đi gọi. Hạ Hầu Đôn chưa tới, Tào Nhân đã đến trước, luôn đêm ấy đi thẳng vào trong phủ gặp Tháo. Tháo say rượu nằm ngủ. Hứa Trữ chống kiếm đứng ở bên trong cửa nhà. Tào Nhân toan vào, bị Hứa Trữ ngăn lại. Tào Nhân cả giận, nói:

– Ta là trọng thần Chinh Nam*, tông thất họ Tào. Ngươi sao dám vô lễ thế?

Hứa Trữ nói:

– Tướng quân tuy là người thân, nhưng là quan trấn thủ ở bên ngoài. Hứa Trữ tuy là người xa, nhưng hiện giữ chức hầu hạ bên trong. Chúa công say nằm ở trên nhà, chẳng dám cho vào.

Tào Tháo nghe thấy, vội ra, nói:

– Hổ tướng của ta kiến thức rất sáng suốt. Đệ chớ lấy làm lạ.

Tào Nhân than rằng:

– Thật là kẻ sĩ trung liệt!

Chẳng qua mấy ngày, Hạ Hầu Đôn cũng đến, cùng bàn việc chinh phạt. Đôn nói:

– Ngô, Thục dù gấp cũng chưa đánh được, nên bắt Trương Lỗ ở Hán Trung trước, rồi đem quân đắc thắng đi lấy Thục, có thể đánh một hồi trống là hạ được.

Tào Tháo nói:

– Chính hợp ý ta.

Bèn cất quân tây chinh. Thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

133. TÀO THÁO PHÁ TRƯƠNG LỖ Ở HÁN TRUNG

Tào Tháo đem quân sĩ tây chinh chia làm ba đội: Tiền bộ tiền phong là Hạ Hầu Uyên, Trương Cáp. Tháo cùng Hứa Trữ đi chính giữa. Hậu đội là Tào Nhân, Hạ Hầu Đôn đi vận chuyển lương thảo. Đến khi lên đường, thì đã sớm có tế tác báo vào Hán Trung. Trương Lỗ cùng em là Trương Vệ bàn bạc kế sách chống địch. Vệ nói:

– Chỗ hiểm trở nhất của Hán Trung chẳng đâu như ải Dương Bình. Hai bên trái phải men núi dựa rừng. Hãy dựng hơn chục doanh trại, đón đánh quân Tào. Anh hãy ở Hán Ninh, vận chuyển lương thảo để tiếp tế.

Lỗ sai đại tướng Dương Ngang, Dương Nhiệm chưởng quản quân mã, để giúp em mình, lập tức lên đường. Quân tới ải Dương Bình, dựng trại xong xuôi. Tiền quân của Hạ Hầu Uyên, Trương Cáp cũng đến nơi, nghe nói ải Dương Bình đã có chuẩn bị, bèn dựng trại cách cửa ải mười lăm dặm. Đêm ấy, quân sĩ mệt mỏi. Ai nấy đều ngủ cả. Đột nhiên sau trại có một đống lửa bốc. Dương Ngang, Dương Nhiệm dẫn hai lộ quân tới cướp trại. Trương Cáp, Hạ Hầu Uyên vội nhảy lên ngựa thì bốn bề đại quân đã ùa vào. Quân Tào thua to, lui về gặp Tào Tháo. Tháo cả giận, nói:

– Hai ngươi hành quân đã nhiều năm, há chẳng biết “binh nếu đi xa mệt mỏi, thì phải đề phòng cướp trại” hay sao? Làm sao mà chẳng có chuẩn bị?

Định chém hai người, để làm sáng tỏ quân pháp. Mọi người xin tha.

Hôm sau, Tháo tự dẫn quân làm tiền đội, thấy thế núi hiểm ác, cây cối hỗn tạp, chẳng thấy lối đi. Tháo sợ có phục binh, lại dẫn quân về trại, thấy núi cao, rừng rậm nhiều vô số. Tào Tháo nói với hai tướng Hứa Trữ, Từ Hoảng rằng:

– Ta nếu biết chốn này như thế, thì ắt chẳng đem quân tới đây.

Hứa Trữ nói:

– Việc đã đến nước này, chúa công chẳng thể tự mình lo sợ được.

Hôm sau, Tháo lên ngựa, đem theo hai người Hứa Trữ, Từ Hoảng, cùng với ba con ngựa, đi xem rào trại của Trương Vệ. Ba con ngựa rẽ sang dốc núi, sớm đã trông thấy rào trại của Trương Vệ. Tháo giơ roi trỏ ra xa, nói với hai tướng rằng:

– Kiên cố như thế, dù gấp cũng khó hạ nổi.

Chợt sau lưng có tiếng hò reo nổi lên, tên bay như mưa. Tháo cả kinh. Dương Ngang, Dương Nhiệm chia làm hai đường đánh đến. Hứa Trữ nói:

– Tôi ngăn quân giặc, Công Minh hãy bảo vệ chúa công cho tốt!

Hứa Trữ phóng ngựa xông lên. Hai tướng cùng ập đến, chẳng chống nổi sức khỏe của Hứa Trữ. Trữ đánh lui hai tướng. Những kẻ còn lại không dám xông lên. Từ Hoảng ở sau lưng bảo vệ Tào Tháo. Ba con ngựa từ trong đám vạn quân đánh xuyên qua. Trước mặt lại có một cánh quân kéo đến. Lúc trông ra, thì là hai tướng Hạ Hầu Uyên, Trương Cáp. Hai tướng nghe thấy tiếng hò hét, bởi thế mới dẫn mấy ngàn quân kỵ ùa vào đánh, đẩy lui được Dương Ngang, Dương Nhiệm, cứu được Tào Tháo về trại. Tháo trọng thưởng bốn tướng.

Hai bên cầm cự hơn năm mươi ngày. Chẳng ai đánh ai. Tào Tháo truyền lệnh lui quân. Giả Hủ nói:

– Chưa rõ thế giặc mạnh yếu, chúa công vì sao lại tự muốn lui?

Tháo nói:

– Ta đoán quân giặc ngày ngày đều phòng bị, dù gấp cũng chẳng thể thắng nổi. Ta đánh tiếng là lui quân mã, khiến lòng giặc lơ là, rồi sẽ chia quân khinh kỵ đi tập kích sau lưng, ắt thắng được giặc thôi.

Giả Hủ nói:

– Thừa tướng tính toán như thần, chẳng thể biết được.

Thế là Tháo sai Hạ Hầu Uyên, Trương Cáp chia quân thành hai đường. Ai nấy dẫn ba ngàn quân khinh kỵ, theo đường nhỏ đến phía sau lưng ải Dương Bình. Đại quân Tào Tháo nhổ hết doanh trại rút đi. Dương Ngang nghe tin Tào Tháo lui binh, bèn mời Dương Nhiệm tới bàn bạc:

– Nay Tháo lui binh, hãy thừa thế đánh đi.

Dương Nhiệm nói:

– Tháo rất nhiều ngụy kế, chưa biết thực giả, chẳng thể truy đuổi.

Dương Ngang nói:

– Ngươi không đi thì ta sẽ tự đi.

Dương Nhiệm khổ sở can gián mà không nghe theo. Dương Ngang cất hết quân mã năm trại tiến lên. Hôm ấy mây mù giăng kín. Người đối diện chẳng thấy được nhau. Quân sĩ của Dương Ngang đành dừng lại ở giữa đường.

Đây nói một cánh quân của Hạ Hầu Uyên đi qua sau núi, thấy sương mù rũ khắp bầu trời, lại nghe tiếng người nói, ngựa hí, sợ có phục binh, vội sai người ngựa hành động, đi lạc tới trước trại của Dương Ngang. Trong trại còn một ít quân sĩ giữ trại, nghe thấy tiếng chân ngựa, cứ ngỡ là quân Dương Ngang quay trở về, bèn mở cửa đón vào. Quân mã ùa nhau kéo vào, trông thấy là trại trống, liền đốt trại ấy đi. Quân sĩ năm trại thảy đều bỏ trại mà chạy. Dương Nhiệm đợi lúc sương mù tan, đi do thám tin tức, thì năm trại đều đã bốc cháy. Dương Nhiệm dẫn quan tới cứu, cùng Hạ Hầu Uyên đánh chưa được mấy hiệp, sau lưng lại có quân Trương Cáp tới. Dương Nhiệm đánh mở một con đường lớn, nhằm hướng Hán Ninh, Bao Châu mà chạy trốn. Đến lúc Dương Ngang quay về, thì đã bị hai người Hạ Hầu Uyên, Trương Cáp chiếm trại mất rồi. Sau lưng có đại đội quân mã của Tào Tháo đuổi tới. Hai bên giáp công. Bốn bề hết đường. Dương Ngang muốn xông trận chạy ra, thì đụng ngay Trương Cáp. Hai bên so tài, Ngang bị Trương Cáp giết chết. Bại binh trở về, nhắm hướng ải Dương Bình tới gặp Trương Vệ.

Vốn là Vệ biết hai tướng thua chạy, các trại đã mất, nửa đêm vứt cửa ải, chạy về Nam Trịnh, Bao Châu. Tào Tháo bèn chiếm được ải Dương Bình và các trại. Trương Vệ, Dương Nhiệm tới gặp Trương Lỗ. Vệ nói:

– Hai tướng đã đánh mất cửa ải.

Trương Lỗ cả giận, định chém Dương Nhiệm. Nhiệm nói:

– Mỗ từng can Dương Ngang chớ đuổi theo quân Tào, chẳng được nghe theo, bởi thế mới có trận thua này. Nhiệm xin cho thêm một cánh quân đi khiêu chiến, ắt chém được Tào Tháo. Nếu mà không thắng thì xin chịu chém.

Lỗ thu lấy quân lệnh trạng. Dương Nhiệm lên ngựa, dẫn hai vạn quân rời Nam Trịnh dựng trại.

Đây nói Hạ Hầu Uyên khuyên Tào Tháo tiến binh. Tháo nói:

– Hãy cho một cánh quân đi trước dò đường.

Tức thì sai Hạ Hầu Uyên dẫn năm ngàn quân, theo đường Nam Trịnh mà tiến, gặp ngay Dương Nhiệm. Hai quân dàn bày. Nhiệm sai thủ tướng Xương Kì cưỡi ngựa ra, cùng Uyên giao chiến. Đánh chưa được ba hiệp đã bị Uyên một đao chém rơi xuống ngựa. Dương Nhiệm tự vung thương, cưỡi ngựa ra, cùng Uyên đánh hơn ba mươi hiệp, không phân thắng bại. Uyên quay ngựa bỏ chạy. Nhiệm đuổi theo, bị Hạ Hầu Uyên một đao chém Nhiệm rơi xuống ngựa. Quân sĩ thua to trở về. Tào Tháo biết Uyên chém Dương Nhiệm, lập tức tiến binh, đi thẳng tới Nam Trịnh dựng trại.

Trương Lỗ vội họp văn võ bàn bạc. Diêm Phố nói:

– Mỗ tiến cử một người, có thể địch lại các tướng dưới trướng Tào Tháo.

Lỗ hỏi:

– Là ai?

Phố nói:

– Đấy là người huyện Hoàn* Đạo, quận Nam An, họ Bàng tên Đức, tự là Lệnh Minh, ngày trước theo Mã Siêu tới hàng chúa công. Sau Mã Siêu lấy Tây Xuyên, Bàng Đức bị bệnh không đi theo được, nay đang đội ơn chúa công nuôi dưỡng. Sao chẳng sai người ấy đi?

Lỗ lập tức khen thưởng, liền điểm một vạn quân mã, sai Bàng Đức đi đánh. Đức rời thành hơn mười dặm, cùng Tào Tháo chạm mặt. Bàng Đức cưỡi ngựa ra thách đánh. Tào Tháo lúc ở Vị Kiều đã biết rất rõ tài năng của Bàng Đức, bèn dặn dò các tướng rằng:

– Bàng Đức là dũng tướng Tây Lương, vốn là thuộc hạ của Mã Siêu, nay tuy nương nhờ Trương Lỗ, mà chưa xứng với lòng y. Ta muốn được người này. Các ngươi hãy thay phiên nhau ra đấu, khiến y kiệt sức rồi bắt lấy.

Các tướng nhận lệnh. Trương Cáp đi ra trước, đánh được mấy hiệp thì lui. Hạ Hầu Uyên cũng ra đánh mấy hiệp là lui. Từ Hoảng lại ra đánh năm, ba hiệp cũng lui mất. Đến sau Hứa Trữ ra, đánh hơn năm mươi hiệp mới chịu lui. Bàng Đức dốc sức đánh bốn tướng, chẳng hề khiếp sợ. Các tướng đều ở trước mặt Tào Tháo khoe Bàng Đức giỏi võ nghệ. Tào Tháo trong lòng rất mừng, cùng mọi người bàn bạc:

– Làm sao khiến người này đầu hàng?

Giả Hủ nói:

– Mỗ biết thủ hạ của Trương Lỗ có một mưu sĩ là Dương Tùng. Người này rất tham của cải. Hãy lén đem vàng lụa đưa cho hắn, ắt có thể khiến Bàng Đức bị xa lánh thôi.

Tháo nói:

– Làm sao phái người vào Nam Trịnh được?

Hủ nói:

– Ngày mai giao chiến, hãy giả vờ thua trận, dụ Bàng Đức đi xa vài chục dặm, rồi đêm khuya tới cướp trại. Bàng Đức ắt sẽ lui vào trong thành. Hãy chọn một người giỏi ăn nói, đóng giả làm quân bộ, đi lẫn vào trong trận, thì sẽ vào được trong thành.

Tháo nghe theo kế ấy, bèn gọi một tên quân sĩ, bảo rằng nếu làm được việc này thì sẽ lập tức trọng thưởng, đưa cho một cái giáp yểm tâm bằng vàng, sai mặc sát vào trong người, rồi mặc quần áo của quân sĩ Hán Trung, đứng chờ ở giữa đường.

Hôm sau, Tháo trước tiên phái Hạ Hầu Uyên, Trương Cáp dẫn hai chi quân mã ra xa mai phục, rồi liền sai Từ Hoảng đi khiêu chiến, chưa được mấy hiệp đã bỏ chạy. Bàng Đức vẫy quân đuổi đánh. Quân Tào lui hết. Bàng Đức đoạt được doanh trại của Tào Tháo, thấy bên trong có rất nhiều xe lương, bèn bẩm báo với Trương Lỗ. Lỗ cả mừng. Canh hai đêm ấy, bên mé trái có ba ngả có lửa bốc lên: ở giữa là Từ Hoảng, Hứa Trữ, bên trái là Trương Cáp, bên phải là Hạ Hầu Uyên: ba lộ quân đi cướp trại. Bàng Đức lên ngựa, phá vây chạy ra, nhắm hướng thành mà chạy. Sau lưng có ba ngả quân cùng đuổi đánh. Đến dưới thành, Bàng Đức gọi mở cửa, cùng ùa vào thành.

Bấy giờ tế tác đã đi lẫn vào trong thành, đi thẳng tới phủ của Dương Tùng xin gặp mặt, nói:

– Ngụy công Tào thừa tướng từ lâu đã nghe đức tốt của ngài, bởi thế sai mỗ đem giáp vàng sang làm tin, lại có mật thư.

Tùng trông thấy thì cả mừng, hỏi:

– Nay Thừa tướng muốn làm thế nào?

Tế tác nói:

– Nếu làm cho Bàng Đức bị xa lánh, thì việc ắt xong thôi.

Tùng nói:

– Yên tâm. Mỗ tự có kế hay để báo đáp Thừa tướng.

Dương Tùng ngay đêm ấy vào gặp Trương Lỗ, nói Bàng Đức nhận vàng ngọc của Tào Tháo, đã bán đứt trận đánh này. Trương Lỗ cả giận, gọi Bàng Đức vào trách mắng, muốn chém đi. Diêm Phố khổ sở can ngăn. Trương Lỗ nói:

– Ngày mai người ra đánh, không thắng thì ắt chém!

Bàng Đức ôm hận lui ra.

Hôm sau, quân Tào đánh thành. Bàng Đức dẫn binh xông ra. Tào Tháo sai Hứa Trữ giao chiến. Trữ giả thua. Bàng Đức đuổi theo. Tào Tháo tự cưỡi ngựa đứng trên dốc núi, kêu rằng:

– Lệnh Minh! Sao chẳng sớm hàng nhà Hán?

Bàng Đức suy nghĩ: “Nếu bắt được Tào Tháo, thì cũng bằng một ngàn viên thượng tướng!”.

Bèn phi ngựa lên dốc. Một tiếng vang lên, như trời long đất lở, cả người lẫn ngựa đều sa xuống hố. Bốn mặt câu liêm cùng vung ra, bắt sống Bàng Đức, giải lên dốc núi. Tào Tháo xuống ngựa, nạt lui quân sĩ, tự mình cởi trói, bảo Bàng Đức đầu hàng. Bàng Đức nghĩ rằng Trương Lỗ bất nhân, bèn tình nguyện xin hàng. Tào Tháo đích thân dìu lên ngựa, cùng trở về trại lớn, cố ý để cho người trên thành trông thấy. Có người báo Trương Lỗ:

– Bàng Đức đã cùng Tào Tháo sóng ngựa mà đi rồi!

Lỗ tin lời của Dương Tùng là thật.

Hôm sau, Tào Tháo dựng vân thê kiên cố ở ba mặt, ném pháo đánh thành. Trương Lỗ thấy thế đã nguy, cùng em là Trương Vệ bàn bạc. Vệ nói:

– Hãy phóng hỏa thiêu sạch kho tàng, thành quách, chạy ra cửa nam, đi giữ Ba Trung là được rồi.

Dương Tùng nói:

– Chi bằng mở cửa đầu hàng.

Trương Lỗ do dự chưa quyết. Vệ nói:

– Chỉ nên đốt hết rồi đi.

Trương Lỗ nói:

– Vốn muốn theo về với nước nhà, mà ý ấy chưa được truyền đạt lên. Nay tránh né nhuệ khí, chẳng phải có ác ý. Kho tàng, báu vật là của nước nhà, không thể hủy đi.

Bèn khóa chặt, niêm phong hết thảy. Canh hai đêm ấy, Trương Lỗ dẫn cả nhà già trẻ, mở cửa nam mà chạy. Tào Tháo bảo chớ đuổi, rồi vào Nam Trịnh. Được báo rằng Trương Lỗ có ý niêm phong kho tàng, Tào Tháo rất là thương cảm, bèn sai người vào Ba Trung thuyết phục.

Trương Lỗ muốn hàng, nhưng em y là Trương Vệ không chịu. Dương Tùng viết mật thư, sai người đi báo Tào Tháo, bảo hãy tiến binh. Tào Tháo đích thân dẫn binh tới Ba Trung. Trương Lỗ sai em là Trương Vệ dẫn quân ra đón, cùng Tào Tháo đối địch. Vệ bị Hứa Trữ chém đi. Bại quân trở về báo Trương Lỗ. Lỗ định giữ chắc. Dương Tùng nói:

– Nay nếu không ra, ắt gặp họa lớn. Mỗ sẽ giữ thành. Chúa công nên quyết một trận tử chiến, ắt sẽ thắng thôi.

Diêm Phố can rằng chớ ra. Lỗ không nghe, tự mình xuất trận. Chưa kịp giao tranh thì hậu quân đã bỏ chạy. Trương Lỗ vội lui. Quân Tào đuổi theo sau lưng. Trương Lỗ đến dưới thành. Dương Tùng đóng cửa không mở. Trương Lỗ không còn đường ra. Đến lúc quay ngựa lại, thì Tào Tháo đã tự kêu:

– Hãy sớm xuống ngựa xin hàng!

Lỗ bèn xuống ngựa, bái lạy Tào Tháo. Tháo cả mừng, nhớ lại tấm lòng niêm phong kho tàng của Trương Lỗ, bèn tiếp đãi trọng thể. Tháo phong Lỗ làm Trấn Nam tướng quân. Bọn Diêm Phố năm người đều được phong làm liệt hầu. Từ đó Hán Trung đều bình định. Tháo truyền lệnh các quận chia đặt Thái thú, lập chức Đô úy. Thưởng lớn cho sĩ tốt. Chỉ có Dương Tùng bán chúa cầu vinh, thì lập tức chém ở chợ, cho mọi người đều biết.

Tào Tháo đã chiếm được Đông Xuyên. Chủ bạ Tư Mã Ý tiến lên nói:

– Lưu Bị dùng sức mạnh dối trá để cướp đoạt của Lưu Chương. Người Thục chưa từng có lòng theo về. Nay chúa công đã được Hán Trung. Ích Châu chấn động. Hãy gấp tiến quân tới đó, thế ắt như ngói lở thôi. Thánh nhân có nói “chẳng thể làm trái thời cơ”, cũng chẳng thể để mất thời cơ nữa.

Tào Tháo than rằng:

– Người ta khổ vì không biết đủ. Đã được Lũng, lại còn mong Thục ư?

Lưu Diệp tiến lên nói:

– Lưu Bị là nhân kiệt đó, có độ lượng nhưng chậm chạp, được đất Thục chưa lâu. Người Thục chưa phục tùng. Nay phá Hán Trung thì trong Thục rúng động. Thế của chúng sẽ tự nghiêng ngả thôi. Lấy sự thần minh của công, nhân lúc họ khuynh đảo mà bức bách, thì chẳng đâu không khắc chế được. Nếu hoãn cho ít lâu, thì văn có Gia Cát Lượng sáng suốt trong việc trị nước, mà làm tướng quốc; võ có bọn Quan, Trương, Triệu Vân, Hoàng Trung, Mã Siêu, Ngụy Diên dũng trùm ba quân, mà làm tướng võ, gọi là Ngũ hổ. Dân Thục nếu đã yên, chiếm giữ ải hiểm, thì quân Ngụy chẳng thể xâm phạm rồi. Nay nếu không dám làm, thì sau ắt thành họa đó.

Tào Tháo nói:

– Sĩ tốt lặn lội xa xôi mệt nhọc, hãy tạm dưỡng sức.

Bèn án binh bất động.

Đây nói trăm họ Tây Xuyện nghe tin Tào Tháo đã phá Đông Xuyên, đoán rằng ắt sẽ tới lấy Tây Xuyên, trong vòng một ngày mà mấy lần kinh sợ, chỉ nghe tiếng gió thổi, có động thì già trẻ không yên, ùn ùn đi báo cho Huyền Đức. Huyền Đức mời quân sư bàn bạc. Khổng Minh nói:

– Lượng có một kế, khiến Tào Tháo tự lui.

Huyền Đức hỏi Khổng Minh kế ấy ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

134. TRƯƠNG LIỆU ĐẠI CHIẾN BẾN TIÊU DAO

Khổng Minh nói:

– Tào Tháo cho quân đóng đồn ở Hợp Phì, là chỉ để chống cự Tôn Quyền thôi. Nay nên sai một biện sĩ sang đó, chia ba quận trả về cho Ngô, bày tỏ lợi hại, khiến Ngô cất quân đánh Hợp Phì, khuấy động thế giặc. Tháo ắt quay quân sang phía nam thôi.

Huyền Đức hỏi:

– Ai có thể làm sứ?

Một người tiến lên nói:

– Mỗ xin đi.

Đấy là Y Tịch. Huyền Đức mừng, bèn soạn thư từ, biện lễ vật, sai Y Tịch vào Ngô, trước tiên đến Kinh Châu, nói chuyện với Vân Trường, hãy đem Giang Hạ, Trường Sa, Quế Dương trở về đông cho Tôn Quyền. Rồi sau mới vào Ngô, tới Mạt Lăng để gặp Ngô hầu, thông báo tên họ trước. Ngô hầu gọi Y Tịch vào. Tịch trông thấy Tôn Quyền thì lên nhà làm lễ. Quyền hỏi rằng:

– Ngươi đến đây có việc chi?

Tịch nói:

– Ngày trước có bảo Gia Cát Tử Du đi lấy ba quận Trường Sa, Quế Dương, Linh Lăng. Nhưng vì quân sư chẳng ở đây, nên không giao cắt được, nay đã truyền thư bảo trả về. Những đất Kinh Châu, Nam quận, Linh Lăng vốn cũng muốn trả về, chỉ hiềm đã bị Tào Tháo tập kích Đông Xuyên, khiến Quan tướng quân chẳng có đất dung thân. Nay Hợp Phì trống không mong quân hầu cất quân đánh đi. Tào Tháo ắt lui binh. Chúa công tôi nếu lấy được Đông Xuyên, sẽ lập tức trả trọn đất Kinh Châu cho. Nếu quân hầu nghi ngờ mà không làm, Tào Tháo ắt sẽ nam chinh. Bấy giờ sợ trở tay không kịp.

Quyền nói:

– Ngươi hãy tạm trú ở quán xá, đợi ta bàn bạc.

Y Tịch lui về. Quyền hỏi mọi người. Trương Chiêu nói:

– Đấy là Lưu Bị sợ Tháo lấy Tây Xuyên, nên mới bày mưu này. Tuy là như thế, cũng có thể nhân lúc Tào Tháo ở Hán Trung, thừa thế lấy Hợp Phì, cũng là thượng kế.

Cố Ung cũng nghĩ như vậy. Thế là Quyền sai Y Tịch trở về báo. Hai bên cất quân đánh Tháo. Y Tịch bèn lên đường. Tôn Quyền sai Lỗ Túc nhận lấy ba quận Trường Sa, Giang Hạ, Quế Dương, cho quân đóng đồn ở Lục Khẩu; gọi Lữ Mông, Cam Ninh về, lại đi gọi Lăng Thống ở Dư Hàng về.

Hãy nói ba cánh quân đều lên đường. Lữ Mông, Cam Ninh đến trước. Mông hiến kế rằng:

– Hiện nay Tào Tháo sai Thái thú Lư Giang là Chu Quang đóng đồn ở Hoàn Thành, mở mang ruộng lúa, nộp thóc cho Hợp Phì để sung quân dụng. Nay hãy lấy Hoàn Thành trước, rồi sau xuất binh đến Hợp Phì.

Quyền nói:

– Kế này rất hợp ý ta.

Bèn sai Lữ Mông, Cam Ninh làm Tiên phong, Tưởng Khâm, Phan Chương làm Hậu đội, Quyền tự dẫn Chu Thái, Trần Vũ, Đổng Tập, Từ Thịnh làm Trung quân. Bấy giờ Trình Phổ, Hoàng Cái, Hàn Đương đã đi trấn thủ ở các nơi.

Đây nói quân mã vượt sông lấy Hòa Châu, đi thẳng tới Hoàn Thành. Thái thú ở Hoàn Thành là Chu Quang sai người tới Hợp Phì cầu cứu; tự mình giữ thành trì, kiên cố tường vách không ra. Lúc Quyền tự đến dưới thành xem xét, thì trên thành tên bắn như mưa, bắn thẳng vào lọng che của Tôn Quyền, suýt nữa là trúng tên, nỏ. Quyền về trại, hỏi các tướng:

– Làm sao lấy được Hoàn Thành?

Đổng Tập nói:

– Hãy sai quân đắp gò đất để tiến đánh.

Từ Thịnh nói:

– Hãy dựng vân thê, lập hồng kiều, để nhìn vào trong thành mà đánh.

Lữ Mông nói:

– Những phép ấy đều phải phí ngày tháng mới xong. Một khi quân cứu của Hợp Phì đến thì chẳng thể mưu đồ được nữa rồi. Chỉ ngày mai thôi, mỗ đây sẽ lên thành.

Quyền hỏi mưu ấy. Mông nói:

– Nay quân nam mới đến, hãy thừa lúc ba quân vẫn còn nhuệ khí, bốn mặt giáp công. Bình minh tiến quân, giờ Ngọ là thắng.

Quyền nghe theo. Canh năm nấu cơm, ba quân cùng tiến. Trên thành tên, đá bắn xuống. Chiến sĩ nhiều người bị thương. Cam Ninh tay cầm xích sắt, đội tên, đá mà lên. Chu Quang sai cung nỏ bắn xuống. Cam Ninh gạt đỡ xông qua rừng tên, vung xích sắt đánh ngã Chu Quang. Lữ Mông tự mình đánh trống. Sĩ tốt đều ùa nhau xông lên, dùng loạn đao chém chết Chu Quang. Kẻ đầu hàng kể đến số vạn, chiếm được Hoàn Thành. Bấy giờ mới là giờ Thìn.

Trương Liêu dẫn quân đến nửa đường, quân do thám về báo Hoàn Thành đã mất. Liêu liền quay quân về Hợp Phì.

Tôn Quyền vào thành, thưởng quân xong xuôi. Có người báo Lăng Thống đã tới. Quyền ủy lạo xong. Lữ Mông cũng được thưởng, bèn bày tiệc khoản đãi các tướng. Bấy giờ Cam Ninh trên mình mặc bào gấm do Ngô hầu ban, ngồi ở trên tiệc. Lữ Mông khen ngợi công lao của Ninh. Rượu đến nửa chừng, Lăng Thống nhớ lại mối thù giết cha, lại thấy Cam Ninh khoe mẽ, trong lòng cả giận, trợn mắt nhìn thẳng hồi lâu, rồi rút thanh kiếm tả hữu đang đeo, đứng dậy ngay trên tiệc, nói:

– Trong tiệc không có nhạc, hãy xem ta múa kiếm.

Cam Ninh cũng hiểu ý, liền đẩy dạt bàn tiệc ra, đứng dậy lấy song kích mà tả hữu giắt bên mình, cầm chắc trên tay, rảo bước đi ra, nói:

– Hãy xem ta múa kích ở trên tiệc!

Lữ Mông hiểu ý, một tay cầm mộc che, một tay nắm lấy đao, đứng ở giữa hai người, nói:

– Hai công tuy giỏi, nhưng chẳng khéo bằng ta đâu.

Rồi cất bước múa đao, mộc, đẩy hai người dạt ra hai bên. Sớm đã có người báo cho Tôn Quyền hay. Quyền vội cưỡi ngựa chạy thẳng tới trước tiệc, tự mình hòa giải hai người Cam Ninh, Lăng Thống. Hai người bấy giờ mới ném bỏ quân khí. Quyền nói:

– Ta thường bảo hai người chớ nhớ thù cũ. Hôm nay sao lại như thế?

Lăng Thống khóc lạy dưới đất. Tôn Quyền khuyên giải, mới nguôi. Đến hôm sau, bèn cất quân tiến lấy Hợp Phì. Ba quân cùng tiến.

Đây nói Trương Liêu vì thất thủ Hoàn Thành, trở về Hợp Phì, trong lòng phiền muộn. Chợt Tào Tháo sai Tiết Đễ đưa một cái hộp gỗ đến, trên có niêm phong của Tháo, bên cạnh viết rằng: “Giặc đến hãy mở”. Hôm ấy, có tin báo rằng Tôn Quyền dẫn mười lăm vạn đại quân, tới xâm phạm Hợp Phì. Tiết Đễ sai Trương Liêu mở hộp, trên đó viết: “Nếu Tôn Quyền đến, hai tướng Trương, Lý ra đánh. Nhạc tướng quân thủ hộ, chớ cùng chúng giao chiến*”. Trương Liêu đưa cho Lý Điển, Nhạc Tiến xem xét. Nhạc Tiến nói:

– Nhã ý của tướng quân thế nào?

Trương Liêu nói:

– Chúa công viễn chinh nơi khác. Quân Ngô cho rằng quân ta đã ngã lòng rồi. Nay hãy phát binh bẻ gãy nhuệ khí của chúng, để yên lòng mọi người, rồi sau mới giữ được.

Lý Điển vốn cùng Trương Liêu không hòa thuận, cứ điềm nhiên mà không đáp. Nhạc Tiến nói:

– Giặc đông ta ít, rất khó chống cự, chi bằng giữ chắc.

Trương Liêu nói:

– Các người đều chỉ ôm ý riêng, làm hỏng việc của vua. Ta nay sẽ tự ra đánh, quyết một trận tử chiến.

Liền sai tả hữu chuẩn bị binh mã. Lý Điển khảng khái đứng dậy, nói:

– Đây là việc lớn của nước nhà. Há dám vì tình riêng mà quên việc công sao? Nguyện theo tướng quân sai bảo.

Trương Liêu cả mừng, nói:

– Nếu như Mạn Thành Công* đã chịu tương trợ, ngày mai hãy dẫn một cánh quân tới phía bắc bến Tiêu Dao mai phục, đợi quân Ngô đánh qua đấy, hãy chặt đứt cầu Tiểu Sư. Ta cùng Nhạc Văn Khiêm* đi đánh.

Lý Điển tự điểm quân đi mai phục.

Đây nói quân Tôn Quyền gần đến Hợp Phì, bèn truyền lệnh rằng:

– Binh quý thần tốc, chẳng thể dây dưa. Lữ Mông, Cam Ninh hãy đi đầu, Lăng Thống theo ta đi kế tiếp. Các tướng cứ lục tục tiến lên.

Đây nói tiến đội của Lữ Mông, Cam Ninh đang tiến quân, thì đụng phải Nhạc Tiến đón đánh. Cam Ninh xông ra, cùng Nhạc Tiến giao đấu. Đánh chưa được mấy hiệp, Tiến giả thua bỏ chạy. Cam Ninh vẫy Lữ Mông, bảo dẫn quân đuổi theo.

Đây nói đội thứ hai của Tôn Quyền nghe tin tiền quân chiến thắng, bèn thúc quân tiến đến phía bắc bến Tiêu Dao, chợt nghe tiếng pháo liên châu nổ vang. Mé tả có Trương Liêu đánh sang, mé phải có Lý Điển đánh tới, khiến cho Tôn Quyền kinh hoàng, chân tay luống cuống, vội sai người gọi Lữ Mông, Cam Ninh trở về cứu, thì bấy giờ quân Trương Liêu đã tới gần rồi. Trong tay Lăng Thống chỉ có hơn ba trăm quân kỵ, thế như núi lở. Lăng Thống hô to rằng:

– Chúa công sao không mau vượt qua cầu Tiểu Sư?

Nói chưa dứt, Trương Liêu đã đi đầu, sai hơn hai ngàn quân kỵ bắn ra như mưa. Thống gắng sức tử chiến. Tôn Quyền phóng ngựa lên cầu. Phía nam cầu đã bị chặt gãy hơn một trượng, chẳng còn một mảnh ván cầu nào. Tôn Quyền cả kinh. Nha tướng thân cận là Cốc Lợi hô to:

– Chúa công hãy cho ngựa lui lại một tí, rồi phóng ngựa nhảy lên phía trước!

Tôn Quyền cho ngựa lùi lại xa hơn ba trường. Tôn Quyền ra roi giục ngựa. Con ngựa ấy nhảy một cái vượt qua phía nam cầu. Sử quan có thơ rằng:

Đích Lư ngày ấy vọt Đàn Khê

Lại thấy Ngô hầu bại Hợp Phì

Lùi lại vung roi, xua tuấn mã

Tiêu Dao bến ấy ngọc long bay.

Lại có thơ rằng:

Ngô hầu vội vã giục ngựa hay

Lăng Thống, Cam Ninh ác chiến thay

Thân phá vòng vây, xô thiết kỵ

Từ đây danh tiếng nổi Giang Nam.

Tôn Quyền nhảy qua phía nam cầu. Từ Thịnh, Đổng Tập cưỡi thuyền đến đón. Lăng Thống, Cốc Lợi lại đánh vào vòng vây, cùng Trương Liêu ác chiến. Cam Ninh theo sau chặn Lý Điển lại đánh giết. Lữ Mông đón chặn Nhạc Tiến. Hôm ấy, quân Ngô tổn thất quá nửa. Hơn ba trăm người do Lăng Thống chỉ huy đều bị giết sạch, chỉ mỗi mình Thống thoát được, đánh đến bên cầu, thì cầu đã gãy rồi. Lăng Thống trên mình bị mấy vết thương, men theo sông mà chạy. Tôn Quyền ở trên bờ trông ra thấy, vội sai Đổng Tập bơi thuyền đến tiếp ứng, mới vượt sông mà về được. Lữ Mông, Cam Ninh đều chạy trốn qua phía nam sông. Một trận ấy đánh đến nỗi trẻ con Giang Nam đều sợ, nghe tên của Trương Liêu thì chẳng dám khóc đêm. Có thơ rằng:

Dọa chết trẻ con chốn Giang Nam

Danh tiếng Trương Liêu động khuê phòng

Nhũ mẫu chỉ cần khe khẽ nhắc

Đêm tàn, canh vắng, dám khóc đâu*.

Các tướng bảo vệ Tôn Quyền trở về doanh. Quân Ngô chết chẳng biết bao nhiêu mà kể. Tôn Quyền trong lòng kinh hoàng không yên. Các tướng nói:

– Chí tôn là chúa của vạn dân, nên lấy thân làm trọng. Việc ngày hôm nay, quần thần chấn động. Nếu chẳng phải trời đất phù hộ, thì cơ hồ mất mạng rồi. Xin chúa công lấy đó làm điều răn trọn đời.

Tôn Quyền cũng rơi lệ nói*:

– Cô nay xấu hổ vô cùng, sẽ kính cẩn ghi khắc vào tim, chứ chẳng phải chỉ viết vào vạt áo thôi đâu.

Quyền bèn trọng thưởng Lăng Thống, thu quân về Nhu Tu, chỉnh đốn thuyền bè, bàn kế thủy lục cùng tiến, một mặt sai người đi Giang Nam lấy thêm binh mã.

Trương Liêu cùng các tướng bàn rằng:

– Tuy thắng được Tôn Quyền một trận ở bến Tiêu Dao, mà nay chúng hãy còn ở Nhu Tu bàn kế, sẽ thủy lục cùng tiến để báo thù. Ở đây ít quân, hãy báo cho Thừa tướng, sớm thêm quân tới cứu hộ.

Rồi sai Tiết Đễ ngày đêm đi Hán Trung báo cho Ngụy vương. Tháo cùng các quan bàn rằng:

– Lúc này có thể lấy Tây Xuyên không?

Lưu Diệp nói:

– Nay trong Thục đã hơi yên, đã có chuẩn bị, chẳng thể đánh nữa. Chi bằng quay quân về chống với quân Ngô, cứu cái nguy cấp của Hợp Phì, rồi đánh hạ Giang Nam.

Tháo để Hạ Hầu Uyên giữ ải hiểm núi Định Quân ở Hán Trung, để Trương Cáp ở lại giữ cửa ải ở hang Mông Đầu, núi Đương Cừ, suốt đêm nhổ trại rút quân, xưng là bốn mươi vạn, kéo tới đánh ổ Nhu Tu. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

135. CAM NINH TRĂM KỴ CƯỚP DOANH TÀO

Đây nói Tôn Quyền ở cửa Nhu Tu thu thập quân mã. Có người đến báo: “Tào Tháo từ Hán Trung dẫn bốn mươi vạn binh, đang kéo đến cứu Hợp Phì”. Tôn Quyền cùng các mưu sĩ bàn bạc, trước tiên phái hai người Đổng Tập, Từ Thịnh dẫn năm mươi chiếc thuyền lớn, đỗ thuyền lại mai phục ở cửa Nhu Tu; sai Trần Vũ đem theo binh mã đi tuần tiễu ven sông. Trương Chiêu nói:

– Nay Tào Tháo từ xa tới đây, cần phải có một người bẻ gãy nhuệ khí của chúng trước.

Quyền gọi mọi người tới, nói:

– Tào Tháo từ xa đến. Ai dám đi đầu phá địch, để bẻ nhuệ khí của quân Tháo?

Lăng Thống đi ra, nói:

– Mỗ xin đi.

Quyền nói:

– Cần đem bao nhiêu quân đi?

Thống nói:

– Ba ngàn người là đủ rồi.

Cam Ninh nói:

– Ta chỉ đem theo một trăm quân kỵ đi phá địch.

Lăng Thống cả giận. Hai bên lại giằng co ở trước mặt Tôn Quyền. Quyền nói:

– Sai Lăng Thống đem ba ngàn quân mã đi trước ra Nhu Tu dò tin quân Tào. Cam Ninh làm đội thứ hai.

Lăng Thống nhận ba ngàn người ngựa, rời ổ Nhu Tu. Bụi mù bốc lên, quân Tào đã sớm kéo đến. Tiên phong Trương Liêu cùng Lăng Thống giao đấu năm mươi hiệp mà không phân thắng bại. Tôn Quyền sợ Lăng Thống sơ sảy, sai Lữ Mông tiếp ứng đem về trại.

Cam Ninh thấy Lăng Thống trở về thì liền thưa rằng:

– Đêm nay Ninh sẽ đem một trăm người ngựa đi cướp doanh Tào, nếu để mất một người một ngựa thì chẳng tính là công.

Tôn Quyền điều động một trăm quân kỵ tinh nhuệ dưới trướng, lại thưởng cho năm mươi bình rượu, năm mươi cân thịt dê, để thưởng cho quân sĩ. Cam Ninh nhận lệnh, trở về trại mình, sai một trăm người ấy ngồi xuống, lấy chén bạc ra. Ninh tự uống trước hai chén, rồi bảo với trăm người rằng:

– Đêm nay vâng lệnh đi cướp trại. Các công xin hãy uống thỏa. Ai nấy nên gắng sức.

Mọi người nhìn ngó lẫn nhau, không hiểu là ý gì*. Cam Ninh thấy mọi người có vẻ nghi ngại, bèn rút kiếm ra, cả giận nói rằng:

– Ta làm thượng tướng, chẳng tiếc tính mạng, mà còn muốn đi. Các ngươi là tiểu nhân, sao dám tiếc mạng ư?

Một trăm người thấy Cam Ninh trở mặt, đều đứng dậy lạy, nói:

– Nguyện dốc sức liều chết, đi theo tướng quân!

Cam Ninh đem rượu thịt cho trăm người cùng uống. Ăn uống xong, thì đã ước chừng canh hai, bèn lấy một trăm cái lông ngỗng trắng gắn vào mũ khôi để làm hiệu, mọi người nai nịt lên ngựa, kéo đến bên mé trại Tào Tháo, dẹp bỏ sừng hươu, ngồi trên ngựa gõ thanh la và gióng trống, đánh vào trong trại, chạy thẳng tới trung quân tìm giết Tào Tháo.

Vốn là quân kỵ ở trung quân đã đem xe cộ chặn ngang đường, nối nhau không dứt, vây tròn như cái thùng sắt, chẳng thể tiến lên. Cam Ninh chỉ có thể dẫn trăm quân kỵ hò reo từ xa, qua lại khua thanh la và gióng trống, xông xáo ở gần trung quân. Người ngựa ở trong doanh kinh hoàng, tự chém giết nhau. Các trại đều rối loạn. Một trăm quân kỵ của Cam Ninh ở trong doanh tung hoành ngang dọc, gặp ai giết nấy. Các doanh gióng trống, đốt đuốc như sao trời, tiếng hò hét vang rền. Cam Ninh theo cửa nam đi ra, chẳng ai dám chống. Tôn Quyền sai Chu Thái dẫn một chi quân tới tiếp ứng. Cam Ninh đem một trăm quân kỵ về Nhu Tu. Binh Tào sợ có mai phục, không dám truy kích. Sau có thơ rằng:

Gióng trống hò reo tiếng vang rền

Hùng sư xông xáo quỷ thần run

Lông ngỗng vẫy vùng Tào Man trại

Mới biết Cam Ninh hổ tướng tài*.

Cam Ninh dẫn một trăm quân kỵ về tới trại, chẳng mất một người một ngựa nào. Đến cửa doanh trại, Ninh sai trăm người cùng gióng trống, thổi sáo, miệng hộ: “Vạn tuế! Vạn tuế!”. Tiếng hân hoan vang rền. Tôn Quyền tự ra nghênh đón. Cam Ninh xuống ngựa lạy mọp. Tôn Quyền nâng dậy. Quyền nắm tay Ninh, nói:

– Tướng quân đi chuyến này, đủ làm lão tặc kinh hãi rồi! Chẳng phải cô muốn bỏ khanh, mà là vì muốn xem can đảm của khanh thôi!

Liền thưởng bốn ngàn xấp vải, trăm thanh đao sắc. Cam Ninh lạy nhận xong rồi, bèn chia thưởng cho trăm người. Quyền phong Cam Ninh làm Bình Lỗ tướng quân. Quyền bảo với các tướng rằng:

– Mạnh Đức có Trương Liêu, Cô có Hưng Bá, đủ để chống cự. Hôm sau, Trương Liêu dẫn binh thách đánh. Lăng Thống thấy Cam Ninh có công, thưa rằng:

– Thống xin đi.

Rồi nhận năm ngàn quân rời Nhu Tu. Quyền tự lên ngựa ra trận, bên trái có Cam Ninh, bên phải có Lăng Thống. Ba con ngựa đứng dưới cửa cờ. Ở bên trận kia, Trương Liêu cưỡi ngựa ra, bên phải có Lý Điển, bên trái có Nhạc Tiến. Lăng Thống phóng ngựa, cầm đao, ra trận thách đánh. Trương Liêu sai Nhạc Tiến cưỡi ngựa ra, dùng thương giao chiến với Lăng Thống. Đánh đến năm mươi hiệp, chưa phân thắng bại. Tào Tháo nghe thấy, cũng tự mình cưỡi ngựa đến dưới cửa cờ để xem. Tháo sai Tào Hưu dùng tên lén bắn con ngựa Lăng Thống đang cưỡi. Tào Hưu nấp sau lưng Trương Liêu, bắn ra một phát, trúng ngay lồng ngực con ngựa của Lăng Thống. Con ngựa ấy lồng lên một cái, hất Lăng Thống văng xuống đất. Nhạc Tiến cầm thương tới đâm. Thương chưa đâm tới, đã nghe tiếng dây cung bật, một mũi tên bắn trúng giữa mặt Nhạc Tiến. Tiến ngã lăn xuống ngựa. Hai quân cùng xông lên. Ai nấy đều cứu tướng của mình về doanh. Trương Liêu lui binh về doanh, tự đi tìm thầy thuốc chữa cho Nhạc Tiến. Lăng Thống về tới doanh trại, lạy tạ Ngô hầu. Quyền nói:

– Người bắn tên cứu ngươi là Cam Ninh đó.

Lăng Thống cúi đầu lạy Ninh, nói:

– Chẳng dè huynh trưởng lại ban ơn như thế!

Ninh nói:

– Chúa công bảo ta nếu có thù thì đem ơn ra trả. Nay đã hơi báo đáp được chúa công một phần trong vạn phần rồi.

Lăng Thống từ đấy cùng Cam Ninh kết giao tình sống chết, làm bạn đâm cổ*, thề sống chết cũng cứu nhau. Có thơ rằng:

Cởi bỏ oán cừu vì lông phượng

Gây nên an nghĩa bởi cung rồng*

Trận tiền một mũi tên bắn trúng

Từ đấy chuyển thành mối thâm giao.

Từ đó hai người chẳng ghét nhau nữa.

Hãy nói Tào Tháo thấy Nhạc Tiến trúng tên, tự tới trướng để chữa trị, rồi truyền lệnh thúc giục binh mã xông trận. Tào Tháo dẫn đầu, chia binh mã làm năm đường, tới đánh Nhu Tu: Tào Tháo tự dẫn một ngả ở giữa; ngả thứ nhất bên trái là Trương Liêu, ngả thứ hai bên trái là Lý Điển, ngả thứ nhất bên phải là Từ Hoảng, ngả thứ hai bên phải là Bàng Đức. Mỗi một ngả đều có một vạn người ngựa, tiến lên giao chiến với Tôn Quyền. Đạp bằng đến tận bờ sông, mới cởi yên cho ngựa uống nước. Bấy giờ thủ hạ của Tôn Quyền là hai tướng Đông Tập, Từ Thịnh ở trên năm chiếc lâu thuyền đã trông thấy năm lộ quân mã kéo đến. Các tướng đều có vẻ sợ. Từ Thịnh cả giận, nói:

– Ăn lộc của vua thì mạng treo trong tay vua. Chứ sợ gì đám giặc đó đây?

Bèn dắt ngựa xuống thuyền nhỏ, lướt đến bờ sông, rồi lập tức lên ngựa, dẫn theo mấy trăm người, đánh thẳng vào giữa đám quân của Lý Điển. Đổng Tập ở trên thuyền, sai các quân giống trống hò hét, để trợ oai phong. Đột nhiên trên sông có gió to cuồn cuộn, sóng dậy tung trời, ba đào hung hãn. Quân sĩ thấy thuyền lớn sắp lật, tranh nhau xuống thuyền nhỏ thoát thân. Quân sĩ kêu rằng:

– Thuyền sắp chìm rồi! Xin tướng quân mau chóng xuống thuyền!

Đổng Tập chống kiếm, hét lớn rằng:

– Tướng nhận lệnh vua, ở đây phòng giặc. Sao dám vứt thuyền mà chạy? Ai còn nói nữa sẽ chém!

Rồi liền tới giết hơn chục quân sĩ đang rời thuyền. Gió mạnh, thuyền lật. Đổng Tập chết ở cửa sông. Từ Thịnh ở giữa đám quân Lý Điển xông xáo qua lại, như cát bay đá chạy, đánh giết lẫn lộn.

Đây nói Trần Vũ nghe thấy bên bờ sông có tiếng chém giết, bèn dẫn quân tới, đụng ngay Bàng Đức. Hai quân hỗn chiến. Tôn Quyền ở trong ổ Nhu Tu, nghe thấy quân Tào đã đánh đến bờ sông, tự dẫn quân bản bộ tới trợ chiến. Gặp lúc Từ Thịnh đang quấy phá giữa đám quân của Lý Điển, Tôn Quyền bèn dẫn quân đến cứu. Hai cánh quân của Trương Liêu, Từ Hoảng liền tới vây Tôn Quyền vào giữa trận. Tào Tháo lên chỗ gò cao xem xét vòng vây xung quanh Tôn Quyền. Hai viên tướng thủ hạ của Quyền liều mình tử chiến. Tháo nói:

– Người nào dám đi đánh dạt thủ hạ của Tôn Quyền mà bắt hắn?

Nói chưa dứt, một tương ứng tiếng bước ra, ấy là Hứa Trữ. Trữ cầm đao, lên ngựa, đánh vào giữa đám quân, chia quân Tôn Quyền ra làm hai khúc.

Đây nói Chu Thái từ trong đám quân đánh ra, đến bờ sông, thì không thấy Tôn Quyền, bèn quay ngựa lại, từ bên ngoài lại đánh vào trong trận, hỏi quân bản bộ:

– Chúa công ở đâu?

Quân lính giơ tay trỏ chỗ quân mã dày đặc, nói:

– Chúa công bị vây rồi!

Chu Thái cố gắng đánh vào, tìm được Tôn Quyền. Thái nói:

– Chúa công sao không theo Thái rời khỏi chiến trường?

Tôn Quyền theo Chu Thái chạy ra. Chu Thái tới bờ sông, ngoái đầu lại chẳng thấy Tôn Quyền đi ra, đến lần thứ ba mới tìm thấy Tôn Quyền. Quyền nói:

– Cung nỏ cùng bắn, chẳng thể thoát nổi vòng vây.

Thái nói:

– Chúa công đi trước, mỗ sẽ ở sau, thì có thể phá vây.

Chu Thái căng người ra che hai bên, trên mình bị mấy vết thương, tên xuyên qua giáp dày, mới cứu được Tôn Quyền đưa tới bờ sông. Lữ Mông dẫn một cánh thủy quân bày trận ở ven sông, kéo tới cứu được Tôn Quyền đưa lên thuyền. Quyền nói:

– Ta nhờ Chu Thái ba phen giải cứu, mới thoát khỏi miệng cọp. Từ Thịnh ở giữa trận, làm sao thoát nổi?

Chu Thái nói:

– Tôi sẽ lại đi cứu.

Bèn múa thương, lại vươn người đánh vào trong trận, ở giữa đám quân cứu được Từ Thịnh ra. Hai tướng đều bị thương nặng. Lữ Mông sai quân bắn loạn chặn quân ở trên bờ, đều cứu được hai tướng đưa xuống thuyền.

Đây nói Trần Vũ cùng Bàng Đức đại chiến, sau lưng lại chẳng có quân tiếp ứng, bị Bàng Đức đuổi đến cửa lũng núi. Cây cối rậm rạp. Trần Vũ lại muốn quay lại giao chiến, nhưng bị cành cây vướng vào áo bào, chẳng thể nghênh địch, thế là bị Bàng Đức vung tay lên, một đao chém chết.

Tào Tháo thấy Tôn Quyền chạy thoát, tự giục ngựa xua quân đuổi tới bờ sông bắn trả. Lữ Mông hết tên. Đang lúc hoảng hốt cấp bách, chợt bên kia sông có một đội thuyền kéo đến, đi đầu là một viên đại tướng, ấy là người huyện Ngô, quận Ngô, con rể của Tiểu Bá vương Tôn Sách, họ Lục tên Tốn, tự là Bá Ngôn, đã tự dẫn mười vạn quân tới đây. Tốn liền bắn lui quân Tào, thừa thể lên bờ đuổi giết Tào binh, đoạt lại được mấy ngàn con ngựa chiến. Quân Tào bị thương chẳng biết bao nhiêu mà kể. Quân Tào thua to trở về. Nhờ đó mới tìm được xác của Trần Vũ trong đám loạn quân. Tôn Quyền lại hay tin Đổng Tập đã chết chìm rồi, đau thương quá đỗi, cảm động đến ba quân. Quyền sai người mò tìm được xác Tập dưới sông, đem chôn cất cả hai tử tế. Về sau sử quan có thơ tán Đổng Tập rằng:

Nhớ xưa đánh Hoàng Tổ

Đều nhờ Đổng Tập thôi

Ba người lên chiến hạm

Múa đao chém cầu vồng

Sử xanh mong được chép

Hồn phách rửa sóng cồn

Nhu Tu thuyền tan vỡ

Giang Đông thảy khóc ròng.

Lại có bài miếu tán Trần Vũ, thơ rằng:

Khoan hậu ban nhân đức

Làng xóm thảy đội ơn

Công lao lưu Sử ký

Tên họ rạng Kỳ Lân*

Tử chiến, vinh con cháu

Thân nát, miếu hãy còn

Đến nay mồ ven nước

Ai chẳng điếu anh hồn?

Hai quân bãi chiến. Ai nấy trở về trại. Tôn Quyền nhờ công của Chu Thái cứu mới được thoát nạn, bèn bày tiệc tạ ơn ở trong doanh. Tôn Quyền nâng chén đến trước mặt Chu Thái, vỗ cánh tay Thái, lệ rơi đầy mặt, nói:

– Khanh vì anh em ta mà chiến đấu như hổ, gấu, chẳng tiếc tính mạng, bị mấy chục vết thương, sẹo nhiều như vẽ. Có lẽ nào lại không có lòng đối đãi khanh như ơn cốt nhục, giao cho khanh trọng trách về binh mã ư? Khanh là công thần của cô. Cô nên cùng khanh chung hưởng vinh, nhục, cùng chung vui, buồn. Uy Bình* cứ làm thỏa ý mình đi, chớ vì mình là hàn môn mà chùn bước.

Nói xong, sai Chu Thái cởi áo cho các tướng xem. Da thịt như bị dao khoét. Sẹo lan khắp người. Tôn Quyền lấy tay trỏ từng vết sẹo mà hỏi han. Chu Thái liền nói vì chiến đấu ở nơi nào mà bị vết thương đó. Hễ một vết thương, Quyền liền sai uống một sừng rượu*. Hôm ấy, Chu Thái say mèm. Quyền lấy lọng vải xanh ban cho, sai ra vào đều giương lọng, để tỏ rõ sự vẻ vang. Những bề tôi khác cũng đều được thưởng.

Quyền ở Nhu Tu cùng Tháo chống cự hơn tháng. Trương Chiêu, Cố Ung dâng lời rằng:

– Tào Tháo thế mạnh, không thể dùng sức mà thắng. Nếu như đánh lâu thì tổn thất sĩ tốt nhiều lắm, chi bằng cầu hòa, yên dân mới là trên hết.

Tôn Quyền nghe theo lời ấy, sai Bộ Chất sang doanh Tào cầu hòa, hàng năm cống nạp. Tháo thấy Giang Nam dù gấp cũng chưa đánh hạ được. Tháo bèn nghe theo.

– Hãy sai Tôn Quyền rút quân trước. Ta cũng sẽ thu quân sau. Bộ Chất trở về báo. Quyền để Tưởng Khâm, Chu Thái giữ cửa sông Nhu Tu, rồi rút hết quân lên thuyền, trở về Mạt Lăng.

Tháo để Tào Nhân, Trương Liêu đóng đồn ở Hợp Phì. Tháo thu quân về Hứa Xương. Quần thần đều bàn lập Tào Tháo làm Ngụy vương. Trong đám quần thần có một người cao giọng kêu to:

– Không thể!

Chưa biết kẻ ấy là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

136. CUNG NGỤY VƯƠNG, TẢ TỪ NÉM CHÉN

Năm Kiến An thứ hai mươi mốt [216], nhằm năm Bính Thân, Tháo từ Hợp Phì trở về kinh đô. Thị trung Vương Xán dâng thơ tán tụng công đức. Quần thần đều chúc mừng. Bài ca tụng ấy viết:

Theo quân có sướng khổ

Chỉ hỏi là theo ai?

Đi theo người thần võ

Há cần nhọc quân lâu?

Tướng quốc đánh Quan Hữu

Oai trời động cơn giận

Một trận diệt giặc Huân*

Hai trận Khương Di phục

Tây bắt giặc biên thùy

Nhanh tựa cúi nhặt vật

Bày thưởng hơn núi cao

Rượu thịt vượt đê sông*

Trong quân thường no đủ

Người ngựa luôn mập phì

Đường đi xa thêm mãi

Đi không, của còn dư*

Mở đất ba ngàn dặm

Đi, về nhanh như bay

Ca múa vào thành Nghiệp

Thỏa nguyện còn thiếu gì?

Tào Tháo xem xong cả mừng, bèn bàn việc tiến lên tước vương. Thượng thư Thôi Diễm hết sức nói rằng không thể. Các quan nói:

– Chỉ riêng mình ngươi chẳng thấy Tuân Văn Nhược ư?

Diễm cả giận, nói:

– Thời cơ ơi! Thời cơ ơi! Đã đến lúc có biến rồi! Cứ mặc cho ngươi thôi!

Có người cùng với Diễm bất hòa, bèn báo cho Tào Tháo. Tháo cả giận, bắt Diễm hạ ngục tra hỏi. Thôi Diễm mắt hổ, râu xoăn*, chỉ mắng lớn Tào Tháo là gian tặc soán ngôi nhà Hán. Đình úy bẩm lại với Tào Tháo. Tháo sai giết quách Thôi Diễm ở trong ngục. Sau có thơ tán rằng:

Thanh Hà Thôi Diễm

Tính trời cương trực

Râu xoăn, mắt hổ

Lòng dạ sắt son

Gian thần xa lánh

Danh tiết tỏ bày

Trung với Hán chúa

Vạn thuở danh còn.

Mùa hạ, tháng năm, quần thần tấu với Hiến đế, ca tụng công đức của Ngụy công Tào Tháo sánh ngang trời đất, Y Doãn, Chu Công cũng chẳng thể bì kịp, nên tiến lên tước vương. Hiến đế liền sai Chung Dao viết chiếu, lập Tháo làm Ngụy vương. Chiếu viết:

“Đế vương từ xưa, tuy danh hiệu có thay đổi, tước vị chẳng giống nhau, nhưng với việc khen thưởng người có công, xây dựng công đức, mở mang dòng họ, truyền đến cháu con, thì dẫu người khác họ hay kẻ tông thân há có khác gì nhau?

Xưa Thánh Tổ của ta chịu mệnh trời, sáng nghiệp, dựng nền, mở ra đất Hoa Hạ của ta, xem xét chế độ cổ kim, đặt ra các hàng danh tước. Phong hết khắp núi sông để xây phên giậu, khiến cho người khác họ, kẻ thân thích ở đầu khắp đất đai, chiếm nước làm vương, lấy đó mà giữ gìn mệnh trời, vững chắc vạn kiếp. Mấy đời thanh bình, vua tôi vô sự. Thế Tổ trung hưng nhưng thời thế có thay đổi. Thế nên mấy trăm năm không có chư hầu vương khác họ.

Trẫm chẳng đặng đừng*, mới kế thừa cơ nghiệp, gặp lúc đất đai tan lở, quần hung phun độc, từ tây sang đông, cay đắng cùng cực. Đang lúc bấy giờ, chỉ sợ chìm đắm trong hoạn nạn, làm trái thánh đức của tiên đế. Cũng nhờ hoàng thiên hiển linh, khiến ngài xướng nghĩa dấn thân, ra oai thần võ, bảo vệ trẫm trong hoạn nạn, giữ gìn tông miếu. Dân chúng còn sót lại ở Hoa Hạ vẫn còn thoi thóp, ai là chẳng được đội ơn?

Ngài siêng năng hơn Tắc, Vũ, trung thành như Y, Chu, mà lại giấu giếm để khiêm nhường, giữ mình thêm cung kính. Bởi thế lúc trước mới dựng nước Ngụy, tặng đất cho ngài, mà sợ ngài trái lệnh, lo ngài cố từ, nên tạm khuất ý, nén lòng, phong ngài làm Thượng công, muốn tạm thuận theo nghĩa lớn, chờ đợi công tích.

Hàn Toại, Tống Kiến* phía nam liên kết Ba, Thục, đảng nghịch tụ họp, mưu hại xã tắc. Ngài lại vâng mệnh đem đội quân rồng bay cọp chạy, bêu đầu kẻ đầu sỏ, diệt sạch hang ổ chúng. Đến chiến dịch tây chinh Dương Bình, lại tự mặc giáp trụ, thâm nhập đất hiểm, trừ sạch giặc Di, diệt bọn hung ác, lên định được bờ cõi phía tây, treo cờ tinh xa đến vạn dặm. Tiếng giáo hóa chấn động phương xa, khiến Hoa Hạ của ta yên ổn.

Đại để, Đường, Ngu thịnh đạt, là nhờ ba Hậu xây công*; Văn, Vũ dấy lên, là nhờ Đán, Thích phò tá; hai Tổ nên nghiệp, là nhờ anh hào nghe lệnh. Ôi, dẫu là bậc vua thánh triết, tự mình lo việc, mà còn cắt đất đai, ban tên thụy để báo đáp công thần. Há có như trẫm ít đức, cậy ngài cứu giúp, mà điển lễ ban thưởng không đầy đủ, thì lấy gì để báo cáo thần linh, úy lạo vạn dân* đây?

Nay tiền trước cho ngài làm Ngụy Dương, sai Sử trì tiết, hành Ngư sử Đại phu, Tông chính Lưu Ngải vâng mệnh ban cho ấn tín, lấy đất đen ở nền xã, gói bằng cỏ bạch mao*, cho Kim Hổ phù từ số một đến số năm, Trúc Sử phù* từ số một đến mười. Ngài đã lên ngôi vương, vẫn là Thừa tướng lĩnh Kí Châu mục như cũ. Hãy giao lại ấn tín và phù sách của Ngụy công. Kính vâng lệnh trẫm, vỗ về thuộc hạ, trị tội thưởng công, để biểu dương vận mạng tốt lành của tổ tông ta. Chớ có chối từ nữa”.

Ngụy vương ba lần dâng thư chối từ. Đế lại ban chiếu ba lần không cho từ, lại tự tay viết chiếu rằng:

“Bậc đại thánh lấy công lao đức độ làm điều cao đẹp, lấy trung thành hòa thuận làm sách răn dạy, nhờ đó mà dựng nghiệp, lưu danh, khiến cho trăm đời ngưỡng mộ, theo đạo, nêu nghĩa, để bọn cậy sức có thể học theo. Bởi thế công nghiệp vô cùng, đức tốt chói lọi. Tắc, Tiết cậy cái thông minh của bậc nguyên thủ; Chu, Thiệu dùng trí tuệ của vua Văn, Vũ, nên dù lo toan với các quan, ngửa mặt than thở, cúi đầu suy tư, nhưng so ra thì họ há có được như ngài sao? Trẫm xét công lao của cổ nhân, đẹp đẽ như vậy, lại thấy sự trung cần của ngài, tốt đẹp như thế. Đáng phải đem từng việc ra mà khắc phù, đặt thụ, bày lễ vật, ban sách mệnh. Lúc thức lúc ngủ đều cảm khái, tự thấy rằng mình quên giữ việc văn mà thiếu đức thay. Nay ngài mấy lần trái lệnh trẫm, chối từ khẩn thiết, đấy chẳng phải việc làm thỏa lòng trẫm mà dạy dỗ được đời sau đâu. Ngươi hãy nén chí mình, trọng tiết nghĩa, chớ có chối từ nữa”.

Tháo đã nhận tước vương, đội mũ miện mười hai tua, ngồi xe dát vàng bạc, thắng sáu ngựa, dùng xe cộ, y phục, nghi vệ của у thiên tử, ra hô cảnh, vào hô tất* tại quận Nghiệp. Ngụy vương bàn bạc việc lập Thế tử. Vợ lớn của Tháo là Đinh phu nhân không có con. Người thiếp là Lưu Thị sinh con trai là Tào Ngang, lúc đánh Trương Tú thì mất ở Hoàn Thành*. Biện Thị sinh ra bốn con trai: trưởng là Phi, kế là Chương, ba là Thực, bốn là Hùng. Bởi thế mới truất Đinh phu nhân mà lập Biện Thị làm chính cung. Con thứ ba là Tào Thực, tự là Tử Kiến, rất mực thông minh, vung bút là thành văn. Tháo muốn lập Tào Thực làm người nối nghiệp. Phi trong lòng sợ hãi, bèn hỏi Trung đại phu Giả Hủ. Hủ dạy làm như thế, như thế. Từ đó hễ mỗi lần Tháo tự mình xuất chinh, các con tiễn chân. Chỉ có Tào Thực ca tụng công đức, mở miệng thành văn. Tả hữu đều khâm phục. Tháo rất vui mừng. Chỉ riêng Tào Phi hễ từ biệt cha là khóc lóc mà bái lạy. Tả hữu đều thương cảm. Bởi thế, Tháo nghi là Thực văn hóa khéo léo, nhưng lòng thành chẳng bằng được Phi. Phi sai người mua chuộc bọn hầu cận, khiến họ đều nói về đức tốt của Phi. Tháo muốn lập làm người nối nghiệp, nhưng trù trừ chưa quyết, bèn hỏi Giả Hủ rằng:

– Cô muốn lập người nối nghiệp, nên lập ai đây?

Giả Hủ không đáp. Tháo hỏi tại sao. Hủ nói:

– Đang có việc phải suy nghĩ, nên không thể đáp ngay thôi.

Tháo nói:

– Có việc gì phải nghĩ?

Hủ thưa rằng:

– Nghĩ đến việc của cha con Viên Bản Sơ, Lưu Cảnh Thăng đó.

Tháo cười lớn, bèn lập Ngũ quan Trung lang tướng Tào Phi làm Vương thế tử.

Mùa đông, tháng mười, cung Ngụy vương làm xong, sai người đi tới các nơi để lấy trái cây và các đồ trân quý. Sứ giả vào đất Ngô, tới Phúc Kiến lấy lệ chi, long nhãn*, tới Ôn Châu lấy cam. Những chỗ khác thì không nói. Chỉ nói tới một Hành nhân tới đất Ngô gặp Tôn Quyền, truyền lệnh chỉ của Ngụy vương, muốn đi Ôn Châu lấy cam. Bấy giờ Ngô hầu đang tôn nhường Ngụy vương, liền sai người đến thành ấy chọn hơn bốn mươi gánh cam loại trái lớn, đêm ngày đưa tới quận Nghiệp.

Đi đến nửa đường, dân phu đang quảy gánh mà đi. Mọi người đều mệt mỏi, nghỉ lại ở chân núi, thì trông thấy một tiên sinh chột một mắt, một chân khập khiễng, đội mũ bạch đằng, mặc áo thanh lại, đi đến hành lễ với dân phu, nói:

– Các ngươi quảy gánh mệt mỏi. Bần đạo sẽ gánh thay cho các người một vai. Mỗi gánh sẽ gánh cho năm dặm.

Hễ gánh nào mà tiến sinh đã gánh qua rồi thì đều trở nên nhẹ bổng. Mọi người đều nghi hoặc. Đến lúc tiên sinh rời đi, bèn nói với viên quan coi cam rằng:

– Bần đạo là người quen cũ trong làng của Ngụy vương*, họ Tả tên Từ, tự là Nguyên Phóng, đạo hiệu là Ô Giác tiên sinh. Nếu ngươi đến quận Nghiệp, hãy nói Tả Từ có ý hỏi thăm.

Rồi phất tay áo mà đi.

Người lấy cam tới quận Nghiệp gặp Tào Tháo, dâng cam lên. Tháo tự bóc ra, chỉ có cái vỏ không, chẳng có tí ruột nào. Tháo cả kinh, nghi ngờ hỏi người đi lấy cam. Viên quan ấy đem lời của Tả Từ ra nói lại. Tháo chưa chịu tin. Chợt người giữ cửa báo rằng:

– Có một tiên sinh tự xưng là Tả Từ xin được gặp vương thượng.

Tháo gọi vào. Người đi lấy cam nói:

– Chính là người đã gặp ở giữa đường.

Tháo nạt đi, nói:

– Người dùng thứ yêu thuật gì mà làm hỏng quả ngon của ta?

Từ cười, nói:

– Há lại có việc ấy sao?

Bèn lấy cam bóc ra, đều có múi cam, vị rất là ngọt. Nhưng hễ Tháo tự bóc thì chỉ có vỏ không. Tháo cả kinh, ban cho Tả Từ được ngồi mà hỏi thăm. Từ đòi rượu thịt. Tháo sai đi lấy. Từ uống đến năm đấu rượu mà không say, ăn toàn thịt dê mà không no. Tháo hỏi rằng:

– Người có thuật gì mà được như thế?

Từ nói:

– Bần đạo ở trong núi Nga Mi tại Gia Lăng, Tây Xuyên học đạo ba mươi năm, chợt nghe trong vách đá có tiếng nói, gọi tên của ta, đến khi nhìn thì chẳng thấy ai. Cứ như thế hơn mười ngày. Chợt có sấm sét đánh tan vách đá, được ba quyển thiên thư, tên là Độn giáp thiên thư. Quyển thượng tên là Thiên độn, quyển trung tên là Địa độn, quyền hạ tên là Nhân độn. Thiên độn có thể cưỡi mây đạp gió, bay lên trời cao; địa độn có thể xuyên qua núi đá; nhân độn có thể vẫn du bốn biển, phóng kiếm ném đao, lấy đầu người khác, tàng hình biến dạng. Vương thượng địa vị bề tôi đã cùng cực, sao không lui bước, theo bần đạo tới núi Nga Mi tu hành? Ta sẽ truyền ba quyển thiên thư cho người.

Tháo nói:

– Ta bấy lâu cũng đã nghĩ đến việc “gấp gáp tiến lên, mạnh dạn lui về”, chỉ hiềm triều đình chưa tìm được người thôi.

Từ nói:

– Lưu Huyền Đức ở Ích Châu là con cháu của đế thất, sao không nhường ngôi vị này cho người đó, thì có thể bảo toàn thân mình rồi. Nếu không ưng, thì ắt bần đạo sẽ phóng kiếm lấy đầu ngươi đó.

Tháo cả giận, nói:

– Đây chính là tế tác của Lưu Bị!

Rồi hét tả hữu bắt lấy. Từ cười vang không dứt. Tháo sai mấy chục ngục tốt tra khảo. Chỉ thấy đánh đến da thịt nát nhừ, mà Tả Từ vẫn ngáy khò khò*, ngủ say chẳng hề có vẻ đau đớn. Tháo lấy cùm lớn, đinh sắt đóng chặt lại, lấy khóa sắt khóa chặt lại, tống vào nhà lao giam lại. Tháo sai người canh gác. Chỉ thấy gông, khóa đều rơi ra. Tả Từ nằm ở dưới đất, chẳng hề có thương tích gì. Giam cầm suốt bảy ngày, chẳng cho ăn gì. Đến khi tới xem, thì Từ vẫn ngồi ngay ngắn trên đất, da mặt ửng hồng. Người đi xem trở về báo Tào Tháo. Tháo sai dẫn ra, hỏi. Từ nói:

– Ta mấy chục năm không ăn cũng chẳng hề gì, mà một ngày ăn mười con dê thì cũng ăn hết sạch.

Tháo không biết làm sao.

Hôm sau các quan đều tới. Trong vương cung có tiệc lớn. Đang lúc uống rượu, Tả Từ mang giày gỗ, đứng ở trước tiệc. Mọi người đều kinh ngạc. Tả Từ nói:

– Đại vương hôm nay đồ ăn thức uống đều có đủ cả. Tiệc lớn đãi quần thần. Vật lạ của bốn phương rất nhiều. Nếu trong đó có thiếu vật gì, thì bần đạo xin lấy cho.

Tháo nói:

– Ta muốn có gan rồng để nấu canh. Người có thể lấy chăng?

Từ nói:

– Có gì khó đâu?

Rồi lấy bút mực đến bức tường trắng vẽ một con rồng, lấy tay áo phất một cái. Bụng rồng tự mở ra. Tả Từ lấy từ trong bụng rồng ra một lá gan, máu tươi hãy còn nhỏ xuống. Tháo không tin, nạt đi, nói:

– Ngươi đã biết trước, nên giấu sẵn trong tay áo rồi.

Từ nói:

– Trước mắt trời rét, cây cỏ đều chết khô. Cho dù đại vương thích loại hoa nào thì cũng sẽ theo đó mà lấy.

Tháo nói:

– Ta chỉ thích hoa mẫu đơn.

Từ nói:

– Dễ quá!

Bèn sai lấy chậu hoa lớn tới đặt ở trước tiệc, phun nước vào đó. Chỉ trong khoảnh khắc, đã nảy thành một chậu mẫu đơn, nở ra hai bông hoa. Các quan cả kinh, mời Từ cùng ngồi ăn. Chốc lát, người nấu bếp dâng cá xắt mỏng. Từ nói:

– Món cá thái này nếu được cá lư ở sông Tùng Giang thì mới là ngon cực.

Tháo nói:

– Cách xa ngàn dặm, làm sao lấy được?

Từ nói:

– Dễ thôi.

Rồi sai đem cần trúc đến, ở dưới nhà đột nhiên xuất hiện một cái ao. Từ thả cần. Chốc lát đã câu được mấy chục con cá lư lớn, ném lên trên điện. Tháo nói:

– Ở trong ao của ta cũng có loại cá này.

Từ nói:

– Đại vương sao lại khinh nhau như thế? Cá lư trong thiên hạ chỉ có hai cái mang, riêng có cá lư sông Tùng Giang là có bốn mang. Xem là phân biệt được thôi.

Các quan nhìn xem, quả là có bốn mang thật. Từ nói:

– Món cá lư Tùng Giang này cần phải có gừng mầm tía mới được.

Tháo nói:

– Ngươi có thể lấy chăng?

Từ nói:

– Dễ thôi.

Rồi sai người lấy một cái chậu vàng. Từ xóc xóc ở trong tay áo. Chốc lát đã lấy được đầy một chậu gừng mầm tía dâng lên trước mặt Tháo. Tháo đưa tay ra lấy. Đột nhiên trong chậu có một cuốn sách đề là Mạnh Đức tân thư. Tháo mở ra xem, chẳng sai một chữ. Tháo nghi lắm, đưa mắt liếc nhìn, có ý muốn giết Tả Từ. Từ lấy chén ngọc ở trên bàn, rót đầy rượu ngon dâng lên cho Tháo, nói:

– Vượng thương hãy uống rượu này, thì sống thọ ngàn năm.

Tháo nói:

– Ngươi hãy uống trước đi.

Từ bèn rút cây trâm ngọc trên mũ, vạch vào trong chén một cái, rồi uống trước một nửa, còn lại một nửa, bèn khuyên Tháo uống đi. Tháo nạt đi. Từ ném chén lên không trung, biến thành một con hạc trắng lượn vòng quanh điện rồi bay đi mất. Các quan ngửa mặt lên nhìn. Tả Từ chẳng biết đã biến đi đâu. Tháo hỏi tả hữu. Có người báo:

– Hắn đã ra khỏi cửa cung mà đi rồi.

Tháo sai Hứa Trữ dẫn năm trăm quân thiết giáp đuổi theo. Trữ liên lên ngựa, đuổi đến cửa thành, trông thấy Tả Từ mang giày gỗ thong thả đi ở phía trước. Trữ phi ngựa đuổi theo không kịp. Đuổi đến trong núi, thấy một đàn dê, Từ đứng ở trong đám dê ấy. Trữ lấy tên bắn ra. Từ chạy vào giữa bầy dê rồi không thấy đâu. Trữ giết sạch bầy dê.

Bấy giờ có tiểu đồng chăn dê ôm dê mà khóc. Chợt thấy đầu dê ở trên đất nói tiếng người, gọi tiểu đồng rằng:

– Ngươi hãy đem đầu dê chết lắp vào thân dê chết.

Lắp lại xong xuôi, Tả Từ đột nhiên nhảy ra, làm cho bầy dê hơn trăm con đều nối đầu sống lại. Tả Từ phất tay áo mà đi.

Tiểu đồng trở về thưa lại với chủ. Người chủ chẳng dám giấu giếm, bẩm lại với Tào Tháo. Tháo sai vẽ hình, bảo các nơi tìm bắt Tả Từ. Trong vòng ba ngày, trong thành ngoài thành đều bắt được vị tiên sinh chột một mắt, một chân khập khiễng, đội mũ bạch đằng, mặc áo thanh lại, chân mang giày gỗ, mặt mũi hình dáng giống hệt nhau, có đến ba bốn trăm người, gào thét vang cả phố chợ. Tháo sai mọi người đem máu heo dê tạt vào, áp giải ra giáo trường ở phía nam thành. Tháo sai hơn trăm giáp binh vây bọc, đem chém hết đi. Ai nấy cũng đều phát ra một luồng khí xanh, đến giữa trời thì tụ lại một chỗ, hóa thành Tả Từ. Từ vẫy một con hạc trắng, cưỡi nó bay lên mây, vỗ tay cười lớn, nói:

– Chuột ngọc theo hổ vàng, gian hùng một sớm tiêu*!

Tháo sai các tướng dùng cung tiễn bắn ra. Đột nhiên gió to nổi lên. Cát bay đá chạy. Những xác chết chém đều nhảy bật dậy, nhặt lấy đầu của mình chạy lên sảnh diễn võ đánh Tào Tháo. Văn quan, võ tướng che mặt kinh hoàng, ngã lăn ra. Chẳng ai lo nổi cho ai. Hôm ấy quỷ khóc thần gào. Tính mạng Tào Tháo sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

137. TÀO THÁO THỬ THẦN BÓI QUẢN LỘ

Hôm ấy Tào Tháo nhìn thấy trong đám gió đen các thi thể đều đứng dậy, thì ngã lăn ra đất. Lát sau gió dừng, thì chẳng thấy đâu nữa. Quần thần dìu Tháo về cung, kinh hoàng thành bệnh. Sau có thơ tán Tả Từ rằng:

Cất bước như bay khắp chín châu

Chỉ nhờ độn giáp để rong chơi

Chậu vàng trên điện dâng cá bạc

Chén ngọc bay lên hóa tuyết cưu*

Chốc lát nở hoa đầy sắc thắm

Hồi lâu quả kết thật um tùm

Tả Từ giở chút thần tiên thuật

Dạy dỗ, Tào Man chẳng ngoái đầu

Lại có thơ rằng:

Đời nói phép Từ không chân chính

Chỉ sợ thực ra chưa được truyền

Nếu được chân truyền, lòng ngay thẳng

Còn học thần tiên ở tận đâu?*

Tán rằng:

Cõi âm ban phép

Dễ biết, khó tường

Chẳng xét tường tận

Sao thấu hiển linh?

Ngỡ là sai ngoa

Thực là sâu kín*.

Tào Tháo trong lòng nghi ngờ Tả Từ, vì thế mà sinh bệnh, uống thuốc cũng chẳng bớt. Có Thái sư thừa Hứa Chi từ Hứa Xương đến gặp Tào Tháo. Tháo sai Chi bói Dịch, Chi nói:

– Vương thượng từng nghe đến thần bói Quản Lộ chưa?

Tháo nói:

Vốn có nghe danh, nhưng chưa từng biết thần bói như thế nào. Người nên kể rõ tài năng của người ấy.

Chi nói rằng:

“Quản Lộ tự là Công Minh, là người Bình Nguyên, dung mạo thô xấu, không có uy nghi, lại thích uống rượu, là người sơ cuồng* vậy. Từ lúc bé khoảng tám, chín tuổi đã thích ngửa mặt xem sao, hễ gặp ai là liền hỏi tên của chúng, đêm chẳng chịu ngủ. Cha mẹ chẳng thể cấm nổi. Thường bảo rằng: “gà nhà, ngỗng ruộng mà còn tự biết thời giờ, huống chi là người sống trên đời ư?”. Lúc cùng bọn trẻ con trong làng xóm vui đùa thì thường vẽ hình thiên văn ở trên đất, xếp đặt mặt trời, mặt trăng và các sao, chỉ trỏ nhìn ngắm. Đến khi trưởng thành thì hiểu sâu Chu Dịch, ngửa mặt xem thiên văn, phán đoán hướng gió, bói toán, xem tướng*, tuy mắt phàm nhưng xem tướng như thần.

Cha y từng làm Trưởng huyện Tức Khâu, quận Lang Da. Quản Lộ lúc đó mười lăm tuổi, ở trường học, mỗi ngày đọc sử nhớ được mấy ngàn chữ. Người bốn phương cùng học chẳng ai bì kịp. Thái thú* Lang Da là Đan Tử Xuân nghe danh, triệu Lộ đến gặp mặt. Bấy giờ khách ngồi ở đó hơn trăm người, đều là kẻ sĩ giỏi ăn nói. Lộ hỏi xin Tử Xuân rằng:

– Phủ quân là danh sĩ, lại thêm tư chất hùng dũng, cao quý. Lộ vốn nhỏ tuổi, lá gan chưa rắn, nếu muốn nhìn nhau, thì sợ mất tinh thần. Xin hãy cho trước ba thăng rượu ngon để uống, rồi sau mới nói chuyện.

Thái thú vui mừng, bèn cho ba thăng rượu. Uống xong, Lộ hỏi Tử Xuân rằng:

– Nay người muốn đối đáp với Lộ là kẻ sĩ ở bốn phía của phủ quân đó chăng?

Tử Xuân nói:

– Ta tự cùng với khanh cờ trống ngang nhau*.

Lộ nói: - Lộ vừa mới đọc sách, luận Dịch*, vốn học vấn nông cạn, chưa thể dẫn ra cái đạo của thánh nhân, trình bày sự việc của Tần, Hán, chỉ muốn bàn về kim, mộc, thủy, hỏa, thổ và tình trạng của quỷ thần thôi.

Thái thú nói:

– Việc ấy cực khó, thầy lại cho là dễ ư?

Tân khách ở chỗ ngồi đều bị Quản Lộ cất vấn, đánh gục, đối đáp rõ ràng, từ sáng đến chiều, chẳng cần ăn uống. Tân khách thấy vô cùng kỳ lạ. Bởi thế thiên hạ đều gọi là thần đồng.

Sau đó người dân ở Lợi Tào* là Quách Ân. Ba anh em bọn họ đều mắc bệnh què chân, xin Lộ bói cho. Lộ nói:

– Quẻ nói có một ngôi mộ của nhà ngài, trong đó có nữ quỷ, nếu không phải là cô thì cũng là dì của ngài. Lúc xưa vào năm đói kém, vì muốn mưu đồ tranh lợi mấy thăng gạo, mà đẩy người ấy xuống giếng, người ấy kêu tiếng the thé*, lại đẩy một viên đá lớn đập vỡ đầu người ấy. Hồn quỷ cô đơn đau đớn, bày tỏ với trời, nên mới khiến anh em ngài bị trả báo như thế.

Ba người bọn Quách Ân khóc lóc nhận tội, đáp rằng:

– Quả có như thế.

Bèn giữ Quản Lộ ở nhà ấy mấy ngày. Chợt một hôm có con chim cưu bay tới trên xà nhà, tiếng kêu như khóc. Lộ bói, rồi nói:

– Hôm nay, giờ Ngọ, sẽ có một người họ hàng già từ phía đông đến, xách theo một cái vai heo và một vò rượu. Chủ khách cùng uống. Trong lúc đang cười sẽ bị kinh hoàng chút ít.

Hôm ấy quả nhiên có người dượng đem rượu thịt tới, cùng anh em Quách Ân ăn uống rất vui vẻ. Quách Ân sai gia đồng bắn gà làm thức ăn, trong lúc vây bắt lỡ làm bị thương con gái nhà bên cạnh, tay trái chảy máu. Ứng nghiệm như thế.

Thái thú Bình An là Vương Cơ biết Lộ là thần bói, bèn mời đến nhà. Bởi vì vợ quan huyện lệnh Tín Đô thường bị đau đầu, con ông ta thì đau tim, cả nhà thường kinh hoàng sợ hãi, mới xin Lộ bói cho. Lộ nói:

– Phía tây ngôi nhà ấy có hai xác chết: một người nam cầm mâu, một người nam cầm cung tên, đầu nằm ở trong bức vách, chân ở bên ngoài vách. Người cầm mâu thì chỉ đâm vào đầu, bởi thế đầu đau không ngước lên nổi, người cầm cung tên thì chuyên bắn vào ngực, bụng, bởi thế trong lòng đau đớn chẳng thể ăn uống. Ngày thì dật dờ, đêm lại xuất hiện, bởi thế khiến người bệnh kinh hoàng sợ hãi.

Thế là đào xuống tám thước đất, quả nhiên có hai cỗ quan tài. Một cỗ quan tài trong có cái mâu, một cỗ quan tài trong có cung sừng và mũi tên, gỗ đều mục nát, chỉ còn phần sừng và đầu mũi tên bằng sắt, chất đầy nửa quan tài, bèn đem hài cốt ra ngoài thành mười dặm để chôn cất. Trong nhà chẳng còn xảy ra việc gì nữa.

Huyện lệnh Quán Đào là Gia Cát Nguyên chuyển đi làm Thái thú Tân Hưng. Lộ đến tiễn chân. Khách nói Lộ có tài phục xạ*. Gia Cát Nguyên không tin, lén lấy trứng én, tổ ong và con nhện bỏ vào ba cái hộp, sại Lộ bói thử. Quẻ bói thành. Lộ viết trên mỗi hộp bốn câu thơ. Hộp thứ nhất viết:

Ngậm khí đợi biến,

Đậu nơi mái nhà

Hình dạng trống mái

Giang rộng cánh bay

Là trứng én vậy.

Hộp thứ hai viết:

Tòa nhà treo ngược

Cửa nẻo nhiều thay

Giấu tinh, chứa độc

Đợi thu biến hình*

Là tổ ong vậy.

Hộp thứ ba viết:

Run rẩy* chân dài

Nhả tơ thành lưới

Lần lưới kiếm ăn

Lợi khi đêm tối

Là con nhện đây.

Người ở trên chỗ ngồi đều kinh hãi.

Sau ở trong làng có người đàn bà nhà bên cạnh bị mất trâu, cầu xin Lộ bói cho. Lộ bói rồi nói:

– Ở phía tây của khe bắc, có bảy người đang mổ thịt. Hãy mau chóng đi tìm. Da và thịt vẫn còn.

Người phụ nữ ấy đi tìm, quả nhiên thấy có bảy người ở sau căn nhà tranh đang nấu thịt. Da và thịt vẫn còn. Người phụ nữ ấy thưa với quan quận ấy là Thái thú Bình Nguyên là Lưu Bân, bèn bắt được mấy người ấy. Bân hỏi người đàn bà:

– Sao lại biết được?

Người phụ nữ bẩm rằng:

– Là nhờ thần bói Quản Lộ đó.

Lưu Bân không tin, mời Lộ tới thử tài, lấy túi đựng ấn tín và lông gà núi giấu vào trong hộp, sai Lộ bói thử. Lộ bói hộp thứ nhất rằng:

Trong vuông ngoài tròn

Năm màu thêu chữ

Chứa báu, giữ tín

Lấy ra ấn chương

Là túi đựng ấn.

Hộp thứ hai là:

Vách núi có chim

Mình gấm, như son

Lông cánh đen, vàng

Gáy chẳng sai giờ

Là lông gà núi.

Lưu Bân cả kinh, bèn đối đãi như thượng khách. Một ngày cuối xuân, ra ngoài thành dạo chơi, thấy một thiếu niên ở giữa ruộng, Quản Lộ đứng ở bên đường nhìn ngắm hồi lâu, rồi hỏi rằng:

– Thiếu niên họ gì? Được bao nhiêu cái xuân xanh?

Đáp rằng:

– Họ Triệu, tên Nhan, đã mười chín tuổi rồi.

Lộ nói:

– Giữa lông mày của ngươi có tử khí, hạn trong ba ngày ắt phải chết. Ta là Quản Lộ đây. Thấy ngươi vẻ mặt đẹp, mà tiếc là không được thọ.

Triệu Nhan về nhà, vội thưa với cha. Cha nghe nói, đuổi theo Quản Lộ, khóc lạy dưới đất, nói:

– Xin quay lại cứu cho!

Lộ nói:

– Đây là mệnh trời rồi, sao có thể giải trừ?

Người cha thưa rằng:

– Tôi chỉ có đứa con trai này, mong hãy rũ lòng cứu giúp.

Lộ thấy cha con đau đớn quá mức, bèn nói với Nhan:

– Ngươi hãy chuẩn bị một chén rượu sạch, một tảng thịt nai khô. Ngày mai hãy tới núi phía nam, dưới cây đại thụ có một bàn đá, có hai người đánh cờ: một người quay mặt về nam, mặc bào trắng, diện mạo rất ác, một người quay mặt về bắc, mặc áo đỏ, diện mạo rất đẹp. Hãy lập tức đem bàn rượu và thịt nai đến mời. Đợi ăn uống xong, người hãy khóc bẩm việc ấy, ắt họ sẽ ban thêm thọ cho ngươi. Nhất thiết chớ nói tên của ta ra.

Ông lão giữ Lộ tại nhà mình. Hôm sau, Triệu Nhan ôm rượu và thịt khô, đem mâm, chén vào trong núi nam. Đi chừng năm, sáu dặm, quả có hai người ở dưới gốc từng lớn đang đánh cờ, chẳng hề để ý đến ai. Triệu Nhan quỳ xuống dâng rượu và thịt khô. Hai người mê đánh cờ, chẳng để ý. Uống hết rượu rồi, Triệu Nhan khóc lạy dưới đất mà xin thọ. Hai người cả kinh. Người mặc áo bào đỏ nói:

– Đây chắc là do Quản Tử chỉ cho rồi. Hai người bọn ta đã nhận đồ của ngươi, ắt phải thương xót ngươi thôi.

Người mặc bào trắng lấy sổ sách bên hông ra xem, nói:

– Ngươi nay mười chín tuổi. Nay ta sẽ thêm một chữ cửu lên trên chữ thập. Người có thể sống thọ đến chín mươi chín. Hãy trở về gặp Quản Lộ, bảo rằng chớ có tiết lộ thiên cơ, nếu không thì mắc tội lớn đó.

Người áo hồng lấy bút viết thêm chữ. Một làn gió thơm nổi lên, họ hóa thành hai con hạc trắng, bay thẳng lên trời. Triệu Nhan trở về hỏi Quản Lộ Lộ nói:

– Người áo hồng là Nam Đẩu, người bào trắng là Bắc Đẩu.

Nhan nói:

– Tôi nghe nói Bắc Đẩu có chín vì sao, mà sao lại chỉ có một người?

Lộ nói:

– Tản ra thì là chín, mà hợp lại thì là một thôi. Bắc Đẩu chép việc chết, Nam Đẩu chép việc sống. Nay đã được thêm rồi thì còn có lo gì?

Cha con lạy tạ. Quản Lộ từ đấy sợ tiết lộ thiên cơ, không dám bói cho ai nữa. Người ấy hiện đang ở Bình Nguyên. Chúa thượng muốn biết họa phước, sao chẳng triệu người này?”*.

Tháo cả mừng, liền sai người đi Bình Nguyên triệu Lộ. Lộ tới, lạy chào xong xuôi. Tháo sai bói. Lộ đáp rằng:

– Đấy là huyễn* thuật thôi. Cần chi phải lo?

Bệnh của Tháo bèn yên. Tháo sai bói việc trong thiên hạ. Lộ nói:

Ba tám ngang dọc

Lợn vàng gặp cọp

Phía nam Định Quân

Một đùi gãy mất.

Lại sai bói vận số. Lộ nói:

Trong cung Sư Tử

Đã yên thần bị

Đường vua, đỉnh mới

Cháu con cực quý.

Tháo hỏi cho rõ. Lộ nói:

– Số trời mênh mang, chẳng thể biết trước, sau có ứng nghiệm thì mới hiểu ra.

Một hôm Tháo cùng Lộ bàn về ý nghĩa của câu “mây theo rồng, gió theo hổ”. Tháo nói:

– Rồng động ắt mây trời bay, hổ rộng ắt gió hang thổi, đó là vì lấy sao Hỏa làm rồng, sao Sâm làm hổ. Sao Hỏa hiện ra thì ắt mây nổi theo, sao Sâm hiện ra thì ắt gió thổi tới. Đấy là sự cảm hóa của âm dương, chẳng phải là việc mà rồng hổ có thể làm được đâu.

Lộ đáp rằng:

– Ôi, bàn chuyện khó khăn thì trước tiên nên tra xét nguồn gốc, rồi sau mới mong tìm được lý lẽ. Lý lẽ sai trật thì ắt thành ra nói bậy. Nói bậy là nguồn gốc của vinh nhục. Nếu lấy sao Sâm làm hổ thì ắt gió trong hang phải là gió mang theo sương giá, chẳng phải là tên gọi gió đông* rồi. Thật ra rồng là tinh khí dương, mà lặn ngụp chỗ khí âm, từ chốn u linh thông với trời cao, khí hòa dịu cảm động thần linh. Hai khí giúp nhau, bởi thế mà có thể nổi mây. Ôi, hổ là tinh khí âm mà ở chỗ dương, dựa rừng mà rống dài, khua động gió rừng. Hai khí cảm nhau, bởi thế mà có thể thổi gió. Cũng như đá từ hút sắt. Chẳng thấy thần linh mà sắt tự bay đến. Từ xưa đến nay vẫn có hô, ứng mà tác động lẫn nhau. Huống hồ rồng có tài chuyển hóa bay lên lặn xuống, hổ có tài biến đổi vằn vện trên người, thì gọi mây, gọi gió sao đủ nghi ngờ?

Tháo hỏi rằng:

– Ôi, rồng trong vực sâu, bất quá chỉ bằng đáy giếng, hổ rộng bị thương, cùng lắm trong vòng trăm bước. Hình thế nông cạn, khí lực yếu đuối, chỉ thông được với chỗ gần. Sao có thể nổi mây trời mà xua gió đông?

Lộ nói:

– Vương thượng há chẳng thấy đồ đánh lửa chỉ nằm trong lòng bàn tay ư? Hình dạng nó chẳng qua bàn tay, mà trên có thể dẫn lửa của Thái Dương, dưới có thể dẫn nước của Thái Âm, hít thổi chốc lát thì khói đã mịt mù. Nếu như tinh khí cảm nhau, thì tượng trời sẽ ứng vào hai thanh đánh lửa; nếu chẳng cảm nhau, thì ắt giống như hai gái chung nhà, chí chẳng hợp nhau. Cái đạo tự nhiên chẳng nợ xa gần đâu.

Tháo cả mừng, định phong Lộ làm Thái sử. Lộ đáp rằng:

– Mệnh bạc, tướng xấu, chẳng xứng chức ấy, không dám nhận đâu.

Tháo hỏi nguyên cớ. Đáp rằng:

– Lộ này cô không có chủ cốt, mắt không có thủ tình, mũi không có lương trụ, chân không có thiện căn, lưng không có tam giáp, bụng không có tam nhâm. Chỉ có thể tới Thái Sơn cai trị bọn quỷ chứ chẳng thể cai trị người sống được*.

Tháo nói:

– Ngươi xem tướng ta thế nào?

Lộ nói:

– Ngôi vị đã cùng cực so với các bề tôi, còn xem tướng làm gì?

Tháo hỏi lại ba bận. Lộ chỉ cười mà không đáp. Tháo sai Lộ xem tướng cho tất cả quan liêu văn võ. Lộ nói:

– Thảy đều là bề tôi thời trị cả.

Tháo hỏi việc họa phước. Lộ thảy đều chẳng chịu nói rõ. Người đời sau có thơ riêng nói về thần bói Quản Lộ. Thơ rằng:

Thần bói Bình Nguyên, Quản Công Minh

Bói được Nam Thần, Bắc Đẩu tinh

Tám quẻ sâu xa thông hang quỷ

Sáu hào huyền diệu động thiên đình

Tự xem tướng biết mình không thọ

Vốn hiểu lòng này rất hiển linh

Đáng tiếc năm xưa tài lạ ấy

Đời sau chẳng được dịp thất kinh.

Tào Tháo sai bói cho hai xứ Đông Ngô, Tây Thục. Lộ bày quẻ bói, nói:

– Đông Ngô chủ về việc chết mất một đại tướng. Tây Thục có quân xâm phạm.

Tháo không tin. Chợt từ Hợp Phì có tin báo đến:

– Tướng giữ Lục Khẩu của Đông Ngô là Lỗ Túc đã lìa đời.

Tháo cả kinh, sai người đi Hán Trung thăm dò tin tức. Chưa đến mấy ngày, đã phi báo về:

– Lưu Huyền Đức sai Trương Phi, Mã Siêu dẫn quân đóng đồn Hạ Biện*, muốn lấy cửa ải.

Tháo cả giận, định tự dẫn quân vào Hán Trung lần nữa. Chuyến đi này sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

138 CẢNH KỈ, VI HOẢNG ĐÁNH TÀO THÁO

Tào Tháo định hưng binh đánh Thục, sai Quản Lộ bói thử. Lộ nói:

– Vương thượng chớ nên vọng động. Mùa xuân năm nay Hứa Đô ắt có hỏa tai.

Tháo thấy lời Lộ mấy lần ứng nghiệm, bởi thế không dám khinh động, bèn ở lại quận Nghiệp, sai Tào Hồng dẫn năm vạn binh đi giúp Hạ Hầu Uyên, Trương Cáp, cùng giữ Đông Xuyên; lại sai Hạ Hầu Đôn lĩnh ba vạn giáp binh, tới tuần tiễu ở Hứa Xương, để phòng bị việc không ngờ đến. Ngụy vương lại giáng vương chỉ, cho Trưởng sử Vương Tất làm Tổng đốc quân mã Ngự Lâm. Chủ bạ Tư Mã Ý nói:

– Vương Tất hám rượu lại dễ dãi, sợ không kham nổi trách nhiệm nặng nề về quân, quốc.

Tháo nói:

– Vương Tất là người đi theo vào lúc ta phát chặt gai góc, trải nhiều gian nan, vừa trung thành lại cần mẫn, lòng như sắt đá, là bề tôi tốt của nước nhà đó. Lòng cô thật rất muốn phó thác cho y.

Bèn giao Vương Tất tự chỉ huy quân mã của Ngự Lâm quân, đóng doanh ở ngoài cửa Đông Hoa.

Bấy giờ có một người họ Cảnh tên Kỉ, tự là Quý Hành, người Lạc Dương, lúc trước làm Thừa tướng phủ duyên, sau chuyển làm Thị trung Thiếu phủ, cùng với Tư trực Vi Hoảng quen biết rất thân. Kỉ thấy Tào Tháo tiến tước thành Ngụy vương, ra vào đều dùng xe cộ, quần áo của thiên tử, lòng thường bất bình. Lúc đó là năm Kiến An thứ hai mươi ba [218], mùa xuân, tháng giêng, Cảnh Kỉ và Vi Hoảng ở tại nhà riêng cùng nhau uống rượu. Cảnh Kỉ đứng dậy, bí mật bàn rằng:

– Tào Tháo đã ôm lòng soán nghịch từ lâu. Bọn ta là Hán thần, há chịu ở chung với đảng ác sao?

Vi Hoảng nói:

– Ta có một người tâm phúc, họ Kim tên Y, tự là Đức Vĩ, là đời sau của Thừa tướng nhà Hán là Kim Nhật Đê*. Người này thường thấy Tào Tháo vào trong nội cung, thì bùi ngùi thở dài, thường có lòng muốn đánh dẹp Tháo. Thêm nữa người ấy cùng với Vương Tất quen biết rất sâu. Nếu được cùng đồng mưu thì việc lớn xong rồi.

Cảnh Kỉ nói:

– Kẻ kia nếu đã cùng Vương Tất kết giao sâu nặng, há chịu phò Hán ư?

Vi Hoảng nói:

– Tuy cùng Tất thân thiết, nhưng ý người đó lâu nay chỉ muốn dựng lại nhà Hán thôi. Bọn ta hãy đi thuyết phục đi.

Thế là hai người cùng tới nhà Kim Y. Kim Y đón vào hậu đường ngồi chơi. Hoảng nói:

– Đức Vĩ cùng với Vương Trưởng sử quen biết rất sâu. Hai người bọn ta đặc biệt đến nhờ vả.

Y nói:

– Muốn nhờ việc chi?

Hoảng nói:

– Ta nghe nói Ngụy vương sớm muộn cũng kế thừa thiên hạ nhà Hán. Công ắt sẽ được dời lên chức cao. Mong chẳng bỏ nhau, ban ơn dìu dắt, thì trọn đời cảm ơn đức độ của ngài chẳng nhỏ đâu.

Y phất tay áo đứng dậy, sai người hầu mang trà tới, đem trà hất xuống đất. Hoảng nói:

– Đức Vĩ cố nhân! Sao lại bạc tình đến thế?

Vĩ nói:

– Ta cùng các ngươi kết giao sâu nặng. Các người là con cháu của bề tôi Hán triều, nay chẳng nghĩ đến việc báo bổ, mà đều muốn giúp kẻ tạo phản. Ta có mặt mũi nào mà cùng các ngươi làm bạn?

Vi Hoảng nói:

– Chỉ hiềm số trời đã thế, chẳng thể không làm như vậy rồi!

Y cả giận. Cảnh Kỉ, Vi Hoảng thấy Y quả thực có lòng trung nghĩa, mới đem hết sự tình thưa qua. Hoảng nói:

– Hai người chúng tôi thực ra là vì triều Hán mà tới cầu xin túc hạ, nhưng cố ý nói ngược thôi.

Y nói:

– Nhà ta mấy đời là bề tôi Hán triều, sao có thể theo giặc? Người muốn phò Hán, thì có cao kiến gì?

Kỉ, Hoảng nói:

– Tuy có lòng muốn báo quốc, mà chưa có mưu kế để phò nguy.

Y nói:

– Ta định nội ứng ngoại hợp, cùng giết Vương Tất, rồi đoạt binh quyền, phò trợ xa giá; liên kết với Lưu hoàng thúc làm ngoại viện, thì có thể diệt được giặc Tháo rồi!

Hai người nghe xong, cúi đầu bái tạ. Y nói:

– Lại có hai người anh em là người tâm phúc của tôi, cùng với giặc Tháo có thù lớn, hiện sống ở ngoài thành. Tôi muốn dùng làm vây cánh.

Kỉ, Hoảng hỏi:

– Là người nào?

Y nói:

– Con trai của Thái y Cát Bình: trưởng là Cát Mạc, thứ là Cát Mục. Cát Mạc tự là Văn Nhiên. Cát Mục tự là Tự Nhiên. Ngày trước Tháo vì việc chiếu trong đai áo của Đổng Thừa, từng giết cha họ. Hai người trốn tới làng xa, nay hiện đang ở đây.

Hai người Kỉ, Hoảng cả mừng, liền muốn đi gặp. Y bí mật gọi Cát Mạc, Cát Mục tới, nói đến việc này. Hai người căm phẫn rơi nước mắt, khí giận bốc trời, thề giết quốc tặc. Năm người cùng bàn mưu. Kim Đức Vĩ nói:

– Vào đêm ngày mười lăm tháng giêng, trong thành sẽ đốt nhiều đèn đuốc, để mừng Nguyên tiêu. Cảnh Thiếu phủ, Vi Tư trực, hai người ai nấy hãy dẫn gia đồng đánh tới trước doanh của Vương Tất, hễ thấy trong doanh có lửa bốc, thì chia hai đường đánh vào; trừ được Vương Tất thì theo ta đi thẳng vào nội cung, xin thiên tử lên lầu Ngũ Phượng, để triệu gọi trăm quan, vỗ yên trăm họ. Anh em Cát Văn Nhiên ở ngoài thành đánh vào, đốt lửa làm hiệu. Ai nấy đều phải hô vang, gọi trăm họ cùng giết quốc tặc, phò tá Hán thất, ngăn chặn cứu binh ở trong thành. Đợi thiên tử đã giáng chiếu xuống, chiêu an xong xuôi, thì tiến binh tới quận Nghiệp bắt Tháo, rồi lập tức phái sứ bưng chiếu đi gọi Lưu hoàng thúc. Ngày nay hẹn ước, cứ đến kỳ hẹn mà làm, chớ giống như Đổng Thừa tự chuốc lấy vạ.

Năm người nhìn trời cùng thề, cắt máu ăn thề. Ai nấy tự về nhà chỉnh đốn quân mã, khí giới, đợi đến hẹn thì ra tay.

Hãy nói hai người Cảnh Kỉ, Vi Hoảng. Ai nấy đều có ba, bốn trăm gia đồng, khí giới có sẵn. Anh em Cát Mạc cũng họp ba trăm người, nói dối là đi săn, nai nịt xong xuôi.

Đây nói đến kỳ hẹn, Kim Y đi trước tới gặp Vương Tất, nói:

– Ngày nay trong cõi hơi yên. Ngụy vương oai chấn thiên hạ. Chẳng thể không đốt đèn đuốc, để tỏ rõ dáng vẻ thiên hạ thái bình.

Tất ưng theo lời ấy, đi báo cho các xứ, sai đốt đèn đuốc. Đêm ấy trời trong trăng sáng, Vương Tất cùng các tướng Ngự Lâm ở trong doanh dự tiệc. Chợt nghe trong doanh có tiếng la hét. Có người báo có hai đám lửa bốc. Tất vội chạy ra khỏi trường xem xét thì hai bên đều rối loạn. Ở trong ánh lửa thấy trong doanh có biến, Tất vội lên ngựa đi ra cửa nam, thì gặp ngay Cảnh Kỉ. Kỉ không biết là Vương Tất, nên chỉ lấy cung bắn một phát, bắn trúng vai Tất. Tất suýt nữa rơi xuống ngựa, bèn đi ra cửa tây mà chạy. Sau lưng có quân đuổi theo. Vương Tất cùng đường, vứt ngựa chạy bộ, đến trước cửa nhà Kim Y, vội gõ cửa nhà ấy. Bấy giờ Kim Y sai người đi phóng hỏa trong doanh, rồi đã lập tức theo sau trợ chiến. Người trong nhà nghe tiếng gõ cửa, cứ tưởng là Kim Y trở về. Đàn ông đều đã đi hết cả, chỉ còn đàn bà. Vợ Y ở bên kia cửa, liền hỏi rằng:

– Đã giết được Vương Tất rồi à?

Tất cả kinh, bấy giờ mới biết là Kim Y đồng mưu, bèn đi thẳng tới nhà Tào Hưu, báo cho biết là bọn Kim Y, Cảnh Kỉ cùng nhau mưu phản. Hưu tự nai nịt, bay người lên ngựa, dẫn một ngàn mấy trăm người trong thành đi chống cự. Trong thành bốn bề đều có lửa cháy, đốt cháy lầu Ngũ Phượng. Đế tránh vào thâm cung. Tâm phúc nanh vuốt của họ Tào liều chết giữ cửa cung. Trong thành đêm ấy chỉ nghe mọi người kêu:

– Giết sạch giặc Tào, để phò Hán thất!

Vốn là ba vạn quân của Hạ Hầu Đôn đi tuần tiễu, đóng đồn lại ngoài thành năm dặm, xa trông thấy trong thành bốc lửa, Đôn bèn dẫn đại quân tới vây chặt Hứa Đô, sai một cánh quân vào thành tiếp ứng Tào Hưu. Đánh đến trời sáng, bọn Cảnh Kỉ, Vi Hoảng chẳng có người giúp đỡ. Có người báo Kim Y và hai họ Cát đều đã bị giết. Cảnh Kỉ, Vi Hoảng cướp đường đánh ra cửa thành, thì gặp ngay đại quân Hạ Hầu Đôn vây bọc, đều bị bắt sống. Thủ hạ hơn trăm người, thảy đều bị giết. Đôn vào thành cứu những chỗ cháy lan, bắt sạch già trẻ nhà năm người ấy, rồi sai người phi báo cho Tào Tháo. Tháo sai chém hết ở phố chợ, lại gọi trăm quan tới cả ở quận Nghiệp, để đợi xử trí. Hạ Hầu Đôn áp giải Cảnh Kỉ, Vi Hoảng tới phố lớn. Cảnh Kỉ cao giọng mắng lớn rằng:

– Tào A Man! Ta sống chẳng thể giết ngươi, chết cũng sẽ làm quỷ để đánh giặc!

Quái tử* lấy đao đâm vào họng đến chảy máu, mà hãy còn nói:

– Ta bị bầy trẻ làm lỡ việc rồi!

Mắng lớn không dứt, rồi chết. Vi Hoảng đập gò má* xuống đất, nói:

– Hận thay! Hận thay!

Nghiến đến nát răng rồi chết. Đời sau có thơ tán rằng:

Cảnh Kỉ tinh trung, Vi Hoảng hiền

Đều lấy tay không muốn chống trời

Nào hay vận Hán nay đã hết

Ôm hận đầy tim xuống cửu tuyền.

Hạ Hầu Đôn đem già trẻ năm nhà ra chém hết ở chợ. Vương Tất bị vết thương do trúng tên trở nặng mà chết. Trăm quan bị đưa tới quận Nghiệp, Tào Tháo tới giáo trường, sai dựng cờ đỏ bên trái, cờ trắng bên phải, rồi ban vương chỉ rằng:

– Đêm qua bọn Cảnh Kỉ, Vi Hoảng tạo phản, phóng hỏa đốt Hứa Đô. Các ngươi có nhiều người đi ra chữa cháy, cũng có người đóng cửa không ra. Như ai từng cứu lửa thì đứng dưới cờ đỏ, như ai chưa từng cứu lửa, thì đứng dưới cờ trắng.

Các quan tự nghĩ người cứu lửa thì không có tội, bởi thế nhiều người chạy tới dưới cờ đỏ. Trong số ba phần chỉ có một phần đứng dưới cờ trắng. Tháo sai bắt hết những người đứng dưới cờ đỏ. Các quan ai nấy đều nói mình vô tội. Tháo nói:

– Lòng dạ các ngươi lúc ấy chẳng phải là cứu lửa, mà thực là muốn giúp nước, giết hại tông tộc của ta.

Bèn sai lôi hết ra bờ sông Chương Hà chém đi. Người chết đến hơn ba trăm quan viên. Những người đứng ở dưới cờ trắng thảy đều được thưởng, rồi sai về Hứa Đô như cũ. Tháo sai Chung Dao làm Tướng quốc, Hoa Hâm làm Ngự sử Đại phu, Tào Hưu làm Tổng đốc quân mã Ngự Lâm, bèn đặt ra tước hầu có sáu đẳng, mười tám cấp, tước Quan Trung hầu có mười bảy cấp, thảy đều dùng ấn vàng, dây thao tía; lại đặt tước Quan nội hầu gồm mười sáu cấp, dùng ấn bạc, núm hình con rùa, dây thao đen; Ngũ đại phu gồm mười lăm cấp, ấn đồng, núm có lỗ buộc dây thao. Định tước hiệu, phong quan chức, triều đình lại thay đổi thành một đám người mới. Tào Tháo bấy giờ mới vỡ lẽ là ứng nghiệm vào lời đoán hỏa tai của Quản Lộ, bèn trọng thưởng Quản Lộ. Lộ không nhận.

Đây nói từ khi Tào Hồng tới Hán Trung, Trương Cáp, Hạ Hầu Uyên ai nấy đều chiếm cứ nơi hiểm yếu. Tào Hồng tự tiến quân thẳng đến Hạ Biện.

Đây nói Trương Phi, Mã Siêu, ai nấy đều giữ một chỗ cửa ải. Mã Siêu lấy Hạ Biện, sai Ngô Lan làm Tiên phong. Trương Phi giữ Ba Tây, sai Lôi Đồng làm Tiên phong. Hai bên đều chưa động binh. Tào Hồng đến gần Hạ Biện. Tiên phong Ngô Lan dẫn quân đi thăm dò, thì gặp ngay quân Tào Hồng. Ngô Lan định lui. Thủ hạ là Nha tướng Nhâm Quỳ nói:

– Nay quân giặc xâm phạm địa giới, nếu không đánh tan nhuệ khí của chúng trước thì còn mặt mũi nào đi gặp Mạnh Khởi đây?

Thế là giục ngựa vung thương tới thách đánh với quân Tào Hồng. Hồng tự cầm đao, vỗ ngựa đi ra, cùng Nhâm Quỳ giao đấu ba hiệp, chém Quỳ rơi xuống ngựa, rồi thừa thế đánh giết. Ngô Lan thua to, trở về gặp Mã Siêu. Siêu trách cứ, nói:

– Ngươi chẳng được lệnh ta. Vì cớ gì mà lại khinh địch, để đến nỗi có trận thua này?

Ngô Lan nói:

– Nhâm Quỳ không nghe lời tôi, bởi thế mới thua trận này. Mã Siêu nói:

– Hãy mau giữ chặt cửa ải, chớ có giao tranh. Một mặt phi báo chúa công, nếu cho ta tiến binh, thì đánh lui Tào Hồng cũng chưa muộn.

Văn thư trong Thục còn chưa đưa đến. Tào Hồng sợ Mã Siêu có mưu, bèn dẫn quân lui về Nam Trịnh.

Đây nói Trương Cáp tới gặp Tào Hồng, hỏi rằng:

– Tướng quân nếu đã chém tướng, thì sao lại lui binh?

Hồng nói:

– Ta thấy Mã Siêu không ra, sợ có mưu khác. Lúc ở Nghiệp Đô Có nghe thần bói Quản Lộ nói rằng năm nay ở đất này sẽ chết mất một viên đại tướng. Ta vì lời ấy mà nghi ngờ, bởi thế mới lui.

Trương Cáp cười lớn, nói:

– Tướng quân rong ruổi nửa đời, há lại để thuật bói toán mê hoặc lòng mình thế a! Cáp tuy bất tài, nguyện dẫn quân bản bộ đi lấy Ba Tây. Nếu được Ba Tây, thì quận Thục cũng dễ lấy thôi.

Hồng nói:

– Tướng giữ Ba Tây là Trương Phi, chẳng phải như hạng tầm thường. Không thể khinh địch!

Trương Cáp nói:

– Mọi người đều sợ Trương Phi. Tôi thì xem hắn như trẻ con thôi! Đi chuyến này ắt bắt hắn.

Hồng nói:

– Nếu có sơ sót thì sao?

Cáp nói:

– Cam chịu quân lệnh.

Hồng đòi viết văn thư, rồi sai Cáp tiến quân. Thắng bại ra sao? Hồi sau sẽ thấy.

139. Ở NGÕA KHẨU, TRƯƠNG PHI CHIẾN TRƯƠNG CÁP

Chỗ đồn trú của Trương Cáp có ba vạn quân, chia thành ba trại. Trại nào cũng dựa vào núi hiểm: một cái tên là trại Đãng* Cừ, một cái tên là trại Mông Đầu, một cái tên là trại Đãng Thạch. Ba trại quân ấy đều chia ra một nửa quân đi lấy Ba Tây, để lại một nửa giữ trại. Trương Cáp đem quân tiến lên.

Đây nói Trương Phi ở trong cửa quan tại Ba Tây. Quân giữ thành tới báo, nói quân Trương Cáp đến. Phi gọi Lôi Đồng tới bàn bạc. Đồng nói:

– Lãng Trung đất ác, núi hiểm, có thể mai phục. Tướng quân hãy dẫn binh ra đánh, tôi dùng kỳ binh, thì có thể bắt được Trương Cáp rồi.

Trương Phi phát năm ngàn tinh binh cho Lôi Đồng. Phi tự dẫn một vạn người, rời Lãng Trung ba mươi dặm, thì chạm mặt quân Cáp. Hai bên bày trận. Trương Phi cưỡi ngựa ra, một mình thách thức Trương Cáp. Cáp vung thương, phóng ngựa chạy ra. Giao chiến đến hơn hai mươi hiệp, hậu quân của Cáp đại loạn, thì ra là vì trông ra xa thấy cờ xí của quân Thục ở trong núi phía sau lưng. Cáp biết được, liền lui. Trương Phi đuổi giết ở sau lưng, trước mặt lại có Lôi Đồng kéo ra. Hai bên giáp công. Quân Cáp thua to. Trương Phi, Lôi Đồng truy kích suốt đêm, chỉ đuổi đến núi Đãng Cừ. Quân Phi trở về doanh.

Hôm sau, Phi lệnh cho Lôi Đồng trở lại dưới núi thách đánh. Cáp cũng không ra. Lôi Đồng xua quân sĩ lên núi. Trên núi cây gỗ, pháo đá đánh xuống, làm chết mười mấy người. Lôi Đồng vội lui. Hai trại Đãng Thạch, Mông Đầu liền xuất binh, đánh bại Lôi Đồng.

Hôm sau, Trương Phi lại đi thách đánh. Trương Cáp lại không ra. Phi sai quân lính thóa mạ trăm bề. Cáp ở trên núi cũng mắng lại. Trương Phi suy nghĩ, chẳng có kế gì. Chống cự nhau hơn năm mươi ngày, Phi tới trước núi đóng một cái trại lớn, mỗi ngày đều uống rượu. Uống đến say mèm, rồi ngồi ở trước núi nhục mạ Trương Cáp.

Huyền Đức sai người đến trận tiền khao thưởng, ủy lạo. Người đó thấy Trương Phi uống rượu, trở về gặp Huyền Đức, nói:

– Trương Phi uống rượu, sợ lỡ mất việc quân.

Huyền Đức cả kinh, bèn hỏi quân sư. Khổng Minh cười, nói:

– Thì ra là như thế! Trước trận tiền sợ không có rượu ngon. Ở Thành Đô có rất nhiều rượu quý, hãy đem năm mươi vò, chất thành ba xe, đưa tới tiền quân cho Trương tướng quân uống.

Huyền Đức nói:

– Em tôi vốn là hễ uống rượu thì làm lỡ việc. Sao quân sự ngược lại còn đưa thêm nhiều rượu ngon? Em tôi mà say thì ắt bị Trương Cáp làm hại.

Khổng Minh cười, nói:

– Chúa công cùng Ích Đức làm anh em đã nhiều năm, không biết lòng người ấy ư? Ích Đức vốn người cương cường, nhưng lúc thu Xuyên lại vì nghĩa thả Nghiêm Nhan. Đó không phải là việc làm của kẻ dũng phu đâu. Nay ở Đãng Cừ cùng với Trương Cáp chống cự hơn năm mươi ngày, gần đây mới nghe nói uống rượu, sau khi say rồi thì ắt ngồi ở trước núi nhục mạ, như là chẳng có ai bên cạnh. Đó chẳng phải là tham mấy chén rượu, mà là kế gạt Trương Cáp đó.

Huyền Đức nói:

– Tuy là nói như thế, nhưng chưa thấy được sự thực. Hãy sai Ngụy Diên đi giúp đỡ.

Khổng Minh sai Ngụy Diên chở rượu tới trận tiền. Trên xe đều cắm cờ vàng, viết lớn mấy chữ: “Rượu ngon dùng vào việc công ở trước trận”.

Hãy nói Ngụy Diên chở rượu đến trại, gặp Trương Phi, kể rõ việc chúa công ban rượu. Phi lạy nhận lấy, dặn dò Ngụy Diên, Lôi Đồng ai nấy dẫn một cánh quân mã chia làm hai cánh trái, phải, hễ thấy trong quân có cờ đỏ dựng lên thì ai nấy phải tiến quân; sai đem rượu bày biện ở dưới trướng, dạy quân sĩ cực lực vẫy cờ gióng trống rồi uống rượu.

Có tế tác báo lên núi. Trương Cáp tự lên đỉnh núi dò xét, thấy Trương Phi ngồi ở trong trướng uống rượu, còn sai hai tên tiểu tốt trước mặt mình đánh nhau làm vui. Cáp nói:

– Trương Phi thật khinh ta quá!

Rồi truyền lệnh đêm nay xuống núi cướp trại, sai quân ở hai trại Mông Đầu, Đặng Thạch cùng ra cướp trại, làm tiếp viên hai mé tả, hữu.

Đêm ấy, Trương Cáp nhân lúc ánh trăng lờ mờ, dẫn quân đi xuống bên hông núi, đi thẳng tới trước trại, trông ra xa thấy đèn đuốc sáng choang. Trương Phi đang ngồi trong trướng uống rượu. Trương Cáp đi đầu, hét to một tiếng. Trên đầu núi gióng trống trợ oai. Cáp đánh thẳng vào trung quân, chỉ thấy Trương Phi ngồi ngay ngắn, không động đậy. Trương Cáp giục ngựa tới trước mặt, một thương đâm ngã*, thấy chỉ là người cỏ, vội quay ngựa về. Sau trướng có tiếng pháo liên châu nổ vang, quân đã sớm kéo đến trước trướng, một tướng đi đầu chặn mất đường đi, trợn đôi mắt tròn, tiếng như sấm lớn, ấy là Trương Ích Đức đất Yên đang vung mâu, vỗ ngựa, chạy thẳng tới bắt Trương Cáp. Nha tướng của hai bên đều tự đứng lại. Hai tướng ở dưới ánh lửa đánh đến năm, ba chục hiệp. Trương Cáp chỉ ngóng quân hai trại tới cứu, nhưng vốn đã bị hai tướng Ngụy Diên, Lôi Đồng đánh lui rồi, lại thừa thế đoạt mất đường núi. Cáp liều chết đánh hơn một trăm hiệp. Trên núi có lửa bốc. Doanh trại đã bị hậu quân của Trương Phi đoạt mất. Trương Cáp thua chạy. Trương Phi đuổi theo một đoạn, rồi trở về giữ ba trại ở Đãng Cừ. Trương Phi báo về Thành Đô. Huyền Đức cả mừng, mới biết Ích Đức uống rượu thì ra là kế, chỉ muốn dụ Trương Cáp xuống núi.

Đây nói Trương Cáp lui về giữ cửa quan Ngõa Khẩu. Ba vạn quân đã mất đến hai vạn. Cáp sai người tới chỗ Tào Hồng cầu cứu. Hồng cả giận, nói:

– Ngươi chẳng nghe lời ta, cố đòi tiến quân, đến nỗi đánh mất cửa hiểm ở Đãng Cừ.

Rồi không chịu phát binh đi cứu, lại sai người thúc giục Trương Cáp ra đánh. Cáp trong lòng hoảng lắm, đành phải lập kế, chia hai cánh quân rời trại tới chỗ núi vắng trước cửa quan để mai phục, dặn dò rằng:

– Ta sẽ giả thua. Trương Phi tất sẽ đuổi theo. Các ngươi hãy cắt đứt đường về.

Hôm ấy Trương Cáp dẫn quân tiến lên, gặp ngay Lôi Đồng. Trương Cáp cùng Lôi Đồng đánh chưa được mấy hiệp. Trương Cáp thua chạy. Lôi Đồng đuổi theo. Hai quân ùa ra, chặn đứt đường về. Trương Cáp quay lại, đâm Lôi Đồng rơi xuống ngựa. Bại quân trở về báo cho Trương Phi. Phi tự đến khiêu chiến với Trương Cáp. Cáp lại giả thua. Trương Phi không đuổi theo. Cáp lại quay lại. Cứ như thế ba lần. Trương Phi biết là kế, thu quân về trại, cùng Ngụy Diên bàn bạc rằng:

– Trương Cáp dùng kế mai phục giết chết Lôi Đồng, lại muốn lừa ta, sao chẳng tương kế tựu kế?

Diên nói:

– Làm thế nào?

Phi nói:

– Ngày mai ta sẽ dẫn một cánh quân đi trước. Ngươi hãy dẫn tinh binh đi sau. Đợi khi quân mai phục kéo ra, ngươi hãy chia quân đánh chúng. Hãy dùng hơn mười chiếc xe, mỗi chiếc đều chở củi, cỏ, lấp kín đường nhỏ, rồi mồi lửa thiêu chúng. Ta thừa thế bắt Trương Cáp, báo thù cho Lôi Đồng.

Ngụy Diên nhận kế.

Hôm sau, Trương Phi dẫn quân tiến lên. Quân của Trương Cáp cũng kéo đến, cùng Trương Phi giao đấu. Đánh đến mười hiệp, Cáp lại giả thua. Trương Phi dẫn quân bộ, kỵ đuổi theo. Cáp vừa đánh vừa chạy, dụ Trương Phi đi qua cửa sơn cốc. Cáp đổi hậu quân thành tiền quân, giữ vững doanh trại, lại đánh với Trương Phi, chỉ đợi quân mai phục ở hai chỗ kéo ra, để bắt Trương Phi. Chẳng dè lại bị tinh binh của Ngụy Diên kéo tới, đuổi vào trong cửa cốc, đem xe cộ chặn cả hai đường, phóng hỏa đốt xe. Cây cỏ trong sơn cốc đều bén lửa, khói che đường đi. Quân chẳng kéo ra được. Phi tới đánh phá quân Cáp. Trương Cáp thua to, chạy lên cửa quan Ngõa Khẩu, giữ chắc không ra.

Đây nói Trương Phi cùng Ngụy Diên công đánh ải hiểm suốt mấy ngày mà không hạ được. Phi thấy không xong, bèn đem quân lui hai mươi dặm, rồi tự đến hai bên cửa ải tìm kiếm đường nhỏ. Hôm ấy chợt thấy mấy người nam nữ. Ai nấy đều đeo cái bọc nhỏ, chỗ núi vắng, vin dây cát, níu dây đằng mà chạy. Phi ngồi trên ngựa, dùng roi trỏ cho Ngụy Diên thấy, nói:

– Đoạt ải Ngõa Khẩu là nhờ mấy người dân này đây. Bèn gọi quân bộ tới, dặn dò:

– Chớ để họ sợ hãi, hãy ngọt ngào gọi mấy người dân đó đến đây.

Quân sĩ liền vội gọi họ đến trước ngựa. Phi dùng lời ngon ngọt cho họ yên tâm, rồi hỏi họ từ đầu đến. Dân chúng thưa rằng:

– Bọn mỗ đều là dân ở Hán Trung, nay muốn về quê, nghe nói đại quân chém giết, nghẽn tắc đường cái quan ở Lãng Trung. Nay đang đi qua Thương Khê, theo núi Tử Đồng mà ra Cối Xuyên rồi vào Hán Trung để trở về nhà.

Phi nói:

– Con đường ấy tới cửa ải Ngõa Khẩu thì bao xa?

Dân chúng nói:

– Theo đường nhỏ núi Tử Đồng thì tới ngay sau lưng ải Ngõa Khẩu.

Phi mừng lắm, dẫn dân chúng vào trại, ban cho rượu thịt, lại cùng Ngụy Diên bàn bạc rằng:

– Ngươi hãy dẫn binh áp sát cửa ải mà công đánh. Ta tự dẫn năm trăm khinh kỵ ra núi Tử Đồng, đánh phía sau ải. Có thể bắt được Trương Cáp rồi.

Phi sai dân chúng dẫn đường, chọn năm trăm khinh kỵ, theo đường nhỏ mà tiến. Ngụy Diên áp sát cửa ải công đánh.

Đây nói Trương Cáp thấy quân cứu viện không đến, trong lòng đang phiền muộn. Chợt có tin báo Ngụy Diên đang đánh đến dưới cửa ải. Trương Cáp nai nịt, đang định xuống núi. Chợt có tin báo sau cửa ải có bốn, năm ngả có lửa bốc, chẳng biết là quân ở chỗ nào kéo tới. Cáp tự dẫn quân đón đánh. Đám cờ đi đầu dạt ra, sớm đã trông thấy Trương Phi. Cáp cả kinh, vội theo đường nhỏ mà chạy. Ngựa không đi nổi nữa, phía sau Trương Phi lại đuổi theo rất gấp. Bọn Cáp vứt ngựa, chạy lên núi, tìm đường mòn mà trốn. Đến khi thoát được, thì người theo cùng chỉ còn hơn chục người, bèn đi bộ về Nam Trịnh gặp Tào Hồng. Hồng thấy Trương Cáp chỉ còn lại hơn chục người, cả giận, nói:

– Ta bảo chớ có đi. Ngươi lại đưa văn trang đòi đi. Ngày nay chết hết đại quân, mà còn không tự tử, hãy lôi ra chém đi! Bấy giờ có Hành quân Tư mã sứ bảo giữ người lại, rồi tới gặp Trương Cáp, nói:

– Ta tiến cử ngươi đi lấy ải Gia Manh, đem công chuộc tội, thì thế nào?

Cáp nói:

– Xin đi.

Mọi người trông ra, thì là người huyện Dương Hưng*, quận Thái Nguyên, họ Quách, tên Hoài, tự là Bá Tế. Hoài vào gặp Tào Hồng, nói:

– Ba quân dễ được, một tướng khó tìm. Trương Cáp tuy là có tội, nhưng lại là kẻ mà Ngụy vương rất yêu quý, không thể giết đi. Hãy tạm trao cho y năm quân, đi thẳng tới lấy ải Gia Manh, thì ắt sẽ kinh động quân ở các nơi khác. Hán Trung sẽ tự bình yên thôi. Nếu không thành công, thì hai tội cùng phạt.

Tào Hồng nghe theo, lại cho năm ngàn quân, sai Trương Cáp đi lấy ải Gia Manh. Cáp gắng sức ra đi.

Đây nói tướng giữ cửa ải là Mạnh Đạt, Hoắc Tuấn biết tin quân Trương Cáp tới. Hoắc Tuấn chỉ muốn giữ chắc. Mạnh Đạt thì lại muốn ra đánh, bèn dẫn quân xuống ải, cùng Trương Cáp giao tranh, thua to chạy về. Hoắc Tuấn vội soạn thư trình tới Thành Đô. Huyền Đức nghe tin, bèn mời quân sự đến bàn bạc. Khổng Minh họp mọi người ở trong sảnh đường, hỏi rằng:

– Nay ải Gia Manh đang nguy cấp, ắt phải tới Lãng Trung gọi Ích Đức về, bấy giờ mới có thể lui được Trương Cáp. Pháp Chính nói:

– Hiện quân Ích Đức đóng đồn ở ải Ngõa Khẩu, trấn thủ Lãng Trung, thì cũng là một chỗ đất quan trọng, không thể gọi về. Hãy tuyển một người trong số các tướng ở trong trướng, sai đi phá Trương Cáp.

Khổng Minh cười, nói:

– Trương Cáp là danh tướng nước Ngụy, chẳng phải hạng tầm thường có thể bì kịp. Nếu không có Ích Đức thì chẳng ai ngăn nổi. Chợt có một người lớn tiếng bước ra, nói:

– Quân sư sao lại coi người ta như cỏ rác thế kia? Tôi tuy bất tài, nhưng nguyện chém đầu Trương Cáp.

Mọi người trông ra, thì là lão tướng Hoàng Trung. Khổng Minh nói:

– Hán Thăng tuy dũng, chỉ hiểm đã già, chẳng phải là đối thủ của Trương Cáp đâu.

Trung nghe nói thế, tóc bạc dựng ngược mà nói rằng:

– Mỗ tuy tuổi già, nhưng hai tay còn kéo được cung nặng ba thạch, khắp người có sức lực ngàn cân. Sao lại bảo là già đây?

Khổng Minh nói:

– Tướng quân tuổi đã gần bảy mươi, làm sao mà chẳng già? Trung bước nhanh xuống dưới nhà, lấy cây đại đao trên giá, múa tít như bay; lại liên tiếp giương đến gãy hai cây cung cứng treo trên tường. Khổng Minh nói:

– Tướng quân đã muốn đi, thì ai làm phó tướng?

Trung nói:

– Lão tướng Nghiêm Nhan! Hai chúng ta hãy cùng đi lập công. Nếu như có sơ sẩy, ta sẽ nộp cái đầu bạc này trước.

Huyền Đức cả mừng, lập tức sai Hoàng Trung, Nghiêm Nhan đi giao chiến với Trương Cáp. Thắng bại rốt cuộc sẽ ra sao?

140. HOÀNG TRUNG, NGHIÊM NHAN CÙNG LẬP CÔNG

Hoàng Trung cùng Nghiên Nhan toan đi. Bọn Triệu Vân can rằng:

– Nay Trương Cáp tự mình xâm phạm vi Gia Manh. Quân sư chớ xem đó như trò đùa của trẻ con. Nếu như Gia Manh có gì sơ sảy thì Ích Châu nguy rồi! Nếu phá Trương Cáp thì có thể lấy Hán Trung. Vì cớ gì lại đưa hai lão tướng quân gánh vác trách nhiệm lớn đó đây?

Khổng Minh nói:

– Ngươi cho rằng hai người già cả chẳng thể làm nên việc. Còn ta đoán: Hán Trung ắt sẽ từ trong tay hai người này mà lấy về.

Bọn Triệu Vân ai nấy đều cười nhạt mà lui ra.

Đây nói Hoàng Trung, Nghiêm Nhan tới trên ải. Mạnh Đạt, Hoắc Tuấn thấy phái tới là hai lão tướng, trong lòng cũng buồn cười:

– Khổng Minh điều động như thế, há phải là có tài dùng người đâu? Nơi này là chốn khẩn yếu, vì sao lại bảo hai lão già tới đây?

Nhưng rồi cũng giao phó ấn thụ. Hoàng Trung, Nghiêm Nhan sai hai tên quân lính đem hai lá nhận kỳ dựng trên ngọn núi ở trước cửa ải. Trương Cáp nghe tin Hoàng Trung, Nghiêm Nhan kéo đến, trong lòng cười thầm. Hôm sau, Cáp dẫn quân thách đánh. Hoàng Trung nói với Nghiêm Nhan rằng:

– Ngươi thấy thái độ mọi người không? Họ cười chúng ta già cả. Hãy lập công lao, để mọi người tâm phục.

Nghiêm Nhan nói:

– Xin nghe lệnh tướng quân.

Hôm ấy, Trung dẫn quân xuống ải, cùng Trương Cáp đối trận.

Hoàng Trung cưỡi ngựa ra, nói chuyện với Trương Cáp. Cáp nói:

– Ngươi tuổi tác đã lớn lắm rồi, còn chẳng biết thẹn, mà còn muốn ra đánh ư?

Trung nổi giận, nói:

– Thằng trẻ ranh khinh ta già cả ư? Nhưng bảo đao trong tay ta không già đâu!

Bèn vỗ ngựa xông lên, cùng Cáp quyết chiến. Hai ngựa chạm nhau, đánh được hơn hai mươi hiệp. Đột nhiên tiếng hò reo nổi to. Thì ra là Nghiêm Nhan theo con đường nhỏ đã áp vào phía sau quân Trương Cáp. Hai quân giáp công, Trương Cáp đại bại. Truy đuổi suốt đêm, quân Trương Cáp lui tám, chín chục dặm. Hoàng Trung, Nghiêm Nhan thu quân về trại. Ai nấy án binh bất động.

Tào Hồng nghe tin Trương Cáp thua mất một trận, lại muốn trị tội. Quách Hoài lại can rằng:

– Nay Trương Cáp đang ở thế nguy cấp, nếu lại hỏi tội thì y ắt hàng Tây Thục thôi. Hãy sai Phó tướng đến giúp đỡ, cũng là giám sát, khiến y không sinh lòng kia khác.

Tào Hồng nghe theo, liền sai cháu của Hạ Hầu Đôn là Hạ Hầu Thượng, cùng với em trai của hàng tướng Hàn Huyền là Hàn Hạo. Hai người dẫn năm ngàn quân đi trợ chiến. Hai tướng lập tức lên đường, tới trại của Trương Cáp, hỏi han quân tình. Cáp nói:

– Lão tướng Hoàng Trung rất mực anh hùng, lại có Nghiêm Nhan giúp đỡ, không thể khinh địch. Hàn Hạo nói:

– Ta ở Trường Sa, cũng đã biết sự lợi hại của tên giặc già ấy. Hắn ta cùng Ngụy Diên hiến mất thành trì, hại anh ruột ta. Nay đã gặp nhau, ắt phải báo thù!

Bèn cùng Hạ Hầu Thượng dẫn quân mới đến rời trại.

Vốn là Hoàng Trung ngày nào cũng thăm dò, đã biết hết các nẻo đường lớn nhỏ. Nghiêm Nhan nói:

– Từ đây đi ra có ngọn núi, tên là núi Thiên Đãng, trong núi là chỗ Tào Tháo cho quân đóng đồn, chứa trữ lương thảo. Hiện nay đã tụ được trăm vạn lương thảo, để phòng chi dùng lâu dài. Nếu như chiếm lấy được chỗ này, thì hình thế đủ phá Hán Trung. Quân sĩ của chúng sẽ tự li tán thôi.

Trung nói:

– Kế của tướng quân chính hợp ý ta. Hãy cùng ta làm như thế, như thế.

Nghiêm Nhan nghe Hoàng Trung nói xong, tự dẫn một chi quân đi mất.

Đây nói Hoàng Trung nghe tin quân của Hạ Hầu Thượng, Hàn Hạo kéo đến, bèn dẫn quân mã rời doanh. Hàn Hạo ở trước trận tiền mắng lớn:

– Thằng giặc già bất nghĩa Hoàng Trung!

Hạo vỗ ngựa vung thương, tới bắt Hoàng Trung. Hạ Hầu Thượng cũng ra giáp công. Hoàng Trung gắng sức đánh hai tướng. Đấu qua loa hơn mười hiệp, Hoàng Trung thua chạy. Hai tướng đuổi theo hơn hai mươi dặm, đoạt mất trại của Hoàng Trung. Trung lại dựng tạm một trại.

Hôm sau, Hạ Hầu Thượng, Hàn Hạo đuổi theo. Trung lại ra trận, đánh được mấy hiệp lại thua chạy. Hai tướng lại đuổi hơn hai mươi dặm, đoạt mất doanh trại của Hoàng Trung, gọi Trương Cáp tới giữ trại phía sau. Cáp đến trại phía trước can rằng:

– Hoàng Trung hai ngày liền đều lui, trong đó ắt có ngụy kế.

Hạ Hầu Thượng nạt Trương Cáp rằng:

– Bởi vì ngươi khiếp nhược như thế, cho nên mới làm mất núi Đãng Cừ! Chớ nói thêm nhiều lời, hãy xem hai người bọn ta lập công!

Trương Cáp hổ thẹn lui ra.

Hôm sau, hai tướng lại đánh. Hoàng Trung lại thua, lui hai mươi dặm. Hai tướng nối nhau đuổi theo. Hôm sau nữa, hai tướng xuất binh. Hoàng Trung nghe hơi gió là chạy, thua liền mấy trận. Hoàng Trung lui về cửa ải. Hai tướng áp sát cửa ải dựng trại. Hoàng Trung giữ chắc không ra. Mạnh Đạt len lén gửi thư báo cho Huyền Đức, nói Hoàng Trung thua luôn nằm trận, nay đã lui về cửa ải. Huyền Đức hỏi Khổng Minh. Khổng Minh nói:

– Đây là kế kiêu binh của tướng già thôi!

Bọn Triệu Vân chưa tin. Huyền Đức sai Lưu Phong tới cửa ải tiếp ứng Hoàng Trung. Trung cùng Phong gặp mặt, hỏi Phong rằng:

– Lần này đến giúp đánh trận, là có ý gì?

Phong nói:

– Phụ thân được biết tướng quân thua mấy phen, bởi thế nên sai mỗ tới.

Trung cười, nói:

– Đó là kế kiêu binh của lão phu. Hãy xem một trận đêm nay, có thể thu lại các trại, mà còn đoạt lương thực, ngựa chiến của chúng. Ấy chỉ là cho chúng mượn trại để chứa đồ truy trọng thôi. Đêm nay hãy để Hoắc Tuấn giữ ải, Mạnh tướng quân cướp lương thảo, đoạt ngựa chiến, tiểu tướng quân hãy xem ta phá địch.

Canh hai đêm ấy, Trung dẫn năm ngàn quân mở cửa ải kéo rốc xuống. Vốn là hai tướng mấy ngày trông thấy người trên cửa ải không ra, thảy đều trễ nãi, bị Hoàng Trung phá trại xông thẳng vào. Người chẳng kịp mặc giáp. Ngựa không kịp đóng yên. Hai tướng ai nấy tự chạy thoát thân. Quân mã tự giẫm đạp nhau. Người chết vô số. Đến khi trời sáng, Trung đã đoạt liền ba trại. Trong trại vẫn còn vô số binh khí, yên ngựa, thảy đều sai Mạnh Đạt chở về cửa ải. Hoàng Trung thúc quân mã theo mình tiến lên. Lưu Phong nói:

– Quân sĩ đã kiệt sức, hãy tạm nghỉ ngơi.

Trung nói:

– Không vào hang hổ làm sao bắt được hổ con?

Rồi thúc ngựa đi trước. Sĩ tốt nối nhau gắng sức xông lên. Quân binh của Trương Cáp lại bị bại binh của phe mình làm chấn động, sau lưng truy binh lại quá gấp, thảy đều chẳng ngăn cản nổi, chỉ nhắm phía sau lưng mà chạy, vứt bỏ rất nhiều doanh trại.

Đến bên bờ sông Hán Thủy, Trương Cáp tìm thấy Hạ Hầu Thượng, Hàn Hạo, bàn nhau rằng:

– Núi Thiên Đãng này là chỗ chứa lương thảo, lại giáp núi Mễ Thương cũng là đất trữ lương. Đấy là nguồn gốc sinh mạng của quân sĩ Hán Trung. Nếu như sơ sót thì chẳng còn Hán Trung nữa rồi.

Hạ Hầu Thượng nói:

– Núi Mễ Thương đã có chú của ta là Hạ Hầu Uyên phân binh gìn giữ. Chỗ này chính là gần núi Định Quân, chẳng cần lo gì. Núi Thiên Đãng có anh của ta là Hạ Hầu Đức trấn giữ. Bọn ta nên đi tới đó, cùng giữ núi ấy.

Trương Cáp cùng hai tướng suốt đêm đi về núi Thiên Đãng, gặp Hạ Hầu Đức, nói:

– Hoàng Trung dùng kể kiêu binh, dụ tới dưới ải, quân mã đột nhiên xông ra, thế chẳng ngăn nổi. Lại bị lão tặc suốt đêm truy đuổi, quân đánh lẫn nhau, bởi thế mới bỏ mất rất nhiều doanh trại.

Hạ Hầu Đức nói:

– Ở chỗ này ta có mười vạn quân đóng đồn. Ngươi hãy dẫn đi lấy lại trại cũ.

Cáp nói:

– Chỉ nên thủ chắc, không thể làm bừa.

Chợt nghe phía trước núi có tiếng chiêng trống vang rền, có người báo quân Hoàng Trung kéo tới. Hạ Hầu Đức cười lớn, nói:

– Giặc già chẳng am tường binh pháp, chỉ cậy khỏe mà thôi!

Cáp nói:

– Hoàng Trung có mưu, chẳng phải chỉ dũng thôi đâu!

Đức nói:

– Quân Xuyên từ xa lặn lội tới đây, suốt đêm mệt mỏi, lại thêm đi sâu vào đất tranh chiến. Đấy là vô mưu rồi.

Cáp nói:

– Cũng không thể đoán địch sẽ làm thế nào. Cứ nên giữ chắc.

Hàn Hạo nói:

– Hãy cho mượn ba ngàn tinh binh đi tập kích, thì chẳng đâu không khắc chế được.

Đức chia binh cho Hạo xuống núi. Hoàng Trung chỉnh đốn quân để đón đánh. Lưu Phong can rằng:

– Vầng hồng đã ngả về tây rồi. Quân đều đi xa mệt mỏi, hãy nên tạm lui.

Hoàng Trung cười, nói:

– Không phải đâu. Ngày xưa bậc minh triết theo thời thế mà hành động, kẻ trí giả nhìn cơ hội mà ra tay. Nay đội ơn trời ban cho kỳ công, không lấy là trái ý trời đó.

Nói dứt, gióng trống hò reo tiến lên. Hàn Hạo dẫn quan tới đánh. Hoàng Trung vung đao chạy thẳng tới bắt Hàn Hạo, chỉ một hiệp đã chém Hạo rơi xuống ngựa. Quân Thục reo vang, đánh lên trên núi. Trương Cáp, Hạ Hầu Thượng kíp dẫn quân ra đón đánh. Chợt nghe sau núi có tiếng hò hét vang dội, ánh lửa nổi lên bốc trời, trên dưới đều đỏ rực. Lúc Hạ Hầu Đức cầm quân đến cứu hỏa, thì gặp ngay lão tướng Nghiêm Nhan. Tay vung lên, đao hạ xuống, chém Hạ Hầu Đức rơi xuống ngựa. Vốn là Hoàng Trung từ trước đã sai Nghiêm Nhan dẫn quân mai phục ở chỗ núi vắng, chỉ đợi quân Hoàng Trung đến, thì liền tới phóng hỏa, chất củi cả thành đống rồi mồi lửa. Tàn lửa bay lên không, chiếu sáng sơn cốc. Nghiêm Nhan chém xong Hạ Hầu Đức, rồi từ sau núi đánh tới. Trương Cáp, Hạ Hầu Thượng trước sau chẳng thể cứu nhau, chỉ đành vứt bỏ núi Thiên Đãng, chạy tới núi Định Quân tìm Hạ Hầu Uyên xin cứu viện.

Hoàng Trung, Nghiêm Nhan đoạt được núi Thiên Đãng, gửi tin báo tiệp về Thành Đô cho Huyền Đức, Huyền Đức họp các tướng đến ăn mừng. Pháp Chính nói:

– Ngày trước Tào Tháo đi một lần là hàng được Trương Lỗ, bình định Hán Trung, chẳng nhân khí thế ấy mà mưu đồ Ba, Thục, mà lại để hai tướng ở lại đồn trú, còn Tháo bèn về bắc. Đấy chẳng phải chí hắn không muốn hay sức hắn không đủ đâu, mà ắt trong nội bộ có biến loạn thôi. Nay đo lường tài lược của Uyên, Cáp, chẳng hơn được tướng soái của nước nhà. Nếu cất đại đội quân mã, chúa công ty đi đánh dẹp, thì ắt có thể khắc chế được thôi. Ngày bình định được, thì chứa thêm nhiều ngũ cốc, dò sơ hở, tìm cơ hội. Trên có thể lật đổ đám giặc, tôn phò vương thất; giữa có thể tìm thực nông tang*, mở rộng bờ cõi, dưới có thể cố thủ chỗ hiểm, làm kế lâu dài để mưu đồ Tháo. Đó chắc là thời cơ trời cho, chẳng thể để lỡ.

Huyền Đức rất cho là phải, bèn truyền lệnh chỉ: Triệu Vân, Trương Phi làm Tiên phong, Huyền Đức, Khổng Minh cất mười vạn quân, chọn ngày đi lấy Hán Trung, truyền hịch khắp các xứ, sai phòng bị.

Bấy giờ là năm Kiến An thứ hai mươi ba [218], mùa thu, tháng bảy, ngày tốt, đại quân của Huyền Đức rời ải Gia Manh đóng doanh trại, sai người gọi Hoàng Trung, Nghiêm Nhan tới trại, hậu thưởng hai tướng. Huyền Đức nói:

– Người ta đều nói tướng quân già rồi, chỉ mỗi quân sư là biết được tài năng của ngài. Nay quả nhiên đã lập kỳ công, thế gian hiếm có. Nay núi Định Quân ở Hán Trung là bình phong bảo vệ cho Nam Trịnh, là chỗ lương thực tụ họp; nếu chiếm được núi Định Quân, thì một dải Dương Bình chẳng còn lo gì rồi. Người có dám đi lấy núi Định Quân chăng?

Hoàng Trung khảng khái đồng ý, liền định dẫn binh tiến lên. Khổng Minh ngăn lại, nói rằng:

– Lão tướng quân đúng là hùng dũng, nhưng chẳng phải là đối thủ của Hạ Hầu Uyên. Uyên rất tinh thông thao lược, hiểu rõ binh cơ. Tào Tháo ủy thác cho làm bình phong bảo vệ Tây Lương, lúc trước đóng đồn ở Trường An để chống cự Mạnh Khởi, ngày nay lại đồn quân ở Hán Trung. Tháo chẳng lệnh kẻ khác giữ đất, là bởi cho Hạ Hầu Uyên là tướng tài. Nay tướng quân tuy thắng Trương Cáp, nhưng chưa thể thắng được Hạ Hầu Uyên đâu. Tôi định châm chước chọn một người đi Kinh Châu thế chỗ, cho Quan tướng quân tới đây, mới có thể địch lại Hạ Hầu Uyên. Trung hùng hổ đáp rằng:

– Ngày xưa Liêm Pha đã tám mươi tuổi mà hãy còn ăn một đấu gạo, mười cân thịt. Chư hầu đều sợ cái dũng của y, không dám xâm phạm bờ cõi nước Triệu. Huống hồ Hoàng Trung còn chưa đến bảy mươi ư? Quân sư nói ta già rồi. Ta chẳng cần dùng phó tướng, chỉ đem ba ngàn quân bản bộ ra đi, sẽ lập tức chém Hạ Hầu Uyên, nộp lên dưới cờ.

Khổng Minh lại ba lần không cho. Hoàng Trung nhất quyết muốn đi. Khổng Minh nói:

– Nếu tướng quân đã muốn đi, ta sẽ chỉ định một người làm Giám quân để đi cùng, được không?

Trung đồng ý, bèn hỏi xem người đó là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XIV

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XV

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XV

141. Hoàng Trung chém chết Hạ Hầu Uyên.

142. Triệu Tử Long đại chiến Hán Thủy.

143. Lưu Huyền Đức dùng trí lấy Hán Trung.

144. Tào Mạnh Đức đố kỵ giết Dương Tu.

145. Lưu Bị lên ngôi Hán Trung vương.

146. Quan Vân Trường oai chấn Hoa Hạ.

147. Bàng Đức khiêng quan tài chiến Quan Công.

148. Quan Vân Trường nước dìm bảy quân.

149. Quan Vân Trường cạo xương trị độc.

150. Lữ Tử Minh dùng trí lấy Kinh Châu.

141. HOÀNG TRUNG CHÉM CHẾT* HẠ HẦU UYÊN

Đây nói Khổng Minh dặn dò Hoàng Trung:

– Ngươi đã muốn đi, thì ta bảo Pháp Chính giúp đỡ ngươi, phàm có việc gì thì bàn bạc rồi hẵng làm. Ta cũng phát binh mã tới tiếp ứng. Ngươi nên cẩn thận.

Hoàng Trung vâng lời, cùng Pháp Chính dẫn quân bản bộ đi. Khổng Minh thưa với Huyền Đức:

– Lão tướng này nếu không dùng lời lẽ khích y, thì tuy có đi cũng chẳng lập công trọn vẹn. Y nay đã đi rồi, ta cũng nên phát người ngựa đi tiếp ứng.

Huyền Đức nói:

– Phải đấy.

Khổng Minh gọi Triệu Vân, nói:

– Ngươi hãy đem một chi quân mã, theo đường nhỏ làm kỳ binh tiếp ứng cho Hoàng Trung. Nếu Trung thắng, ngươi không cần xuất hiện. Nếu lỡ Trung có sơ sót, ngươi hãy lập tức tiếp ứng.

Lại sai Lưu Phong, Mạnh Đạt dẫn ba ngàn quân, tới các chỗ hiểm yếu trong núi dựng cờ xí, để giả làm như có binh lính, khiến địch ngờ sợ. Ai nấy tự dẫn quân đi rồi, lại sai người tới Hạ Biện* truyền kế sách cho Mã Siêu, sai y cứ như thế mà làm. Lại sai Nghiêm Nhan đi tới Lãng Trung ở Ba Tây để giữ chỗ hiểm, thay cho Trương Phi, Ngụy Diên; sai Phi, Diên tới lấy Hán Trung, cùng họp ba đường tiến binh.

Đây nói Trương Cáp cùng Hạ Hầu Thượng tới gặp Hạ Hầu Uyên, nói:

– Ở núi Thiên Đãng đã chết mất Hạ Hầu Đức, Hàn Hạo. Nay nghe nói Lưu Bị tự thân dẫn binh tới lấy Hán Trung, hãy gấp tấu với Ngụy vương, sớm phát tinh binh mãnh tướng tới tiếp ứng.

Bèn sai người đi báo với Tào Hồng. Hồng biết tin tức ấy, đêm ngày đi tới Hứa Xương tâu với Ngụy vương. Tào Tháo nghe tin quân Thục tới lấy Hán Trung, ngạc nhiên cả kinh, kíp họp văn võ tới bàn bạc việc phát binh đi cứu Hán Trung. Trưởng sử Lưu Diệp tấu rằng:

– Hán Trung phì nhiêu, nay nếu đã có tin ấy, nếu lỡ mất đi thì Trung Nguyên chấn động. Vương chớ nề gian khổ, hãy ngự giá thân chinh.

Tháo tự hối hận, nói:

– Hận lúc bấy giờ không dùng lời của khanh, để đến nỗi này.

Vội vàng truyền lệnh chỉ, cất bốn mươi vạn quân, Ngụy vương thân chinh. Bấy giờ là năm Kiến An thứ hai mươi hai* [217], mùa thu, cuối tháng bảy, Tào Tháo cất quân. Tháng chín, đến Trường An, chia quân làm ba đường mà tiến: Tiền bộ tiên phong là Hạ Hầu Đôn, Tháo tự lãnh Trung quân, Hậu quân Cứu ứng sứ là Tào Hưu. Ba quân lục tục lên đường. Tháo cưỡi ngựa trắng, yên bằng vàng, dây cương ngọc, mặc áo gấm. Võ sĩ tay cầm lọng lớn bằng lụa đỏ thêu chỉ vàng. Tả hữu cầm chùy vàng, búa bạc*, hèo, gậy, qua, mâu, bày loan giá của thiên tử, dựng cờ xí nhật nguyệt, rồng phượng. Quan quân Long Hổ hộ giá có hai vạn năm ngàn người, chia làm năm đội, dựa theo năm màu: xanh, vàng, đỏ, trắng, đen. Cờ xí, giáp, ngựa đều y theo sắc màu của đội mình, chiếu rọi sáng lạn, cực kỳ hùng tráng.

Binh rời khỏi Đồng Quan, Tháo ngồi trên ngựa trông thấy mé núi có một đám rừng cực kỳ tươi tốt, bèn hỏi hầu cận rằng:

– Đây là chỗ nào?

Thị thần tấu rằng:

– Chỗ này tên là Lam Điền. Chỗ rừng cây kia là trang viên của Sái Ung.

Tháo cùng Sái Ung vốn thân. Lúc trước con gái của ông là gái Diễm là vợ của Vệ Đạo Giới, từng bị Thát Đát của Bắc Phiên cướp đi, làm vợ của người Hồ, sinh hai con trai, sáng tác Hồ già thập bát phách* lưu truyền vào Trung Nguyên. Tháo thương xót, sai người đem ngàn vàng vào Phiên chuộc Sái Diễm. Tả Hiền vương sợ thế của Tháo, bèn đưa Sái Diễm về Hán. Tháo ban cho vàng, lụa, gả cho Đổng Tự làm vợ. Hôm ấy đi ngang trước trang, Tháo nhân nhớ đến việc của Sái Ung, bèn sai quân mã đi trước. Tháo dẫn hơn trăm người cận thần cưỡi ngựa tới cửa trang, xuống ngựa. Bấy giờ Đổng Tự đang ở nhiệm sở chăn dân*, chỉ có Sái Diễm trong trang. Diễm nghe nói Tháo đến, vội vàng ra nghênh tiếp. Tháo vào nhà. Diễm làm lễ lạy chào xong, đứng hầu bên cạnh. Tháo ngẫu nhiên trông thấy trên vách có treo một bức dập văn bia, bèn đứng dậy xem, rồi hỏi Sái Diễm. Diễm đáp rằng:

– Đây là bia Tào Nga. Ngày xưa vào thời Hòa đế, ở huyện Thượng Ngu quận Cối Kê có thầy đồng tên là Tào Húc, có tài nhảy múa làm thần linh vui. Ngày mồng năm tháng năm, say rượu, nhảy múa ở trong thuyền, ngã xuống sông mà chết. Con gái y mới mười bốn tuổi, đi quanh sông gào khóc mười bảy hôm không nghỉ, tiếng khóc thấu vào trong nước. Năm ngày sau, thi thể người cha nổi lên trên mặt sông. Mọi người chôn ở cạnh sông. Sau huyện lệnh Thượng Ngu là Độ Thượng tấu lên với triều đình, biểu dương là hiếu nữ. Bề trên sai Hàm Đan Thuần làm văn, khắc* bia để ghi việc ấy. Thuần năm đó mười ba tuổi, văn chẳng cần chỉnh sửa, vẫy bút một lần là xong, dựng bia ở bên cạnh mộ. Tiên nhân* nghe chuyện này thì đi xem, bấy giờ là đêm tối, bèn lấy tay sờ nét chữ mà đọc, lại lấy bút đề tám chữ ở sau lưng. Người đời sau khắc đá cũng theo nét bút ấy mà khắc tiếp, nhờ đó mà truyền lại cho đời. Đây là di bút của tiền nhân.

Tháo đọc tám chữ ấy, rằng: “Hoàng quyến, ấu phụ, ngoại tôn, tế cữu”. Tháo hỏi Diễm rằng:

– Ngươi có giải thích được ý nghĩa chăng?

Diễm nói:

– Tuy là bút tích của tiên nhân, nhưng thiếp không hiểu ý.

Tháo ngoái nhìn các mưu sĩ, nói:

– Các ngươi giải được không?

Mọi người đều cúi đầu. Trong đó có một người ưỡn ngực bước ra, đáp rằng:

– Mỗ đã giải được ý nghĩa.

Tháo trông ra, thì là Chủ bạ Dương Tu, hiện quản tiền lương dùng cho việc hành quân, kiêm tính toán việc quân cơ. Tháo nói:

– Khanh khoan hãy nói, đợi ta suy nghĩ.

Tháo cưỡi ngựa đi ba dặm, chợt tỉnh ra, cười rồi hỏi Tu rằng:

– Khanh nói thử xem.

Tu nói:

– Đấy là ẩn ngữ thôi. Hoàng quyến là màu sắc của tơ. Chữ sắc đặt cạnh chữ ti (to), thì là chữ tuyệt. Ấu phụ là thiếu nữ. Chữ nữ bên cạnh chữ thiếu thì là chữ diệu. Ngoại tôn (cháu ngoại) là con trai của con gái mình (nữ chi tử). Chữ nữ bên cạnh chữ tử thì là chữ hảo. Tê cữu (cối giã) là đồ vật phải chịu năm thứ đồ cay (thụ ngũ tấn). Chữ thụ bên cạnh chữ tân thì là chữ từ. Gộp lại mà nói thì là bốn chữ “tuyệt diệu hảo từ”. Đấy là Bá Giai tán tụng văn của Hàm Đan Thuần, là lời lẽ tuyệt diệu thôi.

Tháo cả kinh:

– Chính hợp lý cô!*

Tháo dẫn mọi người đi đến Nam Trịnh. Tào Hồng ra đón rước, nói rõ việc của Trương Cáp. Tháo nói:

– Chẳng phải tội của Cáp. Thắng bại là lẽ thường của nhà binh.

Hồng nói:

– Trước mắt Lưu Bị đang sai Hoàng Trung công đánh núi Định Quân. Hạ Hầu Uyên biết tin vương thượng dẫn binh đến, nên cố thủ mà chưa từng ra đánh.

Tháo nói:

– Nếu không ra đánh thì nhu nhược rồi.

Bèn sai người cầm cờ tiết đến núi Định Quân, sai Hạ Hầu Uyên tiến binh. Trưởng sử Lưu Diệp can rằng:

– Uyên tính quá rắn rỏi, sợ trúng gian kế.

Tháo tự tay viết chiếu thư gửi cho Uyên, bảo y lệnh hành sự. Sứ giả cầm cờ tiết tới doanh trại của Uyên. Uyên đón vào. Sứ thần đưa chiếu thư ra. Uyên mở ra đọc. Chiếu nói:

“Chiếu cho Hạ Hầu uyên được biết:

Phàm kẻ làm tướng phải lấy cương, nhu hỗ trợ cho nhau, chẳng thể chỉ cậy cái dũng của mình. Người làm tướng vốn phải lấy dũng làm gốc, khi làm việc thì mưu trí. Nếu chỉ cậy dũng thì ắt chỉ địch nổi một gã ngu mà thôi. Nay ta cho đại quân đồn trú ở Nam Trịnh, là muốn xem sự “diệu tài” của khanh. Chớ làm nhục hai chữ đó mới phải”*.

Hạ Hầu Uyên xem xong thì cả mừng, trọng thưởng sứ giả rồi sai về báo lại, bèn chỉnh đốn quân mã, chuẩn bị đánh Hoàng Trung. Về sau, sử quan Vương Hữu Trực* nhân chuyện Tào Tháo thử xem võ tướng dùng mưu, đã làm thơ rằng:

Người bảo quan thô* chẳng đáng làm

Quan thô thì cũng đấng nam nhi

Hiểu binh há ở cầm qua, kích

Lâm trận nên chuyên giữ trống, cờ

Nghe lệnh liên thành chia với hợp

Theo cờ thoáng chốc chính hóa kỳ

Ngày sau khôi phục Trung Nguyên được

Lăng Yên* chiếm vị mấy ai bì?

Đây nói Hạ Hầu Uyên cùng Trương Cáp bàn bạc. Uyên nói:

– Nay Ngụy vương suất đại binh đóng đồn ở Nam Trịnh, muốn đánh Lưu Bị. Ta cùng ngươi giữ gìn đất này đã lâu, há có thể dựng công lập nghiệp được sao? Ngày mai ta sẽ ra đánh, chỉ mong bắt sống Hoàng Trung.

Trương Cáp nói:

– Không thể. Hoàng Trung có mưu có dũng, lại thêm Pháp Chính nhiều cơ trí. Chỗ này núi non hiểm trở, chỉ nên giữ chắc, lâu ngày giặc ắt tự lui.

Uyên nói:

– Nếu người khác lập được công lao, thì ta với ngươi có mặt mũi nào để gặp Ngụy vương đây? Ngươi cứ giữ trên núi, ta sẽ đi đánh.

Uyên hạ lệnh rằng:

– Ai dám đi ra do thám, dụ địch?

Hạ Hầu Thượng tiến lên, nói:

– Tiểu tướng xin đi.

Uyên nói:

– Ngươi đi ra thám thính, hãy cùng Hoàng Trung giao chiến, chỉ được thua, không được thắng. Ta có diệu kế, như thế, như thế.

Thương nhận lệnh, dẫn ba ngàn quân rời trại lớn ở núi Định Quân.

Đây nói Hoàng Trung cùng Pháp Chính dẫn quân đóng đồn ở cửa núi Định Quân, mấy phen muốn giao chiến, nhưng Hạ Hầu Uyên giữ chắc không ra; muốn tiến bừa lên, thì sợ đường núi nguy hiểm, khó bề chống địch, chỉ đành giữ chỗ đó. Một hôm, giữa lúc Trung với Pháp Chính đang bàn bạc, chợt có quân mai phục trên đường tới báo rằng:

– Quân Tào ở trên núi tới thách đánh!

Trung nghe nói, đang muốn ra đánh, chợt một người hăng hái bước ra, nói:

– Tướng quân khoan hãy vội vàng. Đợi mỗ dẫn một ngàn quân theo đường nhỏ kéo đi, rồi tướng quân dẫn binh ra đánh. Hai mặt giáp công thì quân Tào ắt thua.

Mọi người trông ra, thì là Nha tướng Trần Thức. Trung cả mừng, bèn sai Thức dẫn quân đi. Thức đem đại đội nhân mã theo đường phía sau núi ùa đến, hò reo một tràng, cùng Hạ Hầu Thượng đánh nhau. Thượng giả thua, Thức đuổi theo. Trung sợ Trần Thức trúng kế, kíp dẫn một cánh quân đuổi theo tiếp ứng. Đi đến giữa đường, quân Thục bị cây gỗ, pháo đá trên núi ở hai bên đánh xuống, không thể tiến lên. Thức đang định quay về, thì Hạ Hầu Uyên ở sau lưng đổ ra đánh, bắt sống Trần Thức. Quân lính thảy đều hàng Tào.

Có bại quân chạy thoát về được, tới gặp Hoàng Trung, kể chuyện Trần Thức bị bắt. Trung vội vàng cùng Pháp Chính bàn bạc. Chính nói:

– Uyên là người hay khinh thường, lại nóng nảy, chỉ dũng mà ít mưu. Hãy khích lệ quân sĩ nối liền doanh trại mà tiến dần. Cứ mỗi một bước là lập một doanh, dụ Uyên ra đánh. Đây là kế “biến khách thành chủ”. Uyên một khi đến thì sẽ bị bắt thôi.

Trung dùng kế ấy, đem của cải thưởng hết cho ba quân. Tiếng reo mừng vang động hang núi. Quân sĩ nguyện xin tử chiến. Ngay hôm ấy, Hoàng Trung nhổ trại tiến lên, đi đến đâu lập doanh đến đấy, mỗi trại chỉ ở hơn chục ngày là lại tiến. Uyên biết tin, toan ra đánh. Trương Cáp nói:

– Đấy là kế “biến khách thành chủ” của Pháp Chính, chẳng thể ra đánh, nếu đánh ắt thất bại.

Uyên không nghe lời can của Cáp, liền sai Hạ Hầu Thượng dẫn vài ngàn quân ra đánh, đi thẳng tới trước trại của Hoàng Trung. Trung lên ngựa, cầm đao ra nghênh chiến, cùng Hạ Hầu Thượng giao đấu, chỉ một hiệp đã bắt sống Hạ Hầu Thượng đem về trại. Bọn lính còn lại đều thua chạy, trở về báo cho Uyên biết. Uyên vội sai sứ tới trại của Trung, bảo rằng sẽ đem Trần Thức tới đổi Hạ Hầu Thượng. Trung hẹn ngày mai sẽ đổi ở trước trận.

Hôm sau, hai quan đều tới chỗ lũng núi rộng rãi, bày thành thế trận. Trung, Uyên đều ngồi trên ngựa, đứng ở trước trận. Nói chuyện xong rồi, ai nấy đưa người ra. Hai người chẳng hề có áo bào, áo giáp, chỉ mặc tấm áo mỏng. Thức và Thượng ai nấy chạy về trại mình. Thượng chạy sắp đến cửa trận, bị Trung bắn một mũi tên trúng sau lưng. Thượng đeo tên chạy về trại. Uyên cả giận, giục ngựa chạy thẳng lên bắt Hoàng Trung. Trung vốn muốn khích Uyên ra đánh. Hai tướng chạm ngựa, đánh đến hơn hai mươi hiệp. Trong doanh Tào gióng chiêng thu quân. Uyên vội vàng trở về trận, bị Trung thừa thế đánh giết một tràng. Uyên hỏi viên quan truyền lệnh:

– Vì sao lại gióng chiêng?

Quan nói:

– Mỗ thấy trong núi có mấy nơi dựng cờ xí của quân Thục, sợ là mai phục, bởi thế mới gọi tướng quân về.

Uyên tin lời ấy*. Hạ Hầu Uyên nghe nói như vậy, bèn giữ chắc không ra.

Hoàng Trung bức đến dưới núi Định Quân, cùng Pháp Chính bàn bạc. Chính giơ tay chỉ núi, nói:

– Phía tây núi Định Quân có một tòa núi cao nguy nga, bốn bề đều là đường hiểm. Núi này cao ráo, đủ nhìn thấy hư thực ở núi Định Quân. Tướng quân nếu lấy được núi này, thì núi Định Quân đã nằm trong lòng bàn tay rồi.

Trung ngửa mặt trông, thấy trước núi hơi bằng phẳng, trên núi chỉ có một ít người ngựa. Canh hai đêm ấy, Trung dẫn quân sĩ khua chiêng đánh trống, đánh thẳng lên đỉnh núi. Phó tướng Đỗ Tập đang trấn giữ núi ấy. Đỗ Tập tự là Tử Tự, người quận Dĩnh Xuyên, huyện Định Lăng. Bấy giờ Tập chỉ có mấy trăm người giữ núi, thấy đại đội của Hoàng Trung ùa lên, bèn bỏ núi mà chạy. Trung bèn chiếm được đỉnh núi, đóng quân đối diện với núi Định Quân. Pháp Chính nói:

– Đợi khi quân của Hạ Hầu Uyên kéo đến, tôi sẽ dựng cờ trắng làm hiệu. Hắn đến thách đánh thì ta sẽ án binh bất động. Đợi lúc hắn lui binh, không có phòng bị. Tôi sẽ vẫy cờ trắng. Tướng quân hãy lập tức xuống núi tập kích. Cái kế lấy nhàn đánh mệt của y, ngược lại sẽ hại chủ nó thôi. Ngày mai Uyên chắc chắn đến.

Trung sai bày nhiều cờ trống ở một nửa núi, để đợi quân địch tới.

Đây nói Đỗ Tập vội chạy trốn về gặp Hạ Hầu Uyên, nói chuyện Hoàng Trung đã chiếm mất ngọn núi đối diện. Uyên cả giận, nói:

– Hoàng Trung chiếm mất ngọn núi đối diện, ta chẳng thể không ra đánh.

Trương Cáp can rằng:

– Chúng đoạt mất ngọn núi đối diện, là mưu của Pháp Chính đó. Tướng quân không thể ra đánh, chỉ nên giữ chắc.

Uyên nói:

– Đã chiếm được ngọn núi đối diện của ta, thì sẽ nhìn rõ hư thực của ta, làm sao mà không ra đánh cho được?

Cáp khổ sở can ngăn nhưng không nghe, bèn chia hơn một nửa quân tới vây chặt ngọn núi đối diện. Uyên thách đánh, từ giờ Thìn đến giờ Ngọ, Trung không ra đánh. Pháp Chính ở trên núi, thấy quân Tào trễ nãi, nhuệ khí đã suy, thảy đều xuống ngựa ngồi nghỉ. Pháp Chính đem cờ trắng vẫy một cái. Trống đánh vang rền, tiếng reo chấn động, Hoàng Trung một ngựa đi đầu, giục ngựa xuống núi, thế như trời long đất lở. Hạ Hầu Uyên trở tay không kịp, bị Hoàng Trung xông đến dưới chỗ cờ lọng, hét lớn một tiếng, giống như sấm động. Uyên chưa kịp nghênh chiến, bảo đao vừa chém, cả đầu lẫn vai đều bị chém làm hai đoạn. Sau, sử quan vì chuyện chém Hạ Hầu Uyên, có thơ rằng:

Đầu xanh chống địch mạnh

Tóc bạc trổ thần oai

Sức căng, cung điêu bật

Gió theo đạo trắng khua

Tiếng hùng như hổ rống

Chiến mã tựa rồng bay

Chém giặc công lao lớn

Mở đất, rộng cõi bờ.

Lại thơ rằng:

Bay ngay xuống núi, trống vang trời

Chém Hạ Hầu uyên tiếng reo vang

Một sớm phá tan Trung Nguyên khí

Quan tướng nhờ đâu luận hơn thua?*

Hoàng Trung chém Hạ Hầu Uyên rồi, quân Tào tan vỡ*. Ai nấy tự thoát thân. Trung thừa thế đi đoạt núi Định Quân. Trương Cáp dẫn quân khỏe mạnh tới nghênh chiến. Trung cùng Trần Thức hai mặt giáp công. Hỗn chiến một trận. Trương Cáp thua to, vứt trại mình mà chạy. Đột nhiên trong hang núi có một đám người ngựa kéo ra, chặn mất đường đi. Kẻ đi đầu là một đại tướng, sau lưng dựng một lá cờ lớn, trên đề bốn chữ “Thường Sơn Triệu Vân”. Chưa biết tính mạng Trương Cáp sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

142. TRIỆU TỬ LONG ĐẠI CHIẾN HÁN THỦY

Đây nói Triệu Vân cản đường Trương Cáp, đánh giết một trận. Cáp hết đường tiến lui, đành dẫn quân cướp đường, nhắm núi Định Quân mà chạy. Cáp thấy trước mặt có một cánh quân tới đón đường, thì ra là Đô úy Đỗ Tập. Hai quân cùng hợp lại. Tập nói:

– Núi Định Quân bị Lưu Phong, Mạnh Đạt đoạt mất rồi.

Cáp nghe nói thì cả kinh, bèn dẫn bại quân đi tới sông Hán Thủy đóng trại. Hai tướng họp binh lại một chỗ. Đỗ Tập nói:

– Tướng quân hãy tạm quản ấn tín Đô đốc của Diệu Tài, để yên lòng quân.

Rồi sai người đi báo Ngụy vương. Tháo nghe tin Uyên chết, cất tiếng khóc to, bấy giờ mới hiểu ra lời của Quản Lộ. Lộ nói: “Ba tám ngang dọc” là năm Kiến An thứ hai mươi bốn; “lợn vàng gặp cọp” là nhằm năm Kỷ Hợi, tháng giêng*; “phía nam Định Quân” là ngọn núi phía nam núi Định Quân; “một đùi gãy mất” là nói Uyên với Tháo có tình thân như anh em. Tháo sai người đi tìm Quản Lộ, thì chẳng biết đã đi đâu rồi. Tháo rất hận Hoàng Trung, bèn tự dẫn đại quân, tới núi Định Quân báo thù cho Hạ Hầu Uyên, sai Từ Hoảng làm Tiên phong. Đi tới Hán Thủy, Trương Cáp, Đỗ Tập đón rước Tào Tháo. Hai tướng tâu rằng:

– Nay núi Định Quân đã mất, bọn mỗ sợ bất lợi, hãy nên đem lương thảo chứa trong núi Mễ Thương đến chứa ở phía bắc sơn trại, rồi sau hẵng tiến binh.

Ngụy vương nghe theo.

Đây nói Hoàng Trung đem đầu Hạ Hầu Uyên, tới ải Gia Manh dâng công với Huyền Đức, Huyền Đức cả mừng, thăng làm Chinh Tây tướng quân, bày tiệc chúc mừng. Chợt Nha tướng Trương Trứ tới báo rằng:

– Tào Tháo tự dẫn hai mươi vạn đại quân, tới báo thù cho Hạ Hầu Đôn. Trước mắt Trương Cáp đang vận chuyển lương thảo ở núi Mễ Thương, dời tới đóng ở Bắc Sơn tại Hán Thủy.

Khổng Minh nói:

– Nay Tháo dẫn đại quân đến đây, sợ lương thảo không đủ, bởi thế mới ghìm quân lại không tiến. Nếu được một người thâm nhập đất ấy, một mặt thiêu cháy lương thảo, một mặt đoạt đồ truy trọng, tiêu diệt nhuệ khí của Tháo trước. Đấy là thượng kế.

Hoàng Trung nói:

– Lão phu xin nhận trách nhiệm này.

Khổng Minh nói:

– Nay Tào Tháo cất hai mươi vạn người đến đây, ắt có đại tướng, chẳng so được với binh của Hạ Hầu Uyên, Trương Cáp đâu.

Huyền Đức nói:

– Hạ Hầu Uyên tuy đứng đầu toàn quân, nhưng chỉ là một gã dũng phu thôi, sao có thể bì kịp Trương Cáp? Nếu chém được Trương Cáp, thì gấp mười lần chém Hạ Hầu Uyên.

Trung lại phấn chấn nói:

– Tôi xin đi chém y.

Khổng Minh nói:

– Ngươi hãy cùng Triệu Tử Long chung sức dẫn một cánh quân. Phàm có việc thì bàn kế rồi hẵng làm, xem thử ai sẽ lập công.

Trung vâng dạ rồi đi. Khổng Minh lại sai Trương Trứ làm Phó tướng. Vân nói với Trung rằng:

– Nay Tháo dẫn theo hai mươi vạn người, chia làm mười mấy doanh trại. Nay tướng quân ở trước mặt chúa công đòi đi đoạt lương, chẳng phải là việc bé mọn. Tướng quân muốn dùng sách lược gì?

Trung nói:

– Hãy xem ta đi trước thì sẽ biết thế nào.

Vân nói:

– Bọn tôi sẽ đi trước.

Trung nói:

– Ta là chủ tướng, ngươi là phó tướng, làm sao mà tranh đi trước được?

Vân nói:

– Ta với ngài đều vì chúa công mà ra sức, hà tất phải so đo? Hai người chúng ta bắt thăm. Ai bắt trúng thì đi trước.

Trung bằng lòng. Bấy giờ Hoàng Trung bắt được thăm đi trước. Vân nói:

– Nếu như tướng quân đã đi trước, mỗ sao lại không giúp đỡ? Hãy ước định thời giờ. Nếu tướng quân trở về đúng giờ, mỗ sẽ án binh bất động. Nếu tướng quân về chẳng kịp giờ, mỗ sẽ lập tức phá trận cứu trợ.

Trung nói:

– Lời của Tử Long phải lắm.

Hai người ước hẹn. Ai nấy trở về trại. Tử Long nói với bộ tướng Trương Dực rằng:

– Hoàng Hán Thăng hẹn ngày mai đi đoạt lương thảo, nếu đến giờ Ngọ mà không về, ta sẽ đi ứng cứu. Tiền doanh của ta kề bên Hán Thủy, địa thế nguy hiểm. Nếu như ta đi, ngươi hãy giữ trại cho cẩn thận, chẳng thể làm bừa.

Trương Dực vâng lệnh.

Đây nói Hoàng Trung trở về trại, nói với phó tướng Trương Trứ rằng:

– Ta chém Hạ Hầu Uyên thì Trương Cáp đã vỡ mật. Hôm nay ta nhận lệnh đi cướp lương thảo, chỉ để năm trăm quân giữ trại. Ngươi hãy giúp ta. Canh ba đêm nay, tất cả hãy ăn no, canh tư rời trại, đánh tới chân núi Bắc Sơn, trước bắt Trương Cáp, sau cướp lương thảo.

Trương Trứ y lệnh. Đêm ấy, Hoàng Trung dẫn người ngựa đi đầu, Trương Trứ đi sau, vượt qua Hán Thủy, lúc đến dưới núi Bắc Sơn thì mặt trời đã nhú ở phía đông, trông thấy lương thảo chất như núi, quân sĩ đang bảo vệ. Quân Tào thấy quân Thục tới, thảy đều bỏ chạy. Hoàng Trung sai quân kỵ nhất tề xuống ngựa, chất củi thành đống trên lương thực. Chất củi xong, đang định đốt lửa, thì quân Trương Cáp tới, cùng Trung hỗn chiến một hồi. Tháo nghe tin, bèn sai Từ Hoảng tiếp ứng. Hoảng dẫn binh tiến lên, vây Hoàng Trung ở giữa trận. Trương Trứ dẫn ba trăm quân tẩu thoát, đang muốn về trại, chợt một cánh quân xông ra, chặn mất đường đi. Kẻ đi đầu là một đại tướng, ấy là Văn Sính, sau lưng quân Tào lại kéo đến, vây chặn Trương Trứ.

Đây nói Triệu Vân thấy Trung không trở về, vội vàng nai nịt lên ngựa, dẫn ba ngàn quân bộ, kỵ tiếp ứng cho Hoàng Trung. Vân nói với Trương Dực:

– Mặt trời đã ngả về tây, Hoàng Hán Thăng nguy rồi! Ngươi hãy giữ chắc doanh trại. Hai vách hãy đặt cung nỏ để chuẩn bị.

Dực luôn miệng vâng dạ. Tử Long vung thương giục ngựa, kéo quân đi cứu. Một tướng quân chặn đường đón đánh, ấy là tướng thủ hạ của Văn Sính, là Mộ Dung Liệt đang vỗ ngựa múa đao, tới chặn Tử Long. Tử Long vung tay đâm một nhát, đã đâm y rơi xuống ngựa. Quân Tào thua chạy. Tử Long đánh thẳng vào vòng vây. Lại có một cánh quân cản đường, đi đầu là Nha tướng Tiêu Bính, dùng một thanh đao ba mũi. Tử Long hét lên, hỏi rằng:

– Quân Thục đâu rồi?

Bính nói:

– Đã giết sạch rồi!

Tử Long cả giận, giục ngựa vung một thương, đâm Tiêu Bính rơi xuống ngựa, đánh tan tàn quân, đi thẳng tới phía dưới Bắc Sơn, trông thấy hai người Trương Cáp, Từ Hoảng vây chặt Hoàng Trung. Quân sĩ bị vây khốn đã lâu. Tử Long hét to một tiếng, vung thương giục ngựa, đánh vào vòng vây, tả xung hữu đột, như vào chỗ không người. Ngọn thương ấy lên xuống quanh mình, như múa hoa lê, ngang dọc tả tơi, chẳng khác tuyết bủa. Trương Cáp, Từ Hoảng trong lòng kinh sợ vỡ mật, không dám nghênh địch. Tử Long cứu Hoàng Trung ra, vừa đánh vừa chạy, hễ đến chỗ nào thì không ai dám cản. Tháo kinh ngạc, hỏi các tướng rằng:

– Viên tướng ấy là ai?

Có người biết được, thưa rằng:

– Đó là Thường Sơn Triệu Tử Long

Tháo nói:

– Vị anh hùng ở Đương Dương Trường Bản ngày xưa vẫn còn!

Kíp truyền lệnh rằng:

– Hắn đến chỗ nào thì không được coi thường.

Nhân thế, quân Tào chỉ nhìn xem ngọn cờ trên núi vẫy gọi, hễ chỉ phía đông thì vây phía tây, hễ chỉ phía tây thì vây phía đông. Tử Long cứu được Hoàng Trung, dẫn ba ngàn quân đánh qua trùng vây. Trong số ấy có một người chỉ tay, nói:

– Phía đông nam bị vây, ắt là Phó tướng Trương Trứ.

Tử Long không trở về doanh mình, mà nhắm hướng đông nam đánh đến. Hễ tới chỗ nào, chỉ thoáng thấy cờ hiệu bốn chữ “Thường Sơn Triệu Vân” thì những kẻ từng ở Trường Bản từng biết sự dũng mãnh của Vân lại truyền kể cho nhau, thảy đều chạy trốn. Tử Long lại cứu được Trương Trứ.

Tào Tháo lấy Tử Long xông bên đông, phá bên tay, hễ tới chỗ nào cũng không ai dám chống, cứu mất Hoàng Trung, Trương Trứ, đột nhiên nổi giận, tự hô gọi các tướng sĩ tả hữu, sai đuổi theo Tử Long. Tử Long đã đánh về tới trại mình. Bộ tướng Trương Dực đón tiếp, trông thấy phía sau có bụi bốc, biết là quân Tào đuổi theo, liền bảo với Tử Long rằng:

– Truy binh sắp đến gần, hãy sai quân đóng cửa trại, lên địch lâu phòng vệ.

Tử Long hét lên, ra lệnh rằng:

– Chớ đóng cửa trại! Ngươi há chẳng biết lúc xưa ta ở Đương Dương Trường Bản, một thương một ngựa, đánh tám mươi ba vạn quân Tào, mà xem chúng như là cỏ rác sao? Nay ta có quân có tướng, có gì phải sợ?

Bèn sai tay cung nỏ ra bờ hào ngoài trại mai phục, ngã hết cờ xí ở trong doanh xuống, chiêng trống im bặt. Tử Long một ngựa một thương, đứng ở bên ngoài doanh trại.

Đây nói Trương Cáp, Từ Hoảng dẫn binh truy đuổi đến trại Thục, thì sắc trời đã tối, thấy trong trại ngã cờ im trống, lại thấy Triệu Vân một ngựa một thương, đứng ở ngoài doanh, cửa trại mở toang. Hai tướng không dám tiến lên. Đang lúc nghi ngờ, chợt Ngụy vương đến, thấy quân không hành động, kíp sai thúc giục xông lên. Các quân nghe lệnh, reo lớn một tiếng, đánh tới trước trại. Thấy Tử Long vẫn không hề động đậy, quân Tào lại quay người trở về. Tử Long cầm thương vẫy một cái, tên nỏ dưới hào cùng bắn ra. Bấy giờ sắc trời đã tối đen, lại không biết quân Thục nhiều ít, Tháo quay ngựa chạy trước, chỉ nghe thấy sau lưng có tiếng hò reo chấn động, trống chiêng cùng nổi. Quân Thục đuổi theo. Binh Tào tự giẫm đạp nhau, ùa đến bên bờ Hán Thủy. Kẻ rơi xuống nước chết không biết bao nhiêu mà kể. Tử Long, Hoàng Trung, Trương Trứ, ai nấy dẫn một cánh quân đuổi đánh rất gấp. Tháo đang chạy vạy, chợt có hai cánh quân của Lưu Phong, Mạnh Đạt từ núi Mễ Thương đánh đến, phóng hỏa thiêu cháy lương thảo. Tháo vứt bỏ lương thảo ở Bắc Sơn, vội vàng trở về Nam Trịnh. Từ Hoảng, Trương Cáp giữ trại không nổi, cũng vứt trại mình mà chạy. Tử Long đi trước chiếm được trại Tào, Hoàng Trung đoạt được lương thảo, ở Hán Thủy lại nhặt được vô số binh khí, bèn sai người đi báo cho Huyền Đức. Huyền Đức bèn cùng Khổng Minh đi tới chiến trường xem xét. Đến được Hán Thủy, lên cao nhìn ra, bèn hỏi bộ tướng của Vân rằng:

– Tử Long ở đất này chiến đấu ra sao?

Viên tướng ấy đáp rằng:

– Quân Tào hai mươi vạn, khắp núi đầy đồng mà đánh tới. Tử Long dẫn ba ngàn quân xuyên thẳng qua vòng vây, cứu Hoàng Trung và ba ngàn người ngựa ra, tả xung hữu đột, qua lại đánh giết. Quân Tào tan rồi lại hợp đến mấy lượt. Tử Long lại đánh vào trùng vây, cứu phó tướng Trương Trứ và ba trăm quân kỵ ra, chưa từng để mất một người. Về đến Hán Thủy, lại một ngựa một thương, đứng ở ngoài doanh. Tháo tự giục quân đánh tới trước doanh, bị Tử Long vẫy cung nỏ bắn ra. Quân Tào thua chạy, chết chìm dưới Hán Thủy hơn vạn người. Nhân thế mới thu được kỳ công trọn vẹn.

Huyền Đức cả mừng, xem xét đường núi hiểm trở ở trước núi, sau núi, vui mừng bảo với Khổng Minh rằng:

– Triệu Tử Long toàn thân đều là mật!

Sau có thơ rằng:

Ngày xưa chiến Trường Bản

Oai phong còn chưa tan

Vào trận, anh hùng tỏ

Phá vây, dũng cảm bày

Quỷ khóc, thần gào thét

Trời sầu, đất cũng kinh

Thường Sơn, chàng họ Triệu

Mật lớn đầy cả người!

Lại thơ rằng:

Thương sắt, ngựa này vượt ba quân

Chẳng ai bì kịp, dũng tuyệt luân

Ngày trước Đương Dương, nay Hán Thủy

Tử Long quả thực mật toàn thân!

Lại thơ rằng:

Dốc Trường Bản ấy đã xông pha

Đời khen người ngựa tựa rồng bay

Nam xem Hán Thủy còn vô địch

Mới rõ tướng quân thật hổ oai.

Đây nói Huyền Đức nghe kể như thế, trong lòng cả mừng, nói với các tướng, bèn đặt hiệu cho Tử Long là Hổ Uy tướng quân, úy lạo quân sĩ. Yến tiệc vui vẻ đến tối, chợt có người tới báo rằng:

– Tào Tháo lại sai đại quân theo đường nhỏ Tà Cốc mà tiến, tới lấy Hán Thủy.

Huyền Đức cả cười, nói:

– Tháo đến phen này chẳng làm được gì đâu. Ta đoán rằng chắc chiếm được Hán Thủy thôi!

Bèn suất binh tới phía tây Hán Thủy, để đợi quân Tào.

Hãy nói Tào Tháo sai Từ Hoảng làm Tiên phong, lại tới quyết chiến cùng quân Thục. Chợt có một người ở trước trướng bước ra nói:

– Mỗ biết rất rõ địa lợi Tây Thục, nguyện giúp Từ tướng quân cùng đi phá địch.

Tháo trông ra, thì là người quận Ba Tây, huyện Đãng Cừ, họ Vương tên Bình, tự là Tử Quân, hiện sung chức Nha Môn tướng quân. Tháo cả mừng, bèn sai Vương Bình làm Phó tướng tiên phong, giúp đỡ Từ Hoảng. Tháo cho quân đóng đồn ở phía bắc núi Định Quân. Từ Hoảng, Vương Bình dẫn quân tới Hán Thủy. Hoảng sai Tiền quân vượt sông bày trận. Bình nói:

– Nếu quân vượt Hán Thủy, lỡ có việc cần lui gấp, thì phải làm sao?

Hoảng nói:

– Ngày xưa Hàn Tín dùng binh, xoay lưng với sông mà bày trận, đấy là dựa vào Tôn Tử binh pháp: “Đặt vào đất chết rồi sau mới sống”.

Bình nói:

– Không phải. Ngày xưa Hàn Tín đoán rằng Trần Dư vô mưu mới dùng kế ấy. Nay tướng quân có thể đoán được ý của Triệu Vân, Hoàng Trung chăng?

Hoảng nói:

– Ngươi hãy dẫn quân bộ đi cự địch, xem ta dẫn quân kỵ phá chúng.

Bèn sai dựng cầu nổi lên, lập tức qua sông tới đánh quân Thục. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao?

143. LƯU HUYỀN ĐỨC DÙNG TRÍ LẤY HÁN TRUNG

Đây nói Từ Hoảng dẫn quân vượt qua sông ở Hán Trung, Vương Bình can mà không nghe, bèn vượt qua Hán Thủy đóng trại. Hoàng Trung, Triệu Vân bẩm với Huyền Đức rằng:

– Bọn mỗ sẽ dẫn quân bản bộ đi đón đánh quân Tào.

Huyền Đức bằng lòng. Hai người dẫn quân lên đường. Trung nói với Vân rằng:

– Nay Từ Hoảng cậy dũng mà kéo đến, hãy khoan đối địch; đợi lúc ngày tàn, nhuệ khí suy giảm, ta và ngươi chia quân hai đường mà đánh thì mới được.

Vân nói:

– Phải.

Ai nấy dẫn một cánh quân đóng trại. Từ Hoảng đem quân tới thách đánh, từ giờ Thìn đến giờ Thân, quân Thục không động đậy. Hoảng sai tay cung nỏ xông lên trước, nhắm doanh Thục mà bắn. Chợt một người tới báo với Hoàng Trung, Triệu Vân rằng:

– Từ Hoảng sai cung nỏ bắn loạn, thì quân hắn ắt lui thôi, hãy thừa lúc này mà ra đánh.

Lại có một người bảo rằng:

– Hậu đội của quân Tào quả nhiên lui về.

Trong doanh Thục đánh trống vang rền, Hoàng Trung dẫn quân xông ra ở bên trái, Triệu Vân dẫn binh xông ra ở bên phải. Hai mặt giáp công, chỉ một trận là Từ Hoảng đại bại. Quân sĩ bị ép rơi xuống Hán Thủy, chết vô số kể. Từ Hoảng tử chiến mới thoát được, về tới doanh trại bèn hết sức trách Vương Bình rằng:

– Ngươi thấy quân ta thế đã nguy kịch, sao lại không cứu?

Bình nói:

– Nếu ta đi cứu, trại này cũng chẳng thể giữ nổi. Ta từng can công chớ có đi. Công không nghe theo, mới đến nỗi thua thế này.

Hoảng cả giận, muốn giết Vương Bình. Bình ngay đêm ấy dẫn quân bản bộ ở trong doanh phóng hỏa. Quân Tào đại loạn. Từ Hoảng vứt trại mà chạy. Bình vượt sông Hán Thủy tới đầu hàng Triệu Vân. Vân dẫn đến gặp Huyền Đức. Bình bày tỏ hết địa lợi ở sông Hán Thủy. Huyền Đức cả mừng, nói:

– Cô ngửa cổ nghe Vương Tử Quân* bày tỏ kế hay. Ta ắt được Hán Trung, chẳng còn nghi ngờ gì!

Bèn sai Vương Bình làm Thiên tướng lĩnh chức Hướng đạo sứ.

Đây nói Từ Hoảng chạy trốn về gặp Tháo, nói Vương Bình đã làm phản, đi đầu hàng Lưu Bị. Tháo cả giận, tự thân thống lĩnh đại quân đi chiếm các trại ở Hán Thủy. Triệu Vân sợ quân cô khó thể giữ, bèn lui trở lại phía tây Hán Thủy. Hai quân cách con sông cầm cự nhau. Huyền Đức, Khổng Minh tới xem hình thế. Khổng Minh thấy phía thượng lưu Hán Thủy có một dãy núi đất, có thể mai phục hơn ngàn người. Khổng Minh về đến doanh trại, gọi Tử Long tới dặn dò:

– Ngươi hãy dẫn năm trăm người, đều đem theo trống, mai phục ở dưới núi đất; hoặc lúc nửa đêm, hoặc lúc hoàng hôn, hễ nghe trong doanh ta có tiếng pháo nổ, ngươi hãy liền đồng loạt gióng trống, nhưng chớ có ra đánh. Hễ pháo nổ một lần thì gióng trống một lần, nhưng không được ra đánh.

Tử Long nhận kế xong, tự đi mai phục. Khổng Minh liền lên núi cao nhìn trộm.

Hôm sau, quân Tào tới thách đánh, trong trại thảy đều im lìm, một người cũng không ra, cung nỏ cũng chẳng bắn. Quân Tào tự trở về. Đêm ấy, canh đã khuya, Khổng Minh thấy doanh Tào lửa đuốc vừa tắt, quân sĩ đã ngủ, bèn phóng pháp hiệu. Tử Long nghe thấy, sai chiêng trống cùng gõ. Quân Tào kinh hoàng, chỉ ngờ là cướp trại, đến khi rời doanh, thì chẳng thấy một ai. Mới vừa về trại định ngủ, pháo hiệu lại vang, chiêng trống lại gõ, vang rền mặt đất, vang động lũng núi. Quân Tào suốt đêm không yên. Một hơi liên tiếp ba ngày, cứ kinh động nghi ngờ như thế. Tháo trong lòng khiếp sợ, nhổ trại tự lui ba mươi dặm, tới chỗ trống trải đóng doanh. Khổng Minh than rằng:

– Tào Tháo tuy biết binh pháp, nhưng không biết ngụy kế.

Bèn mời Huyền Đức tự mình qua sông, dựa lưng vào sông mà đóng doanh. Huyền Đức hỏi kế. Khổng Minh nói:

– Hãy làm như thế, như thế.

Tào Tháo thấy Huyền Đức dựa lưng vào sông mà hạ trại, trong lòng hơi nghi, sai người đi đưa chiến thư. Khổng Minh đề rằng: “Ngày mai quyết chiến”.

Hôm sau, hai quân gặp nhau ở giữa đường, trước mặt núi Ngũ Giới, bày thành thế trận. Tháo cưỡi ngựa ra đứng ở cửa cờ, hai hàng bày bố cờ xí rồng phượng gióng ba hồi trống, gọi Huyền Đức ra nói chuyện. Huyền Đức dẫn Lưu Phong, Mạnh Đạt và các tướng trong Xuyên đi ra. Tháo giơ roi, mắng lớn rằng:

– Tên vong ơn bội nghĩa Lưu Bị! Đồ giặc phản bội triều đình!

Huyền Đức nói:

– Ta là tông thân nhà Hán, phụng chiếu đánh giặc. Người tiếm vượt nghi vệ của thiên tử, tự lập làm vương, chẳng phải là phản thì là gì?

Tháo nổi giận, sai Từ Hoảng cưỡi ngựa ra, tới bắt Huyền Đức.

Lưu Phong ra đón đánh. Đang lúc giao chiến, Huyền Đức chạy trước vào trong trận. Phong địch không lại Hoảng, quay ngựa chạy luôn. Tháo hạ lệnh:

– Có ai bắt được Lưu Bị thì sẽ cho làm chủ Tây Xuyên!

Đại quân hò hét, đánh qua trận bên kia. Quân Thục nhắm hướng Hán Thủy mà chạy trốn, vứt hết doanh trại. Ngựa chiến, khí giới vứt bỏ đầy đường. Quân Tào tranh nhau đoạt lấy. Tháo vội giống chiêng thu quân. Các tướng ở trên ngựa nói:

– Bọn mỗ đang muốn bắt Lưu Bị, chúa thượng vì sao lại thu quân?

Tháo nói:

– Ta thấy quân Thục xoay lưng với Hán Thủy mà đóng doanh, ấy là một điều đáng nghi. Lại bỏ lại nhiều ngựa chiến và khí giới, là hai điều đáng nghi. Hãy kíp lui quân, chớ lấy các vật ấy.

Tháo hạ lệnh rằng:

– Ai định lấy một món gì thì chém ngay! Hỏa tốc lui quân!

Lúc quân Tào vừa quay đầu lại, cờ hiệu của Khổng Minh đã dựng lên. Huyền Đức ở giữa liền dẫn quân xông ra, Hoàng Trung từ bên trái đánh tới, Triệu Vân từ bên phải đánh sang. Quân Tào tan vỡ chạy trốn. Khổng Minh truy đuổi suốt đêm. Tháo truyền lệnh đưa quân về Nam Trịnh, chỉ thấy có năm chỗ lửa cháy. Vốn là Trương Phi, Ngụy Diên được Nghiêm Nhan tới thay giữ Lãng Trung, bèn chia quân đánh tới, trước tiên chiếm lấy Nam Trịnh. Tháo trong lòng kinh động, chạy về ải Dương Bình. Đại quân Huyền Đức truy đuổi tới Nam Trịnh, Bao Châu. Yên dân xong xuôi, Huyền Đức hỏi Khổng Minh rằng:

– Tào Tháo thua nhanh như thế, là sao vậy?

Khổng Minh nói:

Tháo bình sinh là người đa nghi, tuy giỏi dùng binh, nhưng nghi thì ắt hay thua. Tôi dùng nghi binh để thủ thắng. Huyền Đức nói:

– Nay Tháo lui giữ ải Dương Bình, thế hắn đã cô. Tiên sinh dùng kế sách gì để lui y?

Khổng Minh nói:

– Mỗ đã quyết định rồi. Hãy lập tức sai Trương Phi, Ngụy Diên chia quân hai đường, đi chặn đường lương của Tào Tháo; sai Hoàng Trung, Triệu Vân chia quân hai đường, đi phóng hỏa đốt núi. Lương thảo đã cạn sạch thì há có thể ở lâu ư?

Huyền Đức nói:

– Kỳ diệu thay!

Các tướng ai nấy dẫn quan hướng đạo kéo đi.

Đây nói Tào Tháo lui về giữ ải Dương Bình, sai quân do thám. Chúng trở về báo rằng:

– Nay quân Thục chẹn hết các đường nhỏ ở xa gần, chặt củi đem phóng hỏa đốt lửa chặn các chỗ ấy, không biết quân đang ở chỗ nào.

Tháo còn đang nghi hoặc, lại được báo rằng:

– Trương Phi, Ngụy Diên cứ tới lui cướp lương, ắt phải sai đại tướng đến giúp đỡ.

Tháo hỏi rằng:

– Ai dám địch Trương Phi?

Hứa Trữ ứng tiếng, nói:

– Mỗ xin đi!

Tháo sai Hứa Trữ dẫn một ngàn tinh binh, đến chỗ con đường dẫn tới ải Dương Bình để đón đoàn xe lương. Hôm ấy, quan vận lương tới bái kiến Trữ, nói:

– Nếu chẳng nhờ tướng quân đến đây, thì lương lại không thể đến Dương Bình rồi.

Bèn đem rượu thịt trên xe dâng cho Hứa Trữ. Trữ cùng uống rượu, bất giác đã say mèm. Trữ nhân lúc rượu bốc, bèn đốc thúc xe lương đi. Quan áp lương nói:

– Trước mặt là đất Bao Châu, thế núi hiểm ác, chưa thể đi qua. Trữ cả giận, nói:

– Ta có cái dũng của vạn người, há sợ kẻ khác sao? Đêm nay đang lúc trăng sáng, chính là dịp tốt để xe lương đi.

Hứa Trữ đi đầu, cầm ngang đao, thúc ngựa, dẫn quân tiến lên. Đến sau canh hai thì đã đi trên đường Bao Châu. Đi được nửa đường, chợt ở trên núi có tiếng trống đánh động trời, một cánh quân chặn đường. Kẻ đi đầu là một đại tướng. Ấy là Trương Ích Đức đất Yên đang vung mâu, giục ngựa, chạy thẳng tới bắt Hứa Trữ. Trữ múa đao tới đón đánh. Chỉ một hiệp, Phi một mâu đâm trúng giữa lông mày Hứa Trữ. Trữ nhoài người rơi xuống ngựa. Nha tướng thủ hạ vội xông lên cứu, lùi vào trong quân. Cung nỏ bắn ra loạn. Ích Đức chẳng thể xông lên công kích, chỉ đoạt lấy xe lương thảo. Có thơ rằng:

Hùng thay Ích Đức

Nhuệ khí như hổ

Ngăn sông chặt cầu

Cắp mâu mà đứng

Vào Xuyên tha Nhan

Ra Bao đâm Trữ

Oai chấn Tào Công

Rõ trang liệt sĩ.

Trương Ích Đức đoạt được xe lương thảo, bèn quay về.

Đây nói Hứa Trữ bị đâm. Các tướng bảo vệ về gặp Tháo. Tháo bèn sai thầy thuốc chữa trị vết thương. Tháo tự cầm quân đến cùng quân Thục quyết trận thư hùng. Huyền Đức dẫn quân ra đón. Hai quân bày trận. Huyền Đức sai Lưu Phong cưỡi ngựa ra. Tháo mắng rằng:

Thằng trẻ con bán dép, cứ hay sai đứa con giả ra cự địch! Nếu ta gọi râu vàng tới đây*, thì đứa con giả của người sẽ thịt nát xương tan thôi!

Lưu Phong cả giận, vung thương giục ngựa, chạy thẳng tới bắt Tào Tháo. Tháo sai Từ Hoảng ra nghênh chiến. Phong giả thua, bỏ chạy. Tháo dẫn quân đuổi theo. Quân Thục trong doanh nổ pháo bốn bề, chiêng trống cùng nổi. Tháo kinh sợ, nghi có phục binh. Đến lúc lui quân, thì quân Tào giẫm đạp lẫn nhau. Người chết rất nhiều. Về tới ải Dương Bình, mới vừa nghỉ ngơi, quân Thục đã đuổi tới dưới thành, đốt lửa ở cửa đông, hò reo ở cửa tây, đốt lửa cửa nam, gióng trống ở cửa bắc. Tháo khiếp sợ lắm, bỏ cửa ải mà chạy. Tướng Ngụy bảo vệ Tháo chạy vạy. Triệu Vân dẫn một cánh quân đuổi giết phía sau. Hoàng Trung từ Bao Châu đánh tới. Tháo thua to. Các tướng kinh hoảng. Tháo ra roi giục ngựa, mới chạy trốn tới cửa địa giới Tà Cốc. Chợt thấy bụi mù bốc lên, một cánh quân kéo tới. Tháo nói:

– Quân ấy nếu là phục binh, thì mạng ta tiêu rồi!

Quân ấy đã đến gần, thì ra là con thứ của Tháo là Tào Chương. Chương tự là Tử Văn, lúc nhỏ giỏi bắn, sức cánh tay hơn người, tay không bắt hổ, chẳng nề nguy hiểm. Tháo thường nói nhủ rằng:

– Ngươi không đọc sách mà thích cưỡi ngựa, đấy là cái dũng của thất phu, sao đủ lấy làm quý?

Chương nói:

– Đại trượng phu học theo Vệ Thanh, Hoắc Khứ Bệnh, lập công nơi sa mạc, xua mấy chục vạn người, tung hoành thiên hạ, đấy mới là chí của con. Chứ làm Bác sĩ để làm chi?

Tháo thường hỏi chí hướng của các con. Chương nói:

– Thích làm tướng.

Tháo hỏi:

– Làm tướng thế nào?

Chương nói:

– Mặc giáp cứng, cầm mũi nhọn, lâm nguy chẳng kể, đi đầu sĩ tốt, thưởng thì làm ngay, phạt thì được tin.

Tháo cả cười. Năm [Kiến An] thứ hai mươi ba [218], người Ô Hoàn ở quận Đại làm phản, Tháo sai Chương dẫn năm vạn quân đi đánh dẹp. Đến lúc lên đường, Tháo răn dạy rằng:

– Ở nhà thì là cha con, làm việc thì là vua tôi. Cử động thì có phép vua. Ngươi hãy tự răn.

Chương tới phía bắc quận Đại, tự thân đi đầu chiến trận, quân kỵ người Hồ theo tiếng cung bật là ngã xuống, đánh giết thẳng tới Tang Càn*. Phương bắc đều được bình. Chương biết Tháo bại trận Dương Bình, bởi thể tới đây trợ chiến. Tháo thấy Chương đến, cả mừng nói:

– Thằng bé râu vàng từ xa đến đây, phá Lưu Bị là ở hôm nay rồi!

Các tướng nói:

– Trước mắt thế đang thua bại, làm sao thắng được?

Tháo nói:

– Con ta một phen tới phương bắc, mà mấy ngàn dặm đều bình định. Nay may có quân đắc thắng tới trợ giúp, sao lại có cái lý không thắng được?

Bèn quay quân trở lại. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao?

144. TÀO MẠNH ĐỨC ĐỐ KỴ GIẾT DƯƠNG TU

Đây nói Tào Tháo thấy Tào Chương dẫn binh đến, cả mừng, muốn quay quân trở lại quyết chiến, bèn tới cửa địa giới Tà Cốc dựng doanh. Có người báo cho Huyền Đức, Huyền Đức hỏi rằng:

– Ai dám đi đánh Tào Chương?

Lưu Phong bước ra, nói:

– Mỗ xin đi.

Mạnh Đạt lại nói muốn đi. Huyền Đức nói:

– Hai người các ngươi cùng đi, xem ai thành công.

Ai nấy dẫn năm ngàn quân đi đón đánh. Lưu Phong cậy oai của Huyền Đức nên đi trước, Mạnh Đạt đi sau. Tào Chương cưỡi ngựa ra cùng Phong giao chiến. Chỉ mới ba hiệp, Phong thua to chạy về. Mạnh Đạt dẫn binh tiến lên, vừa định giao tranh, chỉ thấy quân Tào đại loạn. Vốn là hai cánh quân của Mã Siêu, Ngô Lan đánh tới. Quân Tào đã tự vỡ mật trước, bị ba lộ quân xông vào đánh giết. Mã Siêu nghỉ dưỡng đã lâu, đến đây bèn giễu võ giương oai, thế chẳng chống nổi. Quân Tào thua chạy, gặp ngay Ngô Lan cản đường. Chương một kích đâm Lan rơi xuống ngựa. Ba quân hỗn chiến. Tháo lui binh tới cửa Tà Cốc đóng lại, bị Siêu khuấy rối, đêm ngày đều không yên. Lưu Phong sợ hãi, không mặt mũi nào gặp cha, nghe tin Mạnh Đạt lập công, lại căm hận thành thù.

Tháo đóng quân lại lâu ngày, nếu muốn tiến quân, thì lại bị Mã Siêu ngăn giữ; Trương Phi, Triệu Vân, Hoàng Trung bất ngờ đến thách đánh. Muốn giao tranh, thì lại bị quân Thục chẹn mất đường chính; muốn thu quân về Trường An, lại sợ Thục, Ngô chê cười, trong lòng do dự không quyết. Chợt gặp lúc bào quân* dâng canh gà, Tháo thấy trong canh có xương sườn gà, nhân đó trong lòng cảm hoài. Đang lúc trầm ngâm, Hạ Hầu Đôn vào trướng bẩm xin hiệu lệnh, để dùng vào ban đêm. Tháo buộc miệng nói rằng:

– Kê lặc! Kê lặc*!

Đôn truyền lệnh. Các quan điều hô “kê lặc”. Hành quân Chủ bạ Dương Tu thấy truyền hai chữ “kê lặc”, liền sai quân sĩ theo hầu ai nấy thu thập hành trang, chuẩn bị quay về. Có người tới trướng Hạ Hầu Đôn báo tin. Đôn cả kinh, bèn mời Dương Tu đến hỏi rằng:

– Công vì sao lại thu thập hành trang?

Tu nói:

– Xem hiệu lệnh đêm nay thì biết ngay thôi. Xương sườn gà ăn thì không có thịt, bỏ thì tiếc. Bởi thế mới sắp đặt trước, lúc lên đường cho khỏi hoảng loạn.

Hạ Hầu Đôn nói:

– Công đã hiểu lòng dạ của Nguy vương rồi.

Bên cũng thu thập hành trang. Các tướng trong trại chẳng ai không chuẩn bị. Đêm ấy, Tào Tháo trong lòng rối loạn, chẳng thể ngủ nổi, bèn cầm cây búa đồng đi dạo khắp trại, chỉ thấy quân sĩ trong trại Hạ Hầu Đôn ai nấy đều chuẩn bị hành trang. Tháo cả kinh, vội về trướng, gọi môn tới hỏi nguyên cớ. Đôn nói:

– Chủ bạ Dương Đức Tổ đã đoán trước được ý muốn quay về của vương thượng.

Tháo gọi Dương Tu vào hỏi. Tu đem cái ý xương sườn gà ra đáp. Tháo cả giận.

Tu tự là Đức Tổ, là con của Thái úy Dương Bưu nhà Hán, là cháu của Dương Chấn, học rộng xem nhiều, mắt đọc năm hàng, chín dòng ba giáo chẳng gì không thông. Giữa niên hiệu Kiến An, được cử Hiếu liêm, phong Lang trung. Tháo dùng làm Chủ bạ coi kho, khi đi ra thì cho theo bàn bạc quân cơ, quản lý mọi việc trong ngoài. Tu là người cậy tài, phóng khoáng, mấy phen mắc tội. Tào Tháo đã giận sẵn. Tháo thường ngày làm người, tuy là người có thể dùng người tài, nhưng trong lòng rất là đố kỵ, chỉ sợ người ta cao hơn mình. Ngày trước từng xây một vườn hoa, một năm thì xong, mời Tháo đến xem. Tháo xem xong, không khen chê gì, mà lấy bút viết lên của một chữ hoạt rồi đi. Mọi người đều không hiểu. Tu nói:

– Trong chữ môn thêm chữ hoạt, ấy là chữ khoát. Thừa tướng hiềm rằng to rộng quá.

Thế là bèn làm lại bức tường vây quanh, rồi lại mời Tháo tới xem. Tháo cả mừng, hỏi rằng:

– Ai biết ý ta vậy?

Một người đáp rằng:

– Là Dương Tu đó.

Tháo tuy ngoài mặt vui mừng, nhưng trong lòng rất ghét.

Lại một hôm, biên giới phía bắc đưa về một hộp váng sữa đông. Tháo vui mừng, bèn viết ba chữ “nhất hợp tô” lên trên hộp. Tháo vào ngủ. Tu vào trông thấy, lấy thìa chia cho mọi người. Tháo tỉnh dậy, định ăn thì không thấy. Tháo hỏi. Tu đáp rằng:

– Thừa tướng có lệnh, sai mỗi người ăn một miếng*. Đã ăn hết rồi. Há dám trái lệnh Thừa tướng sao?

Tháo tuy cả mừng, mà trong lòng ghét lắm. Tháo thường dặn dò tả hữu rằng:

– Ta nằm mơ thì thường thích giết người. Lúc ta ngủ chớ có đến gần.

Một hôm, Tháo ngủ đêm trong trướng, chăn bị rơi xuống đất. Hầu cận vội lấy đắp lại cho. Tháo nhảy ngay dậy, rút kiếm giết đi, rồi lại lên giường nằm ngủ đến nửa ngày mới dậy, kinh ngạc hỏi:

– Ai giết hầu cận của ta rồi?

Mọi người kể thực. Tháo khóc rống, rồi sai chôn cất hậu hĩnh. Mọi người đều không biết, cứ cho là Tháo quả thực nằm mơ thì sẽ giết người. Duy có Tu là người biết, lúc đi chôn bèn than rằng:

– Ngài là cái dùi trong bọc rồi*!

Tháo nghe nói thì thấy ghét. Con thứ ba của Tháo là Thực, tự là Tử Kiến, rất thích tài năng của y, thường mời Tu cùng đàm luận, suốt đêm không ngủ, rất là kính trọng. Tháo cùng mọi người bàn bạc, muốn lập Tử Kiến làm Ngụy vương Thái tử. Tào Phi biết mưu ấy, bèn mời Triều Ca trưởng là Ngô Chất đến bàn bạc, sợ có người thấy, bèn dùng nhiều lụa sống bỏ trong cái sọt to, giấu Ngô Chất bên trong đưa vào phủ. Tu biết việc ấy, tới thưa với Tháo. Tháo nói:

– Ngày mai sẽ bắt.

Sớm đã có người báo Tào Phi Phi vội báo với Ngô Chất. Chất nói:

– Cần gì phải lo! Ngày mai lại dùng sọt* chứa lụa sống đưa vào, để lừa họ.

Hôm sau, Tu lại báo cho Tháo. Tháo sai người lục soát thì chỉ có lụa sống. Tháo vì thế rất nghi Dương Tu có ý muốn hại Tào Phi.

Một hôm, Tháo sai Tào Phi, Tào Thực đều ra cổng Nghiệp Thành, rồi lại bí mật sai sứ dặn dò chớ để cho ra. Thực hỏi trước Tu. Tu nói:

– Thế tử nay phụng vương mệnh, nếu có kẻ ngăn trở thì chém đi.

Quả nhiên, Tào Phi đến cửa, bị ngăn lại phải quay về. Thực đến cửa. Môn lại ngăn trở. Thực nổi giận, nói:

– Ta phụng vương mệnh, như tên bay khỏi cung. Kẻ nào dám ngăn? Muốn phản bội ư?

Bèn chém đi. Tháo ngỡ con thứ nhiều tài năng, bèn triệu tới hỏi. Thực đáp rằng:

– Ấy là tự lòng con nghĩ thế.

Tháo vui mừng. Có người báo với Tháo rằng:

– Đó là Dương Tu dạy cho.

Tháo bấy giờ đã có lòng muốn giết Tu rồi. Tu từng làm hơn chục câu trả lời đưa cho Thực. Hễ Tháo có hỏi thì cứ theo điều được hỏi mà trả lời. Trong ấy những đạo trị nước, an dân, chẳng gì không có sẵn. Tháo thường hỏi Tử Kiến, thì thấy đối đáp như nước chảy. Tháo trong lòng rất nghi. Sau, Phi ngầm mua chuộc tả hữu của Tử Kiến, trộm tờ đáp án đến thưa với Tào Tháo. Tháo đọc xong thì cả giận, nói:

– Thất phu sao dám cấu kết với con trai ta, để đùa cợt cô?

Bấy giờ lòng muốn giết Tu đã quá lắm rồi. Chỉ là sợ người ta thảy đều bàn luận, bởi thế mới nhẫn nhịn thôi. Tử Kiến say rượu, ngồi xe của Tháo đi ra cửa Tư Mã. Mọi người đều tưởng là Tháo đi ra, mọp trên đường mà nghênh đón. Lúc đến gần mới biết là Tử Kiến. Tháo nghe tin, cả giận nói:

– Ta không có việc gì thì không ra từ cửa đó, là muốn lấy bản thân để giữ tín với chư hầu vậy. Nay ngươi vô lễ, hãy giết đi!

Các quan khổ sở xin xỏ, Tháo mới dừng. Từ đó, Tào Tháo không thích Tử Kiến. Mọi người không dám đến thăm. Tháo đem Tu nam chinh tới Hán Thủy, lúc xem bia thì cũng muốn giết Tu, chỉ sợ các tướng sĩ bàn luận, nên mới lại nhẫn nhịn. Lúc này Tháo nổi giận nói:

– Thằng nho quèn dám làm loạn quân ta sao?

Rồi nạt tay đao búa đẩy ra ngoài chém đi, đưa thủ cấp rao làm hiệu lệnh ở ngoài cửa doanh, để cho mọi người xem. Tu chết năm ba mươi bốn tuổi. Sau sử quan có thơ tán rằng:

Thông minh Dương Đức Tổ

Dòng dõi nổi trâm anh

Hạ bút như rồng rắn

Trong lòng thêu gấm hoa

Bàn luận khiếp bốn phía

Đối đáp vượt quần anh

Thân chết vì kê lặc

Khiến người ai oán thay.

Lại thơ rằng:

Gian hùng căm hận kẻ thông minh

Chứa oán trong lòng, hận dễ sinh

“Xương gà” nếu biết là vong mạng

Sao bằng câm miệng, được Tam công?

Tào Tháo giả vờ giận, định chém Hạ Hầu Đôn. Các quan đều xin tha. Tháo hét mấy tiếng, sai lui ra. Tháo hạ lệnh ngày mai tiến quân, ra khỏi cửa địa giới Tà Cốc, lấy lại Trung Nguyên*.

Chợt có một cánh quân dàn bày chặn đường, kẻ đi đầu là đại tướng Ngụy Diên. Tháo gọi Ngụy Diên tới hàng. Diên độc miệng mắng lớn. Tháo sai Bàng Đức ra đánh. Hai tướng đang giao đấu thì trong trại có lửa bốc. Có người báo Mã Siêu đã cướp mất hai trại, ở giữa và phía sau. Tháo rút kiếm cầm tay, nói:

– Các tướng ai động đậy thì chém!

Các tướng gắng sức xông lên, đánh lui Ngụy Diên. Diên nhắm đường nhỏ trong núi vắng mà chạy. Tháo bấy giờ mới quay về đánh Mã Siêu, sai một cánh quân đối địch với Trương Phi*. Tháo dừng ngựa ở trên gò cao, xem hai cánh quân ai nấy gắng sức tranh chiến. Chợt một cánh quân xông thẳng tới trước mặt, thì ra là Ngụy Diên. Diên giương cung lắp tên, bắn trúng Tào Tháo. Tháo nhoài người rơi xuống ngựa. Diên vứt cung, chụp đao, giục ngựa lên dốc núi, tới giết Tào Tháo. Sau lưng ngựa có một tướng chạy ra, kêu lớn:

– Chớ hại chủ ta!

Ấy là người quận Nam An, huyện Hoàn Đạo, họ Bàng tên Đức, tự là Lệnh Minh. Đức gắng sức xông lên, đánh lui Ngụy Diên, bảo vệ Tháo tiến lên. Quân Mã Siêu đã lui. Tháo về trại cũ. Tháo bị thương, lại mất hai cái răng cửa, sai y sĩ điều trị, bấy giờ mới nhớ lại lời của Dương Tu, liền nhặt thây của Tu mà chôn cất tử tế, rồi sai thu quân, bảo Bàng Đức đoạn hậu.

Xe cộ, ngựa cưỡi đã chuẩn bị xong. Tháo nằm trong xe êm. Quân Hổ Bôn hộ vệ hai bên tả hữu có mấy vạn người. Chợt được báo rằng hai bên bờ núi Tà Cốc có lửa bốc. Phục binh của Mã Siêu đuổi tới. Quân Tào suốt đêm bỏ chạy về Trường An, nhuệ khí mất sạch. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

145. LƯU BỊ LÊN NGÔI HÁN TRUNG VƯƠNG

Năm Kiến An thứ hai mươi bốn [219], mùa thu, tháng bảy, Ngụy vương Tào Tháo lui binh tới Tà Cốc, định trở về Hứa Đô, lại bị Ngụy Diên một mũi tên bắn trúng nhân trung*, nhân thế đành thu quân về. Đến lúc ba quân lên đường, thì vốn là Khổng Minh thấy Tháo tránh tới Tà Cốc, đoán là sẽ vứt bỏ Hán Trung mà chạy, bởi thế mới sai bọn Mã Siêu chia quân thành hơn mười đường, bất ngờ công kích. Vì thế Tào Tháo chẳng thể ở lâu, bèn bàn việc lui quân. Tiền quân vừa đi thì hai bên đã có lửa bốc, ấy là phục binh của bọn Mã Siêu tới chặn đánh. Tháo kíp sai tướng sĩ đi gấp. Ba quân nhuệ khí mất sạch, chỉ mới nghe tiếng quân reo, lửa bốc là người người vỡ mật, kẻ kẻ bay hồn, chỉ mong thoát thân, sao dám chống cự? Suốt đêm ngày chạy vạy chẳng dám ngừng. Quân Thục đuổi theo không nghỉ. Quân về đến Kinh Triệu*, bấy giờ mới bắt đầu yên tâm.

Đây nói Huyền Đức sai bọn Lưu Phong, Mạnh Đạt, Quan Bình tiến đánh các quận ở Thượng Dung. Bọn Thân Đam nghe tin Tháo đã vứt Hán Trung mà chạy, thảy đều đầu hàng. Huyền Đức cả mừng, bèn ở lại đất Đông Xuyên khao thưởng lớn cho ba quân. Yên dân xong xuôi, Huyền Đức càng thêm yêu tiếc quân sĩ. Mọi người đều có lòng muốn suy tôn Huyền Đức làm hoàng đế, mà chưa dám tự tiện, bèn báo với Gia Cát quân sự. Khổng Minh nói:

– Ý ta đã định đoạt rồi.

Bèn dẫn bọn Pháp Chính vào gặp Huyền Đức. Khổng Minh nói:

– Ngày nay Hán đế nhu nhược, Tào Tháo chuyên quyền, trăm họ trong thiên hạ không ai làm chủ. Chúa công tuổi đã hơn nửa trăm, oai chấn bốn biển, đánh đông dẹp tây. Nay được hai Xuyên, có thể ứng mệnh trời, thuận lòng người, noi theo việc Nghiêu nhường cho Thuấn, lên ngôi hoàng đế, danh chính ngôn thuận để đánh quốc tặc. Đây là điều hợp với lẽ trời. Việc chẳng thể chần chừ, xin hãy chọn ngày ngay.

Huyền Đức cả kinh, nói:

– Lời của quân sư sai rồi. Mỗ tuy là tông thân nhà Hán, nhưng là kẻ bề tôi dưới kẻ bề tôi. Nếu làm việc ấy thì là phản Hán rồi.

Khổng Minh nói:

– Không phải đâu. Ngày nay thiên hạ chia lìa tan lở, anh hùng cùng nổi. Ai nấy đều làm bá một phương. Kẻ có tài đức trong bốn bể cùng tiếng thì gọi nhau, cùng khí thì tìm nhau, liều chết, quên sống để thờ chủ của mình; nếu chẳng vì danh thì cũng vì lợi. Nay chúa công cẩu thả trốn tránh sự hiềm nghi, giữ nghĩa mà không làm, thì kẻ sĩ lớn nhỏ đều không biết trông ngóng vào đâu. Lòng họ đều e ngại. Chẳng bao lâu sẽ bỏ đi hết thôi. Mong chúa công nghĩ kỹ cho.

Huyền Đức nói:

– Tiếm xưng tôn vị, ta thực không làm. Các người hãy bàn bạc lại.

Các tướng nhất tề nói rằng:

– Chúa công nếu mà chối từ, thì e ba quân sinh biến mất thôi.

Khổng Minh nói:

– Chúa công thường ngày lấy nghĩa làm gốc, sao chịu xưng tôn hiệu ngay? Nay đã có đất Kinh Tương và hai Xuyên, hãy tạm làm Hán Trung vương, để chính ngôi vị. Bấy giờ mới có thể dùng người.

Huyền Đức nói:

– Các người tuy muốn tôn ta làm vương, nhưng chẳng được minh chiếu của thiên tử, ấy là tiềm xưng đó.

Khổng Minh nói:

– Vào buổi li loạn, nên theo quyền biến, nếu giữ đạo thường thì ắt lỡ việc lớn.

Trương Phi kêu to:

– Người khác họ đều muốn làm vua. Huống hồ ca ca là tông phái triều Hán. Nếu chẳng làm như thế thì nửa đời anh hùng biến thành giấc mộng rồi!

Khổng Minh nói:

Chúa công hãy nên theo sự quyền biến mà lên ngôi Hán Trung vương. Bọn thần sẽ tự viết biểu chương tâu lên thiên tử.

Huyền Đức lại ba lần chối từ, chẳng qua là sợ lòng quân có biến, chỉ đành ưng thuận. Khổng Minh bèn sai Tiều Chu viết tờ biểu dâng tấu Hiến đế. Tờ biểu ấy viết:

“Quân sư tướng quân thần là Gia Cát Lượng, Đãng Khấu tướng quân Hán Thọ đình hầu thần là Quan Vũ, Chinh Lỗ tướng quân Tân đình hầu thần là Trương Phi, Bình Tây tướng quân Đô đình hầu thần là Mã Siêu, Chinh Tân tướng quân thần là Hoàng Trung, Trấn Tân tướng quân thần là Lại Cung*, Dương Vũ tướng quân thần là Pháp Chính, Hưng Nghiệp tướng quân thần là Lý Nghiêm, cả bọn một trăm hai mươi người dâng lời rằng:

Ngày xưa Đường Nghiêu là bậc chí thánh mà tứ hung lên triều, Chu Thành là vua nhân hiền mà bốn nước gây nạn; Cao Hậu xưng chế mà bọn Lữ trộm mệnh, Hiếu Chiêu bé dại mà Thượng Quan mưu nghịch, thảy đều dựa vào ơn sủng nhiều đời, nắm giữ quyền nước, cùng hung cực loạn, xã tắc suýt nguy. Nếu chẳng nhờ Đại Thuấn, Chu Công, Chu Hư, Bác Lục, ắt chẳng thể đày, đuổi, bắt, đánh*, an định nghiêng nguу.

Cúi nghĩ, bệ hạ thánh đức lồng lộng, thống trị vạn nước, mà gặp phải gian nan tai ách chẳng ngờ. Đổng Trác mở đầu cuộc nạn, giày xéo kinh kỳ. Tào Tháo nối thềm họa loạn, trộm nắm đạo trời. Hoàng hậu, Thái tử phải uống rượu độc, bị người hãm hại, loạn tràn thiên hạ, tàn hại dân, vật, khiến bệ hạ hứng bụi, lo nguy, ở nơi tối tăm, giữ ấp trống rỗng, người, thần đều không có chủ, lệnh vua dứt tuyệt, phép vua ám muội, toan trộm thần khí.

Tả tướng quân, lĩnh Tư lệ Hiệu úy, Dự, Kinh, Ích tam châu lục, Nghi Thành đình hầu Lưu Bị nhận tước trật của triều đình, vẫn thường nghĩ chuyện góp sức, để cứu nạn nước. Vừa thấy cơ hội, là hăng hái phấn phát, cùng Xa Kỵ tướng quân Đổng Thừa đồng mưu diệt Tháo, để yên nước nhà, khôi phục đô cũ. Gặp lúc Đổng Thừa làm việc không cần mật, khiến hồn ma của Tháo được kéo dài tội ác, tàn diệt trong cõi. Bọn thần* thường sợ lương thất lớn thì có cái họa Diêm Nhạc, nhỏ thì có sự biến Định An*, đêm ngày run rẩy, hoảng hốt, nghĩ ngợi.

Tích xưa chép ở Ngu thư: “thân gần chín họ”*. Nhà Chu noi gương hai đời, phong đất lập nước cho người cùng họ. Kinh Thi ghi chép nghĩa ấy, lịch số lâu dài. Buổi Hán mới hưng, chia cắt đất đai, phong vương cho con em, nhờ đó bẻ gãy được cái nạn của bạn Lữ, mà thành nên cơ nghiệp của Thái Tông*.

Bọn thần thấy Bị là dòng dõi thân thích, con cháu phên giậu, lòng muốn giữ nước nhà, thường mong dứt cơn loạn; từ lúc Tháo bị phá ở Hán Trung, anh hùng trong cõi theo gió đến phò tá như kiến tụ, mà tước hiệu chưa rạng, cửu tích chưa ban, chẳng lấy gì để giữ gìn xã tắc, rỡ ràng vạn thế. Bọn thần vâng lời ở ngoài, lễ nghi cách trở. Xưa Thái thú ở Hà Tây là bọn Lương Thống gặp phải lúc nhà Hán trung hưng, bởi vì núi sông ngăn trở, địa vị giống nhau, quyền lực ngang bằng, chẳng thể thống suất nhau, nên thảy đều suy tôn Đậu Dung lên làm Nguyên soái, rốt cuộc lập nên công trạng, phá tan Ngôi Hiệu. Ngày nay nạn của xã tắc gấp hơn cả Lũng, Thục*. Tháo ngoài nuốt thiên hạ, trong giết quần thần. Triều đình có mối họa nơi tường vách mà chưa thấy trấn áp, thật khiến người ta lạnh lòng. Bọn thần liền noi theo điển xưa, phong bị làm Hán Trung vương, bái làm Đại tư mã, lấy đó mà chỉ huy sáu quân, tự hợp đồng minh, sớm diệt hung nghịch, lấy Hán Trung, Ba, Thục, Quảng Hán, Kiến Vi làm nước. Những việc dựng nhà đặt quan đều noi theo điển chế cũ của các hầu, vương thời Hán sơ.

Ôi, chế độ quyền nghi, là muốn tạm vì lợi ích của xã tắc, dù tự chuyên cũng được rồi sau cũng đã thành, việc đã nên, bọn thần lui về đợi tội, tuy chết cũng chẳng hận. Thật sự thật lo, cúi đầu chịu tội chết. Bọn thần chẳng nén nổi lòng phấn khích, sợ hãi, ngửa mặt nhìn trời”.

Năm Kiến An thứ hai mươi bốn [219], mùa thu, tháng bảy, đắp đàn tràng ở Miện Dương*, chu vi chín dặm, chia làm năm hướng, đều bày cờ xí, nghi trượng. Quần thần theo thứ tự mà sắp hàng. Hứa Tĩnh, Pháp Chính mời Huyền Đức lên đàn. Dâng mũ miện, ấn thụ xong, Huyền Đức quay mặt về phía nam mà ngồi, nhận lạy mừng của các quan văn võ, làm Hán Trung vương, lập con trai là Lưu Thiện làm vương thái tử, phong Hứa Tĩnh làm Thái phó, Pháp Chính làm Thượng thư lệnh, Gia Cát Lượng làm Quân sư, Tổng đốc quân mã lo liệu mọi việc, phong Quan, Trương, Mã, Hoàng, Triệu làm Ngũ Hổ đại tướng, Ngụy Diên làm Thái thú Hán Trung. Những người còn lại đều dựa theo công lao mà ban tước. Huyền Đức đã làm Hán Trung vương, bèn soạn một tờ biểu, sai người bưng tới Hứa Đô dâng trình. Biểu nói:

“Thần lấy tài năng tầm thường*, đảm nhiệm trọng trách thượng tướng, tổng đốc ba quân, vâng lệnh ở ngoài, chẳng thể khu trừ nạn giặc, khuông phò cương thất, khiến cho thành giáo của bệ hạ đổ nát đã lâu, trong cõi lục hợp* Bĩ mà chưa Thái*. Nên chỉ lo lắng ngược xuôi, bệnh* như nhức đầu*.

Trước đây Đổng Trác mở đầu mối loạn, từ đó về sau, quần hung tung hoành, tàn hại trong cõi. Cũng nhờ bệ hạ có đức thánh, oai vũ ban xuống, bề tôi cung ứng theo. Hoặc trung nghĩa phấn chấn đánh dẹp, hoặc trời cao giáng xuống trừng phạt, bạo nghịch chết* sạch, như băng dần tan. Chỉ còn mỗi Tào Tháo, đã lâu chưa trừ, xâm chiếm quyền nước, thả lòng làm loạn. Thần xưa cùng Xa Kỵ tướng quân Đổng Thừa mưu đồ đánh Tháo. Việc không cẩn mật, Thừa bị hãm hại. Thần trốn chạy không nơi cư ngụ, trung nghĩa mà chẳng nên việc, mới để cho Tháo cùng hung cực nghịch, hoàng hậu bị chém giết, thái tử phải uống độc. Tuy kêu gọi đồng minh, thường mong dốc sức, mà nhu nhược, không có võ lược, nhiều năm mà chưa nên công, thường sợ một mai thần chết, phụ rẫy ơn nước, lúc thức lúc ngủ vẫn than thở mãi, mỗi lúc hoàng hôn là lại răn mình như sắp qua sông*.

Nay các liên thuộc của thần đều dẫn tích ở Ngu thư: “thân gần chín họ, kẻ dưới gắng sức”*; Ngũ đế dẫu có thêm bớt, nhưng không bỏ đạo ấu. Nhà Chu noi theo hai đời, dựng các nước họ Cơ, nên thực sự được nhờ phước phò giúp của hai nước Tấn, Trịnh*. Cao Tổ dấy lên, tôn vương cho con em, mở rộng chín nước*, cuối cùng chém được bọn Lữ, để yên đại tông*. Nay Tháo ghét kẻ cương trực, hận người ngay thẳng, đồ đảng đã nhiều*, giấu giếm lòng họa, soán nghịch đã lộ. Thế mà Dương thất yếu hèn, dòng đế không ngôi, đành phải châm chước việc xưa, theo phép quyền nghi, tôn thần làm Đại tư mã, Hán Trung vương.

Thần kiểm điểm ba lần: đã nhận ơn nước, coi giữ một phương, trổ sức mà không công, những điều thu được đã vượt quá rồi, chẳng nên điếm nhục ngôi cao mà rước thêm tội nặng báng bổ. Nhưng mà liêu thuộc nài ép, lấy nghĩa bức thần. Thần lùi lại thì sợ rằng giặc cướp không diệt, nạn nước chẳng dứt, tông miếu nghiêng nguy, xã tắc sụp đổ, thực phụ tấm lòng thần lo lắng mong chờ đến nát đầu. Nếu như thuận theo quyền biến, để yên ổn thánh triều, thì tuy nhảy vào nước lửa cũng chẳng được chối từ. Cả gan nghĩ đến việc phải làm, để đề phòng hối hận về sau, thần liền nghe theo lời bàn của mọi người, nhận lấy ấn tín, để nâng cao vai nước.

Ngửa mặt nghĩ đến tước hiệu này, ngôi vị đã cao, ân sủng đã sâu, phải nên lo việc báo đáp, lo lắng trọng trách, kinh sợ không yên, như vào lũng núi; dốc sức lập công, khích lệ sáu quân, thống suất nghĩa sĩ, thuận trời theo thời, để vững xã tắc, báo đáp một phần trong vạn phần. Kính lại soạn biểu, nhân dịch trạm mà đệ lên, hoàn trả ấn thụ giả của Tả tướng quân, Nghi Thành đình hầu.

Kính cẩn dâng biểu, ngửa mong thiên tử nghe lọt.

Kiến An năm thứ hai mươi bốn [219], mùa thu, tháng bảy, Hán Trung vương, lĩnh Đại tư mã thần là Lưu Bị dâng biểu”.

Rồi sai sứ tới Hứa Đô dâng biểu.

Biểu tới Hứa Đô, Tào Tháo nghe tin Lưu Huyền Đức đã tự lập làm Hán Trung vương, bèn cả giận, nói:

– Thằng trẻ con dệt chiếu, sao dám như thế? Ta chẳng thể diệt ngươi, thề không về đô, trừ phi chết mới ngưng!

Lập tức truyền vương chỉ xuống, dốc hết quân của cả nước, đi tới hai Xuyên cùng Hán Trung vương quyết trận thư hùng. Một người rời khỏi ban can rằng:

– Vương thượng chẳng thể vì cơn giận nhất thời mà khiến trăm vạn sinh linh chịu chết nơi đầu mũi đao. Tiểu thần có một kế, chẳng cần giương cung đặt tên, cũng khiến Lưu Bị trong Thục tự chuốc lấy họa. Đợi lúc quân tàn sức tận, thì dùng đại một tướng, cất vài vạn người, một trận là thành công.

Mọi người đều cả kinh, trông ra, thì là người quận Hà Nội, huyện Ôn Thành, họ là Tư Mã, tên Ý, tự Trọng Đạt, hiện làm Chủ bạ trong phủ Thừa tướng. Tháo cả mừng, bèn hỏi rằng:

– Trọng Đạt có cao kiến gì?

Ý nói:

– Nay Tôn Quyền ở Giang Đông đã gả em gái cho Lưu Bị, giờ đã chia rẽ và đem về lại Giang Đông. Bên ấy có mối hận nghiến răng. Vương thượng hãy sai một kẻ sĩ giỏi miệng lưỡi, bưng thư đi gặp Tôn Quyền, kể rõ tội ác của Lưu Bị, sai Quyền hưng binh đi trước tới lấy Kinh Châu, một mặt cùng Quan Mỗ cầm cự. Lưu Bị ắt phát binh ở hai xuyên đi cứu Kinh Châu. Bấy giờ vương thượng cất quân đi lấy Hán Xuyên, khiến Lưu Bị đầu đuôi chẳng thể cứu nhau, thì thế ắt nguy thôi.

Tháo cả mừng, liền soạn thư, sai Mãn Sủng làm sứ, đêm ngày đi tới Giang Đông để gặp Tôn Quyền. Quyền biết Mãn Sủng đến, bèn cùng các mưu sĩ bàn bạc. Trương Chiêu tiến lên nói:

– Ngụy và Ngô vốn chẳng có thù, nhất thời nghe theo lời thuyết phục của Gia Cát Lượng, li gián hai nhà, nên suốt năm chinh chiến không nghỉ, sinh linh rơi vào than lửa. Nay Mãn Bá Ninh đến chuyện này, ắt là có ý muốn nghị hòa, hãy nên tiếp đãi.

Quyền chuẩn y lời ấy, sai các mưu sĩ ra xa đón tiếp. Mãn Sủng vào thành gặp Ngô hầu. Làm lễ xong, Quyền dùng lễ với khách đãi Sủng. Sủng đứng dậy, nói rằng:

– Ngô Ngụy xưa nay vốn không thù, chẳng qua vì cớ có Lưu Bị mà thôi. Nay Ngụy vương sai mỗ tới đây, ước hẹn phá Lưu, cùng chia bờ cõi, thề chẳng xâm phạm.

Quyền hỏi rằng:

– Lấy gì làm bằng cứ?

Mãn Sủng trình thư của Tào Tháo lên. Quyền xé thư ra xem. Thư nói:

“Tháo nghe nói: Người sống ở trên đời, ngôi vị ở trên bậc chí tôn mà phục tùng bề tôi ở cõi lạ, ấy là nỗi sỉ nhục của bậc vương hầu vậy. Không luận đức hạnh mà lại kết giao, ấy là nỗi sỉ nhục của sĩ đại phu vậy. Tổ tông lập được nên cơ nghiệp, một sớm khinh thường giao phó cho người, ấy là nỗi sỉ nhục của gia môn vậy. Trọng Mưu là người tôn quý của Đông Ngô, mà bị Lưu Bị kiềm chế, ấy là một điều đáng nhục. Bị là hàng tiểu bối ở U, Yên, vốn không đức hạnh, thiên hạ đều biết, một sớm đem em gái hiền gả cho làm vợ, ấy cũng là nhục vậy. Chín quận Kinh Tương, cha anh của công đều bởi vì đất ấy mà bỏ mạng. Sao lại khinh nó như chiếc giày rách, để cho Lưu Bị mà không lấy về, ấy là ba điều đáng nhục. Ôi, Bị cậy sự ngang ngạnh, dựa tính hung tàn, mấy lần xâm phạm, khinh lờn, ít tín nghĩa, vẫn thường ôm lòng bất nhân, trước quên chủ rồi sau phản Lữ Bố, vứt bỏ tình nghĩa của Viên Thiệu, quên mất công ơn của Lưu Biểu, thôn tính Thục Xuyên, chiếm cứ Hán Thượng, phụ mẫu đức độ của minh công và cô, dù là kẻ đốn củi, chăn trâu cũng còn nghiến răng thay!

Nay sai Mãn Sủng làm sứ, những oán hận cũ, xin chớ nhắc lại, hãy mau cất đội quân anh hùng, đi lấy Kinh Châu, trên vì nước nhà trừ hại, dưới rửa thù hận riêng mình. Sau khi thanh bình, một cõi Giang Nam liên tiếp Tây Xuyên sẽ thuộc về công; Hán Trung, Tương Dương cô sẽ tự lấy. Vĩnh viễn kết hiếu, thề chẳng phạm nhau. Thư chẳng hết lời, mong được soi xét.

Tháng tám ngày tốt soạn thư”.

Tôn Quyền đọc xong, bèn bày tiệc tiếp đãi. Mãn Sủng nghỉ lại quán xá. Quyền suốt đêm cùng mưu sĩ bàn bạc. Cố Ung nói:

– Tuy là lời biện thuyết, nhưng trong đó vẫn có lý. Hãy một mặt sai Mãn Sủng trở về, một mặt sai người qua sông thăm dò động tĩnh của Quan Công, rồi mới có thể hành sự.

Gia Cát Cẩn nói:

– Mỗ nghe nói Quan Công từ khi tới Kinh Châu, Lưu Bị bèn cưới vợ cho, trước sinh được một trai, kế sinh được một gái. Con trai thông minh, con gái còn bé, chưa gả cho ai. Mỗ xin đi một chuyến, vì thế tử của chúa công cầu thân. Nếu Vân Trường đồng ý, thì liền cùng Vân Trường bàn kế, cùng phá Tào Tháo. Nếu Vân Trường không ưng, thì sau hãy giúp Tào, chiếm lấy Kinh Châu. Bấy giờ chinh chiến có danh nghĩa, thì lòng người sẽ theo thôi.

Tôn Quyền dùng mưu ấy, trước tiên tiễn Mãn Sủng về Hứa Đô; rồi liền sai Gia Cát Cẩn làm sứ, đi tới Kinh Châu. Người ở cửa sông báo cho Vân Trường biết. Vân Trường bình sinh coi rẻ kẻ sĩ trong thiên hạ, chẳng sai thủ hạ ra đón tiếp. Gia Cát Cẩn vào thành, tới gặp Vân Trường. Làm lễ xong, Vân Trường nói:

– Tử Du đến chuyến này có ý gì?

Cẩn nói:

– Mỗ nhớ đến xá đệ đã thờ Hán Trung vương lâu ngày, nên đi chuyện này, cầu thân cho hai nhà. Chủ nhân Ngô hầu của mỗ có một đứa con trai, rất thông minh, người Ngô đều cho là kỳ lạ. Mỗ nghe nói tướng quân có một người con gái, nên đặc biệt tới cầu thân. Hai nhà bỏ hết hiềm nghi, chung sức phá Tào. Đây thực là việc tốt đẹp, xin quân hầu suy nghĩ cho.

Vân Trường đột nhiên nổi giận, nói:

– Con gái của hổ há chịu gả cho loài chó sao? Ta chẳng nể mặt em ngươi, thì đã lập tức chém đầu ngươi rồi! Chớ nói nhiều nữa!

Bèn gọi tả hữu đuổi ra ngoài. Cẩn ôm đầu lủi như chuột, về gặp Ngô hầu, không dám giấu giếm, bèn bẩm sự thực. Quyền cả giận, nói:

– Sao lại vô lễ quá như thế!

Liền gọi Trương Chiêu và bọn quan viên văn võ đến bàn bạc, quyết định sách lược lấy Kinh Châu. Chưa biết sẽ ra sao?

146. QUAN VÂN TRƯỜNG ĐẠI CHẤN HOA HẠ

Tôn Quyền cùng các văn võ bàn việc lấy Kinh Châu. Tham mưu Bộ Chất nói:

– Chưa thể. Tào Tháo muốn soán ngôi nhà Hán. Kẻ mà hắn sợ chỉ có Lưu Bị thôi. Nay sai sứ tới đây, khiến Ngô cất quân nuốt Thục, đấy là giá họa cho Ngô thôi.

Quyền nói:

– Cô cũng muốn lấy Kinh Châu đã lâu rồi.

Chất nói:

– Nay em của Tháo là Tào Nhân hiện đang đóng quân ở Tương Dương, Phàn Thành, lại không có cái hiểm yếu của Trường Giang, đường bộ có thể lấy được Kinh Châu, sao không dám lấy, mà lại khuyên chúa công động binh? Chỉ thế là đủ biết lòng hắn rồi. Chúa công hãy sai sứ sang Hứa Đô gặp Tháo, bảo Tào Nhân theo đường bộ cất quân đi lấy Kinh Châu trước. Vân Trường ắt đem quân Kinh Châu mà đi chiếm Phàn Thành thôi. Nếu Vân Trường đã hành động, chúa công hay sai một tướng lén lấy Kinh Châu, một lần hành động là chiếm được rồi.

Ngô hầu cả mừng, lập tức sai sứ qua sông, đi thẳng tới Hứa Đô gặp Tháo, dâng thư nói rõ việc ấy. Tháo xem xong, cả mừng, liền sai Mãn Sủng tới Phàn Thành giúp Tào Nhân, làm quan Tham mưu, cùng nhau bàn bạc việc hành động, lại bảo sứ giả Đông Ngô trở về trước, sai dẫn quân theo đường thủy tiếp ứng để lấy Kinh Châu.

Đây nói Hán Trung vương sai Ngụy Diên tổng đốc quân mã, trấn giữ Đông Xuyên, bèn dẫn trăm quan về Thành Đô, sai quan xây dựng cung điện, lại đặt quán xá, từ Thành Đô tới Bạch Thủy*, tổng cộng dựng hơn bốn trăm dặm quán xá, đình trạm; chứa nhiều lương thảo, chế thêm khí giới, để mưu việc tiến lấy Trung Nguyên. Tế tác dò thám được Tào Tháo liên kết Đông Ngô, muốn lấy Kinh Châu, liền phi báo vào Thục. Hán Trung vương vội mời Khổng Minh tới bàn bạc. Khổng Minh nói:

– Mỗ đã đoán Tào Tháo ắt có mưu này, đến đây ắt sẽ tới xin Đông Ngô cất quân. Đất Ngô có rất nhiều mưu sĩ, tất nhiên sẽ bảo Tháo sai Tào Nhân ở Phàn Thành cất quân đánh trước.

Hán Trung vương nói:

– Đã như thế, thì phải làm sao?

Khổng Minh nói:

– Hãy sai sứ nhân lúc đưa tờ cáo mệnh* đến cho Vân Trường, bảo cất quân lấy Phàn Thành trước, khiến quân sĩ của chúng vỡ mật, thì tự nhiên sẽ như ngói lở thôi.

Hán Trung vương cả mừng, lập tức sai Tiền bộ Tư mã, người quận Kiền Vi, huyện An Định, họ Phí tên Thi, tự là Công Cử làm sứ, bưng tờ cáo mệnh đi tới Kinh Châu.

Có người báo cho Vân Trường. Vân Trường ra khỏi thành, đón rước vào thành. Lên công sảnh làm lễ xong, Vân Trường hỏi rằng:

– Phong mỗ tước gì?

Thi đáp rằng:

– Vương thượng phong chức Ngũ Hổ đại tướng, tướng quân là người thứ nhất.

Vân Trường lại nói:

– Phong những ai làm Ngũ Hổ tướng?

Thi đáp rằng:

– Là Quan, Trương, Mã, Triệu, Hoàng.

Vân Trường cả giận, nói:

– Ích Đức là em ta, Mạnh Khởi là danh gia nhiều đời, Tử Long cũng là em ta vậy, địa vị ngang hàng với ta thì còn được. Hoàng Trung là hạng người nào mà dám chung hàng với ta? Đại trượng phu trọn đời chẳng đứng chung hàng với lính già!

Bèn không chịu nhận ấn thụ. Thi giả vờ cười, nói rằng:

– Tướng quân sai rồi! Hãy nghe một lời của kẻ ngu này. Ôi, kẻ lập nên vương nghiệp cần dùng chẳng phải chỉ một người. Ngày xưa Tiêu Hà, Tào Tham từ nhỏ đã cùng Cao Tổ là người thân thiết cố cựu. Trần Bình, Hàn Tín sau khi nhà Tần bị diệt thì mới đến. Luận về ban thứ, Hàn Tín lại làm vương, ở ngôi tột đỉnh, chưa nghe nói Tiêu Hà, Tào Tham vì thế mà oán. Nay Hán Trung vương vì công lao nhất thời mà tôn sủng Hán Thăng, bởi thế mới cho làm Ngũ Hổ tướng, mà cái tình ý của Hán Trung vương đối đãi với tướng quân há chỉ bằng với Hoàng Hán Thăng thôi sao? Huống hồ Hán Trung vương với tướng quân có ơn kết nghĩa, hai người như một. Tướng quân tức là Hán Trung vương, Hán Trung vương tức là tướng quân vậy. Hãy nên cùng nhau sướng khổ, chung gánh họa phước, chẳng nên tính toán quan hiệu cao hay thấp, tước lộc nhiều hay ít. Kẻ hèn này chỉ là một tên sứ giả, là người đưa ngự* mệnh, chẳng thưa với tướng quân mà về thì làm nhục mệnh vua rồi. Mong tướng quân nghĩ kỹ.

Vân Trường tỉnh ngộ, bèn rơi lệ mà lạy, nói:

– Kẻ ngu này không sáng suốt. Nếu chẳng nhờ túc hạ dạy dỗ thì suýt lỡ việc lớn.

Bèn nhận ấn ngay. Phí Thi đưa vương chỉ ra, sai Vân Trường dẫn binh đi lấy Phàn Thành. Vân Trường nói:

– Tôi có lòng đó đã lâu rồi, chỉ vì chưa được lệnh chúa mà thôi. Lập tức sai tướng Xuyên là Phó Sĩ Nhân cùng với Mi Phương làm tiên phong, dẫn một cánh quân tới bên ngoài cửa thành Kinh Châu đồn trú.

Hôm sau, đại quân cùng kéo ra, hai người nhận lệnh, đi ra ngoài thành trước để điểm binh. Vân Trường bày tiệc khoản đãi Phí Thi. Uống đến canh hai, chợt một tên quân tới báo trại ở ngoài thành bốc cháy. Vân Trường với nai nịt lên ngựa, ra thành xem xét, thì ra là Phó Sĩ Nhân, Mi Phương uống rượu, để lửa bén ở sau trướng, thiêu cháy hỏa pháo, khiến cả doanh đều kinh động, làm cho quân khí, lương thảo thảy đều bị thiêu rụi. Vân Trường dẫn quân chữa cháy, đến canh tư thì lửa mới tắt. Vân Trường vào thành, triệu Phó Sĩ Nhân, Mi Phương đến dưới trướng, trách cứ rằng:

– Ta sai hai người làm tiên phong, chưa từng xuất quân mà đã đem thiêu rụi rất nhiều khí giới, lương thảo. Hỏa pháo lại làm chết quân lính bản bộ. Làm lỡ việc đến như thế, còn dùng hai người vào việc gì?

Bèn nạt sai chém đi. Tư mã Phí Thi vội tới thưa rằng:

– Còn chưa ra quân mà trước đã chém đại tướng, thì bất lợi cho quân. Hãy tạm tha tội cho họ.

Vân Trường khí giận chưa nguôi, sai võ sĩ đánh mỗi người bốn mươi gậy, tước ấn thụ tiên phong, điều Mi Phương ra giữ Giang Lăng, Phó Sĩ Nhân giữ Công An, Vân Trường hết sức trách cứ rằng:

– Ta chẳng nể mặt Phí Tư mã thì sẽ chém ngay giữa chợ, để chính quân pháp! Hai cái đầu của các ngươi hãy tạm gửi trên cổ, đợi ta đắc thắng quay về rồi, mà các ngươi hơi có sai trễ, thì hai tội cùng trị, quyết chẳng tha thứ!

Hai người xấu hổ đầy mặt, dạ dạ mà lui. Vân Trường liền sai Liếu Hóa làm tiên phong, Quan Bình làm phó tướng, tự mình Tổng đốc trung quân, Mã Lương Y Tịch làm Tham mưu, cùng nhau tiến quân. Những người khác thì để lại Kinh Châu.

Đến lúc đại quân sắp lên đường, thì hôm ấy tế cờ chữ Soái xong, Quan Công nằm ngủ ở trong trướng. Chợt thấy một con heo lớn bằng con trâu, toàn thân đen tuyền, chạy vào trong trướng, tới cắn chân Vân Trường. Vân Trường cả giận, vội đứng dậy rút kiếm chém nó, tiếng như xé lụa. Bỗng dưng kinh hoàng tỉnh dậy, thì ra chỉ là một giấc mộng Nam Kha. Quân lính dưới trướng chạy đến báo đã là giờ Ngọ. Chân trái của Vân Trường vẫn đau âm ỉ, trong lòng rất nghi, bèn gọi con trai là Quan Bình tới, nói rằng:

– Ta vừa mơ thấy một con heo đen, cắn chân trái ta, thức dậy mà vẫn còn đau âm ỉ. Nay ta sắp có việc đau buồn rồi. Bình đáp rằng:

– Heo cũng có hình tượng của rồng. Rồng bám vào chân ắt là ý sẽ bay bổng. Phụ thân chẳng cần nghi kỵ.

Liền họp các quan vào trướng bàn việc ấy. Có người nói là điềm lành, cũng có người nói là điểm không lành. Mọi người bàn luận không thống nhất. Vân Trường nói:

– Ta là đại trượng phu, tuổi gần sáu mươi, chết còn tiếc gì?

Đang lúc nói chuyện, thì sứ Thục tới, bái Vân Trường làm Tiền tướng quân, giả tiết việt, Đô đốc việc của chín quận Kinh, Tương. Vân Trường nhận mệnh xong. Các quan lạy mừng, nói:

– Việc này đủ thấy điềm heo là rồng rồi.

Thế là chẳng nghi ngờ gì nữa, bèn khởi binh ruổi gấp theo đường lớn Tương Dương.

Tào Nhân đang ở trong thành, chợt một người tới báo Vân Trường tự dẫn quân đến. Nhân cả kinh, định giữ chắc không ra. Phó tướng Trạch Nguyên nói:

– Nay Ngụy vương lệnh cho tướng quân ước hẹn với Đông Ngô lấy Kinh Châu. Giờ kẻ kia tự dẫn xác đến, thì là tìm chết rồi. Sao lại né tránh?

Nhân nói:

– Phải đó.

Liền toan xuất quân. Tham mưu Mãn Sủng can rằng:

– Tôi vốn biết Vân Trường dũng mà có mưu, chưa thể khinh địch. Chi bằng giữ chắc, mới thực là thượng sách.

Kiêu tướng Hạ Hầu Tồn nói:

– Ngươi chỉ buông ra lời của gã tú tài, không hiểu việc phá địch. Há chẳng nghe câu “nước đến đất ngăn, quân đến tướng cự” sao? Quân ta lấy nhàn đánh mệt, sao đủ sợ đây?

Tào Nhân không nghe theo lời Mãn Sủng, sai Sủng giữ hàn Thành, tự dẫn quân rời Tương Dương, tới đón đánh Vân Trường. Vân Trường biết quân Tào tới, bèn gọi hai tướng Quan Bình, Liếu Hóa đến nhận kế, dẫn quân đi đón đánh quân Tào. Hai bên bày trận, Liếu Hóa cưỡi ngựa ra thách đánh. Trạch Nguyên ra nghênh chiến. Hai tướng đánh chẳng bao lâu, Hóa giả thua, quay ngựa chạy luôn. Nguyên đuổi giết, quân Kinh Châu lui hai mươi dặm. Trạch Nguyên thừa thể truy kích. Quan Bình, Liếu Hóa chia làm hai ngả giáp công. Tào Nhân truyền lệnh Hạ Hầu Tồn chống cự Quan Bình, Trạch Nguyên chống cự Liếu Hóa.

Hôm sau, lại tới thách đánh. Hạ Hầu Tồn, Trạch Nguyên lại ra đánh, đắc thắng, đuổi giết hơn hai mươi dặm. Chợt nghe sau lưng có tiếng hò reo vang rền, chiêng trống cùng dậy, Tào Nhân kíp sai quân phía trước quay trở về. Hai cánh quân vội quay lại, sau lưng có Quan Bình, Liếu Hóa đuổi đánh. Quân Tào đại loạn. Tào Nhân trúng kế, đành cầm theo một cánh quân, chạy như bay về Tương Dương trước. Còn cách thành mấy dặm, trong đám cờ thêu trước mặt, một viên đại tướng đang gò ngựa, cầm ngang thanh đao, chặn mất đường đi, ấy là Quan Vân Trường ở Kinh Châu. Tào Nhân vốn biết Vân Trường có mưu có dũng, vỡ mật kinh hoàng, không dám giao chiến, nhắm con đường chếch khỏi Tương Dương mà chạy. Vân Trường chẳng đuổi theo. Quân của Hạ Hầu Tồn kéo đến. Vân Trường chẹn mất đường đi. Tồn cả giận, cùng Vân Trường giao chiến, chỉ một hiệp, bị Vân Trường một đao chém rơi xuống ngựa. Trạch Nguyên bỏ chạy. Quan Bình đuổi theo chém đi, thừa thể truy sát. Quân Tào quá nửa chết dưới sông Tương Dương. Tào Nhân lui về giữ Phàn Thành.

Vân Trường chiếm được Tương Dương rồi, bèn thưởng quân, yên dân. Có Tùy hành Tư mã Vương Phủ tiến lên nói:

– Nay quân hầu tướng quân một hồi trống là hạ được Tương Dương. Quân Tào tuy là vỡ mật, mà theo ngu ý này bàn, thì nay Lữ Mông của Đông Ngô đóng đồn ở Lục Khẩu, thường có ý muốn thôn tính Kinh Châu. Nếu như hắn dẫn binh đi lấy Kinh Châu, thì phải làm sao?

Vân Trường nói:

– Ta cũng đã để tâm. Ngươi hãy điều động việc này. Men theo sông từ trên xuống dưới, cứ hai mươi dặm, hoặc ba mươi dặm, chọn chỗ gò cao mà dựng phong hỏa đài, mỗi đài dùng năm mươi quân gìn giữ. Nếu như quân Ngô vượt sông, đêm thì đốt lửa sáng, ngày thì đốt khói mù, để phát tín hiệu ngay. Ta sẽ tự mình về đánh.

Vương Phủ lại nói:

– Mi Phương, Phó Sĩ Nhân giữ hai ải hiểm, sợ chẳng hết lòng tận sức. Kinh Châu ắt phải được thêm một người, để làm Tổng đốc.

Vân Trường nói:

– Ta đã sai Trị trung Kinh Châu người quân Vũ Lăng, họ Phan tên Tuấn. Người này tổng đốc thì còn lo gì?

Phủ nói:

– Người này bình sinh hay đố kỵ mà lại hám lợi, há có lẽ đến lúc làm việc công mà không mưu lợi riêng ư? Hãy dùng Quân tiền Đô đốc lương liệu quan là Triệu Lũy thay thế. Lũy là người trung thành, thanh liêm, chính trực. Nếu dùng người này thì vạn phần không mất một.

Vân Trường nói:

– Ta vốn biết Phan Tuấn là người như thế, nhưng đã quyết định sai phái rồi, cần gì phải thay đổi làm chi. Triệu Lũy hiện đang nắm giữ quân lương, ấy cũng là trách nhiệm quan trọng. Ngươi chớ đa nghi, chỉ cần vì ta mà đắp phong hỏa đài là được.

Vương Phủ lạy từ biệt, gấp gáp lên đường. Vân Trường sai Quan Bình thu thập thuyền bè, vượt sông Tương sang đánh Phàn Thành.

Đây nói Tào Nhân chết mất hai tướng, lui giữ Phàn Thành, đến gặp Mãn Sủng, rất là hoảng sợ. Nhân nói:

– Chẳng nghe lời công, nên quân thua tướng chết, để mất Tương Dương, phải dùng kế gì để lấy lại?

Sủng nói:

– Vân Trường là tướng hổ, gấu, túc trí đa mưu, chẳng thể khinh địch, chỉ nên giữ chắc thôi.

Đang lúc nói chuyện, có người báo Vân Trường vượt sông kéo tới, công đánh Phàn Thành. Nhân cả kinh. Sủng can rằng:

– Chỉ nên giữ chắc.

Thủ tướng Lữ Thường ở dưới thềm nói:

– Mỗ xin vài ngàn quân, nguyện đánh cho quân ấy rơi xuống sông Tương Giang.

Sủng can rằng:

– Không thể!

Lữ Thường cả giận mà nói rằng:

– Nếu dựa theo lời quan văn nhà ngươi, chỉ nên giữ chắc, làm thế thì sao có thể lập công danh với đời sau đây? Há chẳng nghe binh pháp nói: “Quân vượt sông một nửa có thể đánh” ư? Nay một nửa quân của Vân Trường đã vượt qua Tường Giang, sao không đánh đi? Nếu đợi quan đến dưới thành, tướng sát bờ hào, thì dầu gấp cũng khó lay động chúng. Thường xin dẫn quân tử chiến!

Nhân bèn cho năm ngàn quân theo Lữ Thường rời Phàn Thành nghênh chiến. Đám cờ thêu trước mặt dãn ra, Vân Trường cầm ngang đao, cưỡi ngựa ra. Lữ Thường liền định lên đón đánh. Các quân ở sau lưng thấy Vân Trường thần uy lẫm liệt, không đánh mà chạy. Lữ Thường hét ngăn không được. Vân Trường hỗn chiến một trận. Quân Tào thua to. Quân kỵ, quân bộ chết hơn một nửa. Tàn quân chạy vào Phàn Thành.

Tào Nhân vội sai người cầu cứu. Sứ giả đêm ngày đi tới Trường An, trình thư lên cho Tào Tháo, nói:

– Vân Trường đã phá Tương Dương, hiện vây Phàn Thành, rất là nguy cấp. Mong phát đại tướng tới cứu viện.

Tào Tháo trỏ một người trong ban mà nói rằng:

– Ngươi hãy giải nguy cho Phàn Thành.

Người đó ứng tiếng bước ra. Mọi người trông ra, thì là người quận Thái Sơn, huyện Cự Bình, họ Vu tên Cấm, tự là Văn Tắc. Cấm nói:

– Mỗ xin một tướng để làm Tiên phong, dẫn quân cùng đi.

Tháo lại hỏi rằng:

– Ai dám làm tiên phong?

Một người phấn chấn bước ra, nói:

– Mỗ nguyện ra sức chó ngựa, bắt sống quan tướng, hiện ở dưới cờ, trên báo ân sủng của vua ta, dưới cứu lê dân trong cơn nguy cấp.

Tháo trông ra thì cả mừng. Chưa biết kẻ ấy là ai? Hồi sau sẽ thấy.

147. BÀNG ĐỨC KHIÊNG QUAN TÀI CHIẾN QUAN CÔNG

Một tướng đứng ở dưới thềm. Người này lúc nhỏ chẳng thích nghề nông, lớn thì thích võ, trí mưu chẳng kém gì Vân Trường, mình cao tám thước, mặt đen tóc vàng, đầu chẳng thể ngoái nhìn phía sau, quần áo chẳng che kín người, chân không mà đi trong lũng núi, thì loài vượn cũng chẳng bằng được. Người này cánh tay khỏe, có thể chặt cây làm đồ. Búa rìu làm sao bén bằng? Lúc ra chiến trận, thường mặc áo bào xanh, cưỡi ngựa trắng. Trong quân gọi là Bạch Mã tướng quân. Người này dùng một thanh đao mũi tà. Đấy là người quận Nam An, huyện Hoàn Đạo, họ Bàng tên Đức, tự là Lệnh Minh. Tháo cả mừng, nói:

– Quan tướng quân oai chấn Hoa Hạ, chưa gặp đối thủ. Nay gặp Lệnh Minh, thực là tay kình địch đó*.

Bèn phong Vu Cấm làm Chinh Nam tướng quân, phong Bàng Đức làm Chinh Nam đô tiên phong. Tháo nói:

– Ta vốn biết rõ Mãn Bá Ninh có kế hay hơn người, bởi thế mới để giữ chỗ đó, nhưng cũng sợ chưa tường tận sự thâm sâu huyền diệu của binh pháp. Ta cho ngươi bảy cánh quân, đều là kẻ sĩ tinh luyện* để người sử dụng.

Vu Cấm lạy tạ.

Tháo cho Vu Cấm bảy cánh quân ấy, đều là kẻ sĩ cường tráng phương bắc, áo giáp, yên ngựa, binh khí đều nghiêm chỉnh. Hai viên tướng hiệu dẫn quân: một người là Tướng quân Đổng Hoành, một người là Bộ khúc Đổng Siêu dẫn các đầu mục đến lạy chào Vu Cấm. Hoành nói:

– Nay tướng quân cầm bảy cánh trong binh, đi giải nguy cho Phàn Thành, buộc phải chiến thắng. Nay dùng Bàng Đức làm tiên phong, há chẳng lỡ việc ư?

Cấm cả kinh, vội hỏi nguyên do. Hoành nói:

– Bàng Đức vốn là phó tướng thủ hạ của Mã Siêu, bất đắc dĩ mới hàng Ngụy. Chủ cũ ở trong Thục phò tá Hán Trung vương, giữ chức Ngũ Hổ thượng tướng. Huống hồ nay anh ruột Bàng Đức là Bàng Nhu cũng ở Tây Xuyên làm quan. Nay sai hắn làm Tiên phong mà nắm đại quân, thì là đem dầu đi chữa lửa rồi. Tướng quân hãy tâu với Ngụy vương, nên sai người khác.

Cấm nghe lời ấy, ngay đêm đó vào phủ tâu với Tào Tháo. Tháo cũng tự tỉnh ngộ, bèn gọi Bàng Đức tới dưới thềm, sai trả lại ấn Tiên phong. Đức cả kinh, nói:

– Mỗ đang định vì vương mà ra sức, bắt trói Quan tướng, để yên Hoa Hạ. Vương thượng vì sao lại không dùng mỗ đây?

Tháo nói:

– Cô được khanh đã vài năm, hễ dùng là không nghi. Ngày nay dùng khanh, lại nghe được tin Mã Siêu ở Tây Xuyên, anh ngươi là Bàng Nhu cũng ở Tây Xuyên, cùng giúp Lưu Bị. Cô dù không nghi, chỉ hiềm mọi người đã mở miệng, vì thế nên không dùng.

Bàng Đức nghe nói thế, bèn trút mũ dập đầu, máu chảy đầy mặt mà thưa rằng:

– Mỗ từ lúc ở Hán Trung đầu hàng vương thượng, cảm động ơn sâu, hận gan mật có lầy đất cũng chẳng báo đáp được. Nay sao lại nghi ngờ Đức này? Đức ngày xưa lúc còn ở cố hương, cùng anh chung. Chị dâu rất là không hiền, đố kỵ với Đức. Đức nhân lúc say cầm đao giết đi. Anh là Bàng Nhu hận đến xương tủy, thề chẳng gặp nhau, đã dứt nghĩa rồi. Cô chủ Mã Siêu có dũng không mưu, chẳng thể dùng kẻ sĩ. Bởi thế, một thân chạy vào Xuyên. Đức cảm động vì đại ơn của vương hơn đến trăm lần. Sao dám nảy sinh chỉ khác mà phụ rẫy vương thượng đây? Xin hãy xét cho.

Tháo tự nâng dậy, nói:

– Cô vốn biết khanh trung nghĩa. Lời lúc nãy chỉ là để dẹp lời của mọi người thôi. Khanh chớ nghi kỵ, hãy nỗ lực lập công. Cô thề không dám phụ khanh đâu.

Đức lạy, giã từ về nhà, sai thợ chế một cỗ* áo quan*. Hôm sau, mời các bạn bè tới dự tiệc, bày quan tài ở giữa nhà. Những người thân, bạn bè thấy xe quan tài ở trên nhà, thảy đều thất kinh, hỏi rằng:

– Tướng quân dẫn binh ra trận, dùng vật này để làm gì?

Đức nâng chén nói với người thân, bạn bè rằng:

– Ta nhận ơn nặng của Ngụy vương, thề lấy cái chết báo đền. Nay đi Tương Dương, Phàn Thành đánh Quan tướng, cùng quyết sống chết. Nếu không chém y đem về thì ắt sẽ là cô hồn quay về nước thôi. Bởi thế nên chuẩn bị trước quan tài, thề chẳng về không!

Mọi người đều rơi lệ. Đức nâng chén xong, gọi vợ mình là Lý Thị cùng con trai là Bàng Hội mới vừa sáu tuổi ra. Đức nói với vợ con rằng:

– Ta về nghĩa thì nên liều chết, nay làm tiên phong đi chém Quan tướng. Ta chẳng giết Quan tướng thì Quan tướng ắt giết ta thôi. Ta nếu bị hắn giết đi, nàng hãy sống cho tốt, nuôi dưỡng con ta. Con ta có tướng lạ, khi lớn lên ắt vì ta mà báo thù rửa hận*.

Vợ con khóc rống tiễn biệt. Đức sai chở quan tài đi theo. Thủ hạ kiêu tướng có năm trăm người*, hỏi Đức rằng:

– Tướng quân chở quan tài theo là ý gì?

Đức nói:

– Bọn người các ngươi theo ta nhiều năm, các ngươi ai nấy đều rõ lòng dạ ta. Ta nay đem việc lớn giao phó cho các ngươi. Các ngươi chớ phụ lòng ta. Ta nay cùng quan tướng quyết một trận tử chiến. Ta nếu bị Quan tướng giết chết. Các ngươi hãy lấy thây ta mang về. Ta nếu như giết được Quan Mỗ. Các ngươi hãy kíp cướp thây y. Ta sẽ tự nhặt đầu hắn, để vào quan tài, hiến cho Ngụy vương.

Năm trăm tướng đều hiên ngang thưa rằng:

– Tướng quân nếu sơ sẩy, bọn tôi sẽ xả máu nơi cổ, vì tướng quân mà phục thù!

Thế là dẫn quân tiến lên. Sau đó người đem lời này tâu với Tào Tháo. Tháo cả mừng, nói:

– Bàng Đức có chí như thế, cô còn lo gì nữa?

Nói xong thì cười lớn. Giả Hủ ở bên cạnh, hỏi rằng:

– Vương thượng sao lại vui mừng?

Tháo nói:

– Ta mừng vì tráng chí của Bàng Đức thôi.

Hủ nói:

– Vương thượng sai rồi. Lấy cái dũng máu thịt mà đi đấu Quan tướng. Kẻ kia cũng là tướng cởi trần đánh hổ. Tục ngữ có nói “hai kẻ mạnh đấu nhau, ắt có một bị thương. Chẳng phải là kế hay để giữ yên nơi biên tái đâu.

Tháo tỉnh ra, vội sai người đuổi theo Bàng Đức, truyền vương chỉ răn dạy rằng:

– Quan Mỗ là tướng trí dũng song toàn, nhất thiết không được dùng sức mà đấu, nếu đánh được thì hãy đánh, nếu không đánh được thì phải giữ gìn cẩn thận, không thể gấp gáp, lơ là.

Bàng Đức nghe xong, chỉ cười mỉa. Mọi người nói:

– Tướng quân sao lại cười mỉa?

Đức nói:

– Ta đoán lần đối địch này sẽ đánh tan danh tiếng ba mươi năm của Quan Công. Vương thượng cần chi phải lo lắm thế? Ba quân đã lên đường, mà còn răn phải cẩn thận, nói chớ dùng sức lực mà đấu, thế thì là làm nhụt quân mình trước rồi. Trong lòng ta đã có ý muốn nuốt Quan Công, há chết dễ dàng vậy sao?

Vu Cấm nói:

– Lời của Ngụy vương chẳng thể không theo. Tướng quân cứ tự tính toán đi.

Đức hăng hái xua quân đi tới Phàn Thành, giễu võ giương oai, gõ thanh la, đánh trống.

Đây nói Quan Công đang ngồi cao ở trong trướng trung quân, chợt dưới trướng có người bẩm rằng:

– Đã do thám được Tào Tháo sai Vu Cấm làm tướng, dẫn bảy cánh quân tinh tráng kéo đến. Tiền bộ tiên phong là Bàng Đức, trong quân chở theo quan tài, miệng buông ra lời không khiêm tốn, thề cùng quân hầu quyết tử chiến. Binh còn cách thành ba mươi dặm đường.

Quan Công nghe bẩm, đột nhiên biến sắc, râu đẹp lay động, cả giận mà nói rằng:

– Anh hùng thiên hạ hễ nghe danh ta thảy đều rụt cổ mà chạy. Thằng trẻ ranh Bàng Đức sao dám tới coi rẻ ta?

Bèn gọi con trai là Quan Bình:

– Hãy một mặt công đánh Phàn Thành. Ta tự đi chém tên thất phu ấy, để rửa nhục này!

Bình can rằng:

– Phụ thân nắm giữ phong thái anh hùng hơn ba mươi năm, chẳng thể vì một lời nhục mạ mà vứt bỏ tấm thân nặng như Thái Sơn, cùng tranh cao thấp với một hòn đá. Đứa con nhục nhã này nguyện thay cha đi đánh kẻ ấy.

Quan Công nói:

– Ta từ lúc ra trận đến nay, chưa từng không đi đầu sĩ tốt. Bàng Đức là kẻ nào? Sao dám làm nhục ta?

Bình nói:

– Con có nghe người đời bảo rằng: “Bọ ngựa phẫn nộ, sao chống nổi bánh xe?”. Huống hồ viên ngọc Tùy hầu chẳng thể đem đi bắn sẻ. Giận ruồi mà rút kiếm, hao phí thần oai. Xem hạng chuột như Bàng Đức, cần gì phụ thân nhọc sức tự đối địch đây?

Quan Công nói:

– Ngươi hãy đi thử. Ta sẽ theo sau tiếp ứng.

Quan Bình rời trướng, cầm đao lên ngựa, dẫn quân tới đón đánh Bàng Đức. Hai trận đối mặt. Trong doanh Ngụy có một lá cờ đen, trên viết bốn chữ trắng đề: Nam An Bàng Đức. Bàng Đức ở dưới cờ mặc áo bào xanh, khoác giáp bạc, cầm đao cứng, cưỡi ngựa trắng, sau lưng có năm trăm quan binh theo hầu, mười mấy viên tiểu tượng khiêng theo quan tài kéo ra. Bình mắng lớn rằng:

– Tên tiểu tốt Tây Khương, đồ giặc phản chủ! Sao dám làm nhục ta?

Bàng Đức ngồi trên ngựa, hỏi rằng:

– Đấy là ai vậy?

Một tên quân bộ hạ nói:

– Đấy là con nuôi của Quan Công, là Quan Bình đó.

Đức cả giận mà kêu rằng:

– Ta phụng chỉ của Ngụy vương, tới lấy đầu cha ngươi. Ngươi là trẻ con ghẻ lở, ta chẳng giết ngươi. Mau gọi cha ngươi tới đây. Bình cả giận, phóng ngựa, múa đao tới bắt Bàng Đức. Đức cầm ngang ngọn đao ra nghênh chiến, đánh ba mươi hiệp chẳng phân thắng bại. Hai bên ai nấy đều tạm nghỉ.

Sớm đã có người báo cho Quan Công. Công cả giận, sai Liếu Hóa đi đánh Phàn Thành. Công tự đến trước trận. Quan Bình đón rước, nói chuyện cùng năm trăm quân của Bàng Đức giao chiến hai phen, chưa phân thắng bại*. Quan Công ty phóng ngựa, cầm ngang đao kéo ra, kêu rằng:

– Quan tướng ở đây. Bàng Đức sao không sớm ra chịu chết?

Tiếng trống vang rền, Bàng Đức cưỡi ngựa ra nói rằng:

– Ta phụng chiếu thiên tử, vâng chỉ Ngụy vương, đặc biệt tới đây bắt ngươi! Sợ ngươi không tin, nên đã chuẩn bị quan tài ở đây. Ngươi nếu sợ chết, thì hãy sớm xuống ngựa xin hàng!

Quan Công mắng lớn rằng:

– Xem chừng một tên thất phu Khương Hồ như ngươi, đáng tiếc Thanh Long đao của ta phải chém tên giặc chuột nhà ngươi rồi!

Bèn giục ngựa, múa đao, chạy thẳng tới bắt Bàng Đức. Đức huơ đao ra đỡ. Hai tướng chiến hơn trăm hiệp, tinh thần càng hăng. Hai quân ai nấy xem đến ngây người. Quân Ngụy sợ Bàng Đức có sơ sẩy, kíp sai gióng chiêng. Quan Bình sợ cha tuổi cao, cũng gióng chiêng. Hai tướng ai nấy lui quân. Bàng Đức về trại. Bọn quân lính nói:

– Người ta nói Quan Công anh hùng, ngày nay mới tin.

Đang lúc nói chuyện, Vu Cấm đến gặp mặt. Cấm nói:

– Nghe tin tướng quân đánh Quan Công trăm hiệp mà chưa thấy hơn, sao không tạm lui quân lánh đi?

Đức nói:

– Ngụy vương sai tướng quân làm đại tướng, vì sao lại quá nhu nhược đến vậy? Ngày mai tôi sẽ cùng hắn quyết sống chết, thề không có ý lui tránh!

Nói dứt, râu tóc dựng ngược. Cấm không dám cản trở, đành quay về.

Đây nói Quan Công về trại, bảo với Quan Bình rằng:

– Bàng Đức đao pháp tinh thông, thực là địch thủ của ta!

Bình nói:

– Tục ngữ nói: “con bê mới sinh, chẳng biết sợ hổ. Phụ thân cho dù chém được kẻ này, thì cũng chỉ là tên tiểu tốt Khương Hồ thôi. Nếu như sơ sẩy, thì hại đến việc ủy thác sơn hà sâu nặng của bá phụ. Há có thể xem thường coi khinh như sợi lông hồng ư?

Quan Công hét lớn rằng:

– Thất phu! Ta chẳng giết tên giặc này, thì lấy gì rửa hận? Ý ta đã quyết, chớ nói nhiều lời!

Hôm sau, lại lên ngựa dẫn quân tiến lên. Bàng Đức cũng dẫn quân ra nghênh chiến. Hai quân đối trận. Hai tướng cùng ra. Quan Công mắng rằng:

– Hôm nay ta phải cùng thất phu quyết định hơn thua! Không thể thu quân!

Nói xong, hai tướng giao tranh. Đấu đến hơn năm mươi hiệp, Bàng Đức quay ngựa trở về, lê đao mà chạy. Quan Công phi ngựa đuổi theo, miệng kêu to rằng:

– Giặc chuột muốn dùng kế đà đao ư? Ta há sợ sao?

Vốn là Bàng Đức giả làm thế đà đao, rồi đem đao gắn lên yên ngựa, lén lút cung điệu, lắp tên lên. Bên này Quan Bình thấy cha đuổi theo, sợ có sơ sót. Quan Bình đưa mắt, thấy Bàng Đức lôi cung ra, kêu to rằng:

– Tướng giặc chớ có bắn trộm!

Quan Công vừa ngẩng đầu lên nhìn, thì tiếng cũng đã bật, tên liền bay ra. Quan Công tránh chẳng kịp, trúng ngay cánh tay trái. Vừa sắp rơi xuống ngựa, Quan Bình đã đuổi tới níu lại, dìu cha trở về doanh. Bàng Đức gò ngựa, xoay đao đuổi theo. Chưa biết tính mạng Quan Công sẽ ra sao?

148. QUAN VÂN TRƯỜNG NƯỚC DÌM BẢY QUÂN

Đây nói Bàng Đức bắn trúng cánh tay trái Quan Công. Quan Bình cứu về. Đức đuổi theo phía sau. Chợt nghe trong doanh mình có tiếng thanh la vang rền. Đức sợ hậu quân có sơ sẩy, vội quay ngựa trở lại. Thì ra là Vu Cấm thấy Bàng Đức chiến thắng, sợ Đức lập được công lớn, mới liền gióng chiêng thu quân. Bàng Đức vội về doanh hỏi han. Vu Cấm nói:

– Ngụy vương có chỉ răn cấm. Quan Công trí dũng song toàn. Hắn tuy trúng một mũi tên của tướng quân, nhưng ta sợ có điều dối trá, bởi thế mới gióng chiêng thu quân.

Đức nói:

– Nếu chẳng thu quân, ta đã chém được kẻ này rồi.

Cấm nói:

-“Đi gấp thì ắt sẩy chân”, nên từ từ mưu tính.

Đức chẳng hiểu ý Vu Cấm, hối hận không thôi, bèn thu quân hạ trại.

Đây nói Quan Công về trại, nhổ mũi tên ra, may là tên bắn không sâu, bèn dùng thuốc chữa vết thương đắp lên. Quan Công rất hận Bàng Đức, nói với các tướng rằng:

– Thề báo thù mũi tên này!

Các tướng nói:

– Chưa nên khinh địch, hãy tạm nghỉ ít lâu.

Hôm sau, có người báo Bàng Đức dẫn quân thách đánh. Quan Công lại muốn ra đánh. Các tướng khổ sở khuyên can. Bàng Đức sại tiểu tốt mắng chửi. Quan Bình chẳng thèm để ý, cứ giữ chắc cửa ải, lại phái nhiều người ngựa ngăn chặn các đường nhỏ, truyền lệnh rằng:

– Dù quân địch có mắng chửi, các tướng chớ báo cho phụ thân. Bàng Đức dẫn quân thách đánh hơn mười ngày, thấy chẳng ai ra đánh, bèn mời Vu Cấm bàn bạc. Đức nói:

– Trước mắt kẻ này bị thương, chẳng thể động đậy; thách đánh không ra, thì sao thành công được? Chi bằng đem bảy cánh quân cùng đánh ùa vào trong trại, thì có thể giải vây cho Phàn Thành.

Cấm sợ Bàng Đức lập công, chỉ đem ý chỉ răn dạy của Ngụy vương ra để từ chối, không chịu động binh. Bàng Đức mấy phen muốn động quân, Vu Cấm không ưng. Sau lại dời bảy cánh quân qua khỏi cửa núi, cách Phàn Thành mười dặm về phía bắc, dựa vào núi mà dựng trại. Cấm sai quân chặn mất đường lớn, lệnh cho Bàng Đức đóng đồn ở lũng núi phía sau, khiến Bàng Đức chẳng thể tiến quân lập công.

Đây nói Quan Bình thấy cha vừa khép miệng vết thương, rất là vui mừng. Chợt nghe tin Vu Cấm dời bảy cánh quân tới phía bắc Phàn Thành mười dặm hạ trại, chưa biết là mưu gì, liền báo cho cha. Quan Công bèn lên ngựa, dẫn mười mấy quân kỵ lên gò cao mà nhìn, thấy ở dưới chân Phàn Thành cờ hiệu không chỉnh tề, quân sĩ hoảng loạn; lại thấy phía bắc thành mười dặm, trong lũng núi có quân đồn trú; Tương Giang, Bạch Hà thế nước rất xiết. Công xem xét địa thế xong, liền gọi quan Hướng đạo hỏi rằng:

– Cách Phàn Thành mười dặm phía bắc có lũng núi, chỗ đó tên gì?

Đáp rằng:

– Đó là Tăng Khẩu Xuyên.

Quan Công cả mừng, nói:

– Vu Cấm bị ta bắt rồi!

Tướng sĩ hỏi rằng:

– Quân hầu sao lại biết được?

Quan Công đáp:

– Cá vào Tăng khẩu*, há chạy được sao?

Các tướng chưa tin. Công trở về trại mình. Bấy giờ vừa lúc tháng tám, trời thu, mưa to mấy hôm. Công sai người chuẩn bị thuyền bè, sửa soạn đồ đi sông. Quan Bình hỏi rằng:

– Giằng co trên đất bằng, mà dùng đồ đi sông làm gì?

Công nói:

– Chẳng phải là điều người biết được đâu. Binh pháp nói có năm điều tất thắng: một là độ, hai là lượng, ba là số, bốn là xứng, năm là thắng*. Cái gọi là độ, tức là độ chừng đường đất xa gần, hình thể hiểm dễ, rộng hẹp, mà lập doanh bày trận. Cái gọi là lượng, tức là tính lường xem ta địch mạnh yếu. Cái gọi là số, tức là biết dùng tính toán quyền biến tùy cơ. Cái gọi là xứng, tức là biết trước ta địch thắng hay thua. Cái gọi là thắng, tức là bảo rằng nếu biết những điều ấy thì là cái đạo tất thắng. Nay Vu Cấm nắm bảy quân, đáng ra nên đóng đồn ở nơi rộng rãi, mà lại tụ họp vào chỗ Tăng Khẩu Xuyên hiểm hẹp. Lúc này mưa thu liên miên mấy hôm, nước sông Tương Giang tất sẽ đầy tràn. Ta đã sai người bít chặt các chỗ cửa sông. Ta đợi khi nước tràn thì từ chỗ cao ngồi thuyền, khơi nước ngập chìm, ắt quân ở Phàn Thành, Tăng Khẩu đều trở thành cá, rùa thôi.

Quan Bình vái lạy, nói:

– Phụ thân thần cơ diệu toán. Đứa con nhục nhã này há biết được sao?

Đây nói quân Ngụy đóng đồn ở Tăng Khẩu, suốt ngày mưa lớn không dứt. Đô tướng Thành Hà* tới gặp Vu Cấm, nói:

– Nay đại quân đóng đồn ở Xuyên Khẩu, địa thế rất thấp, tuy có núi đất, nhưng cách doanh hơi xa. Trước mắt mưa thu liên miên, quân sĩ gian khổ. Gần đây có người bảo rằng quân Kinh Châu dời lên chỗ gò cao, lại chuẩn bị thuyền bè ở cửa sông Hán Thủy. Nếu mà nước sông dâng tràn, tướng quân sao chạy được đây?

Cấm hét lớn, nói:

– Thất phu! Làm mê hoặc lòng quân ta ư? Ai còn nói lời này nữa sẽ chém!

Thành Hà xấu hổ mà lui, liền tới gặp Bàng Đức, nói rõ việc ấy. Đức nói:

– Cách nghĩ của ngươi là phải đấy. Vu tướng quân không chịu dời quân thì ta tự dời quân đóng đồn ở chỗ khác.

Thành Hà nói:

– Ngày mai hãy tụ lại một chỗ.

Đêm ấy, gió mưa to lắm. Bàng Đức ngồi ở trên trướng, chỉ nghe thấy tiếng vạn con ngựa tranh nhau chạy, trống trận rền đất. Đức cả kinh, vội rời trướng lên ngựa đi xem, thì bốn mặt tám phía đều có nước to ùa tới. Bảy quân rối loạn chạy trốn. Kẻ bị sóng dữ cuốn đi chẳng biết bao nhiêu mà kể. Vu Cấm, Bàng Đức cùng các tướng đều lên núi thấp tránh nước. Những người nổi lềnh bềnh dưới chân núi, chẳng ai không bỏ mạng. Đất bằng nước sâu hơn một trượng. Đến lúc bình minh, Quan Công cùng các tướng đều vẫy cờ, gióng trống, ngồi thuyền lớn kéo tới. Vu Cấm thấy bốn bề hết đường, tả hữu chỉ có năm, sáu chục người, áng chừng chẳng thể trốn được, bèn mở miệng xin hàng. Quan Công sai cởi hết áo giáp, móc đưa vào thuyền, rồi sau tới bắt Bàng Đức cùng với Đổng Hoành, Đổng Siêu, Thành Hà. Năm trăm người ấy chỉ còn chưa đến một trăm mười người, đứng ở trên đê. Bàng Đức chẳng hề khiếp sợ, hăng hái tới tiếp chiến. Quan Công sai thuyền bao vây bốn mặt, sai quân sĩ nhất tề bắn tên, bắn chết quá nửa quân Ngụy. Đông Hoành, Đổng Siêu thấy thế đã nguy cấp, bèn bẩm với Bàng Đức rằng:

– Quân sĩ tổn thương quá nửa, bốn bề hết đường, chi bằng đầu hàng, để miễn họa này.

Bàng Đức cả giận nói:

– Ta nhận hậu ân của Ngụy vương, há chịu khuất tiết với người?

Nói dứt, tự mình chém Hoành, Siêu, rồi lớn tiếng mà nói rằng:

– Ai còn bảo hàng thì sẽ chém!

Rồi giương cung lắp tên, nhắm lên thuyền Quan Công mà bắn. Mấy tên quân sĩ trúng tên chết. Từ bình minh đánh đến khi mặt trời tới đỉnh đầu, sức mạnh càng thêm. Quan Công đốc thúc bốn mặt đánh rát. Tên, đá như mưa. Đức sai quân sĩ cầm binh khí ngắn mà đánh. Đức ngoái lại nói với Thành Hà:

– Ta nghe nói: “Tướng chẳng sợ chết mà cẩu thả xin tha; tráng sĩ chẳng khuất tiết để mong được sống”. Hôm nay là ngày ta chết rồi. Ngươi hãy gắng sức tử chiến!

Thành Hà y lệnh, xông lên tử chiến, bị Quan Công bắn một y mũi tên rơi xuống nước. Quân lính đều hàng, chỉ có một mình Bàng Đức gắng sức đánh. Gặp ngay lúc mấy trăm quân Kinh Châu cưỡi thuyền nhỏ tới gần đế để bắt Bàng Đức. Đức cầm đoản đao, nhảy lên một cái, sớm đã lên được thuyền nhỏ, chém luôn mấy người. Năm trăm quân đầu hàng đều chạy lên thuyền, vội vàng dùng sào ngắn, định chống về Phàn Thành. Ở phía thượng lưu có một tướng đang chống một chiếc thuyền lớn lướt tới, khiến chiếc thuyền nhỏ lật nhào. Bàng Đức cùng quân sĩ rơi hết xuống nước. Viên tướng ở trên thuyền nhảy vào trong nước, bắt sống Bàng Đức đưa lên thuyền. Quân sĩ đều bị chết chìm. Mọi người trông ra, thì là tướng thủ hạ của Quan Công là Chu Thương. Thương vốn hiểu nghề sông nước, lại ở Kinh Châu mấy năm, càng thêm thông thuộc, lại thêm sức mạnh, nhân đó bắt được Bàng Đức. Bảy cánh quân mà Vu Cấm thống lĩnh đều chết dưới nước. Những kẻ biết bơi cũng hết đường chạy. Những kẻ đầu hàng không dưới vạn người.* Sau sử quan có thơ rằng:

Nửa đêm trống trận nổi rền trời

Tương Phàn bình địa hóa đầm sâu

Gió dữ thét gào sông Hán Thủy

Sóng lớn cùng khua Tăng Khẩu Xuyên

Tháng tám lâm râm mưa đen kịt

Bảy quân bỏ mạng chốn hoàng tuyền

Quan Công thần kế ai bì kịp?

Uy danh Hoa Hạ vạn cổ truyền.

Lại có thơ rằng:

Mở đất dùng diệu kế

Khơi nước giở mưu hay

Công lao chia ba nước

Anh hùng chống vạn người

Tôn Quyền đà vỡ mật

Tào Tháo định dời đô

Oai phong chấn Hoa Hạ

Danh tiếng có ai bằng.

Đây nói Quan Công khiến bảy cánh quân chết chìm quá nửa, thu hàng hơn vạn, bắt tướng cầm đầu, trở về chỗ gò cao, lên trướng mà ngồi. Bọn đao phủ đẩy Vu Cấm tới. Vu Cấm mọp ở dưới đất, khổ sở xin tha mạng. Quan Công nói:

– Ngươi dám kháng cự ta sao?

Cấm nói:

– Lệnh trên sai đi, chẳng phải tôi muốn. Mong quân hầu thương xót, thề chết báo đền.

Công vuốt râu, cười bảo:

– Ta giết ngươi thì cũng như giết chó lợn thôi, uổng dơ đao búa!

Bèn sai người giải về đại lao ở Kinh Châu giam lại. .

– Đợi ta trở về sẽ có cách xử trí.

Giải đi xong rồi*, Quan Công lại sai áp giải Bàng Đức tới. Bàng Đức trợn mắt giận dữ, đứng thẳng mà không quỳ. Quan Công nói:

– Anh ngươi ở tại Hán Trung, chủ cũ Mã Siêu cũng làm tướng thờ anh của ta. Ta muốn chiêu mộ ngươi làm tương tá, sao chẳng hàng cho sớm, thì đâu có bị ta bắt?

Đức mắng lớn rằng:

– Thằng ranh! Sao dám bảo ta hàng? Ngụy vương của ta có trăm vạn binh giáp, oai chấn Hoa Hạ. Lưu Bị chỉ là kẻ tài hèn thôi. Ta há chịu hàng ngươi? Dù chết dưới mũi đao, sao chịu hàng loại tướng vô danh đây?

Mắng chửi không dứt miệng. Công cả giận, hét sai tay đao búa đẩy ra chém đi. Đức ngửa cổ chịu hình. Công thương tiếc sai đem chôn. Có thơ tán rằng:

Uy cũ chẳng thể khuất

Tiết tháo không đổi dời

Sống đứng kề loan giá

Chết vẫn khoác giáp dày

Đại trượng phu lẫm liệt

Để tiếng đến ngàn sau

Nam An Bàng Lệnh Minh

Nhật nguyệt sáng soi cùng.

Đây nói xung quanh Phàn Thành, sóng bạc vỗ động trời, thế nước thêm mạnh. Tường thành dần dần ngấm nước lở sụt. Nam nữ chuyển đất chở đá, tới lấp bịt không nổi. Các tướng của Tào Nhân chẳng ai không vỡ mật, vội vàng tới báo với Tào Nhân rằng: Cái nguy hôm nay chẳng đủ sức ngăn. Hãy nhân lúc vòng vây của Quan Công chưa khép, ngồi thuyền trốn đi ban đêm. Dù là mất thành, mà thân này hãy còn.

Nhân nghe theo lời ấy, sai chuẩn bị thuyền bè để chạy. Một người vội tới can rằng:

– Không được! Không được!

Mọi người trông ra, thì là người quận Sơn Dương huyện Xương Ấp, họ Mãn tên Sủng, tự là Bá Ninh. Nhân nói:

– Thành sắp bị phá rồi, sao có thể giữ lâu đây?

Sủng nói:

– Nước từ trên núi tràn xuống, sao ngập được lâu? Chưa tới một tuần sẽ tự rút thôi. Quan Công tuy là đánh thành, nhưng cũng đã sai biệt tướng đóng ở Giáp Hạ*. Từ đất Hứa về nam, trăm họ hỗn loạn. Quan Công sở dĩ không dám khinh thường tiến lên, là sợ quân ta đánh phía sau thôi. Nay nếu bỏ thành mà chạy thì từ Hoàng Hà trở về nam chẳng phải là của nước nhà nữa rồi. Mong tướng quân gắng giữ thành này, để làm bình phong cho nước nhà.

Nhân chắp tay cảm tạ, nói:

– Không có Mãn Bá Ninh chỉ dạy, ắt lỡ việc lớn rồi.

Bèn cưỡi ngựa trắng lên thành, họp các tướng mà tuyên thề rằng:

– Ta chịu ơn nặng của nước nhà, gìn giữ thành này, nếu có ai nói bỏ thành mà đi thì sẽ giống như con ngựa trắng này.

Nói dứt, chém ngựa trắng rơi xuống nước. Các tướng đều nói:

– Nguyện lấy cái chết để giữ thành này.

Nhân cả mừng, bèn sai bày cung nỏ ở trên thành. Mấy trăm quân sĩ đêm ngày phòng hộ, không dám trễ nãi. Cư dân già trẻ đều khuân đất đá vá tường thành. Trong vòng một tuần, thế nước quả nhiên rút.

Quan Công từ khi bắt bọn Vu Cấm, oai chấn thiên hạ, chẳng ai không sợ hãi. Chợt có con trai là Quan Hưng tới trại thăm hỏi. Công bèn sai Hưng bưng văn thư ghi công trạng của các quan, đi tới Thành Đô gặp Hán Trung vương. Ai nấy đều mong thăng tiến. Hưng lạy từ phụ thân, đi thẳng tới Thành Đô.

Đây nói Quan Công chia một nửa quân, đi thẳng tới Giáp Hạ. Công tự dẫn quân bốn mặt công đánh Phàn Thành. Hôm ấy Quan Công đi tới cửa bắc, dừng ngựa vung roi, trỏ mà hỏi rằng:

– Các ngươi như chuột lủi, không chịu sớm ra hàng, còn đợi lúc nào? Nếu đánh phá được thành trì, thì một tấc cỏ cũng không để lại!

Đang lúc nói, Tào Nhân ở trên địch lâu thấy Quan Công đứng dưới cờ lọng, trên mình chỉ đeo giáp yểm tâm, áo bào xanh để hở qua một bên, như là không có ai bên cạnh, chỉ chăm đốc thúc sĩ tốt đánh thành. Nhân vội gọi năm trăm tay cung nỏ, nhắm cờ lọng mà cùng bắn. Lúc công vội quay ngựa lại, thì cánh tay phải đã trúng một mũi tên nỏ, nhoài người rơi xuống ngựa. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

149. QUAN VÂN TRƯỜNG CẠO XƯƠNG TRỊ ĐỘC

Đây nói Tào Nhân thấy Quan Công rơi xuống ngựa, bèn dẫn quân xông ra khỏi thành, bị Quan Bình một trận đánh lui, cứu cha đem về trại. Nhổ tên ra, máu chảy không ngừng, cánh tay phải sưng lên xanh lè, chẳng thể day động. Quan Bình vội cùng các tướng bàn bạc rằng:

– Phụ thân nếu mất cánh tay này, thì làm sao ra chống giặc? Chi bằng tạm trở về Kinh Châu điều trị.

Tư mã Vương Phủ nói:

– Lời ngài chính hợp ý ta.

Phủ với Bình vào trướng, thấy Quan Công ngồi ở trên trướng, chẳng hề có vẻ đau đớn. Công hỏi rằng:

– Các ngài tới đây có việc chi?

Phủ thưa rằng:

– Bọn mỗ vì thấy quân hầu tổn thương tay phải, sợ lúc đánh địch bắc giận, chẳng tiện xông pha. Mọi người bàn rằng hãy tạm thu quân về Kinh Châu điều trị.

Công cả giận, nói:

– Ta lấy Phàn Thành, chỉ ngay trước mắt. Lấy Phàn Thành rồi, trừ họa phía sau, sẽ ruổi dài thẳng tiến, xông đến Hứa Đô, quét sạch giặc Tào, để yên Hán thất. Đó là ý nguyện của ta vậy. Há có vì một vết thương nhỏ mà lỡ việc lớn ư? Các ngươi đặc biệt tới đây làm nản lòng quân ta à?

Bọn Vương Phủ xấu hổ lui ra.

Công nạt lui các tướng, nhưng cánh tay đau lắm. Các tướng thấy Công không chịu lui quân, mà vết thương lại không đỡ, chỉ biết tìm kiếm danh y ở bốn phương.

Chợt một hôm, có một người từ Giang Đông cưỡi thuyền nhỏ đến, đi thẳng vào trong trại. Tiểu hiệu dẫn đến gặp Quan Bình. Bình thấy người này khăn áo đều khác lạ, tay quảy túi xanh, tự báo tên họ rằng:

– Tôi là người quận Tiếu, nước Bái, họ Hoa tên Đà, tự là Nguyên Hóa. Nghe nói quân hầu là kẻ sĩ đại nghĩa trong thiên hạ, nay trúng tên độc, đặc biệt tới đây chữa trị. Bình nói:

– Lẽ nào là người khi xưa đã chữa cho Chu Thái của Đông Ngô ư?

Đà nói:

– Phải.

Bình cả mừng, mời các mưu sĩ đến gặp, dẫn vào trung quân. Bấy giờ Quan Công vốn cánh tay đau, sợ trễ nãi lòng quân, không có gì để tiêu khiển, đang cùng ngồi với Mã Lương đánh cờ. Bình dẫn Hoa Đà vào trường, bái kiến phụ thân. Làm lễ xong, ban cho ngồi. Uống trà xong, Đà xin được xem cánh tay. Công kéo trễ áo bào xuống, đưa cánh tay bảo và xem qua. Đà nói:

– Đây là vết thương do nỏ bắn, bên trong có thuốc độc Ô Đầu, đã ăn thẳng vào xương. Nếu không trị sớm, cánh tay này coi như vô dụng rồi.

Công nói:

– Dùng vật gì để trị?

Đà nói:

– Chỉ sợ quân hầu sợ thôi.

Công cười, nói:

– Ta xem chết như về, có gì mà sợ sệt?

Đà nói:

– Nên tìm chỗ yên tĩnh dựng một cái cột, trên đính cái vòng lớn, mời quân hầu đưa cánh tay xuyên qua cái vòng ấy, buộc chặt lại, rồi sau mới trùm kín đầu. Tôi dùng dao sắc cắt da thịt ra, đi thẳng tới xương, cạo bỏ thuốc độc, bôi thuốc lên trên, dùng dây may miệng vết thương lại, thì tự nhiên sẽ không có việc chi nữa. Chỉ sợ quân hầu sợ thôi.

Công cười, nói:

– Như thế thì quá dễ, cần dùng vòng, cột làm chi?

Bèn sai bày chiếu rượu tiếp đãi. Công uống xong mấy chén rượu, một mặt cùng Mã Lương đánh cờ, giơ cánh tay sai Đà cắt đi. Đà cầm dao sắc trên tay, sai một tiểu hiệu bưng một cái chậu lớn ở dưới cánh tay để hứng máu. Đà nói:

– Mỗ sẽ ra tay. Quân hầu chớ kinh.

Công nói:

– Ngươi cứ cắt đi. Ta há lại đi bì với bọn phàm tục trên thế gian sao? Cứ mặc ngươi chữa trị!

Đà xuống tay, cắt mở da thịt ra, xuyên thẳng tới xương. Trên xương đã xanh. Đà dùng dao cạo phát ra tiếng. Trên trường dưới trướng trông thấy đều che mặt biến sắc. Công uống rượu ăn thịt, cười nói đánh cờ. Lát sau, máu chảy đầy chậu. Đà cạo hết độc rồi, bôi thuốc lên, lấy dây may lại. Công cười lớn nói với các quan rằng:

– Cánh tay này lại giống như trước, chẳng hề đau nữa. Đà nói:

– Mỗ hành y một đời, chưa từng thấy ai như quân hầu, thật là thần trên trời!

Sau sử quan có thơ rằng:

Trị bệnh cũng chia nội, ngoại khoa

Thế gian tài giỏi có nhiều đâu

Thần oai hiếm có riêng Quan tướng

Thánh thủ giỏi y kể Hoa Đà

Trên xương, thịt mở, tay cạo độc

Trong bồn máu chảy tựa như sông

Trước bàn rượu hãy còn cười nói

Ghi danh vào sử mãi không phai.

Lại có thơ tán Hoa Đà rằng:

Cạo xương, tên độc bị trừ ngay

Kim vàng, đao ngọc giống như thần

Hoa Đà tài giỏi nhất thiên hạ

Lẽ nào người chính Tần Việt Nhân?*

Quan Công đã trị vết thương xong, vui mừng cười nói, bày tiệc uống rượu. Hoa Đà nói:

– Quân hầu hãy chuyên tâm dưỡng bệnh, ắt phải giữ gìn, chớ có để khí giận bùng lên. Chẳng qua trăm ngày thì lại bình phục như xưa thôi.

Công đem một trăm lượng vàng ra đáp tạ.

Đà nói:

– Mỗ vì quân hầu là kẻ sĩ đại nghĩa trong thiên hạ, nên đặc biệt tới chữa trị. Cần chi phải thưởng vàng?

Đà cố từ không nhận, để lại một thang thuốc, để bôi lên miệng vết thương, rồi cáo từ ra đi.

Đây nói Quan Công đã bắt được Vu Cấm, chém được Bàng Đức, oai danh chấn động, Hoa Hạ đều kinh. Liên lạc không ngừng báo tới Hứa Đô. Tào Tháo cả kinh, họp văn võ tới bàn bạc rằng:

– Cô vốn biết Quan Công trí dũng cái thế, nay chiếm cứ Kinh Tương, như hổ thêm cánh, huống hồ lại mới bắt được Vu Cấm, chém được Bàng Đức. Nhuệ khí quân Ngụy đã sụp đổ rồi. Nếu như Quan Công suất binh kéo tới Hứa Đô, thì phải làm sao? Cô muốn dời đô để tránh đi.

Trong ban có một người lớn tiếng can rằng:

– Không thể!

Các quan trông ra, thì là người quận Hà Nội, huyện Ôn Thành, là cháu của Tư Mã Tuấn, con trai Tư Mã Phòng, em trai Tư Mã Lãng, họ kép là Tư Mã, tên Ý, tự là Trọng Đạt. Tháo nói:

– Sao lại không được?

Ý nói:

– Bọn Cấm bị nước dìm, chẳng phải vì chiến đấu, với kế lớn của nước nhà vị tất đã tổn hại. Nay Lưu Bị, Tôn Quyền ngoài thân mà trong sơ. Quan tướng đắc chí, Tôn Quyền ắt không vui. Hãy sai sứ đi Đông Ngô, bày tỏ lợi hại, khiến Quyền len lén cất quân rón rén đến sau lưng Quan tướng. Hứa cắt đất Giang Nam để phong cho Tôn Quyền, ắt vòng vây Phàn Thành tự giải thôi.

Nói chưa dứt, một người bước ra nói:

– Lời của Trọng Đạt đúng là lời bàn vàng ngọc. Mong vương thượng hãy sai sứ giả sang Đông Ngô ước hẹn ngay đi. Hà tất phải dời đô để làm chấn động mọi người?

Tháo trông ra, người này là người nước Sở, huyện Bình A*, họ Tưởng tên Tế, tự là Tử Thông, cùng Tư Mã Ý đều là Chủ bạ trong Thừa tướng vương phủ. Tháo ưng thuận, bèn không dời đô nữa. Tháo chợt tưởng nhớ đến lòng trung của màng Đức, rơi lệ đầy mặt mà nói rằng:

– Cô biết Vu Cấm đã ba mươi năm, nào ngờ lâm nguy ngược lại chẳng bằng được Bàng Đức.

Tư Mã Ý, Tưởng Tế khuyên rằng:

– Vương thượng hãy bớt lo, nên sai sứ đi.

Tháo nói:

– Tuy sai sứ đi hẹn với Đông Ngô, nhưng trước mắt ắt phải được một viên đại tướng để ngăn nhuệ khí của Quan Công. Nói chưa xong, ở dưới thềm có một người ứng tiếng bước ra, nói:

– Mỗ xin đi một chuyến.

Tháo trông ra, thì là người quận Hà Đông, huyện Dương, họ Từ tên Hoàng, tự là Công Minh. Tháo cả mừng, bèn phát năm vạn tinh binh, sai Từ Hoảng làm tướng, Lữ Kiến* làm phó, hẹn ngày cất quân, kéo tới dốc Dương Lăng đóng trại, để xem Đông Nam hành động, rồi sau mới tiến quân.

Hãy nói Tào Tháo sai sứ tới Đông Ngô, gặp Tôn Quyền, nói rằng sẽ cắt Giang Đông, Kinh, Tương để phong tước cho, mong sớm tiến quân tập kích phía sau Quan tướng. Tôn Quyền ưng thuận, liền soạn thư sai sứ đem về, rồi tụ văn võ lại bàn bạc. Trương Chiêu nói:

– Gần đây nghe nói Quan Công bắt Vu Cấm, chém Bàng Đức, oai chấn Hoa Hạ, Tháo muốn dời đô để tránh nhuệ khí của y. Nay Phàn Thành nguy cấp, mới sai sứ tới cầu cứu. Việc đã xong rồi thì sẽ lại phản phúc thôi.

Quyền còn chưa kịp mở lời, có người báo Lữ Mông ngồi thuyền nhỏ từ Lục Khẩu tự trở về riêng, có việc muốn bẩm. Quyền triệu vào hỏi thăm. Mông báo rằng:

– Nay Quan Công cầm quân ở Tương, Phàn, ngông cuồng tự cho mình là lớn, cho thiên hạ là chẳng ai địch nổi. Mỗ nhân lúc hắn đi xa bên ngoài, muốn lấy Kinh Châu. Nếu được Kinh Châu thì Quan Công sẽ bị bắt thôi. Huống hồ vua tôi bọn Quan Công đều cậy sức, lừa dối, phản phúc không chừng, chẳng thể đối đãi như tâm phúc. Mỗ nay đi lấy, ắt là được rồi. Nay nếu không lấy, sau tất là họa lớn cho Giang Đông đó. Mong chúa công hãy xem xét đi.

Quyền nói:

– Cô muốn lên bắc lấy Từ Châu, được chăng?

Mộng nói:

– Nay Tháo ở xa tận Hà Bắc, mới phá các Viên, vỗ về U, Kí, chưa rỗi ngoảnh về đông. Quân giữ đất Từ, chẳng đáng kể gì, đi là lấy được. Nhưng mà địa thế thông suốt đường bộ, là chốn kiêu kỵ tung hoành, không lợi về thủy chiến. Cho dù một hồi trống là chiếm được, cũng phải dùng bảy, tám vạn quân giữ lấy, mà còn chưa bảo đảm. Chi bằng lấy Kinh Châu trước, chiếm hết Trường Giang, rồi sẽ mưu đồ kể hay khác. Đấy mới là thượng sách.

Quyền nói:

– Cô muốn lấy Kinh Châu, chỉ muốn thử khanh thôi. Tử Minh hãy kíp vì cô mà mưu đồ đi. Cô sẽ liền cất quân theo sau.

Mông nói:

– Nay hãy sai sứ trở về báo Tào Tháo.

Đây nói Lữ Mông từ biệt Tôn Quyền, trở về Lục Khẩu, dò thám một dải ven sông từ trên xuống dưới, thấy hoặc hai mươi dặm, hoặc ba mươi dặm, những chỗ gò cao ven sông đều có phong hỏa đài. Lại nghe nói quân Kinh Châu chỉnh tề, đã có chuẩn bị. Mông cả kinh, bèn trở về Lục Khẩu, giả bệnh không ra, sai người về báo Ngô hầu. Quyền thấy việc chẳng như ý, Lữ Mông bệnh nặng, trong lòng ưu phiền không yên. Chợt một người tiến lên nói:

– Lữ Mông chẳng phải bệnh thật đâu, ắt là giả thôi.

Quyền trông ra, thì là người quận Ngô, huyện Ngô, họ Lục tên Tốn, tự là Bá Ngôn. Ngô hầu nói:

– Ngươi đã biết là dối, thì hãy đi xem thử.

Lục Tốn nhận lệnh, đêm ngày tới doanh trại Lục Khẩu, thấy Lữ Mông quả nhiên có vẻ ốm. Tốn nói:

– Mỗ phụng mệnh lệnh của Ngô hầu, kính thăm quý thể của Tử Minh.

Mông nói:

– Mỗ mang bệnh, sơ sót trong việc đón tiếp rồi.

Tốn nói:

– Ngày trước Ngô hầu đem trách nhiệm nặng giao phó cho công. Công gặp thời cơ mà không hành động, khi không lại giấu chặt trong lòng, là sao vậy?

Mông nhìn Lục Tốn, hồi lâu mà không nói gì. Tốn lại nói:

– Tôi có một phương thuốc nhỏ, có thể trị bệnh của tướng quân, chưa biết có chịu nghe không?

Mông vội vàng ngồi dậy, cho tả hữu lui ra mà hỏi rằng:

– Phương thuốc hay của Bá Ngôn, xin sớm dạy ta.

Tốn nói:

– Chí của Tử Minh hẳn là to lớn rồi. Tử Minh còn nghi ngờ việc gì đây? Mỗ tuy tuổi nhỏ, kiến thức thiển cận, nhưng đã sớm biết tướng quân vốn rất để ý vào Kinh Châu. Nay các bệnh không ra, ắt là nghi ngờ quân Kinh Châu tề chỉnh, ven sông lại có phong hỏa đài để cảnh giới thôi. Tôi có một kế sẽ giúp mưu của tướng quân được thành, khiến quân giữ ven sông không thể đốt lửa, binh ở Kinh Châu bó tay quy hàng, có được chăng?

Mông cả kinh, cảm tạ, nói:

– Lời của Bá Ngôn thực là bàn đúng với lòng dạ mỗ rồi. Sao dám giấu giếm? Thực đúng là như thế. Mong Bá Ngôn chỉ dạy cho.

Lục Tốn nói:

– Quan Công cậy mình anh hùng, tự cho là vô địch, ắt thua trong tay người khác. Binh pháp nói: “kẻ khinh địch ắt tiêu vong”. Hắn chỉ lo lắng có tướng quân thôi. Tướng quân hãy thừa cơ hội này các bệnh từ chức, đem Lục Khẩu giao cho người khác. Người khác dùng lời lẽ nhún nhường, khen ngợi Quan Công cho lòng hắn sinh kiêu, ắt hắn sẽ rút hết quân Kinh Châu, để hướng về Phàn Thành. Nếu Kinh Châu không phòng bị, có thể dùng một lữ quân men theo sông, dùng kế lừa dối để tiến quân thì ắt Kinh Châu nằm trong lòng bàn tay rồi.

Mông nghe xong, cả mừng mà nói rằng:

– Thật là phước của Ngô chủ nhà ta! May được Bá Ngôn làm phụ tá, Giang Đông không lo gì rồi!

Bởi thế, Lữ Mông cáo bệnh không dậy, cùng Tốn trở về Kiến Nghiệp, tới gặp Ngô hầu. Tôn Quyền hỏi Mông rằng:

– Thân thể công ra sao rồi?

Mông nói:

– Mỗ thực không có bệnh, chỉ là kế cho quân địch khinh thường thôi. Kẻ mà Quan Công lo lắng là mỗ này. Mỗ nay từ chức, sai một người khác đi giữ Lục Khẩu, ắt Quan Công chẳng có phòng bị nữa rồi. Thừa lúc họ không phòng bị mà ra tay, thì chẳng đâu không khắc chế được.

Quyền nói:

– Khanh rời Lục Khẩu, thì ai có thể thay chức?

Mông nói:

– Xem khắp các tướng, nếu chẳng phải người này thì không thể thay trách nhiệm này.

Chưa biết Lữ Mông sẽ tiến cử ai? Hồi sau sẽ thấy.

150. LỮ TỬ MINH DÙNG TRÍ LẤY KINH CHÂU

Đây nói Ngô hầu bảo với Lữ Mông rằng:

– Chức vụ ở Lục Khẩu, ngày xưa Chu Du tiến cử Lỗ Túc, Túc về sau tiến cử khanh. Nay khanh hãy tiến cử người tài đức kiêm toàn, có thể thay thế.

Mông nói:

– Lục Tốn có tài vương tá, rất xứng chức này, chứ chẳng cần bề tôi cao minh nhìn xa nào khác. Nếu dùng Tốn đi giữ, bên ngoài quan sát động tĩnh, bên trong dò xét hình thế, thì Kinh Châu sẽ lấy được, chẳng còn nghi ngờ gì. Người này lòng giấu Thao, Lược, chẳng lộ ra bên ngoài. Nếu dùng người có danh tiếng lớn, Quan Công ắt sẽ đề phòng, Kinh Châu há có thể lấy được sao?

Quyền cả mừng, liền bái Lục Tốn làm Thiên tướng quân, Hữu đô đốc, thay Mông giữ Lục Khẩu. Tốn lạy từ biệt, nói:

– Mỗ vốn tuổi nhỏ, vô học, đội ơn gánh trách nhiệm lớn, sợ phụ sự ủy thác.

Quyền nói:

– Tử Minh tiến cử khanh, ắt chẳng sai lầm. Khanh chớ chối từ.

Tốn lạy tạ, nhận lấy ấn thụ, suốt đêm đi tới Lục Khẩu. Nhận giao ba quân: mã, bộ, thủy xong xuôi, Tốn bèn soạn một phong thư, chuẩn bị một con ngựa hay, hai xấp gấm quý, các thứ rượu và đồ lễ, sai sứ bưng tới Phàn Thành gặp Quan Công.

Công đang ngồi trong trướng ở trung quân để dưỡng vết thương, án binh bất động. Chợt một người báo rằng:

– Tướng giữ Lục Khẩu của Giang Đông là Lữ Mông bệnh nguy kịch. Tôn Quyền đã đem về điều trị. Gần đây đã bái Lục Tốn làm tướng, thay Lữ Mông coi việc. Nay Tốn sai người bưng lễ vật đến bái kiến quân hầu.

Quan Công trỏ sứ giả mà nói rằng:

– Tôn Quyền kiến thức thiển cận, sao lại dùng đứa trẻ con để làm tướng ư? Kinh Châu của ta đã yên như Thái Sơn, ta còn lo gì? Sứ giả quỳ mọc dưới đất, run rẩy mà nói rằng:

– Lục tướng quân dâng thư, soạn lễ, một là tới đây chúc mừng quân hầu, hai là muốn hai nhà hòa hiếu. Xin ngài vui mừng mà thu nhận.

Công xé thư ra xem. Thư nói:

“Đông Ngô Lục Tốn kính cẩn lại dâng thư cho Đại Hán tướng quân dưới cờ:

Ngày trước ngài xem lúc sơ hở mà hành động, theo phép tắc mà xua quân đội, làm việc nhỏ mà chiến thắng to, sao mà vòi vọi! Nước địch thua chạy, lợi cho đồng minh. Nghe tin vui mừng, đỗ vào cờ tiết; nghĩ đến lúc cuốn chiếu xong rồi, sẽ cùng nhau giúp đỡ lương thất. Nay mỗ chẳng sáng suốt, nhận trách nhiệm ở cõi tây, từ lâu đã hâm mộ phong thái của ngài, nghĩ nên bẩm lên điều hữu ích. Và nay bọn Vu Cấm bị bắt, xa gần đều khen ngợi; xét công lao của tướng quân, đủ lâu dài với miệng đời. Dẫu năm xưa quân đội ở thành Bộc của Tấn Văn, mưu lược đánh Triệu của Hoài Ân, chẳng lấy gì mà hơn được việc nhau. Nghe nói quân bộ, kỵ của bọn Từ Hoảng còn ghìm cờ tinh, dòm ngó cái ngù* trên cờ soái*. Tháo là tên giặc giảo hoạt, tức giận thì chẳng từ nan, sợ sẽ dần dần tăng quân, để thỏa lòng mình, tuy bảo rằng quân ấy đã già cỗi, mà hãy còn kiêu dũng lắm. Thêm nữa, sau lúc chiến thắng mau chóng, thường khổ vì cớ khinh địch. Cổ nhân đề cao cái thuật “quân thắng thì càng thêm cảnh giác”. Mong tướng quân tính kế cho rộng, để bảo toàn chiến công của riêng mình. Kẻ hèn là thư sinh chậm chạp, mừng cho oai đức của láng giềng, dốc hết nỗi vui, dù cho chưa hợp kế sách, nhưng cũng đáng suy nghĩ. Nếu được chú ý kỹ càng, xin hãy xét cho. Kẻ hèn này chẳng nén nỗi lòng ngưỡng mộ.

Kiến An năm thứ hai mươi bốn [219], mùa thu, tháng chín, Lục Tốn Đông Ngô kính lạy”.

Quan Công xem xong cả mừng, ngửa mặt cười to, sai tả hữu nhận lấy lễ vật, tiếp đãi sứ giả.

Sứ trở về gặp Lục Tốn, nói:

– Quan Công hoan hỉ, không còn có lo lắng với Giang Đông.

Tốn cả mừng, mật sai người do thám, thì quả nhiên Quan Công đã triệt binh ở Kinh Châu, quá nửa đã đi tới Phàn Thành chờ điều động, đợi khi vết thương thuyên giảm thì sẽ tiến quân ngay. Tốn dò xét đã biết được đầy đủ kỹ càng, liền sai người ngày đêm đi báo cho Ngô hầu. Tôn Quyền triệu Lữ Mông tới, nói:

– Nay Quan Công quả thực đã triệt binh ở Kinh Châu đi đánh lấy Phàn Thành. Nay đã có thể bày kế, khanh hãy cùng em ta là Kiểu cùng dẫn đại quân, làm Tả, Hữu Đô đốc đi lấy Kinh Châu.

Kiểu tự là Thúc Minh, là con thứ của người chú là Tôn Tĩnh. Mông nói:

– Chúa công nếu cho mỗ là có tài, thì chỉ nên dùng riêng mình tôi, nếu cho rằng Chinh Lỗ tướng quân có tài, thì xin dùng một mình ông ấy. Há chẳng nhớ chuyện ngày xưa Chu Du, Trình Phổ làm Tả, Hữu đô đốc, cùng phá Giang Lăng ư? Tuy là mọi việc đều do Chu Du quyết định, nhưng Phổ cậy mình làm tướng cho nước nhà đã lâu, nhân thế mà bất hòa, suýt nữa làm thất bại việc nước. Đấy là điều răn ở ngay trước mắt. Xin chúa công nghĩ đi.

Tôn Quyền tỉnh ngộ, bèn bái Lữ Mông làm Đại đô đốc, tổng chế các lộ quân mã ở Giang Đông; sai Tôn Kiểu ở phía sau tiếp ứng lương thảo. Mông lạy tạ, điểm ba vạn quân, hơn tám mươi chiếc thuyền nhanh. Những người xuống thuyền đều mặc áo trắng, giả làm thương nhân, rồi đem tinh binh mai phục trong thuyền câu* lộc*. Kế đó điều Hàn Đương, Tưởng Khâm, Chu Nhiên, Phan Chương, Chu Thái, Từ Thịnh, Đinh Phụng, cả thảy bảy viên đại tướng, nối nhau tiến lên. Những kẻ còn lại đều đi theo Ngô hầu tiếp ứng ở phía sau. Điều khiển xong xuôi, Mông bẩm với Ngô hầu trước tiên hãy sai sứ tới Hứa Đô, khiến Tào Tháo tiến binh để tập kích sau lưng. Sứ giả nhận lệnh đi luôn.

Đây nói Lữ Mông đã truyền tin trước cho Lục Tốn, rồi sau phát quần áo trắng cưỡi hơn mười chiếc thuyền nhanh, theo sông Tầm Dương mà tiến, đêm ngày đi gấp, cập thẳng vào bờ bắc. Quân giữ phong hỏa đài ở ven sông tra hỏi. Người Ngô đáp rằng:

– Bọn tôi là khách buôn. Giang Nam gió hiểm, nên sang bờ bắc để tránh.

Thục quân tin lời. Có mấy người lên bờ đem tặng đồ đạc, nên mới để cho họ đậu lại ở ven sông. Ước chừng canh hai, tinh binh trong thuyền câu lộc cùng ùa ra, trói nghiến quan quân ở trên phong hỏa đài. Một ám hiệu nổi lên, tinh binh trong hơn tám chục thuyền cùng kéo ra, bắt hết quân trên các chòi canh ở những chỗ khẩn yếu đem xuống thuyền, chẳng làm bị thương một ai. Rồi liền thừa thế ruổi dài, đi thẳng tới Kinh Châu, chẳng ai hay biết. Người đời sau có thơ rằng:

Nuôi trẻ phải như Tôn Trọng Mưu

Lữ Mông cười nói được phong hầu

Áo trắng qua sông kế kỳ lạ

Kinh Tương tay nhấc lấy được ngay.

Lữ Mông ở trong thuyền, tới các chòi canh ven sông bắt quan quân, rồi dùng hậu ân vỗ về họ, đem quần áo, thức ăn của mình thưởng cho các quan, nhân thế họ cảm ơn mà không oán.

Đây nói Lữ Mông gọi các quan tới hỏi rằng:

– Kế sách chiếm lấy Kinh Châu, phải nên làm sao?

Đáp rằng:

– Bọn mỗ cảm ơn tướng quân không giết, nguyện dâng Kinh Châu để báo đức dày.

Mông nói:

– Làm sao chiếm được?

Quan đầu hàng đáp rằng:

– Bọn mỗ xin ở ngoài thành vờ báo tin tức, dụ họ mở cửa thành, rồi phóng hỏa làm hiệu, giơ tay ra là lấy được thôi.

Mông cả mừng, càng trọng thưởng thêm, bèn sai dẫn đầu đi lấy thành. Đến lúc nửa đêm, đến dưới thành gọi cửa. Môn lại nhận ra là binh Kinh Châu, bèn mở cửa thành. Một trận lửa bốc lên, quân Ngô cùng ùa vào. Đánh úp Kinh Châu xong rồi, Lữ Mông liền sai hơn trăm quân kỵ, bưng bảng văn tới các xứ treo lên để yên dân, hiểu dụ quân Ngô: “Nếu ai càn bậy giết một người, thì tội lây ba họ; càn bậy lấy tài vật của nhà dân, thì theo quân pháp mà xử trị”. Bởi thế dân cư chẳng bị xâm phạm một mảy may. Đến sáng hôm sau, nhà nhà đều đốt nhang đèn ra nghênh tiếp. Mông truyền bảo rằng:

– Nếu có ai từng là quan viên, lại điển, thì cứ trở về chức cũ. Rồi liền đem người nhà Quan Công tới nhà riêng để nuôi dưỡng.

Hôm ấy mưa to, Mông lên ngựa dẫn mấy quân kỵ xem xét bốn cửa thành. Chợt thấy một tên quân lấy cái nón trúc của nhà dân để che áo giáp. Mông hét tả hữu bắt lại tra hỏi. Thì ra là người cùng làng. Mông nói:

– Ta bình sinh chẳng giết người cùng quê, cùng họ, nhưng mà hiệu lệnh đã ban, sai các quân không được càn bậy lấy một vật gì của dân. Người này đã phạm, tuy là đồng hương, nhưng mà lời thề ngày xưa của ta là việc tư, mệnh lệnh hôm nay là việc công. Sao có thể vì lời thề riêng mà làm loạn phép công đây?

Bèn nạt tả hữu lôi xuống chém đi. Người ấy khóc mà thưa rằng:

– Tôi sợ mưa làm ướt áo giáp nhà quan, bởi thế mới lấy để che, chẳng phải dùng riêng. Xin tướng quân niệm tình làng cũ mà thương cho.

Mộng cũng khóc, nói:

– Ta vốn biết người vì che giáp của nước nhà, nhưng rốt lại cũng là lấy tài vật của dân thôi. Còn nói thêm làm chi? Mau lôi xuống chém đi! Bêu đầu cho mọi người thấy.

Mông bèn khóc rống mà đem chôn. Dân chúng Kinh Châu đều cảm động đức độ ấy. Trong quân chấn động, run sợ. Trên đường không nhặt của rơi. Người đời sau có thơ rằng:

Chiếc nón che áo giáp

Mà cũng chịu trọng hình

Lòng vạn dân Kinh Sở

Từ đấy được an ninh.

Lữ Mông vỗ về dân chúng xong, chợt được báo Ngô hầu đến. Mông rời thành đón tiếp vào nha. Quyền lại mời Phan Tuấn làm Trị trung, nắm giữ việc ở Kinh Châu; đưa Vu Cấm từ trong ngục ra; yên dân thưởng quân, bày tiệc ăn mừng. Quyền cùng Lữ Mông, Lục Tốn bàn kế:

– Chỉ còn lại Phó Sĩ Nhân ở Công An, Mi Phương ở Nam quận. Hai chỗ ấy làm sao thu phục?

Nói chưa dứt, một người bước ra nói:

– Chẳng cần phải giương cung lắp tên. Mỗ dựa vào ba tấc lưỡi không xương, sẽ đi thuyết phục Phó Sĩ Nhân ra hàng, được chăng?

Mọi người trông ra, thì là người quận Cối Kê, huyện Dư Diêu, họ Ngu tên Phiên, tự là Trọng Tường. Ngô hầu nói:

– Sẽ dùng cách hay gì mà khiến Phó Sĩ Nhân quy hàng?

Phiên nói:

– Mỗ từ nhỏ cùng Nhân quen biết rất thân, nếu đem lợi hại ra nói thì kẻ kia ắt theo về thôi.

Quyền liền sai Ngu Phiên dẫn năm trăm quân ruổi thẳng đến Công An.

Đây nói Phú Sĩ Nhân nghe tin Kinh Châu đã mất, trông ra ngoài thành thấy bụi mù bốc lên, kíp sai đóng chặt cửa thành, giữ chặt không ra. Ngu Phiên thấy cửa thành đóng chặt, bèn viết thư buộc vào mũi tên, bắn vào trong thành. Quân sĩ nhặt được, đem tới gặp Phó Sĩ Nhân. Nhận xé niêm phong ra xem. Thư nói:

“Trộm nghe, người sáng suốt phòng họa từ lúc chưa nảy ra, kẻ trí tuệ tránh họa lúc sắp đến gần. Biết được biết mất, có thể gọi là hiền triết. Biết mất, biết còn, thì sẽ biết được cát hung. Đại quân lên đường, mà quân canh chẳng kịp đốt lửa. Đấy chẳng phải mệnh trời, mà là có nội ứng đấy. Vì tướng quân chẳng hiểu lẽ này, nên một mình chiếm cứ tòa thành cô độc mà chẳng sớm hàng, thế là muốn hủy tông miếu, diệt xã tắc, bị người thiên hạ chê cười. Kinh Châu đã mất, đường sống đã lấp, xem xét địa thế thì tướng quân ở trên đầu lưỡi của bọn ta rồi, dù chạy vạy cũng chẳng thoát được đâu. Trộm vì cố nhân mà lo lắng, xin nghĩ kỹ cho, để khỏi hối hận về sau.

Cố nhân Ngu Phiên lạy dâng thư”.

Phó Sĩ Nhân đọc xong, nhớ lại Quan Công lúc ra đi đã mở miệng có ý hận mình, chi bằng đầu hàng cho sớm, bèn lệnh mở toang của thành, mời Ngu Phiên vào thành. Hai người làm lễ xong, ai nấy kể lể tình cũ. Phiên khen Ngô hầu khoan hồng, đại độ, lễ hiền hạ sĩ. Nhân cả mừng, ngay hôm ấy cùng Ngu Phiên bưng ấn thụ tới hàng Ngô hầu. Tôn Quyền cả mừng, vẫn sai đi giữ Công An. Lữ Mông bí mật nói với Quyền rằng:

– Trước mắt Quan Công chưa bắt được, để lâu ắt sinh biến, chỉ nên trọng thưởng, rồi sai đi dụ Mi Phương quy hàng, đó mới thực là thượng sách.

Quyền triệu Phó Sĩ Nhân tới, nói:

– Mi Phương ở Nam quận cùng khanh có giao tình rất sâu. Khanh hãy gọi hắn tới đầu hàng. Cô sẽ ban cho tước phong cao vọt hơn trước.

Phó Sĩ Nhân vui mừng đồng ý, bèn dẫn hơn mười quân kỵ, đi thẳng tới Nam quận chiếu an Mi Phương. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XV

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XVI

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XVI

151. Quan Vân Trường đại chiến Từ Hoảng.

152. Vân Trường đêm chạy về Mạch Thành.

153. Núi Ngọc Tuyền, Quan Công hiển thánh.

154. Hán Trung vương đau khóc Quan Công.

155. Tào Tháo giết thần y Hoa Đà.

156. Ngụy thái tử Tào Phi thừa chánh.

157. Tào Tử Kiến bảy bước thành thơ.

158. Hán Trung vương giận giết Lưu Phong.

159. Phế Hiến đế, Tào Phi soán Hán.

160. Hán Trung vương xưng đế ở Thành Đô.

151. QUAN VÂN TRƯỜNG ĐẠI CHIẾN TỪ HOẢNG

Đây nói tướng giữ Nam quận là Mi Phương nghe tin Tôn Quyền của Đông Ngô sai bọn Lữ Mông dùng ngụy kế tập kích Kinh Châu rồi, đang lúc không có kế gì, chợt được báo tướng giữ Công An là Phó Sĩ Nhân tới. Phương vội đón vào thành, hỏi han đầu đuôi. Nhân nói:

– Chẳng phải tôi bất trung, mà là vì thế lực nguy khốn thôi, chẳng thể không làm vậy. Nay ta đã đầu hàng Ngô hầu rồi.

Phương nói:

– Bọn ta chịu nhiều ơn nặng của Hán Trung vương, sao nỡ phản bội?

Nhân nói:

– Ngày Quan Công đi, đã thống hận hai người bọn ta. Nếu lỡ một ngày chiến thắng quay về, ắt không tha thứ đâu. Công xét kỹ đi.

Phương nói:

– Anh em ta thờ Hán Trung vương đã lâu, thật khó quay lưng.

Đang lúc do dự, chợt có tin báo sứ giả của Quan Công đến. Bèn đón lên sảnh, sứ nói:

– Quân sĩ thiếu lương, nên đặc biệt tới hai xứ Nam quận, Công An lấy mười vạn thạch gạo trắng, bảo hai vị tướng quân ngày đêm chở đến trận tiền giao nộp. Nếu chậm trễ một ngày thì đánh bốn mươi hai gậy, trễ hai ngày thì đánh tám mươi ba gậy, trễ ba ngày thì chém ngay.

Phương cả kinh, ngoái nhìn Phó Sĩ Nhân, nói:

– Nay Kinh Châu đã bị Đông Ngô lấy mất. Lương thực ấy làm sao kiếm đủ?

Nhân cả giận, rút kiếm chém sứ ở dưới thềm.

Phương cả kinh, nói:

– Công sao lại chém đi?

Nhân nói:

– Quan Công chính là có ý muốn chém hai người chúng ta, sao có thể bó tay chịu chết? Ngày nay nếu công chẳng sớm đầu hàng Đông Ngô, để tìm đường sống, nếu chẳng sớm hàng, ắt bị Quan Công giết thôi. Xin công hãy xem xét cho.

Phương chỉ còn cách đầu hàng. Đang lúc nói chuyện, chợt có tin báo Lữ Mông dẫn quân bao vây thành trì. Phương cả kinh, vội cùng Phó Sĩ Nhân rời thành đầu hàng. Mông cả mừng, dẫn tới gặp Ngô hầu. Tôn Quyền trọng thưởng hai người, vỗ về dân chúng, úy lạo quân sĩ. Dân cư Nam quận chẳng ai không vui lòng.

Đây nói Tào Tháo ngồi ở trên điện, chợt được báo sứ giả của Ngô hầu tới. Tháo triệu vào, sứ trình thư lên. Tháo mở ra xem, thì ra là bảo quân Ngụy giáp công Quan tướng, xin chớ tiết lộ, khiến Quan tướng có chuẩn bị. Tháo họp văn võ để bàn bạc. Chợt một người bước ra nói:

– Vương thượng nếu nghe lời Tôn Quyền, thì đó là gò quân lại mà không cứu. Phàn Thành nguy rồi.

Tháo trông ra, thì là người quận Tế Âm huyện Định Đào, họ Đổng tên Chiêu, tự là Công Nhân. Chiêu nói rằng:

– Cái phép hành quân, ai nấy đều có lý riêng, xin chớ giấu giếm. Nay Phàn Thành nguy khốn rất gấp, ngửa cổ trông ngóng cứu quân. Nếu nghe lời Tôn Quyền giấu đi mà không truyền ra, ắt Phàn Thành sớm muộn sẽ nguy thôi. Phàn Thành một khi đã mất, thì thế của Kinh Châu càng lớn, sao có thể mưu đồ được nữa đây? Chi bằng sai người đem thư bắn vào thành, để cho Tào Tử Hiếu chẳng sinh ý khác*, để thư lòng quân; khiến cho Quan Công biết được, lòng lo hai mối, trước sau chẳng thể giúp nhau, sợ bị mất nhà, ắt sẽ gấp lui quân. Bấy giờ sai Từ Hoảng thừa cơ đuổi giết, thì có thể thu được công lao trọn vẹn. Nếu giấu đi mà chẳng truyền ra, khiến cho Tôn Quyền đắc chí, đấy chẳng phải là thượng sách.

Tháo cả mừng, trước tiên sai người đốc thúc Từ Hoảng đánh gấp; tự mình dẫn đại binh tới dốc núi Dương Lăng phía nam Lạc Dương đóng lại, để cứu Tào Nhân*.

Đây nói Từ Hoảng đang ngồi trên trướng, chợt được báo sứ giả của Ngụy vương tới. Hoảng đón vào hỏi thăm, sứ nói:

– Nay Ngụy vương dẫn quân đã vượt qua Lạc Dương, sai tướng quân gấp đánh Quan Công, để giải nguy cho Phàn Thành. Nói chưa dứt, chợt một người tới báo:

– Quan Bình đóng đồn ở Yến Thành, Liếu Hóa đóng đồn ở Tứ Trủng*, trước sau có mười hai trại sách, liên lạc không dứt.

Hoảng nghe được tin tức ấy, liền sai phó tướng Từ Thương, Lữ Kiến giả vờ dùng cờ hiệu của Từ Hoảng, tự mình dẫn năm trăm tinh binh men theo đường nhỏ ở đầu nguồn sông Miện Thủy kéo tới phía sau Yển Thành.

Hãy nói Quan Bình nghe tin Từ Hoảng tự dẫn quân tới, bèn cầm ba ngàn tinh binh bản bộ nghênh địch. Hai trận đối đầu, trống chiêng rền trời. Quan Bình cưỡi ngựa ra cùng Từ Thương giao chiến. Chỉ mới ba hiệp, Từ Thương thua to mà chạy. Lữ Kiến ra đánh năm, sáu hiệp cũng thua chạy. Bình thừa thể đuổi giết hơn hai mươi dặm. Quân Thục chợt báo trong thành có lửa bốc. Bình bèn quay quân về cứu Yến Thành, thì đụng ngay một nhánh quân dàn bày. Từ Hoảng dừng ngựa ở dưới cờ lớn, kêu to rằng:

– Hiền chất* Quan Bình thật không biết chết là gì. Kinh Châu của ngươi đã bị Đông Ngô chiếm lấy, mà còn ở đây làm bừa.

Bình cả giận, phóng ngựa, múa đao chạy thẳng đến bắt Từ Hoảng. Đánh đến hơn ba mươi hiệp. Ba quân kêu to rằng:

– Yến Thành bốc cháy rồi!

Bình không dám ham đấu, bèn đánh theo hướng đường lớn, chạy thẳng tới trại Tứ Trung. Liếu Hóa ra rước. Hóa nói:

– Mọi người nói Kinh Châu đã bị Lữ Mông tập kích rồi. Lòng quân kinh hoảng, phải làm sao đây?

Bình nói:

– Quân sĩ ai còn nói thế thì chém đi.

Chợt có ngựa lưu tinh tới báo rằng đồn thứ nhất ở phía bắc đã bị Từ Hoảng dẫn binh công đánh. Bình nói:

– Nếu đồn thứ nhất bị mất thì các đồn khác há được yên sao? Chỗ này đều dựa vào sông Miện Thủy. Quân giặc ắt không dám tới đây. Ta cùng ngươi đi cứu đồn thứ nhất.

Liếu Hóa gọi thủ tướng, nói:

– Các ngươi giữ chắc doanh trại, nếu có giặc đến thì hãy kíp đốt lửa.

Thủ tướng nói:

– Trại này có mười tầng sừng hươu, tuy chim bay cũng chẳng thể vào, huống hồ là quân giặc đây?

Thế là Quan Bình, Liếu Hóa cất hết tinh binh trong trại Tứ Trủng kéo tới đóng ở đồn thứ nhất. Bình thấy quân Ngụy đóng đồn trên ngọn núi thấp, bèn nói với Liếu Hóa rằng:

– Từ Hoảng cho quân đóng đồn ở nơi chẳng có địa lợi. Đêm nay hãy dẫn binh cướp trại.

Hóa nói:

– Tướng quân hãy chia một nửa quân đi. Mỗ sẽ ở đây giữ gìn cẩn thận.

Đêm ấy, Bình dẫn một nhánh quân đánh vào trại Ngụy, chẳng thấy một ai. Bình biết là trúng kế. Lúc đang vội vã lui quân, thì mé tả có Từ Thương, mé hữu có Lữ Kiến, hai mặt giáp công một trận. Bình thua chạy về doanh nhà. Bốn mặt đều là quân Ngụy. Bình cùng Liếu Hóa ngăn chống không nổi, đành bỏ mất đồn thứ nhất, nhắm hướng trại Tứ Trủng mà đi. Sớm đã nhìn thấy trong trại ấy bốc lửa, đến khi chạy gấp đến, thì thảy đều là cờ hiệu của quân Ngụy. Bọn Quan Bình lui quân, vội vã theo đường lớn Phàn Thành mà chạy. Trước mặt có một cánh quân chặn đường, kẻ đi đầu là đại tướng Từ Hoảng. Quân Thục cả kinh. Hai người Bình, Hóa dốc sức tử chiến, cướp đường mà chạy, về tới trại lớn, tới gặp Quan Công, nói:

– Nay Từ Hoảng đã đoạt mất mấy xứ ở Yển Thành. Lại thêm Tào Tháo tự dẫn đại quân, chia làm mười ba đường đi cứu Phàn Thành. Có nhiều người nói rằng Kinh Châu đã bị Lữ Mông tập kích rồi.

Công hét lớn rằng:

– Đây là kế nghi binh, chẳng nên nghe làm gì! Lữ Mông bệnh nguy kịch. Thằng ranh Lục Tốn thay chức, chẳng đủ để lo!

Nói chưa dứt, có người báo quân Từ Hoảng đến. Công sai chuẩn bị ngựa. Bình can rằng:

– Vết thương của cha chữa khỏi, không thể ra đấu.

Công nổi giận, nói:

– Từ Hoảng với ta là cố cựu, ta rất hiểu tài năng của hắn. Nếu hắn không lui, ta sẽ chém hắn trước, để răn tướng Nguy. Ngươi chớ cản ta!

Mưu sĩ tả hữu đều khuyên mà không ngăn được. Công bèn nai nịt, cầm đao lên ngựa, phấn chấn kéo ra. Quân Ngụy trông thấy, chẳng ai không kinh sợ. Công gò ngựa hỏi rằng:

– Từ Công Minh đâu rồi?

Cửa cờ ở doanh Ngụy lay động, Từ Hoảng cưỡi ngựa ra, sau lưng có mười viên kiêu tướng bày thành hình cánh nhạn ở hai bên. Hoảng cúi người mà nói rằng:

– Từ khi xa cách quân hầu loáng cái đã mấy năm, chẳng ngờ quân hầu râu tóc đã điểm bạc. Nhớ lúc xưa còn tráng niên đi theo ngài, được đội ơn chỉ bảo rất nhiều, xin cảm tạ chẳng quên. Phong thái anh hùng của quân hầu chấn động Hoa Hạ. Kẻ sĩ trong thiên hạ ai chẳng mến phục? Nay may được gặp một lần, chẳng nén được vui mừng.

Công nói:

– Ta cùng Công Minh quen biết sâu nặng, chẳng thể so bì với người khác. Sao lại mấy lần dồn ép con ta đây?

Hoảng nghe xong, rút kinh khí cầm trên tay, ngoài nhìn các tướng, lớn tiếng kêu to rằng:

– Nếu ai lấy được đầu của Quan Công, thì trọng thưởng ngàn vàng!

Công kinh ngạc mà nói rằng:

– Công Minh sao lại buông ra lời ấy?

Hoảng nói:

– Đây là việc của nước nhà, chẳng phải việc riêng của mỗ.

Nói xong, múa cây búa lớn chạy thẳng tới bắt Quan Công. Công cả giận, cũng khua đao nghênh chiến. Đánh hơn tám mươi hiệp, Công tuy võ nghệ cao cường, nhưng rốt cuộc cánh tay phải không có sức. Quan Bình, Liếu Hóa vội gióng chiêng. Công quày ngựa trở về trại. Bốn bề tiếng hò reo vang rền. Thì ra Tào Nhân thấy cứu binh của Ngụy vương đã tới, kíp dẫn quân đánh ra khỏi thành, cùng Từ Hoảng hối hợp. Hai mặt giáp công. Quân Kinh Châu đại loạn. Quan Công lên ngựa, dẫn các tướng kíp chạy tới đầu nguồn sông Tương Giang. Lữ Thường dẫn binh đánh tới*. Sau lưng quân Ngụy cũng đuổi theo. Có người rơi xuống nước chết. Công vội vượt sông Tương Giang, chạy tới Tương Dương. Chợt ngựa lưu tinh tới, báo rằng:

– Kinh Châu đã bị Lữ Mông đoạt mất, gia quyến đều bị bắt.

Công không dám chạy về Tương Dương, mà cầm quân chạy thẳng đến Công An. Thám mã lại báo:

– Phó Sĩ Nhân ở Công An đã hàng quân Ngô rồi!

Công mắng chửi còn chưa nguôi, thì người đi thúc lương thực tới, báo rằng:

– Phó Sĩ Nhân ở Công An tới Nam quận giết sứ giả, dụ Mi Phương hàng Đông Ngô rồi.

Công nghe nói thế, khí giận bốc lên, miệng vết thương vỡ ra, hôn mê dưới đất. Các tướng cứu tỉnh. Công báo với Tư mã Vương Phủ rằng:

– Hối hận chẳng nghe lời túc hạ. Nay quả nhiên gặp phải việc thế này. Trên dưới ven sông, sao chẳng đốt lửa?

Có người biết việc, đáp rằng:

– Lữ Mông cho thủy quân mặc toàn áo trắng, giả dạng làm lái buôn chèo thuyền, tinh binh mai phục trong khoang thuyền, trước tiên bắt giữ sĩ tốt giữ phong hỏa đài, nhân thế nên không đốt lửa được.

Công giậm chân than rằng:

– Ta mắc mưu thằng trẻ ranh rồi! Còn mặt mũi nào đi gặp huynh trưởng đây?

Đô đốc Triệu Lũy nói:

– Việc của chúa công đã gấp rồi, hãy một mặt sai người đi tới Thành Đô cầu cứu, rồi lập tức theo đường bộ đi lấy Kinh Châu.

Quan Công bèn sai Mã Lương, Y Tịch bưng ba đạo văn thư, đêm ngày đi tới Thành Đô cầu cứu, một mặt dẫn quân tới lấy Kinh Châu.

Đây nói Tào Nhân thoát khỏi vòng vây, vỗ về dân chúng, khen thưởng quân lính, rồi tụ tập các quan bàn bạc, muốn cất quân đuổi theo Quan Công. Tư mã Triệu Nghiễm can rằng:

– Ngày trước Tôn Quyền cùng Quan Công liên kết, là sợ quân ta thừa thế hắn nguy khốn mà tiến đánh, bởi thế mới nhận lời cầu cứu, xem sơ hở mà sinh biến, để tìm lợi trước mắt thôi. Nay quân Quan Công đã thua. Quân cô vội vàng bỏ chạy. Nếu có thể để hắn lại thì sẽ có thể gây hại cho Tôn Quyền. Nếu công truy kích thì chưa chắc đã đánh được ngay, mà ắt Tôn Quyền sẽ quay sang giúp bên kia, rồi cùng nhau gây họa cho ta đó. Công nên nghĩ kỹ.

Nhân nghe theo lời can, không đuổi, dẫn các tướng đến gặp Ngụy vương, khóc lạy nhận tội. Tháo nói:

– Đấy là số trời, chẳng phải tội của các ngươi.

Sai người tìm kiếm thi thể Bàng Đức, tự mình cúng tế, dùng quan quách chở về quận Nghiệp để chôn táng. Tháo trọng thưởng ba quân, đến trại Tứ Trủng xem khắp chiến địa của Từ Hoảng. Tháo nói:

– Quân Kinh Châu rải sừng hươu vây kín mười tầng. Từ Hoảng thâm nhập chỗ này, thu được công lao trọn vẹn. Cô dùng binh hơn ba mươi năm, cũng chẳng bì kịp! Thường nghe nói cổ nhân giỏi dùng binh, nhưng đã có ai xâm nhập thẳng vào vòng vây địch? Và mối nguy Phàn Thành còn hơn cả Cử, Tức Mặc*. Công của Từ Hoảng hơn cả Tôn Vũ, Nhương Tư rồi.

Mọi người đều thán phục. Tháo thu quân về Ma Pha* đóng lại. Chợt có tin báo quân Từ Hoảng đến. Tháo dẫn mấy viên tướng rời trại nghênh tiếp, thấy quân Hoảng đều chiếu theo đội, ngũ mà đi, chẳng sai loạn chút nào. Tháo cả mừng khen rằng:

– Từ Công Minh thật có phong độ anh hùng của Chu Á Phu!

Rồi cùng đi tới Ma Pha bày tiệc, hội họp văn võ để chúc mừng, khen thưởng ba quân. Tháo nâng chén mời Từ Hoảng, nói:

– Bảo toàn Tương, Phàn chính là công của Từ tướng quân.

Hoảng lạy tạ, nói:

– Kẻ địch chưa diệt, sao dám bảo là có công? Xin lại dẫn quân đi bắt Quan Công để dâng cho vương thượng.

Tháo cả mừng. Hôm ấy, tiệc tan, lại sai Từ Hoảng dẫn quân đến tập kích Quan Công. Chưa biết sẽ ra sao?

152. VÂN TRƯỜNG ĐÊM CHẠY VỀ MẠCH THÀNH

Đây nói Tào Tháo phong Từ Hoảng làm Bình Nam tướng quân, Hạ Hầu Thượng làm Thái thú Tương Dương, để chặn phía sau Quan Công. Hai tướng từ biệt ra đi. Tháo nhân vì Kinh Châu chưa yên, bèn đóng quân ở Ma Pha để chờ tin tức.

Đây nói Quan Công ở trên đường Kinh Châu, tiến lui chẳng được, bảo với Đô đốc Triệu Lũy rằng:

– Trước mắt phía trước có quân Ngô, sau lưng có binh Ngụy, ta ở chính giữa, quân cứu không đến, phải làm sao đây?

Lũy nói:

– Ngày trước Lữ Mông ở Lục Khẩu, bấy giờ thường đưa thư cho chúa công để kết minh hảo, cùng diệt giặc Tào, nay lại cùng Tháo kết hiếu, là phản lời thề rồi. Quân hầu hãy tạm đóng lại ở đây, rồi sai người bưng thư đến cho Lữ Mông, xem hắn đối đáp thế nào?

Quan Công nghe theo lời ấy, bèn soạn thư sai sứ mang đến Kinh Châu.

Đây nói Lữ Mông ở Kinh Châu, truyền hiệu lệnh xuống, hễ là người nhà của tướng sĩ theo Quan Công xuất chinh, thì không cho quân Ngô quấy nhiễu, cứ chiếu tháng mà cấp lương, chu cấp như trước; nếu ai có bệnh hoạn thì sai thầy thuốc tới điều trị. Các quan tuân lệnh, ngày ngày đều chu cấp, chẳng thiếu thốn gì. Người nhà tướng sĩ cảm động ơn huệ, nên cứ ở yên không xáo động. Chợt được báo Quan Công sai sứ đến, Lữ Mông rời thành đón tiếp, sóng ngựa vào thành. Người ở Kinh Châu nghe tin sứ tới, đứng đầy ngõ phố, thảy đều nhìn ngó, chẳng ai không vui mừng. Sứ đến trên sảnh, Mông dùng lễ đãi như khách. Sứ trình thư lên cho Mông. Mông đọc xong, nói rằng:

– Lữ Mông ngày xưa từng cùng Quan tướng quân kết hiếu. Việc ngày hôm nay là do nước nhà sai đi, chẳng phải là tội của Mông vậy. Phiền sứ giả về báo với tướng quân, dùng lời hay để nói lên ý ấy.

Bèn bày tiệc tiếp đãi, lấy vàng lụa thưởng cho. Người nhà tướng sĩ đều đến hỏi tin, lại có người viết lá thư chung, lại có người mở lời đưa tin, thảy đều nói nhà cửa chẳng việc chi, quần áo, thức ăn không thiếu. Sứ giả dự tiệc hai hôm. Mông tự mình tiễn khỏi thành. Sứ về đến trại gặp Quan Công. Công hỏi han. Sứ giả báo rằng:

– Lữ Mông không nghe, bảo: “Đây chẳng phải là việc của Mông, mà là nước nhà sai đi. Há có lẽ là lòng Mông muốn vậy?”. Trong thành Kinh Châu, gia quyến của quân hầu cùng với các tướng, nhà nhà đều chẳng có việc chi, cung cấp không thiếu, chẳng cần lo lắng.

Công cả giận, nói:

– Đây là kế của Lữ Mông thôi! Ta sống chẳng thể giết tên giặc này, thì chết cũng phải giết y, để rửa hận cho ta!

Bèn hét sự lui ra. Các tướng đều tới hỏi tin. Sứ giả kể giống như trước. Các tướng vui mừng, chẳng còn lòng muốn đánh nữa.

Quan Công dẫn quân đi lấy Kinh Châu. Quân còn đang đi. Có người báo tướng sĩ bỏ trốn về Kinh Châu rất nhiều. Công càng hận Lữ Mông, bèn thúc quân tiến lên. Đột nhiên tiếng hò reo nổi to, một đám quân chặn đường. Kẻ đứng đầu là viên đại tướng người quận Cửu Giang huyện Thọ Xuân, họ Tưởng tên Khâm, tự là Công Dịch. Khâm gò ngựa vung thương, kêu to rằng:

– Quan Công sao chẳng sớm đầu hàng đi?

Công mắng lớn rằng:

– Ta là tướng nhà Hán, há chịu hàng giặc ?

Mắng xong vỗ ngựa, múa đao, chạy thẳng tới bắt Tưởng Khâm. Chỉ ba hiệp, Khâm thua to bỏ chạy. Công dẫn quân đuổi giết hơn hai mươi dặm. Tiếng hò reo lại nổi lên, trong lũng núi ở bên trái có một đám quân đổ ra, kẻ đi đầu là đại tướng người quận Liêu Tây, huyện Lệnh Chi, họ Hàn tên Đương, tự là Nghĩa Công, xông vào đánh giết một trận. Trong lũng núi bên phải cũng lại có tiếng hò reo nổi lên, một cánh quân đột nhiên xông ra, kẻ đi đầu là đại tướng người quận Cửu Giang, huyện Hạ Sái, họ Chu tên Thái, tự là Ấu Bình. Ba cánh quân cùng hợp lại, tới đánh Quan Công. Công biết mình đi sâu vào đất hiểm, vội xua quân chạy về. Đi chưa được mấy dặm, trên gò núi phía nam kéo lên một lá cờ trắng vẫy gọi, trên đề Kinh Châu thổ nhân. Mọi người kêu rằng:

– Dân ở đất này hãy kíp tới đầu hàng!

Quan Công cả giận, muốn lên gò đánh giết. Trong núi có hai cánh quân kéo ra: mé tả là một viên đại tướng người quận Lư Giang huyện An Phong, họ Đinh tên Phụng, tự Thừa Uyên; mé hữu là một viên đại tướng người quận Lang Da, huyện Cử, họ Từ tên Thịnh, tự là Văn Hưởng. Trước sau có năm lộ quân mã, tiếng hò reo vang rền mặt đất, tiếng chiêng trống vang động tới vây Quan Công vào giữa. Tướng sĩ thủ hạ dần dần chạy trốn. Đến khi trời ngả hoàng hôn, Quan Công trông ra xa thấy bốn phía núi đều là binh sĩ Kinh Châu đang kêu huynh gọi đệ, kiếm con tim cha, tiếng la không dứt. Lòng quân đều sinh biến, thảy đều ứng tiếng bỏ đi. Quan Công bốc giận, ngăn cấm không được, chỉ còn hơn ba trăm người đi theo. Canh ba đêm ấy, phía đông lại có tiếng hò reo vang trời. Thì ra là Quan Bình, Liếu Hóa chia quân hai đường đánh vào vòng vây, cứu Quan Công ra. Bốn mặt tiếng kêu gọi quân Kinh Châu cùng quay trở về không hề dứt tuyệt. Đây là kế của Lữ Mông. Về sau có thơ rằng:

Thế mất, người lìa, phải làm sao?

Chớ khoe trăm vạn giáp binh nhiều

Lữ Mông đã sẵn chiêu hàng kế

Hơn cả Trương Lương hát Sở ca.

Quan Bình cứu phụ thân ra, thoát khỏi vòng vây. Bình thưa rằng:

– Lòng quân rối loạn, ắt phải tìm được thành trì để đóng quân, đợi chờ viện binh.

Quan Công nghe theo, đốc thúc quân binh đi tới Mạch Thành. Công nói:

– Thành này tuy nhỏ, nhưng đủ để đóng quân.

Bèn vào thành, chia quân giữ chặt bốn cửa. Công họp tướng sĩ bàn bạc. Bình nói:

– Ở đây gần Thượng Dung. Lưu Phong, Mạnh Đạt giữ ở đó. Hãy gấp sai người cầu cứu là hơn. Nếu được cánh quân này tiếp viện, Cố đợi quân Xuyên tới cứu, thì lòng quân sẽ yên thôi.

Đang lúc bàn bạc, chợt được báo quân Ngô bốn bề vây chặt dưới thành. Một giọt nước cũng không lọt. Công tự mình lên thành xem xét, thấy quân Ngô bày bố tám mặt, tề tề chỉnh chỉnh, người ngựa hùng tráng. Công hỏi rằng:

– Ai dám đi Thượng Dung cầu cứu với Lưu Phong đây?

Liếu Hóa ứng tiếng bước ra nói:

– Mỗ xin đi.

Công nói:

– Chỉ sợ chẳng thoát khỏi vòng vây mà thôi.

Hóa nói:

– Dù chết cũng không quay lại, thì có đâu mà không đến được? Công liền soạn thư giao cho Hóa giấu vào trong mình, ăn no rồi lên ngựa, mở cửa rời thành. Gặp ngay tướng Ngô là Đinh Phụng chặn đường, bị Quan Bình xông đột một trận. Phụng thua to. Liếu Hóa thừa thể đánh ra khỏi vòng vây, đi thẳng tới Thượng Dung. Quan Bình vào thành, giữ chặt không ra.

Hãy nói Lưu Phong, Mạnh Đạt từ lúc đi lấy Thượng Dung, có Thái thú Thân Đạm dẫn mọi người ra hàng, nhân thế Hán Trung vương cho Lưu Phong làm Phó tướng quân, sai Mạnh Đạt cùng giữ Thượng Dung. Bấy giờ đã biết rõ Quan Công thua trận, hai người đang bàn bạc, chợt được báo Liếu Hóa tới. Phong sai mời vào hỏi han. Hóa nói:

– Quan Công thua trận rất gấp, hiện bị nguy khốn ở Mạch Thành, tám mặt đều là quân Ngô vây bọc, một giọt nước cũng chẳng lọt ra. Mong hai tướng quân kíp cất quân ở Thượng Dung, đi cứu mối nguy này. Nếu như chần chừ, Công tất bị hãm hại thôi.

Phong nói:

– Tướng quân hãy tạm nghỉ, đợi mỗ bàn bạc.

Hóa đi nghỉ. Phong nói với Mạnh Đạt:

– Nay thúc phụ bị nguy khốn, phải làm sao đây?

Đạt nói:

– Nghe nói nay Đông Ngô có ba, bốn chục vạn tinh binh, đều ở Kinh Châu cả. Chín quận đã thuộc về Ngô rồi. Chỉ còn Mạch Thành là chỗ đất như hòn đạn thôi. Lại nghe nói Tào Tháo tự đôn đốc bốn, năm chục vạn đại quân, tung hoành Giang, Hán, thế như Thái Sơn. Xem chừng quân ở thành núi này của chúng ta, để địch cường binh của hai nhà, thì giống như xua dê vào hang cọp thôi.

Phong nói:

– Ta vẫn biết thế. Chỉ hiềm Quan Công là thúc phụ của ta, sao nỡ ngồi nhìn mà không cứu đây?

Đạt cười, nói:

– Công coi hắn là chú, còn hắn chỉ coi công như cỏ rác thôi. Ngày trước lúc Hán Trung vương lên ngôi, muốn lập người kế tự, hỏi Khổng Minh. Khổng Minh nói: “Đây là việc nhà, nên hỏi Quan, Trương mới phải”. Vương bèn gửi thư, sai sứ tới Kinh Châu hỏi Quan Công. Hắn ngang nhiên nói: “Lập đích không lập thứ, đó là lẽ thường từ xưa, có gì mà phải hỏi ta? Phong chỉ là đứa con minh linh*, nên sai ra giữ thành núi xa xôi, để khỏi gây họa cho người thân cốt nhục”. Cứ lấy đó mà xét, lẽ nào lại chẳng xem công như cỏ rác ư? Đó là điều thiên hạ đều biết, công sao lại né tránh?

Phong nói:

– Lời của ngài tuy phải, nhưng phải từ chối ra sao?

Đạt nói:

– Chỉ cần bảo thành núi mới quy thuận, lòng dân chưa yên, không dám tiến quân vội vã, sợ không giữ nổi.

Phong cho là phải. Hôm sau, mời Liếu Hóa đến, nói:

– Thành núi này là chỗ mới quy phụ, chưa thể đi giải cứu.

Hóa cả kinh, đập đầu xuống đất, nói:

– Nếu như thế, ắt Quan Công chết mất rồi!

Phong nói:

– Chỉ một chén nước làm sao cứu được cả xe củi cháy? Tướng quân hãy kíp đi cầu xin chỗ khác, chớ để chậm trễ.

Hóa khóc rống cầu xin. Lưu Phong, Mạnh Đạt đều cáo bệnh không ra. Liếu Hóa biết việc không như ý, thầm nghĩ phải đi báo với Hán Trung vương cầu cứu. Hóa bèn lên ngựa, khóc to mà rời thành, nhằm hướng Thành Đô mà đi.

Đây nói Quan Công ở Mạch Thành ngóng đợi quân Thượng Dung, mà không thấy động tĩnh. Trong tay chỉ có năm, sáu trăm người, mà quá nửa đã bị thương. Trong thành không có lương thực, rất là khổ sở. Công cùng Đô đốc Triệu Lũy bàn bạc rằng:

– Đã nguy cấp đến thế, phải làm sao đây?

Lũy nói:

– Chỉ nên giữ chắc.

Đang lúc bàn bạc, chợt được báo dưới thành có người kêu to, nói:

– Chớ có bắn tên. Có thuyết khách tới gặp quân hầu.

Công sai để cho vào thành hỏi han, thì ra là Gia Cát Cẩn. Làm lễ xong, Cẩn nói:

– Tôi phụng lệnh của Ngô hầu, đặc biệt tới khuyên nhủ tướng quân: “Phàm người sống ở đời thì phải biết thời thế”. Nay lấy thế ra mà nói, thì chín quận Hán Thượng mà tướng quân coi giữ đều đã thuộc Ngô, Ngụy rồi, chỉ còn một chỗ cô thành, trong không lương thảo, ngoài chẳng cứu binh, ngay trong sớm tối. Tướng quân sao chẳng theo lời mỗ, quy thuận Ngô hầu, lại giữ Kinh, Tương, để bảo toàn gia quyến, rạng rỡ tổ tông? Mong tướng quân nghĩ kỹ.

Quan Công nghiêm mặt mà nói rằng:

– Ta là một võ phu ở Giải Lương, đội ơn chủ ta lấy tình thủ túc đãi ta, sao nỡ bội nghĩa mà theo về với giặc đây? Thành tuy bị phá, thì chỉ có chết mà thôi! Làm con chết vì hiếu, làm tôi chết vì trung. Chết thì về cõi u minh. Ta có sợ gì đâu? Ngọc có thể nát mà không đổi được sắc trắng, trúc có thể cháy mà không đổi được dáng thẳng, đại trượng phu thân có thể chết nhưng tên có thể ghi vào tre lụa đó. Ngươi chớ nói nữa, xin hãy rời thành ngay. Ta muốn cùng Tôn Quyền quyết một trận tử chiến.

Cẩn nói:

– Ngô hầu muốn cùng quân hầu kết hiếu Tần, Tấn, chung sức phá Tào, cùng phò nhà Hán, chẳng hề có chí khác. Quân hầu sao lại cố chấp mê muội như thế?

Nói chưa xong, Quan Bình rút kiếm tới chém Gia Cát Cẩn. Công nạt đi, nói:

– Em của hắn là Khổng Minh ở Thục phò tá bá phụ ngươi. Nay muốn giết hắn là hại đến nghĩa lớn rồi.

Bèn sai tả hữu đuổi Gia Cát Cẩn ra. Cẩn hổ thẹn đầy mặt, vội lên ngựa rời thành, về gặp Ngô hầu, nói:

– Quan Công lòng như sắt đá, chẳng thể thuyết phục.

Tôn Quyền nói:

– Thật là trung thần! Hắn đã ương ngạnh như thế thì phải làm sao?

Nói chưa dứt, dưới trướng có một người bước ra, nói:

– Mỗ xin bói xem lành dữ.

Mọi người trông ra, thì là người quận Nhữ Nam huyện Tế Dương, họ Lữ tên Phạm, tự là Tử Hoành. Quyền sai bói thử. Phạm lấy cỏ thi* đếm* ba lần, bói thành quẻ, ấy là quẻ Địa Thủy Sư, lại có Huyền Vũ ứng vào đó, chủ về việc kẻ địch bỏ chạy xa. Quyền cả mừng, bèn hỏi Lữ Mông rằng:

– Quẻ bói chủ về việc hắn chạy đi xa, khanh dùng kế sách gì để bắt y?

Mông cười, nói:

– Quẻ bói chính hợp với điều mô tính. Quan Công tuy có cánh bay tới trời, cũng chẳng bay khỏi mành lưới của ta đâu! Mỗ đã tính ra đường lối cả rồi, nhưng phải có được người trấn giữ. Nếu chẳng phải kẻ này thì ắt sẽ để lỡ mất thôi.

Ngô hầu hỏi rằng:

– Khanh dùng người nào? Có thể giữ ở chỗ nào?

Thử xem Lữ Mông muốn dùng đến ai, có thể giữ lấy chỗ nào? Hãy nghe hồi sau phân giải.

153. NÚI NGỌC TUYỀN, QUAN CÔNG HIỂN THÁNH

Đây nói Ngô hầu hỏi kế của Lữ Mông. Mông nói:

– Bốn cửa Mạch Thành đều có đường lớn. Tôi đoán Quan Công quân ít, ắt không dám trốn theo đường lớn. Phía chính bắc có con đường nhỏ hiểm hẹp, ắt sẽ theo đường này mà đi. Hãy sai Chu Nhiên dẫn năm ngàn tinh binh, phục ở phía bắc Mạch Thành hai mươi dặm. Nếu có quân địch tới thì chớ có đối địch, chỉ nên đuổi giết phía sau. Địch quân ắt không có lòng đánh, sẽ chạy tới Lâm Thư*. Hãy sai Phan Chương dẫn năm trăm tinh binh, mai phục ở đường nhỏ bên núi vắng ở Lâm Thư, có thể thành công rồi. Những con đường lớn khác đều đã sai tướng sĩ trấn giữ, duy cửa bắc thì chỉ dùng quân yếu ớt giữ lấy. Quan Công sẽ chạy ra cửa bắc, chẳng nghi ngờ gì rồi.

Quyền lại sai Lữ Phạm bói thử. Phạm bói một quẻ, rồi bẩm Quyền rằng:

– Quẻ bói này chủ về việc quân địch nhắm hướng tây bắc mà chạy, giờ Hợi đêm nay ắt sẽ bắt được thôi.

Quyền cả mừng, bèn sai Chu Nhiên, Phan Chương dẫn hai cánh tinh binh. Ai nấy y theo quân lệnh mà mai phục.

Hãy nói Quan Công ở Mạch Thành, điểm lại quân bộ, kỵ chỉ còn có hơn ba trăm người, lương thảo thiếu thốn. Đêm ấy, quân Ngô ngoài thành kêu gọi tên họ của quân lính. Nhiều người vượt thành mà chạy trốn. Công không thấy quân cứu viện đến, trong lòng chẳng có kế gì, bèn nói với Vương Phủ:

– Ta hối hận ngày trước không dùng lời của công. Nay gặp phải nguy cấp thế này, phải làm sao đây?

Phủ khóc mà thưa rằng:

– Việc ngày hôm nay, tuy có Tử Nha sống lại, cũng chẳng có kế gì.

Triệu Lũy nói:

– Cứu binh không tới, thì ắt là Lưu Phong, Mạnh Đạt án binh bất động rồi. Sao chẳng vứt bỏ cô thành, chạy vào Tây Xuyên, chỉnh đốn binh mã để quay lại thu phục Hán Thượng? Như thế cũng chưa muộn đâu.

Công nói:

– Ta cũng định như thế.

Bèn lên thành xem xét, thấy ngoài cửa bắc có con đường nhỏ, cờ xí không chỉnh tề, đội ngũ hỗn loạn, bèn hỏi rằng:

– Từ đây lên phía bắc, địa thế ra sao?

Có một người đáp rằng:

– Từ đây đi ra là đường nhỏ trong núi vắng, có thể đi tới Tây Xuyên.

Công nói:

– Đêm nay hãy chạy theo đường đó.

Vương Phủ can rằng:

– Đường nhỏ có mai phục, hãy chạy theo đường lớn.

Công nói:

– Tuy có mai phục, ta sao lại sợ?

Liền hạ lệnh cho quan quân bộ, kỵ chỉnh đốn quân trang, chuẩn bị rời thành. Phủ khóc rống, nói:

– Quân hầu lên đường, hãy nên bảo trọng! Mỗ cùng hơn trăm người thủ hạ sẽ liều chết giữ thành này. Thành dầu nát vụn, thân này cũng chẳng hàng đâu. Chỉ mong quân hầu hãy kíp tới cứu viện.

Công khóc rống mà từ biệt, cùng con trai là Quan Bình, Đô đốc Triệu Lũy và hơn hai trăm thủ hạ mở toang cửa bắc, gắng sức xông ra. Đến khi trời tối, quân Ngô trông thấy, không dám ngăn cản, bốn bề bỏ chạy. Quan Công cầm ngang đao tiến lên. Đi tới canh đầu, đã chạy được chừng ba mươi dặm, chỉ thấy dưới chỗ trũng có lửa sáng bừng, trống nổi lên, tiếng hò reo chấn động, một đám quân kéo ra, kẻ đi đầu là đại tướng người quận Đan Dương huyện Củ Chướng, họ Chu tên Nhiên, tự là Nghĩa Phong. Nhiên giục ngựa vung thương, kêu to rằng:

– Quan Công chớ chạy! Mau sớm xuống ngựa xin hàng!

Công cả giận, vỗ ngựa múa đao tới đánh. Chưa được ba hiệp, Chu Nhiên thua chạy. Công thừa thế đuổi giết, chợt một hồi trống vang lên, phục binh bốn bề trỗi dậy. Công không dám ham đánh, nhắm đường nhỏ Lâm Thư mà chạy. Chu Nhiên quay lại đuổi giết. Những kẻ đi không nổi, bị thương tổn đến năm, sáu chục người. Chạy chưa đến bốn, năm dặm, trước mặt lại có tiếng hò reo vang rền, một đám quân kéo ra, đi đầu là đại tướng người quận Đông huyện Phát Can, họ Phan tên Chương, tự là Văn Khuê, đang giục ngựa múa đao, chạy theo hướng ánh lửa mà đánh giết. Quan Công bốc giận, huơ đao đón đánh. Đánh chưa đến ba hiệp, Phan Chương thua chạy. Công phóng ngựa đuổi giết. Chợt bốn bề tiếng hò reo nổi to, phục binh đều trỗi dậy. Công không thèm giao chiến, vội quay lại, theo đường núi mà chạy. Quan Bình ở sau lưng đuổi tới, nói Triệu Lũy đã chết trong đám loạn quân. Công chẳng nén nổi bị thương, bèn sai Quan Bình đoạn hậu. Công ty đi đầu, người theo cùng chỉ còn hơn mười người. Đi tới Quyết Thạch*, hai bên đều là núi. Mé núi đều là lau sậy, cỏ rạp um tùm. Bấy giờ canh năm sắp tàn, đang lúc bỏ chạy, tiếng hò reo vang lên, phục binh lại trỗi. Tinh binh của Chu Nhiên, Phan Chương từ sau lưng đuổi sát đến. Công cùng bộ tướng của Phan Chương là Mã Trung chạm mặt, chợt nghe trên không có người kêu rằng:

– Vân Trường ở hạ giới đã lâu rồi. Nay Ngọc đế có chiếu: chớ cùng phàm phu tranh thắng bại nữa.

Quan Công nghe nói thế thì tỉnh ngộ, không ham đánh nữa, bèn vứt bỏ đao, ngựa. Cha con trở về cõi thần. Sử quan có thơ tán rằng:

Khỏe thay tướng hổ gấu

Dũng mãnh Hán Vân Trường

Công lao hơn Hàn, Cảnh*

Danh tiếng vượt Mã, Trương*

Trả ơn Tào Mạnh Đức

Chết báo Hán Trung lương

Đại nghĩa ngang trời đất

Anh phong trải bốn phương.

Lại có người hiền thời Tống làm thơ điếu Quan Công rằng:

Thiếu niên rời bỏ chốn Bồ Đông

Tế khốn phò nguy lập đại công

Mạnh mẽ Hán triều tướng gấu hổ

Vòi vọi đương thời Mỹ Nhiệm công

Gặp thời Quan Độ kinh Tào Tháo

Hết số Lâm Thư đụng Mã Trung

Đại nghĩa xưa nay ai bì kịp?

Khiến người thương tiếc, lệ ngấn hồng.

Lại sử quan có bài miếu tán Quan Bình rằng:

Tam phân tướng lẫm liệt

Trăm trận thân đường đường

Giáo càng khoe sát khí

Ngựa sắt giẫm bụi trường

Báo quốc, lòng trung tráng

Theo cha, hiếu nghĩa tròn

Lâm Thư số trời dứt

Cha con về cõi thần.

Lại có thơ khen ngợi đức độ của cha con Quan Công, nhưng khóc sự trung thành của họ, rằng:

Năm xưa phụ tử giữ Kinh, Tương

Ngô, Ngụy nào ai dám động day

Quyền định liên hòa, xin phối ngẫu

Tháo rắp dời đô, tránh oai phong

Con nhờ can đảm yên ba nước

Cha cậy thần uy định tám phương

Đâu biết Lữ Mông dùng quỷ kế

Thương thay trung nghĩa phải đành vong.

Lại có thơ tán cha con Vân Trường trung nghĩa, rằng:

Trời sinh hổ tướng giúp Viêm Lưu

Phụ tử vì sao một sớm vong?

Ngàn thuở khiến người thương nhớ mãi

Công lao vòi vọi sánh Y, Chu.

Từ lúc cha con Quan Công trở về cõi thần rồi*, ngựa Xích Thố bị Mã Trung bắt được, hiến cho Tôn Quyền. Quyền bèn đem thưởng cho Mã Trung cưỡi. Con ngựa ấy vài ngày sau không ăn cỏ mà chết.

Đây nói Vương Phủ ở trong Mạch Thành, xương giật thịt run, bèn hỏi Chu Thương rằng:

– Đêm qua ta mơ thấy chúa công toàn thân đầy máu, đứng ở trước mặt, đến lúc vội hỏi thì đột nhiên tỉnh dậy, chẳng biết chúa công lành dữ thế nào?

Đang lúc nói, có người báo quân Ngô ở dưới thành, đem đao và ngựa của cha con quân hầu tới trước mặt chiêu an. Vương Phủ cả kinh, cùng Chu Thương lên thành xem xét, thì quả là đúng. Vương Phủ ngửa mặt nhìn trời kêu to một tiếng:

– Anh linh của quân hầu có biết chăng? Ta chẳng còn kế gì nữa rồi!

Nói dứt, bèn nhảy xuống dưới thành mà chết. Chu Thương cũng tự vẫn. Thế là Mạch Thành thuộc về Đông Ngô.

Đây nói hồn của Quan Công không tan, lờ đờ lãng đãng, cưỡi mây mà bay. Chợt đến một xứ tên là châu Kinh Môn, huyện Đương Dương, có một tòa núi tên là núi Ngọc Tuyền. Trên núi có một vị tăng, pháp danh là Phổ Tịnh, trước là trưởng lão ở chùa Trấn Quốc ải Dĩ Thủy, bấy giờ vẫn du thiên hạ, đi tới núi này, thấy núi non xanh tốt, bèn ở đây dựng am cỏ, ngồi thiền học đạo. Chỉ có một tiểu hành giả thường xuống núi xin cơm ăn qua ngày. Đêm ấy trăng sáng gió mát, đúng lúc canh ba, Tịnh thiền sư đang trong am ngồi thiền, chợt nghe không trung có người hô lớn:

– Chủ nhân ở đâu?*

Thiền sư sai Hành giả ra xem, thấy trên không trung có một người cưỡi ngựa Xích Thố, cầm Thanh Long đao, hai bên tả hữu có hai tướng theo hầu, miệng vẫn hô như trước mà không dừng. Hành giả trở về báo cho Thiền sư. Thiền sư biết đó là Quan Công với Quan Bình, Chu Thương. Đợi khi đám mây bay tới trước am, thiền sư lấy cây phất trần trong tay, đánh vào chỗ ngồi, nói:

– Nhan Lương đâu rồi!

Quan Công nghe nói thế. Anh hồn chợt đốn ngộ, liền rời mây, xuống ngựa, chắp tay đứng ở trước am, nói:

– Thầy ta là ai? Xin cho biết danh hiệu.

Thiền sư nói:

– Ngày xưa lúc ở ải Dĩ Thủy, chùa Trấn Quốc từng cùng quân hầu gặp nhau. Ngày nay sao chẳng biết Phổ Tịnh đây?

Công nói:

– Tuy mỗ ngu muội, nguyện nghe lời dạy.

Thiền sư nói:

– Xưa sai nay đúng, nhất thiết chớ bàn, chỉ lấy việc Công đã làm mà nói thôi: ngày trước ở cửa ải Bạch Mã, Nhan Lương chẳng hề muốn cùng Công tranh đấu, đột nhiên bị đâm. Người này ở dưới chốn chín suối, sao có thể không hận đây?* Ngày nay Lữ Mông dùng nguy kế để hại Công, sao đủ tính toán? Công hà tất phải nghi hoặc như thế?

Công nghe theo lời ấy, vào am giảng Phật pháp, liền bái Phổ Tịnh thiền sư làm thầy, về sau thường thường hiển thánh. Người trong làng mấy phen thấy linh ứng, nhân thế dựng miếu ở trên đỉnh núi, bốn mùa cúng tế. Sau, Truyền đăng lục* chép rằng:

“Trong niên hiệu Nghi Phượng của Cao Tông nhà Đại Đường, ở phủ Khai Phong huyện ủy Thị có một Tú tài đi thi mấy lần mà không đậu, ba lần dâng vạn ngân sách mà không trúng tuyển, bèn xuất gia, pháp danh là Thần Tú, bái Ngũ tổ Hoằng Ân thiền sư ở chùa Hoàng Mai, núi Hoàng Mai tại Kì Châu làm thầy, học pháp Đại thừa, Tiểu thừa. Về sau vân du đến núi Ngọc Tuyền, ngồi dưới cái cây lạ, trông thấy một con trăn lớn như gió ùa tới. Thần Tú điềm nhiên bất động. Hôm sau, ở dưới gốc cây tìm được một chỗ giấu dàng, bèn dựng đạo tràng trên núi Ngọc Tuyền, nhân đó hỏi ở đây có miếu thờ ai? Người làng đáp rằng: “Ấy là đền của Quan Công hiển thánh vào thời Tam phân”. Thần Tú tháo dỡ ngôi đền đó. Đột nhiên màu đen bốn bề xúm lại, thấy Quan Công cầm đao, phóng ngựa ở trong đám mây mù, qua lại rong ruổi. Thần Tú ngửa mặt hỏi han. Quan Công nói rõ việc xưa. Thần Tú liền cuốc đất lập chùa, rồi rước thờ Quan Công làm Già lam của chùa ấy. Đến nay cổ tích hãy còn. Thần Tú tức là Lục Tổ đó”*.

Tục truyền rằng:

Lúc Quan Công còn sống, kính trọng sĩ đại phu, vỗ về chăm lo cho kẻ dưới. Hễ có kẻ đánh chửi nhau mà đến mách Quan Công. Công sẽ lấy rượu hòa giải. Sau người ta tranh giành thì không nỡ thưa kiện, thường bảo: “Sợ phạm đến gia gia”. Người thời bấy giờ vì thế không dám gây chuyện, khinh nhờn. Bởi thế từ xưa đến nay đều xưng là Quan gia gia. Trương Ích Đức bình sinh vốn tính nóng, tuy kính trọng kẻ sĩ mà không vỗ về kẻ dưới. Phàm hễ có sĩ tốt tranh đấu mà thưa kiện. Ích Đức chẳng hỏi đúng sai mà đều giết cả đi. Về sau người ta không dám thưa kiện, chỉ sợ bị chém. Cho nên nói Quan Công làm người, dân không nỡ phạm. Ích Đức làm người, dân không dám phạm. Được quý trọng đến như thế. Sau, vào khoảng niên hiệu Sùng Ninh* triều Tống, Quan Công xuất hiện hiển thánh, bởi thế được phong làm Sùng Ninh chân quân. Bởi vì thần Xi Vưu ở Diêm Trì thuộc Giải Châu gây náo loạn, nhờ thần lực của Công mà phá y*. Sau nhiều đại gia phong Nghĩa Dũng Vũ An vương*, Sùng Ninh chân quân, đến nay vẫn hiển thánh, giữ nước, giúp dân.

Tán rằng:

Lúc trước tướng quân ở Giải Lương

Thân hùm chín thước hãy còn dư

Mắt như chim phượng chầu Thiên Trụ

Màu tựa con tằm chạm tóc mai

Râu phẩy như mây che trời rạng

Mặt như táo chín khinh sương thu

Cưỡi con Xích Thố đua ánh chớp

Đạo sắc Thanh Long tỏa hào quang

Đào viên kết nghĩa như non núi

Đời cùng sống chết với Lưu, Trương

Xây nền, quét sạch Hoàng Cân tặc

Dũng liệt, danh thơm tỏa bốn phương

Rượu này còn ấm, Hoa Hùng tận

Ngựa vừa ập đến, Xa Trụ vong

Chẳng hàng Tào Tháo mà hàng Hán

Một nhà chia đoạn, hóa hai gian

Từng nơi Quan Độ khoe thần dũng

Chém ngay Văn Xú, đâm Nhan Lương

Ngàn dặm độc hành, đời hiếm có

Năm quan chém tướng, ai dám đương

Cổ Thành họp mặt khoe trung tiết

Chỉ trong hồi trống chém Sái Dương

Hoa Dung đường hẹp đền ơn đức

Kinh Châu thành nội trấn biên cương

Một đao dự hội rõ hào kiệt

Bảy quân dìm nước tính khéo thay

Tháo định dời đô lánh nhuệ khí

Ngô muốn cầu thân, nên Kinh Tương

Lữ Mông một sớm dùng quỷ kế

Áo trắng khua chèo vượt chòi canh

Mạch Thành cố giữ, quân tan tác

Lâm Thư phụ tử hồn lênh đênh

Đầu núi Ngọc Tuyền đến hiển thánh

Trong thành Châu Giải thần linh thiêng

Các đời gia phong, tặng tôn hiệu

Trong khoảng Sùng Ninh, triều Tống hoàng

Sống làm hổ tướng thời Tam phân

Chết làm Nghĩa Dũng Vũ An Dương.

Từ lúc Quan Công trở về cõi thần rồi, Tôn Quyền thu lấy hết quân Kinh, Tương, đem tin tức của cha con Quan Công tới chiêu an dân chúng các nơi. Chợt có tin báo Trương Chiêu từ Kiến Nghiệp tới. Quyền gọi Chiêu vào hỏi han. Chiêu nói:

– Nay chúa công làm tổn hại cha con Quan Công. Họa của Giang Đông chẳng còn xa rồi! Ngày trước người này ở vườn đào kết nghĩa với Lưu, Trương, thề cùng sống chết. Nay Lưu Bị đã có quân của hai Xuyên, lại thêm Gia Cát Lượng có mưu, Trương, Hoàng, Mã, Triệu có dũng. Bị nếu biết được ta tổn hại cha con họ, ắt dốc quân cả nước, vì kẻ kia mà báo thù. Bị gắng sức tử chiến. Đông Ngô lấy gì chống nổi?

Quyền nghe xong, cả kinh, bèn giậm chân nói:

– Cô tính kế lầm rồi! Đã đến như thế thì phải làm sao?

Chiêu nói:

– Chúa công chớ lo. Mỗ có một kế, khiến quân Tây Xuyên không phạm Đông Ngô. Kinh Châu vững như bàn thạch.

Quyền hỏi:

– Có diệu kế gì? Hãy mau dạy ta, để yên nước nhà.

Thử xem Trương Chiêu sẽ nói ra mưu kế gì? Hồi sau sẽ thấy.

154. HÁN TRUNG VƯƠNG ĐAU KHÓC QUAN CÔNG

Đây nói Ngô hầu xin kể với Trương Chiêu. Chiêu nói:

– Nay Tào Tháo ôm trăm vạn quân, như hổ nhòm Hoa Hạ, lâu dài ắt nghĩ đến việc chiếm đất Hán Thượng thôi. Lưu Bị gấp muốn báo thù, ắt sẽ chịu khuất với Tháo. Tháo tham lợi ấy, tất sẽ thu nạp. Nếu hai xứ hợp binh, thì chắc Đông Ngô có mối nguy chồng trứng rồi. Chi bằng sai sứ đi trước, đem anh linh của cha con Quan Công hiến cho Tào Tháo, khiến cho Lưu Bị biết rõ rằng đấy là do Tháo sai khiến, ắt sẽ thống hận Tháo vậy. Đợi Thục, Ngụy đánh nhau, thì ta nhìn xem bên nào gấp, bên nào hoãn, rồi sau đứng giữa mà ra tay. Kế ấy có thể bảo vệ Đông Ngô, cũng có thể mưu đồ Tây Thục. Nếu như chiếm được đất hai Xuyên, thì còn sợ gì Tào Tháo nữa?

Quyền nghe theo lời ấy, rồi lập tức bày tiệc, đại hội các tướng, khao thưởng ba quân, duy có Lữ Mông là đang điểm quân chưa đến. Quyền nói:

– Lấy trọn Kinh, Tương đều nhờ Lữ Tử Minh, sao lại không đến?

Bèn sai người đi mời. Chợt được báo rằng Lữ Mông đã đến. Quyền tự ra ngoài đón tiếp, vỗ cánh tay Mông, nói:

– Cô đã lâu mà chưa chiếm được Kinh Châu, nay thỏa lòng vẹn ý, đều nhờ công của Lữ Tử Minh.

Mông cảm tạ, nói:

– Một là nhờ hồng phúc của chúa công, hai là nhờ hổ oai của các tướng. Mông sao đủ đếm xỉa tới?

Quyền nhường Mông ngồi chỗ cao. Mông ba lần chối từ, rồi ngồi chỗ thứ hai. Quyền nâng chén, nói rằng:

– Ngày trước Chu Lang anh hùng cái thế, can đảm hơn người, bèn phá Mạnh Đức, khai thác Kinh Châu*. Sau chẳng may mất sớm, Lỗ Tử Kính thay thế. Lúc Tử Kính vừa gặp mặt cô, liền có sách lược lớn của đế vương, đấy là một điều khoái trá vậy. Sau Mạnh Đức đi xuống phía đông, mọi người đều khuyên cô đầu hàng. Cô với Tử Kính và Chu Lang quyết định kế lớn, ao binh ở Xích Bích, thu trọn công lao, đấy là hai điều khoái trá vậy. Nay Tử Minh bày mưu lập kế, liền lấy được Kinh Châu, hơn hẳn Tử Kính, Chu Lang lắm rồi!

Thế là Lữ Mông đón chén rượu toan uống, đột nhiên quẳng chén xuống đất, một tay nắm lấy Tôn Quyền, cao giọng mắng lớn rằng:

– Thằng ranh mắt biếc! Hạng chuột râu vàng! Còn nhớ ta chăng? Các tướng cả kinh, lúc vội đến cứu thì Mông đã đẩy ngã Tôn Quyền, bước nhanh lên trước, tới ngồi ở chỗ của Tôn Quyền, mày thần vểnh ngược, hai mắt trợn tròn, mà nói rằng:

– Ta từ lúc phá Khăn Vàng đến nay, tung hoành thiên hạ đã ba mươi năm rồi, bị gian kế của chúng mày hãm hại. Ta sống chẳng thể nấu thịt nhà ngươi, chết cũng sẽ đuổi theo hồn của giặc Lữ! Ta là Hán Thọ đình hầu Quan Công đây!

Quyền cả kinh, cùng các tướng lớn nhỏ vội vàng quỳ lạy dưới đất. Chỉ thấy cả thất khiếu của Lữ Mông đều đổ máu tươi, chết ngay dưới sảnh. Các tướng trông thấy, sớm tối đều khiếp hãi. Quyền đem thây của Lữ Mông đặt vào quan quách đem chôn, tặng chức Thái thú Nam quận, tước Sàn Lăng hầu*. Con y là Lữ Bá nối tước. Mông chết năm bốn mươi hai tuổi. Bấy giờ là năm Kiến An thứ hai mươi bốn [219], mùa đông, tháng mười hai, ngày mồng bảy. Sau sử quan bàn về Lữ Mông rằng:

“Tào Công cậy vốn liếng Hán tướng, kẹp thiên tử để thu dùng hào kiệt, vừa quét sạch thành Kinh, cậy oai xuống phía đông, bấy giờ kẻ bàn luận chẳng ai không nghi ngờ, hai dạ. Chỉ riêng Chu Du, Lỗ Túc quyết đoán sáng suốt, vượt xa mọi người, quả thực là kỳ tài! Lữ Mông dũng mà biết quyết đoán, hiểu mưu kế, lừa Hác Phổ*, dụ Quan Mỗ, rất là kỳ diệu. Ban đầu tuy càn rỡ giết bừa, mà cuối cùng khắc chế bản thân, có độ lượng của bậc quốc sĩ, há chỉ là hạng võ tướng mà thôi đâu? Lời bàn của Tôn Quyền rất là xác đáng, bởi thế chép vào đây”.*

Đây nói Quan Công hiển thánh báo thù Lữ Mông. Tôn Quyền khiếp sợ thần oai, đối xử cung kính với anh linh, không dám mạo phạm, sai người ngày đêm đưa sang cho Tào Tháo. Bấy giờ, Tháo từ Ma Pha thu quân về Lạc Dương. Chợt có người báo Đông Ngô sai sứ đưa anh linh của Quan Công tới. Tháo cả mừng nói:

– Quan Công đã lên tiên, cô chẳng lo gì nữa.

Nói chưa dứt, ở dưới thềm có một người bước ra, nói:

– Đấy là kế giá họa của Đông Ngô đó.

Tháo trông ra, thì là Chủ bạ Tư Mã Ý. Tháo hỏi nguyên cớ. Ý nói:

– Ngày trước, lúc Lưu, Quan, Trương kết nghĩa ở vườn đào, thề sẽ cùng chết. Nay Đông Ngô đã mưu hại Quan Công rồi, sợ hắn phục thù, bởi thế mới đem anh linh hiến cho vương thượng, khiến Bị nghĩ là do vương thượng sai khiến, chẳng đi đánh Ngô mà tới đánh Ngụy. Thục, Ngụy giao tranh, chẳng dễ dừng được. Đông Ngô sẽ liền ở giữa xem xét động tĩnh, hoặc lấy Tây Xuyên, hoặc lấy Trung Nguyên, tùy thế mà làm. Mỗ vốn biết đấy là kế giá họa rồi. Thời Xuân Thu đã có chuyện “rùa già nấu không nhừ, họa lây cây dâu khô*”. Việc ngày hôm nay cũng như thế đó.

Tháo cả kinh, nói:

– Lời của Trọng Đạt phải lắm. Phải dùng sách lược nào để hóa giải?

Ý nói:

– Việc ấy cực dễ. Vương thượng hãy đem anh linh của Quan Công khắc thành tượng gỗ thơm, chôn bằng lễ với đại thần, khiến cho mọi người đều biết, ắt Lưu, Trương sẽ thống hận Tôn Quyền, mà dốc hết sức nam chinh thôi. Nếu Ngô, Thục một khi đã giao phong, vương thượng hãy nhân tình thế đó mà đánh đi. Nếu Thục thắng thì ta đánh Ngô, nếu Ngô thắng thì ta đánh Thục. Hai xứ nếu chiếm được một xứ, thì còn lại xứ kia ắt cũng chẳng được lâu đâu. Mong vương thượng nghĩ đi.

Tháo nói:

– Kiến giải của Trọng Đạt thực là tính toán như thần!

Bèn sai sứ Ngô vào. Sứ trình hộp gỗ lên. Tháo mở ra xem thấy mặt Quan Công vẫn như ngày thường. Tháo nói:

– Đã lâu không được gặp tướng quân rồi.

Nói chưa dứt, liền thấy Quan Công mày thần chuyển động, râu tóc đều dựng. Tháo đột nhiên kinh hoảng ngã lăn. Các tướng vội cứu, hồi lâu mới tỉnh, thở dốc một cái, bèn ngoảnh lại bảo văn võ rằng:

– Quan tướng quân thực là thần trên trời!

Sứ Ngô lại đem chuyện Quan Công hiển thánh nhập hồn mắng Tôn Quyền, giết Lữ Mông kể cho Tháo biết. Tháo càng thêm sợ hãi, bèn bày con sinh* và rượu ngọt để cúng tế, khắc thân mình bằng gỗ trầm hương, lấy lễ vương hầu để chôn ở ngoài cửa nam thành Lạc Dương, sai các quan lớn nhỏ đi đưa tang. Tháo tự cúng tế, truy tặng là Kinh vương, sai quan giữ mộ. Xong rồi, bèn sai sứ Ngô trở về Giang Đông.

Đây nói Hán Trung vương từ Đông Xuyên trở về đến Thành Đô ở Tây Xuyên. Khổng Minh tâu rằng:

– Tiên phu nhân của vương thượng đã qua đời. Tôn phu nhân đã về nam, ắt khó trở lại. Cái đạo làm người chẳng thể phế bỏ, ắt phải nạp vương phi để sửa sang bên trong.

Hán Trung vương nghe theo. Khổng Minh lại tâu rằng:

– Con trưởng của Lưu Yên là Lưu Mạo, có vợ là Ngô Thị, giữ tiết ở nhà. Người đàn bà ấy đẹp mà lại hiền, ấy là em gái của Ngô Ý. Ý lúc nhỏ mất cả cha mẹ, đem em gái vào Xuyên, nương cậy Lưu Yên qua ngày. Có một thầy tướng xem tướng cho Ngô Thị, nói: “Người con gái này về sau ắt sẽ đại quý, nếu chẳng là hậu ắt cũng là phi”. Nhân thể Lưu Yên có lòng vọng tưởng, bèn cưới cho Con trưởng là Lưu Mạo làm vợ. Gả chẳng được mấy tháng, Mạo bị bệnh ở tim mà chết. Người đàn bà ấy cô quả. Người Xuyên đều biết tính hiền của người ấy. Mỗ vốn biết là đại hiền, nên mới dám khuyên vương, hãy nạp làm phi đi.

Vương nói:

– Lưu Mạo cùng ta là đồng tông, về lý thì không thể.

Pháp Chính can rằng:

– Luận về thân sơ thì có khác gì Tấn Văn với Tử Ngữ* chăng?

Vương bèn ưng thuận, nạp làm vương phi. Về sau phi ở Xuyên sinh được hai con trai: con trưởng là Lưu Vĩnh, tự là Công Thọ; con thứ là Lưu Lý, tự là Phụng Hiếu.

Hãy nói hai Xuyên đông tây, dân yên nước giàu, ruộng vườn thịnh đạt. Chợt có người từ Kinh Châu tới, nói Đông Ngô mấy bận cầu thân, Quan Công hết sức ngăn trở. Khổng Minh nói:

– Kinh Châu nguy rồi! Hãy sai người thay cho Quan Công về.

Đang lúc bàn bạc, Kinh Châu báo tiệp, sứ giả đi về mấy lượt. Chợt lại báo Quan Hưng đến, kể rõ chiến công nước dìm bảy quân. Thế là chẳng thể gọi về nữa. Chợt lại có thám mã tới, báo rằng Quan Công đã thu trọn công lao, ven sông đặt đài canh đề phòng cẩn mật, vạn điều không sót một. Mọi người đều vui mừng. Đến khi trời tối ai nấy đều tan đi.

Đêm ấy, Huyền Đức bỗng dưng toàn thân run rẩy, nằm ngủ chẳng yên, ngồi dậy ở trong phòng, đốt đèn đọc sách, bỗng nhiên hồn phách hôn mê, bèn gục xuống bàn mà ngủ. Ở trong nhà nổi lên một trận gió lạnh, rồi đèn đuốc lại sáng, ngẩng đầu thấy một người đứng dưới bóng đèn. Huyền Đức hỏi rằng:

– Ngươi là ai đấy? Sao đêm khuya lại đến phòng riêng của ta? Người ấy chẳng đáp, hỏi đến ba phen cũng chẳng thưa. Huyền Đức nghi ngờ quái lạ, tự đứng dậy nhìn, thì ra là Quan Công đang đứng ở dưới bóng cây đèn, qua lại trốn tránh. Huyền Đức nói:

– Người anh em lâu nay vẫn khỏe chứ? Đêm khuya đến đây, ắt có việc lớn. Ta với người nghĩa như cốt nhục, vì sao lại né tránh vậy?

Quan Công khóc mà thưa rằng:

– Xin anh cất quân để rửa hận cho em!

Nói dứt, gió lạnh nổi to. Quan Công chẳng thấy đâu. Huyền Đức chợt giật mình tỉnh giấc, thì ra là một giấc mơ, bấy giờ đã là trống canh ba. Huyền Đức nghi lắm, vội đi ra điện trước, sai người mời Khổng Minh tới đoán mộng. Khổng Minh vào nội cung. Huyền Đức nói rõ điềm mộng. Khổng Minh nói:

– Đấy là vương thương nhớ Quan Công, cho nên có giấc mộng này, cần gì phải đa nghi?

Huyền Đức lại ba lần gặng hỏi. Khổng Minh chỉ lấy lời hay để khuyên giải.

Chốc lát sau, Khổng Minh cáo từ trở ra, đến ngoài cửa giữa thì gặp ngay Hứa Tĩnh. Tĩnh nói:

– Mỗ vừa đến phủ của quân sự để báo một việc cơ mật. Nghe nói quân sư vào cung, nên đặc biệt tới đây.

Khổng Minh nói:

– Có việc cơ mật gì?

Tĩnh nói:

– Có một người truyền báo rằng: Lữ Mông của Đông Ngô đã tập kích Kinh Châu. Quan Công bị hại rồi! Mỗ vì thế mà tới báo.

Khổng Minh nói:

Ta ban đêm xem thiên tượng, thấy tướng tinh đã rơi ở đất Kinh Sở, cũng đã biết là Quan Công gặp họa rồi. Chỉ sợ vương thượng lo rầu, nên chưa dám nói thôi. Đêm nay vương mơ thấy một giấc mộng, như thế như thế. Ta đã dùng lời hay cho người yên lòng, là bởi sợ tổn thương lòng ngài ấy.

Hai người đang nói chuyện, chợt trong điện có một người đi ra, níu lấy tay áo Khổng Minh mà nói rằng:

– Quan Công đã mất. Thừa tướng sao lại dối ta?

Khổng Minh trông ra, thì là Hán Trung vương. Khổng Minh, Hứa Tĩnh mọc dưới đất mà tâu rằng:

– Những lời ban nãy đều chỉ là nghi ngờ chưa xác thực thôi, chưa đủ để tin hẳn. Xin vương thượng bớt lo, khỏi phải nghĩ ngợi sâu xa.

Huyền Đức nói:

– Cô với Vân Trường thề cùng sống chết. Hắn nếu đã mất, cô há có thể sống một mình sao?

Khổng Minh, Hứa Tĩnh đang khuyên giải, chợt quan cận thị tâu rằng:

– Mã Lương, Y Tịch đến.

Huyền Đức triệu vào hỏi han. Hai người liền dâng biểu chương lên. Chưa kịp mở ra đọc, thị thần lại tâu rằng:

– Liếu Hóa ở Kinh Châu đến.

Huyền Đức vội triệu vào hỏi han. Hóa khóc lạy ở dưới đất, tâu rõ việc trước. Huyền Đức cả kinh, nói:

– Nếu như thế, ắt em ta hỏng mất rồi!

Khổng Minh tâu rằng:

– Lưu Phong, Mạnh Đạt vô lễ như thế, khó tha tội chết! Vương thượng hãy yên lòng. Mỗ sẽ tự cầm một đội quân, đi cứu nguy cấp cho Kinh, Tương.

Huyền Đức khóc mà nói rằng:

– Em của cô nếu mất, cô há có thể sống một mình sao? Ngày mai cô sẽ tự cầm quân, đi cứu em của cô!

Huyền Đức một mặt sai người đi Lãng Trung báo cho Ích Đức, một mặt sai người đi triệu tập binh mã. Trời chưa kịp sáng, đã liên tiếp có tin báo, nói Quan Công nhân đêm chạy ra Lâm Thư, bị Mã Trung - bộ tướng của tướng Ngô là Phan Chương - vây khốn, vì nghĩa chẳng khuất tiết, cha con đã trở về cõi thần. Huyền Đức nghe xong, kêu to một tiếng, hôn mê dưới đất. Chưa biết tính mạng Hán Trung vương sẽ ra sao?

155. TÀO THÁO GIẾT THẦN Y HOA ĐÀ

Đây nói Hán Trung vương hôn mê ngã lăn ra đất. Các văn võ vội cứu, đến nửa ngày mới tỉnh, bèn dìu vào trong cung. Dâng thuốc thang xong, Khổng Minh khuyên rằng:

– Vương thượng bớt lo. “Sống chết có mệnh, phú quý do trời”. Quan Công ngày thường cứng rắn mà tự phụ, ngày nay mới gặp phải họa này. Vương thượng hãy nên giữ gìn thân thể ngàn vàng, dần dần báo thù.

Huyền Đức nói:

– Cô với hai em Quan, Trương lúc ở vườn đào kết nghĩa, thề cùng sống chết. Nay Vân Trường đã mất, cô há có thể một mình hưởng phú quý sao? Nếu không rửa hận, thì phụ lại lời thề ngày ấy rồi!

Nói dứt, lại khóc mê man dưới đất. Các quan vội cứu mới tỉnh. Một ngày khóc mê đến năm ba bận. Các quan khuyên giải. Huyền Đức ba ngày không ăn không uống, chỉ khóc rống mà thôi, lệ ướt cổ áo, rưng rưng ra máu. Khổng Minh lại khuyên can hai ba lần rằng:

– Quan Công chẳng may mà mất. Vương thương nhớ lại lời thề ngày cũ, theo lý nên báo thù. Lỡ mà mình rồng tổn hại, thì ai chịu hết lòng gắng sức vì Quan Công mà báo thù rửa hận đây?

Huyền Đức nói:

– Cô với Đông Ngô thề chẳng soi chung nhật nguyệt!

Khổng Minh nói:

– Người ta báo rằng Đông Ngô sợ bị ta báo thù, đã đem anh linh của Quan Công hiến cho Tào Tháo. Tháo dùng lễ vương hầu để chôn cất rồi.

Huyền Đức nói:

– Đó là ý gì?

Khổng Minh nói:

– Đấy là Đông Ngô giá họa cho Ngụy. Ngụy có nhiều nhân tài, đã biết lòng bọn họ. Bởi thế Tháo dùng lễ hậu để chôn, là khiến vương thượng oán hận người Ngô đó.

Huyền Đức nói:

– Ta nay sẽ cầm quân đi hỏi tội Ngô, để rửa hận này!

Khổng Minh nói:

– Không thể. Lúc này Ngô muốn quân ta xâm phạm đất Ngụy. Ngụy cũng muốn quân ta xâm phạm đất Ngô. Ai cũng ôm ấp ngụy kế, thừa lúc trống rỗng mà mưu đồ. Vương thượng chỉ nên án binh bất động, hãy vì Quan Công và phát tang. Đợi Ngô, Ngụy bất hòa, thừa lúc bấy giờ mà tiến đánh thì mới được.

Các quan cùng can. Huyền Đức bấy giờ mới chịu ăn. Các tướng lớn nhỏ ở trong Xuyên đều đeo tang. Huyền Đức tự ra cửa nam cúng tế, gào khóc đến trọn ngày, đến đêm mới ngưng.

Đây nói Ngụy vương ở Lạc Dương, từ khi chôn Quan Công xong rồi, mỗi đêm chợp mắt là liền thấy Quan Công. Tháo vô cùng kinh sợ, bèn hỏi các quan văn võ. Mọi người đều đáp rằng:

Hành cung Lạc Dương là điện cũ, có nhiều yêu quái. Hãy dựng một điện mới để ở.

Tháo nói:

– Ta muốn làm một tòa điện, gọi là điện Kiến Thủy, hận chẳng có thợ giỏi.

Giả Hủ tâu rằng:

– Thợ giỏi ở Lạc Dương có Tô Việt là khéo nhất.

Tháo bèn triệu Việt đến, sai vẽ họa đồ kiểu thức. Tô Việt vẽ ra chín gian điện lớn, hành lang, dải vũ trước sau. Tháo xem xong, nói:

– Ngươi vẽ rất hợp ý cô, chỉ sợ không có cây lớn thế này để làm rường cột.

Việt nói:

– Từ đây đi ra khỏi thành ba mươi dặm, có một cái đầm, tên là đầm Dược Long. Phía trước có một ngôi đền, tên là Dược Long từ. Bên cạnh đền có một cây lê lớn, cao hơn mười trượng, rất thích hợp làm cột cho điện Kiến Thủy.

Tháo cả mừng, liền sai nhân công đi chặt lấy. Nhưng cưa chẳng xẻ nổi, búa chẳng ăn vào, đến ngày hôm sau phải trở về báo với Tháo. Tháo không tin, tự dẫn mấy trăm quân kỵ đi thẳng tới Dược Long từ, xuống ngựa, ngẩng mặt ngắm cây ấy, chót vót như cái lọng hoa, như chạm đến mây trời, chẳng hề cong queo. Tháo định chặt lấy. Có mấy người già trong làng can rằng:

– Khoan đã! Cây này đã mấy trăm năm rồi, thường có thần nhân sống ở trên đó, bên dưới lại có rồng già ở trong đầm. Nếu vương chặt mất, ắt sẽ gây họa đó.

Tháo cả giận, nói:

– Cô bình sinh vẫn hay dạo chơi, khắp trong thiên hạ, đã hơn bốn mươi năm, từ thiên tử cho đến thứ dân chẳng ai không sợ cô. Loại thần yêu tà nào mà dám nghịch ý cô? Khổng Tử chẳng nói đến quái, lực, loạn, thần*. Xem chừng một cái cây này, có gì mà nghi kỵ đây?

Nói dứt, bèn rút thanh kiếm đang đeo, tự mình chém nó. Bỗng dưng có một tiếng vang lên, máu tươi bắn ra khắp người. Tháo lại muốn chém nữa, thì máu bắn đầy mặt. Quần áo của tả hữu cũng đều đỏ ối. Tháo ngạc nhiên, cả kinh, vứt kiếm, lên ngựa, trở về nội cung. Canh hai đêm ấy, Tháo nằm ngủ khô yên, bèn ngồi ở trong điện. Đột nhiên một luồng gió kỳ lạ bốc lên. Gió thổi qua rồi, thì có một người xõa tóc, chống kiếm, toàn thân khoác đồ đen, xông thẳng đến trước mặt. Tháo vội hỏi rằng:

– Ngươi là kẻ nào?

Người ấy đáp rằng:

– Ta là thần cây lê đây. Ngươi dựng điện Kiến Thủy, ý muốn soán nghịch, mới đến chặt cây thần của ta! Ta vốn biết số người đã tận, đặc biệt tới giết ngươi!

Tháo hô:

– Võ sĩ đâu rồi?

Người mặc áo đen cầm kiếm nhằm vào Tháo mà chém. Tháo kêu to một tiếng, đột nhiên kinh hoàng tỉnh dậy, thì chẳng thấy người đó đâu nữa. Tháo đau đầu dữ dội, chẳng thể chịu nổi, vội truyền vương chỉ, tìm thầy thuốc giỏi, nhưng chữa trị không khỏi. Các quan đều lo lắng. Hoa Hâm vào tâu rằng:

– Vương thượng có biết thần y Hoa Đà chăng?

Tháo nói:

– Lẽ nào là người đã chữa cho Chu Thái ở Giang Đông ư?

Hâm nói:

– Phải.

Tháo nói:

– Tuy có nghe tên, mà chưa biết tài.

Hâm nói:

– Hoa Đà tự là Nguyên Hóa, người quận Tiếu, nước Bái, người này cực giỏi, thế gian hiếm có. Nếu ai có bệnh thì hoặc dùng thuốc uống, hoặc dùng kim châm, hoặc dùng xông hơi*, cứ ra tay là khỏi. Nếu bệnh đã vào trong lục phủ, ngũ tạng, thuốc chẳng công hiệu, thì liền cho uống ma phế thang, hồi sau sẽ như là say chết, rồi dùng dao sắc cắt mở bụng họ ra, lấy thuốc rửa sạch phủ tạng, dù là đập phổi khoét tim, người bệnh cũng chẳng hề đau đớn, rồi sau dùng dây thuốc và cho liền miệng vết mổ, lấy thuốc đắp thêm bên ngoài, hoặc một tháng, hoặc hai mươi ngày, thì bình phục như xưa. Sự thần hiệu đến mức như thế! Phu nhân của Cam Lăng tướng có thai đã sáu tháng, đau bụng không yên. Đà xem mạch cho người ấy, nói: “Bắt mạch thấy là bào thai nam, chết đã lâu rồi, sao không chữa trị đi?”. Bèn cho thuốc để ra thai, quả nhiên là con trai, trong vòng một tuần là khỏi. Một hôm, Đà đi ở trên đường, thấy một người cứ cất tiếng rên rỉ. Đà nói: “Người này ăn uống không tiêu mà thành bệnh”. Hỏi ra thì đúng vậy. Đà sai đong ba thăng nước tỏi mà uống*, thì có thể khỏi. Người ấy trở về nhà, theo phép đó để đong uống, bèn mửa ra một con rắn dài hai, ba thước. Người ấy liền ăn uống được, liền đem con rắn ấy đến nhà Đà cảm ơn. Có một đứa bé dẫn người bệnh đến cho xem, thấy mấy con rắn như thế treo ở trên vách. Lại có Thái thú Quảng Lăng là Trần Đăng, trong lòng phiền muộn, mặt đỏ, chẳng thể ăn uống được. Đà nói: “Trong bụng có mấy thằng sán, khiến bên trong sưng tấy, vốn là do ăn thịt sống”. Đà bèn đưa thuốc cho uống. Đăng mửa ra ba thăng sán, thảy đều đầu đỏ, đầu đuôi ngọ nguậy. Đăng hỏi nguyên cớ. Đà nói: “Đây là độc trong thịt cá sống, ngày nay tuy đỡ, nhưng sau ba năm sẽ lại phát bệnh mà chết”. Sau, Trần Đăng quả nhiên đúng ba năm là chết. Lại có một người, chỗ lông mày nổi một khối u, đau không chịu nổi, bảo Đà xem thử. Đà nói: “Bên trong có thứ biết bay”. Mọi người đều cười. Đà lấy dao cắt ra. Một con chim sẻ vàng bay ra. Lại có một người đi đường bị chó cắn vào xương ngón chân, rồi sưng lên thành một khối, vừa ngứa vừa đau không chịu nổi. Đà nói: “Sở dĩ đau là vì có mười cây kim, sở dĩ ngứa là vì có hai con cờ đen, trắng”. Mọi người đều không tin. Đà lấy dao cắt mổ ra, quả đúng như lời nói. Tài của Hoa Đà thực là giống thần y Biển Thước! Hiện đang ở Kim Thành, cách đây không xa. Vương thượng sao không triệu y?

Tháo sai người ngày đêm đi mời Hoa Đà vào cung. Tháo sai xem mạch. Đà nói:

– Đây là vương thượng bị trúng gió mà sinh bệnh thôi.

Tháo nói:

– Cô vẫn thường có bệnh “thiên đầu phong”, vẫn cứ tái phát không chừng, năm bảy ngày chẳng thể ăn uống, rất là thống khổ. Ngươi có phép gì để chữa chăng?

Đà nói:

– Gốc của bệnh này nằm ở trong sọ não, nếu không thể lấy bã phong ra, thì thuốc thang cũng uổng phí, chẳng thể trị được. Mỗ có một phép: trước tiên uống “ma phế thang”, rồi sau dùng búa sắc mở sọ não ra, lấy bã phong độc ra ngoài, thì bệnh ấy có thể trừ được, không phát lại nữa.

Tháo cả giận, nói:

– Người muốn giết cô ư?

Đà nói:

– Vương thượng có từng nghe Quan Công trúng tên độc, bị thương cánh tay phải. Mỗ cạo xương chữa độc, tự nhiên chẳng còn lo gì. Nay bệnh của vương thượng chỉ nhỏ mọn thôi, sao lại đa nghi như vậy?

Tháo nói:

– Tay đau thì có thể cạo xương. Nhưng sọ não cô lẽ nào lại đi bì với cánh tay? Ngươi ắt là cùng với Quan Công có tình sâu, thừa cơ hội này, muốn vì kẻ ấy báo thù ư?

Bên hô tả hữu bắt lại giam vào ngục, tra khảo sự tình. Giả Hủ can rằng:

– Người thầy thuốc tài như vậy, thế gian hiếm có, chưa thể phế bỏ được.

Tháo nạt đi, nói:

– Thiên hạ chẳng có hạng chuột nào vô lễ như thế!

Bèn sai tra khảo thật gấp. Đà chịu hình không nổi, chỉ có thể chịu khuất mà thừa nhận muốn mưu sát Ngụy vương. Trong ngục có một người cai ngục họ Ngô, mọi người đều gọi là Ngô áp ngục. Người này mỗi ngày đều đem rượu thịt cung dưỡng Hoa Đà. Đà cảm động ân ấy, bèn bảo rằng:

– Ta nay chết chắc rồi, chỉ hận Thanh Nang thư chưa truyền cho người đời. Cảm động ơn sâu của người, chẳng có gì báo đáp. Ta sẽ soạn một lá thư. Ngươi hãy sai một người đến nhà của ta, lấy Thanh Nang thư tới đây giao lại cho ngươi, để nối tiếp sự thần diệu của ta.

Ngô áp ngục nói:

– Tôi nếu được sách y ấy, thì sẽ rời bỏ chỗ này, dùng nghề y trị cho người bệnh trong thiên hạ, để làm tròn cái đức của tiên sinh.

Đà liền soạn thư giao cho Ngô áp ngục, nói:

– Ta lúc sắp đi, đã đem Thanh Nang thư đưa cho vợ giấu đi rồi.

Ngô áp ngục từ giã Hoa Đà, đi thẳng tới tìm vợ Đà ở Kim Thành. Người vợ đưa Thanh Nang thư cho Ngô áp ngục. Ngô áp ngục về nhà, đưa sách ấy cho vợ giấu đi. Sau một tuần, bệnh của Tháo càng phát lên trầm trọng. Hoa Đà chết ở trong ngục. Ngô áp ngục liền thôi làm sai dịch, trở về nhà hỏi vợ đưa sách, để hành y trị bệnh. Vợ nói:

– Thanh Nang thư tôi đã thiêu hủy rồi!

Người chồng hỏi nguyên cớ. Vợ đáp rằng:

– Cho dù học được sự thần diệu như Hoa Đà, thì cũng chỉ sa vào ngục thôi. Tôi vì thế mới hủy đi.

Ngô áp ngục giậm chân hối hận, nói:

– Chẳng phải mỗi mình ta không thể kế thừa y thuật ấy, mà đáng tiếc vạn đời không thể trông thấy lại nữa!

Nhân thế mà Thanh Nang thư không được truyền lại cho đời sau. Người đời sau có thơ rằng:

Thần y diệu thủ thật là tài

Nối phép người tiên trên biển đây

Đáng hận kẻ ngu thiêu hủy sách

Đời sau chẳng được thấy Thanh Nang.

Lại có thơ rằng:

Gian thần Tào Tháo khổ nhức đầu

Chẳng tin tài thuốc của thần y

Giả sử Hoa Đà mà mổ óc

Thân kia còn ở Lạc Dương cung*.

Đây nói Ngụy vương từ khi giết Hoa Đà rồi, cơn đau chẳng lui, lại lo Ngô, Thục không biết phải làm sao. Đang lúc lo buồn, cận thị chợt tấu rằng Đông Ngô sai sứ đến. Tháo sai gọi vào. Sứ trình thư lên. Tháo mở niêm phong ra đọc. Thư ấy nói:

“Tôn Quyền từ lâu đã biết mệnh trời quy về vương thượng, cúi mong sớm sai đại tướng, quét diệt Lưu Bị, thu phục hai Xuyên. Thần cũng sẽ lập tức dẫn đầu quần thần nộp đất quy hàng”.

Tháo đọc xong, cười lớn, đưa ra cho quần thần xem, nói:

– Thằng nhóc này muốn bỏ ta lên lò lửa à?*

Bấy giờ có Thị trung Trần Quần, Thượng thư Hoàn Giai, hai người mọp dưới đất tâu rằng:

– Hán thất từ thời An đế tới nay, vận nước dần suy, chẳng phải chỉ hôm nay đâu. Vương thượng công lao vòi vọi, sinh linh ngưỡng vọng, bởi thế Tôn Quyền mới xưng thần ở ngoài. Đấy là trời, người cùng ứng, các khí cùng vang. Vương thượng nên sớm lên ngôi hoàng đế Đại Ngụy, để nối chính thống. Có còn gì nghi ngờ nữa?

Tháo cười, nói:

– Ta từ khi phụng sự nhà Hán đã hơn ba mươi năm, tuy có công đức, nhưng địa vị đã đến ngôi vương, với thân này đã là đủ rồi. Sao dám mong ngóng thêm gì nữa đây?

Hạ Hầu Đôn can rằng:

– Thiên hạ đều biết vận Hán đã hết, triều đại khác đang dấy lên. Từ cổ đến nay, kẻ nào có thể vì trăm họ mà trừ hại, thì được làm chủ của dân chúng. Nay vương thượng cầm quân đã hơn ba mươi năm, công nghiệp rõ ràng với lễ dân, nay thiên hạ đều quy phục, đáng nên thuận lòng dân, ứng mệnh trời. Còn nghi ngờ gì nữa?

Tháo nói:

– “Giúp cho người đang nắm chính trị, thì cũng là làm chính trị”*. Nếu lỡ thiên mệnh ở cô, cô sẽ làm Chu Văn vương thôi.

Sau có thơ rằng:

Gian hùng Tào Tháo lập công lao

Vốn muốn lên triều phế Hán quân

Chỉ sợ vạn đời sau mắng chửi

Mới rằng: ta nguyện học Chu Văn.

Tư Mã công* cũng nói:

“Tháo muốn soán ngôi nhà Hán đã lâu rồi, mà còn ái ngại cho danh tiếng của mình nên không dám làm, bởi thế mới bảo nguyện học theo Chu Văn Dương thôi”.

Tháo khiêm nhường từ chối không ưng. Tư Mã Ý nói:

– Nay Tôn Quyền ở Giang Đông đã xưng thần mà tới theo. Vương thượng hãy phong tước cho, sai chống cự Lưu Bị.

Tháo nói:

– Lời ấy cực hay.

Bèn họp văn võ bàn bạc việc phong cho nước Ngô. Chưa biết rốt cuộc sẽ ra sao?

156. NGỤY THÁI TỬ TÀO PHI THỪA CHÁNH

Đây nói Tào Tháo nghe Tư Mã Ý nói về việc phong cho Tôn Quyền, bèn nghe theo, lại cùng các quan bàn bạc, phong cho Tôn Quyền làm Phiếu Kỵ tướng quân, Nam Xương hầu, lĩnh Kinh Châu mục, lập tức sai sứ đi Đông Ngô phong cho Quyền. Quyền nhận tước phong xong, liền sai sứ dâng biểu tạ ơn, tiễn Vu Cấm trở về kinh đô.

Hãy nói Tào Tháo bệnh càng trở nặng, giờ Tý đêm ấy mơ thấy ba con ngựa chung tàu, đến sáng thì triệu Giả Hủ tới hỏi rằng:

– Ngày trước cô mơ thấy ba con ngựa cùng một tàu, nghi là ba người Mã Đằng, Mã Hưu, Mã Thiết, bởi thế mới đem cả nhà Mã Đằng ra giết đi. Đêm nay lại mơ thấy nữa, ấy là điềm gì?

Hủ tâu rằng:

– Ngựa mang lộc, ấy là điềm tốt.

Các quan đều nói:

– Ngựa mang lộc, mà còn ở trong tàu*. Vương thượng còn nghi gì nữa?

Tháo nhân thế bèn không nghi nữa*.

Đến tối hôm ấy, các quan đều tan đi. Canh ba đêm ấy, Tháo thấy đầu váng, mắt hoa, bèn đứng dậy lên giường thấp mà nằm. Chợt nghe trong điện có tiếng như xé lụa. Tháo kinh sợ hỏi han, chợt thấy Phục hoàng hậu, Đổng quý phi và hai hoàng thái tử, cùng với bọn Quốc cữu Đổng Thừa hơn hai mươi người, toàn thân đầy máu, đứng ở trong mây sầu, văng vẳng nghe có tiếng đòi mạng. Tháo vội cầm kiếm nhắm vào không khí mà chém. Đột nhiên một tiếng kêu vang, rung động làm góc điện phía tây nam sụp xuống. Cận thần cứu Tháo ra ngoài, tới biệt cung dưỡng bệnh. Đến đêm hôm sau, lại nghe ngoài điện có tiếng nam nữ kêu khóc không dứt. Đến sáng, Tháo triệu quần thần vào, nói:

– Cô ở chốn binh mã hơn ba mươi năm, chưa từng tin việc quái dị. Ngày nay lại như thế là vì sao?

Quần thần tâu rằng:

– Vương thượng nên mời đạo sĩ đến cúng rượu, dâng lễ.

Tháo than rằng:

– Thánh nhân có nói: “Gây tội với trời, không sao chuộc nổi”. Thiên mệnh của cô đã sắp hết, sao có thể cứu đây?

Bèn không cho cúng tế.

Hôm sau, cơn đau dâng lên đến đỉnh đầu, mắt chẳng thấy gì. Tháo vội triệu Hạ Hầu Đôn vào bàn bạc. Đôn tới trước cửa điện, chợt thấy Phục hoàng hậu, Đổng quý phi, hai hoàng thái tử và bọn Quốc cữu Đổng Thừa đứng ở trong đám mây đen. Đôn cả kinh lăn ra hôn mê. Tả hữu dìu ra, từ đấy mắc bệnh. Tháo triệu Tiền tướng quân Tào Hồng, Thị trung Trần Quần, Trung đại phu Giả Hủ, Chủ bạ Tư Mã Ý, bốn người tâm phúc đến trước giường, dặn dò hậu sự. Tháo nói:

– Cô tung hoành thiên hạ hơn ba mươi năm rồi. Quần hung đều diệt, chỉ còn Tôn Quyền ở Giang Đông, Lưu Bị ở Tây Xuyên, chưa từng bị thu phục. Cô nay bệnh đã nguy cấp, ắt là khó thoát, nay đem đại sự dặn dò bốn người các ngươi. Con trưởng của cô là Ngang, là do Lưu Thị sinh ra, bất hạnh qua đời sớm ở Uyển Thành. Nay Biện Thị sinh bốn con trai: Phi, Chương, Thực, Hùng. Trong bốn đứa con, cô ngày thường vẫn yêu đứa thứ ba là Tào Thực, nhưng lại là người hoa lệ phù phiếm, thiếu sự thành thực, ham* rượu phóng túng, vì thế mà không lập. Con thứ là Chương dũng mà vô mưu. Con thứ tư là Hùng nhiều bệnh khó sống. Chỉ có con trưởng là Phi, đôn hậu cung kính, tài trí kiêm toàn, có thể nhận việc lớn. Các ngươi nên phò tá nó. Ai nấy hãy nên ôm lòng trung nghĩa, để mưu đồ kế lâu dài, chớ được khinh mạn.

Nói dứt, thở dài một tiếng, lệ rơi như mưa, tắt hơi mà chết, thọ sáu mươi sáu tuổi. Bấy giờ là năm Kiến An thứ hai mươi lăm [220], mùa xuân, tháng giêng, hạ tuần. Về sau sử quan có thơ rằng:

Gian hùng Ngụy Thái tổ

Thiên hạ yên khói lang*

Động tĩnh đều dùng trí

Cao đệ* chọn người hiền

Ruổi dài quân trăm vạn

Tự viết mười ba thiên*

Hào kiệt cùng nhau dậy

Kẻ nào dám tranh tiên?

Lại có sử quan* viết bài Tào Tháo hành trạng rằng:

“Tháo hiếu người, giỏi xét việc, khó che mắt được, thấu hiểu, đề bạt kẻ kỳ tài, chẳng câu nệ xuất thân quý, tiện, tùy tài năng và giao trách nhiệm, thảy đều thu được tác dụng; cùng địch đối trận, ý tứ an nhàn, như là không muốn đánh, nhưng đến lúc quyết cơ, thừa thắng thì khí thế sung mãn. Có công đáng thưởng thì không tiếc ngàn vàng, không công mà đòi khen thì tơ hào cũng chẳng cho. Dùng pháp luật nghiêm khắc, nếu có ai phạm thì giết ngay. Cũng có người ở trước mặt khóc lóc, nhưng rốt cuộc cũng chẳng được tha. Tính tình tao nhã, tiết kiệm, không thích hoa lệ. Bởi thế mới có thể làm* cỏ* quần hùng, đạp bằng bốn biển. Hơn ba mươi năm, tay không rời sách, đêm thì bàn võ, ngày ắt học kinh, lên chỗ cao phải làm phú, gặp cảnh đẹp ắt làm thơ, hiểu sâu âm nhạc; có tài cưỡi ngựa bắn tên, từng ở Nam Bì trong một ngày bắn được sáu mươi ba con chim trĩ. Đến việc tạo cung thất, chế khí giới, chẳng gì không hiểu được hết sự kỳ diệu của chúng. Nhờ thế mà lập nên đại nghiệp, khai mở cơ đồ”.

Bình Dương hầu Trần Thọ nhà Tấn bình về Tào Tháo rằng:

“Thời Hán mạt, thiên hạ đại loạn, hào kiệt cùng dậy, mà Viên Thiệu hổ gườm bốn châu, cường thịnh chẳng ai địch nổi. Thái Tổ vận trù mưu lược, vung roi khắp cõi, nắm giữ* pháp, thuật của Thân, Thương, giảng giải kế sách của Hàn, Bạch; theo tài mà cho làm quan, ai nấy đều được dùng; nén lòng dùng mưu, không nhớ oán cũ, cuối cùng có thể nắm hết cơ nghiệp hoàng đế, dựng thành nghiệp cả, cũng vì mưu lược sáng suốt rất mực thôi. Rốt lại có thể gọi là người phi thường, hào kiệt hơn đời vậy”.

Người hiền thời Tống có thơ tán công đức của Tào Tháo rằng:

Hán mạt bỗng sinh Tào Mạnh Đức

Ngực ôm tinh đầu, khí nuốt mấy

Trí mưu vượt quá vài viên tướng

Tài đức chưa kham vạn cỗ xe*

Tuy nắm quyền hành, khinh chúa yếu

Vẫn gìn lễ nghĩa, học Chu Văn

Đương thời nếu chẳng Công ngồi đó

Chẳng biết sơn hà mấy kẻ chia?

Tiền hiền lại có thơ chê Tào Tháo rằng:

Giết người, vờ rơi lệ

Gặp khách, ép truy hoan

Thấy rượu ngày ngày uống

Binh thư đêm đêm xem

Cầm khuê lên xe ngọc

Đeo kiếm lên Kim Loan

Phần số gian hùng ấy

Ai biết Tào A Man?

Đường Thái Tông viếng Ngụy Vũ đế, rằng: “Trí dư để làm tướng, tài chưa xứng ngôi vua”.

Thái thú quận Nghiệp thời Tống là Triều Nghiêu Thần* lên đài Đồng Tước, có thơ than rằng:

Cảm thán đương thời Tào Mạnh Đức

Khinh vua dối chúa, kị anh tài

Côn Ngô* lên thẳng Kim Loan điện

Hoa cỏ còn trơ Đồng Tước đài

Đất Nghiệp khó che bao xấu ác

Sông Chương thường dậy nỗi bi ai

Đón gió cảm hoài thêm than thở

Gian hùng ngày ấy ở đâu rày?

Đây nói Tào Tháo đã chết. Trăm quan văn võ thảy đều cử ai; một mặt báo cho Ngụy thái tử Tào Phi, một mặt báo cho Yển Lăng hầu Tào Chương, một mặt báo cho Lâm Truy* hầu Tào Thực, một mặt báo cho Tiêu Hoài hầu Tào Hùng. Các nơi đều đã sai người đi báo rồi, các quan dùng quan vàng quách bạc để khâm liệm Tháo, đêm ngày đưa linh sàng đi tới quận Nghiệp.

Đây nói Tào Phi nghe tin cha chết thì cất tiếng khóc rống. Các tướng phải ba lần khuyên giải mới nguôi, bèn dẫn các quan liêu lớn nhỏ rời thành ba mươi dặm, quỳ mọc ở bên đường để đón quan tài vào thành, dừng lại ở điện riêng. Các quan liêu đeo tang vào cúng bái, tiếng đau buồn vang động. Chợt một người đứng dậy bước ra, nói:

– Xin thái tử thôi buồn, các quan hãy tạm ngưng, sao không cùng bàn việc lớn đi?

Mọi người trông ra, thì là Tư Mã Phu, hiện làm Thái tử Trung thứ tử. Phu lớn tiếng nói rằng:

– Vương đã qua đời, thiên hạ chấn động, nên sớm lập vua kế vị để trấn an vạn nước, chứ sao chỉ khóc lóc thôi?

Quần thần nói:

– Thái tử đáng nên lên ngôi báu, chỉ hiềm chưa được chiếu mệnh của thiên tử, há dám vội vã mà làm ư?

Chợt trong ban có một người bước ra nói:

– Trễ rồi! Trễ rồi!

Phi trông ra, thì là người quận Quảng Lăng huyện Đông Dương, họ Trần tên Kiểu, tự là Quý Bật, hiện làm Binh bộ Thượng thư*. Kiểu nói:

– Vương thượng đã hoăng*, thái tử ở bên cạnh, nếu đợi chiếu mệnh mà chia ra bè phái, thì xã tắc nguy rồi!

Bèn cầm kiếm trên tay, trỏ các quan liêu, nổi giận nói:

– Ai còn nói càn nữa, thì cũng giống như cái áo bào bị cắt này!

Nói dứt, một kiếm cắt đứt cánh tay áo. Trăm quan kinh sợ, dìu Phi tới trên điện. Đang muốn sách lập, chợt có tin báo Hoa Hâm từ Hứa Xương phi ngựa tới. Các quan cả kinh. Kịp đến khi được hỏi thì Hâm nói:

– Nay Ngụy vương đã qua đời, thiên hạ chấn động. Các ngươi ăn lộc vua đã lâu, sao không sớm lập thái tử lên?

Các quan đều nói:

– Đang muốn lập đây.

Hâm nói:

– Ta đã tới chỗ Hiến đế lấy chiếu mệnh mang tới đây. Các quan nhảy nhót chúc mừng. Hâm lấy chiếu mệnh ở trong bụng, mở ra đọc, sai trăm quan quỳ nghe. Chiếu nói:

“Ngụy Thái tử Phi: Ngày trước, hoàng thiên ban hiển khảo* của nhà ngươi xuống để làm vây cánh cho hoàng gia ta, bèn tiêu trừ quần hung, yên định chín châu, công tích tốt đẹp, sáng soi vũ trụ. Trẫm chắp tay rũ áo, đã hơn hai mươi năm, day mặt về nam mà tiếp đãi chư hầu. Nhưng trời chẳng chịu để lại một người già cả, mãi bảo vệ cho một người nào. Hiển khảo ngươi đã sớm ẩn chốn cõi thần, xiết bao thương xót.

Phi nhiều đời vẻ oang, đáng nên chủ trì văn võ, nối rạng nghiệp trước. Nay sai Sử trì tiết, Ngự sử Đại phu Hoa Hâm mang chiếu thư cho Phi nhận ấn thụ Thừa tướng, tỉ phất* Ngụy vương, lĩnh Kí Châu mục.

Ngày nay bên ngoài còn đánh giặc tàn, rợ Di xa xôi chưa phục, cờ trống còn ở biên cảnh, binh khí chưa thể cất vào bao. Đây chính là lúc truyền bá khắp nơi, lập công nêu danh vậy. Há có thể nghĩ tới cái lễ trong nhà lương am*, học theo ý chí của Tăng, Mẫn* sao?

Ngươi nên kính phục lệnh trẫm, nén bớt buồn rầu, nối tiếp nghiệp trước, sáng tỏ công lao, để xứng ý trẫm. Ô hô! Có thể không gắng sức ư?

Kiến An năm thứ hai mươi lăm [221], mùa xuân, ngày tháng hai, ban chiếu”*.

Hãy nói Hoa Hâm nịnh nọt nước Ngụy, bởi thế mới thảo ra chiếu này, rồi dùng uy bức Hiến đế giáng chiếu. Đế sợ thế lực hắn, chỉ biết nghe theo, bởi thế mới hạ chiếu, phong Tào Phi làm Ngụy vương, Thừa tướng, Kí Châu mục. Trăm quan chẳng ai dám kể tội y cả.

Phi lên ngôi ngay hôm ấy, nhận lạy mừng của các quan liêu lớn nhỏ. Đang lúc mở tiệc chúc mừng, chợt được báo Yển Lăng hầu Tào Chương từ Trường An dẫn mười vạn đại quân kéo tới. Phi cả kinh, bèn hỏi quần thần rằng:

– Thằng em nhỏ râu vàng của cô bình sinh tính cứng cỏi, rất giỏi võ nghệ. Nay cầm binh từ xa đến đây, ắt muốn cùng cô tranh vương vị rồi. Giờ phải làm sao?

Chợt dưới thềm có một người ứng tiếng bước ra, nói:

– Thần vốn hiểu đức hạnh của Yển Lăng hầu, sẽ lấy vài lời để khuyên giải.

Các quan khen rằng:

– Nếu không có đại phu thì chẳng ai giải được họa này. Chẳng biết người ấy là ai? Hồi sau sẽ thấy.

157. TÀO TỬ KIẾN BẢY BƯỚC THÀNH THƠ

Đây nói người rời ban tâu với Ngụy vương là người quận Hà Đông huyện Tương Lăng, họ Giả, tên Quỳ, tự là Lương Đạo, hiện làm Gián nghị Đại phu. Tào Phi cả mừng, liền sai Giả Quỳ đi thuyết phục. Quỳ ra đến chân thành, nghênh đón Tào Chương. Chương hỏi rằng:

– Ấn thụ của tiên vương ở đâu?

Quỳ nghiêm mặt nói rằng:

– Nhà có con trưởng, nước có trừ quân*. Tỉ thụ của tiên vương chẳng phải là vật của quân hầu. Hỏi mỗ là có ý gì?

Chương im lặng không nói gì. Đi đến trước cửa cung, Quỳ hỏi Chương rằng:

– Quân hầu tới đây là muốn viếng tang ư? Hay muốn tranh vương vị? Muốn làm người trung hiếu ư? Hay muốn làm kẻ đại nghịch chăng?

Chương nói:

– Ta đến đây viếng tang, chẳng hề có lòng khác.

Quỳ nói:

– Nếu đã chẳng có lòng khác, thì vì cớ gì mà cầm quân đến đây, khiến vương thượng và các bề tôi nghi ngờ nhau?

Chương lập tức nạt các tướng sĩ tả hữu lui ra, chỉ một mình đi vào nội cung, bái kiến Tào Phi. Hai anh em ôm nhau mà khóc, đoạn rồi mới bắt đầu làm lễ Thành phục. Chương đem quân mã bản bộ giao hết cho Tào Phi. Phi sai Chương về Yển Lăng trấn giữ. Chương lạy chào ra đi*.

Tào Phi nhận chức Ngụy vương rồi, liền truyền lệnh chỉ, đổi năm Kiến An thứ hai mươi lăm [220] thành năm Diên Khang thứ nhất, phong Giả Hủ làm Thái úy, Hoa Hâm làm Tướng quốc, Vương Lãng làm Ngự sử Đại phu. Các quan liêu lớn nhỏ đều được thăng thưởng. Chôn Tào Tháo ở Cao Lăng, thụy hiệu là Vũ Tổ. Hoa Hâm tâu rằng:

– Yển Lăng hầu Tào Chương giao nộp quân mã, đã trở về nước phong của mình rồi. Hãy còn Lâm Truy hầu Tào Thực, Tiêu Hoài hầu Tào Hùng, hai người này ngồi nhìn mà chẳng đến viếng tang, theo lý nên hỏi tội.

Phi nghe theo, liền tyền lệnh chỉ, sai hai sứ giả tới hai chỗ hỏi tội. Chợt có một sứ trở về báo:

– Tiêu Hoài hầu Tào Hùng sợ tội, đã tự thắt cổ mà chết.

Phi sai chôn cất tử tế, ban thụy là Tiêu Hoài vương. Chưa đến một ngày, lại có sứ giả trở về báo, nói rằng:

– Lâm Truy hầu Tào Thực thường cùng Đinh Nghi, Đinh Dị* say rượu, chẳng hề đến viếng tang. Lúc thần truyền vương chỉ, Thực ngồi yên bất động. Đinh Nghi mắng rằng: “Chớ có nói xằng! Ngày trước tiên vương còn sống, muốn lập chủ ta làm Thái tử, bị sàm thần tặc tử cản trở. Nay vương chôn chưa trọn một tuần mà đã liền hỏi tội cốt nhục ư?”. Đinh Dị lại nói: “Dựa vào sự thông minh hơn đời của chủ ta, hạ bút thành văn, tự có dáng vẻ của bậc vương giả, nay trở lại không được ngôi vị ấy. Các ngươi là bề tôi ở miếu đường, thảy đều là kẻ ngu muội, mắt trần tục, không biết thánh hiền, cùng với cầm thú có gì khác đâu?”. Thực bèn cả giận, nạt võ sĩ lấy gậy đánh bừa, đuổi thần ra ngoài.

Phi nghe xong thì cả giận, lập tức sai Hứa Trữ dẫn ba ngàn quân Hổ Vệ, hỏa tốc đi bắt.

Trữ dẫn quân chạy gấp tới Lâm Truy. Đến lúc tới quận, thì gặp Thiên tướng giữ cửa quan, Trữ liền chém luôn, xông thẳng vào thành, miệng truyền vương chỉ. Không một ai dám ngăn cản nhuệ khí của Trữ. Trữ đi thẳng tới phủ đường, chỉ thấy Tào Thực cùng Đinh Nghi, Đinh Dị thảy đều say ngã lăn ra, báo tin cũng chẳng nghe thấy. Trữ bèn trói cả lại, chất lên trên xe, cũng đem các thuộc quan lớn nhỏ đi theo, giải về quận Nghiệp, vào gặp Tào Phi. Phi cả giận, liền ban lệnh chỉ, đem bọn Đinh Nghi, Đinh Dị chém hết. Đinh Nghi tự Chính Lễ; Đinh Dị tự Kính Lễ, là người quận Bái, là anh em ruột, là kẻ sĩ văn chương đương thời.

Đây nói Tuyên Vũ hoàng hậu Biện Thị nghe nói đã bắt sống Tào Thực, trong lòng kinh hoàng, cử chỉ thất thố, vội chạy ra cứu thì Phi đã đem người tâm phúc của Thực ra giết đi. Tào Phi thấy mẹ ra ngoài điện, vội vàng mời mẹ về hậu cung. Biện Thị khóc, nói:

– Em ngươi là Thực bình sinh hám rượu phóng túng, say rồi thì ngông cuồng, ấy cũng là bởi vì trong lòng có tài thôi. Ngươi hãy thương cái tình chung bọc, cùng trứng, tha cho nó một mạng. Ta xuống chín suối cũng nhắm mắt được.

Phi nói:

– Đứa con ngu này rất yêu quý tài của nó, sao có thể vội vã phế đi? Đấy là muốn làm cho nó đổi tính thôi. Mẫu thân chớ lo.

Biện Thị khóc lóc cảm tạ.

Phi đi ra thiên điện mà không lên triều. Hoa Hâm hỏi rằng:

– Mới rồi lẽ nào Thái hậu đã khuyên vương thượng chớ phế bỏ Tử Kiến ư?

Tào Phi nói:

– Phải.

Hâm nói:

– Tử Kiến đeo tài ôm trí, cuối cùng chẳng phải là con vật ở trong ao đâu. Nếu chẳng sớm trừ đi, ắt thành họa sau này.

Phi nói:

– Đã hứa với mẹ rồi.

Hâm nói:

– Mọi người đều bảo Tử Kiến mở miệng thành văn. Thần chưa tin lắm. Vương thượng hãy triệu vào để thử tài y. Nếu chẳng thể thì liền giết đi. Nếu quả có tài thì biếm chức đi, để bịt miệng văn nhân trong thiên hạ.

Phi nghe theo, bèn triệu Tử Kiến vào nội cung. Tử Kiến sợ sệt, lạy mọp xin tội. Phi nói:

– Ngươi cậy có văn tài, sao dám vô lễ? Theo phép nhà thì là anh em, theo phép nước thì là vua tôi. Ngày trước lúc tiến quân còn, người thường khoe văn chương. Ta rất nghi ngờ. Ngươi ắt dùng kẻ khác viết thay. Nay ta sai người trong bảy bước phải thành văn, nếu quả làm được, thì sẽ miễn cho một lần chết; nếu không làm được, thì hai tội cùng trị một thể. Quyết chẳng nương tha!

Tử Kiến nói:

– Nguyện xin đầu đề.

Bấy giờ ở trên điện có treo một bức tranh thủy mặc, vẽ hai con trâu chọi nhau dưới bức tường. Một con rơi xuống giếng chết. Phi trỏ mà nói rằng:

– Lấy bức tranh ấy làm đề. Trong thơ không được dùng mấy chữ “hai trâu đấu dưới tường, một trâu sa giếng chết”.

Thực đi bảy bước thì bài thơ đã thành. Thơ rằng:

Hai thịt đi chung đường

Trên đầu đội sừng tê

Gặp nhau dưới chân núi

Bỗng đâu mạo phạm nhau

Hai địch chẳng ngang tài

Một thịt khuất dưới giếng

Chẳng phải sức không đủ

Chưa gặp lúc mà thôi*.

Tào Phi cùng quần thần đều kinh ngạc. Phi lại nói:

– Đấy là bảy bước thành văn, vẫn còn chậm. Người có thể dứt lời là làm một bài thơ chăng?

Tử Kiến nói:

– Xin nghe đề bài.

Phi nói:

– Ta cùng ngươi là anh em, lấy đó làm đề.

Tử Kiến nghe xong, mở miệng đọc ngay một bài thơ ngắn rằng:

Nấu đậu, đốt cành đậu

Đậu ở trong nồi khóc

Vốn cùng sinh một gốc

Sao lại gấp nấu nhau!

Tào Phi nghe thấy, ứa nước mắt rơi lệ. Mẹ là Biện Thị ở sau điện, nói:

– Làm anh sao lại ép em đến như thế?

Phi vội vã rời chỗ ngồi mà thưa rằng:

– Theo phép nước thì phải phế đi. Nhưng cô với người thiên hạ chẳng đâu không dung nạp được, huống hồ là người thân cốt nhục ư?

Thế là biếm Tử Kiến làm An Hương hầu. Tử Kiến lạy từ giã, lên ngựa mà đi. Người đời sau có thơ rằng:

Nói đất bàn trời miệng như tuôn

Phun châu nhả ngọc tuyệt trần ai

Mới hay Tử Kiến văn chương tốt

Bảy bước thành thơ, vạn cổ khen.

Lại có thơ tán Tử Kiến bảy bước thành thơ nên được thoát họa. Thơ rằng:

Năm xe sách vở ghi lòng dạ

Bảy bước tài năng động quỷ thần

Chẳng phải bấy giờ hay đối đáp

Thịt xương trước điện hóa bụi rồi.

Tào Phi từ lúc lên ngôi Ngụy vương rồi, pháp lệnh nhất loạt đổi mới, dùng oai bức ép Hán đế, còn quá hơn cả cha.

Đây nói tế tác vào Thành Đô, báo cho Hán Trung vương. Vương cả kinh, liền hội văn võ lại bàn bạc rằng:

– Tào Tháo đã chết. Tào Phi tiếm xưng vương vị, dùng uy bức Hán đế, còn hơn cả giặc Tháo. Tôn Quyền ở Đông Ngô chắp tay xưng thần. Cô muốn đánh Ngô trước, để rửa thù cho em cô; kế đó đánh dẹp Trung Nguyên, để trừ sự hung ác của đám giặc ấy.

Nói chưa dứt, Liếu Hóa rời khỏi ban tâu rằng:

– Ngày trước làm mất mạng của cha con Quan Công, thực là do Lưu Phong, Mạnh Đạt làm lỡ việc. Xin đánh hai kẻ này trước mới phải.

Vương nói:

– Cô vì tấc lòng hỗn loạn, suýt nữa là quên.

Liền sai người triệu đến. Khổng Minh can rằng:

– Không nên triệu gấp. Nên từ từ mưu tính, gấp ắt sinh biến thôi. Hãy thăng hai người đó làm quận thú, rồi sau mới mưu đồ, ấy là thượng sách.

Hán Trung vương nghe theo, bèn sai sự thăng Lưu Phong đi giữ Miến Trúc.

Bành Dạng* cùng Mạnh Đạt rất thân, nghe được việc ấy, vội về nhà viết thư, sai người tâm phúc đi báo cho Mạnh Đạt. Người ấy vừa mới đi ra khỏi cửa nam, đã bị quân tuần tra của Mã Siêu bắt, dẫn đến gặp Siêu. Siêu tra hỏi ra được việc ấy, liền dẫn sĩ tốt bản bộ đến gặp Bành Dạng. Dạng đón vào, lấy rượu tiếp đãi. Rượu được mấy vòng, Siêu dùng lời lẽ nói nhử rằng:

– Ngày xưa thấy Hán Trung vương đối đãi với công rất hậu, gần đây sao lại bạc bẽo thế?

Dạng nhân lúc rượu say, trỏ tay mà mắng rằng:

– Lão cách hay tráo trở, sao đủ nói đến!*

Siêu lại nói thăm dò rằng:

– Mỗ ôm lòng oán đã lâu rồi.

Dạng nói:

– Công hãy cất quân bản bộ, liên kết với Mạnh Đạt làm ngoại hợp. Mỗ dẫn quân Xuyên làm nội ứng. Thiên hạ chẳng đủ cho ta bình định.

Siêu nói:

– Tiên sinh nói phải, ngày mai sẽ bàn thêm.

Siêu từ giã Bành Dạng, liền đem người và thư đến gặp Hán Trung vương, nói rõ việc ấy. Huyền Đức cả giận, bèn sai bắt Bành Dạng vào ngục, khảo vấn sự tình. Dạng ở trong ngục, hối hận không kịp, bèn viết một phong thư, sai người đưa cho Khổng Minh. Khổng Minh mở niêm phong ra xem. Thư ấy nói:

“Kẻ hèn này ngày trước có làm việc với chư hầu, cho rằng Tào Tháo bạo ngược, Tôn Quyền vô đạo, Chấn Uy* ám nhược, thà riêng chúa công là có khí độ bá vương, có thể hưng cơ nghiệp, dựng nền trị, nên mới có chí đổi lòng muốn làm càn. Gặp lúc công sang phía tây, kẻ hèn được Pháp Hiếu Trực rêu rao khoác lác*, Bàng Thống lại thêm châm chước, bèn được gặp mặt công ở Gia Manh, vỗ tay mà bàn luận việc trong đời trị, giảng giải nghĩa lý của dương bá, xây dựng kế sách lấy Ích Châu. Công cũng lo tính rõ ràng, liền cho là phải mà khen ngợi, bèn cùng khởi sự. Kẻ hèn ở châu cũ chẳng tránh khỏi tầm thường, vẫn lo vướng vào lưới tội, bỗng nhiên gặp được buổi mây gió trợ giúp sức tên bay, tìm vua được vua, chí nguyện thi hành, thanh danh vinh hiển, từ trong chỗ áo vải được cất lên hàng quốc sĩ, trộm giữ danh Mậu tài. Hậu ơn đối với phận làm con, còn ai hơn thế nữa?*

Dạng một sớm ngông cuồng, tự chuốc tội băm vằm*, làm con quỷ bất trung bất nghĩa rồi! Kẻ thường dân xưa có nói: “Tay trái nắm bản đồ thiên hạ, tay phải cắt đi yết hầu mình, kẻ ngu dốt cũng không làm như vậy”. Huống hồ kẻ hèn này hơi biết phân biệt đậu với lúa đây? Sở dĩ có ý oán vọng, là vì chẳng tự tính lường, cẩu thả cho rằng mình là người đứng đầu việc hưng cơ nghiệp, mà lại bị bàn luận đòi đưa đi Giang Dương*, chẳng hiểu rõ ý tứ của chúa công, tâm ý kích động, hơi có thêm rượu, lỡ lời* nói đến chữ “lão”. Đấy là kẻ hèn này ngu muội nghĩ cạn mới nói như thế. Chúa công thực chưa già vậy. Vả chăng dựng nghiệp chẳng ở già trẻ. Tây Bá chín mươi, chứ đâu đã suy? Ta phụ cha hiền, tội đáng trăm chết. Đến như việc nói đến chuyện trong, ngoài* là muốn Mạnh Khởi lập công ở bắc châu, chung sức với chúa công, cùng đánh Tào Tháo thôi. Há dám có chí khác đâu? Mạnh Khởi kể lại là phải, chỉ hiềm không phân biệt ngọn ngành, khiến lòng người đau đớn thay.

Ngày trước từng cùng với Bàng Thống thề ước, mong theo dấu chân túc hạ, tận tâm với cơ nghiệp của chúa công, đua danh với người xưa, ghi công vào tre lụa. Thống bất hạnh chết đi. Ta thất bại chuốc họa. Tự mình trễ biếng, còn oán trách ai? Túc hạ là Y, Lữ của đương thời, nên cùng chúa công mưu tính cho tốt, làm tròn kế lớn. Trời đất xét soi, thần kì linh thiêng, còn nói gì nữa đây? Thực chỉ muốn túc hạ hiểu cho tấm lòng của kẻ hèn này thôi. Ta đi rồi, người nên gắng sức, bảo trọng, bảo trọng!

Dạng cúi đầu lạy tạ”.

Khổng Minh đọc xong, vỗ tay cười lớn, liền vào trong điện, tâu lại với Hán Trung vương. Huyền Đức hỏi rằng:

– Người này tính sao?

Khổng Minh nói:

– Là cuồng sĩ thôi, để lâu ắt sinh họa. Huyền Đức liền sai đem Bành Dạng ở trong ngục ra chém đi.

Dạng chết rồi, có người báo với Mạnh Đạt. Đạt cả kinh, cử chỉ thất thố. Chợt có sứ giả tới, điều Lưu Phong về Miên Trúc. Mạnh Đạt vội mời Đô úy Thượng Dung là Thân Đam, Thân Nghi tới bàn bạc. Đam nói:

– Mỗ có một kế, khiến Hán Trung vương chẳng thể làm hại được công.

Đạt cả mừng. Chưa biết Thân Đam sẽ hiện được kế gì? Hãy nghe hồi sau phân giải.

158. HÁN TRUNG VƯƠNG GIẬN GIẾT LƯU PHONG

Đây nói Mạnh Đạt hỏi Thân Đam:

– Nên dùng kế sách gì để tránh họa này?

Đam nói:

– Anh em tôi đều muốn đầu hàng Ngụy, có lòng ấy đã lâu rồi. Công hãy soạn một tờ biểu, từ giã Hán Trung vương, theo về với Ngụy vương Tào Phi. Phi ắt trọng dụng. Rồi sau hai anh em tôi cũng đi đầu hàng.

Đạt bỗng nhiên tỉnh ngộ, liền soạn một tời biểu, đưa cho sứ giả; ngay đêm ấy dẫn hơn năm mươi quân kỵ đi đầu hàng Ngụy. Lưu Phong nghe tin, vội vã đuổi theo nhưng không kịp, bèn trở về giữ Thượng Dung. Sứ giả đem tờ biểu về Thành Đô, trình biểu chương lên, nói rõ việc Mạnh Đạt đã đầu hàng Ngụy. Huyền Đức cả giận, xem tờ biểu ấy thấy viết rằng:

“Thần là Đạt cúi nghĩ:

Bệ hạ sắp dựng cơ nghiệp Y, Lữ, xây công lao Hoàn, Văn. Việc lớn lúc mới mở, mượn thế Ngô, Sở. Từ đó kẻ sĩ có tài đã nhìn thấy rõ, vội vã theo về. Thần từ lúc gửi thân đến nay, lỗi lầm chất như núi. Thần còn tự biết, huống hồ là quân vương ư? Nam Dương triều đã hưng, người anh tuấn họp như vảy cá. Thần trong không có tư chất phò tá, ngoài chẳng có tài làm tướng lĩnh, mà lại được liệt vào hạng công thần, thực tự hổ thẹn. Thần nghe nói Phạm Lãi biết lánh mình, thả thuyền nơi Ngũ hồ; Cữu Phạm muốn tạ tội, quanh quất nơi Hà Thượng. Ôi, gặp lúc quân thần hội họp, lại xin giữ lấy tấm thân, là vì sao? Ấy là làm sáng tỏ cái lẽ tiến lui vậy. Huống hồ thần là kẻ ti tiện nơi biên bìa, chẳng có công lao to lớn, tự trói buộc với thời thế, trộm hâm mộ bậc tiền hiền, sớm đã lo chuốc sự sỉ nhục. Ngày xưa Thân Sinh chí hiếu mà bị người thân nghi ngờ, Tử Tư rất trung mà bị quân vương giết chết, Mông Điềm mở cõi mà chịu đại hình, Nhạc Nghị phá Tề mà bị sàm tấu. Thần mỗi lần đọc sách về họ, chưa lần nào chẳng khảng khái rơi lệ, mà nay tự mình rơi vào cảnh ấy, càng thêm thương tiếc. Là vì lẽ gì?

Kinh Châu thua bại, đại thần thất tiết*, trăm người chẳng nề được một. Riêng thần suy tư, tự trả đất Phòng Lăng, Thương Dung mà xin lại tấm thân này, tự đày ra cõi ngoài. Cúi mong điện hạ thánh ân xót tưởng, thương cho lòng thần, tiếc cho việc thần. Thần thực tiểu nhân, chẳng thể chung thủy, biết mà vẫn làm, sao dám bảo là vô tội? Thần thường nghe nói: người tuyệt giao thì không gieo tiếng ác, bề tôi đi thì không lời oán than. Thần xin vâng lời dạy của người quân tử. Mong quân vương tha thứ. Thần chẳng nén nỗi sợ hãi”.

Huyền Đức xem xong, cả giận nói:

– Thất phu phản ta, sao còn dám dùng văn từ để đùa bỡn nhau đây?

Bèn bảo với Khổng Minh rằng:

– Ngươi hãy lập tức cất quân bắt hạng quốc tặc này đem về.

Khổng Minh nói:

– Chưa được đâu. Chỉ nên sai Lưu Phong tiến quân, khiến hai hổ đấu nhau. Lưu Phong hoặc là lập công, hoặc là thua chạy, ắt đều phải trở về Thành Đô, nhân đó mà trừ đi, thì có thể dứt hai mối họa.

Huyền Đức nghe theo, bèn sai sứ đến Miên Trúc, vào gặp Lưu Phong. Phong vâng lệnh cha, vui mừng dẫn binh đi bắt Mạnh Đạt. Chuyện không nói đến.

Hãy nói Tào Phi họp các văn võ bàn việc. Chợt cận thần tấu rằng:

– Mạnh Đạt ở Thục tới hàng.

Phi triệu vào, hỏi rằng:

– Ngươi đến phen này, lẽ nào là trá hàng ư?

Đạt nói:

– Thần vì chẳng cứu nguy cho Quan Công, Hán Trung vương muốn giết chết thần, vì thế mà quy hàng, chẳng hề có ý khác.

Tào Phi vẫn còn chưa tin. Chợt có tin báo Lưu Phong dẫn năm vạn quân tới lấy Tương Dương, chỉ thách riêng một mình Mạnh Đạt ra đánh. Phi nói:

– Ngươi nếu đã là thực lòng, hãy đi Tương Dương lấy thủ cấp Lưu Phong đem về đây. Cô bấy giờ mới chịu tin.

Đạt nói:

– Thần sẽ đem lợi hại ra thuyết phục, chẳng phải động binh, sẽ khiến Lưu Phong cùng tới hàng.

Phi cả mừng, bèn thăng Mạnh Đạt làm Tán ký Thường thị, Kiến Vũ tướng quân, Bình Dương đình hầu, lĩnh Thái thú Tân Thành*, sai đi giữ Tương Dương, Phàn Thành.

Vốn là Hạ Hầu Thượng, Từ Hoảng đã ở đây từ trước, cùng nhau chuẩn bị đi lấy các quận ở Thượng Dung. Mạnh Đạt tới Tương Dương rồi, hai tướng làm lễ, lại do thám được Lưu Phong dựng trại cách thành năm mươi dặm. Đạt liền soạn một phong thư, sai kẻ sĩ giỏi miệng lưỡi bưng sang trại Thục, vào gặp Lưu Phong. Phong mở ra xem. Thư nói:

“Đạt đưa thư cho Phó quân tướng quân ở dưới cờ:

Cúi nghe người xưa có câu: “kẻ lạ chẳng bằng người thân, người mới chẳng hơn người cũ”. Đấy là nói người trên sáng suốt, kẻ dưới ngay thẳng, thì lời gièm pha độc địa chẳng thể lọt vào. Nhưng dẫu là vua quyền uy, chúa quyết đoán, cha hiền lành, người thân yêu, mà hãy còn có trung thần lập công mà chuốc vạ, con hiếu nhân đức mà vướng nạn. Chủng, Thương, Bạch Khởi, Hiếu Kỉ, Bá Kì* đều là dạng ấy. Sở dĩ thành như thế, chẳng phải cốt nhục thích xa lìa, người thân vui gieo họa. Mà hoặc là vì ân dời ái đổi, cũng có kẻ gièm pha bên trong. Dẫu trung thần cũng chẳng dời được lòng vua, dầu con hiếu cũng không chuyển được lòng cha. Tình đời biến đổi, thân biến thành thù, huống hồ chẳng phải là kẻ thân thuộc ư? Bởi thế Thân Sinh, Vệ Cấp, Ngự Khấu, Sở Kiến*, vốn là kẻ do mình tượng hình, đáng lập làm người nối nghiệp, mà còn bị hại như thế.

Nam túc hạ cùng Hán Trung vương là kẻ qua đường thôi, thân thể chẳng phải cốt nhục mà nắm quyền thế, về nghĩa chẳng phải vua tôi mà ở ngôi trên, đi đánh thì nắm oai quyền riêng, ở lại thì mang danh phó quân, xa gần đều nghe tiếng. Từ lúc lập A Đẩu làm Thái tử đến nay, có người hiểu biết vì ngài mà lạnh lòng. Giá như Thân Sinh làm theo lời Tử Dư, thì ắt trở thành Thái Bá*; Vệ Cấp nghe theo mưu của em, thì kế của cha chẳng nên*. Hơn nữa, Tiểu Bạch* chạy ra ngoài, rồi trở về làm bá; Trùng Nhĩ vượt bờ tường*, mà đủ để phục nghiệp. Từ xưa đã thế, chẳng phải riêng ngày hôm nay.

Ôi, kẻ trí tuệ quý ở chỗ tránh họa, kẻ sáng suốt hơn ở chỗ thấu hiểu. Kẻ hèn này xét thấu Hán Trung vương đã lo xong ở bên trong, ắt sẽ nghi ngờ ở bên ngoài thôi*. Lo xong thì rắn lòng, sinh nghi thì lòng sợ. Họa loạn nổi lên, chưa lúc nào không từ trong lúc phế lập. Tình người oán hận, chẳng thể không thấy. Sợ rằng tả hữu đã có người li gián với Hán Trung vương rồi. Nếu như nghi ngờ đã sinh, lời oán đã nghe, lúc phát ra ắt sẽ thành mối họa vô cùng thôi. Nay túc hạ ở xa, còn có thể tạm nhịn một lúc. Nếu đại quân kéo đến, túc hạ không giữ nổi mà trở về, trộm thấy là nguy vậy. Xưa Vi Tử* bỏ nhà Ân, Trí Quả* đổi họ khác, tránh nạn bỏ họa, đều làm như thế. Nam túc hạ bỏ cha mẹ mà làm đời sau của kẻ khác, là không phải lễ; biết họa tới gần mà còn ở lại, là không có trí, lời phải không theo mà nghi ngờ, là phi nghĩa vậy. Tự xưng là đại trượng phu mà làm ba điều ấy, thì có gì đáng quý đâu? Nếu đem tài của túc hạ chạy sang phía đông, thừa kế La hầu, thì là chẳng phản bội người thân; ngửa mặt về bắc thờ vua, làm rõ kỷ cương, thì là chẳng quên cố cựu; giận mà không gây loạn, trốn tránh nguy vong, thì chẳng phải cẩu thả mà đi. Lại thêm bệ hạ mới nhận nhường ngôi, lòng còn trống rỗng, ngồi nơi góc chiếu, lấy đức cảm hóa người xa. Nếu túc hạ chuyển mình hướng về, thì chẳng thể cùng bàn luận ngang hàng với kẻ hèn này, nhận phong ba trăm hộ, kế thừa nước La* mà thôi đâu; mà sẽ lập tức chẻ phù phong cho nước lớn, làm vị vua sáng nghiệp.

Đại quân của bệ hạ, chiêng trống vang rền, đã tụ họp ở Uyển, Đặng*. Nếu hai kẻ địch chưa bị đạp bằng, ngài* không biết khi nào sẽ quay về. Túc hạ nên nhân cơ hội này, sớm định kế hay. Kinh Dịch nói: “Lợi kiến đại nhân”*, Kinh Thi nói: “Tự cầu đa phúc”*. Túc hạ hãy gắng lên, chớ như Hồ Đột* đóng cửa không ra, nên sớm quyết đi.

Đạt bái lạy. Năm, tháng, ngày gửi thư”.

Lưu Phong đọc xong, cả giận nói:

– Tên giặc này làm hỏng tình nghĩa của chú cháu ta, lại còn li gián tình thân cha con của ta, khiến ta làm người bất trung bất hiếu rồi!

Bèn xé thư ấy, chém sứ giả.

Hôm sau, Phong dẫn quân tới thách đánh. Mạnh Đạt biết đã xé thư chém sứ, bừng bừng cả giận, cũng dẫn quân ra đón đánh. Hai bên đối trận, Phong dừng ngựa dưới cửa cờ, lấy đao trỏ Đạt mà mắng rằng:

– Tên phản tặc bỏ nước, sao dám ở trước trận tiền dùng kế li gián a?

Mạnh Đạt cũng mắng rằng:

– Ngươi cái chết đã kề đầu rồi, mà còn tự chấp mê không tỉnh, so với cầm thú có khác gì?

Phong cả giận, vỗ ngựa múa đao, chạy thẳng tới bắt Mạnh Đạt. Đánh chưa được ba hiệp, Đạt thua to bỏ chạy. Phong thừa thế đuổi giết hơn hai mươi dặm. Đột nhiên một tiếng hò reo nổi lên, phục binh đều trỗi dậy. Bên trái có một đám quân xông ra, kẻ đi đầu là đại tướng Hạ Hầu Thượng, bên phải có một cánh quân xông ra, kẻ đi đầu là đại tướng Từ Hoảng. Ba đội quân giáp công. Phong thua to bỏ chạy, suốt đêm chạy trở về Thượng Dung, sau lưng quân Ngụy đuổi theo chẳng kể đêm ngày. Đến khi Lưu Phong tới dưới thành gọi cửa, thì trên thành tên bắn bừa xuống. Thân Đam ở trên địch lâu kêu rằng:

– Ta đã hàng Ngụy rồi!

Phong cả giận, toan đánh thành, thì sau lưng có hai cánh quân của Hạ Hầu Thượng và Mạnh Đạt đánh đến. Phong chẳng thể trụ nổi, chỉ đành chạy về Phòng Lăng, thấy trên thành đều cắm cờ Ngụy. Thân Nghi ở trên địch lâu cầm cờ vẫy một cái. Một cánh quân ở sau thành kéo ra, trên cờ viết chữ Tả tướng quân Từ Hoảng. Phong đối địch không lại, vội vàng chạy về Tây Xuyên. Hoảng thừa thế đuổi giết.

Bộ hạ của Lưu Phong chỉ còn sót lại hơn trăm quân kỵ, về tới Thành Đô, vào gặp Hán Trung vương, khóc lạy dưới đất, tâu rõ việc trước. Huyền Đức nổi giận, nói:

– Đứa con nhục nhã này! Có mặt mũi nào mà dám đến gặp ta?

Phong thưa rằng:

– Thúc phụ gặp nạn, chẳng phải đứa con ngỗ nghịch này không đi cứu, mà vì Mạnh Đạt cản trở thôi.

Huyền Đức lại càng thêm giận, nói:

– Ngươi đã ăn thức ăn của con người, mặc quần áo của con người, chẳng phải là người bằng gỗ, đất, sao có thể nghe lời gièm của giặc mà cản trở đây?

Phong khóc mà thưa rằng:

– Nhất thời bị y lấy lợi hại mà thuyết phục, đến nỗi mắc tội у lớn.

Huyền Đức do dự chưa quyết. Chợt Khổng Minh vào. Huyền Đức hỏi rằng:

– Đứa con nhục nhã này như thế, phải dùng phép gì để trị tội?

Khổng Minh ghé tai nói nhỏ, rằng:

– Đứa con trai này cực kỳ cương cường. Ngày nay chẳng trừ, về sau ắt sinh họa cho con cháu thôi.

Huyền Đức bèn sai tả hữu đẩy ra chém đi, lại hỏi han tướng sĩ đi theo Phong. Mọi người đều đem chuyện Mạnh Đạt thuyết phục Phong, và chuyện Lưu Phong xé thư chém sứ, nhất nhất tâu rõ, lại đem thư tín đã bị xé vụn trình lên cho Huyền Đức. Huyền Đức đọc xong, vội hồi tâm, nói:

– Con ta tuy là cương cường, nhưng có lòng trung nghĩa như thế này, quả thực đáng thương.

Liền sai giữ người lại thì đã sớm chém đi rồi. Thủ cấp đã dâng lên dưới thêm. Huyền Đức khóc rống, nói:

– Cô nhất thời vội vã, phế bỏ gan mật rồi!

Khổng Minh nói:

– Nếu muốn mưu tính kế lâu dài cho vị chủ nối ngôi, thì phải giết đi chứ có tiếc gì? Người làm nên sự nghiệp, há có thể sinh tâm tình của nhi nữ ư?

Huyền Đức nói:

– Dẫu là ngày sau sẽ giết con trai của cô, thì cô cũng không nỡ phế bỏ người trung nghĩa trong hôm nay đâu.

Văn võ nghe thấy, chẳng ai không rơi lệ. Võ sĩ tâu rằng:

– Lưu Phong lúc sắp chết, chỉ nói “hối hận không nghe lời Mạnh Tử Độ*, quả nhiên có mối nguy này!”.

Huyền Đức khóc, nói:

– Con ta xuống dưới chín suối, ắt là rất hận cô rồi.

Hán Trung vương vì nhớ nghĩ đến Quan Công, lại thêm tiếc Lưu Phong, đến nỗi sinh bệnh, chẳng thể cất quân báo thù rửa hận. Bấy giờ là năm Kiến An thứ hai mươi lăm, đổi thành năm Diên Khang thứ nhất [220], mùa hạ, tháng sáu.

Đây nói Ngụy vương Tào Phi từ lúc lên ngôi vương, các quan liêu văn võ thảy đều được thăng thưởng. Phi bèn dẫn ba mươi vạn giáp binh, nam tuần đến huyện Tiểu nước Bái, cúng tế long trọng ở phần mộ tổ tiên. Phụ lão trong làng đứng chật đường sá, nâng chén dâng rượu, học theo chuyện Hán Cao Tổ trở về nước Bái. Trong tháng bảy năm ấy, nghe tin Đại tướng quân Hạ Hầu Đôn bệnh nguy kịch, Phi liền trở về quận Nghiệp. Bấy giờ Đôn đã chết, Phi đeo tang đưa linh cữu tới ngoài cửa đông, dùng lễ hậu để chôn.

Trong tháng tám, có tin báo mừng rằng phượng hoàng bay đến ở Thạch Ấp, kỳ lân xuất hiện ở thành Lâm Truy, rồng vàng hiện ở quận Nghiệp. Trăm quan thủ hạ của Phi bàn bạc rằng:

– Nay trời xanh ban điềm, ấy là Ngụy nên thay Hán. Hãy an bày lễ nhường ngôi, sai Hán đế đem thiên hạ nhường cho Ngụy vương.

Bấy giờ Có Thị trung Lưu Di, tự là Cung Tự, người quận Nam Dương huyện An Chúng; Thị trung Tân Bì, tự là Tá Trị, người quận Dĩnh Xuyên huyện Dương Địch; Thị trung Lưu Diệp, tự là Tử Dương, người quận Hoài Nam huyện Thành Đức; Thượng thư lệnh Hoàn Giai, tự là Bá Tự, người quân Trường Sa huyện Lâm Tương; Thượng thư lệnh Trần Kiểu, tự là Quý Bật, người quận Quảng Lăng huyện Đông Dương; Thượng thư lệnh Trần Quần, tự là Trường Văn, người quận Dĩnh Xuyên huyện Hứa Xương, một ban quan liêu văn võ hơn bốn mươi người, cùng đi tới gặp Thái úy Giả Hủ, Tướng quốc Hoa Hâm, Ngự sử đại phu Vương Lãng, cùng nói việc ấy. Giả Hủ cười, nói:

– Điều mà các công nghĩ chính hợp với mưu tính của ta.

Ngay hôm ấy, Hoa Hâm dẫn các quan văn võ tới tâu với Hán Hiến đế, bảo nhường ngôi cho Ngụy vương Tào Phi. Chưa biết sẽ ra sao?

159. PHẾ HIẾN ĐẾ, TÀO PHI SOÁN HÁN

Đây nói Giả Hủ, Hoa Hâm, Vương Lãng cùng Trung lang tướng Lý Phục, Thái sư thừa Hứa Chi dẫn các quan liêu văn võ, đi thẳng vào trong nội điện, tới gặp Hiến đế. Hoa Hâm tâu rằng:

– Trộm thấy Ngụy vương từ khi lên ngôi báu đến nay, ban đức cho bốn phương, lòng nhân đến vạn vật, hơn xưa vượt nay, dẫu Đường, Ngu cũng không hơn nổi. Quần thần cùng bàn, đều nói vận Hán đã hết, cúi mong bệ hạ học theo đạo Nghiêu, Thuấn, đem sông núi xã tắc nhường lại cho Ngụy vương, trên hợp lòng trời, dưới hợp ý dân, ắt bệ hạ cũng an nhàn vô lo rồi, mà tổ tông cũng được may mắn lắm thay! Sinh linh được may mắn lắm thay! Bọn thần đã bàn bạc xong, bởi thế mới tâu cho biết.

Đế cả kinh, hồi lâu chẳng nói gì, chỉ nhìn trăm quan mà khóc, nói:

– Trẫm nhớ đến Cao Tổ cầm kiếm ba thước, bình Tân diệt Sở, khai sáng thiên hạ, đời đời truyền nối, đã bốn trăm năm rồi. Trẫm tuy bất tài, nhưng cũng không có lỗi lầm, tội ác, sao nỡ đem cơ nghiệp tổ tông bỏ đi một cách dễ dàng? Trăm quan các ngươi hãy theo lẽ công bằng mà bàn bạc lại.

Hoa Hâm dẫn Lý Phục, Hứa Chi tiến đến gần mà tâu rằng:

– Nếu bệ hạ không tin thì hãy hỏi hai người này.

Lý Phục tâu rằng:

– Từ khi Ngụy vương lên ngôi đến nay, kỳ lân giáng sinh, phượng hoàng đến chầu, rồng vàng xuất hiện, lúa tốt cỏ tươi, cam lộ rơi xuống. Đấy là trời ban điềm triệu, Ngụy nên thay Hán rồi.

Hứa Chi lại tâu rằng:

– Bọn thần giữ chức Tư thiên, đêm xem Càn tượng, thấy khí số của Viêm Hán đã hết. Đế tinh của bệ hạ lấp ló không rõ. Càn tượng của nước Ngụy chiếu sáng trời đất, khó thể nói hết. Hơn nữa còn ứng với lời sấm. Sấm bảo rằng: “Quỷ bên cạnh, úy kề bên, nên thay Hán, nói chi nữa. Ngôn ở đông, ngọ ở tây, hai mặt trời cùng sáng nơi trên dưới”. Lấy đó mà bàn luận, thì bệ hạ nên sớm nhường ngôi đi. Chữ quỷ ở bên cạnh, chữ úy đứng kề bên là chữ Ngụy; chữ ngôn ở phía đông, chữ ngọ ở phía tây là chữ Hứa, hai mặt trời cùng chiếu ở trên dưới là chữ Xương. Đó là nói Ngụy ở Hứa Xương, ứng với việc nhận nhường ngôi của Hán. Mong bệ hạ xét cho.

Đế nói:

– Điềm tốt, lời sấm đều là việc càn bậy không căn cứ, sao lại vì chuyện viển vông mà vứt bỏ cơ nghiệp vạn đời bất hủ đây?

Hoa Hâm nói:

– Bệ hạ sai rồi. Ngày trước Tam Hoàng, Ngũ Đế lấy đức nhường cho nhau, người không đức nhường cho người có đức. Sau đời Tam Hoàng, ai nấy đều truyền cho con cháu. Cho đến Kiệt, Trụ vô đạo. Thiên hạ đánh dẹp. Thời Xuân Thu kẻ mạnh làm bá, ai nấy thôn tính lẫn nhau. Người nào có phước thì giữ được. Rồi sau sáp nhập vào Tần, rồi mới quy về nhà Hán. “Thiên hạ chẳng phải thiên hạ của một người, mà là thiên hạ của người trong thiên hạ”, cũng chẳng phải là thiên hạ do tổ tiên của bệ hạ truyền nối lại, nên sớm lui đi, chẳng thể nghi ngờ mãi, chậm trễ ắt sinh biến thôi.

Vương Lãng lại tâu rằng:

– Từ xưa đến nay, có hưng ắt có phế, có thịnh ắt có suy, há có cái đạo không tiêu vong ư? Lẽ nào lại có nhà nào không lụn bại?

Hán triều của bệ hạ truyền cho nhau đã hơn bốn trăm năm. Vận khí đã cùng cực, chẳng thể cứ tự chấp mê mà chuốc họa.

Hán đế khóc to, đi vào hậu điện. Các quan cười mỉa mà lui. Hôm sau, quan liêu lại tụ tập ở đại điện, sai hoạn quan vào mời Hiến đế. Đế khiếp sợ, không dám ra. Tào hoàng hậu nói:

– Nay trăm quan mời bệ hạ ra coi châu hỏi chính sự, sao lại chối từ?

Để khóc, nói:

– Anh nàng muốn soán Hán thất, bởi thế mới sai trăm quan bức ép. Trẫm vì thế mà không ra.

Tào Thị cả giận nói:

– Ngươi bảo anh của ta là tên giặc cướp nước. Cao Tổ của ngươi chỉ là một tên thất phu bợm rượu ở Phong, Bái, chẳng thẹn mình nhỏ mọn, mà hãy còn cướp đoạt thiên hạ của triều Tần. Cha của ta quét sạch trong cõi, anh của ta nhiều lần lập công to, có gì mà không thể làm đế? Ngươi lên ngôi đã ba mươi năm, nếu không có cha, anh của ta, thì người đã nát thành tro bụi rồi.

Nói dứt, liền sai lên xe đi ra ngoài. Đế cả kinh, vội vàng thay áo, đi ra trước điện. Hoa Hâm rời ban tâu rằng:

– Bệ hạ nếu y theo lời thần thì sẽ tránh được họa lớn.

Để khóc rống, nói:

– Các khanh đều ăn lộc nhà Hán đã lâu rồi, trong ấy có nhiều người là con cháu công thần triều Hán, sao chẳng có một người nào chia lo cùng với trẫm vậy?

Hâm nói:

– Nếu ý của bệ hạ là không đem thiên hạ nhường cho Ngụy, thì sớm tối sẽ có họa nơi tường vách. Đấy không phải là bọn thần bất trung với bệ hạ đâu.

Đế nói:

– Ai dám đến giết trẫm ư?

Hâm nói:

– Người trong thiên hạ đều biết bệ hạ không có phước làm vua, đến nỗi bốn biển loạn to. Nếu không có Ngụy vương ở trên triều, thì người muốn giết bệ hạ đã đứng chật điện công rồi! Bệ hạ còn chẳng biết ơn để báo đáp đức ấy, mà muốn để thiên hạ cùng thảo phạt bệ hạ ư?

Đế nói:

– Ngày xưa Kiệt, Trụ vô đạo, tàn hại sinh linh, bởi thế mới bị người trong thiên hạ đánh dẹp. Trẫm từ khi lên ngôi đến này, hơn ba mươi năm, đau đáu sợ sệt, chưa từng dám làm nửa điều vô lễ. Người trong thiên hạ sao dám nỡ đánh dẹp ta?

Hâm cả giận, lớn tiếng nói rằng:

– Bệ hạ không đức, không phước, mà ở ngôi cao, thì đã là ông vua tàn bạo lắm rồi!

Đế cả kinh, phất tay áo đứng dậy. Vương Lãng đưa mắt nhìn Hoa Hâm. Hâm rảo bước xông lên, níu chặt long bào, biến sắc mà nói rằng:

– Chịu hay không chịu, theo hay không theo, hãy sớm nói cho một lời!

Đế run sợ chẳng đáp được. Chợt hai người Tào Hồng, Tào Hưu cầm kiếm lên điện, lớn tiếng hỏi rằng:

– Phù bảo lang đâu rồi?

Trong ban bộ có một người bước ra, nói:

– Phù bảo lang ở đây!

Hồng rút kiếm đòi lấy ngọc tỉ. Phù bảo lang Tổ Bật nạt đi, nói:

– Ngọc tỉ là báu vật của thiên tử, sao có thể tự tiện đưa cho ngươi đây?

Hồng hét bảo võ sĩ bắt lấy đem chém. Tổ Bật mắng lớn không dứt rồi chết. Đế toàn thân run rẩy không dứt, chỉ thấy dưới thềm có mấy trăm người mặc giáp cầm giáo, thảy đều là quân Ngụy. Đế khóc lóc ra máu, than rằng:

– Thiên hạ của tổ tông, nào ngờ lại phế bỏ trong hôm nay! Trẫm chết xuống nơi chín suối, có mặt mũi nào mà gặp tiên đế đây!

Rồi khóc, bảo với quần thần rằng:

– Trẫm nguyện đem thiên hạ nhường cho Ngụy vương, mong được may mắn giữ lại thân tàn, để hưởng trọn tuổi trời.

Giả Hủ nói:

– Bọn thần sao dám phụ bệ hạ đây? Bệ hạ hãy kíp giáng chiếu để yên lòng mọi người.

Đế khóc lóc không thôi, bèn sai Hoàn Giai, Trần Quần soạn chiếu nhường nước, sai Hoa Hâm bưng chiếu và ngọc tỉ, dẫn trăm quan đi thẳng tới cung Ngụy vương dâng nạp. Thế là Tào Phi vui mừng hớn hở, mở chiếu ra đọc, rằng:

“Trẫm ở ngôi ba mươi hai năm, gặp lúc thiên hạ nghiêng đổ, may nhờ tổ tông linh thiêng, tuy nguy mà lại còn. Nhưng nay ngửa mặt chiêm nghiệm thiên văn, dò xét lòng dân, thì vận số của dòng Viên đã hết, ngũ hành chuyển sang họ Tào rồi. Thì ra tiên vương dựng công thần võ, vương nay đức độ sáng lạn đã lâu, là ứng với việc này. Thế là lịch số rõ ràng, có thể tin, biết rồi. Ôi đạo lớn thi hành, thiên hạ của chung, chọn lấy người hiền, trao cho người tài, bởi thế Đường Nghiêu không giao riêng cho con mình, mà danh lưu đến không cùng. Trẫm ham thích mà ngưỡng mộ thay. Đến nay noi dấu Nghiêu điển, nhường ngôi cho Thừa tướng Ngụy vương. Chớ được chối từ”.

Tào Phi nghe đọc xong, liền muốn nhận lấy. Tư Mã Ý can rằng:

– Vương thượng chẳng thể vội vàng. Dẫu là chiếu chỉ và ấn tỉ đã đem đến đây, nhưng hãy dâng biểu khiêm nhường từ chối, để dứt lời phỉ báng của người thiên hạ.

Phi bèn nghe theo, vội sai Vương Lãng soạn biểu, bưng tỉ thụ trả về, giả vờ khiêm nhường từ chối. Bọn Vương Lãng vào nội cung tâu với đế. Tờ biểu ấy nói:

“Thần là Phi cúi đầu nhận chiếu, cúi nghĩ bệ hạ ban chiếu truyền đời, nhường cho bề tôi không có công, khiến thần nghe thấy, gan mật vỡ vụn, không biết làm sao chối từ. Trộm nghĩ Nghiêu đem ngôi vị giao cho bậc đại hiền. Sào, Do trốn tránh. Đời sau khen ngợi. Thần tài kém đức bạc, sao dám phụng mệnh? Xin tìm người đại hiền khác ở đời thịnh thế, lấy lễ nhường cho, để khỏi bị vạn đời sau bàn luận. Thần kính cẩn nộp trả tỉ thụ, đợi chết dưới cửa khuyết. Thần không nén được sợ hãi run rẩy! Kính dâng biểu”.

Hiến để xem xong, rất là kinh ngạc nghi ngờ, ngoảnh lại bảo với quần thần rằng:

– Ngụy vương khiêm nhường từ chối, phải làm sao đây?

Hoa Hâm tâu rằng:

– Bệ hạ có muốn học Đường Nghiêu chăng?

Đế nói:

– Sao lại nói vậy?

Hâm nói:

– Ngày xưa Đường Nghiêu có hai con gái, con trưởng là Nga Hoàng, con thứ là Nữ Anh, vì nhường ngôi cho Thuấn, Thuấn kiên quyết chối từ không nhận, bèn cho hai con gái mình làm vợ. Đời sau khen là có đức độ của bậc đại hiền. Nay bệ hạ cũng có hai công chúa, sao không học Đường Nghiêu mà gả cho Ngụy vương đây?

Đế bất đắc dĩ, lại hạ lệnh sai Hoàn Giai thảo chiếu, sai Cao Miếu sứ Trương Âm* cầm cờ tiết, bưng ngọc tỉ, chở theo hai công chúa vào cung Ngụy vương. Tào Phi mở chiếu thư ra đọc, rằng:

“Hỡi ôi, Ngụy vương! Ngươi dâng thư khiêm nhường. Trẫm trộm thấy đạo Hán suy đồi, đã lâu ngày rồi. May nhờ Vũ Dương có đức, gánh các vận số, giương cao thần võ, trừ diệt hung bạo, quét sạch Hoa Hạ. Nay vương kế thừa nghiệp trước, đức cao sáng rõ, tiếng giáo hóa bang khắp bốn biển, gió nhân từ quạt đến chỗ sâu cùng*. Lịch số của trời thực đã ở trên mình ngươi. Ngày xưa Ngu Thuấn có hai mươi công lớn nên Phóng Huân nhường thiên hạ cho; Đại Vũ có công trạng mở đường nên Trọng Hoa nhường cho đế vị. Nhà Hán kế thừa vận số của Vua Nghiêu, cũng có cái nghĩa truyền lại cho bậc thánh đức, thuận theo đất linh, sáng tỏ mệnh trời, ban cho hai con gái làm cung tần ở Ngụy; sai Ngự sử Đại phu Trương Âm cầm cờ tiết, trang tỉ thụ của hoàng đế. Hãy mãi làm quân vương, để vạn nước kính ngưỡng vai trời. “Hãy nắm đạo trung, lộc trời mãi dứt”*. Kính đấy!

Diên Khang năm đầu [220], mùa đông, tháng mười, ngày Ất Mão ban chiếu”.

Tào Phi vui mừng, ngầm bảo với Giả Hủ rằng:

– Tuy đã hai phen có chiếu, cô chỉ sợ thiên hạ chẳng bỏ được cái tiếng soán nghịch thôi.

Hủ nói:

– Việc ấy cực dễ, hãy sai Trương Âm bưng tỉ thụ trở về, rồi bảo Hoa Hâm sai Hán đế đắp một cái đài, tên là đài Thụ Thiện, chọn ngày tốt giờ lành, họp các công khanh lớn nhỏ, và người ở tám hướng, tứ Di cùng đến dưới đài; sai Thiên tử tự mình dâng tỉ thụ, nhường thiên hạ cho vương, thì có thể bịt miệng kẻ trí giả rồi.

Phi cả mừng, liền sai Trương Âm bưng ấn thụ trở về, rồi lại viết biểu khiêm nhường từ chối. Âm trở về tâu với Hiến đế. Đế hỏi quần thần rằng:

– Ngụy vương không có ý nhận, các khanh định thế nào?

Hoa Hâm tâu rằng:

– Bệ hạ hãy đắp một cái đài, tên là đài Thụ Thiện, triệu tập công khanh và dân chúng, nhường ngôi một cách rõ ràng, thì ắt bệ hạ con con cháu cháu đều sẽ đội ơn của Ngụy thôi.

Hán đế nghe theo, bèn sai quan ở viện Thái Thường chọn đất Phồn Dương*, đắp lên cái đài cao ba tầng, chọn được tháng mười, ngày Canh Ngọ, giờ Dần.

Đến lúc ấy, Hán đế mời Ngụy vương Tào Phi lên đài. Dưới đài Thụ Thiện, các quan liêu lớn nhỏ tụ tập hơn bốn trăm người, cấm quân Ngự Lâm, Hổ Bôn hơn ba mươi vạn, cùng với Thiền vu Hung Nô và các người ở ngoài cõi Hoa Hạ. Đế tự cầm ngọc tỉ dâng cho Tào Phi Phi nhận lấy. Quần thần dưới đài quỳ nghe đọc sách văn rằng:

“Hỡi ôi Ngụy vương! Ngày xưa Đường Nghiêu nhường ngôi cho Ngu Thuấn, Thuấn lại trao mệnh lại cho Vũ. Mệnh trời chẳng ở hẳn một chỗ nào, mà chỉ quy về người có đức. Đạo Hán suy đồi, thứ tự bỏ mất, lây đến thân trẫm, rối loạn mờ mịt, quần hung làm nghịch, trong cõi đảo điên. Cậy nhờ thần võ của Vũ Dương, dẹp nạn cho bốn phương, yên bình Hoa Hạ, để bảo vệ cho tông miếu của ta, há chỉ có một người* được yên ổn thôi đâu, mà dân hèn trong chín cõi cũng đều được ban ơn đến. Nay vương kế thừa nghiệp trước, đức tốt sáng tỏ, phục hồi nghiệp lớn của Văn, Vũ, làm sáng tỏ tráng chí của cha ngươi. Trời cao ban điểm tốt, người, thần cùng chứng kiến. Suy nghĩ cân nhắc, mọi người dâng lời, trẫm cũng ban lệnh, đều nói: đức độ của ngươi có thể sánh cùng Ngu Thuấn, nên noi theo điển chế của Đường Nghiêu, kính nhường ngôi vị cho ngươi. Than ôi! “Lịch số của trời ứng vào thân ngươi, hãy nắm đạo Trung, không thì lộc trời mãi dứt”*. Ngài hãy thuận theo đại lễ, tiếp đãi vạn nước, cũng đủ vâng theo mệnh trời”.

Đọc sách văn xong, Ngụy vương Tào Phi liền nhận tám món đại lễ, lên ngôi hoàng đế. Giả Hủ dẫn các quan liêu lớn nhỏ đến chầu ở dưới đài. Đổi Diên Khang năm thứ nhất [220] thành Hoàng Sơ năm thứ nhất, quốc hiệu là Đại Ngụy. Phi truyền thánh chỉ, xá tội rộng rãi cho các phạm nhân trong thiên hạ, truy thụy cho cha là Tào Tháo làm Thái Tổ Vũ Đức hoàng đế. Hoa Hâm tâu rằng:

– Trời không hai mặt trời, dân chẳng có hai chúa. Nếu đã giao cắt thiên hạ, thì hãy sai họ Lưu an trí ở đất nào?

Nói đứt, bèn dìu Hiến đế tới quỳ dưới đài nghe chỉ. Giả Hủ tâu rằng:

– Hãy phong cho làm công khanh, lên đường ngay hôm nay.

Phi bèn phong đế làm Sơn Dương công. Hoa Hâm chống kiếm, trỏ đế, lớn tiếng nói rằng:

– Lập một đế, phế một đế, là lễ thường thời xưa! Nay bề trên nhân từ, không nỡ gia hại, phong người làm Sơn Dương công. Hãy đi ngay hôm nay, nếu không có chiếu gọi, thì không cho vào triều!

Hiến đế nuốt lệ lạy tạ, lên ngựa mà đi. Quân dân, Di Địch, người lớn kẻ nhỏ ở dưới đài trông thấy, đều thương cảm không dứt. Phi nói với quần thần rằng:

– Việc của Thuấn, Vũ, trẫm đã được biết rồi!

Quần thần đều hộ ba tiếng vạn tuế. Người đời sau xem đài Thụ Thiện ấy, có thơ than rằng:

Diều, cú, khỉ, chuột tanh mùi cáo

Ma thổi lửa đồng đốt cỏ lau

Đài này tên thiện, người chẳng thiện

Đất ấy tuy cao, đạo chẳng cao

Đất vàng một đống, thật đáng nhục

Ngoài thấy cao cao, trong rỗng không

Giả học Đường Ngu nhường ngôi vị

Gian thần tặc tử dậy từ đây.

Lại có thơ rằng:

Hai Hán kinh dinh bốn trăm năm

Bờ nước Tiểu Bình, riêng lệ rơi

Hoàng Sơ chẳng hiểu Đường Ngu ý

Đắp đất thành đài, dạy Tấn Tuyên*.

Lại người hiền thời Tống có thơ rằng:

Chồng đất từng xây Thụ Thiện đài

Khinh nhờn Hán đế tựa trẻ ngây

Nào biết ý trời không thiên vị

Chẳng bao lâu lại đổi chủ ngay.

Lại có thơ chê trách Tào Phi rằng:

Tào Phi cường bá đoạt càn khôn

Chất ác gieo tai với cháu con

Thụ Thiện đài cao mà vẫn ướt*

Nào hay Tư Mã lại xưng tôn!

Lại có thơ rằng:

Năm xưa Tào Thị mạnh nuốt Lưu

Tưởng rằng con cháu hưởng vạn thu

Tư Mã trèo lên đài Thụ Thiện

Sơn Dương lại giống với Trần Lưu*.

Hán Hiến để nhắm hướng Sơn Dương mà đi. Trăm quan xin Tào Phi đáp tạ trời đất. Phi toan quỳ lạy. Đột nhiên trên đài nổi lên một trận gió kỳ quái, cát bay đá chạy, ào ào như mưa to, đứng đối mặt chẳng thấy được nhau. Đèn đuốc trên đài thảy đều bị thổi tắt. Phi kinh hoàng ngã lăn ở trên đài. Trăm quan vội xông đến cứu. Chưa biết tính mạng Tào Phi sẽ ra sao?

160. HÁN TRUNG VƯƠNG XƯNG ĐẾ Ở THÀNH ĐÔ

Đây nói các quan văn võ cứu được Tào Phi đem xuống đài, đến nửa ngày mới tỉnh. Thị thần dìu vào trong cung, mấy ngày chẳng thể coi chầu. Về sau bệnh đã hơi bớt, mới phong cho Hoa Hâm làm Tư đồ, phong Vương Lãng làm Tư không. Các quan liêu lớn nhỏ ai ai cũng được thăng thưởng. Vì bệnh kinh sợ vẫn chưa khỏi, bèn an bày xa giá, từ Hứa Xương đi tới Lạc Dương, xây dựng cung thất.

Sớm đã có một người tới Thành Đô, nói chuyện Tào Phi đã phế Hán đế, tự lập làm Đại Ngụy hoàng đế, xây dựng cung điện ở Lạc Dương, điều động người ngựa. Hán Trung vương nghe thấy thì cả kinh, chẳng ăn uống được, mỗi ngày đều khóc ròng, sai trăm quan đeo tang, xa ngó về Hứa Xương mà khóc tế, dâng thụy là Hiếu Mẫn hoàng đế*. Huyền Đức vì thế mà lo rầu, đến nỗi sinh bệnh, chẳng thể lo việc. Chính sự đều ủy thác cho Khổng Minh.

Năm sau [221] là năm Tân Sửu, mùa xuân, tháng ba, có người Tương Dương, họ Trương tên Gia, là người đánh cá ở trên sông Tương Giang. Gia thả lưới cá ban đêm, chợt thấy trong nước nổi lên một luồng sáng đỏ, bốc thẳng lên trời. Gia bèn thả lưới bắt lấy, bèn được một cái ấn ngọc. Chỉ thấy ánh vàng sáng lạn, khí lành bốc lên, trên có ghi tám chữ rằng: “Thụ mệnh vu thiên, kí thọ vĩnh xương”*. Gia cả mừng, vốn biết Hán Trung vương nhân đức ban bố khắp thiên hạ, bèn bí mật vào Thành Đô, tới phủ của Khổng Minh để dâng. Khổng Minh hoan hỉ vui mừng, trọng thưởng cho Trương Gia, rồi liền mời Thái phó Hứa Tĩnh, Quang lộc Đại phu Tiêu Chu cùng các công khanh lớn nhỏ đến bàn bạc. Tiêu Chu nói:

– Gần đây có mây lành gió tốt, từ trên không trung bay xuống. Góc tây bắc Thành Đô lại có khí vàng cao mấy chục trượng, bốc lên tận trời. Đế tinh hiện ở địa phận các sao Tất, Vị, Mão, rực rỡ như trăng. Đấy là ứng nghiệm với việc Hán Trung vương nên lên ngôi hoàng đế, để kế thừa chính thống nhà Hán. Nay đã được ngọc tỉ, ấy là trời ban cho, còn nghi ngờ gì nữa?

Thế là Khổng Minh cùng Hứa Tĩnh dẫn các quan liêu lớn nhỏ tới khuyên Hán Trung vương lên ngôi, dâng biểu rằng:

“Bọn thần là Lượng nói rằng:

Gần đây Tào Phi soán ngôi, thí nghịch, chôn vùi nhà Hán, trộm giữ thần khí, ép bức trung lương, tàn khốc vô đạo. Người, quỷ đều phẫn nộ, nhớ tưởng đến họ Lưu. Nay ở trên không có thiên tử, trong cõi bàng hoàng, chẳng biết ngửa mặt theo ai. Các bề tôi trước sau dâng thư có hơn tám trăm người, đều nói rằng dựa theo điềm triệu, đồ sấm thì đều có điềm báo rõ ràng. Nghe nói rồng vàng hiện ở sông Xích Thủy thuộc Vũ Dương, chín ngày mới bỏ đi. Sách “Hiếu kinh viện thần thế” nói: “Đức như suối sâu thì ắt rồng vàng hiện”, đó là biểu tượng của quân vương vậy. Quẻ Càn của sách Dịch, hào cửu ngũ nói: “Rồng bay lên trời”, là nói đại vương nên như rồng bay lên ngôi hoàng đế vậy.

Gần đây có người Tương Dương là Trương Gia đặc biệt tới dâng ngọc tỉ. Ngọc tỉ chìm dưới sông Hán Thủy, nằm nơi suối sâu, chói lòa sáng rực, ánh linh thầu trời. Ôi! Hán vốn là tên nước mà Cao Tổ từ đó nổi lên. Đại vương noi theo dấu xưa của tiên đế, cũng dấy lên ở Hán Trung. Nay ngọc tỉ của thiên tử chiếu ánh sáng thần kỳ. Ngọc tỉ hiện ra cuối dòng Hán Thủy tại Tương Dương, đã tỏ rõ đại vương thừa kế chỗ cuối dòng, trao cho đại vương ngôi vị thiên tử. Điềm lành ứng nghiệm, chẳng phải sức người có thể làm được. Ngày xưa có điềm quạ đỏ, cá trắng*, mọi người đều cho là tốt lành thay! Hai tổ* chịu mệnh, thì Đồ, Thư đã cho biết trước, để làm điềm ứng. Nay trời cao đã báo điềm lành, quần Nho anh tuấn cùng dâng Hà, Lạc*, Khổng Tử sấm, ký, thảy đều có chép rõ ràng đầy đủ. Trộm thấy đại vương xuất thân từ dòng dõi Hiếu Cảnh hoàng đế, Trung Sơn Tĩnh vương, gốc cành trăm đời, vận Càn ban xuống, có tư chất thanh minh to lớn, thần võ lộ rõ trên người, nhân đức cao dày, thương người mến sĩ, nhờ thế bốn biển đều có lòng theo về rồi. Khảo xét “Linh đồ”, giải đoán sấm, vĩ, thì thấy thần linh tỏ lộ, tên tuổi ghi rõ. Nên lên ngay ngôi đế, để nối nghiệp hai tổ, kế thừa chiêu, mục*, thì ắt thiên hạ may mắn lắm”.

Hán Trung vương đọc xong, cả kinh, nói:

– Các khanh muốn ép cô làm người bất trung bất hiếu ư?

Khổng Minh tâu rằng:

– Không phải đâu. Tào Phi là trẻ ranh mà còn tự lập, huống hồ vương thượng là miêu duệ của Hán thất ư?

Hán Trung vương đột nhiên biến sắc, nói:

– Cô há lại học theo việc làm của nghịch tặc sao?

Bèn phất tay áo đứng dậy, trở vào hậu cung. Các quan đều tản đi. Ba ngày sau, Khổng Minh lại dẫn các quan vào triều. Hán Trung vương ra. Các quan điều lạy mọc ở trước mặt. Hứa Tĩnh tâu rằng:

– Nay thiên tử nhà Hán đã bị Tào Phi giết chết. Vương thượng chẳng lên ngôi vị rồi hưng binh thảo phạt kẻ nghịch, thì là bất trung bất hiếu rồi. Nay dân chúng hai Xuyên đều muốn vương thượng làm vua, rửa hận cho Hán đế. Nếu mà không làm, thì khiến dân thất vọng rồi. Xin vương thượng xét cho.

Hán Trung vương nói:

– Cô tuy là cháu của Cảnh đế, nhưng thực chỉ là một gã nhà quê ở quận Trác, đối với khắp dưới gầm trời, quanh nơi mé nước, chưa từng có nửa phần đức trạch ban bố cho vạn dân. Nay lập làm đế, thì là soán nghịch rồi. Cô thà rằng chết, chứ không làm người bất trung bất hiếu. Các khanh chớ khiến cô bị vạn đời nêu tên mà mắng chửi!

Khổng Minh khổ sở can gián mấy phen. Hán Trung vương kiên quyết không theo. Khổng Minh bày kế cho các quan rằng: “Như thế, như thế”. Khổng Minh bèn cáo bệnh không ra.

Hán Trung vương nghe nói Khổng Minh bệnh nặng, bèn tự mình tới phủ, đi thẳng tới bên giường, hỏi rằng:

– Quân sư đã mắc bệnh gì?

Khổng Minh đáp rằng:

– Lòng lo như thiêu đốt, tính mạng chẳng còn bao lâu nữa rồi!

Hán Trung vương nói:

– Quân sự lo rầu, là bởi vì đâu?

Hỏi luôn mấy phen, Khổng Minh viện cớ bệnh nặng, nhắm mắt không đáp. Hán Trung vương lại ba lần xin hỏi. Khổng Minh than rằng:

– Thần từ khi rời lều cỏ, được gặp chúa công, theo nhau đến nay, nói thì nghe, kế thì theo. Chúa công may mắn có được đất hai Xuyên, chẳng phụ lại lời nói ngày xưa của thần. Nay chúa thượng có hơn mấy trăm quan liêu văn võ, thảy đều muốn chúa thượng làm vua, cùng mưu tước lộc, rõ ràng tổ tông. Chẳng ngờ chúa công kiên quyết không ưng. Các quan đều có lòng oán, chẳng lâu nữa sẽ tan đi hết thôi. Nếu văn võ đều tan, Ngô Ngụy tới đánh, thì hai Xuyên xong rồi! Thần sao có thể không lo đây?

Hán Trung vương nói:

– Chẳng phải là ta chối từ ngăn trở, mà sợ người thiên hạ bàn luận thôi.

Khổng Minh nói:

– Người xưa bảo rằng: “Danh không chính thì lời nói không thuận. Lời không thuận thì việc làm không thành”. Nay chúa công danh chính, ngôn thuận, có gì là không được? Há chẳng nghe “trời cho mà không lấy, trở lại sẽ gặp họa” ư?

Hán Trung vương nói:

– Đợi quân sư khỏi bệnh rồi làm cũng chưa muộn.

Khổng Minh gõ vào bình phong một cái. Các quan văn võ từ bên ngoài kéo vào, bái lạy dưới đất, nói:

– Vương thượng đã ưng, thì xin chọn ngày luôn, để nhận đại lễ.

Hán Trung vương trông ra, thì là Thái phó Hứa Tĩnh, An Hán tướng quân Mi Trúc, Thanh Y hầu Hướng Cử, Dương Tuyền hầu Lưu Báo, Biệt giá Tòng sự Triệu Tộ, Trị trung Tòng sự Dương Hồng, Nghị tào Tòng sự Đỗ Quỳnh, Khuyến học Tòng sự Trương Sảng, Thái thường khanh Lại Cung, Quang lộc khanh Hoàng Quyền, Tế tửu Hà Tông, Học sĩ Doãn Mặc, Tư nghiệp Tiều Chu, Đại tư mã Ân Thuần, Thiên tướng quân Trương Duệ, Thiếu phủ Vương Kham, Chiêu Văn bác sĩ Y Tịch, Tòng sự Lang trung Tần Mật. Hán Trung vương nói:

– Ép cô chịu vạn đời mắng chửi, đều là các khanh đó!

Khổng Minh phấn chấn đứng dậy, nói:

– Việc lớn đã định, thì hãy đắp đài ngay.

Lập tức tiễn Hán Trung vương trở về cung.

Khổng Minh liền sai Bác sĩ Hứa Từ, Gián nghị lang Mạnh Quang coi sóc lễ nghi, đắp đài ở phía nam Vũ Đảm thuộc Thành Đô*. Đại lễ đã chuẩn bị xong, các quan sửa soạn nghi trượng, xa giá, mời đón Hán Trung vương lên đàn, bày lễ tế trời đất. Tiều Chu lên đàn cao giọng đọc văn tế rằng:

“Ôi! Năm Kiến An thứ hai mươi sáu [221], tháng tư, ngày Bính Ngọ là ngày sóc, qua hai mươi ngày là ngày Đinh Tị, hoàng đế là Bị dám xin dùng bò đực đen, tâu báo với hoàng thiên thượng đế, hậu thổ thần kỳ:

Hán có thiên hạ, lịch số không cùng. Ngày xưa Vương Mãng soán đoạt. Quang Vũ hoàng đế phẫn nộ tru diệt. Xã tắc lại bảo tồn. Nay Tào Tháo cậy có quân đội, làm việc tàn nhẫn, giết hại hoàng hậu, khinh trời diệt dân*, dối lừa muốn được trời giúp. Con của Tháo là Phi học theo sự hung nghịch ấy, trộm giữ thần khí. Quần thần, tướng sĩ cho rằng xã tắc suy sụp. Bị nên sửa sang, học theo võ công của hai tổ, đích thân ban hình phạt của trời. Bị tuy cô đức, sợ nhục ngôi đế. Hỏi han thứ dân cho đến các quân trưởng Man Di bên ngoài, thảy đều nói: “Mệnh trời chẳng thể không đáp lại, tổ nghiệp chẳng thể bỏ phế lâu, bốn biển chẳng thể để cô chủ”. Khắp nơi trông ngóng ở một mình bị. Bị sợ hãi mệnh trời, lại lo Hán thất sắp chôn vùi dưới đất, kính cẩn chọn ngày, cùng trăm quan lên đàn, để nhận ấn thụ hoàng đế. Sửa soạn phần, ế*, báo với thiên thần, mong thần thụ hưởng, ban lộc cho nhà Hán, mãi yên bốn biển”.

Hán Trung vương nhận ngọc tỉ xong, bưng lên trên đàn, quay khắp bốn mặt mà nhường, nói:

– Bị không có tài đức, xin ai có tài đức hãy nhận lấy.

Khổng Minh tâu rằng:

– Chúa thượng bình định bốn biển, công đức chiếu sáng thiên hạ, huống hồ còn là dòng dõi Đại Hán, nên chính ngôi vị. Hãy lập tức tế cáo với thiên thần, còn nhường nhịn làm chi?

Thế là các quan văn võ đều hô vạn tuế. Lễ bái xong rồi, bèn đổi niên hiệu là Chương Vũ năm đầu, quốc hiệu là Đại Thục, lập Ngô Thị làm hoàng hậu, con trưởng là Lưu Thiền làm Thái tử, Con thứ là Lưu Vĩnh làm Lỗ vương, con thứ ba là Lưu Lý làm Lương vương, phong Gia Cát Lượng làm Thừa tướng, Hứa Tĩnh làm Tư đồ. Các quan liêu lớn nhỏ, ai ai cũng được thăng thưởng. Đại xá thiên hạ. Quân dân hai Xuyên chẳng ai không hân hoan.

Hôm sau thiết triều, các quan liêu văn võ lạy xong, đứng thành hai ban. Tiên chủ giáng chiếu rằng:

– Trẫm từ khi cùng Quan, Trương kết nghĩa ở vườn đào, thề cùng sống chết. Nay chẳng may nhị đệ Quan Công bị Tôn Quyền của Đông Ngô làm hại. Thù này thì chẳng chung trời đất, cùng nhật nguyệt với chúng! Nay trẫm đã lên ngôi đế, đều nhờ các khanh phò trợ, nếu không vì Quan Công báo thù, thì là phụ lại lời thề buổi ấy rồi. Trẫm nay dốc quân cả nước, đánh dẹp Đông Ngô, bắt sống nghịch tặc, để tế Quan Công, thì mới rửa được hận này. Đó là ý nguyện của trẫm!

Nói chưa dứt, ở trong ban có một người đột nhiên bước ra, mọp dưới thềm, can rằng:

– Không thể! Không thể!

Tiên chủ trông ra, thì là Hổ Uy tướng quân Triệu Tử Long. Chưa biết sẽ can gián thế nào? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XVI

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XVII

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XVII

161. Phạm Cương, Trương Đạt đâm Trương Phi.

162. Lưu Tiên chủ cất quân phạt Ngô.

163. Sứ Ngô Triệu Tư thuyết Tào Phi.

164. Quan Hưng chém tướng cứu Trương Bao.

165. Lưu Tiên chủ đại chiến Hao Đình.

166. Lục Tốn định kế phá quân Thục.

167. Tiên chủ đêm chạy về thành Bạch Đế.

168. Bát trận thạch đồ phục Lục Tốn.

169. Thành Bạch Đế, Tiên chủ gửi con côi.

170. Tào Phi năm ngả đánh Tây Xuyên.

161. PHẠM CƯƠNG, TRƯỜNG ĐẠT ĐÂM TRƯƠNG PHI

Đây nói Tiên chủ muốn cất quân đánh Đông Ngô. Triệu Vân can rằng:

– Quốc tặc Tào Tháo chẳng thể so bì với Tôn Quyền*, nên diệt Ngụy trước, thì ắt Ngô sẽ tự phục thôi. Nay Tào Phi lập mưu soán Hán đế, thần, người cùng nổi giận. Bệ hạ hãy sớm mưu đồ Quan Trung, cho quân đóng đồn ở thượng lưu Vị Hà, để đánh kẻ hung nghịch. Nghĩa sĩ Quan Đông ắt sẽ gói lương dẫn ngựa, để đón vương sự thôi. Nếu bỏ Ngụy mà đi đánh Ngô, quân đội một khi giao tranh, há có thể dứt ra sao? Mong bệ hạ xét cho.

Tiên chủ nói:

– Tôn Quyền hại mất em trẫm, lại thêm Mi Phương, Phó Sĩ Nhân, Phan Chương, Mã Trung đều có mối thù nghiến răng, hận muốn ăn thịt chúng mà diệt tộc nó, mới rửa được sự phiền muộn của trẫm! Khanh sao lại cản trở ta?

Triệu Vân nói:

– Thiên hạ mới là trọng, còn oán thù chỉ là khinh. Xin bệ hạ nghĩ cho tường tận.

Tiên chủ đáp rằng:

– Trẫm không báo thù cho em của ta, thì tuy có giang sơn vạn dặm, sao đủ cho là quý? Ý trẫm đã quyết, khanh chớ nói nữa.

Bèn chẳng nghe lời can của Triệu Vân, liền sai sứ đi tới chỗ Di Địch ở Ngũ Khê, mỗi chỗ đều mượn năm vạn quân Phiên, cùng tiếp ứng cho nhau, một mặt sai sứ đi Lãng Trung, dời Trương Phi làm Xa Kỵ tướng quân, lĩnh Tư lệ Hiệu úy, phong Tây Hương hầu*, kiêm Lãng Châu mục. Sứ giả lạy chào, bưng chiếu thư đi.

Đây nói Trương Phi từ lúc giữ Lãng Châu, nghe tin Quan Công bị Đông Ngô hãm hại, ngày đêm gào khóc, ướt đẫm cổ áo. Các tướng chỉ biết đem rượu cho Phi giải sầu. Phi say rồi, thì lại càng bốc giận thêm. Trên trướng dưới trướng nếu có người phạm tội, Phi liền lấy roi đánh. Nhiều kẻ bị roi đánh chết. Mỗi khi say, Phi lại nhằm về phía nam mà nghiến răng, trợn mắt, tức hận dữ dội; đến khi qua cơn say, thì lại cất tiếng khóc rống, bi thương không dứt. Chợt nghe có sứ giả đến, Phi vội vàng đón vào, mở chiếu ra đọc. Chiếu nói:

“Trẫm nhận mệnh trời, nối tiếp nghiệp lớn, trừ bạo dẹp loạn, chưa soi khắp chốn. Nay giặc cướp gây hại, dân chịu thống khổ, kẻ sĩ nhớ Hán, dài cổ ngóng đợi. Trẫm thấy xót xa, ngồi không yên chiếu, ăn chẳng thấy ngon, chỉnh đốn quân đội, ban lời cáo, thệ*, sắp sửa thay trời trừng phạt. Vì ngài trung thành, tài năng, noi dấu Thiệu Hổ*, danh vang xa gần, bởi thế đặc biệt ban lệnh rõ ràng, tiến lên tước cao, kiêm quản kinh sư. Hãy truyền rộng oai trời, vỗ về người theo phục bằng đức, đánh dẹp kẻ phản loạn bằng hình, cho xứng ý trẫm. Kinh Thi chẳng nói đó sao? “Chẳng nhiễu, chẳng gấp; phép nước làm đầu”; “Mưu lập công lớn, ban phúc cho ngươi”*. Có thể không gắng sức sao?

Chương Vũ năm đầu [221], ngày tháng năm, ban chiếu”.

Phi nhận chức tước, hướng về phía bắc mà lạy, rồi lấy rượu đãi sứ giả. Phi nói:

– Thù của anh ta, nặng như núi non. Bề tôi ở miếu đường, sao không sớm tâu xin cất quân?

Sứ đáp rằng:

– Có nhiều người khuyên diệt Ngụy trước, rồi sau mới phạt Ngô.

Phi nổi giận, nói:

– Đó là lời lẽ gì? Ngày trước lúc ta kết nghĩa ở vườn đào, thề cùng sống chết. Nay chẳng may Quan Công nửa chừng bị hại, ta sao có thể một mình hưởng phú quý đây? Ta sẽ tới gặp thiên tử, nguyện làm Tiền bộ Tiên phong, đeo tang đánh Ngô, bắt sống nghịch tặc, cúng tế Quan Công, để tỏ rõ lời thề ngày trước, thì mới thỏa nguyện của ta.

Nói dứt, liền cùng sứ giả nhắm hướng Thành Đô mà đi.

Đây nói Tiên chủ mỗi ngày đều tới giáo trường thao diễn quân mã, chọn ngày cất quân. Bởi thế, các công khanh tới phủ Thừa tướng cùng gặp Khổng Minh, nói:

– Nay thiên tử mới nhận ngôi lớn, lại tự mình thống suất quân ngũ, đấy chẳng phải là xem xã tắc làm trọng. Thừa tướng giữ trách nhiệm cân bằng triều đình, nên can gián đi. Khổng Minh nói:

– Ta khổ sở can gián mấy phen mà không nghe. Hôm nay các ngươi hãy theo ta vào giáo trường can gián đi.

Thế là Khổng Minh dẫn trăm quan tới tâu với Tiên chủ rằng:

– Thần nghe nói: “Đứa trẻ ngàn vàng không ngồi cheo leo ở bên nhà”. Bệ hạ vốn có tư chất của bậc thượng thánh, nối truyền chính thống của tổ tông, mới lên ngôi báu, chẳng nghĩ đến việc lấy đức phục người, vì sự phẫn nộ nhất thời mà tự nắm đại quân, vượt núi khe hiểm trở, chịu cái nguy trên sông nước, tự mình đội tên, đá. Đấy chẳng phải là coi trọng tông miếu đâu. Bệ hạ nếu quyết ý báo thù, hãy sai một thượng tướng cầm quân đi đánh, cũng chẳng được sao?

Tiên chủ thấy Khổng Minh khổ sở can gián, trong lòng hơi chuyển, bèn nói:

– Trẫm hãy tạm bãi binh, để mưu đồ kế hay khác.

Xa giá toan dời đi, chợt có tin báo Trương Phi đã đến. Tiên chủ kíp mời vào gặp, miễn cho khỏi mặc triều phục. Phi đến sảnh diễn võ, lạy mọp dưới đất, ôm chân Tiên chủ mà khóc. Tiện chủ vỗ lưng Phi, cũng khóc. Phi nói:

– Bệ hạ nay đã làm vua, sớm quên lời thề ở vườn đào rồi! Thù của anh hai, sao lại không báo?

Tiên chủ nói:

– Các quan can ngăn, chưa dám khinh động.

Phi nói:

– Người khác đều vui với phú quý, há biết lời minh thệ khi xưa đâu? Nếu bệ hạ không đi, thần sẽ liều tấm thân một trượng này, vì anh hai mà báo thù! Nếu chẳng thể báo được, thần thà chết chứ không gặp bệ hạ đâu!

Tiên chủ nói:

– Trẫm cùng người anh em cùng đi.

Phi nói:

– Lời minh thệ ngày trước, nguyện cùng sống chết, thiên hạ đều biết. Bệ hạ chớ khiến người ta chê cười.

Tiên chủ nói:

– Khanh hãy cầm quân bản bộ, từ Lãng Châu kéo ra. Trẫm thống suất tinh binh, hội họp ở Giang Châu, cùng đánh Đông Ngô, để rửa hận này!

Phi nói:

– Sao dám để lỡ một mảy may nào?

Tiên chủ nói:

– Trẫm vốn biết khanh say rồi thì cậy khỏe, đánh đập sĩ tốt, đấy là con đường chuốc vạ. Từ nay về sau làm việc hãy nên khoan dung, chẳng nên như xưa nữa.

Phi lạy chào mà đi.

Hôm sau, Tiên chủ chỉnh đốn quân mã toan đi. Học sĩ Tần Mật rời ban tâu rằng:

– Bệ hạ đi chuyến này vốn vì Quan Công mà báo thù. Thần trộm cho là không thể. Bệ hạ liều tấm thân vạn cỗ xe để làm tròn cái nghĩa nhỏ. Đấy là điều mà cổ nhân chẳng làm. Vả, Quan Công khinh người hiền, khi kẻ sĩ, cương trực mà tự kiêu, đến nỗi mất mạng, chẳng phải là trời làm cho mất. Mong bệ hạ nghĩ đi.

Tiên chủ nổi giận, nói:

– Quan Công cùng trẫm như là một. Nghĩa lớn hãy còn, há thể quên ư?

Mật mọp dưới đất không đứng dậy, nói:

– Bệ hạ không theo, ắt sẽ thua to. Chỉ tiếc thay cơ nghiệp mới dựng, lại thuộc về người khác rồi!

Tiên chủ cả giận, nói:

– Trẫm sắp cất quân. Ngươi lại buông ra lời bất lợi ấy!

Bèn nạt võ sĩ lôi ra chém đi. Mật chẳng hề biến sắc, ngoái nhìn Tiên chủ mà cười, nói:

– Thần chết không ân hận, khỏi thấy dân Xuyên rơi vào than lửa rồi!

Các quan liệu văn võ đều bước ra tâu rằng:

– Mật là lương thần, xin chúa công nhân từ.

Tiên chủ nói:

– Hãy tạm giam vào ngục, đợi trẫm báo thù trở về rồi sẽ chém đi.

Đây nói Khổng Minh nghe tin, bèn dâng biểu can ngăn, để cứu Tần Mật. Biểu nói:

“Bọn thần là Lượng trộm nghĩ: giặc Ngô buông tuồng lòng dạ Trịnh Vũ*, đến nỗi Kinh Châu có họa diệt vong, rơi tướng tinh ở Ngưu đẩu, gãy trụ trời tại đất Sở. Tâm tình đau buồn ấy, đáng nên cất quân hỏi tội; thiếu đường bàn tính, thảy đều buông lời bàn phẫn nộ. Mọi người đều cho rằng: việc dời vạc Hán, tội là ở giặc Tào; đổi vận họ Lưu, lỗi chẳng bởi Tôn Quyền. Bởi thế cho rằng bọn giặc Ngụy nếu đã trừ sạch thì đám cướp Ngô ắt tự thần phục. Mong bệ hạ thu nạp lời vàng ngọc của Tần Mật, nhớ lại cái dũng đâm hổ của Biện Trang*, nuôi dưỡng sức lực sĩ tốt, mưu đồ kế hay khác. Thì ắt xã tắc may mắn lắm! Thiên hạ may mắn lắm!”.

Tiên chủ đọc xong, vứt tờ biểu xuống đất, nói:

– Ý trẫm đã quyết, ai còn can nữa thì hãy xông vào thanh kiếm này để làm hiệu lệnh!

Bèn sai Thừa tướng Gia Cát Lượng bảo vệ Thái tử, giữ Tây Xuyên; Phiếu Kỵ tướng quân Mã Siêu cùng em là Mã Đại giúp đỡ Trấn Bắc tướng quân Ngụy Diên cùng giữ Hán Trung, để ngăn quân Ngụy; Hổ Uy tướng quân Triệu Vân làm Hậu ứng, kiêm Đốc lương thảo; Hoàng Quyền, Trình Kì làm Tham mưu, Mã Lương, Trần Chấn quản lý văn thư, Hoàng Trung làm Tiền bộ Tiên phong; Phùng Tập, Trương Nam làm Phó tướng, Phó Đồng, Trương Dực làm Trung quân Hộ ủy; Triệu Dung, Liễu Thuần làm Hậu hợp. Hơn trăm viên tướng Xuyên chia làm các đội, cùng quân các xứ người Man Di Ngũ Khê, cộng là bảy mươi lăm vạn, theo thứ tự trước sau mà điều khiển. Chỉ định năm Chương Vũ thứ nhất [221], tháng bảy, thượng tuần sẽ xuất quân.

Đây nói Trương Phi về đến Lãng Trung, sai quân sĩ thảy đều cầm cờ trắng, đeo tang đi đánh Ngô, báo thù cho anh hai, chọn ngày cất quân. Chợt dưới trướng có hai viên mạt tướng là Phạm Cương, Trương Đạt vào trướng thưa rằng:

– Chiến thuyền, cờ trắng, bào trắng cần có, nhất thời chẳng mượn được ở đâu, xin cho nới kỳ hạn thì mới được.

Phi cả giận, nói:

– Ta muốn báo thù, chỉ hận chẳng thể ngày mai là tới được đất của bọn nghịch tặc! Ngươi sao dám trái tướng lệnh của ta?

Bèn nạt võ sĩ bảo trói họ lên cây, ai nấy đều bị đánh bốn mươi roi vào lưng. Phi giơ tay trỏ, nói:

– Ngày mai phải chuẩn bị đầy đủ! Nếu trái lệnh ta, thì sẽ giết ngay hai người các ngươi để cho các quân xem!

Hai người lồng ngực tan nát, máu ra đầy miệng, trở về thuyền bàn bạc. Phạm Cương nói:

– Hôm nay phải chịu hình phạt rồi, nhưng bọn ta làm sao mà lo liệu đủ? Người này tính nóng như lửa. Nếu ngày mai không đầy đủ, ta và ngươi sẽ đều bị giết thôi!

Trương Đạt nói:

– Nếu như hắn giết ta, chi bằng ta giết hắn!

Cương nói:

– Chỉ hiềm chẳng thể đến gần.

Đạt nói:

– Hai ta nếu chẳng đến số chết, thì hắn ta sẽ say rượu ngủ trên giường. Nếu đã đến số chết, thì hắn chẳng say.

Hai người bản xong, bèn sai người thăm dò.

Hôm ấy Phi ở trong trướng, tâm thần hỗn loạn, đi đứng bất thường, bèn hỏi các tướng bộ khác rằng:

– Hôm nay ta lòng kinh hoàng, thịt lại giật, ngồi nằm chẳng yên, thế là nghĩa gì?

Bộ khúc đáp rằng:

– Đấy là quân hầu nhớ nghĩ đến Quan Công, nên mới như vậy. Phi sai người đem rượu tới, cùng bộ khúc uống rượu, chẳng ngờ đã say mèm, nằm ở trong trướng. Hai tên giặc Phạm, Trương thăm dò được tin tức ấy, ai nấy đều giấu đoản đao, đến canh một đêm ấy, bí mật đi vào trong trướng, giả vờ nói có người muốn bẩm đại sự cơ mật, đi thẳng tới trước giường. Phi ngáy như sấm. Hai tên giặc ra tay, giết chết Phi, giấu thủ cấp đem ra ngoài, liền đi xuống thuyền, dẫn mấy chục người đi đầu hàng Đông Ngô. Phi chết năm năm mươi lăm tuổi. Có bài thơ tán ở miếu rằng:

Đầu báo, mắt to tròn

Cằm én, chòm râu hổ

Trường Bản đầu cầu gãy

Tào Công vọt ngựa về

Anh hùng hơn Mạnh Khởi

Trung nghĩa thả Nghiêm Nhan

Tây Thục hằng ngưỡng mộ

Công danh nặng Kiếm Quan.

Người hiền thời Tống có thơ khen tặng Trương Xa Kỵ rằng:

An Hỉ từng nghe đánh Đốc bưu

Khăn Vàng quét sạch động chư hầu

Hổ Lao ải nọ người khâm phục

Trường Bản cầu đây nước ngược dòng

Nghĩa thả Nghiêm Nhan lên cõi Thục

Võ khinh Trương Cáp chấn Trung Châu

Tướng quân nếu chẳng vội vàng chết

Sơn hà Ngô, Ngụy thảy thuộc Lưu.

Lại có thơ rằng:

Trợn mắt, cắp mâu, nạt Ngụy binh

Khiến cho Tiên chủ được toàn thân

Chẳng hay lòng bụng đà sinh biến

Uổng tiếng anh hùng địch vạn nhân.

Lại có thơ rằng:

Hãy xem Hán mạt Trương Xa Kỵ

Thương, ngựa đủ tài chống vạn quân

Bởi vì vẫn thích đánh sĩ tốt

Đến nỗi tiểu nhân hại tấm thân.

Lại có lời bình về Quan Công, Ích Đức rằng:

“Quan Công, Trương Phi đều được khen là địch được vạn người, là hổ thần ở đời. Công báo đáp Tào Công, Phi nghĩa thả Nghiêm Nhan, đều có phong độ quốc sĩ. Nhưng Công cứng cỏi mà tự kiêu, Phi tàn bạo mà không có ân huệ, vì sở đoản mà chuốc thất bại, đó là lẽ thường ở đời vậy”*.

Lại có bài tán rằng:

Quan, Trương dũng mãnh

Ra mặt cứu đời

Chắp cánh bay cao

Hùng tráng như hổ

Che chở tả hữu

Bay vọt như chớp

Vượt qua gian nan

Giúp chúa nên nghiệp

Nối gót Hàn, Cảnh*

Chung tiếng khen đức

Đối đãi vô lễ

Đều bị gian hại

Thương thay nghĩ cạn

Xả thân giúp nước*.

Hãy nói trong quân nghe tin Phạm Cương, Trương Đạt hại mất Trương Phi, bèn cất quân truy đuổi nhưng không kịp. Bộ tướng là Ngô Ban trước tiên gửi biểu chương tâu cho thiên tử biết, rồi sau sai con trưởng là Trương Bao* chuẩn bị quan tài khâm liệm, sai em là Trương Thiệu giữ Lãng Trung. Bao tự đi báo với Tiên chủ.

Đây nói Tiên chủ vào năm Chương Vũ thứ nhất [221], tháng bảy, ngày Bính Dần xuất sư. Các quan liêu lớn nhỏ đều theo Khổng Minh tiễn chân mười dặm mới trở về. Đêm ấy, Tiên chủ lòng kinh động, thịt giật nảy, nằm ngủ không yên, bèn rời trướng xem thiên văn, thấy một vì sao ở phía tây bắc, lớn như cái đấu, đột nhiên sa xuống đất. Tiên chủ nghi ngờ lắm, suốt đêm sai người đi hỏi Khổng Minh. Khổng Minh tâu về rằng:

– Ứng vào điềm tổn thất mất một thượng tướng. Trong vòng ba ngày sẽ có tin kinh động báo đến.

Tiên chủ nhân thế mà án binh bất động. Chợt thị thần tấu rằng:

– Bộ tướng của Trương Xa Kỵ ở Lãng Trung là Đô đốc Ngô Ban sai người bưng biểu báo tang đến.

Tiên chủ giậm chân, nói:

– Ôi! Em trẫm chết rồi!

Đến khi đọc biểu xong, thì quả nhiên là như thế. Tiên chủ cất tiếng khóc rống, trông ra xa mà cúng tế. Hôm sau, có người báo có một đội quân mã kéo đến như gió cuốn. Tiên chủ rời doanh để nhìn, hồi lâu thì thấy một viên tiểu tướng, mặc bào trắng, giáp bạc, rời yên xuống ngựa, mọc dưới đất mà khóc. Đấy là Trương Bao. Bao nói:

– Phạm Cương, Trương Đạt giết mất phụ thân, đem thủ cấp đi đầu hàng Ngô rồi!

Tiên chủ đau khóc quá đỗi, ăn uống đều ít ỏi. Quần thần khổ sở can rằng:

– Bệ hạ muốn vì Quan Công mà báo thù, cớ sao lại tự tàn hại mình rồng?

Tiên chủ bấy giờ mới ăn uống, bèn nói với Trương Bao rằng:

– Khanh hãy cùng Ngô Ban dẫn quân bản bộ làm tiên phong, vì cha khanh mà báo thù, được chăng?

Bao nói:

– Vì cha, vì nước, vạn chết chẳng từ!

Tiên chủ đang muốn sai Bao cất quân, lại được báo có một đội quân mặc toàn tơ trắng, ùa đến như cơn gió. Tiên chủ kinh ngạc, nghi ngờ, bèn sai thị thần đi xem. Chưa biết là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

162. LƯU TIÊN CHỦ CẤT QUÂN PHẠT NGÔ

Đây nói thị thần dẫn một tiểu tướng quân mặc áo bào trắng, giáp bạc vào doanh, mọp dưới đất mà khóc. Tiên chủ trông ra, thì là con thứ của Quan Công là Quan Hưng. Tiên chủ thấy Quan Hưng, lại tưởng nhớ đến Quan Công, bèn cất tiếng khóc to. Các quan tâu rằng:

– “Lệ rồng rơi xuống, khô hạn ba năm”. Bệ hạ hãy vì xã tắc làm trọng, chẳng thể tự vứt bỏ thân mình.

Tiên chủ nói:

– Trẫm nhớ lúc còn áo vải, cùng Quan, Trương kết nghĩa, thề cùng sống chết. Nay trẫm đã làm thiên tử, muốn cùng hai em hưởng chung phú quý, chẳng may mà đều mất, chết chẳng đáng số. Trước mắt nhìn thấy hai cháu đây, lòng tuy là sắt đá, nhưng sao có thể ngăn được dòng lệ đau thương đây?

Nói xong lại khóc, hôn mê mấy lần. Các quan nói:

– Hai tiểu tướng quân hãy lui ra, để cho thánh thượng được an dưỡng mình rồng.

Thị thần tâu rằng:

– Bệ hạ tuổi quá lục tuần, nếu lo rầu quá đỗi, sợ chẳng ích chi.

Tiên chủ nói:

– Hai em đều mất, mình trẫm ở trên đời, ấy là phụ lại lời thề ngày ấy rồi!

Nói dứt, lại đập đầu xuống đất mà khóc. Các quan bàn bạc, nói:

– Nay thiên tử phiền não như thế, làm sao khuyên giải?

Mã Lương nói:

– Nay chúa công mới lên ngôi báu, hiện nắm giữ hơn bảy mươi vạn đại quân, tiến đánh Giang Nam, mà suốt ngày vì Quan, Trương gào khóc, là điềm chẳng lành.

Trần Chấn nói:

– Ta nghe nói phía tây núi Thanh Thành ở Thành Đô có một ẩn giả, họ Lý tên Ý. Người đời truyền rằng ông lão này là người thời Hán Văn đế, đến nay đã hơn ba trăm tuổi, trên thông thiên văn, dưới tường địa lý, giữa biết sự sống chết, may rủi của người đời, đấy là thần tiên đời nay. Sao không tâu với thiên tử, hãy dùng xe êm đệm dày, đón ông lão ấy, thử hỏi cát hung, còn hơn lời can của bọn ta đấy.

Các quan đều nói:

– Lời này rất hay!

Bèn vào tâu Tiên chủ, nói hết chuyện của Lý Ý. Tiên chủ nghe theo, liền sai sứ giả bưng chiếu, sai Trần Chấn đi cùng.

Chấn đêm ngày đi tới xứ ấy, sai người trong làng dẫn vào chỗ lũng núi sâu, trông ra xa thấy một tiền trang, mây lành mờ mịt, khí tốt khác thường. Chợt thấy một tiểu đồng tới đón, nói:

– Người đang đến lẽ nào là Trần Hiếu Khởi ư?

Chấn cả kinh, nói:

– Tiên đồng sao lại biết họ và tên chữ của ta?

Đồng tử nói:

– Thầy tôi đêm qua có nói: hôm nay ắt có chiếu chỉ của hoàng đế Đại Thục được đưa đến, sứ giả ắt là Trần Hiếu Khởi.

Chấn nói:

– Người ta nói đấy đúng là bậc thần tiên, lời này đáng tin chẳng sai rồi.

Chấn càng thêm kính cẩn, lạy mọp ở trước trang. Lý Ý mời vào. Chẩn nói:

– Thiên tử vội vã muốn gặp tiên ông một phen.

Lý Ý viện cớ già cả không đi. Chấn nói:

– Nếu tiên ông không đi, ắt mỗ cũng chẳng có đường quay về rồi.

Lại ba lần thỉnh cầu tha thiết, Lý Ý mới chịu đi.

Chấn sai sứ thần phi báo về doanh trước. Tiên chủ liền dẫn trăm quan rời doanh năm dặm để nghênh đón, thấy Lý Ý tóc bạc trắng, mặt mũi như trẻ con, mắt xanh biếc, con ngươi vuông*, có ánh sáng chói lọi, thân như cây bách lâu năm. Tiên chủ mời vào trong doanh. Làm lễ xong, Lý Ý nói:

– Lão phu chỉ là gã nhà quê trong núi hoang, không có tài học thuật lạ gì, sao chúa thượng lại nhọc nhằn mà kính trọng như vậy?

Tiên chủ nói:

– Trẫm lúc đầu cùng Quan, Trương kết giao sống chết, cùng lăn lộn binh nhung hơn ba mươi năm rồi. Mọi người đều vì trẫm là đời sau của Trung Sơn Tĩnh vương, bèn lập làm đế. Nay thì hai em bị hại, kẻ thù ở Đông Ngô, bởi thế mới dẫn đại quân, hội họp với các tù trưởng Man Di, cùng nhau đánh Ngô, chưa biết cát hung. Đã lâu nghe tiên ông thông hiểu nguyên nhân hưng phế, họa phước, nên đặc biệt mời tới đây. Mong tiên ông quyết cho một lời.

Lý Ý nói:

– Đó là số trời, chẳng phải điều lão phu biết được.

Tiên chủ lại ba lần xin hỏi. Ý bèn xin giấy bút. Tiên chủ tự dâng lên. Ý bèn vẽ hơn bốn mươi bức binh mã, khí giới, vẽ xong liền dùng tay xé nát từng tờ. Lại vẽ một người cao lớn nằm ngửa trên mặt đất, bên cạnh có một người đào hố chôn đi, trên viết một chữ Bạch lớn, rồi khấu đầu bỏ đi. Tiên chủ rất không vui, nói rằng:

– Đấy là cuồng sĩ thôi! Cần gì phải tin.

Bèn lấy lửa đốt hết đi, rồi đốc quân tiến lên.

Trương Bao vào tâu rằng:

– Quân mã của Ngô Ban đã tới, tiểu thần xin làm tiên phong.

Tiên chủ cảm động với ý chí ấy, bèn lấy ấn đưa cho Trương Bao. Bao đang định đeo ấn, lại có một tướng thiếu niên phấn chấn bước ra, nói:

– Để ấn lại cho ta! Chỉ riêng người có lòng muốn báo thù, ta há không có ý muốn báo thù sao?

Tiên chủ trông ra, thì là con thứ của Quan Công là Quan Hưng. Hưng lạy, khóc, nói:

– Cha, anh của thần đều bị Đông Ngô hãm hại. Thần mong liều tấm thân vô dụng, trên báo thù của cha, anh, dưới rửa sỉ nhục cho thân này, mong bệ hạ ban cho chức tiên phong.

Bao nói:

– Kẻ thù của cha ta hiện ở Đông Ngô, sao lại chẳng bắt hắn? Ta đã vâng chiếu mệnh rồi.

Hưng nói:

– Ngươi có tài gì mà dám nhận chức ấy?

Bao nói:

– Ta từ nhỏ đã học tập võ nghệ, tên chẳng bắn hụt.

Tiên chủ nói:

– Trẫm đang muốn xem hiền chất trổ tài, để biết hơn kém.

Bao sai quân rời xa hai trăm bước dựng một lá cờ, trên cờ có hồng tâm. Bao giương cung lắp tên, bắn liền ba mũi, đều trúng hồng tâm. Mọi người đều khen hay. Hưng cầm cung trên tay, nói:

– Bắn trúng hồng tâm, sao đủ cho là kỳ lạ?

Đang nói, chợt trên đầu có một hàng chim nhạn bay qua, Hưng trỏ chúng, nói:

– Ta sẽ bắn con chim nhạn thứ ba.

Nói dứt, con chim nhạn ấy theo tiếng cung bật là rơi xuống. Quan liêu văn võ đều ồ lên khen ngợi. Bao cả giận, bay người lên ngựa, tay cầm Trương Bát Điểm Cương Mâu mà cha sử dụng, ngồi ở trên ngựa kêu to rằng:

– Ngươi dám cùng ta tỉ thí võ nghệ chăng?

Hưng cũng lên ngựa, cầm thanh đại đao gia truyền, phóng ngựa ra, nói:

– Riêng ngươi có tài dùng thương, ta há chẳng có tài dùng đao ư?

Hai tướng vừa toan giao tranh, Tiên chủ hét to rằng:

– Hai con chớ được vô lễ! Lại nghe ta xử trí!

Hai người Hưng, Bao vội vàng xuống ngựa. Ai nấy đều vứt binh khí, lạy mọp xin tội. Tiên chủ nói:

– Trẫm từ khi ở quận Trác cùng phụ thân của các khanh kết giao tình khác họ, rất giống như cốt nhục, chưa từng có nửa điều sai khác. Ngày nay hai người các ngươi đều là phận anh em, nên nhớ đến tang cha, may rủi giúp nhau, hoạn nạn phò trợ, cũng chẳng phụ sự thân tình ấy. Cớ sao vì một câu phẫn nộ, mà người nhà tự đấu nhau? Ấy là đánh mất đại nghĩa rồi! Tang cha còn chưa xa, mà còn như thế, huống hồ là sau này ư?

Hai người Bao, Hưng hối hận, lạy xin tội. Tiên chủ hỏi rằng:

– Các khanh ai lớn tuổi hơn?

Bao nói:

– Thần lớn hơn Quan Hưng một năm.

Tiên chủ sai Hưng bái Bao làm anh. Hai người ở trên trướng bẻ tên để thề, vĩnh viễn cứu giúp nhau. Tiên chủ hạ chiếu rằng:

– Ngô Ban làm tiên phong, trẫm tự dẫn quân đi sau. Sai Quan Hưng, Trương Bao dẫn ba ngàn quân tinh nhuệ để hộ giá.

Truyền lệnh xong rồi, thủy bộ cùng tiến, ngựa thuyền cùng đi, thế quân rầm rộ, tung hoành cùng đánh tới nước Ngô.

Đây nói hai tên giặc Phạm Cương, Trương Đạt đem thủ cấp Trương Phi tới hiến cho Ngô hầu, kể rõ việc trước. Tôn Quyền nghe xong, thu nhận hai người ấy, rồi nói với trăm quan:

– Nay Lưu Huyền Đức đã lên ngôi đế, thống lĩnh hơn bảy mươi vạn tinh binh, ngự giá thân chinh, thế như Thái Sơn, phải làm sao đây?

Trăm quan thảy đều tái mặt, ai nấy nhìn nhau, chẳng dám nói gì. Gia Cát Cẩn bước ra nói:

– Mỗ ăn lộc của quân hầu đã lâu rồi, không có gì báo đáp, xin liều tấm thân tàn đi gặp Thục chủ, đem lợi hại thuyết phục, khiến hai nước hòa hợp, cùng phát binh đi hỏi tội soán nghịch của Tào Phi, khiến dân chúng Giang Nam khỏi rơi vào than lửa.

Quyền cả mừng, liền sai Gia Cát Cẩn làm sứ, tới thuyết phục Tiên chủ bãi binh. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

163. SỨ NGÔ TRIỆU TƯ THUYẾT TÀO PHI

Năm Chương Vũ thứ nhất [221], mùa thu, tháng tám, Tiên chủ cất đại quân tới Quỳ quan, xa giá đóng đồn ở thành Bạch Đế. Quân mã tiền đội đã rời cửa Xuyên. Cận thần tâu rằng:

– Gia Cát Cẩn của Ngô tới.

Tiên chủ truyền chỉ:

– Chớ để cho vào.

Hoàng Quyền tâu rằng:

– Em của Cẩn làm thừa tướng ở Thục, ắt có việc gì mới tới đây. Bệ hạ cớ gì lại cự tuyệt y? Nên gọi vào, thử xem hắn nói sao, nên theo thì cứ theo, nếu không nên theo, thì đuổi đi. Lại mượn miệng hắn nói cho Tôn Quyền, để hắn biết ta hỏi tội là có danh nghĩa.

Tiên chủ nghe theo, triệu Cẩn vào thành. Cẩn lạy mọp dưới đất. Tiên chủ hỏi rằng:

– Tử Du từ xa đến đây, ắt có việc chi?

Cẩn nói:

– Em thần thờ bệ hạ đã lâu. Thần vì cậy có em trai, chẳng tránh tội chết búa rìu, đặc biệt tới tâu việc của Kinh Châu. Gần đây Quan Công ở tại Giang Bắc. Ngô hầu mấy phen cầu thân mà không được. Lại thêm Lữ Mông cùng Quan Công bất hòa, mấy phen bị Quan Công nhục mạ Ngô hầu, vì thế mà chất oán, đó là một cớ. Sau Quan Công lấy Tương Dương, Tào Tháo ba lần lấy thiên tử làm lý do, sai sứ đến chỗ Ngô hầu, sai đem quân tập kích Kinh Châu. Ngô hầu hết sức không chịu. Lữ Mông giấu giếm không bẩm với Ngô hầu, liền tự tiện cất quân, chẳng may thành việc lớn. Ngô hầu vì Lữ Mông có thù mà hại Quan Công, hối hận chẳng kịp. Đấy là tội lỗi của Lữ Mông, chẳng phải việc của Ngô hầu. Nay Lữ Mông đã chết, oán thù đã vơi. Tôn phu nhân từ lâu nhớ nhung bệ hạ, hận chẳng được gặp mặt. Nay Ngô hầu sai thần làm sứ, nguyện giao cắt Kinh Châu, hoàn trả các hàng tướng, đưa phu nhân về, vĩnh viễn kết minh, cùng diệt Tào Phi, để làm rõ tội soán nghịch, chưa biết thánh ý ra sao?

Tiên chủ nổi giận, nói:

– Các ngươi hại chết Quan Công, là làm nát lòng dạ trẫm rồi. Ngày nay còn dám dùng lời khéo, sắc đẹp tới thuyết phục ư?

Cẩn nói:

Thần xin lấy việc nặng nhẹ, lớn nhỏ để cùng bàn luận với bệ hạ. Bệ hạ là hoàng thúc triều Hán. Nay Hán đế đã bị Tào Phi soán nghịch, lại không báo thù, mà vì tình thân với người khác họ, tự nắm đại quân, vượt hiểm núi sông, tới quyết thư hùng. Đấy là bỏ nghĩa lớn mà theo nghĩa nhỏ vậy. Trung Nguyên là đất đai trong hải nội, hai đô đều là đất sáng nghiệp của Đại Hán. Bệ hạ không lấy, mà chỉ tranh giành Kinh Châu. Đó là vứt nặng mà tìm nhẹ vậy. Thiên hạ đều biết bệ hạ lên ngôi, ắt hưng Hán thất, khôi phục sơn hà. Nay lại vì sự phẫn nộ cho một viên tướng, mà nhọc thân ông vua vạn thặng. Đó là tính toán sai lầm. Bệ hạ xét cho.

Tiên chủ cả giận, nói:

– Mối thù giết em ta, không thể cùng trời đất, chung nhật nguyệt đâu! Nếu như muốn trẫm bãi binh, trừ khi ta chết mới thôi! Nếu không nể mặt Thừa tướng, thì đã chém đầu ngươi trước! Nay hãy tạm nhẫn nhịn thả cho ngươi về, hãy nói cho Tôn Quyền biết rằng: “Hãy rửa cổ chịu chém! Trẫm phải đạp bằng Giang Nam, mới rửa được một phần trong số vạn thôi!”.

Gia Cát Cẩn thấy Tiên chủ chẳng thể thuyết phục được, tự trở về Giang Nam.

Đây nói Trương Chiêu vào gặp Tôn Quyền, nói:

– Gia Cát Tử Du biết Thục thế mạnh, bởi thế mới mượn cớ làm sứ mà đi, ắt hàng Huyền Đức rồi.

Quyền nói:

– Không phải. Cô với Tử Du có lời thề sống chết chẳng thay lòng. Tử Du chẳng phụ cô. Cô cũng không phụ Tử Du đâu. Ngày trước Tử Du lúc ở Sài Tang, Khổng Minh tới Ngô. Cô bảo với Tử Du rằng: “Khanh với Khổng Minh là anh em một nhà, sao không giữ hắn lại?”. Tử Du nói: “Em tôi đã thờ Huyền Đức, về nghĩa thì chẳng hai lòng. Em tôi ắt không chịu ở lại Ngô, cũng như Cẩn sẽ chẳng bỏ đi”. Lời ấy đủ thấu đến thần linh. Há lẽ hôm nay lại chịu hàng Thục ư? Cô thấy Tử Du có thể cùng kết giao sâu đậm, chẳng phải là loại mà người ngoài có thể li gián được đâu.

Đang nói chuyện, chợt có tin báo Gia Cát Cẩn trở về. Quyền nói:

– Cô đã nói thế nào?

Bọn Trương Chiêu xấu hổ đầy mặt. Cẩn gặp Tôn Quyền, nói việc Tiên chủ chẳng chịu liên hòa. Quyền cả kinh, nói:

– Nếu như thế, ắt Giang Nam nguy rồi!

Nói chưa dứt, dưới thềm có một người tiến lên, nói:

– Mỗ có một kế, có thể giải mối nguy này.

Quyền trông ra, thì là Trung đại phu Triệu Tư. Quyền nói:

– Đức Độ* có kế hay gì?

Tư nói:

– Chúa công hãy viết một tờ biểu. Mỗ nguyện làm sứ, đi Hứa Đô gặp Ngụy đế Tào Phi, bày tỏ lợi hại, khiến họ tập kích Hán Trung, ắt quân Thục tự nhiên quay về thôi.

Quyền nói:

– Kế ấy cực hay. Khanh đi chuyến này, chớ để mất thể diện của Đông Ngô.

Tư nói:

– Nếu có chút nào sơ sót, sẽ lập tức đâm đầu xuống sông mà chết. Sao còn mặt mũi nào mà gặp nhân vật ở Giang Nam đây?

Quyền cả mừng, liền viết biểu xưng thần, lại đem trả bọn Vu Cấm, sai Triệu Tư làm sứ.

Tư đêm ngày đi tới Hứa Đô, trước tiên gặp bọn Thái úy Giả Hủ cùng các quan liêu. Buổi chầu sớm hôm sau, Giả Hủ rời ban tâu rằng:

– Đông Ngô sai Trung đại phu Triệu Tư dâng biểu.

Ngụy đế cười, nói:

– Đây là muốn giải mối nguy từ quân Thục.

Bèn sai cho vào. Tư lạy mọp ở Đan Trì. Trăm quan chúc mừng. Phi đọc biểu chương xong, bèn hỏi Tư rằng:

– Ngô hầu là loại chúa thế nào?

Tư tâu rằng:

– Là vị chúa thông minh, nhân trí, hùng lược.

Phi cười lớn. Tư hỏi rằng:

– Bệ hạ sao lại cười?

Phi nói:

– Trẫm cười khanh siểm nịnh quá mức đó thôi!

Tư nói:

– Bệ hạ hãy nghe thần giải thích.

Phi nói:

– Khanh nói hợp lý, thì trẫm sẽ chuẩn y ngay tờ biểu này.

Tư nói:

– Thu nạp Lỗ Túc trong đám tầm thường, đó là thông đấy; đề bạt Lữ Mông ở trong hàng trận, đó là minh đấy, bắt Vu Cấm mà không làm hại, đó là nhân đấy, lấy Kinh Châu mà đao không vấy máu, đó là trí đấy; chiếm ba châu, như hổ nhòm thiên hạ, đó là hùng đấy; khuất mình dưới bệ hạ, đó là lược đấy. Lấy đó mà bàn luận, há chẳng phải là vị chúa thông minh, nhân trí, hùng lược sao?

Phi lại hỏi rằng:

– Ngô hầu có để tâm đến việc học hỏi chăng?

Tư nói:

– Ngô hầu có vạn thuyền trên sông, binh giáp trăm vạn, dùng người hiền, sai người tài, mà vẫn có chí với kinh luân, mưu lược. Hễ có chút ít thư nhàn, thì đọc rộng sách truyện và sử tích các đời. Ấy là phong thái của kỳ nhân dị sĩ, chẳng phải chỉ học kẻ thư sinh tầm chương trích cú mà thôi đâu.

Phi nói:

– Trẫm muốn đánh Ngô, được chăng?

Tư nói:

– Nước lớn có quân chinh phạt, nước nhỏ có phòng bị kiên cố.

Phi nói:

– Ngô có ngán* Ngụy không?

Tư nói:

– Binh giáp trăm vạn, Giang, Hán làm hào, còn ngán gì nữa?

Phi lại nói:

– Người Đông Ngô như đại phu đây thì có bao nhiêu người?

Tư nói:

– Kẻ thông minh đặc biệt thì có tám, chín chục người. Còn hạng như thần, xe chở đấu lường cũng không tính hết.

Phi than rằng:

– “Đi sứ bốn phương, chẳng nhục mệnh vua”, có thể gọi là kẻ sĩ rồi! Khanh có thể nhận lấy câu đó đấy.

Thế là Ngụy đế lập tức giáng chiếu, sai Thái thường khanh Hình Trinh bang sách văn, phong Tôn Quyền làm Ngô vương, ban thêm Cửu tích. Triệu Tư tạ ơn, rời thành.

Đại phu Lưu Diệp can rằng:

– Nay Tôn Quyền sợ thế quân Thục, bởi thế mới đến xin hàng, để làm núng thế quân địch. Theo ngu kiến của thần, thì Ngô Thục giao tranh là trời làm cho chúng diệt vong. Bệ hạ hãy sai một thượng tướng, cầm mấy vạn binh vượt sông. Thục đánh ở ngoài, ta đánh ở trong. Nước Ngô sẽ mất thôi, chẳng sống qua một tuần đâu. Ngô mất, ắt Thục há tồn tại lâu ư? Mong bệ hạ xét cho.

Phi nói:

– Tôn Quyền đã lấy lễ thần phục trẫm. Trẫm nếu đi đánh, thì thất tín với thiên hạ rồi. Trẫm mới lên ngôi lớn, loại mưu dối trá ấy, không thể dùng được.

Lưu Diệp lại tâu:

– Tôn Quyền tuy có hùng tài, nhưng là chức Phiếu Kỵ tướng quân, Nam Xương hầu còn sót lại của nhà Hán thôi. Chức quan nhỏ thì thế lực yếu. Dân Giang Nam mới có lòng sợ Trung Nguyên. Không thể tăng lên ngôi vương. Nếu tăng lên ngôi vương ắt sẽ đi tới chỗ ngang hàng với bệ hạ thôi. Lễ trật, áo mão đều sẽ rối loạn cả. Nay bệ hạ tin lời trá hàng của chúng, tăng cho tước vương, ban thêm cửu tích, ấy là cho hổ thêm cánh. Tôn Quyền nếu lui được quân Thục rồi, bên ngoài tuy tận lễ với Trung Quốc, mà bên trong không có lòng thành, ắt sẽ dần dần khinh thường. Vì cớ ấy sẽ khiến bệ hạ sinh oán. Bệ hạ nếu cất quân đi đánh, Tôn Quyền sẽ bố cáo với dân Giang Nam rằng: “Cô thờ Trung Quốc, chẳng mất lễ bề tôi. Nay vô cớ cất quân đến đây, ắt muốn cướp bóc nhân dân của ta, đoạt lấy vàng lụa của ta, muốn được con gái Giang Nam để làm tì thiếp rồi”. Dân Ngô tin lời ấy, trên dưới đồng lòng, mà chiến ý sẽ tăng thêm chục lần. Nay bệ hạ nếu chẳng thừa nguy mà trừ đi, về sau ắt hối hận.

Phi nói:

– Không phải. Trẫm chẳng giúp Ngô, cũng không giúp Thục. Trẫm ở ngôi chính thống, yên như Thái Sơn, ngồi xem Ngô, Thục giao tranh. Nếu một nước bị diệt, chỉ còn một nước, bấy giờ trừ đi, có gì khó đâu? Trẫm đã quyết định. Khanh chớ nói nữa.

Lưu Diệp xấu hổ lui ra. Đời sau có thơ rằng:

Số trời đã định há cần lo

Thánh minh đã có bách linh phù

Tào Phi ngày ấy nghe Lưu Diệp

Giang Nam há lại thuộc Đông Ngô?

Ngụy đế Tào Phi không nghe lời can của Lưu Diệp, sai Thái thường khanh Hình Trinh cùng Triệu Tư bưng sách văn và tích phong, đi thẳng về Đông Ngô.

Đây nói Tôn Quyền tụ tập các quan, bàn bạc việc giải nguy của quân Thục, chợt được báo rằng:

– Ngụy đế phong chúa công làm vương, nên ra xa đón tiếp.

Cố Ung can rằng:

– Chúa công chỉ nên xưng là Thượng tướng quân, Cửu Châu bá, không nên nhận tước phong của Ngụy đế.

Quyền nói:

– Ngày trước Bái Công nhận phong của Hạng Vũ làm Hán Trung vương, là quyền nghi theo thời thôi, sao lại chối từ?

Bèn dẫn trăm quan rời thành đón tiếp. Hình Trinh tự cậy là sứ giả của thượng quốc, không chịu xuống xe, cứ ngồi yên trên xe, nhìn ngó nhân vật nước Ngô. Trương Chiêu cả giận, xông lên kêu rằng:

– Ngươi tuy là thiên sứ của thượng quốc, sao dám ngông cuồng tự cho là lớn? Ngươi cho rằng Giang Nam chẳng có người trí dũng ư? Lại cho rằng Giang Nam không có một tấc đao búa nào ư?

Hình Trinh vội vàng xuống xe, cùng Tôn Quyền gặp gỡ, ngồi chung xe vào thành. Chợt sau xe có một người cất tiếng khóc, nói:

– Bọn ta chẳng thể dấn thân liều mạng giúp chúa công thu Ngụy nuốt Thục, mà để chúa công nhận phong tước của người khác, há chẳng nhục ư?

Nói dứt, rời yên xuống ngựa, đập đầu xuống đất mà khóc. Hình Trinh nghe thấy, than rằng:

– Giang Nam có kẻ sĩ như thế, cuối cùng chẳng ở dưới người khác lâu đâu!

Trinh hỏi xem, thì ra là Thiên tướng quân Từ Thịnh. Trinh bèn không dám khinh thường nữa.

Đây nói Tôn Quyền nhận tước phong xong. Các quan liêu văn võ lạy mừng đâu đấy, bèn thu gom ngọc đẹp, minh châu, sừng tê, đồi mồi, chim trả, chim công, vịt chọi*, gà trống, trĩ núi; sai người đem dâng để tạ ơn. Trương Chiêu can rằng:

– Những vật cống hiến này chẳng hợp với tình người.

Quyền cười, nói:

– Lợi ích đủ kết nối lòng người. Nay những vật cống hiến đều chỉ như gạch ngói thôi. Sao đáng tiếc đây?

Các quan thán phục.

Đây nói Thục đế Tiên chủ từ lúc ở thành Bạch Đế đuổi Gia Cát Cẩn trở về, liền sai quân sĩ nghỉ nửa tháng, để dưỡng nhuệ khí. Người tế tác tới tâu với Tiên chủ rằng:

– Đông Ngô cầu cứu với Ngụy. Ngụy chẳng phát binh, chỉ phong Tôn Quyền làm Ngô vương.

Tiên chủ cả mừng, liền truyền chỉ tiến quân. Lại có Phiên vương Sa Ma Kha dẫn mấy vạn quân Phiên tới trợ chiến. Lại thêm tướng Hán ở khe động là Đỗ Lộ, Lưu Ninh dẫn hai cánh quân mã tới. Thủy bộ cùng tiến, thanh thế vang trời. Quân đường thủy đã tới Vu Khẩu, quân đường bộ đã đến Tỉ* Quy*.

Đây nói Ngô vương Tôn Quyền tuy lên ngôi vương rồi, nhưng quân Ngụy không chịu tiếp ứng, bèn hỏi văn võ rằng:

– Quân Thục thế mạnh, phải làm sao đây?

Mọi người đều im lặng. Quyền nói:

– Trước có Chu Lang, sau có Lỗ Túc, Lữ Mông nối nhau. Nay Lữ Mông đã mất, chẳng ai vì cô mà chia lo rồi.

Nói chưa dứt, chợt trong ban có một thiếu niên phấn chấn bước ra, mọp dưới đất tâu rằng:

– Vương thượng nuôi quân nghìn ngày, dùng trong một sớm. Vương thượng đãi các quan liêu bằng lễ với quốc sĩ. Nay nghe quân Thục đã tới, mà thảy đều ngậm miệng líu lưỡi. Đó là lý gì? Thần tuy tuổi trẻ, cũng đọc binh thư. Nguyện xin vài vạn binh, đi phá quân Thục, bắt Lưu Bị, trên báo ơn của vương thượng, dưới cứu khổ cho sinh linh.

Quyền cả mừng. Chưa biết kẻ đó là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

164. QUAN HƯNG CHÉM TƯỚNG CỨU TRƯƠNG BAO

Kẻ rời ban để tâu là người Ngô, họ Tôn, tên Hoàn, tự là Thúc Vũ. Cha của Hoàn là Tôn Hà, tự là Bá Hải, vốn là họ Du. Tôn Sách yêu quý, đãi như em ruột, ban cho họ Tôn, nhân thế cũng thuộc vào hàng tông thất của Ngô vương. Hà sinh bốn con trai, Hoàn là con trưởng, tinh thông cung ngựa, trí dũng hơn người, thường theo Ngô vương chinh phạt, mấy lần lập kỳ công, làm đến chức Vũ Vệ Đô úy. Bấy giờ Hoàn hai mươi lăm tuổi. Ngày ấy Tôn Hoàn tâu rằng:

– Bên cạnh thần có hai viên đại tướng, là Lý Dị, Tạ Tinh. Bàn về hai tướng ấy, thì có cái dũng vạn người không địch nổi. Xin cấp cho vài vạn người, sẽ lập tức bắt được Lưu Bị thôi.

Quyền nói:

– Cháu của cô tuy dũng, chỉ hiềm tuổi nhỏ, ắt phải được một người giúp đỡ, làm Thượng tướng thì mới được.

Chợt lại có một người rời ban, nói:

– Thần nguyện cùng Tôn tướng quân đi bắt Lưu Bị.

Mọi người trông ra, thì là cháu ngoại của Chu Trị, được phong chức Hổ Uy tướng quân, là người quận Đan Dương huyện Cố Chướng, họ Chu tên Nhiên, tự là Nghĩa Phong. Quyền cả mừng, bèn điểm năm vạn quân thủy bộ, phong Tôn Hoàn làm Tả đô đốc, Chu Nhiên làm Hữu đô đốc, cất quân đi ngay hôm đó.

Quân do thám đã biết quân Thục tới dựng trại ở Nghi Đô. Chu Nhiên bèn dẫn hai vạn năm ngàn quân thủy, kết doanh trại ở trong sông lớn; Tôn Hoàn dẫn hai vạn năm ngàn quân kỵ, dựng trại ở cửa địa giới Nghi Đô. Trước sau chia làm ba doanh, để chống cự quân Thục.

Đây nói tướng Thục là Ngô Ban lĩnh án Tiền bộ Tiên phong, từ khi rời Xuyên tới nay, hễ đến chỗ nào, địch cũng đều theo gió mà chạy, quân chưa từng vấy máu lên đao, tướng không cần bày mưu lập kế. Thế quân trùng trùng, kéo thẳng tới Nghi Đô. Ban do thám được tin Tôn Hoàn dẫn quân ở trại bên kia, liền sai người về báo với Tiên phong. Hai người Phùng Tập, Trương Nam chưa dám xông lên, liền phi báo cho hoàng đế Đại Thục. Bấy giờ Tiên chủ đã đến Tỉ Quy, nghe tâu rằng Tôn Hoàn làm tướng, chống cự ở cửa địa giới Nghi Đô. Tiên chủ bỗng bốc cơn giận dữ, nói:

– Xem chừng một thằng trẻ ranh sinh sau ấy, sao dám cùng trẫm đối địch đây?

Quan Hưng ở dưới trướng tâu rằng:

– Nếu Tôn Quyền đã sai thằng nhóc ấy làm tướng, thì cần chi bệ hạ nhọc công sai đại tướng? Thần xin đi đánh.

Tiên chủ nói:

– Hiền chất hãy chạy vạy một chuyến. Trẫm muốn xem tráng khí của ngươi.

Hưng lạy chào, toan đi. Trương Bao tâu rằng:

– Nếu An Quốc* đã đi trước đánh giặc, thần nguyện đi cùng.

Tiên chủ nói:

– Nếu được hiền chất giúp đỡ thì tốt quá. Đi chuyện này nên cẩn trọng, không thể vội vã. Nếu có sơ sót, thì làm nhụt nhuệ khí của quân Thục đó.

Hai người Bao, Hưng lạy chào Tiên chủ, đi thẳng tới tiền quân yết kiến Tiên phong, rồi cùng cất đại quân, khắp núi đầy đồng, chia thành thế trận, chiêng trống vang trời. Tôn Hoàn nghe tin quân Thục kéo đến đông, bèn phát quân của ba trại, chia thành thế trận. Hai trận đối nhau. Hoàn dẫn Lý Dị, Tạ Tinh ra, dừng ngựa dưới cửa cờ, trông thấy trong doanh Thục có hai viên đại tướng ùa ra, đều đội mũ khôi bạc, áo giáp bạc, cưỡi ngựa trắng, cầm cờ trắng: kẻ đi trước là Trương Bao, vung cây Bát Điểm Cương Mâu; đi phía sau là Quan Hưng, cầm ngang cây Thanh Long Yển Nguyệt đao. Bao mắng lớn rằng:

– Thằng ranh Tôn Hoàn! Sắp chết đến nơi, mà còn dám kháng cự thiên binh sao?

Hoàn cũng mắng rằng:

– Xem chừng hạng tiểu bối đan chiếu bện dép Lưu Bị nhà các ngươi, mà cũng dám ngông cuồng xưng đế hiệu ư? Cha của ngươi đã làm con quỷ không đầu, sao dám dẫn binh tới đây? Muốn tự nộp mạng à?

Bao cả giận, vung mâu xông ra. Tôn Hoàn toàn đón đánh. Tạ Tinh ở sau lưng đã giục ngựa chạy ra, nói:

– Chẳng cần chúa công phải để ý, xem tôi bắt hắn.

Tinh vỗ ngựa, vung thương, cùng Bao đánh hơn ba mươi hiệp. Tinh chống đỡ không nổi, bèn quay ngựa nhắm trận nhà mà chạy. Bao thừa thể đuổi theo. Lý Dị thấy Tạ Tinh thua trận, vội vàng vỗ ngựa múa cây búa mạ vàng ra nghênh chiến. Hai tướng ở trước trận đánh hơn hai mươi hiệp, không phân thắng bại. Trong quân Ngô có một tướng là Đàm Hùng, thấy Bao anh dũng, Lý Dị chẳng thắng nổi, liền bắn trộm một mũi tên, bắn trúng ngay ngực con ngựa mà Bao cưỡi. Con ngựa ấy đau đớn bỏ chạy về trận nhà. Đến khi chạy đến gần cửa cờ, con ngựa ấy lại vấp chân trước, đứt hơi mà chết. Cả người lẫn ngựa ngã lăn ra đất. Lý Dị thấy ngựa ngã ra, vội xông lên, múa tít cây búa lớn, nhắm vào đầu Trương Bao chém ngay. Chợt có một đạo hồng quang lóe lên, Lý Dị đầu rơi xuống đất. Vốn là Quan Hưng thấy ngựa của Trương Bao chạy về, liền đợi tiếp ứng, đột nhiên cả người lẫn ngựa đều ngã ra. Lý Dị đuổi theo, múa búa toan chém, bị Hưng vung đao chém đi, cứu được Trương Bao, thừa thể đánh giết, xông tới như bay*.

Tôn Hoàn thấy Lý Dị đã bị chém, càng thêm phẫn nộ. Hôm sau, Hoàn dẫn quân tới. Trương Bao, Quan Hưng cùng ra. Hưng dừng ngựa trước trận, chỉ thách riêng Tôn Hoàn ra giao đấu. Hoàn cả giận, vỗ ngựa, huơ đao, cùng Quan Hưng đánh hơn ba mươi hiệp, không phân thắng bại. Trương Bao vung mâu giáp công. Hoàn thua to về trận. Hai tiểu tướng đuổi theo vào doanh. Tướng tiên phong của Thục là Trương Nam, Phùng Tập xua quân đuổi giết. Bao phấn chấn đi đầu, đánh vào quân Ngô, đụng ngay Tạ Tinh. Tinh cử chỉ thất thố, bị Bao một mâu đâm rơi xuống ngựa. Bao liền tả xung hữu đột, như vào chỗ không người. Quân Ngô bỏ chạy tứ tán. Bọn tướng Thục là Trương Nam chiến thắng, bèn thu quân, nhưng không thấy Quan Hưng. Trương Bao cả kinh, nói:

– An Quốc nếu có sơ sẩy, mạng ta cũng chẳng giữ được rồi!

Nói dứt, liền vác thương, lên ngựa, đi tìm mấy dặm, chợt thấy Quan Hưng tay trái cầm đao, tay phải kẹp sống một tướng. Bao hỏi rằng:

– Đấy là ai thế?

Hưng cười mà đáp rằng:

– Tôi ở trong đám loạn quân, gặp ngay kẻ thù, bởi thế mới bắt sống đem về.

Bao trông ra, thì là kẻ hôm qua đã bắn trộm con ngựa của mình, là Đàm Hùng, tướng của Ngô. Bao cả mừng, cùng trở về doanh, chém đầu lấy máu, tế con ngựa đã chết, rồi soạn biểu văn sai người đi báo tin chiến thắng cho Tiên chủ.

Đây nói Tôn Hoàn bị tổn mất bọn Lý Dị, Tạ Tinh, Đàm Hùng cùng rất nhiều tướng sĩ, mất đi vây cánh, sức kiệt, thế cô, chẳng thể chống cự, liền sai người đi Ngô cầu cứu.

Đây nói Tiên phong Trương Nam nói với Phùng Tập rằng:

– Trước mắt Tôn Hoàn quân thua, tướng chết, chính là lúc nên thừa cơ mà đuổi giết, cướp doanh trại chúng, nhổ tận gốc rễ, khiến cho Đông Ngô suy sụp nhuệ khí, không dám chống cự.

Tập nói:

– Tôn Hoàn tuy là đã chết mất rất nhiều tướng sĩ, nhưng quân thủy của Chu Nhiên đang kết doanh trại trên sông, chưa từng hao tổn. Hôm nay nếu đi cướp trại, lỡ như thủy quân lên bờ, cắt đứt đường về, thì quân ta ắt loạn thôi.

Nam nói:

– Việc ấy rất dễ, hãy sai Quan Hưng, Trương Bao, ai nấy dẫn năm ngàn quân, mai phục trong lũng núi. Nếu Chu Nhiên chẳng đến thì thôi. Nếu có kéo đến, thì hai quân tả hữu cùng ra giáp công, ắt sẽ đánh bại Nhiên thôi.

Ngô Ban nói:

– Chi bằng trước tiên sai tiểu tốt giả làm quân đầu hàng, rồi đem việc cướp trại đi báo với Chu Nhiên. Nhiên thấy lửa bốc, nhất định sẽ đến cứu. Ta lập tức sai phục binh ra đánh, thì việc lớn xong rồi.

Bọn Phùng Tập bèn dùng kế ấy, liền sai Quan Hưng, Trương Bao dẫn quân đi mai phục sẵn, rồi sai tiểu tốt làm kế.

Đây nói Chu Nhiên nghe tin Tôn Hoàn hao binh tổn tướng, đang định đi cứu, chợt quân phục trên đường dẫn mấy tên tiểu tốt lên thuyền. Nhiên hỏi. Tiểu tốt nói:

Bọn tôi đều là sĩ tốt dưới trướng của Phùng Tập, bởi vì thưởng phạt không rõ ràng, nên đặc biệt tới đầu hàng, để báo việc cơ mật.

Nhiên nói:

– Có việc chi?

Tiểu tốt nói:

– Đêm nay Phùng Tập sẽ thừa hư cướp doanh trại của Tôn tướng quân, chắc sẽ phóng hỏa thôi.

Chu Nhiên nghe nói thế, liền sai người đi báo cho Tôn Hoàn. Người báo việc vừa đi được nửa đường, đã bị Quan Hưng giết đi. Nhiên vừa định dẫn quân đi cứu, chợt một tướng bước ra, nói:

– Lời của tiểu tốt, chưa thể tin hẳn. Nếu lỡ có sơ sót, thì hai cánh quân thủy, bộ đều tiêu rồi. Tướng quân nên giữ chặt thủy trại. Mỗ nguyện thay tướng quân đi một chuyến.

Nhiên trông ra, thì là bộ tướng Thôi Vũ, bèn sai Thôi Vũ dẫn một vạn quân đi. Đêm ấy, Phùng Tập, Trương Nam, Ngô Ban chia làm ba đường, đánh thẳng vào trại Ngô. Bốn bề lửa bốc, quân Ngô đại loạn, tìm đường tháo chạy.

Hãy nói Thôi Vũ đang đi trên đường, chợt thấy lửa bốc, vội thúc quân tiến lên. Mới vừa rẽ qua ngọn núi, chợt trong lũng núi có tiếng trống vang rền, bên trái có Quan Hưng, bên phải có Trương Bao, hai đường giáp công. Quân Ngô tiến lui đều chẳng được. Thôi Vũ cả kinh, vừa mới định chạy, thì đụng ngay Trương Bao. Ngựa chạm chỉ một hiệp, Vũ bị Bao bắt sống đem về. Bấy giờ hai đạo quân thủy, bộ của Đông Ngô đều thua. Chu Nhiên nghe tin nguy cấp, bèn đem thuyền lui năm, sáu chục dặm. Tôn Hoàn dẫn tàn quân chạy thoát. Hoàn hỏi rằng:

– Trước mặt có chỗ nào thành vững, lương nhiều?

Quân sĩ đáp rằng:

– Từ đây đi thẳng về hướng bắc có thành Di Lăng, có thể cho quân đóng đồn.

Hoàn vội thúc quân đi, vừa đến Di Lăng, sau lưng đã có Phùng Tập, Trương Nam dẫn quân đuổi đến, bốn bề vây bọc. Bọn Quan Hưng, Trương Bao giải Thôi Vũ tới Tỉ Quy gặp Tiên chủ. Tiên chủ cả mừng, truyền chỉ đem Thôi Vũ chém đi, khen thưởng ba quân. Từ đấy oai phong chấn động, các tướng Giang Nam chẳng ai không lạnh lòng run mật.

Đây nói Tôn Hoàn sai người cầu cứu Ngô vương. Ngô vương cả kinh, liền triệu văn võ đến bàn bạc rằng:

– Nay Tôn Hoàn bị vây khốn ở Di Lăng. Chu Nhiên thua to ở trên sông. Quân Thục thế mạnh, phải làm sao đây?

Trương Chiêu tâu rằng:

– Nay các tướng tuy có người đã qua đời*, nhưng hãy còn hơn mười người, có lo gì Lưu Bị đây? Hãy sai Hàn Đương làm chánh tướng, Chu Thái làm phó tướng, Phan Chương làm Tiên phong, Lăng Thống làm Hậu hợp, Cam Ninh làm Cứu Ứng sứ, cất mười vạn quân đi chống cự, thì còn ngại gì?

Quyền y theo lời tâu, liền sai các tướng đi gấp. Bấy giờ Cam Ninh đã mắc bệnh lị, bất đắc dĩ phải đi.

Đây nói Tiên chủ từ Vu Giáp, Kiến Bình thẳng đến giới phận Di Lăng, suốt hơn bảy mươi dặm, liên kết hơn bốn chục trại, thấy Quan Hưng, Trương Bao lập công lớn, bèn sai cận thần ban ngự tửu để khen thưởng. Tiên chủ bùi ngùi than rằng:

– Các tướng ngày trước đi theo Trẫm thảy đều già lão vô dụng rồi. Nay lại có hai cháu anh dũng như thế, Trẫm còn lo gì Tôn Quyền đây?

Đang nói chuyện, chợt được báo Hàn Đương, Chu Thái dẫn quân kéo tới. Tiên chủ liền định sai tướng đi. Cận thần tâu rằng:

– Lão tướng Hoàng Trung dẫn năm, sáu người đi đầu hàng Đông Ngô rồi!

Tiên chủ cười, nói:

– Hoàng Hán Thăng chẳng phải là người phản bội. Nhân vì trẫm lỡ miệng, trót nói lão tướng đều vô dụng. Người này ắt chẳng chịu là già, mới gắng sức đi đánh địch thôi.

Liền triệu Quan Hưng, Trương Bao tới, nói:

– Hoàng Hán Thăng đi rồi, ắt có sơ sót. Hiền chất chớ nề lao khổ, hãy đi giúp đỡ. Nếu như có chút công nào, thì hãy bảo ông ta quay về, chớ có sai sót.

Hai tiểu tướng lạy chào Tiên chủ, phấn chấn lên ngựa, dẫn quân bản bộ tới giúp Hoàng Trung. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

165. LƯU TIÊN CHỦ ĐẠI CHIẾN HAO ĐÌNH*

Đây nói Hổ Uy Hậu tướng quân Hoàng Trung vào năm Chương Vũ thứ hai [222], tháng giêng, đi theo Tiên chủ đánh Ngô, chợt nghe Tiên chủ nói lão tướng thảy đều vô dụng, chí khí anh hùng bị kích động, liền cầm đao lên ngựa, dẫn năm, sáu người thân tùy đi thẳng tới doanh trại ở Di Lăng. Phùng Tập, Trương Nam đón vào, hỏi rằng:

– Lão tướng quân đến phen này, ắt có nguyên cớ gì?

Trung nói:

– Tôi từ lúc ở Trường Sa theo chân thiên tử đến nay, trải bao nhọc nhằn. Ta nay tuy đã hơn bảy mươi, mà hãy còn ăn được mười cân thịt, cánh tay giương được cung hai thạch, còn ngồi được Thiên Lý mã, sao lại cho là già rồi? Hôm trước Tiên chủ nói rằng bọn ta già cả vô dụng, bởi thế mới đến chỗ này tự mình cùng Đông Ngô giao phong, xem ta chém tướng, già hay không già!

Đang nói chuyện, chợt được báo Tiền bộ của quân Ngô đã tới. Thám mã đã vào doanh trại. Trung phấn chấn đứng dậy, rời trướng lên ngựa. Bọn Phùng Tập khuyên rằng:

– Lão tướng quân hãy khoan tiến vội. Trung không nghe, phóng ngựa bỏ đi. Phùng Tập sai Ngô Ban dẫn quân trợ chiến. Trung ở trước trận của quân Ngô, gò ngựa, cắp ngang đao, chỉ thách một mình Tiên phong Phan Chương ra giao chiến. Chương dẫn quân tới đón đánh. Tướng thủ hạ của Chương là Sử Tích khinh Trung già cả, bèn vung thưởng tới đánh, đấu chưa được ba hiệp đã bị Hoàng Trung một đao chém rơi xuống ngựa. Phan Chương cả giận, huơ Thanh Long Đao mà Quan Công sử dụng tới đánh Hoàng Trung. Ngựa chạm vài hiệp, không phân thắng bại. Trung dốc sức ác chiến. Chương liệu rằng không địch nổi, bèn quay ngựa chạy ngay. Trung thừa thể đuổi giết. Ngô Ban dẫn quân trợ chiến, toàn thắng trở về. Ở giữa đường thì gặp được Quan Hưng, Trương Bao. Hưng nói:

– Bọn tôi phụng thánh chỉ, sai tới trợ chiến cho lão tướng quân. Nếu như đã lập công, xin hãy trở về doanh gấp.

Trung không nghe.

Hôm sau, Phan Chương lại tới thách đánh. Hai người Hưng, Bao muốn ra trợ chiến. Trung không nghe theo. Ngô Ban muốn ra trợ chiến. Trung cũng không cho, liền tự dẫn năm ngàn quân ra đón đánh. Đánh chưa được mấy hiệp, Chương lê ngược đao mà chạy. Trung phóng ngựa đuổi theo, cao giọng kêu rằng:

– Ta vì Quan Công mà báo thù! Chớ có được chạy!

Đuổi được ba mươi dặm, bốn mặt tiếng hò reo vang động, phục binh cùng đổ ra, bên trái có Chu Thái, bên phải có Hàn Đương, trước mặt có Phan Chương, sau lưng có Lăng Thống, bao vây Hoàng Trung ở giữa trận. Đột nhiên cuồng phong nổi to, Trung trong lòng hoảng hốt. Lúc vội lui về thì Mã Trung ở trên dốc núi dẫn một cánh quân kéo ra. Hoàng Trung bị vây khốn, chẳng thể chống cự, bị Mã Trung một mũi tên bắn trúng bả vai, suýt nữa là ngã ngựa. Quân Ngô thấy Hoàng Trung bị trúng tên, liền nhất tề xông tới đánh. Sau lưng có tiếng hò reo nổi to, có hai lộ quân đánh tới. Quân Ngô tan vỡ. Hoàng Trung được cứu ra.

Thì ra là Quan Hưng, Trương Bao. Hai tiểu tướng bảo vệ Hoàng Trung về thẳng ngự doanh. Trung tuổi già, khí huyết đã suy, vết tên rất đau đớn, tính mạng chỉ ở trong sớm tối. Tiên chủ đích thân đến thăm hỏi, vỗ cánh tay Trung, nói:

– Nay lão tướng quân bị thương, là do lỗi của Trẫm rồi!

Trung nói:

– Thần chỉ là kẻ võ biền thôi, may được gặp bệ hạ. Nay thần đã bảy mươi lăm, thọ cũng đủ rồi. Mong bệ hạ giữ gìn mình rồng, để mưu đồ Trung Nguyên!

Nói dứt, bèn bất tỉnh nhân sự. Đêm ấy, Trung mất ở ngự doanh. Sử quan có bài thơ tán ở miếu rằng:

Lão tướng có Hoàng Trung

Thu Xuyên lập đại công

Mặc hai giáp kim tỏa

Kéo đôi cung thiết thai

Chém tướng kinh Tào Tháo

Danh thơm trấn Thục Trung

Lúc chết đầu như tuyết

Mà vẫn tỏ oai phong.

Tán rằng:

Tướng quân mạnh mẽ

Xông pha nguy nan

Lập công dựng nghiệp

Để tiếng với đời.

Tiên chủ thấy Hoàng Trung tắt hơi, đau buồn khôn nguôi, bèn sửa soạn quan quách, đem về chôn ở Thành Đô. Tiên chủ than rằng:

– Ngũ Hổ đại tướng nay đã chết mất ba người. Trẫm lại không thể trả thù, đau đớn xiết bao!

Tiên chủ dẫn Ngự Lâm quân tới Hao Đình, hội họp các tướng, thủy lục cùng tiến. Đường thủy sai Hoàng Quyền dẫn quân, Tiên chủ tự dẫn đại quân tiến theo đường bộ. Bọn Mã Lương đều can, nhưng không được nghe. Bấy giờ là năm Chương Vũ thứ hai [222], tháng hai, trung tuần. Tiên chủ chia quân làm tám ngả, tới lấy Hao Đình.

Hàn Đương, Chu Thái nghe tin ngự giá tới đánh, bèn tự dẫn quân ra chặn. Hai bên đối trận. Hàn Đương, Chu Thái cưỡi ngựa ra. Chỉ thấy cửa cờ ở bên doanh Thục mở ra, Tiên chủ tự đi ra, che lọng vàng thêu chỉ vàng, tả hữu cầm cờ mao trắng, búa vàng, cờ tinh cờ tiết thêu vàng bạc, xúm xít trước sau. Hàn Đương kêu to rằng:

– Bệ hạ nay làm Thục chủ, sao lại tự khinh thường đi ra? Nếu có sơ sót, hối hận sao kịp?

Tiên chủ từ xa chỉ tay mắng rằng:

– Chó Ngô các ngươi làm hại chân tay của Trẫm, thề chẳng cùng trời đất, chung nhật nguyệt! Nếu như biết sớm ra hàng, thì sẽ tha cho tội chết!

Hàn Đương ngoảnh lại bảo các tướng rằng:

– Ai dám xông vào quân Thục đây?

Nói chưa dứt, tướng thủ hạ là Hạ Tuân vung thương, cưỡi ngựa ra. Trương Bao ở sau lưng Tiên chủ vung cây Trượng Bát mâu, phóng ngựa chạy ra, kêu to một tiếng, chạy thẳng tới bắt Hạ Tuân. Tuân thấy Bao tiếng như sấm động, là hào kiệt trời sinh, sát khí bốc tận trời, trong lòng khiếp sợ, đã toan chạy về. Em của Chu Thái là Chu Bình thấy Tuân chống cự không nổi, Bình huơ đao giục ngựa xông tới. Quan Hưng trông thấy, cũng cầm đao, vọt ngựa tới đón đánh. Trương Bao hét to một tiếng, một mâu đâm Hạ Tuân rơi xuống ngựa. Chu Bình cả kinh, trở tay không kịp, bị Quan Hưng một đao chém chết. Hai tiểu tướng liền tới bắt Hàn, Chu. Hàn, Chu vội vàng chạy vào trận. Tiên chủ trông thấy, than rằng:

– Hổ phụ chẳng sinh khuyển tử!

Bèn dùng roi ngựa chỉ một cái, quân Thục ùa lên đánh giết. Quân Ngô thua to. Tám lộ quân ấy thế như Thái Sơn, đánh đến nỗi quân Ngô thây chất đầy đồng, máu chảy thành sông.

Đây nói Cam Ninh đang ở trong thuyền dưỡng bệnh, nghe tin quân Thục kéo đến đông, lúc vội vàng lên ngựa thì một cách quân Man đã ùa đến. Ai nấy xõa tóc, đi chân không, hoặc cầm cung nỏ, trường mâu, mộc bài, đao búa. Đi đầu là Hồ vương Sa Ma Kha, mặt như máu phun, mắt biếc lồ lộ, dùng cây Thiết Tật Lê Cốt Đóa*, eo đeo hai cây cung, uy phong lẫm liệt. Cam Ninh thấy chúng thế mạnh, không dám giao tranh, liền quay ngựa mà chạy, bị Sa Ma Kha bắn một mũi tên trúng cổ Cam Ninh. Ninh đeo tên mà chạy, đến cửa Phú Trì, tới ngồi dưới gốc cây lớn mà chết. Trên cây có bầy qua mấy trăm con, vây quanh thi thể. Ngô vương sai chôn cất, lập miếu thờ cúng*. Người đời sau có thơ tán ở miếu rằng:

Cam Hưng Bá quận Ba

Trường Giang thả thuyền gấm

Quan Công chẳng dám qua*

Tào Tháo thường lo lắng

Khinh kỵ đi cướp trại

Tinh binh uống cự sưởng

Quạ thần hiển thánh linh

Nhang khói suốt ngàn thu!

Đây nói Tiên chủ thu được công lớn, bèn chiếm được Hao Đình. Quân Ngô ai nấy bỏ chạy tứ tán. Tiên chủ thu quân. Các tướng tới dâng công, chỉ không thấy Quan Hưng. Tiên chủ vội vã sai bọn Trương Bao tìm kiếm khắp bốn phía.

Vốn là Quan Hưng đánh vào trong trận Ngô, thì gặp ngay kẻ thù là Phan Chương, bèn giục ngựa đuổi theo. Chương cả kinh, bèn chạy vào trong lũng núi, chẳng biết đi đâu. Hưng suy tính rằng chỉ nên đi tìm ở trong núi, bèn qua lại tìm kiếm nhưng chẳng thấy. Xem chừng trời đã tối, mờ mịt lạc mất đường đi. May được đêm trăng sao sáng, bèn đuổi tới khoảng núi vắng, bấy giờ đã là canh hai, đến một trang viên, bèn xuống ngựa gõ cửa. Chợt một lão phu bước ra hỏi han, Hưng nói:

– Tôi là chiến tướng, bị lạc đến đây, nên xin một chén cơm cho đỡ đói.

Lão phu dẫn vào. Hưng thấy có một thần đường, bên trong đốt đèn sáng, bên trong có vẽ hình Quan Công. Hưng khóc, lạy. Lão phu hỏi rằng:

– Tướng quân vì sao lại khóc?

Hưng nói:

– Đấy là cha tôi.

Lão phu liền quỳ lạy. Hưng hỏi rằng:

– Vì sao lại thờ cúng cha ta?

Lão phu đáp rằng:

– Người ấy là tôn thần của đất này. Lúc ngài còn sống, nhà nhà đều thờ phụng, huống hồ nay đã thành thần ư? Lão phu chỉ mong quân Thục sớm sớm tới báo thù. Nay tướng quân đến đây thì là phước của trăm họ rồi.

Bèn bày rượu thịt tiếp đãi, tháo yên, cho ngựa ăn.

Ước chừng sau canh ba, chợt bên ngoài lại có người gõ cửa, lão phu ra hỏi, thì là tướng Ngô là Phan Chương cũng tới xin nghỉ nhờ. Vừa mới vào tháo đường, Quan Hưng trông thấy, liền rút kiếm cầm tay, hét lớn rằng:

– Phản tặc chớ chạy!

Chương quay người định chạy. Chợt ngoài cửa có một người mặt như trái táo, mắt chim phượng, mày con tằm, ba chòm râu đẹp phất phơ, mặc bào xanh, giáp vàng, cầm kiếm bước vào. Chương trông thấy là Quan Công hiển thánh, liền kêu to một tiếng, thần hồn kinh sợ bay biến, lúc quay người lại, thì bị Quan Hưng một kiếm chém chết. Hưng lấy máu ở tim, đến thần đường cúng tế. Hưng đoạt được cây Thanh Long Yển Nguyệt đạo của cha, liền đem thủ cấp của Phan Chương treo trên cổ ngựa, từ giã lão phu, rồi cưỡi con ngựa của Phan Chương, nhắm hướng doanh trại mình mà đi. Thế rồi lão phu đem thây của Chương lôi ra ngoài đốt đi.

Quan Hưng đi chưa được mấy dặm, chợt nghe tiếng người hét, ngựa hí. Một đám quân kéo đến, đi đầu là Mã Trung, bộ tướng của Phan Chương. Trung thấy Hưng đã giết mất chủ tướng Phan Chương, đem thủ cấp treo dưới cổ ngựa, Thanh Long đao lại bị Hưng lấy mất. Trung thấy thế, đùng đùng nổi giận, phóng ngựa tới bắt Quan Hưng. Hưng thấy Mã Trung là kẻ thù hại cha mình, khí giận bốc tới Ngưu đẩu, bèn vung Thanh Long đao nhằm vào Trung mà chém. Trung tránh được, thua chạy. Ba trăm quân bộ hạ kêu rằng:

– Tướng quân chớ chạy! Bọn ta cùng chung sức đánh hắn!

Mã Trung quay ngựa trở lại. Quân lính đồng thanh reo vang, bao vây Quan Hưng ở giữa trận. Hưng sức cô, không thể thoát được. Chợt thấy ở mé tây bắc có một đội quân đánh đến, ấy là Trương Bao đang đi tìm Quan Hưng. Mã Trung thấy cứu binh đã tới, vội vàng tự lui. Quan Hưng, Trương Bao cùng nhau đuổi theo. Đuổi chưa được mấy dặm, trước mặt có Mi Phương, Phó Sĩ Nhân dẫn quân tới tìm Mã Trung. Hai quân gặp nhau, hỗn chiến một trận. Sau lưng lại có Lăng Thống dẫn quân kéo đến. Hai người Bao, Hưng ít quân, vội vàng thoái lui, về đến Hao Đình, tới gặp Tiên chủ, dâng thủ cấp lên, nói rõ việc ấy. Tiên chủ kinh dị, bèn khen thưởng ba quân.

Đây nói Mã Trung trở về gặp Hàn Đương, Chu Thái, thu nhặt tàn quân. Ai nấy chia ra giữ các nơi. Quân sĩ bị thương chẳng biết bao nhiêu mà kể. Mã Trung đem theo Mi Phương, Phó Sĩ Nhân tới bến sông đóng đồn. Canh ba đêm ấy, quân sĩ đều khóc lóc không thôi. Mi Phương nghe trộm. Quân lính nói rằng:

– Bọn ta đều là binh lính Kinh Châu, bị ngụy kế của Lữ Mông, làm hại tính mạng Quan Công. Nay Lưu hoàng đế ngự giá thân chinh, Đông Ngô sớm muộn sẽ mất thôi. Chỉ căm hận Mi Phương, Phó Sĩ Nhân. Bọn ta sao chẳng giết hai tên giặc ấy, đi hiến cho thiên tử? Công lao chẳng nhỏ đâu.

Mọi người nói rằng:

– Chớ nên gấp gáp, bọn ta cứ coi như không có việc chi, đợi cơ hội sẽ ra tay.

Mi Phương nghe xong, cả kinh, bèn bàn bạc với Phó Sĩ Nhân rằng:

– Lòng quân biến động, hai người bọn ta tính mạng khó giữ. Lưu Tiên chủ chỉ hận Mã Trung, sao không giết hắn ta, đem thủ cấp đi hiến Tiên chủ, kể lể rằng bọn ta bất đắc dĩ mới phải hàng. Nay biết ngự giá tới đây, đặc biệt tới doanh trại xin tội.

Nhân nói:

– Không được. Đi ắt gặp họa.

Phương nói:

– Tiên chủ là người khoan nhân, đức độ. Trước mắt Thái tử A Đẩu là cháu ngoại ta, Tiên chủ cũng nể tình ta là quốc thích, ắt chẳng làm hại đâu.

Hai người bàn bạc xong xuôi, liền chuẩn bị ngựa sẵn. Vào lúc canh ba, hai người vào trường giết Mã Trung, cắt lấy thủ cấp. Hai người đem theo mấy chục quân kỵ, đi thẳng tới Hao Đình. Quân phục trên đường dẫn đến gặp Trương Nam, Phùng Tập, nói rõ việc ấy.

Hôm sau, hai người đến ngư doanh gặp Tiên chủ, dâng thủ cấp Mã Trung, khóc lóc kể việc trước đây rằng:

– Bọn thần thực không có lòng phản, mà bị trúng nguy kế của Lữ Mông, bảo rằng Quan Công đã chết, dụ mở cửa thành. Bọn thần bất đắc dĩ mới hàng, nay nghe xa giá thành thương tới đây, đặc biệt giết tên giặc này, để rửa hận cho bệ hạ. Bọn thần quỳ mọp chờ nhận tội.

Tiên chủ cả giận, nói:

– Trẫm từ khi rời Thành Đô đã bao lâu rồi? Hai người các ngươi sao chẳng tới xin tội? Nay thế nguy, mới dùng lời lẽ xảo quyệt, sắc mặt dối trá, muốn được toàn thân ư? Trẫm nếu tha ngươi, thì xuống dưới chín suối có còn mặt mũi nào để gặp Quan Công đây?

Nói dứt, sai Quan Hưng bày linh vị Quan Công ở ngự doanh. Tiên chủ tự dâng thủ cấp Mã Trung lên, cúng tế trước linh vị, đau thương thống thiết, lại sai Quan Hưng đem Mi Phương, Phó Sĩ Nhân ra cắt bỏ quần áo, bắt quỳ trước linh vị, tự mình dùng dao xẻo thịt, để tế Quan Công.

Chợt Trương Bao lên trướng, khóc lạy dưới đất, nói:

– Kẻ thù của nhị bá phụ thảy đều bị tru lục cả. Cha thần oan khuất, ngày nào mới báo đây?

Tiên chủ nói:

– Hiền chất chớ lo. Trẫm sẽ đạp bằng đất Giang Nam, giết sạch chó Ngô, chỉ chuyên tâm bắt hai tên giặc, đưa cho ngươi tự mình băm vằm, để tế cha ngươi. Anh linh của cha ngươi ắt hiểu lòng trẫm thôi!

Bao khóc tạ ơn rồi lui.

Bấy giờ Tiên chủ oai phong chấn động. Dân chúng Giang Nam thảy đều vỡ mật, đêm ngày gào khóc. Hàn Đương, Chu Thái cả kinh, vội tâu với Ngô vương, nói hết chuyện Mi Phương, Phó Sĩ Nhân giết Mã Trung, đi đầu hàng Thục đế, cũng bị băm vằm rồi. Tôn Quyền trong lòng khiếp đảm, bèn họp văn võ để bàn bạc. Bộ Chất tâu rằng:

– Kẻ mà Tiên chủ hận là Lữ Mông, Phan Chương, Mã Trung, Mi Phương, Phó Sĩ Nhân. Làm hại Quan Công đều là mấy người này, nay đã chết cả rồi. Chỉ còn mỗi hai tên Phạm Cương, Trương Đạt, là kẻ đâm chết Trương Phi, hiện ở Đông Ngô. Sao chẳng bắt hai kẻ này, cùng với thủ cấp của Phi, sai sứ đem trả lại, cùng là giao lại Kinh Châu, đưa phu nhân về, dâng biểu cầu hòa, nối lại tình xưa, cùng mưu diện Ngụy, chia đôi thiên hạ, có gì là không được? Nếu làm được như thế, ắt quân Thục tự lui thôi.

Quyền làm theo lời ấy, bèn lấy hộp gỗ trầm hương để đựng đầu Trương Phi tử tế; nạt võ sĩ sai bắt Phạm Cương, Trương Đạt bỏ vào xe tù; sai Trình Bỉnh làm sứ, bưng quốc thư, nhắm hướng Hao Đình mà đi.

Đây nói Tiên chủ định dẫn quân tiến lên, chợt cận thần tấu rằng:

– Đông Ngô sai sứ đưa đầu của Trương Xa Kỵ, lại cầm tù hai tên giặc Phạm Cương, Trương Đạt đem tới đây rồi.

Tiên chủ giơ hai tay lên trán, nói:

– Đấy là trời ban cho ta, cũng là do tam đệ linh thiêng nữa!

Liền sai Trương Bao bày linh vị của Trương Phi. Tiên chủ tự cúng tế. Trông thấy đầu Phi ở trong hộp, mặt chẳng thay đổi gì, Tiên chủ đau thương thống thiết. Trương Bao tự cầm đao sắc, đem Phạm Cương, Trương Đạt ra mổ xẻ, lăng trì, tế linh vị của cha. Người đời sau có thơ rằng:

Phạm Cương, Trương Đạt bốn kẻ thù

Lại có Mi Phương, Phó Sĩ Nhân

Đạo trời soi sáng, rồi cũng báo

Hao Đình xẻ thịt tế hồn linh.

Tiên chủ sai Trương Bao xẻ thịt hai tên giặc Phạm, Trương, cúng tế Trương Phi xong, khí giận vẫn không nguôi, vẫn muốn diệt Ngô. Mã Lương tâu rằng:

– Kẻ thù đều đã giết sạch, hận này đã rửa được rồi. Đại phu của Ngô là Trình Binh tới đây, muốn hoàn trả Kinh Châu, đưa Tôn phu nhân về, vĩnh viễn kết mối giao hảo thân tình, cùng mưu đồ diệt Ngụy, để chia thiên hạ, đang cúi mình chờ thánh chỉ. Tiên chủ cả giận, nói:

– Người mà trẫm nghiến răng căm hận là Tôn Quyền đó! Nay nếu cho hòa, thì phụ lời thề ngày ấy với hai em rồi! Nay trước phải diệt Ngô, rồi sau thu Ngụy, học theo nghiệp trung hưng của Quang Vũ, đấy là sở nguyện của ta. Trẫm muốn chém sứ giả, để tuyệt tình với Ngô.

Các quan khổ sở kêu xin mới tha. Trình Binh ôm đầu lủi như chuột, trở về tâu với Ngô vương rằng:

– Thục chẳng cho hòa, thề muốn diệt Ngô đánh Ngụy, khôi phục nhà Hán. Các quan đều can gián, mà cố chấp không nghe. Quyền cả kinh, tay chân thất thố. Chợt dưới thềm có một người tấu rằng:

– Hiện có một cây cột chống trời, sao lại không dùng?

Mọi người trông ra, thì là Hám Trạch. Quyền nói:

– Đức Nhuận đã biết rõ người tài. Đấy là ai vậy?

Hôm ấy Hám Trạch tiến cử một người. Chưa biết là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

166. LỤC TỐN ĐỊNH KẾ PHÁ QUÂN THỤC

Đây nói Hám Trạch tâu rằng:

– Ngày trước việc lớn ở Đông Ngô thảy đều cậy Chu Lang, rồi sau Lỗ Tử Kính thay thế. Tử Kính chết rồi, việc quyết định do Lữ Tử Minh. Nay Tử Minh tuy mất, mà hiện còn Lục Bá Ngôn ở Kinh Châu. Người này tuy danh là Nho sinh, nhưng có đủ hùng tài đại lược. Theo thần bàn luận, thì chẳng ở dưới Chu Lang đâu. Ngày trước phá Quan Công, đều là nhờ mưu của Bá Ngôn. Vương thượng nếu có thể dùng y, thì phá Thục là chắc chắn rồi. Nếu như có sơ sót, thần xin dâng đầu mình trước.

Quyền nói:

– Nếu chẳng nhờ Đức Nhuận nói ra, cô suýt nữa đã làm lỡ việc lớn!

Liền sai người đi triệu Lục Tốn. Trương Chiêu tâu rằng:

– Lục Tốn chỉ là một thư sinh thôi, chẳng phải địch thủ của Lưu Bị đâu. Nhất định không thể dùng được.

Cố Ung cũng nói:

– Lục Tốn tuổi trẻ, tài sơ đức bạc, sợ các công không phục. Nếu không phục, ắt sinh họa loạn, thì chắc làm lỡ việc của đại vương thôi.

Bộ Chất cũng nói:

– Tốn chỉ có thể ở riêng một quận mà chờ nghe sai phái thôi. Nếu ủy thác cho việc lớn thì chẳng phải việc nên làm.

Hám Trạch hô lớn rằng:

– Nếu chẳng dùng Lục Bá Ngôn, thì ắt Đông Ngô tiêu rồi! Thần nguyện đem cả nhà ra để bảo đảm!

Quyền nói:

– Cô cũng biết Lục Bá Ngôn là kỳ tài. Cô nên ủy thác.

Thế là triệu Lục Tốn đến. Tốn vốn tên là Lục Nghị, về sau đổi tên là Tốn, tự là Bá Ngôn, là người quận Ngô, huyện Ngô, là cháu của Thành Môn hiệu úy thời Hán là Lục Hu*, con trai của Cửu Giang đô úy là Lục Tuấn. Tốn mình cao tám thước, mặt như viên ngọc đẹp, mình tựa sữa đông, làm chức Trấn Tây tướng quân. Tốn bái kiến Ngô vương. Quyền nói:

– Nay quân Thục phạm cõi, cô sai khanh làm Tổng đốc quân mã, để phá Lưu Bị, được chăng?

Tốn nói:

– Văn võ Đông Ngô đều là bề tôi cố cựu của đại vương. Thần tuổi nhỏ, bất tài, sao có thể chế ngự họ?

Quyền nói:

– Hám Đức Nhuận đem cả nhà bảo đảm cho khanh đi phá Lưu Bị. Cô cũng vốn biết tài khanh. Nay bái khanh làm Đại đô đốc. Khanh chớ chối từ.

Tốn nói:

– Nếu văn võ không phục thì sao?

Quyền lấy thanh kiếm đang đeo ban cho, nói:

– Nếu như có ai không nghe lệnh, thì chém trước tấu sau.

Tốn nói:

– Thần chịu ơn đã lâu rồi, bởi thế chẳng dám chối từ. Ngày mai đại vương nên họp các quan rồi hẵng ban cho.

Hám Trạch tâu rằng:

– Thời cổ sai tướng đi, ắt phải đắp đàn, tụ họp mọi người, dâng cờ mao trắng, cây búa vàng, ấn thụ, binh phù, dặn dò rằng: “Từ cổng thành* vào trong, quả nhân làm chủ; từ cổng thành ra ngoài, tướng quân tiết chế”, rồi sau danh chính ngôn thuận, thì việc ắt thành thôi. Đại vương nên noi theo lẽ ấy, chọn ngày đắp đàn, bái Bá Ngôn làm Đại đô đốc, Giả tiết việt; thì ắt mọi người tự phục tùng thôi.

Quyền nghe theo, sai người suốt đêm đắp đàn cho xong, rồi đại hội trăm quan, mời Lục Tốn lên đàn, bái làm Đại độ đốc, Giả tiết, Hữu hộ quân, Trấn Tây tướng quân, phong tước Lâu hầu, ban cho bảo kiếm và ấn thụ, sai đứng đầu sáu quận tám mươi mốt châu, kiêm giữ các lộ binh mã ở Kinh, Sở. Ngô hầu dặn dò rằng:

– “Từ cổng thành trở vào, thì cô làm chủ, từ cổng thành trở ra, thì tướng quân tiết chế”, chém trước tấu sau.

Tốn nhận lệnh, xuống đàn, sai Từ Thịnh, Đinh Phụng làm Hộ vệ, đi ngay hôm ấy. Đến khi Lục Tốn ra quân, thì đã sớm điều động các lộ quân mã, thủy lục cùng tiến. Văn thư đã được gửi tới chiến trường từ trước, nói hết việc ấy. Hàn Đương, Chu Thái cả kinh, nói:

– Chúa thượng sao lại dùng tên thư sinh nhỏ nhoi đó đứng đầu quân đội?

Chẳng lâu sau Tốn đến, mọi người đều không phục. Tốn lên trướng bàn việc, chỉ đợi được chúc mừng. Tốn nói:

– Chúa thượng sai tôi làm đại tướng, để phá quân Thục. Quân vẫn có phép thường, các công hãy tự tuân thủ. Nếu vi phạm thì phép nước không kể đến người thân, chớ để hối hận.

Mọi người đều im lặng. Chu Thái nói:

– Trước mắt An Đông tướng quân Tôn Hoàn là cháu của chúa thượng, hiện bị vây khốn trong thành Di Lăng, trong chẳng có lương thảo, ngoài không có quân cứu. Xin Đô đốc sớm dùng kế hay, cứu Tôn Hoàn ra, để yên lòng chúa thượng. Tôi đoán việc này nếu không nhờ Đô đốc đi, thì mọi người chẳng ai có thể giải vây.

Tốn nói:

– Ta vốn biết Tôn An Đông rất được lòng quân, ắt có thể giữ chắc, chẳng cần phải cứu. Đợi ta phá Thục xong, thì hắn cũng sẽ tự ra được thôi.

Mọi người đều cười thầm, lui ra. Hàn Đương nói với Chu Thái:

– Sai đứa trẻ con này làm tướng, Đông Ngô tiêu rồi! Công có thấy hành động của hắn không?

Thái nói:

– Ta vốn muốn dùng lời để thử hắn. Từ sớm đã chẳng có kế gì, sao có thể phá Thục được?

Hôm sau, Lục Tốn truyền hiệu lệnh xuống, sai các tướng ai nấy chia ra các chỗ cửa quan, phòng giữ cửa ải, không được khinh thường ra đánh. Mọi người đều cười, cho là nhu nhược, không ưng giữ chắc. Hôm sau, Lục Tốn lên trướng, gọi các tướng, nói:

– Cô phụng theo lệnh vua, đôn đốc các quận, hôm qua đã ba lần ra lệnh, năm bận dặn dò, sai các ngươi tới các nơi để giữ chắc, mà thảy đều không tôn trọng lệnh ta, là sao?

Hàn Đương nói:

– Ta từ khi theo Phá Lỗ tướng quân* bình định Giang Nam, trải mấy trăm trận rồi. Còn các tướng khác, hoặc theo Thảo Nghịch tướng quân*, hoặc theo đương kim đại vương, thảy đều phá chỗ kiên cố, đánh quân tinh nhuệ, ra vào cõi đất sống chết. Nay chúa thượng sai ngươi làm Đại đô đốc, bảo lui quân Thục, nên sớm định kế, điều động quân mã, chia đường đánh dẹp, để mưu việc lớn. Nay chỉ sai giữ chắc, để đợi trời tự giết giặc. Thật là vô mưu quá lắm vậy. Ta chẳng phải loại người tham sống sợ chết. Khiến cho bọn ta suy sụp nhuệ khí, đó là lý gì?

Nói dứt, các tướng dưới trướng đều nói rằng:

– Hàn tướng quân nói phải lắm. Bọn ta nguyện quyết một trận tử chiến!

Lục Tốn nghe xong, rút kiếm cầm trên tay, rồi nói rằng:

– Lưu Bị oai chấn thiên hạ. Tào Tháo mà còn sợ hãi. Nay y vào trong đất Đông Ngô, thật chẳng phải là kẻ địch tầm thường. Các tướng các người đều đội ơn quốc gia, đáng nên hòa thuận, cùng phá quân Thục, để báo đáp vương thượng. Nay ta đã tự có tính toán hay, chẳng phải là điều các ngươi có thể biết được đâu. Các ngươi ai nấy đều chẳng vâng lời, mà còn trái lệnh, thì đó là đạo lý gì? Kẻ hèn này tuy chỉ là hạng thư sinh, nay đội ơn vương thượng ủy thác cho trọng trách, là vì cho rằng ta có thước tấc nào đó dùng được, bởi cớ có thể nhẫn nhục mà gánh vác việc nặng. Các ngươi ai nấy hãy giữ các cửa ải, canh chừng các chỗ hiểm yếu, không được vọng động. Như có ai trái lệnh thì đều chém hết! Ai nấy hãy lui ra, chớ có nói nữa!

Mọi người đều hậm hực lui ra.

Đây nói Tiên chủ bày bố quân mã từ Hao Đình cho thẳng tới cửa Xuyên, nối liền bảy trăm dặm, trước sau có bốn mươi trại, ban đêm thì ánh lửa chiếu sáng bầu trời, ban ngày thì cờ xí che rợp vầng dương. Chợt có tế tác báo rằng:

– Đông Ngô dùng Lục Tốn làm Đại đô đốc, nắm giữ hết quân mã. Tốn sai các tướng ai nấy giữ các nơi hiểm yếu, không ra.

Tiên chủ hỏi rằng:

– Lục Tốn là hạng người nào?

Mã Lương tâu rằng:

– Tốn chỉ là một thư sinh Giang Đông, tuổi trẻ nhưng lắm tài, mưu lược sâu sắc. Ngày trước tập kích Kinh Châu, đều là do ngụy kế của kẻ này.

Tiên chủ cả giận, nói:

– Mưu của thằng trẻ ranh, hại chết nhị đệ của trẫm, sao không sớm báo lên?

Liền muốn tiến quân. Mã Lương can rằng:

– Tài của Lục Tốn chẳng kém Chu Lang, chưa thể khinh địch.

Tiên chủ nói:

– Trẫm dùng binh già đời rồi, nay trở lại chẳng bằng thằng nhóc con miệng vàng ư? Ngươi chớ đa nghi, xem trẫm bắt nó!

Tiên chủ tự dẫn tiền quân, tiến đánh các chỗ cửa quan, bến đò, cửa ải. Hàn Đường thấy Tiên chủ dẫn quân tới, sai người báo cho Lục Tốn. Tốn sợ Hàn Đương làm bừa, kíp phi ngựa tới, thì gặp ngay Hàn Đương đang dùng ngựa ở trên núi, trông ra xa thấy quân Thục khắp núi đầy đồng đang kéo đến, trong quân thấp thoáng có bóng lọng vàng. Đương muốn dốc sức xuống núi tiến đánh, chợt Tốn đến, cùng sóng ngựa đứng xem, biết là Tiên chủ. Đương trỏ tay, nói:

– Trong quân ắt có Tiên chủ. Tôi muốn đi đánh.

Tốn nói:

– Lưu Bị cử binh xuống phía đông, thắng liền hơn mười trận, nhuệ khí đang thịnh. Hãy nên dựa vào chỗ cao mà giữ hiểm, chẳng thể khinh thường kéo ra, nếu ra ắt bất lợi. Làm hao tổn lợi thế lớn của Ngô, chẳng phải là chuyện nhỏ đâu. Nay chỉ nên hiệu lệnh cho tướng sĩ, nói rõ kế sách phòng thủ, để đợi biến cố. Nay bên kia đang tung hoành ở nơi đất bằng đồng rộng, đang lúc đắc chí. Chúng muốn đánh mà không được, ắt sẽ dời đồn tới nơi núi rừng rậm rạp. Bấy giờ ta sẽ dùng kế của mình. Tướng quân nên nhẫn nhịn tính nóng nảy, gấp gáp, để mưu đồ kế sách giữ yên nước nhà.

Hàn Đương ngoài mặt tuy vâng lời, mà trong lòng lại không phục.

Đây nói Tiên chủ sai tiền đội đi thách đánh, nhục mạ trăm bề. Tốn sai thám báo chớ được nghe, không cho ra đánh, bèn tự mình đi một vòng các chỗ cửa ải, vỗ về tướng sĩ, thảy đều sai giữ chắc. Tiên chủ thấy quân Ngô không ra, ngồi trong ngự doanh lòng buồn không vui. Mã Lương tâu rằng:

– Lục Tốn tuy là thư sinh, nhưng rất có mưu lược. Nay bệ hạ cầm quân từ xa tới, đánh nhau từ xuân sang hạ. Kẻ kia không ra, ắt là đội quân ta sinh biến thôi. Mong bệ hạ xét cho rõ.

Tiên chủ nói:

– Hắn có mưu gì? Chỉ là khiếp sợ không dám đánh thôi. Kẻ thua mấy trận, sao dám ra nữa!

Tiên phong Phùng Tập tâu rằng:

– Trước mắt trời nóng, quân đóng đồn như trong lò lửa, hơi xa chỗ lấy nước, rất là bất tiện.

Tiên chủ sai các doanh đều dời vào chỗ núi rừng rậm rạp, gần khe ven ghềnh, đợi hết hạ sang thu, thì chung sức tiến quân. Phùng Tập bèn truyền thánh chỉ, sai các trại dời vào chỗ rừng dày bóng mát. Mã Lương tâu rằng:

– Nếu như quân ta dời đi, nếu mà quân Ngô kéo đến, thì phải làm sao?

Tiên chủ nói:

– Trẫm sai Ngô Ban dẫn hơn vạn quân yếu ớt, tới chỗ đất bằng gần trại Ngô đóng đồn. Trẫm tự chọn tám ngàn tinh binh, mai phục trong lũng núi. Nếu Lục Tốn biết trẫm dời trại, ắt ra công kích, sẽ lập tức bảo Ngô Ban giả thua. Nếu Tốn đuổi theo, trẫm tự dẫn quân xông ra, chẹn đường về của chúng, bắt thằng ranh con. Giang Nam một hồi trống là hạ được thôi.

Văn võ đều khen rằng:

– Bệ hạ tính toán như thần. Lục Tốn làm sao sánh kịp?

Mã Lương nói:

– Gần đây nghe nói Gia Cát Thừa tướng ở tại Đông Xuyên xem xét các chỗ cửa ải, sợ quân Ngụy vào cướp. Bệ hạ sao không đem chỗ đất mà các doanh dời đến, vẽ thành bản đồ, đem hỏi thừa tướng, được chăng?

Tiên chủ nói:

– Trẫm vốn biết binh pháp, còn hỏi làm chi?

Lương nói:

“Nghe nhiều phía thì sáng suốt, nghe một phía thì bị che lấp”*. Đó là lời của thánh nhân vậy.

Tiên chủ nói:

– Khanh hãy tự đi các trại, vẽ thành bản đồ bốn phương tám hướng, tự mình đi Đông Xuyên hỏi Thừa tướng. Nếu như có gì không tiện thì hãy kíp về báo tin.

Mã Lương nhận lệnh đi ngay. Thế là quân Thục dời vào chỗ rừng cây dày đặc để tránh nóng.

Sớm đã có quân tế tác báo cho Hàn Đương, Chu Thái. Hai người Hàn, Chu nghe được việc ấy, bèn tới gặp Lục Tốn nói:

– Trước mắt quân Thục có hơn bốn chục trại, đều dời vào chỗ rừng cây rậm rạp, dựa khe men ghềnh, để dễ lấy nước. Đô đốc hãy thừa thế mà đánh đi.

Tốn nghe lời ấy, liền cất quân tới đánh. Chưa biết thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

167. TIÊN CHỦ ĐÊM CHẠY VỀ THÀNH BẠCH ĐẾ

Năm Chương Vũ thứ hai [222], mùa hạ, tháng sáu, khí trời nóng bức, không mưa. Hàn Đương, Chu Thái do thám được tin Tiên chủ truyền chỉ, sai quân Thục dời doanh tới chỗ mát để tránh nóng, kíp tới báo cho Lục Tốn. Tốn cả mừng, bèn dẫn quân tiến lên xem xét động tĩnh, chỉ thấy ở chỗ đất bằng có một đồn, chưa tới hơn vạn, quá nửa đều là quân già yếu, trong quân dựng cờ hiệu viết to chữ Tiên phong Ngô Ban. Chu Thái nói:

– Tôi xem bọn quân lính này, như giỡn trẻ con thôi.

Nói dứt, bèn bảo với Lục Tốn rằng:

– Tôi nguyện cùng Hàn Đương đem quân chia làm hai ngả tiến đánh, nếu như không thắng thì chịu chém.

Tốn nhìn hồi lâu, lấy roi trỏ, mà nói:

– Thấp thoáng trong lũng núi phía trước, có sát khí bốc lên đến tận trời, ở dưới ắt có quân mai phục. Sở dĩ bày quân Ngô Ban nơi đất bằng, là để dụ địch thôi. Các công nhất định không được ra. Chỉ trong vòng ba hôm, quân trong lũng núi ắt sẽ kéo ra thôi.

Các tướng nghe xong, thảy đều cho là nhát. Ai nấy chia đi giữ các cửa ải.

Hôm sau, Ngô Ban dẫn quân tiến lên thách đánh, giễu võ giương oai, kêu lớn nhục mạ không dứt. Có nhiều người cởi áo, tháo giáp, mình trần trùng trục, hoặc ngủ hoặc ngồi. Từ Thịnh, Đinh Phụng vào trướng tới xin với Lục Tốn rằng:

– Quân Thục khi dễ, làm nhục quá đỗi. Bọn mỗ xin được ra đánh!

Tốn cười, nói:

– Các ngươi chỉ biết cái dũng của máu thịt thôi, há có biết sự huyền diệu của Tôn, Ngô đâu? Các ngươi đợi đến ngày mai, thì sẽ thấy sự dối trá thôi.

Từ Thịnh nói:

– Ba ngày dời trại đã xong, làm sao có thể đánh nữa?

Tốn nói:

– Ta vốn muốn cho bên kia dời doanh trại đó.

Các tướng cười mỉa mà lui. Qua hết ba ngày, Tốn bèn họp các tướng ở trên cửa ải để xem xét, thấy quân Ngô Ban rút lui. Tốn trỏ tay, nói:

– Sát khí bốc lên rồi! Lưu Bị ắt từ trong lũng núi kéo ra đấy.

Nói dứt, chỉ thấy tám ngàn tinh binh nai nịt đầy đủ, bảo vệ Tiên chủ đi ngang qua. Quân Ngô trông thấy, thảy đều vỡ mật. Tốn nói:

– Tôi không nghe lời các công mà đi đánh Ban, là bởi cái kế này đây. Nay phục binh đã đi ra, thì chỉ trong vòng một tuần, sẽ phá Thục thôi.

Các tướng đều nói:

– Phá Thục thì phải ở lúc đầu. Nay họ đã vào năm, sáu trăm dặm, gìn giữ qua bảy, tám tháng, các chỗ yếu hai đều đã cố thủ, tiến đánh ắt không được lợi đâu.

Tốn nói:

– Các công không biết binh pháp. Bị là kiêu hùng ở đời, suy nghĩ chu đáo, lúc quân hắn mới họp, thì pháp độ nghiêm cẩn. Nay giữ gìn đã lâu rồi, không thắng được chúng ta, quân mỏi ý nhụt, chẳng nghĩ được kế. Nắm sừng, chẹn chân* bọn giặc ấy, chính là ở hôm nay đây.

Các tướng bấy giờ mới thán phục. Người đời sau có thơ rằng:

Lên trướng bàn binh, xét Lục thao

Sắp săn mồi thơm giật cá ngao

Tam phân vốn có nhiều anh tuấn

Giang Nam Lục Tốn rõ tài cao.

Đây nói Lục Tốn đã quyết định kế sách phá Thục, bèn soạn tờ tiên* sai sứ đi tâu với Ngô vương. Tờ tiên nói:

“Trộm nghĩ Di Lăng là đất yếu hại, là cửa ải ngăn phòng cho nước nhà, tuy là dễ được, mà cũng dễ mất, nếu một khi đã mất, thì chẳng phải chỉ tổn thất đất đai của một quận, mà ắt Kinh Châu cũng phải lo lắng rồi. Ngày nay thần tranh đất ấy, việc ắt xong thôi. Lưu Bị làm trái lẽ trời, chẳng giữ sào huyệt, mà tự đến tìm chết. Thần tuy bất tài, nhưng cậy dựa oai linh, lấy thuận đánh nghịch, phá địch chỉ ở ngày nay thôi. Bàn về Bị thì từ trước đến nay, thua nhiều thắng ít, chẳng đủ để lo. Thần lúc đầu ngờ chúng thủy bộ cùng tiến. Nay chúng bỏ thuyền lên bộ, dựng trại khắp nơi, xét sự bố trí đó, ắt chẳng có kế hay. Cúi mong chí tôn cao gối, vô lo. Chỉ trong vài ngày là có tin báo tiệp thôi!

Thần Lục Tốn lạy trăm lạy”.

Ngô vương đọc xong, cả mừng, nói:

– Giang Đông có dị nhân như thế, cô còn lo gì đây? Các tướng đều dâng thư, thảy đều bảo y nhát, chỉ riêng cô là không tin. Nay đọc lời hắn, thật là lời bàn luận kỳ diệu vậy.

Thế là cất đại quân của Ngô đến tiếp ứng.

Đây nói Tiên chủ từ Hao Đình xua quân thủy xuôi dòng kéo xuống, men theo sông đóng đồn, lập thủy trại, thâm nhập đất Ngô. Hoàng Quyền can rằng:

– Quân thủy men theo sông mà xuống, tiến thì dễ dàng, mà lui thực khó. Thần xin làm tiền khu, để ngăn quân giặc. Bệ hạ nên ở sau trận, bấy giờ mới vạn điều không mất một.

Tiên chủ nói:

– Giặc Ngô đã vỡ mật, trẫm xua quân ruổi dài, có ngại gì đâu? Nay dây dưa ngày tháng, thì ngày nào mới thành công?

Các quan khổ sở can ngăn. Tiên chủ không theo, bèn chia quân thành hai ngả, sai Hoàng Quyền đôn đốc quân ở Giang Bắc, để phòng quân Ngụy vào cướp. Tiên chủ tự đôn đốc các quân ở Giang Nam, men theo sông chia nhau lập trại, để mưu đồ tiến thủ.

Tế tác dò thám được, suốt đêm về Hứa Đô báo tin. Cận thần vào nội cung tâu cho Ngụy chủ rằng:

– Nay quân Thục dựng rào, kết doanh, ngang dọc hơn bảy mươi dặm, chia ra hơn bốn mươi trại, đều dựa vào núi rừng mà hạ trại. Nay Hoàng Quyền đôn đốc quân ở bờ bắc, mỗi ngày đều phái quân do thám hơn trăm dặm, chẳng biết là ý gì?

Ngụy chủ nghe nói thế, ngửa mặt cười, nói:

– Lưu Bị đã đến ngày chết rồi!

Quần thần xin hỏi duyên cớ. Ngụy chủ nói:

– Lưu Huyền Đức không hiểu binh pháp vậy! Há có chuyện dựng trại liền bảy trăm dặm mà cự địch sao? Bao bọc chỗ bằng phẳng, thấp trũng* , hiểm trở mà đóng đồn là điều binh pháp đại kỵ. Huyền Đức ắt tiêu trong tay Lục Tốn của Đông Ngô. Trẫm vì thế mà biết là hắn chết. Trong vòng một tuần ắt có tin tức thôi.

Quần thần hãy còn chưa tin, thảy đều xin phát binh phòng bị. Ngụy chủ nói:

Lục Tốn nếu thắng, ắt cất quân Ngô đi lấy Tây Xuyên rồi. Quân Ngô đi xa, trong nước trống rỗng. Trẫm thừa lúc rỗng, giả vờ mượn cớ cho quân trợ chiến, sai ba lộ quân cùng tiến. Đông Ngô duỗi tay là lấy được.

Mọi người xưng tụng rằng:

– Tính toán thật thần diệu!

Ngụy chủ hạ chỉ, sai Tào Nhân đôn đốc một cánh quân ra Nhu Tu, Tào Hưu đôn đốc một cánh quân lấy Động Khẩu, Tào Chân đôn đốc một cánh quân ra Nam quận:

– Ba lộ quân mã hẹn ngày hội hợp. Trẫm sẽ tự tiếp ứng phía sau.

Điều động xong đâu đấy.

Không nói chuyện quân Ngụy tập kích Ngô. Hãy nói Mã Lương tới Đông Xuyên gặp Khổng Minh, trình bản đồ lên, rồi nói:

– Nay dời doanh trại đến ven sông, chiều ngang dài bảy trăm dặm, dựng hơn bốn chục đồn, thảy đều dựa the men ghềnh, ở chỗ rừng rậm um tùm. Bệ hạ sai Lương đem bản đồ tới cho Thừa tướng xem.

Khổng Minh xem xong, vỗ bàn kêu khổ, nói:

– Là người nào dạy chúa thượng dựng trại như thế? Hãy chém người đó đi!

Mã Lương nói:

– Đều là chúa thượng tự làm, chẳng phải mưu của kẻ khác.

Khổng Minh than rằng:

– Khí Sổ Hán triều đã tiêu rồi!

Lương hỏi nguyên cớ. Khổng Minh nói:

– Bao bọc chỗ bằng phẳng, thấp trũng, hiểm trở mà kết doanh trại đấy là đại kỵ của nhà binh. Nếu mà phóng hỏa thì làm sao giải cứu? Há lại có chuyện nối liền doanh trại bảy trăm dặm để cự địch ư? Họa chẳng xa đâu! Lục Tốn cố thủ không ra, chính là vì thế. Ngươi nên đi gấp, để can thiên tử, phải thay đổi các doanh, chẳng thể để như thế. Nếu để lâu ngày, ắt khó ứng cứu.

Lương nói:

– Nếu lỡ quân Ngô chiến thắng thì phải làm sao?

Khổng Minh nói:

– Lục Tốn không dám đuổi theo đâu. Thành Đô chẳng phải lo gì.

Lương nói:

– Tốn vì sao lại không đuổi?

Khổng Minh nói:

– Vì sợ quân Ngụy tập kích. Chúa thượng nếu thua trận, nên nhắm hướng thành Bạch Đế mà tránh đi. Lúc ta vào Xuyên, đã mai phục mười vạn binh ở Ngư Phúc phố. Lục Tốn nếu đến đó, ta ắt bắt hắn.

Lương cả kinh, nói:

– Mỗ ở Ngư Phúc phố qua lại mấy phen, chưa từng thấy một tên lính nào. Thừa tướng vì sao lại nói dối như thế?

Khổng Minh nói:

– Sau này sẽ thấy, chẳng cần phải hỏi nhiều.

Mã Lương xin cấp cho biểu chương, hỏa tốc trở về ngự doanh. Khổng Minh lại trở về Thành Đô, sai quân ứng cứu.

Đây nói Lục Tốn thấy quân Thục trễ nãi, không đề phòng gì, bèn lên trướng họp các tướng sĩ lớn nhỏ để nghe lệnh, nói:

– Ta từ khi nhận lệnh đến nay, chưa từng ra đánh. Nay xem xét quân Thục, đủ biết động tĩnh. Nay ta muốn trước tiên chiếm lấy một trại ở Giang Nam. Ai dám đi lấy?

Nói chưa dứt, bọn Hàn Đương, Chu Thái, Lăng Thống ứng tiếng nói ngay rằng:

– Bọn mỗ xin đi.

Tốn sai họ lui ra cả, chẳng dùng, chỉ riêng gọi mạt tướng Thuần Vu Đan ở trước thềm, nói:

– Ta cho ngươi năm ngàn quân, đi lấy trại thứ tư ở Giang Nam, do tướng Thục là Phó Đồng trấn giữ. Đêm nay buộc phải thành công. Ta sẽ tự cầm quân đi ứng cứu.

Thuần Vu Đan dẫn binh đi rồi, Tốn lại gọi Từ Thịnh, Đinh Phụng, nói:

– Các ngươi ai nấy hãy dẫn ba ngàn quân, đóng đồn ở ngoài trại năm dặm. Nếu Thuần Vu Đan thua chạy về, có quân đuổi theo, thì nên cứu y, nhưng không được truy đuổi lại.

Hai tướng nhận lệnh, dẫn quân đi mất.

Đây nói Thuần Vu Đan nhận quân lính, vào lúc hoàng hôn thì tiến binh, đến trước trại Thục thì đã sau canh ba. Đan sai gióng trống kéo vào. Trong doanh Thục có một đám quân kéo ra, kẻ đi đầu là tướng Thục Phó Đồng. Đồng vung thương, cưỡi ngựa ra, chạy thẳng tới bắt Thuần Vu Đan. Đan địch không nổi, quay ngựa bỏ chạy. Đột nhiên tiếng hò reo nổi to, một đám quân xông ra chặn mất đường đi, kẻ đi đầu là đại tướng Triệu Dung. Đan cướp đường mà chạy, chết mất quá nửa quân. Đang lúc chạy trốn, sau núi lại có một đội quân Man chặn đầu, kẻ đi đầu là Phiên vương Sa Ma Kha, Đan liều chết chiến đấu mới thoát được, chỉ còn hơn trăm quân kỵ tàn tạ chạy trốn. Sau lưng có ba lộ quân mã đuổi theo. Đến khi còn cách doanh trại năm dặm, hai tướng Ngô là Từ Thịnh, Đinh Phụng từ hai ngả đánh tới, đẩy lui quân Thục, cứu được Thuần Vu Đan về trại.

Đan đeo tên vào gặp Lục Tốn xin tội. Tốn nói:

– Chẳng phải lỗi của ngươi. Ta chỉ muốn thử hư thực của quân địch thôi. Phép phá quân Thục, ta đã hiểu rồi.

Từ Thịnh, Đinh Phụng nói:

– Quân Thục thế mạnh, thực là khó phá. Lấy đó mà bàn thì chỉ giết uổng quân ta thôi.

Tốn cười, nói:

– Kế sách này của ta, chỉ không gạt nổi Gia Cát Lượng thôi. May sao người đó không có ở đây, khiến cho ta thành công lớn rồi!

Bèn họp các tướng sĩ lớn nhỏ tới nghe lệnh, sai Chu Nhiên tiến quân theo đường thủy, sau giờ Ngọ ngày mai gió Đông thổi mạnh, thì dùng thuyền tập kích lương thảo, y kế mà làm; Hàn Đường dẫn một cánh quân đánh bên bờ Giang Bắc, Chu Thái dẫn một cánh quân đánh bên bờ Giang Nam, mỗi người tay cầm một bó cỏ, trong giấu lưu huỳnh, diêm tiêu, ai nấy đem theo mồi lửa, cầm theo đao, thương, nhất tề xông lên. Hễ tới doanh Thục thì thuận gió đốt lửa. Quân Thục có bốn mươi đồn, chỉ đốt hai mươi đồn, cứ cách một đồn đốt một đồn. Các quân đem theo lương thực sẵn, không cho lui về, phải đêm ngày truy kích, đến lúc bắt được Lưu Bị mới dừng. Các tướng nhận quân lệnh xong. Ai nấy nhận kế rồi đi.

Đây nói Tiên chủ đang ở trong ngự doanh suy nghĩ kế sách phá Ngô, chợt thấy cờ xí trong trướng trung quân không có gió mà tự ngã. Tiện chủ hỏi Trình Kì rằng:

– Đó là điềm gì?

Kì nói:

– Lẽ nào đêm nay quân Ngô sẽ cướp doanh trại sao?

Tiên chủ nói:

– Đêm trước đã giết sạch, sao dám đến nữa?

Kì nói:

– E đó chỉ là Lục Tốn thử quân ta thôi.

Tiên chủ không tin. Chợt được báo rằng:

– Trên núi xa xa có nhìn thấy quân Ngô, thảy đều men núi, nhắm hướng đông mà đi.

Tiên chủ nói:

– Đó là nghi binh, hãy ra lệnh chớ có hành động.

Rồi sai Quan Hưng, Trương Bao ai nấy dẫn năm trăm quân kỵ ra tuần tra. Vào lúc hoàng hôn, Quan Hưng về tâu rằng:

– Trong trại ở Giang Bắc có lửa bốc.

Tiên chủ sai do thám lần nữa. Trương Bao cũng trở về tâu rằng:

– Trong trại ở bờ nam có lửa bốc.

Tiên chủ nghe xong, sai Quan Hưng tự mình tới Giang Bắc, Trương Bao tự mình tới Giang Nam, đi xem hư thực.

– Nếu như quân Ngô kéo đến, hãy kíp trở về báo. Hai tướng nhận lệnh ra đi.

Vào lúc canh một, gió Đông Nam thổi to, chỉ thấy đồn ở bên trái ngự doanh bốc lửa. Lúc toan đi cứu, thì đồn bên phải ngự doanh cũng bốc lửa. Gió mạnh lửa gấp, cây cối đều cháy, tiếng hò reo vang rền. Quân mã ở hai đồn cùng kéo ra, chạy loạn vào trong ngự doanh. Quân Ngự Lâm tự giẫm đạp nhau, chết vô số kể. Quân Ngô ở phía sau đánh tới, lại chẳng biết quân mã nhiều ít ra sao. Tiên chủ vội lên ngựa đi ra. Lúc chạy đến doanh của Tiên phong Phùng Tập thì trong trại của Tập đã có ánh lửa sáng rực trời. Giang Nam, Giang Bắc chiếu sáng như ban ngày. Phùng Tập vội vàng lên ngựa, dẫn mấy chục quân kỵ bỏ chạy, thì đụng ngay quân của tướng Ngô là Từ Thịnh kéo đến, vây lấy Phùng Tập, dùng loạn tên bắn chết*. Từ Thịnh dẫn quân đuổi theo Tiên chủ.

Đây nói Tiên chủ thấy lửa cháy khắp nơi, bèn nhắm hướng tây mà chạy. Trước mặt có một cánh quân chặn đầu, ấy là tướng Ngô là Đinh Phụng. Lúc vội quay lại, thì Từ Thịnh ở sau lưng đuổi đến. Hai mặt giáp công. Tiên chủ cả kinh, bốn phía đều không có đường. Đột nhiên tiếng hò reo vang lên, một cánh quân đánh vào vòng vây. Ấy là Trương Bao. Bao cứu Tiên chủ ra, dẫn quân Ngự Lâm bỏ chạy. Đang đi trên đường, trước mặt lại có một cánh quân kéo tới. Trương Bao ra đón đánh. Thì ra là tướng Thục là Phó Đồng, bèn họp quân lại một chỗ mà đi. Quân Ngô đuổi theo sau lưng. Tiên chủ đi đến một ngọn núi, tên là núi Mã Yên. Lúc Trương Bao, Phó Đồng mời Tiên chủ lên núi rồi thì ở dưới núi lại có tiếng hò reo vang rền. Thì ra là đại đội người ngựa của Lục Tốn đã sớm bao vây núi Mã Yên. Tiên chủ ở trên núi, sai Trương Bao, Phó Đồng liều chết giữ cửa núi. Tiên chủ trong ra xa, thấy đầy đồng đều là lửa cháy không dứt, xác chết chồng chất, trôi xuống tắc nghẽn cả sông.

Hôm sau, quân Ngô lại càng nhiều thêm, bốn bề phóng hỏa đốt núi. Quân sĩ rối loạn. Tiên chủ hoảng hốt. Đột nhiên trong ánh lửa có một tướng dẫn mấy quân kỵ đánh lên núi. Tiên chủ trông ra, thì là Quan Hưng. Hưng mọp dưới đất nói:

– Bốn bề đều là lửa cháy sắp tới gần, chẳng thể ở lại đây lâu. Bệ hạ hãy mau chạy về thành Bạch Đế, thu thập lại quân mã thì mới được.

Tiên chủ nói:

– Ai dám đoạn hậu?

Phó Đồng tâu rằng:

– Thần xin liều chết ngăn cản!

Hoàng hôn hôm ấy, Quan Hưng đi đầu, Trương Bao đi sau, để Phó Đồng ở lại đoạn hậu, bảo vệ Tiên chủ đánh xuống dưới núi. Quân Ngô thấy Tiên chủ bỏ chạy, thảy đều muốn tranh công, ai nấy dẫn đại quân đầy trời rợp đất nhắm phía tây mà đuổi theo. Tiên chủ sai quân sĩ cởi hết áo bào, áo giáp, lấp đường rồi đốt, để chặn hậu quân. Đang lúc đi trên đường, tiếng hò reo lại nổi to, tướng Ngô là Chu Nhiên dẫn quân theo bờ sông mà đánh tới, chặn mất đường đi. Tiên chủ kêu rằng:

– Trẫm chết ở đất này rồi!

Quan Hưng, Trương Bao giục ngựa xông lên, bị loạn tên bắn lui trở lại. Ai nấy đều bị trọng thương, chẳng thể ra đánh. Sau lưng tiếng hò reo lại nổi, Lục Tốn dẫn đại quân từ trong lũng núi đánh ra. Tiên chủ đang lúc hoảng hốt, chỉ thấy trước mặt có tiếng hò reo vang rền. Quân Chu Nhiên bỏ chạy tan tác, ùn ùn đâm đầu xuống vách núi. Một cánh quân đánh thẳng vào, kéo tới cứu giá. Tiên chủ nghe tin, cả mừng nói:

– Trẫm sống lại rồi!

Rốt cuộc đó là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

168. BÁT TRẬN THẠCH ĐỒ PHỤC LỤC TỐN

Kẻ cứu giá là người quận Thường Sơn, huyện Chân Định, họ Triệu, tên Vân, tự là Tử Long, làm chức Hổ Uy tướng quân. Bấy giờ Triệu Vân ở Giang Châu trong đất Xuyên, nghe tin Ngô, Thục giao tranh, bèn dẫn quân ra. Chợt thấy một dải đông nam ánh lửa bốc trời, Vân kinh hoàng trong lòng, đi xa xa mà do thám, chẳng dè Tiên chủ bị nguy khốn. Vân gắng sức xông lên đánh giết. Lục Tốn nghe tin, biết là Tử Long, bèn sai quân lui. Vân đang đánh giết thì ngẫu nhiên chạm mặt Chu Nhiên, liền một thương đâm y rơi xuống ngựa, đánh tan quân Ngô, cứu Tiên chủ ra, nhắm hướng thành Bạch Đế mà chạy. Tiên chủ nói:

– Trẫm nay được thoát rồi, nhưng tướng sĩ thủ hạ thì sẽ ra sao?

Vân nói:

Quân địch ở sau lưng, không thể chần chừ. Bệ hạ hãy vào thành Bạch Đế nghỉ ngơi. Thần sẽ lại dẫn quan tới cứu họ. Bấy giờ Tiên chủ chỉ còn hơn trăm người kéo vào thành Bạch Đế. Người đời sau có thơ khen Lục Tốn rằng:

Lục Tốn tỏ mưu hay

Chia lo cùng Ngô quốc

Vẫy cờ, giết Quan tướng

Đốt giáp, đuổi Thục vương

Ngàn thu công nghiệp sáng

Chín cõi tiếng vang rền

Đến nay đất Vu Giáp

Cây cỏ hãy còn ghi.

Lại có thơ rằng:

Cầm mâu, đốt lửa, phá liên doanh

Huyền Đức trốn về Bạch Đế thành

Một sớm uy danh kinh Thục, Ngụy

Ngô vương há chẳng kính thư sinh?

Đây nói Phó Đồng đoạn hậu, bị quân Ngô vây bọc tám mặt. Đinh Phụng kêu to rằng:

– Tướng Xuyên chết nhiều vô số, đầu hàng cũng lắm! Lưu Bị chủ ngươi đã bị bắt giữ, giải đi mất rồi! Nay ngươi sức kiệt, thế cô, sao chẳng sớm hàng đi?

Phó Đồng nạt đi, nói:

– Ta là tướng Hán, sao chịu hàng chó Ngô được?

Nói dứt, càng thêm phẫn nộ, vung mâu phóng ngựa, dẫn quân Thục gắng sức ác chiến, chẳng dưới trăm hiệp hơn, qua lại xông pha, chẳng thể thoát nổi. Đồng than dài, nói:

– Ta nay tiêu rồi!

Nói dứt, hộc máu trong miệng, chết giữa đám quân Ngô. Người đời sau có thơ khen Phó Đồng* rằng:

Di Lăng Ngô, Thục quyết giao tranh

Lục Tốn bày mưu, lấy lửa thiêu

Đến chết hãy còn mắng Ngô cẩu

Phó Đồng quả thực Hán tướng quân.

Tế tửu Trình Kì của Thục cưỡi một con ngựa chạy đến bờ sông, gọi thủy quân của Thục tới đánh địch. Bấy giờ đã có quân Ngô theo phía sau ùa lên, thủy quân chạy tứ tán. Tướng bộ hạ của Kì kêu rằng:

– Trình tế tửu mau lên ngựa chạy đi! Quân Ngô đã đến rồi!

Kì nổi giận, nói:

– Ta từ khi theo chúa thượng xuất quân, chưa từng gặp địch mà chạy trốn!

Nói chưa dứt, quân Ngô ùa đến. Bốn bề hết đường, Kì rút kiếm tự vẫn. Người đời sau có thơ khen rằng:

Giang Dương* cương liệt

Giữ tiết với vua

Giao binh gặp giặc

Chẳng chịu cúi mình

Đơn thân khó chống

Bỏ mạng trong quân.

Bấy giờ có Tiên phong Trương Nam bao vây thành Di Lăng đã lâu, chợt Phùng Tập* đến, nói quân Thục thua trận, bèn dẫn quân tới cứu Tiên chủ. Tôn Hoàn bấy giờ mới thoát được. Hai tướng Trương, Phùng đang đi trên đường, trước mặt đã có quân Ngô đánh đến, sau lưng thì Tôn Hoàn từ trong thành Di Lăng đánh ra. Hai mặt giáp công. Trương Nam, Phùng Tập dốc sức chiến đấu, chẳng thể thoát được, bị chết trong đám loạn quân*. Người đời sau có thơ khen rằng:

Hưu Nguyên khinh giặc

Lỡ thời, hại thân

Văn Tiến gắng sức

Cùng chịu ngã gục

Họa từ một người

Liên lụy cùng khắp*.

Bấy giờ Phiên vương Sa Ma Kha một ngựa bỏ chạy, thì gặp phải Chu Thái, giao chiến mười hiệp, bị Thái chém chết. Tướng Thục là Đỗ Lộ, Lưu Ninh thảy đều hàng Ngô. Toàn bộ lương thảo khí giới trong doanh Thục chẳng còn lại một chút gì. Quân Xuyên, tướng Thục đầu hàng vô số. Triệu Vân sợ xa giá có sơ sót, bèn dẫn quân bản bộ bảo vệ, đưa về thành Bạch Đế.

Đây nói Lục Tốn thu được toàn thắng, dẫn quân đắc thắng kéo thẳng tới phía tây truy kích. Còn cách Quỳ Quan không xa, Tốn ở trên ngựa trông thấy sông núi trước mặt có một trận sát khí bốc lên tận trời, bèn gò ngựa ngoảnh lại bảo các tướng rằng:

– Trước mặt ắt có mai phục, ba quân không được tiến lên.

Liền thoái lui mười dặm, tới chỗ thế đất trống trải dàn thành thế trận, để chống quân địch. Lại sai thám mã đi lên trước thăm dò, trở về báo rằng:

– Chẳng có quân đồn trú trong đó.

Tốn không tin, bèn xuống ngựa, lên chỗ cao nhìn ra, thấy sát khí lại bốc lên. Tốn lại sai người do thám đi xem. Lại về báo rằng:

– Dấu vết một tên quân kỵ cũng không có.

Tốn thấy ở cửa vào mặt trời đã ngả về tây, sát khí lại càng bốc lên thêm, trong lòng do dự, lại sai người đi dò thám. Trở về báo rằng:

– Bên bờ sông chỉ có tám chín chục đống đá bừa bộn, chẳng hề có người ngựa nào.

Tốn nghi lắm, tìm người dân ở đây để hỏi. Lát sau, đã dẫn đến mấy chục người. Tốn hỏi rằng:

– Đá rối loạn chất đống, là sao vậy?

Người dân nói:

– Đá ấy là do Gia Cát Thừa tướng lúc đi vào Xuyên, xua quân qua đây, lấy đá bày thành thế trận. Từ đó trên bãi cát thường có khí bốc như mây, từ trong ấy bốc lên. Chỗ ấy có tên là Ngư Phúc phố.

Lục Tốn nghe xong, bèn lên ngựa, dẫn mấy chục quân kỵ tới xem trận đá, dừng ngựa ở trên dốc núi, chỉ thấy bốn phương tám hướng, đều có cửa lớn cửa nhỏ. Tốn cười, nói:

– Đây là thuật mê hoặc lòng quân, chứ có ích chi?

Bèn dẫn quân kỵ phóng xuống dốc núi, chạy thẳng vào trận đá xem xét. Bộ tướng nói:

– Ngày đã xế rồi, xin Đô đốc sớm quay về.

Tốn vừa định rời trận. Đột nhiên cuồng phong nổi to. Cát bay đá chạy, che trời kín đất, chỉ thấy đá lạ nguy nga, tua tủa như kiếm; cát trải dài, đất chất đống, chồng chất như tường. Tiếng sóng nước trên sông tựa như là tiếng kiếm khua, trống đánh. Tốn cả kinh, nói:

– Ta trúng kế Gia Cát Lượng rồi!

Lúc kíp quay về thì chẳng có đường ra. Đang lúc kinh sợ, nghi ngờ, chợt thấy một ông lão đứng ở trước ngựa, cười bảo:

– Tướng quân muốn ra khỏi trận này ư?

Tốn nói:

– Xin ông lão dẫn ra cho.

Ông lão chống gậy từ từ đi, ra thẳng khỏi trận, chẳng hề trở ngại gì, đưa đến trên dốc núi. Tốn hỏi rằng:

– Ông lão là ai vậy?

Ông lão đáp rằng:

– Lão phu là Hoàng Thừa Ngạn đây. Lúc trước con rể ta là Gia Cát Khổng Minh vào Xuyên, có bày trận đá ở đây, tên là Bát trận đồ. Tổng cộng có tám cửa, dựa theo độn giáp là: Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai. Mỗi ngày mỗi giờ, biến hóa vô cùng, có thể so với mười vạn tinh binh. Lúc rời đi, từng dặn dò lão phu rằng: “Về sau nếu có đại tướng Đông Ngô lạc ở trong trận, chớ có dẫn ra”. Lão phu ở ẩn tại núi này, chuyên học nghĩa lý Đạo gia. Ban nãy ở trên vách núi, chợt thấy tướng quân từ cửa Tử mà vào, đoán là chẳng biết thế trận, ắt sẽ lạc thôi. Lão phu không nỡ, nên đặc biệt dẫn ra theo của Sinh.

Tốn nói:

– Công có từng học chăng?

Hoàng Thừa Ngạn nói:

– Biến hóa vô cùng, chẳng thể học nổi. Tốn vội vàng xuống ngựa, lạy tạ trở về. Tả hữu hỏi rằng:

– Sao chẳng giết kẻ đó đi?

Lục Tốn nói:

– Đấy là người có lòng nhân.

Người đời sau có thơ khen Bát trận đồ rằng:

Khổng Minh bày diệu kế

Bãi cát lập trận đồ

Chưa để Hoàn Ôn* hiểu

Đã khiến Lục Tốn mê

Tiếng sông như chiêng trống

Khí núi nhả mây mù

Miếu mạo nay còn đó

Vạn cổ hay còn ghi.

Người hiền thời Tống là Triều Nghiêu Thần có bài thơ vịnh Bát trận đồ rằng:

Đá lạ chất chồng tựa vạn quân

Khổng Minh bày trận ở bờ sông

Bốn phương tám hướng chia hình thế

Ba lược sáu thao khiếp quỷ thần

Gió mây trời đất sinh biến hóa

Điểu, Xà, Long, Hổ dựa kinh luân

Xem khắp người xưa dùng binh pháp

Nào ai tài giỏi được như công?

Đỗ Công bộ* có thơ tán Bát trận đồ rằng:

Công trùm thời Tam quốc

Danh ghi Bát trận đồ

Sông trôi, đá chẳng chuyển

Để hận, muốn nuốt Ngô.

Lục Tốn than rằng:

– Gia Cát Khổng Minh thật là Ngọa Long vậy! Ta chẳng bì kịp!

Thế là bèn hạ lệnh, lập tức thu quân về Ngô. Tả hữu nói:

– Lưu Bị quân thua, thế cùng, cùng khốn giữ một tòa thành, chính là dịp tốt để thừa thế tiến đánh. Nay thấy trận đá lại lui về, là sao?

Tốn nói:

– Chẳng phải ta sợ trận đá mà lui binh đâu. Ta đoán Ngụy chủ Tào Phi gian trá, lắm mưu, chẳng khác gì cha, nay biết ta thắng, ắt sẽ đến tập kích. Nếu đi sâu vào Tây Xuyên, gấp gáp cũng chẳng thể lui quân. Ta sợ bị hắn thừa lúc trống rỗng mà đánh úp gốc rễ của ta, bởi thế mới quay quân về.

Bèn sai một tướng đoạn hậu, Tốn dẫn đại quân trở về. Lui binh chưa được hai ngày, ba nơi đều có người phi báo rằng:

– Quân Ngụy của Tào Nhân ra Nhu Tu, Tào Hưu ra Động Khẩu, Tào Chân ra Nam quận: ba lộ quân mã có mấy chục vạn, đêm ngày kéo vào bờ cõi, chưa biết là ý gì.

Tốn cười, nói:

– Chẳng ngoài dự tính của ta. Ta đã sai quân chống cự rồi, chẳng đáng lo gì.

Các tướng bái phục, nói:

– Đô đốc thật là thần cơ diệu toán!

Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

169. THÀNH BẠCH ĐẾ, TIÊN CHỦ GỬI CON CÔI

Năm Chương Vũ thứ hai [222], mùa hạ, tháng sáu, Lục Tốn của Đông Ngô đại phá quân Thục ở đất Hao Đình, Di Lăng. Tiên chủ ở núi Mã Yên bày quân phòng thủ. Tốn hóa công bốn mặt. Tiên chủ nhân đêm chạy về thành Bạch Đế, đốt áo giáp chặn đường phía sau, đi thẳng vào thành Bạch Đế. Triệu Vân dẫn quân phòng giữ. Chợt có Mã Lương đến, thấy đại quân đã thua, hối hận không kịp, đem lời của Khổng Minh tâu với Tiên chủ. Tiên chủ than rằng:

– Trẫm sớm nghe lời của Thừa tướng, thì chẳng đến nỗi có trận thua hôm nay! Trẫm còn mặt mũi nào về Thành Đô gặp quần thần đây?

Bèn đóng lại ở thành Bạch Đế, đem quán dịch đổi thành cung Vĩnh An. Tiên chủ nghe tin bọn Phùng Tập, Trương Nam, Phó Đồng, Trình Kì, Sa Ma Kha đều chết vì việc của vua, thương xót khôn nguôi. Lại có cận thần tâu rằng:

– Hoàng Quyền dẫn quân ở Giang Bắc đi hàng Ngụy rồi! Bệ hạ hãy đem người nhà hắn giao cho hữu ti hỏi tội.

Tiên chủ than rằng:

– Hoàng Quyền bị quân Ngô ngăn cản ở bờ Giang Bắc, muốn về cũng không có đường, bất đắc dĩ mới hàng Ngụy. Là trẫm phụ Quyền, chứ Quyền chẳng phụ trẫm. Cần gì phải hỏi tội người nhà đây? Vợ con của Quyền cứ cấp gạo lộc để nuôi dưỡng đi.

Đây nói Hoàng Quyền dẫn quân hàng Ngụy. Các tướng dẫn tới gặp Ngụy chủ Tào Phi. Phi nói:

– Nay khanh hàng trẫm, là vì hâm mộ muốn noi theo Trần, Hàn* ư?

Quyền khóc mà tâu rằng:

– Thần chịu ơn của Thục đế, đãi ngộ rất hậu tình, nay thần đôn đốc các quân ở Giang Bắc, bị Lục Tốn cắt đường. Thần chẳng thể hàng Ngô, về Thục thì không có đường, nên mới tới quy hàng bệ hạ. Tướng của đám quân thua, được thoát chết là may, sao dám học đòi cổ nhân đây?

Phi cả mừng, bèn bái Quyền làm Trấn Nam tướng quân. Quyền kiên quyết chối từ không nhận. Chợt cận thần tâu rằng:

– Có người tế tác từ trong Thục tới, nói Tiên chủ đem người nhà của Hoàng Quyền giết sạch cả rồi.

Quyền nói:

– Thần với Tiên chủ thành thực tin nhau, biết rõ tấm lòng của thần, ắt chẳng nỡ giết hại người nhà của thần đâu.

Phi cho là phải, bèn hỏi Giả Hủ rằng:

– Trẫm muốn thống nhất thiên hạ, nên lấy Thục trước ư? Hay lấy Ngô trước?

Hủ nói:

– Lưu Bị có hùng tài, lại thêm Gia Cát Lượng giỏi trị nước. Tôn Quyền ở Đông Ngô chẳng rõ hư thực. Lục Tốn hiện cho quân đóng đồn ở nơi hiểm yếu, cách sông ngăn hồ, cũng khó mưu tính. Theo thần xét thấy, trong số các tướng chẳng ai có thể là đối thủ của Lưu Bị, Tôn Quyền. Dẫu là bệ hạ tự đến tỏ oai trời, cũng chưa có được cái thế toàn thắng đâu. Chỉ có thể phòng thủ, để đợi hai nước sinh biến.

Phi nói:

– Trẫm đã sai ba lộ đại quân đánh Ngô, sao có cái lý không thắng?

Thượng thư Lưu Diệp can rằng:

– Gần đây Lục Tốn của Đông Ngô mới phá bảy mươi vạn quân Thục, trên dưới đồng lòng, lại có sông hồ cách trở, chẳng thể dùng binh chế ngự. Lục Tốn nhiều mưu, ắt có chuẩn bị, chưa thể đánh đâu.

Phi nói:

– Khanh lúc trước khuyên trẫm đánh Ngô, nay lại ngăn trở, là sao?

Diệp nói:

– Vì cớ thời cơ có chỗ chẳng giống nhau. Ngày xưa Đông Ngô mấy lần đánh thua quân Thục, khí thế suy sụp, thì có thể đánh. Nay thu được công lao lớn, nhuệ khí tăng gấp trăm lần, lấy gì để đánh?

Phi nói:

– Ý trẫm đã quyết. Khanh chớ nói nữa.

Bèn dẫn quân Ngự Lâm tới tiếp ứng cho ba lộ quân. Diệp lại tâu rằng:

– Đông Ngô đã có chuẩn bị. Nay tướng Ngô là Lữ Phạm dẫn binh chống tự Tào Hưu, Gia Cát Cẩn dẫn binh ở Nam quận, chống cự Tào Chân; Chu Hoàn dẫn quân đang kéo tới Nhu Tu, để cự Tào Nhân. Ba lộ quân mã ấy đều chưa thắng lợi. Bệ hạ nếu đi thì cũng vô ích thôi.

Phi chẳng nghe theo, bèn đi.

Đây nói tướng Ngô là Chu Hoàn tự là Hưu Mục, là người quận Ngô, bấy giờ hai mươi bảy tuổi, rất là dũng cảm. Ngô vương hết sức yêu quý. Hoàn đốc quân ở Nhu Tu, nghe tin Tào Nhân dẫn đại quân tới lấy Tiện Khê. Hoàn bèn phái quân đi giữ Tiện Khê, chỉ để lại năm ngàn quân kỵ giữ thành. Chợt một người báo rằng Tào Nhân sai đại tướng Thường Điêu, cùng với Gia Cát Kiền, Vương Song dẫn năm vạn tinh binh kéo rắc đến thành Nhu Tu. Quân lính đều có vẻ khiếp sợ. Hoàn chống kiếm, nói:

– Phàm là hai quân giao chiến thắng bại là bởi tướng chứ chẳng bởi quân. Quân nhiều quân ít, cũng có gì để các ngươi sợ đây? Binh pháp nói: “Quân khách nhiều hơn mà quân nhà chỉ bằng một nửa. Quân nhà vẫn có thể thắng quân khách”. Đấy là nói về quân lính đánh ở nơi đất bằng đồng rộng vậy. Ta thấy Tào Nhân chẳng phải là tướng trí dũng, huống hồ lại từ ngàn dặm đi bộ đến đây. Ta và các ngươi ngồi chiếm thành cao, nam dựa sông lớn, bắc gối núi hiểm, lấy nhàn đợi mệt, lấy chủ chế khách. Đấy là cái thế trăm trận trăm thắng đó. Dẫu Tào Phi có tự đến, ta cũng có sợ gì!

Thế là Chu Hoàn truyền lệnh, sai quân giấu cờ im trống, chỉ làm ra vẻ như chẳng ai phòng thủ.

Đây nói tướng tiên phong của Ngụy là Thường Điêu dẫn tinh binh tới lấy thành Nhu Tu. Còn cách thành không xa thì trên thành có một tiếng pháo nổ, cờ xí cùng dựng lên, Chu Hoàn cắp ngang thanh đao, phi ngựa chạy thẳng ra bắt Thường Điêu. Đánh chưa được ba hiệp, đã bị Hoàn một đao chém Thường Điêu rơi xuống ngựa. Quân Ngô thừa thế xông lên giết một trận. Quân Ngụy thua to, chết nhiều vô số. Chu Hoàn thắng to, cướp được rất nhiều cờ xí.

Hãy nói Tào Nhân từ phía sau dẫn quân kéo đến, liền bị quân Ngô từ Tiện Khê đánh ra. Tào Nhân thua to phải lui, trở về gặp Ngụy chủ, tấu rõ việc thua to. Tào Phi cả kinh. Đang lúc bàn bạc, thám mã lại báo:

Tào Chân, Hạ Hầu Thượng bao vây Nam quận, bị Lục Tốn mai phục ở trong, Gia Cát Cẩn mai phục tinh binh ở ngoài, trong ngoài giáp công, nhân thế thua to phải lui.

Nói chưa dứt, chợt thám mã lại báo:

– Tào Hưu dẫn quân cũng bị Lữ Phạm đánh bại.

Phi nghe tin ba lộ quân đều thua, bèn bùi ngùi than rằng:

– Trẫm không nghe lời Giả Hủ, Lưu Diệp. Quả nhiên có trận thua này!

Bấy giờ gặp lúc mùa hạ, dịch bệnh lây lan. Quân bộ, quân kỵ mười phần chết đến sáu, bảy, bèn dẫn quân về Lạc Dương. Ngô, Ngụy từ đó bất hòa.

Đây nói Tiên chủ ở cung Vĩnh An nhiễm bệnh không dậy nổi, muốn trở về Thành Đô nhưng lại hổ thẹn, dần dần bệnh càng trầm trọng. Đến năm Chương Vũ thứ ba [223], mùa hạ, tháng tư, Tiên chủ tự biết bệnh đã vào tứ chi, lại khóc thương hai em Quan, Trương, bệnh tình lại càng tăng, hai mắt hơi mờ, lại chán ghét không muốn nhìn thấy bọn hầu cận. Đêm ấy, Tiên chủ nạt lui tả hữu, một mình nằm trên long sàng. Đột nhiên gió âm nổi lên vù vù, làm lay động ngọn đuốc, tắt rồi lại sáng. Chỉ thấy ở dưới bóng đèn có hai người đang đứng. Tiên chủ nổi giận, nói:

– Lòng trẫm buồn rầu không yên, đã dạy các ngươi tạm lui. Sao còn tới đây làm phiền trẫm nữa?

Bèn nạt, nhưng chẳng lui. Tiên chủ tự chống cây búa Ngọc Trần, đứng dậy nhìn xem. Kẻ đứng trước là Vân Trường, kẻ đứng sau là Ích Đức. Tiên chủ cả kinh, nói:

– Hai em hóa ra vẫn còn sống ư?

Vân Trường nói:

– Thần chẳng phải người trên dương thế, mà là âm hồn thôi.

Bởi vì lúc sống chẳng để mất tín nghĩa, Ngọc đế đều lệnh cho làm thần. Ca ca nên cùng anh em tụ họp.

Tiên chủ níu lấy, khóc to, đột nhiên kinh hoàng tỉnh dậy, chẳng thấy hai em, liền gọi người vào xem xét, thì đã đúng canh ba. Tiên chủ than rằng:

– Trẫm chẳng ở trần thế này lâu nữa đâu.

Bèn sai sứ giả tới Thành Đô mời bọn Thừa tướng Gia Cát Khổng Minh, Thượng thư lệnh Lý Nghiêm ngày đêm tới cung Vĩnh An, phó thác việc lớn. Bọn Khổng Minh nghe chiếu, đêm ngày đi tới. Bấy giờ có con thứ của Tiên chủ là Lỗ Vương Lưu Vĩnh, Lương vương Lưu Lý nghe tin chiếu chỉ đến, bèn cùng Khổng Minh tới cung Vĩnh An gặp đế. Thái tử Lưu Thiện giữ Thành Đô.

Đây nói Khổng Minh tới cung Vĩnh An, thấy Tiên chủ bệnh nguy cấp, vội vàng lạy mọp dưới long sàng. Tiên chủ truyền chỉ, bèn mời Khổng Minh ngồi trên long sàng. Cận thần dìu Tiên chủ ngồi dậy. Tiên chủ vỗ cánh tay Khổng Minh, nói:

– Trẫm tự khi được Thừa tướng, làm thành đế nghiệp. Nào ngờ trí thuật nông cạn, không nghe lời Thừa tướng, tự chuốc thất bại, thẹn phải trở về Thành Đô gặp mặt Thừa tướng. Ngày nay bệnh đã nguy cấp, chẳng thể không mời Thừa tướng để phó thác việc lớn.

Nói dứt, lệ rơi đầy mặt. Khổng Minh cũng khóc, nói:

– Xin bệ hạ an dưỡng mình rồng cho tốt, để thỏa lòng trông ngóng của thiên hạ.

Tiên chủ đưa mắt nhìn quanh, chỉ thấy em trai của Mã Lương là Mã Tắc ở trước mặt. Tiện chủ liền sai tạm lui. Tiên chủ sai Khổng Minh ngồi đó, rồi hỏi rằng:

– Thừa tướng thấy tài của Mã Tắc ra sao?

Khổng Minh đáp rằng:

– Người này là anh kiệt đương thời vậy.

Tiên chủ nói:

– Không phải. Trẫm thấy người này nói quá sự thực, chẳng thể dùng vào việc lớn. Thừa tướng hãy xét cho kỹ càng đi.

Tiên chủ dặn dò xong, lại gọi các bề tôi vào, bèn lấy giấy bút soạn di chiếu, trao cho Khổng Minh, rồi than rằng:

– Trẫm chẳng đọc sách, nhưng cũng biết sơ ý nghĩa. Thánh nhân nói: “Con chim sắp chết, tiếng kêu bi ai. Con người sắp chết, sẽ nói lời hay”. Trẫm vốn mong cùng các khanh chung diệt giặc Tào, cùng phò Hán thất, chẳng may giữa đường phải từ biệt các khanh.

Nói dứt, lại bảo Khổng Minh rằng:

– Phiền Thừa tướng hãy đem chiếu này tới giao phó cho Lưu Thiện, chớ xem đây là lời nói tầm thường. Hễ làm việc thì nên dạy nó!

Bọn Khổng Minh khóc lạy dưới đất, nói:

– Mong bệ hạ nghỉ ngơi mình rồng. Bọn thần sẽ dốc hết sức chó ngựa, để báo ơn tri ngộ của bệ hạ.

Tiên chủ mời Khổng Minh đứng dậy, một tay gạt lệ, một tay nắm lấy tay Khổng Minh, nói:

– Trẫm nay chết rồi, có một lời tự đáy lòng muốn nói ra.

Khổng Minh nói:

– Mong bệ hạ chớ giấu giếm, thần xin chắp tay nghe.

Tiên chủ khóc, nói:

– Tài của ngài hơn Tào Phi gấp mười, ắt sẽ yên nước nhà mà làm nên việc lớn. Nếu con nối nghiệp có thể giúp đỡ, thì hãy giúp đỡ; còn nếu bất tài, ngài hãy tự làm chủ Thành Đô đi.

Khổng Minh nghe xong, mồ hôi đổ khắp người, tay chân thất thố, khóc lạy dưới đất, nói:

– Thần sao dám không vắt kiệt sức lực gan mật đây? Nguyện giữ tiết trung trinh, đến chết mới thôi!

Nói dứt, đập đầu xuống đất, hai mắt khóc ra máu. Tiên chủ lại mời Khổng Minh ngồi trên long sàng. Tiên chủ gọi con trai là Lỗ vương Lưu Vĩnh, Lương vương Lưu Lý tới gần, dặn dò rằng:

– Các ngươi hãy ghi nhớ lời trẫm: Sau khi trẫm chết, ba anh em các ngươi hãy thờ Thừa tướng như cha. Nếu như hơi có ý khinh lờn, thì trời, người cùng diệt lũ con bất hiếu các ngươi đó!

Tiên chủ lại bảo với Khổng Minh rằng:

– Thừa tướng xin hãy ngồi, cho con trẫm lạy nhận làm cha.

Hai vương lạy xong, Khổng Minh nói:

– Thần dẫu có gan óc lầy đất, sao đủ báo bổ ơn trị ngộ đây!

Tiên chủ bảo với Lý Nghiêm và các quan rằng:

– Trẫm đã gửi con côi cho Thừa tướng, sai con nối nghiệp thờ phụng như cha. Quan liêu các khanh chớ có khinh lờn, mà phụ lại sự trông ngóng của trẫm.

Tiên chủ lại nói với Triệu Vân rằng:

– Trẫm cùng khanh ở trong chốn hoạn nạn, theo nhau đến nay, chẳng ngờ lại chia biệt ở đất này. Khanh hãy nhớ đến giao tình cũ với trẫm, sớm tối săn sóc con thơ, chớ phụ lời trẫm.

Vân khóc, lạy dưới đất, nói:

– Thần nguyện ra sức chó ngựa, để phò xã tắc!

Tiên chủ lại nói với các quan rằng:

– Trẫm không thể dặn dò từng người, xin mọi người hãy bảo trọng.

Nói dứt, bèn băng. Bấy giờ thánh thọ được sáu mươi ba tuổi, nhằm năm Chương Vũ thứ ba [223], mùa hạ, tháng tư, ngày hai mươi bốn. Sau, Bình Dương hầu Trần Thọ viết sử, bình rằng:

“Tiên chủ quả cảm, khoan hòa, nhân hậu, hiểu lòng người, đãi kẻ sĩ, vốn có phong độ của Cao Tổ, khí khái anh hùng vậy. Đến lúc đem cả nước ra gửi con côi cho Gia Cát Lượng, mà chẳng hài lòng, thực là vua tôi đều hết sức vì việc công, là mẫu mực xưa nay. Cơ mưu quyền biến, thao lược không bằng được Ngụy Vũ, thế nên cơ đồ cũng nhỏ hẹp. Nhưng vấp ngã mà chẳng chùn bước, cuối cùng không ở dưới người khác. Cúi xét độ lượng của kẻ đó*, ắt không dung được mình, bởi thế chẳng phải chỉ là tranh lại không thôi, mà còn là tránh họa cho thân nữa”.

Lại có thơ tán rằng:

Dòng dõi hoàng đế

Sinh sôi tám phương

Riêng nhánh Trung Sơn

Tinh linh hun đúc

Đúng kỳ sinh ra

Tựa rồng bay vọt

Trước ở Yên, Đại

Bá Dự, vua Kinh*

Ngô Việt nhượng dựa

Theo gió xin hòa

Gồm Ba, chiếm Thục

Dung, Hán cùng thâu

Càn, khôn lại khớp

Tông tộc lại yên

Nối nghiệp, lập công

Tỏa đức, thơm danh

Hoa Hạ khen đẹp

Tây Bá vang âm

Mở ra đời thịnh

Lịch số thoắt hưng.

Lại có Lịch niên đồ* nói:

“Chiêu Liệt đem đám quân tàn thua trận, dừng quân ở Hán Nam, mà có thể khuất phục anh kiệt, cố kết đồng chí, đánh tan địch mạnh, nhân bại mà lập công, trong lúc nghiêng đổ, chẳng mất đức, nghĩa; là tốt đẹp rồi! Lưu Chương ngu muội, nhu nhược, bèn lấn áp rồi thôn tính; bèn bao trùm Ba, Thục, làm vua một góc. An Lạc công tài tuy chỉ vào bậc hạ trung*, tuy nhiên lại biết ủy nhiệm cho tướng quốc hiện năng, kháng cự Trung Quốc. Đến khi Khương, Hoàng* lo việc mà phải chịu trói, làm tù; là đáng rồi!”.

Lại người hiền thời Tống có thơ rằng:

Quận Trác sinh anh liệt

Ung dung vượt mọi người

Nhân từ yên trăm họ

Tình nghĩa động ba quân

Sáng nghiệp lòng lo nặng

Cầu hiền lễ ân cần

Đường, Ngu rất đáng sánh

Đức độ thánh minh quân.

Lại có thơ của Hồ Trúc Song* tán Tiên chủ rằng:

Ngày xế càn khôn dễ động lay

Trung Sơn vốn để gốc rễ này

Quy mô sánh được cùng Quang Vũ

Đức độ đủ bì mới Đế Nghiêu

Thế tựa rồng xanh rời biển biếc

Dáng như chim phượng vút trời xanh

Trời già nếu giúp Lưu Huyền Đức

Chẳng để Tào Phi cướp Hán đâu.

Lại có Vũ Văn Cảnh Chiêu làm Thành Đô doãn thăm miếu Tiên chủ, có thơ tán rằng:

Thánh quân Yên Nam

Lòng ôm trung nghĩa

Quét sạch bụi trần

Thân xông đao kiếm

Nghĩa lánh Kinh Châu

Vỗ yên quận Thục

Tình động Quan, Trương

Đức tôn Nghiêu, Thuấn

Nối Hán Hoa Di

Thời trời ứng vận

Chiêu Liệt anh phong

Khen sao cho hết.

Lại có Từ Tuyết Đình xem sử, thấy chuyện gửi con côi, có thơ tán rằng:

Nhà lớn đang nghiêng, một cột nâng

Không công*, ai sẽ nhận gửi con?

Kỳ tài sánh được Y, Chu vậy

Độ lượng còn hơn Quản, Nhạc thay

Gấp bội Tào Phi, nay hiếm có

Bảy lần bắt thả, xưa đâu ai

Anh hùng mai một, trời đã định

Chưa được Trung Nguyên mạng đã tan.

Người đời sau đi ngang qua cung Vĩnh An ở thành Bạch Đế, cảm thán mà làm thơ rằng:

Ba lượt ân cần, hai lòng hợp

Gửi con thật đáng nối Thành Chu

Nay chợt đi qua thành Bạch Đế

Nhớ người một đỗi, bỗng lệ rơi!

Tiên chủ giá băng. Quan liêu văn võ đều đau đớn khôn cùng. Bọn Khổng Minh mang quan tài về Thành Đô. Hậu chủ Lưu Thiện rời thành đón tiếp linh cữu, yên vị trong chánh điện. Hậu chủ đau khóc cúng tế. Các quan đã cử ai xong rồi, bèn mở di chiếu ra đọc. Chiếu nói:

“Trẫm lúc đầu mắc bệnh, chỉ là bệnh lý thôi, sau lại sinh ra lắm bệnh, nguy cấp chẳng qua khỏi. Trẫm nghe nói: “Người đến năm mươi, chẳng thể nói là không thọ”. Nay tuổi đã hơn sáu mươi, chết còn hận gì? Chỉ lo cho anh em các khanh thôi. Hãy gắng lên! Hãy gắng lên! Chớ vì điều ác nhỏ mà làm, chớ vì điều thiện nhỏ mà không làm. Chỉ có hiền, chỉ có đức, mới có thể phục được mọi người. Cha khanh đức bạc, chẳng đủ học hỏi. Khanh hãy theo Thừa tướng làm việc, phụng sự như cha, chớ có coi thường! Chớ có quên bỏ! Anh em các khanh hãy làm sao để được nghe khen là đạt. Nhớ lấy! Nhớ lấy!”.

Quần thần đọc chiếu thư xong, Khổng Minh bèn dâng biểu lên Hậu chủ rằng:

“Cúi nghĩ, Đại Hành hoàng đế gieo nhân trồng đức, ban ơn không cùng. Trời già chẳng thương, bệnh tật càng lan. Tháng này, ngày hai tươi bốn, đột ngột thăng hà. Thần, thiếp* kêu gào, như tang cha mẹ. Bèn xét di chiếu, dặn nên học theo Đại Tông*, đối với việc tang nên có thêm bớt. Trăm quan cử ai, đến hết ba ngày thì cởi bỏ tang phục; đến khi chôn cất thì lại dùng lễ tang. Các Thái thú, Tướng, Đô úy ở quận, quốc; chức Lệnh, Trưởng ở huyện, sau ba ngày thì cởi bỏ áo tang. Thần là Lượng thân chịu sắc lệnh, kính sợ thần linh, chẳng dám làm trái. Thần xin tuyên chiếu để mọi người dâng theo”.

Khổng Minh nói:

– Nước không thể một ngày không có vua, xin lập vua nối nghiệp để kế thừa chính thống nhà Hán.

Bèn lập Lưu Thiện lên ngôi hoàng đế Đại Thục, đổi năm Chương Vũ thứ ba [223] thành năm Kiến Hưng thứ nhất. Thiện tự là Công Tự, bấy giờ mười bảy tuổi. Thăng Gia Cát Lượng làm Vũ Hương hầu*, lĩnh Ích Châu mục. Đến tháng tám, chôn Tiên chủ ở Huệ Lăng, thụy là Chiêu Liệt hoàng đế. Tôn Ngô hoàng hậu làm Hoàng thái hậu, vào ở tại cung Dưỡng Lão. Truy thụy cho Cam phu nhân làm Chiêu Liệt hoàng hậu. Đại xá thiên hạ.

Đây nói quân Ngụy do thám được việc ấy, hỏa tốc báo vào Trung Nguyên. Cận thần tâu với Ngụy chủ. Tào Phi cả mừng, nói:

– Lưu Bị đã chết. Trẫm không còn lo gì rồi. Sao chẳng nhân lúc nước ấy không có chủ, cất quân đánh dẹp đi?

Giả Hủ can rằng:

– Lưu Bị tuy chết, nhưng ắt ủy thác cho Gia Cát Lượng thôi. Bị rất giỏi dùng người. Lượng ắt dốc lòng tận sức, phò giúp ấu chúa. Bệ hạ chẳng nên đem quân đánh đâu.

Đang nói chuyện, chợt một người từ trong ban bộ hăng hái bước ra, cười lớn, nói:

– Chẳng thừa dịp này tiến quân, thì còn đợi lúc nào?

Mọi người nhìn ra, thì là người quận Hà Nội, huyện Ôn, họ kép là Tư Mã, tên Ý, tự là Trọng Đạt, hiện làm Binh bộ Thượng thư. Phi cả mừng, bèn hỏi kế của Ý. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

170. TÀO PHI NĂM NGẢ ĐÁNH TÂY XUYÊN

Đây nói Ngụy chủ Tào Phi muốn cất quân lấy Xuyên, bèn hỏi Tư Mã Ý rằng:

– Trẫm muốn thu Xuyên, nên dùng sách lược gì?

Ý nói:

– Nếu chỉ cất quân của Trung Nguyên, thì gấp cũng khó thắng. Nên dùng kế trong ngoài giáp công, khiến Gia Cát Lượng đầu đuôi chẳng cứu được nhau, thì tuy có thần cơ diệu toán, cũng chẳng thể thi triển rồi. Muốn nên việc lớn, ắt phải cất năm lộ đại quân, thì việc lớn mới thành được!

Phi nói:

– Là năm lộ quân nào?

Ý nói:

– Hãy soạn một bức thư, sai sứ đi tới nước Tiên Ti ở Liêu Tây, gặp quốc vương Kha Bỉ Năng, tặng cho vàng lụa để mua lòng họ, để họ cất mười vạn quân Phiên Khương Hồ tại Liêu Tây, đi trước theo đường bộ lấy cửa quan Tây Bình, tiến đánh Xuyên. Đấy là một ngả. Lại soạn quốc thư sai sứ bưng tờ cáo phong quan và vật ban thưởng, đi vào đất Nam Man, gặp Man vương Mạnh Hoạch, sai cất mười vạn quân Man tiến đánh bốn quận: Ích Châu, Vĩnh Xương, Tang Ca*, Việt Tuyển*, để công kích phía nam Tây Xuyên. Đấy là hai ngả. Lại sai sứ vào Ngô, giải thích việc lúc trước, hứa cắt đất đai để làm lân hữu, sai Tôn Quyền cất mười vạn quân, đánh Giáp Khẩu của hai Xuyên, theo đường cửa ải hiểm trở đi thẳng tới lấy Phù Thành. Đấy là ba ngả. Lại sai sứ ra lệnh cho hàng tướng Mạnh Đạt cất mười vạn binh ở Thượng Dung, đi về phía tây đánh Hán Trung. Đấy là bốn ngả. Rồi sau mới sai Đại tướng quân Tào Chân làm Đại đô đốc, cầm mười vạn quân, từ Kinh Triệu đi thẳng ra ải Dương Bình tới lấy Tây Xuyên. Đây là năm ngả. Đem năm mươi vạn đại quân, năm ngả cùng tiến, Gia Cát Lượng dầu có tài như Lữ Vọng, sao có thể ngăn nổi?

Phi cả mừng, bèn mật sai bốn viên quan giỏi ăn nói làm sứ giả, đi bảo bốn ngả cất quân, rồi sau ban lệnh cho Tào Chân làm Đại đô đốc, lĩnh mười vạn quân, đi thẳng tới lấy ải Dương Bình. Bấy giờ bọn Trương Liêu và một loạt chiến tướng đều được phong liệt hầu, đều ở lại các xứ Kí, Từ, Thanh, Hợp Phì, trấn giữ các cửa quan, bến đò, cửa ải, nắm giữ thành trì, để an dưỡng tuổi già, chẳng cần phải nói ra từng người.

Đây nói Hậu chủ Lưu Thiện của Đại Thục từ khi lên ngôi đến nay, các quan liêu cựu thần ai nấy đều được thăng thưởng. Có nhiều người bị bệnh chết, chẳng thể nói kỹ. Phàm các việc bổ nhiệm, tiền lương, vật dụng, xử kiện, thảy đều nghe theo sự phân xử của Gia Cát Thừa tướng.

Đây nói Hậu chủ chưa lập hoàng hậu. Khổng Minh cùng với quần thần dâng lời rằng:

– Trưởng nữ của cố Xa Kỵ tướng quân Trương Ích Đức rất là hiền đức, đã mười bảy tuổi, có thể nạp làm chính cung hoàng hậu.

Hậu chủ liền thu nạp*.

Bấy giờ là năm Kiến Hưng thứ nhất [223], mùa thu, tháng tám, chợt cận thần tâu rằng có họa đến. Hậu chủ hỏi duyên cớ. Cận thần nói:

– Nay Tào Phi điều năm ngả đại quân tới lấy Tây Xuyên. Lộ thứ nhất là Phiên vương Kha Bỉ Năng, cất mười vạn quân Khương Hồ, xâm phạm ải Tây Bình. Lộ thứ hai là Man vương Mạnh Hoạch, cất mười vạn quân Man, xâm phạm bốn quận Ích Châu. Lộ thứ ba là Ngô vương Tôn Quyền, cất mười vạn tinh binh, tiến lấy Giáp Khẩu để vào Xuyên. Lộ thứ tư là phản tướng Mạnh Đạt, cất mười vạn quân Thượng Dung, xâm phạm Hán Trung. Lộ thứ năm là Tào Chân làm Đại đô đốc, cất mười vạn quân, lấy ải Dương Bình. Năm lộ quân mã ấy rất là lợi hại. Định báo trước cho Thừa tướng, nhưng Thừa tướng chẳng biết vì cớ gì mà mấy ngày không ra coi việc.

Hậu chủ nghe xong cả kinh, mồ hôi đổ ướt cả lưng, liền sai người tuyên triệu Khổng Minh vào chầu. Sứ giả đi đến nửa ngày mới về, kể rằng:

– Người hầu ở phủ thừa tướng nói Thừa tướng nhiễm bệnh nên không ra được.

Hậu chủ càng thêm hoảng, lại sai Hoàng môn Thị lang Đổng Doãn, Gián nghị Đại phu Đỗ Quỳnh đi tới giường bệnh của Thừa tướng để bảo việc lớn ấy. Hai người Đổng, Đỗ đi thẳng tới trước phủ Thừa tướng, đều không được vào. Đỗ Quỳnh nói:

– Tiên đế gửi con côi cho Thừa tướng. Nay chúa thượng mới lên ngôi báu, lại bị Tào Phi cho năm ngả xâm phạm bờ cõi. Quân tình rất gấp. Thừa tướng cớ sao lại chối bệnh không ra?

Ít lâu sau, tả hữu nói:

– Thừa tướng đã hơi bớt. Sáng sớm ngày mai sẽ ra Đô đường bàn việc.

Hai người Đổng, Đỗ than thở mà trở về.

Hôm sau, các quan lại tới phủ Thừa tướng chờ đợi. Từ sáng đến tối, cũng chẳng thấy ra. Các quan ai nấy đều buông lời oán thán mà về. Buổi chầu sớm hôm sau, Đỗ Quỳnh rời ban tâu rằng:

– Xin thánh giá của bệ hạ đích thân tới phủ Thừa tướng hỏi kế.

Hậu chủ tuổi nhỏ, sợ Thừa tướng nghi ngờ, liền dẫn các quan vào cung Dưỡng Lão, khải tấu với hoàng thái hậu. Thái hậu nghe nói thì cả kinh, nói:

– Thừa tướng vì sao lại như thế? Đã có ý phụ sự ủy thác của tiên quân rồi! Ta phải tự đi.

Đổng Doãn nói:

– Nương nương chưa thể đi được. Thần đoán Thừa tướng ắt có cao kiến. Hãy đợi chúa thượng đi trước. Nếu như không được, thì sẽ liền mời nương nương tới Thái Miếu, rồi triệu Thừa tướng đến hỏi cũng chưa muộn.

Thái hậu y theo lời tâu. Ngay hôm ấy, xa giá của Hậu chủ tới phủ Thừa tướng. Môn sứ thấy xa giá đến, vội vàng lạy mọp dưới đất nghênh đón. Hậu chủ hỏi rằng:

– Thừa tướng ở đâu rồi?

Môn sứ tâu rằng:

– Chẳng biết đang ở đâu. Chỉ thấy Thừa tướng có lệnh, sai ngăn cản trăm quan, chớ để cho vào.

Hậu chủ bèn xuống xe, đi bộ, một mình tiến vào ba lần cửa, thấy Khổng Minh một mình chống cây gậy trúc, ngồi ở bên cái ao nhỏ xem cá. Hậu chủ đứng ở sau lưng hồi lâu, rồi mới từ từ lên tiếng, nói:

– Thừa tướng vui vẻ nhỉ?

Khổng Minh ngoái nhìn, vội vàng vứt gậy, lạy mọp dưới đất tâu rằng:

– Thần đáng chết vạn lần!

Hậu chủ cũng đáp lễ, rồi nói rằng:

– Nay năm ngả quân xâm phạm bờ cõi rất gấp. Tướng phụ* cớ sao không chịu rời phủ để xét việc?

Khổng Minh cười lớn, dìu Hậu chủ vào nhà trong để ngồi. Hậu chủ kinh hoàng chưa yên. Khổng Minh nói:

– Năm lộ quân kéo tới, thần sao có thể không biết? Thần chẳng phải xem cá, mà đang suy nghĩ đó thôi.

Hậu chủ nói:

– Phải làm sao đây?

Khổng Minh nói:

– Khương Hồ Kha Bỉ Năng, Man vương Mạnh Hoạch, phản tướng Mạnh Đạt cùng với Tào Chân, bốn lộ quân ấy thần đã đẩy lui được rồi. Chỉ còn một lộ quân của Tôn Quyền ở Đông Ngô. Thần cũng đã có kế rồi, chỉ cần sai một người giỏi ăn nói đi làm sứ, nhưng chưa được người nào, bởi cớ ấy mà suy tư. Bệ hạ cần gì phải lo!

Hậu chủ nghe xong thì cả kinh, nói:

– Tướng phụ mệt nhọc tinh thần rồi! Quả thật có cơ mưu quỷ thần không lường được! Xin được nghe kế sách lui binh của Tướng phụ.

Khổng Minh nói:

– Tiên quân đem bệ hạ phó thác cho thần. Thần sao dám sớm tối khinh lờn? Trăm quan ở các ti tại Thành Đô đều chẳng hiểu sự kỳ diệu của binh pháp. Nay quỷ thần không lường được, đó chính là mấu chốt, sao dám tiết lộ cho người khác? Lão thần đã biết trước vua nước Tây Phiên là Kha Bỉ Năng dẫn quân xâm phạm ải Tây Bình rồi. Thần tính rằng tổ tiên của Mã Siêu nhiều đời ở với dân Tây Xuyên, rất được lòng người Khương Hồ. Khương Hồ gọi Siêu là Thần Uy thiên tướng quân. Thần đã sớm sai một người đêm ngày đi phát hịch, sai Mã Siêu giữ chắc ải Tây Bình, mai phục bốn đạo kỳ binh, mỗi ngày đều thay phiên nhau, dùng binh kháng cự. Quân Khương Hồ nếu thuận theo thì cho họ vàng lụa, lễ vật; nếu chống lại thì dùng binh kháng cự. Đó là một ngả chẳng cần phải lo nữa. Kế đến là Man vương Mạnh Hoạch dẫn binh xâm phạm bốn quận. Thần cũng đã phát hịch, sai Ngụy Văn Trường* ra bên trái vào bên phải, ra bên phải vào bên trái, để làm kế nghi binh. Quân Man đánh mất địa lợi, chỉ dựa vào sức mạnh, lòng ắt đa nghi, nếu thấy nghi binh, chắc không dám tiến. Đó là hai ngả chẳng cần phải lo nữa. Lại biết Mạnh Đạt dẫn quân ra Hán Trung. Đạt vốn biết nghĩa lý của Thi, Thư, cùng Lý Nghiêm từng kết giao sống chết. Lúc trước thần trở về Thành Đô, để Lý Nghiêm giữ cung Vĩnh An*. Thần viết một bức thư, bắt chước nét bút của Lý Nghiêm, sai người đưa cho Mạnh Đạt. Đạt nếu trông thấy, sẽ không tới xâm phạm bờ cõi. Trong lòng chủ trương không quyết, ắt hắn cáo bệnh không ra, làm trễ biếng lòng quân. Đó là ba ngả chẳng cần phải lo nữa. Lại biết Tào Chân dẫn quân xâm phạm vi Dương Bình. Đất ấy hiểm hẹp, có thể phòng thủ. Thần đã điều Triệu Tử Long dẫn một cánh quân giữ lấy ải hiểm, không chịu ra đánh. Tào Chân nếu thấy quân ta không ra, chẳng bao lâu sẽ tự lui thôi. Đó là bốn ngả quân chẳng cần lo nữa. Thần lại sợ chẳng thể bảo toàn, lại bí mật điều hai tướng Quan Hưng, Trương Bao, ai nấy dẫn ba vạn quân để ứng cứu cho năm ngả, sai cho quân đóng đồn ở trung ương, tùy theo chỗ nào khẩn cấp mà đi ứng cứu. Vì thế mà quân cơ chẳng từng đi qua Thành Đô, nên không một ai được biết tin tức. Chỉ còn một ngả quân Đông Ngô, chưa chắc đã hành động ngay. Hễ thấy bốn ngả quân kia chiến thắng, Tây Xuyên nguy cấp, ắt kéo tới đánh. Nếu bốn ngả kia chẳng vượt qua được, thì sao dám động binh? Thần đoán Tôn Quyền còn oán chuyện Tào Phi phát binh đánh ba nơi, ắt chẳng chịu theo lời hắn. Tuy là như thế, nhưng cũng cần một kẻ sĩ giỏi miệng lưỡi, đi sang Đông Ngô nói lợi hại với họ, thì ắt sẽ được lợi ở phía Đông Ngô trước. Còn bốn ngả quân kia sao đủ để lo? Chỉ là chưa được người sang thuyết phục nước Ngô, thần vì thế mà suy nghĩ. Cần gì bệ hạ phải mệt nhọc thánh giá tới đây?

Hậu chủ nói:

– Thái hậu cũng muốn tới gặp Tướng phụ. Nay trẫm nghe Tướng phụ nói vậy, như vừa tan cơn mộng, còn lo gì đây?

Khổng Minh với Hậu chủ cùng uống vài chén, rồi tiễn Hậu chủ rời phủ. Các quan đều đứng đợi ngoài cửa, thấy Hậu chủ hoan hỉ, mặt có vẻ vui. Hậu chủ từ biệt Khổng Minh, lên xe ngự trở về cung. Các quan đều nghi hoặc không yên. Khổng Minh thấy trong số các quan có một người ngửa mặt lên trời mà cười, mặt có vẻ vui. Khổng Minh trông ra, thì là người quận Nghĩa Dương, huyện Tân Dã, họ Đặng, tên Chi, tự là Bá Miêu, hiện ở trong Thục làm Hộ bộ Thượng thư, là đời sau của quan Tư mã nhà Hán là Đặng Vũ. Khổng Minh lén sai người giữ Đặng Chi lại. Các quan đều tan đi. Khổng Minh sai mời Đặng Chi tới thư viện, nói chuyện chơi đến nửa ngày. Khổng Minh hỏi rằng:

– Nay Thục, Ngụy, Ngô chia ba chân vạc. Thục chủ vì Đại Hán, muốn đánh dẹp hai nước, nhất thống, trung hưng, thì nên đánh nước nào trước?

Đặng Chi đáp rằng:

– Lấy ý ngu của tôi mà bàn, thì Ngụy tuy là Hán tặc, nhưng thế chúng rất mạnh, dù gấp cũng khó lay động, nên từ từ mà đánh. Nay chúa thượng mới lên ngôi báu, lòng dân chưa yên, nên cùng liên hợp với Đông Ngô, kết làm môi răng, rửa sạch ước nguyện cũ của tiên quân*. Đây là kế lâu dài. Chưa biết ý của Thừa tướng ngài đây ra sao?

Khổng Minh cười lớn, nói:

– Ta suy nghĩ đã lâu rồi. Chỉ hiểm chưa kiếm được người. Ngày nay mới tìm được đó!

Chi hỏi rằng:

– Thừa tướng muốn sai ai làm?

Khổng Minh đáp rằng:

– Chẳng nhục mệnh vua, có thể gọi là kẻ sĩ. Lấy đó mà xem xét, thì chỉ có mỗi Bá Miêu làm được thôi. Những kẻ khác đều không thể. Ta vì thế mà cười.

Chi nói:

– Kẻ ngu này tài sơ trí cạn, sợ phụ sự trọng dụng của Thừa tướng.

Khổng Minh nói:

– Ngày mai ta sẽ tâu với thiên tử, lập tức xin Bá Miêu sang Đông Ngô một chuyến, nhất thiết chớ chối từ.

Chi nói:

– Kẻ ngu này xin đi.

Đến hôm sau, Khổng Minh tâu với Hậu chủ, sai Đặng Chi đi thuyết phục Đông Ngô. Chi lạy từ biệt, nhắm hướng Đông Ngô mà đi. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XVII

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XVIII

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XVIII

171. Chẹt Trương Ôn, Tần Mật bàn trời.

172. Thả thuyền rồng, Ngụy chủ đánh Ngô.

173. Khổng Minh cất quân đánh Mạnh Hoạch.

174. Gia Cát Lượng một lần bắt Mạnh Hoạch.

175. Gia Cát Lượng hai lần bắt Mạnh Hoạch.

176. Gia Cát Lượng ba lần bắt Mạnh Hoạch.

177. Gia Cát Lượng bốn lần bắt Mạnh Hoạch.

178. Gia Cát Lượng năm lần bắt Mạnh Hoạch.

179. Gia Cát Lượng sáu lần bắt Mạnh Hoạch.

180. Gia Cát Lượng bảy lần bắt Mạnh Hoạch.

171. CHẸT TRƯƠNG ÔN, TẦN MẬT BÀN TRỜI

Đây nói Lục Tốn của Đông Ngô từ khi đẩy lui quân Ngụy rồi, Ngô vương bái Tốn làm Phụ Quốc tướng quân, Giang Lăng hầu, lĩnh Kinh Châu mục. Từ đấy binh quyền đều quy về tay Tốn.

Đây nói Trương Chiêu, Cố Ung khải tấu Ngô vương, khuyên đổi niên hiệu. Quyền nghe theo, bèn đổi thành Hoàng Vũ năm đầu* [222]*. Năm ấy [223], Ngụy chủ Tào Phi muốn cất năm ngả quân đánh Thục, sai sứ vào Ngô. Bấy giờ Ngô vương đang tụ họp văn võ. Chợt cận thần tâu rằng:

– Ngụy sai sứ đến.

Quyền triệu vào. Sứ giả thưa rằng:

– Lúc trước Thục sai sứ giả cầu cứu. Trẫm nhất thời không sáng suốt, bởi thế mới phái quân tiếp ứng. Nay đã rất hối hận, muốn cất bốn ngả quân đi lấy Xuyên. Ngươi hãy tiếp ứng. Nếu được đất Thục, sẽ chia một nửa.

Quyền nghe nói, chẳng thể quyết được, bèn hỏi bọn Trương Chiêu, Cố Ung. Chiêu đáp rằng:

– Nay Lục Bá Ngôn rất có cao kiến, hãy đến hỏi y.

Quyền liền triệu Lục Tốn đến. Tốn tâu rằng:

– Tào Phi ngồi giữ Trung Nguyên, dù gấp cũng chẳng mưu đồ được hắn. Nay nếu ngài không theo, ắt sẽ gây thù rồi. Thần đoán Ngụy, Ngô chẳng ai có mưu bằng Gia Cát Lượng. Nay hãy miễn cưỡng nghe theo, chỉnh quân dự bị, chỉ thám thính xem bốn ngả quân thế nào. Nếu quân bốn ngả chiến thắng, đất Xuyên nguy cấp, Gia Cát Lượng đầu đuôi chẳng thể cứu nhau, thì chúa thượng hãy phát binh tiếp ứng, lấy Thành Đô trước, đó mới là thượng sách. Nếu bốn ngả quân thua, thì lại bàn kế khác.

Quyền nghe theo, bèn nói với sứ giả rằng:

– Quân nhu chưa chuẩn bị kịp, sẽ chọn ngày cất quân.

Sứ giả từ tạ trở về. Quyền sai người do thám, biết được quân Tây Phiên ra ải Tây Bình, trông thấy Mã Siêu, không đánh mà tự lui; Nam Man Mạnh Hoạch cất binh tấn công bốn quận, đều bị Ngụy Diên dùng nghi binh đánh lui, đã trở về động rồi; Mạnh Đạt Thượng Dung dẫn quân tới nửa đường, đột nhiên nhiễm bệnh chẳng đi được; quân Tào Chân ra ải Dương Bình, Triệu Tử Long chiếm cứ các đường kiểm yếu, quả nhiên “một tướng giữ ải, vạn người khó lọt”. Tào Chân đóng đồn ở đường Tà Cốc, chẳng thể đánh thắng bèn quay về. Tôn Quyền nghe xong, bèn nói với văn võ rằng:

– Lục Bá Ngôn thật là tính toán như thần. Cô nếu liều lĩnh hành động, thì lại kết oán với Tây Thục rồi.

Chợt được báo Tây Thục sai Đặng Chi làm sứ vào nước Ngô. Trương Chiêu tiến lên nói:

– Đây lại là kế lui binh của Gia Cát Lượng, bởi thế mới sai Đặng Chi làm thuyết khách.

Quyền nói:

– Phải đối đáp ra sao?

Chiêu nói:

– Trước tiên hãy đặt cái vạc lớn ở trước điện, châm đầy mấy trăm cân dầu, đốt lửa bên dưới. Đợi lúc dầu sôi, hãy tuyển một ngàn võ sĩ cao lớn, ai nấy cầm đao trên tay, dàn bày từ trước cửa cung thẳng đến trên điện, rồi gọi Chi vào gặp. Chờ đợi kẻ này mở miệng nói ra lời biện thuyết, đem chuyện xưa Lịch Tự Kì* thuyết Tề vương ra trách, rằng sẽ học theo chuyện đó để nấu y. Thử xem kẻ này làm sao đối đáp.

Quyền nghe theo lời ấy, bèn đặt vạc dầu, sai võ sĩ dàn bày hai bên, ai nấy đều cầm binh khí, rồi triệu Đặng Chi vào. Chi chỉnh trang áo mũ tiến vào. Đi tới trước cửa cung, chỉ thấy hai hàng võ sĩ, oai phong lẫm liệt, ai nấy cầm đao cứng, búa lớn, kích dài, kiếm ngắn, dàn hàng thẳng đến trên điện. Chi hiểu ý, chẳng hề có vẻ sợ, ngang nhiên mà đi. Đến trước điện, lại thấy trong cái vạc có nấu dầu đang sôi. Võ sĩ tả hữu đưa mắt nhìn. Chi chỉ len lén cười. Cận thần dẫn tới trước rèm. Đặng Chi vái dài không lạy. Quyền sai cuộn rèm châu lên, hét lớn rằng:

– Ngươi là thứ thất phu nào? Sao lại không lạy?

Chi ngang nhiên cười, nói:

– Thiên sứ của thượng quốc, chẳng lạy chúa của nước nhỏ. Quyền cả giận, nói:

– Ngươi chẳng biết cân nhắc, muốn uốn ba tấc lưỡi, học Lịch Sinh thuyết Tề vương. Người dẫu là Tùy Hà tái xuất, Lục Giả hồi sinh, cũng chẳng làm động một phần vạn lòng cô đâu! Ngươi hãy mau đi vào vạc dầu đi!

Chi cười lớn, nói:

– Người ta đều nói Đông Ngô có lắm người hiền. Nào ngờ lại sợ một tên nhà Nho!

Quyền nổi giận, nói:

– Cô sao lại sợ một gã thất phu như ngươi?

Chi nói:

– Nếu đã chẳng sợ Đặng Bá Miêu, sao lại lo ta tới thuyết phục ngươi?

Quyền nói:

– Ngươi muốn học Gia Cát Lượng làm thuyết khách, tới thuyết cô tuyệt giao với Ngụy để hướng về Thục, đúng không?

Chi nói:

– Tôi chỉ là một Nho sinh ở trong Thục, đặc biệt vì lợi hại của nước Ngô mà đến. Cớ sao lại bày quân đặt vạc, để chống cự một sứ giả? Đủ thấy độ lượng chẳng dung nạp nổi ai rồi!

Quyền bị Chi nói một câu, bèn nạt võ sĩ tả hữu lui ra, sai ban cho ngồi ở trên điện, hỏi rằng:

– Lợi hại của Ngô, Ngụy ra sao? Tiện ích của Ngô, Thục thế nào? Tiện sinh chớ tiếc mà không thổ lộ.

Chi nói:

– Đại vương muốn hòa với Thục, hay muốn hòa với Ngụy?

Quyền nói:

Cô đang muốn cùng Thục chủ liên hòa, chỉ sợ ấu chúa chẳng thể bảo toàn chung thủy, rồi bị Ngụy khinh thường thôi.

Chi nói:

– Đại vương là người hiền năng sáng suốt ở đời, Gia Cát Lượng cũng là hào kiệt đương thời. Thục có núi sông hiểm trở, Ngô có ba sông kiên cố. Nếu như hai nước liên hòa, cùng làm môi răng, tiến ắt có thể kiêm tính thiên hạ, lui ắt có thể đứng vững chân vạc. Nay đại vương nếu nhún mình xưng thần với Ngụy, Ngụy ắt đòi ngài vào triều cận, xin Đông Cung thái tử đến làm nội thị. Nếu bấy giờ chẳng nghe theo, thì sẽ phụng chiếu đánh dẹp. Thục cũng xuôi dòng tiến đánh. Như thế thì ắt là đất đai Giang Nam chẳng còn là của đại vương nữa. Nếu đại vương cho là lời ngu này không phải, thì hãy nghĩ kỹ đi. Kẻ ngu này sẽ chết ngay trước mặt đại vương, để dứt cái danh là thuyết khách.

Nói dứt, bèn vén áo, đi xuống điện, hướng tới vạc dầu toan nhảy. Quyền vội sai ngăn lại, mời vào sau điện, đãi như thượng khách. Quyền nói:

– Lời của tiên sinh chính hợp ý cô. Cô muốn cùng Thục chủ liên hòa. Tiên sinh chịu làm chủ chăng?

Chi nói:

– Nay ban đầu muốn nấu tiểu thần chính là đại vương. Nay muốn sai tiểu thần làm sứ cũng là đại vương. Đại vương còn tự hồ nghi chưa quyết, sao có thể giữ chữ tín với thiên hạ đây?

Quyền nói:

– Nay lòng cô không sáng suốt, mong tiên sinh chỉ cho.

Thế là Ngô vương giữ Đặng Chi lại hơn một tuần. Quyền tập họp các quan, hỏi rằng:

– Cô nắm giữ tám mươi mốt châu Giang Nam, lại thêm có đất Kinh, Sở; mà ngược lại không được như Tây Thục ở riêng một góc hoang vu. Thục có Đặng Chi, không làm nhục chủ. Ngô thì chẳng có một ai đi vào Thục, để truyền đạt ý cô.

Mọi người đều im lặng. Chợt một người rời ban tâu rằng:

– Thần nguyện làm sứ.

Mọi người trông ra, thì là người quận Ngô, huyện Ngô, họ Trương, tên Ôn, tự là Huệ Thứ, hiện làm Trung lang tướng. Quyền hỏi han. Trương ôn tâu rằng:

– Thần tuy bất tài, nguyện đem một lời vào đất Thục, cùng kết hiếu vĩnh viễn.

Quyền nói:

– Sợ khanh đến Thục gặp Gia Cát Lượng, thì chẳng thể thông đạt ý mọn của cô thôi.

Ôn nói:

– Đại vương sao lại tự nhụt chí như thế? Khổng Minh vốn là nhân kiệt ở đời. Thần cũng là nhân kiệt ở đời. Thánh nhân nói: “Thuấn là người, ta cũng là người”. Thần sợ gì hắn đây? Đại Thuấn mà còn phải học hỏi, huống hồ là người đời nay ư?

Quyền cả mừng, trọng thưởng Trương Ôn, sai cùng Đặng Chi vào Thục, tới gặp Khổng Minh, cùng bàn việc liên hòa.

Đây nói Khổng Minh từ khi Đặng Chi đi rồi, bèn đến tấu với Hậu chủ rằng:

– Đặng Chi đi đã lâu, ắt là nên việc rồi. Đất Ngô có lắm người hiền, nhất định sẽ có một người tới đáp lễ. Bệ hạ nên dùng nghi lễ mà kính đãi, để hắn ta trở về Ngô thông báo tình minh hảo. Ngô nếu chịu hòa, Ngụy ắt không dám tăng quân đánh Thục đâu. Ngô, Ngụy yên tĩnh, thì thần sẽ nam chinh, đạp bằng đất Man Di, rồi sau mưu đồ nước Ngụy. Ngụy diệt, ắt Đông Ngô chẳng thể tồn tại lâu, cũng đủ biểu dương đại thắng lúc xưa rồi.

Hậu chủ cảm tạ.

Chợt có tin báo Đông Ngô sai Trương Ôn theo Đặng Chi vào Xuyên đáp lễ. Hậu chủ họp văn võ ở Đan Trì, sai Đặng Chi dẫn Trương Ôn vào. Ôn tự cho là đắc chí, ngang nhiên lên điện gặp Hậu chủ, rồi làm lễ. Hậu chủ ban cho cái đôn gấm, để ngồi ở bên trái điện, bày ngự yến tiếp đãi. Hậu chủ chỉ tỏ ra kính trọng mà thôi. Tiệc tan, trăm quan tiễn Trương Ôn đến quán xá. Hôm sau, Khổng Minh bày tiệc tiếp đãi. Trương Ôn trong lòng tự cho rằng trong Xuyên chẳng có ai là đối thủ của mình, bởi thế chẳng sợ hãi. Khổng Minh cũng rất kính trọng. Rượu đến nửa chừng, Khổng Minh nói:

– Ngày tiên quân còn, đã cùng Ngô bất hòa, nay đã giá băng. Chúa thượng nhỏ tuổi, rất hâm mộ Ngô vương, chẳng thể gặp mặt. Mong đại phu trở về nước hãy dùng lời hay để tâu lại. Thục, Ngô vĩnh viễn kết giao, chung sức phá Ngụy, làm kế sách vạn năm.

Ôn thấy Khổng Minh cười nói như không, có ý rất là kiêu ngạo.

Hôm sau, Hậu chủ ban vàng lụa cho Trương Ôn. Bọn Khổng Minh ai nấy đều đem gấm lạ, đồ gốm tới tặng, bày tiệc ở bưu đình* phía nam thành. Các quan đều đến đấy tiễn chân. Khổng Minh ân cần mời rượu. Đang lúc uống, chợt một người nhân cơn say bước vào. Trương Ôn liền có vẻ giận. Người ấy ngang nhiên vái dài, rồi vào chiếu ngồi. Ôn không bằng lòng, bèn hỏi Khổng Minh:

– Kẻ ấy là ai?

Khổng Minh đáp rằng:

– Họ Tân, tên Mật, tự là Tử Sắc, hiện làm Học sĩ ở Ích Châu.

Ôn cười, nói:

– Tiếng xưng là học sĩ, mà chưa biết trong bụng có từng học cái chi không?

Mật nghiêm mặt nói rằng:

– Đứa trẻ con cao năm thước trong Thục mà còn có học, huống hồ là ta ư?

Ôn nói:

– Hãy nói thử ngươi đã học cái gì?

Mật đáp rằng:

– Trên đến thiên văn, dưới đến địa lý, ba giáo chín dòng, bách gia chư tử, chẳng đâu không thông; việc hưng phế xưa nay, kinh truyện của thánh hiền, chẳng gì không đọc. Ngươi hỏi sở học của ta, sao lại khinh nhau đến thế?

Ôn cười, nói:

– Ngươi đã mạnh miệng như thế. Ta chỉ hỏi người việc thiên văn thôi. Trời có đầu không?

Mật đáp rằng:

– Có đầu.

Ôn nói:

– Đầu ở hướng nào?

Mật nói:

– Ở hướng tây. Thi nói: “Bèn ngoảnh về tây”*. Lấy đó mà suy thì đầu ở phía tây.

Ôn lại hỏi:

– Trời có tai không?

Mật đáp rằng:

– Trời ở cao mà nghe được dưới thấp. Thi nói: “Hạc kêu đầm sâu, tiếng nghe đến trời”. Không có tai thì sao nghe được đây?

Ôn lại hỏi:

– Trời có chân không?

Mật đáp rằng:

– Có chân. Thi nói: “Trời bước nhọc nhằn”. Không có chân thì làm sao bước?

Ôn lại hỏi:

– Trời có họ không?

Mật đáp rằng:

– Há lại không họ?

Ôn nói:

– Họ gì?

Mật đáp rằng:

– Họ Lưu.

Ôn nói:

– Làm sao biết được?

Mật nói:

– Thiên tử họ Lưu, vì thế nên biết*.

Ôn lại hỏi rằng:

– Mặt trời mọc ở phương đông đúng không?

Mật đáp rằng:

– Tuy mọc ở phương đông, mà lặn ở phương tây*.

Bấy giờ Tân Mật nói năng như sóng cuộn, đối đáp như nước chảy. Khắp chỗ ngồi đều kinh ngạc. Trương Ôn chẳng biết nói gì. Mật liền hỏi rằng:

– Tiên sinh là danh sĩ Đông Ngô, vốn đã lấy việc của trời để hỏi, ắt là hiểu lẽ trời rồi. Ngày xưa, vào lúc Hỗn Độn phân chia, âm dương tách rời, khí trong mà nhẹ thì nổi lên trên thành trời; khí nặng mà đục thì chìm xuống dưới thành đất. Đến lúc họ Cộng Công thua trận, đâm đầu vào núi Bất Chu, trụ trời bị gãy, đất bèn nhấp nhô. Trời nghiêng về góc tây bắc, đất ngả về phía đông nam. Trời vốn đã trong, nhẹ mà nổi lên trên, sao lại còn nghiêng về góc tây bắc nữa? Ngoài chỗ trong, nhẹ, còn có thứ gì? Xin tiên sinh chỉ cho.

Trương Ôn chẳng khác gì người say, kẻ ngốc, chẳng có lời gì để đáp, bèn rời chiếu mà xin lỗi Khổng Minh, nói:

– Chẳng biết trong Thục sản sinh ra nhiều tuấn kiệt. Thoạt nghe lời giảng giải, khiến kẻ hèn khai thông chỗ bế tắc vậy.

Khổng Minh sợ Trương Ôn xấu hổ, bởi thế mới dùng lời hay để nói đỡ, rằng:

– Lời bắt bẻ trong chiếu tiệc chỉ là nói chơi thôi. Túc hạ vốn biết rõ đạo an bang định quốc, chứ nào phải chỉ biết lời đùa bỡn ở môi răng đâu!

Ôn lạy tạ. Khổng Minh lại sai Đặng Chi vào Ngô đáp lễ, lại đi cùng Trương Ôn. Hai người Trương, Đặng lạy chào Khổng Minh, nhắm Đông Ngô mà đi.

Đây nói Ngô vương thấy Trương Ôn vào Thục chưa về, bèn họp văn võ bàn bạc. Chợt cận thần tâu rằng:

– Thục sai Đặng Chi cùng Trương Ôn sang nước ta đáp lễ.

Quyền triệu vào. Trương Ôn lạy ở trước điện, khen ngợi đức độ của Hậu chủ, Khổng Minh, nguyện xin vĩnh viễn kết minh, đặc biệt sai Đặng Thượng thư tới đây đáp lễ. Quyền cả mừng, bèn bày tiệc tiếp đãi. Quyền hỏi Đặng Chi rằng:

– Nếu hai nước Ngô, Thục chung lòng diệt Ngụy, chiếm được quá nửa thiên hạ*, hai chúa cùng chia nhau cai trị, há chẳng vui sao?

Chi ứng tiếng đáp rằng:

– “Trời chẳng hai mặt trời, dân không có hai vương”. Nếu sau khi diệt Ngụy, đại vương chưa hiểu mệnh trời quy về người nào. Chỉ cần kẻ làm vua ai nấy sửa đức của mình, kẻ làm bề tôi ai nấy dốc lòng tận trung. Rồi sau mới có thể ngưng chiến tranh. Không như thế, thì chưa thể vui được.

Quyền cười lớn, nói:

– Ngài là kẻ sĩ thành thật. Trong Thục có người như thế, cô sao dám ngông cuồng thèm muốn đất đai đây? Nguyện cầu vĩnh viễn kết minh.

Quyền tặng quà hậu hĩnh, cho Đặng Chi về Thục. Từ đấy Ngô, Thục lại hòa hiếu.

Đây nói tế tác của nước Ngụy do thám biết được việc ấy, hỏa tốc báo vào Trung Nguyên. Ngụy chủ Tào Phi nghe tin, cả giận nói:

– Ngô, Thục liên hòa, ắt có lòng mưu đồ Trung Nguyên thôi. Chi bằng trẫm đánh trước đi.

Thế là đại hội văn võ, bàn bạc việc cất quân đánh Ngô. Chưa biết thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

172. THẢ THUYỀN RỒNG, NGỤY CHỦ ĐÁNH NGÔ

Đây nói Ngụy chủ Tào Phi muốn đánh Đông Ngô, bèn hội văn võ. Lúc này Đại tư mã Tào Nhân, Thái úy Giả Hủ đã mất. Phi thảy đều chôn cất tử tế. Phi sai các quan lên điện, hỏi rằng:

– Ngày gần đây Tôn Quyền với Thục liên hòa, qua lại rất thân mật, ắt sinh lòng khác. Trẫm muốn đánh Ngô trước, rồi sau phá Thục. Đại thần các ngươi có cao kiến gì?

Thị trung Tân Bì rời ban tâu rằng:

– Thiên hạ mới yên định, đất rộng mà dân thưa, thế mà muốn động binh, chưa thấy được cái lợi. Tính kế cho hôm nay, chẳng gì bằng nuôi quân lính, lập đồn điền. Qua mười năm đủ lượng đủ quân, rồi sau mới dùng, thì ắt Thục, Ngô có thể phá thôi.

Phi cả giận, nói:

– Đó là lời bàn luận xa xôi của Nho sinh thôi! Nay Thục, Ngô liên hòa, sớm muộn ắt tới xâm phạm bờ cõi, sao được rỗi mà đợi mười năm?

Liền truyền chỉ, ngay hôm ấy cất quân đánh Ngô. Tư Mã Ý tấu rằng:

– Ngô có Trường Giang ngăn cách, không có thuyền thì chẳng thể vượt qua. Bệ hạ nếu ngự giá thân chinh, thì hãy chọn chiến thuyền lớn nhỏ, từ Sài, Dĩnh mà vào sông Hoài, theo đường Thọ Xuân, tới Quảng Lăng, vượt qua Giang Khẩu, đi thẳng tới lấy Nam Từ. Đấy là thượng sách.

Phi nghe theo. Thế là đêm ngày khởi công, đóng một chiếc thuyền rồng, dài hơn hai mươi trượng, có thể chứa hơn hai ngàn người, thu thập hơn ba ngàn chiếc chiến thuyền. Năm Hoàng Sơ thứ năm [224] của nhà Ngụy, mùa thu, tháng tám, Phi hội họp các tướng sĩ lớn nhỏ, sai Tào Chân làm tướng Tiền bộ; sai bọn Trương Liêu, Trương Cáp, Văn Sính, Từ Hoảng làm đại tướng đi trước; Hứa Trữ, Lữ Kiền làm Trung quân Hộ vệ; bọn Tào Hưu làm Hậu hợp; Lưu Diệp, Tưởng Tế làm quan Tham mưu. Quân mã thủy bộ trước sau có hơn ba mươi vạn, chọn ngày cất quân. Phong Tư Mã Ý làm Thượng thư Bộc xạ, ở lại Hứa Xương, phàm việc lớn của đất nước thảy đều nghe Ý quyết đoán.

Chẳng nói quân Ngụy đi trên đường. Hãy nói tế tác của Đông Ngô do thám được việc ấy, bèn báo vào nước Ngô. Cận thần vội tâu với Ngô vương rằng:

– Nay Ngụy chủ Tào Phi tự mình cưỡi thuyền rồng, cầm hơn ba mươi vạn đại quân thủy bộ, từ Sái, Dĩnh ra sông Hoài, ắt sẽ theo đường Quảng Lăng vượt sông, tới đánh Giang Nam, rất là lợi hại.

Tôn Quyền nghe tin cả kinh, liền tụ văn võ lại bàn bạc. Cố Ung rời ban tâu rằng:

– Nay chúa thượng đã cùng Tây Thục liên hòa, hãy soạn một bức quốc thư, gửi cho Gia Cát Thừa tướng, sai dẫn quân ra Hán Trung, để chia thế giặc. Lại gấp mời một đại tướng đóng đồn ở Nam Từ để chống cự.

Quyền nói:

– Nếu chẳng phải Lục Bá Ngôn thì chẳng thể nhận trách nhiệm lớn.

Ung nói:

– Lục Bá Ngôn trấn thủ Kinh Châu, ngăn chống thế mạnh ở phía bắc, chẳng thể điều động. Nếu gọi Lục Bá Ngôn tới đây, lỡ như quân mã của bọn Hạ Hầu Thượng đột ngột kéo ra, thì Kinh Châu nguy rồi.

Quyền nói:

– Chẳng phải cô không biết, chỉ hiềm trước mắt chẳng có ai đủ sức thay hắn.

Nói chưa dứt, một người từ trong ban bộ ứng tiếng bước ra, nói:

– Đại vương sao lại đối đãi với quần thần bạc bẽo như vậy? Thần tuy bất tài, nguyên thống lĩnh một cánh quân đi chống quân Ngụy. Nếu Tào Phi tự mình vượt sông lớn, thần ắt bắt sống đem về cho điện hạ. Nếu chẳng vượt sông, thì cũng đánh giết quá nửa quân Ngụy, khiến quân Ngụy chẳng dám nhìn thẳng về Đông Ngô nữa. Nếu chẳng đúng với lời nói, cam chịu diệt chín họ!

Quyền trông ra, thì là người quận Lang Da, huyện Cừ, họ Từ tên Thịnh, tự là Văn Hướng. Quyền cả mừng, nói:

– Nếu được khanh giữ một dải Giang Nam, cô còn lo gì đây?

Bèn phong Từ Thịnh làm An Đông tướng quân, Tổng trấn Đô đốc Kiến Nghiệp, Nam Từ quân mã. Thịnh tạ ơn nhận lệnh, liền họp các tướng ở Kiến Nghiệp đến nghe lệnh. Mọi người đều nhất nhất nghe theo. Trong đó có một người cứ ngang nhiên không nói gì. Thịnh trông ra, thì là cháu của Ngô vương là Tôn Thiều. Thiều tự là Công Lễ, làm chức Dương Vũ tướng quân, từng phòng thủ ở Quảng Lăng, tuổi nhỏ nhưng hết sức can đảm, dũng mãnh. Bấy giờ thấy Từ Thịnh truyền lệnh sai các quan bày nhiều khí giới, cắm nhiều cờ xí, kể làm kế phòng giữ ven sông, Thiều rất không đồng tình, bèn ưỡn ngực bước ra, hỏi rằng:

– Ngày nay đại vương đem trách nhiệm lớn ủy thác cho tướng quân, muốn phá quân Ngụy để bắt Tào Phi. Tướng quân sao chẳng sớm phái quân mã vượt sông, tới đất Hoài Nam nghênh chiến, mà chỉ đợi quân Tào Phi kéo đến bờ sông thôi? Quân bên kia nếu kéo đến bờ sông, thì sẽ kinh động trăm họ Giang Nam rồi.

Thịnh nói:

– Tào Phi thế mạnh, lại có danh tướng làm Tiên phong, chẳng thể vượt sông đón đánh. Ta muốn đợi thuyền của chúng tụ tập ở bờ bắc. Ta sẽ tự có kế phá đi.

Thiều nói:

– Trong tay tôi tự có hơn ba ngàn quân mã, lại thêm hiểu rất rõ đường sá ở Quảng Lăng. Tôi nguyện tự đi Giang Bắc, cùng Tào Phi quyết một trận tử chiến. Nếu như không thắng, thì hãy chém đầu này.

Thịnh không nghe theo. Thiều cứ cố chấp muốn đi. Thịnh nhất quyết không ưng. Thiều lại ba lần đòi đi. Thịnh nói:

– Ngươi nay không nghe ta. Ta sao có thể chế ngự các tướng đây?

Bèn nạt võ sĩ đẩy ra chém đi. Đám tay đao búa ùa tới đẩy Tôn Thiều ra ngoài cửa viên, dựng cờ đen lên. Võ sĩ đoán rằng sẽ có người tới cứu, chưa dám ra tay. Bộ tướng của Thiều trông thấy, phi báo với Ngô vương. Quyền nghe tin, kíp lên ngựa tới cứu. Từ Thịnh lại sai người đốc thúc, đòi dâng thủ cấp. Võ sĩ đã toan ra tay. Quyền đột nhiên giục ngựa chạy đến, hét tan đám tay đao búa, cứu được Tôn Thiều. Thiều khóc, tâu rằng:

– Thần năm xưa ở Quảng Lăng, rất hiểu địa lợi. Chẳng tới chỗ đó cùng Tào Phi chiến đấu, mà chỉ đợi hắn ta xuống được Trường Giang, Đông Ngô chỉ trong một ngày là mất thôi!

Quyền đi thẳng vào doanh. Từ Thịnh đón tiếp lên trướng, tâu rằng:

– Đại vương sai thần làm Đô đốc, cầm quân cự Ngụy. Nay Dương Vũ tướng quân Tôn Thiều không theo quân pháp, trái lệnh đáng chém. Đại vương sao lại tha cho?

Quyền nói:

– Thiều cậy máu huyết hăng hái, lỡ phạm quân lệnh, vạn lần mong tha thứ.

Thịnh nói:

– Pháp luật chẳng phải do thần lập ra, cũng chẳng phải do đại vương lập ra, mà là điển hình của nước nhà. Nếu vì thân tình mà xá miễn, vì thù hận mà giết đi, thì công luận sẽ nói sao đây?

Quyền nói:

– Nếu đứa trẻ này là tông thất thì tùy tướng quân xử trị, cô há dám cứu? Chỉ hiềm nó là cháu ruột của Tôn Bá Hải*, lúc nhỏ đã mất cha, cậy nhờ Bá Hải nuôi dưỡng. Nó vốn họ Du, anh của ta rất yêu quý, bèn ban cho họ Tôn. Đối với cô, nó cũng từng có gian lao, công trạng. Nay nếu giết đi thì phụ nghĩa của anh trai ta rồi, lại còn tuyệt hậu nhà họ Du nữa.

Thịnh nói:

– Hãy tạm nể long nhan của đại vương, ghi tội chết ở đó.

Quyền sai Tôn Thiều lạy tạ. Thiều ngang nhiên không lạy. Thịnh hỏi rằng:

– Phen này phục hay không phục?

Thiều lớn tiếng nói rằng:

– Theo ta tính liệu, chỉ nên dẫn quân đi phá Tào Phi, dù chết cũng chẳng phục kiến thức của người!

Từ Thịnh biến sắc. Quyền nạt lui Tôn Thiều, rồi ngoảnh lại bảo Từ Thịnh rằng:

– Dù chẳng có đứa trẻ này, cũng có tổn hại gì đến Ngô? Từ nay về sau chớ dùng nó nữa.

Nói xong bèn quay về.

Đêm ấy, có người báo với Từ Thịnh, nói Tôn Thiều dẫn ba ngàn tinh binh bản bộ, lén qua sông mất rồi. Thịnh sợ có sơ sót, sẽ chẳng thể nhìn mặt Ngô vương, nhân thế bèn sai Đinh Phụng dẫn ba ngàn quân vượt sông tiếp ứng. Thịnh đem mật kế giao cho Phụng, như thế, như thế. Đinh Phụng nhận kế, bèn dẫn quân đi.

Đây nói Ngụy chủ cưỡi thuyền rồng đến Quảng Lăng. Tiền bộ của Tào Chân đã bày bố bên bờ Trường Giang đợi lệnh. Tào Phi hỏi rằng:

– Bờ sông có bao nhiêu quân?

Chân nói:

– Cách sông nhìn sang, thì chẳng thấy một người nào, cũng chẳng thấy cờ xí doanh trại.

Phi nói:

– Ắt là ngụy kế rồi. Trẫm sẽ tự đi xem hư thực.

Thế là khơi rộng đường sông, để thuyền rồng ra thẳng sông lớn, dừng thuyền ở bờ bắc, dựng cờ xí rồng phượng, nhật nguyệt năm màu, nghi vệ xúm xít, sáng lóa chói mắt, ở giữa dựng lên một cái lọng vàng. Phi ở trên thuyền ngồi ngay ngắn, trông xa ra bờ nam, chẳng thấy một người Nam, ngoảnh lại bảo Lưu Diệp, Tưởng Tế rằng:

– Có thể vượt sông chăng?

Diệp tâu rằng:

– Binh pháp có nói: “Thực thực hư hư, quỷ thần không lường nổi”. Chưa thể vượt sông. Bên kia thấy đại quân đến, sao lại không có chuẩn bị? Nay bệ hạ chưa nên vội vã, hãy đợi năm, ba hôm, xem động tĩnh của chúng, rồi sau phái quân tiên phong vượt sông thám thính.

Phi nói:

– Lời nói của khanh chính hợp ý trẫm.

Đến tối hôm ấy, Phi ngủ lại ở trên sông. Đêm ấy không trăng, quân sĩ đều đốt đèn đuốc, chiếu sáng trời đất, giống như ban ngày, trông ra phía Giang Nam thì chẳng thấy một nửa ánh đuốc lửa nào. Bởi thế quân lính đều cho rằng đó là chốn không người. Cho đến canh ba, Phi muốn biết tin tức trên sông, bèn gọi cận thần để hỏi. Trong số ấy có một người đáp rằng:

– Có nhiều người nói thiên binh của bệ hạ kéo tới đây, chúng đã trông gió mà chạy, chẳng còn một ai nữa rồi.

Phi cười thầm. Đến lúc trời sáng, mây mù giăng kín, đối mặt chẳng trông thấy nhau. Lát sau gió nổi lên, mù tan mây tản, trông ra thấy một dải Giang Nam đều là thành trì liền nhau. Ở trên lầu thành đao thương sáng chói, khắp thành đều cắm đầy cờ xí. Phi trông thấy, cả kinh. Trong ít khắc đã mấy phen có người báo rằng:

– Từ một dải ven sông Nam Từ thẳng tới thành Thạch Đầu, thành quách nối liền mấy trăm dặm, thuyền xe liên miên không dứt, chỉ một đêm là đã xây xong.

Vốn là Từ Thịnh sai lấy lau sậy bện thành hình người, thảy đều mặc áo xanh, cầm cờ xí, đứng ở dưới thành, lầu giả. Bởi thế quân Ngụy thấy trên thành có rất nhiều binh mã, sao chẳng ghê lòng? Phi trông thấy thì than rằng:

– Ngụy tuy có ngàn đám võ sĩ, cũng chẳng biết dùng vào đâu! Nhân vật Giang Nam như thế, chưa thể mưu đồ được!

Đang lúc kinh ngạc, đột nhiên gió to nổi lên. Sóng trắng tung trời. Nước sông bắn ướt long bào. Thuyền lớn suýt lật. Tào Chân vội sai Văn Sính đem thuyền nhỏ kíp tới cứu giá. Người trên thuyền rồng đứng không vững nổi. Văn Sính nhảy lên trên thuyền, dìu Tào Phi xuống thuyền nhỏ, chạy vào trong kênh. Chợt ngựa lưu tinh tới báo rằng:

– Triệu Vân dẫn binh ra ải Dương Bình, đi thẳng tới lấy Trường An.

Phi nghe xong, cả kinh tái mặt, liền sai thu quân. Ai nấy tự bỏ chạy. Quân Ngô ở sau lưng đuổi đến. Phi truyền chỉ sai vứt hết những đồ ngự dụng. Thuyền rồng nối nhau đi vào sông Hoài. Đột nhiên tiếng trống, tiếng tù và cùng nổi lên. Tiếng hò reo vang rền. Rồi bỗng đâu một đám quân đánh tới, kẻ đi đầu là tướng Ngô là Tôn Thiều. Quân Ngụy chẳng thể chống cự, chết mất quá nửa, chết chìm vô số. Các tướng gắng sức tử chiến cứu được Ngụy chủ.

Ngụy chủ đi theo sông Hoài Hà. Đi chưa được ba mươi dặm, giữa sông Hoài Hà có một dải lau sậy, đã tẩm sẵn dầu cá, thảy đều bị châm lửa, theo gió mà kéo tới. Thế gió rất gấp, tàn lửa đầy trời, chặn đứng thuyền rồng. Phi cả kinh, vội xuống thuyền nhỏ. Vừa cập vào bờ thì thuyền rồng đã sớm bén lửa. Phi hoảng hốt lên ngựa. Trên bờ lại có một đám quân đánh ra, kẻ đi đầu là tướng Ngô là Đinh Phụng. Trương Liêu kíp vỗ ngựa tới đón đánh, bị Phụng bắn một mũi tên trúng ngay hông, nhưng liền được Từ Hoảng tới cứu, cùng bảo vệ Ngụy chủ bỏ chạy. Chết hơn một nửa quân. Tôn Thiều, Đinh Phụng ở sau lưng tới cướp đoạt ngựa chiến, xe cộ, thuyền bè, khí giới chẳng biết bao nhiêu mà kể. Quân Ngụy thua to trở về Hứa Đô. Bấy giờ tướng Ngô là Từ Thịnh thu được toàn thắng. Ngô vương ban thưởng hậu hĩnh, chẳng cần nói đến. Trương Liêu về tới Hứa Xương thì chết. Tào Phi chôn cất tử tế.

Đây nói Triệu Vân dẫn quân ra ải Dương Bình. Chợt có tin báo Thừa tướng đưa văn thư đến, nói kỳ soái Ích Châu là Ung Khải liên kết với Man vương Mạnh Hoạch cất mười vạn quân Man, xâm phạm bốn quận, vì thế nên gọi Vân đưa quân về, sai Mã Siêu giữ chắc ải Dương Bình. Thừa tướng muốn tự nam chinh. Triệu Vân nghe tin, kíp thu quân về. Ngụy chủ Tào Phi nghe tin quân Thục đã lui, cũng tự cố thủ, sao dám khinh động nữa? Bấy giờ Khổng Minh ở Thành Đô chỉnh đốn quân mã, tự mình nam chinh. Chưa biết thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

173. KHỔNG MINH CẤT QUÂN ĐÁNH MẠNH HOẠCH

Đây nói Kiến Hưng năm thứ ba [225], mùa xuân, Gia Cát Thừa tướng ở tại Thành Đô, mọi việc lớn nhỏ đều tự mình theo phép công mà quyết đoán. Dân ở hai Xuyên yên vui thái bình, đêm chẳng đóng cửa, đi đường không nhặt của rơi. May được mấy năm được mùa to, già trẻ đều vỗ bụng hát ca, hễ có việc sai dịch thì tranh nhau xin đi trước. Nhờ đó mà quân nhu, ngựa chiến, khí giới, áo giáp và các vật cần dùng, chẳng thứ gì không đầy đủ. Gạo đầy kho lẫm. Tiền của chật phủ khố.

Năm ấy, Ích Châu phi báo rằng:

– Man vương Mạnh Hoạch cất mười vạn quân, phạm cõi cướp bóc. Lại có Thái thú Kiến Ninh là Ung Khải, là con cháu của Ung Xi triều Hán, tiên tổ từng làm Thập Phương hầu, liên kết với Mạnh Hoạch tạo phản.

Lại nói:

– Thái thú quận Tang* Ca* là Chu Bao*, Thái thú quận Việt Tuyển* là Cao Định, hai kẻ này đã dâng hiến thành trì. Chỉ có Thái thú quận Vĩnh Xương là Vương Kháng chẳng hề chịu phản. Hiện nay ba lộ quân mã của Ung Khải, Chu Bao, Cao Định đều làm quan Hướng đạo cho Mạnh Hoạch, tiến đánh quận Vĩnh Xương. Nay Vương Kháng may mắn có Công tào Lữ Khải hội tụ trăm họ, liều chết giữ thành ấy, rất là nguy cấp.

Khổng Minh bèn vào triều tâu với Hậu chủ rằng:

– Thần thấy các khe động của Nam Man thật là họa sau này cho nước nhà. Nay bọn Ung Khải liên kết với Mạnh Hoạch làm phản, thần sẽ tự dẫn đại quân đi chinh phạt, đặc biệt tới tâu cho bệ hạ biết.

Hậu chủ nói:

– Phía đông có Tôn Quyền, phía bắc có Tào Phi, rất là lợi hại. Nay Tướng phụ bỏ Trẫm mà đi đánh quân Man; nếu lỡ Ngô, Ngụy cất quân thì phải làm sao?

Khổng Minh nói:

– Thần đã có kế hay. Trước mắt Đông Ngô đã quyết định liên hòa, dù có lòng khác, thì đã có Lý Nghiêm ở thành Bạch Đế. Người này có thể chống cự Lục Tốn. Đại Ngụy của Tào Phi mới thua trận, nhuệ khí đã tiêu tan, ắt không dám mưu đồ nơi xa. Nếu có lòng khác, thì còn có Mã Siêu nắm giữ các cửa ải ở Hán Trung. Cần gì phải lo? Thần lại để bọn Quan Hưng, Trương Bao chia làm hai cánh quân để làm Cứu Ứng sứ, bảo đảm bệ hạ vạn điều không mất một. Nay thần đi trước dẹp sạch đất Man, để dứt họa sau này, rồi sau sẽ bắc phạt để mưu đồ Trung Nguyên, báo đáp ơn tiên đế ba lần đến thăm, gửi con giao việc.

Hậu chủ nói:

– Trẫm tuổi nhỏ, không có tài, chẳng kham nổi việc lớn, xin Tướng phụ tự cân nhắc mà làm.

Nói chưa dứt, trong ban có một người bước ra, nói:

– Không được! Không được!

Mọi người trông ra, thì là người quận Nam Dương, họ Vương, tên Liên, tự là Văn Nghi, hiện làm Gián nghị Đại phu. Khổng Minh hỏi han. Liên can rằng:

– Phương nam là xứ sợi lông không mọc nổi, là ổ lam chướng, dịch lệ. Thừa tướng nắm việc cầm cân nảy mực nặng nề, mà tự viễn chinh, chẳng phải là việc nên làm đâu. Vả bọn Ung Khải chỉ là bệnh ghẻ lở thôi. Thừa tướng chỉ nên sai tướng đi đánh, ắt sẽ thành công.

Khổng Minh nói:

– Đất Nam Man cách nước nhà rất xa. Người dân phần lớn không tuân theo vương hóa, thu phục rất khó. Ta phải tự mình đi đánh. Phải cương phải nhu, còn phải đặc biệt cân nhắc co kéo, chẳng thể dễ dãi phó thác cho người khác.

Vương Liên lại ba lần khuyên can. Khổng Minh không theo.

Hôm ấy, Khổng Minh từ biệt Hậu chủ, xuất quân nam chinh, sai người quận Linh Lăng là Tưởng Uyển, tự là Công Diễm làm Tham quân; dùng người quận Giang Hạ, huyện Lịch, họ Phí tên Y, tự là Văn Vĩ làm Trưởng sử; dùng hai người Đổng Quyết, Phan Kiến làm Duyện sử; sai Triệu Vân, Ngụy Diên làm Đại tướng, Tổng đốc quân mã, dùng người quận Ba Tây, huyện Đãng Cừ, họ Vương tên Bình, tự là Tử Quân làm Phó tướng, dùng người quận Kiền Vi, huyện Vũ Dương, họ Trương tên Dực, tự là Bá Cung làm Phó tướng. Ngoài ra còn có mấy chục viên tướng Xuyên, không thể ghi tên từng người. Tổng cộng cất năm mươi vạn binh giáp hai Xuyên, trước tiên tiến tới Ích Châu*. Đại đội người ngựa ai nấy đều theo đội ngũ mà đi, đói ăn khát uống, ngày đi đêm nghỉ, hỗ qua chỗ nào, chẳng hề xâm phạm mảy may.

Đây nói Ung Khải nghe tin Khổng Minh tự dẫn đại quân tới, liền tới gặp bọn Cao Định. Ba người cùng bàn bạc, chia quân làm ba ngả đón đánh. Cao Định nắm đường giữa, Ung Khải ở bên trái, Chu Bao ở bên phải. Ai nấy dẫn năm, sáu vạn quân. Thế là Cao Định cất quân. Tiền bộ Tiên phòng là người quận Vĩnh Xương, huyện Vĩnh Bình, họ Ngạc tên Hoán, mình cao chín thước, mặt mũi hung ác, dùng cây Phương Thiên kích, có cái dũng vạn người không địch lại. Hoán dẫn quân bản bộ rời trại lớn, tới đón đánh quân Thục.

Đây nói Khổng Minh dẫn đại quân đã kéo tới địa giới quận Ích Châu. Tiền bộ Tiên phong Ngụy Diên, Phó tướng Trương Dực, Vương Bình vừa mới vào cửa địa giới, thì đụng phải quân mã của Ngạc Hoán. Hai quân đối trận. Ngụy Diên cưỡi ngựa ra, mắng lớn rằng:

– Phản tặc hãy sớm sớm đầu hàng!

Ngạc Hoán vỗ ngựa tới giao tranh với Ngụy Diên. Đánh chưa được mấy hiệp, Diên giả thua bỏ chạy. Hoán đuổi theo sau lưng. Chạy chưa được mấy dặm, tiếng hò reo nổi to. Hai lộ quân của Trương Dực, Vương Bình đánh ra, chẹn mất đường về. Diên quay lại. Ba viên tướng chung sức tiến đánh, bắt sống Ngạc Hoán, giải tới trại lớn, vào gặp Khổng Minh. Khổng Minh sai cởi trói, đem rượu thịt tiếp đãi. Hoán đội ơn khó nói hết. Khổng Minh hỏi rằng:

– Ngươi là bộ tướng của ai?

Hoán nói:

– Mỗ là bộ tướng của Cao Định.

Khổng Minh nói:

– Ta biết Cao Định là kẻ sĩ trung nghĩa. Nay bị Ung Khải dụ dỗ, mới thành như vậy. Nay ta thả cho ngươi về, hãy sại Thái thú Cao Định sơm sớm quy hàng, để khỏi gặp họa lớn.

Ngạc Hoán lạy tạ rồi đi, trở về gặp Cao Định, kể đức độ của Khổng Minh. Định nghe xong, cũng cảm kích không dứt. Đột nhiên Ung Khải vào trại. Làm lễ xong, Khải nói:

– Vì sao Ngạc Hoán lại về được?

Định nói:

– Gia Cát Lượng vì nghĩa nên thả cho đi.

Khải nói:

– Đây là kế phản gián của Gia Cát Lượng. Muốn khiến anh và em bất hòa, nên mới bày ra mưu ấy.

Định nửa tin nửa ngờ, trong lòng do dự. Chợt có tin báo tướng Thục là Ngụy Diên tới thách đánh. Ung Khải tự dẫn ba vạn quân ra nghênh chiến. Hai bên đối trận. Ngụy Diên cưỡi ngựa ra, mắng lớn Ung Khải rằng:

– Tên giặc phản quốc, quên ơn bỏ nghĩa, sao chẳng sớm hàng đi?

Khải cả giận, vỗ ngựa tới giao đấu. Làm sao đối địch nổi? Đành quay ngựa chạy luôn. Diên dẫn quân ùa lên, đuổi giết hơn hai mươi dặm.

Hôm sau, Ung Khải lại dẫn quan tới nghênh chiến. Khổng Minh ba ngày liền không ra. Đến ngày thứ tư, Ung Khải, Cao Định chia quân thành hai ngả tới đánh chiếm trại Thục.

Đây nói Khổng Minh sai bọn Ngụy Diên chia làm hai ngả chờ sẵn. Quả nhiên hai lộ quân của Ung Khải, Cao Định kéo tới, bị phục binh đánh cho tổn thương quá nửa, bắt sống vô số, thảy đều giải tới trại lớn. Người của Ung Khải bị cầm tù một bên. Người của Cao Định bị cầm tù một bên. Rồi sai quân sĩ nói phao lên rằng:

– Nếu là người của Cao Định thì tha chết, là người của Ung Khải thì giết hết.

Quân lính nghe được, thảy đều nhớ lời ấy. Lát sau, Khổng Minh sai đem người của Ung Khải tới trước trướng, hỏi rằng:

– Các ngươi là thuộc hạ của ai?

Chúng đều nói dối rằng:

– Là bộ hạ của Cao Định.

Khổng Minh sai tha chết, đem rượu thịt úy lạo, rồi sai người đưa ra khỏi địa giới, thả cho quay về. Khổng Minh lại gọi người của Cao Định đến hỏi. Chúng đều thưa rằng:

– Bọn tôi đều là quân bộ hạ của Cao Định thôi.

Khổng Minh nói:

– Nếu đã là người của Cao Định, thì tất cả hãy vào trung quân, sẽ lấy rượu thịt đãi các ngươi.

Rồi giả vờ nói rằng:

– Hôm nay Ung Khải sai người đầu hàng, xin dâng thủ cấp của chủ các ngươi và thủ cấp của Chu Bao, để lập công lao. Ta hết sức không nỡ. Các ngươi đã là quân bộ hạ của Cao Định, thì ta thả cho các ngươi trở về, không được làm phản nữa. Nếu còn bắt được các ngươi thì quyết chẳng tha thứ!

Chúng đều lạy tạ rồi đi, trở về trại mình, vào gặp Cao Định, nói cho biết việc ấy. Định bèn bí mật sai người tới trại của Ung Khải thám thính. Thì thấy một đám người được thả về, đều kể đức độ của Khổng Minh. Bởi thế quân của Ung Khải nhiều người có lòng muốn quy thuận Cao Định. Tuy là như thế, trong lòng Cao Định cũng không yên, lại sai một người tới trại Khổng Minh thăm dò hư thực. Người này bị quân phục trên đường bắt đem tới gặp Khổng Minh. Khổng Minh cố ý nhận lầm là người của Ung Khải, bèn gọi vào trong trướng, hỏi rằng:

– Nguyên soái các ngươi đã hẹn dâng thủ cấp của hai người Cao Định, Chu Bao, vì sao lại để lỡ ngày hẹn? Các ngươi làm việc không tinh tế, sao mà làm tế tác được?

Nói câu ấy xong, liền trọng thưởng cho, rồi soạn mật thư đưa cho, ước hẹn ngày ra tay.

– Ta sai người trở về, gặp Ung Khải nói lại việc này, chớ làm thất lạc thư. Sau khi thành công, sẽ cho ngươi làm quan.

Tế tác lạy tạ rồi đi, trở về gặp Cao Định, kể chuyện Ung Khải như thế, như thế. Định đọc mật thư xong, cả giận nói:

– Ta lấy thực lòng đối đãi, hắn trở lại muốn hại ta để hàng Thục. Về tình về lý đều khó dung tha!

Liền gọi Ngạc Hoán tới bàn bạc. Hoán nói:

– Khổng Minh là người nhân đức, phản bội là việc không hay. Bọn ta mưu phản làm ác, là do Ung Khải xui. Nếu mà không giết kẻ này, ắt sinh họa về sau.

Định nói:

– Làm sao ra tay được?

Hoán nói:

– Hãy giả vờ mở tiệc, sai người đi mời Ung Khải. Người này nếu chẳng có lòng khác, thì sẽ đường hoàng mà đến, nếu có lòng khác, thì sẽ nghi ngờ không tới. Chủ nhân hãy đánh ở bên trong. Mỗ sẽ ra đường nhỏ ngoài trại mai phục. Nếu Ung Khải tới, mỗ ắt chém hắn.

Cao Định nghe theo lời ấy, bèn bày tiệc mời Khải.

Khải quả nhiên vì lời đám quân được thả về hôm trước kể lại nên nghi ngờ, sợ không dám đến. Đêm ấy, Cao Định dẫn tướng sĩ bản bộ đánh vào trại của Ung Khải. Vốn là những người được Khổng Minh tha chết cho về đều có lòng tưởng nhớ đức độ của Cao Định, thừa dịp này mà trợ chiến. Quân Ung Khải không đánh mà tự loạn. Khải lên ngựa nhắm hướng núi vắng mà chạy. Đi chưa được hai dặm, tiếng trống vang lên, một đám quân kéo ra, kẻ đi đầu là bộ tướng của Cao Định, họ Ngạc tên Hoán đang vung Phương Thiên kích, giục ngựa đi đầu. Ung Khải trở tay không kịp, bị Hoán một kích đâm rơi xuống ngựa, bèn bêu đầu Khải. Quân sĩ bộ hạ của Khải đều hàng Cao Định. Định dẫn hai cánh quân tới hàng Khổng Minh, dâng thủ cấp Ung Khải ở dưới trướng. Khổng Minh ngồi ở chỗ cao trên trướng, hét sai tả hữu lôi Cao Định ra, chém lấy thủ cấp. Định nói:

– Mỗ cảm động vì ơn lớn của Thừa tướng, nay đem đầu Ung Khải tới hàng, vì sao lại chém đi?

Khổng Minh cười lớn, nói:

– Lần này đến là trá hàng. Cái đầu ấy cũng chẳng phải đầu của Ung Khải. Ta dùng binh nửa đời, thường dùng ngụy kế. Ngươi sao dám gạt ta đây?

Định nói:

– Nếu lời Thừa tướng nói là hợp lý, mỗ chết cũng không hối hận. Dựa vào đâu mà biết là trá hàng?

Khổng Minh lấy trong hộp ra một bức thư, đưa cho Cao Định xem xong, rồi nói rằng:

– Chu Bao đã sai người tới hàng, nói ngươi và Ung Khải kết giao tình sống chết. Há lại một sớm giết người này rồi tới hàng? Chưa thể tin ngay. Ta bởi thế mới biết ngươi là trá hàng.

Định kêu oan, nói:

– Chu Bao làm kế phản gián thôi. Thừa tướng nhất định không nên tin!

Khổng Minh nói:

– Ta cũng khó dựa vào lời nói một phía. Ngươi nếu có thể gặp mặt Chu Bao, thì mới tỏ rõ thật giả.

Định nói:

– Chẳng cần Thừa tướng phải nghi ngờ, hãy cho xin lại quân bản bộ đi bắt Chu Bao đem tới gặp Thừa tướng, được chăng?

Khổng Minh nói:

– Nếu như thế, ta mới hết nghi ngờ.

Cao Định liền dẫn bộ tướng Ngạc Hoán và quân bản bộ đánh tới trại của Chu Bao. Đến lúc còn cách trại chừng mười dặm, phía sau núi có một đám quân kéo ra. Thì ra là Chu Bao. Bao thấy quân Cao Định kéo tới, vội vàng nói chuyện với Cao Định. Định mắng lớn rằng:

– Ngươi sao lại gửi thư cho Gia Cát Lượng, dùng phản gián kế hại ta đây?

Bao mù mờ như người điên, chẳng biết trả lời ra sao. Đột nhiên Ngạc Hoán cưỡi ngựa từ sau lưng Định xông ra, một kích đâm Chu Bao rơi xuống ngựa. Định cao giọng nói rằng:

– Như ai không theo, thì sẽ giết sạch!

Thế là quân lính nhất tề lạy xin hàng. Định dẫn hai cánh quân tới gặp Khổng Minh, dâng thủ cấp Chu Bao ở dưới trướng. Khổng Minh cười lớn, nói:

– Ta vốn muốn sai ngươi giết hai tên giặc ấy, để tỏ rõ tròng trung.

Bèn sai Cao Định làm Thái thú Ích Châu, cùng nắm ba quận, sai Ngạc Hoán làm Nha tướng.

Đây nói Thái thú Vĩnh Xương là Vương Kháng rời thành đón tiếp Khổng Minh. Khổng Minh vào thành, làm lễ xong, hỏi rằng:

– Ai đã cùng công giữ thành này, nên bảo vệ được mà không lo gì?

Vương Kháng nói:

– Hôm nay quận này của mỗ không gặp nguy cấp, đều cậy nhờ người quận Vĩnh Xương, huyện Bất Vi, họ Lữ, tên Khải, tự là Quý Bình. Thảy đều nhờ sức người ấy.

Khổng Minh bèn mời Lữ Khải đến. Khải vào gặp. Làm lễ xong, Khổng Minh nói:

– Từ lâu đã nghe công là cao sĩ ở Vĩnh Xương. Nhờ công mà giữ được thành này. Nay bình định cõi Man, công có cao kiến gì? Xin hãy dạy cho.

Khải nói:

– Mỗ có một lời, cả gan thưa với Thừa tướng, thì một hồi trống là bình được Man Di.

Khổng Minh hỏi kế. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

174. GIA CÁT LƯỢNG MỘT LẦN BẮT MẠNH HOẠCH

Đây nói Lữ Khải bèn lấy ra một tấm bản đồ, trình lên cho Khổng Minh, rồi nói:

– Tôi từ khi làm quan đến nay, biết Man Di muốn làm phản đã lâu. Bởi thế mới sai người vào cõi đất Nam Man, ở trên đường xem xét kỹ các chỗ đóng quân, dựng trại, cùng những chỗ chiến trường đánh giết, vẽ thành một bản đồ, tên là Bình Nam chỉ chưởng đồ, để đợi người hiền sau này. Nay gặp minh công, chẳng dám giấu giếm, xin kính cẩn dâng lên.

Khổng Minh xem xong, cả mừng, bèn dùng Lữ Khải làm Hành quân Giáo thụ, kiêm Hướng đạo sứ. Thế là Khổng Minh xua quân tiến lên, xâm nhập đất Nam Man. Đang lúc hành quân, chợt có tin báo thiên tử sai sứ tới. Khổng Minh sai mời vào trong quân. Chỉ thấy một người mũ trắng, áo trắng tiến lên. Ấy là người quận Tương Dương, huyện Nghi Thành, họ Mã tên Tắc, tự là Ấu Thường. Bởi vì người anh là Mã Lương mới chết, nên mặc đồ tang. Khổng Minh hỏi thăm. Tắc đáp rằng:

– Nay truyền lệnh của chúa thượng, ban rượu và lụa cho quân sĩ.

Khổng Minh đọc chiếu thư xong, vâng mệnh nhất nhất đem phân phát. Quân lính vui mừng nhận lãnh. Xong rồi, bèn giữ Mã Tắc ở lại trong trướng để nói chuyện. Khổng Minh thấy Mã Tắc bàn cao, luận xa, rất là yêu quý, càng thêm kính trọng, bèn hỏi rằng:

– Ta phụng minh chiếu của thiên tử, đạp bằng Man Di, từ lâu đã nghe Ấu Thường có cao kiến, xin ban cho lời chỉ dạy.

Tắc nói:

– Kẻ ngu này có một lời, mong Thừa tướng thu nạp. Cõi đất Man Di địa thế đặc biệt xa, núi non hiểm trở, từ lâu đã không phục Trung Quốc. Tuy là ngày nay phá được, nhưng ngày mai sẽ lại phản thôi. Đại quân của Thừa tướng kéo tới đó, ắt là bình định được rồi. Nhưng hễ thu quân về, thì ắt phải lên bắc đánh Tào Phi. Quân Man nếu biết bên trong ta trống rỗng, thì sẽ lại mau chóng phản nữa. Nếu tru lục hết dòng giống Man Di, thì chẳng phải là người có lòng nhân, lại không tránh khỏi tổn thương sĩ tốt. Ôi, cái đạo dùng binh: “Công tâm là nhất, đánh thành là kém. Đánh bằng tâm lý là nhất, mà đánh bằng binh lính là kém”. Mong Thừa tướng sớm thu phục lòng họ, thì cũng đủ để phục Man Di rồi.

Khổng Minh than rằng:

– Ấu Thường biết rõ lòng dạ ta rồi! Lời cũng đã nói, chính hợp ý ta.

Thế là Khổng Minh bèn sai Mã Tắc làm Tham quan, rồi dẫn đại quân tiến lên.

Đây nói Man vương Mạnh Hoạch nghe tin Khổng Minh đã dùng trí phá bọn Ung Khải, bèn họp nguyên soái của ba động đến bàn bạc. Động thứ nhất là nguyên soái Kim Hoàn Tam Kết. Động thứ hai là nguyên soái Đổng Đồ Nô. Động thứ ba là nguyên soái A Hội Nam. Ba vị động chủ ấy, ai nấy đều có năm, sáu vạn quân Man, thảy đều nghe Mạnh Hoạch điều động.

Đây nói nguyên soái ba động vào gặp Mạnh Hoạch. Hoạch nói:

– Nay Gia Cát Thừa tướng dẫn đại quân tới đánh dẹp bọn ta, xâm phạm bờ cõi ta, chẳng thể không chung sức chống cự. Ba người các ngươi sao không đi trước để bắt hắn đem tới đây?

Nguyên soái Kim Hoàn Tam Kết ứng tiếng xin đi. Hai nguyên soái Đổng Đồ Nô, A Hội Nam cũng muốn đi. Ba người tranh giành nhau đòi đi trước. Hoạch nói:

– Ba người các ngươi nếu đều muốn đi, hãy chia quân thành ba ngả mà tiến. Nếu ai chiến thắng, thì sẽ làm động chủ.

Kim Hoàn Tam Kết đi đường giữa, Đổng Đồ Nô theo đường bên trái, A Hội Nam theo đường bên phải. Ai nấy dẫn năm vạn binh Man, theo lệnh mà đi.

Đây nói Khổng Minh ở trong trại, đang lúc sai phái, chợt có thám mã phi báo, nói nguyên soái của ba động chia thành ba ngả kéo tới. Khổng Minh nghe xong, liền gọi Triệu Vân đến, nhưng chẳng dặn dò gì. Lại gọi Ngụy Diên tới, cũng chẳng dặn dò gì. Rồi gọi Mã Trung, Vương Bình cùng đến. Khổng Minh dặn rằng:

– Nay quân Man chia ba đường kéo đến. Ta muốn sai Tử Long, Văn Trường đi. Hai người này chẳng hiểu địa lý, nên chưa dám dùng. Vương Bình hãy đi đường bên trái đón địch. Mã Trung hãy đi đường bên phải đón địch. Ta sẽ lập tức sai Tử Long, Văn Trường theo sau tiếp ứng. Hôm nay chỉnh đốn quân mã, bình minh ngày mai tiến quân.

Hai người nghe lệnh xong, rời đi. Lại gọi Trương Nghi, Trương Dực tới dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi cùng dẫn một cánh quân, đi đường giữa đón quân địch. Hôm nay chỉnh đốn quân mã, ngày mai cùng Vương Bình, Mã Trung ước hẹn cùng tiến. Ta muốn sai Tử Long, Văn Trường đi đánh, chỉ hiểm hai người không hiểu địa lý, chưa dám dùng đến.

Trương Nghi, Trương Dực nghe lệnh xong bèn rời đi. Triệu Vân, Ngụy Diên thấy Khổng Minh không dùng. Ai nấy đều có vẻ giận. Khổng Minh nói:

Ta chẳng phải không dùng hai người, chỉ vì tuổi đã trung niên, sợ bị Man Di làm hại, đánh mất nhuệ khí.

Triệu Vân nói:

– Nếu bọn tôi biết địa lý thì sao?

Khổng Minh nói:

– Hai người các ngươi chỉ nên cẩn thận, chớ có làm bừa. Vân mời Ngụy Diên tới doanh trại của mình, bàn bạc rằng:

– Hai người bọn ta làm Tiên phong, lại bảo là không hiểu địa lý mà chẳng dùng. Nay lại dùng bọn hậu bối đó, bọn ta há chẳng hổ thẹn ư?

Diên nói:

– Chi bằng hai người bọn ta lên ngựa thám thính, tìm người ở đây, kêu họ dẫn đường, để đánh quân Man. Việc lớn có thể thành rồi.

Vân nghe theo, bèn lên ngựa đi thẳng theo đường giữa. Đi chưa được mấy dặm, trông ra xa thấy bụi mù bốc lên, hai người phóng ngựa tới dốc núi xem xét, thì quả thấy vài quân kỵ người Man đang đi trước do thám. Hai người chia hai ngả xông ra. Quân Man trông thấy, cả kinh bỏ chạy. Triệu Vân, Ngụy Diên, ai nấy đều bắt sống mấy người, đem về trại mình, lấy rượu thịt khoản đãi, liền hỏi han đường sá kỹ càng. Quân Man rất cảm động ơn đức ấy, bèn thưa rằng:

– Trước mặt là trại lớn của nguyên soái Kim Hoàn Tam Kết, đóng ở chỗ cửa núi. Hai ngả đông, tây bên hông trại thông tới phía sau trại của nguyên soái năm khe động là Đổng Đồ Nô và các động sứ, cùng với các trại của A Hội Nam.

Triệu Vân, Ngụy Diên nghe xong lời ấy, bèn điểm năm ngàn tinh binh, sai bọn quân Man bị bắt dẫn đường đi. Đến lúc cất quân, thì đã canh hai, trăng sao sáng rỡ, bèn nối nhau mà đi. Lúc đến được trại lớn của Kim Hoàn Tam Kết thì đã ước chừng canh tư, quân Man vừa thức dậy nấu cơm, chuẩn bị đến trời sáng sẽ ra đánh. Triệu Vân, Ngụy Diên chia hai ngả đánh vào. Quân Man đại loạn. Vân xông thẳng vào trung quân, thì gặp ngay nguyên soái Kim Hoàn Tam Kết. Ngựa chạm một hiệp, Vân một thương đâm hắn rơi xuống ngựa, liền đem bêu đầu. Bọn quân còn lại đều tan vỡ. Ngụy Diên chia một nửa quân, nhắm đường phía đông kéo tới trại Đổng Đồ Nô. Triệu Vân chia một nửa quân, nhắm đường phía tây tới cướp trại A Hội Nam. Đến khi đánh tới trại lớn của quân Man thì trời đã bình minh.

Trước tiên nói Ngụy Diên đánh tới trại của Đổng Đồ Nô. Đổng Đồ Nô nghe tin sau trại có quân kéo đến, liền dẫn quân rời trại chống cự. Đột nhiên cửa trại trước có một tiếng hò reo nổi lên, quân Man đại loạn. Vốn là quân mã của Vương Bình đã kéo đến rồi. Hai bên giáp công. Quân Man thua to. Đổng Đồ Nô cướp đường chạy thoát. Ngụy Diên đuổi theo không kịp.

Đây nói lúc Triệu Vân dẫn quân đánh tới sau trại của A Hội Nam, thì Mã Trung đã đánh tới trước trại. Hai bên giáp công. Quân Man thua to. A Hội Nam thừa lúc loạn chạy thoát. Ai nấy tự thu quân, cùng tới gặp Khổng Minh. Khổng Minh hỏi rằng:

– Quân Man ba động thì đã để chạy mất động chủ hai động. Thủ cấp của nguyên soái Kim Hoàn Tam Kết đâu rồi?

Triệu Vân đem thủ cấp để dâng công. Mọi người đều nói rằng:

– Đổng Đồ Nô, A Hội Nam đều vứt ngựa, vượt đỉnh núi mà chạy, vì thế mà đuổi không kịp chúng.

Khổng Minh cười lớn, nói:

– Hai tên ấy ta đã bắt được rồi.

Hai người Triệu, Ngụy cùng các tướng đều không tin. Chẳng bao lâu, Trương Nghi giải Đổng Đồ Nô tới. Trương Dực áp tải A Hội Nam đến. Mọi người đều kinh ngạc. Khổng Minh nói:

– Ta xem bản đồ của Lữ Khải, đã biết chúng ai nấy sẽ dựng trại chỗ đó, bởi thế mới dùng lời khiêu khích nhuệ khí của Tử Long, Văn Trường, khiến họ đi sâu vào đất địch, trước tiên phá Kim Hoàn Tam Kết. Tử Long, Văn Trường liền phân binh ra phía sau trại tả, hữu để đánh cướp. Ta cho Vương Bình, Mã Trung tiếp ứng. Nếu không có Tử Long, Văn Trường thì chẳng đảm đương nổi việc này. Ta đoán rằng Đổng Đồ Nô, A Hội Nam ắt sẽ theo đường núi mà chạy, nên sai Trương Nghi, Trương Dực phục quân để đợi. Vì thế mà ta bắt được.

Các tướng đều bái phục, nói:

– Thần toán của Thừa tướng, quỷ thần cũng không lường được!

Khổng Minh sai áp giải Đổng Đồ Nô, A Hội Nam tới dưới trướng, thảy đều cởi trói, lấy rượu thịt, quần áo ban cho, sai ai nấy trở về động, chớ được giúp kẻ ác. Hai người khóc, lạy. Ai nấy theo đường nhỏ ra đi. Khổng Minh nói với các tướng rằng:

– Ngày mai Mạnh Hoạch ắt tự dẫn quân tới đánh, đến lúc đó sẽ bắt hắn.

Bèn gọi Triệu Vân, Ngụy Diên tới, dặn dò kế sách. Ai nấy dẫn năm ngàn quân chia làm hai ngả mà đi. Lại gọi Trương Nghi, Trương Dực tới nhận kế. Ai nấy dẫn ba ngàn quân đi. Rồi lại gọi Vương Bình một mình dẫn một cánh quân, nhận kế rồi đi. Khổng Minh sai phái xong xuôi, lên ngồi trên trướng chờ đợi.

Đây nói Man vương Mạnh Hoạch đang ngồi ở trong trướng, chợt thám mã tới báo, nói nguyên soái ba động đều bị Khổng Minh bắt đi. Quân bộ hạ đều tự tan rã. Hoạch cả giận, bèn cất quân Man nối nhau tiến lên, thì gặp ngay quân mã của Vương Bình. Hai quân đối trận. Vương Bình cưỡi ngựa ra, cắp ngang đao mà nhìn. Chỉ thấy cửa cờ mở ra, mấy trăm quân kỵ Man Di dàn ra hai cánh. Mạnh Hoạch ở giữa cưỡi ngựa ra, đầu đội mũ khôi vàng khảm ngọc, mình mặc áo bào gấm hồng, eo đeo đai sư tử dát ngọc, chân đi giày xanh mỏ chim ưng, cưỡi một con ngựa Xích Thố lông xoăn, đeo hai thanh bảo kiếm có hoa văn cây tùng, ngang nhiên nhìn ngó, rồi ngoảnh lại bảo tướng Man bên tả hữu rằng:

– Người nào người nấy đều nói Gia Cát Lượng giỏi dùng binh, khéo chia đội ngũ. Ta cũng tin vậy. Nay xem trận này, cờ xí hỗn loạn, đội ngũ lộn xộn, đao thương, khí giới chẳng thể hơn được ta, mới biết lời nói lúc trước là nói bậy. Sớm biết như thế, ta đã phản lâu rồi. Ai dám đi bắt tướng Thục, để chấn quân uy?

Nói chưa dứt, một tướng ứng tiếng bước ra, tên gọi là Mang Nha Trường, dùng một thanh đại đao mũi bằng, cưỡi một con ngựa Hoàng Phiếu, tới bắt Vương Bình. Hai tướng giao tranh. Đánh chưa được mấy hiệp, Vương Bình liền chạy. Mạnh Hoạch xua quân tiến lên, nối nhau đuổi theo. Bình vừa đánh vừa chạy, lui được chừng hơn hai mươi dặm. Đang lúc đuổi giết, đột nhiên tiếng hò reo nổi to, bên trái có Trương Nghi, bên phải có Trương Dực, hai lộ quân đánh đến, cắt đứt đường lui. Vương Bình dẫn quân quay lại đánh. Ba ngả giáp công. Quân Man thua to. Mạnh Hoạch dẫn tướng thủ hạ liều chết chiến đấu mới thoát được, nhắm núi Cẩm Đái mà trốn. Tử Long xông giết một trận. Quân Man thua to, bị bắt sống vô số.

Hãy nói Mạnh Hoạch chỉ còn mấy chục quân kỵ chạy vào trong lũng núi. Quân sau lưng đã đuổi tới gần. Đường trước mặt lại hẹp. Ngựa chẳng đi được. Thảy đều vứt ngựa, leo núi vượt qua đỉnh mà trốn. Đột nhiên trong lũng núi có một tiếng trống vang lên. Thì ra là Ngụy Diên đã nhận kế sách của Khổng Minh, dẫn năm trăm quân bộ mai phục ở chỗ đó, bắt được Mạnh Hoạch và hết thảy tướng sĩ đi theo, chẳng để một người nào chạy thoát, giải hết về trại lớn gặp Khổng Minh.

Đây nói Khổng Minh sớm đã mổ trâu giết ngựa, bày tiệc trong trại, liền sai trong trướng dàn bày bảy lớp vòng vây, đao thương kiếm kích rực rỡ như sương, tuyết; lại dựng phu việt vàng do vua ban, cùng với tàn lọng cán cong, trước sau nhảy múa, nổi nhạc. Ngự Lâm quân dàn bày hai bên. Bày bố mười phần nghiêm chỉnh. Ai nấy phấn chấn tinh thần. Khổng Minh ngồi ngay ngắn ở giữa trướng, chỉ thấy quân Man tơi tơi tả tả, bị giải đến vô số. Khổng Minh gọi tướng sĩ Nam Man tới trong trướng, cởi trói cho tất cả, rồi nói rằng:

– Các ngươi đều là trăm họ, chẳng may bị Mạnh Hoạch ép buộc, nên hôm nay mới chịu kinh sợ một phen. Ta nghĩ đến cha mẹ, vợ con, anh em các ngươi, ắt đang dựa cửa ngóng chờ. Nếu nghe tin thua trận, chắc là nát gan đứt ruột, mắt khóc ra máu thôi. Nay ta cho các ngươi trở về hết cả, để yên lòng cha mẹ, vợ con, anh em các ngươi.

Nói dứt, đều đem rượu thịt khoản đãi; lại ban cho rượu thịt, gạo thóc đem về. Quân Man rất cảm động ổn đức ấy, khóc lạy rồi đi.

Khổng Minh liền gọi võ sĩ áp giải Mạnh Hoạch tới. Chẳng mất thời giờ, đã trước lôi sau đẩy, trói giải đến trước trướng. Hoạch quỳ dưới đất. Khổng Minh nói:

– Tiên đế đãi các ngươi không bạc. Ngươi sao dám phản bội?

Hoạch nói:

– Đất của hai Xuyên đều là đất đai do người khác chiếm cứ. Chủ của ngươi cậy mạnh cướp đi, tự xưng là đế. Ta nhiều đời sống ở xứ này. Các ngươi vô lễ, xâm phạm châu quận trong cõi của ta, sao bảo là phản đây?

Khổng Minh nói:

– Ta đã bắt ngươi. Lòng người có chịu phục không?

Hoạch nói:

– Núi Cẩm Đái đường vắng, chật hẹp, nên lỡ sa vào tay ngươi. Làm sao phục được?

Khổng Minh nói:

– Ngươi đã không phục, ta sẽ thả ngươi, thì sao?

Hoạch nói:

– Nếu ngươi thả cho ta trở về, thì sẽ chỉnh đốn lại quân mã, cùng quyết thư hùng. Nếu có thể bắt được, thì lòng ta bấy giờ mới phục.

Khổng Minh cười, nói:

– Sẽ thả cho ngươi về.

Liền sai cởi trói, ban cho quần áo để mặc, lại thưởng cho rượu thịt, đến lúc lên đường lại cho ngựa có đóng yên, sai người đưa ra đường, nhắm hướng trại mình mà đi. Chưa biết lần tới sẽ giao chiến ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

175. GIA CÁT LƯỢNG HAI LẦN BẮT MẠNH HOẠCH

Đây nói Khổng Minh đã thả cho Mạnh Hoạch trở về trại. Các tướng do dự, liền lên trướng hỏi rằng:

– Mạnh Hoạch là kẻ cừ khôi trong đám Man Di, nay may mắn bắt được, phương nam đã yên định. Thừa tướng vì cớ gì lại thả đi, để kéo dài tội ác của chúng?

Khổng Minh cười lớn, nói:

– Ta bắt người này như lấy đồ trong túi thôi. Chỉ cần thu phục được tấm lòng của người này, thì tự nhiên sẽ bình yên rồi. Các ngươi hãy xem thử. Mạnh Hoạch chẳng bao lâu nữa sẽ bị quân Man bắt đem đến đây.

Các tướng nghe nói vậy, thảy đều cười mỉa, chưa tin.

Đây nói Man vương Mạnh Hoạch đi tới sông Lư Thủy* thì gặp ngay tàn quân Man của mình đang đi tìm kiếm. Quân lính thấy Hoạch, vừa sợ vừa mừng, lạy mọc dưới đất, hỏi rằng:

– Đại vương vì sao lại được an toàn trở về?

Hoạch nói:

– Người Thục giam ta ở trong trướng, bị ta giết chết mười mấy người, nhân đêm tối mà chạy. Đang đi trên đường, thì đụng phải quân thám mã, cũng bị ta giết chết, cướp con ngựa này. Vì thế mà thoát được.

Mọi người cả mừng, theo Mạnh Hoạch vượt sông Lư Thủy, xây dựng trại sách, triệu tập tù trưởng các động, thu nhặt quân Man đã tan tác, nối nhau kéo đến có chừng hơn mười vạn quân kỵ. Bấy giờ Đổng Đồ Nô, A Hội Nam đã ở trong động. Mạnh Hoạch sai người tới mời. Hai người khiếp sợ, chỉ biết dẫn quân khe động tới. Hoạch truyền lệnh rằng:

– Ta đã biết kế của Gia Cát Lượng rồi, chẳng thể đánh với chúng. Nếu đánh thì ắt trúng ngụy kế của hắn ta. Quân Xuyên của hắn tới đây, chịu khổ vì lặn lội xa xôi, huống hồ trước mắt trời nóng. Quân hắn sao có thể ở lâu đây? Bọn ta có Lư Thủy hiểm trở, nếu đem thuyền bè kéo hết về một dải bờ nam, thảy đều đắp thành đất, hào sâu lũy cao, chẳng cùng hắn đối địch. Xem thử Gia Cát Lượng làm sao dùng kế?

Bọn tù trưởng đều nghe theo kế ấy. Thế là kéo hết thuyền bè về một dải bờ nam, đắp thành đất. Những chỗ men núi ven non thì dựng địch lâu cao ráo, chắc chắn. Trên lầu bày nhiều cung tên, pháo đá. Chuẩn bị kế giữ lâu dài. Lương thảo, củi đốt thảy đều do các động chở đến. Nhân thế Mạnh Hoạch cho đó là kế vạn toàn, khinh thường chẳng nghi ngờ gì.

Đây nói Khổng Minh cầm quân tiến lên. Tiền quân đã đến sông Lư Thủy. Một quân kỵ phi báo, nói trong sông Lư Thủy chẳng hề có thuyền bè, lại thêm thế nước rất xiết. Một dải bờ nam đều có đắp thành đất, thảy đều có quân Man. Bấy giờ trời nóng, gặp lúc tháng năm, cõi đất phía nam chỗ nào cũng nóng bức. Quân lính chẳng thể mặc nổi áo giáp. Khổng Minh tự đến Lư Thủy quan sát, rồi trở về trại mình, họp các tướng đến trong trướng, truyền lệnh rằng:

– Nay Mạnh Hoạch cho quân đóng đồn ở phía nam Lư Thủy, hào sâu lũy cao, để cự quân ta. Ta đã cầm quân tới đây, sao lại về không? Các ngươi ai nấy nên dẫn quân, dựa núi men rừng, tìm chỗ râm mát. Ta sẽ cho quân mã nghỉ ngơi.

Rồi sai Lữ Khải điều động, rời khỏi Lư Thủy một trăm dặm, tìm được một khu rừng cây xanh tốt um tùm, bèn chia ra đóng bốn trại, trong ngoài đều dựng phên che bằng cỏ, che chắn cho ngựa. Tướng sĩ tìm chỗ mát, để tránh khí nóng. Đến khi làm xong Tham quan Tưởng Uyển xem quay trở về hỏi Khổng Minh rằng:

– Lần này mỗ đi kiểm tra các trại do Lữ Khải dựng, rất là không tốt. Chính là phạm vào địa thế khiến ngày trước Tiên chủ thua Đông Ngô. Lỡ như quân Man lén vượt Lư Thủy tới đây cướp trại, nếu dùng hỏa công thì làm sao cứu gỡ?

Khổng Minh cười, nói:

– Chẳng phải là điều người biết được. Ta tự có tính toán hay rồi.

Bọn Tưởng Uyển đều không hiểu ý.

Chợt có tin báo trong Thục sai Mã Đại chở thuốc trị bệnh do nóng bức cùng lương thảo đến. Khổng Minh sai vào. Tham bái xong xuôi, bèn đem lương thực và thuốc chia ra cho ba trại kia. Khổng Minh nói:

– Ngươi đem theo bao nhiêu quân tới?

Mã Đại nói:

– Có ba ngàn quân.

Khổng Minh nói:

– Quân ta chiến đấu nhiều trận đã mệt mỏi rồi, muốn dùng quân của ngươi, chưa biết người có chịu xông pha chăng?

Đại nói:

– Thảy đều là quân mã của triều đình, sao lại chia ra đây, đó? Thừa tướng muốn dùng, dù chết cũng chẳng từ. Mỗ vốn đang muốn báo ơn của tiên đế, hận chẳng có cách gì thôi.

Khổng Minh nói:

– Nay Mạnh Hoạch chiếm cứ Lư Thủy, chẳng có đường vượt sông. Ta muốn cắt đứt lương thảo của chúng trước, khiến cho quân hắn tự loạn.

Đại nói:

– Làm sao cắt được?

Khổng Minh cười, nói:

– Cách chỗ này một trăm năm mươi dặm, ở dưới hạ lưu sông Lư Thủy có Sa Khẩu*. Nước chỗ này rất yếu, có thể dùng bè để bơi qua. Ngươi hãy cầm ba ngàn quân bản bộ bơi qua chỗ đó, đi thẳng vào động Man, cắt đứt đường lương thực trước, rồi sau hội hợp với hai vị động chủ Đổng Đồ Nô, A Hội Nam, khiến họ gây biến ở bên trong. Đấy là công đầu đó.

Mã Đại vui mừng ra đi, dẫn quan tới Sa Khẩu, xua quân vượt sông, bởi vì thấy nước cạn, quá nửa chẳng cần thả bè, chỉ cởi áo bơi qua. Nhưng tới giữa chừng đều ngã lăn ra, phải vội cứu lên bờ, miệng mũi đều chảy máu mà chết. Mã Đại trông thấy thế cả kinh, suốt đêm trở về báo với Khổng Minh, kể chuyện như thế, như thế. Chết mất năm sáu trăm quân. Khổng Minh liền gọi người thổ dẫn đường đến hỏi. Thổ nhân đáp rằng:

– Trước mắt trời nóng, độc tụ ở Lư Thủy. Ban ngày nóng dữ, khí độc bốc lên. Hễ ai vượt sông thì ắt trúng độc này, hoặc nếu uống nước ấy, thì người đó ắt chết. Nếu như muốn vượt qua, thì phải đợi đêm thanh, nước lạnh, khí độc không bốc, ăn no rồi vượt qua thì tự nhiên không có việc chi thôi.

Khổng Minh than rằng:

– Lời của thổ nhân cực hay! Ắt là đã biết rõ đường qua. Bèn sai dẫn đường, lại chọn năm sáu trăm quân tinh tráng giao cho Mã Đại. Đại tới Sa Khẩu trên sông Lư Thủy, đóng bè gỗ, nhân nửa đêm bèn vượt qua. Quả nhiên không có việc chi. Đại cầm bản đồ của Khổng Minh, dẫn theo một ngàn quân tinh tráng, sai người thổ dẫn đường, đi thẳng tới đường chuyển lương chính từ các động Man ở cửa núi Giáp Sơn*. Hai bên đều là núi, ở giữa có một con đường, chỉ vừa một người một ngựa đi qua. Mã Đại chiếm đỉnh núi Giáp Sơn, sai phái quân sĩ dựng lên doanh trại. Bấy giờ trong động Man không biết, vừa lúc chở lương thực tới, bị Mã Đại ngăn chặn trước sau, đoạt hơn một trăm xe lương. Người Man vào trại lớn báo cho Mạnh Hoạch.

Bấy giờ Mạnh Hoạch chỉ lo uống rượu, mỗi ngày đều chìm trong tiếng hát nước Phiên, âm nhạc của người Man, chẳng nghĩ đến việc quân. Hoạch bèn nói với các tù trưởng rằng:

– Ta nếu cùng Gia Cát Lượng đối địch, ắt trúng gian kế. Nay dựa vào sự hiểm trở của Lư Thủy này, hào sâu lũy cao để chờ đợi. Người Thục chẳng chịu nổi nóng bức, ắt sẽ chạy thôi. Đợi lúc chúng thoái lui, ta sẽ cùng các ngươi đuổi đánh phía sau. Khi ấy có thể bắt được Gia Cát Lượng rồi.

Nói dứt, liền ha ha cười lớn. Đột nhiên trong ban có một tù trưởng nói:

– Sa Khẩu nước cạn, nếu như quân Thục lén lút vượt qua, thì rất là lợi hại, hãy chia quân giữ chỗ đó.

Mạnh Hoạch nói:

– Ngươi là dân ở đất này, sao lại không biết? Ta vốn muốn quân Thục vượt qua khúc sông ấy. Nếu vượt qua ắt chết ở dưới sông thôi, có gì phải nghi ngại đây?

Tù trưởng lại nói:

– Nếu lỡ có người ở đây nói cách vượt sông ban đêm, thì phải làm sao?

Hoạch nói:

– Người ở trong cõi của ta, sao chịu giúp cho người bên ngoài? Quân Thục vì vượt sông này mà chết, thì sao dám vượt nữa? Các người chẳng cần phải đa nghi.

Đang lúc nói chuyện, chợt được tin báo quân Thục chẳng biết nhiều ít ra sao, đã lén vượt Lư Thủy, cắt đứt đường vận lương ở Giáp Sơn, dựng lên cờ hiệu Bình Bắc tướng quân Mã Đại. Mạnh Hoạch nói:

– Xem chừng hạng nhỏ nhoi đó sao đủ nói đến!

Liền sai Phó tướng Mang Nha Trường dẫn ba ngàn quân, kéo tới dãy Giáp Sơn.

Mã Đại trông thấy quân Man đã đến, bèn dẫn ba ngàn quân dàn trận trước núi. Mã Đại dẫn quân tới đón đánh. Hai bên đối trận. Mang Nha Trường cưỡi ngựa ra cùng Mã Đại giao chiến, chỉ một hiệp, đã bị Đại một đao chém rơi xuống ngựa. Quân Man thua to chạy về, tới gặp Mạnh Hoạch, kể hết việc ấy. Hoạch gọi các tướng, hỏi rằng:

– Ai dám đi đối địch với Mã Đại?

Nói chưa dứt, Đổng Đồ Nô bước ra, nói:

– Mỗ xin đi.

Mạnh Hoạch cả mừng, bèn giao cho ba ngàn quân kéo đi. Hoạch lại sợ có người vượt sông Lư Thủy, liền sai A Hội Nam dẫn hai ngàn quân đi trấn giữ Sa Khẩu.

Đây nói Đổng Đồ Nô dẫn quan tới dãy Giáp Sơn dựng trại. Mã Đại dẫn quân ra đón đánh. Trong đám quân lính có người nhận ra là Đổng Đồ Nô, bèn nói với Mã Đại, như thế, như thế. Đại phóng ngựa xông lên, mắng lớn rằng:

– Hạng người quên ơn, bất nghĩa! Thừa tướng của ta tha tính mạng cho ngươi, nay lại bội phản, há chẳng tự thẹn ư?

Đổng Đồ Nô xấu hổ đầy mặt, chẳng biết đáp làm sao, không đánh mà tự lui. Mã Đại đuổi giết một trận rồi quay về. Đổng Đồ Nô tới gặp Mạnh Hoạch, nói:

– Mã Đại anh hùng, chống cự không nổi.

Hoạch cả giận, nói:

– Ta tự biết ngươi vốn chịu ơn của Gia Cát Lượng, nay cố ý không đánh mà lùi, chính là kế bán trận thắng cho địch! Hãy lôi ra chém đi!

Các tù trưởng ba lần khổ sở cầu xin, bấy giờ mới được tha. Hoạch nạt võ sĩ đánh một trăm côn lớn, rồi thả cho về trại mình. Các tù trưởng đều tới nói với Đổng Đồ Nô rằng:

– Bọn ta tuy sống ở cõi Man, nhưng chưa từng dám xâm phạm Trung Quốc. Trung Quốc cũng chưa từng xâm phạm ta. Nay vì Mạnh Hoạch dùng thế lực bức ép, bất đắc dĩ mới tạo phản. Bọn ta đều nghĩ Khổng Minh thần cơ khó lường. Tào Tháo, Tôn Quyền mà còn khiếp sợ. Huống hồ là Man Di bọn ta ư? Khổng Minh lại có ơn tha thứ tính mạng cho bọn ta, chẳng có gì để báo đáp. Nay muốn liều chết một phen, để giết Mạnh Hoạch, đi đầu hàng Khổng Minh, hòng tránh cho trăm họ trong động khỏi chịu khổ rơi vào than lửa, cũng có thể bảo toàn cho vợ con. Đổng Đồ Nô nói:

– Chưa biết lòng của các ngươi ra sao?

Trong số đó có người vốn đội ơn Khổng Minh tha cho về, nhất tề đồng thanh đáp rằng:

– Xin đi!

Thế là Đổng Đồ Nô tay cầm đao cứng, dẫn hơn trăm người đi thẳng vào trại lớn. Bấy giờ Mạnh Hoạch say mèm ở trong trướng. Ai nấy cầm đao xông vào. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

176. GIA CÁT LƯỢNG BA LẦN BẮT MẠNH HOẠCH

Hôm ấy Mạnh Hoạch say mèm, nằm ở trong trướng. Đổng Đồ Nô dẫn mọi người cầm đao tiến vào. Ở dưới trướng có hai viên tướng đứng canh. Đổng Đồ Nô cầm đao trỏ, nói:

– Các ngươi cũng nhận ơn tha mạng của Gia Cát Thừa tướng, hãy nên báo đáp.

Hai tướng nói rằng:

– Chẳng cần tướng quân ra tay. Bọn mỗ sẽ bắt sống Mạnh Hoạch để dâng Thừa tướng, để tỏ rõ công lao của bọn tôi.

Đổng Đồ Nô nghe theo, cùng nhau vào trướng, bắt Mạnh Hoạch trói lại xong xuôi, áp giải tới bên bờ Lư Thủy, cưỡi thuyền qua thẳng bờ bắc, sai người báo trước cho Khổng Minh.

Đây nói Khổng Minh đã có tế tác báo cho biết việc ấy, thế là bí mật truyền hiệu lệnh, sai tướng sĩ các trại chỉnh đốn quân khí, rồi mới cho các tù trưởng giải Mạnh Hoạch vào. Những người còn lại đều trở về trại mình chờ đợi. Bấy giờ Đổng Đồ Nô đi trước vào trung quân gặp Khổng Minh, kể rõ việc ấy. Khổng Minh nghe xong, liền thưởng công cho từng người, rồi sai Đổng Đồ Nô dẫn các tù trưởng rời đi, rồi sau mới sai tay đao búa lôi Mạnh Hoạch vào. Khổng Minh cười, nói:

– Lúc trước ngươi có nói: “Nếu như bắt được nữa, thì mới chịu hàng phục”. Hôm nay người định thế nào?

Hoạch nói:

– Đây chẳng phải do người có tài, mà là do thủ hạ của ta tự tàn hại, nên mới như thế. Vì thế nên lòng ta không phục đâu!

Khổng Minh nói:

– Nay ta lại thả ngươi đi, thì sao?

Hoạch cười, nói:

– Ta tuy là người Man Di, nhưng cũng biết binh pháp. Nếu Thừa tướng quả thật thả cho ta trở về động, sẽ dẫn quân ra quyết thắng bại. Nếu Thừa tướng có thể bắt ta, ta bấy giờ sẽ moi tim trải mật ra để đầu hàng, chẳng dám nghi ngờ gì nữa. Khổng Minh nói:

– Lần sau nếu bắt sống được, mà còn không phục nữa, thì ắt chẳng dễ dàng tha thứ đâu.

Bèn sai tả hữu cởi bỏ dây thừng, thả Mạnh Hoạch ra, rồi đem rượu thịt ngon lành tiếp đãi như trước, bày chỗ ngồi ở trên trướng. Khổng Minh nói:

– Ta từ lúc ra khỏi lều tranh, chẳng có trận nào không thắng, chẳng có chỗ nào không lấy được, dùng quân sai tướng, thảy đều có phép tắc. Người Man Di các ngươi có gì mà không phục?

Mạnh Hoạch im lìm không đáp.

Khổng Minh uống say rồi, bèn gọi Mạnh Hoạch cùng lên ngựa, rời trại đi xem các doanh trại, cùng với những chỗ chứa lương thảo, chỗ cất quân khí. Quân lính các trại đều khoác bào mặc giáp, cầm chắc khí giới, tinh thần phấn chấn, đứng hầu hai bên. Khổng Minh trỏ họ, bảo với Mạnh Hoạch rằng:

– Ngươi không hàng ta, thì thực là người ngu đó. Ta có tinh binh như thế, mãnh tướng như thế, lương thảo rất nhiều, binh khí rất nhiều. Người làm sao thắng được ta đây? Nếu ngươi sớm hàng, ta sẽ tâu lên thiên tử, khiến người chẳng mất ngôi vương, con con cháu cháu mãi trấn giữ nước Man. Tôn quý như thế, ý người thấy sao?

Hoạch nói:

– Mỗ tuy chịu hàng, chỉ hiềm người dân trong động chưa có lòng quy thuận. Nếu Thừa tướng chịu thả cho ta đi, ta sẽ chiêu an quân lính của mình, chung lòng cùng ý, bấy giờ mới có thể quy hàng.

Khổng Minh vui mừng, lại mời Mạnh Hoạch tới trại lớn. Uống rượu cho đến tối, Hoạch cáo từ ra đi. Khổng Minh tự tiễn tới bờ Lư Thủy, đem thuyền đưa Mạnh Hoạch về trại. Khổng Minh tự trở về.

Đêm ấy, Mạnh Hoạch về tới trại mình, sai mấy trăm người tâm phúc cầm đao búa mai phục dưới trướng, muốn giết hại Đổng Đồ Nô, A Hội Nam và cả đám tướng Man. Hoạch sai tới trại của Đổng Đồ Nô, A Hội Nam, nói dối là Khổng Minh sai sứ đến, dụ hai người tới dưới trướng ở trại lớn. Một tiếng pháo nổ, thảy đều bị giết, vứt thây ở trong động. Mạnh Hoạch lập tức sai người thân tín đi giữ các cửa ải, tự dẫn quân tới dãy Giáp Sơn, muốn cùng Mã Đại giao chiến, thì chẳng hề thấy một ai. Đến lúc hỏi người dân, thì đều nói đêm qua đã lấy hết lương thảo, vượt qua sông Lư Thủy, trở về trại lớn rồi. Hoạch trở lại trong động, gọi em mình là Mạnh Ưu, dặn dò rằng:

– Như nay hư thực của Gia Cát Lượng ta đã biết cả rồi. Ngươi hãy đi làm như thế, như thế.

Mạnh Ưu nhận kế của anh, bèn dẫn hơn trăm quân Man chở theo vàng ngọc, báu vật, ngà voi, sừng tê, vượt sông Lư Thủy, đi thẳng tới trại lớn của Khổng Minh. Vừa mới vượt qua sông, thì trước mặt tiếng trống, tiếng tù và cùng vang lên, một đám quân dàn bày, kẻ đi đầu là đại tướng người quận Phú Phong, huyện Mậu Lăng, họ Mã, tên Đại, làm chức Bình Bắc tướng quân. Mạnh Ưu cả kinh. Đại hỏi rõ duyên cớ đến đây, bèn dẫn tới ngoài trại, sai người đi báo Khổng Minh. Khổng Minh đang ở trong trướng cùng bọn Mã Tắc, Lữ Khải, Tưởng Uyển, Phí Y cùng bàn luận việc bình Man. Chợt dưới trướng có một người báo rằng Mạnh Hoạch sai em là Mạnh Ưu tới dâng đồ quý báu. Khổng Minh ngoảnh lại bảo Mã Tắc rằng:

– Ngươi biết là sao không?

Tắc nói:

– Chẳng dám nói rõ. Hãy để cho mỗ viết ra, rồi trình Thừa tướng. Xem có hợp ý ngài chăng?

Khổng Minh nghe theo. Mã Tắc viết xong, trình lên cho Khổng Minh. Khổng Minh xem xong, vỗ tay cười lớn, nói:

– Kế bắt Mạnh Hoạch, ta đã sai phái xong rồi. Kiến giải của ngươi, chính hợp với ta.

Thế là trước tiên gọi Triệu Vân vào, ghé tai dặn dò như thế, như thế, lại gọi Ngụy Diên vào, cũng hạ giọng căn dặn, lại gọi Vương Bình, Mã Trung vào, cũng bí mật dặn dò. Ai nấy nhận kế sách xong, đều у lệnh ra đi. Bấy giờ mới triệu Mạnh Ưu vào. Ưu lạy ở dưới trướng, nói:

– Anh tôi là Mạnh Hoạch đội ơn Thừa tướng tha mạng chẳng có gì dâng hiến, liền soạn vàng ngọc, vật báu như đây, tạm làm vật khao thưởng cho quân, rồi sau sẽ có lễ vật khác để tiến công cho thiên tử.

Khổng Minh nói:

– Anh của ngươi nay đang ở đâu?

Ưu nói:

– Vì đội ơn của Thừa tướng, nên đã đi tới núi Ngân Khanh thu thập vật báu rồi, ít lâu nữa sẽ về tới.

Khổng Minh hỏi rằng:

– Ngươi đem theo bao nhiêu người tới?

Ưu nói:

– Chẳng dám đem nhiều, chỉ có hơn trăm người theo hầu, thảy đều chở đồ đạc.

Khổng Minh sai tất cả vào trướng để xem, thì thảy đều là người mắt xanh, mặt đen, tóc vàng, nâu tía, tai đeo vòng vàng, đầu tóc rối bù, đi chân không, là kẻ sĩ cao ráo, có sức khỏe. Khổng Minh bèn sai chia nhau ngồi trên chiếu, rồi sai các tướng mời rượu. Khổng Minh cùng bọn Mạnh Ưu cười nói mà uống.

Đây nói Mạnh Hoạch ở trong trướng chỉ mong tin hồi âm. Đang lúc suy tư, chợt được báo có hai người trở về, bèn gọi vào hỏi. Chúng nói rằng:

– Gia Cát Lượng nhận lễ vật xong, vui mừng hoan hỉ, gọi đám người đi theo vào hết trong trướng, giết trâu mổ ngựa, bày tiệc tiếp đãi. Nhị đại vương sai mỗ báo cho đại vương biết, bảo canh hai đêm nay, nội ứng ngoại hợp, để xong việc lớn.

Mạnh Hoạch nghe nói thế thì rất mừng, liền điểm ba vạn quân Man, chia làm ba đội. Hoạch gọi tù trưởng các động tới dặn dò rằng:

– Các quân hãy đem theo đồ đốt lửa, đêm nay lúc tới trại Thục, thì phóng hỏa làm hiệu. Ta sẽ tự tới trung quân, để bắt Gia Cát Lượng.

Các tù trưởng nhận kế sách xong. Lúc hoàng hôn đã xế, ai nấy vượt Lư Thủy kéo đi. Thế là Mạnh Hoạch dẫn theo hơn trăm người tướng Man tâm phúc làm hộ vệ, đi thẳng tới trại lớn của Khổng Minh. Ở trên đường chẳng có một người nào ngăn cản.

Đến trước cửa trại, Hoạch dẫn các tướng giục ngựa kéo vào, thì chỉ là cái trại không, chẳng có một người nào. Hoạch xông thẳng vào trung quân, chỉ thấy trong trướng đèn đuốc sáng choang. Mạnh Ưu cùng bọn Phiên nô thảy đều say ngã lăn ra đất. Vốn là Mạnh Ưu bị Khổng Minh vỗ về, liền sai Mã Tắc, Lữ Khải khoản đãi, sai nhạc công làm cho mê muội, ân cần mời rượu. Trong rượu có bỏ thuốc. Thảy đều ngã lăn ra, say mèm như chết. Mạnh Hoạch vào trướng tra hỏi. Trong ấy có kẻ đã tỉnh, chỉ trỏ vào miệng mình thôi. Hoạch biết là trúng kế, vội cứu em mình cùng đám người đi theo. Lúc toan trở về đội ở giữa thì trước mặt đã có tiếng hò reo vang rền, ánh lửa bùng lên. Quân Man ai nấy tự chạy trốn. Một đám quân đánh đến, đó là tướng Thục Vương Bình. Hoạch cả kinh, lúc vội chạy về đội quân bên trái, thì ánh lửa lại bốc trời. Quân Man rối loạn bỏ chạy. Một đám quân đánh đến. Kẻ đi đầu là tướng Thục Ngụy Diên. Hoạch hoảng hốt chạy về hướng đội quân bên phải, chỉ thấy ánh lửa lại nổi lên. Quân Man rối loạn bỏ chạy. Lại có một đám quân đánh tới. Kẻ đi đầu là tướng Thục Triệu Vân. Ba lộ quân họp vào một chỗ đánh giết. Bốn bề đều hết đường. Mạnh Hoạch cả kinh, vứt bỏ quân sĩ, cưỡi một con ngựa nhắm sông Lư Thủy chạy trốn. Hoạch gặp ngay mấy chục tên quân Man đang cưỡi một con thuyền nhỏ trên sông Lư Thủy. Hoạch vội sai chúng cập bờ. Người ngựa vừa mới xuống thuyền, thì một hiệu lệnh nổi lên, Mạnh Hoạch liền bị bắt trói. Vốn là Mã Đại nhận kế sách của Khổng Minh, dẫn các kiêu tướng của mình giả làm quân Man, chèo thuyền ở đây, nên bắt được Mạnh Hoạch.

Thế rồi Khổng Minh chiêu an quân Man. Kẻ ra hàng nhiều vô số. Khổng Minh vỗ về từng người, chẳng làm hại ai, lại bảo rằng muốn cứu dân khỏi đồ thán. Chợt có tin báo Mã Đại bắt Mạnh Hoạch đem tới; Triệu Vân bắt Mạnh Ưu đem tới; bọn Ngụy Diên, Mã Trung, Vương Bình cũng bắt tù trưởng các động đem tới. Khổng Minh truyền lệnh giải hết tới dưới trướng. Các quan chẳng ai không kinh ngạc. Lát sau, tay đao búa đẩy Mạnh Hoạch vào trướng. Khổng Minh cười, nói:

– Ngươi trước tiên sai em mình đưa lễ vật trá hàng, làm sao gạt nổi ta chứ? Phen này lại bị ta dùng kế bắt được, ngươi có phục không?

Mạnh Hoạch nói:

– Đấy là vì em ta tham đồ đưa tới miệng, mới lỡ trúng độc của ngươi, thảy đều mê man, vì thế mà lỡ việc lớn. Nếu như ta tự đến, em ta cầm quân tiếp ứng, ắt sẽ thành công thôi! Đấy là trời làm ta thua, chẳng phải ta bất tài vậy. Làm sao mà phục được?

Khổng Minh nói:

– Nay đã ba lần rồi. Ta lấy nhân nghĩa đối đãi với ngươi, sao lại không phục?

Mạnh Hoạch cúi đầu không nói gì. Khổng Minh cười, nói:

– Ta sẽ lại thả ngươi trở về.

Mạnh Hoạch nói:

– Nếu Thừa tướng chịu thả cho anh em tôi trở về, thì sẽ thu thập thân đinh ở trong nhà, cùng Thừa tướng đại chiến một trận. Nếu lần này lại bắt được, bấy giờ mới dốc hết lòng dạ ra hàng.

Khổng Minh nói:

– Nếu bắt được nữa, ắt chẳng dễ dàng tha cho. Ngươi hãy cẩn thận để ý, chuyên cần đọc sách Thao, Lược, chỉnh đốn lại kẻ sĩ thân tín, sớm dùng kế hay, chớ để sau này hối hận.

Bèn sai võ sĩ cởi bỏ dây thừng, thả cho Mạnh Hoạch, Mạnh Ưu cùng tù trưởng các động ra về hết cả. Bọn Mạnh Hoạch lạy tạ rồi đi. Quân Thục đã vượt sông Lư Thủy. Bọn Mạnh Hoạch đi qua Lư Thủy, chỉ thấy ở bên này bày quân đặt tướng, cờ xí phấp phới. Hoạch tới trước doanh, thì Mã Đại đã ngồi ở chỗ cao, dùng kiếm trỏ, nói:

– Lần sau mà bắt được, ắt không tha nữa!

Lúc Mạnh Hoạch về đến trại mình, thì Triệu Vân đã sớm tập kích trại ấy, bày bố quân mã. Vân ngồi dưới lá cờ lớn, chống kiếm mà nói rằng:

– Thừa tướng đối đãi như thế, chớ quên ơn lớn!

Hoạch dạ dạ luôn miệng rồi đi. Vừa ra cửa dốc núi, Ngụy Diên đã dẫn một ngàn tinh binh dàn bày ở trên dốc núi. Diên ở trước quân lính, gò ngựa, cắp ngang đao, lớn tiếng nói rằng:

– Nay đã thâm nhập vào sào huyệt, cướp chỗ hiểm yếu của ngươi. Nếu ngươi hãy còn ngu muội, u mê, kháng cự đại quân, khi ấy mà bắt được sẽ nát thây thành vạn khúc. Quyết chẳng tha thứ!

Bọn Mạnh Hoạch ôm đầu lủi như chuột, nhắm hướng động mình mà đi. Các tướng tới đón Khổng Minh. Khổng Minh đã vượt qua được sông Lư Thủy. Về sau Hồ Tăng tiên sinh có thơ tán rằng:

Tháng năm xua quân tới bất mao*

Trăng sáng, sông Lư chướng khí cao

Thề đem hùng lược đền tri ngộ

Há chỉ đánh Man bảy bận sao?

Đây nói Khổng Minh đã vượt sông Lư Thủy, dựng trại xong xuôi, bèn thưởng lớn cho ba quân, họp các tướng dưới trướng, nói:

– Nay đã ba phen bắt được Mạnh Hoạch, ta đều vì nghĩa thả đi. Đấy là ta trước tiên dùng an để ràng buộc lòng chúng, đợi chúng tự loạn. Rồi sau để cho xem hư thực khắp các trại, là muốn cho Mạnh Hoạch tới cướp trại. Ta biết Mạnh Hoạch cũng hiểu binh pháp, mới đem quân mã, lương thảo ra khoe khoang hư thực, thật ra là để Mạnh Hoạch thấy chỗ sơ hở của ta. Mạnh Hoạch biết rồi, ắt dùng hỏa công. Quả nhiên Mạnh Hoạch sợ có chỗ không ổn, bởi thế mới sai em tới trá hàng. Ta bắt mà không giết, thực là muốn hắn tâm phục thôi, chẳng muốn tiêu diệt giống loài của chúng. Cách nhìn của Mã Ấu Thường tương đồng với ta. Nay ta vì thế nên nói cho các ngươi, chớ nề lao khổ, hãy dốc lòng báo quốc.

Các tướng bái phục, nói:

– Thừa tướng trí, nhân, dũng, ba điều đều đủ cả. Tuy Tử Nha, Trương Lượng cũng chẳng bì kịp.

Khổng Minh nói:

– Ta nay sao dám mong sánh với người xưa? Thảy đều nhờ công của các ngươi, mới cùng thành công nghiệp thôi.

Các tướng dưới trướng nghe thấy Khổng Minh nói như thế, thảy đều vui vẻ.

Đây nói Mạnh Hoạch chịu cơn tức bị bắt ba lần, phẫn nộ trở về động Ngân Khanh, liền sai người tâm phúc bưng vàng ngọc, báu vật, đi tới chín mươi ba điện của tám xứ Phiên, cùng các bộ lạc Man Di, mượn mấy chục vạn quân người Lão khỏe mạnh giỏi dùng đao, mộc, hẹn ngày cùng đến. Người ngựa các động như mây đùn, mù cuốn, thảy đều nghe Mạnh Hoạch điều động. Thám mã mai phục ở các chỗ xa gần do thám được việc ấy, tới báo Khổng Minh. Khổng Minh đang ở trong trướng bàn việc. Chợt có mười mấy người vào trướng báo rằng:

– Nay Mạnh Hoạch điều trang đinh ở chín mươi ba điện và quân các động tới đón đánh.

Khổng Minh cười, nói:

– Ta vốn muốn để quân Man đến đây cả, để nhìn thấy tài năng của ta.

Bèn lên xe nhỏ đi ra. Chưa biết thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

177. GIA CÁT LƯỢNG BỐN LẦN BẮT MẠNH HOẠCH

Đây nói Khổng Minh tự ngồi xe nhỏ, dẫn mấy trăm quân kỵ tới dò đường. Trước mặt có một con sông, tên là sông Tây Nhĩ, thế nước rất yếu, chẳng hề có một chiếc thuyền bè nào. Khổng Minh sai chặt gỗ làm bè để vượt qua. Gỗ ném vào nước đều chìm cả. Khổng Minh bèn hỏi Lữ Khải. Khải nói:

– Tôi nghe nói trên thượng lưu sông Tây Nhĩ có một ngọn núi. Núi này có nhiều trúc. Cây lớn đến mấy vòng ôm. Hãy sai người chặt lấy, dựng cầu trúc ở trên sông. Thì quân ta có thể vượt qua.

Khổng Minh liền điều ba vạn người vào núi, chặt mấy chục vạn gốc trúc, thả xuống theo dòng nước, tới chỗ mặt nước hẹp dựng cây cầu trúc, rộng hơn mười trượng. Bèn điều đại quân tới bờ bắc sông, dựng trại thành hình chữ nhật, lấy sông ấy làm hào, lấy cầu nổi làm cửa, đắp đất làm thành; lại qua cầu tới bờ nam, dựng ba cái trại lớn thành hình chữ nhất, để đợi quân Man.

Đây nói Mạnh Hoạch dẫn mấy chục vạn quân Man, căm hận kéo tới. Đến gần sông Tây Nhĩ, Mạnh Hoạch làm tiền bộ, dẫn một vạn người Lão cầm đao và mộc bài, chạy thẳng tới trại phía trước thách đánh. Khổng Minh đầu đội khăn lượt, mình mặc áo hạc, tay cầm quạt lông, ngồi xe bốn ngựa; các tướng xúm quanh hai bên cùng nhau kéo ra. Khổng Minh thấy Mạnh Hoạch mình mặc áo da tê, đầu đội mũ khôi đỏ, tay trái cầm mộc che, tay phải cầm đao, cưỡi con trâu lông đỏ, mở miệng nhục mạ. Hơn vạn thủ hạ đều là dân trong động. Ai nấy múa đao, bài toan tới xông đánh. Khổng Minh kíp sai lui về trại mình, bốn mặt đóng chặt không ra đánh.

Quân Man cởi áo, ở trần xông thẳng tới trước cửa kêu gọi, mắng chửi. Các tướng cả giận, thảy đều tới bẩm với Khổng Minh rằng:

– Bọn mỗ tình nguyện rời trại, quyết một trận tử chiến!

Khổng Minh không cho. Các tướng lại nói:

– Kẻ sĩ Trung Quốc chẳng phải không giỏi chiến đấu. Nay bị quân Man sỉ nhục như thế, sao nhẫn nhịn được?

Khổng Minh ngăn lại, nói:

– Bọn người Man Di chẳng theo vượng hóa. Phen này tới đây, sự ngông cuồng, tàn ác đang hăng, chẳng thể nghênh chiến. Hãy tạm giữ chắc mấy hôm, đợi sự ngông cuồng của chúng tan bớt, ta tự có diệu kế phá chúng.

Thế là quân Thục cố thủ mấy hôm. Khổng Minh tới chỗ gò cao do thám, nhìn trộm thấy quân Man lơ là, bèn họp các tướng, nói:

– Các ngươi dám ra đánh không?

Các tướng vui mừng đòi ra. Trước tiên Khổng Minh gọi Triệu Vân, Ngụy Diên vào trướng, ghé bên tai hạ giọng dặn dò, như thế, như thế. Hai người nhận kế sách xong, bèn lui trước. Lại gọi Vương Bình, Mã Trung vào trướng, cho nhận kế sách rồi đi. Lại gọi Mã Đại, dặn dò rằng:

– Ta nay sẽ vứt bỏ ba trại này, lui về phía bắc sông. Quân ta một khi lui. Ngươi hãy chặt đứt cầu nổi, dời nó xuống hạ lưu, rồi lập tức giúp quân mã của Triệu Vân, Ngụy Diên vượt sông tới tiếp ứng.

Đại nhận kế rồi đi. Lại gọi Trương Dực, nói:

– Quân ta lui rồi, hãy bày nhiều đuốc lửa trong trại, để cho Mạnh Hoạch biết được, ắt sẽ tới truy đuổi. Ngươi hãy lập tức cắt đường phía sau.

Trương Dực nhận kế bèn lui. Khổng Minh truyền lệnh xong. Các quân đều rời đi. Trong trại bày nhiều đuốc lửa. Quân Man trông thấy, không dám xung đột.

Bình minh hôm sau, lúc Mạnh Hoạch dẫn đại đội quân Man đi thẳng tới trước trại Thục, chỉ thấy ba cái trại lớn chẳng còn người ngựa nào. Ở bên trong bỏ lại mấy trăm cỗ xe lương. Mạnh Ưu nói:

– Gia Cát Lượng vứt trại mà chạy, có khi nào là kế chăng?

Mạnh Hoạch nói:

– Ta đoán Gia Cát Lượng nay vứt đồ truy trọng mà đi, ắt là trong nước có việc khẩn cấp. Nếu chẳng phải là Ngô xâm phạm, thì ắt là Ngụy tới đánh. Bởi thế mới giả vờ trương đèn đuốc, để làm nghi binh, vứt xe cộ mà chạy thôi. Hãy gấp tiến quân!

Thế là Mạnh Hoạch tự xua quân tiền bộ, kéo thẳng tới bờ sông Tây Nhĩ, trông ra xa thấy trên trại ở bờ bắc cờ xí vẫn chỉnh tề như cũ, xán lạn như mây, gấm. Một dải ven sông lại có bày thành gấm. Quân Man thoạt trông, đều không dám tiến. Hoạch nói với Ưu rằng:

– Gia Cát Lượng lo xa, sợ ta truy đuổi, mới dừng ở phía bắc sông ít lâu. Chẳng qua hai ba hôm nữa sẽ chạy thôi.

Bèn dẫn quân Man đóng đồn ở bờ sông, sai người lên núi chặt trúc làm bè, để chuẩn bị vượt sông; rồi đem quân hăng đánh dời tới trước trại. Chẳng hề biết là quân Thục đã sớm kéo vào đất của mình rồi.

Hôm ấy, gió to nổi lên. Bốn bên đều có lửa sáng, trống gióng, quân Thục đánh tới. Quân Man, người Lão tự đánh lẫn nhau. Mạnh Hoạch cả kinh, kíp dẫn động định trong tông thất đánh mở ra một con đường, chạy thẳng về trại cũ. Chợt một đám quân từ trong trại đánh ra, ấy là Triệu Vân. Hoạch vội vàng trở về sông Tây Nhĩ, nhắm hướng núi vắng mà chạy. Lại có một đám quân đánh ra, ấy là Mã Đại. Mạnh Hoạch chỉ dẫn theo được mấy chục quân tàn, nhằm hướng lũng núi để trốn, thấy ba chỗ nam, bắc, tay đều có bụi bốc, lửa sáng, vì thế nên không dám tiến lên, chỉ nhắm hướng đông mà chạy vạy. Mới vừa rẽ qua ngọn núi, đã thấy một khu rừng lớn ở phía trước, mấy chục tùy tùng xúm quanh một cỗ xe nhỏ. Khổng Minh ngồi chễm chệ trên xe, đầu khăn lượt, mình mặc áo hạc, tay vẫy quạt lông, ha ha cười lớn, nói:

– Man vương Mạnh Hoạch! Trời khiến người thua bại đến đây. Ta đã đợi lâu lắm rồi!

Hoạch cả giận, ngoảnh lại bảo tả hữu rằng:

– Ta mắc ngụy kế của kẻ này, chịu nhục ba phen. Nay may được gặp nhau ở chốn này! Các ngươi hãy gắng sức xông lên, đem cả người lẫn xe chém thành bụi cám!

Mấy quân kỵ người Man phấn chấn gấp chục lần. Mạnh Hoạnh reo hò xông lên, vừa tới trước cửa rừng, đã rơi ngay xuống hố. Bọn Mạnh Hoạch sụp xuống hố bẫy, chỉ thấy trong khu rừng lớn có Ngụy Diên đi ra, dẫn theo mấy trăm quân tới. Mỗi người kéo một tên ra, dùng thừng trói lại.

Khổng Minh trở về trại trước, sai chiêu an quân Man cùng tù trưởng và động định của các động. Bấy giờ quá nửa đều trở về quê nhà. Trừ ra số chết, bị thương, còn lại đều quy hàng. Khổng Minh đem rượu thịt tiếp đãi, dùng lời hay để vỗ về, rồi cho trở về cả. Quân Man thảy đều cảm thán mà đi. Lát sau, Trương Dực giải Mạnh Ưu tới*. Khổng Minh răn dạy rằng:

– Anh ngươi ngu muội, u mê. Ngươi nên can gián. Nay đã bị ta bắt đến bốn lần, còn mặt mũi nào gặp người khác đây? Mạnh Ưu xấu hổ đầy mặt, mọc dưới đất cầu xin tha chết. Khổng Minh nói:

– Hôm nay ta chẳng giết ngươi. Ta tạm tha tính mạng ngươi, để khuyên bảo anh ngươi.

Bèn sai võ sĩ cởi bỏ dây thừng, thả Mạnh Ưu ra. Ưu khóc lạy rồi đi. Chẳng bao lâu, Ngụy Diên giải Mạnh Hoạch tới. Khổng Minh cả giận, nói:

– Thất phu! Phen này lại bị ta bắt rồi. Còn lý lẽ gì để nói nữa không?

Hoạch nói:

– Ta nay lỡ trúng quỷ kế, chết không nhắm mắt.

Khổng Minh nạt võ sĩ lôi ra chém đi. Hoạch chẳng hề có vẻ sợ, ngoảnh lại bảo Khổng Minh rằng:

– Nếu dám thả cho ta trở về lần nữa, ắt sẽ rửa được bốn nỗi hận này!

Khổng Minh cười lớn, sai tả hữu cởi trói cho y, ban rượu uống cho đỡ sợ, cho ngồi ở trong trướng. Khổng Minh hỏi rằng:

– Nay ta bốn lần lấy lễ tiếp đãi. Người còn chưa phục, là sao?

Hoạch nói:

– Ta tuy là kẻ ở ngoài cõi Hoa, nhưng chẳng như Thừa tướng chỉ chuyên dùng quỷ kế. Ta làm sao phục được?

Khổng Minh nói:

– Ta lại thả ngươi về. Có thể đánh nữa chăng?

Hoạch nói:

– Nếu Thừa tướng lại bắt được ta. Bấy giờ ta sẽ dốc lòng ra hàng phục. Hiến hết đồ đạc trong động. Quân nam thề không phản loạn nữa.

Khổng Minh sai đưa ngựa cho Hoạch. Hoạch lạy từ biệt, vui mừng ra đi, dọc đường lại tụ họp được mấy ngàn đinh tráng các động, nhắm phía nam nối nhau mà đi. Sớm đã trông thấy có bụi mù bốc lên, một đội quân kéo đến, thì ra là người anh em Mạnh Ưu đã chỉnh đốn tàn quân tới báo thù cho anh. Hai anh em ôm đầu nhau mà khóc, kể lể chuyện trước. Ưu nói:

– Huynh trưởng cất quân mà mấy lần bại trận. Quân Thục thắng mấy phen, rất khó chống cự, chỉ có thể lui vào trong động ở chỗ núi hiểm, né tránh không ra. Quân Thục chịu không nổi khí nóng, tự nhiên sẽ lui thôi.

Hoạch hỏi rằng:

– Có chỗ nào trốn tránh được?

Ưu nói:

– Từ đây theo hướng tây nam có một động, tên là động Ngốc Long. Động chủ Đóa Tư đại vương cùng đệ rất thân, có thể tới đó.

Thể là Mạnh Hoạch sai Mạnh Ưu tới động Ngốc Long gặp Đóa Tư đại vương trước. Đóa Tư vội dẫn quân trong động ra đón Mạnh Hoạch vào động. Làm lễ xong, tù trưởng dâng rượu thịt lên. Hoạch nói:

– Gia Cát Lượng làm nhục ta như thế. Đặc biệt tới đây nhờ cậy, để yên tấm thân ngu này.

Đóa Tư nói:

– Đại vương cứ yên tâm. Nếu quân Xuyên tới đây, ta sẽ khiến hắn một người một ngựa cũng chẳng trở về quê hương được, mà thảy đều cùng Gia Cát Lượng chết ở xứ này.

Hoạch cả mừng, bèn hỏi kế của Đóa Tư. Chưa biết Đóa Tư có sách lược kỳ diệu gì để phá quân Thục? Hãy nghe hồi sau phân giải.

178. GIA CÁT LƯỢNG NĂM LẦN BẮT MẠNH HOẠCH

Đây nói Mạnh Hoạch hỏi Đóa Tư đại vương rằng:

– Động chủ có cao kiến gì, mong được chỉ giáo.

Đóa Tư nói:

– Trong động này chỉ có hai con đường lớn. Phía đông bắc có một con đường, tức là đường đại vương dùng để tới đây. Thế đất bằng phẳng, đất lành, nước ngọt. Người ngựa có thể đi. Nếu lấy gỗ đá lấp kín cửa động, tuy có trăm vạn người cũng chẳng thể tiến được. Phía tây bắc có một con đường, núi non hiểm ác, đường sá chật hẹp. Trong đó tuy có đường nhỏ, nhưng chứa nhiều rắn độc, mọt ác. Vào lúc hoàng hôn thì khói lam chướng bốc lên dữ dội, mãi đến giờ Tỵ, giờ Ngọ mới tan. Chỉ có ba giờ Mùi, Thân, Dậu là có thể qua lại. Nước chẳng uống được. Người ngựa khó đi. Chốn ấy lại có thêm bốn con suối độc. Cái thứ nhất tên là Á Tuyền. Nước của nó hơi ngọt, nằm ngay ở trên đường. Nếu ai uống phải ắt không nói được, chẳng quá một tuần tất sẽ chết. Cái thứ hai tên là Diệt Tuyền. Nước của nó không khác gì nước sôi. Nếu ai tắm rửa, ắt da thịt đều nát, lộ trơ xương rồi chết. Cái thứ ba tên là Hắc Tuyền. Nước của nó hơi trong. Nếu ai để nước bắn vào người, thì ắt chân tay chuyển thành đen mà chết. Cái thứ tư tên là Nhu Tuyền. Nước của nó như băng. Nếu ai uống nó thì trong yết hầu không còn khí ấm, thân thể mềm nhũn như bông mà chết. Chốn ấy chẳng có chim chóc, sâu bọ. Chỉ có Phục Ba tướng quân Mã Viện nhà Hán từng tới. Tuy anh hùng xưa nay cũng chưa từng đến đó. Nay lấp kín đường lớn đông bắc, để đại vương ẩn cư ở động hèn này. Nếu quân Thục thấy đường phía đông bị cắt đứt, ắt theo đường phía tây mà vào. Trên đường không có nước, nếu thấy nước của bốn con suối này thì nhất định sẽ uống rồi. Tuy có trăm vạn người cũng chẳng thể trở về. Cần gì phải dùng tới đao binh?

Mạnh Hoạch nghe xong, cả mừng, đưa tay lên trán mà cảm tạ ơn trời, nói:

– Ngày nay mới có được đất dung thân.

Rồi lại cười lớn, chỉ về hướng bắc, nói:

– Dù Gia Cát Lượng thần cơ diệu toán, tới đây cũng khó thi triển. Nước của bốn con suối ấy đủ báo cái hận thua quân vậy. Từ đó Mạnh Hoạch, Mạnh Ưu suốt ngày cùng Đóa Tư đại vương tiệc tùng.

Đây nói Khổng Minh mấy hôm không thấy quân Mạnh Hoạch kéo ra, bèn truyền hiệu lệnh cho đại quân rời sông Tây Nhĩ, nhắm phía nam mà tiến lên. Bấy giờ đúng vào tháng sáu, trời nóng bức chẳng thể chịu nổi. Về sau, Tư Mã Ôn Công có thơ vịnh nỗi khổ vì nóng ở phương nam rằng:

Núi chằm sắp cạn khô

Ánh lửa sáng vũ trụ

Chẳng biết ngoài trời đất

Khí nóng đến nỗi nào.

Lại có thơ rằng:

Xích Đế khoe quyền bính

Mây đen chẳng dám sinh

Mây sôi, hạc thở gấp

Biển nóng, cá ngao kinh

Sao nỡ rời bờ suối

Lười ném gậy trúc đi

Nghĩ tới khách biên tái

Mặc giáp, sao trường chinh?

Khổng Minh thống lĩnh đại quân, đang đi trên đường. Chợt thám mã tới báo rằng:

– Mạnh Hoạch lui về trong động Ngốc Long không ra, đã lấp mất đường chính vào cửa động. Bên trong có quân phòng thủ. Núi non hiểm ác, chẳng thể tiến lên.

Khổng Minh mời Lữ Khải tới hỏi. Khải nói:

– Mỗ từng nghe động này có một con đường, nhưng thực chẳng biết được kỹ càng.

Tưởng Uyển nói rằng:

– Nay đã bốn phen bắt Man vương. Chúng đã vỡ mật, sao dám ra nữa? Trước mắt khí trời nóng dữ, quân mã mệt mỏi, đánh cũng vô ích. Chi bằng thu quân về nước.

Khổng Minh nói:

– Xét lòng của ngươi, thì đã trúng kế Mạnh Hoạch rồi. Nếu một khi lui quân, hắn ắt sẽ thừa thể truy kích. Ta đã tới đây, sao có cái lý trở về không? Ai còn nói nữa sẽ chém.

Khổng Minh sai Vương Bình dẫn mấy trăm quân làm Tiền bộ, rồi sai quân Man mới hàng dẫn đường, tìm đường nhỏ ở tây bắc mà vào. Đi đến một con suối, người ngựa đều khát, tranh nhau uống nước ấy. Vương Bình do thám được con đường ấy, trở về báo Khổng Minh. Đến khi tới trước trại lớn, chẳng ai còn nói được, chỉ trỏ vào miệng mình mà thôi. Khổng Minh cả kinh, biết là trúng độc, bèn tự ngồi xe nhỏ, dẫn mấy chục người tới trước xem xét, thì thấy một cái đầm nước trong, sâu không thấy đáy. Hơi nước mặt mù. Quân lính không dám thử. Khổng Minh xuống xe, lên cao nhìn ra, bốn bề đều là núi non, chẳng nghe tiếng quạ, sẻ, trong lòng rất nghi. Chợt trông thấy trên vách núi xa xa có một tòa miếu cổ. Khổng Minh nắm cây đằng, vin cây cát lên tới đó, thấy trong ngôi nhà đá có một tướng quân ngồi chễm chệ, bên cạnh có bia đá. Khổng Minh đọc thử, thì ra là miếu của Phục Ba tướng quân Mã Viện nhà Hán, vì bình định Man Di nên tới đây. Người thổ lập miếu để thờ. Khổng Minh bái lạy, nói:

– Lượng nhận trọng trách gửi con côi của tiên đế, vâng thánh chỉ của Hậu chủ, tới đây bình Man, để thu phục lòng của chúng, rồi trở lại thôn tính Ngô, Ngụy, để yên Hán thất. Nay quân sĩ không hiểu địa lý, lỡ uống nước độc, chẳng thể lên tiếng. Vạn lần mong tôn thần nghĩ đến việc lớn của triều Hán, tỏ thần linh hiển thánh để phù hộ cho.

Khấn vái xong xuôi, bèn rời miếu tìm người thổ để hỏi. Trông ra lờ mờ thấy ngọn núi đối diện có một cụ già chống gậy đi tới, diện mạo rất khác thường. Khổng Minh mời cụ già vào miếu, làm lễ xong, bèn ngồi đối mặt ở trên hòn đá. Khổng Minh hỏi rằng:

– Lão trượng là ai?

Cụ già nói:

– Lão phu ở xứ này đã lâu, nghe danh tiếng của Thừa tướng nước lớn, may được bái kiến. Binh lính Man Di nhiều người mang ơn Thừa tướng tha mạng, thảy đều đội ơn không nhỏ.

Khổng Minh hỏi việc của nước suối. Cụ già đáp rằng:

– Nước mà quân lính uống là nước Á Tuyền đấy. Hễ uống thì khó nói chuyện, mấy ngày sau thì chết. Phía tây nam đất này còn có Diệt Tuyền, sùng sục như nước sôi. Nếu ai tắm thì da thịt, xương cốt thảy đều tuột ra mà chết. Thẳng về phía nam có Hắc Tuyền. Ai bị nước bắn vào người thì tay chân đều biến thành màu đen mà chết. Phía đông nam lại có Nhu Tuyền. Nước rất là lạnh. Nếu ai uống vào thì yết hầu không có khí ẩm mà chết. Xứ này có bốn con suối là chỗ khí độc hội tụ, chẳng có thuốc trị. Lại thêm khói lam chướng bốc lên rất dữ. Chỉ có ba giờ Mùi, Thân, Dậu là có thể qua lại. Còn các giờ khác thì chướng khí dày đặc. Nếu ai chạm phải thì chẳng bao lâu sẽ chết.

Khổng Minh nói:

– Như vậy thì chẳng thể bình được Man Di rồi! Man Di không bình thì sao có thể trở lại nuốt Ngô, Ngụy đây? Chẳng nuốt Ngô, Ngụy thì há có thể chấn hưng nhà Hán được sao? Lại phụ trọng trách gửi con côi của tiên đế. Chi bằng chết ở chỗ này!

Nói xong, liền định nhảy xuống vách núi mà chết. Cụ già ngăn lại, nói:

– Thừa tướng chẳng nên làm thế. Lão phu chỉ cho một chỗ, đủ để hóa giải.

Khổng Minh nói:

– Lão trượng có cao kiến gì? Ngàn lần xin chỉ dạy cho.

Cụ già nói:

– Từ đây đi thẳng về hướng tây mấy dặm, có một lũng núi. Vào trong đó đi hai mươi dặm, có một cái khe tên là khe Vạn An. Trên khe có một cao sĩ hiệu là Vạn An ẩn giả. Người này chẳng ra khỏi khe đã hơn mấy chục năm rồi. Sau am cỏ có một con suối tên là suối An Lạc. Nếu ai trúng độc thì cấp cho nước ấy để uống, tự nhiên sẽ vô sự thôi. Có người hoặc sinh ghẻ lở, hoặc mắc chướng khí, thì vào trong khe Vạn An để tắm, cũng tự nhiên vô sự. Lại thêm trước am có một loại cỏ tên là Giới* Diệp Vân Hương. Nếu ai ngậm một lá trong miệng, ắt chẳng nhiễm chướng khí. Thừa tướng hãy mau tới cầu xin.

Khổng Minh lạy tạ, hỏi rằng:

– Lão trượng có đức cứu mạng như thế, khó nén được lòng cảm động khắc ghi. Xin được nghe tên họ.

Cụ già đi vào miếu, nói:

– Ta là sơn thần ở xứ này, vâng lệnh Phục Ba tướng quân, đặc biệt tới chỉ dẫn.

Nói dứt, liền hét, khiến vách đá ở sau miếu mở ra rồi đi vào đó. Khổng Minh kinh ngạc không thôi, lại bái lạy miếu thần, rồi tìm đường cũ lên xe trở về trại lớn.

Hôm sau, Khổng Minh chuẩn bị lễ vật, dẫn Vương Bình và đám quân bị á khẩu suốt đêm theo hướng sơn thần chỉ dẫn, nối nhau tiến lên. Đi vào đường nhỏ trong lũng núi, ước chừng hơn hai mươi dặm, chỉ thấy tùng bách cao lớn, trúc tốt hoa tươi, vây quanh một trang viên. Trong đám rào giậu có mấy gian nhà cỏ, nghe có tiếng khánh, hương thơm nức mũi. Khổng Minh cả mừng, bèn tới trước trang gõ cửa. Có một tiểu đồng đi ra. Khổng Minh định báo tên họ, thì sớm đã có một người đầu đội nón trúc, chân mang giày cỏ, mặc áo bào trắng, dây thao màu đen, mắt biếc tóc vàng, vui mừng đi ra, nói:

– Người đến lẽ nào là Thừa tướng nhà Hán ư?

Khổng Minh cười, nói:

– Cao sĩ dựa vào đâu mà biết?

Ẩn giả nói:

– Từ lâu đã nghe Thừa tướng cầm cờ đạo* nam chinh, sao có thể không biết?

Bèn mời Khổng Minh vào thảo đường. Làm lễ xong chia ngôi chủ khách để ngồi, Khổng Minh thưa rằng:

– Lượng nhận trọng trách gửi con côi của Chiêu Liệt hoàng đế, vâng thánh chỉ của Hậu chủ, dẫn đại quân tới đây, muốn thu phục Man Di theo về vương hóa. Nay chẳng ngờ Mạnh Hoạch lén trốn vào trong động, bởi thế mới vào sâu trong cõi để đánh dẹp đi. Quân sĩ lỡ uống nước Á Tuyền. Đêm qua đội ơn Phục Ba tướng quân hiển thánh, nói cao sĩ có nước suối làm thuốc, có thể trị được. Mong cao sĩ thương xót Lượng là bề tôi nhà Hán, và cả bọn chinh phu chịu cơn than lửa, ban cho nước thần để cứu tính mạng tàn. Âm đức ấy chẳng gì lớn hơn.

Ẩn giả nói:

– Xét chừng lão phu chỉ là kẻ bỏ đi ở nơi sơn dã, cần chi nhọc công Thừa tướng dời giá tới đây. Suối ấy ở phía sau am. Hãy sai họ tới đó uống đi.

Thế là đồng tử dẫn đám quân á khẩu của Vương Bình tới bờ khe, múc nước cho uống, lập tức nôn ra đờm độc, lại nói được ngay. Đồng tử lại dẫn quân lính tới khe Vạn An để tắm rửa. Thảy đều đưa cho Giới Diệp Vân Hương để ngậm. Ẩn giả vào trong am đem trà lá bách, gỏi hoa tùng ra đãi Khổng Minh. Ẩn giả nói rằng:

– Chốn động Man này có nhiều rắn độc, mọt ác, hoa, liễu rơi vào khe suối. Nước chẳng uống được. Chỉ có đào đất làm giếng lấy nước thì mới uống được.

Khổng Minh xin Giới Diệp Vân Hương. Ẩn giả sai các quân tùy ý hái lấy. Ai nấy miệng ngậm một lá, tự nhiên chướng khí chẳng xâm phạm được. Khổng Minh lạy, xin hỏi tên họ. Ẩn giả cười, nói:

– Mỗ là anh của Mạnh Hoạch, tên là Mạnh Tiết.

Khổng Minh ngạc nhiên. Ẩn giả lại nói:

– Thừa tướng chớ nghi, hãy cho tôi kể mấy lời. Ngày trước cha mẹ sinh ra ba người. Con trưởng tức là mỗ, Mạnh Tiết. Con thứ là Mạnh Hoạch, thứ nữa là Mạnh Ưu. Cha mẹ đều mất. Hai em khỏe mạnh, độc ác, chẳng theo vương hóa. Mỗ mấy lần can ngăn mà không nghe, bởi thế nên thay tên đổi họ, ẩn cư ở chỗ này. Nay đứa em ô nhục làm phản, lại nhọc Công Thừa tướng đi sâu vào chỗ cỏ không mọc nổi, chịu khổ như thế. Mạnh Tiết đáng chết vạn lần. Bởi thế mới ở trước mặt Thừa tướng mà xin tội trước.

Khổng Minh than rằng:

– Bây giờ mới tin chuyện của Đạo Chích, Hạ Huệ*. Đời nay lại có chuyện như thế.

Bèn nói với Mạnh Tiết rằng:

– Tôi sẽ đích thân tâu với thiên tử, lập công làm vương, có được chăng?

Tiết nói:

– Vì tránh công danh mà trốn tới đây. Há còn có ý tham phú quý sao?

Khổng Minh bèn soạn vàng lụa để tặng. Mạnh Tiết kiên quyết chối từ không nhận. Khổng Minh than thở không thôi rồi trở về. Sau có thơ rằng:

Cao sĩ chối từ chuyện công danh

Vũ hầu ở đấy phá quân Man

Suối linh còn để cho dân uống

Thường nổi khói sương quấn núi xưa*.

Khổng Minh trở về đến trại lớn, đào đất lấy nước, sai quân sĩ đào xuống hơn hai mươi trượng, chẳng có được nước. Lòng quân kinh hoảng. Đào hơn mười chỗ, thảy đều như thế. Khổng Minh nửa đêm đốt hương khấn với trời rằng:

– Thần là Lượng bất tài, ngửa mặt hưởng phước phần của Đại Hán, nhận lệnh bình Man. Nay giữa đường thiếu nước, quân mã khát khô. Nếu trời cao chẳng dứt Đại Hán, xin ban cho suối ngọt. Nếu vận khí đã tận, bọn thần là Lượng nguyện chết ở xứ này!

Đêm ấy khấn xong, đến bình minh đi xem, thì đều được đầy giếng suối ngọt. Bấy giờ quân mã yên ổn, bèn theo đường nhỏ đi thẳng vào động Ngốc Long dựng trại. Quân Man do thám được, tới báo cho Mạnh Hoạch rằng:

– Quân Thục chẳng nhiễm khí lam chướng, lại không gặp họa khát khô. Các suối thảy đều không công hiệu.

Đóa Tự động chủ nghe nói vậy thì không tin, tự dẫn bộ tướng lên núi cao nhìn ra, chỉ thấy quân Thục yên ổn chẳng có việc chi, thùng lớn gánh nhỏ chở nước để cho ngựa uống, nấu cơm. Đóa Tư trông thấy thì lông tóc dựng đứng, trở về nói với Mạnh Hoạch rằng:

– Đó là thần binh vậy.

Hoạch nói:

– Hai anh em ta phen này cùng quân Thục quyết trận tử chiến, tới cắt cổ ở trước quân lính, sao chịu bó tay đợi trói?

Đóa Tư nói:

– Nếu đại vương đánh thua thì vợ con ta cũng chết mất thôi. Nên giết trâu mổ ngựa, thưởng lớn cho dân định trong động, chẳng nề nước lửa, xông thẳng vào trại Thục, ắt được toàn thắng thôi.

Hoạch đứng dậy cảm tạ. Thế là thưởng lớn cho quân Man. Đang định cất quân, chợt một người báo rằng:

– Từ đây đi về phía tây có hai mươi mốt động Ngân Dã. Động chủ là Dương Phong dẫn ba vạn quân tới trợ chiến.

Mạnh Hoạch cả mừng, nói:

– Quân bên cạnh tới trợ chiến. Quân ta chắc thắng rồi!

Liền cùng Đóa Tư rời động nghênh tiếp. Dương Phong dẫn binh vào, nói:

– Ta có ba vạn tinh binh, thảy đều mặc giáp sắt, có thể trèo non vượt núi, đủ để địch lại trăm vạn quân Thục. Ta có năm con trai, thảy đều võ nghệ đầy mình, nguyện giúp cho đại vương.

Phong sai năm con vào lạy, thảy đều mình beo thân hổ, oai phong lẫm liệt. Mạnh Hoạch cả mừng, bèn bày tiệc tiếp đãi. Cha con Dương Phong uống đến nửa chừng. Phong nói:

– Trong quân không có nhạc. Ta có mấy Man cô theo quân đội, giỏi múa đao, mộc, để giúp cho một tiếng cười.

Hoạch vui vẻ nghe theo. Giây lát, mấy chục cô gái Man thảy đều xõa tóc, đi chân không, từ ngoài trướng nhảy múa kéo vào. Đám người Man vỗ tay, ca để chúc mừng. Dương Phong sai hai con trai nâng chén. Hai con trai nâng chén đến trước mặt Mạnh Hoạch, Mạnh Ưu. Ai nấy toàn uống rượu. Phong hét lớn một tiếng. Hai con trai đã sớm bắt Mạnh Hoạch, Mạnh Ưu ngay tại chỗ ngồi. Đóa Tư đại vương toan bỏ chạy, cũng bị Dương Phong bắt giữ. Mấy cô gái Man cầm kích đứng trước trướng. Ai dám tới gần? Hoạch nói:

– “Thỏ chết cáo đau buồn. Loài vật thương đồng loại”. Ta cùng ngươi đều là chủ các động. Ngày trước không có oán thù, vì cớ gì lại hại ta?

Phong nói:

– Anh em con cháu ta đều cảm ơn tha mạng của Gia Cát Thừa tướng, chẳng có gì báo đáp. Nay ngươi phản bội, sao không thể bắt đem dâng?

Thế là quân Man các động đều tự bỏ chạy về quê hương. Dương Phong đem bọn Mạnh Hoạch, Mạnh Ưu, Đóa Tư giải tới trại của Khổng Minh. Khổng Minh sớm chuẩn bị đã lâu. Khổng Minh ngồi ngay ngắn trên trướng. Chợt được báo Dương Phong giải bọn Mạnh Hoạch tới. Khổng Minh sai dâng lên. Lát sau, bọn Dương Phong lạy ở dưới trướng, nói:

– Con cháu của bọn mỗ đều cảm động ơn đức của Thừa tướng, bởi thế mới bắt bọn Mạnh Hoạch tới dâng.

Khổng Minh trọng thưởng rồi cho lui, sau đó xua bọn Mạnh Hoạch vào. Khổng Minh cười, nói:

– Phen này ngươi đã tâm phục chưa?

Hoạch nói:

– Chẳng phải ngươi có tài. Là người ở trong động tự tàn hại nhau, nên mới như thế. Muốn giết cứ giết, chỉ là ta không phục!

Khổng Minh nói:

– Ngươi dẫn ta vào chỗ không có nước, để chịu độc như thế của Á Tuyền, Diệt Tuyền, Hắc Tuyền, Nhu Tuyền. Quân ta chẳng hề chi, há chẳng phải là ý trời sao? Ngươi sao lại chấp mê đến như thế?

Hoạch lại nói:

– Tổ của ta sống trong núi Ngân Khanh, có cái hiểm của ba sông, sự kiên cố của nhiều cửa ải. Ngươi nếu tới đó bắt được ta, thì ta sẽ để cho con con cháu cháu dốc lòng phụng sự.

Khổng Minh nói:

– Ta sẽ lại thả cho người trở về, chỉnh đốn quân mã, cùng ta quyết thắng thua. Nếu bấy giờ bắt được, ngươi lại không phục, sẽ diệt chín họ.

Rồi nạt sai tả hữu cởi trói, thả Mạnh Hoạch. Hoạch lạy rồi đi. Khổng Minh lại cởi trói cho cả Mạnh Ưu lẫn Đóa Tư, ban cho rượu thịt để đỡ sợ. Hai người khiếp sợ, không dám nhìn thẳng. Khổng Minh nói:

– Mạnh Hoạch phản bội, chẳng liên quan đến việc của hai người.

Tiệc tan, liền sai đưa cho ngựa có đóng yên để ra đi. Hai người lạy từ biệt rồi đi. Chưa biết Mạnh Hoạch chỉnh đốn quân binh sẽ thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

179. GIA CÁT LƯỢNG SÁU LẦN BẮT MẠNH HOẠCH

Đây nói Khổng Minh thả bọn Mạnh Hoạch rồi, liền phong quan tước cho sáu cha con Dương Phong, trọng thưởng quân trong động. Bọn Dương Phong lạy tạ rồi đi. Thế là bọn Mạnh Hoạch trở về đến động nhà. Chỗ động ấy có ba con sông là Lư Thủy, Cam Nam Thủy, Tây Thành Thủy. Ba con sông ấy hội họp với nhau, bởi thế gọi là Tam Giang. Động ấy phía bắc gần bình nguyên rộng hơn ba trăm dặm, có nhiều sản vật. Phía tây động hai trăm dặm có giếng muối*. Phía tây nam hai trăm dặm thì thẳng tới Lư, Cam. Thẳng về hướng nam ba trăm dặm là động Lương Đô*. Núi non vây bọc động ấy. Trên núi sinh ra mỏ bạc, bởi thế có tên là núi Ngân Khanh. Trong núi có dựng cung điện, lâu đài để làm sào huyệt của Man vương. Bên trong dựng một tổ miếu tên là “Gia Quỷ”. Bốn mùa giết trâu mổ ngựa để cúng tế, gọi là “Bốc quỷ”. Mỗi năm thường đem người Thục và người ở ngoài làng để tế, cũng giống như loại lễ thái sinh*. Nếu người nào sinh bệnh thì không chịu dùng thuốc, mà liền cầu đảo với thầy cúng, gọi là “Dược quỷ”. Xứ ấy không có hình pháp. Hễ ai phạm tội liền chém. Có con gái lớn lên thì cho tới tắm ở trong khe. Nam nữ lẫn lộn với nhau. Đến kỳ thì tự kết đôi, cha mẹ không cấm, gọi là “Học nghệ”. Hàng năm mưa gió điều hòa thì ắt trồng lúa gié. Nếu mất mùa thì chặt đuôi rắn làm canh, nấu thịt voi làm cơm. Mỗi một chỗ riêng biệt thì người cao nhất gọi là động chủ, kế đến gọi là tù trưởng. Mỗi tháng vào hai ngày mồng một và mười lăm đều mua bán đổi chác các thứ hàng hóa trong thành Tam Giang. Đất này là như thế.

Thế rồi Mạnh Hoạch ở trong động tụ họp người trong tổng tộc hơn ngàn người, bày tiệc ở trong cung, thảy đều không dùng ghế, đôn, chỉ trải chiếu dưới đất mà thôi, trước mặt bày biện các đồ vàng, bạc. Mạnh Hoạch nói:

– Ta chịu nhục với quân Thục năm lần, đã thề phải báo thù. Các ngươi có cao kiến gì?

Nói chưa dứt, một kẻ ứng tiếng nói:

– Mỗ nhiều lần nghe đại vương chịu nhục với Gia Cát Lượng, trong lòng thường căm hận. Đã muốn báo thù, thì nếu dùng binh pháp, ắt khó đánh lui. Cần được người này thì mới có thể đối địch.

Mọi người trông ra, thì là em vợ của Mạnh Hoạch, hiện làm bộ trưởng của tam phiên, tên là Đái Lai động chủ. Hoạch cả mừng, hỏi rằng:

– Làm sao thắng được kẻ này?

Đái Lai động chủ nói:

Cách đây về hướng tây nam có động Bát Nạp. Động chỉ là Mộc Lộc đại vương, rất giỏi pháp thuật, hễ ra ngoài thì cưỡi voi. Nếu gặp trận đánh lớn, thì có thể hô mưa gọi gió, lại có hổ báo sài lang, rắn độc một ác theo chân người này xông trận. Trong tay lại có hai vạn thần binh rất là anh dũng. Hễ tới chỗ nào thì địch đều trói tay xin hàng. Đại vương hãy soạn thư, sửa lễ. Mỗ tự mình tới cầu xin. Nếu người này ưng chịu thì còn sợ gì quân Thục nữa?

Hoạch vui mừng, sai quốc cữu bưng thư và lễ vật ra đi, rồi sai Đóa Tư đại vương giữ thành Tam Giang để làm bình phong phía trước.

Đây nói Khổng Minh cầm quân đến thành Tam Giang, trông ra xa thấy thành ấy có ba mặt dựa sông, một mặt thông với đường bộ, liền sai Ngụy Diên, Triệu Vân cùng nắm một cánh quân, theo đường bộ đánh thành. Lúc quân kéo đến dưới thành, thì trên thành cung nỏ cùng bắn. Vốn là người trong động đa phần tập luyện cung nỏ. Một cái nỏ có thể bắn một lúc mười mũi tên. Trên đầu tên đều có bôi thuốc độc. Hễ ai trúng phải thì da thịt đều rã nát, lộ ra ngũ tạng mà chết. Triệu Vân, Ngụy Diên chẳng thể thắng nổi, bèn cùng tới gặp Khổng Minh, kể chuyện tên có thuốc độc, vì thế nên không dám đánh thành. Khổng Minh tự ngồi cỗ xe nhỏ, tới phía trước hàng quân xem hư thực, rồi trở về trại, sai quân lui lại mấy dặm dựng trại. Quân Man trông ra thấy quân Thục lùi xa, thảy đều cười lớn, chỉ nghĩ là quân Thục khiếp sợ nên lui, vì thế nên ban đêm cứ yên tâm ngủ kỹ, không đi do thám.

Đây nói Khổng Minh đóng trại không ra. Suốt cả năm ngày chẳng có hiệu lệnh gì. Lúc hoàng hôn xế bóng, đột nhiên một ngọn gió nhẹ thổi lên, Khổng Minh truyền lệnh rằng:

– Mỗi quân lính phải lấy một cái vạt áo, gói một bao đất, hẹn lúc canh một tới kiểm tra. Ai không có thì chém.

Các tướng đều chẳng hiểu ý đồ. Các quân y lệnh chuẩn bị. Vào lúc canh đầu lại truyền lệnh rằng:

– Các quân lính hãy đem gói đất đến giao ở dưới thành Tam Giang. Ai tới trước sẽ trọng thưởng.

Thế là quân lính thảy đều ôm đất, chạy như bay tới dưới thành. Khổng Minh sai chất đất làm đường dốc. Ai lên thành trước sẽ lập công đầu. Vì thế mà hơn mười vạn quân Thục cùng với hơn vạn hàng binh cùng nhau chở đất chất đống dưới thành, đến hơn hai mươi chỗ, nối liền tới trên thành. Một tiếng ám hiệu vang lên, quân Thục đều lên tới mặt thành. Lúc quân Man vội bắn cung nỏ, thì quá nửa đã bị bắt rồi. Những kẻ còn lại vứt thành mà chạy. Đóa Tư đại vương chết trong đám loạn quân. Tướng Thục thúc quân chia đường quét sạch. Khổng Minh lấy được thành Tam Giang. Những đồ quý báu chiếm được đều thưởng cho ba quân.

Thế rồi quân Man thua trận chạy trốn trở về, tới gặp Mạnh Hoạch, nói chuyện Đóa Tư đại vương đã chết, đánh mất thành Tam Giang. Hoạch cả kinh, đang lúc lo lắng, có người báo quân Thục vượt sông, hiện đã dựng trại ở trong động. Mạnh Hoạch rất là hốt hoảng. Đột nhiên sau bình phong có một người bước ra cười lớn, nói:

– Đã là nam nhi, sao lại bất trí đến thế? Ta tuy là phận đàn bà, nguyện vì người mà ra đánh, có được không?

Hoạch trông ra, thì là vợ mình là Chúc Dung phu nhân. Phu nhân nhiều đời sống ở Nam Man, có tài dùng phi đao, trăm phát trăm trúng, là đời sau của họ Chúc Dung. Mạnh Hoạch như người chết vừa sống lại, liền đứng dậy cảm tạ. Phu nhân hăng hái lên ngựa, dẫn mấy trăm viên mãnh tướng trong tông tộc, một vạn quân khỏe mạnh trong động, rời khỏi cửa động Ngân Khanh, tới đối địch với quân Thục.

Vừa mới rẽ qua cửa động, một đám quân đã chặn đường, kẻ đi đầu là tướng Thục Trương Nghi. Quân Man trông thấy, liền dạt ra hai bên. Chúc Dung phu nhân xõa tóc, đi chân không, mình mặc áo đỏ, lưng đeo năm thanh phi đao, tay cầm Trượng Bát Trường Tiêu, ngồi trên con ngựa Xích Thố lông xoăn. Trương Nghi trông thấy, len lén khen là kỳ lạ. Hai người giục ngựa giao tranh. Đánh chưa được mấy hiệp, phu nhân quay ngựa chạy luôn. Trương Nghi đuổi theo. Trên không có một mũi phi đao bay xuống. Nghi vội giơ tay ra đỡ, thì trúng ngay cánh tay trái, ngã người rơi xuống ngựa. Quân Man hò reo một tiếng, bắt trói Trương Nghi. Mã Trung nghe tin Trương Nghi bị bắt mất, lúc vội ra cứu thì đã sớm bị quân Man vây khốn. Trông ra xa thấy Chúc Dung phu nhân cầm tiêu, gò ngựa mà đứng, Trung phẫn nộ xông lên trước để đánh. Con ngựa đang cưỡi bỗng ngã lăn ra, cũng bị bắt mất. Thảy đều bị giải vào trong động gặp Mạnh Hoạch. Hoạch cả mừng, bày tiệc chúc mừng. Phu nhân nạt tay đao búa đẩy ra chém đi. Hoạch ngăn lại, nói:

– Gia Cát Lượng thả ta năm lần, phen này nếu giết tướng của hắn, thì là bất nghĩa. Người trong thiên hạ há chẳng cười ta ư? Hãy tạm giam ở trong động, để làm nhục kẻ ấy. Đợi bắt được Gia Cát Lượng rồi giết cũng chưa muộn.

Phu nhân nghe theo lời ấy, cười nói uống rượu làm vui.

Đây nói quân thua trận trở về gặp Khổng Minh, báo cáo việc ấy. Khổng Minh liền gọi Mã Đại tới nhận kế, lại gọi Triệu Vân, Ngụy Diên tới nhận kế. Ai nấy nhận lệnh dẫn quân đi.

Hôm sau, quân Man báo vào trong động, nói Triệu Vân tới thách đánh. Chúc Dung phu nhân liền lên ngựa ra nghênh chiến. Hai người đánh chưa được mấy hiệp, Vân quay ngựa chạy luôn. Phu nhân sợ có mai phục, bèn quay quân trở về. Ngụy Diên dẫn quân tới thách đánh. Phu nhân phóng ngựa tới nghênh chiến. Đang lúc giao tranh khẩn cấp, Diên giả thua chạy trốn. Phu nhân không đuổi theo mà bỏ đi.

Hôm sau, Triệu Vân lại dẫn quan tới thách đánh. Phu nhân dẫn quân trong động ra nghênh chiến. Hai người đánh chưa được mấy hiệp, Vân giả thua bỏ chạy. Phu nhân chống cây tiêu, không thèm đuổi. Lúc toan thu quân về động, thì Ngụy Diên dẫn quân đồng thanh nhục mạ. Phu nhân liền nhấc tiêu chạy tới bắt Ngụy Diên. Diên quay ngựa chạy ngay. Phu nhân phẫn nộ đuổi theo. Diên giục ngựa chạy vào con đường nhỏ trong núi vắng. Đột nhiên phía sau lưng có một tiếng vang động, Diên quay đầu lại trông. Phu nhân ngã ngửa trên yên, rơi xuống ngựa. Đấy là Mã Đại mai phục ở chỗ này, dùng dây thừng chặn cho ngã ngựa, rồi kéo tới bắt lấy, giải về trại lớn. Lúc bọn tướng Man, quân động kéo nhau đến cứu, thì bị Triệu Vân đánh tan tác một trận.

Khổng Minh ngồi chễm chệ trong trướng. Mã Đại giải phu nhân đến. Khổng Minh vội sai võ sĩ cởi trói, mời ngồi ở trướng riêng, ban cho rượu thịt để bớt sợ, rồi sai sứ vào trong động, nói muốn trả phu nhân để đổi hai tướng.

Sứ giả vào trong động, nói chuyện với Mạnh Hoạch xong. Hoạch cả kinh, liền thả Trương Nghi, Mã Trung trả cho Khổng Minh. Khổng Minh tiễn phu nhân vào động. Mạnh Hoạch đón vào, rất là kinh hoảng.

Đang lúc lo rầu, chợt có tin báo động chủ động Bát Nạp đã tới. Mạnh Hoạch rời động nghênh tiếp, thấy người này cưỡi con voi trắng, mình mặc áo anh lạc đính vòng vàng, eo đeo hai thanh đại đao, trong quân có một đám hổ báo sài lang thuần dưỡng, cùng ùa cả vào. Hoạch vái lạy kể khổ, nói hết sự tình. Mộc Lộc đại vương hứa sẽ báo thù. Hoạch cả mừng, bày tiệc tiếp đãi.

Hôm sau, Mộc Lộc đại vương dẫn quân của động mình, đem theo mãnh thú ra trận. Triệu Vân, Ngụy Diên nghe tin quân Man kéo ra, bèn đem quân mã bày thành thế trận. Hai tướng sóng cương đứng trước trận tiền, trông ra, chỉ thấy quân Man cờ xí, khí giới đều khác biệt. Mọi người phần lớn chẳng mặc áo giáp, thảy đều trần truồng trùng trục, mặt mũi xấu xí, mình đeo bốn thanh đao. Trong quân chẳng đánh trống, thổi tù, chỉ khua chuông làm hiệu. Mộc Lộc đại vương đeo hai thanh bảo đao, tay cầm quả chuông, cưỡi con voi trắng, từ trong đám cờ lớn đi ra. Triệu Vân trông thấy, bèn nói với Ngụy Diên rằng:

– Bọn ta ra trận cả đời, chưa từng thấy người như thế, sao có thể không kinh ngạc được?

Hai người đang lúc trầm ngâm, chỉ thấy trong miệng Mộc Lộc đại vương đang niệm thứ thần chú gì, tay lắc quả chuông. Đột nhiên gió to nổi lên. Cát bay đá chạy, như là mưa rào. Văng vẳng có tiếng gầm rống, chỉ thấy hổ báo, sài lang, rắn độc, mãnh thú theo gió ùa đến, giơ nanh múa vuốt, cùng xông tới gần. Quân Thục làm sao địch nổi, bèn lui về sau rồi chạy. Quân Man đuổi giết phía sau, đánh thẳng tới đường gần địa giới Tam Giang mới quay về. Triệu Vân, Ngụy Diên thu thập quân tàn, tới trướng của Khổng Minh nhận tội, kể rõ việc ấy. Khổng Minh cười, nói:

– Không phải vì hai ngươi mà thua trận. Ta từ lúc ở trong lều tranh, đã biết trước Nam Man có phép xua hổ báo. Ta ở trong Thục đã chuẩn bị sẵn đồ để phá trận này rồi. Đi theo quân có hai mươi cỗ xe, hãy còn niêm phong kín ở đây. Hôm nay hãy dùng một nửa, để lại một nửa sau này dùng vào việc khác.

Bèn sai tả hữu lấy mấy cỗ xe trùm vải có mấy hòm gỗ sơn đỏ đem tới dưới trướng, để lại mười cỗ xe có hòm gỗ sơn đen ở phía sau. Mọi người chẳng hiểu ý đồ. Hôm ấy, Khổng Minh сạy hòm gỗ ra, thảy đều là gỗ khắc chạm vẽ vời hình dạng thú lớn, đều dùng dây nhung năm sắc làm lông, đao cứng sắc làm nanh vuốt*. Một cái có thể chứa được mười người. Khổng Minh chọn hơn ngàn quân sĩ tinh tráng, nhận lấy một trăm cái, bên trong giấu thuốc tạo khói lửa, rồi giấu ở trong quân.

Hôm sau, Khổng Minh xua quân tiến lên, bày trận trước động. Quân Man do thám được, bèn vào động báo với Man vương. Mộc Lộc đại vương tự cho là vô địch, liền cùng Mạnh Hoạch dẫn quân động kéo ra. Khổng Minh đội khăn lượt, cầm quạt lông, mình mặc đạo bào, ngồi chễm chệ trên xe. Mạnh Hoạch trỏ, nói:

– Kẻ ngồi trên xe là Gia Cát Lượng đó. Nếu bắt được kẻ này, thì việc lớn xong rồi!

Mộc Lộc đại vương miệng niệm thần chú, tay lắc quả chuông, rút hai thanh bảo đao đeo ở bụng ra, muốn chém Khổng Minh. Chỉ trong khoảnh khắc, cuồng phong nổi to. Mãnh thú xông ra. Khổng Minh cầm quạt lông vẫy một cái. Gió ấy thổi ngược trở lại trận bên kia. Quân Thục đem thú giả ùa ra. Thú thật của động Man thấy trận Thục có thú lớn miệng phun tia lửa, mũi nhả khói đen, mình khua lục lạc đồng, giơ nanh múa vuốt kéo tới. Chúng không dám tiến, thảy đều chạy trở về động mình, trở lại xô ngã vô số quân Man. Khổng Minh xua quân ùa lên. Trống, tù cùng vang. Quân Thục xông lên đuổi giết. Mộc Lộc đại vương chết trong đám loạn quân. Tông tộc của Mạnh Hoạch ở trong động thảy đều vứt bỏ cung khuyết, trèo non vượt núi mà chạy. Đại quân của Khổng Minh chiếm được động Ngân Khanh. Trong động có rất nhiều lối đi.

Hôm sau, Khổng Minh đang định chia quân đuổi bắt Mạnh Hoạch, đột nhiên có một người lên điện, báo rằng:

– Em vợ của Man vương Mạnh Hoạch là Đái Lai động chủ vì khuyên Mạnh Hoạch quy hàng, Hoạch không theo, nay đã bắt giữ Mạnh Hoạch cùng Chúc Dung phu nhân và mấy trăm người trong tông tộc, hiến cho Thừa tướng, để mong được tước vương.

Khổng Minh nghe tin, liền gọi Trương Nghi, Mã Trung, ghé tai dặn dò như thế, như thế. Hai tướng nhận kế xong, bèn dẫn hai ngàn quân tinh tráng, mai phục ở hai bên hành lang. Khổng Minh liền sai tướng giữ cửa để cho tất cả đi vào, chẳng được ngăn cản. Đái Lai động chủ dẫn tay đao búa, giải Mạnh Hoạch và mấy trăm người tới lạy ở trước điện. Khổng Minh hét lớn một tiếng rằng:

– Hãy bắt lấy cho ta!

Tráng binh ở hai hành lang ùa ra. Hai người bắt một người, thảy đều trói lại. Khổng Minh cười lớn, nói:

– Xem chừng cái quỷ kế cỏn con của ngươi, sao có thể gạt nổi ta đây? Ngươi thấy hai phen đều là người trong động bắt ngươi tới hàng. Ta chẳng làm hại. Người cho rằng ta rất tin tưởng, bởi thế mới tới trá hàng, muốn tới trong động giết ta. Nay ta đã biết mà phá kế, ngươi lại bị bắt rồi!

Bèn sai người lục tìm trên người, quả nhiên ai nấy đều giấu đao sắc. Khổng Minh hỏi Mạnh Hoạch rằng:

– Ban đầu người nói rằng nếu bắt được tại nhà của ngươi, thì bấy giờ mới tâm phục. Ngày nay thế nào?

Hoạch nói:

– Đây là bọn ta tự đến tìm chết. Chẳng phải người tài năng gì. Lòng ta cũng chưa phục.

Khổng Minh nói:

– Ta bắt ngươi sáu phen, mà hãy còn không phục, muốn đợi đến khi nào đây?

Hoạch nói:

– Nếu lần thứ bảy mà bắt được, ta bấy giờ mới dốc lòng quy hàng, thề không phản nữa.

Khổng Minh nói:

– Sào huyệt đã bị phá, còn lo gì đây?

Bèn nạt võ sĩ cởi trói cho tất cả, rồi trỏ Mạnh Hoạch, nói:

– Phen này mà bắt được, nếu còn kháng cự ta, thì ắt chẳng tha thứ!

Bọn Mạnh Hoạch ôm đầu lủi như chuột mà đi.

Đây nói quân Man thua bại có hơn ngàn người, quá nửa đã bị thương, bỏ chạy tan tác, thì gặp ngay Man vương Mạnh Hoạch. Hoạch thu thập đám quân thua, trong lòng hơi mừng, liền cùng với Đái Lai động chủ bàn bạc rằng:

– Nay động phủ của ta đã bị quân Thục chiếm mất, phải tìm đất nào để yên thân đây?

Đái Lai động chủ nói:

– Chỉ có một nước có thể phá Thục.

Hoạch hoan hỉ vui mừng, nói:

– Phải đi chỗ nào? Xin chỉ giáo cho.

Nước mà Đái Lai động chủ nhắc đến, chưa biết là thế nào?

180. GIA CÁT LƯỢNG BẢY LẦN BẮT MẠNH HOẠCH

Đây nói Đái Lai động chủ nói với Mạnh Hoạch rằng:

– Từ đây đi về hướng đông nam bảy trăm dặm có một nước, tên là nước Ô Qua. Quốc chủ là Ngột Đột Cốt, mình cao một trượng hai, chẳng ăn ngũ cốc, mà lấy rắn sống, ác thú làm cơm, mình mặc giáp vảy cá, đao tên chẳng chạm nổi trong tay có thứ quân gọi là quân Đằng Giáp. Đám quân ấy kẻ lùn nhất chỉ cao chín tấc, mặt mũi xấu ác, ai thấy đều kinh sợ. Trong động có một loại dây đằng, sinh trưởng trong động núi, mọc ở trên vách đá. Người trong nước hái nó, ngâm vào trong dầu, nửa năm mới lôi ra hong, hong rồi lại ngâm, đến mười mấy lượt, bấy giờ mới xâu thành áo giáp. Trước bụng, sau lưng đều đeo một tấm, hai cánh tay hai tấm, lại lấy năm tấm làm thành cái quần lớn, kết thành một tấm, mặc ở trên người. Vượt sông không chìm, lội nước không ướt, rất là nhẹ nhàng tiện lợi, đao kiếm đều chẳng đâm thủng, vì thể gọi là quân Đằng Giáp. Nếu được thứ quân đó, thì bắt Gia Cát Lượng cũng như lấy dao bén mà chẻ trúc thôi.

Mạnh Hoạch cả mừng, bèn tới nước Ô Qua gặp Ngột Đột Cốt. Động ấy không có nhà cửa, thảy đều ở trong huyệt đất. Mạnh Hoạch vào động, lạy lục kể lể việc trước. Ngột Đột Cốt nói:

– Ta sẽ cất quân trong động, báo thù cho ngươi.

Hoạch vui mừng lạy tạ. Thế là Ngột Đột Cốt gọi hai viên thủ lĩnh binh phu trưởng: một người tên là Sĩ An, một người tên là Hề Nê, cất ba vạn quân, thảy đều mặc giáp đằng, rời nước Ô Qua nhắm hướng đông bắc mà đi. Đến một con sông, gọi là Đào Hoa thủy, hai bờ có hoa đào, đã nhiều năm rụng vào trong nước. Người nước khác uống thì sẽ chết hết, chỉ có người nước Ô Qua uống thì tinh thần phấn chấn bội phần. Quân Ngột Đột Cốt tới bến đò Đào Diệp dựng trại, để đợi quân Thục.

Đây nói Khổng Minh sai người Man do thám tin tức Mạnh Hoạch, trở về báo rằng:

– Mạnh Hoạch mời quốc chủ Ô Qua dẫn ba vạn quân Đằng Giáp, hiện đóng đồn ở bến đò Đào Diệp. Mạnh Hoạch lại tụ tập quân Phiên các xứ, chung sức chống cự.

Khổng Minh nghe nói, bèn cầm quân tiến lên, đi thẳng tới bến đò Đào Diệp, cách bờ sông trông ra thấy quân Man chẳng ra hình người, rất là xấu ác, bèn hỏi thăm. Người thổ nói rằng trước mắt hoa đào đang rụng, không thể uống nước ấy. Khổng Minh lui năm dặm dựng trại, để Ngụy Diên giữ trại.

Hôm sau, quốc chủ Ô Qua dẫn một đám quân Đằng Giáp vượt sông kéo đến, chiêng trống vang rền. Ngụy Diên dẫn quân ra nghênh chiến. Quân Man cuốn đất mà tiến. Quân Thục lấy tên nó bắn vào giáp đằng, thảy đều chẳng xuyên thủng, rơi hết xuống đất. Đao chém, thương đâm cũng không thủng nổi. Quân Man lại dùng đao sắc nhọn. Quân Thục làm sao chống cự nổi? Thảy đều thua chạy. Quân Man không đuổi mà quay về. Ngụy Diên quay trở lại, đuổi tới bến đò Đào Diệp, chỉ thấy quân Man mặc nguyên giáp để vượt sông. Trong số ấy có kẻ mệt mỏi, bèn cởi giáp ra, ném lên mặt nước, rồi ngồi lên đó để vượt sông. Ngụy Diên vội về trại lớn bẩm với Khổng Minh, nói rõ việc ấy. Khổng Minh mời Lữ Khải và người thổ tới hỏi, Khải nói:

– Mỗ nhiều lần nghe phía sau quân Man có nước Ô Qua, rất là không có luân thường của con người. Lại có giáp đằng bảo vệ thân mình, dù thế nào cũng chẳng bị thương được. Lại có sông Đào Hoa hiểm ác. Người nước ấy uống thì tăng thêm tinh thần. Người xứ khác uống vào liền chết. Nếu quân Man thua trận, vượt sống không cần thuyền bè, mà mặc nguyên cả giáp nhảy xuống nước. Giống loài ương ngạnh như thế, cho dù có toàn thắng cũng có ích chi? Chi bằng thu quân về cho sớm.

Khổng Minh cười lớn, nói:

– Ta chẳng phải dễ dàng mà tới được đây. Há có lẽ dễ dãi vứt bỏ mà đi ư? Đấy là người không chung thủy, là kẻ bất trí. Ta đã có sách lược bình Man rõ ràng rồi.

Thế là sai Triệu Vân giúp Ngụy Diên giữ trại, chớ được khinh thường ra đánh.

Hôm sau, Khổng Minh sai người thổ dẫn đường, tự ngồi xe nhỏ tới chỗ núi vắng phía bắc bến đò Đào Diệp, xem qua địa thế một lượt. Núi hiểm non hẹp, xe chẳng đi được. Khổng Minh bỏ xe đi bộ. Chợt tới một ngọn núi, trông ra thấy một lũng núi, hình như con rắn dài, vách đá chói lòa cao chót vót, chẳng hề có cây cối, ở giữa có một con đường lớn. Khổng Minh hỏi người thổ rằng:

– Lũng núi này tên gì?

Người thổ đáp rằng:

– Chỗ này tên là Bàn Xà cốc. Rời lũng núi là đường lớn tới thành Tam Giang. Lũng núi trước mặt tên là Thái Lan Điện. Khổng Minh cả mừng, nói:

– Đấy là trời ban cho ta thành công ở chỗ này!

Bèn trở về đường cũ, lên xe về trại, gọi Mã Đại tới dặn dò rằng:

– Ta cho ngươi mười cỗ xe hòm gỗ sơn đen, nên dùng hơn ngàn cây sáo trúc, trong hòm có vật như thế, như thế. Hãy đem quân bản bộ đi giữ Bàn Xà cốc. Ở hai đầu cứ y theo lời dặn mà làm. Cho ngươi kỳ hạn nửa tháng nhất định phải xong xuôi. Đến hẹn thì phải bày bố như thế. Nếu để tiết lộ thì nhất định xử theo quân pháp.

Mã Đại nhận kế rồi đi. Lại gọi Triệu Vân tới dặn dò rằng:

– Ngươi đi tới phía sau Bàn Xà cốc, giữ lấy đường lớn Tam Giang như thế. Những thứ cần dùng, đến ngày hẹn sẽ chuẩn bị đủ.

Triệu Vân nhận kế rồi đi. Lại gọi Ngụy Diên tới dặn dò rằng:

– Ngươi hãy dẫn quân bản bộ tới dựng trại ở bến đò Đào Diệp. Nếu quân Man vượt sông tới đánh, ngươi hãy vứt bỏ trại ấy, nhắm hướng có cờ trắng mà chạy. Lấy hôm nay làm ngày đầu, hẹn trong nửa tháng phải thua luôn mười lăm trận, bỏ bảy trại sách, chỉ nhắm hướng cờ trắng thì thoát thân tới đó. Nếu thua mười bốn trận, chớ tới gặp ta.

Ngụy Diên nhận lệnh, trong lòng không vui, hậm hực đi ra. Khổng Minh lại gọi Trương Dực dẫn riêng một cánh quân, y theo những chỗ chỉ định, đi dựng trại sách; rồi sai Trương Nghi, Mã Trung dẫn một ngàn quân Man đầu hàng trong động, làm như thế. Khổng Minh cười, nói:

– Phen này đánh một trận có thể thu được công lao trọn vẹn.

Ai nấy vui mừng mà đi.

Đây nói Mạnh Hoạch nói với quốc chủ Ô Qua là Ngột Đột Cốt rằng:

– Gia Cát Lượng có nhiều mưu kế, hễ tới chỗ nào cũng đều có mai phục. Từ nay về sau nếu giao chiến, phải dặn dò ba quân, nếu thấy trong lũng núi có chỗ nhiều cây cối, thì nhất thiết chớ khinh thường tiến lên.

Ngột Đột Cốt nói:

– Đại vương nói phải lắm. Ta đã biết rằng người Trung Quốc hay dùng quỷ kế, từ nay về sau hãy y theo lời đó mà làm. Ta ở phía trước đánh giết, ngươi ở phía sau chỉ đường.

Hoạch lạy tạ ơn. Chợt được báo rằng quân Thục ở phía bắc bến đò Đào Diệp dựng doanh trại. Ngột Đột Cốt liền sai hai phu trưởng dẫn quân Đằng Giáp vượt sông, tới giao chiến với quân Thục. Chẳng được mấy hiệp, Ngụy Diên thua chạy. Quân Man sợ có mai phục, không đuổi mà quay về.

Hôm sau, Ngụy Diên lại đi dựng trại sách. Quân Man dò biết, lại dẫn các quân vượt sông tới đánh. Diễn ra nghênh chiến. Chưa được mấy hiệp, Diên thua chạy. Quân Man đuổi theo hơn mười dặm, thấy bốn bề chẳng có động tĩnh, bèn sai người tới đồn trú trong trại Thục.

Hôm sau, hai phu trưởng mời Ngột Đột Cốt tới trại, kể chuyện như thế. Ngột Đột Cốt liền dẫn binh tiến lên, đuổi đánh Ngụy Diên một trận. Quân Thục thảy đều vứt khôi, giáp, cầm mác bỏ chạy. Chỉ thấy trước mặt có cờ trắng, Diên vội dẫn bại binh chạy tới chỗ cờ trắng, sớm đã thấy có một trại, bèn vào trong trại đồn trú. Ngột Đột Cốt xua quân đuổi tới. Ngụy Diên dẫn quân vứt trại mà chạy. Quân Man chiếm được trại Thục, bèn xông tới trước đuổi giết. Ngụy Diên quay quân lại giao chiến, chưa được ba hiệp đã thua chạy, chỉ nhắm chỗ có cờ trắng mà chạy. Quả nhiên có một trại, Diên bèn vào đóng ở đó.

Hôm sau, quân Man lại tới. Diên đánh qua loa rồi chạy. Quân Man chiếm được trại Thục.

Bấy giờ Ngụy Diên vừa đánh vừa chạy, đã thua mười lăm trận, liên tiếp vứt bỏ bảy doanh trại. Quân Man ùa lên đuổi giết. Ngột Đột Cốt tự mình theo tiền quân phá địch, ở trên đường hễ thấy chỗ rừng cây xanh tốt, thì liền không dám tiến, liền sai người trông ra xa, quả thấy ở dưới bóng cây có cờ xí phấp phới. Ngột Đột Cốt mời Mạnh Hoạch tới xem. Hoạch cười lớn, nói:

– Phen này Gia Cát Lượng bị ta hiểu cách phá rồi! Đại vương mấy ngày nay thắng liền mười lăm trận, đoạt được bảy doanh trại. Quân ta thắng luôn, quân hắn thua mãi. Nay quân Thục trông gió mà chạy, đã rời bến đò Đào Diệp hơn ba trăm dặm. Quân Thục đã vỡ mật. Gia Cát Lượng cũng đã hết kế. Phen này tiến quân, việc lớn nhất định xong!

Ngột Đột Cốt cả mừng, chỉ cho rằng quân Man đắc thắng, chẳng để ý tới quân Thục, tự mình ở tiền quân đốc thúc, sai Mạnh Hoạch dẫn quân Phiên ở các động rời xa năm, bảy chục dặm. Nếu thấy quân Thục thì lập tức truy sát.

Đến ngày thứ mười sáu, Ngụy Diên dẫn tàn quân thua bại tới cùng quân Đằng Giáp nước ô Qua đối trận. Ngột Đột Cốt cưỡi voi đi đầu, đầu đội khăn lông sói thêu nhật nguyệt, mình mặc áo anh lạc đính vàng ngọc, dưới hai xương sườn lộ ra giáp vảy cá, con ngươi nhỏ mà có ánh sáng, tay trỏ Ngụy Diên mà mắng lớn. Diên quay ngựa chạy luôn. Sau lưng quân Man ùa lên. Ngụy Diên dẫn quân rẽ qua Bàn Xà cốc, nhắm hướng cờ trắng mà chạy. Ngột Đột Cốt thống lĩnh binh lính, đuổi giết phía sau. Ngột Đột Cốt trông thấy núi trước mặt chẳng có cây cỏ, đoán rằng không có mai phục, yên tâm đuổi giết. Đuổi tới trong lũng núi, thì trông thấy mấy chục cỗ xe có hòm sơn dầu đen. Quân Man báo rằng:

– Đây là đường vận lương của quân Thục, bởi vì quân của đại vương tới, nên vứt bỏ xe này mà chạy.

Ngột Đột Cốt cả mừng, thúc quân đuổi theo. Quân Man tranh giành lẫn nhau, sắp rời khỏi cửa cốc, thì chẳng thấy quân Thục, chỉ thấy trên núi có cây gỗ, đá tạp lăn xuống, lấp kín cửa cốc. Ngột Đột Cốt sai quân mở đường tiến lên, chợt thấy trước mặt có xe lớn xe nhỏ, chứa đầy củi gỗ, thảy đều bốc cháy. Ngột Đột Cốt cả kinh, vội vàng lui quân, lại nghe phía sau có tiếng reo hò nổi to, được báo rằng cửa cốc đã bị củi bít kín, trong xe vốn đều là hỏa dược, nhất tề thiêu rụi. Ngột Đột Cốt thấy không có cây cỏ, trong lòng chẳng hoảng lắm, còn sai tìm đường để chạy. Chỉ thấy trên sườn núi ném mồi lửa xuống. Mồi lửa rơi xuống chỗ nào, thì hỏa dược giấu trong đất thảy đều bén lửa. Pháo sắt từ trong đất phóng lên. Trong lũng núi tia lửa bay tán loạn, hễ chạm giáp đằng, thì chẳng cái nào không cháy. Chỗ không có pháo sắt bắn tới, thì lương thảo trong xe thảy đều nổ tung, bên trong có lưu huỳnh, diêm tiêu và đồ dẫn lửa. Ánh lửa qua lại như bay. Ngột Đột Cốt và ba vạn quân Đằng Giáp bị thiêu cháy, ôm lấy nhau chết trong Bàn Xà cốc. Khổng Minh ở trên núi xem xét, chỉ thấy quân Man bị lửa đốt đến nỗi tay căng, đùi giãn, quá nửa bị pháo sắt đánh cho đầu, mặt nát vụn, thảy đều chết ở trong lũng núi. Mùi hôi chẳng thể chịu nổi. Khổng Minh khóc lóc, than rằng:

– Ta tuy có công, nhưng ắt tổn thọ thôi!

Người ở trong nước ấy chẳng chạy thoát được một ai. Tướng sĩ tả hữu chẳng ai không thương xót.

Đây nói Man vương Mạnh Hoạch ở trong trại, đang ngóng quân Man trở về báo. Đột nhiên hơn ngàn người vui mừng kéo đến trước trại, nói rằng:

– Quân nước Ô Qua cùng quân Thục đại chiến, đã vậy Gia Cát Lượng ở trong Bàn Xà cốc, nên tới mời đại vương đi tiếp ứng. Bọn tôi đều là người ở trong động, bất đắc dĩ mới hàng thôi. Nay biết quân đại vương đã tới, đặc biệt tới trợ chiến.

Mạnh Hoạch cả mừng, bèn dẫn người trong tộc cùng đám người Phiên gom được, suốt đêm lên ngựa, sai quân Man dẫn đường. Lúc vừa tới Bàn Xà cốc, chỉ thấy lửa sáng đùng đùng, mùi hôi khó ngửi. Hoạch biết là trúng kế, lúc vội lui binh thì mé tả có Trương Nghi, mé hữu có Mã Trung. Hai cánh quân đánh đến. Hoạch toan đưa quân chống cự. Một tiếng reo cất lên, trong quân Man có quá nửa là quân Thục, đem tông tộc của Man vương và người Phiên tụ họp được bắt lại hết cả. Mạnh Hoạch một ngựa đánh ra khỏi vòng vây, nhắm đường núi mà chạy, thì gặp ngay một cỗ xe nhỏ, trên đó có một người ngồi chiễm chệ, khăn lượt quạt lông, mình mặc đạo bào, ấy là Khổng Minh. Khổng Minh hét lớn một tiếng, rằng:

– Tên đầy tớ phản bội Mạnh Hoạch! Phen này tính sao?

Hoạch vội quay ngựa định chạy. Một viên tướng dẫn năm trăm quản chặn đường, ấy là Mã Đại. Mạnh Hoạch trở tay không kịp, bị Mã Đại bắt sống, trói lại đâu đấy. Bấy giờ Vương Bình, Trương Dực dẫn một cánh quân tới trại Man, bắt sống Chúc Dung phu nhân và hết thảy già trẻ dẫn tới.

Đây nói Khổng Minh trở về trại mình, lên ngồi trên trướng. Khổng Minh nói với các tướng rằng:

– Nay kế này của ta, bất đắc dĩ mới dùng thôi, hao tổn âm đức nhiều lắm! Ta đoán kẻ địch ắt biết ta sẽ mai phục trong chỗ rừng cây rậm rạp. Ta mới bày cờ xí không, chứ thực chẳng có quân mã. Chúng quả nhiên nghi ngờ. Ta sai Ngụy Văn Trường thua luôn mười lăm trận là để chúng vững lòng. Lòng đã vững, ắt yên tâm truy đuổi thôi. Ta thấy trong lũng Bàn Xà có một con đường. Hai bên vách toàn là đá trơn, bên dưới có đất cát, bởi thế biết là trời giúp. Nhân thế mới sai Mã Đại dẫn quân chặt hết cây cối, khiến chúng không nghi. Những thứ bên trong các hòm màu đen chế sẵn trên xe lúc trước có tên là “Địa lôi”. Trong một viên pháo giấu chín viên pháo, chôn cách nhau ba mươi bước, ở giữa dùng ống trúc đánh thông ruột để dẫn thuốc, thảy đều chôn ở dưới đất. Một khi phát động, thì núi rung đá vỡ. Ta lại sai Triệu Tử Long chuẩn bị sẵn xe cỏ, để làm vật dẫn lửa. Trên núi bày sẵn cây gỗ, đá tạp. Đến nay Ngụy Diên dụ Ngột Đột Cốt và quân Đằng Giáp vào lũng núi, để cho Ngụy Diên ra, rồi lấp kín đường ấy, đốt ở sau lưng. Ta nghe nói: “Có lợi với nước ắt bất lợi với lửa”. Đằng giáp tuy đao tên chẳng thủng được, nhưng là vật ngâm dầu, thấy lửa ắt cháy. Quân Man ngang ngạnh như thế, nếu không dùng hỏa công, thì sao thắng nổi? Bởi thế mới dùng một trận lửa thiêu hết, khiến nước Ô Qua chẳng còn lưu lại dòng giống, đấy là tội lớn của thân ta vậy!

Các tướng bái phục, nói:

– Cơ trời của Thừa tướng, quỷ thần chẳng lường nổi!

Khổng Minh sai áp giải Mạnh Hoạch tới. Mạnh Hoạch quỳ ở dưới trướng. Khổng Minh sai cởi trói, sai đưa tới trướng khác, ban cho rượu thịt để đỡ sợ. Khổng Minh gọi quan quản rượu thịt tới trước chỗ ngồi, dặn dò như thế, như thế rồi cho đi.

Mạnh Hoạch cùng Chúc Dung phu nhân và Mạnh Ưu, Đái Lai động chủ và một đám tông tộc ngồi ở trướng riêng uống rượu. Chợt một người nói với Mạnh Hoạch rằng:

– Thừa tướng xấu hổ, chẳng muốn gặp mặt công, bởi thế sai bọn ta tới thả cho công đi, hãy triệu tập người ngựa lần nữa để quyết thắng thua. Bây giờ công hãy đi mau đi.

Hoạch rơi lệ, nói rằng:

– Bảy lần bắt, bảy lần thả, từ xưa dễ thường đã có chuyện ấy! Ta tuy là kẻ ở ngoài cõi Hoa, nhưng cũng vốn biết lễ nghĩa, gặp phải chuyện như thế mà không xấu hổ sao?

Bèn cùng các em, vợ con và những người trong tộc thảy đều bò lổm ngổm tới quỳ dưới trướng, cởi trần xin tội, nói:

– Thừa tướng thật là oai trời! Người Nam chẳng dám phản nữa đâu!

Khổng Minh nói:

– Công nay đã phục rồi ư?

Hoạch khóc mà tạ lỗi, nói:

– Con con cháu cháu của mỗ đều đội ơn sinh ra lần nữa, sao có thể không phục đây?

Khổng Minh mời Mạnh Hoạch lên trướng, bày tiệc chúc mừng, rồi sai mãi mãi làm động chủ, những đất chiếm được điều rút lui trả lại. Tông tộc của Mạnh Hoạch cùng bọn quân Man chẳng ai không mang ơn, thảy đều vui sướng nhảy nhót để ăn mừng. Người đời sau có thơ để tán Khổng Minh rằng:

Quạt lông, khăn lượt, vịn cờ tràng*

Tự cầm quân mã tới phương Nam

Lam chướng đầu đồng, qua Lư Thủy

Nắng nóng rợp trời, giữ chiến trường

Ba bận ơn sâu* đền Hán chúa

Bảy lần bắt thả* phục Man cương

Đến nay khe động truyền oai đức

Tìm chỗ cao nguyên dựng miếu đường.

Người hiền thời Tống là Khâu Ngọc Lâm có thơ rằng:

Năm xưa Gia Cát tự Nam chinh

Chẳng kém Tôn, Ngô giỏi dùng binh

Bảy trận, công thần đều mến đức

Tam phân, ai dám sánh ngang danh?

Mây Man ùn tụ cờ xí vẫy

Mưa chướng bủa thân trống tù vang

Kế diệu quỷ thần khôn lường được

Man Di vẫn bái phục tiên sinh!

Thế là Khổng Minh đem hết mọi việc ở trong động ủy thác cho Mạnh Hoạch quản lý như ngày trước. Hoạch lạy tạ rồi đi. Trưởng sử Phí Y vào can rằng:

– Nay Thừa tướng tự cầm quân mã, đi sâu vào chỗ không có cỏ mọc, thu phục Man Di. Trước mắt Man Di đã quy phục, sao chẳng xếp đặt quan lại, cùng với Mạnh Hoạch chung nhau gìn giữ?

Khổng Minh nói:

– Như thế thì có ba điều không dễ. Để người ở bên ngoài ắt phải để quân lại, quân chẳng có gì ăn, đó là một điều không dễ. Man Di tổn thất, cha mẹ chết hại, giữ người ở bên ngoài mà chẳng để quân lại, thì ắt thành họa loạn, đó là hai điều không dễ. Man Di mấy lần mang tội phản phúc, tự có hiềm nghi, để người lại bên ngoài cuối cùng sẽ chẳng tin nhau, đó là ba điều không dễ. Nay ta chẳng để người lại, cũng chẳng để quân, chẳng phải vận lương, mà tự nhiên yên ổn thôi.

Các quan thảy đều phục. Bấy giờ Man Di đều cảm ơn đức của Khổng Minh, bèn lập sinh từ cho Khổng Minh, bốn mùa cúng tế, gọi là “Từ phụ”; thảy đều chở trân châu, báu vật, đồ sơn, thảo dược, trâu cày, ngựa chiến tới lạy tiễn Khổng Minh, để cung cấp cho quân dùng. Về sau lại có lễ vật tiến công thiên tử, trọn đời không phản. Phương nam đã yên định, ấy đều là công của Khổng Minh.

Đây nói Khổng Minh khao quân xong xuôi, bèn thu quân về Thục. Khổng Minh liền sai Ngụy Diên dẫn quân bản bộ làm Tiên phong. Diên dẫn quân về tới Lư Thủy. Đột nhiên mây đen từ bốn phía tụ lại. Trên mặt sông có một trận cuồng phong nổi lên. Cát bay đá chạy. Quân chẳng tiến được. Diên lui quân về báo Khổng Minh. Khổng Minh bèn mời Mạnh Hoạch đến hỏi. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XVIII

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XIX

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XIX

181. Khổng Minh đêm thu tế sông Lư.

182. Khổng Minh lần đầu dâng Xuất sư biểu.

183. Triệu Tử Long đại phá quân Ngụy.

184. Gia Cát Lượng dùng trí lấy ba quận.

185. Khổng Minh dùng trí phục Khương Duy.

186. Khổng Minh phá Tào Chân ở Kì Sơn.

187. Khổng Minh đại phá quân Thiết Xa.

188. Tư Mã Ý dùng trí bắt Mạnh Đạt.

189. Tư Mã Ý dùng trí* lấy Nhai Đình.

190. Khổng Minh dùng trí lui Tư Mã Ý.

181. KHỔNG MINH ĐÊM THU TẾ SÔNG LƯ

Đây nói Khổng Minh bình định nước Man, thu quân về nước. Bấy giờ gặp lúc trời thu tháng chín, Man vương Mạnh Hoạch dẫn các động chủ, tù trưởng lớn nhỏ và Man Di các bộ, thảy đều vái lạy tiễn chân. Tiền quân tới Lư Thủy, chợt mây đen mù xám bốn bề vây bủa. Cuồng phong, cát đá từ mặt nước nổi lên. Quân chẳng tiến được, trở về báo Khổng Minh. Khổng Minh bèn hỏi Mạnh Hoạch. Hoạch nói:

Sông này vốn có Xương thần gây họa. Kẻ qua lại ắt phải cùng tế.

Khổng Minh nói:

– Dùng vật gì để cúng tế?

Hoạch nói:

– Lúc trước trong nước vì Xương thần gây họa, nên dùng bảy bảy bốn mươi chín cái đầu người, cùng với trâu đen, dê trắng để tế. Tự nhiên gió lặng sóng êm. Bấy giờ mới vượt được. Lại thêm nhiều năm được mùa.

Khổng Minh nói:

– Ta nay đã bình định xong, sao nỡ giết sinh linh nữa? Ta chẳng làm đâu.

Bèn tự tới bên bờ sông Lư Thủy, quả nhiên thấy gió âm nổi to, ba đào hung hãn. Người ngựa đều kinh sợ, cũng chẳng thể vượt qua. Khổng Minh rất nghi hoặc, liền tìm người thổ để hỏi. Chẳng bao lâu, đã có mấy chục người già trẻ tới thưa rằng:

– Từ khi Thừa tướng đi qua đến nay, đêm đêm bên bờ sông nghe thấy quỷ khóc thần gào, từ hoàng hôn đến lúc trời sáng, tiếng bi thương không dứt. Trong đám khói lam chướng, có vô số quỷ âm. Vì thế mà gây họa, chẳng ai dám vượt qua.

Khổng Minh nói:

– Đấy là vì ta chất ác. Lúc trước Mã Đại dẫn mấy trăm quân Thục, đều chết ở dưới nước, lại thêm giết chết rất nhiều quân Man, thảy đều vứt xuống nước. Hồn cuồng, quỷ oán, chẳng thể giải thích, nên mới đến như thế. Đêm nay ta sẽ tự đến tế.

Người già nói:

– Nên theo lệ cũ, hãy chặt bốn mươi chín cái đầu để tế, ắt oan hồn tự tan thôi.

Khổng Minh nói:

– Ta đưa quân về nước, sao có thể giết xằng một người nào? Ta tự có chủ kiến.

Bèn gọi nhà bếp mổ trâu giết ngựa, lấy bột làm bánh, nặn thành đầu người, bên trong có thịt trâu dê để thay thế, gọi là “Man đầu”*. Đêm ấy, tới bờ sông Lư bày lễ tế, Lượng đội mũ vàng, áo hạc, tự mình lên tế, sai Đổng Quyết đọc văn tế. Bài văn ấy rằng:

“Ôi, Đại Hán năm Kiến Hưng thứ ba [225], ngày tháng chín, Vũ Hương hầu, lĩnh Ích Châu mục, Thừa tướng Gia Cát Lượng kính cẩn bày lễ tế, dâng lên các tướng hiệu đất Thục bỏ mình vì việc vua, thần kỳ xứ này cùng âm hồn Man Di đã chết, rằng:

Mới rồi phương xa xâm lấn, dị tộc cất quân, vung đuôi bọ cạp dậy bụng tà, thả lòng lang sói mà dấy loạn. Vả Đại Thục hoàng đế ta, oai phong hơn Ngũ bá, sáng suốt như Tam hoàng, định càn khôn giữa cõi chiến trường, dựng xã tắc từ nơi giáo mác. Thế mà Man Di khinh rẻ đạo trời, tới chọc oai vua. Ta tâu với quân lương, mời ba quân tạm biệt xe vua. Các công làm lễ cúng tổ, vứt bỏ người thân, giã nhà rời nước. Thế là hỏi tội Nam Man, chẳng ai không gặp núi mở đường, gặp suối xây cầu. Cất quân tì hưu, toan trừ kiến, dế. Đại quân như mây tụ, giặc cướp tựa băng tan. Mới vừa nghe tiếng chẻ trúc, đã thấy thế vượn mất cây*.

Đấy là, sĩ tốt tráng niên, thảy đều chín châu hào kiệt, quan liêu tướng hiệu, toàn là bốn biển anh hùng. Tập võ nghệ, theo binh nhung; về chỗ sáng, phò tá chủ. Có ai chẳng cùng bàn mệnh lệnh, cùng bắt bảy lần? Đều giữ vững lòng thành giúp nước, chung nhau khoe ý chí trung quân.

Từ lúc nào mà các ngươi lỡ sẩy việc quân, lần trúng gian kế? Hoặc do tên bay trúng phải, hồn xuống thuyền đài. Hoặc do thương kiếm đâm vào, phách tan đêm tối. Kiên cường chí trung hiếu, mạng bỗng dứt ở chỗ búa, đao. Vừa toan giúp việc công, thây đã vùi ở nơi cát bụi. Sống thì dũng cảm, chết lại thành danh.

Nay đã hát khải ca toan về, lễ hiến phù cũng đà sắp đến. Anh linh các ngươi còn đó, cầu khấn ắt nghe. Hãy đi theo cờ xí của ta, đuổi theo bộ khúc của ta, cùng về thượng quốc. Ai nấy tìm nhận nhà mình, nhận lễ chưng, thường* từ cốt nhục, hưởng phần cúng tế của vợ con. Chớ làm ma quỷ tha hương, trở thành vong hồn nước khác. Nên tưởng nhớ thân nhân khóc lóc sớm chiều, vợ con kêu gào sáng tối. Ta sẽ tấu hoàng đế, khiến các ngươi nhà nhà hưởng ơn mưa móc, năm năm được cấp áo cơm, tháng tháng chẳng dứt bổng lộc, lấy đó đáp đền, để yên lòng người. Cha con truyền cháu, tên ghi sử Thục.

Nay tạm tỏ chút lòng thành, bày việc tế tự. Ai nấy hãy nhận phần rượu thịt, cùng hưởng một phen. Dựa cờ linh này, theo ta về nước. Ô hô! Đau thay! Cúi xin thụ hưởng!”.

Đổng Quyết đọc văn xong, Khổng Minh cất tiếng khóc to, đau thương khôn xiết, tình cảm động tới ba quân, chẳng ai không rơi lệ. Người đất Man, Mạch thảy đều khóc rống. Chỉ thấy trong đám mây sầu mù oán, mập mờ có mấy ngàn oan hồn, thảy đều theo gió tan đi. Thế là Khổng Minh sai tả hữu đem các vật tế ném xuống sông Lư.

Hôm sau, Khổng Minh dẫn đại quân cùng kéo tới bờ nam sông Lư, chỉ thấy mây tan mù tản, gió lặng sóng êm. Nhân thế quân Thục mới vượt được sông Lư. Quả là “vung roi, vỗ bàn đạp, người hát khúc khải hoàn”*. Lúc đi tới Vĩnh Xương, Khổng Minh để Vương Kháng, Lữ Khải ở lại giữ bốn quận, dặn dò Mạnh Hoạch siêng năng chế ngự đám thuộc hạ, vỗ về dân cư, chớ sinh phiền nhiễu, hãy trở về nước Man. Mạnh Hoạch bái biệt rồi đi.

Khổng Minh dẫn đại quân về Thành Đô. Hậu chủ chỉnh đốn loan giá, rời thành ba mươi dặm nghênh tiếp. Dù biết được Thừa tướng đã tới gần, Hậu chủ bèn xuống xe, đứng ở bên đường, đợi Khổng Minh giống như đối đãi với cha. Khổng Minh vội vã xuống xe, mọp ở trên đường, nói:

– Thần chẳng thể bình định cõi Man cho nhanh, khiến chúa thượng ôm lòng lo lắng. Đó là tội của thần vậy.

Hậu chủ dìu Khổng Minh đứng dậy, ngồi cùng xe mà trở về, bày tiệc mừng thái bình, trọng thưởng ba quân. Hơn hai trăm xứ người Man cùng đến dâng cống, thảy đều được hậu đãi, trọng thưởng rồi cho người hộ tống. Ai nấy trở về nước mình. Khổng Minh tâu với Hậu chủ về gia đình của các tướng đã mất vì việc vua. Mỗi người đều được trọng thưởng. Đất đai Tây Thục được mùa no đủ. Lòng người hoan hỉ. Vạn vật phồn thịnh.

Đây nói Ngụy chủ Tào Phi ở ngôi bảy năm, là năm Hoàng Sơ thứ bảy [226], tức năm Kiến Hưng thứ tư nhà Thục. Ban đầu Phi nạp phu nhân Chân Thị, rất có nhan sắc, là người nước Trung Sơn, huyện Vô Cực, con gái của Thượng Cái lệnh là Chân Dật, từ lúc ba tuổi đã mất cha. Giữa niên hiệu Kiến An, Viên Thiệu biết sắc đẹp của nàng, bèn cưới cho con trai giữa là Viên Hi làm vợ. Hi ra ngoài trấn giữ U Châu. Cha Phi là Tào Tháo đánh phá Nghiệp Thành. Phi thấy Chân Thị xinh đẹp, bèn nạp làm vợ, về sau sinh một con trai, tên Duệ, tự là Nguyễn Trọng, từ nhỏ đã thông minh. Phi rất yêu thương. Sau Phi lại nạp con gái của Quách Vĩnh người quận An Bình huyện Quảng Tông làm Quý phi. Người con gái ấy cực đẹp. Cha nàng bảo:

– Con gái ta là vua trong đám con gái vậy.

Bởi thế xưng hiệu là “Nữ vương”. Từ khi Phi nạp vào làm Quý phi rồi, nhân lúc Chân Thị bị thất sủng, Quách quý phi muốn mưu chiếm ngôi chính cung, liền cùng tể thần Trương Thao bàn bạc. Bấy giờ Phi mắc bệnh. Quách quý phi sai Trương Thao khắc một tượng gỗ bằng cây ngô đồng, trên ghi năm sinh của Phi. Quý phi liền trình cho Phi, nói:

– Mới rồi ở chỗ Chân Thị đào được vật này. Đấy là vật trấn yểm bệ hạ đó.

Phi trông thấy thì cả giận, không suy xét thật giả, bèn đem thắt cổ Chân Thị ở lãnh cung, rồi lập Quách quý phi làm hậu. Bởi vì Quách hậu không có con, mới nuôi Tào Duệ làm con mình. Tuy là rất yêu thương, nhưng Phi không lập làm người nối nghiệp. Bấy giờ Duệ mười lăm tuổi, tinh thông cung ngựa. Mùa xuân, tháng hai năm ấy, Phi đem Duệ ra ngoài đi săn. Đi tới chỗ ụ núi, đuổi ra hai mẹ con nhà hươu. Phi một mũi tên bắn ngã hươu quay lại nhìn hươu con, thấy đang nằm ở dưới ngựa của Tào Duệ. Phi hét lớn rằng:

– Con ta sao không bắn đi?

Duệ ở trên ngựa, khóc thưa rằng:

– Bệ hạ đã bắn chết người mẹ. Thần sao nỡ giết luôn đứa con?

Phi nghe thấy, ném cung xuống đất, nói:

– Con ta thực là vị chúa nhân đức vậy.

Bèn lập Duệ làm Tề công, sau đổi thành Bình Nguyên vương.

Mùa hạ, tháng năm, Phi mắc bệnh thương hàn. Trăm nhà thầy thuốc điều trị đều không khỏi. Phi bèn triệu Trung Quân Đại tướng quân Tào Chân, Trấn Quân đại tướng quân Trần Quần, Phủ quân Đại tướng quân Tư Mã Ý. Ba người ấy đều nắm giữ việc lớn của nước nhà, thảy đều vào tẩm cung. Phi gọi Tào Duệ đến, rồi nói với bọn Tào Chân rằng:

– Nay trẫm bệnh đã trầm trọng, chắc là không qua khỏi. Đứa trẻ này tuổi nhỏ. Ba người các khanh hãy giúp đỡ nó. Chớ phụ lòng trẫm.

Ba người đều thưa rằng:

– Bệ hạ sao lại buông ra lời đó? Bọn thần nguyện dốc sức để thờ bệ hạ ngàn thu vạn thuở.

Phi nói:

– Năm nay cửa thành Hứa Xương vô cớ tự sụp, đấy là điềm chẳng lành. Trẫm vốn biết là mình sẽ chết thôi.

Chợt Chinh Đông đại tướng quân Tào Hưu vào cung vấn an. Phi nói:

– Bốn người các khanh đều là bề tôi trụ đá của nước nhà. Nay đều ở đây, trẫm còn lo gì nữa?

Nói dứt, rơi lệ rồi băng. Bấy giờ được bốn mươi tuổi, mất ở điện Gia Phúc, cung Lạc Dương, ở ngôi bảy năm. Sau, Bình Dương hầu Trần Thọ bình rằng:

“Ngụy Văn đế tính trời văn vẻ, hạ bút thành bài; nghe rộng biết nhiều, tài nghệ kiêm toàn; nếu lại có thêm độ lượng rộng rãi, gắng gói lòng thành theo lẽ công bằng, nuôi chí, giữ đạo, mở mang đức trạch, thì ắt cũng chẳng còn xa với hiền chủ thời xưa đâu!”.

Lại có sử quan Tôn Thịnh bình rằng:

“Ngụy vương trong lúc đau buồn không gì nặng hơn, mà lại bày yến tiệc để vui vẻ; ở vào vị thế bắt đầu truyền nối, mà làm sụp nền tảng vương hóa, đến khi nhận nhường ngôi, thì công khai thu nạp hai người con gái, đem điển lễ của tiên thánh biến không thành có, lấy gì để được trọn tuổi trời?”.

Thế là bốn người Tào Chân, Trần Quần, Tư Mã Ý, Tào Hưu một mặt cử ai, một mặt lập Tào Duệ làm Đại Ngụy hoàng đế, truy thụy cho cha là Phi làm Văn hoàng đế, truy thụy cho mẹ là Chân Thị làm Văn Chiêu hoàng hậu. Phong Chung Dao làm Thái phó, Tào Chân làm Đại tướng quân, Tào Hưu làm Đại tư mã, Hoa Hâm làm Thái úy, Vương Lãng làm Tư đồ, Trần Quần làm Tư không, Tư Mã Ý làm Phiếu Kỵ đại tướng quân. Các quan liêu văn võ còn lại, ai nấy đều được phong thưởng. Đại xá thiên hạ. Bấy giờ hai châu Ung, Lương không có quan trấn giữ, thế là Tư Mã Ý dâng biểu xin đi giữ các xứ Tây Lương. Tào Duệ nghe theo, bèn phong Ý làm Đề đốc binh mã các xứ Ung, Lương. Ý nhận chiếu rời đi.

Đây nói tế tác phi báo vào Xuyên, tới gặp Khổng Minh. Khổng Minh cả kinh, nói:

– Tào Phi đã chết, con thơ là Tào Duệ lên ngôi, những kẻ khác chẳng cần để ý. Chỉ có người quận Hà Nội, huyện Ôn là Tư Mã Ý. Người này là anh hùng ở đời, nay tổng đốc quân mã Ung, Lương, nếu hắn huấn luyện xong xuôi, thì ắt thành họa lớn cho Thục. Chi bằng cất quân trước để đánh y, diệt trừ kẻ này, để dứt hậu họa.

Tham quân Mã Tắc nói:

– Nay Thừa tướng mới bình Man về, quân mã mệt mỏi, chỉ nên nghỉ ngơi dưỡng sức, há nên viễn chinh nữa ư? Muốn trừ Tư Mã Ý thì chẳng khó. Mỗ có một kế, chẳng cần nhọc sức Thừa tướng giương cung nỏ, cũng khiến Tư Mã Ý tự chết trong tay Tào Duệ. Chưa biết ý ngài có ưng chăng?

Khổng Minh nghe nói, bèn hỏi kể ấy. Thử xem Mã Tắc sẽ nói ra kế gì đây? Hãy nghe hồi sau phân giải.

182. KHỔNG MINH LẦN ĐẦU DÂNG XUẤT SƯ BIỂU

Đây nói Khổng Minh hỏi Mã Tắc rằng:

– Có diệu kế gì có thể khiến Tư Mã Ý tự chết trong tay Tào Duệ? Xin nói rõ ra.

Thế là Mã Tắc hiến kế rằng:

– Tư Mã Ý tuy là đại thần triều Ngụy, mà Tào Duệ bình thường vẫn nghi. Sao không bí mật sai người tới các xứ Lạc Dương, quận Nghiệp, tung lời gièm pha, nói rằng người này muốn phản; rồi làm ra bảng văn công cáo thiên hạ của Tư Mã Ý, treo khắp các nơi, khiến Tào Duệ trong lòng nghi, ắt là sẽ giết người này thôi.

Khổng Minh cả mừng nghe theo, bèn sai người bí mật thi hành kế ấy.

Đây nói trên cửa thành Nghiệp có treo một tờ bố cáo. Người giữ cửa xé lấy đem tâu với Tào Duệ. Duệ xem qua, cả kinh tái mặt. Bài văn ấy nói:

“Phiếu Kỵ đại tướng quân, Tổng lĩnh quân mã các xứ ung, Lương là Tư Mã Ý kính cẩn đem tín nghĩa bố cáo với thiên hạ rằng:

Ngày trước Thái Tổ Vũ hoàng đế sáng lập cơ đồ, bốn muốn lập Trần Lưu Dương Tử Kiến làm chủ xã tắc. Chẳng may gian nịnh tụ tập, cho nên rồng ẩn đã lâu. Nay hoàng tôn Tào Duệ vốn không đức hạnh, ngông cuồng tự chiếm ngôi tôn, phụ lại di ý của Thái Tổ. Nay ta ứng mệnh trời, thuận lòng người, để thỏa lòng mong của vạn dân, chọn ngày cất quân tới cửa ải. Hãy trau sớm tới vâng mệnh vua mới. Nếu ai không thuận, sẽ diệt chín họ! Trước tiên đưa các văn này, hãy nghe cho rõ”.

Tào Duệ nghi lắm, vội hỏi quần thần. Bọn Thái úy Hoa Hâm tâu rằng:

– Tư Mã Ý dâng biểu xin giữ Ung, Lương, chính là vì việc này đó. Lúc trước Thái Tổ Vũ hoàng đế thường bảo với quần thần: “Tư Mã Ý như ưng nhìn sói ngoảnh, không thể giao phó binh quyền, lâu ngày ắt thành họa lớn cho quốc gia”. Ngày nay ý phản đã manh nha, hãy mau giết đi.

Nói chưa dứt, Vương Lãng lại tâu rằng:

– Tư Mã Ý biết rõ thiên văn, tinh thông thao lược, rất hiểu quân cơ, thường có lòng gồm thâu thiên hạ. Nay nếu không trừ, để lâu ắt sẽ thành mối họa Vương Mãng đó.

Tào Duệ giáng chỉ, toan định cất quân ngự giá thân chinh. Chợt Đại tướng quân Tào Chân ở trong ban bộ bước ra, nói:

– Không thể. Ngày xưa Văn đế gửi con côi cho bốn người bọn thần, là đã biết Tư Mã Ý không có bụng khác rồi. Nay vô cớ cất quân, đấy là ép hắn phản. Huống hồ, Thục, Ngô chưa trừ. Có nhiều gian tế dùng kế li gián, khiến vua tôi tự loạn. Chúng sẽ thừa cơ tập kích. Bệ hạ chưa thể tin ngay.

Duệ nói:

– Nếu Tư Mã Ý gây biến, hối hận sao kịp?

Chân lại nói:

– Nếu trong lòng bệ hạ thấy không ổn, hãy học theo kế Hán Cao Tổ tuần du Vân Mộng. Bệ hạ hãy đi tới An Ấp*. Tư Mã Ý tất nhiên sẽ ra đón, có thể xem xét động tĩnh của hắn, bắt hắn ở ngay trước xe thì mới được.

Duệ làm theo, bèn sai Tào Chân làm Giám quốc, rồi dẫn mười vạn quân Ngự Lâm, đi thẳng tới An Ấp.

Bấy giờ Tư Mã Ý quả nhiên không biết gì, muốn để thiên tử thấy binh thế oai nghiêm, bèn chỉnh đốn binh mã, dẫn mấy vạn giáp sĩ tới nghênh đón. Cận thần tâu rằng:

– Tư Mã Ý quả nhiên dẫn hơn mười vạn giáp sĩ khỏe mạnh, kéo tới kháng cự, thật là có lòng phản rồi.

Duệ vội vàng sai Tào Hưu dẫn tinh binh đi trước đón đầu. Tư Mã Ý thấy quân kéo tới, chỉ nghĩ là xa giá đã tới, bèn mọp bên đường mà đón. Tào Hưu đi ra, nói:

– Trọng Đạt chịu trọng trách gửi con côi của Văn đế, vì cớ gì lại làm phản vậy?

Ý cả kinh tái mặt, mồ hôi ướt cả người, bèn hỏi nguyên cớ. Hưu kể ra rành rọt. Ý nói:

– Đấy là mưu gian li gián của Ngô, Thục đó! Muốn để vua tôi chúng ta tự tàn hại nhau, chúng sẽ thừa thế trống rỗng mà tập kích thôi. Mỗ sẽ tự đi gặp thiên tử!

Ý vội cho quân lui, đi thẳng tới trước xe của Duệ, quỳ mọp, khóc mà tâu rằng:

– Thần chịu trọng trách gửi con côi của tiên đế, sao lại có lòng khác? Đó ắt là kế lừa của Ngô, Thục rồi. Thần xin tổng quản đám quân này, thực là muốn phá Thục trước, rồi sau đánh Ngô, để báo đáp tiên đế và bệ hạ thôi.

Duệ nghi ngờ chưa quyết. Hoa Hâm tâu rằng:

– Chẳng thể giao cho binh quyền. Hãy cách chức cho về quê. Đó là cách Hán Văn để báo đáp Chu Bột đó.

Duệ y theo lời đó, bèn lột bỏ hết quan chức của Tư Mã Ý, sai Tào Hưu Tổng đốc binh mã Ung, Lương. Tư Mã Ý bị đuổi về quê. Ngụy chủ Tào Duệ trở về Lạc Dương.

Đây nói tế tác dò thám được việc ấy, bèn báo vào trong Xuyên. Khổng Minh nghe tin, cả mừng nói:

Ta muốn phạt Ngụy đã lâu rồi. Chỉ hiềm Tư Mã Ý tổng đốc đám người ở Ung, Lương. Nay đã trúng kế bị biếm truất, ta có còn lo gì nữa đây?

Hôm sau, Hậu chủ coi chầu sớm, đại hội các quan liêu. Khổng Minh rời ban, dâng Xuất sư biểu. Tờ biểu ấy nói:

“Tiên đế sáng nghiệp chưa được nửa chừng, mà giữa đường đã băng. Nay thiên hạ chia ba, Ích Châu mệt mỏi. Đấy thực là lúc nguy cấp tồn vong vậy. Thế mà bề tôi thị vệ chẳng biếng nhác ở bên trong, kẻ sĩ trung thành xả thân ở bên ngoài, ấy là vì nhớ đến ơn tri ngộ của tiên đế, nên muốn báo đáp cho bệ hạ vậy. Thực nên mở rộng sự lắng nghe của bậc thánh, để làm rạng rỡ đức sót của tiên đế, khuếch trương khí thế của chí sĩ, chẳng nên tùy tiện tự mình phỉ báng, khinh bạc, dẫn dụ kẻ quên nghĩa, để tắc nghẽn đường can gián trung thành.

Trong cung, trong phủ* đều là một thể, thăng quan phạt tội, khen thưởng chê bai chớ nên phân biệt. Nếu có kẻ gian trá phạm pháp, hoặc người trung thành, hiền đức, nên giao cho hữu ti bàn luận hình phạt, khen thưởng cho họ, để làm rõ chính trị* công bằng, sáng suốt của bệ hạ. Chớ nên thiên vị riêng tư, khiến cho trong ngoài có hai khuôn phép.

Bọn Thị trung, Thị lang Quách Du Chi, Phú Y, Đổng Doãn đều là người hiền lương thành thực, trung hậu chất phác, biết lo lắng. Đấy là người tiên đế tuyển chọn, đề bạt hòng để lại cho bệ hạ. Kẻ ngu này cho rằng việc ở trong cung chẳng kể lớn nhỏ, thảy đều nên bàn bạc rồi sau mới thi hành, ắt có thể lấp đầy chỗ thiếu sót, lại thêm có ích.

Tướng quân Hướng Sủng tính tình hiền hòa, công bằng, rất hiểu việc quân. Ngày xưa từng dùng thử, tiên đế khen rằng: “Tài năng”. Thế là bảo mọi người bàn bạc tiến cử Sủng Làm Đốc. Kẻ ngu này cho rằng việc ở trong doanh chẳng kể lớn nhỏ, thảy đều nên bàn bạc, ắt có thể khiến hàng trận hòa mục, người giỏi kẻ kém đều có chỗ dùng.

Gần gũi hiền thần, lánh xa tiểu nhân, đấy là điều Tiền Hán dựa vào để được hưng thịnh. Gần gũi tiểu nhân, xa lánh hiền thần, đấy là điều Hậu Hán dựa vào đó mà nghiêng đổ. Lúc tiên đế còn, mỗi lần cùng thần bàn luận việc ấy, chưa từng không than tiếc, căm hận với Hoàn, Linh vậy. Thị trung, Thượng thư, Trưởng sử, Tham quân*, thảy đều là bề tôi trung trinh, sẵn sàng tử tiết. Nếu bệ hạ gần gũi, tin tưởng, thì ắt Hán thất hưng thịnh có thể đến ngày mà đợi.

Thần vốn là áo vải, cấy cày ở Nam Dương, muốn cẩu thả giữ mạng trong thời loạn, chẳng cầu mang tiếng với chư hầu. Tiên đế chẳng cho thần là ti tiện, đội ơn tự hạ mình đến thăm thần ba lần ở nơi lều cỏ, hỏi thần về việc lúc đương thời, bởi thế mà cảm kích, hứa cùng tiên đế ruổi rong. Về sau gặp ngay lúc nghiêng đổ, nhận chức giữa đám bại quân, vâng lệnh trong cơn nguy cấp, đến nay đã hai mươi mốt năm rồi. Tiên đế biết thần cẩn thận, bởi thế lúc sắp băng mới đem việc lớn gửi gắm cho thần. Từ lúc nhận mệnh đến nay, sớm tối lo lắng than thở, sợ chẳng làm tròn lời phó thác, làm tổn hại sự sáng suốt của tiên đế, bởi thế tháng năm vượt sông Lư, đi sâu vào xứ bất mao. Nay phương Nam đã lên định, binh giáp đã đầy đủ, nên khuyến khích dẫn dắt ba quân, bắc định Trung Nguyên. Xin vắt kiệt sự ngu đần, để quét sạch gian tà, phục hưng Hán thất, về lại đô cũ. Đấy là thần muốn báo đáp tiên đế, cũng là chức phận trung thành với bệ hạ vậy. Còn như châm chước thêm bớt, dâng hết lời trung, là trách nhiệm của bọn Du Chi, Y, Doãn. Mong bệ hạ ủy thác cho thần đi đánh giặc, lập công hưng phục. Nếu việc chẳng thành ắt trị tội của thần, để báo cáo với anh linh tiên đế. [Nếu chẳng có lời bàn để chấn hưng đức độ, ắt]* trách lỗi của bọn Du Chi, Y, Doãn, để tỏ rõ sự lười biếng của họ. Bệ hạ cũng nên tự mưu tính, chọn lựa đường thiện, xét nhận lời hay, ngẫm kỳ dị chiếu của tiên đế.

Thần chịu ơn huệ, không nén được cảm kích. Nam sắp đi xa, lúc sắp lên đường lại khóc lóc, chẳng biết nói gì. Kính dâng biểu”.

Hậu chủ đọc tờ biểu xong, bèn nói rằng:

– Tướng phụ đánh Man, lặn lội gian nan, mới vừa về đô, ngồi chưa yên chiếu; nay lại muốn bắc chinh, sợ làm hao tổn tinh thần.

Khổng Minh nói:

– Thần nhận trọng trách gửi con côi của tiên đế, đêm ngày chưa từng xem thường. Ngày nay bình Man về nước đã hơn một năm rồi. Quân mã đã phấn chấn, khí giới đã đầy đủ, các thứ lương thảo đều đã chuẩn bị xong. Chẳng nhân lúc này đánh kẻ nghịch, khôi phục Trung Nguyên thì còn đợi đến ngày nào đây?

Chợt Thái sư Tiều Chu ở trong ban bước ra tâu rằng:

– Thần ban đêm xem thiên tượng, thấy vượng khí ở phương bắc đang thịnh. Sao chiếu sáng gấp bội phần. Chưa thể mưu đồ được.

Rồi ngoảnh lại nói với Khổng Minh:

– Thừa tướng hiểu sâu thiên văn, vì sao lại miễn cưỡng mà làm?

Khổng Minh nói:

– Đạo lý của trời biến đổi khôn lường, há có thể câu nệ ư? Nay ta hãy tạm đưa quân mã tới Hán Trung, xem xét động tĩnh của chúng mà hành động.

Bọn Tiều Chu can ngăn không được. Thế là Khổng Minh bèn để bọn Quách Du Chi, Đổng Doãn, Phí Y làm Thị trung, coi sóc hết các việc trong cung, lại để Hướng Sủng làm Đại tướng, Tổng đốc quân Ngự Lâm; Tưởng Uyển làm Tham quân, Trương Duệ làm Trưởng sử, nắm giữ việc trong phủ Thừa tướng; lại để Đỗ Quỳnh lại làm Gián nghị Đại phu; Đỗ Vi, Dương Hồng làm Thượng thư; Mạnh Quang, Lai Mẫn làm Tế tửu, Doãn Mặc, Lý Soạn làm Bác sĩ; Khích Chính, Phí Thi làm Bí thư; Tiều Chu làm Thái sử. Văn võ quan liêu trong ngoài hơn hai trăm người, cùng xử lý việc trong Thục.

Khổng Minh nhận chiếu cất quân, khôi phục Trung Nguyên, trùng hưng Hán thất. Khổng Minh tạm trở về phủ, gọi các tướng tới nghe lệnh: Tiền đốc bộ, Trấn Bắc tướng quân, lĩnh Thừa tướng Tư mã, Lương Châu thứ sử, Đô đình hầu Ngụy Diên; Tiền quân Đô đốc, lĩnh Phù Phong Thái thú Trương Dực; Nha Môn tướng, Bì tướng quân Vương Bình; Hậu quân Lĩnh binh sứ An Hán tướng quân, lĩnh Kiến Ninh Thái thú Lý Khôi; Phó tướng Định Viễn tướng quân, lĩnh Hán Trung Thái thú Lữ Nghĩa; kiêm quản vận lương Tả quân Lĩnh binh sứ, Bình Bắc tướng quân, Trần Thương hầu Mã Đại; Phó tướng Phi Vệ tướng quân Liếu Hóa; Hữu quân Lĩnh binh sứ, Phấn Uy tướng quân, Bác Dương đình hầu Mã Trung; Phủ Nhung tướng quân, Quan Nội hầu Trương Nghi; hành Trung quân sư, Xa Kỵ đại tướng quân, Đô hương hầu Lưu Diễm; Trung giám quân, Dương Vũ tướng quân Đặng Chi; Trung tham quan, An Viễn tướng quân Mã Tắc; Tiền tướng quân, Đô đình hầu Viên Sâm*; Tả tướng quân, Cao Dương hầu Ngô Ý; Hữu tướng quân Huyền Đô hầu Cao Tường; Hậu tướng quân, An Lạc hầu Ngô Ban; Lĩnh trưởng sử, Tuy Quân tướng quân Dương Nghi; Tiền tướng quân, Chinh Nam tướng quân Lưu Ba; Tiền hộ quân, Thiên tướng quân Hán Thành đình hầu Hứa Doãn; Tả hộ quân, Đốc Tín trung lang tướng Đinh Hàm; Hữu hộ quân, Thiên tướng quân Lưu Mẫn; Hậu hộ quân, Điển Quân trung lang tướng Quan Ung*; Hành tham quan, Chiêu Vũ trung lang tướng Hồ Tế; Hành tham quan, Gián Nghị tướng quân Diêm Yến; Hành tham quân, Thiên tướng quân Thoán Tập; Hành tham quân, Bì tướng quân Đỗ Nghĩa; Vũ Lược trung lang tướng Đỗ Ki, Tuy Nhung Đô úy Thịnh Bột; Tòng sự, Vũ Lược trung lang tướng Phàn Kì, Điển quân Thư ký Phàn Kiến; Thừa tướng Lệnh sử Đổng Quyết; Trường tiền Tả hộ vệ sứ, Long Tương tướng quân Quan Hưng, Hữu hộ vệ sứ, Hổ Dực tướng quân Trương Bao. Khổng Minh nhận chiếu phong Gia Cát Lượng làm Bình Bắc đại đô đốc, Thừa tướng, Vũ Hương hầu, lĩnh Ích Châu mục, trông coi các việc trong ngoài.

Khổng Minh sai phái xong rồi, lại để bọn Lý Nghiệm giữ cửa Xuyên, để cự Đông Ngô. Chọn năm Kiến Hưng thứ năm [227], mùa xuân, tháng ba, ngày Bính Dần ra quân. Chợt dưới trướng có một lão tướng cao giọng tiến lên, nói:

– Ta tuy tuổi già, nhưng vẫn còn có sức khỏe của Liêm Pha, anh hùng của Mã Viện. Hai cổ nhân ấy còn không chịu già, vì cớ gì không dùng ta đây?

Mọi người nhìn ra, thì là Thường Sơn Triệu Tử Long. Khổng Minh nói:

– Ta từ khi bình Man trở về độ, Mã Mạnh Khởi mắc bệnh qua đời, ta rất tiếc nuối, đã gãy mất cánh tay phải. Nay tướng quân tuổi tác đã cao, chỉ sợ hơi có sơ sót, thì làm lung lay danh tiếng anh hùng một đời, làm giảm nhuệ khí của Tây Thục.

Tử Long lớn tiếng nói:

– Ta từ khi theo chân tiên đế đến nay, lâm trận ắt không lùi, thấy địch thì đi trước. Đại trượng phu được chết trên chiến trường là may mắn. Ta có hối hận gì? Nguyện làm Tiền bộ Tiên phong!

Khổng Minh lại ba lần khổ sở khuyên can mà không nghe. Tử Long nói:

– Nếu chẳng cho ta làm tiên phong, thì xin chết ngay ở dưới thềm!

Khổng Minh nói:

– Tướng quân nếu đã muốn làm Tiên phong, thì phải được một người đi chung.

Lời chưa dứt, một người ứng tiếng nói:

– Mỗ tuy bất tài, nguyện cùng lão tướng quân dẫn một cánh quân đi trước, làm tiên phong phá địch.

Khổng Minh trông ra, thì là người quận Nghĩa Dương huyện Tân Dã, hiện làm Trung giám quân, Dương Vũ tướng quân, họ Đặng, tên Chi, tự là Bá Miêu. Khổng Minh cả mừng, liền phát năm ngàn tinh binh, mười viên phó tướng, theo Tử Long, Đặng Chi làm tiên phong đi trước. Khổng Minh xuất sư. Hậu chủ và trăm quan tiễn ra ngoài cửa bắc mười dặm. Khổng Minh từ biệt Hậu chủ rồi đi. Cờ xí rợp đồng, giáp, qua như sương. Dân chúng ven đường mang giỏ cơm bầu tượng nghênh đón vương sư. Khổng Minh dẫn đại quân, nhắm Hán Trung nối nhau tiến lên.

Đây nói ngoài biên giới do thám được việc ấy, bèn báo vào Trung Nguyên. Hôm ấy, Ngụy chủ Tào Duệ thiết triều. Cận thần tâu rằng:

– Quan ở biên giới báo rằng Gia Cát Lượng dẫn hơn ba mươi vạn đại quân, ra đón đồn ở Hán Trung, sai Triệu Vân, Đặng Chi làm Tiền bộ Tiên phong, dẫn quân vào cõi. Việc quân rất gấp.

Duệ cả kinh, vội hỏi quần thần rằng:

– Ai có thể làm tướng, để lui quân Thục?

Chợt một người ứng tiếng từ trong ban bước ra, nói:

– Cha của thần chết ở Hán Trung, căm hận nghiến răng, chưa từng báo được. Nay quân Thục phạm cõi, thần nguyện dẫn mãnh tướng dưới trướng, xin bệ hạ ban cho quân Quan Tây, trên sẽ vì nước nhà ra sức, dưới sẽ vì phụ thân báo thù. Thần chết vạn lần cũng không hối hận!

Mọi người trông ra, thì là con trai của An Tây Trấn Đông tướng quân, Thị trung Thượng thư, Giả tiết Hạ Hầu Uyên là Hạ Hầu Mậu*. Mậu tự là Tử Lâm, từ nhỏ đã chuyển qua làm con nuôi cho Hạ Hầu Đôn. Sau Hạ Hầu Uyên bị Hoàng Trung chém chết, Ngụy Vũ đế Tào Tháo thương xót, chọn Mậu làm Phò mã của Thanh Hà công chúa, vì thế trong triều kính trọng Mậu. Mậu tuy nắm giữ binh quyền, nhưng tính nóng nảy, keo kiệt, chưa từng ra trận. Bấy giờ Tào Duệ liền sai Hạ Hầu Mậu làm Đại đô đốc, điều động các lộ binh mã Quan Tây đi nghênh địch. Chợt một người can rằng:

– Không thể!

Mọi người trông ra, thì là Tư đồ Vương Lãng. Lãng tâu rằng:

– Hạ Hầu phò mã chưa từng trải qua chiến trận, nay giao cho trách nhiệm lớn, thì chẳng nên đâu. Lại thêm Gia Cát Lượng túc trí đa mưu, rất hiểu thao lược, chẳng thể cùng đối địch được.

Hạ Hầu Mậu nạt đi, nói:

– Lẽ nào Tư đồ đã liên kết với Gia Cát Lượng, muốn làm nội ứng ư? Ta từ nhỏ theo cha học tập Thao, Lược, rất hiểu binh pháp. Ngươi vì sao lại khinh ta nhỏ tuổi? Ta nếu không bắt sống Gia Cát Lượng, thề không trở về gặp Thiên tử!

Bọn Vương Lãng không dám nói gì. Hạ Hầu Mậu từ biệt Ngụy chủ, đêm ngày đi tới Trường An, điều hơn hai mươi vạn quân từ các lộ binh mã Quan Tây, tới đối địch với Khổng Minh. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao?

183. TRIỆU TỬ LONG ĐẠI PHÁ QUÂN NGỤY

Kiến Hưng năm thứ năm [227], Khổng Minh dẫn quân tiến tới Miện Dương, đi ngang qua phần mộ của Mã Siêu, bèn sai em là Mã Đại mặc đồ tang. Khổng Minh tự mình đến tế. Người Thục là Dương Hí làm bài tán rằng:

Phiếu Kỵ trỗi dậy

Liên hoành, hợp tung

Đứng đầu Tam Tần

Giữ cõi Hà, Đồng

Bày kế trên triều

Hoặc giống, hoặc khác

Địch bày thành lũy

Nhà nát, quân tan

Theo đạo, trái đức

Nương phượng, vin rồng.

Lại có sử quan làm bài tán ở miếu Mã Mạnh Khởi rằng:

Tây Xuyên Mã Mạnh Khởi

Danh tiếng động Quan Trung

Kiêu dũng như Tín, Bố

Anh hùng sánh Quan, Trương

Vị Kiều khoe sáu trận

Yên Thục dâng công lao

Tào Tháo nghe hơi sợ

Tiếng thơm lan đất Nhung.

Khổng Minh tế xong, bèn trở về trại, bàn bạc việc tiến binh. Chợt thám mã từ xa tới báo:

– Ngụy chủ Tào Duệ sai Phò mã Hạ Hầu Mậu điều động quân mã các lộ Quan Tây, tới đây chống cự.

Chợt Ngụy Diên lên trường hiến kế sách rằng:

– Hạ Hầu Mậu là con em nhà giàu sang, nhu nhược, không có mưu kế. Hãy ban cho tôi năm ngàn tinh binh, đi thẳng ra Bao Châu, men theo Tần Lĩnh đi về đông, theo Tí Ngọ cốc lên phía bắc. Trong vòng mười ngày có thể đến Trường An. Hạ Hầu Mậu nếu nghe tin mỗ kéo ùa đến, tất nhiên sẽ vứt thành, nhắm hướng Hoành môn, Để các* mà chạy thôi! Những lương thảo bị bỏ lại, đủ để sử dụng. Mỗ sẽ từ phía đông đánh lại. Thừa tướng hãy xua hết quân mã, từ Tà Cốc tiến ra. Nếu như làm thế thì ắt từ Hàm Dương về phía tây, một lần hành động là bình định rồi. Đó là kế vạn toàn vậy.

Khổng Minh cười, nói:

– Đấy chẳng phải là kế vạn toàn đâu. Ngươi khinh Trung Nguyên không có người tài năng. Nếu như có kẻ dâng lời, sai quân ngăn chặn đường núi, thì chẳng phải chỉ khiến năm ngàn người bị hại, mà còn tổn thương nhuệ khí nhiều lắm. Quyết chẳng thể dùng.

Ngụy Diên lại nói:

– Thừa tướng từ đường lớn tiến quân. Bên kia ắt sẽ cất hết quân ở Quan Trung, đón đánh ở trên đường, ắt làm hao tổn sinh linh, mà ngày nào mới chiếm được Trung Nguyên?

Khổng Minh nói:

– Ta từ Lũng Hữu ra theo đường lớn bằng phẳng, tiến quân có phép tắc, há chẳng thắng sao?

Bèn không dùng kế của Ngụy Diên, rồi liền sai người ra lệnh cho Triệu Vân tiến quân.

Đây nói Hạ Hầu Mậu ở Trường An tụ họp các lộ quân mã. Bấy giờ có đại tướng Tây Lương là Hàn Đức, giỏi dùng búa Khai Sơn, có cái dũng vạn người không chống nổi, dẫn tám vạn quân các lộ Tây Khương kéo tới, yết kiến Hạ Hầu Mậu. Mậu trọng thưởng xong rồi, bèn sai Hàn Đức làm Tiên phong.

Đức có bốn con trai, thảy đều tinh thông võ nghệ, cung ngựa hơn người: con trưởng là Hàn Anh, con thứ hai là Hàn Dao, con thứ ba là Hàn Quỳnh, con thứ tư là Hàn Kì. Thật là kẻ sĩ hùng vĩ! Hàn Đức đem theo bốn con trai cùng với tám vạn quân Khương, tìm đường tiến lên. Đi tới núi Phụng Minh thì đụng đầu quân Thục. Hai bên đối trận. Hàn Đức cưỡi ngựa ra. Bốn con trai đứng hai bên. Đức cao giọng mắng lớn rằng:

– Tên giặc phản quốc! Sao dám xâm phạm bờ cõi của ta?

Triệu Tử Long cả giận, vung thương, phóng ngựa, chỉ thách một mình Hàn Đức ra giao chiến. Con trưởng là Hàn Anh vọt ngựa, vùng thương tới nghênh chiến. Đánh chưa được ba hiệp, đã bị Tử Long một thương đâm rơi xuống ngựa. Con thứ là Hàn Dao thấy vậy thì cả giận, phóng ngựa, múa đao, tới bắt Tử Long. Tử Long thi triển hổ uy của ngày xưa, tinh thần phấn chấn, tới đón đánh Hàn Dao. Dao đối địch không nổi. Con thứ ba là Hàn Quỳnh thấy thế thì bốc giận, vội vung Phương Thiên kích, giục ngựa xông lên giáp công. Tử Long chẳng hề sợ hãi, thương pháp không loạn. Con thứ tư là Hàn Kì thấy hai anh đánh không lại Tử Long, bèn vỗ ngựa, huơ hai thanh đao nhật nguyệt xông tới, vây lấy Tử Long. Tử Long ở ngay chính giữa, một mình chiến ba tướng. Lát sau, Hàn Kì trúng một nhát thương, rơi xuống ngựa. Trong trận Ngụy có một tướng cứu đem đi. Tử Long quay mũi thương chạy luôn. Hàn Quỳnh gác kích, liền lấy cung tên để bắn. Bắn liền ba phát, đều bị Tử Long dùng thương gạt đi. Quỳnh cả giận, bèn rút Phương Thiên kích, phóng ngựa đuổi theo; liền bị Tử Long bắn lén một mũi tên, trúng ngay mặt, rơi xuống ngựa chết. Hàn Dao vội giục ngựa kéo tới, vung đao chém ngay Tử Long. Tử Long không kịp đổi binh khí, bèn vứt hết cung, thương, né thanh bảo đao, bắt sống Hàn Dao đem về trận; rồi phóng ngựa trở lại lấy thương, đánh qua trận bên kia. Hàn Đức thấy bốn con trai đều mất mạng trong tay Tử Long, gan mật vỡ vụn, chạy trước vào trong trận. Quân Tây Lương vốn đã nghe danh Tử Long, lại thấy vẫn còn anh hùng, ai dám giao tranh? Hễ ngựa của Tử Long tới chỗ nào, hét to một tiếng là trận liền rẽ ra, bỏ chạy tán loạn. Trận nào trận nấy đều chạy lùi, liền bị Tử Long một ngựa một thương, qua lại xung đột, như vào chỗ không người. Người đời sau có thơ tán rằng:

Nhớ lại Thường Sơn Triệu Tử Long

Tuổi đà bảy chục, lập kỳ công

Giết phăng bốn tướng, xông vào trận

Anh hùng chẳng khác thuở Đương Dương.

Đặng Chi thấy Tử Long thắng lớn, bèn dẫn quân Thục đuổi giết. Quân Tây Lương thua to bỏ chạy. Hàn Đức sợ bị Tử Long bắt được, bèn bỏ giáp chạy bộ để trốn. Tử Long, Đặng Chi thu quân về trại. Chi chúc mừng rằng:

– Mỗ thấy tướng quân anh hùng như thế, chẳng dè thọ đã bảy mươi, mà tinh thần vẫn còn nguyên. Hôm nay ở trước trận tiền một mình thắng bốn tướng, người đời hiếm có!

Tử Long nói:

– Thừa tướng cho rằng ta già cả, chẳng muốn sử dụng. Ta vì thế muốn lấy công lao này để tỏ cho biết.

Bèn sai người giải Hàn Dao tới và đem thư báo tiệp đưa tới chỗ Khổng Minh.

Đây nói Hàn Đức dẫn quân thua trở về gặp Hạ Hầu Mậu, khóc kể mọi việc. Mậu tự dẫn binh tới nghênh chiến Tử Long. Chợt có thám mã báo vào trại Thục, nói Hạ Hầu Mậu tự dẫn binh đến. Tử Long bèn lên ngựa, vung thương, dẫn hơn ngàn quân, tới núi Phụng Minh dàn bày thế trận. Hôm ấy Hạ Hầu Mậu đội mũ khôi vàng, mặc giáp vàng, ngồi ngựa Tuyết Bạch, tay cầm đại đao, đứng ở dưới cửa cờ. Thấy Tử Long vọt ngựa vung thương, rong ruổi qua lại, Mậu muốn tự ra đánh. Hàn Đức ở sau lưng nói rằng:

– Mối thù giết bốn con trai của ta, sao lại không báo?

Bèn phóng ngựa, huơ búa khai sơn, chạy thẳng tới bắt Tử Long. Tử Long phẫn nộ, vùng thương tới đón đánh. Chiến chưa được ba hiệp, đã một thương đâm Hàn Đức chết ở dưới ngựa, rồi vội phóng ngựa chạy thẳng tới bắt Hạ Hầu Mậu. Mậu vội chạy trốn vào trong trận. Đặng Chi xua quân ùa giết. Quân Ngụy lại thua một trận, lui hơn hai mươi dặm dựng trại. Mậu suốt đêm bàn bạc với các tướng, nói:

– Ta từ lâu đã nghe danh Triệu Vân, mà chưa từng thấy mặt. Ngày nay đã già, mà vẫn còn anh hùng, mới tin việc ở Đương Dương, Trường Bản. Một kẻ không ai địch lại như thế, phải làm sao đây?

Tham quan Trình Vũ* tiến lên nói:

– Mỗ liệu rằng Triệu Vân là loại hữu dũng vô mưu, chẳng đủ lo đâu. Ngày mai Đô đốc hãy dẫn binh tới, trước tiên mai phục hai cánh quân ở hai bên tả hữu. Khi lâm trận Đô đốc hãy lui trước, dụ Triệu Vân tới chỗ có phục binh. Đô đốc lập tức lên núi chỉ huy, quân mã bốn mặt trùng trùng vây chặt, thì đủ bắt hắn rồi.

Mậu nghe theo lời đó, bèn sai Thần Vũ tướng quân Đông Hi dẫn ba vạn quân mai phục bên trái, Chinh Tây tướng quân Tiết Tắc dẫn ba vạn quân mai phục bên phải. Hai người dẫn quân đi mai phục.

Hôm sau, Hạ Hầu Mậu chỉnh đốn chiêng trống, cờ xí, dẫn quân tiến lên. Tử Long, Đặng Chi ra nghênh chiến. Chi ngồi ở trên ngựa nói với Tử Long rằng:

– Đêm trước Tử Long giết chết Hàn Đức. Quân Ngụy không dám đánh, thua to mà chạy. Hôm nay lại tới, ắt có điều dối trá. Lão tướng quân hãy đề phòng.

Tử Long nói:

– Xem chừng thằng trẻ ranh còn hơi sữa ấy, sao đủ nói tới? Hôm nay ta ắt sẽ bắt hắn.

Chỉ thấy ở dưới đám cờ xí trong quân Ngụy, Hạ Hầu Mậu cùng các tướng thách đánh. Tử Long bốc giận, liền vỗ ngựa xông ra. Tướng Ngụy là Thiên tướng quân Phan Toại ra nghênh chiến. Đánh chưa được ba hiệp, Toại này ngựa bỏ chạy. Tử Long đuổi theo. Tám viên tướng trong trận Ngụy cùng kéo tới đón đánh, để cho Hạ Hầu Mậu chạy trước. Tám viên tướng cũng liền thua chạy. Tử Long thừa thể đuổi giết. Đặng Chi cũng cầm quân tiến đánh. Tử Long đi sâu vào đất hiểm. Bốn mặt tiếng hò reo nổi lên. Lúc Đặng Chi vội thu quân, thì bên trái có Đổng Hi, bên phải có Tiết Tắc, hai lộ quân kéo đến. Bởi vì Chi ít quân, chẳng thể giải cứu, nên Tử Long bị vây khốn trong trận. Tử Long xông pha đông tây. Quân Ngụy càng dày. Bấy giờ trong tay Tử Long chỉ có hơn ngàn người, đánh tới dưới dốc núi, chỉ thấy Mậu ở trên núi chỉ huy ba quân. Tử Long chạy tới phía đông thì chỉ về phía đông. Chấp Pháp quan đứng bên cạnh cầm cờ nhắm hướng đông mà trỏ. Quân mã liền nhằm hướng đông bao vây. Vì thế mà không qua lọt. Tử Long dẫn binh đánh lên trên núi. Chợt ở giữa chừng núi có cây gỗ, pháo đá đánh xuống, chẳng thể lên núi được. Trên núi cung nỏ như mưa. Quân Thục chết và bị thương quá nửa. Tử Long từ giờ Thìn đánh tới giờ Dậu, chẳng chạy thoát được. Tử Long ở giữa vòng vây, xuống ngựa nghỉ ngơi một lát, đợi trăng sáng sẽ xông trận. Mới vừa ngồi lên áo giáp, ánh trăng đã lên. Bốn bề ánh lửa rực trời, tiếng trống vang rền, tên, đá như mưa. Quân Ngụy đánh tới, thảy đều kêu rằng:

– Triệu Vân hãy hàng cho sớm!

Tử Long vội lên ngựa nghênh địch. Quân mã bốn mặt dần dần ép tới gần. Tên nỏ từ tám hướng bắn đan xen nhau rất gấp. Người ngựa đều chẳng thể xông lên. Tử Long ngửa mặt lên trời than rằng:

– Ta chẳng chịu già, phải chết ở đất này rồi!

Chợt ở góc đông bắc có tiếng hò reo nổi to. Quân Ngụy bỏ chạy tan tác. Một đám quân đánh tới. Kẻ đi đầu là một đại tướng mặc bào tía, giáp bạc, cầm Trượng Bát Điểm Cương Mâu, đang cầm một cái đầu người. Tử Long trông ra, thì là Hổ Dực tướng quân Trương Bao, Bao trông thấy Tử Long, nói rằng:

– Thừa tướng sợ lão tướng quân sơ sẩy, đặc biệt sai lỗ dẫn năm ngàn quân tới tiếp ứng. Nghe tin lão tướng quân bị khốn ở đây, nên đánh qua vòng vây. Gặp phải tướng Ngụy là Tiết Tắc ngăn chặn, bị mỗ giết đi.

Tử Long cả mừng, liền cùng Trương Bao đánh ra góc tây bắc. Chỉ thấy quân Ngụy vứt mác chạy trốn. Một đám quân từ ngoài hò reo đánh vào. Kẻ đi đầu là đại tướng cưỡi ngựa Xích Thố, cầm Yển Nguyệt Thanh Long đao, tay cầm một cái đầu người. Tử Long trông ra, thì là Long Tương tướng quân Quan Hưng. Hưng nói với Tử Long rằng:

– Phụng lệnh của Thừa tướng, sợ lão tướng quân có sơ sót, nên đặc biệt đem năm ngàn quân tới đây tiếp ứng. Mới rồi ở trên trận đụng phải tướng Ngụy là Đổng Hi, bị ta một đao chém chết, bêu đầu ở đây. Thừa tướng theo sau, sắp đến rồi.

Tử Long nói:

– Hai tướng quân đã lập kỳ công, sao không nhân hôm nay mà bắt Hạ Hầu Mậu, để xong việc lớn?

Trương Bao nghe nói thế, bèn dẫn quân đi. Hưng nói:

– Tôi cũng sẽ đi lập công.

Quan Hưng cũng dẫn quân đi. Tử Long ngoảnh lại bảo tả hữu rằng:

– Hai người ấy là hàng con cháu của ta, mà còn đi lập công. Ta là thượng tướng của nước nhà, cựu thần của triều đình, trở lại không được như bọn trẻ đó sao? Ta nên liều mạng già để báo ơn tiên đế!

Bấy giờ Tử Long dẫn binh tới bắt Hạ Hầu Mậu. Đêm ấy ba lộ quân kéo tới, chưa biết tính mạng Hạ Hầu Mậu sẽ ra sao?

184. GIA CÁT LƯỢNG DÙNG TRÍ LẤY BA QUẬN

Đây nói Tử Long cùng Quan Hưng, Trương Bao chia ba lộ quân, đại phá quân Ngụy một trận. Đặng Chi dẫn binh tới tiếp ứng, đánh đến nỗi thây nằm đầy đồng, máu chảy thành sông. Hạ Hầu Mậu là kẻ vô mưu, lại thêm tuổi nhỏ, chưa từng trải qua chiến trận, thấy quân lính đại loạn, bèn dẫn hơn trăm viên kiêu tướng dưới trướng, nhắm hướng quận Nam An mà chạy. Quân lính trông thấy không có chủ, thảy đều chạy trốn. Hai tướng Hưng, Bao nghe tin Hạ Hầu Mậu đã chạy đi quận Nam An, suốt đêm truy đuổi. Mậu chạy vào trong thành, sai đóng chặt cửa thành, xua quân phòng thủ. Hưng, Bao đuổi tới, nổ một tiếng pháo, vây chặt thành trì. Tử Long từ phía sau kéo tới, công đánh ba mặt. Lát sau, Đặng Chi cũng dẫn binh tới. Một hơi vây suốt mười ngày, công đánh nhưng không hạ nổi. Chợt được báo Thừa tướng để hậu quân ở lại giữ Miện Dương, tả quân đóng đồn ở Dương Bình, hữu quân đóng đồn ở Thạch Thành. Thừa tướng tự dẫn quân đến. Tử Long, Đặng Chi, Quan Hưng, Trương Bao cùng tới bái kiến Khổng Minh, nói chuyện đánh thành mấy ngày không hạ nổi. Khổng Minh nói:

– Đợi ta tự đi xem.

Bèn ngồi cỗ xe nhỏ bốn bánh đi tới bên thành, xem khắp một lượt xung quanh, rồi về trại, lên ngồi trên trướng. Các tướng đứng chờ nghe lệnh. Khổng Minh nói:

– Quận này hào sâu thành cao, chẳng dễ đánh được. Việc chính của ta chẳng nằm ở thành này. Nếu các ngươi giữ chân ở đây lâu như thế, lỡ quân Ngụy chia đường kéo ra, ắt sẽ đi chiếm Hán Trung, với quân ta chẳng ích lợi gì.

Đặng Chi nói:

– Hạ Hầu Mậu là phò mã của Ngụy, nếu bắt được người này, thì hơn chém trăm tướng. Nay bị khốn ở đây, há có thể bỏ mà đi sao?

Khổng Minh nói:

– Ta tự có kế rồi. Chỉ là chưa biết ở đây nối liền với quận nào?

Tả hữu nói:

– Phía tây nối liền quận Thiên Thủy, phía bắc đi thẳng tới quận An Định.

Khổng Minh nói:

– Thái thú của hai chỗ đó là ai?

Đáp rằng:

– Thái thú Thiên Thủy là Mã Tuân, Thái thú An Định là Thôi Lượng.

Khổng Minh cả mừng, bèn gọi Ngụy Diên tới nhận kế, như thế, như thế, lại gọi Quan Hưng, Trương Bao tới nhận kế, như thế, như thế, lại gọi hai người tâm phúc đến nhận kế, cứ làm như thế. Các tướng nhận lệnh, dẫn quân mà đi. Khổng Minh liền ở ngoài thành Nam An, sai quân chuyển củi cỏ chất đống dưới thành, miệng bảo sẽ đốt thành. Quân Ngụy nghe thấy, thảy đều cười lớn, không sợ gì.

Đây nói Thái thú An Định là Thôi Lượng ở trong thành, nghe tin quân Thục đã vây chặt Nam An, vây khốn Hạ Hầu Mậu, nên mười phần hoảng hốt, liền điểm quân mã, được bốn ngàn người, giữ gìn thành trì. Chợt thấy một người phi ngựa tới. Người này từ hướng chính nam chạy đến, miệng hô có việc cơ mật. Thôi Lượng gọi vào hỏi. Người ấy đáp rằng:

– Mỗ là Bùi Tự, tướng tâm phúc dưới trướng của Đô đốc Hạ Hầu Mậu. Nay vâng tướng lệnh của Đô đốc, đặc biệt tới cầu cứu với hai quận An Định, Thiên Thủy. Trước mắt mối nguy của Nam An rất là nguy cấp, mỗi ngày trên thành đều đốt lửa làm hiệu, chỉ mong cứu binh của hai quận, mà chẳng thấy đến; nên lại sai mỗ đánh ra khỏi vòng vây, đặc biệt tới báo gấp. Hãy đêm ngày cất quân tới làm ngoại ứng. Đô đốc nếu thấy quân hai quận tới, sẽ lập tức mở cửa thành tiếp ứng.

Lượng nói:

– Có văn thư của Đô đốc không?

Tự lấy từ trong người ra, thì mồ hôi đã thấm ướt mem, cho xem sơ qua một cái, rồi vội sai thủ hạ đổi cho con ngựa khác, liền rời thành nhắm hướng Thiên Thủy mà đi. Chẳng đến hai ngày, lại có người cưỡi ngựa tới báo:

– Thái thú Thiên Thủy đã cất quân đi cứu viện Nam An rồi, hãy sớm sớm tiếp ứng.

Thôi Lượng cùng quan trong phủ bàn bạc. Các quan nói:

– Nếu không đi cứu Nam An, ắt để chết Hạ Hầu phò mã, đều là tội của hai quận chúng ta đó. Chỉ có thể đi cứu thôi.

Lượng liền kiểm điểm người ngựa, rời thành kéo đi, chỉ để quan văn ở lại giữ thành.

Hãy nói Thôi Lượng cầm quân theo đường lớn tới Nam An mà tiến, trông ra xa chỉ thấy ánh lửa chiếu rực trời, bèn thúc quân đêm ngày tiến lên. Còn cách thành Nam An hơn năm mươi dặm, đột nhiên trước sau đều có tiếng hò reo vang rền. Lượng kinh hoảng hỏi tả hữu. Chẳng bao lâu thám mã đã báo rằng:

– Trước mặt có Quan Hưng chặn mất đường đi, sau lưng có Trương Bao đang đánh tới!

Quân của An Định bỏ chạy tứ tán. Lượng cả kinh, bèn dẫn hơn trăm thủ hạ, theo đường nhỏ liều chết chiến đấu mới thoát được, chạy về An Định. Mới vừa đến bờ hào, trên thành tên bắn xuống loạn xạ. Tướng Thục là Ngụy Diên ở trên thành kêu rằng:

– Ta đã lấy thành này rồi! Sao chẳng sớm hàng đi?

Thì ra là Ngụy Diên giả làm quân An Định, nhân đêm khuya lừa mở cổng thành. Quân Thục kéo ùa vào, vì thế mà chiếm được An Định. Thôi Lượng vội vàng chạy theo hướng quận Thiên Thủy. Đi chưa được một đỗi, trước mặt có một đám quân dàn bày. Ở dưới lá cờ lớn, có một người đội khăn lượt, cầm quạt lông, mặc đạo bào hạc sưởng, ngồi ngay ngắn trên xe. Lượng trông ra, thì là Khổng Minh, vội quay ngựa chạy. Quan Hưng, Trương Bao hai ngả đuổi tới, chỉ kêu rằng:

– Hãy sớm hàng đi!

Thôi Lượng thấy bốn mặt đều là quân Thục, bất đắc dĩ phải hàng, cùng về trại lớn. Khổng Minh dùng lễ thượng tân tiếp đãi. Khổng Minh nói:

– Thái thú Nam An với túc hạ có quen thân không?

Lượng nói:

– Người này là em họ của Dương Phụ, tên là Dương Lăng, cùng mỗ ở quận liền kề, giao tình rất sâu.

Khổng Minh nói:

– Nay muốn mong túc hạ vào thành thuyết phục Dương Lăng bắt Hạ Hầu Mậu, có được chăng?

Lượng nói:

– Thừa tướng nếu sai mỗ đi, thì hãy tạm lui quân, cho mỗ vào thành thuyết phục.

Khổng Minh nghe theo lời đó, lập tức truyền lệnh, sai các quân ở bốn mặt lui hai mươi dặm dựng trại. Thôi Lượng một ngựa đi tới bên bờ thành, kêu mở cửa thành, vào tới trong phủ, cùng Dương Lăng hành lễ xong rồi, nói rõ việc ấy. Lăng nói:

– Bọn ta nhận ơn lớn của Ngụy chủ, sao nỡ phản bội? Hãy tương kế tựu kế mà làm.

Bèn dẫn Thôi Lượng tới chỗ Hạ Hầu Mậu, cùng bẩm việc ấy. Mậu nói:

– Nên dùng kế gì?

Dương Lăng nói:

– Chỉ nên giả vờ dâng thành. Mỗ sẽ dụ quân Thục vào, rồi giết luôn ở trong thành.

Thôi Lượng theo kế mà làm, tới gặp Khổng Minh, nói:

– Dương Lăng sẽ dâng cửa thành, cho đại quân kéo vào, để bắt Hạ Hầu Mậu. Dương Lăng vốn muốn tự bắt, nhưng vì trong tay không có nhiều dũng sĩ, nên chưa dám hành động.

Khổng Minh nói:

– Việc ấy cũng dễ. Nay có hơn trăm người vốn là lính cũ của túc hạ đầu hàng, bên trong lén giấu tướng Thục, mặc giả làm quân mã của An Định, hãy đem theo vào thành, trước tiên mai phục ở phủ của Hạ Hầu Mậu, rồi tới nói chuyện với Dương Lăng, đợi lúc nửa đêm, mở cửa dâng thành, nội ứng ngoại hợp.

Thôi Lượng thầm nghĩ: “Nếu không đem tướng Thục đi, thì sợ sinh nghi. Hãy đem hắn vào thành, rồi chém trước đi, đợi lúc nổi lửa làm hiệu, mở cửa dâng thành, Khổng Minh ắt sẽ vào trước. Bấy giờ nhất tề xông ra giết”. Thế là bèn ưng theo. Khổng Minh dặn rằng:

– Ta sai tướng thân tín là Quan Hưng, Trương Bao theo túc hạ đi trước, chỉ nói dối là quan tới cứu, đánh vào trong thành, để cho Hạ Hầu Mậu yên lòng. Hễ có đốt lửa, ta sẽ tự mình vào thành bắt hắn.

Bấy giờ đã đúng lúc hoàng hôn, Quan Hưng, Trương Bao nai nịt lên ngựa. Ai nấy đều cầm binh khí, lẫn vào trong đám quân An Định, theo Thôi Lượng tới dưới chân thành Nam An Dương Lăng trên thành, sai kéo cầu treo lên, dựa vào cái lan can hộ tâm, hỏi rằng:

– Quân ở đâu đến?

Thôi Lượng nói:

– Cứu quân của An Định đã đến.

Lượng bắn trước một mũi tên làm hiệu lên thành. Ở trên mũi tên có gắn mật thư, nói: “Nay Gia Cát Lượng sai hai tướng tới mai phục trước ở trong thành, muốn nội ứng ngoại hợp, hãy chớ nên kinh động, sợ tiết lộ kế sách. Đợi khi đã vào trong phủ rồi sẽ mưu đồ".

Dương Lăng đem thư tới gặp Hạ Hầu Mậu, nói rõ việc ấy. Mậu nói:

– Nếu Gia Cát Lượng đã trúng kế, ắt sẽ vào thành trước để an dân, hãy cho phục binh chém đi. Nay dụ trước hai tướng, cũng trừ được hai mối hại.

Bèn sai hơn trăm tay đao búa mai phục ở trong phủ:

– Nếu hai tướng theo Thôi thái thú vào phủ, đợi khi xuống ngựa, thì đóng cửa chém đi. Rồi lập tức đốt lửa trong thành, dụ Gia Cát Lượng vào thành. Phục binh cùng ùa ra, một hồi trống là xong thôi.

Bấy giờ an bày xong xuôi, Dương Lăng trở lên trên thành, nói rằng:

– Nếu đã là quân mã An Định, hãy cho vào thành.

Quan Hưng theo chân Thôi Lượng đi trước, Trương Bao theo sau. Dương Lăng xuống thành, đón tiếp ở bên cạnh cửa. Hưng vung tay đao bổ xuống, chém Dương Lăng rơi xuống ngựa.

Thôi Lượng cả kinh, vội quay ngựa bỏ chạy tới bên cạnh cầu treo. Trương Bao hét to rằng:

– Tên giặc kia chớ chạy! Quỷ kế của các ngươi làm sao gạt được Thừa tướng đây? Đại quân của Thừa tướng đã tới, sai hai người bọn ta đi trước chiếm cửa thành!

Nói dứt, một thương đâm Thôi Lượng rơi xuống ngựa. Quan Hưng sớm đã lên trên mặt thành, đốt lửa làm hiệu. Quân Thục bốn mặt ùa đến. Hạ Hầu Mậu trở tay không kịp, mở cửa nam gắng sức đánh ra. Một đám quân chặn đường, kẻ đi đầu là đại tướng Vương Bình. Ngựa chạm chỉ một hiệp, đã bắt sống Hạ Hầu Mậu ngay trên ngựa. Những kẻ còn lại đều giết chết.

Khổng Minh vào Nam An, chiêu dụ nhân dân, chẳng xâm phạm mảy may. Các tướng ai nấy đều dâng công. Khổng Minh đem Hạ Hầu Mậu nhốt vào xe tù. Đặng Chi hỏi rằng:

– Thừa tướng vì sao biết Thôi Lượng dối trá?

Khổng Minh nói:

– Ta đã biết người này không có bụng hàng, bởi thế mới sai vào thành, để thử xem thật giả. Hắn ta quả nhiên đem hết sự tình báo với Hạ Hầu Mậu, muốn tương kế tựu kế mà làm. Ta thấy dáng vẻ hắn đến đây, đã đủ biết là dối trá, lại sai hai tướng cùng đi, để dò lòng hắn. Người này nếu là thực lòng, ắt sẽ ngăn cản. Hắn vui vẻ cùng đi, là sợ ta nghi thôi. Trong ý hắn tính rằng để hai tướng đi cùng, dụ vào trong thành giết đi cũng có muộn gì? Lại còn khiến quân ta có chỗ cậy dựa, yên lòng mà tiến. Ta đã lén dặn hai tướng, tới cửa thành thì ra tay. Trong thành ắt không có chuẩn bị. Quân ta từ phía sau kéo tới. Đấy là “xuất kỳ bất ý”* đó.

Các tướng bái phục. Khổng Minh nói:

– Muốn dụ Thôi Lượng, nên ta đã sai người tâm phúc giả làm tướng Ngụy là Bùi Tự. Ta sai đi dụ quận Thiên Thủy, tới nay vẫn chưa đến, hãy thừa dịp này chiếm lấy. Nếu được ba quận, thì oai phong chấn động rồi.

Lại nói:

– Ta để Ngô Ý giữ Nam An, Lưu Diễm giữ An Định, thay cho quân mã của Ngụy Diên ra lấy quận Thiên Thủy.

Đây nói Thái thú quận Thiên Thủy là Mã Tuân nghe tin Hạ Hầu Mậu bị vây khốn trong thành Nam An, bèn tụ võ tướng văn thần trong quân tới bàn bạc. Bấy giờ có bọn Công tào Lương Tự, Chủ bạ Doãn Thưởng, Chủ ký Lương Kiền nói:

– Hạ Hầu phò mã là cành vàng lá ngọc, nếu có sơ suất, ắt phải cam ngồi chờ tội rồi. Thái thú sao không cất hết quân bản bộ đi cứu?

Mã Tuân đang nghi ngại vì ít quân, chưa dám vội vã, chợt được báo Hạ Hầu phò mã sai tướng tâm phúc là Bùi Tự tới. Tự vào phủ, lấy công văn của phò mã đưa cho Tuân. Tuân xem qua. Tự nói:

– Đô đốc cầu quân của hai quận, đêm ngày tới tiếp ứng.

Cũng nói y hệt như ở An Định. Tuân sai ra quán xá tạm nghỉ, y một mặt sai phát văn thư, cất quân của các quận, cùng đi tiếp ứng.

Hôm sau, lại có người cưỡi ngựa chạy tới báo, nói rằng:

– Quân An Định đã đi mất rồi, bảo Thái thú hãy hỏa tốc tiến lên hội họp.

Mã Tuân đang muốn cất quân, chợt một người từ ngoài cười lớn đi vào, nói:

– Thái thú trúng kế Gia Cát Lượng rồi!

Mọi người trông ra, thì là người quận Thiên Thủy, huyện Kí, họ Khương, tên Duy, tự là Bá Ước. Cha tên là Quýnh* ngày trước từng làm Công tào quận Thiên Thủy, vì Khương Nhung làm loạn, chết vì việc vua. Duy từ nhỏ đọc rộng các sách, tập tành cái học của Tôn Vũ, lớn lên lại thích võ nghệ, chẳng gì không thông. Duy thờ mẹ rất có hiếu. Người trong quận đều kính trọng. Về sau làm Trung lang tướng, tham dự việc quân ở địa phương. Hôm ấy, Khương Duy bèn nói với Mã Tuân rằng:

– Gần đây nghe nói Gia Cát Lượng đánh bại Hạ Hầu phò mã, vây khốn ở Nam An, một giọt nước cũng không lọt. Sao có thể có người từ trong vòng vây mà chạy ra được? Lại nghe nói Bùi Tự là hạ tướng vô danh, chưa từng gặp mặt. Huống hồ ngựa báo tin của An Định lại không có công văn. Lấy đó mà xét, người này là tướng Thục giả xưng là tướng Ngụy. Nếu dụ được Thái thú rời thành, đoán được trong thành không có quân, tất nhiên sẽ ngầm mai phục một cánh quân ở gần đây, thừa hư mà lấy Thiên Thủy.

Tuân tỉnh ngộ, nói:

– Nếu không có lời của Bá Ước, ắt làm trung gian kế rồi! Nếu đã như thế, thì phải làm sao?

Duy nói:

– Có khó gì đâu!

Tuân nói:

– Nếu như bắt kẻ này chém trước đi, đóng cửa giữ chắc, thì sợ nếu là thật, lại lỡ việc lớn.

Duy nói:

– Thái thú yên tâm. Mỗ có một kế, đủ để bắt Gia Cát Lượng, cũng có thể giải vây cho Nam An.

Mã Tuân bèn hỏi xin kế. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

185. KHỔNG MINH DÙNG TRÍ PHỤC KHƯƠNG DUY

Đây nói Khương Duy hiến kế cho Mã Tuân rằng:

– Phía sau quận này ắt có mai phục. Mỗ xin cấp cho năm ngàn quân mai phục ở đường quan yếu. Thái thú trước tiên hãy sai người báo lại, rồi theo sau phát binh rời thành. Chẳng cần đi xa, chỉ đi ba chục dặm thì quay lại. Hễ thấy lửa bốc làm hiệu, thì trước sau giáp công. Có thể thắng được phục binh thôi. Nếu Gia Cát Lượng tự đến chỗ này, ắt sẽ bị tôi bắt.

Tuân dùng kế ấy, bèn sai người bảo lại rằng:

– Quân Thiên Thủy đã rời thành rồi. Chỉ để lại Lương Tự, Doãn Thưởng giữ thành.

Quả đúng là Khổng Minh sai Triệu Tử Long dẫn một cánh quân mai phục ở trong núi vắng, chỉ đợi người ngựa rời thành, khi ấy sẽ ra tay. Tế tác trở về báo, nói:

– Thái thú Thiên Thủy là Mã Tuân đã cất quân rời thành, chỉ để lại quan văn giữ thành.

Tử Long cả mừng, lại sai người báo cho Trương Dực, Cao Tường ở giữa đường chặn đánh Mã Tuân. Hai người ấy đều là tướng của Khổng Minh sai đi mai phục.

Đây nói Triệu Tử Long dẫn năm ngàn quân, đi thẳng tới dưới thành quận Thiên Thủy, chia quân thành bốn đường mà tiến. Tử Long ở bên bờ hào cao giọng kêu rằng:

– Ta là Thường Sơn Triệu Tử Long đây! Ngươi nếu biết đã trúng kế, thì hãy sớm hiến thành trì, để khỏi mắc họa giết chóc!

Lương Tự ở trên thành cười lớn, nói:

– Ngươi đã trúng kế của Khương Bá Ước, mà còn chưa biết sao?

Tử Long vừa toan đánh thành, chợt tiếng hò reo nổi lên, bốn bề lửa sáng ngất trời. Kẻ đi đầu là một viên tướng thiếu niên, đang vung thương, gò ngựa mà nói rằng:

– Ngươi có thấy Khương Bá Ước của Thiên Thủy không?

Tử Long trông ra, thì là Khương Duy. Tử Long giục ngựa vung thương, chạy thẳng tới bắt Khương Duy. Đánh chưa được mấy hiệp, Duy tinh thần hăng thêm bội phần. Tử Long cả kinh, thầm nghĩ: “Nào ngờ xứ này lại có người như thế!”. Đang lúc chiến đấu, hai lộ quân kéo đến giáp công, ấy là Mã Tuân, Lương Kiền. Tử Long đầu đuôi chẳng cứu được nhau, thua to một trận. Tử Long xông lên mở đường dẫn quân thua bỏ chạy. Khương Duy đuổi theo. Hai lộ quân của Trương Dực, Cao Tường đánh tới, tiếp ứng cho Tử Long. Khương Duy vì thế phải quay về. Tử Long về đến trại lớn, gặp Khổng Minh, nói chuyện trúng kế Khương Duy, Khổng Minh kinh ngạc hỏi rằng:

– Là loại người nào mà biết được huyền cơ của ta?

Chợt có người ở Nam An thưa rằng:

– Khương Duy, tự là Bá Ước, là người quận Thiên Thủy, huyện Kí. Thờ mẹ rất có hiếu, văn võ song toàn, trí dũng gồm đủ, thật là anh hùng đời nay đó.

Tử Long lại khen ngợi Khương Duy rằng:

– Người này rất giỏi thương pháp, khác xa những kẻ khác.

Khổng Minh nói:

– Nay ta muốn lấy Thiên Thủy, cho là rất dễ. Chẳng ngờ lại có người này!

Bèn cất đại quân kéo tới.

Đây nói Khương Duy trở về gặp Mã Tuân. Tuân nói:

– Sau khi xong việc, sẽ tiến cử nhà người lên chức cao.

Duy nói:

– Triệu Vân thua bỏ đi. Khổng Minh ắt tự đến. Mỗ đoán Khổng Minh ắt nghi quân ta ở trong thành. Hãy đem quân mã bản bộ chia thành bốn chi. Mỗ dẫn một cánh quân mai phục ở phía đông thành, nếu quân hắn đến thì sẽ ngăn chặn. Thái thú cùng Lữ Kiền, Doãn Thường ai nấy dẫn một cánh quân, mai phục ở ngoài thành. Lương Tự dẫn trăm họ phòng thủ ở trong thành.

Thế là Khương Duy chia quân ra.

Đây nói Khổng Minh vì lo Khương Duy, nên tự làm Tiền bộ, nhắm quận Thiên Thủy mà tiến. Vừa tới bên thành, Khổng Minh truyền lệnh rằng:

– Phàm tiến đánh thành trì, thì ngay hôm mới đến nơi, phải khích lệ ba quân, gióng trống xông lên. Nếu đợi lâu ngày, dù gấp cũng khó phá. Chư tướng các người nên khích lệ ba quân, chẳng thể để lỡ cơ hội.

Thế là đại quân xông thẳng tới dưới thành. Vì thấy trên thành cờ xí nghiêm chỉnh, không dám khinh thường tấn công. Đợi đến nửa đêm, đột nhiên bốn bề ánh lửa ngất trời, tiếng reo hò rền đất. Chẳng biết quân từ đầu kéo đến. Chỉ thấy trên thành cùng gióng trống hò reo hưởng ứng. Quân Thục bỏ chạy tán loạn. Khổng Minh kíp lên ngựa, có hai tướng Quan Hưng, Trương Bao bảo vệ, đánh ra khỏi vòng vây. Lúc ngoái đầu lại nhìn, thì phía chính đông có quân mã. Một dải lửa sáng, như thế Trường Xà. Khổng Minh nói:

– Quân chẳng cốt nhiều. Xem kẻ này điều động, thì quả là tướng tài!

Bèn sai Quan Hưng thám thính, rồi về báo rằng:

– Đấy là binh của Khương Duy.

Khổng Minh than thở không dứt, thua mất một trận, thu quân về trại, suy nghĩ hồi lâu, bèn ngoảnh lại bảo tả hữu rằng:

– Xem chừng một tên Khương Duy còn không thắng nổi, sao có thể phá Ngụy đây?

Bèn gọi người An Định tới hỏi rằng:

– Mẹ của Khương Duy đang ở chỗ nào?

Đáp rằng:

– Hiện sống ở huyện Kí.

Khổng Minh gọi Ngụy Diên tới dặn dò rằng:

– Ngươi hãy dẫn một cánh quân, hư trương thanh thế, giả vờ đi lấy huyện Kí. Nếu Khương Duy đến đó, thì hãy để cho vào thành.

Lại hỏi:

– Đất này chỗ nào là trọng yếu?

Người An Định nói:

– Tiền lương của Thiên Thủy đều ở Thượng Khuê*. Nếu đánh phá Thượng Khuê ắt đường vận lương sẽ đứt.

Khổng Minh cả mừng, sai Triệu Tử Long dẫn một cánh quân đi đánh Thượng Khuê. Khổng Minh còn cách thành ba mươi dặm. Sớm đã có người báo vào quận Thiên Thủy, nói:

– Quân Thục chia làm ba đường: một cánh quân tới quận này, một cánh quân lấy Thượng Khuê, một cánh quân đánh Kí Thành.

Khương Duy nghe nói, đau đớn thưa với Mã Tuân rằng:

– Mẹ của kẻ ngu này hiện ở Kí Thành. Nếu mẹ có bề gì thì lỗi đạo hiếu của kẻ làm con. Mỗ xin một cánh quân đi cứu thành ấy, để bảo vệ mẹ già.

Mã Tuân nghe theo, bèn giao cho Khương Duy ba ngàn quân, đi Kí Thành bảo vệ mẹ; Lương Kiền dẫn ba ngàn quân, đi giữ Thượng Khuê.

Đây nói Khương Duy dẫn ba ngàn người ngựa tới Kí Thành. Trước mặt có một cánh quân dàn bày, kẻ đi đầu là Ngụy Diên. Hai tướng giao tranh mấy hiệp. Diên giả thua bỏ chạy. Duy đuổi qua ải trên núi, vào thành đóng cửa, cho quân phòng thủ, bái kiến mẹ già, chẳng hề ra đánh. Triệu Tử Long cũng để cho Lương Kiền vào thành Thượng Khuê. Khổng Minh bèn sai người đi quận Nam An, đưa Hạ Hầu Mậu tới dưới trướng. Khổng Minh nói:

– Ngươi có sợ chết chăng?

Mậu vội vàng lạy mọp xin tha mạng. Khổng Minh nói:

– Trước mắt Khương Duy ở Thiên Thủy hiện đang giữ Kí Thành, sai người bưng thư đến nói: “Nếu như được phò mã tới đây, ta nguyện quy hàng”. Nay ta tha tính mạng ngươi. Người chịu chiêu an Khương Duy chăng?

Mậu nói:

– Tình nguyện chiêu an.

Khổng Minh bèn ban cho quần áo, ngựa đóng yên, chẳng sai người đi theo cùng, chỉ thả cho đi một mình. Mậu thoát được khỏi trại, muốn tìm đường mà đi, chỉ hiềm chẳng biết đường sá. Đang đi thì gặp mấy người bỏ chạy, Mậu nói:

– Các ngươi là người xứ nào vậy?

Đáp rằng:

– Bọn tôi đều là trăm họ ở huyện Kí. Nay bị Khương Duy dâng mất thành trì, quy hàng quân Thục. Tướng Thục là Ngụy Diên thả cho quân phóng hỏa cướp bóc. Bọn tôi vì thế phải bỏ nhà chạy trốn, đi về Thượng Khuê.

Mậu lại hỏi rằng:

– Nay ai đang giữ thành Thiên Thủy?

Thổ dân nói:

– Trong thành Thiên Thủy là Mã thái thú.

Mậu nghe xong, bèn phóng ngựa ra đi, lại thấy trăm họ dìu nam ôm nữ từ xa kéo tới, đều nói như thế. Mậu đến dưới thành Thiên Thủy gọi cửa. Người trên thành nhận ra là Hạ Hầu Mậu, vội vàng mở cửa đón tiếp. Mã Tuân kinh hoảng, bái lạy, hỏi han. Mậu nói hết việc của Khương Duy, lại đem lời của trăm họ ra kể lại. Tuân than rằng:

– Chẳng dè Khương Bá Ước lại phản bội hàng Thục rồi!

Lương Tự nói:

– Ý hắn muốn cứu Đô đốc, nên mới dùng lời đó để giả hàng.

Mậu nói:

– Nay Duy đã đầu hàng, có dối gạt đâu?

Còn đang trù trừ thì gặp ngay lúc canh đầu, quân Thục lại tới đánh thành. Ở trong ánh lửa, Khương Duy ở dưới chân thành, vung thương, gò ngựa, kêu lớn rằng:

– Mời Hạ Hầu Đô đốc ra nói chuyện!

Hạ Hầu Mậu cùng với bọn Mã Tuân lên trên mặt thành, thấy Khương Duy giễu võ giương oai, hô lớn rằng:

– Ta vì Đô đốc mới đầu hàng. Sao Đô đốc lại nuốt lời?

Mậu nói:

– Ta chịu ơn của Ngụy, há lại hàng Thục sao? Có nói gì mà nuốt lời?

Duy đáp rằng:

– Ngươi viết thư bảo ta hàng Thục, sao lại buông ra lời đó? Ngươi muốn thoát thân, mà lại hãm hại ta rồi! Nay ta đã hàng Thục, được thăng làm Thượng tướng, lẽ nào lại trở về với Ngụy?

Nói dứt, bèn xua quân đánh thành, đến sáng mới lui. Người cải trang làm Khương Duy lúc ban đêm là kế của Khổng Minh. Bởi vì ở trong ánh lửa khó phân biệt được thật giả.

Khổng Minh dẫn quân tới đánh Kí Thành. Trong thành ít lương, quân ăn không đủ. Khương Duy ở trên thành thấy quân Tây Thục đem xe cộ lớn nhỏ, vận chuyển lương thảo vào trong trại Ngụy Diên. Duy dẫn ba ngàn quân rời thành cướp lương. Quân Thục bỏ hết lương thảo, tìm đường tháo chạy. Khương Duy đoạt được lương thảo, vừa toan vào thành, chợt một đám quân kéo tới chặn đường. Tướng đi đầu là Trương Dực. Hai tướng giao tranh. Đánh chưa được mấy hiệp, Vương Bình dẫn một cánh quân kéo tới. Hai mặt giáp công. Duy kiệt sức, chống cự không nổi, cướp đường quay về thành. Trên thành sớm đã cắm cờ hiệu của Thục, bị Ngụy Diên tập kích rồi. Duy đánh mở đường chạy tới thành Thiên Thủy. Thủ hạ chỉ còn hơn mười quân kỵ. Lại đụng ngay Trương Bao đánh một trận. Duy bấy giờ chỉ còn trơ lại một ngựa một thương, đi tới dưới thành Thiên Thủy gọi cửa. Quân ở trên thành thấy là Khương Duy, vội vàng báo cho Mã Tuân. Tuân nói:

– Đó là Khương Duy tới dụ ta mở cửa thành.

Bèn sai trên thành bắn xuống loạn xạ. Khương Duy ngoảnh lại thấy quân Thục đã tới gần, bèn phi ngựa tới thành Thượng Khuê. Lương Kiền ở trên thành thấy Khương Duy ở dưới thành. Kiền mắng lớn rằng:

– Tên giặc phản quốc! Sao dám tới dụ chiếm thành trì của ta? Ta đã biết ngươi hàng Thục rồi!

Bèn sai loạn tiễn bắn xuống. Khương Duy chẳng thể phân trần, ngửa mặt nhìn trời than dài, hai mắt rơi lệ, rồi liền quay ngựa nhắm hướng Trường An mà chạy. Đi chưa được mấy dặm, trước mặt có một khu rừng tươi tốt um tùm, một tiếng hò reo nổi lên, mấy ngàn quân ùa ra, kẻ đi đầu là tướng Thục Quan Hưng chặn mất đường đi. Duy người mỏi ngựa mệt, chẳng thể chống cự, bèn gò ngựa chạy luôn. Đột nhiên một cỗ xe nhỏ từ trong dốc núi rẽ ra, một người đầu đội khăn lượt, mình mặc áo hạc, tay vẫy quạt lông, ngồi ngay trên đó, ấy là Khổng Minh. Khổng Minh gọi Khương Duy, nói:

– Bá Ước! Bây giờ sao không hàng đi?

Duy suy nghĩ hồi lâu: “Trước mặt có Khổng Minh, phía sau có Quan Hưng, lại chẳng có đường thoát, chỉ còn nước hàng”, bèn xuống ngựa quy hàng. Khổng Minh vội vàng xuống xe nghênh tiếp, nói chuyện rất là yêu quý. Duy chẳng nén được sự cảm kích. Khổng Minh nói:

– Ta từ khi rời lều tranh tới nay, chuyên cầu người hiền, nguyện truyền hết sở học của mình, mà hận chưa tìm được người. Nay gặp Bá Ước, thì sở nguyện đã đạt rồi! Nay học được hết, thì ngươi nên dốc lòng mà báo quốc!

Duy cả mừng lạy tạ. Khổng Minh bèn cùng Khương Duy về trại, lên trướng bàn kế lấy Thiên Thủy, Thượng Khuê. Duy nói:

– Doãn Thưởng, Lương Tự ở trong thành Thiên Thủy đối đãi với tôi rất hậu, nên viết hai bức mật thư bắn vào trong thành, chẳng cần biết họ chịu theo hay không, trong thành ắt tự loạn thôi.

Khổng Minh nghe theo. Khương Duy viết hai bức mật thư, buộc vào mũi tên, phóng ngựa thẳng đến dưới thành, bắn vào trong thành. Tiểu hiệu nhặt được, trình cho Mã Tuân. Mã Tuân nghi lắm, bèn bàn với Hạ Hầu Mậu rằng:

– Lương Tự, Doãn Thưởng liên kết với Khương Duy, muốn làm nội ứng. Đô đốc hãy sớm quyết định. Phải giết Lương Tự, Doãn Thưởng, để trừ họa nội biến.

Thưởng biết tin tức ấy, bèn nói với Lương Tự rằng:

– Chi bằng nộp thành hàng Thục, để mưu đồ tiến thân.

Đêm ấy, Hạ Hầu Mậu mấy phen mời hai người Lương Tự, Doãn Thưởng tới nói chuyện. Hai người bị bức bách gấp quá, bèn nai nịt lên ngựa. Ai nấy cầm binh khí, dẫn quân bản bộ tới giết Hạ Hầu Mậu, Mã Tuân, một mặt sai mở rộng của thành hàng Thục. Vì vậy nên Hạ Hầu Mậu, Mã Tuân dẫn mấy trăm người chạy ra cửa tây, vứt thành nhắm hướng thành của Khương Hồ mà chạy. Lương Tự, Doãn Thưởng nghênh tiếp Khổng Minh vào thành. Yên dân xong xuôi, Khổng Minh hỏi sách lược lấy Thượng Khuê. Lương Tự nói:

– Thành ấy là do em ruột của mỗ là Lương Kiền giữ, nguyện đi gọi hàng.

Khổng Minh cả mừng. Hôm ấy Tự đến Thượng Khuê, gọi Lương Kiền rời thành tới hàng Khổng Minh. Khổng Minh thăng thưởng, đãi đằng, rồi sai Lương Tự làm Thái thú Thiên Thủy, Doãn Thưởng làm Kế Thành lệnh, Lương Kiền làm Thượng Khuê lệnh. Khổng Minh sai phái xong xuôi, bèn chỉnh quân tiến lên. Các tướng hỏi rằng:

– Thừa tướng sao không đi bắt Hạ Hầu Mậu?

Khổng Minh nói:

– Ta thả Hạ Hầu Mậu như thả một con vịt thôi. Nay được Bá Ước, như được một con phượng hoàng vậy! Từ xưa có nói: “Ngàn quân dễ được, một tướng khó cầu”. Chính là nói đến việc ấy. Ta xem Bá Ước hành quân, bày kế cũng giống như ta, bởi thế mới yêu quý vô ngần. Nay đã đoạt được ba thành, có thể mưu việc lớn rồi!

Thế là Khổng Minh dẫn đại quân ra Kì Sơn, tới lấy Trường An. Chưa biết thắng bại ra sao?

186. KHỔNG MINH PHÁ TÀO CHÂN Ở KÌ SƠN

Đại Thục năm Kiến Hưng thứ năm [227], mùa đông, Gia Cát Thừa tướng bình định ba quận Thiên Thủy, Nam An, An Định, cùng với các xứ Kí Thành, Thượng Khuê, oai danh chấn động. Các châu quận xa gần đều trông gió quy hàng. Thế là Khổng Minh chỉnh đốn quân mã, điều động binh tốt, dẫn hết quân ở Hán Trung kéo ra Kì Sơn. Quân tới phía tây sông Vị Thủy. Tế tác báo vào Lạc Dương.

Bấy giờ là năm Thái Hòa thứ nhất [227], Ngụy chủ Tào Duệ lên điện Coi chầu. Cận thần tâu rằng:

– Hạ Hầu phò mã đã để mất ba quận, chạy trốn sang xứ Khương Hồ rồi. Nay quân Thục đã tới Kì Sơn. Tiền quân đi tới phía tây Vị Thủy. Xin sớm phái quân phá địch, để tránh khỏi mối họa kẻ địch phạm cõi.

Duệ cả kinh, bèn hỏi cận thần rằng:

– Ai có thể vì trẫm mà lui quân Thục đây?

Tư đồ Vương Lãng rời ban tâu rằng:

– Thần thấy tiên đế mỗi khi dùng tướng quân Tào Tử Đan*, hễ đến chỗ nào cũng khắc chế được. Nay bệ hạ sao không bái làm Đại đô đốc để lui quân Thục?

Duệ chuẩn tấu, bèn gọi Tào Chân, nói:

– Tiên đế gửi con côi cho khanh. Nay quân Thục vào cướp Trung Nguyên Khanh sao nỡ ngồi nhìn ư?

Chân tâu rằng:

– Thần tài sơ, trí cạn, chẳng xứng chức này.

Vương Lãng nói:

– Tướng quân là bề tôi xã tắc, không thể cố từ chối. Lão thần tuy thô hèn, ngu độn, nguyện theo tướng quân ra biên cương.

Chân lại tâu rằng:

– Thần chịu ơn lớn, sao dám chối từ? Xin được một người theo làm phó tướng.

Duệ nói:

– Khanh hãy tự tiến cử đi.

Chân bèn bảo cử người quận Thái Nguyên, huyện Dương Khúc, họ Quách, tên Hoài, tự là Bá Tế, được phong tước Đô đình hầu, lĩnh Thứ sử Ung Châu. Duệ nghe theo, bèn bái Tào Chân làm Đại đô đốc, ban tiết việt; sai Quách Hoài làm phó Đô đốc; Vương Lãng làm quân sư. Lãng tự là Cảnh Hưng, người quận Đông Hải, huyện Đàm, từ thời Hán Hiến đế được tiến cử là Hiếu liêm nên vào làm quan, bấy giờ đã bảy mươi sáu tuổi. Duệ bèn chọn hai mươi vạn quân mã ở hai xứ Đông, Tây Lương giao cho Tào Chân. Chân sai em là Tào Tuân làm tiên phong, phong chức Tuyên Vũ tướng quân; lại sai Đãng Khấu tướng quân Chu Tán làm phó tiên phong. Tháng mười một năm ấy ra quân, Ngụy chủ Tào Duệ tự mình ra tiễn đến ngoài cửa tây mới quay về.

Tào Chân dẫn đại quân kéo tới Trường An, vượt qua phía tây Vị Hà dựng trại. Chân và Vương Lãng, Quách Hoài cùng bàn sách lược đánh lui địch. Lãng nói:

– Ngày mai hãy nghiêm chỉnh đội ngũ, bày nhiều cờ xí. Lão phu tự ra, chỉ dùng một buổi trò chuyện, dám chắc sẽ khiến Gia Cát Lượng chắp tay xin hàng. Bên kia không đánh cũng tự lui.

Chân cả mừng, đêm ấy bèn truyền lệnh: canh tư ngày mai nấu cơm, trời sáng thì phải chỉnh tề đội ngũ. Người ngựa nghi vệ, cờ xí, trống, tù, thảy đều phải bày biện có thứ tự. Ngay lúc ấy lại sai người đi hạ chiến thư.

Hôm sau, hai quân chạm mặt, bày thành thế trận ở trước núi Kì Sơn. Quân Thục thấy quân Ngụy rất là hùng tráng, chẳng giống như quân của Hạ Hầu Mậu. Ba hồi trống, tù vừa dứt, Tư đồ Vương Lãng cưỡi ngựa đi ra. Đại đô đốc Tào Chân đứng ở đầu hàng, Phó đô đốc Quách Hoài đứng ở sau lưng, hai vị tiên phong canh giữ góc trận. Ngựa do thám chạy ra trước hàng quân kêu lớn rằng:

– Mời chủ tướng trận bên kia ra nói chuyện!

Cửa cờ của quân Thục mở ra. Quan Hưng, Trương Bao chia làm tả, hữu kéo ra, dừng ngựa ở hai bên. Kế đến có một đội kiêu tướng dàn bày. Dưới bóng cửa cờ, ở trung ương có một cỗ xe bốn bánh, một người ngồi chễm chệ, quạt lông, khăn lượt, áo tía, đai đen. Mọi người trông ra, thì là Khổng Minh. Khổng Minh đưa mắt, thấy trước trận Ngụy có ba cái lọng, bèn hỏi hộ vệ trước trận rằng:

– Đấy là ai thế?

Hộ vệ nói:

– Trên cờ có viết lớn tên họ. Kẻ râu bạc đứng giữa là quân sự Tư đồ Vương Lãng đó. Kẻ đứng trước là Đô đốc Tào Chân, kẻ đứng sau là Phó đô đốc Quách Hoài.

Khổng Minh nói:

– Vương Lãng ắt sẽ buông lời biện thuyết.

Bèn sai đẩy xe ra ngoài trận. Hai hộ vệ tiểu hiệu truyền lời rằng:

– Chớ có bắn trộm! Hán Thừa tướng và Vương Tư đồ nói chuyện!

Vương Lãng phóng ngựa đi ra, nói:

– Ta có một lời, xin minh công lắng nghe.

Khổng Minh ngồi trên xe, chắp tay. Vương Lãng ngồi trên ngựa cúi mình đáp lễ. Lãng nói:

– Từ lâu đã nghe đại danh của công, nay may được gặp một lần. Công vốn đã biết thiên mệnh, hiểu việc đời, vì sao lại cất đội quân không có danh nghĩa?

Khổng Minh nói:

– Ta phụng chiếu đánh giặc, sao bảo là không có danh?

Lãng nói:

– Số trời thay đổi, thần khí sẽ dời, mà quy về người có đức. Đấy là lẽ tất nhiên. Kể từ thời Hoàn, Linh tới nay, thiên hạ tranh giành, người người xưng bá. Khăn Vàng tung hoành ở Cự Lộc, Trương Mạc gây tội ở Trần Lưu, Viên Thuật tiếm hiệu ở Thọ Xuân, Viên Thiệu xưng vương ở đất Nghiệp, Lưu Biểu chiếm cứ Kinh Châu, Lữ Bố gườm nuốt thiên hạ. Giặc trộm như ong dậy, gian hùng tựa ưng bay. Xã tắc có mối nguy chồng trứng, sinh linh có cái gấp treo ngược. Thái Tổ Vũ hoàng đế của ta quét sạch sáu cõi, cuốn chiếu tám phương. Vạn dặm ngã lòng, bốn phương mến đức. Chẳng phải dùng quyền thế để chiếm lấy, mà thật là mệnh trời đã quy về rồi. Thế Tổ Văn đế thần văn thánh võ, nắm lấy đại thống, ứng mệnh trời, hợp lòng người, học Nghiêu nhường Thuấn, nắm Trung Quốc để giám sát vạn nước. Há chẳng phải là ý trời, lòng người đó sao? Công có tài lớn, ôm chí cả, tự muốn sánh với Quản, Nhạc, sao không bắt chước Y Doãn, Chu Công, mà lại miễn cưỡng muốn đi ngược đạo trời, quay lưng với lòng người để làm việc đây? Há chẳng nghe cổ nhân nói: “Kẻ thuận trời thì thịnh, kẻ nghịch trời thì mất”? Nay Đại Ngụy ta có binh giáp trăm vạn, lương tướng ba ngàn. Xét con đom đóm trong đám cỏ mục, sao bì được ánh trăng trên trời? Công hãy trở giáo, vứt giáp, đem lễ tới hàng, thì chẳng mất ngôi vị phong hầu. Ắt là nước yên, dân vui, há chẳng tốt đẹp sao?

Quân Thục nghe nói, than thở không thôi, thảy đều cho là có lý. Khổng Minh im lìm không nói. Bên trận Thục, Tham quân Mã Tắc tự nghĩ rằng: “Xưa Quý Bố mắng Hán Cao Tổ, từng phá được quân Hán. Nay Vương Lãng lại dùng kế ấy!”.

Chỉ thấy Khổng Minh ở trên xe cười lớn, nói:

– Ta cho rằng ngươi là bề tôi già dặn cũ của triều Hán, sẽ có lời bàn cao xa gì, chứ sao lại buông ra lời này? Ta có một lời. Các quân hãy lẳng lặng mà nghe: Ngày xưa Hoàn, Linh yếu đuối, nhà Hán nghiêng đổ, nước loạn nhiều năm, bốn phương nhiễu nhương. Đoàn Khuê vừa bị chém ở bến Bình, Đổng Trác lại nảy lên trên triều dã. Thiên hạ giết chóc, giặc cướp lại dấy, ép dời Hán đế tới nơi địa ngục, tàn bạo dân chúng ở trong ngòi rãnh. Đó là vì trên chốn miếu đường gỗ mục làm quan, ở nơi thềm điện cầm thú ăn lộc! Hạng người lòng lang dạ sói, nhung nhúc trên đường. Những kẻ uốn gối nô tì, nhan nhản nắm việc. Đến nỗi xã tắc biến thành gò đống, sinh linh rơi vào than lửa. Ta vốn biết việc làm của ngươi, đời đời sống bên bờ Đông Hải, lúc đầu cử Hiếu liêm vào làm quan, đáng nên phò vua giúp nước, yên Hán hưng Lưu, nào ngờ quay lại giúp đỡ nghịch tặc, chung lòng cướp ngôi! Tội ác sâu nặng, trời đất chẳng dung! Người khắp cả nước đều muốn nuốt thịt ngươi! Ngày nay ta vẫn còn đây, là ý trời chẳng dứt Viêm Hán đó. Ta phụng chiếu đánh giặc, theo nghĩa cất quân. Ngươi đã là bề tôi siểm nịnh, chỉ có thể giấu mình, rụt đầu, cẩu thả tìm kiếm cơm áo. Sao dám ở trước quân ngũ càn bậy khoe khoang số trời? Thằng thất phu tóc trắng! Tên giặc già râu bạc! Đem tấm thân hèn mọn đó xuống nơi chín suối, thì còn mặt mũi nào gặp hai mươi bốn hoàng đế đây? Tên giặc già hãy lui mau! Hãy bảo bọn phản thần cùng ta quyết thắng bại!

Vương Lãng nghe xong, kêu to một tiếng, rơi xuống ngựa tức chết. Người đời sau có thơ tán Khổng Minh rằng:

Quân mã rời Tây Xuyên

Hùng tài đấu vạn người

Nhẹ khua ba tấc lưỡi

Mắng chết lão tặc thần.

Khổng Minh lấy quạt trỏ Tào Chân, nói:

– Ta chẳng ép bức ngươi. Ngươi hãy chỉnh đốn quân mã. Ngày mai quyết chiến.

Nói xong bèn thu quân. Hai bên đều lui.

Tào Chân nhặt thây của Vương Lãng, lấy quan tài khâm liệm tử tế, rồi đưa về Trường An. Phó đô đốc Quách Hoài nói:

– Gia Cát Lượng đoán rằng quân ta có tang, đêm nay ắt tới cướp trại. Hãy chia quân ra bốn ngả. Hai ngả theo đường nhỏ trong núi vắng, thừa cơ cướp trại Thục. Hai lộ quân mai phục ở bên ngoài trại nhà, tả hữu giáp kích.

Tào Chân cả mừng, nói:

– Kế này rất hợp với lòng ta.

Bèn truyền lệnh, gọi hai viên tiên phong Tào Tuân, Chu Tán tới dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi ai nấy hãy dẫn một vạn quân, lẻn ra phía sau Kì Sơn. Đợi khi thấy quân Thục nhắm hướng trại ta mà kéo đến, ngươi hãy tiến quân đến cướp trại Thục. Nếu quân Thục không hành động, thì hãy đem quân về, chẳng thể khinh thường tiến đánh.

Hai người nhận kế, dẫn quân ra đi. Chân nói với Hoài rằng:

– Hai chúng ta ai nấy hãy dẫn một cánh đại quân, phục ở ngoài trại. Trong trại giả vờ chất đống củi, cỏ, chỉ để lại vài người. Nếu quân Thục tới, thì đốt lửa làm hiệu.

Các tướng đều chia ra tả, hữu. Ai nấy tự đi chuẩn bị.

Đây nói Khổng Minh về trướng, trước tiên gọi Triệu Tử Long, Ngụy Diên tới nghe lệnh. Khổng Minh nói:

– Hai người các ngươi ai nấy hãy dẫn quân bản bộ đi cướp trại Ngụy.

Ngụy Diên tiến lên nói:

– Tào Chân hiểu rất rõ binh pháp, ắt đoán được ta nhân lúc chúng có tang mà cướp trại. Hắn há chẳng đề phòng ư?

Khổng Minh cười, nói:

– Ta chính là muốn hắn biết ta đi cướp trại. Hắn ắt mai phục quân ở phía sau Kì Sơn, đợi quân Thục kéo đi, ắt tới tập kích trại ta. Bởi thế mới sai hai người dẫn quân đi trước, đi qua con đường sau chân núi, dựng trại ở xa. Ngươi hãy xem lửa bốc làm hiệu, tức thì chia quân hai đường: Ngụy Diên chiếm giữ cửa núi, Tử Long dẫn quân đánh về, ắt gặp quân Ngụy thôi. Cứ để cho tướng Ngụy chạy về, ta thừa thể tiến công. Chúng ắt tự đánh giết nhau. Có thể toàn thắng rồi.

Hai tướng dẫn binh, nhận kế ra đi. Lại gọi Quan Hưng, Trương Bao, dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi ai nấy hãy dẫn một cánh quân, mai phục ở con đường quan yếu tại Kỳ Sơn, để cho quân Ngụy đi qua, rồi lập tức theo con đường mà chúng đã đi, đánh tới trại Ngụy.

Hai người nhận kế, dẫn binh đi luôn. Lại sai bốn viên tướng: Mã Đại, Vương Bình, Trương Dực, Trương Nghi mai phục ở bốn mặt ngoài trại, để đánh quân Ngụy. Khổng Minh bèn dựng trại sách giả, ở trong chất đống củi, cỏ, để chuẩn bị đốt lửa hiệu. Khổng Minh bèn dẫn các tướng lui ra sau trại, để đợi động tĩnh.

Đây nói tiên phong của Ngụy là Tào Tuân, Chu Tán vào lúc hoàng hôn thì rời trại, nối nhau tiến lên. Đến chừng canh hai, trông ra xa thấy trước núi lờ mờ có quân đang đi. Tào Tuân tự nghĩ rằng:

– Quách Đô đốc tính toán như thần, đã biết rõ quân Thục rồi.

Bèn thúc quân tiền gấp. Đến lúc tới trại Thục thì đã canh ba, sớm đã nhìn thấy trại sách, Tào Tuân đi đầu đánh vào trại, chỉ thấy cái trại trống, chẳng có một người nào, biết là trúng kế, liền sai rút quân. Trong trại đốt lửa. Quân Chu Tán tới, tự đánh giết lẫn nhau. Người ngựa đại loạn. Đang lúc đánh giết, Tào Tuân và Chu Tán chạm mặt, mới biết là tự giày xéo nhau. Đến lúc hợp binh lại, thì chợt tiếng hò reo vang rền, bốn mặt có Vương Bình, Mã Đại, Trương Dực, Trương Nghi đánh tới. Hai người Tào, Chu dẫn hơn trăm quân kỵ tâm phúc, nhắm đường lớn mà bỏ chạy. Đột nhiên tiếng trống, tiếng tù cùng trỗi lên, một đám quân chặn mất đường đi. Kẻ đi đầu là tướng Thục Thường Sơn Triệu Tử Long. Tử Long kêu rằng:

– Tướng giặc đi đâu? Hãy sớm sớm chịu chết!

Hai người Tào, Chu cướp đường mà chạy. Đột nhiên tiếng hò reo lại vang lên, một đám quân đánh tới. Kẻ đi đầu là tướng Thục Ngụy Diên. Tào, Chu thua to. Lúc đánh về tới trại Ngụy, thì quân giữ trại cứ tưởng là quân Thục cướp trại, vội vã phóng hỏa làm hiệu. Mé tả có Tào Chân, mé hữu có Quách Hoài, hai người đánh đến, tự giết lẫn nhau. Sau lưng ba lộ quân Thục lại đánh đến, ở giữa là Ngụy Diên, mé tả có Quan Hưng, mé hữu có Trương Bao. Đánh to một trận. Quân Ngụy thua chạy hơn mười dặm. Tướng sĩ chết nhiều vô số. Khổng Minh thu trọn đại công, bấy giờ mới thu quân về trại.

Đây nói Tào Chân cùng với Quách Hoài bàn bạc rằng:

– Nay quân Ngụy thế cô, quân Thục thế mạnh, phải dùng sách lược gì để lui địch?

Hoài nói:

– Thắng bại là việc thường của nhà binh, chẳng đủ cho là yếu đuối. Mỗ có một kế, sẽ khiến quân Thục đầu đuôi chẳng cứu được nhau, chắc chắn sẽ tự chạy thôi.

Tào Chân hỏi kế. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

187. KHỔNG MINH ĐẠI PHÁ QUÂN THIẾT XA

Thế là Quách Hoài nói với Tào Chân rằng:

– Rợ Di ở Tây Khương từ thời Thái Tổ Vũ hoàng đế đã nhiều năm vào cống. Triều Thế Tổ Văn hoàng đế đã ban ơn huệ hậu hĩnh. Bọn ta hãy chiếm cứ chỗ hiểm trở, cho quân Thục muốn đánh cũng không được. Rồi hãy bí mật sai người theo đường nhỏ đi thẳng tới chỗ Khương Hồ cầu cứu, hứa cho hòa thân*. Khương Hồ ắt cất quân tập kích phía sau. Ta cũng lập tức dùng chính binh tiến đánh, há chẳng thắng sao?

Chân nghe theo, liền sai người tới chỗ thành Khương Hồ.

Đây nói quốc vương Tây Khương là Triệt Lý Cát từ thời Tào Tháo đã hàng năm triều cống, thủ hạ có một văn một võ. Văn là Thừa tướng Nhã Đan, túc trí đa mưu. Võ là Nguyên soái Việt Cát, mắt xanh râu vàng, mình cao một trượng, sử dụng một cây chùy sắt cán dài, nặng một trăm cân, có sức khỏe vạn người khó chống. Bấy giờ, sứ Ngụy bưng vàng ngọc và thư tới nước ấy, trước tiên tới gặp Thừa tướng Nhã Đan, dâng lễ vật lên. Nhã Đan dẫn tới gặp quốc vương, nói:

– Nước Ngụy ở Trung Nguyên sai người bưng lễ vật đến cầu cứu binh, để giao chiến với Thục.

Triệt Lý Cát nói:

– Trong thư nói những gì?

Nhã Đan nói:

– Trung Nguyên hứa cho hòa thân, muốn lui quân cướp, đáng nên chuẩn y.

Quốc vương nói:

– Hãy bàn bạc cùng nguyên soái.

Thừa tướng Nhã Đan bèn mời Nguyên soái Việt Cát tới bàn bạc, nói cho biết việc ấy. Việt Cát bằng lòng, liền cất mười lăm vạn quân Khương Hồ, thảy đều thông thạo cung nỏ, đao thương và các loại binh khí thiết tật lê, lưu tinh chùy, lại có chiến xa. Xe ấy dùng lá sắt đính xung quanh, dùng để chuyên chở lương thực, quân khí và vật dụng, hoặc dùng lạc đà để kéo, hoặc dùng la, ngựa kéo đi. Nghỉ một lần rồi đi mấy ngàn dặm không mệt. Nhân thế gọi là quân Thiết Xa. Bèn từ giã quốc vương, hai người dẫn binh, đi thẳng tới cửa ải Tây Bình. Tướng Thục giữ cửa quan là Hàn Trinh vội sai người bưng văn thư đi báo Khổng Minh. Khổng Minh nghe tin, bèn hỏi các tướng:

– Ai dám đi lui quân Khương Hồ?

Đột nhiên có hai tướng mặc giáp trắng ứng tiếng nói:

– Bọn mỗ nguyện đi.

Mọi người trông ra, thì là Tả hộ vệ sứ Long Tương tướng quân Quan Hưng, Hữu hộ vệ sứ Hổ Dực tướng quân Trương Bao. Khổng Minh nói:

– Hai người các ngươi tuy muốn đi, chỉ hiềm không thuộc đường sá.

Bèn gọi Mã Đại, nói:

– Ngươi vốn biết tính người Khương Hồ, ở lâu tại xứ đó, hãy làm hướng đạo.

Liền cất năm vạn tinh binh, giao cho hai người Hưng, Bao cùng nhau dẫn đi. Cứ thế lên đường.

Hưng, Bao dẫn quân lên đường. Đi chưa được mấy ngày, đã sớm gặp quân Phiên. Lúc Quan Hưng dẫn hơn trăm quân kỵ đi trước lên núi xem xét, thì chỉ thấy quân Phiên đem thiết xa đầu đuối nối liền, kết thành doanh trại. Trên xe cắm đầy binh khí, cũng tựa như thành trì. Hưng xem xét hồi lâu, chẳng có kế sách phá địch, về trại bàn bạc với Trương Bao, Mã Đại. Bao nói:

Chưa biết hư thực của quân Phiên, ngày mai ra trận sẽ biết ngay thôi.

Sớm hôm sau, bèn chia quân thành ba lộ: Quan Hưng ở giữa, Trương Bao ở bên trái, Mã Đại ở bên phải. Ba lộ cùng tiến. Chợt thấy cờ hình chim diều hâu đen khắp núi đầy đồng, đi đầu toàn là quân kỵ. Trong đám quân kỵ, nguyên soái Việt Cát tay cầm chùy sắt, eo đeo cung điều quý, cưỡi ngựa Như Long, phấn chấn xông lên. Hưng vẫy ba lộ quân tiến lên. Chợt thấy quân Phiên ở hai bên và ở giữa thả thiết xa ra, thế gấp như nước thủy triều, cung nỏ cùng bắn ùa tới. Quân Thục thua to. Hai quân của Mã Đại, Trương Bao lui trước. Một cánh quân của Quan Hưng bị quân Phiên vây bọc, vòng vây siết dần về góc tây bắc. Hưng ở giữa trận, tả xung hữu đột, chẳng thể thoát được. Thiết xa vây kín giống như thành trì. Quân Thục anh, tôi chẳng thể cứu nhau. Hưng nhắm phía lũng núi tìm đường mà chạy. Xem chừng trời đã tối, chỉ thấy một đám cờ đen như gió ùa đến, một viên tướng Phiên tay cầm chùy sắt, kêu to:

– Tiểu tướng chớ chạy! Ta là nguyên soái Việt Cát đây!

Quan Hưng chạy gấp, thì trước mặt gặp ngay ghềnh nước chặn đường, chỉ đành quay ngựa lại đánh Việt Cát. Hưng vốn đã vỡ mật, chống cự không nổi, nhắm hướng ghềnh chạy trốn. Ngựa vừa vọt được một cái, Việt Cát đã đuổi tới, đánh ra một chùy sắt. Hưng vội né sang. Chùy trúng vào bụng ngựa. Con ngựa ấy ngã lăn xuống ghềnh. Hưng rơi xuống nước. Chợt nghe một tiếng hò reo nổi lên, Việt Cát ở sau lưng cả người lẫn ngựa cũng ngã lăn xuống nước. Lúc Hưng từ dưới nước đứng dậy ngó xem, thì trên bờ có một viên đại tướng đang đánh lui quân Phiên. Hưng cầm đao chém Việt Cát, Việt Cát nhảy ra khỏi nước chạy trốn. Hưng cướp được con ngựa ấy, dắt lên trên bờ, sửa sang yên cương, cầm đao lên ngựa. Chỉ thấy viên tướng ấy còn ở trước mặt đuổi giết quân Phiên. Hưng suy nghĩ hồi lâu: “Người cứu tính mạng ta là ai? Phải tới gặp mặt”. Bèn vỗ ngựa đuổi theo. Xem chừng đã tới gần, chỉ thấy trong đám mây mù, lờ mờ có một đại tướng, mặt như trái táo, mày tựa con tằm, áo bào lục, mặc giáp vàng, cầm Thanh Long đao, cưỡi ngựa Xích Thố, tay vuốt chòm râu đẹp, nhận ra rõ ràng là Quan Công cha mình. Hưng cả kinh, liền định hỏi thăm. Chợt thấy Quan Công trỏ tay về hướng đông nam, nói:

– Con ta hãy nhắm hướng Đông Nam mà đi gấp. Ta sẽ bảo vệ ngươi về trại.

Nói dứt, một trận gió thổi qua, đã biến mất đi đằng nào. Hưng nhằm hướng đông nam mà chạy. Đi đến nửa đêm, chợt thấy một đám quân kéo tới, đi đầu là một đại tướng, ấy là Trương Bao. Bao hỏi rằng:

– Ngươi có gặp nhị bá phụ không?

Hưng nói:

– Ngươi làm sao biết được?

Bao nói:

– Ta bị quân Thiết Xa truy đuổi rất gấp. Chợt thấy nhị bá phụ từ trên không đáp xuống, khiến quân Phiên kinh sợ chạy lui, rồi lấy tay chỉ, nói:

– Ngươi theo con đường ấy mà đi, hãy cứu con ta. Nói dứt thì không thấy đâu nữa. Vì thế mà tìm đến được đây.

Quan Hưng kể rõ việc trước. Hai người cùng về trại lớn. Mã Đại đón vào. Đại nói:

Quân này chẳng có kế gì để lui. Ta sẽ giữ trại. Hai tướng quân các ngươi hãy mau tới hỏi kế sách của Thừa tướng, để lui quân Phiên này.

Thế là Mã Đại lui quân vào trong lũng núi dựng trại. Hưng, Bao đêm ngày về gặp Khổng Minh, nói cho biết việc ấy. Khổng Minh vội dẫn Khương Duy, Trương Dực, lại đem theo ba vạn binh, cùng Hưng, Bao tới trại của Mã Đại nghỉ ngơi.

Hôm sau, Khổng Minh lên ngựa, tới chỗ cao nhìn ra, thấy thiết xa nối nhau không dứt. Người ngựa tung hoành, rong ruổi qua lại. Khổng Minh xem xong, về trại nói với các tướng:

– Xem chừng đây chỉ là trận nhỏ, có gì khó phá đâu?

Bèn gọi Mã Đại, Trương Dực, nói:

– Như thế, như thế.

Hai người nhận kế, dẫn binh ra đi. Lại gọi Khương Duy, nói:

– Ngươi biết phép phá Thiết Xa chăng?

Duy nói:

– Người Khương Hồ chỉ cậy dũng mà thôi, há biết phương thuật của Tử Nha sao?

Khổng Minh than rằng:

– Ngươi rất hiểu ý ta vậy. Ta sai Quan Hưng, Trương Bao làm quân mai phục trên đường để dụ quân địch. Mấy ngày nay mây đen dày đặc, gió bấc không dứt. Kế của ta có thể thi hành rồi. Ngươi hễ thấy cờ đỏ làm hiệu, thì hãy tránh đi.

Thế là Khương Duy suốt mấy ngày dẫn quân thách đánh. Quân Phiên ra nghênh chiến thì quân Thục liền lui. Quân Phiên đuổi giết phía sau, đuổi thẳng vào trong trại, chẳng thấy một tên lính nào, mà chỉ cắm đầy cờ xí. Quân Phiên nghi ngờ, không tiến mà lui. Bấy giờ là khí trời mùa đông tháng mười hai, quả nhiên tuyết lớn chợt giáng xuống. Khương Duy lại dẫn binh tới đánh. Nguyên soái Việt Cát cả giận, liền dẫn quân Thiết Xa tới nghênh chiến. Khương Duy chẳng đánh mà liền chạy. Quân Phiên đuổi tới trước trại. Khương Duy đã theo phía sau trại mà đi. Quân Phiên ở phía ngoài quan sát, thấy bốn mặt đều dựng cờ xí, trong trại có tiếng đàn, trống. Quân trở về báo nguyên soái Việt Cát, Việt Cát trong lòng nghi ngờ, bèn bàn bạc với Thừa tướng Nhã Đan. Nhã Đan nói:

– Đó là quỷ kế của Gia Cát Lượng, giả vờ bày nghi binh. Hãy tiến đánh đi.

Việt Cát bèn dẫn quan tới trước trại Thục, thì gặp ngay Khổng Minh đang ôm đàn ngồi trên xe, dẫn theo mấy chục quân kỵ, nhắm phía sau trại mà chạy. Quân Phiên đoạt lấy trại sách, đuổi thẳng qua cửa núi, chỉ thấy chiếc xe nhỏ lờ mờ rẽ qua rừng cây. Thừa tướng Nhã Đan nói với nguyên soái Việt Cát rằng:

– Xem đám quân ấy, dù có mai phục cũng chẳng đủ sợ.

Bèn cất hết đại quân đuổi theo. Lại trông thấy Khương Duy ở trên đám đất tuyết phủ, Việt Cát cả giận, đốc quân kéo như bay đến, lúc này đường núi bằng phẳng, lại có tuyết phủ đầy đồng trống, trông ra chẳng hề thấy một quân mã nào. Đang lúc truy đuổi, chợt được báo quân Thục từ sau núi kéo ra, Nhã Đan nói:

– Cho dù có chút ít phục binh, thì sao đủ sợ!

Chợt nghe trước mặt có tiếng trống, tiếng tù và nổi lên, tiếng hò reo vang rền. Quân Phiên xông thẳng lên phía trước. Đột nhiên núi sạt, đất lở, quân Phiên thảy đều sa xuống hố. Quân Thiết Xa ở sau lưng đang lướt tới rất gấp, khó thể dừng lại, nên cùng ùa tới, tự giẫm đạp lên nhau. Lúc quân Phiên ở sau lưng vội quay trở lại, thì mé tả có Quan Hưng, mé hữu có Trương Bao. Hai cánh quân có vạn tay nỏ cùng bắn. Sau lưng có Khương Duy, Trương Dực, Mã Đại. Ba lộ quân cùng đánh tới. Quân Thiết Xa đại loạn. Nguyên soái Việt Cát nhắm hướng lũng núi sau lưng mà chạy, thì gặp ngay Quan Hưng. Ngựa chạm một hiệp, Quan Hưng vung cây Thanh Long đao, hét lớn một tiếng, chém Việt Cát rơi xuống ngựa. Thừa tướng Nhã Đan sớm đã bị Mã Đại bắt sống. Quân Phiên ai nấy tự đào thoát.

Khổng Minh lên trướng. Mã Đại áp giải Nhã Đan tới. Khổng Minh nạt sai võ sĩ cởi trói, ban cho rượu thịt để đỡ sợ, dùng lời tốt đẹp để vỗ về. Khổng Minh gọi Thừa tướng Nhã Đan, nói:

– Chủ ta là hoàng đế Đại Hán sai ta đánh giặc. Ngươi sao lại nghe lời phản thân mà dấy loạn? Nước ta với ngươi là lân bang, mãi mãi kết làm minh hữu, chớ nghe lời của kẻ phản. Ngươi nếu làm càn, thì là đem tình hòa hảo ngày cũ hủy đi đó.

Nhã Đan hết sức cảm kích đức độ. Khổng Minh bèn khen thưởng, vỗ về hết thảy bọn quân Phiên bị bắt, rồi thả cho về nước cùng với Nhã Đan. Bọn chúng đều lạy tạ rồi đi. Khổng Minh đem thủ cấp của nguyên soái Việt Cát cất vào hộp gỗ, bày tiệc khen thưởng xong xuôi, lại dẫn ba quân suốt đêm trở về trại lớn ở Kì Sơn, một mặt sai người bưng biểu tâu báo tiệp.

Đây nói Tào Chân suốt mấy ngày trông ngóng tin tức Khương Hồ. Chợt có quân mai phục trên đường tới báo rằng:

– Quận Thục nhổ trại, sửa soạn lên đường. Quách Hoài cả mừng, bèn nói với Tào Chân:

– Đây là quân Khương Hồ công kích gấp quá, nhân thế mới lui đó.

Bèn chia làm hai ngả truy đuổi. Quân Thục trước mặt rối loạn bỏ chạy, quân Ngụy theo sau truy kích. Tiên phong Tào Tuân đang lúc đuổi theo, đột nhiên có tiếng trống vang rền. Một đám quân kéo ra, kẻ đi đầu là đại tướng Tiền đô đốc, Trấn Bắc tướng quân, lĩnh Thừa tướng Tư mã, Lương Châu Thứ sử, Đô đình hầu Ngụy Diên kêu lớn rằng:

– Phản tặc chớ chạy!

Tào Tuân cả kinh, vỗ ngựa giao tranh, chưa được ba hiệp, bị Ngụy Diên một đao chém rơi xuống ngựa. Phó tiên phong Chu Tán dẫn quân đuổi tới. Chợt tiếng hò reo vang rền. Một đám quân kéo ra. Kẻ đi đầu là đại tướng Trung hộ quân, Chinh Nam tướng quân, phong Vĩnh Xương đình hầu Thường Sơn Triệu Vân. Chu Tán trở tay không kịp, bị Tử Long một thương đâm chết dưới ngựa. Tào Chân, Quách Hoài thấy hai lộ tiên phong đều thua trận, toan thu quân về, thì sau lưng có tiếng hò reo vang rền. Tiếng trống, tiếng tù cùng nổi. Ấy là hai lộ quân của Quan Hưng, Trương Bao đánh ra, vây bọc Tào Chân, Quách Hoài, đánh ác một trận. Hai người Chân, Hoài dẫn bại binh cướp đường mà chạy thoát. Quân Thục toàn thắng, đuổi thẳng tới Vị Thủy, đoạt được trại Ngụy. Tào Chân chết mất hai viên tiên phong, đau thương không dứt; chỉ biết viết biểu gửi về triều, xin phái viện binh.

Đây nói Ngụy chủ Tào Duệ coi chầu. Cận thần tâu rằng:

– Đại đô đốc Tào Chân thua Thục mấy trận, chết mất hai viên tiên phong. Quân Khương Hồ lại tổn thất vô số. Thế nguy rất gấp. Nay Đô đốc dâng biểu cầu cứu, xin bệ hạ phân xử.

Duệ cả kinh, bèn hỏi văn võ rằng:

– Kế sách đánh lui quân ấy phải làm thế nào?

Hoa Hâm tâu rằng:

– Bệ hạ cần phải ngự giá thân chinh, đại hội chư hầu. Mọi người đều nghe lệnh, thì mới lui được. Nếu bệ hạ không chịu thân chinh, ắt Trường An sẽ mất, Quan Trung nguy rồi!

Thái phó Chung Dao tâu rằng:

– Phàm kẻ làm tướng, hiểu biết hơn người thì mới chế ngự được người. Tôn Tử nói: “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”. Thần xét thấy Tào Tử Đan tuy dùng binh đã lâu, nhưng chẳng phải đối thủ của Gia Cát Lượng. Thần đem cả nhà từ sang đến hèn để tiến cử một người, đủ để lui được quân Gia Cát Lượng. Chưa biết thánh ý ra sao?

Duệ nói:

– Khanh là nguyên lão đại thần, có hiền sĩ nào có thể lui được quân Thục? Nên sớm gọi tới, để chia lo với trẫm.

Chưa biết Chung Dao sẽ tiến cử ai? Hồi sau sẽ thấy.

188. TƯ MÃ Ý DÙNG TRÍ BẮT MẠNH ĐẠT

Thế là Thái phó Chung Dao tâu rằng:

– Lúc trước Gia Cát Lượng cất quân phạm cõi, chỉ sợ người này, bởi thế mới tung lời đồn, khiến bệ hạ đuổi kẻ bề tôi trụ đá. Quả nhiên bệ hạ trúng kế. Chúng mới xua quân ruổi dài. Nay nếu dùng lại người ấy, ắt Gia Cát Lượng tự nhiên lui thôi.

Ngụy chủ Tào Duệ hỏi han. Dao nói:

– Người này là Phiếu Kỵ đại tướng quân Tư Mã Ý đó.

Duệ than dài, nói:

– Trẫm tới nay còn hối hận trong lòng. Không có khanh nói ra, thì chẳng biết làm sao mở lời. Trọng Đạt hiện ở đất nào?

Dao nói:

– Gần đây nghe nói Trọng Đạt an nhàn ở Uyển Thành.

Duệ liền giáng chiếu, sai sứ cầm cờ tiết, đi khôi phục lại quan chức cho Tư Mã Ý, gia làm Bình Tây Đô đốc, cất các lộ quân mã ở Nam Dương tiến tới Trường An. Duệ ngự giá thân chinh, chọn ngày đến hội họp. Sứ giả ngày đêm đi tới Uyển Thành.

Đây nói Khổng Minh từ khi xuất sư tới nay, đoạt được công to, liệu rằng Trường An chỉ hẹn ngày là chiếm được, trong lòng rất mừng. Giữa lúc đang ở trong trại Kì Sơn hội họp các tướng bàn bạc, chợt được tin báo Trấn thủ cung Vĩnh An là Lý Nghiêm sai con trai là Lý Phong tới gặp. Khổng Minh ngỡ rằng Đông Ngô xâm phạm bờ cõi, trong lòng rất kinh hoàng nghi hoặc, bèn gọi vào trướng để hỏi. Phong nói:

– Đặc biệt tới báo tin mừng.

Khổng Minh nói:

– Có gì đáng mừng?

Phong nói:

– Ngày trước Mạnh Đạt hàng Ngụy, nhưng là bất đắc dĩ mới hàng thôi. Hắn ta vào thời Tào Phi rất được yêu quý, thường khen có tài tướng văn, tướng võ, thường ban cho ngựa tốt, quần áo, đồ gốm, vàng ngọc, từng cùng ngồi chung xe ra vào. Quần thần chẳng ai không kinh ngạc. Y được phong làm Tán kỵ Thường thị, lĩnh chức Thái thú Tân Thành, trấn thủ các xứ Thượng Dung, Kim Thành, ủy thác cho trách nhiệm ở phía tây nam, trọng dụng như thế. Từ sau khi Phi chết, Tào Duệ nối ngôi, rất là không ưa thích, cắt đứt việc ban thưởng. Trong triều nhiều người đố kỵ. Mạnh Đạt suốt ngày không yên, thường bảo với các tướng rằng: “Ta vốn là tướng Thục, vì tình thế bức bách mới tới nỗi này”. Nay hắn mấy lần sai người tâm phúc đem thư tới cho phụ thân, bảo sớm muộn hãy thay y bẩm với Thừa tướng: “Ngày trước lúc năm lộ quân đánh Tây Xuyên, y từng có tâm ý thế nào, Thừa tướng cũng biết. Nay y ở tại Tân Thành, nghe tin Thừa tướng đánh Ngụy, muốn cất quân mã của ba xứ Tân Thành, Kim Thành, Thượng Dung khởi sự ở bên ngoài, đi thẳng tới lấy Lạc Dương. Thừa tướng hãy mau lấy Trường An. Hai kinh có thể yên định rồi”. Nay mỗ dẫn người đưa thư cùng với thư từ mấy phen tới trình lên.

Khổng Minh cả mừng, hậu thưởng cho bọn Lý Phong. Chợt người tế tác báo rằng:

– Ngụy chủ Tào Duệ một mặt ngự giá đến Trường An, một mặt triệu Tư Mã Ý phục chức, gia làm Bình Tây Đô đốc, cất quân ở đấy tới Trường An tụ họp.

Khổng Minh nghe xong, đập tay giậm chân, bối rối chẳng biết đặt vào đâu. Tham quân Mã Tắc hỏi rằng:

– Xem chừng Tào Duệ sao đáng kể đến? Nếu tới được Trường An, thì sẽ bắt hắn luôn. Thừa tướng vì sao lại kinh động? Khổng Minh nói:

– Ta há sợ Tào Duệ ư? Người mà ngày thường ta lo, chỉ có một tên Tư Mã Ý mà thôi. Nay Mạnh Đạt muốn làm việc lớn, nếu Tư Mã Ý được quyền lớn như thế, việc ắt thất bại rồi! Đạt chẳng phải là đối thủ của Tư Mã Ý, tất bị hắn bắt. Nếu Mạnh Đạt chết, Trung Nguyên chẳng dễ gì chiếm được.

Mã Tắc nói:

– Sao không gấp soạn thư, để Mạnh Đạt đề phòng?

Khổng Minh nghe theo, liền soạn thư, sai người mang thư đêm ngày trở về gặp Mạnh Đạt.

Đây nói Mạnh Đạt ở Tân Thành, chỉ cố đợi người tâm phúc về báo lại. Chẳng bao lâu, người tâm phúc về đến, đem thư Khổng Minh trình lên. Mạnh Đạt bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Gần đây được thư, đủ biết công có lòng trung nghĩa, chẳng quên cố cựu. Ta rất đỗi vui mừng. Công nếu làm nên việc lớn, ắt là công lao trung hưng đệ nhất của triều Hán vậy. Nhưng phải cực kỳ bí mật, chẳng thể dễ dãi giao phó cho ai. Tuy là anh em vợ con, cũng khó thể bảo đảm. Thận trọng đấy! Kiêng dè đấy! Gần đây nghe nói Ngụy Duệ lại bạn chiếu sai Tư Mã Ý cất quân ở Uyển, Lạc. Nếu nghe tin công khởi đại sự, hắn ắt sẽ tới trước thôi. Nên chuẩn bị cho thật vẹn toàn, chớ xem hắn như hạng người tầm thường. Ta vì thế mà lo sợ. Xin công xét cho kỹ”.

Mạnh Đạt đọc xong, cười lớn, nói:

– Người ta nói Khổng Minh lo nghĩ lung tung, nay xem việc này, cũng đủ biết được!

Người tâm phúc thưa rằng:

– Chúa công hãy soạn thư để yên lòng Thừa tướng, chẳng thể khinh rẻ xem thường.

Đạt nghe theo, lại soạn thu hồi đáp, sai người tâm phúc đêm ngày đi trả lời Khổng Minh. Khổng Minh gọi vào trong trướng. Người ấy trình thư. Khổng Minh bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Lời chỉ dạy của Thừa tướng sao dám khinh thường cho là nhỏ. Trộm nghĩ việc của Tư Mã Ý, Đạt cho là chẳng cần phải lo. Uyển Thành cách Lạc Dương chừng tám trăm dặm. Nếu Tư Mã Ý nghe Đạt khởi sự, thì phải soạn biểu tâu Ngụy chủ. Thư từ qua lại ắt mất một tháng rồi. Khi ấy thành trì của Đạt đã kiên cố, các tướng cùng ba quân đều ở nơi sâu hiểm. Dù Tư Mã Ý đến, Đạt cũng có sợ gì? Thừa tướng hãy yên lòng, chờ nghe báo tiệp. Kính cẩn đáp thư”.

Khổng Minh đọc xong, ném xuống dưới đất, giậm chân, nói:

– Mạnh Đạt ắt chết trong tay Tư Mã Ý thôi!

Mã Tắc hỏi rằng:

– Sao lại nói vậy?

Khổng Minh nói:

– Binh pháp nói: “Đánh chỗ không phòng bị, ra chỗ chẳng ngờ tới”. Há có cho Mạnh Đạt kỳ hạn một tháng sao? Nếu Tào Duệ đã ủy thác cho Tư Mã Ý, gặp giặc cướp thì phải trừ ngay, cần gì phải đợi tâu lên chứ? Nếu biết Mạnh Đạt làm phản, chẳng tới mười ngày, thì quân đã kéo đến rồi, sao có thể trở tay đây?

Các tướng đều phục. Khổng Minh kíp sai người ấy trở về báo rằng:

– Nếu chưa cử sự, thì nhất thiết chớ cho đồng liêu được biết, nếu biết ắt mất mạng thôi.

Người ấy lạy từ biệt, trở về Tân Thành.

Đây nói Tư Mã Ý an nhàn ở Uyển Thành, nghe tin quân Ngụy mấy phen thua quân Thục, bèn ngửa mặt lên trời thân dài mấy tiếng. Ý có con trưởng là Tư Mã Sư, tự là Tử Nguyên, con thứ là Tư Mã Chiêu, tự là Tử Thượng. Hai đứa con trai ấy vốn có chí lớn, thuộc làu binh thư. Bấy giờ đang đứng ở bên cạnh, thấy Ý than dài, bèn hỏi rằng:

– Phụ thân vì sao lại thở dài?

Ý nói:

– Hạng các ngươi há biết việc lớn ư?

Tư Mã Sư nói:

– Lẽ nào là than vì Ngụy chủ không dùng sao?

Tư Mã Chiêu cười, nói:

– Sớm muộn sẽ có người tuyên triệu phụ thân.

Ý cả kinh, nói:

– Chẳng ngờ nhà ta lại sinh ra kỳ lân rồi!

Nói chưa dứt, đột nhiên thiên sứ cầm cờ tiết tới. Ý nghe đọc chiếu xong, bèn điều các lộ quân mã ở Uyển Thành lên đường. Chợt có một người tới báo việc cơ mật. Ý gọi vào mật thất để hỏi. Người này báo rằng:

– Mỗ là người nhà của Thái thú Kim Thành là Thân Nghi. Gần đây Thái thú Tân Thành là Mạnh Đạt mời Thái thú Thượng Dung là Thân Đam cùng với chúa công của mỗ bàn bạc, Đạt nói: “Bọn ta là người Đại Thục, lúc trước bởi vì thời thể bức bách, bất đắc dĩ mới hàng. Thời Ngụy Văn đế còn, đối đãi rất hậu. Đương kim Ngụy chủ cho ta là người nước khác, xem như cỏ rác, đãi như đất, phân. Nay Gia Cát thừa tướng phụng mệnh xuất sư, quân tới Kì Sơn, trước tiên đánh bại Hạ Hầu Mậu, rồi lại đánh bại Tào Chân, giết đến nỗi quân Ngụy bay hồn vỡ mật. Nay ba quận Thiên Thủy, Nam An, An Định đều đã quy thuận, thế như phá trúc. Trường An chỉ trong sớm chiều sẽ mất thôi. Bọn ta nên theo đạo trời, nhân lúc này mà khởi sự, đi thẳng tới tập kích Lạc Dương. Công lao sẽ chẳng gì lớn bằng! Các ngươi có theo chăng?”. Thân Đam, Thân Nghi đều sợ thế lực của hắn, miễn cưỡng ưng thuận. Ai nấy tự tu bổ thành trì, tụ tập quân mã, sớm chiều ắt phản. Anh em nhà họ Thân thực sợ bị liên lụy, mới sai mỗ đi đầu thú trước. Người tâm phúc của Mạnh Đạt là Lý Phụ cùng cháu ngoại của Đạt là Đặng Hiền, cũng ra đầu thú. Mong Đô đốc sớm đem quân tới, sẽ tự có nội ứng.

Tư Mã Ý nghe xong, đưa tay lên trán, nói:

– Đấy là hồng phúc ngang trời của hoàng thượng đó! Nay quân Gia Cát Lượng ở Kì Sơn, nếu giết được người làm nội ứng thì chúng sẽ đều vỡ mật. Hiện thời thiên tử bất đắc dĩ phải ngự tới Trường An, nếu sớm muộn không dùng ta, thì Mạnh Đạt một khi khởi sự, hai kinh sẽ mất rồi! Tên giặc này ắt thông đồng với Gia Cát Lượng. Ta phá hắn trước, Gia Cát Lượng nhất định sẽ lạnh lòng, tự lui binh thôi.

Con trưởng là Tư Mã Sư nói:

– Phụ thân hãy mau dâng biểu tâu lên thiên tử.

Ý cười, nói:

– Nếu đợi thánh chỉ, qua lại mất một tháng, ắt Mạnh Đạt đã xong việc rồi. Nếu hắn giữ chặt chỗ hiểm yếu, ta dầu có trăm vạn người, gấp cũng khó phá.

Bèn truyền lệnh sai người ngựa lên đường, một ngày phải đi được bằng hai ngày đường. Như có ai trì trệ thì chém đi. Ý lại sai Tham quân Lương Kì bưng chiếu thư, đêm ngày đi tới Tân Thành, sai bọn Mạnh Đạt chuẩn bị đi đánh giặc, để hắn không nghi. Lương Kì đi trước, Ý phát binh theo sau. Đi được hai ngày, dưới dốc núi có một đội quân rẽ ra, thì ra là Hữu tướng quân Từ Hoảng. Hoảng xuống ngựa yết kiến Ý, báo rằng đã bắt được người tâm phúc của Mạnh Đạt, lục soát được thư hồi đáp của Khổng Minh, nên tới gặp Tư Mã Ý. Ý nói:

– Ta không giết ngươi. Ngươi hãy kể rõ từ đầu.

Người này chỉ đành đem việc Khổng Minh, Mạnh Đạt qua lại, thảy thảy kể hết ra. Ý đọc thư hồi đáp của Khổng Minh xong, tự kinh ngạc, nói:

– Người tài trên đời, kiến thức cũng giống nhau. Tâm cơ của ta đã bị Khổng Minh biết trước rồi. May nhờ phước của thiên tử, bắt được tin tức này, ắt Mạnh Đạt không có kế gì rồi.

Bèn cảm thán không dứt, đêm ngày gấp đường đốc thúc quân đi.

Đây nói Mạnh Đạt ở Tân Thành ước hẹn với Thái thú Kim Thành là Thân Nghi, Thái thú Thượng Dung Thân Đam, hẹn ngày khởi sự. Hai người Đam, Nghi mỗi ngày đều điều động quân mã, chỉ đợi ngày quân Ngụy kéo tới, để làm nội ứng; rồi báo với Mạnh Đạt, nói quân khí, lương thảo chưa chuẩn bị đủ, không dám hẹn ngày khởi sự. Đạt tin theo. Chợt được báo Tham quan Lương Kì tới đây. Mạnh Đạt đón tiếp vào trong thành. Kì truyền tướng lệnh của Tư Mã Ý rằng:

– Tư Mã Đô đốc nay phụng chiếu của thiên tử, cất các lộ quân mã, đi lui quân Thục. Thái thú hãy tụ họp quân bản bộ, đợi nghe điều động.

Đạt hỏi rằng:

– Đô đốc ngày nào sẽ lên đường?

Kì nói:

– Độ chừng lúc này đã rời Uyển Thành đi Trường An rồi. Đạt mừng thầm, nói:

– Việc lớn của ta đã thành rồi!

Bèn bày tiệc đãi Lương Kì, tiễn ra ngoài thành, rồi báo với Thân Đam, Thân Nghi biết rằng: “Ngày mai khởi sự, đổi thành cờ hiệu Đại Thục, phát các lộ quân mã đi thẳng tới tập kích Lạc Dương”. Chợt có tin báo ở ngoài thành bụi bốc mù trời, chẳng biết là quân ở đâu đến. Mạnh Đạt tự lên thành xem xét, chỉ thấy một đám quân dựng cờ hiệu Hữu tướng quân Từ Hoảng, chạy như bay đến dưới thành. Đạt cả kinh, liền nhấc cầu treo lên. Từ Hoảng ngồi trên ngựa chạy thẳng tới bờ hào, cao giọng kêu rằng:

– Phản tặc Mạnh Đạt, hãy sớm sớm đầu hàng!

Đạt cả kinh, vội giương cung bắn, trúng ngay trán Hoảng. Tướng Ngụy cứu đem đi. Trên thành tên bắn bừa xuống. Quân Ngụy mới lui. Mạnh Đạt vừa mới mở cửa truy đuổi, bốn mặt cờ xí rợp trời. Quân Tư Mã Ý kéo tới. Đạt ngửa mặt lên trời than dài rằng:

– Quả nhiên chẳng ra ngoài dự liệu của Khổng Minh!

Thế là đóng cửa giữ chắc.

Đây nói Từ Hoảng bị Mạnh Đạt bắn trúng trán. Các quân cứu về tới trại, rút đầu tên ra, sai thầy thuốc điều trị, ngay đêm ấy thì chết, thọ năm mươi chín tuổi. Nhằm năm Thái Hòa thứ hai [228], mùa xuân, tháng giêng. Về sau sử quan có thơ tán rằng:

Hàng sáng*, quyền thành nặng

Giành bến, sách lược cao*

Khoe danh công chưa đủ

Hãm địch đánh đương hăng

Muốn đạp bằng Tương, Hán

Về giữ động tiết, mao

Công lao hơn Tôn Tử

Ngụy Vũ khen làm sao*.

Tư Mã Ý sai người đưa linh cữu về Lạc Dương chôn cất.

Hôm sau, Mạnh Đạt lên thành xem xét, chỉ thấy quân Ngụy vây bọc bốn mặt như cái thùng sắt. Đạt đứng ngồi không yên, kinh hoàng, nghi hoặc không quyết. Chợt thấy có hai lộ quân mã từ ngoài đánh tới, trên cờ đề lớn chữ Thân Đam, Thân Nghi. Mạnh Đạt thấy cứu binh đến, vội dẫn quân bản bộ mở cửa thành đánh ra. Đam, Nghi kêu lớn rằng:

– Phản tặc chớ chạy! Hãy sớm sớm hàng đi!

Hai lộ quân giáp cộng. Đạt thấy có biến, bèn quay ngựa chạy vào thành. Trên thành tên bắn bừa xuống. Ấy là Lý Phụ, Đặng Hiền đã dâng thành trì. Hai người mắng lớn, nói:

– Bọn ta đã hiến thành trì rồi!

Đạt tìm đường để chạy. Thân Đam đuổi theo. Đạt người mỏi ngựa mệt, trở tay không kịp, bị Thân Đam một thương đâm rơi xuống ngựa. Các quân bêu đầu. Quân còn lại đều hàng. Lý Phụ, Đặng Hiền mở toang cửa thành, đón tiếp Tư Mã Ý vào thành. Vỗ về dân chúng, khen thưởng quân lính xong, Ý bèn sai người tâu cho Ngụy chủ Tào Duệ biết. Duệ cả mừng, nói:

– Hãy sai đem thủ cấp Mạnh Đạt tới chợ ở thành Lạc Dương, đập vụn để mọi người thấy!

Rồi thăng chức quan cho Thân Đam, Thân Nghi, sai theo Tư Mã Ý đi đánh; sai Lý Phụ, Dáng Hiền giữ Tân Thành, Thượng Dung.

Đây nói Tư Mã Ý dẫn quan tới ngoài thành Trường An dựng trại. Ý vào thành tới gặp Ngụy chủ. Duệ cả mừng, nói:

– Trẫm nhất thời không sáng suốt, lỡ trúng kế phản gián. Khanh nhàn cư đã lâu. Trẫm hối hận không kịp. Nay Đạt tạo phản, không có bọn khanh chế ngự, thì hai kinh mất rồi!

Ý tâu rằng:

– Thần nghe Thân Nghi bí mật báo cáo việc phản, ý muốn dâng biểu cho bệ hạ, mà sợ qua lại dây dưa, bởi thế mới không đợi thánh chỉ, đêm ngày kéo đi, tám ngày đã tới Tân Thành, Mạnh Đạt trở tay không kịp, bị thần chém đi. Nếu đợi tâu xin, thì ắt trúng kế Gia Cát Lượng rồi.

Nói dứt, bèn đem mật thư Khổng Minh hồi đáp Mạnh Đạt dâng lên. Duệ đọc xong, cả mừng, nói:

– Học thức của khanh đã bằng với Tôn, Ngô rồi!

Bèn ban một đôi phu việt bằng vàng. Về sau nếu gặp việc cơ mật trọng đại, chẳng cần tâu xin, cứ tùy tiện làm việc. Rồi sai Tư Mã Ý rời của quan đi phá Thục. Ý tâu rằng:

– Thần tiến cử một đại tướng, có thể làm tiên phong.

Duệ nói:

– Khanh cử người nào?

Ý nói:

– Tướng này là người Hà Gian, huyện Mạc, họ Trường, tên Cáp, tự là Tuấn Nghĩa*, hiện làm Hữu tướng quân.

Duệ cười, nói:

– Trẫm chính đang muốn dùng y.

Bèn sai Trương Cáp làm Tiền bộ Tiên phong, lên đường ngay hôm ấy. Tư Mã Ý dẫn binh rời Trường An tới phá quân Thục. Chưa biết thắng bại ra sao?

189. TƯ MÃ Ý DÙNG KẾ LẤY NHAI ĐÌNH

Đây nói Ngụy chủ Tào Duệ ngự giá đến Trường An, một mặt sai phái năm vạn quân, cho hai người dẫn quân, để giúp Tào Chân. Một người là người quận Dĩnh Xuyên huyện Dương Địch, họ Tân, tên Bì, tự là Tá Trị, làm Quân sư. Một người là người quận Trác, huyện Dung Thành, họ Tôn, tên Lễ, tự là Đức Đạt, làm Hộ quân. Hai người vâng chiếu ra đi. Thế là Tư Mã Ý dẫn hai mươi vạn quân rời cửa quan dựng trại, mời tiên phong Trương Cáp tới dưới trướng, nói:

– Ta ngày thường vốn biết ngươi trung dũng, bởi thế mới tiến cử ở trước mặt thiên tử, để lui quân Thục, chẳng phải việc nhỏ. Gia Cát Lượng là anh hùng đương thời, dùng binh như thần. Người trong thiên hạ chẳng ai không sợ. Nay đóng đồn ở Kì Sơn, thanh thế rất lớn. Sở dĩ không chuẩn bị, là vì khinh Tử Đan vô mưu. Hắn không biết ta tới. Nay ta đã tính ra đường đất có hơn mười chỗ, thảy đều là đường hiểm hẹp, vắng vẻ. Gia Cát Lượng vẫn thường cẩn thận, tinh tế, không chịu vội vàng hành động. Hắn chắc không biết địa lý trong cõi của ta. Nếu là ta dùng binh, trước tiên sẽ theo Tý Ngọ cốc đi thẳng tới lấy Trường An, thì đã sớm chiếm được lâu rồi. Hắn chẳng phải vô mưu, chỉ là sợ có sơ sót, chẳng chịu liều lĩnh mạo hiểm, tất nhiên sẽ đưa quân ra Tà Cốc, tới lấy Mi Thành thôi. Nếu muốn lấy Mi Thành, ắt chia quân thành hai đường, cho một cánh quân chiếm cửa ải Cơ Cốc. Hai chỗ ấy, ta sẽ sai phát hịch văn bảo Tử Đan chiếm cứ Mi Thành, nếu quan tới thì không được ra đánh; sai Tôn Lễ, Tân Bì chặn giữ cửa đường Cơ Cốc, nếu quân tới thì tung kỳ binh ra đánh. Đây là kế vạn toàn.

Cáp nói:

– Binh của tướng quân thì sẽ kéo đến chỗ nào?

Ý nói:

– Ta vốn biết phía tây Tần Lĩnh có một con đường, tên là Nhai Đình, bên cạnh có một thành, tên là thành Liệt Liễu. Hai xứ ấy đều là yết hầu của Hán Trung. Gia Cát Lượng khinh Tử Đan không có phòng bị, ắt theo chỗ này mà tiến. Ta và người đi thẳng tới lấy Nhai Đình, từ đó tới ải Dương Bình không xa rồi. Gia Cát Lượng nếu biết ta chọn đường quan yếu ở Nhai Đình, cắt đứt lương thảo của hắn, ắt một cõi Lũng Tây chẳng thể giữ yên. Tất nhiên phải đêm ngày trở về Hán Trung. Hắn nếu rục rịch trở về, ta sẽ cho kỳ binh theo đường nhỏ tiến đánh, có thể toàn thắng rồi. Nếu không quay về, ta sẽ lấp kín hết các đường nhỏ, cho quân giữ ở đó. Một tháng không có lương ăn, quân Thục sẽ đều chết đói thôi. Gia Cát Lượng ắt bị ta bắt.

Trương Cáp vui mừng, bèn lạy mọp dưới đất, nói:

– Đô đốc tính toán như thần!

Ý nói:

– Tuy là như thế, nhưng Gia Cát Lượng chẳng giống như Mạnh Đạt. Ngươi làm tiên phong, chớ có khinh thường tiến lên. Nên truyền lệnh cho các tướng, đi theo bốn phía đường núi, thám thính từ xa. Nếu không có phục binh, bấy giờ mới được tiến. Nếu có khinh lờn, ắt trúng kế Gia Cát Lượng thôi!

Trương Cáp nhận kế, dẫn quân ra đi. Tư Mã Ý sai người bưng hịch văn tới gặp Tào Chân. Chân bèn y kế mà làm.

Đây nói Khổng Minh ở trong trại Kì Sơn, nói với các tướng rằng:

– Ta đoán Mạnh Đạt ắt chết trong tay Tư Mã Ý rồi. Đã sai người đi do thám, mà tới nay chưa về.

Chợt được báo người do thám từ Tân Thành tới. Tế tác báo rằng:

– Tư Mã Ý gấp đường mà đi, tám ngày đã tới Tân Thành. Mạnh Đạt trở tay không kịp, lại bị Thân Đam, Thân Nghi, Lý Phụ, Đặng Hiền làm nội ứng. Mạnh Đạt bị giết trong đám loạn quân. Nay Tư Mã Ý cầm quân tới Trường An, gặp mặt Ngụy chủ, cùng Trương Cáp dẫn binh rời cửa ải, tới chống cự quân của Thừa tướng.

Khổng Minh cả kinh, nói:

– Mạnh Đạt vốn làm việc không cẩn mật, chết là đương nhiên. Nay Tư Mã Ý rời cửa ải, ắt lấy Nhai Đình, cắt đường vận lương yết hầu của ta. Ai có thể đi giữ?

Nói chưa dứt, Tham quân Mã Tắc nói:

– Mỗ xin đi.

Khổng Minh nói:

– Nhai Đình tuy là mảnh đất nhỏ nhoi, nhưng can hệ rất nặng tới núi Tân Sơn. Nếu Nhai Đình bị mất, thì đại quân ta sẽ tiêu thôi! Người tuy hiểu rõ mưu lược, nhưng đất ấy chẳng có thành quách, lại không nơi hiểm trở, phòng thủ cực khó.

Tắc nói:

– Mỗ từ bé đi học đến nay, há chẳng biết binh pháp ư? Xem chừng một chỗ Nhai Đình, nếu không giữ được, thì mỗ còn làm được gì nữa?

Khổng Minh nói:

– Hướng chính bắc của Nhai Đình là yết hầu của ta. Nếu yết hầu bị cắt đứt, ta há có thể sống sao? Nhai Đình một khi mất đi, quân Thục sẽ tiêu thôi! Huống hồ Tư Mã Ý chẳng phải hạng tầm thường, lại có tiên phong Trương Cáp dũng mãnh, trí mưu hơn người, là danh tướng của Ngụy đó. Sợ ngươi không địch nổi.

Tắc nói:

– Chớ nói là Tư Mã Ý, Trương Cáp, cho dù Tào Duệ tự đến, cũng có gì phải sợ? Nếu có sai sót, xin chém cả nhà!

Khổng Minh nói:

– Trong quân không có nói đùa.

Tắc nói:

– Nguyện viết quân lệnh trạng.

Khổng Minh nghe theo. Tắc bèn viết quân lệnh trạng trình lên. Khổng Minh nói:

– Ta cho ngươi hai vạn tinh binh, lại phái một viên tướng giúp đỡ cho ngươi.

Liền gọi Vương Bình, dặn dò rằng:

– Ta vốn biết ngươi bình sinh cẩn thận, bởi thế mới ủy thác cho ngươi đi. Ngươi hãy để tâm gìn giữ đất ấy. Hạ trại ở chỗ đường trọng yếu, khiến quân giặc dù gấp cũng chẳng thể qua lọt. Nếu có đóng dinh trại, hãy vẽ bản đồ địa lý bốn phương tám hướng đem tới đây. Phàm có việc thì bàn bạc quyết định rồi hãy làm, chẳng thể khinh dễ. Nếu như giữ được không nguy hiểm gì, thì đó là công lao đệ nhất để lấy Trường An đó. Cảnh giác đó! Cảnh giác đó!

Hai người lạy chào, dẫn quân ra đi. Khổng Minh suy nghĩ, sợ hai người có sơ sót, lại gọi Cao Tường, nói:

– Phía đông bắc Nhai Đình có một thành, tên là thành Liệt Liễu, ấy là đường nhỏ trong núi vắng, chỗ ấy có thể cho quân đóng đồn. Cho người một vạn quân, hãy đi tới thành đó đồn trú. Nếu Nhai Đình gặp nguy, hãy dẫn quân đi cứu.

Cao Tường dẫn quân ra đi. Khổng Minh lại nghĩ Cao Tường chẳng phải đối thủ của Trương Cáp, ắt phải được một viên đại tướng, đóng đồn ở bên phải Nhai Đình, thì đủ để phòng bị, liền gọi Ngụy Diên, nói:

– Ngươi dẫn quân bản bộ, đi tới phía sau Nhai Đình đồn trú. Đợi quân tới, ngươi hãy tiếp ứng.

Diên nói:

– Mỗ làm tiền bộ, đáng lẽ nên đi trước phá địch, vạn chết cũng không từ. Vì sao lại đặt mỗ vào đất an nhàn như thế?

Khổng Minh nói:

– Nay ngươi tiếp ứng Nhai Đình, ngăn đường xung yếu tới ải Dương Bình, nắm hết yết hầu của Hán Trung. Đấy là trách nhiệm của Đại đô đốc đó, sao bảo là an nhàn đây? Ngươi chớ có xem thường, làm lỡ việc lớn của ta. Kẻ đi tiên phong phá địch, chỉ là Thiên tướng, Bì tướng thôi. Ngươi nên để tâm, để thay quyền ta!

Ngụy Diên cả mừng, dẫn quân ra đi. Khổng Minh bấy giờ mới yên tâm, bèn gọi Triệu Vân, Đặng Chi, dặn dò rằng:

– Nay Tư Mã Ý đã xuất binh, chẳng giống như lúc trước. Hai người ai nấy dẫn một cánh quân, ra Cơ Cốc làm nghi binh. Nếu gặp quân Ngụy, hoặc đánh hoặc không đánh, để cho chúng kinh sợ. Ta tự dẫn đại quân, theo đường Tà Cốc đi thẳng tới lấy Mi Thành. Trường An có thể phá rồi.

Hai người nhận lệnh ra đi. Khổng Minh sai Khương Duy làm tiên phong, dẫn quân ra Tà Cốc.

Đây nói Mã Tắc, Vương Bình đem quân tới Nhai Đình, xem xét địa thế. Mã Tắc cười, nói:

– Thừa tướng vì sao lại lo quá đến thế? Xét một chỗ núi vắng này, quân Ngụy làm sao dám tới?

Vương Bình nói:

– Tuy là quân Ngụy không dám tới, nhưng hãy dựng trại ở lối ra của năm con đường ngay chỗ này; rồi sai quân sĩ chặt cây dựng rào, để tính kế lâu dài.

Tắc nói:

– Giữa đường há là đất hạ trại sao? Bên cạnh chỗ này có một ngọn núi, bốn mặt chẳng nối liền với chỗ nào, lại thêm cây cối rất nhiều, đó là đất hiểm trời ban đó. Hãy lên núi ấy đồn trú. Bình nói:

– Tham quân sai rồi. Nếu đóng đồn ở giữa đường, đắp tường đất lên, quân giặc dù có mười vạn cũng chẳng thể qua được. Nay nếu vứt bỏ con đường trọng yếu này, đóng đồn ở trên núi, nếu lỡ quân Ngụy ập đến, vây bọc bốn mặt, thì dùng kế gì để bảo toàn?

Tắc cười lớn, nói:

– Ngươi thật là kiến thức của con gái! Binh pháp nói: “Dựa chỗ cao nhìn xuống, thế như chẻ trúc”. Nếu quân Ngụy kéo tới, ta sẽ cho chúng không còn manh giáp mà về.

Bình nói:

– Ta theo Thừa tướng đánh trận đã lâu. Hễ tới chỗ nào, Thừa tướng cũng đều tận tình chỉ dạy. Nay xem núi này, là đất tuyệt địa đó. Nếu quân Ngụy cắt đứt đường cấp nước của ta, thì quân không đánh cũng tự loạn thôi.

Tắc nói:

– Ngươi chớ nói càn! Tôn Tử nói: “Đặt vào chỗ chết rồi sau sống”. Nếu quân Ngụy cắt đứt đường cấp nước của ta, thì tự tìm cái chết rồi! Quân ta há chẳng tử chiến, một có thể chọi trăm sao? Ta đọc nhiều binh thư, rất hiểu Thao, Lược. Mọi việc Thừa tướng đều hỏi ý ta. Ngươi là hạng người nào? Sao dám cản trở ư?

Bình nói:

– Nếu Tham quan muốn dựng trại ở trên núi. Hãy chia năm ngàn quân cho ta, tới phía tây núi dựng một trại nhỏ, để làm thế kỷ giác. Nếu quân Ngụy kéo tới, có thể tiếp ứng.

Vương Bình mấy phen khổ sở can gián. Mã Tắc kiên quyết không theo. Đột nhiên dân cư trong núi đi thành từng đội chạy như bay đến, báo tin quân Ngụy đã tới. Vương Bình từ giã. Mã Tắc nói:

– Ngươi đã chẳng nghe lệnh ta, thì cho ngươi năm ngàn quân. Đợi ta phá quân Ngụy xong, tới trước mặt Thừa tướng thì chẳng chia công cho đầu.

Vương Bình dẫn quân, rời núi mười dặm dựng trại, vẽ thành bản đồ, đêm ngày sai người đi bẩm Khổng Minh.

Đây nói Mã Tắc từ khi lên núi dựng trại, lại nghe tin Cao Tường đóng đồn ở thành Liệt Liễu, Ngụy Diên cho quân đóng đồn ở giữa đường. Mã Tắc chẳng hề có ý khiếp sợ.

Đây nói Tư Mã Ý ở trong thành, sai con thứ là Tư Mã Chiêu đi trước dò đường, lại sai tiên phong Trương Cáp dẫn quân bộ, kỵ đi trước thăm dò, nếu Nhai Đình có quân phòng thủ, thì án binh bất động. Tiểu tốt y lệnh đi thăm dò một vòng, trở về nói Nhai Đình có quân phòng giữ, thảy đều đóng đồn trên núi. Tư Mã Chiêu trở về gặp phụ thân, nói:

– Nhai Đình có quân đóng giữ.

Tư Mã Ý than rằng:

– Gia Cát Lượng thực là thần. Ta chẳng bằng được!

Chiêu cười, nói:

– Phụ thân vì cớ gì tự suy sụp chí khí vậy? Đứa con ngu này tính rằng Nhai Đình dễ chiếm.

Ý hỏi rằng:

– Ngươi sao dám buông ra lời ấy?

Chiêu nói:

– Con cùng tiểu tốt tự mình đi do thám, trên đường chẳng hề có rào trại. Bên đường có một đội quân, thảy đều đóng đồn trên núi. Bởi thế biết là có thể phá được.

Ý cả mừng, nói:

– Nếu quân quả thật ở trên núi, ấy là ý trời giúp ta thành công rồi!

Bèn đổi y phục, dẫn mười mấy quân kỵ, tự đến xem xét. Đêm ấy, trời trong trắng sáng, đi thẳng tới dưới núi, đi xem khắp một vòng rồi mới về. Mã Tắc ở trên núi trông thấy, cười lớn, nói:

– Mạng hắn nếu còn, thì chẳng đến vây núi này!

Rồi truyền lệnh cho các tướng:

– Nếu quân địch tới, hãy xem cờ đỏ trên núi vẫy gọi, tức thì bốn mặt ùa xuống.

Đây nói Tư Mã Ý trở về trong trại, sai người nghe ngóng xem là tướng nào giữ Nhai Đình. Một người báo rằng:

– Là Mã Tắc, em trai Mã Lương.

Ý cười, nói:

– Tài năng kẻ này thật tầm thường! Gia Cát Lượng tuy có tài trí, nhưng chẳng biết nhìn người. Hạng tướng thế này, làm việc nào mà chẳng lỡ!

Lại gọi Trương Cáp tới hỏi rằng:

– Phía trái, phải của Nhai Đình có quân nào khác không?

Cáp nói:

– Cách núi mười dặm, có Vương Bình đóng trại.

Ý nói:

– Ngươi hãy dẫn một cánh quân, tới chặn đường của Vương Bình. Ta sai Thân Đam, Thân Nghi dẫn hai lộ quân đi vây núi, trước tiên cắt đứt đường lấy nước. Quân Thục sẽ tự loạn thôi. Rồi thừa thế mà tiến đánh, Nhai Đình có thể lấy được rồi.

Đêm ấy điều động xong xuôi. Trời sáng hôm sau, Trương Cáp dẫn binh đi vòng ra sau. Tư Mã Ý xua đại quân ùa lên, hò reo vang dội, vây chặt bốn mặt núi, chỉ riêng đường cấp nước thì dùng toàn tinh binh để vây. Lúc Mã Tắc ở trên núi xem xét, thì chỉ thấy quân Ngụy đầy đồng khắp núi, cờ xí đội ngũ rất là nghiêm chỉnh. Quân Thục trông thấy, thảy đều vỡ mật, không dám xuống núi. Mã Tắc cầm cờ đỏ vẫy lên. Quân tướng đều đùn đẩy lẫn nhau. Không một ai dám hành động. Tắc cả giận, tự giết hai tướng. Các quân kinh sợ, chỉ đành gắng sức xuống núi xông đánh quân Ngụy. Quân Ngụy điềm nhiên không động. Quân Thục lại lui về trên núi. Mã Tắc thấy việc không như ý, bèn sai quân giữ chặt cửa trại, chỉ đợi tiếp ứng.

Đây nói Vương Bình thấy quân Ngụy kéo đến, bèn dẫn quân đánh tới, thì đụng ngay Trương Cáp. Đánh hơn mấy chục hiệp, Bình sức kiệt, thế cô, đành lui trở lại. Quân Ngụy từ giờ Thìn vây khốn đến giờ Hợi. Trên núi không có nước, quân chẳng được ăn. Trong trại đại loạn, Mã Tắc cấm chỉ cũng không yên. Cho đến lúc nửa đêm, quân Thục ở phía nam núi mở toang cửa trại, xuống núi hàng Ngụy, thảy đều bị giết. Tư Mã Ý sai người phóng hỏa ven núi. Quân sĩ kinh hoảng. Mã Tắc liệu chừng giữ không nổi, xua binh đánh xuống phía tây núi. Ý thả cho con đường lớn, nhường cho Mã Tắc qua. Trương Cáp dẫn binh đuổi theo sau lưng. Đuổi tới hơn ba mươi dặm, trước mặt tiếng trống, tiếng tù cùng nổi lên, một đám quân kéo ra, thả cho Mã Tắc qua, chặn đường Trương Cáp. Trông ra, thì là Tiền đô đốc, Trấn Bắc tướng quân, Đô đình hầu Ngụy Diên. Diên huơ đao, giục ngựa, chạy thẳng tới bắt Trương Cáp. Cáp quay quân chạy luôn. Diên xua quân đuổi theo, đoạt lại Nhai Đình. Đuổi tới hơn năm mươi dặm, một tiếng hò reo nổi lên, quân mai phục ở hai bên cùng ùa ra: mé tả có Tư Mã Ý, mé hữu có Tư Mã Chiêu, lập tức đánh phía sau lưng Ngụy Diên, vây khốn Diên ở giữa. Trương Cáp quay lại. Ba lộ quân họp lại một chỗ, để bắt Ngụy Diên. Chưa biết tính mạng Diên sẽ ra sao?

190. KHỔNG MINH DÙNG TRÍ LUI TƯ MÃ Ý

Đây nói Ngụy Diên bị quân Ngụy vây khốn ở giữa trận, tả xung hữu đột, chẳng thoát thân được, chết hơn nửa quân. Đang lúc nguy cấp, đột nhiên tiếng hò reo tràn tới, một đám quân đánh vào. Ấy là Nha Môn tướng, Bì tướng quân Vương Bình. Diên cả mừng, nói:

– Ta được sống rồi!

Hai tướng hợp binh lại một chỗ, đại chiến một trận. Quân Ngụy mới lui. Lúc hai tướng vội vàng bỏ chạy về trại, thì trong doanh đều là cờ xí quân Ngụy. Thân Đam, Thân Nghi ở trong trại đánh ra. Ngụy Diên, Vương Bình chạy thẳng tới thành Liệt Liễu, tới chỗ Cao Tường. Bấy giờ Cao Tường nghe tin Nhai Đình có sơ sẩy, bèn cất hết quân ở thành Liệt Liễu đi ứng cứu, thì gặp ngay hai người. Diên, Bình nói rằng:

– Đã đánh mất ba chỗ, làm sao về gặp Thừa tướng?

Cao Tường nói:

– Chi bằng đêm nay đi cướp trại Ngụy, lấy lại Nhai Đình.

Bấy giờ ba người ở dưới dốc núi bàn bạc xong xuôi, đợi sắc trời đã tối, bèn chia quân làm ba ngả.

Đây nói Ngụy Diên dẫn binh tới Nhai Đình, chẳng thấy một ai, trong lòng nghi lắm, chưa dám khinh tiến, tạm phục lại ở đầu đường để chờ. Chợt thấy quân Cao Tường tới, hai người cùng nói chuyện chẳng biết quân Ngụy đang ở chỗ nào. Đang lúc bàn luận, thì lại không thấy quân Vương Bình tới. Đột nhiên một tiếng pháo nổ, ánh lửa ngất trời, tiếng trống rền đất, quân Ngụy cùng ùa ra, vây Ngụy Diên, Cao Tường ở giữa trận. Hai người qua lại xông pha, chẳng thoát thân được. Chợt nghe sau dốc núi có tiếng hò reo như sấm, một đám quân kéo ra, ấy là Vương Bình. Bình cứu hai người Cao, Ngụy, rồi chạy về thành Liệt Liễu. Đến khi chạy tới dưới thành, thì bên cạnh thành đã sớm có một đám quân đánh ra, trên cờ viết to chữ Nguy Đô đốc Quách Hoài.

Vốn là Quách Hoài cùng Tào Chân bàn bạc, sợ Tư Mã Ý chiếm trọn công lao, bèn chia quân cho Hoài đi lấy Nhai Đình. Hoài nghe tin Tư Mã Ý, Trương Cáp đã lập nên công lao ấy, bèn dẫn quân đi thẳng tới thành Liệt Liễu, thì gặp ngay ba tướng. Bởi vì quân Thục đều từ trong đám quân Ngụy đánh ra. Kẻ bị thương đã quá nửa, làm sao đánh nổi quân khỏe mạnh? Vì thế lại bị Quách Hoài đánh giết to một trận. Ngụy Diên sợ ải Dương Bình sẽ mất, vội vàng cùng Vương Bình, Cao Tường nhằm hướng ải Dương Bình mà đi.

Đây nói Quách Hoài thu quân mã lại, rồi nói với tả hữu rằng:

– Ta tuy không chiếm được Nhai Đình, nhưng lấy được thành Liệt Liễu, cũng là công lớn.

Rồi dẫn binh đi tới dưới thành kêu mở cửa. Chỉ thấy trên thành có một tiếng pháo nổ, cờ xí dựng lên, ở đầu là một lá cờ lớn, trên viết chữ Bình Tây đô đốc Phiếu Kỵ đại tướng quân Tư Mã Ý. Ý kéo cầu treo lên, thả rào chắn cửa xuống, cười lớn, nói:

– Quách Bá Tể sao đến chậm thế?

Hoài cả kinh, nói:

– Ta nay chẳng thoát được bàn tay của Trọng Đạt rồi!

Bèn vào thành. Làm lễ tương kiến xong, Ý nói:

– Nay đã chiếm được Nhai Đình. Gia Cát Lượng ắt chạy thôi. Công hãy mau cùng với Tử Đan đêm ngày truy đuổi.

Quách Hoài nghe theo lời ấy, bèn rời thành đi luôn. Ý gọi Trương Cáp, nói:

– Tử Đan, Bá Tế sợ ta chiếm trọn công lớn, bởi thế mới đi chiếm thành trì này. Ta chẳng phải muốn thành công một mình, mà là may mắn trời ban thôi. Ta đoán hạng người như Ngụy Diên, Vương Bình, Mã Tắc, Cao Tường ắt đi liều chết giữ ải Dương Bình rồi. Ta nếu đi lấy cửa ải ấy, Gia Cát Lượng tất theo sau đuổi đánh, thì trúng kế hắn thôi. Binh pháp nói: “Quân quay về chớ đuổi, giặc cùng khốn chớ truy”. Nếu truy đuổi, ắt chúng liều chết chống lại. Nay ta hãy theo đường nhỏ đánh cướp phía sau quân Thục, đoạt hết đồ truy trọng. Ngươi hãy theo đường nhỏ tới cướp đám quân lui ở Cơ Cốc. Ta tự dẫn binh đối đầu đám quân ở Tà Cốc. Nếu chúng thua chạy, chẳng nên chống cự, chỉ nên chặn ở giữa đường, thì có thể đoạt hết ngựa chiến, truy trọng.

Trương Cáp nhận kế, dẫn một nửa quân đi. Ý hạ lệnh:

– Đi thẳng theo đường Tà Cốc, ắt tới Tây Thành. Tuy chỉ là một huyện nhỏ trong núi vắng, nhưng là chỗ dồn lương của quân Thục, cũng là con đường chung tới ba quận Nam An, Thiên Thủy, An Định. Nếu chiếm được thành ấy, ba quận có thể khôi phục lại rồi.

Thế là Tư Mã Ý để Thân Nghi, Thân Đam giữ thành Liệt Liễu, tự dẫn đại quân theo ba đường mà tiến.

Đây nói Khổng Minh từ sau khi sai bọn Mã Tắc đi giữ Nhai Đình, cứ do dự không quyết, chợt được báo Vương Bình sai người bưng bản đồ đến. Khổng Minh gọi vào. Tả hữu trình bản đồ lên. Khổng Minh tới bàn giấy mở ra xem. Khổng Minh xem xong, vỗ bàn cả kinh, nói:

– Mã Tắc thật là gã thất phu, chôn vùi quân ta! Sớm muộn ắt có cái họa Trường Bình thôi!*

Bàn kíp sai người đi gọi Mã Tắc quay về. Trưởng sử Dương Nghi hỏi rằng:

– Thừa tướng vì sao lại cả kinh như thế?

Khổng Minh nói:

– Ta xem bản đồ này, bỏ đường trọng yếu, lại chiếm núi dựng trại. Nếu như đại binh quân Ngụy tới, bốn mặt vây bọc, cắt đứt con đường lấy nước, chẳng đến hai ngày, quân sẽ tự loạn thôi. Nếu Nhai Đình bị mất, bọn ta sẽ trở về đâu?

Nghi nói:

– Mỗ tuy bất tài, nguyện thay cho Mã Ấu Thường về.

Khổng Minh đem cách thức đóng doanh, nhất nhất chỉ cho Dương Nghi. Vừa toan ra đi, chợt ngựa chạy tới báo, nói:

– Nhai Đình, Liệt Liễu đều mất cả rồi!

Khổng Minh giậm chân than dài, nói:

– Việc lớn hỏng rồi! Là lỗi của ta đó!

Vội gọi Quan Hưng, Trương Bao dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi ai nấy hãy dẫn ba ngàn tinh binh, đi theo đường nhỏ ở núi Vũ Công. Nếu gặp quân Ngụy, chẳng thể đánh lớn, chỉ nên gióng trống reo hò, làm nghi binh cho chúng kinh sợ. Chúng sẽ tự chạy thôi. Cũng không thể truy đuổi. Đợi quân đã lui hết, thì nhắm hướng ải Dương Bình mà đi.

Lại sai Trương Dực dẫn quân đi trước tu sửa Kiếm Các, để chuẩn bị đường về. Lại truyền lệnh sai đại quân len lén thu thập hành trang, để chuẩn bị lên đường. Lại sai Mã Đại, Khương Duy đoạn hậu, phục trước ở trong lũng núi, đợi các quân lui xong hết, mới được thu quân. Lại sai Mã Trung dẫn binh đi thách đánh với Tào Chân. Lại sai người tâm phúc chia nhau đi báo cho quan lại, quân dân ở ba quận Thiên Thủy, Nam An, An Định, thảy đều đi vào Hán Trung.

Khổng Minh sai phái xong, bèn dẫn trước năm ngàn tinh binh, lui về huyện Tây Thành, suốt đêm đốc thúc quân các nơi trở về Hán Trung. Bấy giờ Khổng Minh đang ở huyện Tây Thành vận chuyển lương thực, đột nhiên hơn chục lượt thám mã phi báo, nói Tư Mã Ý dẫn mười lăm vạn đại quân, nhắm Tây Thành kéo đến như gió cuốn. Khổng Minh bên mình chẳng có đại tướng, chỉ có một đám quan văn, dẫn theo năm ngàn quân, nhưng đã chia một nửa đi trước vận chuyển lương thảo rồi, chỉ còn hai ngàn năm trăm quân ở lại trong thành. Các quan nghe được tin tức ấy, thảy đều tái mặt. Khổng Minh lên thành nhìn xem, quả nhiên bụi đất bốc trời. Quân chia làm hai ngả nhắm huyện Tây Thành kéo đến. Chỉ thấy một xứ Tây Thành, bụi đất lả tả, mặt trời mờ tối, Khổng Minh bèn truyền lệnh, dạy rằng:

– Hãy đem cờ xí giấu hết cả đi. Các quân canh giữ các phố trong thành. Nếu có ai ra vào hoặc lớn tiếng, cao giọng thì chém. Mở toang bốn cửa thành, mỗi một cửa dùng hai mươi quân sĩ, mặc giả làm trăm họ, vẩy nước, quét dọn đường sá. Nếu như quân Ngụy kéo đến, thì không được khinh động. Ta tự có kế.

Khổng Minh bèn mặc áo hạc, đội khăn Hoa Dương, dẫn hai tiểu đồng ôm một cây đàn, lên trên lầu thành dựa lan can mà ngồi, đốt hương, gảy đàn.

Đây nói Tiền quân của Tư Mã Ý kéo đến dưới thành, thấy dáng vẻ như thế, thảy đều không dám tiến, bèn vội báo cho Tư Mã Ý. Ý cười mà không tin, bèn sai ba quân dừng lại, tự phi ngựa nhìn từ xa xa, thì thấy Khổng Minh ngồi trên lầu thành, nét mặt vui cười, đốt hương, gảy đàn, bên tả có một tiểu đồng tay cầm bảo kiếm, bên hữu có một tiểu đồng tay cầm phất trần. Ở trong ngoài thành có hơn hai mươi dân chúng, cúi đầu quét tước, vẩy nước, bên cạnh chẳng có người nào. Ý xem xong, nghi lắm, liền tới trung quân, sai hậu quân đổi thành tiền quân, tiền quân đổi thành hậu quân, nhắm đường núi phía bắc mà lui. Con thứ là Tư Mã Chiêu cười, nói:

– Có khi nào Gia Cát Lượng không có quân, nên cố ý bày biện như thế? Phụ thân sao lại nghi ngờ quá mà lui quân?

Ý nói:

– Lượng ngày thường cẩn thận, chưa từng mạo hiểm. Nay mở toang cửa thành, ắt có mai phục. Quân ta nếu tiến, thì trúng kế rồi! Hạng như ngươi há biết được sao? Hãy lui cho mau.

Nhân thế hai ngả quân thảy đều lui đi. Khổng Minh thấy quân Ngụy đi xa, vỗ tay mà cười. Các quan chẳng ai không kinh hãi, bèn hỏi Khổng Minh rằng:

– Tư Mã Ý là danh tướng của Ngụy, nay dẫn mười lăm vạn tinh binh tới đây, trông thấy Thừa tướng, liền lui rất gấp, là sao vậy?

Khổng Minh nói:

– Người này đoán rằng ta thường ngày cẩn thận, ắt không mạo hiểm, thấy dáng vẻ ta như thế, nghi có phục binh, vì thế mà lui quân. Ta chẳng phải muốn làm việc nguy hiểm. Chỉ là vì bất đắc dĩ phải làm thôi. Người này ắt dẫn binh nhắm đường nhỏ phía bắc mà đi. Ta đã sai hai người Hưng, Bao chờ đợi ở đó.

Mọi người đều kinh ngạc, thán phục nói:

– Cơ mưu của Thừa tướng, quỷ thần khó lường nổi! Nếu là bọn mỗ đây, ắt vứt thành mà chạy rồi!

Khổng Minh nói:

– Quân ta chỉ có hai ngàn năm trăm người, nếu vứt thành mà chạy, ắt chẳng thể trốn xa, thảy đều bị Tư Mã Ý bắt thôi.

Nói dứt, vỗ tay cười lớn:

– Nếu ta là Tư Mã Ý, ắt sẽ có cách nhìn nhận khác rồi.

Bèn hạ lệnh, sai trăm họ Tây Thành thảy đều theo quân trở về Hán Trung.

– Tư Mã Ý chẳng bao lâu sẽ quay lại.

Thế là Khổng Minh bèn rời Tây Thành, nhắm Hán Trung mà chạy. Quan lại, quân dân ba quận Thiên Thủy, Nam An, An Định lục tục kéo tới.

Đây nói Tư Mã Ý nhắm đường nhỏ ở núi Vũ Công mà chạy. Đột nhiên sau dốc núi có tiếng gióng trống rền đất, tiếng hô giết bốc trời. Ý ngoảnh lại bảo hai con trai:

– Nếu ta không chạy, ắt trúng kế Gia Cát Lượng rồi!

Chỉ thấy trên đường lớn có một đám quân đánh ra, trên cờ ghi chữ Hữu hộ vệ sứ Hổ Dực tướng quân Trương Bao. Quân Ngụy thảy đều vứt giáp, trở giáo mà chạy trốn. Đi chưa được một đỗi, trong lũng núi có tiếng hò reo rền đất, tiếng trống, vang trời, trước mặt có một ngọn cờ lớn trên viết Tả hộ vệ sứ Long Tương tướng quân Quan Hưng. Lũng núi vang tiếng, chẳng biết quân Thục nhiều ít, lại thêm quân Ngụy trong lòng kinh hoàng, ngờ sợ, không dám dùng lâu, chỉ đành vứt hết đồ truy trọng mà chạy. Hai người Hưng, Bao đều tuân theo tướng lệnh, không dám truy kích, chiếm được nhiều quân khí, lương thảo trở về. Lúc này Tư Mã Ý thấy trong lũng núi có quân Thục, không dám kéo ra đường lớn, bèn trở về Nhai Đình.

Bấy giờ Tào Chân nghe tin Khổng Minh lui quân, vội dẫn quân truy đuổi. Phía sau núi có tiếng hò reo rền đất, trống, tù vang trời. Quân Thục kéo đến đầy đồng, kẻ đi đầu là đại tướng ấy là Khương Duy, Mã Đại. Chân cả kinh. Lúc vội lui quân, thì tiên phong Trần Tạo đã bị Mã Đại chém rồi. Chân dẫn binh lủi như chuột trở về. Quân Thục suốt đêm bỏ chạy về Hán Trung.

Đây nói Triệu Vân, Đặng Chi phục binh ở giữa đường Cơ Cốc, nghe tin Khổng Minh truyền lệnh thu quân. Hai người bàn bạc rằng:

– Quân Ngụy biết tin quân ta lui, ắt sẽ đuổi theo. Ta* dẫn một cánh quân mai phục trước ở phía sau, công hãy dẫn quân dựng cờ hiệu của ta, từ từ rút lui. Ta sẽ hộ tống lần lần.

Đây nói Quách Hoài cầm binh trở lại đường Cơ Cốc, bèn gọi tiên phong Tô Ngung dặn dò rằng:

– Tướng Thục Triệu Vân là anh hùng ở đời, chẳng phải hạng tầm thường. Người hãy cẩn thận đề phòng. Nếu quân hắn lui, ắt sẽ có kế.

Tô Ngung vui mừng nói:

– Nếu Đô đốc chịu tiếp ứng, mỗ sẽ bắt sống Triệu Vân.

Bèn dẫn ba ngàn quân làm tiền bộ đi thẳng tới Cơ Cốc. Xem chừng đã đuổi kịp quân Thục, chỉ thấy sau dốc núi hiện ra một lá cờ đỏ chữ trắng, trên ghi Thường Sơn Triệu Vân. Tô Ngung vội thu quân chạy lui. Đi chưa được mấy dặm, chợt tiếng hò reo nổi to, một đám quân kéo ra. Đi đầu là một đại tướng đang vung thương, phóng ngựa, hét lớn rằng:

– Ngươi thấy Triệu Tử Long không?

Tô Ngung cả kinh, nói:

– Chỗ này lại có Triệu Vân! Ta chẳng thể bắt sống rồi!

Ngung trở tay không kịp, bị Tử Long một thương đâm chết ở dưới ngựa. Quân còn lại đều tan vỡ. Tử Long nối nhau tiến lên. Sau lưng lại có một cánh quân kéo tới, thì là bộ tướng của Quách Hoài là Vạn Chính tới báo thù cho Tô Ngung. Tử Long thấy quân Ngụy đuổi gấp, bèn gò ngựa, vung thương, dừng ở đầu đường, đợi tới giao chiến. Quân Thục đi chừng ba mươi dặm. Quân Ngụy đứng im chẳng hề kéo đến. Vạn Chính nhận ra là Triệu Vân, không dám khinh tiến. Tử Long đợi đến lúc thấy sắc trời đã hoàng hôn, mới chịu quay ngựa về từ từ bỏ đi. Quân Quách Hoài tới. Vạn Chính nói:

– Tử Long vẫn anh hùng như xưa, vì thế không dám tới gần.

Hoài truyền lệnh, sai quân sĩ đuổi gấp. Chính sai mấy trăm quân kỵ khỏe mạnh đuổi theo. Đi tới một khu rừng lớn, chợt nghe thấy phía sau có một tiếng hét lớn, rằng:

– Triệu Tử Long ở đây!

Quân Ngụy kinh sợ đến nỗi hơn trăm người ngã xuống ngựa. Những kẻ còn lại đều trèo qua núi mà chạy. Vạn Chính miễn cưỡng tới đánh, bị Tử Long bắn một mũi tên trúng dải mũ khôi. Chính kinh hoàng nhảy xuống dưới ghềnh. Tử Long lấy thương trỏ, nói:

– Ta tha mạng cho ngươi trở về! Hãy mau bảo Quách Hoài đuổi tới đây!

Vạn Chính toàn mạng trở về. Tử Long hộ tống xe cộ, người ngựa, nhắm Hán Trung mà đi. Dọc đường chẳng sơ sẩy gì. Tào Chân, Quách Hoài đoạt lại ba quận để ghi công cho mình.

Đây nói Tư Mã Ý chia quân tiến lên. Bấy giờ quân Thục đã trở về Hán Trung cả rồi. Ý dẫn một cánh quân trở lại Tây Thành, nhân thế bèn hỏi những cư dân còn sót lại và những kẻ ở ẩn trong núi vắng, thảy đều nói Khổng Minh chỉ có hai ngàn năm trăm quân ở trong thành, lại không có võ tướng, chỉ có mấy gã quan văn, chẳng hề có mai phục. Dân ở núi Vũ Công thưa rằng:

– Quan Hưng, Trương Bao ai nấy dẫn ba ngàn quân theo núi reo hò, gióng trống dọa đuổi, lại không có cánh quân nào khác nữa, chẳng hề dám đánh giết.

Ý hối hận không kịp, ngửa mặt nhìn trời than rằng:

– Ta chẳng bằng Khổng Minh rồi!

Bèn vỗ về quân dân các xứ, dẫn quân đi thẳng về Trường An, triều kiến Ngụy chủ. Duệ nói:

– Ngày nay chiếm lại được các quận Lũng Tây, thảy đều là công của khanh.

Ý tâu rằng:

– Nay quân Thục ở tại Hán Trung, chưa bị quét sạch. Thần xin được cấp cho quân trong thiên hạ, chung sức lấy Xuyên, để báo đền cho bệ hạ.

Duệ cả mừng, sai Ý lập tức khởi binh. Chợt trong ban có một người đi ra tâu rằng:

– Thần có một kế muốn dâng cho bệ hạ, đủ để yên định Thục, Ngô.

Chưa biết kẻ hiến kế là ai? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XIX

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XX

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XX

191. Khổng Minh gạt lệ chém Mã Tắc.

192. Lục Tốn phá Tào Hưu ở Thạch Đình.

193. Khổng Minh lại dâng Xuất sư biểu.

194. Gia Cát Lượng hai lần ra Kì Sơn.

195. Khổng Minh di kế chém Vương Song.

196. Gia Cát Lượng ba lần ra Kì Sơn.

197. Khổng Minh dùng trí đánh bại Tư Mã Ý.

198. Trọng Đạt cất quân cướp Hán Trung.

199. Gia Cát Lượng bốn lần ra Kì Sơn.

200. Khổng Minh bày Bát trận ở Kì Sơn.

191. KHỔNG MINH GẠT LỆ CHÉM MÃ TẮC

Đây nói kẻ hiến kế là Thượng thư Tôn Tư. Tào Duệ hỏi rằng:

– Khanh nói thử xem.

Tư tâu rằng:

– Ngày trước lúc Thái Tổ Vũ hoàng đế thu phục Trương Lỗ, phải gặp nguy rồi sau mới nên việc, thường nói với quần thần rằng: “Đất đai Nam Trịnh thực là núi non* của trời”. Đường Tà Cốc ở đó là năm trăm dặm hang đá, chẳng phải là đất dùng binh. Nay nếu cất hết quân trong thiên hạ, ắt Đông Ngô lại vào cướp thôi. Bệ hạ hãy nghĩ cho tường tận. Chi bằng lấy quân hiện có, chia sai đại tướng chiếm cứ chỗ hiểm yếu, để trấn giữ biên cương ắt trăm họ sẽ được yên thôi. Không quá vài năm, Trung Quốc ngày một thịnh. Hai nước Ngô, Thục ắt sẽ tàn hại lẫn nhau. Bấy giờ mới mưu đồ, há chẳng thắng ư? Xin bệ hạ soi xét.

Duệ tỉnh ngộ, bèn hỏi Tư Mã Ý rằng:

– Lời bàn ấy thế nào?

Ý tâu rằng:

– Đây là công luận, cũng là lý lẽ dễ dàng, yên ổn.

Duệ nghe theo, sai Ý chia phái các tướng giữ chỗ hiểm yếu, để Quách Hoài, Trương Cáp giữ Trường An. Khao thưởng ba quân, rồi ngự giá trở về Lạc Dương.

Đây nói Khổng Minh trở về đến Hán Trung, kiểm điểm tướng sĩ, chỉ thiếu Triệu Vân, Đặng Chi, trong lòng rất lo, bèn sai Quan Hưng, Trương Bao, ai nấy dẫn một cánh quân đi tiếp ứng. Hai người đang định đứng dậy, chợt được báo Triệu Vân, Đặng Chi đã tới, chẳng hề tổn thất một người một ngựa nào. Các đồ truy trọng cũng chẳng lạc mất gì. Khổng Minh cả mừng, tự mình dẫn các tướng ra đón. Tử Long vội vàng xuống ngựa, mọp dưới đất nói rằng:

– Tướng của đám quân thua, cần chi nhọc sức Thừa tướng ra xa tiếp đón?

Khổng Minh tự thấy hổ thẹn, vội dìu Tử Long đứng dậy, nắm tay nói rằng:

– Là ta chẳng rõ hiền ngu, nên đến nỗi như thế! Quân tướng các xứ hao tổn, chỉ có Tử Long chẳng mất một người một ngựa, là sao vậy?

Đặng Chi thưa rằng:

– Tử Long một mình đoạn hậu. Mỗ dẫn quân tùy ý đi trước. Tử Long chém tướng lập công, khiến quân địch kinh động, nhân thế quân nhu vật phẩm còn chẳng cần vứt bỏ, há có đến mất quân sao?

Khổng Minh khen ngợi, nói:

– Thật là bậc tướng quân!

Bèn trở về trại, lấy năm mươi cân vàng trong kho để tặng Tử Long, lại lấy một vạn xấp lụa để thưởng quân lính. Tử Long từ chối, nói:

– Ba quân chẳng có thước tấc công. Bọn mỗ ai nấy đều có tội. Nếu trở lại còn đội ơn ban thưởng, thì là Thừa tướng thưởng phạt chẳng rõ ràng rồi. Xin hãy tạm gửi lại trong kho, đợi mùa đông này ban cho quân lính cũng chưa muộn.

Khổng Minh than rằng:

– Ngày tiên đế còn, thường khen đức độ của Tử Long, nay quả như thế, lời ấy chẳng sai vậy.

Bèn càng thêm kính trọng.

Chợt được báo Mã Tắc, Vương Bình, Ngụy Diên, Cao Tường tới yết kiến. Khổng Minh trước tiên gọi Vương Bình vào trường, trách rằng:

– Ta sai người cùng Mã Tắc giữ Nhai Đình. Sao ngươi không can gián?

Bình nói:

– Mỗ ba lần khuyên can, muốn đắp thành đất ngay ở trên đường, đóng trại trấn giữ. Tham quan cả giận, trách tôi vô lễ. Mỗ vì thế tự dẫn năm ngàn quân rời xa mười dặm dựng trại. Quân Ngụy ùa đến, vây bọc bốn mặt núi, chẳng khác cái thùng sắt. Mỗ xông tới đánh mười mấy phen, chẳng thể vào nổi. Hôm sau, đất sạt ngói lở, kẻ ra hàng nhiều vô số. Mỗ quân cô khó đứng vững, bởi thế mới tới tìm Ngụy Diên cầu cứu. Giữa đường lại bị quân Ngụy vây khốn ở trong lũng núi. Mỗ liều chết đánh ra. Đến khi về trại, thì sớm đã bị quân Ngụy chiếm rồi. Lúc cùng nhau đi tới thành Liệt Liễu, thì gặp Cao Tường ở trên đường, bèn chia quân làm ba ngả đi cướp trại Ngụy, chỉ mong chiếm lại Nhai Đình. Mỗ thấy Nhai Đình chẳng có quân canh đường, vì thế sinh nghi, lên cao nhìn xem, chỉ thấy Ngụy Diên, Cao Tường bị vây khốn. Mỗ lại đánh vào vòng vây, cứu hai tướng ra, rồi cùng Tham quan họp lại một chỗ. Mỗ sợ đánh mất ải Dương Bình, nhân thế vội trở về giữ. Chẳng phải là mỗ không can đâu. Thừa tướng không tin, hãy hỏi tướng hiệu các bộ, là sẽ biết mỗ nói thực hay không thôi.

Khổng Minh hét lui, lại gọi Mã Tắc vào trường. Tắc tự trói mình, quỳ ở trước trướng. Khổng Minh biến sắc, nói:

– Ngươi từ nhỏ thuộc làu binh thư, nghiền ngẫm kế sách. Ta mấy phen đinh ninh cảnh báo, nói Nhai Đình là cội gốc của ta. Ngươi đem tính mạng cả nhà, nhận trọng trách ấy, nay định thế nào?

Tắc thưa rằng:

– Mỗ vì quân Ngụy thế mạnh, chẳng thể chống cự, mới đến như thế.

Khổng Minh nói:

– Nói càn! Ngươi nếu nghe lời Vương Bình thì há có họa này sao? Nay quân thua trận vỡ, mất đất nát thành, thảy đều là lỗi của ngươi đó! Nếu chẳng làm rõ tội ngươi thì quân luật khó giữ. Nay ngươi đã phạm vào quân pháp, chớ có oán ta. Người nhà của ngươi, ta sẽ chiếu tháng cấp cho bổng lộc. Ngươi chớ cần quan tâm.

Rồi nạt tả hữu lôi ra chém đi. Tắc khóc, nói:

– Thừa tướng đãi mỗ như con. Tắc xem Thừa tướng như cha. Tội chết của mỗ thật khó trốn tránh, mong Thừa tướng nghĩ đến cái nghĩa ngày ấy đế Thuấn giết Cổn mà dùng Vũ*. Mỗ tuy là chết, xuống dưới đất vàng cũng chẳng ân hận nữa.

Nói dứt bèn khóc lớn. Khổng Minh gạt lệ, nói:

– Ta cùng ngươi nghĩa như anh em. Con của ngươi tức là con của ta. Ta sao nỡ không dùng nó? Ngươi hãy mau chịu quân pháp, chớ có lo lắng nhiều!

Tả hữu đẩy Mã Tắc ra ngoài cửa viên. Ba quân cảm thán không dứt. Chợt Tham quân Tưởng Uyển từ Thành Đô tới, gặp ngay cảnh võ sĩ định chém Mã Tắc. Uyển cả kinh, cao giọng kêu:

– Để người lại!

Rồi vào gặp Khổng Minh, nói:

– Ngày trước Sở giết bề tôi đắc lực mà Văn công vui mừng*. Nay thiên hạ chưa yên định, mà giết bề tối trí mưu, há chẳng đáng tiếc sao?

Khổng Minh khóc lóc, đáp rằng:

– Ngày trước sở dĩ Tôn Vũ có thể chế thắng với thiên hạ, là vì dùng pháp luật rõ ràng thôi. Nay bốn biển tranh giành, can qua nối tiếp, nếu lại phế bỏ pháp luật thì lấy gì đánh giặc đây? Nên phải chém đi.

Lát sau, võ sĩ dâng thủ cấp ở dưới thềm. Khổng Minh khóc rống không dứt. Tưởng Uyển hỏi rằng:

– Nay Ấu Thường mắc tội, đã chính quấn pháp. Thừa tướng vì sao lại khóc rống?

Khổng Minh nói:

– Ta chẳng phải vì Ấu Thường mà khóc. Tắc và ta nghĩa như cha con, nay phạm lệnh mà chém đi, có gì hối tiếc đâu? Ta nghĩ đến tiên đế lúc lâm nguy ở thành Bạch Đế, từng dặn ta rằng: “Mã Tắc nói quá sự thực, chẳng thể dùng vào việc lớn”. Nay quả nhiên ứng nghiệm lời đó. Chỉ hận là ta không sáng suốt, nhớ lại lời của tiên đế, vì thế mà khóc to thôi.

Tướng sĩ lớn nhỏ chẳng ai không rơi lệ. Mã Tắc chết năm ba mươi chín tuổi, bấy giờ là năm Kiến Hưng thứ sáu [228], mùa hạ, tháng năm. Người đời sau có thơ rằng:

Tội thất Nhai Đình có nhẹ đâu?

Mã Tắc đàm binh uổng phí thay

Cửa viên chém chết nghiêm quân pháp

Nhớ lời tiên đế, gạt lệ trào.

Lại thơ rằng:

Thưởng phạt rõ ràng rao ba quân

Thưởng chẳng nệ thù, phạt quên thân

Nhai Đình thua trận là đáng chết

Rơi lệ thành hàng, khuyên hậu nhân.

Đây nói Khổng Minh chém Mã Tắc rồi, đem thủ cấp rao khắp các doanh trại, rồi lấy dây may ráp đầu thân lại, chuẩn bị quan tài để chôn, tự soạn văn tế để cúng tế; dùng ý tốt để vỗ về cả nhà Mã Tắc, chiếu tháng cấp cho bổng lộc. Thế là Khổng Minh tự soạn biểu văn, sai Tưởng Uyển tự dâng lên Hậu chủ, xin tự kiểm chức Thừa tướng. Uyển trở về Thành Đô, vào gặp Hậu chủ, dâng biểu chương lên Khổng Minh. Hậu chủ mở ra xem. Biểu nói:

“Thần vốn tài năng tầm thường, trộm nắm địa vị chẳng xứng, tự cầm mao, việt để khuyến khích ba quân. Thần chẳng thể dạy dỗ, làm rõ pháp luật, gặp việc lại sợ hãi, đến nỗi có chuyện trái lệnh ở Nhai Đình, sơ sẩy chẳng dè ở Cơ Cốc. Lỗi lầm đều do thần, nhận trách nhiệm mà không có phương lược. Thần chẳng sáng suốt biết người, làm việc thường mờ mịt. Xuân Thu trách chủ soái, chức vụ của thần đáng phải gánh vác, xin tự giáng ba cấp, để trách lỗi lầm. Thần chẳng nén được hổ thẹn, cúi mọp đợi lệnh”.

Hậu chủ đọc xong bèn nói rằng:

– Thắng bại là việc thường của nhà binh. Thừa tướng là nguyên lão đại thần của nước nhà, há có thể dễ dàng buông ra lời đó?

Bèn sai sứ giáng chiếu, bảo cứ giữ chức cũ. Thị trung Phí Y tâu rằng:

– Thần nghe nói kẻ trị quốc ắt phải lấy việc vâng theo pháp luật làm trọng. Pháp luật nếu chẳng thi hành thì lấy gì để phục mọi người đây? Thừa tướng thua chạy, tự xin giáng chức, chính là hợp lẽ. Nếu cứ giữ nguyên chức, thì lấy gì để khuyến dụ mọi người?

Hậu chủ nghe theo, biếm Khổng Minh làm Hữu tướng quân, vẫn làm việc của Thừa tướng, tổng đốc quân mã như cũ, rồi sai Phí Y bưng chiếu, đi thẳng tới Hán Trung. Khổng Minh nhận chiếu, giáng chức xong rồi. Y sợ Khổng Minh hổ thẹn, bèn chúc mừng rằng:

– Dân chúng trong Thục đều biết Thừa tướng dời dân từ huyện Tây vào Xuyên, vì thế nên rất mừng.

Khổng Minh biến sắc, nói:

– Đấy là lời gì? Khắp dưới gầm trời, đâu chẳng là dân Hán? Oai lực nước nhà chưa dấy lên, khiến cho trăm họ chịu khốn trong miệng sài lang. Để chết một người, cũng là tội của ta. Ngươi chúc mừng việc ấy, há chẳng phải là chỉ mặt ta mà chửi ư?*

Y trong lòng lấy làm hổ thẹn, lại nói:

– Gần đây nghe nói Thừa tướng có được thêm Khương Duy. Thiên tử rất vui.

Khổng Minh lại nổi giận, nói:

– Quân thua trở về, chưa từng đoạt được một tấc đất. Đó là tội lớn của ta vậy. Xem chừng có được một Khương Duy, với Ngụy có tổn hại gì đâu? Dân chúng huyện Tây há có thể bù đắp chuyện tan quân ở Nhai Đình ư? Ngươi nói ra lời ấy, chẳng phải chúc mừng ta, mà là siểm nịnh đó.

Y sợ hãi từ tạ đi ra. Hôm sau, Y lại nói với Khổng Minh rằng:

– Thừa tướng hiện nắm giữ mấy chục vạn hùng sư, có thể đánh Ngụy lần nữa không?

Khổng Minh nói:

– Ngày trước lúc đại quân đóng đồn ở Kì Sơn, Cơ Cốc, quân ta nhiều hơn quân giặc, mà chẳng thể phá giặc, trở lại còn bị quân giặc đánh phá. Vốn chẳng lo vì quân nhiều hay ít, mà thảy đều nhờ chủ tướng thôi. Nay ta muốn giảm quân, bớt tướng, trách phạt rõ ràng, nghiền ngẫm lỗi lầm, cần phải tính toán con đường ứng biến cho tương lai. Nếu chẳng được như thế, tuy nhiều quân cũng dùng làm gì? Từ nay về sau, các ngươi nếu có lòng lo lắng cho nước nhà, chỉ nên chăm chỉ vạch ra khuyết điểm của ta, trách cứ sở đoản của ta, thì ắt việc có thể thành, giặc có thể chết, công lao có thể gác chân mà đợi.

Phí Y cùng các tướng đều khen ngợi đức độ ấy. Người đời sau có thơ tán rằng:

Trách ta rồi hẵng tới trách người

Oán mình rồi hẵng oán người ta

Năm ấy Khổng Minh cầu nghe lỗi

Dựa vào lời ấy, tự sửa răn.

Từ khi Phí Y trở về Thành Đô, Khổng Minh ở Hán Trung tiếc quân, yêu dân, khích lệ quân sĩ tập võ nghệ chế tạo khí cụ đánh thành, vượt sông, tích tụ lương thảo, chuẩn bị thuyền bè, để mưu đồ về sau. Tế tác dò thám được, báo vào Lạc Dương. Ngụy chủ Tào Duệ nghe tin thì cả kinh, liền họp văn võ, muốn cất đại quân tới lấy Tây Xuyên. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

192. LỤC TỐN PHÁ TÀO HƯU Ở THẠCH ĐÌNH

Bấy giờ là năm Kiến Hưng thứ sáu [228] của Đại Thục, tức năm Thái Hòa thứ hai của Ngụy, Duệ triệu Tư Mã Ý vào, nói:

– Đặc biệt cùng khanh bàn bạc sách lược lấy Xuyên.

Ý nói:

– Thục chưa thể đánh. Hiện nay khí trời nóng bức, ắt không nên ra quân. Nếu quân ta vào sâu đất hắn, bên kia giữ nơi hiểm yếu, sao đánh được đây?

Duệ nói:

– Nếu quân Thục lại vào cướp, thì phải làm sao?

Ý nói:

– Thần đã tính toán xong. Phen này Gia Cát Lượng ắt học theo Hàn Tín, lén vượt đường Trần Thương thôi. Thần đã ủy thác trước cho một người tới cửa đường Trần Thương, đắp thành trì để giữ, tất là vạn điều không mất một. Người này mình cao chín thước, tay vượn bắn giỏi, rất có mưu lược, trung nghĩa lẫm liệt. Nếu Gia Cát Lượng vào cướp, người này đủ để đối đầu. Nếu lén tiến theo con đường ấy, thì y ắt sợ thành Trần Thương, sẽ không dám vào sâu đâu.

Duệ cả mừng, hỏi rằng:

– Đấy là ai thế?

Ý tâu rằng:

– Đấy là người Thái Nguyên, họ Hoắc* tên Chiêu, tự là Bá Đạo, hiện làm tạp hiệu tướng quân, trấn thủ Hà Tây hơn mấy chục năm. Dân đều kính ngưỡng. Gia Cát Lượng thấy người này, ắt không dám tiến rồi.

Duệ nghe theo, gia Hoắc Chiêu làm Trấn Tây tướng quân, sai giữ cửa vào đường Trần Thương.

Sứ giả bưng chiếu đi rồi, chợt được báo Dương Châu Tư mã Đại đô đốc Tào Hưu dâng biểu, nói Thái thú Bà Dương của Đông Ngô là Chu Phường, tự là Tử Ngư, là người quận Ngô huyện Dương Tiện mật sai người bày tỏ bảy việc*, nói rằng: “Đông Ngô có thể phá, xin sớm phát binh chiếm lấy, rồi sau bình định Giang Nam, xin chớ để lỡ thì may lắm”. Duệ bèn đem tới án, mở ra xem. Cùng với Tư Mã Ý xem xong rồi, Ý tâu rằng:

– Lời này rất có lý. Ngô sắp bị diệt rồi! Thần nguyện dẫn một cánh quân đi giúp Tào Hưu.

Duệ cả mừng, muốn sai cất quân. Chợt một người trong ban tiến lên, nói:

– Lời của người Ngô tráo trở khôn lường chưa thể tin hết, ắt là quỷ kế dụ quân ta thôi.

Mọi người trông ra, thì là người quận Hà Đông, huyện Tương Lăng, họ Giả, tên Quỳ, tự là Lương Đạo, giữ chức Kiến Uy tướng quân, nhiều lần theo Thái Tổ Vũ hoàng đế chinh chiến, rất thông thao lược. Ý hỏi rằng:

– Lương Đạo biết được hư thực của Đông Ngô ư?

Quỳ nói:

– Ta ở biên đình, vốn biết Tôn Quyền ở Vũ Xương, phía tây từ Giang Hạ, phía đông tới Lư Giang, vẫn thường vào cướp. Chu Phường là kẻ sĩ trí mưu, ắt chẳng chịu hàng. Ta vì thể biết là dối trá.

Ý nói:

– Lời này cũng chẳng thể không nghe, mà cơ hội cũng chẳng thể để mất. Lương Đạo nên cùng ta đi giúp Tào Hưu.

Ngụy chủ bèn chuẩn tấu, sai ba lộ quân tiến lên. Tào Hưu dẫn đại quân đi thẳng tới Hoàn Thành; Giả Quỳ dẫn Tiền bộ Tướng quân Mãn Sủng, Thái thú Đông Quản là Hồ Chất đi thẳng tới lấy Dương Thành, hướng thẳng tới Đông Quan; Tư Mã Ý dẫn quân bản bộ đi thẳng tới lấy Giang Lăng. Khao quân xong xuôi, bèn nhắm Đông Ngô mà tiến.

Đây nói Ngô chủ Tôn Quyền ở Vũ Xương, Đông Quan, họp các quan lại bàn bạc rằng:

– Nay có Thái thú Bà Dương là Chu Phường dâng biểu, báo rằng Tào Hưu tổng đốc quân mã Dương Châu, có ý muốn vào cướp. Nay Thái thú đã giả vờ bày quỷ kế, lén trần tình bảy việc, dẫn dụ quân Ngụy đi sâu vào đất hiểm, hãy đặt phục binh bắt chúng, ắt có thể trừ nạn cho Ngô rồi. Nay quân Ngụy chia làm ba đường mà tiến, các khanh có cao kiến gì?

Cố Ung tiến lên nói:

– Đó là việc lớn, nếu chẳng phải Lục Bá Ngôn thì chẳng dám đảm nhận.

Quyền cả mừng, bèn triệu Lục Tốn, phong làm Phụ Quốc đại tướng quân, Bình Bắc đô nguyên soái, thống lĩnh đại quân Ngự Lâm, để xử lý việc của vua; ban cho cờ mao trắng, cây búa vàng. Trăm quan văn võ đều nghe theo điều động. Quyền tự mình cầm roi đưa cho Lục Tốn. Tốn nhận lệnh, tạ ơn xong, bèn tiến cử hai người làm Tả, Hữu đô đốc, chia quân để đón đánh ba đạo. Quyền nghe theo, sai người quận Ngô, huyện Ngô, họ Chu tên Hoàn, tự là Hưu Mục làm Tủ đô đốc, đeo chức Phấn Uy tướng quân, Gia Hưng hầu; lại sai người quận Ngô huyện Tiền Đường, họ Toàn tên Tông, tự là Tử Hoàng làm Hữu đô đốc, Tuy Nam tướng quân, Tiền Đường hầu. Ai nấy đều lĩnh quân mã. Quyền tự tiễn chân.

Thế là Lục Tốn thống suất hơn bảy mươi vạn người của tám mươi mốt châu Giang Nam và Kinh, Hồ. Tốn sai Tả đô đốc Chu Hoàn đi bên trái, Hữu đô đốc Toàn Tông đi bên phải, Tốn tự đi giữa. Ba lộ tiến quân. Chu Hoàn nói:

– Tào Hưu nhờ tôn quý cành vàng lá ngọc mà được chức cao, chẳng phải là lương tướng trí dũng. Nay nghe lời dụ của Chu Phường, đi sâu vào trong địa. Nguyên soái nếu dẫn binh tập kích, Tào Hưu ắt thua thôi. Sau khi thua rồi ắt chạy theo hai đường bên trái là Giáp Thạch*, bên phải là Quế Xa*. Hai con đường ấy đều là đường nhỏ trong núi vắng, nhiều chỗ hẹp hiểm. Mỗ nguyện cùng Toàn Tông ai nấy dẫn một cánh quân phục ở chỗ hiểm, trước tiên lấy củi, gỗ, đá lớn lấp kín đường ấy. Bọn chúng chắc sẽ đầu hàng, Tào Hưu chắc bị bắt thôi. Nếu bắt được Tào Hưu, ruổi dài tiến thẳng, vươn tay là lấy được Thọ Xuân, ắt các lộ khác có thể mưu đồ được. Đấy là kế sách quét sạch thiên hạ, mong nguyên soái xét cho.

Tốn nói:

– Ta tự có diệu kế. Ngươi chớ nói càn.

Thế là Chu Hoàn bất bình lui ra. Tốn sai bọn Gia Cát Cẩn phòng thủ Giang Lăng để đối địch với Tư Mã Ý. Các lộ đã được điều động xong xuôi.

Đây nói quân Tào Hưu tới Hoàn Thành. Chu Phường đến đón, đi thẳng tới dưới trướng Tào Hưu. Hưu hỏi rằng:

– Gần đây được thư của tác hạ, bày tỏ bảy việc, rất là có lý. Đã tâu lên thiên tử, vì cớ ấy nên cất ba lộ quân tiến lên. Nếu chiếm được đất Giang Đông, công của tác hại chẳng nhỏ, có thể được địa vị của ta rồi. Mấy lần có người nói túc hạ lắm mưu, thật sự không phải thật lòng. Ta chưa tin hẳn, đoán rằng túc hạ chắc không làm việc như thế.

Chu Phường khóc lớn, vội rút kiếm của tùy tùng đang đeo để tự vẫn. Hưu vội ngăn lại. Phường ném kiếm, nói rằng:

– Ta đã bày tỏ bảy việc, hận chẳng thể mửa tim gan ra. Nay ngược lại còn bị nghi, ắt là có người Ngô làm kế gián điệp rồi. Nếu nghe lời tên gián điệp, ta chết chắc thôi. Lòng trung của ta chỉ có trời biết cho!

Nói dứt, lại muốn tự vẫn. Tào Hưu cả kinh, vội vàng ôm lại, nói:

– Ta nói đùa thôi! Túc hạ sao lại tự hại mình chứ?

Phường bèn lấy kiếm cắt tóc, ném xuống đất, nói:

– Ta lấy lòng trung đãi công. Công lại coi ta như trò đùa. Ta cắt tóc quý của cha mẹ, để tỏ sự chân thành đây!

Tào Hưu rất tin cậy, bèn bày tiệc tiếp đãi. Tiệc tan, Chu Phường cáo từ ra đi. Chợt được báo Kiến Uy tướng quân Giả Quỳ tới gặp. Hưu sai vào trướng, hỏi han rằng:

– Ngươi đến đây làm gì?

Quỳ nói:

– Mỗ đoán quân Đông Ngô ắt đóng đồn hết ở Hoàn Thành. Đô đốc không thể khinh thường tiến lên, đợi mỗ cùng hai mặt giáp công. Quân giặc sẽ bị phá thôi.

Hưu nổi giận, nói:

– Ngươi muốn đoạt công lao của ta ư?

Quỳ nói:

– Lại nghe nói Chu Phường cắt tóc để thề, đấy là dối trá thôi. Ngày xưa Yêu Li chặt cánh tay, đâm chết Khánh Kị. Việc đó chưa thể tin tưởng ngay.

Hưu cả giận, nói:

– Ta đang muốn tiến quân, ngươi vì cớ gì lại buông ra lời đó, để làm nản lòng quân ta ư? Ngươi muốn tiến quân tới Đông Quan, để chia công đầu, là khinh tài năng của ta rồi!

Bèn nạt tả hữu đẩy ra chém đi. Các tướng thưa rằng:

– Chưa kịp tiến quân, đã chém đại tướng trước, không lợi cho quân đâu. Xin hãy tạm tha.

Hưu nghe theo, giữ Giả Quỳ ở lại trong doanh để điều động, tự dẫn một cánh quân tới lấy Đông Quan.

Bấy giờ Chu Phường biết Giả Quỳ bị tước mất binh quyền, mừng thầm nói:

– Tào Hưu nếu dùng kế của Giả Quỳ, ắt Đông Ngô thua rồi. Nay họp lại một chỗ để tiến quân, đó là trời giúp ta thành công.

Liền sai người bí mật tới Hoàn Thành* báo cho Lục Tốn biết. Tốn gọi các tướng đến nghe lệnh, nói:

– Thạch Đình ở trước mặt tuy là đường núi, cũng đủ để mai phục. Hãy sớm đi trước chiếm chỗ rộng rãi ở Thạch Đình, bày thành thế trận, để đợi quân Ngụy.

Bèn sai Từ Thịnh làm tiên phong, dẫn quân tiến lên.

Đây nói Tào Hưu sai Chu Phường dẫn quân tiến lên. Đang đi trên đường, Hưu hỏi rằng:

– Trước mặt là tới xứ nào?

Phường nói:

– Trước mặt là Thạch Đình, rất hợp cho quân đóng đồn. Hưu nghe theo, bèn dẫn đại quân cùng xe cộ hết thảy đi vào Thạch Đình đóng lại. Hôm sau, thám mã báo rằng:

– Trước mặt có quân Ngô, chẳng biết nhiều ít ra sao, đã chiếm cứ cửa núi.

Hưu cả kinh, nói:

– Chu Phường nói không có chuẩn bị, vì sao lại có quân?

Bèn vội tìm Chu Phường để hỏi han. Có người báo rằng:

– Chu Phường dẫn mấy chục người, chẳng biết đi đâu rồi. Hưu hối hận lắm, nói:

– Ta trúng gian kế của tên giặc này rồi! Tuy là như thế, nhưng có gì phải sợ đây?

Bèn sai đại tướng Trương Phổ làm tiên phong, dẫn mấy ngàn quân tới giao chiến với quân Ngô. Hai bên đối trận, Phổ cưỡi ngựa ra mắng rằng:

– Tướng giặc hãy hàng cho sớm!

Từ Thịnh cưỡi ngựa ra nghênh chiến. Đánh chưa được mấy hiệp, Phổ chẳng địch nổi, bèn quay ngựa, thu quân, trở về gặp Tào Hưu, nói:

– Từ Thịnh dũng mãnh, chẳng thể chống nổi.

Hưu nói:

– Ta nên dùng kỳ binh để chiến thắng.

Bèn sai Trương Phổ dẫn hai vạn quân mai phục ở phía nam Thạch Đình, lại sai Tiết Kiều dẫn hai vạn quân mai phục ở phía bắc Thạch Đình.

– Giờ Thìn ngày mai, ta sẽ dẫn một ngàn quân ra thách đánh, rồi giả thua vờ bại, dụ tới trước ngọn núi phía bắc, phóng pháo làm hiệu. Ba ngả giáp công, có thể bắt được Từ Thịnh thôi.

Hai tướng nhận kế, đêm ấy ai nấy dẫn hai vạn quân đi mai phục.

Đây nói Lục Tốn gọi Chu Hoàn, Toàn Tông, dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi ai nấy hãy dẫn ba vạn quân, theo đường núi Thạch Đình tới cướp phía sau trại Tào Hưu, đốt lửa làm hiệu. Ta tự dẫn đại quân theo đường giữa tiến lên, có thể bắt Tào Hưu rồi.

Hoàng hôn hôm ấy, hai người nhận kế, dẫn quân tiến lên. Canh hai đêm ấy, một cánh quân của Chu Hoàn đang đi tới cướp phía sau trại Ngụy, thì trông thấy phục binh của Trương Phổ. Phổ chẳng biết là quân Ngô, lúc đi thẳng tới tra hỏi, thì bị Chu Hoàn một đao chém rơi xuống ngựa. Quân Ngụy liền chạy. Hoàn sai hậu quân đốt lửa.

Lại nói lúc một nhánh quân của Toàn Tông lẻn đến phía sau trại Ngụy, thì đụng ngay quân Tiết Kiều ở đấy, bèn đánh giết một trận to. Tiết Kiều thua chạy. Quân Ngụy ùa nhau chạy về trại nhà. Sau lưng có hai lộ quân của Chu Hoàn, Toàn Tông đánh tới. Trong trại Tào Hưu đại loạn, tự đánh giết nhau. Hưu vội vàng lên ngựa, nhắm đường Giáp Thạch mà bỏ chạy. Từ Thịnh dẫn đại đội quân mã từ đường chính đánh tới. Quân Ngụy chết chẳng đếm xiết. Hơn vạn người đầu hàng. Kẻ thoát nạn thì vứt hết áo giáp. Tào Hưu ở trên đường Giáp Thạch gắng sức chạy vạy. Chợt thấy một đám quân từ đường nhỏ kéo ra. Kẻ đi đầu là đại tướng Kiến Uy tướng quân Giả Quỳ. Hưu kinh hoảng thở chẳng ra hơi. Quỳ đón rước Tào Hưu và đám tàn quân. Hưu tự hổ thẹn, nói:

– Ta chẳng dùng lời của công, quả nhiên gặp trận thua này. May được tác hạ đem quân tới đây, hãy đợi hậu quân tới.

Quỳ nói:

– Đô đốc hãy mau rời khỏi con đường này. Nếu bị quân Ngô dùng gỗ đá lấp kín, bọn ta đều nguy hết thôi!

Thế là Tào Hưu giục ngựa mà đi, Giả Quỳ đoạn hậu. Quỳ tới những chỗ cây rừng rậm rạp và những chỗ đường nhỏ hiểm hẹp bày nhiều cờ xí để làm nghi binh. Chẳng bao lâu Từ Thịnh từ phía sau đuổi tới, thấy dưới dốc núi ló ra một góc cờ, nghi là có mai phục, không dám truy đuổi, bèn thu quân quay về. Nhân thể mới cứu được Tào Hưu. Tư Mã Ý nghe tin Hưu thua, cũng dẫn quân lui.

Đây nói Lục Tốn đang chờ tin báo tiệp. Lát sau, Từ Thịnh, Chu Hoàn, Toàn Tông đều tới. Xe cộ, trâu ngựa, lừa la, quân trang, khí giới chiếm được chẳng biết bao nhiêu mà kể. Hơn vạn người đầu hàng. Tốn cả mừng, liền cùng Thái thú Chu Phường và các tướng thu quân về Ngô. Ngô vương Tôn Quyền dẫn quan liêu văn võ rời thành Vũ Xương đón tiếp, lấy lọng của mình che cho Tốn đi vào, đem đồ quý báu thượng hạng ban cho. Các tướng thảy đều được thăng thưởng. Quyền thấy Chu Phường bị mất tóc, bèn vỗ về rằng:

– Khanh cắt tóc để làm nên việc lớn này, công danh đáng ghi vào tre lụa.

Liền phong Chu Phường làm Quan nội hầu, bày yến tiệc lớn, khao quân ăn mừng. Lục Tốn tâu rằng:

– Nay Tào Hưu thua to, Ngụy đã vỡ mật. Hãy soạn quốc thư đưa vào Xuyên, bảo Gia Cát Lượng tiến quân đánh đi.

Quyền nghe theo lời ấy, bèn sai sứ bưng thư vào Xuyên. Chưa biết Khổng Minh tới đánh Ngụy, thắng bại sẽ ra sao?

193. KHỔNG MINH LẠI DÂNG XUẤT SƯ BIỂU

Bấy giờ là năm Kiến Hưng thứ sáu [228] nhà Đại Thục, mùa thu, tháng chín, Đô đốc Ngụy là Tào Hưu bị Lục Tốn đại phá ở Thạch Đình. Xe cộ, ngựa chiến, quân tự, khí giới thảy đều vứt sạch. Hưu sợ hãi quá đỗi, suốt đêm bỏ chạy, vì thế tức giận, lo lắng thành bệnh, đến Lạc Dương thì phát nhọt ở lưng mà chết. Giả Quỳ tâu với Ngụy chủ. Duệ khóc rống không dứt, sai chôn cất tử tế. Lát sau, Tư Mã Ý cũng dẫn binh trở về. Các tướng đón vào, hỏi rằng:

– Tào Đô đốc thua quân, cũng là việc can hệ tới nguyên soái*, cớ sao lại về gấp như vậy?

Ý nói:

– Ta đoán Gia Cát Lượng biết chúng ta thua trận, ắt thừa cơ tới chiếm Trường An. Nếu lỡ Lũng Tây nguy cấp, thì ai sẽ cứu đây? Ta vì thế mới trở về thôi.

Các tướng đều cho là khiếp nhược, cười mỉa rồi lui.

Đây nói sứ giả Đông Ngô cầm thư xin phát binh đánh Ngụy, cùng với việc đại phá Tào Hưu thảy đều tâu rõ với Hậu chủ. Một là muốn tỏ rõ uy phong của Đông Ngô, hai là muốn thắt tình hữu hảo. Hậu chủ cả mừng, sai người bưng thư tới Hán Trung báo cho Khổng Minh biết, nói chuyện Tào Hưu thua trận rồi chết. Bấy giờ Khổng Minh có quân mạnh, ngựa khỏe, lương thảo sung túc, các vật cần dùng đều đã đầy đủ, vốn đang muốn xuất sư; nghe được tin ấy, lấy làm vui mừng, liền bày tiệc đại hội các tướng, bàn kế ra quân. Chợt một trận gió từ hướng đông bắc thổi tới, bẻ gãy cây tùng ở trước điện. Mọi người đều cả kinh. Khổng Minh giấu trong tay áo bấm thử một quẻ, nói:

– Ngọn gió này là điềm hao mất một viên đại tướng.

Các tướng chưa tin. Đang lúc uống rượu, chợt được báo con trưởng của Trấn Nam tướng quân Triệu Vân là Triệu Thống, con thứ là Triệu Quảng, hai người ấy đến gặp Thừa tướng. Khổng Minh cả kinh, ném chén xuống đất, nói:

– Tử Long chết rồi!

Hai người vào gặp, lạy mà khóc, nói:

– Phụ thân của mỗ vào lúc canh ba đêm qua đã vì bệnh nặng mà chết rồi.

Mọi người đều khóc rống. Khổng Minh giẫm chân khóc, nói:

– Năm nay chẳng ngờ lại chết mất quá nhiều tướng tá. Hôm nay Tử Long lại chết, ấy là nước nhà đánh mất một rường cột, hủy mất một cánh tay ta rồi!

Khổng Minh khóc xong, bèn sai hai con trai vào Thành Đô gặp quân vương. Hậu chủ nghe báo, cất tiếng khóc to, nói:

– Trẫm từ lúc còn nhỏ, nếu chẳng nhờ Tử Long thì chết chắc trong đám quân lính rồi!

Liên hạ chiếu sai chôn cất tử tế, phong thụy là Đại tướng quân, Thuận Bình hầu, cho chôn ở phía đông núi Cẩm Bình ở Thành Đô xây dựng miếu thờ, bốn mùa cúng tế, sai Thái thường bày lễ tế. Chiếu nói:

“Vân ngày xưa đi theo Tiên đến công tích đã rõ. Trẫm từ nhỏ xông pha, lặn lội gian hiểm, nhờ cậy sự trung thuận đó, mới vượt được hiểm nguy. Ôi, thụy là để nói về bề tôi nguyên huân, kinh dinh thiên hạ, tôn thờ pháp độ. Lúc ở Đương Dương, nghĩa xuyên vàng đá. Lòng trung để bảo vệ bề trên, quân vương nhớ để thưởng. Lễ nghĩa để hậu đãi người dưới, bề tôi sẵn lòng chết. Người chết có biết, đủ để không nát. Kẻ sống nhớ ơn, đủ để liều thân. Kính xét phép đặt thụ, hiền lành từ huệ gọi là Thuận, làm việc có khuôn khép gọi là Bình, bởi thế đặc biệt ban thụy Đại tướng quân, Thuận Bình hầu. Theo đó thi hành”.

Về sau sử quan có bài miếu tán rằng:

Cứu chúa công lao nặng

Giúp nước tiếng vẻ vang

Mảnh thuyền bay Hán Thủy

Một ngựa vọt Đương Dương

Gan nghĩa đầy thân thể

Lòng trung sánh ánh dương

Tiếng thơm lưu sử sách

Dài mãi với trời cao.

Lại có thơ rằng:

Một thương một ngựa dám độc hành

Phá tan quân địch, thỏa tung hoành

Người khen phi hổ gan cùng khắp

Chẳng phụ anh hùng tiếng ngàn năm

Đen tóc Đương Dương phò ấu chúa

Bạc đầu Cơ Cốc cứu tàn quân

Lòng trung sâu nặng không dời đổi

Thụy pháp bàn khen tiếng Thuận Bình.

Lại có thơ rằng:

Một ngựa dám xông tới vạn quân

Đánh dẹp đông tây, quét quần hung

Giao tranh ác chiến, lòng trung vẹn

Chỉ có Thường Sơn Triệu Tử Long.

Đây nói Hậu chủ chôn cất Tử Long xong rồi, bèn phong Triệu Thống làm Hổ Bôn trung lang, phong Triệu Quảng làm Nha Môn tướng, sai giữ mộ phần. Hai người tạ ơn rồi ra đi. Chợt cận thần tâu rằng:

– Gia Cát Thừa tướng sai phái quân mã đã xong xuôi, bèn sai Dương Nghi dâng Xuất sư biểu.

Hậu chủ đem tới trên án, bẻ niêm phong ra xem. Biểu nói:

“Tiên đế lo rằng chẳng thể cùng đứng với Hán tặc, cương nghiệp không thể yên ổn ở một góc, bởi thế ủy thác cho thần đi đánh giặc. Lấy sự sáng suốt của Tiên đế, cân nhắc tài năng của thần, vốn biết thần đi đánh giặc thì là tài hèn mà chúng địch mạnh vậy. Nhưng nếu không đánh, vương nghiệp cũng mất. Ngồi mà đợi mất, chi bằng đánh đi. Bởi cớ ấy mới phó thác cho thần mà không nghi.

Ngày thần nhận lệnh, nằm không yên chiếu, ăn chẳng thấy ngon, chỉ nghĩ đến việc Bắc chinh, nên trước phải vào cõi Nam. Bởi thế tháng năm lượt sông Lư, đi sâu vào xứ bất thao, ăn cho qua bữa. Chẳng phải thần không tự tiếc thân mình, mà ngoái nhìn vương nghiệp chẳng thể bảo toàn ở một góc Thục Đô, vì thế mới đội nguy nan để cùng theo di nguyện của tiên đế. Thế mà kẻ bàn luận cho là tính toán sai lầm.

Nay giặc vừa mỏi mệt ở phía tây, lại phải lo lắng phía đông*. Binh ở pháp nói: “nhân mệt”, tức là bảo phải gấp chớp thời cơ vậy. Kính cẩn trình bày sự vụ thế này:

Cao Đế sáng suốt như nhật nguyệt, mưu thần uyên thâm, mà phải vượt hiểm, bị thương, nguy rồi sau mới yên. Nay bệ hạ chưa bì kịp Cao Đế, mưu thần chưa được như Lương, Bình. Thế mà muốn dùng kể lâu dài để chiến thắng, ngồi yên mà định thiên hạ. Đấy là một điều thần chưa giải thích nổi.

Lưu Dao, Vương Lãng đều chiếm cứ châu quận, bàn kế yên ổn, hở chút là dẫn lời thánh nhân, nghi ngờ đầy bụng, khó khăn tắc lòng. Thế là năm nay không đánh, năm sau không dẹp, khiến cho Tôn Sách ngồi yên mà lớn mạnh, rồi nuốt Giang Đông. Đây là hai điều thần chưa giải thích nổi.

Tào Tháo trí tuệ, có mưu, khác hẳn mọi người, xem hắn dùng binh, phảng phất Tôn, Ngô, thế mà bị khốn ở Nam Dương, gặp hiểm ở Ô Sào, lâm nguy Kì Liên, bị bức ở Lê Dương, gần bại ở Bắc Sơn, suýt chết ở Đồng Quan* rồi sau mới yên định giả tạo được một thời thôi*. Huống hồ thần tài hèn, lại muốn không gặp nguy mà yên định được. Đấy là ba điều thần chưa giải thích nổi.

Tào Tháo năm lần đánh Xương Bá* mà không thắng nổi, bốn phen vượt Sào Hồ* mà chẳng thành công, chọn dùng Lý Phục* mà Lý Phục mưu phản, ủy thác Hạ Hầu mà Hạ Hầu thua chết. Tiên đế thường khen Tào Tháo tài năng, mà còn có mấy thất bại ấy, huống hồ thần kém cỏi, sao có thể tất thắng? Đấy là bốn điều thần chưa giải thích nổi.

Từ khi thần đến Hán Trung, trong vòng một năm thôi mà chết mất Triệu Vân, Dương Quần, Mã Ngọc, Diêm Chi, Đinh Lập*, Bạch Thọ, Lưu Cáp, Đặng Đồng, cùng với bọn Khúc trưởng, Đồn tướng* hơn bảy mươi người, đều là tướng giỏi xông pha trước giờ chưa từng có. Các đội Tán kỵ, Vũ kỵ người Tung, Tẩu*, Thanh Khương* hơn một ngàn người thảy đều là những kẻ tinh nhuệ thu thập từ bốn phương trong mấy chục năm, chẳng phải từ một châu mà có được, nếu qua vài năm nữa, ắt ba phần sẽ tổn thất hết hai, rồi lấy gì mưu đồ kẻ địch? Đấy là năm điều thần chưa giải thích nổi.

Nay dân khốn, binh mỏi, mà việc chưa thể dừng. Việc chưa thể dừng, thì ắt đóng lại hay ra quân, mệt nhọc, hao tổn cũng ngang nhau. Thế mà không chịu thừa cơ mưu đồ*, lại muốn đem đất một châu để cùng giặc trì cửu*. Đấy là sáu điều thần chưa giải thích nổi.

Ôi, điều khó lường nhất là việc đời vậy. Ngày trước tiên đế thua quân ở Sở. Vào lúc bấy giờ, Tào Tháo vỗ tay, cho là thiên hạ đã yên định. Mà sau tiên đế đông liên Ngô, Việt, tây thu Ba, Thục, cất quận Bắc chinh, Hạ Hầu nộp đầu. Đấy là Tào Tháo tính sai mà việc Hán suýt thành vậy. Rồi sau Ngô trái lời thề, Quan Vũ thua chết; Tỷ Quy* sai sót, Tào Phi xưng đế. Phàm việc đã như thế, chẳng thể thấy trước*. Thần cúc cung tận sức, đến chết thời thôi, đến như chuyện thành bại, nên hư, chẳng phải là điều thần có thể sáng suốt thấy được. Kính cẩn dâng biểu, mong vua soi xét.

Kiến Hưng năm thứ sáu [228], mùa đông, tháng mười một, Thừa tướng Gia Cát Lượng dâng biểu”.

Người đời sau có thơ tán rằng:

Ra quân hai tờ biểu

Tình mặn, ý lo sâu

Người đọc đều rơi lệ

Há chẳng nảy lòng trung?

Hậu chủ xem xong, rất đỗi vui mừng, liền sai Khổng Minh xuất sư. Khổng Minh nhận lệnh, bèn cất ba mươi vạn tinh binh, dẫn tướng sĩ lớn nhỏ, sai Ngụy Diên tổng đốc tiền bộ tiên phong, kéo rốc đến cửa đường Trần Thương.

Sớm đã có tế tác báo vào Lạc Dương. Tư Mã Ý tâu lên với Ngụy chủ, đại hội văn võ tới bàn bạc. Đại tướng quân Tào Chân rời ban tâu rằng:

– Thần lúc trước ở Lũng Tây, công mọn mà tội lớn, xấu hổ quá đỗi, chưa được vắt kiệt sức lực, bày tỏ* lòng trung. Gần đây thần được một viên đại tướng, dùng cây đại đao sáu mươi cân, cưỡi ngựa Chinh Uyển ngàn dặm, có thể kéo căng hai cây cung Thiết Thai, lại lén giấu ba cái chùy Lưu Tinh, trăm phát trăm trúng, có cái dũng vạn người khó chống, là người quận Lũng Tây huyện Hoàn Đạo, họ Vương tên Song, tự là Tử Toàn. Thần tiến cử người này làm Tiên phong, xin ban cho thần ba quân, ắt sẽ bắt được Gia Cát Lượng thôi.

Duệ cả mừng, liền triệu Vương Song lên điện. Trông ra, thì thấy mình cao chín thước, mặt đen, mắt xanh, eo gấu, lưng hổ, Duệ cười, nói:

– Trẫm được đại tướng này, còn lo gì đây?

Bèn ban giáp vàng, bào gấm, phong làm Hổ Uy tướng quân, Tiền bộ Đại tiên phong, Tào Chân làm Đại đô đốc. Chân tạ ơn rời triều, dẫn mười lăm vạn tinh binh, hội họp với Quách Hoài, Trương Cáp, chia đường giữ các cửa ải.

Đây nói quân Thục đi tới Trần Thương, thấy có thành trì, vội quay về báo với Khổng Minh, nói:

– Cửa Trần Thương có đắp lên một tòa thành, trong có đại tướng Hoắc Chiêu trấn giữ, hào sâu lũy cao, cắm đầy sừng hươu, mười phần nghiêm chỉnh. Chi bằng bỏ qua thành này, theo đường ngựa đi ở dãy Thái Bạch mà ra Kì Sơn thì rất tiện.

Khổng Minh nói:

– Phía chính bắc Trần Thương là Nhai Đình, nếu không chiếm được thành này, khó thể tiến quân, nếu được thành này, sẽ đem hết các thứ trong thành thưởng cho quân lính. Chớ có được cãi lời, chậm trễ!

Ngụy Diên bèn dẫn quân kéo thẳng đến dưới thành, bốn mặt công phá, suốt mấy ngày chẳng phá nổi, đành trở lại thưa với Khổng Minh, nói rằng thành này khó đánh. Khổng Minh cả giận, toan giết Ngụy Diên. Chợt dưới trướng có một người thưa rằng:

– Mỗ tuy không có tài, nhưng đã theo Thừa tướng nhiều năm, chưa từng lập công báo đáp, nguyện đi vào thành Trần Thương, thuyết phục Hoắc Chiêu ra hàng, chẳng cần giương cung lắp tên.

Mọi người trông ra, thì là bộ khúc Ngân Tường*. Khổng Minh cả mừng, nói:

– Ngươi dùng lời gì để thuyết phục?

Tường nói:

– Hoắc Chiêu với mỗ là đồng hương, từ nhỏ đã kết giao, đều là dân Lũng Tây. Mỗ lưu lạc đến Tây Xuyên, đã lâu không gặp. Nay mỗ tới chỗ hắn, đem lợi hại ra thuyết phục, ắt sẽ tới hàng thôi.

Khổng Minh liền sai đi. Ngân Tường giục ngựa thẳng tới dưới thành, kêu rằng:

– Hoắc Bá Đạo! Cố nhân Ngân Tường tới gặp!

Người trên thành báo cho Hoắc Chiêu. Chiêu sai mở cửa thành cho vào, lên thành gặp mặt. Chiêu hỏi rằng:

– Cố nhân vì sao lại đến đây?

Tường nói:

– Tôi ở Tây Thục, làm Tham tán Quân cơ dưới trướng Khổng Minh, được đãi bằng lễ Thượng tân. Đặc biệt tới gặp công. Hãy nể mặt ta, mở cửa đầu hàng.

Chiêu đột nhiên biến sắc, đứng dậy nói rằng:

– Gia Cát Lượng là kẻ thù địch của nước ta. Ta thờ Ngụy, ngươi thờ Thục, ai nấy hãy thờ chủ mình, ngày trước là anh em, ngày nay là thù địch. Người chẳng cần nói nhiều nữa, xin mời rời thành!

Tường lại muốn mở lời. Hoắc Chiêu đã rời khỏi địch lâu đi mất. Quân Ngụy vội đẩy lên ngựa, đuổi ra khỏi thành. Tường ngoái đầu nhìn, thấy Hoắc Chiêu đang dựa vào cái lan can chắn tên. Tường gò ngựa, lấy roi trỏ, nói:

– Bá Đạo hiền đệ, sao lại bạc tình đến như thế?

Chiêu nói:

– Pháp độ nước Ngụy, huynh đã biết rồi. Ta chịu ơn nước, chẳng thể nói xiết, chỉ còn chết mà thôi. Huynh chẳng cần phải buông lời thuyết phục. Hãy sớm về gặp Gia Cát Lượng, bảo hắn mau tới đánh thành. Ta chẳng sợ đâu.

Tường trở về gặp Khổng Minh, nói:

– Hoắc Chiêu chưa đợi mỗ mở lời đã ngăn lại rồi.

Khổng Minh nói:

– Ngươi hãy đi gặp hắn lần nữa, đem lợi hại mà thuyết.

Tường lại đến dưới thành, gò ngựa, cao giọng kêu rằng:

– Bá Đạo hiền đệ! Hãy nghe lời trung của ta! Ngươi chỉ là một tòa thành trì nhỏ bé lẻ loi, sao chống nổi mười lăm vạn người? Nay không hàng sớm, há chẳng là ngu ư? Nếu thành phá, thân chết thì có ích chi? Nay hiền đệ chấp mê, không về với Đại Hán, ấy là cúi mình mà thờ giặc Ngụy, đấy là không hiểu mệnh trời, chẳng phân trong đục rồi! Mong Bá Đạo suy nghĩ đi.

Hoắc Chiêu cả giận, giương cung lắp tên, nhắm Ngân Tường mà hét:

– Ta đã nói trước rồi. Ngươi chẳng cần nói thêm. Hãy lui cho sớm sớm đi! Để ta khỏi bắn ngươi!

Ngân Tường trở về gặp Khổng Minh, nói hết chuyện Hoắc Chiêu như thế, như thế. Khổng Minh cả giận, nói:

– Thất phu vô lễ quá đỗi! Sao dám khinh ta chẳng có chiến cụ đánh thành? Ta đã chuẩn bị đủ cả, đều cất ở trong quân. Ta sẽ tự đi đánh.

Bèn truyền lệnh cho ba quân cùng chung sức xông lên. Thử xem Hoắc Chiêu chống cự ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

194. GIA CÁT LƯỢNG HAI LẦN RA KÌ SƠN

Đây nói Khổng Minh gọi dân ở đó đến, hỏi rằng:

– Trong thành Trần Thương có bao nhiêu người ngựa?

Dân chúng thưa rằng:

– Tuy không biết đích xác, nhưng ước chừng có ba ngàn quân.

Khổng Minh cười lớn, nói:

Xem chừng cái thành trì be bé đó, dù khắp thành đều là người ngựa, sao có thể bằng quân ta được? Chớ để cứu binh của hắn tới, hãy gấp rút đánh thành!

Thế là trong quân lấy ra mấy trăm cỗ vân thê. Mỗi một cỗ có thể cho mười mấy người đứng ở trên, chung quanh dùng ván gỗ che chắn, bên dưới có bánh xe. Mỗi một mặt có trăm cỗ vân thê. Trên thành quân lính bắn bừa xuống. Ở dưới quân Thục ai nấy ôm thang ngắn, dây thừng, chỉ đợi trung quân gióng trống, là bốn mặt nhất tề lên thành. Hoắc Chiêu ở trên thành trông ra thấy quân Thục có trang bị vân thê, bốn mặt kéo đến, liền sai ba ngàn quân ai nấy cầm hỏa tiễn, chia làm bốn mặt, đợi vân thê đến gần thành, thì nhất tề bắn ra.

Hãy nói Khổng Minh ở trung quân, đoán rằng trong thành không có chuẩn bị, bèn xua vân thê tiến ùa lên, sai ba quân gióng trống, hò hét trợ oai. Trên xe vân thê có gắn các loại hỏa pháo như pháo liên châu, pháo cửu tiêu, oản khẩu thống*, nhất oa phong*, đại tướng quân, cùng xe Lữ Công* nhất tề đánh thành, khác nào trời long đất lở, núi sụp biển sôi; dọa đến nỗi dân cư trong thành ấy bay hồn, vỡ mật. Vân thê ở bốn mặt đều đã tới bờ thành, chẳng dè trên thành hỏa tiễn cùng bắn. Thang trên xe đều bén lửa. Quân Thục bị thiêu chết rất nhiều. Trên thành tên, đá như mưa. Quân Thục đều lui. Khổng Minh cả giận, nói:

– Ngươi đốt vân thể của ta. Ta sẽ dùng phép đánh bằng xung xa*!

Hôm sau, bốn mặt lại gióng trống, reo hò mà tiến. Chiêu vội sai chở đá đục lỗ, dùng dây thừng xuyên qua, quăng xuống đánh. Xe ấy đều gãy. Khổng Minh lại đem tỉnh lan* cao trăm trượng ra để bắn vào trong thành, lại sai người chở đồ lấp hào. Hoắc Chiêu lại đắp thêm một lần tường nữa trên mặt thành để phòng ngự. Khổng Minh thấy đánh không thủng, sai Liếu Hóa dẫn ba ngàn quân cầm cuốc xẻng, nhân đêm tối đào địa đạo, lén lọt vào thành. Hoắc Chiêu lại đào thêm một lần nào nữa ở trong thành, vì thế quân trong địa đạo cũng không vào được. Đêm ngày công kích đến hơn hai mươi hôm, chẳng có kế gì để phá.

Khổng Minh đang ở trong doanh lo rầu, chợt được báo cứu binh ở mé phía đông kéo tới, trên cờ đề Ngụy tiên phong Đại tướng Vương Song. Khổng Minh hỏi rằng:

– Ai có thể ra nghênh chiến?

Ngụy Diên bước ra, nói:

– Mỗ xin đi.

Khổng Minh nói:

– Ngươi là đại tướng tiên phong, chưa thể khinh thường mà đi. Lại hỏi:

– Ai dám nghênh địch?

Tướng Thục là Tạ Hùng ứng tiếng bước ra. Khổng Minh giao cho ba ngàn quân kéo đi. Khổng Minh nói:

– Tạ Hùng đi rồi, ai dám theo sau?

Tướng Thục là Cung Khởi ứng tiếng xin đi. Khổng Minh cũng giao cho ba ngàn quân kéo đi. Khổng Minh đem người ngựa lùi hai mươi dặm dựng trại, sợ Hoắc Chiêu ở trong thành cho quân xông ra.

Đây nói Tạ Hùng đụng độ Vương Song, đánh chưa được ba hiệp, bị Song một đao chém đi. Quân Thục thua chạy. Song đuổi theo phía sau. Cung Khởi tiếp chiến. Ngựa chạm chỉ ba hiệp, cũng bị Vương Song chém đi. Bại quân trở về báo Khổng Minh. Khổng Minh cả kinh, vội sai ba người Liếu Hóa, Vương Bình, Trương Nghi ra đón đánh. Hai bên đối trận, Trương Nghi cưỡi ngựa ra. Vương Bình, Liếu Hóa bảo vệ góc trận. Quân Thục đã tới dưới thành Trần Thương. Hoắc Chiêu dẫn ba ngàn quân, mở cửa ra tiếp ứng. Vương Long, Trương Nghi, hai tướng giao đấu, đại chiến mấy hiệp, chẳng phân thắng bại. Song giả thua bỏ chạy. Nghi đuổi theo phía sau. Vương Bình thấy Trương Nghi trúng kế, vội kêu:

– Chớ đuổi!

Lúc Nghi vội quay ngựa lại, chùy Lưu Tinh của Vương Song đã bay đến, trúng vào lưng Nghi. Nghi nằm mọp trên yên ngựa. Song liền đuổi theo. Vương Bình, Liếu Hóa cản lại, cứu được Trương Nghi về trận. Vương Song xua quân đánh giết một trận. Quân Thục tổn thương rất nhiều. Nghi hộc máu mấy lần, trở về gặp Khổng Minh, nói:

– Vương Song anh hùng vô địch. Hiện hắn đã chọn hai vạn binh, tới ngoài thành Trần Thương dựng trại. Dùng xe cộ lớn nhỏ chở cây gỗ, dựng lên hàng rào bốn mặt, đắp một vòng thành, đào hào sâu hoắm, gìn giữ rất nghiêm.

Khổng Minh thấy hao mất hai tướng, Trương Nghi lại bị đánh trọng thương, liền gọi Khương Duy, nói:

– Con đường qua cửa Trần Thương chẳng đi được rồi, phải tìm kế sách nào khác đây?

Duy nói:

– Trần Thương thành trì kiên cố. Hoắc Chiêu giữ gìn rất nghiệm mật, lại có Vương Song hỗ trợ, thật chẳng thể lấy được. Chi bằng sai một đại tướng dựa núi men nước, dựng trại cố thủ; lại sai một lương tướng giữ đường trọng yếu, để đề phòng bị đánh vào Nhai Đình; rồi thông suất đại quân tập kích Kì Sơn. Mỗ sẽ liền dùng kế như thế, như thế. Có thể bắt được Tào Chân rồi. Khổng Minh nói:

– Nếu được như thế, thì ắt việc lớn thành công!

Liền sai Vương Bình, Lý Khôi dẫn hai nhánh quân đi giữ đường nhỏ Nhai Đình. Ngụy Diên giữ một cánh quân giữ cửa lũng núi Trần Thương. Sai Mã Đại làm Tiên phong, Quan Hưng, Trương Bao làm Tiền, Hậu cứu ứng sứ, theo đường nhỏ đi thẳng ra Tà Cốc, nhắm Kì Sơn tiến lên.

Đây nói Tào Chân vì lần trước bị Tư Mã Ý đoạt mất công lao, vì thế tới Lạc Dương sai phái Quách Hoài, Tôn Lễ giữ đông gìn tây, lại nghe tin Trần Thương cáo cấp, đã sai Vương Song đi cứu. Chân nghe tin Vương Song chém tướng lập công, cả mừng, bèn sai Trung hộ quân Đại tướng quân Phí Diệu quyền nhiếp chức Tiền bộ Tổng đốc, chỉ huy các tướng gìn giữ các chỗ cửa ải. Chợt được báo đã bắt được tế tác trong lũng núi dẫn tới, Tào Chân lên trướng. Mưu sĩ, chiến tướng dàn bày hai bên. Chân sai áp giải vào, quỳ ở trước trướng. Người ấy thưa rằng:

– Tiểu nhân chẳng phải gian tế, có việc cơ mật tới gặp Đô đốc, lỡ bị quân canh đường bắt đem tới, xin cho lui tả hữu.

Chân sai cởi trói cho hắn. Tả hữu tạm lui. Người ấy nói:

– Tiểu nhân là người tâm phúc của Khương Duy, nhận lệnh quan ấy sai đi đưa mật thư.

Chân cả mừng, nói:

– Thư ấy đâu rồi?

Người ấy lôi thư từ trong người ra trình lên. Chân mở ra xem. Thư nói:

“Khương Duy quận Thiên Thủy trăm lạy trình thư cho Tào đại đô đốc dưới cờ:

Mỗ nhớ đến chuyện đời đời ăn lộc nhà Ngụy, lạm giữ thành trì nơi biên giới, trộm hưởng ơn sâu, không gì báo đáp. Ngày trước lỡ mắc kế của Gia Cát Lượng, hãm mình vào chốn núi non, nhớ tới mẹ già, xem ngày như năm! Nay may gặp quân Thục kéo ra phía tây, Gia Cát Lượng chẳng hề nghi ngờ, nguyện Đô đốc thu nhận lời trung, tự cầm đại binh kéo tới. Nếu gặp quân địch, hãy giả vờ thua. Mỗ sẽ ở phía sau đốt lửa làm hiệu, trước tiên thiêu cháy lương thảo của hắn. Đại quân của Đô đốc quay lại đánh áp, ắt Gia Cát Lượng sẽ bị bắt thôi. Chẳng phải là khoe lập công báo quốc, mà thực là muốn chuộc lại lỗi xưa. Nếu được đội ơn soi xét, hãy gấp ban lệnh tới”.

Tào Chân đọc xong, cả mừng nói:

– Trời giúp ta thành công rồi!

Bèn trọng thưởng người đưa thư, sai trở về báo, y hẹn hội hợp. Chân gọi Phí Diệu tới bàn bạc rằng:

– Nay Khương Duy dâng mật thư, bảo ta làm như thế, như thế.

Diệu nói:

– Gia Cát Lượng lắm mưu, Khương Duy nhiều kế, rất giỏi dùng người, sợ bên trong có điều dối trá.

Chân nói:

– Nếu như mẹ Duy không ở Thiên Thủy, ta cũng chẳng tin. Nay mẹ hắn hiện ở trong đất Ngụy, sao chịu thờ Thục lâu được?

Diệu nói:

– Đô đốc chẳng thể khinh thường mà đi, chỉ nên giữ gìn trại này. Mỗ nguyện dẫn một cánh quân, tiếp ứng Khương Duy. Nếu như thành công, thì quy hết về cho Đô đốc. Nếu có gian trá, mỗ sẽ tự chịu.

Chân cả mừng, nói:

– Túc hạ quả có lòng trung.

Bèn nghe theo. Phí Diệu dẫn năm vạn quân, nhắm Tà Cốc mà tiến quân. Đi được hai ba chặng đường, bèn cho quân mã đóng đồn, sai người thăm dò tin tức. Giờ Thân hôm ấy, trở về báo rằng:

– Trong đường Tà Cốc Có quân Thục kéo tới.

Diệu vội thúc quân tiến lên. Quân Thục chưa kịp giao chiến đã lui. Diệu cũng dẫn quân lui. Quân Thục lại tới. Hai quân vừa toan đối trận. Quân Thục lại lui. Cứ như thế ba lần, dây dưa đến tận giờ Thân ngày hôm sau. Quân Ngụy một ngày một đêm không dám nghỉ, chỉ sợ quân Thục công kích, toan đóng quân nấu cơm. Đột nhiên bốn bề tiếng hò reo vang rền. Tiếng trống, tiếng tù cùng nổi. Quân Thục đầy đồng khắp núi kéo tới. Cửa cờ mở ra, bên trong có một cỗ xe bốn bánh đi ra. Khổng Minh ngồi ngay trên đó, sai người mời chủ tướng quân Ngụy ra nói chuyện. Phí Diệu phóng ngựa cầm đao đi ra, trông ra xa thấy Khổng Minh, trong lòng mừng thầm, ngoảnh lại bảo tả hữu rằng:

– Nếu quân Thục xông tới, hãy lui về phía sau mà chạy. Nếu thấy sau núi có lửa bốc, thì hãy quay lại đánh giết. Sẽ tự có quân tiếp ứng.

Mọi người đều nghe lệnh. Diệu bèn cầm ngang đao, hô lớn rằng:

– Bại tướng lúc trước, nay sao dám đến nữa ư?

Khổng Minh nói:

– Hãy mời Tào Chân bên ngươi ra nói chuyện.

Diệu mắng rằng:

– Tào Đô đốc là cành vàng lá ngọc, sao chịu cùng gặp gỡ phản tặc đây?

Khổng Minh nổi giận, cầm quạt lông vẫy một cái. Bên trái có Mã Đại, bên phải có Trương Nghi, hai lộ quân xông lên. Quân Ngụy liền lui. Đi chưa được ba mươi dặm, trông ra thấy sau lưng quân Thục có lửa bốc, tiếng hò reo không dứt, Phí Diệu cứ cho là lửa hiệu, liền quay lại đánh giết. Quân Thục cùng lui. Diệu huơ đao đi đầu, chỉ nhắm chỗ có tiếng hò reo mà đuổi tới. Gần tới chỗ bốc lửa, thì trong đường núi có tiếng trống, tu vang trời, tiếng hò reo dậy đất. Hai lộ quân đánh ra: bên trái là Quan Hưng, bên phải là Trương Bao. Trên núi tên, đá như mưa cùng bắn ùa xuống. Quân Ngụy thua to. Phí Diệu biết là trúng kế, vội lui quân nhắm hướng lũng núi mà chạy. Người mỏi ngựa mệt. Quân khỏe mạnh của Quan Hưng, Trương Bao đuổi theo sau lưng. Quân Ngụy tự giẫm đạp nhau tới nỗi rơi xuống khe mà chết chẳng biết bao nhiêu mà kể. Diệu chạy thoát thân. Đang đi qua dốc núi, thì một nhánh quân kéo ra. Kẻ đi đầu là một viên đại tướng, ấy là Khương Duy. Diệu mắng lớn rằng:

– Tên giặc bất trung bất hiếu! Ta chẳng may lỡ trúng gian kế của ngươi!

Duy cười, nói:

– Ta vốn muốn bắt Tào Chân, mà lỡ dụ phải ngươi rồi! Hãy mau xuống ngựa chịu hàng.

Diệu phóng ngựa cướp đường, nhắm hướng lũng núi mà chạy. Đột nhiên một cỗ xe nhỏ chạy ra, trên xe bốc lửa, lấp mất cửa lũng. Sau lưng quân Hán lại đuổi tới, Diệu bèn tự sát. Những kẻ khác đều hàng. Khổng Minh suốt đêm xua quân ra thẳng phía trước Kì Sơn dựng trại, thu hồi quân mã, trọng thưởng Khương Duy. Duy nói:

– Mỗ chỉ hận không giết ngay được Tào Chân thôi!

Khổng Minh cũng nói:

– Đáng tiếc kế lớn chỉ thành công nhỏ!

Đây nói Tào Chân nghe tin đã chết mất Phí Diệu, hối hận không kịp, bèn cùng Quách Hoài bàn bạc sách lược lui địch. Thế là Tôn Lễ cùng Tân Bì bàn kế đâu đấy, rồi soạn biểu văn đêm ngày đem về tâu với Ngụy chủ, nói: “Quân Thục lại ra Kì Sơn. Tào Chân hao quân chết tướng. Mối nguy rất gấp”. Duệ cả kinh, liền triệu Tư Mã Ý vào nội điện, nói:

– Tào Chân hao quân, chết tướng. Quân Thục lại ra Kì Sơn. Khanh có kế sách gì đánh lui?

Ý nói:

– Thần đã có kế lui Gia Cát Lượng. Chẳng cần quân Ngụy diễu võ giương oai. Quân Thục cũng tự nhiên lui thôi.

Duệ cả mừng. Chưa biết kế ấy ra sao?

195. KHỔNG MINH DI KẾ CHÉM VƯƠNG SONG

Đây nói Tư Mã Ý tâu rằng:

– Thần thường tâu với bệ hạ, nói Khổng Minh ắt ra Trần Thương, bởi thế mới cho Hoắc Chiêu giữ lấy, quả nhiên ứng nghiệm rồi. Nếu từ Trần Thương vào cướp, chuyển lương rất tiện, may có Hoắc Chiêu, Vương Song gìn giữ, ắt chúng không dám chuyển lương thực theo đường ấy. Các con đường nhỏ khác thì chuyên chở gian nan, chẳng dễ tới được. Thần tính rằng quân lương của Thục đem theo chỉ đủ một tháng, nếu hết lương ắt chạy thôi. Quân Thục lợi ở đánh gấp. Quân Ngụy chỉ nên phòng thủ lâu ngày. Bệ hạ hãy sai người mang chiếu thư, bảo Tử Đan giữ chắc các đường ải hiểm, không được ra đánh. Chẳng mất một tháng, quân Thục tự chạy, thì có thể thừa cơ tập kích. Có thể bắt được Gia Cát Lượng.

Duệ vui mừng, nói:

– Khanh đã biết rõ từ trước, sao chẳng dẫn một cánh quân tập kích đi?

Ý nói:

– Chẳng phải thần tiếc thân mà không gánh trách nhiệm nặng. Sự thực là muốn giữ lại đám quân này, để phòng Lục Tốn của Đông Ngô thôi. Ngô vương chẳng bao lâu nữa ắt tiến vượt xưng tôn hiệu. Nếu xưng tôn hiệu, sợ bệ hạ đánh dẹp, nhất định sẽ vào cướp trước. Thần vì thế mà đợi. Xin bệ hạ chớ lo.

Đang nói chuyện, chợt cận thần tâu rằng:

– Tào Đô đốc trình tấu việc quân.

Ý tâu rằng:

– Bệ hạ hãy mau sai người đinh ninh cảnh cáo Tử Đan, phàm có truy đuổi quân Thục thì hãy quan sát thực hư, chẳng thể khinh thường tiến vào đất dữ, để trúng gian kế của Gia Cát Lượng.

Duệ tức thì ban chiếu, sai Thái thường khanh Hàn Kỵ cầm cờ tiết đi cảnh báo Tào Chân rằng: “Nhất định không được ra đánh, chỉ nên giữ gìn cẩn thận. Phải đợi quân Thục lui về, mới được ra đánh”. Tư Mã Ý tiễn Hàn Kỵ tới ngoài thành, dặn dò rằng:

– Ta lấy công lao này nhường cho Tử Đan. Ngươi gặp Tử Đan, chớ nói là ý ta bày tỏ, chỉ bảo là thiên tử ban chiếu, sai phòng thủ là hơn. Lúc đuổi người ta, cần phải dò xét, chớ sai người tính tình vội vàng nóng nảy đi truy đuổi.

Kỵ từ giã ra đi.

Đây nói Tào Chân đang ngồi ở trên trướng bàn bạc, chợt được báo thiên tử sai Thái thường khanh Hàn Kỵ cầm cờ tiết bưng chiếu tới. Chân vội rời trại tiếp rước vào. Nhận chiếu xong rồi, Chân lui về, cùng với Quách Hoài, Tôn Lễ bàn bạc về lời của Hàn Kỵ. Hoài cười, nói:

– Đó là kiến giải của Tư Mã Trọng Đạt đó.

Chân nói:

– Ý kiến này thế nào?

Hoài nói:

– Lời ấy đã hiểu rất rõ phép dùng binh của Gia Cát Lượng. Lâu ngày về sau mà phá được quân Thục ắt là Trọng Đạt rồi.

Chân lại hỏi rằng:

– Nếu quân Thục không lui, thì sẽ tính thế nào?

Hoài nói:

– Hãy bí mật sai người đi, bảo Vương Song dẫn quân theo đường nhỏ tuần thám. Tự nhiên địch không dám vận lương. Đợi hết một tháng, lương đã hết sạch, quân Thục sẽ tự chạy thôi. Ta thừa thế truy kích, có gì mà không thắng?

Tôn Lễ nói:

– Mỗ ở Kì Sơn sẽ giả làm quân vận lương. Trên xe chất đầy củi cỏ, giấu lưu huỳnh, diêm tiêu bên trong, rồi sai người vờ báo rằng Lũng Tây chở lương thực đến. Nếu quân Thục không có lương, ắt sẽ tới cướp. Đợi chúng kéo vào, liền phóng hỏa đốt xe, bên ngoài cho phục binh tiếp ứng, có thể chiến thắng rồi.

Chân mừng, nói:

– Kế ấy rất tuyệt diệu!

Liền sai Tôn Lễ dẫn quân nhắm hướng tây Kì Sơn mà bày kế: lại sai người đi bảo Vương Song dẫn quân theo đường nhỏ làm kế. Quách Hoài dẫn quân ở Cơ Cốc, Nhai Đình. Sai các lộ quân mã giữ các chỗ hiểm yếu. Chân lại sai con trai của Trương Liêu là Thiên tướng quân Trương Hổ làm tiên phong, con trai Nhạc Tiến là Nhạc Sâm* làm phó tiên phong. Hai người ấy cùng giữ trại lớn, nếu được tướng lệnh, thì mới cho ra truy kích.

Đây nói Khổng Minh ở trong trại Kỳ Sơn, mỗi ngày đều sai người đi thách đánh. Mấy phen quân địch giữ chắc không ra. Khổng Minh gọi bọn Khương Duy tới bàn bạc rằng:

– Quân Ngụy giữ chắc không ra, thì là đoán rằng trong quân ta không có lương thực. Nay Trần Thương vận chuyển không thông, những đường nhỏ khác thì lặn lội gian nan. Ta tính rằng lương thảo đem theo quân chẳng chỉ dùng được một tháng. Phải làm sao đây?

Đang lúc trù trừ, chợt được báo quân Ngụy ở Lũng Tây vận chuyển mấy ngàn xe lương ở phía tây Kì Sơn. Quan vận lương là người quận Trác, huyện Cốc Thành, họ Tôn tên Lễ, tự là Đức Đạt. Khổng Minh nói:

– Người này ra sao?

Có người nước Ngụy thưa rằng:

– Người này từng theo Ngụy vương đi săn ở núi Đại Thạch, chợt một con mãnh hổ bị dọa chạy ra, lao thẳng đến trước ngự giá. Tôn Lễ xuống ngựa rút kiếm chém đi. Từ đó được phong làm Thượng tướng quân. Đấy là người tâm phúc của Tào Chân.

Khổng Minh cười, nói:

– Đây là tướng Ngụy đoán ta hết lương, cố ý dùng kế này. Thứ chứa trên xe ắt là cỏ lau và đồ dẫn lửa. Ta bình sinh chuyên dùng hỏa công. Chúng sao có thể dùng lửa với ta? Hắn nếu biết quân ta đi cướp xe lương, ắt tới cướp trại ta rồi. Hãy tương kế tựu kế mà làm, thì việc lớn có thể thành thôi!

Bèn gọi Mã Đại, dặn dò rằng:

– Ngươi dẫn ba ngàn quân, đi thẳng tới chỗ chứa lương thực của quân Ngụy, chẳng thể xông vào doanh trại ấy, chỉ nên lên đầu gió đốt lửa. Nếu đốt cháy xe lương, ắt quân Ngụy tới vây ngay. Ta lại sai Mã Trung, Trương Nghi ai nấy dẫn năm ngàn quân ở ngoài vòng vây, trong ngoài giáp công, tất là phá được quân Ngụy thôi.

Ba người nhận kế đi mất. Lại gọi Quan Hưng, Trương Bao, dặn dò rằng:

– Doanh trại đầu của quân Ngụy nối liền với ngã tư đường. Đêm nay nếu phía tây núi có lửa bốc, quân Ngụy ắt tới cướp trại của ta. Hai ngươi vào rồi thì lập tức mai phục ở hai bên tả hữu trại Ngụy. Chỉ đợi quân chúng rời trại, hai người hãy cướp lấy ngay.

Lại gọi Ngô Ban, Ngô Ý, dặn dò rằng:

– Hai ngươi ai nấy dẫn một cánh quân mai phục ở ngoài doanh. Nếu quân Ngụy tới, hãy chặn đường về của chúng.

Khổng Minh sai phái xong xuôi, tự lên Kì Sơn ngồi nhìn về phía tây.

Đây nói quân Tào do thám được tin quân Thục định cướp lương, vội vàng báo cho Tôn Lễ. Lễ sai người phi báo Tào Chân. Chân sai người đi tới trại đầu dặn dò Trương Hổ, Nhạc Sâm:

– Đêm nay nếu nhìn thấy phía tây núi bốc lửa, quân Thục ắt sẽ tới cứu. Hãy dẫn quân ra, như thế, như thế.

Hai người nhận kế, sai người lên lầu canh chỉ đợi lửa hiệu.

Đây nói Tôn Lễ đem quân mai phục ở phía tây núi, chỉ đợi quân Thục. Canh hai đêm ấy, Mã Đại dẫn ba ngàn quân kéo tới. Người thì ngậm tăm, ngựa thì buộc mõm, đi thẳng tới phía tây núi, trông thấy rất nhiều xe cộ, tầng tầng lớp lớp, vây bọc thành doanh. Trên xe cắm đầy cờ xí. Đột nhiên gió tây nam nổi lên, Đại sai quân đi đầu kéo thẳng tới phía nam doanh phóng hỏa. Xe cộ đều bén, ánh lửa ngút trời. Tôn Lễ cứ tưởng rằng quân Thục đã tới trong trại, ắt là quân Ngụy phóng hỏa làm hiệu, vội dân quân nhất tề ùa đến. Sau lưng có tiếng trống, tù vang trời. Hai lộ quân đánh tới, ấy là Mã Trung, Trương Nghi, vây quân Ngụy ở giữa trận. Tôn Lễ cả kinh, lại nghe trong quân Ngụy có tiếng hò reo. Một đám quân từ trong ánh lửa đánh tới, ấy là Mã Đại. Trong ngoài giáp công, quân Ngụy thua to. Lửa mạnh gió dữ, người ngựa chạy loạn. Kẻ chết vô số. Tôn Lễ dẫn quân bị thương, xông pha khói lửa mà chạy.

Đây nói Trương Hổ ở trong doanh, trông ra thấy ánh lửa, lại không biết quân Ngụy thắng hay bại, chỉ biết mở toang cửa trại, cùng Nhạc Sâm dẫn hết người ngựa đánh tới trại Thục, nhưng chẳng thấy một ai, vội thu quân về. Hai lộ quân của Ngô Ban, Ngô Ý đánh ra, chặn mất đường về. Hai tướng Trương, Nhạc vội xông qua vòng vây. Lúc chạy về trại thì ở trên thành đất tên bay như châu chấu, thì ra đã bị Quan Hưng, Trương Bao đoạt lấy doanh trại. Quân Ngụy thua to, thảy đều nhắm hướng trại Tào Chân mà chạy. Mới vừa toan vào, chợt thấy một đám bại quân chạy như bay đến, thì ra là Tôn Lễ, bèn vào trại gặp Tào Chân. Ai nấy đều kể chuyện trúng kế. Chân nghe xong, bèn giữ chặt trại lớn.

Đây nói tướng Thục thảy đều chiến thắng, trở về gặp Khổng Minh. Khổng Minh sai người bí mật dặn kế cho Ngụy Diên, rồi nhổ trại rút sạch. Dương Nghi nói:

– Nay đã thắng lớn, diệt hết nhuệ khí quân Ngụy, vì sao lại thu quân?

Khổng Minh nói:

– Ta lui quân đây, là đoán người Ngụy không biết chỗ yếu của ta. Chỗ yếu của ta là vì không có lương, lợi ở đánh gấp. Nay hắn giữ chắc, chỗ yếu của ta nặng thêm, đáng nên lui quân. Người Ngụy tạm thời thua bại. Trung Nguyên ắt cho thêm quân. Nếu dùng khinh kỵ tập kích đường lương của ta, bấy giờ muốn về cũng không được. Nay thừa lúc quân Ngụy mới bại, không dám nhìn thẳng, quân ta mới có thể lui đi. Tào Chân sẽ đoán là ta không chạy. Điều ta lo lắng chỉ là một cánh quân của Ngụy Diên ở ở đường Trần Thương chống cự Vương Song, gấp cũng chẳng thể thoát thân. Ta đã sai người đi giao mật kế, để chém Vương Song, khiến quân Ngụy không dám đuổi theo. Hôm nay hậu đội hãy đi trước.

Đêm ấy, Khổng Minh chỉ để người đánh chiêng trống lại trong trại để đánh điểm canh, rung chuông, đọc hiệu rõ ràng. Mọi sự đều xong xuôi, một đêm là quân đã rút hết, chỉ bỏ lại cái trại không.

Đây nói Tào Chân đang ở trong trướng phiền muộn, chợt được báo có một đám quân kéo đến. Chân sai người do thám, thì ra là Tả tướng quân Trương Cáp. Cáp xuống ngựa vào trường, nói với Tào Chân rằng:

– Mỗ vâng thánh chỉ, đặc biệt tới nghe điều động.

Chân nói:

– Có từng từ biệt Trọng Đạt không?

Cáp nói:

– Trọng Đạt đặc biệt sai lỗ tới đây. Mới rồi ở trên đường nghe tin Tôn tướng quân bày kế không thành. Đô đốc có dò thám được gì chăng?

Chân nói:

– Từ lúc mới bại tới nay, chưa từng dám tiến.

Cáp nói:

– Trọng Đạt dặn dò rằng: “Quân Ngụy thắng thì quân Thục ắt không đi. Nếu quân Ngụy thua, quân Thục ắt đi mất rồi. Đấy là then chốt mầu nhiệm của nhà binh, chẳng thể không xem xét”.

Chân chưa tin, sai người do thám, quả nhiên là trại trống, chỉ cắm mấy chục lá cờ. Quân đã đi được hai ngày rồi. Chân kíp sai Cáp đuổi theo.

Hãy nói Ngụy Diên nhận mật kế xong, canh hai đêm ấy, nhổ trại về Hán Trung gấp. Sớm đã có tế tác báo với Vương Song. Song xua hết quân mã, chung sức truy đuổi. Đuổi được hơn hai mươi dặm, xem chừng đã đuổi kịp, trông thấy cờ hiệu Ngụy Diên trước mặt. Song kêu lớn rằng:

– Ngụy Diên chớ chạy!

Quân Thục chẳng hề ngoái đầu. Song vỗ ngựa đuổi theo. Quân Ngụy sau lưng kêu rằng:

– Tướng quân chớ đuổi!

Thì ra Ngụy Diên vẫn còn dựng trại ở ngoài thành, kéo vào thành phóng hỏa. Lúc Song quay ngựa lại, thì chỉ thấy một đám lửa bốc, vội sai lui quân. Đi tới dốc núi ở mé đường bên trái, chợt một người cưỡi ngựa từ trong rừng vọt ra, hét lớn rằng:

– Ngụy Diên ở đây!

Vương Song cả kinh, trở tay không kịp, bị Diên một đao chém rơi xuống ngựa. Quân Ngụy nghi là có mai phục, bỏ chạy tứ tán. Trong tay của Diên chỉ có ba mươi quân kỵ, nhắm Hán Trung thủng thẳng mà về. Về sau sử quan có thơ tán rằng:

Khổng Minh tính giỏi vượt Tôn, Bàng

Phá Ngụy nuốt Ngô định Thục bang

Lui, tiến dùng binh thần khó đoán

Trần Thương lối ấy chém Vương Song.

Vốn là Ngụy Diên nhận mật kế của Khổng Minh rồi, liền sai để lại ba mươi quân kỵ mai phục ở mé ngoài doanh trại Vương Song, chỉ đợi Vương Song cất quân truy đuổi thì đi cướp trại hắn rồi phóng hỏa. Nếu Song về trại, sẽ không có đề phòng*. Diên nhân đó chém đi.

Đây nói Ngụy Diên dẫn quân về đến Hán Trung, yết kiến Khổng Minh, giao lại quân mã. Khổng Minh bày tiệc đại hội các tướng, không cần nói nữa.

Hãy nói Trương Cáp đuổi theo quân Thục không kịp, trở về đến trại, chợt có người do Hoắc Chiêu ở thành Trần Thương sai tới báo, nói đã chết mất Vương Song. Tào Chân nghe tin, thương cảm khôn nguôi, nhân thế lo lắng thành bệnh, bèn trở về Lạc Dương, sai Quách Hoài, Tôn Lễ, Trương Cáp giữ các ngả tới Trường An.

Đây nói Ngô vương Tôn Quyền coi chầu, chợt có tế tác báo rằng:

– Gia Cát Thừa tướng ra quân hai lần. Ngụy đô đốc Tào Chân quân hao tướng chết.

Quần thần cả mừng, đều khuyên Ngô vương cất quân đánh Ngụy, để mưu đồ Trung Nguyên. Chưa biết rốt cuộc sẽ ra sao?

196. GIA CÁT LƯỢNG BA LẦN RA KÌ SƠN

Đây nói các quan Đông Ngô đều khuyên Ngô vương đánh Ngụy. Quyền do dự chưa quyết. Trương Chiêu tâu rằng:

– Gần đây nghe nói phía đông núi Vũ Xương có phượng hoàng tới chầu. Ở trong sông lớn có rồng vàng hiện ra mấy phen. Chúa công đức độ sánh với Đường, Ngu, sáng suốt khác nào Văn, Vũ. Hãy lên ngôi hoàng đế, rồi sau cất quân cũng chưa muộn đâu.

Các quan đều hùa theo, nói:

– Lời của Tử Bố phải lắm.

Bèn chọn ngày Bính Dần, mùa hạ, tháng tư, đắp đàn ở Nam Giao thành Vũ Xương. Hôm ấy, quần thần mời Quyền lên đàn, lên ngôi hoàng đế, bèn đọc cáo văn rằng:

“Hoàng đế thần là Tôn Quyền xin dùng bò đen, chiếu cáo lên với hoàng hoàng hậu đế*:

Nhà Hán hưởng nước đã hai mươi bốn đời, trải qua bốn trăm ba mươi bốn năm, hành* khí đã tận, lộc tộ đã cùng, trời cao buông bỏ, cõi đất tan lìa. Nghiệt thần Tào Phi cướp đoạt thần khí, con Phi là Duệ nối đời làm ác, giả danh nghĩa, loạn chế độ. Thần là Quyền sinh ở đông nam, gặp đúng cận kỳ, giữ ngôi vị, nắm việc quân, chỉ muốn đạp bằng thời loạn, vâng lời trách tội, nhấc chân vì dân. Quần thần là tướng văn tướng võ, trăm thành các châu quận, những kẻ nắm việc đều xúc động vì ý trời đã bỏ nhà Hán, dòng Hán đã dứt bỏ tế tự với trời. Ngôi hoàng đế đã để trống không, đàn tế Giao chẳng ai làm chủ. Điềm lành ban xuống, trước sau rất nhiều. Lịch số đã ở tại thân mình, chẳng thể không nhận. Quyền sợ mệnh trời, chẳng dám không theo, kính cẩn chọn ngày đầu tháng, lên đàn cúng tế, lên ngôi hoàng đế. Mong là thần linh hưởng tế, tả hữu giúp Ngô, mãi hưởng lộc trời”.

Hôm ấy tế xong, đại xá Giang Đông, đổi năm Hoàng Vũ thứ tám [229] thành Hoàng Long năm đầu. Truy thụy cho cha là Phá Lỗ tướng quân Tôn Kiên làm Vũ Liệt hoàng đế, mẹ là Ngô Thị làm Vũ Liệt hoàng hậu, anh là Thảo Nghịch tướng quân Tôn Sách làm Trường Sa Hoàn vương. Lập con trai là Tôn Đăng làm hoàng thái tử. Sai con trai trưởng của Gia Cát Cẩn là Gia Cát Khác làm Thái tử Thái phó, con thứ của Trương Chiêu là Trương Hưu làm Thái tử Hữu bật.

Khác tự là Nguyên Tốn, mình cao bảy thước sáu tấc, ít râu tóc, mũi gãy, trán rộng, tiếng lớn, giọng trong*, rất thông minh, giỏi đối đáp. Quyền rất yêu quý. Vào năm mười sáu tuổi, chợt gặp lúc Đông Ngô có yến hội, Quyền thấy Gia Cát Cẩn mặt dài, bèn đùa bỡn, sai người dắt một con lừa tới, dùng phấn trắng viết lên mặt nó chữ Gia Cát Tử Du. Mọi người đều cười lớn. Khác quỳ thưa, xin mượn phấn, lại thêm hai chữ, thành ra Gia Cát Tử Du chi lư*. Những người trên chỗ ngồi chẳng ai không kinh ngạc. Quyền cả mừng, bèn đem con lừa đó thưởng cho. Lại một hôm, có tiệc lớn đãi các quan liêu, Quyền lại sai Khác nâng chén mời. Đi tới trước mặt Trương Chiêu, Chiêu không uống, nói:

– Đấy chẳng phải là lễ nuôi dưỡng người già.

Quyền bảo với Khác rằng:

– Ngươi có thể khiến Tử Bố uống chăng?

Khác vâng lệnh, bèn nói với Chiêu rằng:

– Ngày xưa Tư mã Thượng phụ tuổi đã chín mươi, cầm cờ mao, chống phu việt, cũng chưa bảo là già. Hôm nay có tiệc lớn. Hễ vào ngày lâm trận thì Trương tiên sinh ở phía sau, vào ngày uống rượu thì tiên sinh lên trước. Hôm nay lại chối từ. Sao lại bảo là không nuôi dưỡng người già?

Chiêu chẳng có lời gì để đáp lại, chỉ đành uống thôi. Khác ứng đối như nước chảy. Quyền vì thế rất là yêu quý, bởi thế sai làm Thái tử Thái phó. Chiêu phò tá Ngô chủ, địa vị đứng trên hàng Tam công. Quyền phong Cố Ung làm Thừa tướng, phong Lục Tốn làm Thượng tướng quân, giúp Thái tử giữ Vũ Xương. Quyền lại trở về Kiến Nghiệp*. Quần thần cùng bàn kế sách đánh Ngụy. Trương Chiêu tâu rằng:

– Bệ hạ mới lên ngôi báu, chưa thể động binh, chỉ nên sửa văn gác võ, dựng thêm trường học, để dân yên tâm. Lại sai sứ vào Xuyên, cùng Thục kết minh, cùng chia thiên hạ, rồi thong thả mưu đồ sau.

Quyền nghe theo lời ấy, liền sai sứ giả đêm ngày vào Xuyên, tới gặp Hậu chủ. Làm lễ xong, sứ giả tấu rõ việc ấy. Hậu chủ nghe tin, bèn cùng quần thần bàn bạc. Tưởng Uyển tâu rằng:

– Hãy sai người đi hỏi Thừa tướng.

Hậu chủ liền sai Trần Chấn đi thẳng tới Hán Trung gặp Khổng Minh, nói rằng:

– Tôn Quyền của Ngô đã lên ngôi đế, sai người vào Xuyên, cùng Thục đồng minh, chia đôi thiên hạ.

Khổng Minh nói:

– Hãy sai người bưng lễ vật vào Ngô chúc mừng, xin sai Lục Tốn cất quân, để phân chia thế giặc. Ngụy ắt sai Tư Mã Ý đi chống cự. Ý nếu đi phía nam cự Ngô, ta sẽ lại ra Kì Sơn. Trường An Có thể mưu đồ được. Nếu chiếm được Trường An, sẽ thừa thể đánh Ngụy, đấy là kế sách vạn toàn đó.

Bèn sai Thái úy Trần Chấn đem ngựa hay, đai ngọc, vàng ngọc, vật báu vào Ngô chúc mừng. Chấn đi thẳng tới Đông Ngô, gặp mặt Ngô chủ, trình quốc thư lên. Quyền cả mừng, bày tiệc tiếp đãi, báo lại với Thục là chấp nhận. Quyền truyền chỉ, sai Lục Tốn giả vờ đánh tiếng sẽ cất quân, từ xa làm thanh thế cho Tây Thục. Tốn nhận lệnh, nói:

– Đấy là Khổng Minh sợ mưu của Tư Mã Ý. Nếu đã là đồng minh, chẳng thể không theo.

Bèn ngoảnh lại bảo tả hữu rằng:

– Hãy bảo quân Ngô nuôi dưỡng nhuệ khí, đợi Khổng Minh đánh Ngụy đến lúc gấp, ta sẽ thừa chỗ trống rỗng mà tiến lấy Trung Nguyên.

Lập tức hạ lệnh, sai các xứ ở Kinh, Tương phải huấn luyện người ngựa, chọn ngày cất quân*.

Đây nói Trần Chấn về đến Hán Trung, báo cho Khổng Minh. Khổng Minh còn lo Trần Thương, chẳng thể khinh thường tiến lên, nên trước tiên sai người đi do thám. Người ấy trở về báo rằng:

– Hoắc Chiêu ở trong thành Trần Thương đang bệnh nặng.

Khổng Minh nói:

– Việc lớn thành rồi!

Bèn gọi Ngụy Diên, Khương Duy, dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi hãy lĩnh năm ngàn quân, đêm ngày chạy thẳng tới dưới thành Trần Thương. Nếu thấy lửa bốc, thì chung sức chiếm thành.

Hai người còn chưa tin tưởng lại tới hỏi rằng:

– Ngày nào thì đi được?

Khổng Minh nói:

– Trong vòng ba ngày thì mọi thứ phải xong xuôi, chẳng cần từ biệt ta mà cứ đi luôn.

Hai người nhận kế đi mất. Lại gọi Quan Hưng, Trương Bao tới, ghé tai nói nhỏ, dặn dò rằng như thế như thế. Hai người nhận mật kế xong, cũng đi.

Đây nói Hoắc Chiêu bệnh nặng, vội vàng báo cho Trương Cáp. Cáp vội dâng biểu, xin sai người tới thay Hoắc Chiêu. Quách Hoài nghe tin Hoắc Chiêu bệnh nặng, bèn cùng với Trương Cáp bàn bạc rằng:

– Hoắc Chiêu với ta giao thiệp rất sâu, nay bệnh nặng, người hãy kíp đi thay thế hắn. Ta sẽ tự viết biểu tâu lên với triều đình, để định đoạt lại.

Trương Cáp sợ Trần Thương có sơ sót, bèn dẫn ba ngàn quân vội tới thay Hoắc Chiêu. Bấy giờ bệnh của Hoắc Chiêu đã nặng. Đêm ấy, đang lúc rên rỉ, chợt được báo quân Thục kéo đến dưới thành, Chiêu sai người lên thành phòng thủ. Bấy giờ trên các cửa đều có lửa bốc, trong thành loạn to. Chiêu nghe tin, bèn kinh hoàng mà chết. Quân Thục kéo ùa vào thành.

Đây nói lúc Ngụy Diên, Khương Duy kéo tới dưới thành xem xét, thì chẳng thấy một lá cờ nào, lại cũng không có ai đánh trống điểm canh. Hai người kinh hoàng, nghi ngại, không dám đánh thành. Đột nhiên trên thành có một tiếng pháo nổ, bốn mặt cờ xí dựng lên. Hai người cả kinh, gò ngựa nhìn ra, thấy một người khăn lượt quạt lông, áo hạc, đạo bào, ở trên thành kêu to rằng:

– Hai người các ngươi đến muộn thế?

Hai người trông ra, thì là Khổng Minh. Hai người vội vàng xuống ngựa, lạy mọp dưới đất, nói:

– Quân sự thật là mưu kế như thần!

Khổng Minh sai để cho họ vào thành, nói rằng:

– Ta thường lo thành Trần Thương chưa thể lấy được, bèn sai người làm tế tác. Được báo tin rằng Hoắc Chiêu ở Trần Thương đang bệnh nặng. Các ngươi đã biết lệnh của ta, sai các ngươi trong vòng ba ngày phải lấy được, ấy là để yên lòng mọi người thôi. Ta lập tức sai Quan Hưng, Trương Bao điểm quân ngay, lén rời Hán Trung. Ta thì trốn ở trong quân, đêm ngày gấp đường đi thẳng tới dưới thành, khiến hắn chẳng thể điều quân. Ta sớm đã có tế tác ở trong thành, đốt lửa hò reo trợ giúp, khiến quân Ngụy kinh sợ không yên. Quân không có chủ tướng, tự nhiên loạn thôi. Binh pháp nói: “Ra chỗ không ngờ tới, đánh chỗ không phòng bị”, chính là nói điều này đó. Nay Hoắc Chiêu đã chết, ta rất thương xót. Hãy ra lệnh cho phép vợ con đem linh cữu về Ngụy, để biểu dương lòng trung.

Ngụy Diên, Khương Duy lạy, nói:

– Thừa tướng dùng binh như thần, nhân đức rất sâu. Bọn mỗ còn lo gì đây?

Khổng Minh nói:

Hai người các ngươi hãy khoan cởi giáp, hãy dẫn quân tập kích Tản Quan. Người giữ cửa quan nếu biết có quân kéo đến, ắt tự chạy thôi*.

Ngụy Diên, Khương Duy nhận lệnh, dẫn quân đi thẳng tới Tản Quan. Người giữ cửa quan quả nhiên chạy hết. Hai người lên ải, vừa định cởi giáp, trông ra xa thấy ngoài cửa quan có bụi mù bốc cao. Quân Ngụy kéo tới. Duy nói:

– Thừa tướng tính toán như thần!

Hai người lên lầu trông ra, ấy là tướng Ngụy là Trương Cáp. Hai người than rằng:

– Thừa tướng sai bọn ta dẫn binh, trước lấy cửa quan này. Người giữ cửa quan nghe tin quân Thục tới, ắt sẽ sớm chạy thôi. Nếu đi chậm trễ, quân Ngụy sẽ kéo đến. Quả nhiên như thế! Hãy sai quân thủ vững đường hiểm.

Diên liền dẫn quân ra chống cự. Trương Cáp thấy quân Thục chặn đường trọng yếu, bèn sai lui quân. Diên đuổi theo sau, thúc quân đánh giết một trận. Quân Ngụy chết vô số kể. Trương Cáp thua to, chạy dài. Diện trở về tới cửa quan, sai người báo cho Khổng Minh hay. Khổng Minh tự dẫn quân đi trước ra Trần Thương, Tà Cốc, chiếm lấy Kiến Uy*. Quân Thục ở sau lưng lục tục tiến lên. Hậu chủ lại sai Đại tướng Trần Thức tới giúp đỡ. Khổng Minh xua đại quân trở ra Kì Sơn, đóng dinh dựng trại. Khổng Minh họp mọi người, nói rằng:

– Ta hai bận ra Kỳ Sơn, chẳng được thuận lợi, nay lại tới đây. Ta đoán người Ngụy ắt sẽ dựa theo chiến trường cũ mà đối địch với ta. Ý chúng nghi là ta lấy hai xứ Ung Mi, ắt sẽ đưa quân chống cự. Ta thấy hai quận Âm Bình, Vũ Đô liên tiếp với Hán. Nếu được hai thành này cũng có thể chia thế quân Ngụy. Người nào dám đi chiếm lấy?

Khương Duy nói:

– Mỗ xin đi.

Vương Bình cũng ứng tiếng nói:

– Mỗ xin đi.

Khổng Minh cả mừng, bèn sai Khương Duy dẫn một vạn quân đi lấy Vũ Đô, Vương Bình dẫn một vạn quân đi lấy Âm Bình. Hai người dẫn quân ra đi.

Lại nói Trương Cáp trở về Trường An, tới gặp Quách Hoài, Tôn Lễ, nói rằng:

– Trần Thương đã mất, Hoắc Chiêu đã chết, Tản Quan cũng bị quân Thục đoạt rồi. Nay Khổng Minh lại ra Kì Sơn, chia đường tiến quân.

Hoài cả kinh, nói:

– Nếu như thế, ắt sẽ lấy hai thành Ung, Mi rồi!

Bèn sai Trương Cáp giữ Trường An, sai Tôn Lễ bảo vệ Ung Thành. Hoài tự dẫn binh đêm ngày đi chiếm cứ Mi Thành, lại dâng biểu về Lạc Dương báo tin gấp.

Đây nói Ngụy chủ Tào Duệ ra coi chầu. Cận thần tâu rằng:

– Trần Thương đã mất, Hoắc Chiêu đã chết, Gia Cát Lượng lại ra Kì Sơn, Tản Quan cũng bị quân Thục đoạt rồi.

Duệ cả kinh. Chợt lại có một người tâu rằng:

– Gần đây tiếp được biểu văn của bọn Mãn Sủng, nói Tôn Quyền ở Đông Ngô tiếm xưng tôn hiệu, cùng Thục kết đồng minh. Nay đã sai Lục Tốn huấn luyện quân mã ở Vũ Xương, chờ nghe điều động, chỉ trong sớm tối, ắt vào cướp thôi.

Duệ nghe tin hai chỗ đều nguy cấp, cử chỉ thất thố, rất là kinh hoảng. Bấy giờ Tào Chân mắc bệnh chưa bớt, liền triệu Tư Mã Ý vào bàn bạc rằng:

– Hai xứ đều nguy cấp, phải lui quân địch nào trước?

Ý tâu rằng:

– Lấy ngu ý của thần mà tính lương, thì Đông Ngô ắt chẳng cất quân.

Duệ nói:

– Khanh làm sao biết được?

Ý tâu:

– Trước đây Tôn Quyền một mình chiếm cứ Giang Đông, thỏa lòng vẹn ý, mà còn chẳng có bụng muốn mưu đồ xa xôi. Về sau khi Lục Tốn chiếm lại được Kinh Châu, Quyền tự cho là vượt quá phần phước rồi. Nay xưng đế hiệu, lòng dân chưa yên, sao dám vọng động? Khổng Minh của Thục thường nghĩ đến việc báo ơn Tiên chủ, phục thù Hao Đình, cuối cùng sẽ muốn nuốt Ngô. Chẳng phải là không làm đâu, chỉ vì sức chưa đủ thôi, lại thực sợ Trung Nguyên cất quân theo đường bộ đánh dẹp, bởi thế mới thề cùng Đông Ngô làm đồng minh. Nay Khổng Minh lại ra Kì Sơn, sợ Đông Ngô thừa cơ tập kích, bởi thế mới sai người chúc mừng với Ngô, mượn họ làm thế cất quân, để chia quân của Trung Quốc. Ngô muốn nuốt Ngụy, thì sợ Thục tập kích Ngô, vì thế không dám cất quân, mà chỉ ngồi nhìn thành bại. Nay Ngô cất quân, chỉ là kế lừa dối hư hão thôi, thực chẳng hành động đâu. Thục cất quân mới là thực sự, muốn khắc chế Trung Nguyên đó. Thần vốn biết Đông Ngô sẽ chẳng phát binh.

Duệ than rằng:

– Khanh thực là có tài đại tướng.

Bèn phong Ý làm Đại đô đốc, tổng nhiếp các lộ quân mã Lũng Tây, sai cận thần đi lấy tướng ấn tổng binh của Tào Chân đem tới. Ý tâu rằng:

– Thần sẽ tự đi lấy.

Bèn từ giã đế, rời triều, đi thẳng tới phủ của Chân, trước tiên sai người vào phủ báo tin, rồi Ý mới vào gặp Chân. Hỏi thăm bệnh xong Ý nói:

– Đông Ngô, Tây Thục hội hợp với nhau, cất quân vào cướp. Nay Khổng Minh lại ra Kì Sơn dựng trại, minh công có biết không?

Chân kinh ngạc nói:

– Người nhà ta biết ta lâm bệnh nặng, bởi thế chẳng để cho ta nghe tin ấy. Nếu như nước nhà đã nguy cấp như thế, sao chẳng bái Trọng Đạt làm Đô đốc, để lui quân Thục?

Ý nói:

– Mô tài sơ trí cạn, không xứng chức ấy.

Chân nói:

– Hãy lấy ấn đưa cho Trọng Đạt.

Ý nói:

– Đô đốc chớ lo nghĩ nhiều. Mỗ nguyện giúp sức một cánh tay, chỉ có điều là không dám nhận ấn này.

Lại ba lần chổi từ, cố chấp không nhận. Chân nhỏm người dậy, nói:

– Nếu Trọng Đạt không lãnh trách nhiệm này, thì Trung Quốc ắt nguy thôi! Ta nên gắng gượng tới gặp đế để tiến cử.

Nói dứt, lại ngã lăn ra trên giường. Ý nói:

– Thiên tử đã có chiếu chỉ, nhưng mỗ không dám nhận.

Chân cả mừng, nói:

– Trọng Đạt nay lãnh trách nhiệm ấy, hãy lui quân Thục. Nếu lại có việc chinh phạt nữa, ta sẽ gắng sức tự đi.

Ý thấy Chân ba lần nhường ấn, bèn nhận lấy, rồi vào nội cung từ giã Ngụy chủ, dẫn quân đi tới Trường An, để đấu trí với Khổng Minh. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao?

197. KHỔNG MINH DÙNG TRÍ ĐÁNH BẠI TƯ MÃ Ý

Năm Kiến Hưng thứ bảy [229] của Thục, mùa hạ, tháng tư, Khổng Minh ở Kì Sơn, chia làm ba trại, để đợi quân Ngụy.

Đây nói Tư Mã Ý dẫn quân đi thẳng tới Trường An. Trương Cáp tiếp kiến, nói hết việc trước. Ý sai Cáp làm Tiên phong, Đài Lăng làm Phó tướng, dẫn mười lăm vạn quân tới Kì Sơn, dựng trại phía nam sông Vị Thủy. Quách Hoài, Tôn Lễ vào trại tham kiến. Ý hỏi rằng:

– Các ngươi có từng cùng quân Thục đối địch không?

Hai người đáp rằng:

– Chưa từng.

Ý nói:

– Quân Thục ngàn dặm kéo tới, lợi ở đánh gấp. Nay tới đây mà không đánh, ắt có mưu rồi. Các ngả Lũng Tây từng có tin tức không?

Hoài nói:

– Đã có tế tác dò thám được rằng các quận ấy mười phần để tâm, đêm ngày đề phòng, chẳng hề có một việc gì. Chỉ có hai thành Vũ Đô, Âm Bình là chưa từng hồi báo.

Ý nói:

– Ta tự sai người tới giao chiến với Khổng Minh. Hai người các ngươi hãy kíp theo đường nhỏ đi cứu hai quận ấy. Chỉ cần đánh áp phía sau lưng quân Thục, chúng ắt tự loạn thôi.

Hai người nhận kế, dẫn năm ngàn quân, theo đường nhỏ Lũng Hữu đi cứu Vũ Đô, Âm Bình, tập kích sau lưng quân Thục.

Đi được mấy ngày, Quách Hoài ngồi ở trên ngựa nói với Tôn Lễ rằng:

– Trọng Đạt so với Khổng Minh thì thế nào?

Lễ nói:

– Khổng Minh hơn Trọng Đạt nhiều lắm.

Hoài nói:

– Khổng Minh dẫu là hơn hẳn rồi. Nhưng một kế này, đủ tỏ rõ Trọng Đạt trí tuệ hơn người. Quân Thục nếu như đúng là đi đánh các quận phía tây, bọn ta theo sau đánh úp, bọn chúng há chẳng tự loạn ư?

Hai người còn đang nói chuyện, chợt thám mã tới báo, nói rằng:

– Âm Bình đã bị Vương Bình đánh phá rồi, Vũ Đô cũng đã bị Khương Duy đánh phá rồi. Quân Thục cách đây chẳng xa.

Lễ nói:

– Quân Thục nếu đã đánh phá được thành trì, vì sao còn bày quân ở đây? Ắt là có dối lừa. Chi bằng lui mau.

Quách Hoài nghe theo. Đang định truyền lệnh lui quân, thì chợt có một tiếng pháo nổ, từ sau lưng núi có một đám quân kéo tới, trên cờ ghi lớn chữ Hán Thừa tướng Gia Cát Lượng. Ở giữa có một cỗ xe bốn bánh, Khổng Minh ngồi ngay trên ấy, bên trái có Quan Hưng, bên phải có Trương Bao. Hai người trông thấy thì cả kinh. Khổng Minh cười lớn, nói:

– Quách Hoài, Tôn Lễ! Chớ có được chạy! Kế của Tư Mã Ý làm sao gạt nổi ta? Các ngươi mỗi ngày đều sai người tới giao chiến trước mặt ta, rồi sai các ngươi tập kích sau lưng quân ta. Vũ Đô, Âm Bình ta đã lấy rồi. Hai người các ngươi chẳng sớm đầu hàng, muốn xua quân cùng ta quyết chiến sao?

Quách Hoài, Tôn Lễ nghe xong thì hoảng lắm. Đột nhiên phía sau lưng có tiếng hò reo vang rền, hai lộ quân đánh tới. Ấy là Vương Bình, Khương Duy. Hai tướng Hưng, Bao dẫn quân đánh vào mặt trước. Hai ngả giáp công, quân Ngụy thua to. Ai nấy đều vứt bỏ khôi giáp, ở trần chạy trốn. Hai người Quách, Tôn vứt ngựa, trèo núi mà đi. Trương Bao trông thấy, bèn giục ngựa đuổi theo, bỗng cả người lẫn ngựa sụp vào trong khe suối. Lúc quân đi sau vội vã tới cứu, thì đã ngã vỡ đầu. Khổng Minh sai người đưa về Thành Đô dưỡng bệnh.

Đây nói hai người Quách, Tôn chạy thoát, trở về gặp Tư Mã Ý, nói:

– Hai quận Vũ Đô, Âm Bình đã mất. Khổng Minh mai phục ở đường trọng yếu, đánh cả trước sau, vì thế mới thua to, bỏ ngựa đi bộ mới đào thoát được về đây.

Ý nói:

– Chẳng phải là tội của các người. Khổng Minh trí tuệ hơn ta. Hãy dẫn quân trở lại giữ hai thành Ung, Mi, chớ có ra đánh. Ta tự có kế sách phá địch.

Hai người Quách, Tôn lạy chào ra đi. Ý lại gọi Trương Cáp, Đái Lăng, dặn dò rằng:

– Nay Khổng Minh chiếm được Vũ Đô, Âm Bình, ắt sẽ đi vỗ về trăm họ, để yên lòng dân, chẳng ở trong doanh đâu. Hai người các ngươi ai nấy dẫn một vạn tinh binh, đêm nay khởi hành, đánh cướp phía sau trại Thục. Mỗi người hãy gắng sức đánh vào. Ta sẽ dẫn quân bày trận ở trước mặt, chỉ đợi quân Thục rối loạn, ta sẽ xua hết quân sĩ tiến đánh. Hai mặt cùng dốc sức như thế, có thể đoạt được doanh trại Thục thôi. Nếu như chiếm được địa thế của núi ấy, phá các doanh khác có gì khó đây? Quân chúng há có thể yên ổn đóng lại sao?

Hai người nhận kế, dẫn quân ra đi. Đái Lăng ở bên trái, Trương Cáp ở bên phải, ai nấy đều theo đường nhỏ mà tiến, đi sâu vào sau lưng quân Thục. Đến lúc canh ba, thì ra tới đường lớn, hai quân gặp nhau, họp quân lại một chỗ, rồi từ sau lưng quân Thục đánh tới. Đi chưa được ba mươi dặm, tiền quân chẳng đi nữa. Hai người Trương, Đái phóng ngựa lên xem, chỉ thấy mấy trăm cỗ xe chứa cỏ chắn ngang đường đi. Cáp nói:

– Đây chắc là có chuẩn bị rồi, hãy theo đường cũ mà về.

Vừa mới chuyển quân lui, chỉ thấy khắp núi đều là ánh lửa chiếu sáng, trống, tù rền đất, phục binh bốn mặt kéo ra, vây lấy hai người Lăng, Cáp. Khổng Minh ở trên núi kêu lớn rằng:

– Đái Lăng, Trương Cáp hãy nghe ta nói! Tư Mã Ý đoán ta đi Vũ Đô, Âm Bình vỗ về dân, chẳng có ở đây, bởi thế sai hai người các ngươi tới cướp trại ta. Đấy là trúng kế ta rồi. Hai người các ngươi chỉ là hạng tay sai, ta chẳng giết hại. Sao không xuống ngựa đầu hàng cho sớm?

Cáp cả giận, trỏ Khổng Minh mà mắng rằng:

– Ngươi là tên nhà quê nơi sơn dã, xâm phạm bờ cõi của nước lớn, sao còn trở lại buông ra lời này? Ta nếu mà bắt được ngươi, sẽ xé thây người thành vạn mảnh!

Nói dứt, phóng ngựa vung thương, toan chạy lên núi bắt Khổng Minh. Trên núi tên, đá như mưa. Cáp chẳng thể lên núi, bèn vỗ ngựa múa thương xông ra vòng vây, chẳng ai dám ngăn. Quân Thục vây Đái Lăng ở giữa trận. Cáp đánh ra tới đường cũ, không thấy Đái Lăng, bèn dốc sức quay lại đánh trở vào trong vòng vây, cứu Đái Lăng ra rồi trở về. Khổng Minh ở trên núi thấy Cáp ở giữa đám vạn quân, qua lại xông pha, anh dũng bội phần, bèn nói với tả hữu rằng:

– Từng nghe nói Trương Ích Đức đại chiến Trương Cáp, mọi người đều kinh sợ. Hôm nay ta trông thấy, mới biết sự dũng mãnh của hắn. Nếu để người này sống, ngày khác ắt sẽ làm hại Thục thôi. Ta nên trừ đi. Nếu chẳng trừ hắn, lòng ta lại thêm một mối lo.

Bèn thu quân trở về doanh.

Đây nói Tư Mã Ý dẫn quân bày thành thế trận, chỉ đợi quân Thục rối loạn là cùng xông lên đánh. Chợt thấy Trương Cáp, Đái Lăng đi một mình tới. Hai người xấu hổ thưa rằng:

– Khổng Minh đã ở ngọn núi phía sau trại của hắn, đề phòng trước như thế, vì vậy mà thua to trở về.

Ý cả kinh, nói

– Khổng Minh thực là thần nhân vậy! Chi bằng tạm lui.

Liền truyền lệnh, sai đại quân lui về trại mình, giữ chắc không ra.

Hãy nói Khổng Minh đại thắng, chiếm được khí giới, ngựa chiến nhiều vô số kể, bèn dẫn đại quân trở về doanh, mỗi ngày đều sai Ngụy Diên đi thách đánh. Quân Ngụy không ra. Suốt nửa tháng chẳng hề giao chiến. Khổng Minh đang ở trong trường suy tư, chợt được báo thiên tử sai sứ bưng chiếu lệnh tới. Khổng Minh đón vào, đốt hương làm lễ, rồi mở chiếu ra đọc. Rằng:

“Việc ở Nhai Đình, lỗi do Mã Tắc, mà ngài nhận lỗi, rất tự biếm trách, vì coi trọng ý ngài, mới phải nghe theo. Năm trước khoe quân, chém chết Vương Song, năm nay chinh phạt, Quách Hoài chạy trốn; thu hàng Đế, Khương, phục hưng hai quận, oai chấn hung bạo, công lao hiển hách. Ngày nay thiên hạ nhiễu nhương, nguồn ác chưa diệt, ngài nhận việc lớn, chẳng thể tự đè nén mình mãi, thì chẳng lấy gì để vẻ vang nghiệp lớn. Nay khôi phục chức Thừa tướng, ngài chớ chối từ.

Kiến Hưng năm thứ bảy [229], mùa hạ, ngày tháng sáu ban chiếu”.

Khổng Minh nghe đọc chiếu xong, bèn nói với Thị trung Phú Y rằng:

– Việc của nước ta chưa thành, sao có thể phục chức Thừa tướng?

Bên kiên quyết từ chối không nhận. Y nói:

– Nếu Thừa tướng chẳng nhận chức này, thì sẽ làm tắt lửa lòng của tướng sĩ.

Y lại ba lần khuyên nhủ, Khổng Minh mới nhận. Y lạy chào quay về.

Khổng Minh tính lường kế sách lui Tư Mã Ý đã xong, bèn họp các tướng lại dặn dò, sai các nơi đều nhổ trại lên đường. Sớm đã có tế tác báo cho Tư Mã Ý, nói rằng Khổng Minh đã nhổ trại lui rồi. Ý nói:

– Khổng Minh ắt có mưu lớn, chẳng thể khinh động.

Trương Cáp nói:

– Chắc là hết lương, quân nguy, muốn về Hán Trung, sao lại không đuổi theo?

Ý nói:

– Ta đoán Khổng Minh năm trước bội thu, năm nay lại được mùa, lương thảo sung túc, dẫu là vận chuyển gian nan, cũng có thể chi dùng nửa năm. Bên kia há vì thế mà chạy lúc này? Hắn ta thấy ta mấy ngày không đánh, vì thế dùng kế ấy để dụ thôi. Hãy sai người ra xa xa do thám.

Quân sĩ do thám được, trở về nói:

– Khổng Minh dựng trại cách đây ba mươi dặm.

Ý nói:

– Ta đoán rằng Khổng Minh ắt không chạy, hãy giữ chắc trại sách, không thể khinh tiến.

Qua được một tuần, chẳng hề thấy tin tức gì, cũng không có tướng Thục tới đánh. Ý sai người do thám. Người đó về báo rằng:

– Khổng Minh lại lui ba mươi dặm dựng trại.

Cáp nói:

– Khổng Minh dùng kế cho quân đi thong thả, từ từ lui về Hán Trung đó. Đô đốc vì cớ gì cứ hoài nghi mà không truy kích đi? Nay nếu không tiến quân, bọn ta sẽ bị người thiên hạ cười chê mất thôi! Cáp nguyện quyết một trận tử chiến, để lui quân Thục, trên báo triều đình!

Ý nói:

– Khổng Minh rất nhiều quỷ kế, nếu một khi sơ sẩy, thì tiêu tan nhuệ khí quân ta. Quyết chẳng thể khinh tiến.

Cáp nói:

– Chẳng cần nhọc sức Đô đốc tự đi. Mỗ xin cho một cánh quân để truy đuổi, nếu bại thì cứ làm theo quân pháp.

Ý nói:

– Nếu các tướng đã muốn đi, hãy chia quân thành hai nhánh. Người dẫn một nhánh đi trước, ở phía trước dốc sức tử chiến. Ta sẽ tiếp ứng phía sau, để phòng phục binh. Đấy là kế đầu đuôi tiếp ứng. Ngày mai người dẫn quân đi tới giữa đường đóng lại, ngày kế giao chiến, để quân lính chẳng kiệt sức.

Bèn chia quân đâu đấy. Hôm sau, Trương Cáp, Đái Lăng dẫn mấy chục viên phó tướng, ba vạn tinh binh, y lệnh mà tiến, đến giữa đường thì dựng trại. Tư Mã Ý để lại rất nhiều quân mã giữ trại, chỉ dẫn năm ngàn tinh binh theo sau tiến lên.

Vốn là Khổng Minh đã bí mật sai người do thám, thấy quân Ngụy đến giữa đường thì dừng nghỉ. Đêm ấy, Khổng Minh gọi các tướng đến bàn bạc rằng:

– Nay quân Ngụy đuổi tới, ắt sẽ tử chiến. Các người hãy lấy một chọi mười. Ta sẽ dùng phục binh chặn phía sau. Nhưng nếu chẳng phải là tướng trí dũng, thì không thể đảm đương nổi mặt trước. Quân Ngụy ắt chia làm hai nhánh. Tư Mã Ý chắc sẽ theo sau, đề phòng phục binh của ta. Nếu như Ý tới, phục binh rơi vào giữa, ắt phải đại chiến. Hai nhánh quân ấy, nếu không phải đại tướng, thì chẳng thể đảm nhiệm nổi.

Khổng Minh nói xong, đưa mắt nhìn Ngụy Diên. Diên cúi đầu không nói gì. Chợt Vương Bình bước ra, nói:

– Mỗ nguyện đảm đương.

Khổng Minh nói:

– Nếu có sơ sót, thì sao?

Bình nói:

– Xả thân báo quốc, nếu có sơ sót, thì sẽ dâng đầu!

Khổng Minh than dài, nói:

– Vương Bình là trung thần nhà Hán, chịu xả thân xông pha tên, đá, thật là có tài của bậc lương tướng! Tuy là như thế, chỉ sợ hai nhánh quân Ngụy trước sau kéo tới, chặn phục binh của ta ở giữa. Bình dẫu trí dũng, cũng chỉ ngăn được một đầu, há có thể chia thân mình ra hai nơi ư? Phải cần được thêm một tướng, thì mới làm được. Chỉ hiềm trong quân chẳng có thêm người nào xả thân đi đầu, khiến cho kế lớn của ta chẳng thành rồi!

Nói chưa dứt, một tướng đi ra, nói:

– Mỗ nguyện xin đi!

Mọi người trông ra, thì là Tiền quân Đô đốc, Phù Phong thái thủ Trương Dực. Khổng Minh nói:

– Trương Cáp là danh tướng nước Ngụy, có cái dũng vạn người khó địch. Ngươi chẳng phải là đối thủ đâu.

Dực nói:

– Nếu để lỡ việc, nguyện dâng thủ cấp ở dưới trướng!

Khổng Minh nói:

– Ngươi đã dám đi, thì hãy cùng Vương Bình dẫn một vạn tinh binh mai phục trong lũng núi, chỉ đợi quân Ngụy đuổi tới, thì cho chúng đi qua hết. Các ngươi liền dẫn phục binh chặn hậu đội của chúng. Nếu Tư Mã Ý từ phía sau đuổi tới, hãy chia quân ra hai đầu. Trương Dực dẫn một cánh quân chống cự ở hậu đội, Vương Bình dẫn một cánh quân ngăn chặn tại tiền đội. Hai quân phải liều tử chiến. Ta tự có kế riêng để giúp đỡ.

Hai tướng nhận kế, dẫn quân kéo đi. Khổng Minh lại gọi Khương Duy, Liếu Hóa đến, dặn dò rằng:

– Cho hai người các ngươi một túi gấm chứa kế sách. Ai nấy dẫn ba ngàn tinh binh, giấu cờ im trống, phục ở trên núi phía trước. Nếu thấy quân Ngụy vây bọc Vương Bình, Trương Dực, mười phần nguy cấp, thì không được đi cứu, hãy mở túi gấm ra xem, tự có kế sách giải nguy.

Hai người nhận kế, dẫn binh ra đi. Lại sai bốn tướng Ngô Ban, Ngô Ý, Mã Trung Trương Nghi tới, ghé tai nói nhỏ rằng:

– Nếu ngày mai quân Ngụy tới, nhuệ khí đang thịnh, chẳng thể nghênh chiến ngay, hãy vừa lui vừa chạy. Hễ thấy Quan Hưng dẫn quan tới cướp trận, các ngươi hãy quay quân lại đánh. Ta sẽ tự cho quân tiếp ứng.

Bốn tướng nhận kế, dẫn binh kéo đi. Lại gọi Quan Hưng tới dặn dò rằng:

– Ngươi dẫn năm ngàn tinh binh, phục trong lũng núi, hễ thấy trên núi có cờ đỏ khua động, thì liền dẫn quân đánh ra.

Hưng nhận kế xong, dẫn quân ra đi.

Đây nói Trương Cáp, Đái Lăng dẫn binh như cuồng phong mưa xối ùa đến. Quân Thục hò reo công kích. Cáp trông ra, thì là Tả quân Lĩnh binh sứ, Phấn Uy tướng quân, Bác Dương đình hầu Mã Trung, Phủ Nhung tướng quân, Quan nội hầu Trương Nghi; Tả tướng quân, Cao Dương hầu Ngô Ý; An Lạc hầu Ngô Ban, đều là bốn viên đại tướng. Trương Cáp cả giận, xua quân đuổi giết. Quân Thục vừa đánh vừa lùi. Quân Cáp truy đuổi chừng hơn hai mươi dặm. Bấy giờ gặp lúc tiết tháng sáu, khí trời rất là nóng bức. Người ngựa chịu nóng, mồ hôi tuôn như suối, nhưng chỉ đành đuổi giết. Chạy được năm mươi dặm, quân Ngụy thảy đều hết hơi. Khổng Minh ở trên núi cầm cờ đỏ vẫy một cái. Quan Hưng dẫn binh đánh ra. Bốn tướng của bọn Mã Trung nhất tề dẫn quân quay lại đánh. Trương Cáp, Đái Lăng liều chết chiến đấu không lui. Đột nhiên tiếng hò reo nổi to, hai lộ quân đánh tới. Đấy là Nha Môn tướng, Bì tướng quân Vương Bình; Tiến quân Đô đốc, lĩnh Phù Phong thái thú Trương Dực. Ai nấy dốc sức đánh tới. Cáp kêu lớn với các tướng rằng:

-Các ngươi tới đây rồi, nếu chẳng tử chiến, còn đợi lúc nào?

Quân Ngụy dốc sức xung đột, chẳng thể thoát thân. Đột nhiên sau lưng có tiếng trống, tù nền trời, một đám quân đánh tới. Ấy là Ngụy đô đốc Tư Mã Ý. Ý chỉ huy các tướng, vây chặt hai tướng Bình, Dực ở giữa. Dực lớn tiếng nói rằng:

– Thừa tướng thực là thần nhân vậy! Kế đã tính xong, ắt có mưu hay. Bọn ta nên quyết tử chiến!

Liền chia thành hai ngả: Bình dẫn một cánh quân ngăn chặn Trương Cáp, Đái Lăng; Dực dẫn một cánh quân tới ngăn Tư Mã Ý. Hai đầu đều tử chiến, tiếng kêu giết vang trời. Khương Duy, Liếu Hóa ở trên núi trông thấy quân Ngụy thế mạnh, quận Thục sức kiệt, dần dần chống cự không nổi. Duy bảo với Hóa:

– Nguy cấp như thế, hãy mở túi gấm xem kế.

Hai người mở ra trông, kinh hãi quá chừng. Rốt cuộc làm sao giải vây được? Kế sách này rốt cuộc sẽ ra sao?

198. TRỌNG ĐẠT CẤT QUÂN CƯỚP HÁN TRUNG

Đây nói hai tướng Khương Duy, Liếu Hóa xem kế trong túi gấm, thấy nói rằng: “Nếu quân Tư Mã Ý tới vây Vương Bình, Trương Dực đến lúc gấp, hai người các ngươi hãy chia quân thành hai ngả tới cướp trại của Tư Mã Ý. Nếu Ý biết được, sẽ sợ Trường An có sơ sót, ắt sẽ gấp lui. Các ngươi thừa cơ chặn đánh. Doanh trại tuy không chiếm được, nhưng có thể toàn thắng rồi”. Hai người bèn chia quân thành hai ngả, đi thẳng tới doanh trại của Tư Mã Ý.

Vốn là Tư Mã Ý cũng sợ trúng kế của Khổng Minh, dọc đường đã sai người truyền báo không dứt. Ý đang đốc chiến, chợt ngựa lưu tinh phi tới báo, nói quân Thục chia làm hai ngả kéo tới lấy trại lớn rồi. Ý cả kinh tái mặt, bèn nói với các tướng rằng:

– Ta đoán rằng Khổng Minh có kế. Các ngươi không tin, miễn cưỡng truy đuổi, liền làm lỡ việc lớn?

Bèn cầm đại quân quay về. Lòng quân bàng hoàng bỏ chạy rối loạn. Trương Dực theo sau đuổi giết. Quân Ngụy thua to. Trương Cáp, Đái Lăng thấy thế cô, sức kiệt, cũng nhắm đường nhỏ trong núi vắng mà chạy. Quân Thục đại thắng. Quan Hưng dẫn quân đi sau lưng tiếp ứng cho các ngả. Tư Mã Ý thua to một trận. Lúc chạy vào trại, thì quân Thục đã tự bỏ đi rồi. Ý thu thập tàn quân, trách mắng các tướng rằng:

– Các ngươi chẳng hiểu binh pháp, chỉ dựa vào dũng khí máu thịt, miễn cưỡng muốn ra đánh, đến nỗi có trận thua này. Từ nay về sau chẳng được làm bừa nữa! Ai còn không tuân theo, quyết xử theo quân pháp!

Các tướng xấu hổ lui ra. Một trận ấy, nước Ngụy chết rất nhiều tướng vô danh. Sử cũng chẳng ghi chép.

Đây nói Khổng Minh thu quân đắc thắng về trại, chiếm được quân khí, ngựa chiến và vô số hàng binh, lại muốn cất quân tiến lên. Chợt được báo có người từ Thành Đô tới, nói Trương Bao bị thương ở đầu đã chết, được chôn ở núi Cẩm Bình*. Khổng Minh nghe tin, cất tiếng khóc to, trong miệng hộc máu, hôn mê dưới đất. Mọi người cứu tỉnh. Khổng Minh từ đấy mắc bệnh, nằm trên giường không dậy nổi. Các tướng chẳng ai không cảm kích. Sau một tuần, Khổng Minh gọi bọn Phàn Kiến vào trướng, dặn dò rằng:

– Ta bỗng dưng hôn mê, chẳng thể lo việc. Các ngươi chớ được tiết lộ. Nếu Tư Mã Ý biết, ắt sẽ tới đánh. Chi bằng tạm lui về Hán Trung dưỡng bệnh, sẽ mưu đồ kế hay sau.

Bèn truyền hiệu lệnh cho các doanh, dạy đêm nay âm thầm nhổ trại trở về Hán Trung. Khổng Minh đi được năm hôm, Ý mới biết tin, bèn than dài rằng:

– Khổng Minh có mưu kế xuất quỷ nhập thần. Ta chẳng bì kịp được!

Thế là Tư Mã Ý để các tướng ở lại trong trại, chia quân đi canh giữ các chỗ ải hiểm. Ý tự trở về Lạc Dương.

Đây nói Khổng Minh đem đại quân đóng đồn ở Hán Trung, tự trở về Thành Đô dưỡng bệnh. Các quan văn võ rời thành đón tiếp, đưa vào trong phủ Thừa tướng. Hậu chủ ngự giá đến thăm bệnh, sai ngự y điều trị, dần dần khỏe lại.

Năm Kiến Hưng thứ tám [230], mùa thu, tháng bảy, Đô đốc của Ngụy là Tào Chân khỏi bệnh, bèn dâng biểu rằng:

Quân Thục mấy phen phạm cõi, thường lấn Trung Nguyên, nếu chẳng diệt trừ, ắt thành hậu họa. Nay đúng lúc mùa thu mát mẻ, người ngựa an nhàn. Thần nguyện cùng Trọng Đạt thống lĩnh đại quân, đi thẳng vào Hán Trung, quét sạch gian đảng, để yên biên cảnh.

Bấy giờ Tư Mã Ý đi sắp xếp việc Kinh, Tương chưa về. Ngụy chủ cả mừng, liền sai sứ cầm thánh chỉ đêm ngày triệu Ý về triều.

Hôm sau, Duệ lên thiên điện, có Thị trung Lưu Diệp đứng bên cạnh. Duệ hỏi rằng:

– Tử Đan khuyên trẫm đánh Ngụy, thấy thế nào?

Diệp tâu rằng:

– Lời của đại tướng quân phải lắm. Nay nếu không diệt trừ, sau ắt thành họa lớn. Bệ hạ chẳng cần đa nghi, hãy làm ngay đi.

Duệ gật đầu. Diệp rời cung về nhà, có mấy chục đại thần tới thăm, đều nói:

Gần đây nghe nói thiên tử cùng công bàn kế cất quân đánh Thục. Việc ấy thế nào?

Diệp đáp rằng:

– Chẳng có việc ấy đâu. Thục có núi sông hiểm trở, chẳng phải là đất dễ mưu đồ. Chỉ nhọc sức quân mã uổng phí thôi. Nay thiên tử đã e dè rồi, nếu miễn cưỡng động binh, thì chẳng ích gì cho nước.

Các quan đều im lặng lui ra. Dương Kị cười, nói:

– Hôm qua nghe nói Lưu Diệp khuyên thiên tử đánh Ngụy. Hôm nay sao lại bảo là không đánh?

Liền vào nội cung tâu rằng:

– Bệ hạ sao chẳng cất quân, sơm sớm đánh Thục?

Duệ nói:

– Khanh là thư sinh, sao biết được binh pháp?

Kị nói:

– Lưu Diệp là mưu thần của tiên đế, nói chuyện hôm qua nghe tâu rằng có thể đánh được vì thế mà biết.

Duệ sợ Diệp có kế, bèn đổi giọng, cười mà nói:

– Lưu Diệp chưa từng bảo trẫm đánh Thục.

Kị lại nói:

– Lưu Diệp nói với các quan rằng không thể đánh Thục. Thần vì thế nghi ngờ, nên đặc biệt tới tâu.

Duệ liền triệu Lưu Diệp vào nội cung hỏi rằng:

– Khanh khuyên trẫm đánh Thục, nay lại bảo không thể, là sao?

Diệp tâu rằng:

– Ai bảo như thế?

Duệ nói:

– Dương Kị tới tậu như thế, như thế.

Diệp nói:

– Thần đã xét rõ rồi, Thục chẳng thể đánh.

Duệ cười lớn. Lát sau, Dương Kị rời cung. Diệp tâu rằng:

– Thần cứ tưởng rằng bệ hạ thuộc làu binh thư. Thì ra bệ hạ thực chẳng biết gì. Ngày trước thần khuyên bệ hạ đánh Thục, ấy là mưu lớn cơ mật, thường sợ nằm mộng nói mê mà tiết lộ cơ mưu ấy, khiến thần thêm tội. Há dám đem ra bàn luận với người ngoài? Dùng binh là phải quỷ quyệt. Việc chưa phát ra, nhất thiết phải bí mật. Thần thấy các quan đến hỏi, bởi thế mới nói ngược lại thôi. Bệ hạ sao lại cùng với Dương Kị bàn chuyện có hay không?

Duệ tỉnh ngộ, bèn nói:

– Lời của khanh thực là vàng ngọc.

Nhân thế càng thêm kính trọng.

Chỉ trong một tuần, Tư Mã Ý về triều, tham kiến Ngụy chủ. Ngụy chủ đem việc Tào Chân dâng biểu nói ra đầu đuôi. Ý tấu rằng:

– Thần đi Kinh, Tương dò xét một vòng, cũng có ý ấy. Đông Ngô quả nhiên chẳng động binh. Ngày nay hãy thừa cơ đi đánh Thục.

Duệ liền bái Tào Chân làm Đại tư mã, Chinh Tây đại đô đốc; Tư Mã Ý làm Đại tướng quân, Chinh Tây phó đô đốc; Lưu Diệp làm quân sư. Ba người lạy chào Ngụy chủ, dẫn bốn mươi vạn đại quân đi tới Trường An, kéo thẳng đến Kiếm Các để lấy Hán Trung. Còn lại bọn Quách Hoài, Tôn Lễ đều tìm đường tiến lên.

Người ở Hán Trung báo vào Thành Đô. Bấy giờ Khổng Minh khỏi bệnh đã lâu, mỗi ngày đều thao luyện người ngựa, học tập phép bát trận, thảy đều tinh thông, lại muốn Bắc phạt, nghe được tin tức này, bèn gọi Trương Nghi, Vương Bình, dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi hãy dẫn một ngàn quân đi trước giữ đường cổ ở Trần Thương, để ngăn quân Ngụy. Ta sẽ cầm đại quân tới tiếp ứng.

Hai người thưa rằng:

– Thừa tướng làm lỡ việc lớn mất thôi! Người ta báo quân Ngụy có bốn mươi vạn, nói dối là tám chục vạn. Hai người Chân, Ý cùng kéo tới, thế như Thái Sơn, vì sao chỉ đưa một ngàn quân đi giữ cửa ải? Nếu quân Ngụy ùa đến, thì dùng kế sách gì để chống cự?

Khổng Minh nói:

– Nếu ta cho nhiều, thì sợ sĩ tốt chịu khổ.

Nghi, Bình nhìn ngó lẫn nhau, thảy đều không dám đi. Khổng Minh nói:

– Nếu có sơ sẩy, chẳng phải là tội của các ngươi. Chẳng cần nói nhiều, hãy đi gấp đi.

Hai người lại kêu xin rằng:

– Thừa tướng muốn giết hai người bọn mỗ, thì giết ở đây đi, chứ chẳng dám đi đâu.

Khổng Minh cười, nói:

– Sao lại ngốc thế! Ta sai các ngươi đi là tự có chủ kiến. Đêm qua ta ngửa mặt xem thiên văn, thấy sao Tất phạm vào vị trí của Thái Dương. Trong tháng này ắt có mưa lớn dầm dề. Quân Ngụy tuy có bốn mươi vạn, sao dám đi sâu vào trong núi hiểm? Vì thế mà không dùng nhiều quân, chỉ sợ bị tổn hại. Ta đem đại quân tới đóng đồn ở Hán Trung, ở yên một tháng, đợi quân Ngụy lui, trời ắt quang đãng, bấy giờ sẽ đem đại quân đuổi giết. Ta lấy quân an nhàn đuổi giết binh sĩ lao khổ. Ta có mười vạn quân, có sợ gì bốn mươi vạn quân Ngụy đây?

Nghi, Bình nghe xong cả mừng, lạy chào ra đi. Khổng Minh theo sau dẫn đại quân ra Hán Trung, truyền lệnh sai các cửa ải chuẩn bị củi cỏ, lương thực, đủ để người ngựa chi dùng trong một tháng, để đề phòng mưa thu. Cho đại quân nghỉ ngơi một tháng, cấp trước cho quần áo, lương thực, để đợi xuất chinh.

Đây nói Vương Bình, Trương Nghi dẫn một ngàn quân đi thẳng tới đường cổ Trần Thương, chọn chỗ gò cao dựng oa phố*, để phòng mưa dầm.

Đây nói Tào Chân, Tư Mã Ý cùng dẫn đại quân, đi thẳng tới trong thành Trần Thương, chẳng thấy một gian phòng ốc nào, bèn tìm người dân để hỏi thăm, thảy đều nói lúc Khổng Minh quay về đã phóng hỏa thiêu rụi. Chân liền toan theo đường Trần Thương tiến lên. Ý nói:

Chẳng thể khinh tiến. Ta ban đêm xem thiên văn, thấy sao Tất xâm phạm vào vị trí của Thái Dương. Trong tháng này ắt có mưa lớn, nếu đi sâu vào đất hiểm, nếu thắng thì còn được, lỡ có sơ sẩy, người ngựa chịu khổ, muốn lui cũng khó. Hãy tạm dừng oa phố ở trong thành để trú lại thì hơn.

Chân sai người chặt cây để dựng. Chưa đến nửa tháng, mưa to trút xuống, như là trút chậu, dầm dề không dứt. Ngoài thành Trần Thương chỗ đất bằng nước cao ba thước, quân khí đều ướt, người chẳng ngủ được, đêm ngày không yên. Mưa lớn giáng xuống suốt ba mươi ngày. Ngựa không có cỏ ăn, chết nhiều vô số. Người thiếu lương thực, mắc bệnh cực nhiều. Người sống thì tiếng oán không dứt. Truyền tới Lạc Dương, Ngụy chủ đắp đàn, cầu tạnh nhưng không được. Đại thần văn võ đều vào nội cung, dâng sớ khải tấu. Thái úy Hoa Hâm dâng sớ nói:

“Binh loạn tới nay, đã hơn hai kỷ. Đại Ngụy nhận lấy mệnh trời. Bệ hạ lấy thánh đức làm nên sự hưng thịnh của Thành, Khang, nên nêu cao sự thịnh trị của một đời, chiếu theo công tích của Tam Dương. Tuy có hai tên giặc dựa chỗ hiểm để kéo dài mạng sống, nhưng nếu giáo hóa của thánh thượng ngày một thịnh, người xa sẽ nhớ đức, dắt díu nhau mà đến thôi. Ôi, binh mã là thứ bất đắc dĩ mới dùng, bởi thế phải giấu quân mà đợi thời hành động. Thần thực mong bệ hạ hãy để lòng trước tiên ở đạo yên trị, lấy chinh phạt là việc sau này. Vả lại chở lương ngàn dặm, chẳng phải là điều lợi cho việc dùng binh; vượt hiểm vào sâu, chẳng phải là công lao một mình có thể chiếm được. Như thần nghe nói, năm nay chinh chiến, hơi tổn thất cơ nghiệp nông tang. Kẻ vì nước lấy dân làm nền, lấy cơm áo làm gốc. Nếu khiến cho Trung Quốc không có họa đói rét, trăm họ không có lòng bỏ đất, thì ắt thiên hạ may mắn lắm. Hai tên giặc tự hiềm khích nhau, có thể ngồi mà đợi được. Thần ở cho đủ ngôi Tể tướng, bệnh già ngày một nặng, mạng chó ngựa sắp tận, sợ chẳng còn được ngửa trông cờ lọng của loan giá, chẳng dám không cắt kiệt lòng của tôi con. Chỉ mong bệ hạ xét cho! Kính cẩn dâng sớ”.

Ngụy chủ đọc xong, tự tay đề rằng:

“Ngài lo lắng sâu xa cho kế sách nước nhà, trẫm rất đẹp lòng. Giặc cậy dựa vào núi sông. Hai Tổ nhọc sức ở đời trước, mà còn chưa bình được. Trẫm há dám tự khoe là hơn, chắc gì đã diệt được đâu? Các tướng cho rằng nếu chẳng thử thâm nhập một lần mà chiếm thử, thì không dựa vào đâu mà xem xét, đấy là lấy việc xem xét binh lực để thừa lúc chúng hấn khích. Nếu thiên thời chưa đến, thì Chu Vũ đưa quân về*. Ấy là việc trước làm gương. Trẫm kính cẩn chẳng quên điều răn đe đó”.

Thành Môn hiệu úy, giám Thiếu phủ bề tôi là Dương Phụ dâng sớ rằng:

“Xưa Văn Dương có điềm quạ đỏ, mà đến quá trưa còn chẳng rỗi để ăn; Vũ dương có cá trắng nhảy vào thuyền, mà vua tôi thảy đều tái mặt. Lúc hành động có được điềm tốt, mà còn lo sợ, huống hồ có tai dị mà chẳng khiếp sợ sao? Nay Ngô, Thục chưa bình, mà trời nhiều lần giáng tai biến. Bệ hạ đáng nên lánh vào chỗ kín để tu dưỡng tinh thần, đáp lại ý trời, ngồi nơi góc chiếu, lo nghĩ việc ban đức cõi xa, chú tâm cần kiệm.

Gần đây các quân vừa mới tiến lên, thì đã có họa mưa to, núi hiểm trắc trở, dây dưa ngày tháng. Chuyển vận khó nhọc, mang vác khổ sở, chi phí đã nhiều, nếu chẳng nối tiếp, ắt lỡ mưu trước. Truyện nói: “Thấu được mà tiến, biết khó thà lùi, là phép hay của quân đội”*. Nếu khiến sáu quân bị khốn trong lũng núi, tiến chẳng có cách, lui lại không được, thì chẳng phải cái đạo của người làm chủ quân đội đầu. Vũ vương lui quân, Ân rồi cũng vong, là do biết kỳ hạn của trời vậy.

Nay năm xui, dân đói; nên phát minh chiếu, bớt ăn uống, giảm quần áo, dẹp bỏ hết những đồ khéo léo đẹp đẽ. Ngày xưa, Thiệu Tín Thần làm Thiếu phủ giữa lúc cô sự, mà còn tấu xin dẹp bỏ thức ăn phù phiếm*. Nay quân dụng không đủ, cũng nên tiết kiệm. Kính cẩn dâng sớ”.

Tán Kỵ hoàng môn Thị lang bề tôi là Vương Túc* dâng sớ nói:

“Chí truyện ngày trước có biết: “Ngàn dặm chuyển lương, quân có sắc đói, kiếm củi nhóm lửa, quân chẳng ăn no”*. Đấy là nói hành quân ở nơi đất bằng. Huống hồ đi sâu vào chỗ hiểm trở, đục đường mà tiến, ắt sự lao khổ phải gấp trăm lần. Nay lại còn gặp thêm mưa dầm, dốc núi cao trơn. Mọi người bị ép mà chẳng dịch chuyển, lương thực treo đó mà không nối tiếp. Thật là đại kỵ của việc hành quân. Nghe nói Tào Chân xuất phát đã hơn tháng, mà chỉ mới đi được nửa lũng núi, sửa đường tốn công, tướng sĩ phải làm. Mà riêng quân giặc thì được lấy nhàn đợi mệt. Đây là điều mà binh gia lo ngại đó. Nói chuyện đời trước, Vũ Dương phạt Trụ, rời đi rồi quay về, bàn việc gần đây, Vũ, Văn đánh Quyền, đến sống mà không vượt. Đó há chẳng phải là thuận theo trời, hiểu thời cơ, mà thông suốt đạo quyền biến đó sao? Mong bệ hạ nghĩ tới sự gian nan mưa gió, lấy cớ đó để dừng lại nghỉ ngơi. Ngày sau có giặc hấn khích mà dùng họ, thì ắt sẽ giống như “dùng sự lui vẻ xông vào gian khó, dân quên cái chết”* rồi. Kính cẩn dâng sớ”.

Ngụy chủ xem xong, bèn thu nạp lời can của quần thần, liền hạ chiếu sai sứ triệu Tào Chân, Tư Mã Ý về triều.

Đây nói Tào Chân cùng Tư Mã Ý bàn bạc rằng:

– Nay mưa dầm suốt ba mươi ngày, quân chẳng có lòng đánh. Ai nấy đều có ý muốn quay về. Nếu lỡ như chúng gây biến, thì làm sao cấm chỉ?

Ý nói:

– Chi bằng tạm trở về.

Chân nói:

– Nếu Khổng Minh truy đuổi thì làm sao lui được?

Ý nói:

– Trước tiên phải mai phục hai cánh quân đoạn hậu, rồi mới lui được.

Hai người còn đang nói chuyện, chợt sứ giả tới triệu Chân, Ý. Hai người bèn đem hậu đội chuyển thành tiền đội, tiền đội trở thành hậu đội, từ từ lui quân.

Đây nói Khổng Minh tính rằng một tháng mưa thu sắp hết, trời vẫn chưa tạnh, bèn tự cầm một cánh quân đến đóng đồn ở Thành Cố*, lại truyền lệnh sai đại quân hội họp ở Xích Pha*. Khổng Minh lên trướng họp các tướng lại mà nói rằng:

– Ta đoán quân Ngụy ắt sẽ chạy thôi. Tào Duệ chắc sẽ hạ chiếu triệu Tào Chân, Tư Mã Ý đem binh về. Nếu ta truy đuổi, chúng ắt có chuẩn bị trước. Chi bằng đợi chúng đi xa, rồi mưu đồ kế hay khác.

Chợt Vương Bình sai người tới báo, nói quân Ngụy đã lui. Khổng Minh gọi người đưa tin tới dặn dò rằng:

– Ngươi hãy truyền lệnh cho Vương Bình, không nên truy kích. Ta tự có kế sách phá quân Ngụy.

Người ấy lạy chào ra đi. Chưa biết Khổng Minh làm sao phá Ngụy? Rốt lại thắng bại sẽ ra sao?

199. GIA CÁT LƯỢNG BỐN LẦN RA KÌ SƠN

Đây nói các tướng nghe tin Khổng Minh chẳng đuổi theo quân Ngụy, bèn vào trướng thưa rằng:

– Nay quân Ngụy gặp mưa to lâu ngày, chẳng thể đóng lại, nhân thế mới lui quân. Bọn mỗ thấy là dịp tốt để thừa thể truy kích, thì chẳng đâu không thắng nổi. Thừa tướng vì sao lại không cho đuổi?

Khổng Minh nói:

– Tư Mã Ý rất giỏi dùng binh, lần này rút đi, ắt có mai phục. Ta nếu truy đuổi, thì chính là trúng kế hắn rồi. Chi bằng nhân lúc hắn đi xa, ta liền phân binh đi thẳng ra Tà Cốc mà chiếm Kì Sơn, khiến người Ngụy chẳng đề phòng được.

Các tướng nói:

– Muốn lấy đất Trường An, thì cũng có đường khác. Thừa tướng chỉ lấy Kì Sơn, là sao vậy?

Khổng Minh nói:

– Kì Sơn là đầu mối của Trường An. Các quận Lũng Tây nếu đưa quân đến, ắt cũng đi qua đất ấy. Lại thêm trước mặt dựa vào bến sông Vị, sau lưng dựa Tà Cốc, bên trái ra Lũng Hữu, có thể phục binh. Đấy là chỗ dụng võ. Ta vì thế muốn lấy đất ấy trước, để chiếm được lợi thế của chỗ đó.

Các tướng đều bái phục. Khổng Minh sai Ngụy Diên, Trương Nghi, Đỗ Quỳnh, Trần Thức ra Cơ Cốc, Mã Đại, Vương Bình, Trương Dực, Mã Trung ra Tà Cốc, hội quân ở Kì Sơn. Ai đến trước sẽ lập công đầu. Ai nấy đều nhận lệnh, dẫn quân đi. Khổng Minh tự thống lĩnh đại quân theo sau mà tiến, sai Quan Hưng, Liếu Hóa làm tiên phong, lên đường ngay hôm ấy.

Đây nói hai người Tào Chân, Tư Mã Ý ở phía sau đôn đốc người ngựa, sai một cánh quân đi vào đường cổ Trần Thương dò xét. Chúng trở về báo rằng quân Thục không kéo đến. Lại đi thêm một tuần, các tướng mai phục ở mặt sau đều trở về, nói quân Thục chẳng hề có tin tức. Chân nói:

– Mưa thu liên miên, sạn đạo đứt tuyệt. Người Thục há biết bọn ta lui quân sao?

Ý nói:

– Quân Thục sẽ theo sau kéo ra thôi.

Chân nói:

– Làm sao biết được?

Ý nói:

– Mấy ngày tạnh ráo, quận Thục chẳng đuổi đây là đoán ta có phục binh vậy, bởi thế mới để cho quân ta đi xa, đợi đi qua hết vào cửa quan rồi, thì sẽ lập tức đoạt Kì Sơn thôi.

Chân không tin. Ý lại nói:

– Tử Đan sao lại không tin? Tôi thấy Khổng Minh ắt theo hai đường kéo tới. Tôi cùng Tử Đan ai nấy giữ một cửa cốc, lấy mười ngày làm hẹn. Nếu quân Thục không tới, ta sẽ vẽ mặt bằng phấn hồng, mình mặc áo con gái, tới doanh trại chịu tội.

Chân nói:

– Nếu có quân Thục tới, ta nguyện cho ngươi một cái đai ngọc cùng một con ngự mã mà thiên tử ban cho ta.

Rồi liền chia quân làm hai đường: Chân dẫn binh đóng đồn cửa Tà Cốc ở phía tây Kì Sơn; Ý dẫn một cánh quân đóng đồn ở cửa Cơ Cốc phía đông Kỳ Sơn. Ai nấy dựng trại xong xuôi. Ý trước tiên sai một nhánh quân phục trong lũng núi. Quân mã còn lại ai nấy tới đường trọng yếu dựng trại. Ý liền thay áo, đổi ngựa, lẫn vào trong số mấy chục quân kỵ, đi xem khắp các trại. Chợt đến một doanh, có một thiên tướng ngửa mặt nhìn trời mà oán rằng:

– Mưa lớn dầm dề đã biết bao lâu rồi, chẳng chịu trở về! Nay còn đóng lại ở chốn này, miễn cưỡng muốn cá cược, mà chẳng biết là làm khổ quan quân!

Ý nghe xong, trở về trại mình, họp các tướng đến cả dưới trướng, lôi viên tướng ôm lòng oán kia ra. Ý nạt đi, nói:

– Triều đình “nuôi quân ngàn ngày, dùng trong một lúc”. Ngươi sao dám buông ra lời oán mà làm nản lòng quân đây?

Người ấy không nhận. Ý gọi đồng bạn ra đối chứng. Y quả nhiên chịu tội. Ý nói:

– Ta chẳng phải cá cược, mà là muốn thắng quân Thục thôi, khiến các người đem công lao trở về triều đình. Các ngươi càn rỡ buông ra lời oán, tự chuốc tội vạ!

Nói dứt, sai võ sĩ đẩy ra chém đi. Lát sau, đã hiến đầu dưới trướng. Mọi người đều kinh hãi. Ý nói:

– Các tướng các ngươi thảy đều phải hết lòng đề phòng quân Thục, hễ nghe thấy trung quân của ta có tiếng pháo nổ, thì bốn mặt cùng tiến.

Các tướng nhận lệnh rồi lui.

Đây nói bốn tướng Ngụy Diên, Trương Nghi, Đỗ Quỳnh, Trần Thức dẫn hai vạn binh theo đường Cơ Cốc mà tiến. Đang đi trên đường, chợt được báo Tham mưu Đặng Chi đến nơi. Bốn tướng ghim quân lại không tiến, rồi hỏi nguyên cớ. Chi nói:

– Thừa tướng có lệnh, nếu ra cửa Cơ Cốc, phải đề phòng quân Ngụy mai phục, chẳng thể khinh tiến.

Trần Thức nói:

– Thừa tướng dùng binh mà sao lại cứ nghi ngờ? Chỉ nên gấp đường mà tiến, Tào Chân, Tư Mã Ý ắt sẽ bị bắt thôi. Tôi đoán quân Ngụy gặp mưa lớn lâu ngày, áo giáp ướt sạch, chỉ nên đuổi giết, chẳng thể thả đi. Nay quân Ngụy chịu lao khổ đã lâu, thảy đều nghĩ đến việc quay về, há còn có lòng muốn đánh ư? Thừa tướng lúc đầu sai bọn ta hội họp ở Kỳ Sơn, nay lại dạy chớ tiến. Đấy là hiệu lệnh không rõ ràng rồi.

Chi nói:

– Thừa tướng bày kế chẳng đâu không trúng, dùng mưu chẳng đâu không thành. Các ngươi sao dám như thế?

Thức cười, nói:

– Thừa tướng nếu giỏi kế mưu, thì chẳng đến nỗi thất thủ Nhai Đình!

Ngụy Diên nhớ đến lúc trước Khổng Minh lui quân, khiến bọn họ lấy Vũ Đô, Âm Bình mà chẳng nên công cán gì, cũng cười, bảo:

– Thừa tướng nếu nghe lời ta, đi thẳng ra Tý Ngọ cốc, bấy giờ chớ nói là Trường An, mà cả Lạc Dương cũng chiếm được rồi. Nay cứ cố chấp đòi ra Kì Sơn, thì có ích gì? Lúc trước đã sai bọn ta tiến quân, giờ lại bảo chớ tiến!

Thức nói:

– Tôi tự có năm ngàn quân bộ hạ, sẽ đi thẳng ra Cơ Cốc, tới Kì Sơn dựng trại trước, xem Thừa tướng sai hay không sai.

Chi lại ba lần cản trở, chẳng chịu sai đi. Đêm ấy, Ngụy Diên muốn cùng Khổng Minh tranh hơn, đem lời lẽ kích động Trần Thức. Thức tự dẫn năm ngàn quân ra Cơ Cốc, chẳng thấy một người nào. Thức cười, nói:

– Người ta bảo Thừa tướng có mưu lược như thần. Nay ta đã thấy rồi!

Đặng Chi nghe tin Trần Thức đã đi xa, chỉ biết phi báo cho Khổng Minh.

Đây nói Trần Thức dẫn binh đi chưa được mấy dặm, chợt nghe được một tiếng pháo nổ. Bốn mặt phục binh kéo ra. Lúc Thức vội lui quân, thì binh Ngụy đã nghẹt cứng cửa cốc, vây bọc như cái thùng sắt. Thức tả xung hữu đột, chẳng thể thoát nổi. Chợt nghe được tiếng hò reo vang rền, một đám quân đánh vào, ấy là Ngụy Diên. Diên cứu được Trần Thức, về đến trong lũng núi. Năm ngàn quân chỉ còn lại bốn, năm trăm người ngựa bị thương. Quân Ngụy ở sau lưng đuổi tới. May được Trương Nghi, Đỗ Quỳnh tiếp ứng, quân Ngụy mới lui. Ngụy Diên chiếm cứ chỗ hiểm yếu, dựng trại xong xuôi, mới tin Khổng Minh đoán trước như thần. Hai người Diên, Thức hối hận không kịp.

Hãy nói Đặng Chi trở về gặp Khổng Minh, nói Ngụy Diên, Trần Thức vô lễ như thế. Khổng Minh cười, nói:

– Ngụy Diên vốn đã có tướng phản. Ta biết hắn thường có ý bất bình. Ta tiếc sự dũng liệt của hắn mà trọng dụng. Ngày trước ta có nói với tiên đế: lâu ngày về sau ắt sinh họa hại. Nay đã bộc lộ, có thể trừ đi.

Đang nói chuyện, chợt ngựa lưu tinh tới báo, nói Trần Thức làm chết mất bốn ngàn năm trăm quân, chỉ còn năm trăm người ngựa bị thương, đóng đồn ở trong lũng núi. Khổng Minh sai Đặng Chi trở lại Cơ Cốc vỗ về Trần Thức, đề phòng sinh biến. Khổng Minh nói:

– Ta đoán Tư Mã Ý chắc ở cửa Cơ Cốc, Tào Chân ắt ở cửa Tà Cốc, để phòng quân Thục. Ta nên gấp tới đánh lấy. Nay sai hai cánh quân đi trước cướp phía sau hai trại của chúng. Chân, Ý ắt chạy thôi.

Đặng Chi lạy chào ra đi. Khổng Minh kíp gọi Mã Đại, Vương Bình, dặn dò rằng:

– Tà Cốc nếu có quân Ngụy đóng giữ, thì hai người các ngươi dẫn quân bản bộ vượt núi, đêm thì đi, ngày thì nấp, kíp ra mé trái của Kì Sơn, đốt lửa làm hiệu.

Lại gọi Mã Trung, Trương Dực, dặn dò rằng:

– Các ngươi cũng theo đường nhỏ trong núi vắng, ngày nấp đêm đi, thẳng ra mé phải Kỳ Sơn, đốt lửa làm hiệu, cùng bọn Vương Bình đánh cướp doanh trại Tào Chân. Ta sẽ lập tức từ trong lũng núi kéo ra. Ba mặt tiến đánh, quân Ngụy sẽ bị phá thôi.

Bèn chia quân hai ngả, ai nấy dẫn năm ngàn quân kéo đi. Khổng Minh lại gọi Quan Hưng, Liếu Hóa, dặn dò rằng như thế, như thế. Hai người nhận mật kế xong, dẫn binh ra đi.

Đây nói Khổng Minh phát binh các nơi, gấp đường mà tiến. Đang đi trên đường, lại gọi Ngô Ban, Ngô Ý tới nhận mật kế, sai dẫn binh đi trước.

Đây nói Tào Chân trong lòng không tin quân Thục sẽ tới, cho nên lơ là, thả cho quân sĩ nghỉ ngơi, chỉ đợi mười ngày không có việc chi thì làm nhục Tư Mã Ý. Chẳng dè giữ được bảy ngày, chợt có người báo trong lũng núi có một ít quân Thục kéo tới. Chân sai phó tướng Tân Lương dẫn năm ngàn binh đi do thám, chẳng cho quân Thục tới gần bờ cõi. Lượng giấu cờ im trống, dẫn quân ra đi. Chân lại hạ lệnh rằng:

– Trong vòng mười ngày nếu không thấy động tĩnh, thì là ta thắng!

Các tướng nghe lệnh. Ai nấy giữ chỗ hiểm yếu.

Hãy nói Tần Lương dẫn quân vừa đến cửa cốc, thì đã thấy quân Thục lui đi. Lương vội dẫn quân đuổi theo. Đi được năm, sáu chục dặm, chẳng thấy quân Thục, Lương nghi hoặc trong lòng, sai quân sĩ xuống ngựa nghỉ ngơi. Chợt quân tuần thám báo rằng:

– Có quân Thục mai phục!

Lương rời trướng xem xét, chỉ thấy trong núi bụi mù bốc cao, vội lên ngựa, sai quân đề phòng. Chẳng bao lâu, bốn vách đều có tiếng hò reo vang dội, ấy là Ngô Ban, Ngô Ý dẫn quân cướp phía sau lưng, trước mặt có Quan Hưng, Liếu Hóa dẫn binh đánh tới. Trái phải đều là núi, chẳng hề có đường chạy. Trên núi quân Thục kêu to:

– Ai xuống ngựa đầu hàng thì tha chết!

Quân Ngụy quá nửa đầu hàng. Tần Lương liều chết chiến đấu, bị Liếu Hóa một đao chém chết. Người chết vô số, thảy đều bị vứt xuống ngòi rãnh. Khổng Minh đem bọn quân đầu hàng về hậu quân, rồi đem áo giáp của quân Ngụy cho năm ngàn quân Thục mặc vào, giả làm quân Ngụy, sai bốn tướng Quan Hưng, Liếu Hóa, Ngô Ban, Ngô Ý dẫn quân ấy ruổi thẳng đến trại Tào Chân. Trước tiên sai thám mã vào báo rằng:

– Chỉ có một ít quân Thục, đã đuổi đi cả rồi.

Chân cả mừng. Chợt có người thưa rằng:

– Mỗ là người tâm phúc của Tư Mã đô đốc. Nay Đô đốc dùng kế mai phục, giết được bốn ngàn năm trăm quân Thục, báo lên với Đô đốc*, rằng chớ có nghĩ đến chuyện cá cược, chỉ nên chuyên tâm đề phòng.

Chân nói:

– Chỗ của ta chẳng có một tên quân Thục nào.

Người ấy trở về rồi, chợt có người báo sau lưng có hai chỗ bốc lửa. Chân vội trở về đến trại xem xét, thì bốn tướng Quan Hưng, Liếu Hóa, Ngô Ban, Ngô Ý đã bày biện quần áo quân Thục kéo tới trước doanh đánh giết. Mã Đại, Vương Bình từ mặt sau đánh tới. Mã Trung, Trương Dực cũng dẫn quân đánh đến. Quân Ngụy trở tay không kịp, ai nấy tự bỏ chạy, chẳng có một ai chịu chống cự. Các tướng bảo vệ Tào Chân, nhắm hướng đông mà chạy. Quân Thục đuổi theo sau lưng. Lúc Chân vội vàng chạy vạy, đột nhiên tiếng hò reo nổi to, một đám quân đánh tới. Chân vỡ mật kinh hồn. Lúc đã tới gần nhìn xem, thì là Tư Mã Ý. Ý đại chiến một trận, quân Thục mới lui. Chân vừa thoát được, xấu hổ chẳng có chỗ trốn. Ý nói:

– Gia Cát Lượng đoạt mất địa thế Kì Sơn, bọn ta chẳng thể ở lâu tại chỗ này, hãy đi tới bến sông Vị đóng doanh, rồi mưu đồ kế hay khác.

Chân nói:

– Trọng Đạt sao lại biết ta có trận thua này?

Ý nói:

– Thấy người sai đi trở về báo, nói Tử Đan bảo rằng chẳng hề có một tên lính Thục nào. Tôi đoán Khổng Minh lén tới cướp trại, nhân thế mà biết, bởi vậy mới đến tiếp ứng. Nay quả nhiên trúng kế. Nhất thiết chớ nói đến chuyện cá cược, chỉ nên chung lòng báo quốc.

Tào Chân rất là kinh sợ, chẳng biết trốn vào đâu, tức giận thành bệnh, nằm mọp không dậy nổi. Quân đóng đồn ở bến sông Vị. Ý sợ lòng quân rối loạn, không dám sai Chân dẫn binh.

Đây nói Khổng Minh xua hết quân sĩ, lại trở ra Kì Sơn. Khao quân xong xuôi, quân Ngụy Diên đóng đồn ở Cơ Cốc, Khổng Minh cũng triệu tới trại. Ngụy Diên, Trương Nghi, Đỗ Quỳnh, Trần Thức vào trướng, lạy mọp xin tội. Khổng Minh hỏi rằng:

– Là ai làm chết mất quân lính?

Diên nói:

– Trần Thức không nghe hiệu lệnh, lén vào cửa cốc, vì thế mà thua to.

Thức nói:

– Việc ấy cũng là do Ngụy Diên bảo ta làm thôi.

Khổng Minh cả giận, nói:

– Người ta đến cứu ngươi, ngươi trở lại còn hại người ta! Nay đã phạm tướng lệnh, chẳng cần giảo biện!

Liền nạt võ sĩ lôi ra chém đi, treo đầu ở trước trướng, để răn các tướng*. Khổng Minh chém Trần Thức rồi, toan hạ lệnh cho các tướng. Chợt có tế tác báo rằng:

– Tào Chân mắc bệnh không dậy nổi, hiện đang ở trong doanh ở điều trị.

Khổng Minh cả mừng, nói:

– Ta chỉ cần dùng một mảnh giấy, dám chắc sẽ khiến Tào Chân chết ngay!

Chưa biết có lời lẽ gì? Hãy nghe hồi sau phân giải.

200. KHỔNG MINH BÀY BÁT TRẬN Ở KÌ SƠN

Kiến Hưng năm thứ tám [230], Khổng Minh cho quân đóng đồn ở Kì Sơn, nghe tin Tào Chân cùng Tư Mã Ý đánh cược, chẳng dè thua trận, hổ thẹn thành bệnh. Khổng Minh bèn bảo với các tướng rằng:

– Nếu Tào Chân bệnh nhẹ, ắt sẽ trở về Trường An ngay. Nay quân Ngụy không lui, ắt là bệnh nặng, bởi thế mới ở lại trong quân, để yên lòng mọi người. Ta viết một lá thư, khiến Tần Lương và bọn lính đầu hàng đem gửi cho Tào Chân. Chân nếu trông thấy, ắt là tức chết thôi.

Bèn gọi bọn hàng binh đến dưới trướng mà hỏi rằng:

– Các ngươi đều là quân Ngụy, có nhiều cha mẹ, vợ con ở Trung Nguyên, chẳng nên ở lâu trong Thục. Nay thả cho các ngươi về nhà, thì sao?

Các quân khóc lóc, lạy tạ. Trong số ấy có hơn trăm người chẳng chịu đi, thảy đều ở lại trong quân. Kẻ muốn đi có hơn ngàn người. Khổng Minh nói:

– Tào Tử Đan và ta có ước hẹn, hãy truyền đạt lại. Ta có một lá thư. Các ngươi hãy giao lại cho Tử Đan, ngày khác ắt được ghi công lớn.

Quân Ngụy trở về đến trại lớn, gặp mặt Tư Mã Ý. Ai nấy đều nói việc ấy. Ý cười, nói:

– Ấy là Khổng Minh mua chuộc lòng quân ta đó.

Bèn truyền lệnh, sai họ chở lương thảo, sau này không sử dụng nữa. Trong số ấy có người dưới trướng Tào Chân, đem thư của Khổng Minh trình lên. Chân gượng bệnh ngồi dậy, bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Hán Thừa tướng, Vũ Hương hầu Gia Cát Lượng gửi thư cho Đại tư mã Tào Tử Đan:

Trộm cho rằng người đã làm tướng, thì phải tựa như mặt trời, mặt trăng, biết đến biết đi, biết nhu biết cương, biết tiến biết lùi, biết yếu biết mạnh. Bất động thì như non núi, khó lường như âm dương. Vô cùng như trời đất, lấp đầy như Thái Thương. Mênh mông như bốn biển, sáng rỡ như tam quang*. Biết trước thiên văn khi lụt, hạn, hiểu rõ địa lý nơi hiểm, bằng. Xét rõ trận thế khi bày khi biến, đoán được quân địch sở trường, sở đoản.

Than ôi! Thứ đồ vô học, nghịch lại trời xanh. Giúp phản tặc mà cướp nước, xưng đế hiệu ở Lạc Dương, dắt tàn quân nơi Tà Cốc, gặp mưa lớn Trần Thương. Thủy bộ khốn đốn, người ngựa cuống cuồng. Giáp, thác vứt bỏ đầy đồng; đao, thương quăng bừa nghẽn lối. Đô đốc lòng tan mà mật vỡ, quân tướng lủi chạy sao hoang mang. Chẳng mặt nào gặp phụ lão ở Quan Trung, còn lòng đâu thấy miếu đường nơi tướng phủ. Sử quan cầm bút để ghi chép, dân chúng mở miệng để truyền rao: Trọng Đạt nghe tin thì dè dặt, Tử Đan trông gió là hoảng hốt. Quân của ta binh mạnh mà ngựa khỏe, đại tướng quân cọp vọt với rồng bay; đạp Tần Xuyên ra bình địa, biến nước Ngụy thành gò hoang! Sách trời đã giáng, mau tới quy hàng!”.

Tào Chân đọc xong, khí hận nghẽn bụng, đến tối thì chết ở trong quân.

Tư Mã Ý dùng xe chở quân trang, sai người đưa về Lạc Dương chôn cất. Ngụy chủ nghe tin Tào Chân đã chết, liền hạ chiếu thúc Tư Mã Ý ra đánh. Ý cầm đại quân tới thách Khổng Minh ra đánh, hạ chiến thư trước một hôm. Khổng Minh nói với các tướng rằng:

– Tào Chân đã chết rồi.

Bèn phê đáp rằng: “Ngày mai giao chiến”, sai sứ đem về. Đêm ấy, Khổng Minh gọi Khương Duy, giao cho một kế, cứ làm như thế. Lại gọi Quan Hưng, dặn dò như thế như thế. Hôm sau, Khổng Minh cất hết quân ở Kì Sơn, kéo đến bờ sông Vị: một bên là sông, một bên là núi, ở giữa là đất bằng rộng rãi, thật là một chỗ chiến trường tốt! Hai quân tới gần, dùng cung nỏ bắn chặn góc trận. Ai nấy gióng trống, thổi tù. Ba hồi trống dậy đã xong, trong quân Ngụy cửa cờ mở ra, Tư Mã Ý cưỡi ngựa ra. Các tướng theo sau kéo ra. Chỉ thấy Khổng Minh ngồi chiễm chệ trên xe bốn bánh, tay vẫy quạt lông. Ý trách rằng:

– Chúa thượng ta học theo phép Nghiêu nhường cho Thuấn, đã truyền hai đời, trấn giữ Trung Nguyên. Sở dĩ để yên cho hai nước Thục, Ngô các ngươi, ấy là chủ ta nhân từ khoan hậu, sợ làm tổn thương trăm họ thôi. Ngươi chỉ là một tên nhà nông ở Nam Dương, chẳng hiểu số trời, miễn cưỡng xâm phạm, đáng lý nên diệt sạch! Nếu đổi lòng, sửa lỗi, thì nên sớm quay về, ai nấy giữ bờ cõi, để làm thành thế chân vạc, cho sinh linh khỏi đồ thán, các ngươi cũng được toàn mạng nữa.

Khổng Minh cười, nói:

– Ta nhận trọng trách gửi con của tiên đế, sao có thể không hết lòng kiệt sức để đánh giặc đây? Họ Tào các ngươi chẳng bao lâu nữa sẽ bị Hán tiêu diệt. Ông cha ngươi đều là bề tôi nhà Hán, đời đời ăn lộc nhà Hán, chẳng nghĩ đến việc báo bổ, trở lại còn giúp soán nghịch, sao lại chẳng bị tru diệt chứ?

Ý hổ thẹn mà nói rằng:

– Ta và ngươi quyết một trận thư hùng. Ngươi chớ dùng kỳ binh! Nếu ngươi thắng được, ta thề chẳng làm đại tướng! Nếu ngươi thất bại, hãy sớm về quê cũ. Ta cũng chẳng làm hại.

Khổng Minh nói:

– Ngươi hãy bày trận trước cho ta xem.

Ý trở vào trường trung quân, tay cầm cờ vàng vẫy gọi. Quân tả hữu đều chuyển động, bày thành thế trận, rồi lại lên ngựa rời trận, hỏi rằng:

– Ngươi biết thế trận của ta chăng?

Khổng Minh cười, nói:

– Mạt tướng trong quân của ta cũng có thể bày được. Đấy gọi là Hỗn nguyên nhất khí trận.

Ý nói:

– Ngươi hãy bày trận cho ta xem.

Khổng Minh quay xe vào trận, cầm quạt lông vẫy một cái. Quân lính biến thành thế trận, rồi lại ngồi xe rời trận, hỏi rằng:

– Ngươi biết trận của ta chăng?

Ý nói:

– Đấy là Bát quái trận. Sao lại không biết?

Khổng Minh nói:

– Đúng là như thế. Ngươi dám đánh trận của ta không?

Ý nói:

– Nếu đã biết được, sao lại không dám đánh?

Khổng Minh nói:

– Ngươi hãy đánh qua đây.

Tư Mã Ý về tới giữa trận mình, gọi ba tướng Đài Lăng, Trương Hổ, Nhạc Sâm, dặn dò rằng:

– Nay trận mà Khổng Minh bày bố có tám cửa: dựa theo Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai. Đấy là tám cửa. Sinh, Cảnh, Khai là ba cửa cát; Hưu, Thương, Đỗ, Tử, Kinh là năm cửa hung. Chính đông là cửa Sinh, có thể đánh; tây nam là cửa Cảnh, có thể đánh; chính bắc là cửa Khai, có thể đánh. Ba người các ngươi hãy từ cửa Sinh đánh vào, đi qua cửa Cảnh đánh ra, rồi lại từ cửa Khai đánh vào, thì trận này có thể phá. Quân Thục có thể lui rồi. Các ngươi chớ làm nhục chí khí.

Ba người nhận lệnh, Trương Hổ ở phía trước, Đái Lăng ở giữa, Nhạc Sâm ở phía sau. Ai nấy dẫn ba mươi quân kỵ, thẳng theo cửa Sinh đánh vào. Hai quân hò reo tương trợ.

Hãy nói Trương Hổ đánh vào trận Thục, chỉ thấy thế trận như bức thành liền, xung đột mà không ra nổi. Hổ vội dẫn ba mươi quân kỵ rẽ qua chân trận, theo hướng tây nam xông ra. Đái Lăng, Nhạc Sâm dẫn sáu mươi quân kỵ tinh nhuệ, ở trong trận Thục xung đột mà không ra nổi, thảy đều bị quân Thục bắn chặn. Chỉ thấy tầng tầng lớp lớp, thảy đều là cửa nẻo, chỗ nào cũng chia đông, tây, nam, bắc! Ba tướng chẳng thể giúp nhau, chỉ biết xông bừa. Chỉ thấy mây sầu mịt mịt, sương thảm mờ mờ. Tiếng hò reo nổi lên, quân Ngụy từng người đều bị trói lại, dẫn tới trung quân. Khổng Minh ngồi ở trên trướng, chỉ thấy Trương Hổ, Đái Lăng, Nhạc Sâm cùng chín mươi tên quân, thảy đều bị trói ở dưới trướng. Tả hữu thưa rằng:

– Đấy là bọn người tới đánh trận.

Khổng Minh nói:

– Ta dẫu là đã bắt được các ngươi, nhưng sao đủ cho là kỳ lạ? Ta thả cho các ngươi trở về, hãy nói với Tư Mã Ý, bảo hắn phải đọc lại binh thư, xem lại chiến sách, bấy giờ mới lại quyết thư hùng, cũng chưa muộn đâu. Tính mạng các ngươi thì đã tha, nhưng binh khí, ngựa chiến thì phải để lại.

Ba người luôn miệng vâng dạ. Khổng Minh bèn sai cởi bỏ quần áo, khôi giáp của bọn họ, sai tả hữu cởi trói cho, lấy nhọ đen bôi lên mặt rồi thả ra. Chín mươi ba người đi bộ trở về trận nhà. Tư Mã Ý trông thấy, bị một phen xấu hổ nhục nhã, bèn cả giận, ngoảnh lại bảo các tướng rằng:

– Đánh lâu như thế mà không thắng, có còn mặt mũi nào trở về nhìn các đại thần ở Trung Nguyên đây?

Liền chỉ huy ba quân, gắng sức liều chết cướp trận. Ý tự rút kiếm cầm tay, dẫn hơn trăm viên kiêu tướng, đốc thúc quân xông sang giết. Hai trận vừa mới chạm nhau, đột nhiên sau trận có tiếng trống, tù cùng thổi, tiếng hò reo vang rền. Một đám quân từ phía tây nam đánh tới. Ý chia hậu quân ra chống đỡ, thì ra là Quan Hưng. Ý lại đốc quân đánh giết. Đột nhiên quân Ngụy loạn to, chỉ thấy Khương Duy dẫn một nhánh quân ào ào đánh tới. Quân Thục ba ngả giáp công. Ý cả kinh. Lúc vội lui quân thì quân Thục đã vây tròn lại. Ý dẫn quân nhắm phía nam dốc sức liều chết xông ra. Quân Ngụy mười phần tổn thương hết sáu, bảy. Tư Mã Ý lui tới bờ nam sông Vị dựng trại, giữ chắc không ra.

Khổng Minh thu quân chiến thắng, trở về Kì Sơn. Bấy giờ Lý Nghiêm ở thành Vĩnh An sai Đô úy Cẩu An giải lương thực tới trong quân để bàn giao. Cẩu An mê rượu, giữa đường lơ là, đến nơi trễ hẹn mười ngày. An thưa rằng:

– Nhân vì Thừa tướng cùng quân Ngụy giao chiến, mỗ sợ làm mất lương thực, không dám đi sớm.

Khổng Minh cả giận, nói:

– Quân đội của ta chuyên lo lương thảo là việc lớn, nếu trễ ba ngày thì xử tội đồ; năm ngày thì xử tội chém. Nay đã trễ mất mười ngày, còn lại gì để nói?

Bèn sai tả hữu đẩy ra chém đi. Trưởng sử Dương Nghi can rằng:

– Cẩu An là người Lý Nghiêm sai phái, lại thêm tiền lương phần nhiều lấy từ Tây Xuyên, nếu giết người này, về sau chẳng ai dám vận chuyển nữa.

Khổng Minh thu nạp lời can, bèn nạt võ sĩ cởi trói, đánh tám mươi gậy rồi thả ra. Cẩu An bị trách tội, trong lòng ôm hận, suốt đêm dẫn năm sáu quân kỵ thân tín, đi thẳng tới doanh Ngụy xin hàng. Ý gọi vào. Cẩu An lạy, kể lể việc trước. Ý nói:

– Tuy là như thế, nhưng mà Khổng Minh nhiều mưu, vì thế khó mà tin. Nếu ngươi vì nước nhà mà lập một công lớn, ta bấy giờ sẽ tâu lên thiên tử, tiến cử ngươi làm Thượng tướng.

An nói:

– Nếu có việc chi, sẽ liền dốc sức.

Ý nói:

– Ngươi trở về Thành Đô, phát tán tin đồn, nói Khổng Minh có ý oán bề trên, sớm tối sẽ muốn xưng đế. Nếu Hậu chủ triệu Khổng Minh về, tức là công của ngươi rồi.

Cẩu An ưng thuận, đi thẳng về Thành Đô, gặp bọn hoạn quan, giả vờ phao tin đồn, nói Khổng Minh tự cậy công lớn, sớm tối ắt cướp nước thôi. Hoạn quan nghe thấy, cả kinh tái mặt, liền vào nội cung tâu với đế, nói rõ việc ấy. Hậu chủ kinh ngạc nói:

– Nếu như thế, phải làm sao đây?

Hoạn quan nói:

– Hãy triệu về Thành Đô, tước lấy binh quyền, để khỏi sinh phản nghịch.

Hậu chủ hạ chiếu, gọi Khổng Minh thu quân về triều. Tưởng Uyển rời ban tâu rằng:

– Thừa tướng từ khi ra quân đến nay, nhiều lần lập công lớn, vì sao lại gọi về?

Hậu chủ nói:

– Trẫm có việc cơ mật, chẳng gặp mặt thì không thể nói được. Liền sai sứ cầm cờ tiết, bưng chiếu rời cung.

Đây nói Khổng Minh ở trong trướng bàn bạc kế sách phá Ngụy. Chợt được báo có chiếu của thiên tử đến, Khổng Minh đón vào, đốt hương làm lễ xong, mở chiếu ra đọc rồi, bèn ngửa mặt nhìn trời than rằng:

– Chúa thượng tuổi nhỏ, lại có yêm hoạn nổi lên! Ta đang lúc lập công, vì cớ gì lại gọi về? Nếu chẳng nghe theo, thì là khinh chúa rồi. Nếu nghe theo mà lui binh, Kì Sơn khó chiếm lại được nữa!

Khương Duy hỏi rằng:

– Nếu đại quân lui gấp, Tư Mã Ý ắt thừa thể đuổi giết, phải làm sao đây?

Khổng Minh nói:

– Nay ta lui quân, hãy chia năm đường mà lui. Hôm lui doanh này trước. Giả như trong doanh có một ngàn quân, hãy đào hai ngàn bếp, ngày mai đào ba ngàn bếp, ngày kế đào bốn ngàn bếp. Mỗi ngày lui quân, cứ thêm bếp mà đi.

Dương Nghi nói:

– Ngày xưa Tôn Tẫn bắt Bàng Quyên, dùng phép “thêm quân giảm bếp” mà chiến thắng. Nay Thừa tướng lui quân, vì sao lại thêm bếp?

Khổng Minh nói:

– Tư Mã Ý rất giỏi dùng binh, biết ta lui quân, ắt sẽ truy đuổi. Trong lòng nghi ta sẽ có phục binh, nhất định là đến trong doanh trại cũ đếm bếp. Nếu thấy mỗi ngày đều thêm bếp, mà quân lại không rõ là lui hay không lui, thì tướng hiệu sẽ chần chừ, nghi ngờ mà không dám đuổi. Ta từ từ lui đi, tự nhiên chẳng có mối họa hao binh.

Bèn truyền lệnh lui binh.

Đây nói Tư Mã Ý đoán Cẩu An đã thi hành kế xong xuôi, chỉ đợi lúc quân Thục lui thì nhất tề đuổi giết. Đang lúc trù trừ, chợt được báo trại Thục trống không. Người ngựa đã lui rồi. Ý nói:

– Khổng Minh lắm mưu, há chịu đang thắng mà lui quân sao?

Bèn không dám khinh tiến, tự dẫn hơn trăm quân kỵ tráng sĩ, đi tới trong doanh Thục dò xét, sai quân sĩ đếm bếp xong rồi, lại trở về trại mình.

Hôm sau, lại sai quân sĩ đuổi tới trong doanh mới, đếm số rõ ràng, trở về báo rằng:

– Số bếp ở trong doanh, cứ ba phần lại tăng thêm một phần.

Tư Mã Ý bảo với các tướng rằng:

– Ta đoán Khổng Minh lắm mưu, nay quả nhiên học theo phép giảm bếp của Tôn Tử, mỗi ngày thêm quân, tăng bếp, khiến ta không nghi*. Nếu ta truy đuổi, ắt gặp cái họa Mã Lăng của Bàng Quyên rồi. Chi bằng tạm lui, rồi mưu đồ kế hay.

Mọi người đều phục. Thế là Tư Mã Ý quay quân về, không đuổi. Nhân thế Khổng Minh chẳng mất một người nào, nhắm hướng Thành Đô mà đi. Về sau dân chúng ở cửa xuyên tới báo với Tư Mã Ý, nói lúc Khổng Minh lui quân, chẳng thấy thêm quân, chỉ thấy tăng bếp. Ý hối hận không kịp, ngửa mặt nhìn trời than dài rằng:

– Ngày trước lúc hắn quay về phía tây*, cũng chẳng khác hôm nay. Khổng Minh lui quân, trở lại còn tăng thêm bếp, học theo phép của Ngu Hủ*, gạt được ta rồi! Mưu lược của Khổng Minh, ta không sánh được!

Bèn dẫn đại quân trở về Lạc Dương. Khổng Minh về tới Thành Đô, triều kiến Hậu chủ. Chưa biết cuối cùng sẽ ra sao? Hãy xem hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XX

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XXI

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XXI

201. Gia Cát Lượng năm lần ra Kì Sơn.

202. Đường Mộc Môn, nỏ bắn Trương Cáp.

203. Gia Cát Lượng sáu lần ra Kì Sơn.

204. Khổng Minh chế trâu gỗ, ngựa máy.

205. Khổng Minh hỏa thiêu trại Mộc Sách.

206. Khổng Minh đêm thu tế Bắc Đẩu.

207. Khổng Minh gió thu Ngũ Trương Nguyên.

208. Gia Cát chết đuổi Trọng Đạt sống.

209. Vũ hầu di kế chém Ngụy Diên.

210. Ngụy bẻ bàn Thừa Lộ ở Trường An.

201. GIA CÁT LƯỢNG NĂM LẦN RA KÌ SƠN

Đây nói Gia Cát Lượng dùng phép “giảm quân thêm bếp”, lui binh về Hán Trung. Tư Mã Ý sợ có phục binh, không dám truy đuổi, cũng thu quân về Trường An. Vì thế quân Thục chẳng mất một người nào. Khổng Minh thưởng lớn cho ba quân xong xuôi, trở về đến Thành Đô, vào gặp Hậu chủ, tâu rằng:

– Lão thần đã ra được Kì Sơn, định lấy Trường An, chợt nhận được chiếu triệu hồi của bệ hạ. Có việc lớn gì?

Hậu chủ nói:

– Trẫm đã lâu không thấy mặt Thừa tướng, trong lòng rất là buồn nhớ, bởi thế mới ban chiếu gọi về, chứ chẳng có việc gì khác.

Khổng Minh nói:

– Đấy chẳng phải thật lòng của bệ hạ, ắt là có loạn thần nói thần có ý soán nghịch đây.

Hậu chủ chẳng biết đáp làm sao. Khổng Minh nói:

– Nếu bên trong có kẻ gian tà, thần sao có thể đánh giặc được?

Hậu chủ nói:

– Thảy đều là do hoạn quan nói, bảo gọi Thừa tướng trở về. Hôm nay trẫm mới khai thông chỗ bế tắc, hối hận chẳng kịp rồi!

Khổng Minh bèn gọi bọn hoạn quan đến hỏi, mới biết là do Cẩu An, kíp sai người đi bắt, thì đã đi đầu hàng Ngụy rồi. Khổng Minh liền tâu xin giết hoạn quan đi, những kẻ còn lại thì phế chức đuổi ra ngoài, lại rất trách bọn Tưởng Uyển, Phí Y rằng:

– Gian thần ở trước mặt thiên tử hại ta. Các ngươi vì sao không can gián?

Hai người thưa rằng:

– Lời gièm ấy chúng tôi thực chẳng biết.

Khổng Minh bèn lạy chào Hậu chủ, quay lại Hán Trung, một mặt gửi hịch văn sai Lý Nghiêm chu cấp lương thảo, chuyển đến trước trận tiền. Khổng Minh lại bàn việc xuất sư. Dương Nghi nói:

– Lần trước hàng binh, quân sĩ nhiều người có lòng oán, chi bằng chia thành hai phiên, lấy ba tháng làm kỳ hạn. Nếu như có hai mươi vạn quân, chỉ dẫn mười vạn ra Kì Sơn, trú lại ba tháng, rồi sai mười vạn quân kia đến thay, cứ tuần tự luân chuyển, như mặt trời lặn thì mặt trăng lên, mặt trăng tàn thì mặt trời mọc. Nếu như thế thì quân Thục chẳng mỏi mệt, rồi sau từ từ tiến lên. Trung Nguyên có thể mưu đồ rồi. Đấy là việc lớn nặng nề, chẳng phải chuyện một sớm một chiều. Nếu Thừa tướng làm theo, thì có thể dùng làm kế lâu dài.

Khổng Minh cười, nói:

– Lời ngươi chính hợp ý ta.

Liền chia quân thành hai phiên, kỳ hạn một trăm ngày, thay nhau luân chuyển, ai trễ ba ngày thì đánh năm mươi gậy, trễ năm ngày thì đánh một trăm gậy, trễ mười ngày thì xử tử.

Bấy giờ là năm Kiến Hưng thứ chín [231], mùa xuân, tháng hai, ngày thượng tuần, Khổng Minh dẫn một nửa người ngựa ra quân. Năm Thái Hòa thứ năm nhà Ngụy [231], Ngụy chủ Tào Duệ lên điện. Cận thần tâu rằng:

– Biên cương báo gấp, Khổng Minh của Tây Thục lại cướp Trung Nguyên.

Duệ vội triệu Tư Mã Ý, nói:

– Biên đình lại báo Khổng Minh vào cướp. Khanh nhiều lần ra Quan Ngoại ngăn địch, mà chưa quét sạch. Ngày nay phải làm thế nào?

Ý tâu rằng:

– Nay Tử Đan đã chết. Bọn thần sẽ dốc cạn sức quét sạch giặc cướp để báo đáp bệ hạ. Nếu chẳng quét sạch, thần sẽ chịu chết vạn lần!

Duệ cả mừng, bày tiệc khoản đãi. Hôm sau, lại được báo quân Thục cướp rất gấp. Duệ liền bày loan giá, tiễn Tư Mã Ý rời thành. Ý từ biệt đế, đi thẳng tới Trường An, đại hội người ngựa các ngả, bàn kế sách phá quân Thục. Đại tiên phong Trương Cáp nói:

– Tôi nguyện dẫn một cánh quân đi giữ Ung, Mi, để cự quân Thục, nếu có sai sót thì chém ngay.

Ý ngăn cản, nói:

– Ta đã xem khắp các tướng, chỉ mỗi một mình công là có thể đi đầu phá địch. Nếu giữ Ung, Mi thì chẳng phải là trách nhiệm của đại tướng rồi. Ta và công đều nuôi chí báo quốc. Công chịu làm tiên phong chăng?

Cáp cả mừng, nói:

– Tôi vốn ôm trung nghĩa, muốn hết lòng báo quốc, mà tiếc thay chưa gặp được chủ. Nay Đô đốc đã ủy thác cho chức vụ nặng nề, tuy vạn chết cũng chẳng từ!

Ý nói:

– Thiên tử tận tình ủy thác cho ta. Ta muốn dựa vào công để cùng làm việc lớn, bởi thế mới ủy thác cho chức vụ nặng.

Cáp mừng, nói:

– Xin nghe theo mệnh lệnh!

Thế là Tư Mã Ý sai Trương Cáp làm Đại tiên phong, Tổng đốc sáu quân; lại sai Quách Hoài giữ các quận Lũng Tây. Các tướng còn lại ai nấy chia đường mà tiến.

Đây nói Khổng Minh dẫn đại quân nhắm Kì Sơn tiến lên. Tiền bộ Tiên phong là Vương Bình, Trương Nghi đi thẳng ra Trần Thương, vượt qua Kiếm Quan, theo Tản Quan nhằm hướng Tà Cốc mà đi. Tư Mã Ý cũng đang quân rời cửa quan. Trương Cáp quay lại hỏi rằng:

– Nay Khổng Minh xua quân ruổi dài, lại ra Kì Sơn, sẽ làm thế nào?

Ý nói:

– Người này nhất định sẽ cắt tiểu mạch ở Lũng Tây, để trang trải quân lương. Người hãy kết doanh trại để giữ Kì Sơn. Ta cùng Quách Hoài tuần tiễu các quận Thiên Thủy, để phòng quận Thục cắt lúa mạch.

Nói xong, bèn để lại bốn vạn, sai Cáp giữ Kì Sơn. Ý dẫn đại quân nhắm Lũng Tây mà đi.

Bấy giờ quân Ngụy thảy đều kéo ra Kì Sơn, đóng doanh xong xuôi. Khổng Minh theo sau cũng đã đến, thấy bờ sông Vị có quân Ngụy phòng bị, bèn bảo với các tướng rằng:

– Đấy chắc là Tư Mã Ý. Trước mắt trong doanh thiếu lương, chỗ Lý Nghiêm đốc thúc đã lâu, mà chưa thấy chở đến. Ta đoán lúa mạch ở Lũng Thượng đã chín. Ta sẽ bí mật dẫn quan đến cắt, chỉ để bốn tướng Vương Bình, Trương Nghi, Ngô Ý, Ngô Ban giữ doanh trại Kì Sơn.

Khổng Minh bèn tự dẫn Ngụy Diên, Khương Duy và các tướng đi tới Xỉ Thành*. Thái thú thành ấy vốn biết Khổng Minh, vội vàng mở toang của thành mà xin hàng. Khổng Minh hỏi rằng:

– Hiện nay lúa mạch ở chỗ nào đã chín?

Thái thú thưa rằng:

– Lũng Thượng lúa mạch chín, chỉ có trước mặt là tốt nhất.

Khổng Minh để Trương Dực, Mã Trung giữ Xỉ Thành, tự dẫn các tướng cùng ba quân lớn nhỏ, nhắm Lũng Thượng mà kéo đến. Tiền quân báo về, nói Tư Mã Ý đã dẫn quan đến đó. Khổng Minh kinh ngạc, nói:

– Người này đã tính trước, biết được ta đến cắt lúa mạch!

Liền tắm gội, thay áo, sai quân sĩ đẩy tới một đoàn ba cỗ xe bốn bánh tới, trên xe đều trang hoàng giống hệt nhau. Xe ấy là do Khổng Minh đã chế tạo trước ở trong Thục. Khổng Minh sai Khương Duy dẫn một ngàn quân bảo vệ xe, năm trăm quân gióng trống, mai phục ở phía sau Thượng Khuê*; Mã Đại ở bên trái, Ngụy Diên ở bên phải, ai nấy dẫn một ngàn quân bảo vệ xe, năm trăm quân gióng trống. Mỗi một cỗ xe dùng hai mươi bốn người, mặc áo đen, đi chân không, xõa tóc, đeo kiếm, xúm ở hai bên xe. Một người đi trước mặt, cầm cờ đen vẽ Thất tinh, cứ làm như thế. Ba người nhận kế, dẫn quân đẩy xe mà đi. Khổng Minh lại sai ba vạn quân đều cầm lưỡi liềm, thừng buộc, chờ gặt lúa mạch. Lại tuyển hai mươi bốn binh sĩ tinh tráng. Ai nấy đều mặc đồ đen, xõa tóc, đi chân không, xúm quanh xe bốn bánh, làm Ủng Xa sứ; sai Quan Hưng ăn mặc giả dạng như Thiên Bồng, tay cầm phướn đen vẽ Thất tinh, đi bộ ở trước xe. Khổng Minh ngồi chiễm chệ trên xe, nhắm hướng doanh Ngụy mà đi.

Bọn quân do thám trông thấy thì cả kinh, lại không biết là người hay là quỷ, hỏa tốc báo cho Tư Mã Ý. Ý tự rời doanh xem xét, chỉ thấy Khổng Minh đội mũ cài trâm, mình mặc áo hạc, tay vẫy quạt lông, ngồi chiễm chệ trên xe bốn bánh. Hai bên có hai mươi bốn người đẩy xe, thảy đều xõa tóc, chống kiếm. Trước mặt có một người tay cầm phướn đen, ẩn hiện như là thiên thần. Ý nổi giận, nói:

– Đấy lại là Khổng Minh tác quái!

Bèn phái hai ngàn người ngựa, dặn dò rằng:

– Các ngươi đuổi riết, hãy bắt cả người lẫn xe đem tới đây!

Quân Ngụy nhất tề đuổi theo. Khổng Minh thấy quân Ngụy đuổi tới, liền sai lui xe về, đi thẳng vào doanh Thục, cứ chậm rãi mà đi. Quân Ngụy thảy đều giục ngựa đuổi theo, chỉ thấy gió âm ào ào, mù lạnh mờ mịt. Dốc hết sức đuổi được một đoạn, mà chẳng đuổi kịp, ai cũng cả kinh. Thảy đều gò ngựa lại, nói rằng:

– Kỳ quái! Kỳ quái! Bọn ta đuổi đã ba mươi dặm, chỉ thấy ở trước mặt, mà đuổi theo không kịp, đấy là sao vậy?

Khổng Minh thấy quân chẳng đuổi nữa, lại sai quay xe lại, khiêu chọc quân Ngụy, rồi đẩy xe quay đi. Tư Mã Ý từ phía sau đuổi tới, truyền lệnh rằng:

– Khổng Minh giỏi dùng Bát trận độn giáp, có thể xua thần Lục Đinh, Lục Giáp, cũng có thể hô mưa gọi gió, xoay chuyển càn khôn. Đấy là phép độn địa trong Lục Giáp thiên thư đó. Các quân chẳng nên truy đuổi!

Lúc Ý vội thu quân lui thì bên trái đã có trống trận vang rền, một đám quân đánh tới. Ý sai quân lính chống cự, chỉ thấy đội quân Thục hai mươi bốn người, xõa tóc, cầm kiếm, mặc áo đen, đi chân không, đẩy một cỗ xe bốn bánh ra. Khổng Minh ngồi chiêm chệ trên xe, khăn lượt, áo hạc, tay vẫy quạt lông. Ý cả kinh, nói:

– Ban nãy chiếc xe kia có Khổng Minh ngồi. Đuổi được năm mươi dặm, vì sao chỗ này lại có Khổng Minh? Quái lạ thay!

Nói chưa dứt, bên phải lại có tiếng trống trận rền vang, lại có một đám quân đánh đến. Chỉ thấy trong quân đẩy ra một cỗ xe bốn bánh. Trên xe cũng có Khổng Minh, hai bên cũng có hai mươi bốn người áo đen, xõa tóc, cầm kiếm, đẩy xe kéo đến. Ý trong lòng nghi lắm, ngoảnh lại bảo các tướng rằng:

– Đây chắc là thần binh!

Các quân trong lòng đại loạn. Quân Ngụy vì thế mà không dám giao chiến, tự bỏ chạy. Đang đi trên đường, đột nhiên tiếng trống nổi to, lại có một cánh quân đánh tới. Ý đưa mắt nhìn, lại thấy một cỗ xe bốn bánh. Khổng Minh ngồi chiễm chệ trên đó. Trái phải trước sau đều có những kẻ đẩy xe giống như trước. Quân Ngụy chẳng ai không khiếp hãi, quá nửa đều muốn chạy thoát thân. Tư Mã Ý vừa không biết là người hay là quỷ, lại chẳng biết quân Thục nhiều hay ít, mười phần kinh sợ, vì thế dẫn quân chạy vào Thượng Khuê, đóng cửa không ra. Bấy giờ Khổng Minh đã sớm sai ba vạn tinh binh cắt sạch tiểu mạch ở Lũng Thượng, chuyển về Xỉ Thành để đập, phơi.

Tư Mã Ý ở trong thành Thượng Khuê, ba ngày không dám rời thành. Về sau thấy quân Thục đã lui, mới dám sai quân ra thăm dò. Quân lính bắt được một người ở trên đường, đem tới gặp Ý. Ý hỏi han. Người đó thưa rằng:

– Mỗ là người gặt lúa mạch, vì để ngựa chạy mất, nên bị bắt tới đây.

Ý nói:

– Hôm trước là thứ quân gì?

Đáp rằng:

– Ba ngả phục binh, thảy đều không phải là Gia Cát Thừa tướng, mà là Khương Duy, Mã Đại, Ngụy Diên đó. Mỗi lộ chỉ có một ngàn quân bảo vệ xe, năm trăm quân gióng trống, chỉ có người trên xe tới dụ trước trận là Gia Cát thôi.

Ý ngửa mặt nhìn trời, than rằng:

– Khổng Minh có cơ mưu xuất quỷ nhập thần!

Chợt được báo Phó đô đốc Quách Hoài vào gặp. Ý đón vào. Làm lễ xong Hoài nói:

– Tôi nghe nói quân Thục không nhiều, hiện đang ở Xỉ Thành đập lúa mạch, có thể tiến đánh.

Ý nói hết việc trước. Hoài cười, nói:

– Chỉ gạt được một lúc, nay đã hiểu cách phá, thì sao đáng nói đây? Tôi dẫn một cánh quân đánh phía sau chúng. Công dẫn một cánh quân đánh trước mặt. Có thể phá được Xỉ Thành, bắt được Khổng Minh rồi!

Ý nghe theo, bèn chia quân hai ngả kéo đến.

Đây nói Khổng Minh dẫn quân ở Xỉ Thành đập lúa mạch, chợt gọi các tướng tới nghe lệnh, nói:

– Đêm nay Tư Mã Ý ắt tới đánh thành. Ta đoán ruộng mạch ở phía đông, tây Xỉ Thành đều có thể phục binh. Ai dám đi chiếm?

Bốn tướng Khương Duy, Ngụy Diên, Mã Trung, Mã Đại bước ra nói:

– Bọn mỗ nguyện đi.

Khổng Minh cả mừng, bèn bảo với Khương Duy, Ngụy Diên rằng:

– Hai người các ngươi ai nấy dẫn năm ngàn quân, phục ở hai chỗ đông nam, tây bắc.

Lại gọi Mã Đại, Mã Trung, nói:

– Hai người các ngươi ai nấy dẫn năm ngàn quân, phục ở hai chỗ đông bắc, tây nam. Hễ nghe tiếng pháo nổ, thì bốn góc cùng đánh ra.

Bốn tướng nhận kế, dẫn binh ra đi. Khổng Minh tự dẫn hơn trăm người. Ai nấy cầm hỏa pháo rời thành, phục ở trong ruộng mạch.

Đây nói Tư Mã Ý dẫn binh đi thẳng tới dưới chân Xỉ Thành, ngày đã tối đen, bèn bảo với các tướng rằng:

Nếu tiến quân ban ngày, trong thành ắt có chuẩn bị. Đêm nay tiến công, ắt chẳng đề phòng. Thành thấp, hào nông, có thể công đánh.

Bèn đóng đồn ở ngoài thành. Vào lúc canh một, Quách Hoài dẫn binh kéo đến. Hai bên ước hẹn cùng xông lên, vây chặt như cái thùng sắt. Hai người Ý, Hoài truyền lệnh đánh thành. Trên thành vạn cây nỏ cùng bắn. Tên, đá như mưa. Quân Ngụy không dám tiến lên. Đột nhiên trong quân Ngụy có pháo truyền tin nổ luôn tiếng. Ba quân hoảng loạn lắm, lại không biết quân ở đâu kéo đến. Lúc Hoài sai người tới ruộng mạch lục soát, thì bốn góc đều có ánh lửa ngất trời, tiếng hò reo nổi to. Bốn lộ quân Thục nhất tề xông lên. Bốn cửa Xỉ Thành mở toang, quân trong thành đánh ra. Nội ứng ngoại hợp, đánh to một trận; giết đến nỗi thây nằm đầy đồng, máu chảy thành sông. Tư Mã Ý vội dẫn tàn quân, gắng sức liều chết xông ra vòng vây, chiếm cứ đầu núi. Quách Hoài cũng dẫn bại binh, chạy thẳng tới sau núi đóng lại. Khổng Minh vào thành, sai bốn tướng đóng doanh ở bốn góc. Quách Hoài tới thưa với Tư Mã Ý rằng:

– Nay cùng với quân Thục giằng co đã lâu, chẳng có kế sách gì để lui. Trước mắt lại bị đánh bại một trận, thương tổn hơn ba ngàn người. Nếu chẳng sớm mưu đồ, ngày sau khó đẩy lui.

Ý nói:

– Phải làm thế nào?

Hoài nói:

– Hãy phát hịch văn, điều người ngựa các xứ Ung, Lương, chung sức quét diệt. Tôi dẫn một cánh quân tập kích Kiếm Các, chặn đường về của quân Thục. Khổng Minh tự nhiên sẽ hoảng lên thôi. Bấy giờ việc lớn có thể thành rồi.

Ý nghe theo, bèn phát hịch văn, điều quân mã các quận ở Ung, Lương đến. Đại tướng Tôn Lễ vào gặp Tư Mã Ý. Ý bèn sai Tôn Lễ ước hẹn với Quách Hoài đi tập kích Kiếm Các.

Đây nói Khổng Minh ở tại Xỉ Thành, cầm cự đã lâu, không thấy quân Ngụy ra đánh, bèn sai Ngụy Diên, Khương Duy vào thành nghe lệnh, nói:

– Nay quân Ngụy giữ chỗ núi hiểm, không cùng giao chiến, một là đoán ta hết lúa mạch, không có lương; hai là dẫn binh đi tập kích lấy Kiếm Các, chặn đường lương thực của ta. Hai người các ngươi ai nấy dẫn một vạn binh, đi trước giữ chỗ hiểm yếu. Nếu quân Ngụy thấy có chuẩn bị, tự nhiên sẽ lui thôi.

Hai người Diên, Duy dẫn quân ra đi. Trưởng sử Dương Nghi vào trướng thưa rằng:

– Ngày trước Thừa tướng sai đại quân một trăm ngày đổi một lần, nay đã đến hẹn. Quân Hán Trung đã ra cửa Xuyên. Công văn đã được gửi đến, chỉ đợi họp binh thay phiên. Hiện còn tám vạn quân, trong đó có bốn vạn đã đến hạn đổi.

Khổng Minh nói:

– Nếu lúc trước đã có lệnh, thì hãy cho làm gấp.

Quân lính nghe lệnh, toan thu dọn lên đường. Chợt được báo Tôn Lễ dẫn hai mươi vạn quân mã các xứ Ung, Lương đến trợ chiến, đi tập kích Kiếm Các; Tư Mã Ý dẫn quân tới đánh Xỉ Thành. Quân Thục nhớ nhà, chẳng ai không kinh hãi. Dương Nghi vào thưa với Khổng Minh rằng:

– Quân Ngụy tới đây rất gấp. Thừa tướng hãy đem quân sĩ tới kỳ thay đổi tạm lưu lại để lui quân địch, đợi quân tới thay đã đến doanh trại, thì mới cho thay phiên về.

Khổng Minh nói:

– Không được. Ta dùng quân, sai tướng, lấy chữ tín làm gốc. Ta dầu thủ thắng nhưng sẽ mất chữ tín với mọi người rồi! Quân Thục ai được cho đi thì hãy chuẩn bị về nhà. Cha mẹ vợ con họ dựa cửa đếm ngày mà ngóng đợi. Nay ta dù có nạn lớn, quyết chẳng giữ họ, để tròn chữ tín.

Liền truyền lệnh, sai những quân lính được về hãy đi ngay hôm ấy. Quân lính nghe thấy, chẳng ai không thán phục, thảy đều hô lớn rằng:

– Thừa tướng ban ơn như thế với chúng tôi. Bọn tôi nguyện tạm không về. Ai nấy liều một mạng, để giết quân Ngụy, báo ơn lớn của Thừa tướng. Tuy vạn chết cũng không từ!

Khổng Minh nói:

– Các ngươi thảy đều là người đáng được về nhà, há có thể giữ lại đây sao?

Các quân đều muốn ra đánh, chẳng mong về nhà. Khổng Minh mừng rỡ, nói:

– Các ngươi đã muốn cùng ta ra đánh, thì hãy rời thành lập doanh, đợi quân Ngụy đến, chẳng cho chúng lấy hơi, gấp gấp đánh chúng. Đấy là phép lấy nhàn đợi mệt.

Bốn vạn quân ấy ai nấy đều cầm binh khí, hoan hỉ rời thành, bày trận để đợi. Chưa biết thắng bại ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

202. ĐƯỜNG MỘC MÔN, NỎ BẮN TRƯƠNG CÁP

Đây nói Khổng Minh dùng tín nghĩa khích lệ ba quân. Mọi người đều cảm động ơn đức, phấn chấn liều chết báo đáp. Quân Thục đang nghiến răng mà đợi. Người ngựa Tây Lương gấp đường kéo tới, chạy đến nỗi người mỏi ngựa mệt, mới vừa định đóng doanh nghỉ ngơi, đã bị quân Thục cùng ùa tới. Người mạnh ngựa khỏe, tướng dũng quân kiêu, lấy một địch mười. Giết đến nỗi quân Ung, Lương thây nằm đầy động, máu chảy thành sông. Những kẻ còn lại đều chạy trốn. Khổng Minh rời thành, tụ họp quân đắc thắng, vào thành khen thưởng. Chợt được báo Lý Nghiêm ở Vĩnh An có thư báo gấp. Khổng Minh cả kinh, bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Gần đây nghe nói Đông Ngô sai người vào Lạc Dương, liên hòa với Ngụy chủ. Ngụy sai Ngô lấy Thục. May là Ngô chưa cất quân. Nay Nghiêm dò thám được tin tức, cúi mong Thừa tướng mưu sâu nghĩ xa, sớm bày kế hay. Nhất định chớ khinh thường!”.

Khổng Minh rất là kinh hoàng, nghi ngờ, bèn họp các tướng, nói:

– Nếu Lục Tốn của Đông Ngô cất quân cướp Thục, thì ai dám đối địch? Ta phải cấp tốc trở về.

Liền truyền lệnh, dạy rằng:

– Người ngựa trong trại lớn Kì Sơn, hãy tạm lui về Tây Xuyên. Tư Mã Ý biết quân ta ở đây, ắt chẳng đuổi theo.

Đây nói Vương Bình, Trương Nghi, Ngô Ban, Ngô Ý chia quân hai ngả, từ từ lui vào Tây Xuyên.

Đây nói Trương Cáp thấy quân Thục lui đi, sợ có kế sách, không dám đuổi theo, bèn dẫn quân tới Xỉ Thành gặp Tư Mã Ý, nói:

– Nay quân Thục đã lui đi, chẳng biết là ý gì?

Ý nói:

– Khổng Minh rất nhiều quỷ kế, há có thể chống cự? Chi bằng giữ chắc, đợi hắn hết lương, tự nhiên lui thôi.

Cáp nói:

– Đô đốc vì cớ gì mà sợ quân Thục như cọp dữ vậy? Sẽ khiến người trong thiên hạ chê cười thôi!

Ý nói:

– Binh pháp nói: “Giỏi đánh không bằng giỏi thủ”. Nay Khổng Minh lương ít, lợi ở đánh gấp. Ta giữ chắc không ra. Hắn nếu hết lương, tự nhiên sinh biến thôi.

Đại tướng Ngụy Bình bước ra nói:

– Quân Thục nhổ doanh trại ở Kì Sơn, ắt là quay về rồi, có thể đánh đi.

Ý cố chấp không theo.

Đây nói Khổng Minh biết quân ở Kì Sơn đã quay về, liền gọi Dương Nghi, Mã Trung vào trướng, phát cho một kế, nói:

– Hai người các ngươi dẫn một vạn tay nỏ đi trước, tới mai phục ở hai bên đường Mộc Môn tại Kiếm Các. Nếu quân Ngụy đuổi tới, nghe tiếng pháo nổ, thì mau đẩy gỗ, đá xuống, chặn đường của chúng. Hai đầu cùng bắn.

Hai người dẫn binh đi rồi, lại gọi Ngụy Diên, Quan Hưng dẫn binh đoạn hậu. Trên thành bốn mặt cắm đầy cờ xí, trong thành thì chất nhiều đống củi có hỗn loạn, giả vờ đốt cho bốc khói, lửa. Thế là quân Thục nhắm đường Mộc Môn rút đi cả. Quân tuần thám trong doanh Ngụy tới báo với Tư Mã Ý rằng:

– Đại đội của quân Thục đã lui đi rồi, chỉ không biết trong thành còn lại bao nhiêu quân.

Ý tự đi xem xét, thấy trên thành cắm cờ, trong thành có khói bốc. Ý cười, nói:

– Đó là thành trống.

Sai người đi do thám, quả đúng là thành trống. Ý cả mừng, nói:

– Khổng Minh chuyện này rời đi, ắt là có tin tức về Đông Ngô rồi. Ai dám đuổi theo?

Đại tiên phong Trương Cáp nói:

– Tôi nguyện đi đuổi.

Ý ngăn lại, nói:

– Công tính tình nóng vội, không thể đi được.

Cáp nói:

– Lúc Đô đốc ra cửa quan, sai tôi làm chức Đại tiên phong. Ngày nay chính là lúc lập được đại công, lại không dùng tôi, là sao?

Ý nói:

– Nay hợp với lời binh pháp nói: “Quân quay về chớ đuổi sát, giặc cùng đường chớ truy bức”. Nay quân Thục lui gấp. Chỗ hiểm trở chắc có mai phục. Cần phải mười phần xét kỹ, rồi mới đuổi được.

Cáp nói:

– Tôi đã biết rồi, chẳng cần lo lắng.

Ý nói:

– Công một mực muốn đi, về sau chớ hối hận.

Cáp nói:

– Đại trượng phu xả thân báo quốc, tuy vạn chết cũng không hận!

Ý nói:

– Chi bằng hãy ủy thác cho tướng khác truy đuổi?

Cáp nói:

– Sao lại nói như thế?

Ý nói:

– Công tính như lửa bốc, chẳng thể nhẫn nại, sợ trúng kế của Khổng Minh. Nay nếu công đi, hối hận chẳng kịp đâu!

Cáp lớn tiếng nói:

– Hiếu thì phải vắt kiệt sức, trung ắt phải dốc tính mạng, có gì hối hận đây?

Ý nói:

– Công đã kiên quyết muốn đi, hãy dẫn năm ngàn quân đi trước, sai Giả Tự, Ngụy Bình cùng dẫn hai vạn quân bộ, kỵ đi sau, để đề phòng mai phục. Ta cũng sẽ dẫn ba ngàn quân đi theo tiếp ứng.

Đây nói Trương Cáp dẫn quân hỏa tốc đuổi theo. Đi được hơn ba mươi dặm, đột nhiên sau lưng có một tiếng hò reo nổi lên, bên trong rừng cây có một đám quân kéo ra. Kẻ đi đầu là đại tướng, cầm ngang đao, gò ngựa, kêu lớn rằng:

– Tướng giặc dẫn binh đi đâu?

Cáp quay ngựa lại nhìn, thì ra là Ngụy Diên. Cáp cả giận, vỗ ngựa tới giao tranh. Chưa được mười hiệp, Diên giả thua bỏ chạy. Cáp lại đuổi theo chừng hơn ba mươi dặm, gò ngựa lại, xem xét bốn bên, chẳng hề có phục binh, lại giục ngựa đuổi theo. Vừa mới rẽ qua dốc núi, chợt tiếng hò reo nổi to, một đám quân kéo ra. Kẻ đi đầu là đại tướng Quan Hưng. Hưng cầm ngang đao, gò ngựa, kêu lớn rằng:

– Trương Cáp chớ đuổi! Có ta ở đây!

Cáp liền vỗ ngựa tới giao tranh. Chưa được mười hiệp, Hưng quay ngựa chạy luôn. Cáp đuổi theo sau lưng. Đuổi đến một khu rừng dày đặc, Cáp trong lòng nghi có phục binh, bèn sai người đi dò thám, chẳng hề có mai phục, lại yên tâm đuổi theo. Chẳng dè Ngụy Diên đã lẻn đến trước mặt, lại cùng Cáp đánh thêm hơn mười hiệp. Diên lại thua chạy. Cáp phẫn nộ đuổi theo, lại bị Quan Hưng xông đến trước mặt, chặn mất đường đi. Cáp cả giận, vỗ ngựa giao tranh. Đánh được mười hiệp, quân Thục thảy đều vứt bỏ đồ đạc, vải vóc, nghẽn kín đường đi. Quân Ngụy đều xuống ngựa giành nhau lấy. Hai tướng Diên, Hưng thay nhau giao chiến. Trương Cáp liều chết đuổi theo. Xem chừng sắc trời đã tối, đuổi đến cửa đường Mộc Môn. Quân Ngụy ai nấy đều nhặt lấy tiền của, chẳng ai có lòng đánh. Ngụy Diên quay ngựa trở lại, mắng lớn rằng:

– Ngươi là nghịch tặc! Ta là danh tướng nhà Hán. Ta chẳng chống cự ngươi. Ngươi lại chỉ muốn đuổi theo. Nay ta và ngươi quyết một trận tử chiến!

Cáp mười phần cả giận, vung thương, giục ngựa, chạy thẳng tới bắt Ngụy Diên. Diên huơ đao tới nghênh chiến. Đánh chưa được mười hiệp, Diên vứt hết áo giáp, mũ khôi, binh khí, chỉ biết dẫn bại binh nhắm đường Mộc Môn mà chạy vào. Trương Cáp giết đến mức bản tính trỗi lên, lại thấy Ngụy Diên chẳng kể đến khôi giáp, binh khí, thua to mà chạy. Cáp phẫn hận đuổi theo. Đang lúc rượt đuổi, đột nhiên một tiếng pháo nổ, quân Ngụy ở sau lưng kêu rằng:

– Trương tướng quân chớ có đuổi nữa! Hắn đã đi xa rồi!

Cáp vốn tính nóng nảy, hung bạo, chỉ muốn truy đuổi. Bấy giờ sắc trời đã tối đen. Lại có một tiếng pháo nổ. Trên núi ánh lửa ngất trời, đá lớn, gỗ tạp bị đẩy ùa xuống, ngăn mất đường đi. Cáp cả kinh, nói:

– Lỡ trúng kế rồi!

Lúc vội quay ngựa lại, thì sau lưng sớm đã bị gỗ đá lấp đầy đường về, ở giữa chỉ có một khoảng đất trống, hai bên đều là vách cao chót vót. Cáp hết đường tiến lui. Chợt một tràng mõ vang lên, hai bên vạn chiếc nỏ cùng bắn, khiến Trương Cáp và hơn trăm bộ tướng thảy đều bị bắn chết ở trong đường Mộc Môn. Về sau sử quan có thơ rằng:

Gia Cát bày mưu lén học Tôn

Vạn tay nỏ giấu, tựa mây dồn

Mã Lăng ngày ấy Bàng Quyên chết

Trương Cáp hôm nay tử Mộc Môn.

Lại có thơ rằng:

Tay nỏ cùng bay vạn ánh sao

Mộc Môn đường ấy bắn anh hùng

Đến nay lính Ngụy vương hồn phách

Nghe tiếng quân sư vẫn sợ nao.

Đây nói Trương Cáp đã chết, quân Ngụy đuổi theo sau, thấy đường sá tắc nghẽn, thì đã biết là Trương Cáp trúng kế. Lúc các quân vội quay ngựa về thì chỉ nghe trên đầu núi có tiếng kêu to rằng:

– Gia Cát Thừa tướng ở đây!

Các quân ngửa mặt trông, chỉ thấy Khổng Minh đứng trong ánh lửa, lấy quạt lông trỏ quân lính mà nói rằng:

– Hôm nay ta vây trường săn, muốn bắn con ngựa, mà lỡ trúng một con chương*. Các người ai nấy hãy yên tâm mà đi, trở về thưa lại với Trọng Đạt, sớm muộn ắt bị ta bắt thôi.

Quân Ngụy trở về gặp Tư Mã Ý, thưa rõ việc ấy. Ý bi thương không dứt, ngửa mặt lên trời than rằng:

– Trương Tuấn Nghĩa bỏ mạng, là lỗi của ta đó!

Bèn thu quân về Lạc Dương. Ngụy chủ nghe tin, khóc lớn không dứt. Các quan phải ba lần khuyên giải, bấy giờ mới nguôi. Duệ nói:

– Tây Thục chưa bình, mà lương tướng đã mất trước, phải làm sao đây?

Quần thần khóc, tâu rằng:

– Trương Cáp có tài rường cột, ngày nay đã chết. Nước nhà gãy mất rường cột rồi!

Chợt Gián nghị Đại phu Tân Bì nạt đi, nói:

– Đó là lời lẽ gì? Ngày xưa vào thời Kiến An, thảy đều nói: “Thiên hạ chẳng thể không có Ngụy Tổ”, đến lúc băng hà, lại truyền ngôi vị cho Văn hoàng đế. Bấy giờ lại nói: “Không thể một ngày không có Văn hoàng đế”. Kịp đến khi Văn hoàng đế giá băng, ngày nay bệ hạ long hưng. Trung Quốc văn võ nhiều như mưa, có thiếu gì một Trương Cáp chứ?

Các quan im lìm không nói. Duệ nói:

– Lời của Tân gián nghị phải lắm.

Thế là sai người đi đường Mộc Môn nhặt thây Trương Cáp, chôn cất tử tế.

Đây nói Khổng Minh vào Hán Trung, toan về Thành Đô gặp Hậu chủ. Lý Nghiêm sớm đã tậu xằng với Hậu chủ rằng:

– Lương thảo cho quân sĩ đã chuẩn bị đủ không thiếu. Thừa tướng đem quân về, ắt là quy thuận Ngụy rồi.

Hậu chủ liền sai Thượng thư Phí Y vào Hán Trung gặp Khổng Minh, nói rõ việc quân lữ. Khổng Minh cả kinh, nói:

– Lý Nghiêm gửi thư báo gấp, nói Lục Tốn của Đông Ngô cất quân vào cướp Xuyên, vì thế mới đưa quân về thôi.

Phí Y nói:

– Lý Nghiêm tâu xưng rằng lương thực đã chuẩn bị xong. Thừa tướng vô cớ đem quân về, ắt là có ý quy thuận họ Tào. Thiên tử vì thế sai mỗ tới hỏi.

Khổng Minh cả giận, sai người tra xét. Thì ra là Lý Nghiêm nhân vì quân lương không đủ, sợ Thừa tướng bắt tội, bởi thế mới phát thư gọi về, rồi lại tâu với thiên tử rằng lương thảo sung túc để che đậy. Khổng Minh cả giận nói:

– Thất phu vì lỗi của riêng mình, mà phế bỏ việc lớn của nước nhà!

Bèn sai người triệu tới, muốn chém đi. Phí Y khuyên rằng:

– Thừa tướng hãy nghĩ đến ân tình ngày xưa cùng nhận gửi con côi, hãy tha cho tội ấy. Nếu giết đi, người thiên hạ sẽ nói Thừa tướng chẳng bao dung. Nay giữ lại cũng khó, chỉ có thể biến chức làm thứ dân.

Khổng Minh nghe theo. Phí Y liền viết biểu chương gửi về Thành Đô, đưa vào triều tâu với Hậu chủ. Cận thần nhận được tờ biểu, trải ra trên long án. Hậu chủ đọc tờ biểu ấy, thấy viết:

“Lại bộ Thượng thư bọn thần là Phí Y thực sự thực hãi, cúi đầu dập đầu, kính dâng biểu này!

Lý Bình đã là đại thần*, chịu ơn quá mức, chẳng nghĩ tới lòng trung thành báo đáp, lại ngang ngược không chừng, chẳng lo nguy nhục*, lừa trên gạt dưới, bàn hình ngục thì vứt pháp điển, dẫn dắt người ta vào đường gian; lòng hẹp hòi, chứ ngông cuồng, tưởng chừng không có trời đất. Từ lúc đi theo đường gian, bèn sinh lòng nghi, nghe tin quan tới Tây Hướng*, bèn các bệnh trở về Thư, Chương*. Quân kéo đến Thư, lại trở về Giang Dương. Tham quân của Bình một mình trung nghĩa*, ân cần khuyên can mới dừng.

Nay soán nghịch chưa diệt, xã tắc lắm nạn. Việc nước chỉ có thể hòa mục, thì mới có thể được tin chiến thắng, chẳng thể bao che, để nguy nghiệp lớn. Hãy đem người này tước bỏ quan chức, dời làm thứ dân, để lấp đường của gian đảng trong ngoài! Nên gấp thi hành. Kính cẩn dâng biểu tâu lên”.

Hậu chủ đọc xong, bỗng dưng cả giận, nạt võ sĩ đem Lý Nghiêm đẩy ra phố chợ, chém đầu đem rao. Tham quân Tưởng Uyển rời ban tâu rằng:

– Lý Nghiêm là bề tôi gửi con côi của tiên đế, chưa thể chém đi. Nên theo lời biểu văn mà thi hành thì mới phải.

Hậu chủ nghe theo, bèn giáng làm thứ dân, dời đến an trí ở quận Tử Đồng. Lý Nghiêm từ giã triều đình mà đi*. Khổng Minh về đến Thành Đô, dùng con trai Lý Nghiêm là Lý Phong cùng bọn Lưu Diễm làm Trưởng sử, chứa cỏ dồn lương, giảng văn luận võ, sửa sang quân khí, vỗ về tướng sĩ, ba năm sau sẽ xuất chinh. Dân chúng, quân sĩ hai Xuyên thảy đều kính ngưỡng ơn đức của Khổng Minh, đối xử như trời đất, cha mẹ.

Thấm thoát đã ba năm. Ngô, Ngụy chẳng hề xâm phạm. Năm ấy là năm Kiến Hưng thứ mười ba [235], mùa xuân, tháng hai, Khổng Minh vào triều tấu rằng:

– Thần nay nuôi dưỡng quân sĩ, đã qua ba năm. Lương thảo sung túc, quân khí đầy đủ, người ngựa cường tráng, có thể đem đánh Ngụy, để báo ơn tri ngộ của tiên đế. Phen này nếu chẳng quét sạch đảng gian, khôi phục Trung Nguyên, thề không gặp bệ hạ nữa!

Hậu chủ nói:

– Ngày nay đã thành thế chân vạc. Ngô, Ngụy chưa từng vào cướp. Tướng phụ vì sao không yên hưởng thái bình?

Khổng Minh nói:

– Thần nay đã nuôi quân ba năm. Trong lúc nằm mơ, chưa từng không bày kế sách đánh Ngụy. Thực là muốn dốc sức tận trung, vì bệ hạ mà khôi phục Trung Nguyên, trùng hưng Hán thất, lập nên cơ nghiệp nhất thống.

Nói chưa dứt, một người bước ra, nói:

– Chẳng thể đánh Ngụy đâu.

Mọi người trông ra, thì là người quận Ba, huyện Tây Sung Quốc, họ Tiều tên Chu, tự là Doãn Nam. Chưa biết sẽ có cao kiến gì? Rốt cuộc sẽ ra sao?

203. GIA CÁT LƯỢNG SÁU LẦN RA KÌ SƠN

Đây nói Tiều Chu làm quan Thái sử, hiểu sâu việc thiên văn, địa lý, thấy Khổng Minh lại muốn xuất sư, bèn tâu với Hậu chủ rằng:

– Nay thần chấp chưởng đài Tư thiên, hễ có họa phước thì chẳng thể không tấu. Gần đây có bầy qua mấy vạn con, từ phía nam bay tới, thảy đều đâm đầu xuống sông Hán Thủy mà chết. Đấy là đại bất lợi vậy. Đêm nay thần ngửa mặt xem thiên tượng, thấy sao Tất phạm vào địa phận sao Thái Bạch, mà khí hưng thịnh phương bắc, chẳng lợi cho việc phạt Ngụy. Huống hồ ở Thành Đô ai ai cũng nghe cây bách khóc đêm. Có mấy việc ấy là điềm chẳng lành, Thừa tướng chỉ nên gìn giữ như trước, quyết không thể vọng động.

Khổng Minh nói:

– Ta nhận trọng trách gửi con côi của tiên đế, nên dốc sức đánh giặc. Há có thể vì điềm triệu gió mây hư hão mà phế bỏ việc lớn của nước nhà sao?

Khổng Minh bèn bày cỗ thái lao, tế miếu tiên đế, khóc lạy mà thưa rằng:

– Thần là Gia Cát Lượng năm lần ra Kỳ Sơn, mà chưa được tấc đất nào, chịu tội chẳng nhẹ! Nay thần lại thống lĩnh toàn quân, lại ra Kì Sơn, thề cạn sức tận tâm, quét sạch giặc của nhà Hán, khôi phục Trung Nguyên, đến chết mới thôi!

Hôm ấy tế xong, lạy chào Hậu chủ. Hậu chủ cùng các quan tiễn Khổng Minh tới ngoài thành. Khổng Minh đến Hán Trung, tụ họp người ngựa, gọi các tướng đến dưới thềm, bàn bạc kế sách ra quân. Chợt được báo Quan Hưng bệnh chết, Khổng Minh cất tiếng khóc to, hôn mê trên đất. Các tướng cứu dậy, đến nửa ngày mới tỉnh, lại ba lần khuyên giải. Khổng Minh than dài, nói:

– Đáng thương kẻ sĩ trung nghĩa, mà trời không cho thọ!

Bèn sai Ngụy Diên, Khương Duy làm Tiên phong, Lý Khôi vận chuyển lương thảo tới cửa đường Tà Cốc chờ sẵn. Khổng Minh dẫn ba mươi bốn vạn quân Thục, chia làm năm ngả mà tiến, đều cùng ra lấy Kì Sơn.

Đây nói Ngụy chủ coi chầu, bởi vì năm ngoái có rồng xanh từ trong giếng Ma Pha bay lên, bởi thế đổi thành Thanh Long năm đầu [233]. Bấy giờ là Thanh Long năm thứ hai [234], mùa xuân, tháng hai, cận thần tâu rằng:

– Quan ở biên giới phi báo, nói ba mươi bốn vạn quân Thục chia làm năm ngả kéo ra Kì Sơn.

Ngụy chủ Tào Duệ nghe tin, cả kinh tái mặt, vội triệu Tư Mã Ý đến, nói:

– Quân Thục ba năm chưa từng vào cướp. Nay Gia Cát Lượng lại ra Kì Sơn, phải làm sao đây?

Ý tâu rằng:

– Thần ban đêm xem thiên tượng, thấy vượng khí Trung Nguyên đang thịnh, sao chổi phạm vào Thái Bạch, rất bất lợi cho Tây Xuyên. Nay Khổng Minh cậy tài trí, đi ngược đạo trời, lại kéo vào cướp, ấy là tự tìm cái chết. Thần cậy nhờ hồng phúc của bệ hạ, xin tiến cử bốn người đi cùng, ắt phá được quân Thục.

Duệ nói:

– Khanh hãy tiến cử, trẫm sẽ xem xét.

Ý nói:

– Hạ Hầu Uyên có bốn con trai: con trưởng là Hạ Hầu Bá, tự là Trọng Quyền; con thứ là Hạ Hầu Uy, tự là Quý Quyền; con thứ ba là Hạ Hầu Huệ, tự là Nhã Quyền; con thứ tư là Hạ Hầu Hòa, tự là Nghĩa Quyền. Hai người Bá, Uy thành thạo cung ngựa, võ nghệ tinh thông. Hai người Huệ, Hòa biết rõ thao lược, hiểu sâu việc binh. Bốn người này thường muốn báo thù cho cha, mà chưa vẹn chí mình. Thần tiến cử Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Uy làm tả hữu tiên phong, Hạ Hầu Huệ, Hạ Hầu Hòa làm Hành quân Tư mã, cùng lo việc binh, để lui quân Thục.

Duệ nói:

– Ngày trước phò mã Hạ Hầu Mậu cùng bàn việc quận, hãm chết rất nhiều quân mã, nay đã hổ thẹn trở về. Bốn người này có giống Mậu không?

Ý tâu lại rằng:

– Bốn người này chẳng hề giống y.

Duệ nghe theo, sai Tư Mã Ý làm Đại đô đốc, phàm là chuyện dùng tướng sĩ, cứ cân nhắc tài năng mà ủy thác. Ban sắc điều động quân mã của hai kinh cùng các xứ Sơn Đông, Sơn Tây, Hà Nam, Hà Bắc, Lũng Hữu, thảy đều nghe theo Ý điều động, sai phái. Ý nhận lệnh, từ giã triều đình rồi rời thành. Duệ dặn rằng:

– Khanh đến bến sông Vị dựng trại, chỉ nên giữ chắc là hơn, để khỏi tiêu tan nhuệ khí. Nếu quân Thục không được như ý, ắt sẽ giả vờ lui để dụ. Khanh chớ có lui. Đợi hắn hết lương, cướp bóc chẳng được, ắt tự chạy thôi. Thừa cơ công kích, tất là thắng chẳng khó gì, cũng tránh cho quân mã phải mệt nhọc. Đấy là kế hay lâu dài. Khanh chớ coi thường.

Ý cúi đầu lạy chào, nhận lệnh ra đi. Ngụy chủ cùng các quan trở về triều.

Đây nói Tư Mã Ý đến Trường An, tụ tập hơn bốn mươi vạn quân mã, cùng tới bến sông Vị hạ trại xong xuôi, lại phái năm vạn quân chặt cây, dựng lên chín cái cầu nổi trên sông Vị. Tiên phong Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Uy vượt qua sông Vị, dựng doanh tiền tiêu. Lại tới Đông Nguyên* ở phía sau trại lớn, đắp lên một tòa thành, để phòng chuyện không ngờ.

Ý đang cùng các quan bàn bạc, chợt được báo Quách Hoài, Tôn Lễ vào gặp. Ý đón vào. Làm lễ xong, Hoài nói:

Nay quân Thục đang ở Kì Sơn, lại kéo đến cửa sông. Nếu lỡ quân Thục vượt sông lên gò, nối liền với Bắc Sơn, chặt đứt đường Lũng, khuấy động dân Di, thì chẳng phải điều lợi cho nước nhà đâu.

Ý nói:

– Lời của công phải lắm. Hai công hãy tới tổng đốc quân mã ở Lũng Tây, chiếm cứ Bắc Nguyên để dựng trại, hào sâu lũy cao, án binh bất động, chỉ đợi hắn hết lương, mới có thể tiến đánh.

Quách Hoài, Tôn Lễ dẫn quân tới Bắc Nguyên dựng trại xong xuôi.

Đây nói Khổng Minh lại ra Kì Sơn, dựng năm trại lớn, dựa theo trái, phải, giữa, trước, sau; từ Tà Cốc thẳng tới Kiếm Các, một hơi dựng bốn mươi trại lớn, chia quân mã đóng đồn, để làm kế lâu dài. Mỗi ngày đều sai người tuần tiễu. Chợt có người báo rằng:

– Quách Hoài, Tôn Lễ dẫn quân Lũng Tây, dựng trại ở Bắc Nguyên.

Khổng Minh gọi các tướng, nói:

– Quân Ngụy đóng doanh ở Bắc Nguyên là sợ ta chiếm con đường ấy, ngăn chặn quân Lũng Tây của họ đấy. Nay ta giả và đánh Bắc Nguyên, mà lén chiếm bến sông Vị.

Bèn tuyển người đóng trước mấy trăm chiếc bè gỗ, trên chở bó cỏ, chọn năm ngàn người thủy thủ nhanh nhẹn thành thạo cưỡi các bè ấy, dặn rằng:

– Canh khuya đêm nay đánh Bắc Nguyên. Tư Mã Ý ắt cất quân đi cứu. Nếu chúng có hơi thua, thì cho hậu quân vượt sông qua bờ bên kia trước, rồi sau đó cho tiền quân thả bè xuống nước, không cần lên bờ, mà thuận nước chiếm cầu nổi, phóng hỏa đốt cháy, để đánh phía sau lưng. Ta tự dẫn một cánh quân, đi chiếm lấy cửa tiền doanh. Nếu chiếm được bờ nam Vị Thủy, hình thế cũng như núi Tân Sơn rồi.

Các tướng tuân lệnh, nhất nhất thi hành.

Sớm đã có quân tế tác báo cho Tư Mã Ý, Ý gọi các tướng, nói:

– Khổng Minh sắp đặt như thế, bên trong ắt có kế. Lấy tiếng là chiếm Bắc Nguyên, để thuận dòng xuống đất cầu nổi, làm loạn phía sau của ta, rồi đánh doanh trước của ta.

Liền truyền lệnh cho Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Uy rằng:

– Nếu nghe được Bắc Nguyên có tiếng hò reo, thì chỉ dẫn binh đến nấp trong núi Nam Sơn ở Vị Thủy. Đợi quân Thục đến thì hãy ra đánh.

Lại sai Trương Hổ, Nhạc Sâm* dẫn hai ngàn tay cung nỏ, mai phục ở bờ bắc cầu nổi sông Vị Thủy.

– Nếu quân Thục cưỡi bè gỗ thuận dòng kéo xuống, chớ cho tới gần cầu, hãy nhất tề bắn ra.

Lại truyền lệnh cho Quách Hoài, Tôn Lễ rằng:

– Khổng Minh tới Bắc Nguyên, lén vượt Vị Thủy. Doanh trại mới dựng của các ngươi không có nhiều người ngựa, hãy đem hết ra mai phục ở giữa đường. Nếu quân Thục vượt sông sau giờ Ngọ, thì lúc hoàng hôn ắt tới đánh ngươi. Ngươi giả thua chạy. Quân Thục ắt đuổi theo. Các ngươi đều dùng cung nỏ bắn ra. Ta sẽ thủy bộ cùng tiến. Nếu quân Thục kéo đến đông, chỉ xem sự chỉ huy của ta mà tiến đánh.

Hạ lệnh cho các nơi xong xuôi, lại sai hai con là Tư Mã Sư, Tư Mã Chiêu dẫn quân đi tiếp ứng tiền doanh. Ý tự dẫn một cánh quân tới cứu Bắc Nguyên.

Đây nói Khổng Minh sai Ngụy Diên, Mã Đại dẫn quân vượt sống Vị Thủy, đánh Bắc Nguyên; sai Ngô Ban, Ngô Ý dẫn quân lên bè gỗ, đốt cầu nổi; sai Vương Bình, Trương Nghi dẫn Tiền đội, Khương Duy, Mã Trung làm Trung đội; Liếu Hóa, Trương Dực làm Hậu đội. Chia quân ba đường, đi đánh doanh trại trên bờ ở sông Vị Thủy. Giờ Ngọ hôm ấy, người ngựa rời trại lớn, vượt cả qua Vị Thủy, từ từ bày thành thế trận mà đi. Ngụy Diên đi đầu, Mã Đại đi sau, kéo tới Bắc Nguyên. Ngô Ban, Ngô Ý đóng giữ cửa sông Vị Thủy, chuẩn bị đi đốt cầu nổi.

Đây nói Ngụy Diên gần tới Bắc Nguyên, trời đã hoàng hôn. Tôn Lễ do thám trông thấy, liền bỏ doanh mà chạy. Ngụy Diên biết có chuẩn bị, lúc vội lui quân thì bốn bề tiếng hò reo vang rền. Bên trái có Tư Mã Ý, bên phải có Quách Hoài, hai lộ quân đánh tới. Quân Thục thua to. Ngụy Diên, Mã Đại gắng sức đánh ra. Quân Thục quá nửa bị chết ở dưới sông. Những kẻ còn lại hết đường trốn chạy. May được Ngô Ý dẫn binh đánh tới, cứu được đám bại quân, qua bờ bên kia đóng lại. Ngô Ban chia một nửa quân cưỡi bè, thuận dòng tới đốt cầu nổi, liền bị Trương Hổ, Nhạc Sâm ở trên bờ bắn bừa chặn lại. Ngô Ban trúng tên rơi xuống nước. Quân còn lại đều nhảy xuống sông chạy trốn. Bè gỗ thảy đều bị quân Ngụy đoạt lấy.

Bấy giờ Vương Bình, Trương Nghi chưa biết đã thua trận ở Bắc Nguyên, chỉ ruổi thẳng tới doanh trại Ngụy. Trời đã canh hai, chỉ nghe tiếng hò reo vang rền. Vương Bình nói với Trương Nghi rằng:

– Quân mã tiến đánh Bắc Nguyên chưa rõ thắng bại. Trại ở Vị Nam đang ở trước mặt, sao lại không thấy quân Ngụy tuần tiễu? Lẽ nào Tư Mã Ý đã biết được rồi, nên đã chuẩn bị sẵn? Bọn ta hãy đợi lúc cầu nổi bốc lửa, mới có thể tiến quân.

Hai người ghìm quân mã lại. Chợt sau lưng có một quân kỵ phi tới báo rằng:

– Thừa tướng bảo quản mã mau trở về. Quân ở Bắc Nguyên, quân đốt cầu nổi đều thua rồi.

Vương Bình, Trương Nghi cả kinh, lúc vội lui quân thì hóa ra quân Ngụy đã lẻn tới sau lưng. Một tiếng pháo nổ, ánh lửa ngút trời, quân Ngụy nhất tề đánh đến. Vương Bình, Trương Nghi dẫn quân chống cự. Hai quân đại chiến một trận. Hai người Bình, Nghi gắng sức đánh ra. Quân Thục tổn thương quá nửa.

Khổng Minh về đến trại lớn ở Kì Sơn, thu nhặt bại quân, mất chừng hơn vạn, trong lòng buồn phiền. Trưởng sử Dương Nghi thưa rằng:

– Ngụy Diên miệng buông ra lời oán, nói Thừa tướng xem hắn như phân, đất, vẫn thường khinh rẻ, bởi thế mới sai hắn tới Vị Thủy đánh giết, trong lòng chất oán, nên mới thua như thế.

Khổng Minh nạt đi, nói:

– Ta tự có chủ ý. Ngươi chớ buông lời gièm!

Nghi sợ hãi lui ra. Chợt được báo Phí Y từ Thành Đô tới gặp Thừa tướng. Khổng Minh gọi vào. Phí Y làm lễ xong, Khổng Minh nói:

– Ta có một lá thư, đang muốn phiền ngươi đi Đông Ngô một chuyến. Ngươi chịu đi chăng?

Y nói:

– Thừa tướng có lệnh, há dám trái sao?

Khổng Minh viết thư, giao cho Phí Y đem đi. Y cầm thư tới Kiến Nghiệp, vào gặp Tôn Quyền, trình thư của Khổng Minh lên. Quyền bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Hán Thừa tướng, Vũ Hương hầu Gia Cát Lượng cúi đầu bái lạy, gửi thư cho Đông Ngô hoàng đế bệ hạ:

Hán thất không may, kỷ cương lệch mất. Giặc Tào soán nghịch, lan tràn tới hôm nay. Thảy đều muốn quét diệt, mà chưa được đồng minh. Lượng nhận trọng trách gửi con côi của Chiêu Liệt hoàng đế, dám đâu không dốc sức tận trung. Nay đại quân tụ họp ở Kì Sơn, cuồng khấu sắp chết nơi Vị Thủy. Cúi mong bệ hạ niệm nghĩa đồng minh, sai tướng Bắc chinh, cùng chiếm Trung Nguyên, chia đôi thiên hạ. Thư chẳng hết lời, vạn lần mong thánh minh soi xét!”.

Ngô chủ đọc xong cả mừng, bèn nói với Phí Y rằng:

– Trẫm muốn cất quân đã lâu, mà chưa được hội họp với Thừa tướng. Trước mắt được Thừa tướng ước hẹn, trẫm sẽ tự thân chinh, vào cửa Cư Sào, lấy Hợp Phì, Tân Thành của Ngụy; lại sai bọn Lục Tốn, Gia Cát Cẩn đóng đồn ở Giang Hạ, Miện Khẩu, chiếm lấy Tương Dương, bọn Tôn Thiều, Trương Thừa dẫn binh ra Quảng Lăng, chiếm các xứ Hoài Dương. Ba nơi cùng lúc tiến quân, cộng là ba mươi vạn người ngựa, hẹn ngày ra quân.

Phí Y cúi đầu lạy tạ, nói:

– Nếu thực được như thế, ắt Trung Nguyên có thể phá ngay trước mắt rồi.

Ngô chủ bèn bày tiệc tiếp đãi. Ngô chủ hỏi rằng:

– Thừa tướng ở hàng trận, biết rõ quân cơ. Đi đầu phá địch là dùng kẻ nào?

Y đáp rằng:

– Chỉ có Ngụy Diên đứng đầu.

Ngô chủ lại hỏi rằng:

– Ghi chép công lao, kiêm quản lương thảo, thì dùng ai?

Y đáp rằng:

– Là Trưởng sử Dương Nghi.

Ngô chủ cười, nói:

– Trẫm tuy chưa gặp hai người này, nhưng đã biết việc làm của họ lâu rồi, thật là hạng nhỏ nhen thôi, có ích gì cho nước đâu? Nếu một sớm không còn Khổng Minh, ắt sẽ vì hai người này mà chuốc bại thôi. Các khanh ở trước mặt vua, sao không bàn kỹ việc ấy đi?

Y nói:

– Lời của bệ hạ đúng lắm. Nay thần quay về, sẽ bàn bạc nghiêm túc.

Bèn lạy chào Ngô chủ, về tới Kì Sơn, gặp mặt Khổng Minh. Khổng Minh hỏi rằng:

– Ý của Ngô chủ có ưng không?

Phí Y nói:

– Ngô chủ cất ba mươi vạn quân, chia ba đường ngự giá thân chinh.

Khổng Minh lại hỏi rằng:

– Còn nói gì khác không?

Phí Y đem chuyện bàn luận về Ngụy Diên, Dương Nghi kể lại. Khổng Minh than rằng:

– Thật là bậc chúa thông minh! Chẳng phải ta không biết rõ hai người này, mà vì tiếc sự trí dũng của họ, chẳng nỡ giết đi.

Y nói:

– Thừa tướng nên sớm xử trí.

Khổng Minh nói:

– Đã định đoạt xong rồi.

Y lạy chào, trở về Thành Đô.

Chợt được báo tướng Ngụy là Trịnh Văn làm phản, tới đầu hàng. Khổng Minh gọi vào hỏi han. Trịnh Văn nói:

– Mỗ là Thiên tướng nước Ngụy, gần đây cùng với Tần Lãng cùng dẫn binh mã, nghe Tư Mã Ý điều động. Chẳng dè Ý thiên vị riêng tư, thăng Tần Lãng làm Tiền tướng quân, mà xem Văn như cỏ rác, đãi Văn như phân, đất, lại còn hãm hại. Bởi vì mười phần phụ rẫy, nên mới đến đầu hàng dưới cờ Thừa tướng. Nguyện làm một tên lính của tiền quân, cầm roi báo bổ.

Nói chưa dứt, có người báo Tần Lãng tới thách một mình Trịnh Văn ra giao chiến. Khổng Minh nói:

– Võ nghệ của người ấy đem bì với ngươi thì ra sao?

Văn nói:

– Mỗ sẽ chém ngay.

Khổng Minh nói:

– Ngươi nếu giết được Tần Lãng, ta chẳng nghi ngờ, ắt sẽ trọng dụng.

Trịnh Văn vui mừng lên ngựa, ra giao chiến với Tần Lãng. Khổng Minh rời doanh quan sát, chỉ thấy Tần Lãng vùng thương, mắng lớn rằng:

– Phản tặc! Trộm ngựa chiến của ta chạy đến đây, hãy sớm sớm trả lại cho ta!

Nói dứt, chạy thẳng tới bắt Trịnh Văn. Văn múa đao nghênh chiến, chỉ một hiệp, đã chém Tần Lãng rơi xuống ngựa. Quân Ngụy ai nấy tự bỏ chạy. Trịnh Văn cầm thủ cấp Tần Lãng vào doanh. Khổng Minh nói:

– Ngươi hãy đi lột y phục của xác chết đem tới đây.

Văn dâng thủ cấp lên, rồi lại rời doanh tới lột y phục. Khổng Minh tới xem xong rồi, lại quay về ngồi trong trướng, gọi Trịnh Văn đến, đột nhiên nổi giận, nạt tả hữu:

– Lôi ra chém đi!

Trịnh Văn nói:

– Tiểu tướng vô tội, sao lại như thế?

Khổng Minh nói:

– Ta từ bé đã biết Tần Lãng, sao dám dối ta?

Văn lạy, thưa rằng:

– Đây là em của Tần Lãng, là Tần Minh đó.

Khổng Minh cười, nói:

– Tư Mã Ý sai người trá hàng, ra tay ở bên trong, để mưu cầu công lao, đúng không? Nếu ngươi không nói thật, ta ắt chém người!

Trịnh Văn chỉ đành đem sự thực khai ra, khóc lóc xin tha tội. Khổng Minh bèn dùng một kế mọn, nhân đó thi hành, để bắt Tư Mã Ý. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

204. KHỔNG MINH CHẾ TRÂU GỖ, NGỰA MÁY

Đây nói Trịnh Văn khóc xin tha chết. Khổng Minh nói:

– Ngươi đã muốn sống, hãy soạn một phong thư, bảo Tư Mã Ý tự đến cướp trại. Ta sẽ tha tính mạng cho ngươi. Nếu bắt được Tư Mã Ý, thì đó là công của ngươi. Ta sẽ trọng dụng.

Trịnh Văn chỉ đành viết thư, trình cho Khổng Minh. Khổng Minh sai giam Trịnh Văn lại. Phàn Kiếm hỏi rằng:

– Thừa tướng làm sao biết được người này trá hàng?

Khổng Minh cười, nói:

– Xem xét động tĩnh của hắn là biết thôi. Tư Mã Ý chẳng dùng người bừa bãi, nếu thăng Tần Lãng làm Tiền tướng quân, ắt võ nghệ cao cường. Nay cùng Trịnh Văn chạm ngựa mới một hiệp, đã bị Văn chém đi, ắt chẳng phải là Tần Lãng. Bởi thế ta mới nói dối để thăm dò. Quả đúng như thế.

Mọi người đều bái phục, nói:

– Thừa tướng đúng là thần nhân!

Khổng Minh chọn một tên quân sĩ giỏi miệng lưỡi, ghé tai dặn dò như thế, như thế. Người này cầm thư đi thẳng tới trại Ngụy. Có người báo cho Tư Mã Ý. Ý gọi vào, nhận lấy thư, bẻ niêm phong ra xem xong. Ý hỏi rằng:

– Ngươi là ai thế?

Người đó đáp rằng:

– Mỗ là người Trung Nguyên, bởi vì loạn lạc, lưu lạc vào Thục. Trịnh Văn là thân thích của mỗ. Hiện nay Gia Cát Lượng vì thấy Trịnh Văn có công, nên dùng làm tiên phong. Nay Trịnh Văn vì có tình thân với mỗ, bởi thế đặc biệt tới đưa thư. Vào lúc canh đầu của ngày mai, sẽ đốt lửa làm hiệu, vạn lần mong đô đốc cầm quân đến cướp trại. Trịnh Văn sẽ tiếp ứng bên trong. Đô đốc chớ có để lỡ. Nếu chần chừ, khinh dễ, thì việc chẳng thành đâu.

Tư Mã Ý cật vấn trở đi trở lại, quả nhiên là thực, bèn ban cho rượu thịt, vui vẻ dặn dò rằng:

– Hẹn ngay hôm nay, nếu việc lớn mà thành, ắt trọng dụng ngươi.

Người ấy lạy chào, trở về trại mình, báo cho Khổng Minh. Khổng Minh bèn chống kiếm, bước theo sao Cang*, cầu khấn xong xuôi, bèn gọi Vương Bình, Trương Nghi, dặn dò như thế, như thế, lại gọi Mã Trung, Mã Đại, dặn dò như thế, như thế, lại gọi Ngụy Diên, Khương Duy, dặn dò như thế, như thế. Ai nấy dẫn binh kéo đi. Khổng Minh tới ngồi trên núi cao.

Đây nói Tư Mã Ý muốn dẫn hai con trai cùng đại quân tới cướp trại Thục. Con trưởng là Tư Mã Sự ngăn lại, nói:

– Phụ thân sao lại dựa vào một mảnh giấy mà đi vào đất hiểm? Nếu có sơ sót, thì phải làm sao? Chi bằng sai biệt tướng đi trước, phụ thân tiếp ứng là được rồi.

Ý nghe theo, bèn sai Tần Lãng dẫn một vạn quân, đi cướp trại Thục. Ý tự dẫn binh tiếp ứng. Hôm ấy, đã sang canh một, gió mát trăng sáng. Đột nhiên mây đen từ bốn phía họp lại, khí đen kín trời, đối diện chẳng trông thấy nhau. Ý cả mừng, nói:

– Trời giúp ta thành công rồi!

Người đều ngậm tăm, ngựa thì buộc mõm, xua hết sĩ tốt tiến lên. Thế là Tần Lãng dẫn một vạn binh, đánh thẳng tới trại Thục, chẳng hề trông thấy một ai. Lãng biết là trúng kế. Lúc vội lui quân, thì bốn mặt đuốc lửa cùng sáng, tiếng hò reo nổi to, trống tù vang trời, hỏa pháo rền đất. Bên trái có Vương Bình, Trương Nghi, bên phải có Mã Đại, Mã Trung, hai lộ quân đánh tới. Tần Lãng liều chết chiến đấu, chẳng thể thoát được. Tư Mã Ý ở sau lưng trông thấy ở trại Thục có ánh lửa ngất trời, tiếng hò reo không dứt, lại không biết thắng hay thua, chỉ chăm chăm đốc thúc quân tiếp ứng. Ý đang dẫn quân nhắm hướng ánh lửa kéo tới. Đột nhiên tiếng hò reo nổi lên, bên trái có Ngụy Diên, bên phải có Khương Duy. Hai lộ quân đánh ra. Quân Ngụy thua to, mười phần tổn thương hết tám, chín, chống cự không nổi, thảy đều bỏ chạy. Bấy giờ Tần Lãng dẫn một vạn quân binh, thảy đều chết dưới mũi đao. Quân Thục vây bọc như cái thùng sắt, tên bay như mưa xối, vì thế Tần Lãng không thoát nổi, cũng chết trong đám loạn quân. Khổng Minh ở trên đầu núi giống chiêng. Quân Thục thảy đều trở về trại lớn. Bầu trời lại trong sáng. Khổng Minh lên ngồi trên trướng, chém đầu Trịnh Văn, rồi lại bàn kế chiếm lấy Vị Nam.

Bấy giờ Tư Mã Ý bỏ chạy về trại mình. Có người báo mây đen tối sầm lúc canh đầu là phép độn giáp của Khổng Minh. Đến sau thu quân xong rồi, thì trời lại xanh trong. Ấy là Khổng Minh xua Lục Đinh, Lục Giáp quét sạch mây mù, nên mới như thế. Ý than rằng:

– Thật là thần nhân vậy!

Liền sai các tướng phòng bị cẩn thận thêm.

Đây nói Khổng Minh sai quân mỗi ngày đều tới thách đánh. Quân Ngụy chẳng hề chịu ra. Khổng Minh tự ngồi trên xe nhỏ, tới Vị Thủy phía trước Kì Sơn dò xét đông tây, khảo sát địa lý. Chợt đến một chỗ, ngọn núi có hình dạng như hồ lô, bèn vào lũng núi nhìn ngắm thì thấy có thể chứa được hơn ngàn người. Núi ở hai bên hợp lại thành một lũng, có thể chứa bốn năm trăm người. Hai ngọn núi sau lưng vây bọc, chỉ có thể cho một người một ngựa đi qua. Khổng Minh xem xét một vòng, trong lòng cả mừng, bèn hỏi quan hướng đạo rằng:

– Xứ này tên là gì?

Đáp rằng:

– Đất này tên là lũng Thượng Phương, lại gọi là lũng Hồ Lô. Khổng Minh trở về trướng, gọi Mã Đại tới ghé tai dặn mật kế, sai cứ làm như thế; rồi hạ lệnh cho một ngàn năm trăm người: năm trăm người giữ cửa vào lũng núi, một ngàn người ở bên trong làm việc. Khổng Minh lại dặn Mã Đại rằng:

– Những kẻ này chẳng để cho ra ngoài. Những người khác thì không cho vào. Ta sẽ tự mình tới bất ngờ điểm xét. Bắt Tư Mã Ý chỉ nhờ kế sách này thôi. Nếu như để lộ tin tức, quyết chém đầu ngươi!

Mã Đại nhận kế ra đi, theo phép chế tạo. Khổng Minh mỗi ngày đều tới lui chỉ vẽ, thoáng chốc đã hơn mười ngày. Khổng Minh xem xét xong, trở về trong doanh. Trưởng sử Dương Nghi vào trướng thưa rằng:

– Hiện nay lương thực đều ở tại Kiếm Các. Phu phen, trâu ngựa vận chuyển không tiện. Tuy là ngày đi đêm nghỉ, mà phí sức, khó lắm. Cho dù có dễ đem đến, cũng chẳng đủ chi dùng, phải làm sao đây?

Khổng Minh cười, nói:

– Ta đã trù tính lâu rồi. Gỗ lạt tích trữ lúc trước cùng với gỗ lạt thu mua được ở Tây Xuyên, ta đã sai người đem chế trâu gỗ, ngựa máy, để chuyên chở lương thảo, rất là tiện ích. Trâu ngựa đều chẳng cần ăn uống, có thể vận chuyển đêm ngày không dứt.

Mọi người đều lạy, nói:

– Từ thời trị của Phục Hi, tương truyền tới nay, chưa từng nghe chuyện trâu gỗ, ngựa máy. Xin Thừa tướng chỉ dạy cho.

Khổng Minh nói:

– Ta đã sai người theo phép chế tạo, mà chưa được hoàn chỉnh. Nay tạm đem phép làm trâu gỗ ngựa máy, thước tấc vuông tròn, dài ngắn rộng hẹp, viết ra rõ ràng cho các ngươi xem.

Các tướng xúm quanh đứng nhìn. Phép chế trâu gỗ rằng:

“Bụng vuông, cẳng cong*, một cổ, bốn chân, đầu gắn vào thân, lưỡi nối tới bụng. Chở nhiều mà đi chậm. Đi một con thì được mấy chục dặm, đi thành bầy thì được hai mươi dặm. Miếng gỗ cong làm đầu trâu, miếng gỗ cặp làm chân trâu, miếng gỗ ngang làm thân trâu, miếng gỗ xoang làm cẳng trâu, miếng gỗ úp làm lưng trâu, miếng gỗ vuông làm bụng trâu, miếng gỗ rũ làm lưỡi trâu, miếng gỗ cong làm sườn trâu, miếng gỗ khắc làm răng trâu, miếng gỗ đứng làm sừng trâu, miếng gỗ nhỏ làm vòng cổ trâu, miếng gỗ buộc lại làm dây ràng trâu, Trâu nhấc hai càng, người đi sáu thước, trâu đi bốn bộ. Mỗi con trâu chở được lương thực cho mười người ăn trong một tháng. Người chẳng quá mệt, trâu không ăn uống”.

Phép chế ngựa máy rằng:

“Xương sườn dài ba thước năm tấc, rộng ba tấc, dày hai tấc hai phân, trái phải giống nhau. Lỗ trục trước vạch mực cách đầu bốn tấc, đường kính trong lỗ hai tấc. Lỗ chân trước vạch mực hai tấc, cách lỗ trục trước bốn tấc năm phân, rộng một tấc. Lỗ gắn cần phía trước cách chân trước vạch mực hai tấc bảy phân, lỗ dài hai tấc, rộng một tấc. Lỗ trục sau cách cần trước vạch mực một thước năm phân, lớn nhỏ giống như lỗ trục trước. Lỗ chân sau vạch mực cách lỗ trục sau ba tấc, năm phân, lớn nhỏ giống như chân trước. Lỗ gắn cần phía sau cách lỗ chân sau vạch mực hai tấc bảy phân. Khấc tải phía sau cách lỗ cần sau vạch mực bốn tấc năm phân. Cần trước dài một thước tám tấc, rộng hai tấc, dày một tấc năm phân. Cần sau dùng loại ván vuông ghép thành hai khoang, dày tám phân, dài hai thước bảy tấc, cao một thước sáu tấc năm phân, rộng một thước sáu tấc, mỗi khoang chứa được hai hộc ba đấu gạo. Từ lỗ cần phía trên đến xương sườn ở dưới là bảy tấc, trước sau giống nhau. Lỗ cần trước đến lỗ cần sau vạch mực một thước ba tấc, lỗ dài một tấc năm phân, rộng bảy phân, tám lỗ đều như nhau. Trước sau có bốn chân, rộng hai tấc, dày một tấc năm phân. Hình dạng chế ra như bản vẽ này, da thuộc* dài bốn tấc, đường kính bốn tấc ba phân. Đường kính trong lỗ cần của ba chân dài hai thước một tấc, rộng một tấc năm phân, dày một tấc bốn phân, giống như cần trước”.

Đây nói các tướng xem qua một lượt, thảy đều bái phục, nói:

– Thừa tướng thật là thần nhân vậy! Hán thất sắp phục hưng rồi!*

Chưa tới nửa tháng, trâu gỗ, ngựa máy đều đã hoàn chỉnh, uyển chuyển như là sinh vật sống, lên núi xuống non thảy đều tiện lợi. Đại quân trông thấy, chẳng ai không mừng rỡ. Khổng Minh sai Hữu tướng quân, Huyện Đô hầu Cao Tường dẫn một ngàn quân cưỡi trâu gỗ, ngựa máy từ Kiếm Các đi thẳng tới trại lớn Kì Sơn, chuyên chở lương thảo qua lại, cung cấp cho quân Thục chi dùng. Vì thế mà đại binh thảy đều muốn ra đánh, để báo đáp đức độ của Khổng Minh. Người đời sau có thơ tán rằng:

Lục xuất Kì Sơn dụng kế mưu

Quân lương vận chuyển đến Tây Châu

Kiếm Quan hiểm trở xua ngựa máy

Tà Cốc quanh co cưỡi trâu cây

Tâm địa sáng trong người khó đoán

Tính trời rộng rãi quỷ khôn dò

Nào ai nối thuật thần tiên ấy?

Xưa nay còn tán thưởng Vũ hầu.

Đây nói Tư Mã Ý đang lúc ưu phiền quá đỗi, chợt quân tuần tiễu báo rằng:

– Trong doanh quân Thục, Gia Cát Lượng mới chế trâu gỗ, ngựa máy, chuyên chở lương thực, người không mệt quá, trâu ngựa chẳng cần ăn.

Ý cả kinh, nói:

– Ta giữ chắc đây, là chỉ đợi kẻ địch không tiếp ứng được lương thảo. Nay dùng phép này, ắt làm kế lâu dài, chẳng nghĩ đến chuyện lui rồi.

Bàn kíp gọi Trương Hổ, Nhạc Sâm, dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi ai nấy dẫn năm trăm quân, theo đường nhỏ Tà Cốc lén ra, đợi quân Thục xua trâu gỗ, ngựa máy qua thì cứ để chúng qua hết, nhất tề hò reo gióng trống, rồi kéo ra đánh, chớ có cướp nhiều, chỉ cướp năm ba cỗ đem về.

Hai người nghe lệnh, ai nấy dẫn năm trăm quân, giả dạng làm quân Thục, nhân đêm lẻn qua đường nhỏ, phục trong lũng núi, quả thấy Cao Tường dẫn quân xua trâu gỗ, ngựa máy kéo đến. Nối nhau đi qua cả rồi, thì hai bên nhất tề gióng trống đánh ra. Quân Thục trở tay không kịp, vứt bỏ sáu bảy cỗ, thảy đều đi về hướng trại lớn Kì Sơn. Trương Hổ, Nhạc Sâm không dám đem theo nhiều, mỗi người chỉ xua hai cỗ, vứt bỏ lương thảo, đêm ngày trở về, đưa cho Tư Mã Ý xem. Quả nhiên tiến lui giống như vật sống. Ý vui mừng, nói:

– Người đã dùng đến phép này, ta sao lại không dùng? Liền sai hơn trăm thợ khéo, tháo ra ngay trước mặt, Ý dặn dò rằng:

– Ta học Khổng Minh chế trâu gỗ, ngựa máy. Các ngươi hãy y theo thước tấc dài ngắn, sâu nông, rộng hẹp mà chế tạo. Ai dám sai trật thì chém ngay!

Chưa đến nửa tháng, đã chế thành hai ngàn trâu gỗ, ngựa máy, cùng một phép tắc giống như Khổng Minh, cũng có thể tiến lui. Bèn sai Trấn Viễn tướng quân Sâm Uy dẫn một ngàn quân xua trâu gỗ, ngựa máy đi Lũng Tây chuyên chở lương thảo, qua lại không dứt.

Đây nói Cao Tường trở về gặp Khổng Minh, nói quân Ngụy mỗi đội đoạt được hai cô trâu gỗ, ngựa máy đem đi. Khổng Minh cười, nói:

– Ta đang muốn chúng cướp đi. Nay tuy bị cướp mất mấy con trâu gỗ, ngựa máy, nhưng chẳng hề lỡ việc. Chẳng bao lâu nữa ta sẽ được rất nhiều vật tư để chi dùng cho quân.

Các tướng hỏi rằng:

– Thừa tướng làm sao biết được?

Khổng Minh nói:

– Tư Mã Ý trông thấy, tất nhiên sẽ học ta để chế ra. Bấy giờ lại có kế sách.

Chưa được mấy hôm, có người báo rằng người Ngụy cũng chế tạo trâu gỗ, ngựa máy, đi qua Lũng Tây vận chuyển lương thảo. Khổng Minh cả mừng nói:

– Chẳng ngoài dự liệu của ta!

Liền bảo Vương Bình đến, dặn dò rằng:

– Ngươi dẫn một ngàn quân, giả làm người Ngụy, đêm ngày lẻn qua Bắc Nguyên, chỉ giả vờ làm quân tuần tiễu, đi thẳng tới chỗ vận lương, đánh tan bọn người hộ tống lương thực đi, rồi xua trâu gỗ, ngựa máy trở về, đi thẳng qua Bắc Nguyên. Chỗ ấy ắt có quân Ngụy truy đuổi, các ngươi hãy nắm đầu lưỡi trong miệng trâu gỗ, ngựa máy bẻ sang một bên, thì chúng chẳng chuyển động được. Quân lương vận chuyển hãy vứt hết mà chạy. Quân Ngụy ở sau lưng đuổi tới, dắt kéo mà không chuyển động, đánh đập mà chẳng chịu đi. Ta sẽ lại cho quân đến. Các ngươi lập tức bẻ đầu lưỡi lại, rồi ruổi mau mà đi. Quân Ngụy ắt nghi là quỷ quái, không dám đuổi theo đâu.

Vương Bình nhận kế, dẫn quân ra đi. Khổng Minh lại gọi Trương Nghi, dặn dò rằng:

– Ngươi dẫn năm trăm quân, mặc giả làm thần binh Lục Đinh, Lục Giáp, đầu quỷ mặt thú, lấy năm màu vẽ lên, như hình dạng Giáp Tý, Giáp Dần. Mỗi người đều làm dạng mạo quái dị, một tay cầm cờ phướn gấm thêu, một tay cầm bảo kiếm Cự Khuyết, mình đeo hồ lô, bên trong chứa những đồ làm khói lửa, phục bên mé núi. Đợi trâu gỗ, ngựa máy kéo đến, thì phóng khói lửa ra, nhất tề ùa tới, hộ tống xe đi. Người Ngụy trông thấy, ắt nghi là có quỷ thần, không dám đuổi theo. Ấy là kế thần sư đó.

Trương Nghi nhận kế, dẫn binh ra đi. Lại gọi Ngụy Diên, Khương Duy, dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi cùng dẫn một vạn binh, đi tới cửa trại ở Bắc Nguyên đón trâu gỗ, ngựa máy, để phòng có giao chiến.

Lại gọi Liếu Hóa, Trương Dực, dặn dò rằng:

– Hai người các người dẫn năm ngàn quân, đi chặn đường tới của Tư Mã Ý.

Lại gọi Mã Trung, Mã Đại, dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi dẫn ba ngàn quân, tới Vị Nam thách đánh.

Ai nấy tuân lệnh ra đi.

Đây nói tướng Ngụy là Sầm Uy dẫn quân cưỡi trâu gỗ, ngựa máy, chở theo lương thực, đang đi trên đường. Chợt được báo trước mặt có quân tuần tra. Sầm Uy sai người do thám, quả nhiên là quân Ngụy, bèn yên tâm tiến lên. Hai quân họp lại một chỗ. Đột nhiên tiếng hò reo nổi to. Quân Thục từ trong đội của mình đánh tới. Ấy là tướng Thục Nha Môn tướng, Bì tướng quân Vương Bình. Quân Ngụy trở tay không kịp, bị quân Thục giết chết quá nửa. Sâm Uy dẫn bại quân chống cự, bị Vương Bình một đao chém đi. Những kẻ còn lại đều tan chạy. Vương Bình dẫn quân, xua hết trâu gỗ, ngựa máy trở về.

Bại quân phi báo vào trong trại Bắc Nguyên. Quách Hoài nghe tin quân lương đã bị cướp, hỏa tốc dẫn binh tới cứu. Vương Bình sai quân xoay lưỡi trâu gỗ, ngựa máy sang một bên, rồi vứt hết ở trên đường, vừa đánh vừa chạy. Đến lúc Quách Hoài sai xua trâu gỗ, ngựa máy đi thì chẳng hề động đậy. Hoài trong lòng nghi hoặc, đang lúc chẳng biết làm sao, đột nhiên có tiếng trống tù vang trời, tiếng hò reo rền đất. Hai lộ quân đánh tới. Ấy là Ngụy Diên, Khương Duy. Bình dẫn quân quay lại đánh. Ba ngả giáp công. Quách Hoài thua to bỏ chạy. Quân Thục bèn quay về. Hoài dẫn bại quân đóng lại, chỉ thấy khói mây đột nhiên bốc lên, chợt có một đội thần binh ùa ra. Ai ai cũng đều cầm cờ chống kiếm, hình dáng quái dị, xua trâu gỗ, ngựa máy ùa đi như gió. Quách Hoài cả kinh, nói:

– Đây chắc là thần giúp rồi!

Nhân thế trong lòng nghi ngờ không dám đuổi.

Đây nói Tư Mã Ý nghe tin thua trận ở Bắc Nguyên, bèn tự dẫn binh đến cứu. Vừa tới nửa đường, chợt một tiếng pháo nổ, hai lộ quân từ chỗ hiểm hẹp đánh ra, gióng trống vang trời. Ấy là Tiền quân Đô đốc, lĩnh Phù Phong thái thú Trương Dực; phó tướng là Phi Vệ tướng quân Liếu Hóa, Tư Mã Ý cả kinh tái mặt. Chưa kịp giao tranh, quân Ngụy đã chống cự không nổi, bị quân Thục đánh giết quá nửa. Những kẻ còn lại ai nấy tự thoát thân. Tư Mã Ý một ngựa bỏ chạy, bị Liếu Hóa giục ngựa đuổi theo, xem chừng đã tới gần. Chưa biết tính mạng Ý sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

205. KHỔNG MINH HỎA THIÊU TRẠI MỘC SÁCH

Đây nói Tư Mã Ý bị Trương Dực, Liếu Hóa đánh bại một trận, một ngựa một thương, nhắm hướng đám rừng rậm phía trước mà chạy. Trương Dực thu quân mã lại. Liếu Hóa vỗ ngựa đuổi theo. Đã sắp chạm đuôi ngựa, Ý rẽ vòng qua cái cây. Hóa chém tới một đao, thì chém trúng ngay thân cây. Lúc vội nhổ đao ra, thì Tư Mã Ý đã sớm chạy khỏi rừng rồi. Liếu Hóa đuổi theo sau, chẳng biết là đã đi đâu, chỉ thấy mũ khôi vàng rơi ở bìa rừng. Hóa nhặt mũ khôi treo trên cổ ngựa, nhắm phía đông mà truy đuổi, chẳng hề thấy vết tích. Vốn là Tư Mã Ý đem mũ khôi ném phía đông rừng, rồi chạy về phía tây, vì thế mà Liếu Hóa truy đuổi không gặp. Hóa rời cửa lùng núi, thì trông thấy Khương Duy, bèn cùng trở về trại lớn gặp Khổng Minh. Trương Nghi sớm đã xua trâu gỗ, ngựa máy tới trại, giao nộp xong xuôi, bắt được hơn vạn thạch lương. Liếu Hóa dâng mũ khôi vàng, lập được công đầu. Ngụy Diên trong lòng không vui, miệng buông ra lời oán. Khổng Minh chỉ giả vờ không biết.

Đây nói Tư Mã Ý chạy trốn về đến trại nhà, trong lòng rất phiền não. Chợt sứ giả bưng chiếu tới, nói Đông Ngô chia ba đường vào cướp, sai bọn Ý giữ chắc chớ sơ sót. Ý nhận lệnh xong xuôi, hào sâu lũy cao, giữ chắc không ra.

Thế là Khổng Minh sai quân Thục ở lẫn với người Ngụy để làm ruộng. Quân một phần, dân hai phần, chẳng hề xâm phạm. Hễ ai làm hại dân thì chém đầu thị chúng. Dân Ngụy chịu ơn, vui lòng lạc nghiệp.

Tư Mã Ý đang ở trong trướng phiền muộn, thì con trưởng là Tư Mã Chiêu vào trướng thưa rằng:

– Quân Thục cướp đi rất nhiều lương thực. Nay quân Thục lại lẫn với dân, làm đồn điền nơi bến sông Vị, để làm kế lâu dài. Quân sĩ không được hại dân. Ai sai phạm sẽ chém. Đấy là họa lớn của nước nhà. Ngày nào mới trừ được? Phụ thân sao không cùng Khổng Minh hẹn ngày đại chiến, để quyết thư hùng?

Ý nói:

– Chẳng phải ta không bằng Khổng Minh, chỉ hiềm không có kế gì.

Sư nói:

– Có trí dùng trí, không trí thì dùng sức. Cha nay thống lĩnh trăm vạn người, sao lại sợ kẻ ấy đây?

Chợt được báo Ngụy Diên đem mũ khôi vàng tới thách đánh, sỉ nhục trăm bề, chỉ đòi Đô đốc cưỡi ngựa ra. Ý cười, nói:

– Thánh nhân có nói: “Việc nhỏ không nhịn ắt loạn mưu lớn”. Chỉ nên giữ chắc là hơn cả.

Các tướng y lệnh không ra. Ngụy Diên nhục mạ hồi lâu mới quay về.

Đây nói Mã Đại dựng xong trại Mộc Sách, tới thưa với Khổng Minh rằng:

– Tôi ở trong doanh đã đào xong đường hào, chất đầy củi gỗ và các đồ dẫn hỏa ở trong đó. Xung quanh trên núi đã giả vờ dựng oa phố, thảy đều là củi cỏ, trong ngoài đều chôn địa lôi. Trước mắt đã qua hơn tháng, đang lúc trời nóng bức, có thể thi hành kế ấy rồi.

Khổng Minh ghé tai dặn rằng:

– Hãy lấp kín đường phía sau lũng Hồ Lô, lén phục binh ở trong lũng. Nếu Tư Mã Ý đuổi tới, cứ mặc cho y vào lũng núi. Hễ у thấy người ngựa chật kín đường sá, thì đem địa lôi, củi, cỏ nhất tề đốt lửa. Đấy là công của ngươi. Nếu thấy quân Thục và quân Ngụy giao chiến thì ban ngày đem cờ hiệu Thất tinh treo ở cửa lũng, ban đêm thì bày bảy chén đèn lớn trên núi. Đấy là hiệu lệnh dẫn quân Ngụy vào trong lũng núi. Ta vốn biết người trung nghĩa, bởi thế mới ủy thác cho trách nhiệm lớn này. Nhất thiết chớ sơ sót.

Mã Đại nhận kế, dẫn quân ra đi. Khổng Minh lại gọi Ngụy Diên, bí mật dặn rằng:

– Ngươi dẫn năm trăm quân đi tới trại Ngụy thách đánh, dụ Tư Mã Ý ra giao tranh, chẳng thể đánh thắng, chỉ được giả thua, nhắm phía đông sông Vị mà chạy. Ý ắt đuổi theo. Ngươi liền nhắm chỗ cờ Thất tinh mà chạy vào, ban đêm thì trông chỗ có bảy ngọn đèn mà chạy, đi vào trong lũng núi. Ta tự có kế bắt Tư Mã Ý.

Ngụy Diên dẫn quân, nhận kế rồi đi. Khổng Minh lại gọi Cao Tường, dặn dò rằng:

– Ngươi đem trâu gỗ, ngựa máy hoặc lấy hai mươi con làm một bầy, hoặc lấy năm mươi con làm một bầy, chở lương thực lên, đi qua đi lại ở trên đường núi. Nếu như quân Ngụy cướp đi thì đó là công của ngươi.

Cao Tường bèn xua trâu gỗ, ngựa máy đi, thi hành như kế sách. Khổng Minh đưa quân ở Kì Sơn điều đi hết cả, chỉ viện cớ làm đồn điền.

– Các ngươi thảy đều không tiếp ứng cho nhau. Nếu có quân khác tới đánh, chỉ giả thua chứ không được thắng. Nếu Tư Mã Ý tự đến, thì mới chung sức chỉ đánh Vị Nam, cắt đứt đường về của chúng.

Khổng Minh sai phái xong xuôi, tự dẫn quân tới gần lũng Thượng Phương dựng doanh trại.

Hãy nói Hạ Hầu Huệ, Hạ Hầu Hòa tới trại lớn thưa với Tư Mã Ý rằng:

– Nay quân Thục tản đi bốn phía lập doanh, làm đồn điền ở các nơi, để làm kế lâu dài. Nếu không nhân lúc này trừ gấp đi, mà thả cho chúng ở yên lâu ngày, sâu rễ bền gốc, thì khó lay động lắm.

Ý nói:

– Chỉ sợ là kế của Khổng Minh.

Hai người lại nói:

– Nếu Đô đốc cứ nghi ngờ như thế, thì dân chúng ngày nào mới được thái bình? Hai người bọn tôi sẽ tự gắng sức, chẳng cần Đô đốc phải để tâm đâu.

Ý nói:

– Hãy tạm sai hai người anh em của các ngươi chia đường ra đánh mới được.

Bèn sai Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Uy ai nấy dẫn năm ngàn quân đi đánh. Ý ngồi đợi hồi âm.

Đây nói Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Uy chia quân hai đường. Đang lúc đi, chợt thấy quân Thục xua trâu gỗ, ngựa máy kéo tới. Hai người nhất tề hò reo đánh tới. Quân Thục thua to bỏ chạy. Hai người cướp được năm, sáu chục cổ trâu gỗ, ngựa máy, chiêng trống, cờ xí chẳng thể đếm xiết, bèn sai người đem tới báo cho Tư Mã Ý biết tin.

Hôm sau, lại cướp được hơn trăm người ngựa, cũng giải về trại lớn. Ý tra xét thực hư. Quân Ngụy thưa rằng:

– Khổng Minh chỉ đoán là ta giữ chắc không ra, nên đem hết quân Thục tản ra bốn phía làm đồn điền, để làm kế lâu dài.

Ý liền đem quân Thục thả cho về hết. Hạ Hầu Hòa hỏi rằng:

– Bắt được người Thục, không giết mà thả, là sao?

Ý nói:

– Xem chừng mấy tên lính ít ỏi, lại không có đại tướng, giết cũng vô ích. Thả cho về trại, để chúng nói tướng Ngụy nhân từ, khoan hậu, đức độ, làm tiêu tan lòng muốn đánh của chúng. Đó là học kế lấy Kinh Châu của Lữ Mông. Từ nay về sau nếu có bắt được người Thục, thì nên dùng lời hay để vỗ về, nhưng vẫn trọng thưởng cho người có công.

Các tướng nghe lệnh mà đi.

Đây nói Khổng Minh sai Cao Tường giả vờ vận lương, đóng đồn bên trong lũng Thượng Phương, cứ vào rồi ra. Chẳng ai biết là gì. Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Uy mỗi ngày đều chiến thắng, ước chừng hơn mười ngày. Nhân thế Tư Mã Ý thấy quân Thục thua mãi, trong lòng vui vẻ. Chợt được báo đã bắt được hơn một trăm người, Ý gọi vào dưới trướng, hỏi rằng:

– Khổng Minh hiện ở chỗ nào?

Chúng đều thưa rằng:

– Mỗi ngày đều chở lương tới đóng đồn trong lũng Thượng Phương. Gia Cát Thừa tướng không ở Kì Sơn, mà tới phía tây lũng Thượng Phương mười dặm dựng trại nghỉ ngơi.

Ý hỏi kỹ càng hết, rồi ban rượu thịt cho họ, khen thưởng xong xuôi, bèn thả về hết. Đến tối hôm ấy, Tư Mã Ý gọi các tướng, dặn dò rằng:

– Nay Khổng Minh chẳng ở Kì Sơn, tự dẫn một cánh quân tới đóng trại ở lũng Thượng Phương. Ngày mai các ngươi nhất tề chung sức chiếm lấy trại Kì Sơn. Ta tự đi tiếp ứng.

Ai nấy nhận lệnh lui ra. Con trưởng là Tư Mã Sư nói:

– Cha muốn đánh sau lưng chúng, là sao vậy?

Ý nói:

– Kì Sơn là gốc rễ của người Thục. Nếu thấy quân ta đánh chỗ đó, ắt các doanh đều kéo hết về cứu rồi. Ta liền chiếm lấy lũng Thượng Phượng, đốt sạch lương thảo của chúng. Người Thục đầu đuôi không tiếp cứu được, ắt thua to rồi.

Con thứ hai cũng nói:

– Lời của cha phải lắm.

Ý liền sai Trương Hổ, Nhạc Sâm tới, dặn dò rằng:

– Hai người các ngươi ai nấy dẫn năm ngàn quân tiếp ứng ở phía sau. Trong quân phải bày biện đèn đuốc.

Đây nói Khổng Minh đang ở trên núi, trông ra xa thấy quân Ngụy hoặc đi thành đám ba ngàn, hoặc đi thành đám năm ngàn, đội ngũ dập dìu, tiền hậu tiếp ứng, đoán chắc là tới lấy trại lớn Kì Sơn, liền sai các tướng ghìm quân lại chờ đợi.

– Nếu Tư Mã Ý tự đến, thì liền cướp trại Ngụy, đoạt lấy Vị Nam.

Các tướng sửa soạn xong xuôi.

Đây nói quân Ngụy thảy đều chạy tới trại Kì Sơn. Quân Thục bốn bề reo hò, giả vờ làm thế ứng cứu. Tư Mã Ý trông thấy quân Thục đi cứu trại ở Kì Sơn, trong lòng cả mừng, bèn dẫn hai con cùng tinh binh hộ vệ trung quân đánh tới lũng Thượng Phương.

Hãy nói Ngụy Diên chỉ đợi Tư Mã Ý kéo tới, chợt một chi quân đánh đến. Diên phóng ngựa ra xem, thì là Tư Mã Ý. Ý hét lớn, nói:

– Ngụy Diên chớ chạy!

Diên múa đao tới đón đánh. Đấu chưa được mười hiệp, Diên quay ngựa bỏ chạy. Ý đuổi theo sau lưng. Diên chỉ nhắm hướng có cờ Thất tinh mà chạy. Ý trông thấy Ngụy Diên chỉ có một mình, quân mã lại ít, yên tâm đuổi theo. Ý liền chia quân thành ba nhánh. Tư Mã Sư ở bên trái, Tư Mã Chiêu ở bên phải, Ý tự đi giữa, nhất tề xông tới đánh. Diên trông ra xa thấy trong lũng núi có cờ hiệu Thất tinh vẫy gọi, bèn dẫn năm trăm quân kéo vào trong lũng núi. Ý theo tới cửa lũng, trước tiên sai người do thám. Người ấy trở về báo rằng:

– Trong lũng núi chẳng hề có phục binh. Trên núi đều là nhà cỏ.

Ý nói:

– Đấy chắc là chỗ chứa lương.

Bèn xua hết quân sĩ vào trong lũng. Ý chợt thấy trong nhà có thảy đều là củi, Ngụy Diên ở trước mặt gò ngựa, cầm ngang đao đứng đợi. Ý sợ hãi quá, bèn nói với hai con trai rằng:

– Nếu có quân Thục cắt đứt cửa lũng này, thì phải làm sao?

Lúc vội lui binh, thì chỉ nghe thấy tiếng hò reo vang rền. Đuốc lửa trên núi nhất tề ném xuống, thiêu cháy cửa lũng. Ý cả kinh, chẳng biết làm sao, đành thu quân tụ lại một chỗ. Trên núi tên lửa bắn xuống, địa lôi đồng loạt nổ tung. Củi trong nhà cỏ đều bén lửa. Ngụy Diên nhắm lũng núi phía sau mà chạy, chỉ thấy cửa cốc bị bít kín, ngửa mặt lên trời than dài rằng:

– Mạng ta tiêu rồi!

Tư Mã Ý thấy ánh lửa rất gấp, bèn xuống ngựa ôm hai con khóc lớn, nói:

– Cha con ta dứt mạng ở đất này rồi!

Đang lúc khóc lóc, đột nhiên gió to nổi lên, mây đen kín trời. Một tiếng sấm động vang lên, mưa to như dốc chậu. Lửa trong lũng núi đều bị dập tắt. Địa lôi không nổ. Hỏa khí cũng vô dụng. Mưa lớn dầm dề từ giờ Thân cho đến giờ Dậu. Đất bằng nước sâu ba thước. Tư Mã Ý mừng rỡ, nói:

– Chẳng nhân lúc này đánh ra, còn đợi khi nào?

Liền dẫn bại quân dốc sức đánh ra. Mã Đại ít quân, không dám truy đuổi. Chợt một đám quân đánh tới, đẩy lui Mã Đại, tới tiếp ứng cho Tư Mã Ý. Mọi người trông ra, thì là Trương Hổ, Nhạc Sâm, bèn họp quân lại một chỗ, cùng về trại lớn ở Vị Nam. Bấy giờ trại lớn đã bị quân Thục đoạt rồi. Quách Hoài, Tôn Lễ đang ở trên cầu nổi giao chiến với quân Thục. Tư Mã Ý dẫn quân xông qua cầu nổi. Quân Thục lui lại. Ý đốt cháy cầu nổi, chiếm cứ bờ bắc.

Hãy nói quân Ngụy ở Kì Sơn tiến đánh trại Thục, nghe tin quân Ngụy thua to, đã mất trại lớn ở Vị Nam, lòng quân hoảng loạn vô cùng. Lúc hỏa tốc lui quân, thì quân Thục ở bốn mặt đánh đến. Quân Ngụy thua to, mười phần tổn thương hết tám, chín. Người chết vô số. Người sống thì chạy trốn sang bờ bắc.

Đây nói Khổng Minh trông ra thấy Tư Mã Ý bị Ngụy Diên dụ vào lũng núi, thì chẳng nén nổi vui mừng. Mã Đại nhất tề phóng hỏa, toan thiêu chết hết. Đột nhiên trời giáng mưa to. Lửa chẳng bén được. Có người báo đã để Tư Mã Ý chạy thoát. Khổng Minh nghe tin, ngửa mặt nhìn trời than dài rằng:

– Mưu việc do người, thành sự do trời!

Người đời sau có thơ tán tám chữ ấy của Khổng Minh rằng:

Vạn đống lửa bùng Mộc Sách thiêu

Bấy giờ Tư Mã mạng khó toàn

Đột nhiên mưa lớn dầm dề xuống

Mưu sự bởi người, thành do trời.

Lại có thơ rằng:

Thừa tướng sắp bày lửa lớn thiêu

Dầm đề mưa lớn giáng tầng không

Khổng Minh diệu kế mà thành tựu

Sơn hà há lại thuộc Tấn triều?

Đây nói Khổng Minh thu quân, trở về đến trại lớn ở Vị Nam, đóng doanh xong xuôi. Ngụy Diên thưa rằng:

– Mã Đại lấp kín đường phía sau lũng Hồ Lô. Nếu không phải trời giáng mưa to, Diên và năm trăm quân thảy đều bị thiêu chết trong lũng núi rồi*.

Khổng Minh cả giận, gọi Mã Đại tới trách cứ hết mức, rằng:

– Văn Trường là đại tướng của ta. Ta lúc đầu giao kế sách, chỉ bảo đốt Tư Mã Ý. Vì sao lại để Văn Trường bị nguy khốn trong lũng núi? May nhờ Diên có phước lớn, trời giáng mưa to, mới được toàn mạng. Nếu có sơ sót, thì lại mất một cánh tay ta rồi.

Bèn nạt lớn:

– Võ sĩ! Đẩy ra chém đầu đem về báo!

Chưa biết tính mạng Mã Đại rốt cuộc sẽ ra sao?

206. KHỔNG MINH ĐÊM THU TẾ BẮC ĐẨU

Đây nói các tướng thấy Khổng Minh nổi giận muốn chém Mã Đại, cùng nhau tới dưới trướng, ba lần khổ sở cầu xin. Khổng Minh mới chịu tha, sai tả hữu cởi bỏ y phục của Mã Đại, đánh bốn y mươi trượng, cất chức Bình Bắc tướng quân, Trần Thương hầu, biếm làm tên quân nhàn tản. Mã Đại bị trách tội xong, trở về trại cũ. Khổng Minh bí mật sai Phàn Kiến tới dỗ rằng:

– Thừa tướng vẫn biết tướng quân trung nghĩa, bởi thế mới sai thi hành kế mật này, như thế, như thế. Ngày sau thành công, sẽ là công lao đệ nhất. Chỉ nên chối rằng Dương Nghi bảo làm như thế, để cởi bỏ thù hận của Ngụy Diên.

Mã Đại nhận kế xong, rất là hoan hỉ. Hôm sau, gượng đi tới chỗ Ngụy Diên xin tội, nói:

– Chẳng phải Đại dám làm như thế, mà là mưu của Trưởng sử Dương Nghi đó.

Diện rất hận Dương Nghi, lập tức tới thưa với Khổng Minh rằng:

– Diện nguyện xin Mã Đại làm Bì tướng dưới trướng.

Khổng Minh không ưng. Diên lại ba lần cầu xin. Khổng Minh mới cho.

Đây nói Tư Mã Ý ở trong trại tại Vị Bắc, truyền lệnh rằng:

– Trại sách ở Vị Nam nay đã mất rồi. Các tướng ai còn nói ra đánh nữa sẽ chém.

Các tướng nghe lệnh, phòng thủ không ra. Chợt có Quách Hoài tới thưa rằng:

– Gần đây Khổng Minh dẫn binh tuần tiễu, ắt muốn chọn đất để đóng doanh.

Ý nói:

– Khổng Minh nếu kéo ra Vũ Công*, men núi mà tiến về đông, thì bọn ta nguy cả rồi! Thật là đáng lo. Nếu ra Vị Nam, hướng tây trực chỉ Ngũ Trương Nguyên thì có thể bảo đảm không có việc gì rồi.

Bèn sai người thám thính, trở về báo rằng:

– Khổng Minh quả thực đã lên Ngũ Trượng Nguyên rồi.

Tư Mã Ý giơ tay lên trán nói:

– Đấy là hồng phúc của Đại Ngụy hoàng đế:

Bèn sai các tướng giữ chắc để đợi. Khổng Minh ở lâu ắt sinh biến.

Đây nói Khổng Minh tự dẫn một cánh quân đóng đồn ở Ngũ Trượng Nguyên, mấy lần sai người thách đánh. Quân Ngụy không ra. Khổng Minh bèn lấy khăn quắc* và áo tang của phụ nữ, cùng với một phong thư, bỏ vào trong hộp lớn, sai người đưa sang trại Ngụy. Các tướng không dám giấu giếm, bèn dẫn thẳng vào gặp Tư Mã Ý, Ý ở trước mặt mọi người mở ra xem. Bên trong có khăn quắc và quần áo đàn bà cùng một phong thư. Ý bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Hán Thừa tướng Vũ Hương hầu Gia Cát Lượng.

Thường nghe Quản Tử có nói: “Lễ, nghĩa, liêm, sỉ là bốn đầu mối của nước nhà. Bốn mối chẳng kéo căng thì nước sẽ diệt vong!". Trộm nghe Tư Mã Trọng Đạt đã là Đại tướng, thống lĩnh đám người Trung Nguyên, chẳng nghĩ phá chỗ kiên cố, đánh quân tinh nhuệ để quyết thư hùng, lại cam lòng cúi mình trong ổ đất mà tránh đao, né tên. So với quả phụ có gì khác đâu? Nay sai người đưa khăn quắc, áo tang. Nếu chẳng ra đánh, thì hãy lạy mà nhận lấy. Nếu còn có lòng dạ trượng phu, thì hãy sớm phê hồi đáp. Đúng kỳ đối địch”.

Tư Mã Ý đọc xong, trong lòng cả giận, mà giả vờ cười, nói:

– Xem ta như là đàn bà ư? Ta sẽ nhận lấy!

Bèn sai người trọng đãi sứ giả. Ý hỏi rằng:

– Khổng Minh ăn ngủ và lo việc ra sao?

Sứ giả nói:

– Thừa tướng thức sớm, ngủ muộn. Việc phạt từ hai mươi gậy trở lên đều tự mình xem xét. Ăn uống đạm bạc, chẳng quá mấy thăng.

Ý bảo với các tướng rằng:

– Khổng Minh ăn ít mà làm nhiều, há có thể sống lâu sao?

Sứ giả trở về đến Ngũ Trương Nguyên, yết kiến Khổng Minh, kể rằng:

– Tư Mã Ý nhận lãnh khăn quắc, quần áo, đọc thư xong xuôi, chỉ hỏi việc ăn uống, làm việc, chẳng hề nói việc quân lữ. Mỗ đối đáp như thế. Hắn nói: “Ăn ít, làm nhiều, há có thể sống lâu sao?".

Khổng Minh than rằng:

– Hắn đã hiểu rõ ta rồi!

Chủ bạ Dương Ngung can rằng:

– Mỗ thấy Thừa tướng thường tự mình làm việc thư từ sổ sách. Vả chăng việc trị nước có thể thống, trên dưới không thể xâm phạm nhau. Xin Thừa tướng lấy việc trị nhà ra làm ví dụ. Phàm cái đạo trị nhà, ắt phải sai đứa gia nô cầm cày, con tì nữ nấu nướng, gà gáy báo giờ, chó sủa giữ nhà, trâu tải nặng, ngựa đi xa. Của nhà chẳng cần nhiều, chỉ cầu đủ cả. Người chủ nhà ấy thung dung tự tại, gối đầu cao, ăn uống mà thôi. Chợt một ngày tự mình làm những việc ấy, hình dung tiều tụy, tinh thần suy tổn, cuối cùng chẳng một việc nào thành. Há phải trí của ông ta không bằng nô tì, gà chó đâu? Chỉ là để mất phép làm chủ nhà thôi. Bởi cớ ấy cổ nhân nói rằng: “Ngồi mà bàn đạo, gọi là vương công đứng ra để làm, là sĩ đại phu”. Ngày xưa Bính Cát chẳng hỏi người chết nằm ngay giữa đường, mà lo con trâu thở gấp; Trần Bình chẳng biết số tiền gạo, nói: “Tự có người làm chủ rồi”. Nay Thừa tướng tự lo việc nhỏ, suốt ngày đổ mồ hôi. Há chẳng mệt sao? Lời của Tư Mã Ý thực là đúng với lòng dạ này.

Khổng Minh khóc, nói:

– Chẳng phải ta không biết. Chỉ hiềm nhận trọng trách gửi con côi của tiên đế, chỉ sợ người khác chẳng hết lòng như ta thôi.

Mọi người đều rơi lệ. Khổng Minh tự thấy tinh thần không yên. Các tướng vì thế mà chưa dám tiến quân.

Đây nói tướng Ngụy đều biết Khổng Minh đem khăn quắc làm nhục Tư Mã Ý quá đỗi. Ý nhận lấy chứ không ra đánh. Các tướng vì thế mà vào trướng thưa rằng:

– Bọn tôi là danh tướng của nước lớn, sao nỡ chịu nước nhỏ làm nhục đây? Nguyện xin ra đánh, để quyết thư hùng!

Ý nói:

– Ta chẳng phải không dám ra đánh, mà cam lòng chịu nhục đâu. Chỉ hiềm thiên tử có minh chiếu, sai giữ chắc không hành động. Nay nếu khinh thường kéo ra, là trái lệnh thiên tử rồi.

Các tướng ngang nhiên không nhịn được. Ý nói:

– Các ngươi đã muốn ra đánh, thì đợi ta tấu với thiên tử, cầu xin đánh địch. Nếu thiên tử cho ta ra đánh, bấy giờ ai nấy hãy lập công danh, cũng chưa muộn đâu.

Mọi người ưng theo. Ý vội viết biểu chương, sai sứ đi thẳng tới tiền quân ở Hợp Phì, tâu với Ngụy chủ Tào Duệ. Duệ vội xé tờ biểu ra xem. Tờ biểu ấy nói:

“Thần Tư Mã Ý kính cẩn tâu rằng:

Thần tài năng kém cỏi, trách nhiệm nặng nề, đội ơn sâu ủy thác, sai thần giữ chắc không ra, để đợi khu xử. Nay thì Gia Cát Lượng khinh thần như nô lệ, đãi thần như đàn bà, cho thần chiếc khăn quắc. Sỉ nhục đến mức ấy! Thần xin tấu trước với bậc thánh minh, sớm chiều sẽ ra sức tử chiến một trận, để báo ơn lớn của tiên đế, lộc dày của bệ hạ. Thần chẳng nén được cảm kích mà cầu khẩn”.

Ngụy chủ xem xong, bèn nói với các quan rằng:

– Trẫm dạy chớ có ra đánh, nay vì cớ gì lại dâng biểu xin đánh đây?

Vệ úy Tân Bì nói:

– Tư Mã Ý vốn không có lòng đánh, ắt vì Khổng Minh sỉ nhục. Các tướng kháng cự đòi đánh. Mới giả vờ dâng biểu, mong bệ hạ kiềm chế họ.

Ngụy chủ Tào Duệ nghe nói như thế, bèn sai Tân Bì cầm cờ tiết đến doanh trại ở Vị Bắc để chế ngự. Tư Mã Ý đón vào trong trướng, nhận mệnh lệnh xong xuôi. Tân Bì truyền chiếu rằng:

– Nếu ai còn dám nói ra đánh nữa, thì luận theo tội vi phạm pháp chế.

Mọi người đều ngã lòng. Ý ngầm bảo với Tân Bì rằng:

– Công đã hiểu rõ bụng ta.

Bèn sai dân chúng phát tán tin đồn, nói Ngụy thiên tử sai Tân Bì cầm cờ tiết tới doanh trại, sai Tư Mã Ý giữ chắc không ra.

Bởi thế Điển quân Thư ký Phàn Kiến, Thừa tướng lệnh Đổng Quyết nghe được việc ấy, tới báo với Khổng Minh. Khổng Minh cười, nói:

– Đấy là phép yên lòng ba quân của Tư Mã Ý đó.

Khương Duy nói:

– Thừa tướng làm sao mà biết?

Khổng Minh nói:

– Hắn vốn không có lòng muốn ra đánh. Sở dĩ cố xin cho đánh, là để răn đe các tướng thôi. Há chẳng nghe: “Tướng ở bên ngoài, mệnh vua có lúc không theo”? Sao có chuyện vượt ngàn dặm mà xin đánh chứ? Đấy là vì Tư Mã Ý bị sỉ nhục quá, lại vì tướng sĩ phẫn nộ kháng cự, bởi thế mới phát tán lời này.

Mọi người đều lạy, nói:

– Thừa tướng có khả năng nhìn rõ vạn dặm vậy!

Chợt được báo Phí Y tới. Khổng Minh kíp triệu vào hỏi. Y bái lạy, nói:

– Ngụy chủ Tào Duệ nghe Đông Ngô chia ba đường tiến quân, bèn tự dẫn đại quân đi thẳng đến Hợp Phì, sai Mãn Sủng Điền Dự, Lưu Chiêu chia quân ba đường đón đánh. Mãn Sủng bày kế, đốt hết lương thảo, quân khí, chiến cụ của Đông Ngô. Quân Ngô nhiều người bị bệnh. Lục Tốn dâng biểu lên Ngô chủ, ước hẹn cùng đánh. Chẳng dè người mang biểu tới giữa đường bị quân Ngụy bắt được, nhân thế cơ mưu tiết lộ. Quân Ngô thua to trở về.

Khổng Minh nghe xong, than dài một tiếng, hôn mê trên đất. Các tướng vội cứu. Hồi lâu mới tỉnh mà nói rằng:

– Ta tâm thần mê loạn, bệnh cũ lại phát, chẳng lâu nữa sẽ chết thôi!

Đêm ấy, Khổng Minh bèn gượng bệnh rời trướng, ngửa mặt xem thiên văn, thì kinh hoàng tái mặt, vào trường nói với Khương Duy rằng:

– Mạng ta chỉ trong sớm tối thôi!

Duy bèn khóc, nói:

– Thừa tướng sao lại buông ra lời ấy?

Khổng Minh nói:

Ta thấy ở trong sao Tam Thai, sao khách sáng thêm mà sao chủ mờ tối, chiếu rọi lẫn nhau nên màu sắc thay đổi. Đủ để biết số mệnh ta rồi!

Duy nói:

– Ngày xưa nghe nói người biết cầu khấn chỉ có Thừa tướng là giỏi. Nay sao không cầu đảo đi?

Khổng Minh nói:

– Ta học tập thuật này đã lâu năm. Chưa biết ý trời ra sao? Ngươi hãy dẫn binh giáp bảy lần bảy bốn mươi chín người. Ai nấy đều cầm cờ đen, mình mặc áo đen, vây quanh ngoài trướng. Ta tự ở trong trướng cầu Bắc Đẩu. Trong vòng bảy ngày, nếu đèn không tắt. Ta sẽ tăng thọ thêm một kỷ. Nếu đèn chủ tắt, ta chết chắc thôi. Những kẻ nhàn rỗi tạp nhạp, chớ để cho vào.

Khương Duy được lệnh, phàm những vật cần dùng, chỉ cho hai tiểu đồng đem vào. Bấy giờ đúng lúc giữa tháng tám, ngân hà lấp lánh, móc thu lung linh, cờ xí bất động, điêu đẩu* im hơi. Khương Duy ở ngoài trướng dẫn bốn mươi chín người canh giữ. Khổng Minh tự ở trong trường bày hương, hoa, đồ cúng, ở giữa chia bày bảy chén đèn lớn, theo đó bày thêm bốn mươi chín chén đèn nhỏ, bên trong đặt một chén đèn bản mệnh ở trên đất. Khổng Minh lạy mọc dưới đất, nói:

– Lượng sinh vào thời loạn, trốn tránh với nghề nông, chịu ơn tiên đế ba lần tìm đến, phó thác trách nhiệm nặng nề với ấu chúa, vì thế vắt kiệt sức chó ngựa, thống lĩnh binh chủng tì hưu, sáu lần ra Kì Sơn, thề sẽ đánh giặc. Chẳng dè tướng tinh sắp rụng, dương thọ gần hết. Kính cẩn nhân đêm thanh vắng, chiếu cáo với hoàng thiên hậu thổ, bắc cực nguyên thần: cúi mong trời thương, rũ lòng soi xét!

Cầu khấn xong xuôi, bèn đọc thanh từ* rằng:

“Cúi nghĩ, Chu Công chịu nạn thay Cơ Thị, chỉ đến hôm sau là khỏi*; Khổng Tử bị người Khuông bao vây, tự vui cho là không chết*. Thần là Lượng nhận trọng trách gửi con, thật lòng muốn báo quốc, khai sáng nước Thục, toan bình giặc Ngụy, suất đại binh ra sông Vị, họp các tướng ở Kì Sơn. Nào ngờ bệnh cũ bám lấy thân, dương thọ sắp tận, kính viết vào thước lụa, thưa với trời xanh. Cúi mong ơn trời, cho thần toan tính, trên đền đáp ơn đức đế, dưới cứu giúp dân sinh treo ngược. Chẳng dám cầu xằng, thật vì bức thiết. Thật lòng chẳng nén nỗi sợ hãi”.

Khổng Minh khấn xong, mọp người đến sáng. Hôm sau, lại gượng bệnh ra lo việc, hộc máu không dứt, tỉnh rồi lại mê, mê rồi lại tỉnh. Ngày thì bàn kể đánh Ngụy, đêm thì bước sao Cang, đạp sao Đẩu.

Đây nói Tư Mã Ý ban đêm ngửa xem thiên văn, đột nhiên cả kinh, bèn gọi Hạ Hầu Bá, nói:

– Ta thấy tướng tinh sai chỗ. Khổng Minh ắt là có bệnh, không lâu nữa sẽ chết thôi. Ngươi hãy dẫn một ngàn quân tới Ngũ Trương Nguyên thăm dò. Nếu người Thục hỗn loạn không ra đánh, thì là có bệnh; nếu dốc sức xông ra, thì là chẳng có việc gì.

Bá nghe lệnh, dẫn binh kéo đi.

Đây nói Khổng Minh ở trong trướng cúng tế được sáu đêm, thấy đèn chủ sáng rực, trong lòng mừng thầm. Khương Duy vào trướng, thì gặp lúc Khổng Minh xõa tóc, chống kiếm, đạp sao Cang, bước sao Đẩu, trấn áp tướng tinh. Chợt nghe thấy ngoài trại có tiếng reo hò. Lúc toan sai người đi hỏi thì Ngụy Diên đã vào trướng báo rằng:

– Quân Ngụy đến rồi!

Diên bước đi gấp gáp, gạt tắt ngọn đèn chủ. Khổng Minh vứt kiếm mà than rằng:

– “Sống chết có mệnh, phú quý do trời”. Ngọn đèn chủ đã tắt, ta há sống được sao? Chẳng thể cầu xin mà được!

Khương Duy cả giận, vội rút kiếm nhắm Ngụy Diên mà chém. Chưa biết tính mạng Diên sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

207. KHỔNG MINH GIÓ THU NGŨ TRƯỢNG NGUYÊN

Đây nói Khương Duy rút kiếm cầm tay, muốn chém Ngụy Diên. Khổng Minh với ngăn lại, nói:

– Đó là thiên mệnh của ta đã dứt, chẳng phải lỗi của Văn Trường.

Duy mới tha cho. Thế là Khổng Minh hộc máu mấy lần, nằm ở trên giường, bảo với Ngụy Diên rằng:

– Đấy là Tư Mã Ý đoán ta mắc bệnh, bởi thế mới sai người tới thám thính hư thực thôi. Ngươi hãy mau kéo ra.

Ngụy Diên bèn lên ngựa, dẫn binh đánh ra ngoài trại. Hạ Hầu Bá trông thấy Ngụy Diên, vội vàng dẫn quân lui. Diên dốc sức đuổi hơn hai mươi dặm mới quay về.

Khổng Minh nói với Khương Duy rằng:

– Ta vốn muốn tận trung kiệt sức, khôi phục Trung Nguyên, trùng hưng Hán thất. Chỉ hiềm ý trời như thế, ta sớm muộn sẽ chết thôi! Sở học một đời của ta đã viết ra thành sách, cộng hai mươi bốn thiên, tính được mười vạn bốn ngàn một trăm mười hai chữ, trong đó có phép tám điều lo, bảy điều răn, sáu điều hãi, năm điều sợ. Ta xem khắp các tướng, chẳng ai có thể học. Chỉ có mỗi tướng quân là học được thôi. Nhất thiết chớ tiết lộ.

Duy khóc lạy dưới đất mà nhận. Khổng Minh lại nói:

– Ta có phép liên nỏ mà chưa từng dùng qua. Về sau ngươi ắt sẽ dùng. Lấy sắt tốt nung, đập mà thành, tên sắt dài tám tấc, một nỏ có thể bắn mười tên, đều đã vẽ thành bản đồ. Ngươi hãy theo phép ấy mà chế tạo.

Duy lại lạy nhận lấy. Khổng Minh lại nói:

– Các đường ở trong Thục đều chẳng cần phải lo nhiều, duy chỉ có đường Âm Bình nhất thiết phải giữ gìn tử tế. Tuy là hiểm hẹp, lâu ngày về sau ắt có sơ sẩy*.

Lại gọi Trưởng sử Dương Nghi vào trướng, đưa cho một túi gấm, rồi dặn dò rằng:

– Lâu ngày về sau Ngụy Diên ắt phản. Đến lúc hắn phản hãy mở ra xem, bấy giờ sẽ tự có tướng chém Diên.

Bấy giờ Khổng Minh điều động từng việc xong xuôi thì bất tỉnh nhân sự, đến chiều mới tỉnh, bệnh càng nặng thêm. Đêm ấy, hôn mê mấy lần. Khổng Minh suốt đêm soạn biểu tấu với Hậu chủ. Hậu chủ kíp sai Thượng thư Bộc xạ Lý Phúc đêm ngày đi tới Ngũ Trượng Nguyên, vào gặp Khổng Minh để vấn an. Khổng Minh sai ngồi, rồi nói rằng:

– Ta chẳng may giữa đường mà mất, vứt bỏ việc lớn nước nhà, chịu tội với thiên hạ rồi. Sau khi ta chết sẽ tự có di biểu tâu lên thiên tử. Công khanh đại phu các ngươi cứ y theo chế độ cũ mà làm, không được thay đổi. Người mà ta sử dụng, không được phế bỏ. Mã Đại trung nghĩa, về sau nên trọng dụng. Binh pháp của ta đều truyền cho Khương Duy, ngày sau sẽ có thể giữ gìn Tây Thục.

Lý Phúc từ biệt ra đi. Khổng Minh gắng gượng chống bệnh, sai tả hữu dìu lên xe nhỏ, rời trại đi thăm một lượt các doanh, cảm thấy gió thu thổi vào mặt, xương cốt lạnh run. Khổng Minh lệ rơi đầy mặt, than dài mà nói:

– Ta chẳng thể ra trận đánh giặc nữa rồi! Trời xanh thăm thẳm, chẹt ta quá đỗi!

Than thở hồi lâu, rồi trở về trong trướng, bệnh trở thành nặng, bèn gọi Dương Nghi, nói:

– Bọn Vương Bình, Liếu Hóa, Trương Nghi, Trương Dực, Ngô Ý đều trung nghĩa, trải qua chiến trận đã lâu, có nhiều công lao, rất đáng sử dụng. Sau khi ta chết, mọi việc đều y theo chế độ cũ mà làm. Hãy thong thả lui quân. Ngươi cũng là người hiểu sâu mưu lược, không cần dặn nhiều. Khương Bá Ước trí dũng gồm đủ, hãy cho đoạn hậu. Ngụy Diên ngày sau mà phản, người chỉ cần y theo túi gấm đã giao lúc trước mà làm.

Dương Nghi khóc lạy mà nhận lệnh. Khổng Minh sai lấy văn phòng tứ bảo, tới bên giường viết di biểu để tâu với Hậu chủ. Tờ biểu ấy nói:

“Thừa tướng, Vũ Hương hầu thần Gia Cát Lượng cúi đầu dập đầu kính cẩn dâng biểu:

Cúi nghe: sống chết là việc thường, khó tránh phần số. Chết đã gần kề, nguyện dốc ngu trung. Thần đây vốn tính ngu độn, gặp thời gian nan, chẻ phù ôm tiết, cầm cân nảy thực, cất quân Bắc phạt, chưa được thành công. Nào ngờ bệnh đã ở cao hoang*, mạng này rụng chỉ trong sớm tối. Cúi mong bệ hạ giữ lòng trong sạch, giảm bớt ham muốn, nghiêm khắc với mình, yêu thương dân chúng, tuân theo hiếu đạo với tiên quân, ban bố nhân nghĩa cho bốn biển, đề bạt kẻ sĩ chìm lấp để tiến dụng hiền lương, dẹp trừ những bọn gian nịnh để bồi đắp phong tục.

Nhà thần ở Thành Đô có tám trăm gốc dầu, mười lăm khoảnh ruộng xấu. Quần áo, ăn uống của con em đã có dư dật. Đến như thần nhận chức ở bên ngoài cũng chẳng có chu cấp thêm. Quần áo, thức ăn đem theo người đều ngửa trông vào cửa quan, chẳng lo sinh kế riêng, để thêm cho mình một thước một tấc nào. Nếu ngày thần chết, sẽ chẳng để bên trong có miếng vải dư, bên ngoài có chút của thừa, mà phụ lại tiên đế với bệ hạ vậy.

Thần là Lượng sắp lên đường, chẳng nén nổi sự thành khẩn, khóc lóc đau thương”.

Khổng Minh viết xong, dặn dò Dương Nghi rằng:

– Sau khi ta chết, không được phát tang. Nếu Tư Mã Ý đuổi tới, thì lấy tượng gỗ khắc hình dáng của ta mà ta làm lúc trước ra, đặt lên trên xe, lấy vải xanh đậy lên, chớ để cho ai thấy. Ngươi cứ một thuận một nghịch, bày thành trận Trường Xà, quay ngược cờ trống. Nếu quân Ngụy đuổi tới, thì lệnh cho người ngựa không được náo loạn, rồi đem tượng gỗ của ta đẩy ra, sai tướng sĩ lớn nhỏ dàn bày hai bên tả hữu. Nếu Ý trông thấy thì ắt chạy gấp thôi. Đợi quân Ngụy lui rồi, mới được phát tang. Trên xe tang làm một cái khám, đặt ta ngồi trên đó, dùng bảy hạt gạo và một ít nước đổ vào trong miệng, dưới chân đặt một chén đèn đang cháy, đặt linh cữu trong xe đệm êm. Trong quân phải yên tĩnh như thường, nhất thiết chớ có khóc lóc, như thế ắt tướng tinh của ta không rơi đâu. Âm hồn của ta sẽ tự bay lên trấn áp. Trước tiên sai trại phía sau đi trước, rồi sau đó từng doanh từng doanh, thong thả mà lui. Văn võ các ngươi thảy đều phải hết lòng báo quốc, chẳng thể phụ lại chức vụ của mình.

Dương Nghi nghe lệnh xong nói:

– Thừa tướng bớt lo. Nghi chẳng dám trái lời Thừa tướng.

Đêm ấy, Khổng Minh sai người dìu ra ngoài, ngửa mặt xem sao Bắc Đẩu, trỏ tay ra xa, nói:

– Đấy là tướng tinh của ta đó.

Mọi người trông ra, chỉ thấy ánh sáng của nó rực rỡ toan rơi xuống. Khổng Minh dùng kiếm trẻ một cái, trong miệng niệm chú. Niệm chú xong, lúc vội trở về trướng, thì bất tỉnh nhân sự. Chợt Lý Phúc lại tới, thấy Khổng Minh hôn mê, miệng chẳng nói được, bèn khóc lớn, nói:

– Ta làm lỡ việc lớn của nước nhà rồi!

Lát sau, Khổng Minh tỉnh lại, mở mắt ra nhìn, thấy Lý Phúc đứng ở trước giường. Khổng Minh nói:

– Công đến chuyện này, ắt là thiên tử muốn hỏi ai có thể nhận việc lớn chăng? Tưởng Công Diễm có thể đấy.

Phúc nói:

– Nếu lỡ như Công Diễm không còn, thì ai có thể nối chức?

Khổng Minh nói:

– Phí Văn Vĩ có thể nối chức.

Phúc toan hỏi nữa. Khổng Minh không đáp rồi tắt hơi. Bấy giờ là năm Kiến Hưng thứ mười hai [234], mùa thu, tháng tám, ngày hai mươi ba. Thọ năm mươi bốn tuổi. Về sau sử quan nhà Tấn là Trần Thọ bình rằng:

“Gia Cát Lượng làm tướng quốc, vỗ về trăm họ, vạch rõ phép tắc, ước định quan chức, noi theo quyền chế, bày tỏ lòng thành, ban bố công đạo. Kẻ tận trung, có ích thì tuy thù vẫn thưởng; kẻ phạm pháp, khinh nhờn thì tuy thân vẫn phạt. Thực lòng chịu tội thì tuy tội nặng cũng tha; che đậy xảo biển thì tội nhẹ cũng giết. Không điều thiện nhỏ nào mà không thưởng, không điều ác nhỏ nào mà không trừng. Xét việc tinh thông, thấu đến ngọn ngành, theo danh trách thực, bỏ điều sáo rỗng. Cuối cùng trong khắp cả nước đều cảm kích, nể sợ mà yêu quý. Hình chính tuy khắc nghiệt mà không có người oán, là bởi ông dụng tâm công bằng, mà khuyên bảo, ngăn cấm rõ ràng vậy. Có thể gọi là có tài năng về trị quốc, nối tiếp được Quản, Tiêu* rồi”.

Người Thục là Dương Hí tán rằng:

Trung thần anh cao

Dâng kế bến sông

Khích Ngô liên Thục

Lòng son nắm quyền

Nhận nhiệm A Hành*

Chỉnh võ dấy văn

Ban bố đức giáo

Sửa vật, dời phong*

Hiền ngu đua lòng

Chẳng ngại nát thân

Trong nước êm thấm

Con cháu yên bình

Thường vào đất địch

Rạng rỡ oai phong

Phá quân nước lớn

Hận chưa thỏa lòng.

Người hiện thời Đường là Nguyên Vi Chi* làm bài miếu tán Khổng Minh rằng:

Dẹp loạn, cứu chúa

Ân cần nhận gửi con

Anh tài hơn Quản, Nhạc

Kế giỏi vượt Tôn, Ngô

Lẫm liệt Xuất sư biểu

Đường đường Bát trận đồ

Thịnh đức như Gia Cát

Хưa nay có được ai?

Bạch Lạc Thiên* nói chuyện Tiên chủ dùng Khổng Minh, có thơ rằng:

Tiên sinh nằm khểnh chốn núi rừng

Thánh chúa tìm thăm những ba lần

Cá đến Nam Dương đã được nước

Rồng bay Vân Hán thoắt thành mưa

Thác cô gửi hết ân cần ấy

Giúp nước trải lòng trung nghĩa đây

Tiền, Hậu xuất sư, di biểu gửi

Khiến người xem thoáng lệ ướt đầm.

Trình Y Xuyên* thời Tống có thơ viếng Khổng Minh rằng:

Sáu bận ra quân vượt Kiếm Quan

Bày mưu lập mẹo, nói cười vui

Cao cao công nghiệp chấn ba nước

Lẫm liệt oai phong động tám phiên

Quạt lông, khăn lượt phò xã tắc

Gan trung, mật nghĩa trải sơn hà

Tráng chí chưa tròn thân đã chết

Khiến người nhắc lại máu lệ nhòa.

Sau, Thượng thư nhà Tống là Diêu Bá Thiện* có bài thơ cổ phong điếu Khổng Minh rằng:

Sao hỏa sắp tàn buổi Hoàn, Linh

Yêu khí che trời, sài lang đua*

Tháo tuy Hán tướng, thực Hán tặc

Bức hiếp xe vua đời kinh đô

Hai Viên, Lưu Biểu, Tôn Phá Lỗ

Ngồi nhìn vương thất giương cờ tinh*

Dự Châu đau xót đời vô chủ

Ân cần ba lượt* tới lều tranh

Tiên sinh cảm kích, bỏ cày cuốc*

Ngồi yên nói cười chém côn, kình*

Bày mưu Đông Ngô*, phá Xích Bích

Kiếm trỏ* về tây, sạch bụi trần

Gửi con rơi lệ xin chết kê*

Nguyện dốc trung trinh, cạn chân tay

Kì Sơn sáu bận đời hiếm có

Lui địch chẳng cần dùng đao binh

Công nghiệp trung hưng, rạng thần vũ*

Diệt loài giặc chuột trốn biệt tăm*

Trời xanh sao nỡ dứt Viêm Hán?

Nửa đêm lấp lánh vệt sao rơi

Đáng tiếc anh hào chí chưa toại

Nghẹn ngào khí phẫn tắc ngực này*.

Trần Lan Thạch tiên sinh thời Tống lại có thơ than tiếc Khổng Minh rằng:

Từ cổ anh hùng ai sánh ngang?

Phò vua công nghiệp tựa Y, Chu

Xuất sư chưa trọn, rường đã gãy

Mới hiểu lòng trời đã chán Lưu.

Sở Cúc Sơn tiên sinh thời Tống có thơ tán Khổng Minh rằng:

Gió đông thổi mạnh Thất Tinh đàn

Trăng sáng đầu thu Ngũ Trượng Nguyên

Tiên sinh chẳng phải không tài cán

Ý trời vốn đã quyết đổi dời.

Tham chính Diệp Sĩ Năng thời Tống có thơ tán Khổng Minh rằng:

Lui chẳng thể truy, tiến khó công

Đến như mưa gió, rút như không

Thần cơ diệu toán ai lường nổi?

Quả đúng nhân gian có ngọa long!

Hồ Tăng tiên sinh có thơ rằng:

Thục tướng tây xua chục vạn quân

Gió thu đất ấy mãi bồi hồi

Sao dài chẳng giúp anh hùng trụ

Đêm vắng chói lòa rụng cõi hoang.

Về sau sử quan Chu Phủ* bàn luận về Khổng Minh rằng:

“Khổng Minh nằm cao ở Nam Dương, tự ví với Quản, Nhạc. Người thời bấy giờ chẳng ai tin như vậy. Tôi trộm bàn rằng: Khổng Minh là người phò tá cho vương giả, cùng hàng với Y Doãn. So sánh với Quản, Nhạc là trong lúc đợi người chủ có chí dẹp yên loạn lạc, nối dòng đã đứt, nhất thời nói ra để tự ám chỉ mình mà thôi. Sao đủ để biết Khổng Minh là người thế nào đây?

Ôi, cảnh ngộ của Khổng Minh với Y Doãn tuy có khác nhau, mà tấm lòng họ ắt như nhau, chưa thể lấy sự sai khác đó mà bàn xét vậy. Ôi, cấy cày ở Hữu Sằn mà vui đạo Nghiêu, Thuấn; cấy cày ở Nam Dương mà ngâm thơ Lương phụ. Cùng là kẻ ở ẩn nơi tăm tối, lễ mời* qua lại ba lần rồi mới chịu dậy; khuất mình đi thăm ba bận rồi mới theo phò. Cùng một lối hành xử, một người chưa đội ơn đức thì thấy nhục như xô họ vào rãnh nước*, Hán thất còn chưa phục hưng thì tự trách lỗi ở chính bản thân mình. Cùng một địa vị, Y Doãn qua lại giữa Thang và Kiệt, mà hai nước không cho là kẻ gian; theo Kiệt rồi đánh Kiệt, mà thiên hạ chẳng cho là phản; làm tướng cho Thái Giáp rồi lại đuổi vua đi, phục vị cho Thái Giáp rồi trọn đời làm tướng cho, mà thiên hạ không thấy là chuyên quyền. Anh em Khổng Minh chia nhau làm quan ba nước*, mà người trong nước không cho là hai lòng; khuyên Chiêu Liệt đánh Lưu Chương để chiếm lấy, mà người đời sau chẳng cho là tham; Chiêu Liệt sai phò Hậu đế, còn nói: “Nếu lỡ chẳng thể phò tá thì Công tự chiếm lấy đi”, Khổng Minh không lấy đó làm hiềm nghi, chuyên nắm việc nước mười hai năm, mà Hậu đế chẳng cho là ép bức. Quả thực phải tu thân thế nào mà được như vậy đây?

Mạnh Tử có nói: “Y Doãn cày cấy ở đồng Hữu Sằn, không đúng với đạo, không đúng với nghĩa, thì lộc cả thiên hạ cũng chẳng đoái hoài, dù buộc ngựa đến cả nghìn con cũng chẳng nhìn đến”. Đó há chẳng phải là kẻ vốn không thèm ngó ngàng đến lợi lộc thì đủ giữ tín với thiên hạ sao? Vào lúc Khổng Minh tiêu diêu ở trong lều cỏ, quần áo, ăn uống đều dựa vào nghiệp cuốc cày, ôm đầu gối mà than dài, chẳng cầu hiển đạt, há có một mảy may nhớ nghĩ đến phú quý sao? Bị ép mới đứng dậy, là muốn vì đại nghĩa của thiên hạ, dẹp loạn lạc, nối dòng đã dứt mà thôi. Há có vì tham thiên hạ mà lay động lòng mình đâu? Há có chịu phụ chủ mình để làm lợi cho nhà mình sao? Há có chịu làm việc bất nghĩa để lợi cho thân mình sao?".

Ban đầu, Trường thủy Hiệu úy của Thục là Liếu Lập tự cho là tài danh đáng làm phó cho Gia Cát, thường cho chức vị của mình nhàn tản, vẫn ấm ức oán vọng không thôi. Thế là Khổng Minh phế Lập làm dân, lưu đày tới Vấn Sơn. Kịp khi nghe tin Khổng Minh chết, Lập rơi lệ, nói:

– Ta suốt đời phải gài vạt áo bên trái* rồi!

Lý Bình nghe tin, cũng khóc lớn, đau đớn mà chết. Bình thường mong ngóng Lượng thu nhận mình lần nữa, sẽ lại được bổ dụng, cho rằng người nối chức sau này không làm thế. Đấy là duyên cớ*. Về sau sử quan Tập Tạc Xi luận về Liếu Lập, Lý Bình rằng:

“Xưa Quản Trọng đoạt ba trăm hộ ấp Biền của họ Bá, mà đến lúc rụng răng họ cũng không buông lời oán. Thánh nhân cho là khó. Gia Cát Lượng khiến Liếu Lập rơi lệ, Lý Nghiêm* chết theo, há phải chỉ không buông lời oán thôi đâu! Ôi, nước rất phẳng mà kẻ gian lấy đó làm chuẩn, gương rất sáng mà người xấu quên mất cơn giận*. Gương, nước sở dĩ có thể chỉ ra ngọn ngành của sự vật mà người ta không oán, là vì nó vô tư. Gương, nước vô tư, vì thế mà không bị chê trách. Huống chi là đại nhân, quân tử ôm tấm lòng vui sống với đời, ban đức độ khiến người không oán, pháp luật thi hành ở chỗ không thể không dùng, hình phạt giáng xuống kẻ tự chuốc lấy tội, ban trước mà chẳng tư tình, chém giết mà không oán hận, thì thiên hạ có ai là chẳng phục đây?”.

Về sau Nam Hiên Trương Thị tán Khổng Minh rằng:

Ôi Trung Vũ hầu

Hiểu rõ việc lớn

Trượng nghĩa, mang nhân

Vòi vọi không chừng

Nằm khểnh Nam Dương

Toan sống trọn đời

Ba lần lay động

Mới chịu cúi mình

Việc khó bình ổn

Mưu chẳng ám muội

Nắm được giềng lớn

Vạn mắt nhìn theo

Vâng trời đánh giặc

Không rung, chẳng sợ

Chỉ chuyên một lòng

Theo thời mà động

Chao ôi lòng Hầu

Vạn đời không mất

Di tượng nghiêm trang

Người xem kính trọng.

Trong niên hiệu Vĩnh Hưng* thời nhà Tấn, Trấn Nam tướng quân Lưu Hoằng tới Long Trung, xem nhà cũ của Khổng Minh, dựng bia để biểu dương làng ấy, sai Thái phó duyện người Kiền Vi là Lý Hưng soạn bài văn. Bài văn ấy viết:

“Thiên tử sai ta tới phía bắc sông Miện, nghe tiếng trống trận mà nhớ mãi*, ngóng ánh sáng tàn của bậc tiên triết, lên núi Long Sơn để nhìn ra xa, cúi* trông làng cũ của Gia Cát.

Dường như thần vật thuận theo máy trời, thì tài năng phi phàm; người giỏi thấu suốt đạo lớn, thì đức lớn khác thường. Bởi thế gió đông thổi mà Sô Ngu* rống, mây sấm động mà Tiềm Lân* nhảy. Chí được lễ ba lần bèn cởi áo vải, Ni nhận được triệu gọi thì vén xiêm áo, Quản báo biến lúc nhận mệnh, Cống cảm kích thuở về quê*. Lạ thường thay, Từ Sinh chọn báu vật, thả Ngọa Long nơi thâm sâu; kỳ vĩ thay, Lưu Thị nghiêng lọng xe, khen đạo cả* của thầy ta. Ôi, có vị chủ hiểu mình, ắt có người tài dốc sức. Bởi cớ đó nên mới thành kẻ chia ba chín* đỉnh của ta, chiếm cứ biên thù của ta, chống cự phương bắc của ta, rong ruổi đất Ngụy của ta.

Anh kiệt thay! Thầy ta! Riêng mình ngậm khí linh của trời. Há chỉ là thần linh của đất, há chỉ là tinh khí của người thôi đâu? Sao nghĩ sâu xa vậy? Sao đức trong sạch vậy? Kẻ khác thời mơ tưởng, hận không được cùng sống. Xét, bát trận của thầy, chẳng nằm trong Tôn, Ngô; trâu gỗ lạ kỳ, cũng khác kiểu của Ban*; nỏ thần công hiệu, sao mà vi diệu; ngàn giếng xếp gạch, có phép lạ gì?

Ngày xưa Điên, Yêu chỉ có tên chứ không có sự tích; sao bằng bọn ta, biết rõ mưu hay mà người chỉ vẽ*? Tang Văn đã chết, nhờ lời nói mà được khen*; cũng chưa bằng thầy, lời nói việc làm đều có chứng cứ. Di Ngô dùng phản điếm*, Nhạc Nghị không trọn vẹn, sao được bằng ngài, minh triết, giữ vẹn. Nhận gửi gắm lúc lâm chung, nhường nhịn hơn Hứa Do*; dựa vào ý mà lo việc, dân chúng không đồn đại*. Hình pháp giống như nước Trịnh, giáo hóa đẹp như nước Lỗ. Dân Thục biết hổ thẹn, Hà, Vị được yên vui. Không là Cao thì cũng là Y, sao lại so cùng với Quản, Yến*? Há lại học theo lối Thánh Tuyên*, khảng khái than thở bao phen sao?

Xưa người ở ẩn, bói chọn được ngôi nhà này. Chỗ ở của người nhân trí, sao có thể không quy củ? Ngày qua tháng lại*, sớm tàn tối đến, có ai là chẳng mất đâu, chỉ quý ở chỗ để lại đức độ. Riêng có công lao của thầy, để dư âm lại đến đời sau. Ngâm nga những bài còn lại của thầy, khiến kẻ hèn nhát cũng phải khuyến khích nhau. Xa xôi thay, sâu sắc thay, rộng lớn thay, trác tuyệt thay! Phàm người giống như thầy ta, khó hiểu được tường tận.

Người xưa xa cách, bạn dặm khác đường. Nay ta đến thăm, miếng nơi gò cũ. Hán Cao đưa hồn về Phong, Bái* Thái Công năm đời mới rời Chu*. Nghĩ rằng võng lượng* còn phảng phất, trong sao hình tiếng còn sót lại, hồn mà có linh, há biết cho ta?”.

Về sau, Doãn Trực* tán Khổng Minh rằng:

Vận Viêm đã hết

Chỉ còn tàn tro

Ngọa Long Nam Dương

Đáp ba lần mời

Bày mưu kinh, tế*

Vạch rõ họa đồ

Nói: ta, Ngụy, Ngô

Rõ như nằm lòng

Ra quân nhân nghĩa

Bày binh bát trận

Ngựa máy trâu gỗ

Sức người khó sánh

Bảy bắt bảy tha

Tỏ rõ quyền biến

Trải thờ hai triều

Dốc lòng cạn sức

Hai biểu “Xuất sư”

Vâng lời di huấn

Sao lớn rơi doanh

Trời sao chẳng giúp?

Trăm đời kính ngưỡng

Vì trung, vì chính!

Đêm ấy, trời sầu đất thảm, mặt trăng không chút ánh sáng. Khổng Minh theo đó mà về trời. Khương Duy, Dương Nghi đều y theo chế định cũ của Khổng Minh mà làm, không dám làm bừa một mảy may, bèn dựa theo phép đã dặn mà khâm liệm xong xuôi, đặt lên trên xe, dùng khám che lại, sai ba trăm người tâm phúc coi giữ, rồi truyền mật lệnh, sai Ngụy Diên đoạn hậu, Dương Nghi nối theo. Các chỗ doanh trại lần lượt rút lui.

Đây nói Tư Mã Ý ban đêm xem thiên văn, thấy một ngôi sao lớn màu đỏ, ánh sáng tỏa ra như cái sừng, từ phía đông bắc bay tới phía tây nam, rơi vào trong doanh Thục, lại bay lên ba lần, rơi xuống thì lớn nhưng bay lên lại nhỏ, thấp thoáng như có tiếng động. Ý cả kinh, nói:

– Nay Gia Cát Khổng Minh đã chết rồi!

Lập tức truyền báo cho các doanh biết. Ý bèn tự mình dẫn thiết kỵ, đi đầu truy đuổi. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

208. GIA CÁT CHẾT ĐUỔI TRỌNG ĐẠT SỐNG

Đây nói Tư Mã Ý biết Khổng Minh đã chết, vội cất đại quân truy đuổi. Vừa rời cửa trại, đột nhiên tự tỉnh ra, bèn nói với hai con trai rằng:

– Khổng Minh giỏi dùng phép độn Lục Đinh, Lục Giáp, nay thấy ta lâu ngày không ra đánh, bởi thế dùng thuật này để giả chết, dụ ta truy đuổi. Nay nếu truy đuổi, ắt trúng kế rồi!

Thế là lại quay về, rồi sai Hạ Hầu Bá lén dẫn khinh kỵ, tới chỗ núi vắng ở Ngũ Trương Nguyên thăm dò tin tức.

Đây nói Ngụy Diên ở trong doanh mình, đêm mơ thấy một giấc mộng, trong mơ thấy đầu mình mọc hai cái sừng, lúc tỉnh dậy thì nghi ngờ lắm, bèn ngồi đợi trời sáng. Chợt được báo Hành quân Tư mã Triệu Trực tới. Diên mời vào, hỏi rằng:

– Từ lâu đã biết túc hạ hiểu rõ lý lẽ của kinh Dịch, ban đêm ta nằm mơ thấy đầu mọc hai sừng. Phiền túc hạ đoán xem là cát hay hung.

Trực đáp rằng:

– Đây là điềm đại cát. Trên đầu kỳ lân có sừng, trên đầu rồng xanh có sừng, đó là tượng trưng cho sự biến hóa, bay lên vậy. Những chỗ mà tướng quân đi đến, không đánh cũng sẽ thu được công lao trọn vẹn thôi.

Diên cả mừng, nói:

– Nếu đúng như lời công nói, thì sẽ hậu tạ.

Triệu Trực từ biệt Diên, rời trại, đi chưa được mười dặm, thì gặp ngay Thượng thư Phí Y. Y hỏi thăm. Trực thưa rằng:

– Ban nãy vừa đến doanh của Ngụy Diên. Diên nằm mơ thấy đầu mọc hai sừng, sai tôi giải mộng. Vốn chẳng phải là điềm tốt, nhưng chỉ sợ hắn nghi ngờ, bởi thế mới đem chuyện kỳ lân, rồng xanh ra giải thích.

Y nói:

– Làm sao công biết được?

Trực nói:

– Sừng là chữ giác, trên là chữ đao dưới là chữ dụng. Nay trên đầu có “dùng đao”. Đó là điềm cực hung.

Y nói:

– Ngài chớ tiết lộ, chỉ ta và ngài biết thôi.

Trực từ biệt ra đi. Y tới trong trại Ngụy Diên, sai tả hữu lui ra, rồi báo rằng:

– Canh ba đêm qua, Thừa tướng đã từ trần rồi. Vào lúc lâm chung, đã ba lần đinh ninh truyền dặn, sai tướng quân đoạn hậu, để chống Tư Mã Ý, thong thả rút lui, không được phát tang. Binh phù ở đây, hãy cất quân đi.

Diên nói:

– Người nào lo việc lớn của Thừa tướng?

Y nói:

– Tất cả sự vụ của Thừa tướng đều ủy thác cho Dương Nghi. Những khẩu quyết và phép bí mật về việc dùng binh đều giao cho Khương Duy. Binh phù này là do Dương Nghi sai cấp.

Diên cả giận, nói:

– Thừa tướng tuy chết, mà nay ta vẫn còn. Dương Nghi là kẻ dưới ở trong phủ, sao có thể gánh vác việc lớn ấy? Chỉ nên đưa linh cữu vào Xuyên, chọn đất chôn cất. Ta tự dẫn đại quân đi đánh, ắt sẽ thành công. Há có thể vì một mình Thừa tướng mà phế bỏ việc lớn của nước nhà sao?

Y nói:

– Thừa tướng có di lệnh, dạy hãy tạm lui quân, không được tiết lộ. Tướng quân cớ sao lại muốn tự đi đánh?

Diên càng thêm giận dữ, nói:

– Lúc Thừa tướng còn sống nếu nghe theo kế của ta thì đã lấy Trường An lâu rồi! Lúc trước Dương Nghi muốn thiêu chết ta trong lũng Hồ Lô. May được trời giúp, giáng xuống mưa to, vì thế mà lửa tắt, mới giữ tròn mạng sống, đến nay còn chưa rửa hận. Nay ta giữ chức Tiền quân Chinh Tây đại tướng quân, Nam Trịnh hầu, sao có thể làm đoạn hậu cho Dương Nghi đây?

Y nói:

– Tướng quân nói phải lắm. Dương Nghi chỉ là một Trưởng sử mà thôi. Làm sao chỉ huy tất cả bọn ta được? Thà chết chứ chẳng chịu nhục đâu!

Diên nói:

– Công hãy giúp ta. Ta tự dặn các trại không hành động, để mưu đồ tiến thủ.

Y nói:

– Nguyên theo lệnh của công.

Diên nói:

– Công nếu như đã có lòng ấy, nên cùng viết giấy kết minh.

Y vui vẻ viết ra xong. Diên bày tiệc tiếp đãi. Y nói:

– Tuy là như vậy, nhưng không thể làm bừa, khiến cho kẻ địch cười nhạo. Đợi tôi tự đi gặp Dương Nghi, lấy lợi hại thuyết phục y, khiến hắn giao trả binh quyền, chỉ đưa linh cữu vào Xuyên. Nghi là một kẻ lo giấy tờ chữ nghĩa, ắt sẽ nghe theo thôi.

Diên nghe theo lời ấy. Y bèn từ biệt Ngụy Diên, lên ngựa đi thẳng tới trại lớn, gặp Dương Nghi nói rõ việc ấy. Nghi nói:

– Chẳng sao. Thừa tướng lúc sắp lâm chung, có dặn dò rằng: “Ngụy Diên dũng liệt, kẻ địch đều sợ, vì thế mà không nỡ làm hại”. Tôi sai hắn đoạn hậu, vốn biết sẽ không phục, bởi thế mới dùng binh phù thăm dò lòng hắn. Nay quả đúng như lời Thừa tướng. Nên sai Khương Bá Ước đoạn hậu, chiếu theo sắp xếp của Thừa tướng mà làm, thong thả rút lui.

Thế là Khương Duy đoạn hậu, Dương Nghi dẫn quân đưa linh cữu đi trước. Hai người nắm giữ mọi việc trong ngoài.

Đây nói Ngụy Diên thấy Phí Y đi đã lâu mà không trở lại, trong lòng nghi hoặc, bèn gọi Mã Đại tới bàn bạc. Đại nói:

– Mỗ thấy Phí Y đi ra khỏi cửa viên, bèn ra roi giục ngựa chạy đi. Lời nói của người này ắt là dối trá.

Diên bèn sai Mã Đại dẫn hơn mười quân kỵ đi thám thính tin tức. Đại trở về báo rằng:

– Hậu quân là do Khương Duy tổng đốc. Tiền quân quá nửa đã lui vào trong lũng núi rồi.

Diên cả giận, nói:

– Thằng nho quèn sao dám đùa bỡn ta ư? Ta ắt giết đi!

Liền nhổ trại dẫn quân nhắm phía nam mà đi.

Đây nói lúc Hạ Hầu Bá dẫn binh tới Ngũ Trương Nguyên xem xét, thì không thấy một ai, bèn trở về báo với Tư Mã Ý. Ý hỏi hư thực. Bá nói:

– Xe cộ của quân Xuyên đều đã đi hết rồi. Chỉ có Khương Duy đoạn hậu. Trong trại Ngụy Diên chẳng hề có một ai. Trông ra xa xa thì thấy đã nhắm đường nhỏ trong núi vắng mà đi rồi. Người ngựa ở các trại khác cũng đều đã lui cả.

Ý nghe xong, giậm chân nói:

– Khổng Minh chết rồi! Hãy hỏa tốc điều binh truy đuổi!

Các tướng hỏi rằng:

– Đô đốc làm sao biết được?

Ý nói:

– Ngũ tạng đều thương tổn, há có thể sống sao?

Bèn khởi binh cùng hai con đi truy đuổi. Hạ Hầu Bá nói:

– Đô đốc chẳng thể khinh thường truy đuổi. Nên sai Thiên tướng đuổi giết mới phải.

Ý nói:

– Người khác chẳng hiểu phép tắc.

Bèn tự dẫn quân nhất tề đánh tới Ngũ Trượng Nguyên. Quân Ngụy khua trống vẫy cờ, đánh vào trong trại, quả nhiên chẳng có một ai. Ý ngoảnh lại bảo hai con trai rằng:

– Các ngươi hãy gấp thúc hậu quân đuổi theo. Ta tự dẫn quân tiến lên.

Tư Mã Sư, Tư Mã Chiêu ở phía sau đốc thúc đại quân. Ý tự dẫn quân đuổi tới dưới núi vắng, thấy quân Xuyên cách không xa, bèn gắng sức đuổi tới. Đột nhiên sau núi có một tiếng pháo nổ, tiếng trống tù vang trời, tiếng hò reo rền đất. Ý cả kinh, tái mặt, chỉ thấy cờ hiệu của quân Thục đều quay trở lại. Trong rừng cây lờ mờ có bóng cờ lớn trung quân kéo ra, trên viết một hàng chữ lớn, đề rằng: Đại Hán Thừa tướng Gia Cát Vũ hầu. Lúc Ý định thần nhìn lại, thì thấy ở giữa có mấy chục viên thượng tướng, xúm nhau đẩy một cỗ xe bốn bánh kéo đến. Khổng Minh ngồi chiêm chệ trên xe, quạt lông khăn lượt, áo hạc đai đen. Trước xe có một tướng nai nịt toàn thân, gò ngựa vùng thương, kêu to rằng:

– Phản tặc Tư Mã Ý! Hãy sớm sớm đầu hàng! Thừa tướng ở đây! Ý trông ra, thì là người Thiên Thủy, họ Khương, tên Duy, tự là Bá Ước. Ý cả kinh, nói:

– Khổng Minh vẫn còn! Ta khinh thường đi vào đất dữ, trúng kế hắn rồi!

Liền quay ngựa chạy ngay. Quân Ngụy hồn bay phách lạc, vứt giáp trở giáo, bỏ mũ ném kích. Ai nấy trốn chạy giữ mạng. Anh, tôi chẳng thể lo được cho nhau, giẫm đạp lẫn lộn. Người chết vô số. Tư Mã Ý phóng ngựa chạy hơn năm mươi dặm. Sau lưng có hai viên tướng đuổi theo, níu cái vòng trên cương ngựa lại mà nói rằng:

– Đô đốc chớ kinh sợ. Quân Thục đi xa rồi!

Ý dừng lại thở hồi lâu, thần sắc mới yên lại, trông ra, thì là Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Huệ. Hai tướng nói:

– Quân Xuyên lui rồi, ắt để quân đoạn hậu, hãy dẫn quân truy đuổi lần nữa.

Ý không dám theo, bèn từ từ sửa lại dây cương, cùng hai người Bá, Huệ tìm đường nhỏ, dẫn bại binh trở về trại mình. Ý sai các tướng dẫn quân tản đi bốn phía dò thám. Dân làng chạy đến báo rằng:

– Lúc quân Thục lui vào trong lũng núi thì tiếng đau buồn rền mặt đất, trong quân dựng cờ trắng, phướn tăng lên. Khổng Minh quả nhiên đã chết rồi. Chỉ để lại Khương Duy đoạn hậu, chỉ có một ngàn quân.

Bèn dẫn tới bẩm với Tư Mã Ý. Ý nói:

– Tiếng trống vang rền, là ý gì?

Dân làng nói:

– Đây là quân Thục trở cờ, gióng trống để đẩy lui truy binh. Khổng Minh trên xe chỉ là gỗ chạm thôi.

Ý than rằng:

– Ta có thể đoán được hắn còn sống, chẳng thể đoán được hắn đã chết!

Nhân thế người Thục có câu ngạn ngữ rằng: “Gia Cát chết đuổi Trọng Đạt sống”. Người đời sau có thơ rằng:

Cao lũy sâu hào đoán được sinh

Đoán không ra chết rút truy binh

Trở cờ khua trống, mình chạy trước

Tư Mã biết tài của Khổng Minh.

Lại có thơ rằng:

Nửa đêm sao lớn rụng giữa trời

Chạy vạy còn nghi Lượng chửa vong

Quan Ngoại đến nay còn cười nhạt

Chẳng hay Tư Mã thẹn thùng không?

Đây nói Tư Mã Ý hỏi ra được sự thực, bèn sai các tướng dẫn binh đi trước truy đuổi. Ý theo sau kéo tới. Đuổi đến chỗ có phục binh, trông thấy trong rừng cây có cắm cờ hiệu của Khổng Minh. Ý yên tâm đuổi theo. Đuổi tới dốc Xích Ngạn, Ý thấy quân Thục đã đi xa, bèn bảo với các tướng rằng:

– Nay quân Thục đi xa, đuổi theo có ích gì? Chi bằng đem quân về.

Các tướng nói:

– Nếu lỡ quân Thục quay trở lại, thì biết làm sao?

Ý nói:

– Nay Khổng Minh đã chết, chẳng có ai dám lĩnh chức ấy nữa đâu. Bọn ta đều kế cao gối khỏi lo rồi*.

Bèn thu quân về triều. Trên đường trông thấy chỗ Khổng Minh đóng dinh dựng trại, trước sau trái phải điều chỉnh tề rõ ràng. Ý than rằng:

– Đấy là kỳ tài trong thiên hạ!

Các tướng xem xét, chẳng ai không kinh hãi. Người đời sau lại có thơ rằng:

Trường Xà uốn lượn tựa núi non

Vạn lớp quân đồn thứ tự bày

Quân doanh Gia Cát giấu tạo hóa

Khiến người Tư Mã than kỳ tài.

Đây nói Khương Duy bày thành trận Trường Xà, thong thả lui vào cửa đường sạn các*, lại có người báo rằng:

– Tư Mã Ý đuổi tới dốc Xích Ngạn đã quay về rồi.

Thế là Dương Nghi thay áo, phát tang cử ai, tiếng khóc vang trời. Quân Xuyên đều đấm ngực giậm chân mà khóc. Quá nửa không chịu ăn. Người chết vô số. Dương Nghi bèn sai tìm chỗ chôn cất họ. Người đời sau lại có thơ rằng:

Vũ hầu hồn đã trở về trời

Quân sĩ kêu gào máu lệ rơi

Vì nhớ khi xưa ơn đức nặng

Cam lòng nhịn bữa, lấp gò hoang.

Đây nói tiền đội của quân Thục vừa về đến cửa sạn các, chợt trông thấy trước mặt có ánh lửa ngất trời, tiếng hò reo rền đất, phục binh kéo ra chặn đường. Các tướng kinh hoàng nói:

– Ai có ngờ chỗ này lại có phục binh sao? Làm sao đi được? Liền tới báo cho Dương Nghi. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

209. VŨ HẦU DI KẾ CHÉM NGỤY DIÊN

Đây nói Dương Nghi nghe được việc ấy, vội sai người do thám. Người đó trở về báo rằng:

– Kẻ đốt đường sàn là Ngụy Diên.

Nghi cả kinh, nói:

– Ngày Thừa tướng còn, đã đoán kẻ này lâu ngày về sau ắt phản, nay quả nhiên như thế! Nay hắn đã cắt đứt đường về, phải làm sao đây?

Phí Y nói:

– Người này ắt đã trình tấu với thiên tử trước, vu cho bọn ta tạo phản, bởi thế mới đốt chặn đường sàn đó. Bọn ta cũng nên dâng biểu tâu với thiên tử, trình bày tình trạng mưu phản của Ngụy Diên, rồi sau mới mưu đồ.

Khương Duy nói:

– Chỗ này có một con đường nhỏ, tên là Tra Sơn. Tuy là gập ghềnh hiểm hẹp, nhưng có thể lẻn ra sau đường sàn.

Mọi người đều nghe theo, một mặt viết biểu chương phi báo cho thiên tử, một mặt đem người ngựa nhắm đường nhỏ Tra Sơn mà tiến. Phàm có gặp người làng thì đều nói là đánh giặc. Thế là sai hai vị sứ giả đi trước, Phí Y cũng đi theo sau.

Đây nói Hậu chủ ở Thành Đô ăn ngủ không yên, đi đứng không vững, đêm nằm thấy một giấc mơ, mơ thấy núi Cẩm Bình ở Thành Đô sạt lở, bèn cả kinh tỉnh giấc, ngồi mà đợi sáng, gọi các quan văn võ vào triều đoán mộng. Tiều Chu nói:

– Thần đêm qua ngửa xem thiên văn, thấy một vì sao màu đỏ, ánh sáng tỏa ra như cái sừng, từ đông bắc rơi về hướng tây nam, đó là ứng vào việc Thừa tướng sẽ gặp đại hung. Nay bệ hạ mơ thấy núi lở, cũng chính là điềm triệu của việc ấy.

Hậu chủ càng thêm kinh hãi, lại hỏi Chu rằng:

– Lý Phúc sao đi đã lâu mà chưa thấy về?

Chợt được báo Lý Phúc đến. Hậu chủ vội triệu vào hỏi han. Phúc dập đầu, khóc tâu rằng:

– Lúc thần đến doanh trại ở Ngũ Trượng Nguyên thì Thừa tướng đã bất tỉnh nhân sự. Các tướng đang mọp dưới đất mà khóc. Thừa tướng tỉnh lại, hồi lâu thì mở mắt, thấy thần đứng ở bên cạnh, chưa đợi thần nói, đã bảo trước rằng: “Nay Thiên tử sai ngươi tới hỏi việc sau này ư? Tưởng Công Diễm có thể phó thác”. Thần lại hỏi nữa. Thừa tướng nói: “Phí Văn Vĩ có thể”. Thần lại hỏi nữa thì Thừa tướng không đáp, nhắm mắt ra đi. Thần không dám dây dưa, bởi thế mới đêm ngày trở về đây.

Hậu chủ nghe xong, khóc lớn, nói:

– Trời diệt ta rồi!

Rồi khóc, ngã lăn trên long sàng. Thị thần dìu vào hậu cung. Ngô thái hậu nghe tin, cũng cất tiếng khóc to không dứt. Văn võ trong ngoài đều như có tang cha mẹ. Quân dân chẳng ai không buồn đau khóc rống. Hậu chủ khóc lóc suốt mấy ngày, ăn uống đều tiết giảm, không thể coi chầu.

Chợt được báo Chinh Tây đại tướng quân Nam Trịnh hầu Ngụy Diên dâng biểu tâu rằng Dương Nghi cướp đoạt linh cữu của Thừa tướng, dẫn quân tạo phản. Quần thần kinh hãi quá đỗi, vào cung khải tấu với Hậu chủ. Bấy giờ Ngô thái hậu cũng ở trong cung. Hậu chủ nghe tin, cả kinh thất thố, ngã lăn ra trên long sàng, chẳng đứng dậy nổi. Ngô thái hậu ngồi ở trước giường. Cận thần đọc tờ biểu của Ngụy Diên rằng:

“Dương Nghi tự tổng đốc binh quyền, dẫn quân tạo phản, cướp linh cữu của Thừa tướng, muốn dẫn kẻ địch vào cõi. Thần đã đốt đường sàn trước, dẫn quân phòng giữ, rồi sau mới đánh”.

Hậu chủ nói:

– Ngụy Diên là tướng anh hùng, đủ để chống cự bọn người của Dương Nghi, vì cớ gì lại phải đốt đường sàn? Ngô thái hậu nói:

– Ta thường nghe tiên đế có nói chuyện Khổng Minh đã biết được sau đầu Ngụy Diên có phản cốt, thường muốn chém đi, chỉ vì tiếc sự dũng liệt của hắn, nên chưa có dịp thôi. Nay hắn tấu rằng bọn Dương Nghi tạo phản, bên trong có điều không rõ ràng. Dương Nghi là kẻ lo giấy tờ, Thừa tướng ủy thác cho chức Trưởng sử, sao lại dám phản? Ngày nay nếu nghe lời nói một phía thế này thì bọn Dương Nghi ắt sẽ đầu hàng Ngụy thôi. Việc này nên nghĩ sâu, bàn xa mới được.

Đang lúc các quan viên văn võ bàn bạc, chợt được báo Trưởng sử Dương Nghi dâng biểu tấu khẩn cấp. Cận thần mở biểu ra đọc rằng:

“Trưởng sử, Tuy tướng quân, thần Dương Nghi thực bàng hoàng, thực lo sợ, dập đầu kính dâng biểu:

Thừa tướng lâm chung, đem việc lớn ủy thác cho thần, chiếu theo sắp xếp cũ, chẳng dám thay đổi, sai Ngụy Diên đoạn hậu, Khương Duy nối theo. Nay Ngụy Diên không tuân theo di lệnh của Thừa tướng, tự dẫn người ngựa bản bộ chạy trốn, vào Hán Trung trước, rồi ngay hôm đó phóng hỏa đốt đứt đường sàn, cướp xe tang của Thừa tướng, trở lại muốn theo giặc Ngụy, ngăn chận đường về! Việc phải hỏa tốc, soạn biểu tấu lên”.

Các quan nghe xong, im lặng chẳng nói gì. Thái hậu hỏi:

– Các khanh thấy thế nào?

Tưởng Uyển tâu rằng:

– Thần chẳng dám vì tư tình của một mình thần, nguyện lấy lẽ công mà bàn luận. Dương Nghi làm người tuy bản tính thường hay vội vã, chẳng thể dung nạp người khác, nhưng với việc lo liệu lương thảo, tham tán việc quân, cùng Thừa tướng làm việc đã lâu rồi. Nay Thừa tướng lâm chung, ủy thác cho việc lớn, chẳng phải là kẻ bội nghĩa. Ngụy Diên tự cậy công cao, thường có lòng bất bình, mở miệng ra lời oán đã lâu. Nay thấy Dương Nghi nắm hết quân lính, trong lòng không phục, lại sẵn thù riêng, bởi thế mới thiêu cháy đường sàn, cắt đứt lối về, lại vu tấu để làm hại y. Thần nguyện đem cả nhà từ sang đến hèn dám gan bảo đảm cho Dương Nghi không phản. Nhưng thực không dám bảo đảm cho Ngụy Diên.

Đổng Doãn cũng tâu rằng:

– Dương Nghi tuy có tính chợ búa*, nhưng thực không dám phản bội triều đình. Ngụy Diên tuy có công lao, nhưng thường có ý oán Thừa tướng, vốn muốn phản bội theo về với Ngụy, lại thấy Dương Nghi nắm hết binh mã, bởi thế mới đốt cháy đường sàn, để cắt đường về, dâng biểu dối trá để giết hại. Lòng phản nghịch đã có thể trông thấy rồi.

Các quan nhất tề tâu rằng:

– Hai công nói phải đó.

Thế là văn võ cùng quan cận thị chỉ bảo đảm cho Dương Nghi, không bảo đảm cho Ngụy Diên. Hậu chủ nói:

– Nếu Ngụy Diên quả thực làm phản, thì người nào chống cự nội?

Tưởng Uyển lại tâu rằng:

– Thừa tướng vẫn nghi ngờ kẻ này, ắt đã dặn kế cho Dương Nghi. Nếu Nghi không có tài, sao có thể lui về tới cửa lũng? Diên ắt trúng kế rồi. Bệ hạ hãy yên lòng.

Chẳng bao lâu, chợt được tấu Ngụy Diên dâng biểu tới, cáo rằng Dương Nghi phản bội. Hậu chủ còn đang xem tờ biểu, thì Dương Nghi lại dâng biểu tới, tấu rõ tình trạng làm phản của Ngụy Diên. Hai người liên tiếp phân trần phải trái. Chợt được báo Phí Y đã tới, tâu rõ tình trạng mưu phản của Ngụy Diên. Quần thần đều tâu rằng:

– Vốn là tội của Ngụy Diên, thực chẳng phải tội của Dương Nghi.

Hậu chủ nói:

– Nếu như thế hãy sai Đổng Doãn mang quyền Giả tiết đến khuyên giải, dùng lời hay để vỗ về.

Doãn lạy chào Hậu chủ rồi đi.

Đây nói Ngụy Diên đốt chặn đường sàn, đóng quân ở Nam Cốc, chặn giữ cửa ải, tự cho là kế lâu dài. Chẳng dè Dương Nghi, Khương Duy đêm ngày dẫn quân lẻn ra phía sau Nam Cốc. Nghi sợ Hán Trung bị mất, liền bảo Tiên phong Hà Bình* dẫn ba ngàn quân, y theo di kế của Khổng Minh mà đi trước. Nghi cùng bọn Khương Duy dẫn binh hộ tống linh cữu nhắm Hán Trung mà đi.

Hãy nói Hà Bình dẫn quân đi thẳng tới phía sau Nam Cốc, gióng trống hò reo. Có người đến báo cho Ngụy Diên, nói Dương Nghi sai tiên phong Hà Bình dẫn quân theo đường nhỏ ở Tra Sơn lẻn đến thách đánh. Diên cả giận, vội nai nịt, lên ngựa, lấy đao, dẫn quân tới đón đánh. Hai quân đối trận. Hà Bình cưỡi ngựa ra, mắng lớn rằng:

– Phản tặc Ngụy Diên đâu rồi?

Diên cũng mắng rằng:

– Các ngươi giúp Dương Nghi tạo phản, sao dám mắng ta ư?

Bình nạt đi, nói:

– Thừa tướng mới chết, thân còn chưa lạnh. Hạng như người sao dám làm phản?

Bèn vung roi trỏ quân Xuyên, nói:

– Quân sĩ các ngươi đều là người Tây Xuyên, có nhiều cha mẹ, vợ con, anh em, thân thích, bạn bè trong Xuyên, hãy nhớ tới ơn đức của Thừa tướng, chớ giúp phản tặc. Ai nấy hãy trở về quê nhà, đợi nghe ban thưởng.

Các quân nghe thấy, reo lớn một tiếng, tự bỏ đi đến quá nửa. Diên cả giận, huơ đao phóng ngựa, chạy thẳng tới bắt Hà Bình. Bình vung thương tới nghênh chiến. Đánh được mấy hiệp, Bình giả thua bỏ chạy. Diên đuổi theo phía sau. Cung nỏ cùng bắn, Diên phải quay trở lại. Diên thấy quân lính tan vỡ, càng giận thêm, đuổi theo giết chết mấy người. Chỉ có ba trăm quân của Mã Đại không lay động. Diên bảo với Đại rằng:

– Ta ngày thường có mắt như mù, chẳng biết người tốt. Chiến tướng theo ta ngày trước đều bỏ ta mà đi, chỉ có công còn ở đây. Ta sẽ giết chết Dương Nghi, trước rửa hận này, sau lấy Tây Xuyên, dễ như trở bàn tay, sẽ cùng công chung hưởng phú quý, sống chết chớ rời nhau một tấc nào.

Mã Đại lớn tiếng nói rằng:

– Ta hận Gia Cát Lượng không chịu trọng dụng. Nay gặp minh công, nguyện hết lòng dốc sức để mưu đồ tiến thủ!

Diên cả mừng, bèn cùng với Mã Đại đuổi giết Hà Bình. Bình dẫn quân bỏ chạy như bay. Ngụy Diên bàn bạc với Mã Đại rằng:

– Bọn ta đầu hàng Ngụy có được chăng?

Đại cười, nói:

– Lời của tướng quân rất là không có trí khôn.

Diên nói:

– Trước mắt quân ít, lương thiếu, sao có thể làm nên việc đây?

Đại nói:

– Đại trượng phu võ nghệ hơn người, sao không tự dựng bá nghiệp. Cớ gì lại khư khư cúi mình ở dưới người khác đây? Tôi thấy tướng quân trí dũng gồm đủ. Kẻ sĩ Tây Xuyên ai dám làm địch thủ? Tôi nguyện cùng tướng quân đi trước lấy Hán Trung. Nếu chiếm được xứ ấy, dân đủ để bắt lính, lương đủ để nuôi ăn. Tây Xuyên thả tay là lấy được rồi. Tướng quân còn nghi ngờ gì nữa?

Diên nói:

– Lời công rất phải.

Bèn cùng với Mã Đại dẫn quân đi thẳng tới chiếm Nam Trịnh. Đây nói Khương Duy ở trên thành Nam Trịnh, thấy Ngụy Diên, Mã Đại diễu võ giương oai, ùa đến như gió. Duy sai kéo cầu treo lên. Hai người Diên, Đại kêu lớn:

– Hãy sớm hàng đi!

Duy sai tùy tùng mời Dương Nghi đến bàn bạc rằng:

– Ngụy Diên dũng mãnh, lại có Mã Đại giúp sức, tuy là quân ít, cũng khó lui được.

Nghi nói:

– Thừa tướng lâm chung có để lại một túi gấm, dặn dò rằng: “Lúc Ngụy Diên làm phản, tới lúc đối địch dưới thành, khi hai bên đối trận thì mới có thể mở ra, sẽ liền có kế chém Ngụy Diên”.

Duy vui mừng, nói:

– Nếu Thừa tướng đã có sắp đặt, thì Trưởng sử nên lấy túi gấm mở xem. Ta sẽ dẫn quân ra thành trước, bày thành thế trận. Công hãy đến ngay.

Khương Duy nai nịt lên ngựa, cầm thương trên tay, dẫn ba ngàn quân, mở toang cửa thành, nhất tề xông ra, tiếng trống vang rền, bày thành thế trận. Duy vung thương, giục ngựa, đứng dưới cửa cờ, cao giọng mắng lớn rằng:

– Phản tặc Ngụy Diên! Thừa tướng chưa từng có thiếu sót gì với người. Ngày nay sao lại làm phản đây?

Diên cầm ngang đao, gò ngựa mà nói rằng:

– Bá Ước! Việc này chẳng liên quan đến ngươi. Hãy bảo Dương Nghi tới đây!

Nghi ở trong bóng cửa cờ, mở túi gấm ra xem, như thế như thế. Nghi cả mừng, bèn cưỡi ngựa ra, dừng ngựa ở trước trận, tay trỏ Ngụy Diên, hoan hỉ mà cười rằng:

– Ngày Thừa tướng còn, đã biết ngươi lâu ngày về sau ắt phản, bảo ta phòng bị, nay quả nhiên ứng nghiệm. Ngươi dám ở trên ngựa kêu to ba lần rằng “ai dám giết ta” thì mới là đại trượng phu. Ta sẽ dâng thành trì ở Hán Trung cho ngươi.

Diên cười lớn, nói:

– Tên thất phu Dương Nghi hãy nghe đây! Nếu Khổng Minh còn sống, ta sẽ sợ hắn ba phần. Nay hắn đã chết rồi, thiên hạ ai dám đối địch với ta? Chớ bảo là kêu liền ba tiếng, dù là kêu ba vạn tiếng, cũng có gì tổn hại đâu?

Bèn cầm đao, ghìm cương, ngồi ở trên ngựa kêu to rằng:

– Ai dám giết ta?

Nói chưa dứt, sau lưng chợt có một người cất tiếng đáp rằng:

– Ta dám giết ngươi!

Tay vung lên, đao hạ xuống, chém Ngụy Diên rơi xuống ngựa. Mọi người đều kinh hãi. Kẻ chém Ngụy Diên chính là Mã Đại. Vốn là lúc Khổng Minh hỏa thiêu trại Mộc Sách, thực muốn đem Tư Mã Ý, Ngụy Diên thiêu chết một lượt, bởi thế mới cho Ngụy Diên năm trăm quân để làm quân dụ địch. Chẳng dè trời giáng mưa to, kế ấy không thành, liền giả vờ quy tội cho Dương Nghi, lại hết sức trách cứ Mã Đại, rồi giao cho một kế, chỉ đợi trong miệng buông ra lời ấy, thì liền chém Ngụy Diên. Diên vì thế mà không nghi, bèn xin Mã Đại làm bộ tướng, thấy Khổng Minh đã chết, lại cùng Mã Đại làm phản, đến dưới chân thành Nam Trịnh. Dương Nghi đọc kế trong túi gầm xong, đã biết Mã Đại mai phục bên trong, bởi thế mới theo kế mà làm, quả nhiên ứng nghiệm. Người đời sau có thơ rằng:

Gia Cát Khổng Minh hiểu Ngụy Diên

Biết rằng sau sẽ phản Tây Xuyên

Mới lưu Mã Đại làm giám sát

Theo kế đúng thời chém Ngụy Diên.

Mã Đại chém Ngụy Diên xong, lính Xuyên lớn nhỏ thảy đều quy hàng Mã Đại. Dương Nghi ra lệnh, đem ba họ của Ngụy Diên ra giết hết đi, rồi soạn biểu đêm ngày tâu với Hậu chủ. Hậu chủ giáng chỉ rằng: “Dù đã làm rõ tội trạng, nhưng vì ngày trước có công, nên ban cho quan quách để chôn cất”. Rồi sau lại triệu toàn ban quan văn tướng võ xuất chinh trở về Thành Đô gặp mặt vua. Bọn Dương Nghi đưa linh cữu đến Thành Đô. Hậu chủ dẫn quan liệu văn võ, thảy đều đeo tang, rời thành hai mươi dặm đón tiếp.

Hậu chủ cất tiếng khóc to. Trên từ công khanh, đại phu, dưới đến trăm họ trong rừng núi, nam nữ già trẻ, chẳng ai không khóc rống, tiếng đau thương rền đất, vang xa bốn bề. Hậu chủ dìu dắt linh cữu vào thành. Dân chúng Thành Đô đều ra trước cửa, bày lễ tế khóc lạy. Linh cữu dừng trong phủ Thừa tướng. Con trai là Gia Cát Chiêm, tự là Tư Viễn mặc đồ tang lo việc.

Hậu chủ trở về triều. Dương Nghi tự trói xin tội. Hậu chủ sai cận thần cởi trói cho, nói:

– Nếu không nhờ khanh có thể học theo phong thái của Khổng Minh, thì linh cữu làm sao về được? Ngụy Diên làm sao diệt được? Việc lớn có thể tròn vẹn đều là công của khanh.

Bèn thắng Nghi làm Trung quân sư. Mã Đại trung nghĩa có công, bèn nhận chức tước của Ngụy Diên. Nghi trình di biểu của Khổng Minh lên. Hậu chủ đọc xong thì khóc to, đến mấy ngày chẳng thể thiết triều, muốn bới đất để an táng. Phí Y vào tâu rằng:

– Thừa tướng lúc lâm chung, có sai lập mộ ở núi Định Quân, chẳng cần xây tường vách gạch đá, cũng chẳng cần bày đồ cúng.

Hậu chủ nghe theo, chọn ngày tốt tháng mười năm ấy. Hậu chủ tự mình tiễn linh cữu đến núi Định Quân chôn cất. Quan liêu văn võ, quân dân trăm họ thảy đều đeo tang, khóc lạy cúng tế. Tiếng bi thương vang rền, chấn động trời đất. Hậu chủ giáng chiếu bày lễ tế, thụy hiệu là Trung Vũ hầu. Chiếu nói:

“Chỉ có ngài vốn gồm văn võ, sáng suốt thành tâm, nhận mệnh gửi con, phò giúp thân trẫm, nối dòng đã dứt, chấn hưng kẻ yếu, chỉ muốn dẹp loạn, chỉnh đốn sáu quân, năm nào cũng đánh, thần vũ hiển hách, oai trấn tám cõi, sắp dựng công là thời Quý Hán, học theo nghiệp lớn của Chu, Y. Sao trời không thương, việc sắp thành công, mắc bệnh bỏ mình. Trẫm đây thương xót, tim gan như xé. Ôi, kính đức kể công. Trẫm chép hành trạng, ban thuy hiệu, lấy đó để sáng tỏ với ngày sau, khắc ghi không nát.

Nay sai Sử trì tiết, Tả trung lang tướng Đỗ Quỳnh tặng ngài ấn thụ Thừa tướng, Vũ Hương hầu, ban thụy cho ngài là Trung Vũ hầu. Hồn mà có linh, càng thêm sủng minh. Ô hô! Đau thay!”.

Hậu chủ dẫn văn võ làm lễ chôn cất xong, sai dựng miếu ở Miện Dương, bốn mùa cúng tế. Về sau Đỗ công bộ thấy trước miếu có cây bách lớn được trồng từ thời Tam quốc, cảm thán mà làm thơ rằng:

Từ đường Thục tướng biết đâu tìm

Cẩm Quan* thành ngoại bách um tùm

Cỏ biếc sáng thềm còn xuân sắc

Oanh vàng trong lá vẫn hót hay

Ba phen phiền hỏi kế thiên hạ

Hai triều rộng mở bụng lão thần

Ra quân chưa thắng thân đà chết

Chỉ khiến anh hùng lệ ướt đầm.

Lại có thơ rằng:

Sao dài đêm trước rụng đầu doanh

Báo trước tiên sinh ngày ấy đi

Hổ trướng hết nghe truyền hiệu lệnh

Lân Đài riêng rang tỏ công danh

Dưới cửa còn trơ ba ngàn khách

Trong bụng đành quên chục vạn binh

Đẹp thay bóng cả che ngày nắng

Nay chẳng còn nghe tiếng nhã ca.

Chu Tử* nói:

“Tử Phòng dùng trí quá mức, hơi gần với xảo trá. Việc nhỏ như chuyện giẫm chân*, chuyện lớn như theo Hán để giúp Hàn*, mà suốt đời chẳng giãi bày với ai. Như Vũ hầu thì danh, nghĩa đều chính đáng, chẳng gì phải giấu giếm. Cái chí vì Hán mà phục thù, giống như mặt trời ở giữa trời xanh, người người đều được biết, có bổ ích với thiên hạ ngày sau, chẳng phải là chuyện Từ Phòng bì kịp. Chỉ vì Vũ hầu hành động lúc khó khăn, mà Tử Phòng theo về giữa lúc hấn khích, làm được thì làm ngay, bởi thế mới thành tựu dễ dàng. Lúc trước thấy Lý tiên sinh Diên Bình* cũng có nói: Khổng Minh chẳng bằng Tử Phòng ở chỗ an nhàn, Tử Phòng không bằng Khổng Minh ở sự chính đại vậy”.

Tô Đông Pha viết Vũ hầu miếu ký rằng:

Bí mật như quỷ thần

Nhanh chóng như gió sấm

Tiến chẳng thể địch lại

Lùi chẳng thể đuổi theo

Ban đêm chẳng thể công

Ban ngày không thể đánh

Nhiều thì chẳng chống nổi

Ít chẳng thể xem thường

Trước sau vâng lệnh họp

Trái phải theo chỉ huy

Dời tính chất ngũ hành

Đổi vị trí bốn mùa

Người ư? Thần ư? Tiên ư?

Ta không biết được.

Thật là Ngọa Long!

Lại có thơ tán rằng:

Trung thần anh cao

Dâng kế bến sông

Khích Ngô liên Thục

Lòng son nắm quyền

Nhận nhiệm A Hành

Chỉnh võ dấy văn

Ban bố đức giáo

Sửa vật, dời phong

Hiền ngu đua lòng

Chẳng ngại nát thân

Trong nước êm thấm

Con cháu yên bình

Thường vào đất địch

Rạng rỡ oai phong

Phá quân nước lớn

Hận chưa thỏa lòng.

Đây nói Hậu chủ đến Thành Đô. Cận thần tâu rằng:

– Biên cương phi báo, nói Toàn Tông của Đông Ngô dẫn mấy vạn quân, đóng đồn ở cửa địa giới Ba Khâu, chưa biết có ý gì.

Hậu chủ cả kinh, nói:

– Thừa tướng mới chết. Đông Ngô bỏ minh ước mà phạm bờ cõi, phải làm sao đây?

Tưởng Uyển tấu rằng:

– Thần dám xin tiến cử Vương Bình, Trương Nghi, dẫn mấy vạn quân, đóng đồn ở Vĩnh An, để phòng chuyện không ngờ. Bệ hạ hãy sai một người đi Đông Ngô báo tang, để thăm dò lòng họ.

Hậu chủ nói:

– Cần được một kẻ sĩ giỏi miệng lưỡi làm sứ.

Nói chưa dứt, một người ứng tiếng bước ra, nói:

– Vi thần nguyện đi.

Chưa biết là ai? Hồi sau sẽ thấy.

210. NGỤY BẺ BÀN THỪA LỘ Ở TRƯỜNG AN

Đây nói người muốn làm sứ đi Đông Ngô là người quận Nam Dương huyện An Chúng, họ Tông, tên Dự, tự là Đức Diễm*, làm chức Tham quan, Hữu trung lang tướng. Hậu chủ cả mừng. Dự tâu rằng:

– Thần tuy bất tài, nguyện sang Đông Ngô làm sứ.

Tưởng Uyển cũng tâu rằng:

– Cần phải được người này mới được.

Hậu chủ chuẩn tấu, liền sai Tông Dự làm sứ đi sang Đông Ngô.

Đây nói Tông Dự đêm ngày đi thẳng tới Kim Lăng, vào gặp Ngô chủ Tôn Quyền. Làm lễ xong, chỉ thấy người bên tả hữu đều mặc áo tang. Quyền nghiêm mặt nói rằng:

– Ngô, Thục đã là một nhà. Chủ của khanh sao lại tăng cường phòng thủ ở Bạch Đế?

Dự nói:

– Thần cho rằng đông tăng thêm quân đội ở Ba Khâu, tây siết chặt phòng bị tại Bạch Đế, đều là việc nương theo tình thế tất nhiên nên như vậy. Hoàn toàn chẳng đáng để hỏi đến.

Tôn Quyền vui mừng, cười bảo:

– Người Thục như thế, đúng là tuấn kiệt rồi, chẳng khác gì Đặng Chi!

Bèn gọi Tông Dự, bảo:

– Trẫm nghe tin Thừa tướng qua đời, mỗi ngày đều rơi lệ. Tông tộc, quan liêu đều phải đeo tang. Trẫm sợ người Ngụy thừa lúc có tang mà lấy Thục, bởi thế mới tăng thêm vạn người phòng thủ Ba Khâu, để làm cứu viện, chứ chẳng hề có ý khác.

Dự cúi đầu lạy tạ. Quyền nói:

– Trẫm đã hứa làm đồng minh, lý nào lại bội nghĩa?

Dự nói:

– Thiên tử vì cớ thừa tướng mới chết, đặc biệt sai thần đến chỗ bệ hạ để báo tang.

Quyền lấy một mũi tên vàng ra, bẻ gãy để thề rằng:

– Trẫm là vua của nước Ngô, nếu phụ đồng minh, thì con cháu tuyệt diệt!

Lại sai sứ bưng nhang đèn, lụa là và đồ cúng vào Thục để tế. Tông Dự lạy chào Ngô chủ, đi thẳng về Thành Đô, vào gặp Hậu chủ. Làm lễ xong, Dự tâu rằng:

– Ngô chủ vì Thừa tướng mới chết, cũng tự rơi lệ, sai cả nhà Gia Cát Cẩn đeo tang. Sợ người Ngụy thừa cơ kéo vào, bởi thế mới bày biện việc phòng thủ Ba Khâu. Hai nước thông hiểu, từ nay về sau chẳng trái lời thề.

Hậu chủ cả mừng, trọng thưởng Tông Dự, hậu đãi sứ giả của Ngô. Rồi làm đúng theo di ngôn của Khổng Minh, thăng Tưởng Uyển làm Thừa tướng, Đại tướng quân, lục Thượng thư sự; thăng Phí Y làm Thượng thư lệnh, cùng xử lý việc của Thừa tướng; thăng Ngô Ý làm Xa Kỵ tướng quân, giả tiết, đốc Hán Trung: Khương Duy làm Phụ Hán tướng quân, Bình Tương hầu, tổng đốc binh mã các xứ, cùng Ngô Ý ra đóng đồn ở Hán Trung, để phòng quân Ngụy. Các tướng hiệu còn lại, ai nấy đều được phong thưởng.

Dương Nghi thấy mình không được ủy dụng, mở miệng buông ra lời oán rằng:

– Ngày trước lúc Thừa tướng sắp chết, nếu ta đem toàn quân hàng Ngụy, thì chẳng đến nỗi chịu cảnh tịch mịch này!

Cận thần nghe được, tâu với Hậu chủ. Hậu chủ vội gọi bọn Tưởng Uyển tới bàn bạc. Phí Y rời ban tâu rằng:

– Lúc trước Dương Nghi đã mấy lần gièm pha Ngụy Diên với Thừa tướng, vì thế mới ép Diên phản. Mọi người đều biết.

Hậu chủ cả giận, liền bắt Dương Nghi vào ngục thẩm vấn. Nghi khai nhận. Hậu chủ định chém đi. Tưởng Uyển tâu rằng:

– Nghi tuy có tội, chỉ hiềm ngày trước có theo Thừa tướng lập công lao, chưa thể chém đi, chỉ nên phế làm thứ dân.

Hậu chủ nghe theo, bèn biếm Dương Nghi làm dân ở quận Gia tại Hán Trung*. Nghi xấu hổ quá đỗi, tự vẫn mà chết. Từ đấy hai Xuyên thái bình. Khương Duy dồn chứa lương thảo làm kế cho hai mươi năm. Đấy là năm Kiến Hưng thứ mười ba [235] của Thục Hán.

Đây nói tới Ngụy chủ Tào Duệ, bấy giờ là năm Thanh Long thứ ba [235], hai nước Ngô, Thục đều chẳng cất quân, bèn phong Tư Mã Ý làm Thái úy, tổng đốc quân mã, giữ yên các biên giới. Ý lạy tạ, trở về Lạc Dương. Ngụy chủ ở Hứa Xương khởi công việc xây dựng, kiến tạo cung điện, ba năm mới xong; lại tới Trường An dựng điện Triều Dương, điện Thái Cực, lại đắp đàn Tổng Chương cao mười trượng; lại xây điện Sùng Hoa, gác Thanh Tiêu, lầu Phượng Hoàng, ao Cửu Long, sai Bác sĩ Mã Quân giám sát việc xây dựng, chẳng nợ tiền của, công sức, chỉ muốn cho cực kỳ hoa lệ, thảy đều dùng vàng ngọc để trang trí, chạm rường vẽ cột, ngói biếc gạch vàng, tầng tầng gấm vóc, lớp lớp sáng tươi, chói lòa rạng rỡ. Tuyển hơn ba vạn thợ khéo trong thiên hạ, dân phu hơn ba mươi vạn, xây dựng chẳng kể đêm ngày. Gặp phải chỗ nào không tiện, thì công khanh, đại phu phải khuân đất, vác đá để dựng. Nhân dân gào khóc, tiếng oán không dứt. Tư đồ Đồng Tâm dâng biểu can rằng:

“Cúi nghĩ từ thời Kiến An tới nay, kẻ đánh nhau chết ở ngoài đồng, khiến cho nhà nhà chết sạch, tuy còn kẻ sống thì chỉ là con côi, già yếu. Nay nếu Cung thất nhỏ hẹp, cần mở rộng ra, thì cũng nên tùy thời, không hại nghề nông, huống hồ lại là chế tác những vật vô ích. Điện Triều Dương, điện Thái Cực, đài Tổng Chương, điện Sùng Hoa, gác Thanh Tiêu, lầu Phượng Hoàng, ao Cửu Long, thảy đều là những thứ bậc thánh minh không làm. Công sức xây chúng gấp ba lần điện, cũ. Bệ hạ đã tôn trọng quần thần, mới cho đội mũ miện, cho mặc gấm thêu, cho ngồi xe đẹp, lấy đó để phân biệt với kẻ tiểu nhân. Nay bệ hạ sai họ đào hố*, khuân đất, mặt mũi đen đúa, áo mũ xộc xệch, ướt mình bẩn chân, hủy bỏ sự rạng rỡ của nước nhà để ưa chuộng thứ vô ích, rất là vô nghĩa. Khổng Tử nói: “Vua sai khiến bề tôi bằng lễ, bề tôi thờ vua bằng trung”. Không trung, không lễ, nước làm sao đứng vững? Thần biết lời nói thốt ra thì chết chắc. Nhưng tự so mình với một sợi lông trâu, sống đã vô ích, chết có hại gì? Cầm bút khóc lóc, lòng đã từ giã cõi đời. Thần có tám đứa con trai. Sau khi thần chết, liên lụy đến bệ hạ rồi. Tắm gội dâng tấu, để đợi mất mạng”.

Ngụy chủ đọc xong, cả giận nói:

– Tư đồ Đổng Tầm chẳng sợ chết sao?

Tả hữu tâu rằng:

– Theo phép nên chém đi.

Tào Duệ nói:

– Trẫm thấy người này vốn có trung nghĩa. Nay hãy phế làm thứ dân. Hễ ai còn nói xằng bậy, thì bêu đầu cho mọi người xem!

Bèn biếm Đổng Tầm làm dân, rồi triệu Mã Quân, hỏi rằng:

– Trẫm xây dựng đài cao, gác đẹp, là vốn muốn qua lại với thần tiên, để cầu phương thuật trường sinh bất lão.

Quân tâu rằng:

– Bệ hạ có từng nghe chuyện Hán Vũ để xây dựng đài Bách Lương chưa?

Duệ nói:

– Trẫm chưa biết rạch ròi. Khanh nói thử xem.

Quân nói:

– Triều Hán có hai mươi bốn đời, chỉ có Vũ đế là hương nước lâu dài nhất, tuổi thọ cực cao, là do hưởng khí tinh hoa của mặt trời mặt trăng ở trên cao vậy. Vũ đế dựng một cái đài ở trong cung tại Trường An, tên là đài Bách Lương, trên dựng một người bằng đồng, tay nâng một cái chén, tên là bàn Thừa Lộ, hứng nước hàng* dới* do sao Bắc Đẩu giáng xuống vào lúc canh ba, gọi tên là Thiên Tương, lại gọi là Cam Lộ. Lấy ngọc tốt mài thành bụi, hòa vào mà uống, thì tự nhiên già hóa ra trẻ, mà chẳng mắc trăm thứ bệnh nữa.

Duệ cả mừng, liền sai Mã Quân dẫn một vạn người đêm ngày đi tới Trường An, sai dân phu dựng giàn giáo gỗ, vây xung quanh đài Bách Lương. Trước tiên bẻ người đồng, dùng năm trăm người lấy dây thừng ràng buộc, móc ròng rọc mà leo lên. Mã Quân hạ lệnh, sai trước tiên bẻ chén vàng của người đồng. Mọi người chung sức bẻ người đồng đem xuống, chỉ thấy người đồng rơi nước mắt. Mọi người đều cả kinh. Đột nhiên bên mé đài có một trận cuồng phong nổi lên, cát bay đá chạy, gấp gáp như là mưa trút. Một tiếng nổ vang lên, giống như là trời long đất lở, vang xa bốn phía. Đài ấy cao hai mươi trượng, cột đồng chu vi đến mười ôm, lập tức gãy đổ, đè chết hơn ngàn người. Quân đem thi thể đốt hết đi, chỉ lấy người đồng và chén vàng đem về Lạc Dương, vào gặp Ngụy chủ, dâng người tiền bằng đồng và bàn Thừa Lộ lên, tâu rõ mọi việc. Ngụy chủ hỏi rằng:

– Cột đồng ở đâu rồi?

Quân tấu rằng:

– Nặng chừng trăm vạn cân, không thể dời đến.

Duệ sai người đập nát cột đồng, chở tới Lạc Dương, lại đúc hai người đồng, gọi là Ông Trọng, bày ở bên ngoài cửa Tư Mã, lại đúc hai con rồng, phượng bằng đồng. Rồng cao bốn trượng, phượng cao hơn ba trượng, dựng ở trước điện. Lại sai trồng nhiều cây, hoa kỳ lạ trong vườn Thượng Lâm, nuôi chứa các loài chim đẹp, linh thú. Lại tuyển hơn ngàn mỹ nữ vào làm cung nga. Thiếu phó Dương Phụ dâng biểu can rằng:

“Thần nghe nói: Nghiêu ở nhà tranh mà vạn nước an cư; Vũ xây cung thấp mà thiên hạ lạc nghiệp; cho đến Ân, Chu xây đài cao ba thước, đo vừa chín chiếc chiếu mà thôi. Thánh đế, minh cương thời cổ mà còn chưa có cung thất cao sang, hoa lệ, để đục khoét tiền của sức lực của trăm họ vậy. Kiệt xây nhà bằng ngọc tuyên, hành lang bằng ngà voi, Trụ làm Khuynh Cung, Lộc Đài, đến nỗi chôn vùi xã tắc; Sở Linh đắp đài Chương Hoa mà thân mình chuốc họa*; Tần Thủy Hoàng xây cung A Phòng mà tai ương đến con, thiên hạ phản bội, hai đời là diệt vong. Ôi, chẳng lường sức của vạn dân, để chiều sự ham muốn của tai mắt, chưa có kẻ nào là không diệt vong cả. Bệ hạ nên tấu Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang, Văn, Vũ làm phép tắc; Hạ Kiệt, Ân Trụ, Sở Linh, Tân Hoàng làm điều răn sâu sắc. Ngồi yên trên cao, tích đức về sau. Giữ kỷ ngôi trời, kế thừa tiên tổ, nghiệp lớn vòi vọi, còn sợ mất đâu. Đã chẳng đêm ngày cung kính, cúi mình nuôi dân, mà tự nhàn rỗi, tự phóng túng, nhớ nghĩ tới cung điện, đài gác. Xa xỉ ấy, trang sức ấy ắt có họa ngã đổ nguy vong. Dịch nói: “Cất nhà cho lớn, che kín* nhà mình, dòm trộm qua cửa, tịch mịch không người”*. Bậc dương giả lấy thiên hạ làm nhà. Đấy là nói đến cái họa nhà cao lớn, đến nỗi trong nhà chẳng còn ai cả.

Hiện nay hai tên giặc hợp sức với nhau, mưu đồ làm nguy tông miếu. Đội quân mười vạn phải chạy vạy đông tây, tới giữ bờ cõi, chưa một ngày được vui. Nhà nông bỏ nghiệp, dân có sắc đói. Bệ hạ chẳng lấy đó làm lo, mà còn xây dựng cung thất, chưa lúc nào dùng. Nếu nước nhà mất mà riêng thần sống được, thì chẳng nói làm chi. Vua là cái đầu, bề tôi là tay chân, sống chết là một, được mất cùng chung. Hiếu kinh nói: “Thiên tử có mười bề tôi can thẳng, tuy mô đạo nhưng không mất thiên hạ”. Thần tuy hèn kém, nhát sợ, há dám quên cái nghĩa của bề tôi can thẳng sao?

Lời nói chẳng thiết tha, thì không đủ cảm động bệ hạ. Bệ hạ không xét đến lời thần, thì sợ vận số của hoàng tử liệt khảo sẽ sụp xuống dưới đất. Giả sử thần chết đi mà có bổ ích một phần trong số vạn, thì ắt chết mà vẫn như ngày còn sống thôi. Kính gõ quan tài, tắm gội, cúi đầu, đợi chờ chém giết. Kính cẩn soạn biểu tâu lên”.

Ngụy chủ Tào Duệ đọc xong, cả giận, xé nát biểu chương, nạt võ sĩ đẩy ra ngoài cửa, rồi toan lên xe tới chơi vườn Thượng Lâm. Chợt một người xõa tóc rối bù, mình đeo tiền giấy, quỳ ở trước xe.

Duệ trông ra, thì là Thái tử Xá nhân người nước Bái, họ Trương tên Mậu, tự là Ngạn Lâm. Mậu cầm biểu chương trong tay mà can ngăn. Duệ xuống xe, lại lên ngồi ở trên điện, mở tờ biểu ra đọc. Tờ biểu ấy viết:

“Thần nghe nói: bệ hạ là con của trời. Lại, dân trăm họ cũng là con của bệ hạ. Nay cướp của đây mà cho bên đấy, thì cũng chẳng khác gì cướp vợ của anh mà gả lại cho em*. Cái ơn của bậc làm cha mẹ như thế là thiên lệch rồi. Lại có chiếu thư cho phép được đem nô tỳ* có tuổi tác, nhan sắc tương đương với vợ mình để thay thế, bởi vậy người giàu có thì dốc hết gia sản, kẻ nghèo khó thì vay mượn nợ nần, mua nô tì với giá đắt để chuộc vợ mình. Quan huyện lấy tiếng là gả cho binh sĩ, mà thực ra là đưa vào cung đình, người xấu xí thì mới đưa ra cho binh sĩ. Kẻ được vợ chưa chắc đã mừng, mà người mất vợ ắt sẽ lo buồn. Kẻ khốn khổ, kẻ u sầu, thảy đều không quên được. Ôi, vua có thiên hạ mà chẳng khiến vạn dân vui lòng, ít khi nào không gặp nguy hiểm.

Vả lại, quân lữ ở bên ngoài kể đến hàng vạn, phí tổn một ngày không chỉ ngàn vàng. Đem hết thuế má của cả thiên hạ để cung phụng cho bọn lính thú ấy mà còn chưa xuể. Huống chi còn có đám con gái nằm ngoài hạn định, chẳng được biên chép trong chốn cung đình, người nhà mẫu hậu ở chốn tiêu phòng, ban thưởng lung tung, trong ngoài cấp phát, phí tổn ấy bằng nửa việc quân.

Ngày trước Hán Vũ để thích thần tiên, tin phương sĩ, đào đất làm biển, chất đất làm núi. Cũng nhờ lúc ấy thiên hạ là một, chẳng ai dám giành thôi. Từ cuối thời Hán suy loạn tới nay, đã bốn mươi lăm năm. Ngựa chẳng tháo yên, người không cởi giáp. Mỗi khi giao chiến, máu chảy đầy đồng. Tiếng người bị thương lở loét mà gào khóc đến nay vẫn chưa dứt. Hãy còn có giặc mạnh ở biên thùy, mưu đồ làm ngu nhà Ngụy. Bệ hạ không lo lo sợ sợ, tôn sùng tiết kiệm, mà còn chăm chăm xa xỉ. Trung thượng phương* chế các vật để ngắm nghía, chơi bời. Ở vườn sau lại dựng bàn Thừa Lộ. Nhìn ngắm cho sướng tai mắt, nhưng cũng đủ khiến lòng bọn giặc thù thêm buông tuồng rồi.

Tiếc thay! Bỏ sự tiết kiệm của Nghiêu, Thuấn mà làm việc xa xỉ của Hán Vũ đế. Thần trộm vì bệ hạ mà thấy là không nên. Mong bệ hạ động lòng hạ chiếu, làm cha mẹ của vạn người, cứu vợ con trong đói rét, hỏi han sự khổ sở của dân mà dẹp bỏ điều xấu, chất đầy kho lẫm, sửa sang giáp binh, cung kính lo việc của thiên hạ. Nếu thực được như vậy, ắt giặc Ngô ngửa mặt xin chịu trói, giặc Thục xe quan tài đầu hàng, không đợi chém giết mà tự thần phục. Con đường thái bình có thể đến ngày mà đợi. Bệ hạ chẳng cần lao nhọc tinh thần mà nghĩ việc ở cõi ngoài. Quân sư kê cao gối, chiến sĩ tuyển cho có.

Nay các công đều ngậm miệng, buộc lưỡi. Thần chẳng dám không dâng lời nói của kẻ đui mù, để trọn chức trách của kẻ bề tôi. Thần đã năm mươi tuổi, chỉ sợ đến chết mà chẳng báo đáp được nước nhà. Bởi thế dấn thân bỏ mình, mạo muội nói cho bậc thánh nghe. Chỉ mong bệ hạ mở rộng sự sáng suốt của trời đất, xét cho lời can ngăn từ gan mật. Tắm gội đợi giết, kính dâng biểu này”.

Đây nói Ngụy chủ Tào Duệ đọc biểu văn xong, đột nhiên cả giận, nói:

– Trương Mậu chỉ là một Trung thư lệnh, lại dám buông lời ngông cuồng tới đây quở trách trẫm sao?

Bèn nạt võ sĩ đẩy ra chém đi. Mậu lớn tiếng khóc to, nói:

– Hôn quân vô đạo! Sớm muộn sẽ bị bắt làm tù thôi!

Nói dứt thì bị chém. Lát sau, đã dâng thủ cấp ở dưới điện. Duệ sai đưa cho các quan xem khắp một lượt, rồi triệu Mã Quân tới đốc thúc dựng đài cao để đặt người tiên bằng đồng và bàn Thừa Lộ; lại đúc một vạc dầu lớn ở trong Đan Trì, ngày ngày đốt lửa nấu dầu, hễ có ai can thì đem nấu đi. Vì thế văn võ quan liêu chẳng một ai dám nói, thảy đều tới phủ của Tư Mã Ý kể rõ việc ấy. Ý nói:

– Nhà Ngụy đã tận rồi! Nhất thiết chớ có can nữa!

Các quan vì thế đều tan đi.

Đây nói Ngụy chủ Tào Duệ đổi năm Thanh Long thứ năm [237] thành năm Cảnh Sơ thứ nhất. Bấy giờ có hoàng hậu Mao Thị là người quận Hà Nội, vào lúc đầu Duệ còn làm Bình Nguyên vương thì ra vào ngồi chung xe. Kịp đến khi lên ngôi đế, thì được sủng ái cho làm hậu phi. Năm Thái Hòa thứ nhất [227], lập làm hoàng hậu. Về sau Duệ sủng ái Quách phu nhân, còn Mao hậu thì chẳng thèm nhìn thẳng. Quách phu nhân rất có nhan sắc, thông minh. Duệ kính trọng rất mực, mỗi ngày đều vui vẻ, hơn tháng không ra khỏi cung khuyết. Mùa xuân tháng ba năm ấy [237], trong vườn Thượng Lâm trăm hoa đua nở. Duệ cùng Quách phu nhân tới ngự hoa viên thưởng ngoạn, lên trên lầu Hoa Ngạc uống rượu. Quách phu nhân hỏi rằng:

– Sao chẳng mời Mao hoàng hậu đến chung vui?

Duệ nói:

– Nếu ả ở đây, thì một giọt nước trẫm cũng chẳng nuốt được xuống yết hầu.

Bèn sai cung nga canh chừng bốn vách, không để cho Mao hoàng hậu biết.

Đây nói Mao hoàng hậu thấy Duệ hơn một tháng không vào chính cung, hôm đó bèn dẫn mười mấy cung nhân, dạo chơi lên lầu Thúy Hoa để tiêu khiển, chợt nghe được tiếng nhạc reo vang, bèn hỏi rằng:

– Nhạc ở đâu đánh thế?

Một cung quan thưa rằng:

– Đấy là thánh thượng cùng Quách phu nhân uống rượu, ngắm hoa trong ngự hoa viên đó.

Mao hoàng hậu nghe nói, trong lòng phiền muộn khôn nguôi, bèn trở về cung nghỉ ngơi. Hôm sau, Mao hoàng hậu dẫn cung quan ngồi chiếc xe nhỏ ra ngoài du hí, thì gặp ngay Ngụy chủ ở góc hành lang, bèn cười, nói:

– Bệ hạ hôm qua thưởng ngoạn vườn hoa. Sự vui vẻ ấy chắc chẳng ít!

Duệ cả giận, nạt cung quan lập tức đem Mao hoàng hậu thắt cổ chết, rồi bắt bọn người hầu hạ hôm qua giết hết cả đi, rồi lập Quách phu nhân làm hoàng hậu.

Đây nói Quách hoàng hậu một hôm cùng Duệ uống rượu, bèn hỏi nguyên cớ gì mà giết bọn cung nga. Duệ nói:

– Trẫm sai tả hữu chẳng để cho Mao hoàng hậu biết được. Mao hoàng hậu biết, ắt là do bọn chúng tiết lộ. Trẫm vì thế mà giết hết rồi.

Bấy giờ là năm Cảnh Sơ thứ hai [238], Trường An phi báo quân tình khẩn cấp. Thì ra là Thứ sử U Châu là Vu Khâu Kiệm dâng biểu, báo rằng Công Tôn Uyên ở Liêu Đông dẫn mọi người làm phản, tự xưng hiệu là Yên vương, đổi niên hiệu là Thiệu Hán năm đầu, xây dựng cung điện, sắp đặt quan chức, hiện đang cất quân vào cướp, khuấy động phương bắc. Duệ nghe tin cả kinh, bèn họp quan liêu văn võ bàn bạc việc cất quân, lập sách lược lui Công Tôn Uyên. Chưa biết người nào dám nhận trọng trách này để phá địch? Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XXI

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XXII

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XXII

211. Tư Mã Ý phá Công Tôn Uyên.

212. Tư Mã Ý mưu giết Tào Sảng.

213. Cha con Tư Mã Ý nắm quyền.

214. Khương Duy đại chiến núi Ngưu Đầu.

215. Đánh Từ Đường, Ngô Ngụy giao tranh.

216. Tôn Tuấn mưu giết Gia Cát Khác.

217. Khương Duy dùng kế vây khốn Tư Mã Chiêu.

218. Tư Mã Sư phế chúa lập vua.

219. Văn Ương một ngựa lui hùng binh.

220. Khương Duy đánh bại quân Ngụy ở Thao Tây.

211. TƯ MÃ Ý PHÁ CÔNG TÔN UYÊN

Đây nói Thứ sử U Châu là Vu Khâu Kiệm dâng biểu nói Công Tôn Uyên tạo phản, tự hiệu là Yên vương, đổi niên hiệu là Thiệu Hán năm đầu, cất quân vào cướp. Uyên là cháu của Công Tôn Độ ở Liêu Đông, con trai của Công Tôn Khang đó. Vào năm Kiến An thứ mười hai [207], Tào Tháo đuổi theo Viên Thượng, chưa tới Liêu Đông, Khang đã chém đầu Viên Thượng dâng cho Tháo. Tháo bèn phong Khang làm Tương Bình hầu. Sau đó Khang chết. Khang có hai con trai: con trưởng tên là Hoảng, con thứ tên là Uyên. Hai con trai đều còn nhỏ. Em của Khang là Công Tôn Cung nối chức. Bấy giờ Tào Phi phong Cung làm Xa Kỵ tướng quân, Tương Bình hầu. Về sau vào năm Thái Hòa thứ hai [228], Uyên khôn lớn, văn võ song toàn, tính tình cương trực, thích chém giết, bèn đoạt lại ngôi vị. Tào Duệ phong Uyên làm Dương Liệt tướng quân, Thái thú Liêu Đông. Về sau Tôn Quyền sai Trương Di, Hứa Yến bưng vàng ngọc, châu báu, tới phong Uyên làm Yên vương. Uyên sợ Trung Nguyên, bèn chém hai người Trương, Hứa, đưa đầu sang Ngụy. Duệ thăng Uyên làm Đại tư mã, Lạc Lãng công. Càng ngày lòng Uyên càng không biết đủ, bèn bàn bạc với mọi người, tự xưng là Yên vương, đổi niên hiệu là Thiệu Hán năm đầu [238]. Có phó tướng là Giả Phạm can rằng:

– Chúa công chưa thể làm như thế. Trung Nguyên đem chức tước tới ban phong, chẳng xem ta là ti tiện. Nay nếu phản bội, thật là không hay. Lại thêm Tư Mã Trọng Đạt rất giỏi dùng binh. Gia Cát Vũ hầu mà còn không thắng nổi. Huống hồ là chúa công đây?

Uyên cả giận, nạt tả hữu trói Giả Phạm. Tham quan Luân Trực liền can rằng:

– Lời của Giả Phạm phải đó. Thánh nhân nói: “Họa phúc sắp đến, là tốt thì ắt sẽ cho biết trước, là không tốt ắt cũng sẽ cho biết trước”. Trong nước nhiều lần nhìn thấy việc quái dị, chúa công há chẳng nên xét sao? Gần đây có con chó đội khăn quắc, mình mặc áo đỏ, lên trên nhà mà đi như người, đây là một điểm không lành. Người dân ở phía nam thành nấu cơm, trong nồi cơm có một đứa bé bị nấu chín, đấy là hai điểm không lành. Trong chợ phía bắc Tương Bình chợt sụp xuống một huyệt đất, tràn ra một khối thịt, chu vi mấy thước, có đầu có mặt, có mắt có tai, có miệng có mũi, nhưng không có chân tay. Những người đi qua lại dùng đao dùng tên cũng chẳng làm bị thương được, cũng không biết là thứ gì. Thầy bói đoán quẻ rằng: “Có hình mà không trọn vẹn, có miệng mà không có tiếng. Nước nhà diệt vong, bởi thế mới hiện ra hình dạng”. Có ba chuyện ấy, thảy đều là điểm không lành. Khổng Tử nói: “Nước nhà sắp thịnh, ắt có điềm tốt. Nước nhà gần mất, ắt có yêu nghiệt”. Chúa công nên tránh hung tìm cát. Nay nếu phản bội, ắt nát thân thôi!

Công Tôn Uyên đột nhiên cả giận, nạt võ sĩ đem Giả Phạm, Luân Trực ra chém nơi phố chợ, rồi kíp sai Đại tướng quân Ty Diễn làm Nguyên soái, Dương Tộ làm Tiên phong, cất mười lăm vạn quân Liêu đi cướp bóc thôn làng, giết người phóng hỏa. Vì thế quan ngoài biên giới báo cho Ngụy chủ Tào Duệ biết. Duệ nghe tin thì cả kinh, kíp triệu Thái úy Tư Mã Ý vào triều bàn kế, nói:

– Công Tôn Uyên tạo phản, phải làm sao đây?

Ý tâu rằng:

– Trong tay của thần có bốn vạn quân bộ, kỵ, đủ để phá tên giặc ấy rồi.

Duệ nói:

– Khanh quân ít, đường xa, sợ khó thu phục.

Ý nói:

– Binh chẳng cần nhiều, bày kỳ mưu, dùng trí tuệ, thì Uyên ắt bị phá thôi. Thần cậy nhờ hồng phúc của bệ hạ, có thể duỗi tay là bắt được Uyên rồi. Bệ hạ cần gì phải lo?

Duệ nói:

– Khanh đoán Công Tôn Uyên sẽ chống cự thế nào?

Ý nói:

– Bỏ thành chạy trước, đó là thượng kế. Giữ Liêu Đông chống cự đại quân, đó là hạng thứ. Ngồi giữ Tương Bình mà không hành động, đó là hạ kế, ắt sẽ bị thần bắt.

Duệ nói:

– Với ba kế ấy, khanh sẽ dùng kế gì?*

Ý nói:

– Có thể đoán được địch ta, ắt có thể thắng được. Công Tôn Uyên là tên thất phu ngu dốt, há có thể bỏ thành mà chạy sao? Ắt là trước tiên sẽ chống cự ở Liêu Đông, rồi sau giữ Tương Bình. Sao có thể chạy ra ngoài vòng tính toán của thần được?

Duệ nói:

– Đi chuyến này, đi về sẽ mất bao lâu?

Ý nói:

– Đường xa bốn ngàn dặm, đi trăm ngày, đánh trăm ngày, về trăm ngày, nghỉ ngơi sáu mươi ngày, như thế thì một năm là đủ rồi.

Duệ nói:

– Nếu lỡ Ngô, Thục vào cướp, thì phải làm sao?

Ý nói:

– Thần đã định xong kế sách phòng ngự. Bệ hạ chớ có lo lắng. Duệ cả mừng, liền sai Tư Mã Ý cất quân, đánh dẹp Công Tôn Uyên. Ý từ giã triều đình, rời thành, dẫn các chiến tướng và quân mã bản bộ ra đi.

Đây nói Tiên phong của Ngụy là Hồ Tuân dẫn quân tiền bộ tới ranh giới Liêu Đông dựng trại. Có người báo cho Công Tôn Uyên. Uyên sai Ty Diễn, Dương Tộ chia tám vạn quân, đóng đồn ở Liêu Toại*, đào hào vây quanh hơn hai mươi dặm, xung quanh cắm sừng hươu, rất là nghiêm mật. Hồ Tuân sai người phi báo cho Tư Mã Ý. Ý cười, nói:

– Hình thế đó là không muốn giao chiến, mà muốn làm già cỗi quân ta. Nếu ta đánh, thì lọt vào kế hắn. Bọn giặc Liêu Đông quá nửa ở tại đây, thì sào huyệt của chúng rỗng không. Bọn ta hãy vứt bỏ chỗ này, chỉ chạy thẳng tới Tương Bình. Giặc ắt đến cứu, ta sẽ ở giữa đường phá chúng, ắt thu được công lao trọn vẹn thôi.

Mọi người đều nghe theo, bèn quay quân theo đường nhỏ, giương nhiều cờ xí, rẽ qua phía nam núi nối nhau mà đi.

Đây nói Ty Diễn bàn bạc với Dương Tộ rằng:

– Nếu quân Ngụy tới đánh, chớ nên giao chiến. Cung nỏ pháo đá không được bắn bừa. Nay quân Ngụy từ ngàn dặm tới đây. Người đông lương ít, khó thể ở lâu. Lương hết ắt tự lui. Đợi lúc chúng lui, thì xuất kì binh tập kích. Một hồi trống là bắt được Tư Mã Ý thôi. Ngày trước Tư Mã giữ chắc ở Vị Nam. Khổng Minh bèn chết. Ngày nay cũng cùng một lý lẽ giống như vậy. Bọn ta sẽ báo thù cho Khổng Minh. Há chẳng tốt đẹp sao?

Nói chưa dứt, chợt được báo quân Ngụy đã đi về phía nam. Ty Diễn cả kinh, nói:

– Hắn biết quân ta ở Tương Bình rất ít, nên đi tập kích doanh gốc rồi. Nếu Tương Bình bị mất, bọn ta giữ chỗ này cũng vô ích thôi.

Bèn nhổ trại đuổi theo sau.

Đây nói Tư Mã Ý lén để lại hơn ngàn người, giả dạng làm thổ dân, thăm dò tin tức. Chợt thấy quân Liêu đuổi theo, bèn phi báo với Tư Mã Ý. Ý cười, nói:

– Hắn biết ta lấy Tương Bình, nên nhổ trại đuổi theo. Trúng kế ta rồi!

Bèn sai Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Uy ai nấy dẫn một cánh quân, phục ở bên bờ sông Tế Thủy.

– Nếu quân Liêu kéo đến, hai mặt cùng ùa ra.

Hai người nhận kế. Đang đi thì quả nhiên Ty Diễn, Dương Tộ đã đuổi tới Tế Thủy. Đột nhiên một tiếng pháo nổ, hai bên gióng trống vẫy cờ, quân Ngụy đánh ra, bên trái có Hạ Hầu Bá, bên phải có Hạ Hầu Uy, nhất tề đánh tới. Hai người Ty, Dương cả kinh, lại chẳng biết sau lưng có bao nhiêu quân Ngụy, chỉ đành nhắm trước mặt mà bỏ chạy. Trước mặt lại bị Tư Mã Ý dẫn quân đánh trở lại. Ba ngả giáp công. Quân Liêu thua to. Người chết vô số. Kẻ hàng rất nhiều. Hai người Ty, Dương liều chết chiến đấu mới thoát được, dẫn bại binh bỏ chạy.

Chạy tới đầu núi trước mặt thì gặp ngay Công Tôn Uyên kéo quân tới, bèn họp binh một chỗ, lại đến giao chiến với quân Ngụy. Ty Diễn cưỡi ngựa ra, nhục mạ rằng:

– Hán tặc chớ dùng quỷ kế! Ngươi dám quyết chiến không?

Hạ Hầu Bá phóng ngựa múa đao tới đón đánh hai người. Đánh được mấy hiệp, Hạ Hầu Bá một đao chém Ty Diễn rơi xuống ngựa. Quân Liêu đại loạn. Bá dẫn quân ùa lên đuổi giết. Công Tôn Uyên dẫn bại binh bỏ chạy vào thành Tương Bình, đóng cửa giữ chắc không ra. Quân Ngụy bao vây bốn mặt.

Bấy giờ gặp lúc mưa thu liên miên, một tháng không dứt, đất bằng nước sâu ba thước. Thuyền vận lương từ cửa sông Liêu Hà đi thẳng tới dưới thành Tương Bình. Quân Ngụy đều ở trong chỗ ngập nước, lòng quân ngờ sợ. Tả đô đốc Bùi Cảnh vào trướng thưa rằng:

– Gió mưa không dứt, trong doanh lầy lội. Quân chẳng đứng nổi, muốn dời lên ngọn núi trước mặt.

Ý cả giận, nói:

– Ta há chẳng biết lầy lội? Bắt Công Tôn Uyên là ở lúc này, sao dời doanh được? Nhất định không để cho mê hoặc lòng quân ta. Ai còn đòi dời doanh nữa sẽ chém!

Bùi Cảnh dạ dạ mà lui. Lát sau, Hữu đô đốc Cừu Liên lại tới thưa rằng:

– Quân sĩ sợ nước, xin hãy thương xót mà dời doanh trại.

Ý cả giận, nói:

– Ta đã ban ra quân lệnh, hãy đẩy ra chém đi, bêu đầu ở trên cửa viên.

Thế là lòng quân yên ổn. Ý sai người ở trại phía nam tạm lui ở hai mươi dặm dựng trại, thả cho quân dân trong thành đi ra hái rau, nhặt củi, chăn thả trâu ngựa. Tư mã Trần Khuê hỏi rằng:

– Lúc trước, khi Thái úy đánh Thượng Dung, chia quân tám ngả, tám ngày là đều kéo đến dưới thành, bèn bắt sống Mạnh Đạt mà thành công lớn. Nay đem bốn vạn giáp binh, từ ngàn dặm kéo đến, chẳng sai tiến đánh thành trì, mà cứ ngồi chịu mưa thu dầm dề, lại thả bọn giặc ra hái lượm, chăn thả. Thật chẳng biết Thái úy có ý đồ gì, xin chỉ dạy cho.

Ý cười lớn, nói:

– Ngươi tuy là Tư mã, nhưng chẳng biết binh pháp. Ngày trước Mạnh Đạt lượng nhiều quân ít. Lương thực đủ dùng một năm. Quân ta gấp bốn lần, mà lương không đủ một tháng. Lấy một tháng lương mà đấu một năm lương, sao có thể kéo dài được? Lấy quân gấp bốn đánh quân chỉ có một phần, há chẳng chiến thắng sao? Chẳng thể không đánh gấp. Ta vì thế mà liều chết tranh giành, mới chiến thắng được. Nay quân Liêu đông, quân ta ít, giặc đói ta no, cần gì phải đánh? Cứ để cho hắn tự chạy, đợi hắn chạy thì đến bắt, chẳng đâu không thắng. Nay ta thả ra cho một con đường, chẳng ngăn bọn chúng hái lượm, không kinh sợ trâu ngựa của chúng, là để cho hắn chạy đó. Bấy giờ giành thắng lợi, có gì khó đâu? Binh pháp nói: “Binh là đạo quỷ quyệt, đánh là trái với đức. Người giỏi thì theo việc mà quyền biến”. Lương thực của giặc đã hết, chỉ dựa vào thế nước, chưa chịu trói tay ra hàng. Ta vì thế mà giả vờ như không có việc gì, để yên lòng giặc. Nay nếu thu cái lợi nhỏ mà đánh, giặc ắt liều chết chiến đấu thôi. Ta đoán lương thảo của chúng sắp cạn, chẳng qua một tuần, trời ắt tạnh ráo. Đợi trời tạnh ráo, chung sức mà đánh. Thành trì có thể phá, giặc Uyên có thể bắt rồi.

Các tướng đều bái phục, nói:

– Đấy là tính toán của bậc thần vũ đó!

Thế là Tư Mã Ý sai người tới Lạc Dương đốc thúc chở lương.

Đây nói Ngụy chủ Tào Duệ coi chầu. Quần thần tâu rằng:

– Gần đây mưa thu liên miên, một tháng không dứt. Người ngựa cực nhọc, hãy triệu Tư Mã Ý về, tạm bãi binh.

Duệ nói:

– Tư Mã Thái úy rất giỏi dùng binh, gặp nguy thì quyền biến, có nhiều mưu hay, bắt Công Tôn Uyên có thể tính ngày mà đợi. Các khanh sao phải lo lắng?

Thế là cho chuyển lương thảo đi suốt đêm ngày đến cho Ý.

Đây nói Tư Mã Ý ở trong trại. Chỉ trong mấy hôm quả nhiên trời tạnh. Đêm ấy, Ý ra ngoài trướng ngửa xem thiên văn. Chợt thấy một ngôi sao lớn như cái đấu, vệt sáng dài mấy trượng, từ đầu núi phía đông bắc rơi xuống đông nam Tương Bình. Tướng sĩ các doanh đều kinh hãi, nói:

– Đấy là cát hay hung đây?

Ý trông thấy thì cả mừng, bèn họp tướng sĩ, nói:

– Năm ngày sau, ở chỗ sao rơi ắt chém được Công Tôn Uyên rồi. Ngày mai các ngươi hãy dốc sức phá thành.

Các tướng nhận lệnh.

Hôm sau, từ lúc mờ sáng, Ý dẫn quân vây chặt bốn mặt, đắp núi đất, đào địa đạo, dựng giàn pháo, vác thang mây, đêm ngày tiến đánh không nghỉ. Tên như mưa trút, bắn vào trong thành. Công Tôn Uyên ở trong thành hết sạch lương, thảy đều phải mổ ngựa làm thức ăn. Người người đều oán hận, không ai có lòng phòng thủ, đều muốn chém đầu Uyên, dâng thành đầu hàng. Uyên nghe tin, hết sức lo lắng, kinh sợ, vội sai Tướng quốc Vương Kiến, Ngự sử Đại phu Liễu Phủ tới doanh Ngụy kể lể xin hàng. Hai người được thả từ trên thành xuống, tới thưa với Tư Mã Ý rằng:

– Xin Thái úy lui quân hai mươi dặm. Quân thần chúng tôi sẽ tự tới đầu hàng.

Ý cả giận, nói:

– Các ngươi sao dám xem thường ta vậy?

Bèn nạt võ sĩ đẩy ra chém đi, đem thủ cấp giao cho tùy tùng đem về, rồi sai đưa một đạo hịch văn cho Công Tôn Uyên. Uyên mở ra xem. Hịch nói:

“Ngụy Chinh Tây đại đô đốc, Thái úy Tư Mã Công truyền hịch xuống cho Công Tôn Uyên:

Thiết nghĩ Sở, Trịnh đều là liệt quốc, mà Trịnh Bá còn cởi trần, dắt dê ra nghênh đón. Cô là Thượng công của thiên tử, mà bọn Kiên, Phủ muốn cô giải vây lui ra, há được vô lễ thế sao? Hai kẻ già cả, truyền lời sai sót, đã bị ta chém rồi. Nếu còn có ý hàng, hãy mau sai kẻ trẻ trung, quyết đoán sáng suốt tới đây. Hễ hơi chậm trễ, thì sẽ giết sạch cả!

Vì thế mà ban hịch”.

Công Tôn Uyên đọc xong cả kinh, bèn bàn bạc với văn võ. Thị trung Vệ Diễn bước ra nói:

– Thần xin đi cho.

Uyển dặn dò rằng như thế, như thế. Diễn nhận lệnh đi thẳng tới trại Ngụy. Tư Mã Ý lên trường hợp các tướng sĩ, dàn bày hai bên. Diễn đi bằng đầu gối, vào trại quỳ ở dưới trướng, thưa rằng:

– Mong Thái úy bớt cơn lôi đình thịnh nộ, dẹp oai phong hổ sói, để cho chúng tôi mở cửa thành, hẹn ngày đưa Thái tử Công Tôn Tu tới làm con tin trước, rồi sau vua tôi sẽ đều tự trói mình ra hàng.

Ý nói:

– Quân sĩ có năm điều cốt yếu: có thể đánh thì đánh; không thể đánh thì thủ; không thể thủ thì chạy, không thể chạy thì hàng; không hàng được thì chết thôi. Các ngươi nếu chẳng hàng thì nên chết, chẳng cần phải đưa con ra làm tin. Hãy rửa cổ đợi chém!

Bèn nạt Vệ Diễn, bảo trở về nói lại cho Công Tôn Uyên. Diễn ôm đầu lủi như chuột mà đi, về gặp Công Tôn Uyên, kể lể một hơi. Uyên cả kinh, bèn cùng Công Tôn Tu bí mật bàn bạc đâu đấy, chọn ra một ngàn người ngựa. Canh hai đêm ấy, mở cửa nam thành, nhắm hướng đông nam mà chạy. Uyên thấy không có ai, trong lòng mừng thầm. Đi chưa được mười dặm, chợt nghe thấy trên núi có tiếng pháo nổ, tiếng trống, tù cùng nổi lên. Một cánh quân đã chặn đường, ở giữa là Tư Mã Ý, bên trái là Tư Mã Sư, bên phải là Tư Mã Chiêu. Hai người kêu to rằng:

– Phản tặc Công Tôn Uyên chớ chạy!

Uyên cả kinh, vội quay ngựa lại, tìm đường bỏ chạy. Sớm đã có quân của Hồ Tuân kéo đến, bên trái có Hạ Hầu Bá, Hạ Hầu Uy, bên phải có Trương Hổ, Nhạc Sâm. Uyên cử chỉ thất thố. Quân Ngụy ba đường giáp công, bốn mặt vây bọc như cái thùng sắt. Cha con Công Tôn Uyên xuống ngựa, tự trói xin hàng. Tư Mã Ý ở trên ngựa, trỏ tướng Ngụy, nói rằng:

– Đêm khuya hôm Bính Dần, ta trông thấy ngôi sao ấy rơi xuống chỗ này. Đêm nay là ngày Nhâm Thân, đã ứng nghiệm rồi. Các tướng giơ tay lên trán, nói:

– Thái úy thực là tính toán như thần!

Ý truyền lệnh chém đi. Cha con Công Tôn Uyên nhìn nhau chịu chết. Tư Mã Ý thúc quân kíp tới đánh lấy Tương Bình. Rốt cuộc sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

212. TƯ MÃ Ý MƯU GIẾT TÀO SẢNG

Đây nói Tư Mã Ý tới lấy Tương Bình, chưa kịp đến dưới thành, thì bấy giờ tiên phong Hồ Tuân đã sớm dẫn quân vào thành. Nhân dân đốt hương đón lạy. Quân Ngụy kéo cả vào thành. Ý lên ngồi trên nha, đem tông tộc của Công Tôn Uyên và các quan liêu đồng mưu giết sạch cả đi, đếm thủ cấp được hơn bảy mươi cái, rồi treo bảng an dân. Có người báo với Ý rằng:

– Giả Phạm, Luân Trực khổ sở can Công Tôn Uyên chớ có làm phản, bị Uyên giết cả đi.

Ý bèn phong thưởng cho mộ phần của họ để làm vẻ vang cho con cháu, rồi đem tiền của trong kho ban thưởng cho đại quân, rồi thu quân về Lạc Dương.

Đây nói Ngụy chủ Tào Duệ ở trong điện ở Hứa Xương. Đến canh ba đêm ấy, đột nhiên một trận gió âm thổi vào, làm đèn đuốc tắt ngấm, chỉ thấy Mao hoàng hậu dẫn mười mấy cung nhân tới trước giường khóc đòi mạng. Duệ vì thế mà sinh bệnh, rất là trầm trọng, bèn gọi Thị trung Quang lộc Đại phu Lưu Phóng, Tôn Tư, sai nắm giữ tất cả các việc ở Khu Mật viện. Duệ dặn dò rằng:

– Phàm có việc gì quan trọng, hai khanh chớ làm lỡ việc.

Hai người rời nội cung. Duệ triệu con trai của Vũ đế là Yên vương Tào Vũ làm Đại tướng quân, giúp đỡ Thái tử Tào Phương nhiếp chính. Vũ là người cung kính, cần kiệm, ôn hòa, chưa từng nhận trách nhiệm lớn như thế, nên cố từ chối, nói:

– Thần kém tài, chẳng thể đảm đương chức vụ nặng ấy.

Duệ triệu Lưu Phóng, Tôn Tư, nói:

– Hoàng thúc của trẫm không chịu đảm nhiệm, phải làm sao đây?

Hai người nói:

– Yên vương tự biết mình bất tài, không dám nhận lệnh.

Duệ nói:

– Ở trong tông tộc có ai làm được?

Hai người từ lâu đã nhận ơn huệ của Tào Chân, bèn tâu rằng:

– Chỉ có con trai Tào Tử Dan là Tào Sảng làm được.

Duệ nghe theo. Một* người lại tâu rằng:

– Nếu dùng Tào Sảng, thì nên sai Yên vương trở về nước của mình, rồi sau mới có thể thi hành được.

Duệ nói:

– Hãy truyền ý chỉ của trẫm, bảo hắn đi đi.

Lưu Phóng nói:

– Cần phải có chiếu chỉ do bệ hạ tự viết.

Duệ nói:

– Trẫm không thể viết nổi rồi.

Phóng tới gần trước giường ngự, nắm chặt tay Duệ để viết cho xong, rồi bưng ra, lớn tiếng nói:

– Có thủ chiếu của thiên tử, miễn chức tước của bọn Yên vương, sai trở về đất của mình, hẹn ngay hôm nay phải rời nước đi ngay. Nếu không có chiếu chỉ, không cho vào triều.

Yên vương khóc lóc ra đi. Bèn lập Tào Sảng làm Đại tướng quân, tổng nhiếp triều chính. Ngụy chủ Tào Duệ bệnh dần nguy cấp, sai sứ cầm cờ tiết tới triệu Tư Mã Ý về triều. Ý mặc áo trận nhận lệnh, đi nhanh tới Hứa Xương, vào gặp Ngụy chủ. Duệ nói:

– Trẫm nhịn chết để đợi khanh. Nay đã được gặp, chết cũng khỏi lo rồi!

Ý cúi đầu tâu rằng:

– Thần ở giữa đường, nghe tin thánh thể của bệ hạ không yên, hận chẳng thể mọc thêm hai cánh, bay tới cửa khuyết, hỏi thăm bệ hạ. Ngày nay may được gặp long nhan, thần nguyện xả thân báo đáp.

Duệ gọi Quách hoàng hậu, thái tử Tề vương Tào Phương, Đại tướng quân Tào Sảng, Thị trung Lưu Phóng, Tôn Tư tới trước giường ngự. Duệ cầm tay Tư Mã Ý, nói:

– Ngày trước Lưu Huyền Đức bị bệnh nguy kịch ở thành Bạch Đế, đem ấu chúa Lưu Thiện gửi gắm cho Gia Cát Khổng Minh. Khổng Minh vì thế mà hết mực trung thành, đến chết mới thôi. Con thơ của trẫm là Tào Phương, mới vừa tám tuổi, không thể xử lý việc của xã tắc. May có Thái úy và tông huynh là bề tôi cố cựu, hãy học theo Y Doãn, Chu Công, chung sức phò tá, ắt tông miếu, sinh linh được may mắn lắm!

Hãy nói Tào Phương đứng ở trước giường ngự. Tào Duệ gọi Phương, nói:

– Trọng Đạt cũng giống như trẫm. Ngày sau người hãy kính trọng y.

Bèn sai Ý dìu Phương tới trước mặt. Phương bèn ôm cổ Ý không buông. Duệ nói:

– Thái úy hãy nhớ lấy, chớ có nhầm lẫn*.

Nói dứt, bùi ngùi rơi lệ. Ý cúi đầu khóc lóc. Mọi người đều thương cảm. Ngụy chủ hôn mê, miệng không nói được, chỉ lấy tay trỏ thái tử, lát sau thì chết. Ở ngôi mười ba năm, thọ ba mươi sáu tuổi. Bấy giờ là năm Cảnh Sơ thứ ba [239], mùa xuân, tháng giêng, hạ tuần. Sử quan nhà Tấn là Trần Thọ bình rằng:

“Minh đế thâm trầm, cứng cỏi, làm theo ý mình, xem chừng có khí khái của kẻ làm vua rồi. Nhưng vào lúc trăm họ tàn tệ, bốn biển lìa tan, mà chẳng lấy việc vinh hiển tổ tông, mở trang nghiệp lớn làm đầu, lại noi theo Tân Hoàng, Hán Vũ, xây cất cung quán. Lấy đó mà xét, lâu dài thì nguy hiểm rồi!”.

Về sau Tôn Thịnh bàn rằng:

“Nghe bậc trưởng lão nói: Ngụy Minh đế thâm trầm, cứng cỏi, giỏi quyết đoán, lo lắng kính lễ với đại thần, mở mang thu nạp lời hay, thẳng. Tuy can gián hết mức, phạm tới long nhan, cũng chẳng gì đó mà bị giết chóc. Xét sự độ lượng của bậc làm vua, như thế là lớn lao lắm. Nhưng chẳng nghĩ đến việc lập đức độ, truyền phong tục, không giữ vững nền móng giữ thành*, đến nỗi khiến quyền lớn dời đổi, xã tắc không ai bảo vệ, bi thảm thay!”.

Đây nói Ngụy chủ Tào Duệ chết ở điện Gia Phúc. Tư Mã Ý, Tào Sảng dìu thái tử Tề vương Tào Phương lên ngôi hoàng đế, bấy giờ mới tám tuổi. Phương tự là Lan Khanh, là con nuôi của Tào Duệ, bí mật ở trong cung, không ai biết được. Thế là Tào Phương dâng thụy cho cha là Minh đế, chôn ở lăng Cao Bình, tôn Quách hoàng hậu làm Hoàng thái hậu, đổi niên hiệu Chính Thủy năm đầu [240].

Bấy giờ Tư Mã Ý cùng Tào Sảng phụ chính. Sảng tôn kính Ý như cha, mọi việc lớn đều phải bẩm trước cho biết. Sảng tự là Chiêu Bá, từ nhỏ đã ra vào cung cấm. Minh đế thấy Sảng cẩn thận, rất là yêu kính, bởi thế phó thác cho việc lớn, bèn thân như cốt nhục. Sảng có năm trăm môn khách. Trong đó có năm người đều là kẻ phù hoa. Lúc Minh đế còn, Sảng đều không dùng. Khi Sảng mới nắm chính sự, mấy người ấy lại kéo tới giúp đỡ. Năm người ấy, một người họ Hà, tên Yến, tự là Bình Thúc, người quận Nam Dương, một người họ Đặng, tên Dương, tự là Huyền Mậu, cũng là người Nam Dương, là đời sau của Đặng Vũ; một người họ Lý, tên Thắng, tự là Công Chiêu, cũng là người Nam Dương, một người họ Đinh, tên Mật, tự là Ngạn Tĩnh, là người nước Bái, một người họ Tất, tên Quỹ, tự là Chiêu Tiên, là người Đông Bình. Lại có bọn Đại tự nông Hoàn Phạm, tự là Nguyên Tắc mấy người. Mấy người ấy đều lấy việc nịnh nọt để thờ Sảng, nhờ đó ai cũng được vinh hoa phú quý. Thế là Hà Yến tới thưa với Sảng rằng:

– Đại quyền của chúa công chẳng thể ủy thác cho người ngoài. Nếu cứ ủy thác như trước, thì ắt thành họa thôi.

Sảng nói:

– Tư Mã Công với ta cùng chịu mệnh lệnh gửi con côi của tiên đế, sao nỡ phế đi chứ?

Yến nói:

– Ngày trước vào lúc tiến công cùng Trọng Đạt phá Thục, mấy lần bị kẻ ấy chọc tức, vì thế mới đổ bệnh mà chết. Chúa công sao lại không xét đến?

Sảng đột nhiên tỉnh ngộ, bèn cùng các quan bàn kế đâu đấy, rồi vào tâu với Ngụy chủ Tào Phương rằng:

– Tư Mã Ý công cao, đức dày, hãy thăng làm Thái phó.

Phương tuổi nhỏ, không có chủ trương, thảy đều dựa vào tâm ý của Tào Sảng, bèn thăng Tư Mã Ý làm Thái phó. Binh quyền đều quy về tay Sảng. Sảng sai em là Tào Hi làm Trung lĩnh quân, Tào Huấn làm Vũ Vị tướng quân, Tào Ngạn làm Tán Kỵ thường thị Thị giảng. Ba người em ai nấy dẫn ba ngàn quân Ngự Lâm, tùy ý ra vào cung cấm. Lại dùng Hà Yến, Đặng Dương, Đinh Mật làm Thượng thư, Tất Quỹ làm Tư lệ Hiệu úy, Lý Thắng làm Hà Nam doãn. Năm người ấy đêm ngày cùng Sảng lo việc. Kẻ sĩ kỳ tài trong thiên hạ tới nương nhờ dưới cửa của Sảng nhiều không kể xiết. Tư Mã Ý biết là đảng nghịch, bèn chối bệnh không ra. Hai con trai cũng đều từ chức, nhàn rỗi.

Đây nói Tào Sảng mỗi ngày đều cùng bọn Hà Yến uống rượu mua vui, phàm có dùng quần áo, đồ đạc đều không khác gì ở trong triều đình. Các xứ có tiến công những món ngon vật lạ, thì đem những thứ thượng hạng về nhà mình trước, rồi sau mới cho đưa vào cung. Con gái xinh đẹp sống đầy trong phủ viện. Hoàng môn Trương Đương nịnh Yến để thờ Sảng, bèn lén dâng bảy, tám nàng hầu mà tiên đế đặc biệt thích, đưa vào trong phủ Sảng để đáp ứng; lại dâng ba bốn chục đứa con gái nhà lành giỏi ca múa cho Sảng làm đội nhạc riêng trong nhà. Lại giả truyền thánh chỉ, tuyển chọn gái đẹp, tùy ý đưa vào trong phủ, lại dựng lâu nhiều tầng, gác tô vẽ; lại tạo đồ dùng vàng ngọc, dùng hơn ngàn vạn thọ khéo đêm ngày làm việc.

Đây nói Hà Yến bảo với Đặng Dương rằng:

– Thời tiên đế có một người hiểu sâu Dịch lý, đấy là thần bói Quản Lộ.

Dương nói:

– Ban đêm ta mơ thấy một giấc mộng, vốn đang muốn bói thử.

Bèn triệu Quản Lộ đến. Yến sai ngồi. Dương nói:

– Ta suốt mấy đêm liền thường nằm mộng thấy mấy chục con nhặng xanh, đậu xuống mũi mình. Xin công bói cho.

Hà Yến cũng nói:

– Xét như bọn ta thì có thể làm Tam công chăng?

Lộ nói:

– Nguyên, Khải* giúp Thuấn, hiền từ hòa thuận, Chu Công phò Chu, ngồi mà đợi sáng, bởi thế mới có thể tỏa sáng ra sáu cõi, mà vạn nước được an ninh. Đây là giữ đúng đạo rồi sau được tốt đẹp, chẳng phải là điều mà bói toán có thể làm rõ. Nay hai công bản thân ở ngôi hầu, chức năng như non núi, danh tiếng như sấm sét, kẻ mến đức thì ít, kẻ sợ uy lại đông. Sợ rằng đó không phải là lòng nhân của kẻ cẩn thận, dè dặt mà được hưởng nhiều phúc. Thêm nữa mũi là quẻ Cấn, là núi ở thiên trung*, cao mà không suy, nhờ đó mà giữ phước lâu dài. Nay nhặng xanh là thứ xấu ác mà tụ lại ở đó, người địa vị cao thì nghiêng ngả, kẻ quyền lực nhẹ thì sẽ chết. Chẳng thể không suy nghĩ phần số họa phúc, kỳ hạn thịnh suy. Bởi thế nên núi ở trong đất gọi là Khiêm; sấm ở trên trời gọi là Tráng*. Khiêm thì ắt bớt chỗ nhiều thêm chỗ ít, Tráng thì thấy trái lễ là không theo. Chưa từng có người đè nén thân mình mà không vẻ vang rực rỡ; làm điều sai trái mà không tổn thương thất bại. Mong hai công trên thì truy xét yếu chỉ từ sáu hào của Văn Vương, dưới lại suy ngẫm nghĩa lý trong thoán tượng của Ni Phụ, rồi sau đó thì ngôi Tam công có thể đạt, lũ nhặng xanh có thể xua đi rồi.

Đặng Dương đột nhiên cả giận đó:

– Đấy là lời thường đàm của lão sinh thôi!

Lộ nói:

– Kẻ lão sinh thấy có điều “bất sinh”, người thường đàm thấy có chuyện “bất đàm”*.

Bèn phất tay áo mà đi. Hai người cười lớn, nói:

– Thực là tên khách điên cuồng!

Lộ về đến nhà, nói chuyện với cậu. Cậu cả kinh trách cứ rằng:

– Hai người Hà, Đặng uy quyền rất nặng. Người trong thiên hạ có ai không sợ? Ngươi sao dám buông ra lời đó?

Lộ nói:

– Con cùng nói chuyện với người chết, có gì đáng sợ đâu?

Cậu nói:

– Sao ngươi biết được?

Lộ nói:

– Đặng Dương đi đứng, gân chẳng bám xương, mạch không giữ thịt, đứng dậy thì phải nghiêng dựa, như là không có chân tay, đó là tướng Quỷ táo. Hà Yến đứng chờ, hồn chẳng ở xác, máu không có màu, tinh thần dật dờ, tựa như cây khô, đó là tướng Quỷ u. Hai người này đều chẳng có tướng được phước lâu dài. Sớm muộn sẽ nát xương, vụn thây, liên lụy đến ba họ. Sao đủ lo ngại đây?

Người cậu cả mắng Lộ là đứa trẻ ngông cuồng rồi bỏ đi.

Đây nói Tào Sảng cùng Hà Yến, Đặng Dương mỗi ngày đều uống rượu, trong lòng phiền muộn, thường ra ngoài săn bắn. Người em là Tào Hi can rằng:

– Nay anh mỗi ngày đều tìm vui, dùng uy thế đối xử với thiên hạ, chẳng phải là kế lâu dài đâu. Lại còn ra ngoài săn bắn, lỡ như bị người ta mưu hại, thì hối hận sao kịp?

Sảng nạt đi, nói:

– Binh quyền trong tay ta. Ai dám có ý đó chứ?

Hi khóc lóc lui ra. Tư nông Hoàn Phạm cũng can, nhưng không nghe. Hà Yến nói:

– Nay Tư Mã Trọng Đạt các bệnh không ra. Chúa công sao không suy nghĩ xem?

Sảng cười, nói:

– Xem chừng lão già ấy sao đủ để nói đến?

Bấy giờ Ngụy ấu chúa Tào Phương đổi năm Chính Thủy thứ mười [249] thành năm Gia Bình thứ nhất, cho Lý Thắng làm Thứ sử Kinh Châu.

Đây nói Tào Sảng từ lúc chuyên quyền, đã lâu không gặp Trọng Đạt, chưa biết bệnh của y là thực hay dối, bèn sai Lý Thắng tới lạy chào Trọng Đạt, để thăm dò tin tức. Thắng đi thẳng tới phủ Thái phó. Sớm đã có môn lại vào báo. Tư Mã Ý bảo với hai con trai rằng:

– Đấy là Tào Sảng sai tới nghe ngóng bệnh tình của ta đó.

Ý bèn cởi mũ, xõa tóc, lên giường ngồi dựa vào cái chăn; lại sai hai đứa nô tì dìu đỡ, rồi mới mời Lý Thắng vào phủ. Thắng tới trước giường để lạy, nói:

– Đã lâu không gặp Thái phó, nào ngờ lại ra như thế. Nay thiên tử sai làm Thứ sử Kinh Châu, nên đặc biệt tới lạy chào.

Ý giả vờ đáp rằng:

– Tinh Châu gần với người Hồ, nên phòng bị cho tốt.

Thắng nói:

– Đi làm Thứ sử Kinh Châu, không phải Tinh Châu đâu.

Ý cười, nói:

– Ngươi mới từ Tinh Châu tới đây à?

Thắng nói:

– Là Kinh Châu ở Hán Thượng đó.

Ý cười lớn, nói:

– Ngươi từ Kinh Châu đến đây sao?

Thắng nói:

– Thái phó làm sao mà lại bệnh đến mức này?

Tả hữu nói:

– Chúa công bị điếc tai.

Thắng nói:

– Xin mượn giấy bút để dùng.

Tả hữu lấy giấy bút đưa cho Thắng. Thắng viết xong, trình lên. Ý đọc xong, cười bảo:

– Ta bị điếc tai rồi. Lần này đi Kinh Châu lập công, hãy bảo trọng, bảo trọng!

Nói dứt, bèn lấy tay chỉ vào miệng. Thị tì dâng thuốc. Ý đưa lên miệng, thuốc chảy đầy vạt áo. Thắng giả vờ khóc, nói:

– Mọi người nói bệnh cũ của Thái phó lại phát, quả nhiên như thế.

Ý giả vờ nói năng thều thào, bảo:

– Ta nay già yếu, bệnh nặng, chết trong sớm tối thôi. Hai con bất tài. Mong ngài dạy dỗ. Ngài nếu gặp Đại tướng quân, thì ngàn vạn lần xin chiếu cố đến hai đứa con.

Nói dứt, bèn ngã lăn ra trên giường, tiếng khàn đục, khí nặng nề. Lý Thắng lạy chào Trọng Đạt, trở về gặp Tào Sảng, nói rõ việc ấy. Sảng cả mừng, nói:

– Lão già đó nay chỉ còn chút hơi tàn. Hình sắc đã lìa, là kẻ ở dưới suối, không đủ lo gì.

Đây nói Tư Mã Ý thấy Lý Thắng đi rồi, bèn đứng dậy bảo với hai con rằng:

– Lý Thắng phen này trở về thông báo tin tức. Bọn Tào Sảng sẽ không nghi kỵ ta nữa đâu. Chỉ đợi lúc hắn rời thành đi săn, thì mới có thể mưu đồ được.

Thế rồi Tào Sảng mời Ngụy chủ Tào Phương đi viếng lăng Cao Bình, cúng tế phần mộ của Minh đế. Quan viên lớn nhỏ đều theo xa giá rời thành. Sảng dẫn ba em cùng bọn tâm phúc Hà Yến và quân Ngự Lâm theo hộ giá. Đang đi thì Đại tư nông Hoàn Phạm gõ vào ngựa mà can rằng:

– Chúa công nắm giữ hết thảy đầu mối, coi sóc cấm quân. Chẳng nên để anh em đều đi ra ngoài cả. Lỡ như có người gian tế đóng cửa thành lại thì phải làm sao?

Sảng lấy roi trỏ mà nạt đi, nói:

– Ai dám như thế? Chớ nói càn nữa!

Hôm ấy, Tư Mã Ý thấy Tào Sảng rời thành, trong lòng cả mừng, liền tập họp bọn thủ hạ ngày trước cùng đi phá địch, cùng với bọn gia tướng hơn ngàn người, dẫn hai con trai lên ngựa, đi thẳng tới mưu giết Tào Sảng. Chưa biết tính mạng, thắng bại rốt cuộc sẽ ra sao?

213. CHA CON TƯ MÃ Ý NẮM QUYỀN

Đây nói Tư Mã Ý thấy Tào Sảng cùng em là Tào Hi, Tào Huấn, Tào Ngạn cùng bọn tâm phúc là Hà Yến, Đặng Dương, Đinh Mật, Tất Quỹ, Lý Thắng và cả đám nanh vuốt cùng quân Ngự Lâm đều đi theo ấu chúa Tào Phương rời thành, viếng mộ Minh đế, cùng là đi săn. Ý nghe tin thì cả mừng, liền tới trong triều, sai Tư đồ Cao Nhu cầm quyền Giả tiết việt, tạm coi việc của Đại tướng quân, vào chiếm cứ doanh trại của Tào Sảng trước; lại sai Thái bộc Vương Quán tạm coi việc của Trung lĩnh quân, chiếm cứ doanh trại của Tào Hi. Ý dẫn các quan cũ vào cung tâu với Quách thái hậu, nói:

– Sảng chỉ chăm chăm phản lại ơn gởi con côi của tiên đế, gian hùng loạn nước, hãy nên phế đi.

Quách thái hậu cả kinh, nói:

– Thiên tử ở ngoài, phải làm sao đây?

Ý nói:

– Thần đã có biểu tâu với thiên tử, lại có kế để giết gian thần. Thái hậu chớ lo.

Thái hậu sợ hãi, chỉ đành làm theo. Ý nói:

– Ngày nay quét diệt giặc nước, sinh linh được may lắm rồi.

Liền vội sai Thái úy Tưởng Tế, Thượng thư lệnh Tư Mã Phu cùng nhau viết biểu, sai Hoàng môn bưng ra ngoài thành, đi thẳng tới trước mặt đế để tâu báo. Ý tự dẫn đại binh chiếm cứ vũ khí. Sớm đã có người báo tới nhà Tào Sảng. Vợ y là Lưu Thị vội ra trước sảnh, gọi quan quân giữ phủ, hỏi rằng:

– Nay chúa công ở ngoài, Trọng Đạt cất quân, là ý gì?

Có tướng giữ cửa là Phan Cử nói:

– Phu nhân chớ kinh sợ. Tôi sẽ đi hỏi.

Bèn dẫn mấy chục tay cung nỏ lên lầu trông ra, thì gặp ngay Tư Mã Ý đang dẫn quân đi qua trước phủ. Cử sai người nhất tề bắn ra. Ý chẳng thể đi qua. Chợt có một viên tướng cùng hàng là Tôn Khiêm ở phía sau ngăn lại, nói:

– Không thể bắn được. Đây là việc của thiên hạ, chưa thể biết được đâu.

Ngăn cản đến ba lần, Cử mới thôi bắn. Lát sau, Tư Mã Chiêu bảo vệ Tư Mã Ý đi qua. Bấy giờ đã chiếm được Vũ khố, Ý dẫn quân rời thành, đóng đồn ở sông Lạc Hà, ngăn giữ cầu nổi.

Hãy nói thủ hạ của Tào Sảng là Tư mã Lỗ Chi thấy trong thành có sự biến, bèn tới bàn bạc với Tham quân Tân Xưởng* rằng:

– Nay Trọng Đạt biến loạn như thế. Chúa công ở ngoài không được biết, phải tính làm sao?

Xưởng nói:

– Hãy dẫn quân bản bộ rời thành, đi gặp thiên tử.

Chi nói:

– Phải.

Tân Xưởng vào hậu đường gặp chị mình là Tân Hiến Anh. Hiến Anh nói:

– Ngươi có việc gì mà hoảng hốt như thế?

Xưởng thưa rằng:

– Thiên tử ở ngoài. Thái phó cất quân rời thành, đóng chặt cửa thành. Ắt là sẽ đoạt thiên hạ thôi.

Hiến Anh nói:

– Tư Mã Công chẳng phải là đoạt thiên hạ đâu, chỉ giết Tào tướng quân thôi.

Xưởng kinh ngạc, nói:

– Việc này chẳng biết sẽ ra sao?

Hiến Anh nói:

– Tào tướng quân chẳng phải là đối thủ của Tư Mã Công, ắt sẽ thua thôi.

Xưởng nói:

– Nay Lỗ tư mã sai tôi cùng đi. Chưa biết có nên không?

Hiến Anh nói:

– Người khác có chuyện, còn nên cứu cho. Huống hồ là chủ nhân của mình sao? Chẳng nên ở lâu, hãy ra thành giúp đỡ đi.

Tân Xưởng nghe theo lời ấy, bèn cùng Lỗ tự mã dẫn mấy chục quân kỵ chặt then cướp cửa mà ra. Có người với báo cho Tư Mã Ý. Ý sợ Hoàn Phạm cũng bỏ chạy, vội sai người triệu đến.

Đây nói Hoàn Phạm cùng con trai bàn bạc. Con trai nói:

– Xa giá ở bên ngoài, chi bằng đi ra cửa nam.

Phạm nói:

– Phải.

Bèn lên ngựa đi tới cửa Bình Xương. Cửa thành đã đóng. Tướng giữ cửa là viên lại cũ của Hoàn Phạm tên là Tư Phiền. Phạm lấy trong tay áo ra một thẻ tre, nói:

– Thái hậu có chiếu, hãy mau mở cửa.

Tư Phiền nói:

– Xin được kiểm tra chiếu.

Phạm nạt đi, nói:

– Ngươi là cố lại của ta, sao dám như thế?

Phiền chỉ đành mở cửa cho ra. Phạm ra đến ngoài thành, gọi Tư Phiền, nói:

– Thái phó tạo phản. Ngươi hãy mau theo ta đi, ban nãy chỉ là chiếu giả thôi.

Phiền cả kinh, vội rảo bước đuổi theo nhưng không kịp, đành quay về. Có người báo cho Tư Mã Ý biết. Ý cả kinh, nói:

– Túi khôn chạy mất rồi! Phải làm sao đây?

Tưởng Tế nói:

– Ngựa hèn tiếc mớ đậu trong chuồng, ắt chẳng thể dùng y đâu.

Ý nói:

– Phải.

Lại triệu Hứa Doãn, Trần Thái, nói:

– Các ngươi hãy đi gặp Tào Sảng, nói Thái phó chẳng vì chuyện gì khác, chỉ muốn tước binh quyền của anh em các ngươi mà thôi.

Hai người Hứa, Trần đi rồi; Ý lại triệu Điện trung Hiệu úy Doãn Đại Mục đến, sai Tưởng Tế viết thư, giao cho Mục đem đến gặp Tào Sảng. Ý dặn dò rằng:

– Biết ngươi cùng với Tào Sảng giao kết sâu đậm, nên hãy nhận trách nhiệm này. Người gặp Tào Sảng, hãy nói ta và Tưởng Tể trỏ sông Lạc Thủy mà thề, chỉ vì việc tước binh quyền, chẳng có duyên cớ gì khác.

Doãn Đại Mục y lệnh mà đi.

Đây nói Tào Sảng đang lúc thả ưng xua chó, chợt được báo trong thành có biến cố, Thái phó có biểu tấu. Sảng cả kinh, suýt rơi xuống ngựa. Quan Hoàng môn dâng biểu, quỳ trước mặt thiên tử. Sảng đón tờ biểu, bẻ niêm phong, sai cận thần đọc lên. Biểu nói:

“Chinh Tây đại đô đốc, Thái phó thần Tư Mã Ý thực lo thực sự, cúi đầu dâng biểu:

Thần lúc trước từ Liêu Đông về, Tiên đế ban chiếu cho bệ hạ cùng Tân Dương và bọn thần* lên trước giường ngự, nắm cánh tay thần, dặn dò kỹ lưỡng việc sau này. Thần nói: “Thái Tổ, Cao Tổ* cũng dặn thần chuyện hậu sự, đó là điều tự bệ hạ nhìn thấy, chẳng cần lo lắng, khổ sở. Nếu như có một điều trong vạn điều không được như ý, thần sẽ chết để vâng theo minh chiếu”. Hoàng môn lệnh Đổng Cơ cùng bọn Tài nhân săn sóc bệnh đều được nghe.

Nam Đại tướng quân Tào Sảng vứt bỏ cố mệnh, làm loạn quốc điển, trong thì tiếm vượt, ngoài thì chuyên quyền, phá hoại các doanh, chiếm hết cấm binh. Các chức trọng yếu đều cử người thân. Túc vệ trong cung, người cũ nhiều đời đều bị đuổi đi. Muốn đặt người mới để dựng mưu riêng, dựa dẫm lẫn nhau, ngày càng buông thả.

Việc ngoài đã như thế, lại còn lấy Hoàng môn Trương Đương làm Đô giám, thường cùng gặp gỡ, dò xét chí tôn, rình rập thần khí, li gián hai cung*, làm hại cốt nhục. Người trong thiên hạ sôi sục, thảy đều sợ nguy. Bệ hạ chỉ ngồi giữ chỗ*, há được yên lâu? Đây thực chẳng phải là ý muốn của tiên đế lúc triệu bệ hạ và thần tới trước giường vậy. Thần tuy già yếu, sao dám quên lời trước?

Ngày xưa Triệu Cao đắc chí, họ Tần bị diệt. Lữ, Hoắc* sớm trừ, vận Hán lâu dài. Đấy là tấm gương lớn cho bệ hạ, là lúc thần phải nhận mệnh vậy*. Thái úy thần là Tế, Thượng thư lệnh thần là Phu đều cho rằng Sảng có lòng quên vua, anh em đều chẳng đáng nắm quân túc vệ, đã tâu với cung Vĩnh Ninh, Hoàng thái hậu ban sắc cho thần cứ làm theo lời tâu. Thần liền sắc cho quan chủ quản cùng Hoàng môn lệnh, bãi quyền cầm quân của Sảng, Hi, Huấn, đều mang tước hầu trở về phủ đệ, không được chần chừ để giành giật xa giá. Nếu dám giành giật thì liền theo quân pháp.

Thần phải gượng bệnh, đem quân đóng ở cầu nổi sông Lạc Thủy, để dò xét việc khác thường. Kính dâng biểu lên, cúi mong nghe thấu”.

Ngụy ấu chúa Tào Phương nghe xong, bèn bảo Tào Sảng rằng:

– Lời của Thái phó phải lắm. Khanh định thế nào?

Sảng tay chân thất thố, ngoảnh lại nói với hai em rằng:

– Phải làm sao đây?

Tào Hi nói:

– Đứa em hèn này cũng từng can ngăn anh. Anh chấp mê không nghe, đến nỗi có họa ngày nay. Ý quỷ quyệt, xảo trá không gì bằng. Khổng Minh mà còn chẳng sánh kịp, huống hồ là anh em ta sao? Chi bằng tự trói mình đến gặp, để khỏi phải chết.

Nói chưa dứt, chợt Tham quận Tân Xưởng, Tư mã Lỗ Chi tới. Sảng vội hỏi thăm, hai người thưa rằng:

-Trong thành giữ chặt như cái thùng sắt. Thái phó dẫn quân đóng đồn ở cầu nổi sông Lạc Thủy. Chỉ vì tướng quân quyền nặng, chứ chẳng có việc gì khác.

Đang lúc nói chuyện, Tư nông Hoàn Phạm giục ngựa chạy đến. Phạm bảo với Sảng rằng:

– Việc lớn đã sinh biến rồi. Tướng quân sao không mời thiên tử tới Hứa Đô, điều quân ở ngoài để đánh Tư Mã Ý vậy?

Sảng nói:

– Cả nhà bọn ta đều ở trong thành. Há có thể đi xứ khác mà cầu viện sao?

Phạm nói:

– Chúa công từ nhỏ đọc sách, há chẳng biết sự đời hưng phế sao? Nay nhà của chúa công vàng ngọc chiếu sáng lẫn nhau. Nếu rơi vào tay kẻ khác, muốn làm lại kẻ bần tiện cũng làm sao được nữa đây? Và chăng, kẻ thất phu bắt một người làm con tin, còn mong được sống. Nay chúa công đi theo thiên tử, hiệu lệnh thiên hạ, ai dám không theo? Vì cớ gì ngược lại đâm đầu vào đất chết?

Sảng nghe xong nhưng chẳng thể quyết định, chỉ khóc lóc mà thôi. Phạm lại nói:

– Doanh trại riêng của chúa công ở gần cửa nam thành Lạc Dương. Trị sở của Điển nông cũng ở ngoài thành. Nếu như hô lên một tiếng thì họ sẽ lập tức kéo đến. Nay đi Hứa Đô, chẳng qua mất nửa đêm. Lương thảo trong thành đủ dùng vài năm. Điều lo trong quân chỉ là lương thảo mà thôi. Ấn của Đại tư mã mỗ đã đem tới đây. Chúa công sao chẳng đi mau, nếu trì hoãn ắt tiêu rồi. Sảng nói:

– Các quan chớ thúc ép quá, đợi ta suy nghĩ kỹ càng.

Lát sau, Thị trung Hứa Doãn, Thượng thư lệnh Trần Thái tới. Hai người thưa rằng:

– Thái phó vì tướng quân nắm quyền năng, chỉ muốn tước bỏ binh quyền, chẳng vì việc gì khác nữa. Tướng quân hãy sớm trở về thành, chỉ bị miễn chức quan mà thôi.

Sảng im lặng không nói. Lại trông thấy Điện trung Hiệu úy Doãn Đại Mục tới. Sảng mới hỏi. Mục bảo rằng:

– Thái phó trỏ sông Lạc Thủy mà thề, chẳng hề có ý khác. Chỉ vì tướng quân uy quyền quá nặng. Có thư của Tưởng thái úy ở đây. Tướng quân hãy tước bỏ binh quyền, sớm về tướng phủ. Nếu không như thế, thì ngày nào mới yên?

Sảng bấy giờ mới tin, cho rằng đó là lời hay. Hoàn Phạm lại thưa rằng:

– Việc đã cùng cực rồi. Chớ nghe lời người ngoài mà đi vào đất chết.

Đêm ấy, Tào Sảng chẳng biết làm gì, bèn cầm kiếm trên tay, than thở suy nghĩ, từ lúc hoàng hôn chỉ rơi lệ cho đến sáng. Anh em ba người đều nghi ngờ không quyết. Hoàn Phạm lại vào trướng hối thúc rằng:

– Chúa công suy nghĩ suốt một ngày đêm, sao lại không quyết định nổi?

Sảng ném kiếm mà than rằng:

– Ta không cất quân, nguyện chẳng làm quan, chỉ cần là một phú ông cũng đủ rồi!

Phạm nghe xong, khóc to rời trướng, nói:

– Tào Tử Đan là kẻ quỷ quái. Ba anh em người thật chỉ là con lợn, con nghé mà thôi. Nào ngờ hôm nay họ nhà ta lại bị diệt chứ? Rồi khóc rống không dứt. Hứa Doãn, Trần Thái sai Sảng dâng nạp ấn thụ cho Tư Mã Ý trước. Sảng sai đưa ấn đi. Chủ bạ Dương Tống níu giữ dải ấn mà khóc, nói:

– Chúa công hôm nay vứt bỏ binh quyền, tự trói ra hàng, chẳng thoát được cảnh chịu chém ở chợ đông đâu!

Sảng nạt đi, nói:

– Thái phó ắt chẳng chịu thất tín với ta đâu!

Thế là Tào Sảng đem ấn thụ nộp cho hai người Trần, Hứa bưng về cho Tư Mã Ý trước. Các quân trông thấy không có tướng ấn, thảy đều tản đi bốn phía. Thủ hạ của Sảng chỉ còn vài quân kỵ và quan liêu. Lúc đến cầu nổi, Ý truyền lệnh, sai ba anh em Sảng hãy tạm trở về nhà riêng. Những kẻ khác thì giam lại, đợi nghe giáo chỉ. Lúc bọn Sảng vào thành, thì chẳng một ai theo hầu. Hoàn Phạm tới bên cạnh cầu nổi. Ý ở trên ngựa, lấy roi trỏ, nói:

– Hoàn đại phu vì sao lại như thế?

Phạm cúi đầu không nói, xấu hổ đi vào thành. Ý nói:

– Thiên tử ban chiếu, phục chức cũ cho ta rồi!

Hoàn Phạm chẳng thèm ngoái lại. Thế là Tư Mã Ý mời xa giá, nhổ trại kéo vào thành Lạc Dương.

Đây nói sau khi ba anh em Tào Sảng về nhà, Ý dùng khóa lớn khóa cửa, sai tám trăm cư dân canh chừng xung quanh nhà họ, dựng bốn tòa lầu cao để nhìn vào. Sảng trong lòng phiền muộn, cầm nỏ ra vườn sau bắn chim sẻ. Chợt nghe tên dân quèn trên lầu xướng lên rằng:

– Cố đại tướng quân đi về phía đông nam!

Sảng nói chuyện ấy với em. Người em nói:

– Đấy là lời nói đùa, chẳng đáng kể gì. Trước mắt thiếu lương thực, anh hãy viết thư dâng lên Thái phó, xin một ít để qua ngày.

Sảng nghe theo, bèn soạn một phong thư, gửi ra ngoài, sai người giữ cửa cầm đến cho Thái phó. Ý bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Kẻ hèn là Tào Sảng trăm lạy dâng thư cho Thái phó tôn kính: Trộm nghĩ, Sảng rầu rĩ sợ hãi, vô lễ chuốc họa, đáng chịu chém giết. Trước đây sai người nhà đi đón lương thực mà đến nay chưa trở về, thiếu lương ăn đã mấy tháng. Vạn lần mong hưởng khoan hồng, phiền ngài tặng cho thức ăn, để qua sớm tối”.

Tư Mã Ý đọc xong, sai người đưa lương thực tới, cũng đáp một phong thư, chuyển đến trong phủ của Tào Sảng. Sảng nhận được của cải, vui mừng khôn xiết. Sảng rạch niêm phong ra xem. Thư ấy viết:

“Lúc đầu không biết là thiếu lương, rất là do dự. Nay soạn một trăm hộc gạo, cùng với thịt khô, muối, tương, đậu lớn để đưa sang. Xin được ngài cười mà nhận lấy thì may lắm”.

Tào Sảng cả mừng, nói:

– Tư Mã Ý vốn không có lòng muốn giết ta!

Bèn không nghi ngờ gì.

Vốn là Tư Mã Ý sai bắt Hoàng môn Trương Đương giam vào ngục trước để hỏi tội. Đương nói:

– Chẳng phải chỉ một mình ta, còn có Hà Yến, Đặng Dương, Lý Thắng, Tất Quỹ, Đinh Mật, năm người bọn họ cùng mưu soán nghịch.

Ý lấy được lời khai của Trương Dương, liền bắt bọn Hà Yến tra khảo rõ ràng, thảy đều nhận rằng vào khoảng tháng ba sẽ làm phản. Ý dùng gông lớn đóng họ lại. Còn có Tư Phiền tố cáo việc Hoàn Phạm giả chiếu mệnh để rời thành, miệng còn bảo Thái phó mưu phản. Ý nói:

– Vu cho người ta mưu phản thì đáng bị phản tọa*.

Cũng đem bọn Hoàn Phạm giam hết vào ngục, rồi sau đó áp giải ba anh em Tào Sảng cùng một bọn can phạm chém hết ở phố chợ, diệt ba họ của bọn chúng. Của cải nhà họ đều thu vào kho công, thả cho bọn con gái trở về nhà. Người đời sau có thơ rằng:

Ngựa hèn tiếc mớ đậu trong chuồng

Chẳng nghĩ ruổi trong vạn dặm đường

Anh em Tào Sảng ngu, thật tiếc!

Sơn hà giao hết lại Tấn triều.

Lại có thơ rằng:

Ếch ngồi đáy giếng, Tào Sảng khờ

Lòng ngây, phóng túng, hưởng vinh hoa

Chẳng ngờ thần chết vì đao sắc

Còn tự tham lam, mộng phú ông.

Đây nói Tư Mã Ý đã chém xong bọn Tào Sảng rồi. Thái úy Tưởng Tế nói:

– Hãy còn Lỗ Chi, Tân Xưởng chém then đoạt cửa mà ra, Dương Tống giành ấn không giao, thảy đều nên chém đi.

Ý nói:

– Bọn họ ai nấy đều vì chủ mình, đấy là bề tôi trung nghĩa đó. Bèn phục chức cũ cho bọn họ. Tân Xưởng than rằng:

– Ta nếu không hỏi chị mình, thì đã đánh mất nghĩa lớn rồi!

Sử quan đời sau có thơ tán Tân Hiến Anh rằng:

Làm tôi thờ chúa nên giữ nghĩa

Gặp nạn, lâm nguy phải tận trung

Tân thị Hiến Anh từng khuyên đệ

Mới khiến ngàn thu kể anh phong.

Tư Mã Ý tha cho bọn Tân Xưởng rồi, bèn treo bảng hiểu dụ rằng:

“Hễ là những người ở dưới cửa của Tào Sảng thì đều tha chết. Có ai làm quan thì cứ giữ lấy chức cũ. Quân dân ai nấy hãy yên nghiệp nhà”.

Vì thế trong ngoài đều yên tâm, thảy đều không có lời đồn đại. Hai người Hà, Đặng chết chẳng đáng số, quả nhiên đúng như lời Quản Lộ. Người đời sau có thơ tán Quản Lộ rằng:

Nhận được phép mầu của thánh hiền

Bình Nguyên Quản Lộ quả thần thông

Quỷ u, Quỷ táo rõ Hà, Đặng

Chưa chết đã hay kẻ sắp vong.

Đây nói Ngụy chủ Tào Phương phong Tư Mã Ý làm Thừa tướng, ban cho cửu tích. Ý khiêm nhường từ chối không nhận. Phương chẳng cho từ, sai ba cha con cùng nắm việc nước. Hai con trai ai nấy đều giữ quyền năng. Tư Mã Ý tạ ơn trở về nhà. Ý đột nhiên nhớ ra rằng:

– Cả nhà Tào Sảng tuy đã giết rồi, mà hãy còn Hạ Hầu Huyền coi giữ các xứ Ung Châu, cũng là thân tộc của Sảng. Nếu như nghĩ đến tình cốt nhục, vội vã làm loạn, thì làm sao phòng bị? Ắt phải xử trí.

Liền hạ chiếu sai sứ đi Ung Châu gọi Chinh Tây Đại tướng quân Hạ Hầu Huyền tới Lạc Dương bàn việc. Huyền là em bên ngoại của Tào Sảng. Bấy giờ Hạ Hầu Bá cũng đang ở Ung Châu giữ cửa ải, nghe tin Tư Mã Ý gọi Hạ Hầu Huyền*. Bá hết sức kinh hãi, sợ sệt, trong lòng nghi ngờ, lo lắng, vội vàng dẫn ba ngàn quân rời thành thám thính. Chưa biết ý người này ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

214. KHƯƠNG DUY ĐẠI CHIẾN NÚI NGƯU ĐẦU*

Đây nói Tư Mã Ý diệt xong bọn người Tào Sảng, treo bảng hiểu dụ quan viên trong triều và nhân dân Lạc Dương, nói Tào Sảng chuyên quyền mưu phản, vì thế mà giết đi. Mọi người đều yên tâm, không nghi. Tư Mã Ý chỉ lo hai nhánh tông tộc họ Tào, họ Hạ Hầu, đêm ngày không yên, bèn sai người gọi Chinh Tây tướng quân Hạ Hầu Huyền về Lạc Dương bàn việc. Chú của Huyền là Hạ Hầu Bá nghe tin thì cả kinh, bèn dẫn ba ngàn quân bản bộ tạo phản. Trấn thủ Ung Châu là Thứ sử Quách Hoài nghe tin Bá phản, liền dẫn quân bản bộ tới giao chiến với Hạ Hầu Bá. Hoài cưỡi ngựa ra mắng lớn rằng:

– Ngươi đã là hoàng thất của Đại Ngụy. Thiên tử lại chưa từng sơ sót với ngươi, sao dám phản bội đây?

Bá cũng mắng rằng:

– Tổ phụ của ta vì nước nhà mà gây dựng công lao. Nay Tư Mã Ý là loại thất phu nào, mà tiêu diệt anh em nhà Tào Sảng anh của ta, lây đến ba họ? Bây giờ ba cha con ấy nắm giữ triều cương, rồi lại tới gọi ta, ắt có lòng mưu nghịch soán ngôi. Nay ta trượng nghĩa đánh giặc. Ngươi lại đuổi tới đây, là sao?

Hoài cả giận, vung thương giục ngựa, chạy thẳng tới bắt Hạ Hầu Bá. Bá huơ đao phóng ngựa tới nghênh chiến. Đánh chưa được mười hiệp, Hoài thua chạy. Bá đuổi theo sau. Chợt nghe phía hậu quân hò hét. Lúc Bá vội quay ngựa lại thì Trần Thái đã dẫn quân đánh đến. Quách Hoài cũng quay lại. Hai ngả giáp công. Bá thua to bỏ chạy, chết quá nửa quân, nghĩ mãi mà không có kế, bèn nhắm hướng Hán Trung, đầu hàng Hậu chủ.

Có người báo với Khương Duy. Duy trong lòng không tin, sai người dò hỏi được sự thực, mới để cho vào thành. Bái kiến xong rồi, Bá khóc kể việc trước. Duy nói:

– Ngày trước Vi Tử sang nhà Chu, làm nên danh tiếng vạn đời. Người nếu khuông phò Hán thất, thì có gì không được?

Bèn bày tiệc tiếp đãi. Duy ngồi trên chiếu hỏi rằng:

– Nay cha con Tư Mã Ý nắm lấy trọng quyền, có còn nuôi chí đánh dẹp chăng?

Bá nói:

– Cha con tên giặc già mới dựng nghiệp nhà, há chịu chinh chiến sao? Tuy cha con họ không có lòng chinh chiến, nhưng trong triều mới xuất hiện hai người, đang độ trẻ trung, nếu được lĩnh binh mã, thì thực là họa lớn cho Ngô, Thục rồi.

Duy nói:

– Là ai thế?

Bá thưa rằng:

– Một người hiện làm Bí thư lang, là người quận Dĩnh Xuyên huyện Trường Xã, họ Chung, tên Hội, tự là Sĩ Quý, là con của Thái phó Chung Dao. Tưởng Tế mới gặp một lần, đã khen là kỳ tài, là kẻ phi thường. Tư Mã Ý cùng hắn bàn luận, cũng khen là có tài vương tá. Lại có một người hiện làm Duyện sử, là người quận Nghĩa Dương, họ Đặng, tên Ngải, tự là Sĩ Tái, từ nhỏ đã mất cha, vốn có chí lớn, hễ thấy núi cao đầm lớn, thì liền xem xét, đo đạc, vẽ hình, xem chỗ nào có thể đóng quân, chỗ nào có thể chứa lương, chỗ nào có thể tiến quân, chỗ nào có thể mai phục. Mọi người đều cười nhạo. Về sau Tư Mã Ý trông thấy, cho là kỳ lạ, bèn dùng hắn làm người ở bên cạnh, cùng tính toán việc quân. Hai người này về lâu dài nếu tiến quân thì phải dè chừng lắm vậy. Tướng quân nên nhớ lấy.

Duy cười, nói:

– Xem chừng hai thằng trẻ con, sao đáng nói tới?

Bá nói:

– Mỗ nói lời trung thôi. Tướng quân chớ nghi.

Thế là Khương Duy dẫn Hạ Hầu Bá tới Thành Đô, vào gặp Hậu chủ xong. Duy tâu rằng:

– Tư Mã Ý mưu giết Tào Sảng, lại tới hãm hại Hạ Hầu Bá. Bá vì thế mà đầu hàng. Trước mắt cha con Tư Mã Ý chuyên quyền. Tào Phương nhu nhược, thế nước gần nguy. Thần ở Hán Trung đã nhiều năm rồi. Lương thực đủ chi dùng mấy năm. Người khỏe ngựa mạnh, quân khí tề chỉnh. Thần vốn muốn tậu xin bệ hạ cho mưu đồ tiến thủ. May được Hạ Hầu Bá quy hàng, có thể làm quan Hướng đạo. Thần nguyện dẫn vương sư, nối theo chí của Thừa tướng, khắc phục Trung Nguyên, trùng hưng Hán thất, tuy vạn chết cũng chẳng từ.

Thượng thư lệnh Phí Y can rằng:

– Gần đây Tưởng Uyển, Đổng Doãn đều nối nhau chết. Trong Thục thiếu quan. Bá Ước chỉ nên giấu binh khí mà chờ thời, để đợi mệnh trời.

Duy nói:

– Không được. Người sống trên đời như ngựa trắng chạy qua, nếu như dây dưa ngày tháng, thì khi nào mới khôi phục Trung Nguyên?

Y lại nói:

– Tôn Tử bảo rằng: “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”. Bọn ta đều thua kém Thừa tướng xa lắm. Thừa tướng còn không thể khôi phục Trung Nguyên. Huống hồ là bọn ta ư? Chi bằng giữ nước trị dân, giữ gìn xã tắc, chớ có cầu may rủi mà quyết thắng bại đâu. Nếu như một khi cất quân không xong, hối hận sao kịp?

Duy lại nói:

– Tôi nhiều đời sống ở Lũng Thượng, rất hiểu lòng người Khương Hồ và phong tục phía tây. Nay nếu tôi đi, ngoài liên kết với Khương Hồ, trong chiếu an dân chúng, tuy chưa thể khắc phục Trung Nguyên, nhưng từ Lũng trở về tây, có thể chiếm được.

Hậu chủ nói:

– Khanh đã muốn đánh Ngụy thì hãy tận trung dốc sức, chớ làm giảm nhuệ khí, để phụ mệnh trẫm.

Thế là Khương Duy lĩnh chỉ rời triều, cùng Hạ Hầu Bá đi thẳng tới Hán Trung, bàn kế cất quân. Duy nói:

– Hãy sai sứ đi tới chỗ người Khương Hồ để kết minh trước, rồi sau đó kéo ra Tây Bình, gần Ung Châu. Trước tiên đắp hai thành ở dưới Khúc Sơn, sai quân giữ lấy, để làm thế kỷ giác. Bọn ta chở hết lương thực tới cửa Xuyên, y theo sắp xếp cũ của Thừa tướng, rồi sau mới tiến quân.

Bá nói:

– Đường núi gập ghềnh, tiến ắt đã khó, lui cũng không dễ, hãy thong thả mà đi.

Mùa thu, tháng tám năm ấy, quân nhu, lương thảo thảy đều đầy đủ, trước tiên sai tướng Thục là hai người Câu An, Lý Hâm* cùng dẫn một vạn năm ngàn quân tới Khúc Sơn đắp hai thành liền kề nhau. Câu An giữ thành đông, Lý Hâm giữ thành tây.

Sớm đã có tế tác báo cho Thứ sử Ung Châu là Quách Hoài. Hoài một mặt sai người tới Lạc Dương trình báo, một mặt sai phó tướng Trần Thái dẫn năm vạn quân Ung Châu, mấy chục viên chiến tướng, tới giao chiến với quân Thục. Câu An, Lý Hâm ai nấy đều đắp một tòa thành. Trông thấy quân Ngụy kéo tới, ai nấy đều dẫn quân ra đón đánh. Trần Thái chia đường hỗn chiến. Trần Thái quân đông, tướng nhiều. Hai người Câu, Lý binh ít, thế cô, không thể chống đỡ, phải lui vào trong thành. Thái sai quân vây bọc, lại đem quân chặn đường vận lương từ Hán Trung. Câu An, Lý Hâm trong thành thiếu thốn lương thảo. Quách Hoài cũng tự dẫn quân kéo đến, xem xét địa thế xong, bỗng dưng vui mừng, trở về đến trướng, bèn bàn kế với Trần Thái rằng:

– Thành này thế núi cao ráo, ắt là ít nước, phải rời thành lấy nước. Nếu chặn đầu nguồn của chúng thì quân Thục đều chết khát thôi.

Thái nói:

– Phải.

Hoài bèn sai quân sĩ đào đất, chặn đứt thượng lưu. Trong thành quả nhiên không có nước. Lý Hâm dẫn binh ra thành lấy nước. Quân Ung Châu bao vây rất gấp. Hâm liều chết chiến đấu cũng không ra nổi, lại thua chạy vào thành. Quân sĩ khát khô. An bảo với Hâm rằng:

– Quân của Khương đô đốc đến nay vẫn chưa tới, chẳng biết vì cớ gì.

Hâm nói:

– Ta liều một mạng, đánh ra khỏi thành cầu cứu, thì sao?

An nói:

– Hay.

Lý Hâm bèn dẫn mấy chục quân kỵ, mở cửa thành, đánh ra ngoài.

Quân Ung Châu vây kín bốn mặt. Hâm liều chết xông pha thì mới thoát được, chỉ còn trơ lại một thân mình, trên người bị trọng thương. Những người khác đều chết trong đám loạn quân. Đêm ấy, gió bắc thổi mạnh, mây đen che kín, trời giáng tuyết lớn. Nhờ đó quân Thục trong thành chia lương, gom tuyết, để qua ngày tháng.

Đây nói Lý Hâm xông ra khỏi vòng vây, theo đường nhỏ Tây Sơn mà đi được hai hôm, thì gặp ngay người ngựa của Khương Duy. Hâm xuống ngựa, mọp dưới đất thưa với Duy rằng:

– Hai thành ở Khúc Sơn đều bị quân Ngụy vây khốn, cắt đường chở lương, chẹn mất dòng suối. May nhờ trời giáng tuyết lớn, nhân thế mà nấu tuyết qua ngày, rất là nguy cấp.

Duy nói:

– Ta không phải tới chậm, mà vì quân Khương Hồ chưa đến hội, vì thế mà lỡ hẹn.

Bèn sai người đưa Lý Hâm vào Xuyên dưỡng bệnh. Duy hỏi Hạ Hầu Bá. Bá nói rằng:

– Nếu đợi quân Khương Hồ đến, thì hai thành ở Khúc Sơn sẽ bị hãm hết thôi. Ta đoàn quân Ung Châu ắt sẽ kéo đến cả để vây khốn Khúc Sơn, lại chặn đứt đường lương, thì trong thành Ung Châu nhất định là rỗng không. Tướng quân hãy dẫn binh đi thẳng tới núi Ngưu Đầu, lẻn cướp phía sau Ung Châu. Quách Hoài, Trần Thái ắt quay về cứu. Vòng vây này sẽ được giải thôi. Đấy là phép vây Ngụy cứu Hán đó. Quân Ngụy hai đầu chẳng thể cứu nhau, ắt Ung Châu có thể chiếm được rồi.

Duy mừng, nói:

– Kế ấy rất hay.

Thế là Khương Duy dẫn binh nhắm núi Ngưu Đầu mà đi.

Đây nói Trần Thái thấy Lý Hâm đánh ra khỏi trận đi mất, bèn nói với Quách Hoài rằng:

– Đại đội quân Thục ở phía sau, sở dĩ không tới cứu là vì quân Khương Hồ tới muộn thôi. Nếu quân Khương Hồ đã kéo đến đủ, ắt đi thẳng tới lấy Ung Châu. Nay Lý Hâm nếu báo gấp với Khương Duy. Duy đoán đại binh của ta đều ở Khúc Sơn, ắt sẽ lẻn cướp núi Ngưu Đầu, tập kích phía sau ta. Tướng quân hãy dẫn một đội quân, đi lấy Thao Thủy*, chặn đứt đường lương thực của quân Thục. Ta chia một nửa quân, đi ra núi Ngưu Đầu công kích. Hắn nếu biết đường lương thực đã đứt, ắt sẽ tự chạy thôi.

Quách Hoài nghe theo, bèn dẫn một đội quân lén lấy Thao Thủy. Trần Thái dẫn một cánh quân đi thẳng tới núi Ngưu Đầu.

Đây nói quân Khương Duy đến núi Ngưu Đầu, chợt nghe tiền quân la hét, báo rằng quân Ngụy đã chặn mất đường đi. Duy vội vàng tự tới tiền quân xem xét. Trần Thái hét lớn, nói:

– Ngươi muốn tập kích châu của ta. Ta đã đợi ở đây lâu rồi!

Duy cả giận, vung thương phóng ngựa, chạy thẳng tới bắt Trần Thái. Thái huơ đao tới đón đánh. Đánh chưa được ba hiệp, Thái thua chạy. Duy dẫn quân đuổi giết. Quân Ung Châu lui về, chiếm cứ đầu núi. Duy thu quân tới núi Ngưu Đầu dựng trại. Duy mỗi ngày đều sai quân thách đánh, không phân thắng bại. Đêm ấy, Hạ Hầu Bá bảo với Khương Duy:

– Chỗ này chỉ là nơi quân đi qua một lúc, chẳng phải là chốn nên dừng lâu. Mấy ngày giao chiến, chưa phân thắng bại, đây là kế dụ quân ta thôi. Ắt có mưu khác. Chi bằng tạm lui, rồi mưu đồ kế hay sau.

Đang lúc nói chuyện, chợt được báo Quách Hoài dẫn một cánh quân đi lấy Thao Thủy, cắt đường vận lương. Duy cả kinh, nói:

– Trong quân không có lương, làm sao sống được?

Vội vàng sai Hạ Hầu Bá lui trước, Duy tự đoạn hậu, thong thả mà lui. Trần Thái đã biết được, bèn chia binh thành năm đường đuổi theo. Duy một mình chống cự chỗ cửa họp lại của năm ngả quân, đánh chặn quân Ngụy. Thái đưa quân lên núi, bắn tên, đá như mưa. Lúc Duy vội lui quân đến Thao Thủy, thì Quách Hoài dẫn binh đánh đến. Duy dẫn quân qua lại xông pha. Quân Ngụy ngăn chặn đường đi. Duy gắng sức liều chết đánh ra, mất quá nửa quân, chạy như bay về ải Dương Bình. Trước mặt lại có một đội quân đánh đến. Kẻ đi đầu là một đại tướng đang phóng ngựa, cắp ngang thanh đao mà ra. Kẻ ấy vốn người mặt tròn mắt to, miệng vuông, răng dày, trên mặt trái nổi lên một cục bướu, trên bướu có mấy chục sợi lông đen. Đấy là con trưởng của Tư Mã Ý, là Phiếu Kỵ tướng quân Tư Mã Sư. Duy cả giận, nói:

– Thằng hèn sao dám cản đường về của ta?

Bèn vỗ ngựa vùng thương chạy thẳng tới đâm Sư. Sư huơ đạo đón đánh. Chỉ được ba hiệp đã đánh bại Tư Mã Sư. Duy thoát thân, chạy thẳng lên ải Dương Bình. Người trên thành mở cửa cho Duy vào. Tư Mã Sư lại đến cướp cửa quan. Dàn nỏ giấu hai bên cùng bắn. Một nỏ bắn mười mũi tên, thảy đều là tên sắt, trên đầu tên đều có thuốc độc. Đấy là phép do Vũ hầu truyền lại. Chưa biết tính mạng Tư Mã Sư sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

215. ĐÁNH TỪ ĐƯỜNG, NGÔ NGỤY GIAO TRANH

Vốn là lúc Khương Duy đi lấy Ung Châu, Quách Hoài phi báo về triều. Ngụy chủ cùng Tư Mã Ý bàn bạc đâu đấy. Ý sai con trưởng là Tư Mã Sư dẫn năm vạn binh đi tới Ung Châu trợ chiến. Sư nghe tin Quách Hoài đẩy lui quân Thục. Sư đoán rằng quân Thục thế yếu, nên tới giữa đường đón đánh. Đến lúc đuổi tới ải Dương Bình, liền bị Khương Duy dùng phép liên nỏ của Vũ hầu truyền lại, đem hơn trăm cái nỏ ngầm mai phục hai bên. Một nở bắn mười tên, thảy đều là tên thuốc độc. Sư đang dẫn binh đuổi theo. Nỏ ở hai bên cùng bắn. Tiền quân cả người lẫn ngựa chết chẳng đếm xuể. Tư Mã Sư ở trong đám loạn quân tháo thân chạy về.

Thế là trong thành Khúc Sơn, tướng Thục là Câu An thấy viện binh không đến, bèn mở cửa thành hàng Ngụy. Khương Duy mất mấy vạn quân, bèn trở về Hán Trung, thu thập quân mã, cáo bệnh không ra. Tư Mã Sư cũng hao rất nhiều quân, tự trở về Lạc Dương quản lý triều chính.

Đến năm Gia Bình thứ ba [251], mùa thu, tháng tám, Tư Mã Ý nhiễm bệnh đã nặng, bèn gọi hai con trai đến trước giường, dặn rằng:

– Ta thờ Ngụy đã nhiều năm, làm quan đến Thái phó. Địa vị của bề tôi đã cùng cực rồi. Mọi người đều nói ta có chí khác. Ta sao dám thế? Sau khi ta chết, hai người các ngươi nên thờ chủ nhân cho tốt, chớ sinh ý khác, mà phụ thanh danh ta. Nếu có sai phạm, thì là kẻ đại bất hiếu đó!

Nói dứt thì chết. Người đời sau có thơ rằng:

Mở miệng khoe hiền thánh

Dùng võ tựa như thần

Anh hùng buổi Tam quốc

Năng thần trải bốn triều

Đồn binh xua hổ báo

Nuôi con thành kỳ lân

Gia Cát thường bàn luận

Sao trở lại ngày xuân?

Thế là Tư Mã Ý chết đi. Con trưởng là Tư Mã Sư, Con thứ là Tư Mã Chiêu, hai người tấu lên Ngụy chủ Tào Phương. Phương phong Sư làm Đại tướng quân, tổng lĩnh Thượng thư Khu mật đại sự; phong Chiêu làm Phiếu Kỵ thượng tướng quân.

Đây nói Ngô chủ Tôn Quyền ban đầu lập Thái tử Tôn Đăng, là do Từ phu nhân sinh ra. Vào năm Xích Ô thứ tư [241] của Ngô thì Đăng chết*, bèn lập con thứ là Tôn Hòa làm Thái tử. Hòa là do Vương phu nhân ở Lang Da sinh ra. Nhân vì Hòa cùng Toàn công chúa bất hòa, bị công chúa gièm pha, Quyền bèn phế Hòa đi. Hòa lo giận mà chết. Lại lập con thứ ba là Tôn Lượng làm Thái tử, là do Phan phu nhân sinh ra. Bấy giờ Thừa tướng Lục Tốn đã chết. Hết thảy mọi việc lớn nhỏ đều quy về tay Gia Cát Khác. Thái Hòa năm đầu [251]*, mùa thu, tháng tám, ngày mồng một, chợt gió to nổi lên. Sông, biển có sóng lớn tràn bờ. Đất bằng nước sâu tám thước. Những cây tùng, bách trồng ở lăng tiên đế của Ngô chủ thảy đều bị nhổ bật lên, bay thẳng tới ngoài cửa nam thành Kiến Nghiệp, ngã lăn đầy đường. Ngô chủ quyền nhân thế bị kinh sợ thành bệnh. Năm sau [252], vào khoảng tháng tư, Quyền bệnh càng trầm trọng, bèn phong Gia Cát Khác làm Thái phó, Lữ Đại làm Đại tư mã, cùng triệu tới trước giường dặn dò việc hậu sự. Dặn xong thì hoăng*, ở ngôi hai mươi bốn năm, thọ bảy mươi mốt tuổi. Bấy giờ là năm Diên Hi thứ mười lăm [252] của Thục Hán. Sử quan nhà Tấn là Bình Dương hầu Trần Thọ bình rằng:

“Tôn Quyền cúi mình nhẫn nhục, dùng người tài, chọn kế mưu, có sự anh minh kỳ lạ của Câu Tiễn, là nhân kiệt rồi. Nhờ đó tự mình có thể chiếm cứ Giang Biểu, để thành cơ nghiệp chân vạc. Nhưng tính tình hay hiềm thù nghi kỵ, rồi thành giết chóc, đến lúc cuối đời lại càng quá lắm. Đến nỗi vì lời gièm pha mà vứt bỏ đức hạnh, người nối nghiệp bị phế, diệt. Há có thể gọi là kẻ “để mưu cho cháu, giúp con được yên”* ư? Sau này cành lá rơi rụng, đến nỗi mất nước, chưa chắc không phải là do việc này”.

Người đời sau có thơ rằng:

Mắt biếc, râu tía, xứng anh hùng

Giỏi khiến quần thần phải tận tâm

Hai mươi bốn năm hưng đại nghiệp

Rồng nằm, phượng đậu chốn Giang Nam.

Đây nói Gia Cát Khác nắm chính sự, lập Tôn Lượng làm đế, đại xá thiên hạ, đổi niên hiệu là Đại Hưng năm đầu [252]*, truy thụy cho Tôn Quyền là Đại hoàng đế, chôn ở Tưởng Lăng.

Sớm đã có tế tác biết việc ấy, báo vào Lạc Dương. Tư Mã Sư nghe tin Tôn Quyền đã chết, bèn bàn việc cất quân đánh Ngô. Thượng thư Phó Hỗ* can rằng:

– Ngô làm giặc đã hơn sáu mươi năm rồi. Vua tôi bảo vệ lẫn nhau, cát hung cùng trải, lại thêm có Trường Giang hiểm trở. Tiên đế mấy phen chinh phạt đều không được vẹn ý. Chi bằng ai nấy giữ lấy biên cương, tiếc quân, yêu dân. Đây là thượng sách.

Sư nói:

– Đạo trời ba mươi năm sẽ biến đổi một lần. Há có chia chân vạc mãi sao? Ta muốn đánh Ngô, đã ôm lòng đó lâu rồi. Nay thừa lúc Tôn Quyền mới chết, Tôn Lượng nhỏ dại, ta vốn đang muốn đánh chúng.

Bèn sai Chinh Nam đại tướng quân Vương Sướng dẫn mười vạn binh đánh Nam quận, Chinh Đông tướng quân Hồ Tuân dẫn mười vạn binh đánh Đông Hưng, Trấn Nam đô đốc Vu Khâu Kiệm* dẫn mười vạn binh đánh Vũ Xương. Ba ngả tiến quân. Lại sai em là Tư Mã Chiêu làm Đại đô đốc, tổng lĩnh ba lộ quân mã ấy.

Mùa đông, tháng mười năm ấy, quân Tư Mã Chiêu kéo tới biên giới Đông Ngô, cho người ngựa đóng đồn, rồi gọi Vượng Sưởng, Hồ Tuân, Vu Khâu Kiệm tới trong trướng, bàn bạc rằng:

– Chỗ khẩn yếu nhất của Đông Ngô chỉ có quận Đông Hưng thôi. Nay chúng đắp lên cái đê lớn, hai bên trái phải lại đắp hai thành để đề phòng bị đánh mặt sau của Sào Hồ. Các công cần phải xem xét tử tế.

Bèn bảo với Vương Sưởng, Vu Khâu Kiệm rằng:

– Hai người các ngươi ai nấy lĩnh mười vạn quân, bày hai bên tả hữu, hãy khoan tiến quân. Đợi ta chiếm lấy quận Đông Hưng, bấy giờ nhất tề tiến lên cũng chưa muộn.

Hai người Sưởng, Kiệm nhận lệnh mà đi. Chiêu bèn sai hai người Hồ Tuân, Gia Cát Đản làm tiên phong, cùng dẫn ba lộ quân đi trước.

– Trước tiên hãy ráp cầu nổi, chiếm lấy đê lớn ở Đông Hưng. Nếu đoạt được hai thành bên tả, hữu thì là công lớn.

Hai người Tuân, Đản dẫn binh đi ráp cầu nổi.

Đây nói Thái phó Gia Cát Khác nghe tin quân Ngụy chia ba đường mà tiến, bèn gọi các tướng, nói:

– Nay biên cương ba ngả báo về, nói Tư Mã Chiêu làm Đại đô đốc, trước tiên sai Hồ Tuân tự đi lấy Đông Hưng, ráp cầu nổi lên, hiện đang cho quân đóng đồn ở trên đê, tiến đánh hai thành. Lại sai Vương Sưởng đánh Nam quận, hiện đã đưa quân tới đầu địa giới dựng trại. Lại sai Vu Khâu Kiệm đánh Vũ Xương, cũng đã dựng trại ở đầu địa giới. Nguy hiểm như thế. Các công có kế sách gì? Nên cứu chỗ nào trước?

Bình Bắc tướng quân Đinh Phụng nói:

– Chỗ khẩn yếu của Đông Ngô là tại Đông Hưng. Nếu Đông Hưng bị mất, thì Nam quận, Vũ Xương sẽ nguy rồi. Bên kia ắt chung sức lấy Đông Hưng. Hai lộ kia sẽ xem tin tức thế nào, rồi mới thừa thế tiến binh.

Khác nói:

– Lời bàn ấy đúng là tuyệt diệu! Chính hợp ý ta. Ngươi hãy dẫn ba ngàn quân thủy đi theo đường sông. Ta sẽ ở phía sau, sai Lữ Cứ, Đường Tư, Lưu Toản, ai nấy dẫn một vạn quân bộ, kỵ, chia làm ba ngả tới tiếp ứng. Hễ nghe được tiếng pháo liên châu nổ thì nhất tề tiến binh. Ta tự dẫn đại quân kéo đến phía sau.

Đinh Phụng được lệnh, bèn dẫn ngay ba ngàn quân thủy, chia làm ba mươi chiếc thuyền, gặp ngay trận gió bắc, suốt đêm thuận gió, nhắm Đông Hưng mà đi.

Đây nói Hồ Tuân, Gia Cát Đản vượt qua cầu nổi, đóng đồn ở trên đê, sai Hoàn Gia, Hàn Tống tiến đánh hai thành. Thành bên trái do tướng Ngô là Toàn Dịch giữ, thành bên phải do tướng Ngô là Lưu Lược giữ. Hai thành ấy cao ráo kiên cố, dù gấp gáp cũng không đánh hạ nổi. Hai người Toàn, Lưu thấy Ngụy thế quân mạnh, không dám ra đánh, liều chết giữ thành trì.

Đây nói Hồ Tuân, Gia Cát Đản dựng trại ở Từ Đường*. Trời giáng tuyết lớn, rất là giá rét. Hai người bày tiệc, ngồi trên chỗ cao. Các tướng đứng vòng quanh. Chợt được báo trên sông có ba mươi chiếc chiến thuyền kéo tới. Tuân rời trại xem xét, thấy thuyền đã nối nhau tới sát bờ. Trên mỗi thuyền chỉ có trăm người, bèn trở về trong trướng, bảo với Gia Cát Đản rằng:

– Chẳng qua là ba ngàn người thôi, sao đáng kể đến?

Chỉ sai bộ tướng dò thám. Hai người vẫn uống rượu như trước.

Đây nói Đinh Phụng cho thuyền thả neo thành hình chữ nhật trên mặt nước, rồi bảo với bộ tướng rằng:

– Đại trượng phu lập công danh, đoạt phú quý, chính tại hôm nay!

Bèn sai quân lính cởi bỏ áo giáp, vứt bỏ mũ khôi, không dùng thương dài, kích lớn, chỉ đeo đoản đao. Quân Ngụy trông thấy, cười lớn, không thèm chuẩn bị. Đột nhiên tiếng pháo liên châu nổ vang. Đinh Phụng sai thuyền cập bờ. Phụng rút đao đi đầu, nhảy một cái đã lên tới bờ. Quân lính đều rút đoản đao, theo Phụng chém vào trong trại. Quân Ngụy trở tay không kịp. Hàn Tống vội nhổ cây kích lớn ở trước trướng để nghênh chiến. Phụng nhảy vào bên trong, một đao chém đi. Hoàn Gia từ bên trái rẽ ra, chụp thương đâm Đinh Phụng, bị Phụng kẹp chặt cán thương. Gia vứt thương mà chạy. Phụng ném đao một cái, trúng ngay vai trái, chém Gia ngã lăn ra đất. Phụng đuổi tới, dùng thương đâm chết. Ba ngàn quân Ngô ở trong trại Ngụy tả xung hữu đột, chém tới trung quân. Hồ Tuân, Gia Cát Đản đã sớm lên ngựa, cướp đường mà chạy. Quân Ngụy đồng loạt chạy lên cầu nổi định qua. Cầu nổi tan rã. Kẻ rơi xuống nước chết vô số kể. Xe cộ, ngựa chiến, quân khí đến mấy vạn, đều bị quân Ngô bắt được. Tư Mã Chiêu, Vương Sưởng, Vu Khâu Kiệm nghe tin thua quân ở Đông Hưng, cũng quay quân lui về.

Đây nói Gia Cát Khác dẫn binh đến Đông Hưng, thu quân khen thưởng xong xuôi, bèn họp các tướng, nói:

– Tư Mã Chiêu thua trận trở về bắc. Chính là dịp tốt để thừa thắng khôi phục Trung Nguyên, làm thành đại nghiệp nhất thống!

Bèn truyền lệnh tiến quân. Một mặt sai người mang thư vào Thục, xin Khương Duy tiến quân, đánh lên phía bắc, hứa sẽ chia đôi thiên hạ. Khác liền cất hai mươi vạn quân, tới đánh Trung Nguyên. Lúc lên đường, chợt thấy một luồng khí trắng từ dưới đất bay lên, che kín ba quân, chẳng trông thấy gì. Gia Cát Khác kinh sợ rơi xuống ngựa. Các tướng vội tới cứu. Chưa biết là cát hay hung? Hãy nghe hồi sau phân giải.

216. TÔN TUẤN MƯU GIẾT GIA CÁT KHÁC

Đây nói các tướng cứu Gia Cát Khác dậy, dìu lên trên ngựa. Khác hỏi nguyên cớ. Trung tán Đại phu Tưởng Diên thưa rằng:

– Khí này là cầu vồng trắng, là điềm chủ về việc tan quân. Thái phó chỉ nên trở về triều, chẳng nên đánh Ngụy.

Khác cả giận, nói:

– Ngươi sao dám buông ra lời bất lợi, làm nhụt lòng quân ta?

Bèn nạt võ sĩ chém đi. Mọi người đều xin tha. Khác bèn biếm Tưởng Diên làm thứ dân, rồi vẫn thúc quân tiến lên. Đinh Phụng nói:

– Ngụy lấy Tân Thành làm cửa ải giữ các ngả, nếu lấy được thành ấy trước thì Tư Mã Sư vỡ mật rồi.

Khác cả mừng, liền thúc quân đi thẳng đến Tân Thành. Tướng giữ thành là Nha Môn tướng quân Trương Đặc thấy quân Ngô kéo đến đông, bèn đóng cửa giữ chắc. Khác sai quân bao vây bốn mặt.

Sớm đã có ngựa lưu tinh báo về Lạc Dương, nói ba ngả quân của Tư Mã Chiêu đã thua trận mà chạy. Quân Ngô hiện đang thừa thế vào cướp. Tư Mã Sư tự trách, nói:

– Chẳng phải tội của kẻ khác, mà là lỗi của ta vậy. Làm sao chống địch đây?

Chủ bạ Ngu Tùng nói:

Nay Gia Cát Khác vây khốn Tân Thành, dù gấp gáp cũng không thể đánh hạ được. Hãy khoan cùng hắn giao chiến. Quân Ngô từ xa đến. Người đông, lương ít. Đợi lương hết sẽ tự chạy thôi. Hãy sai Vu Khâu Kiệm dẫn quân chống cự, cứ để cho chúng thách đánh, chớ nên giao chiến. Chẳng qua mấy tháng, quân mã lười nhác, sẽ tự nghĩ đến chuyện quay về. Bấy giờ tiến đánh thì ắt toàn thắng. Cũng nên đề phòng quân Thục lại kéo ra.

Sư nói:

– Phải.

Bèn sai Tư Mã Chiêu dẫn một cánh quân giúp đỡ Quách Hoài, phòng Khương Duy vào cướp. Vu Khâu Kiệm, Hồ Tuân chống cự quân Ngô.

Đây nói Gia Cát Khác tiến đánh Tân Thành suốt mấy tháng mà không hạ nổi, bèn chém ngay mấy tướng. Mọi người đều gắng sức leo lên thành, tiến đánh góc đông bắc. Thành sắp thất thủ. Trương Đặc ở trong quân nghĩ ra một kế, bèn sai kẻ sĩ giỏi miệng lưỡi đi sang trại Ngô, gặp Gia Cát Khác. Khác nổi giận, nói:

– Sao lại không sớm hàng?

Người ấy thưa rằng:

– Vương pháp của Ngụy chủ rất nặng. Nếu thành bị vây khốn, tướng giữ thành giữ chắc một trăm ngày, nếu không có quan đến cứu, thì kẻ nào rời thành đầu hàng, cả nhà sẽ không chịu tội. Nay đã hơn chín mươi ngày, mong xin chờ cho mấy hôm. Chủ tướng của mỗ sẽ dẫn hết quân dân ra hàng. Nay xin đem sổ ghi tên trình lên trước.

Khác bèn tin tưởng lắm, thu quân mã lại, không đánh thành nữa.

Vốn là Trương Đặc dùng kế hoãn binh, dỗ cho quân Ngô lui, rồi lập tức dỡ phòng ốc trong thành, đem tới chỗ thành bị phá tu bổ xong xuôi. Hôm sau, Trương Đặc lên thành, mắng lớn rằng:

– Trong thành của ta còn có lương thực cho nửa năm, há chịu đầu hàng chó Ngô sao? Dù dốc hết quân đánh cũng có ngại gì?

Khác cả giận, rút đao thúc quân đánh thành. Trên thành tên bắn bừa xuống. Khác bị trúng một mũi tên vào trán, nhoài người rơi xuống ngựa. Các tướng cứu Khác đem về trại. Vết thương phát lên. Quân sĩ không có lòng chiến đấu. Lại vì khí trời nóng bức, mọi người đều uống nước dơ. Kẻ bị bệnh vô số kể. Vết thương của Khác đã hơi đỡ, tự đứng dậy toan thúc quân đánh thành. Viên lại trong doanh thưa rằng:

– Mọi người đều mắc bệnh, sao có thể đánh đây?

Khác nổi giận, nạt lui:

– Ai còn than bệnh nữa thì chém đi!

Quân lính nghe tin. Ai nấy tự bỏ trốn vô số. Có người báo với Khác rằng:

– Đô úy Sái Lâm tự dẫn một đám quân đi đầu hàng Ngụy rồi!

Khác cả kinh, tự cưỡi ngựa đi xem xét khắp các doanh. Quả nhiên mọi người đều vàng vọt, sưng phù. Người chết vô số. Khác bèn truyền lệnh quay quân về Ngô.

Sớm đã có tế tác báo cho Vu Khâu Kiệm. Kiệm cất hết đại quân, đuổi giết phía sau. Quân Ngô thua to trở về. Khác hết sức xấu hổ, viện cớ bị trúng tên không vào triều kiến, chỉ trở về nhà riêng. Ngô chủ Tôn Lượng tự đến hỏi thăm. Quan liêu văn võ đều tới bái kiến.

Khác sợ các quan bàn luận, nên vạch lỗi của các quan viên tâm phúc trước. Kẻ nhẹ thì sai ra biên cương, kẻ nặng thì ắt chém đầu thị chúng. Thế là quan liêu trong ngoài chẳng ai không sợ hãi. Khác lại sai tướng tâm phúc là Trương Ước, Chu Ân quản quân Ngự Lâm để làm nanh vuốt.

Đây nói Tôn Tuấn tự là Tử Viễn, là cháu hai đời của Tôn Tĩnh em trai Tôn Kiên, là con của Tôn Cung đó. Quyền hết sức yêu quý, sai nắm giữ quân mã Ngự Lâm. Nghe tin Gia Cát Khác sai hai người Trương Ước, Chu Ân nắm quân mã Ngự Lâm, Tuấn trong lòng cả giận. Chợt được báo Thái thường khanh Đằng Dận vào gặp. Tuấn đón vào. Làm lễ xong, Dận nói:

– Gia Cát Khác quyền bính quá nặng, giết hại công khanh, chừng như có lòng bất nhân. Sao chẳng sớm mưu đồ đi?

Tuấn nói:

– Ta đã biết rồi. Hãy tâu với thiên tử.

Thế là Tôn Tuấn, Đằng Dận vào triều tâu với Ngô chủ Tôn Lượng. Lượng nói:

– Trẫm nhìn thấy người này thì rất là sợ hãi, ăn ngủ không yên, muốn chế ngự y, mà chưa có cơ hội. Nay các thanh quả có lòng trung nghĩa, nên bí mật mưu đồ đi. Tôn Tử Viễn đã nắm quân ở bên trong, thì hãy mưu đồ y.

Dận nói:

– Bệ hạ hãy bày tiệc mời Khác. Ở trong vách lén phục võ sĩ, ném chén làm hiệu lệnh, sai xông tới chỗ chiếu ngồi giết đi, để dứt họa về sau.

Lượng nghe theo.

Đây nói Gia Cát Khác từ khi ở Hoài Nam trở về nhà, tâm thần hoảng loạn, đi đứng không yên. Chợt một hôm, Khác đi bộ tới nhà giữa, thấy một người mặc áo gai, đội tang đi vào. Khác với nạt, hỏi vặn. Người này cả kinh không biết làm sao. Khác sai bắt lại tra hỏi. Người ấy thưa rằng:

– Mỗ là hiếu tử*, mới vừa chôn cha, vào thành mời thầy tăng tới cầu siêu; thoạt nhìn thấy là một ngôi chùa nên mới đi vào, chẳng dè lại là phủ Thái phó. Chẳng biết tại sao lại đi tới chốn này?

Khác cả giận, bắt đám quân giữ cửa tới hỏi. Quân sĩ thưa rằng:

– Mấy chục người bọn mỗ đều cầm mác, kích giữ cửa, sao dám rời đi một khắc nào? Chẳng hề thấy một người nào vào cả.

Khác nghi lắm, đem chém hết đi. Đêm ấy, Khác nằm ngủ không yên, chợt nghe ở nhà giữa có tiếng nổ như tiếng sấm động. Khác tự đi ra xem, thấy cái cột ở giữa bị chém làm hai khúc. Gió âm ào ào, tiếng rên văng vẳng. Chỉ thấy hiếu tử cùng mấy chục người đều cầm đầu mình để đòi mạng. Khác kinh hãi ngã lăn ra đất, hồi lâu mới tỉnh dậy. Hôm sau, lúc rửa mặt*, súc miệng thì nghe nước tanh mùi máu, Khác nạt sai thị tì đổi nước. Đổi luôn mấy chậu đều hôi chẳng khác gì. Khác cả giận, chém ngay thị tì, lại sai lấy áo để mặc. Thị tì dâng áo, thì cũng có mùi máu tanh. Đổi áo mấy lần, mùi tanh ấy cũng chẳng mất. Khác buồn rầu không dứt. Chợt được báo có sứ giả tới, gọi Thái phó đi dự tiệc. Khác sai chuẩn bị xe cộ, toan rời khỏi phủ. Có con chó vàng ngậm y phục của Khác, sủa ăng ẳng, giống như tiếng khóc. Khác nói:

– Con chó chẳng muốn cho ta vào triều ư?

Bèn ngồi lại. Lát sau lại đứng dậy, chó lại ngậm áo. Cứ như thế ba lần. Khác nổi giận, nói:

– Con chó này đùa ta sao?

Bèn sai tả hữu đuổi nó ra, rồi lên xe rời phủ. Trước xe có một dải cầu vồng trắng từ dưới đất nổi lên, như dải lụa trắng bay lên trời đi mất. Khác hỏi tả hữu rằng:

– Lẽ nào là điềm không tốt?

Người theo hầu nói:

– Là điểm may mắn đó. Chúa công chớ nghi.

Khác tới cửa cung. Một người đón lạy dưới đất, nói:

– Quý thể của Thái phó chưa yên, hãy tạm mời về phủ.

Khác trông ra, thì là Vũ Vị tướng quân Tôn Tuấn*. Khác nói:

– Ta sẽ tự đi gặp thiên tử.

Lại đi mấy chục bước, thì thấy tướng tâm phúc là Trương Ước chợt tiến tới trước xe, bí mật thưa rằng:

– Hôm nay trong cung bày tiệc, chưa biết là tốt hay xấu. Chúa Công chớ có nên vào.

Khác trong lòng nghi lắm, bèn sai quay xe lại. Quay lại chưa được mười mấy bước, Đằng Dận cưỡi ngựa đến. Dận vội vàng xuống ngựa, tới gần trước xe, nói:

– Thái phó sao lại quay lại?

Khác nói:

– Ta đột nhiên đau bụng, không thể gặp thiên tử.

Dận nói:

– Triều đình vì thấy Thái phó đem quân về, mà chưa từng được gặp để nói chuyện, nên kính mời Thái phó tới dự tiệc để bàn việc. Thái phó tuy quý thể có bệnh, xin miễn cưỡng đi gặp.

Khác nghe theo lời ấy, cùng Dận vào hậu điện. Ngô chủ Tôn Lượng đón vào. Làm lễ xong, Lượng nói:

– Trẫm đã lâu không gặp khanh, muốn bàn một việc cơ mật.

Khác tâu rằng:

– Là việc chi?

Lượng nói:

– Hãy uống mấy chén đã.

Bèn sai Tôn Tuấn nâng chén. Khác trong lòng nghi ngờ, thoái thác nói:

– Thân bệnh chưa khỏi, không thể uống rượu.

Tuấn nói:

– Trong phủ Thái phó thường nấu rượu thuốc. Uống rượu đó có được không?

Khác nói:

– Rượu đấy thì được.

Tuấn sai người tâm phúc của Khác đi lấy rượu thuốc mà Khác tự chế đem đến. Khác bấy giờ mới yên tâm mà uống. Rượu được mấy vòng, Ngô chủ Tôn Lượng mượn cớ có việc nên đi ra trước. Tuấn xuống điện, cởi bỏ áo dài, mặc áo ngắn, bên trong lận giáp, tay cầm đao sắc, lên điện hô to rằng:

– Thiên tử có chiếu sai giết nghịch tặc!

Gia Cát Khác cả kinh, ném chén xuống đất, toan rút kiếm nghênh chiến, thì đầu đã rơi xuống đất. Trương Ước thấy Tuấn chém Khác, liền huơ đao xông tới nghênh chiến. Lúc Tuấn né sang một bên thì mũi đao đã làm bị thương cánh tay trái. Tuấn xoay người chém một đao trúng cánh tay phải của Trương Ước. Võ sĩ nhất tề ùa ra, chém ngã Trương Ước, băm thành đống thịt nát. Chu Ân định chạy, cũng bị giết đi. Tuấn lớn tiếng nói rằng:

– Gia Cát Khác đã bị ta vâng chiếu chém đi. Chẳng hề liên quan đến việc của bọn quan quân các ngươi!

Thế là thủ hạ của Khác đều yên tâm không sợ. Tuấn sai tẩy sạch máu trên đất, rồi lại mời thiên tử đến dự tiệc, sai người dùng chiếu tranh quấn thây Khác, lại dùng lạt tre bó lại, lấy xe nhỏ chở ra vứt ở ngoài, vứt trong hố chôn tập thể ở Thạch Tử Cương ngoài cửa nam thành*.

Đây nói vợ của Gia Cát Khác đang ở trong phòng, tâm thần hoảng hốt, đứng ngồi không yên. Chợt một tí nữ vào phòng. Vợ Khác hỏi rằng:

– Cả người ngươi sao lại tanh mùi máu vậy?

Đứa tì nữ ấy trợn mắt, nghiến răng, bay người nhảy nhót, đầu đụng vào cột nhà, mở miệng kêu to rằng:

– Ta là Gia Cát Khác đây! Đã bị gian tặc Tôn Tuấn mưu hại rồi!

Cả nhà già trẻ của Khác kinh hoàng gào khóc. Tiếng vang ra bốn bề. Chẳng bao lâu, quân mã chợt kéo tới, trói cả nhà Khác đem ra phố chợ chém đi, lây đến ba họ. Lúc Khác chưa chết, trẻ con Giang Nam có lời đồng dao rằng: “Gia Cát Khác, lau sậy áo đơn, lạt tre câu lạc, sao lại tới tìm Thành Tử Các?*”. Khác chết vào năm Kiến Hưng thứ hai [253], mùa đông, tháng mười. Ngày trước lúc Gia Cát Cẩn còn sống, thấy Khác thông minh lộ hết ra ngoài, than rằng:

– Đứa trẻ này chẳng phải là người chủ giữ nhà.

Quả nhiên ứng nghiệm. Lại có Quang lộc Đại phu của Ngụy là Trương Tập từng nói với Tư Mã Sư rằng:

– Gia Cát Khác không lâu nữa sẽ chết.

Sư hỏi nguyên cớ. Tập nói:

– Oai chấn chủ mình, công cao trùm nước, sao có thể lâu dài đây?

Cũng trúng với lời ấy. Người đời sau có thơ rằng:

Đáng cười Gia Cát Khác năm xưa

Thông minh, thích giết, lộng triều cương

Điềm xấu hiện nhiều, lòng không tỉnh

Cuốn chiếu vùi thây Thạch Tử Cương.

Lại bàn rằng:

“Gia Cát Khác có tài năng, mưu lược. Người trong nước đều khen. Nhưng kiêu ngạo mà hẹp hòi, Chu Công còn không đáng xét, huống hồ* còn khoe mình mà khinh người, sao có thể không thất bại đây? Đằng Dận tu dưỡng tiết tháo của kẻ sĩ đã lâu, tuân theo quy củ, mà vào thời Tôn Tuấn vẫn còn muốn bảo toàn sự quý hiến của mình, đó là cái lẽ tất phải gặp nguy. Tuấn, Lâm là trẻ ranh, hung ác bừa bãi, vốn không đáng luận bàn. Bộc Dương Hưng giữ chức Tổ phụ, không lo cho nước, lại hòa theo sự gian tà của Trương Bố, thu nạp lời thuyết phục của Vạn Úc, bị giết lấy cả họ là đáng lắm thay!"*.

Đây nói Tôn Tuấn đã giết Gia Cát Khác. Ngô chủ Tôn Lượng phong Tuấn làm Thừa tướng, Đại tướng quân, Phú Xuân hầu, tổng đốc các việc quan trong ngoài. Từ đó quyền bính rơi hết vào tay Tôn Tuấn rồi.

Đây nói Khương Duy ở Thành Đô, nghe tin chiến thắng của Gia Cát Khác, bèn vào triều tâu xin. Hậu chủ cho phép. Duy bèn cất đại quân đi đánh Ngụy. Sớm đã có tế tác báo cho Tư Mã Sư biết. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

217. KHƯƠNG DUY DÙNG KẾ VÂY KHỐN TƯ MÃ CHIÊU*

Năm Diên Hi thứ mười sáu [253] của Thục Hán, tướng Thục là Khương Duy cất mười vạn quân, sai Liếu Hóa, Trương Dực làm Tả, Hữu tiên phong, Hạ Hầu Bá làm Tham mưu, Trương Nghi làm Đô chuyển vận lương sứ, lại ra ải Dương Bình đánh Ngụy. Duy bàn bạc với Bá rằng:

– Lần trước đi lấy Ung Châu, không khắc chế được mà phải về, nay nếu lại ra nữa, ắt chúng có chuẩn bị. Công Có cao kiến gì? Trước tiên nên vào lấy chỗ nào làm căn bản?

Bá nói:

– Các quận Lũng Thượng chỉ có Nam An là lương tiền rất nhiều. Nếu lấy chỗ đó trước, thì đủ để làm vốn. Lần trước không khắc chế được mà về, đó là vì quân Khương Hồ chưa đến. Nay hãy sai người đi trước, hội họp với Khương Hồ ở Lũng Hữu, rồi sau mới tiến quân ra Thạch Doanh*, theo Đổng Đình* kéo thẳng ra lấy Nam An.

Duy vui mừng, nói:

– Lời công thật tuyệt diệu, chính hợp ý tôi.

Bèn sai Khích Chính làm sứ, bưng vàng ngọc, gấm Thục vào đất Khương Hồ kết hiếu với Khương vương, sai tiến quân trước tới Lũng Hữu. Khương vương Mễ Đương* nhận được lễ vật, lại nhớ đến ơn tình của Tiên chủ, đức độ của Vũ hầu, bèn nghe theo lời xin của Khương Duy, cất năm vạn binh, sai tướng Khương Hồ là Ngã Hà Thiều Qua* làm Đại tiên phong, đánh thắng tới Nam An.

Đây nói Tả tướng quân Quách Hoài của Ngụy phi tấu về Lạc Dương. Tư Mã Sư nhân vì em là Tư Mã Chiêu mới thua trận từ Hoài Nam về, chưa dám sai đi. Bấy giờ có Phú Quốc tướng quân Từ Chất bước ra nói:

– Xin đi.

Sư vốn biết Chất anh hùng hơn người, trong lòng cả mừng, liền sai Từ Chất làm Tiên phong, lại sai Tư Mã Chiêu làm Đại đô đốc, dẫn binh tới Lũng Tây giúp Quách Hoài lui quân Thục.

Đây nói Khương Duy đang dẫn binh đi qua Đổng Đình, thì trông thấy quân Ngụy. Hai quân bày thành thế trận. Quân Ngụy reo lên một tiếng, Từ Chất cưỡi ngựa ra, dùng cây búa lớn Khai Sơn. Trong trận Thục có Liếu Hóa ra nghênh chiến. Đánh chưa được mấy hiệp, Hóa lê đao thua chạy về. Trương Dực phóng ngựa vung thương nghênh chiến. Đánh chưa được mấy hiệp, lại thua chạy vào trong trận. Từ Chất xua binh đuổi giết. Quân Thục thua to, lui hơn ba mươi dặm dựng trại. Tư Mã Chiêu cũng thu quân về. Khương Duy bàn bạc với Hạ Hầu Bá rằng:

– Từ Chất là loại người nào?

Bá nói:

– Chỉ là một tên dũng phu trong tay Tư Mã Chiêu thôi.

Duy nói:

– Công dùng kế sách gì để bắt hắn?

Bá nói:

– Ngày mai ra đánh, thì lại giả thua chạy, rồi dùng kế mai phục, tất nhiên thắng thôi.

Duy nói:

– Chiêu là con trai Trọng Đạt, há chẳng biết binh pháp? Nếu như địa thế mờ ám, ắt chẳng chịu đuổi theo. Tôi thấy quân Ngụy mấy phen cắt đứt đường lương thực của ta, nay hãy dùng kế ấy để dụ dỗ, có thể chém được Từ Chất rồi.

Bèn gọi Liếu Hóa dặn dò như thế, như thế, lại gọi Trương Dực dặn dò như thế, như thế. Hai người nhận kế, dẫn quân đi mất. Hai người Duy, Bá tự dẫn quân, ném thiết tật lê ở trên đường, ở ngoài trại thì cắm sừng hươu chắc chắn, tỏ ra là làm kế lâu dài. Từ Chất mấy ngày dẫn quân thách đánh. Quân Thục không ra. Có người báo cho Tư Mã Chiêu biết, nói quân Thục ở núi Thiết Lung dùng nhiều trâu gỗ, ngựa máy để chuyên chở lương thảo, để làm kế lâu dài, chỉ đợi quân Khương Hồ tới tiếp ứng. Chiêu gọi Từ Chất, nói:

– Ngày trước sở dĩ toàn thắng là nhờ cắt đường lương thực của bên ấy. Nay quân Thục chuyển lương ở sau núi Thiết Lung. Đêm nay người hãy dẫn năm ngàn tinh binh cắt đường lương thực của chúng. Quân Thục sẽ tự lui thôi.

Canh đầu đêm ấy, Từ Chất dẫn quân nhắm núi Thiết Lung mà đi, quả nhiên thấy hơn trăm quân Thục dẫn trâu gỗ, ngựa máy, chất đầy lương thảo đang đi tới. Từ Chất đi đầu ngăn chặn. Một tiếng hò reo nổi lên, quân Ngụy ùa tới đánh. Quân Thục vứt hết lương thảo mà chạy. Chất chia một nửa quân, áp giải lương thảo về trại, tự dẫn một nửa quân truy đuổi. Đuổi chưa đến mười dặm, trước mặt có xe cộ chắn ngang đường đi. Chất sai quân sĩ xuống ngựa, đẩy xe cộ dạt ra. Đột nhiên hai bên đều có lửa bốc. Chất ngồi trên ngựa, liền quay lại. Chỗ núi vắng chật hẹp ở sau lưng cũng có xe cộ. Ánh lửa cùng bốc lên. Bọn Chất xông pha khói lửa mà chạy. Chợt một tiếng pháo nổ, hai lộ quân đánh ra, bên trái là Liếu Hóa, bên phải là Trương Dực. Đánh lớn một trận, quân Ngụy thua to. Từ Chất gắng sức liều chết, chỉ chạy được một mình, người mỏi ngựa mệt. Đang lúc chạy vạy, thì trước mặt lại có một nhánh quân đánh tới. Chất trông ra, thì là Vệ tướng quân Khương Duy của Thục Hán. Chất cả kinh không biết làm sao, bị Duy một thương đâm lăn xuống ngựa. Từ Chất rơi xuống đất, bị quân lính dùng loạn đạo chém chết.

Một nửa quân lính do Chất chia đi áp giải xe lương cũng bị Hạ Hầu Bá bắt. Mọi người đều đầu hàng. Bá lấy áo giáp, ngựa chiến của quân Ngụy, sai quân Thục mặc vào. Ngựa thì sai quân kỵ cưỡi, rồi giương cờ hiệu của quân Ngụy, theo đường nhỏ đi thẳng về trại Ngụy. Quân Ngụy thấy quân bản bộ trở về, bèn mở cửa đón vào. Quân Thục từ trong trại bắt đầu chém giết. Tư Mã Chiêu cả kinh, lúc vội lên ngựa thì trước mặt đã có Liếu Hóa đánh tới. Chiêu không tiến lên được, lúc vội lui thì Khương Duy đã dẫn quân theo đường nhỏ đánh lại. Chiêu bốn mặt đều hết đường, chỉ đành lên núi Thiết Lung cố thủ.

Vốn là núi này chỉ có một con đường. Bốn bề đều hiểm hẹp khó lên. Ngọn núi này chỉ có một con suối, chỉ đủ cho hơn trăm người uống thôi. Bấy giờ thủ hạ của Tư Mã Chiêu có hơn sáu ngàn người, thấy nước suối trên núi không đủ, lại bị Khương Duy chặn cửa đường ra. Chiêu thấy không có nước, người ngựa khát khô, ngửa mặt lên trời than dài rằng:

– Ta chết ở đất này rồi!

Chủ bạ Vương Thao nói:

– Ngày trước Cảnh Công bị vây khốn, lạy ở giếng mà được suối ngọt. Tướng quân hãy học theo.

Chiêu làm theo lời ấy, bèn lên bên bờ suối trên đỉnh núi, lạy mà khấn rằng:

– Nay Chiêu vâng minh chiếu của thiên tử, sai lui quân Thục, chẳng dè lỡ trúng gian kế, lui lên núi này, để đợi cứu binh. Nay quân sĩ đi theo tuy có một ít người, ai nấy đều đem theo chút gạo, chỉ hiềm người ngựa thiếu nước để uống. Nếu Chiêu đáng chết, thì hãy khiến nước suối khô cạn. Chiêu sẽ tự mình tự vẫn, sai quân bản bộ đầu hàng. Nếu thọ lộc chưa tận, xin trời xanh sớm ban suối ngọt, để cứu mạng mọi người.

Thế là Tư Mã Chiêu khấn xong. Nước suối chảy ra ào ào, lấy mãi không cạn, nhờ đó mà người ngựa không chết.

Đây nói Khương Duy vây chặt ở dưới núi, bèn gọi người dân đó đến hỏi. Thổ nhân thưa rằng:

– Núi này chỉ có một con suối, chỉ đủ cho trăm người uống. Người nhiều thì ắt chẳng đủ nước suối.

Duy nói:

– Ngày trước Thừa tướng chưa từng bắt được Tư Mã Ý. Ta rất là căm hận. Nay Tư Mã Chiêu ắt bị ta bắt thôi.

Đây nói Quách Hoài nghe tin Tư Mã Chiêu bị vây khốn ở núi Thiết Lung, toan cầm quân tới cứu. Trần Thái nói:

– Khương Duy hội họp với quân Khương Hồ, muốn lấy Nam An trước. Nay quân Khương Hồ đã đến, tướng quân nếu xua binh đi cứu. Quân Khương Hồ ắt thừa lúc trống rỗng mà tập kích thôi. Hãy sai người đi trá hàng quân Khương Hồ trước, rồi ra tay ở bên trong. Trước tiên lui đám quân này, mới có thể đi cứu Tư Mã tướng quân được.

Quách Hoài nghe theo, bèn sai Trần Thái dẫn năm ngàn quân, đi thẳng tới trong trại Khương Hồ, cởi giáp rồi đi vào, khóc lạy, nói:

– Quách Hoài ngông cuồng tự đại, thường có ý muốn giết Thái, bởi thế mới tới đầu hàng, cùng phò Hán thất.

Khương vương Mễ Đương nói:

– Ngươi tới đầu hàng thì có công lao gì?

Thái nói:

– Việc hư thực lớn nhỏ trong quân Quách Hoài tôi đều biết cả. Chỉ trong nội đêm nay, nguyện dẫn một cánh quân đi cướp trại, đấy là công lao. Nếu như dẫn binh đến trại Ngụy, sẽ tự có nội ứng.

Mễ Đương cả mừng, bèn sai Ngã Hà Thiều Qua dẫn năm ngàn binh, cùng Trần Thái tới cướp trại Ngụy. Ngã Hà Thiều Qua sai quân Trần Thái đi sau, rồi sai Trần Thái dẫn quân Khương Hồ làm tiền bộ. Canh hai đêm ấy, đi thẳng tới trại Ngụy. Cửa trại mở toang. Trần Thái cưỡi một ngựa kéo vào trước. Lúc Ngã Hà Thiêu Qua vung thương, giục ngựa vào trong trại, thì chỉ nghe kêu lên một tiếng. Cả người lẫn ngựa nhảy vào trong cái hố. Trần Thái từ sau lưng đánh tới. Quách Hoài từ bên trái đánh lại. Quân Khương Hồ đại loạn, tự giẫm đạp nhau. Người chết vô số. Người sống thì đầu hàng cả. Ngã Hà Thiều Qua tự vẫn mà chết. Quách Hoài, Trần Thái dẫn binh đến trại Khương Hồ. Lúc Mễ Đương đại vương vội rời trướng lên ngựa, thì bị quân Ngụy bắt được, đem tới gặp Quách Hoài. Hoài vội vàng xuống ngựa, tự mình cởi trói, dùng lời hay để vỗ về, nói:

– Triều đình biết ngài trung nghĩa, muốn chung sức diệt giặc cướp. Nay cớ sao lại giúp quân Thục?

Mễ Đương xấu hổ chịu tội. Hoài sai Mễ Đương chiêu an quân Khương Hồ trở về, ban thưởng hậu hĩnh. Người chết thì chôn cất. Hoài nói với Mễ Đương rằng:

– Nếu công chịu làm tiền bộ, tới giải vây núi Thiết Lung, đẩy lui quân Thục, thì tôi sẽ tấu với thiên tử, sẽ ban tặng hậu hĩnh.

Mễ Đương nghe theo, bèn dẫn quân Khương Hồ đi trước. Quân Ngụy đi sau, kéo thẳng tới núi Thiết Lung. Bấy giờ đã là canh ba, trước tiên sai người báo cho Khương Duy. Duy cả mừng, sai mời vào gặp mặt.

Đây nói quân Ngụy quá nửa đã trà trộn vào đội quân Khương Hồ, đi tới trước trại Thục. Duy sai đại binh đều đóng lại ngoài trại. Mễ Đường dẫn hơn trăm người tới trước trướng trung quân. Hai người Duy, Bá ra đón. Tướng Ngụy chẳng đợi Mễ Đương mở lời, liền từ sau lưng đánh tới. Duy cả kinh, vội lên ngựa phi như bay mà chạy. Quân Khương, quân Ngụy nhất tề đánh vào. Quân Thục chia bốn xẻ năm, ai nấy tự thoát thân. Khương Duy trên tay không có khí giới, bên hông chỉ có một bộ cung tên, lúc chạy vội vàng, tên rơi hết cả, chỉ còn cái bầu không. Duy nhắm hướng núi mà chạy. Quách Hoài ở sau lưng dẫn binh đuổi tới. Hoài thấy Khương Duy tay không tấc sắt, bèn giục ngựa, vung thương đuổi theo. Xem chừng đã tới gần, Duy giả vờ giương cung. Cung bật liền mấy tiếng. Hoài né người mà chẳng thấy tên bay đến, biết Duy không có tên, bèn treo thương lại, giương cung lắp tên bắn ra. Duy vội né sang, tiện tay chụp lấy nhánh tên ấy, rồi lắp lại trên cung, đợi Hoài đuổi tới gần, rồi nhắm trước mặt hết sức bắn ra. Hoài theo tiếng cung bật là rơi xuống ngựa. Duy quay ngựa tới giết Quách Hoài. Chưa biết tính mạng Quách Hoài ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

218. TƯ MÃ SƯ PHẾ CHÚA LẬP VUA

Đây nói Khương Duy bắn trúng Quách Hoài. Hoài nhoài người rơi xuống ngựa. Lúc Duy quay ngựa tới giết Hoài thì quân Ngụy ùa đến. Duy không kịp ra tay, chỉ giật được cây thương của Hoài rồi bỏ đi. Quân Ngụy không dám đuổi theo, vội cứu Hoài đem về trại, nhổ đầu tên ra, máu chảy không ngừng mà chết. Tư Mã Chiêu xuống núi, dẫn quân đuổi theo tới nửa đường đành quay về. Khương Duy hao mất rất nhiều người ngựa, chỉ còn một cánh quân lẻ chẳng đóng giữ nổi, bèn trở về Hán Trung. Tuy là thua trận, nhưng bắn chết Quách Hoài, giết chết Từ Chất, làm lay động oai phong của nước Ngụy, lấy công chuộc tội.

Đây nói Tư Mã Chiêu vỗ về quân Khương Hồ, sai họ trở về đất nhà. Chiêu thu quân về Lạc Dương, cùng anh là Tư Mã Sư tung hoành chốn triều đình. Đại thần chẳng ai dám không phục. Ngụy chủ Tào Phương hễ thấy Sư lên điện là giật nảy không dứt, như có kim đâm sau lưng. Một hôm, Phương coi chầu, thấy Sư đeo kiếm lên điện. Phương vội vàng xuống giường đón tiếp. Sư cười, nói:

– Há có cái lễ vua nghênh đón bề tôi ư? Xin bệ hạ ngồi yên, cho thần nghe tâu việc.

Lát sau, quần thần tâu lên mấy việc, thảy đều bị Tư Mã Sư quyết định. Lát sau tan chầu, Sư ngang nhiên đi xuống điện, ngồi xe rời cung, tiền hộ hậu ủng, không dưới mấy ngàn quân mã.

Phương lui về hậu điện, ngoảnh lại thấy tả hữu chỉ có ba người, là Trung thư lệnh Lý Phong, Thái thường Hạ Hầu Huyền, Quang lộc Đại phu Trương Tập. Tập là cha của Trương hoàng hậu, là hoàng trượng của Ngụy chủ Tào Phương. Phương nạt bọn cận thị lui ra, cùng ba người tới mật thất bàn bạc. Phương nắm tay Tập mà khóc, nói:

– Lúc tiên đế của trẫm còn sống, Tư Mã thái phó* sao dám như thế? Nay Tư Mã Sự coi trẫm như đứa trẻ, xem trăm quan như cỏ rác. Xã tắc sớm tối sẽ quy về kẻ đó thôi!

Nói dứt thì khóc rống. Lý Phong tấu rằng:

– Bệ hạ chớ lo. Thần tuy bất tài, nhưng cũng có chút tiếng tăm trong thiên hạ, xin dùng minh chiếu của bệ hạ, tụ tập anh hùng bốn phương, để trừ tên giặc này.

Hạ Hầu Huyền tâu rằng:

– Anh của thần là Hạ Hầu Bá chẳng phải làm phản, mà vì sợ anh em Tư Mã mới hàng Tây Thục. Nay nếu diệt trừ tên giặc này, anh của thần tất trở về thôi. Thần là thân thích cũ của nước nhà, sao dám ngồi nhìn gian tặc chứ?

Phương nói:

– Chỉ sợ không làm được thôi.

Ba người đều khóc rống mà tâu rằng:

– Bọn thần nguyện vứt bỏ ba họ để báo đáp bệ hạ!

Phương cởi cái áo lót thêu rồng phượng ra, cắn nát đầu ngón tay, viết tờ chiếu bằng máu, giao cho Trương Tập rồi dặn rằng:

– Thái Tổ Vũ hoàng đế của trẫm giết Đổng Thừa, cũng vì cái này. Các khanh rất là trung nghĩa, chớ có tiết lộ ra ngoài.

Phong nói:

– Bệ hạ vì sao lại buông ra lời bất lợi ấy? Bọn thần chẳng phải hạng như Đổng Thừa, Tư Mã Sư sao dám bì với Vũ Tổ? Bệ hạ chớ nghi.

Ba người từ biệt đi ra, tới bên cạnh cửa Đông Hoa, thì gặp ngay Tư Mã Sư đeo kiếm đi tới. Tùy tùng có mấy trăm người đều cầm binh khí. Ba người đứng ở bên đường. Sư hỏi rằng:

– Ba người các ngươi sao lại ra trễ thế?

Lý Phong nói:

– Thánh thượng đọc sách ở trong nội đình. Ba người chúng tôi hầu đọc.

Sư lại hỏi:

– Đã xem sách gì?

Phong nói:

– Là sách về ba đời Hạ, Thương, Chu.

Sư nói:

– Lúc đọc sách ấy thì hỏi đến cố sự nào?

Phong nói:

– Thiên tử hỏi chuyện Y Doãn phò Thang, Chu Công nhiếp chính. Bọn tôi tâu rằng: “Nay Tư Mã đại tướng quân tức là Y Doãn, Chu Công đó”.

Sư cười nhạt, nói:

– Các ngươi há lại đem ta so bì với Y Doãn, Chu Công ư? Mà trong lòng thực ra lại sánh ta với Vương Mãng, Đổng Trác thôi.

Ba người đều nói:

– Bọn tôi là người dưới cửa của tướng quân, sao dám như thế?

Sư nổi giận, nói:

Các ngươi chỉ là đồ nịnh hót! Mới vừa nãy cùng thiên tử ở trong mật thất, đã khóc chuyện gì?

Ba người đáp rằng:

– Thật không có chuyện ấy. Tướng quân chớ nghi.

Sư nạt đi, nói:

– Ba người các ngươi mắt hãy còn đỏ, ngấn lệ. Sao lại nói dối?

Hạ Hầu Huyền biết việc đã tiết lộ, bèn phẫn nộ mắng lớn rằng:

– Ta khóc đây là vì ngươi kẹp thiên tử mà lệnh chư hầu, xem mọi người như cỏ rác, oai chấn chủ mình thôi.

Sư cả giận, hét võ sĩ tới bắt Hạ Hầu Huyền. Huyền xắn tay áo, đi thẳng tới đánh Tư Mã Sư. Bàn tay còn chưa chạm vào mặt, một người vung tay lên, dùng chùy sắt đánh ngã Hạ Hầu Huyền. Sư nạt sai lục soát, xét được ở trên người Trương Tập một cái áo lót rồng phượng, trên có chữ bằng máu. Tả hữu trình cho Tư Mã Sư. Sư trông ra, thì là một chiếu. Sư đọc thấy tờ chiếu nói rằng:

“Anh em Tư Mã Sư cùng cậy quyền lớn, sắp mưu soán nghịch. Chiếu chế ban ra đều không phải là ý của trẫm. Mong quan binh tướng sĩ các bộ, cùng nêu trung nghĩa, đánh diệt kẻ vô nghì, khuông phò xã tắc. Thiên hạ sẽ được may lắm!”.

Tư Mã Sư đọc xong, đột nhiên cả giận, nói:

– Thì ra bọn người mưu hại ba họ nhà ta! Ta lấy lòng trung nghĩa đối đãi với mọi người, trở lại còn chuốc họa này.

Bèn sai đem ba người ra chém ngang hông ở chợ, lây đến cả ba họ. Của cải nhà họ thì đem chia cho quân Ngự Lâm. Lý Phong, Hạ Hầu Huyền mắng không ngưng miệng, đến lúc tới chợ đông thì răng hàm thảy đều bị đánh rớt. Ai nấy thều thào mắng chửi mấy tiếng rồi chết.

Sư đi thẳng vào hậu cung. Ngụy chủ Tào Phương đang cùng Trương hoàng hậu bàn bạc việc ấy. Hoàng hậu nói:

– Chỉ sợ tai mắt trong nội đình rất nhiều. Nếu việc tiết lộ ắt liên lụy thiếp thôi.

Bèn ôm nhau mà khóc. Chợt thấy Sư vào, hoàng hậu kinh hoàng ngã lăn trên giường. Sư chống kiếm bảo với Phương rằng:

– Cha thần lập bệ hạ làm vua, chẳng kém gì Chu Công. Nay thần thờ bệ hạ, cũng có khác chi với Y Doãn đây? Nay trở lại biến ơn thành thù, lấy công làm tội, coi thần như hạng Vương Mãng, Đổng Trác, là sao?

Phương nói:

– Trẫm chẳng có bụng ấy.

Sư lấy cái áo lót từ trong tay áo, ném luôn xuống đất, nói:

– Cái này là do ai làm đây?

Phương hồn bay ra ngoài trời, phách lạc chín tầng không, run sợ mà đáp rằng:

– Đều là do kẻ khác bức ép thôi. Trẫm há dám có bụng ấy sao?

Sư nói:

– Kẻ ngông cuồng muốn vu khống đại thần tạo phản, thì nên trị tội gì?

Phương im lặng không nói. Sư lại bức bách ba phen. Phương quỳ mà thưa rằng:

– Theo lý nên chịu tội phản tọa. Mong đại tướng quân tha thứ cho.

Sư nói:

– Bệ hạ xin hãy đứng dậy. Phép nước chưa thể phế bỏ được.

Phương nói:

– Bọn họ đâu rồi?

Sư nói:

– Ba người đã bị chém rồi.

Bèn chỉ Trương hoàng hậu, nói:

– Đây là con gái Trương Tập, đáng lý phải trừ đi.

Bèn nạt võ sĩ sai bắt đem ra. Phương khóc lớn cầu xin. Sư phất tay áo, rời nội cung, nói:

– Hạng người này hại ta, sao được tha thứ? Không độc thì chẳng phải trượng phu!

Chẳng bao lâu sau, Trương hoàng hậu đã bị Tư Mã Sư dùng lụa trắng thắt cổ chết ở trong cửa Đông Hoa. Ngụy chủ Tào Phương khóc rống không dứt. Sư diệt hết ba họ. Đấy là Tào Phương chịu báo ứng thôi. Người đời sau có thơ rằng:

Năm xưa Hiến đế chính vua tôi

Phục hậu thương thay phải diệt môn

Tư Mã ngày này làm у vậy

Số trời trả báo lại cháu con.

Lại có thơ rằng:

Gian thần cướp nước bức hại thay

Giã biệt quân vương Phục hậu vong

Lẽ trời báo ứng đà rõ rệt

Mới khiến nàng Trương cũng gặp tai.

Hôm sau, Tư Mã Sư đại hội quần thần, nói:

– Nay chúa thượng hoang dâm, vô đạo, gần gũi suồng sã với bọn ca xướng, tin nghe lời gièm, lấp đường của người hiền. Tội ấy thật giống như Xương Ấp nhà Hán, không thể làm chủ thiên hạ. Ta kính cẩn dựa theo phép tắc của Y Doãn, Hoắc Quang, lập vua mới khác, để bảo vệ xã tắc, hàng yên thiên hạ. Thấy thế nào?

Mọi người cùng đáp rằng:

– Đại tướng quân làm theo đức thánh của Y, Hoắc. Đó gọi là ứng mệnh trời, thuận lòng người. Ai dám trái lệnh đây?

Sư cả mừng, bèn cùng các quan vào cung Vĩnh Ninh, tâu với Thái hậu. Thái hậu nói:

– Đại tướng quân phế chúa, muốn lập người nào làm vua?

Sư nói:

– Thần nghe nói Bành Thành vương Tào Cứ thông minh, nhân hiếu, có thể làm chủ thiên hạ.

Thái hậu nói:

– Bành Thành vương là chú của già này. Nay nếu lập làm vua, ta phải đối đãi ra sao? Nay có Cao Quý hương Công Tào Mao là cháu của Văn đế. Người này ôn hòa cung kính, biết nhường nhịn, có thể lập lên. Đại thần các thanh nên bàn kế lâu dài.

Một người tâu rằng:

– Lời của Thái hậu phải đó, hãy nên triệu tới.

Mọi người trông ra, thì là chú của Tư Mã Sư là Tư Mã Phu. Phu rất trung nghĩa. Sự bèn sai sứ tới Nguyên Thành, gọi Cao Quý hương công tới, bèn mời Thái hậu lên điện Thái Cực, triệu Phương vào trách rằng:

– Ngươi hoang dâm vô độ, sỗ sàng gần gũi bọn hát xướng, không thể kế thừa thiên hạ, nên giao lại ngọc tỉ, trở lại nước Tề vương, lên đường ngay lập tức, không được tuyên triệu thì không cho vào chầu.

Phương khóc, lạy Thái hậu, nạp quốc bảo xong, bèn ngồi vương xa khóc lớn mà đi. Chỉ có mấy bề tôi trung nghĩa nuốt lệ đi tiễn.

Hôm sau, có người báo Cao Quý hương công đã tới. Công tên là Mao, tự là Ngạn Sĩ, là cháu của Văn đế, là con của Đông Hải Định vương Lâm. Quan liêu văn võ liền chuẩn bị loan giá, ra ngoài cửa Nam Dịch đón tiếp. Mao vội vàng tới đáp lễ. Thái úy Vương Túc nói:

– Chúa thượng không nên đáp lễ.

Mao nói:

– Ta cũng là kẻ bề tôi, sao dám không đáp lễ đây?

Văn võ dìu Mao lên xe, đi vào cung. Mao từ chối, nói:

– Thái hậu triệu gọi, chẳng biết vì việc gì? Ta sao dám ngồi xe vua mà vào ư?

Bèn đi bộ đến nhà đông của điện Thái Cực. Tư Mã Sư nghênh tiếp. Mao quỳ xuống lạy trước. Sư vội dìu đứng dậy, thăm hỏi xong xuôi, bèn dẫn tới gặp Thái hậu. Thái hậu nói:

– Ta thấy ngươi lúc còn nhỏ tuổi, đã có tướng của đế vương, muốn đem ngôi báu trao cho. Nay quả nhiên ứng nghiệm rồi. Ngươi hãy làm chủ thiên hạ, nên cung kính, cần kiệm, ban bố nhân đức, chớ làm nhục tiên đế.

Mao ba lần kiên quyết chối từ. Sư sai văn võ mời Mao ra điện Thái Cực. Hôm ấy bèn lập Mao làm vua mới, đổi Gia Bình năm thứ sáu [254] làm Chính Nguyên năm đầu, đại xá thiên hạ. Cho Đại tướng quân Tư Mã Sư quyền Giả hoàng việt, vào triều không cần bước nhanh, tâu việc chẳng phải xưng tên, đeo kiếm lên điện. Trăm quan văn võ ai nấy đều được phong thưởng.

Đến năm Chính Nguyên thứ hai [255], có tế tác phi báo, nói Trấn Đông tướng quân Vu Khâu Kiệm, Thứ sử Dương Châu là Văn Khâm lấy danh nghĩa của chúa bị phế, cất quân tạo phản, kéo tới hỏi tội. Tư Mã Sư nghe tin cả kinh. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

219. VĂN ƯƠNG MỘT NGỰA LUI HÙNG BINH

Năm Chính Nguyên thứ hai [255], Dương Châu đô đốc, Trấn Đông tướng quân, lĩnh quân mã Hoài Nam là Vu Khâu Kiệm, tự là Trọng Văn, người Hà Đông, huyện Văn Hỉ nghe tin Tư Mã Sư đã phế Tào Phương, lập Tào Mao làm vua, trong lòng hận lắm, không biết dùng kế gì. Con trưởng là Vu Khâu Điện nói:

– Phụ thân làm quan nắm giữ một cõi. Tư Mã Sư phế chúa, chuyên quyền. Nước nhà nghiêng ngã, có mối nguy chồng trứng, sao có thể điềm nhiên mà giữ thân? Sẽ để sinh linh bốn biển mắng chửi rồi.

Kiệm cả mừng, nói:

– Lời của con ta phải đó.

Bèn mời Thứ sử Văn Khâm. Khâm là khách dưới cửa của Tào Sảng. Khâm thấy Kiệm mời, liền tới bái kiến. Kiệm mời vào hậu đường. Làm lễ xong, Kiệm ngồi khóc lóc không dứt. Khâm hỏi có sự. Kiệm nói:

Tư Mã Sư chuyên quyền phế chúa. Trời đất đảo điên. Sao có thể chẳng đau lòng đây?

Khâm nói:

– Đô đốc trấn thủ một phương, nếu chịu trượng nghĩa đánh giặc, Khâm sẽ liều mạng giúp đỡ. Con giữa của Khâm là Văn Thục, tên lúc nhỏ là A Ương, ngồi trên ngựa dùng cây Tiên Thương, có cái dũng vạn người khó chống, thường muốn giết anh em Tư Mã Sư, báo thù cho Tào Sảng. Nay hãy cất quân đi gấp, không thể chần chừ.

Kiệm cả mừng, bèn lấy rượu rót xuống đất* để thề. Hai người giả xưng là có chiếu của Thái hậu, họp các quan binh lớn nhỏ ở Hoài Nam vào cả trong thành Thọ Xuân, lập một cái đàn ở phía tây, mổ ngựa trắng lấy máu để ăn thề. Tuyên ngôn rằng:

“Tư Mã Sư đại nghịch, nay vâng mật chiếu của Thái hậu, sai cất hết quân mã ở Hoài Nam, trượng nghĩa đánh giặc”.

Mọi người đều bị thuyết phục. Bèn để quân già yếu giữ Thọ Xuân, Kiệm mang sáu vạn quân đóng đồn ở Hạng Thành. Văn Khâm dẫn hai vạn quân làm du binh ở bên ngoài, qua lại tiếp ứng. Kiệm phát hịch văn đi các quận, sai cất đại binh.

Đây nói bứu thịt ở trên mặt trái của Tư Mã Sư cứ đau nhức bất ngờ, bèn mời Thái úy Vương Túc tới bàn bạc việc quân. Bứu thịt của Sư đau rất dữ. Y quan xem bệnh, lấy dao cắt đi, rồi dùng thuốc rịt lại. Sư mấy ngày không ra. Chợt có tin Hoài Nam báo gấp, Sư mời Vương Túc tới bàn kế. Túc nói:

– Ngày trước Quan Công cũng có lòng lên bắc tranh giành. Tôn Quyền sai Lữ Mông tập kích Kinh Châu, vỗ về gia thuộc của tướng sĩ, vì thế mà thế quân của Quan Công như ngói lở. Nay người nhà của tướng sĩ ở Hoài Nam đều ở Trung Nguyên, hãy mau vỗ về, rồi lại cắt đứt đường về của chúng, ắt sẽ có cái thế đất sụp thôi.

Sư nói:

– Lời của công rất hay. Chỉ hiềm ta mới cắt bứu thịt, không thể tự đi. Nếu sai người khác, lòng lại thấy không ổn.

Bấy giờ Trung thư Thị lang Chung Hội đứng ở bên cạnh, nói rằng:

– Quân Hoài, Sở mạnh, khí thế rất là tinh nhuệ. Nếu sai người dẫn quân đi đánh lui, thì phần nhiều sẽ bất lợi. Lỡ hơi có sơ sẩy, thì ắt việc lớn phải phế bỏ rồi.

Sư choàng dậy, nói:

– Nếu chẳng phải ta tự đi, thì không thể phá giặc!

Bèn để em là Tư Mã Chiêu giữ Lạc Dương, tổng nhiếp triều chính. Sư lạy chào Ngụy chủ, ngồi xe đệm êm, gượng bệnh mà đi. Sai Trấn Đông tướng quân Gia Cát Đản tổng đốc các quân ở Dự Châu, từ bến đò An Phong đi lấy Thọ Xuân; lại sai Chinh Đông tướng quân Hồ Tuân dẫn các quân ở Thanh Châu, kéo ra đất Tiếu, Tống, cắt đứt đường về; lại sai Kinh Châu Thứ sử, Giám quân Vương Cơ dẫn quân tiền bộ đi trước lấy đất Trấn Nam. Sư dẫn đại quân đóng đồn ở Tương Dương*, tụ văn võ tới dưới trướng bàn bạc. Quang lộc huân Trịnh Bao nói:

– Vu Khâu Kiệm thích mưu mà không hiểu tình đời. Văn Khâm có dũng mà không kế sách. Nay đại quân ra chỗ không ngờ. Nhuệ khí của quân Giang, Hoài đang lúc hưng thịnh, không thể khinh thường đối địch, chỉ nên hào sâu lũy cao, để làm nhụt nhuệ khí chúng. Đó là kế sách lâu dài của Á Phu đó.

Giám quân Vương Cơ nói:

– Không được. Hoài Nam làm phản, chẳng phải là quân dân muốn loạn. Thảy đều vì Vu Khâu Kiệm dùng thế lực bức ép, bất đắc dĩ phải theo thôi. Hãy hỏa tốc công kích. Nếu một khi đại quân đến, ắt sẽ như ngói lở thôi.

Sư nói:

– Lời này rất tuyệt diệu!

Bèn tiến quân tới sông Ẩn Thủy, trung quân đóng đồn ở Ẩn Kiều. Cơ nói:

– Nam Đốn là chỗ rất tốt để cho quân đóng đồn, hãy đêm ngày đi chiếm lấy. Nếu chậm trễ, ắt Vu Khâu Kiệm sẽ kéo tới.

Sư bèn sai Vương Cơ dẫn quân tiền bộ, tới thành Nam Đốn dựng trại.

Đây nói Vu Khâu Kiệm ở Hạng Thành, nghe tin Tư Mã Sư tự tới, bèn họp mọi người bàn bạc. Tiên phong Cát Ung nói:

– Đất đai Nam Đốn dựa núi men nước, rất tốt để đóng quân. Nếu quân Ngụy chiếm trước, thì khó bề hành động, hãy lấy gấp đi!

Kiệm nói:

– Phải.

Bèn cất quân kéo tới Nam Đốn. Đang lúc hành quân, thì ngựa lưu tinh trước mặt tới báo rằng:

– Nam Đốn đã có người ngựa dựng trại.

Kiệm không tin, tự tới tiền quân để xem xét, quả thấy cờ xí đầy đồng, doanh trại chỉnh tề. Kiệm trở về đến trung quân, không có kế gì để phá. Chợt một người báo rằng:

– Tôn Tuấn của Đông Ngô cầm quân vượt sông, tới tập kích Thọ Xuân rồi.

Kiệm cả kinh nói:

– Thọ Xuân mà mất, ta sẽ trở về đâu?

Đêm ấy, Kiệm lui quân về Hạng Thành. Tư Mã Sư thấy Vu Khâu Kiệm lui quân, họp các quan lại, nói:

– Nên dùng kế sách gì?

Thượng thư Phó Hỗ bẩm rằng:

– Nay quân Kiệm lui gấp, là lo người Ngô tập kích Thọ Xuân thôi, ắt sẽ quay về Hạng Thành, chia quân đóng giữ. Tướng quân hãy sai một cánh quân lấy thành Lạc Gia, một cánh quân lấy Hạng Thành, một cánh quân lấy thành Thọ Xuân, ắt quân Hoài Nam sẽ như ngói lở. Thứ sử Duyện Châu là Đặng Ngải, người này túc trí đa mưu, nếu sai dẫn quân đi thẳng tới lấy thành Lạc Gia, rồi liền đem trọng binh tới tiếp ứng, phá nghịch tặc chẳng khó gì.

Sư nghe theo, bèn kíp sai sứ mang hịch văn, sai Đặng Ngải cất quân Duyện Châu, tới phá thành Lạc Gia. Sư dẫn quân theo sau, tới hội họp ở đấy.

Đây nói Vu Khâu Kiệm ở Hạng Thành cứ bất chợt sai người tới thành Lạc Gia nghe ngóng, chỉ sợ có quân kéo tới. Chợt Văn Khâm đến, Kiệm đem việc ấy kể lại. Khâm nói:

– Đô đốc chớ lo. Tôi cùng đứa con vụng về là Văn Ương đem năm ngàn quân đi dò thám, dám tin sẽ giữ được thành Lạc Gia, để lui gian hùng.

Kiệm cả mừng. Khâm bèn dẫn theo năm ngàn quân, cùng con trai là Văn Ương đi tới thành Lạc Gia. Tiền quân trở về, nói rằng:

– Phía tây thành Lạc Gia toàn là quân Ngụy, ước chừng số vạn, trông ra trung quân ở phía xa có cờ mao trắng, búa vàng, lọng đen, phướn son, xúm quanh trướng hùm, bên trong dựng một lá cờ vàng gấm thêu có chữ Soái, ắt là Tư Mã Sư. Chúng đang dựng doanh trại, còn chưa hoàn bị.

Văn Ương tuổi vừa mười tám, mình cao tám thước, đeo roi đứng hầu bên cạnh cha, nghe thấy lời ấy, bèn bẩm với cha rằng:

– Thừa lúc doanh trại của chúng chưa thành, hãy phân binh hai ngả, đánh từ trái phải, có thể toàn thắng.

Khâm cả mừng, nói:

– Bao giờ thì đi được?

Ương nói:

– Hoàng hôn đêm nay, phụ thân dân hai ngàn năm trăm quân, từ phía nam thành đánh ra. Con dẫn hai ngàn năm trăm quân, từ phía bắc thành đánh tới. Vào lúc canh ba thì phải hội họp trước trại Ngụy.

Khâm nghe theo, chiều tối hôm ấy bèn chia quân làm hai ngả.

Hãy nói Văn Ương nai nịt toàn thân, eo đeo roi sắt, nhổ thương lên ngựa, trông ra hướng trại Ngụy ở đằng xa mà tiến. Đêm ấy, quân Tư Mã Sư đến thành Lạc Gia, đợi bọn Đặng Ngải còn chưa đến, bèn hạ trại ngay tại chỗ ấy. Sư vì bứu thịt trên mắt mới cắt, miệng vết thương đau nhức, nằm ở trong trướng, sai mấy trăm giáp sĩ đứng vây quanh để bảo vệ. Vào lúc canh ba, đột nhiên trong trại có tiếng hò reo vang rền. Người ngựa rối loạn. Sư vội hỏi. Có người báo rằng:

– Một cánh quân từ phía bắc trại chặt hàng rào xông thẳng vào, đi đầu là một tướng dũng mãnh chẳng ngăn nổi.

Sư cả kinh, lòng như lửa đốt, tròng mắt từ chỗ miệng vết thương lồi ra. Máu chảy đầy đất, đau không chịu nổi. Sư lại sợ làm loạn lòng quân, đành ngậm miệng, ôm đầu mà nhịn. Đến lúc hơi đỡ, bèn truyền lệnh rằng:

– Ai dám làm loạn thì chém!

Vốn là quân mã của Văn Ương tới trước, ùa nhau kéo vào, tả xung hữu đột ở trong trại Ngụy. Hễ đi qua chỗ nào, không ai dám cản. Có kẻ chống cự thì đều bị thương đâm, roi đánh. Người chết vô số. Ương chỉ ngóng phụ thân tới làm ngoại ứng, mà chẳng hề thấy đến. Mấy phen đánh tới trung quân, đều bị cung nỏ bắn quay trở lại. Văn Ương ở trong trại đánh tới trời sáng, chỉ nghe thấy phía bắc có tiếng trống, tù vang trời. Ương ngoảnh lại bảo bọn người đi theo rằng:

– Phụ thân không tiếp ứng ở mặt nam, mà lại theo hướng bắc kéo tới, là sao?

Lúc Ương phóng ngựa ra xem, thì chỉ thấy một cánh quân kéo đến như gió cuốn. Kẻ đi đầu là một tướng người quận Nghĩa Dương, huyện Cức Dương, họ Đặng tên Ngải, tự là Sĩ Tái, đang phóng ngựa, cầm ngang đao, hô lớn rằng:

– Phản tướng chớ chạy!

Ương cả giận, vung thương đón đánh. Đấu tới bốn năm chục hiệp, không phân thắng bại. Đang lúc giao đấu, quân Ngụy tiến lên, trước sau giáp công. Quân bộ hạ của Ương ai nấy tự chạy tan. Chỉ còn lại Ương một ngựa đánh dạt quân Ngụy, nhắm hướng nam mà chạy. Sau lưng có mấy trăm viên tướng Ngụy, phô trương thần oai, giục ngựa đuổi theo. Sắp tới gần cầu Lạc Gia, xem chừng đã đuổi kịp, Ương đột nhiên quay ngựa lại, hét lớn một tiếng, xông vào trong đội tướng Nguy. Roi sắt vung lên chỗ nào, thì tướng Ngụy lả tả rơi xuống ngựa. Ai nấy đều chạy lùi. Ương lại thong thả mà đi. Tướng Ngụy lại họp lại một chỗ, kinh ngạc nói:

– Chỉ một người mà dám đánh lui đám đông bọn ta, hãy truy đuổi nữa đi!

Bèn chung sức đuổi tiếp. Văn Ương đi tới bên cầu Lạc Gia, thấy tướng Ngụy lại đuổi tới. Ương cả giận, nói:

– Hạng chuột cớ sao không biết tiếc mạng vậy?

Bèn cầm roi giục ngựa, đánh vào trong đám tướng Ngụy. Roi vung đến chỗ nào thì đều có mấy người ngã ngựa. Ương bèn lơi tay cương mà đi. Tướng Ngụy đuổi theo năm lần, đều bị Văn Ương đánh lui. Người đời sau có thơ rằng:

Ngày trước Đương Dương hét gãy cầu

Trương Phi từ đấy rõ anh hào

Lạc Gia thành ấy khoe vô địch

Lại thấy Văn Ương gan làm sao.

Đây nói Văn Khâm vì đường núi quanh co, lạc vào trong lũng núi, đi suốt nửa đêm, đến khi tìm được đường ra, thì trời đã sáng. Lại không biết người ngựa của Văn Ương ở đâu, chỉ thấy quân Ngụy chiến thắng. Khâm không đánh mà lui. Quân Ngụy thừa thế đuổi giết. Khâm dẫn quân nhắm Thọ Xuân mà chạy.

Bấy giờ có Doãn Đại Mục là tâm phúc của Tào Sảng, cùng Văn Ương kết giao rất hậu. Sảng bị Tư Mã Ý dùng mưu giết đi, bởi thế Mục thờ Tư Mã Sư. Khâm ra làm quan ở Hoài Nam. Doãn Đại Mục thấy trong mắt của Sư lồi ra, không thể động đậy, thường có lòng muốn giết Sư báo thù cho Sảng, bèn vào trướng thưa với Sư rằng:

– Văn Khâm vốn không có lòng phản, mà thật là người tâm phúc của minh công. Nay bị Vu Khâu Kiệm bức bách, nên mới như thế. Mỗ sẽ đi thuyết phục, ắt sẽ tới hàng thôi.

Sư nghe theo. Đại Mục đội mũ khôi, mặc áo giáp, cưỡi ngựa nhanh đuổi theo Văn Khâm. Xem chừng đã tới gần, Mục bèn cao giọng kêu rằng:

– Văn thứ sử có thấy Đại Mục không?

Khâm ngoái đầu nhìn. Đại Mục cởi mũ khôi đặt xuống trước yên, lấy roi trỏ, nói rằng:

– Quân hầu sao không nhẫn nại mấy hôm?

Bấy giờ Đại Mục biết Sư sắp chết, bởi thế mới tới giữ Khâm lại. Khâm không hiểu được ý đồ, bèn lớn tiếng mắng rằng:

– Ngươi là bề tôi của tiên đế, không nghĩ đến cội gốc, trở lại còn giúp Tư Mã Sư làm ác, phế chúa hại dân, chẳng sợ trời sao? Trời chẳng phù hộ đám giác bất trung bất nghĩa các ngươi đâu! Mắng dứt, bèn toan giương cung bắn. Đại Mục khóc lớn mà quay về, nói:

– Việc đời thất bại rồi! Hãy tự gắng sức!

Văn Khâm tụ tập người ngựa, lúc chạy tới Thọ Xuân thì đã bị Gia Cát Đản chiếm mất rồi. Lúc Khâm quay trở lại Hạng Thành thì Hồ Tuân, Vương Cơ, Đặng Ngải dẫn ba lộ quân cùng kéo tới. Khâm thấy thế nguy, bèn đi đầu hàng Tôn Tuấn của Đông Ngô.

Đây nói Vu Khâu Kiệm ở trong Hạng Thành, nghe tin Thọ Xuân đã mất, Văn Khâm thua trận, ba lô quân đã kéo đến ngoài thành. Kiệm bèn dẫn hết quân trong thành ra đánh. Vừa hay chạm mặt Đặng Ngải, Kiệm sai Cát Ung cưỡi ngựa ra, cùng Đặng Ngải giao tranh. Chưa được một hiệp, Ung bị Đặng Ngải một đao chém đi, rồi xông vào trong quân, tới bắt Vu Khâu Kiệm. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

220. KHƯƠNG DUY ĐÁNH BẠI QUÂN NGỤY Ở THAO TÂY*

Đây nói Đặng Ngải chém Cát Ung xong, bèn dẫn quân đánh sang trận bên kia. Vu Khâu Kiệm liều chết chống cự. Quân Giang, Hoài thua to. Hồ Tuân, Vương Cơ dẫn quân bốn mặt giáp công. Vu Khâu Kiệm chống cự không nổi, bèn dẫn mấy chục quân kỵ cướp đường mà chạy. Đi đến dưới thành huyện Thận, huyện lệnh Tống Bạch mở cửa, bèn bày tiệc tiếp đãi. Kiệm say mèm, bị Tống Bạch sai người giết đi, đem đầu hiến cho quân Ngụy. Thế là Hoài Nam bình định.

Tư Mã Sư nằm bệnh không dậy nổi, gọi Gia Cát Đản vào trướng, tặng cho ấn thụ, vàng lụa, thăng làm Chinh Tây đại tướng quân, Đô đốc các lộ quân mã ở Dương Châu. Đản lạy tạ, rời trướng. Quân Ngô cũng lui. Sư đem quân chiến thắng trở về Hứa Xương. Mắt Sư đau không dứt, mỗi đêm chỉ trông thấy ba người Lý Phong, Hạ Hầu Huyền, Trương Tập tới đòi mạng. Sư tâm thần hoảng hốt, đoán rằng mạng chỉ trong sớm tối, bèn sai người đi Lạc Dương gọi Tư Mã Chiêu tới. Chiêu khóc, lạy ở dưới giường. Sư dặn dò rằng:

– Nay quyền bính của ta như gánh vác ngàn cân, tuy muốn nghỉ vai, cũng không thể được. Ngươi nên cẩn thận đó! Cảnh giác đó! Việc lớn nhất thiết chớ khinh thường phó thác cho người khác, mà tự chuốc lấy họa diệt tộc.

Nói dứt, bèn đem ấn thụ đưa cho, lệ sa như mưa. Lúc Chiêu vội hỏi thăm, thì Sư kêu to một tiếng. Con ngươi tóe máu mà chết. Bấy giờ là năm Chính Nguyên thứ hai [255], tháng hai. Thế là Tư Mã Chiêu nắm giữ đại quyền, rồi sau mới phát tang. Ngụy chủ Tào Mao nghe tin Tư Mã Sư đã chết, sai sứ bưng chiếu tới Hứa Xương. Chiếu nói:

“Đông nam chưa yên định, hãy tạm để Tư Mã Chiêu đóng quân ở Hứa Xương, để làm ngoại ứng”.

Chiêu trong lòng do dự nghi ngờ chưa quyết. Chung Hội nói:

– Lòng người chưa yên, không thể đóng đồn ở đây. Vạn nhất triều đình có biến, hối hận sao kịp?

Chiêu nghe theo, lập tức cất quân trở về, đóng đồn ở phía nam sông Lạc Thủy. Mao biết Chiêu tới Lạc Thủy đóng quân thì cả kinh, nói:

– Ắt là có duyên cớ khác, phải làm sao đây?

Thái úy Vương Túc nói:

– Chiêu đang nắm đại quân, chưa được ơn phong thưởng. Bệ hạ hãy phong thưởng để hắn yên lòng.

Mao bèn sai Vương Túc cầm chiếu thư, phong Tư Mã Chiêu làm Đại tướng quân, lục Thượng thư sự. Chiêu vào triều tạ ơn xong, từ đấy việc lớn nhỏ trong ngoài thảy đều rơi vào tay Chiêu.

Đây nói tế tác của Tây Thục dò được tin ấy, báo vào Thành Đô. Khương Duy tới gặp Hậu chủ, nói:

– Tư Mã Sư bị bệnh ở mắt mà chết. Tư Mã Chiêu tự nắm đại quyền. Thần mấy phen thua trong tay Tư Mã Chiêu. Chiêu biết thần không có tài. Thần xin cất quân, khôi phục Trung Nguyên, để mưu nghiệp lớn. Nếu chẳng thành công, sẽ trị tội thần.

Hậu chủ nghe theo, bèn sai Khương Duy cất quân phạt Ngụy. Khương Duy tự đến Hán Trung, chỉnh đốn quân mã. Chinh Tây đại tướng quân Trương Dực nói:

– Đất Thục của ta đất đai nhỏ hẹp, lương tiền ít ỏi, chẳng nên chinh phạt ở xa mãi, chỉ uổng nhọc sức dân. Chi bằng chiếm chỗ hiểm, giữ phận mình, dưỡng quân yêu dân, đấy là kế bảo vệ nước nhà.

Duy nói:

– Không phải. Ngày trước Thừa tướng lúc chưa ra khỏi lều tranh, đã quyết định chia ba thiên hạ, rồi sau thành thế chân vạc, mà hãy còn sáu lần ra Kì Sơn để mưu đồ Trung Nguyên, khôi phục Hán thất. Chẳng may giữa đường chết đi, đến nỗi công nghiệp chưa thành. Chẳng phải là không muốn, mà vì sức chưa đủ thôi. Nay ta đã nhận di mệnh của Thừa tướng, nên tận trung báo quốc, để nối chí người. Tuy đến chết cũng không hận. Nay Tư Mã Sư mới chết. Tư Mã Chiếu sáng lập chưa ổn định. Nếu không đánh đi, thì còn đợi lúc nào?

Dực im lặng lui ra. Duy bèn cất năm vạn tinh binh, kéo tới đánh Ngụy. Hạ Hầu Bá nói:

– Hãy đem khinh kỵ kéo ra Bao* Hãn* trước. Nếu chiếm được Thao Tây, Nam An thì các quận khác có thể bình định rồi.

Trương Dực nói:

– Lần trước không thắng phải lui về, đó là vì ra quân quá chậm. Binh pháp nói: “Đánh chỗ không phòng bị, ra chỗ không ngờ tới”. Nay nếu hỏa tốc tiến quân, khiến người Ngụy chẳng thể đề phòng, ắt sẽ toàn thắng thôi.

Thế là Khương Duy dẫn năm vạn quân, đi thẳng tới lấy Bao Hãn. Quân đi qua Thao Tây. Quân sĩ giữ biên giới báo cho Thứ sử Ung Châu là Vương Kinh, một mặt báo cho Chinh Tây tướng quân Trần Thái. Vương Kinh cất bảy vạn quân bộ, kỵ tới đón đánh trước. Hai quân gặp nhau, bắn chặn góc trận. Khương Duy nói:

– Ta tự nắm trung quân, Trương Dực ở bên trái, Hạ Hầu Bá ở bên phải. Lúc giao tranh, quân ta sẽ quay lưng lui. Hai cánh quân của các ngươi hãy chia đường mà tiến, cứ để cho quân Ngụy xông thẳng lên. Quân ta sẽ quay lại. Đấy là mưu phá Triệu của Hàn Tín đó.

Bấy giờ quân Thục dựa lưng vào sông Thao Thủy mà bày trận. Khương Duy cưỡi ngựa ra, thách tướng Ngụy ra nói chuyện. Vương Kinh dẫn mười viên nha tướng đi ra, hỏi rằng:

– Ngụy với Ngô, Thục đã thành thế chân vạc. Ngươi mấy lần vào cướp. Đấy thực là không biết thức thời.

Duy nói:

– Tư Mã Sư vô cớ phế chúa. Nước láng giềng theo lý nên hỏi tội. Huống hồ là nước thù địch đây? Ai dám tử chiến thì cưỡi ngựa ra!

Kinh ngoảnh lại bảo các tướng rằng:

– Quân Thục dựa sông mà bày trận, nếu thua ắt đâm đầu xuống sông hết thôi, Khương Duy kiêu dũng. Bốn tướng các ngươi hãy đánh đi. Bên kia nếu có hơi lùi, thì hãy truy kích.

Bốn tướng ở hai bên kéo ra, tới đánh Khương Duy. Duy đánh mấy hiệp, quay ngựa nhắm trận mình mà chạy luôn. Vương Kinh xua hết sĩ tốt, nhất tề đuổi theo. Duy dẫn quân nhắm hướng Thao Thủy mà chạy. Hai cánh quân của Trương Dực, Hạ Hầu Bá men theo bên hông quân Ngụy kéo tới đánh phía sau. Duy đến gần sông, hô lớn với tướng sĩ rằng:

– Việc gấp rồi! Các tướng sao không gắng sức?

Các tướng nhất tề đánh ngược trở lại. Quân Ngụy thua to. Hai người Dực, Bá từ phía sau đánh đến, vây quân Ngụy ở giữa trận.

Duy giễu võ giương oai, đánh vào trong quân Ngụy, tả xung hữu đột, giết chết vô số nha tướng. Quân Ngụy đại loạn, tự giẫm đạp nhau, chết đến quá nửa. Kẻ bị ép vào Thao Thủy mà chết nhiều vô số. Quân Thục chém một vạn thủ cấp. Thây chất chồng mấy dặm. Vương Kinh dẫn hơn trăm quân kỵ thua trận, gắng sức đánh ra, nhắm thẳng thành Địch Đạo mà chạy. Kinh chạy vào trong thành, đóng cửa phòng thủ.

Khương Duy thu được toàn thắng, khao quân xong xuôi, liền muốn tiến quân đánh thành Địch Đạo. Trương Dực can rằng:

– Tướng quân đã lập công lao, uy danh chấn động, hãy dừng lại đi. Nay nếu tiến lên, lỡ có sai sót, thì công danh này sẽ bị phế rồi. Đấy chính gọi là “vẽ rắn thêm chân” đó.

Duy nói:

– Không phải. Lần trước thua trận, còn muốn mưu đồ tiến thủ, tung hoành Trung Nguyên. Ngày nay đánh một trận ở Thao Tây. Người Ngụy vỡ mật. Ta đoán Địch Đạo buông tay là lấy được. Ngươi chớ tự làm nhụt chí mình.

Trương Dực lại ba lần khuyên can. Duy không nghe theo, bèn thúc quân tới thành Địch Đạo.

Đây nói Ung Châu Chinh Tây tướng quân Trần Thái đang định cất quân báo thù cho Vương Kinh. Chợt Duyện Châu thứ sử, An Tây tướng quân Đặng Ngải dẫn quan tới. Thái đón tiếp. Làm lễ xong, Ngải nói:

– Nay vâng lệnh Đại tướng quân, đặc biệt tới giúp tướng quân phá bọn địch. Mỗ tuổi nhỏ, chẳng hiểu việc quân, xin chỉ dạy cho một hai điều.

Thái bèn họp các tướng ở Ung, Lương tới bàn bạc rằng:

– Nay Khương Duy vây khốn thành Địch Đạo. Các công có cao kiến gì?

Tham mưu Sở Di nói:

– Vương thứ sử thua quân ở Thao Thủy. Người Thục thắng to. Nếu đấu với địch, ắt không thể thắng. Chi bằng chiếm cứ chỗ hiểm phòng thủ, đợi người Thục tự loạn, bấy giờ mới có thể đánh đi. Đấy là kế vạn toàn của Tư Mã Công đó.

Đặng Ngải cười nhạt không nói. Trần Thái nói:

– Lời công tuy hay, chỉ hiềm thời có chỗ không đồng, thế có chỗ không giống. Lúc trước Khương Duy dẫn quân đi sâu vào đất quan trọng, vốn muốn cùng quân ta đánh nhau ở trên đồng bằng, để cầu thắng lợi một trận. Chỉ nên hào sâu lũy cao, tránh nhuệ khí của chúng. Nếu cùng quyết chiến, thì trúng ý chúng rồi, vì thế mới không thể ra đánh. Nhưng ta đoán Khương Duy nay chiến thắng Thao Thủy, ắt phải tiến xuống đông nam, chiếm cứ Lạc Dương, chiếm lấy chỗ chứa ngũ cốc, triệu gọi bọn người Khương Hồ, về phía đông giành Quan, Lũng, truyền hịch ra bốn quận. Đó là họa lớn cho quân ta. Nếu như thế thì ắt nên giữ gìn. Nay hắn lại không biết cái đạo ấy, mà lại vây khốn thành Địch Đạo. Thành ấy tường cao đất cũng cao, gấp cũng khó đánh, sao có thể chiếm được ngay? Chỉ làm mệt nhọc, phí hoài sức quân thôi. Bởi thế mà biết Khương Duy là kẻ sĩ vô mưu. Nay ta nhân chỗ cao ráo, bày binh trên dãy Hạng Lĩnh, rồi sau tiến quân đánh đi. Quân Thục ắt thua to thôi. Đấy gọi là “khách chủ chẳng giống nhau, thời thế có chỗ khác” đó.

Ngải cả mừng, đứng dậy lạy tạ, nói:

– Mưu của tướng quân, giống hệt như điều trong lòng dạ của Đặng Ngải, thật là mưu tính kỳ diệu!

Bèn phát hai mươi đội quân đi trước, mỗi đội năm mươi người, đem hết các loại cờ xí, trống, tù, đuốc lửa. Ngày nấp đêm đi, tới mai phục trong lũng núi sâu trong dãy núi cao phía đông nam thành Địch Đạo, làm thế ém quân; chỉ đợi quân kéo đến, thì nhất tề gióng trống, thổi tù để tiếp ứng; ban đêm thì đốt lửa, phóng pháo cho địch kinh sợ. Quân Ngụy mai phục xong xuôi, chỉ đợi quân Thục kéo đến. Thế là Trần Thái, Đặng Ngải ai nấy dẫn hai vạn binh, nối nhau tiến lên.

Đây nói Khương Duy vây bọc thành Địch Đạo, sai quân tám mặt tiến đánh, suốt mấy ngày mà không hạ được, trong lòng phiền muộn, không có kế gì. Lúc hoàng hôn hôm ấy, chợt được năm ba lượt ngựa lưu tinh phi báo, nói:

– Có hai ngả quân kéo tới, trên cờ viết rõ mấy chữ lớn: một lộ là Chinh Tây tướng quân Trần Thái, một lộ là An Đông* tướng quân Đặng Ngải.

Duy cả kinh, nói:

– Ngày trước Hạ Hầu tướng quân nói nếu Đặng Ngải dẫn quân, thì khó mà đánh Ngụy. Ngày nay quả nhiên hắn dẫn quân tới, phải làm sao đây?

Bèn mời Hạ Hầu Bá tới bàn việc ấy. Bá nói:

– Đặng Ngải từ nhỏ hiểu sâu binh pháp, rất am tường địa lợi. Nay hắn dẫn quân tới đây, chớ để cho hắn đứng vững chân, hãy đánh ngay đi.

Thế là Duy để Trương Dực lại đánh thành, sai Hạ Hầu Bá dẫn quân đón đánh Trần Thái. Duy tự dẫn quân tới nghênh chiến Đặng Ngải. Canh hai đêm ấy, hai cánh quân cùng tiến.

Hãy nói Khương Duy dẫn quan tới nghênh chiến quân Ngụy. Đi chưa được năm dặm, đột nhiên phía đông nam có pháo nổ, trống tù rền đất, ánh lửa ngút trời. Lúc Duy phóng ngựa ra xem, thì chỉ thấy xung quanh toàn là cờ xí quân Ngụy. Duy cả kinh, nói:

– Trúng kế Đặng Ngải rồi!

Bèn vội truyền lệnh, sai Hạ Hầu Bá, Trương Dực ai nấy vứt bỏ Địch Đạo mà lui. Thế là quân Thục đều lui về Hán Trung. Duy tự đoạn hậu, chỉ nghe sau lưng có tiếng trống không dứt. Lúc Duy lui vào Kiếm Các thì mới biết ánh lửa, tiếng trống ở hơn hai mươi chỗ ấy đều là giả dối mà thôi. Lại toan muốn đem quân trở lại, thì quân lính đã ôm lòng muốn về, giống như tên bắn. Duy cũng nén lòng quay về, không bị thiệt quân.

Hãy nói Hậu chủ thấy Khương Duy có công lớn ở Thao Tây, bèn giáng chiếu, phong Duy làm Đại tướng quân, bèn sai đóng quân lại ở Chung Đề*. Duy nhận chức Đại tướng quân, dâng biểu tạ ơn xong, lại bàn kế sách ra quân đánh Ngụy. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XXII

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XXIII

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XXIII

221. Đặng Ngải phá Khương Duy ở Đoạn Cốc.

222. Tư Mã Chiêu phá Gia Cát Đản.

223. Kẻ sĩ trung nghĩa Vu Thuyên tử tiết.

224. Khương Duy đánh Đặng Ngải ở Trường Thành.

225. Tôn Lâm phế Ngô chủ Tôn Hưu.

226. Khương Duy đánh Đặng Ngải ở Kì Sơn.

227. Tư Mã Chiêu giết chết Tào Mao.

228. Khương Bá Ước bỏ xe đại chiến.

229. Khương Bá Ước đại chiến Thao Dương.

230. Khương Duy tránh họa lập đồn điền.

221. ĐẶNG NGẢI PHÁ KHƯƠNG DUY Ở ĐOẠN CỐC*

Đây nói Khương Duy lui quân đóng đồn ở Chung Đề. Quân Ngụy đóng đồn ở ngoài thành Địch Đạo. Vương Kinh đón tiếp Trần Thái, Đặng Ngải vào thành, lạy tạ ơn việc giải vây, bày tiệc tiếp đãi, thưởng lớn cho ba quân. Thái đem công của Ngải tấu lên Ngụy chủ Tào Mao. Mao cùng Tư Mã Chiêu bàn bạc, phong Ngải làm An Tây tướng quân, giả tiết, lĩnh Hộ Đông Khương hiệu úy, cùng Thái đóng đồn ở các xứ Ung, Lương. Ngải dâng biểu tạ ơn xong rồi, Thái bày tiệc chúc mừng Ngải, nói:

– Khương Duy nhân đêm trốn đi, khí lực đã cạn kiệt, sẽ chẳng kéo ra nữa.

Ngải nói:

– Vương Kinh thua ở Thao Tây, chẳng phải là thất bại nhỏ nhoi. Hao quân tổn tướng, kho lẫm sạch không, trăm họ xiêu tán, suýt gặp nguy vong. Khương Duy tuy trốn đi ban đêm, mà chưa từng hao quân tổn tướng. Ngày khác há lại không ra nữa sao? Tôi đoán quân Thục có năm điều ắt sẽ ra.

Thái nói:

– Sao bảo là quân Thục có năm điều ắt sẽ ra?

Ngải nói:

– Quân Thục tuy lui, rốt lại vẫn có cái thế thừa thắng. Quân ta rốt cuộc vẫn có thực chất thua yếu. Cộng lại thì là một lẽ ắt lại ra. Quân Thục đều là binh tinh nhuệ do Khổng Minh thao diễn. Đội ngũ điều khiển dễ dàng, lại thêm người ngựa chỉnh tề, tướng sĩ hùng dũng. Tướng của ta là do bất ngờ gọi tới, quân lại huấn luyện chưa tinh, vũ khí áo giáp đưa đầy đủ, chưa có chuẩn bị. Đó là hai lẽ ắt lại ra. Người Thục phần nhiều đi thuyền. Quân ta lại ở trên đất cạn, nhàn, mệt không giống nhau. Đấy là ba lẽ ắt lại ra. Địch Đạo, Lũng Tây, Kì Sơn, Nam An, bốn chỗ ấy đều là đất tranh chiến, không biết người Thục sẽ tới đánh chỗ nào, hoặc giương đông kích tây, hoặc trở nam đánh bắc. Quân ta tất phải chia nhau gìn giữ. Quân Thục kéo tới một chỗ. Lấy một phần địch bốn phần. Đấy là bốn lẽ ắt lại ra. Nếu quân Thục từ Nam An, Lũng Tây thì có thể lấy ngũ cốc của Khương Hồ để ăn. Nếu ra Kì Sơn, thì ngàn khoảnh lúa mạch chín như là miếng bánh đang treo. Người Thục sẽ lấy đó để mưu đồ. Đấy là năm lẽ ắt lại ra. Khương Duy là đệ tử của Khổng Minh, là kẻ có mưu, tất nhiên sẽ ra nữa thôi.

Thái đưa tay lên trán, nói:

– Triều đình có phước, mới xuất hiện dị nhân này. Quân Thục chẳng đủ lo rồi.

Thế là Trần Thái cùng Đặng Ngải kết giao làm bạn vong niên*. Ngải bèn đem quân ở các xứ Ung, Lương mỗi ngày đều thao luyện. Các chỗ cửa ải đều dựng doanh trại, để phòng bất trắc. Thái thấy Ngải việc gì cũng có phép tắc, thì càng thêm yêu kính.

Đây nói Khương Duy ở Chung Đề, mở tiệc lớn, tụ tập các tướng, bàn việc đánh Ngụy. Một người can rằng:

– Tướng quân ra mấy lần, chưa thu được toàn thắng. Ngày nay báo tiệp ở Thao Tây, người Ngụy đã phục oai danh. Cớ sao lại muốn ra nữa? Nếu vạn nhất bất lợi, người Thục sẽ oán thôi.

Duy trông ra, thì là người Nghĩa Dương, họ Phàn tên Kiến, tự là Trường Nguyên, ngày trước làm Lệnh sử trước trướng của Vũ hầu, cùng Đổng Quyết làm chánh, phó. Duy nói:

– Các ngươi chỉ biết nước Ngụy đất rộng, người đông, dù gấp cũng không chiếm được. Nhưng không biết là có năm lẽ nên đánh Ngụy. Quân của ta có năm điều thắng này. Bởi vì các ngươi không thể biết được thôi.

Mọi người hỏi. Duy đáp rằng:

– Bên kia có một trận thua ở Thao Tây, nhuệ khí suy sụp. Quân ta tuy lui, nhưng chưa từng hao tổn. Nay nếu tiến quân, thì là một điều có thể thắng. Quân ta ngồi thuyền mà tiến, không cần khó nhọc. Quân của chúng đều theo đường bộ tới nghênh chiến, là hai điều có thể thắng. Quân ta là đám người đã trải qua huấn luyện từ lâu. Bọn chúng đều là thứ ô hợp, chưa từng có phép tắc, là ba điều có thể thắng. Quân của chúng cần phải giữ gìn ở các nơi. Quân lực chia xẻ. Quân ta kéo đi một chỗ. Chúng sao có thể cứu được? Đó là bốn điều có thể thắng. Quân ta nếu ra Kì Sơn, có thể cướp lấy ngũ cốc mùa thu làm lương thực, là năm điều có thể thắng. Chẳng nhân thời cơ này mà đánh Ngụy, thì còn đợi đến lúc nào?

Hạ Hầu Bá nói:

– Đặng Ngải tuổi đời tuy nhỏ, mà quyền mưu sâu xa, gần đây được phong làm chức An Tây tướng quân, ắt là đã chuẩn bị các nơi. Chẳng giống với ngày trước rồi.

Duy lớn tiếng nói rằng:

– Chúng là trượng phu, ta cũng là trượng phu. Ta có sợ gì hắn đây? Các ngươi chớ khoe nhuệ khí của người khác mà tự diệt oai phong của mình. Ý ta đã quyết, ắt sẽ lấy Lũng Tây trước.

Mọi người can nhưng không nghe. Duy tự lãnh tiền bộ, sai các tướng theo sau mà tiến. Thế là quân Thục rời khỏi Chung Đề, đánh tới Kì Sơn. Thám mã tiền phương về báo rằng:

– Kì Sơn có dựng chín cái trại liên lạc với nhau, đều là quân Ngụy.

Duy chẳng tin, bèn tự dẫn mấy quân kỵ, lên chỗ cao nhìn ra, quả thấy chín trại ở Kì Sơn, thế như con rắn dài, đầu đuôi tiếp ứng nhau. Duy ngoảnh đầu bảo tả hữu rằng:

– Lời của Hạ Hầu Bá quả thực không sai. Doanh trại này chỉ có thầy ta là Gia Cát Lượng bày được thôi. Nay thấy bố trí của Đặng Ngải chẳng kém thầy ta vậy.

Bèn trở về trại mình, gọi các tướng, nói:

– Người Ngụy có chuẩn bị, ắt là biết ta sẽ đến rồi. Ta đoán Đặng Ngải ở tại chỗ này. Người hãy giả vờ giương cờ hiệu của ta, chiếm cứ cửa lũng núi này để dựng trại, mỗi ngày sai hơn trăm quân kỵ đi ra tuần thám. Cứ mỗi lần đều đổi một lượt áo giáp, cờ hiệu. Dựa theo năm màu cờ xí xanh, vàng, đỏ, trắng, đen mà thay đổi, để tỏ ra là nhiều quân. Ta sẽ dẫn đại quân, lén đi ra Đổng Đình, thẳng tới tập kích Nam An.

Bèn sai Bào Tố đóng đồn ở cửa lũng núi Kì Sơn. Duy dẫn hết đại quân kéo đi.

Đây nói Đặng Ngải đoán quân Thục ắt ra Kì Sơn, sớm đã cùng Trần Thái dựng trại chuẩn bị, thấy quân Thục liền mấy ngày không ra thách đánh, một ngày năm lần cho thám mã rời trại, hoặc đi mười dặm, hoặc đi mười lăm dặm rồi về. Ngải lên chỗ cao nhìn ra, rồi vào trướng bảo với Trần Thái rằng:

– Khương Duy không ở chỗ này, ắt là theo Đổng Đình tập kích Nam An rồi. Thám mã rời trại chỉ có mấy con thôi, chỉ đổi áo giáp, qua lại thăm dò rong ruổi. Ngựa của chúng đã mệt. Chủ tướng ắt cũng là kẻ không có tài năng. Tướng quân hãy dẫn một cánh quân đi đánh, chắc chắn sẽ thắng. Nếu đánh phá được trại sách, thì hãy dẫn quân đi tập kích đường Đổng Đình, cắt đứt sau lưng Khương Duy trước. Thế của quân Thục ắt tan lở thôi. Tôi sẽ đi đầu dẫn một cánh quân, đi cứu Nam An. Có một con đường đi thẳng tới núi Vũ Thành, nếu chiếm đầu núi ấy trước, Khương Duy ắt sẽ lấy Thượng Khuê. Thượng Khuê có một lũng núi, tên là Đoạn Cốc, đất hẹp núi hiểm, rất hợp mai phục. Lúc bên kia kéo đến giành núi Vũ Thành, tôi sẽ phục trước hai cánh quân ở Đoạn Cốc, ắt phá được Duy thôi.

Thái nói:

– Ta giữ Lũng Tây đã hai ba chục năm rồi, chưa từng biết rõ địa lý như thế. Lời của công đúng là tính toán như thần! Công hãy đi mau. Ta tự đi đánh trại sách đó.

Thế là Đặng Ngải dẫn mấy vạn quân, đêm ngày gấp đường mà đi, thẳng tới núi Vũ Thành, dựng trại xong xuôi, quân Thục vẫn chưa đến. Bèn sại Tư mã trước trướng là Sư Toản cùng con trai mình là Đặng Trung, ai nấy dẫn năm ngàn quân, đi trước tới mai phục ở Đoạn Cốc, cứ làm như thế, như thế. Hai người nhận kế rồi đi. Ngải sai giấu cờ im trống, để đợi quân Thục.

Đây nói Khương Duy dẫn quân từ Đổng Đình nhắm hướng Nam An mà đi. Duy ở trên ngựa, bèn hỏi Hạ Hầu Bá rằng:

– Từ đây tới Nam An có thể có chuẩn bị không? Nên lấy trước xứ nào? Có thể làm chủ được không?

Bá nói:

– Gần Nam An có một ngọn núi, tên là núi Vũ Thành, nếu chiếm được trước, có thể đoạt lợi thế của Nam An. Chỉ sợ Đặng Ngải lắm mưu, ắt đã phòng bị trước.

Duy nói:

– Người Ngụy chỉ biết ta lấy Kì Sơn. Mọi người đều tụ cả ở chỗ đó rồi.

Bèn thúc quân tiến lên. Đến núi Vũ Thành, lúc tiền quân toan leo lên núi thì đột nhiên trên núi có một tiếng pháo nổ. Tiếng hò reo vang rền, trống, tù cùng nổi lên, cờ xí dựng đầy, thảy đều là quân Ngụy. Ở giữa gió lay một ngọn cờ vàng, viết to chữ Đặng Ngải. Quân Thục cả kinh. Mấy chục lộ tinh binh trên núi đánh xuống, thế chẳng ngăn nổi. Quân Thục thua to. Duy vội dẫn người ngựa trung quân tới cứu, thì quân Ngụy đã lui. Duy thầm nghĩ rằng: “Ta được Vũ hầu truyền dạy sâu xa, thiên hạ vô địch. Chẳng dè Trung Nguyên cũng có người này. Ta và Đặng Ngải thề không cùng đứng!”.

Hôm sau, Duy chỉnh đốn quan tới núi Vũ Thành, thách Đặng Ngải ra đánh. Quân Ngụy trên núi chẳng thèm kéo xuống. Duy sai quân sĩ nhục mạ, đến tối mới lui. Trên núi trống, tù cùng trỗi. Quân Thục quay trở lại, thì quân Ngụy lại không xuống nữa. Muốn đánh lên trên núi, thì pháo đá trên núi bắn dày, không thể tiến được. Giằng co đến canh ba, toan trở về, thì trên núi trống, tù lại trỗi. Duy dời quân xuống núi đóng trại. Đến khi sai quân dọn gỗ đá, toàn dựng trại sách, thì trên núi trống, tù lại trỗi lên. Quân Ngụy ùa tới. Quân Thục đại loạn, tự giẫm đạp nhau, lui về trại cũ.

Hôm sau, Khương Duy sai quân sĩ chở xe cỏ, tới bày ở núi Vũ Thành, nối lại với nhau, muốn dựng trại sách, để làm kế đóng quân. Canh hai đêm ấy, Đặng Ngải sai năm trăm quân, ai nấy đều cầm mồi lửa, chia hai đường xuống núi, đốt cháy xe cộ, rồi đem quân tiếp ứng. Hai quân hỗn chiến suốt một đêm. Lại không lập được doanh trại. Duy lại dẫn binh lui, lại cùng Hạ Hầu Bá bàn bạc rằng:

– Chưa lấy được Nam An, chi bằng lấy Thượng Khuê trước. Nếu được Thượng Khuê, thì Nam An tự nguy thôi.

Bèn để Bá đóng đồn ở núi Vũ Thành. Duy dẫn hết tinh binh, mãnh tướng men theo núi, vượt qua phía đông sông Vị Thủy, đi thẳng tới lấy Thượng Khuê. Đi suốt một đêm, sắp đến trời sáng, thấy thế núi cao hẹp, đường sá gập ghềnh, bèn hỏi quan Hướng đạo rằng:

– Chỗ này tên là gì?

Đáp rằng:

– Đoạn Cốc.

Duy kinh ngạc, nói:

– Có gì đẹp đâu?*

Nhân đó Duy tự nghĩ rằng: “Nếu tại đất này mà cắt đứt đường lương thảo, thì phải làm sao?”. Đang lúc trù trừ chưa quyết, chợt tiền quan tới báo rằng:

– Sau núi có bụi đất bốc lên, ắt có phục binh.

Lúc Duy vội sai lui quân, thì hai cánh quân của Sư Toản, Đặng Trung đã đánh ra. Duy vừa đánh vừa chạy. Trước mặt tiếng hò reo vang rền, Đặng Ngải dẫn binh đánh tới. Ba ngả giáp công. Quân Thục thua to, vứt giáp trở mác, bỏ cờ quẳng trống. Ai nấy tự chạy giữ thân, chẳng thể kể xiết. Nhờ có Hạ Hầu Bá ở sau lưng dẫn quân đánh tới, quân Ngụy mới lui, cứu được Khương Duy. Duy muốn kéo ra Kì Sơn lần nữa. Bá nói:

– Trại Kì Sơn đã bị Trần Thái đánh bại. Bào Tổ chết trận. Người ngựa toàn trại đều lui về Hán Trung rồi.

Duy không dám đi đường Đổng Đình, vội theo đường nhỏ trong núi vắng mà về trại. Đặng Ngải đuổi theo sau lưng rất gấp. Duy sai các quân cứ tiến lên, tự mình đoạn hậu. Quân Thục ba phần đã lui đi hai phần, chỉ còn một phần quân Khương Duy ở phía sau. Đang lúc đi, đột nhiên giữa đường núi có một cánh quân ùa ra, đây là tướng Ngụy là Trần Thái. Quân Ngụy hò reo một tiếng, vây Khương Duy ở giữa trận. Duy người mỏi ngựa mệt, tả xung hữu đột, không thể thoát ra. Chưa biết tính mạng Khương Duy sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

222. TƯ MÃ CHIÊU PHÁ GIA CÁT ĐẢN

Đây nói Khương Duy bị Trần Thái vây khốn tương tự như cái thùng sắt. Duy liều chết chiến đấu cũng không thoát được.

Hãy nói Đãng Khấu tướng quân Trương Nghi nghe tin Khương Duy bị vây, bèn dẫn mấy trăm quân kỵ đánh vào vòng vây, tới cứu Khương Duy. Duy thấy Nghi đánh tới, bèn thừa thế đánh ra. Nghi thu thập quân mã để đoạn hậu, bị quân Ngụy dùng loạn tên bắn chết. Duy thoát được khỏi vòng vây, lại trở về Hán Trung, vì cảm kích sự trung dũng của Trương Nghi, đã bỏ mình vì việc của vua, bèn tặng thưởng cho con cháu. Nhân thế các tướng sĩ trong Thục mà bị chết trận thì đều quy tội cho Khương Duy. Duy chiếu theo lệ cũ của Vũ hầu ở Nhai Đình, bèn dâng biểu tự biếm làm Hậu tướng quân, hành Đại tướng quân sự. Bọn Trấn Tây tướng quân Hồ Tể vì hẹn tới hội quân lấy Thượng Khuê mà không đến, cũng bị giáng một cấp.

Đây nói Đặng Ngải thấy quân Thục lui hết, bèn cùng Trần Thái bày tiệc chúc mừng, thưởng lớn cho ba quân. Thái dâng biểu tấu công của Đặng Ngải. Bấy giờ Ngụy chủ Tào Mao đổi năm Chính Nguyên thứ ba [256] thành Cam Lộ năm đầu. Tư Mã Chiêu sai sứ cầm cờ tiết vâng chiếu tới thăng quan tước cho Đặng Ngải, ban cho ấn thụ. Chiếu nói:

“Nghịch tặc Khương Duy liền năm giảo hoạt, khuấy động dân Di, cõi tây không yên. Khanh trù tính có phương pháp, trung dũng phấn phát, chém mười mấy tướng, cắt tai hơn ngàn. Oai nước nhà chấn động Ba, Thục, tiếng gõ công bay tới Giang, Dân*. Nay phong khanh làm Trấn Tây tướng quân, Đô đốc Lũng Hữu chư quân sự, tiên phong con trai khanh là Đặng Trung làm đình hầu, lại ban năm mươi hai lượng vàng.

Cam Lộ năm đầu [2561, mùa thu, ngày tháng chín ban chiếu”.

Sau khi gia phong cho Đặng Ngải rồi, Tư Mã Chiêu tự làm Thiên hạ Binh mã Đại đô đốc, ra vào thường sai ba ngàn quân thiết giáp kiêu tướng xúm xít trước sau, để làm hộ vệ. Hết thảy mọi việc đều không tâu với triều đình, mà đem tới tướng phủ giải quyết. Từ đó, Chiêu có lòng soán ngôi, chỉ sợ lòng người nam bắc còn chưa thuận theo. Có một người tâm phúc, họ Giả, tên Sung, tự Công Lư, là con trai của cố Kiến Uy tướng quân Giả Quỳ, làm Trưởng sử trong phủ của Chiêu. Sung nói với Chiêu rằng:

– Nay chúa công nắm giữ quyền lớn, lòng người bốn phương tất nhiên chưa yên. Hãy nên ngầm dò xét.

Chiêu nói:

– Ta vốn đang muốn làm như thế. Ngươi hãy vì ta mà đi về phía đông, lấy danh nghĩa là ủy lạo quân sĩ xuất chinh, để thăm dò tin tức. Cẩn thận đó! Cẩn thận đó!

Giả Sung lay chào Tư Mã Chiêu, đi thẳng tới Hoài Nam, vào gặp Trấn Đông đại tướng quân Gia Cát Đản. Đản tự là Công Hưu, người nước Lang Da, huyện Nam Dương, là em họ của Vũ hầu, đời sau của Gia Cát Phong. Nhân vì Vũ hầu làm Thừa tướng ở Thục mà không được trọng dụng. Về sau Vũ hầu đã chết, Đản ở Ngụy nhiều lần nắm giữ các chức vụ quan trọng, phong Cao Bình hầu, tổng nhiếp quân mã Lưỡng Hoài. Giả Sung úy lạo ba quân xong xuôi, Đản bày tiệc tiếp đãi. Rượu tới nửa chừng, Sung dùng lời nhử rằng:

– Gần đây những người hiền ở Lạc Dương đều thấy Ngụy chủ nhu nhược, không đáng làm vua. Đại tướng quân ba đời giúp nước, công đức ngang trời, có thể nhận nhường nước Ngụy. Chưa biết ý ngài ra sao?

Đản cả giận, nói:

– Ngươi là con của Giả Dự châu, đời đời ăn lộc nhà Ngụy, sao dám buông ra lời nói càn này?

Sung vội đáp rằng:

– Mỗ đem lời nói của kẻ khác ra đặc biệt kể với minh công thôi.

Đản nói:

– Triều đình có nạn, ta nên lấy cái chết để báo đền, sao nỡ để cho bọn thất phu xâm phạm bề trên!

Sung im lặng. Hôm sau, Sung từ biệt ra về, gặp Tư Mã Chiêu, kể rõ việc ấy. Chiêu cả giận, nói:

– Hạng chuột sao dám như thế?

Sung nói:

– Đản ở Hoài Nam rất được lòng người. Nay nếu sai người gọi về ắt sẽ không tới, mà sẽ có lòng phản, thì gây họa nhỏ thôi. Nếu không gọi về, dân phản tuy muộn, nhưng gây họa to lắm. Chi bằng sơm sớm gọi về.

Chiêu nói:

– Nếu tên thất phu quả nhiên phản, ta nên đánh hắn.

Chiêu bèn lén phát mật chiếu cho Thứ sử Dương Châu là Nhạc Sâm, rồi sau mới sai sứ triệu Đản về làm Tư không. Đản được thư, đã biết là Giả Sung báo có biến, bèn bắt sứ giả lại tra khảo. Sứ thưa rằng:

– Cứ tưởng là Nhạc thứ sử cũng biết?

Đản nói:

– Hắn làm sao biết được?

Sứ nói:

– Sớm đã có người đưa mật chiếu tới đó rồi.

Đản cả giận, nạt tả hữu chém sứ giả đi, vứt ở vườn sau, rồi lập tức bày tiệc, đại hội các tướng hiệu tâm phúc ước chừng hơn bảy trăm người. Rượu được mấy vòng, Đản nói:

– Ngày trước ta chế áo bào, khải giáp, cờ xí, khí giới, để đánh bọn giặc. Nay thiên tử gọi ta làm Tư không, những vật này lại vô dụng rồi. Các ngươi hãy mặc đi, rồi theo ta rời thành, dạo chơi đến chiều rồi về.

Mọi người đều thưa rằng:

– Nguyện theo lệnh ngài.

Ai nấy đều nai nịt kỹ càng, lên ngựa theo Đản rời thành, đi tới Dương Châu. Gần tới cửa nam, thì cửa thành đã đóng, cầu treo đã cất lên. Đản gò ngựa dừng đao, nói rằng:

– Ta sớm muộn sẽ trở về Lạc Dương, tạm ra ngoài dạo chơi, sao lại đóng cửa? Ngươi muốn phản à?

Trên thành không một ai đáp lời. Đản dẫn quân rẽ qua cửa động, cửa này cũng đóng. Đản cả giận, nói:

– Thất phu Nhạc Sâm! Sao dám như thế?

Bèn sai tướng sĩ đánh thành. Thủ hạ có hơn chục viên kiêu tướng, bèn xuống ngựa lội qua hào, bay người lên thành, đánh tan quân sĩ, mở toang cửa thành. Thế là Gia Cát Đản dẫn binh kéo vào, thừa gió phóng hỏa, đánh tới nhà Sâm. Sâm vội lên lầu trốn. Đản cầm kiếm lên lầu, hét lớn rằng:

– Cha ngươi lúc còn sống chịu ơn lớn của nước Ngụy. Ngươi không nghĩ đến báo đáp, trở lại còn muốn thuận theo Tư Mã Chiêu ư?

Sâm chưa kịp nói, đã bị Đản một kiếm chém chết, đem thủ cấp bỏ vào trong hộp, sai người bưng biểu văn và đầu tới Lạc Dương. Biểu nói:

“Thần là Đản chịu trách nhiệm nặng của nước nhà, nắm quân ở phía đông. Dương Châu thứ sử Nhạc Sâm chuyên giả dối, nói thần giao thông với Ngô, lại nói đã nhận được chiếu sắp thay chức của thần. Vô lễ đã lâu ngày rồi. Thần vâng lệnh nước nhà, lấy cái chết để tự lập, rốt lại chẳng có lòng khác. Chỉ vì phẫn nộ bởi sự bất trung của Sâm, liền đem bảy trăm người bộ, kỵ, chọn ngày mồng sáu tháng này đánh dẹp Sâm, bắt chém được ngay hôm ấy, đưa đầu cho dịch trạm đem về. Nếu thánh triều hiểu thần, thần sẽ là bề tôi của Ngụy; nếu không hiểu thần, thần sẽ làm bề tôi của Ngô.

Thần chẳng nén được sự phẫn nộ, ngay hôm ấy kính lạy dâng biểu, bày tỏ lời ngu, bi thương khóc ra máu, nghẹn ngào đứt đoạn, chưa biết sẽ ra sao? Xin triều đình xét cho sự thành thực của thần. Kính dâng biểu này”.

Hãy nói Gia Cát Đản dâng biểu xong rồi, bèn về lại Thọ Xuân, đại hội hơn mười vạn quân đồn điền ở Lưỡng Hoài, cùng với hơn bốn vạn hàng binh mới theo về ở Dương Châu, chứa cỏ dồn lương đủ dùng một năm, lại sai Trưởng sử Ngô Cương đưa con trai là Gia Cát Tịnh* vào Ngô làm con tin để cầu cứu.

Bấy giờ Thừa tướng Đông Ngô là Tôn Tuấn bệnh chết, lập em họ là Tôn Lâm làm phụ chính. Lâm tự là Tử Thông, là người cường bạo, giết Đại tự mã Đằng Dận, tướng quân Lữ Cứ, Vương Đôn, bởi thế quyền bính đều quy về tay Tôn Lâm. Ngô chủ Tôn Lượng tuy là thông minh, cũng không thể làm gì. Thế rồi Ngô Cương đem Gia Cát Tịnh tới thành Thạch Đầu, vào bái kiến Tôn Lâm. Lâm hỏi nguyên cớ. Cương nói:

– Gia Cát Đản là em họ của Gia Cát Vũ hầu ở Thục Hán, nay bất đắc dĩ mới cúi mình thờ Ngụy, gần đây bị Tư Mã Chiêu khinh rẻ nên hối hận, đặc biệt tới quy hàng. Thực sự không có gì làm bằng cớ, nên mới đưa con trai ruột là Gia Cát Tịnh làm con tin, cúi mong cứu giúp lúc lâm nguy. Sau khi bình định, sẽ vĩnh viễn làm bề tôi.

Lâm cả mừng, bèn ban thưởng cho Ngô Cương, rồi sai Đại tướng Toàn Dịch, Toàn Đoan làm Chủ tướng, Vương Tộ làm hậu hợp, Chu Dị, Đường Tự làm Tiên phong, Văn Khâm làm Hướng đạo dẫn đường, cất bảy vạn đại quân Ngô, chia làm ba ngả đi tiếp ứng. Ngô Cương trở về Thọ Xuân báo cho Gia Cát Đản. Đản cả mừng, bèn bày quân để chuẩn bị.

Đây nói sứ giả đem thủ cấp Nhạc Sâm và biểu văn đến Lạc Dương, gặp Tư Mã Chiêu. Chiêu cả giận, muốn tự đi đánh. Trưởng sử Giả Sung nói:

– Chúa công thừa kế cơ nghiệp cha anh, ơn đức chưa ban khắp bốn biển, nay vứt bỏ thiên tử mà đi, nếu một sớm có biến, hối hận sao kịp. Chi bằng tâu xin Thái hậu và thiên tử cùng xuất chinh, thì mới đảm bảo không lo gì. Đấy là kế vạn toàn vậy.

Chiêu cả mừng, nói:

– Lời này chính hợp ý ta.

Bèn vào tâu với Thái hậu rằng:

– Gia Cát Đản mưu phản. Thần đã cùng quan liêu văn võ bàn bạc xong xuôi, xin Thái hậu cùng thiên tử ngự giá thân chinh, để kế thừa di ý của tiên đế.

Thái hậu ngán sợ, bèn nghe theo. Hôm sau, Chiêu mời Ngụy chủ Tào Mao lên đường. Mao nói:

– Đại tướng quân đô đốc quân mã trong thiên hạ, cứ theo trách nhiệm mà điều động, cần gì trẫm phải tự đi?

Chiêu nói:

– Không phải. Ngày trước Vũ tổ tung hoành bốn biển, Văn đế, Minh đế có chí bao trùm vũ trụ, có lòng thôn tính tám cõi, hễ gặp đám giặc lớn thì ắt phải tự đi. Bệ hạ chính nên học theo tiên quân, quét sạch nghiệt đảng, chứ sao lại tự mình ngán sợ?

Mao sợ oai quyền, chỉ đành làm theo. Chiêu bèn xuống chiếu, sai cất hết hai mươi sáu vạn quân ở hai kinh đô, lệnh Chinh Nam tướng quân Vương Cơ làm chánh tiên phong, An Đông tướng quân Trần Khiên làm Phó tiên phong, Giám quân Thạch Bao làm Tả quân, Duyện Châu thứ sử Chu Thái làm Hữu quân, bảo vệ xa giá tiến lên nam chinh, bề bề bộn bộn, kéo thẳng tới đánh Hoài Nam.

Tiên phong của Đông Ngô là Chu Dị dẫn quân nghênh địch. Hai quân đối trận. Vương Cơ ở trong quân Ngụy cưỡi ngựa ra. Chu tới nghênh chiến. Đánh chưa ược ba hiệp, Chu Dị thua chạy. Đường Tư ra đón đánh, lại đánh chưa được ba hiệp, cũng thua to mà chạy. Vương Cơ xua binh đuổi giết. Quân Ngô thua to, lui năm mươi dặm dựng trại, báo vào trong thành Thọ Xuân. Gia Cát Đản tự dẫn quân bản bộ tinh nhuệ, hội họp với Văn Khâm cùng hai con trai của Khâm là Văn Ương, Văn Hổ. Mấy vạn hùng binh kéo tới đánh lui Tư Mã Chiêu. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao?

223. KẺ SĨ TRUNG NGHĨA VU THUYÊN TỬ TIẾT

Đây nói Tư Mã Chiêu nghe tin Gia Cát Đản hội họp với quân Ngô để quyết thắng bại, bèn gọi hai người mưu sĩ vào bàn bạc. Một người là Tán kỵ Trưởng sử Bùi Tú, một người là Cấp sự Hoàng môn Thị lang Chung Hội. Chiêu hỏi kế sách phá địch. Chung Hội nói:

– Quân Ngô hội họp với Gia Cát Đản là vì mưu lợi thôi. Lấy lợi để dụ, ắt là thắng rồi.

Chiêu nói:

– Lời này rất kỳ diệu.

Bèn sai Thạch Bao, Chu Thái dẫn hai cánh quân đi trước tới núi Thạch Đầu mai phục; Vương Cơ, Trần Khiên đem tinh binh đi phía sau, rồi lệnh Thiên tướng Thành Thối dẫn mấy vạn quân đi trước để dụ địch. Lại sai Trần Tuấn dẫn xe cộ, ngựa lừa, la chất đầy những vật dùng để thưởng cho quân, chất đống bốn phía ở sau trận.

Hôm ấy, Gia Cát Đản sai tướng Ngô là Chu Di đi bên trái, Văn Khâm đi bên phải. Trông thấy người ngựa trong trận quân Ngụy không chỉnh tề, Đản chẳng thèm nói chuyện, bèn xua hết quân mã tiến lên. Thành Thối dẫn quân lui chạy. Đản đuổi theo giết. Đột nhiên một tiếng pháo nổ, hai lộ quân đánh đến, bên trái là Thạch Bao, bên phải là Chu Thái. Đản cả kinh, lúc vội lui thì Vương Cơ, Trần Khiên đã dẫn đám tinh binh đánh tới. Quân Hoài Nam thua to. Tư Mã Chiêu cũng dẫn quân tiếp ứng. Đản dẫn bại binh chạy vào Thọ Xuân, đóng cửa giữ chắc. Chiêu sai quân vây bọc bốn mặt, chung sức đánh thành.

Bấy giờ quân Ngô lui tới An Phong. Xa giá của Ngụy chủ đóng lại tại Hạng Thành. Chung Hội can rằng:

– Nay Gia Cát Đản tuy thua chạy vào thành, mà lương thảo còn nhiều, lại có quân Ngô hiện đóng đồn ở An Phong làm thế kỷ giác. Nay bốn mặt vây đánh, nếu hoãn thì ắt chúng giữ chắc không ra, nếu gấp thì ắt chúng liều tử chiến. Lỡ như quân Ngô kéo tới giáp công, sẽ không ích gì cho quân ta. Chi bằng tiến đánh ba mặt, để lại đại đội ở cửa nam, thả cho giặc tự chạy. Lúc chạy thì ta đánh, có thể toàn thắng rồi. Nay quân Ngô ắt đem không nhiều lương thực. Ta dẫn khinh kỵ cướp sau lưng chúng, có thể không đánh mà địch tự phá thôi.

Tư Mã Chiêu nói:

– Ta có được Tử Phòng rồi!

Bèn sai Vương Cơ lui quân ở cửa nam, chỉ để lại quân ba mặt, đắp thành đất lên, để làm kế lâu dài. Vốn là sông Hoài Thủy thế nước yếu. Thành đất hễ đắp lên là lại đổ. Quân sĩ trên thành Thọ Xuân trông thấy thì cười lớn không dứt.

Đây nói quân Ngô đóng đồn ở An Phong. Tôn Lâm gọi bọn Chu Dị vào sánh đường, trách cứ rằng:

– Xem chừng một tòa thành Thọ Xuân mà không cứu nổi, sao có thể thôn tính Trung Nguyên? Nếu không thắng nữa sẽ chém!

Chu Dị trở về trại mình bàn bạc. Nha tướng Vu Thuyên nói:

– Quân sĩ trong thành không chung lòng với nhau. Bọn ta hãy chia một nửa tinh binh vào thành. Tướng quân đánh bên ngoài, bọn tôi ở bên trong đánh ra, rồi sai Gia Cát Đản dẫn quân giữ thành. Đó là thượng sách.

Dị nghe theo. Bọn Toàn Dịch, Toàn Đoan đều tình nguyện vào thành. Thuyên bèn cùng Dịch, Đoan hội họp với quân mã của Văn Khâm, dẫn một vạn người vào Thọ Xuân.

Bấy giờ quân Ngụy không được tướng lệnh, chưa dám khinh thường đối địch, cứ để cho quân Ngô vào thành, rồi báo cho Tư Mã Chiêu biết. Chiêu sai Vương Cơ, Trần Khiên dẫn năm ngàn tinh binh, phục trên đường tới cứu của quân Ngô.

– Nếu Chu Dị tới cứu Thọ Xuân, không nên đối dịch, chỉ chặn phía sau chúng. Quân Ngô ắt tự loạn thôi.

Hai người Vương, Trần dẫn quân mai phục xong. Chu Dị quả nhiên tự dẫn quân bộ, kỵ kéo đến. Đang lúc đi, thì sau lưng có tiếng hò reo vang rền, chợt có hai cánh quân đánh đến, bên trái là Vương Cơ, bên phải là Trần Khiên. Quân Ngô thua to. Ai nấy tự chạy thoát thân. Dị cả kinh không biết làm sao, không dám trở về An Phong, chỉ chạy tới bờ sông thì gặp Tôn Lâm, kể lể nguyên do thất bại như thế. Lâm cả giận nói:

– Tên tướng thua mãi kia! Còn dùng ngươi làm chi?

Bèn nạt võ sĩ đẩy ra chém đi. Thế là võ sĩ xua Chu Dị ra chém ở Hoạch Lý. Lâm lại trách bọn Đường Tư rằng:

– Nếu không chiếm được thành, thì chớ có tới gặp ta!

Bấy giờ Tôn Lâm tự trở về Kiến Nghiệp. Con của Toàn Đoàn là Toàn Y sợ tội nên hàng Ngụy. Tư Mã Chiêu thăng Y làm Thiên tướng quân. Quân của Đường Tư lui lên thuyền. Chung Hội nói với Chiêu rằng:

– Nay Tôn Lâm lui rồi, bên ngoài không có quân cứu, có thể vây thành rồi.

Chiêu nghe theo, bèn thúc quân vây đánh. Toàn Y cảm động ơn đức của Chiêu, bèn soạn thư nhà gửi cho cha là Toàn Đoan, chú là Toàn Dịch, nói Tôn Lâm bất nhân, nếu như không có công nữa thì sẽ giết sạch già trẻ, rồi đem thư ấy bắn vào trong thành. Dịch được thư của Y, bèn dẫn mấy ngàn người mở cửa hàng Ngụy. Quân Ngụy toan kéo vào thành, thì gặp Gia Cát Đản tự kéo đến. Quân Ngụy lên chỗ cao bắn tên, bắn vào trong thành. Trên thành tên, đá như mưa. Người ở trong, ngoài chết không đếm xuể, thây nằm đầy đồng, máu chảy thành sông. Đánh liền mấy ngày mới nghỉ. Gia Cát Đản ở trong thành lo rầu. Chợt hai mưu sĩ Tưởng Ban, Tiêu Di dâng lời rằng:

– Trong thành lương ít, quân nhiều, không thể giữ lâu, hãy dẫn đám người Ngô, Sở, cùng quân Ngụy quyết một trận tử chiến. Nay giữ thành này, muốn đợi trời giết kẻ địch sao?

Đản cả giận, nói:

– Ta muốn giữ, ngươi muốn đánh, lẽ nào đã có lòng khác sao? Nói nữa thì sẽ chém!

Hai người đi ra, ngửa mặt lên trời than dài rằng:

– Đản sắp chết rồi! Chi bằng bọn ta hàng cho sớm, để thoát khỏi cái chết!

Đêm ấy, vào lúc canh hai, hai người Tưởng, Tiêu lén ra thành hàng Ngụy. Tư Mã Chiêu trọng dụng họ. Nhân thế trong thành tuy có kẻ sĩ dám chiến đấu, cũng không dám nói tới chuyện đánh.

Quân Ngụy bốn mặt đắp thành đất lên, để đề phòng nước sông Hoài Thủy tràn bờ. Đản ở trong thành chỉ đợi nước dâng, xói đổ thành đất, thì sẽ xua quân ra đánh. Từ mùa thu đến mùa đông, chẳng hề có mưa dầm. Hoài Thủy không dâng nước. Xem chừng lương thực đã cạn, Văn Khâm ở trong thành nhỏ cùng hai con trai giữ chắc, thấy quân sĩ dần dần đói lả, chỉ đành tới thưa với Đản rằng:

– Lương thực đã cạn sạch, quân sĩ đói chết, chi bằng đem quân phương bắc thả ra khỏi thành để giảm bớt miệng ăn, chỉ cùng quân Ngô cố thủ, mới có thể bảo vệ lâu dài.

Đản cả giận, nói:

– Ngươi bảo ta đuổi hết quân bắc đi, muốn mưu hại ta sao?

Bèn nạt tả hữu đẩy Văn Khâm ra chém, lại toan bắt hai người con. Việc bị tiết lộ, Văn Ương, Văn Hổ vừa mới điểm quân, thì quân của Đản đã kéo đến. Hai người Ương, Hổ ai nấy rút đoản đao, giết ngay mấy chục người, bay người lên mặt thành, nhảy xuống bên dưới, vượt hào chạy sang trại Ngụy đầu hàng. Tư Mã Chiêu hận Văn Ương ngày trước một ngựa đánh lui quân mình, muốn sai chém đi. Chung Hội can rằng:

– Tội của Văn Khâm đáng giết, hai con cũng đáng diệt tộc. Nay Khâm đã chết, hai con hết đường mới tới hàng. Vả lại thành chưa bị phá, nếu giết hàng tướng, thì làm vững lòng người trong thành rồi.

Chiêu ưng theo, bèn triệu Văn Ương, Văn Hổ vào trường, dùng lời hay để vỗ về, ban tuấn mã, áo gấm, thăng làm Thiên tướng quân, phong Quan nội hầu. Hai con trai bái lạy lên ngựa, chạy quanh thành kêu lớn rằng:

– Hai người bọn ta đội ơn Đại tướng quân tha tội phản nghịch, tặng cho tước lộc. Các ngươi sao chẳng sớm hàng!

Người trong thành đói khổ đã lâu ngày. Mọi người đều bàn bạc rằng:

– Văn Ương là kẻ thù lớn của họ Tư Mã, mà còn được trọng dụng, huống hồ là bọn ta sao?

Ba ngàn người kết nghĩa với nhau xong, toan ra hàng Ngụy. Gia Cát Đản cả giận, đêm ngày tự đi tuần thành, lấy chém giết để ra oai. Chung Hội biết trong thành đã sinh biến, bèn vào trướng nói với Chiêu rằng:

– Thời cơ đã tới rồi! Có thể đánh thành!

Chiêu cả mừng, bèn truyền hịch sai ba quân bốn mặt tự như mây, nhất tề tiến đánh. Tướng giữ cửa bắc là Tăng Tuyển dâng cửa thành, thả cho quân Ngụy vào thành. Đản biết quân Ngụy đã vào, vội dẫn mấy trăm người dưới cờ, từ đường nhỏ trong thành xông ra, đến mé cầu treo thì đụng phải Hồ Phấn. Phấn vung tay lên, đao hạ xuống, chém Đản rơi xuống ngựa. Mấy trăm người toan chạy thoát thân, thảy đều bị loạn tên bắn chết. Tướng Ngụy là Vương Cơ dẫn quân đánh vào cửa tây, thì đụng ngay tướng Ngô là Vu Thuyên. Cơ hét lớn, nói:

– Sao không sớm hàng?

Thuyên cả giận, nói:

– Đại trượng phu nhận lệnh vì chúa, đem quân cứu nạn, đã không thể cứu, lại hàng kẻ khác, đây là loài cầm thú rồi! Bàn giơ tay tháo mũ khôi ném xuống đất, nói:

– Người sống trên đời, được chết nơi chiến trường là may mắn lắm!

Rồi vội huơ đao liều chết đánh hơn ba mươi hiệp, người mỏi ngựa mệt, một mình chẳng thêm được sức mạnh. Quân Ngụy bốn mặt đánh tới. Vu Thuyên bị loạn quân giết chết. Sử quan có thơ tán rằng:

Tư Mã năm xưa khốn Thọ Xuân

Quân hàng vô số lạy bụi xe

Đông Ngô tuy có anh hùng đấy

Ai sánh Vu Thuyên chịu nát thân?

Tư Mã Chiêu kéo vào trong thành, đem già trẻ nhà Gia Cát Đản ra chém hết, lây đến ba họ. Võ sĩ đẩy mấy trăm người dưới trướng của Đản đi qua. Chiêu nói:

– Các ngươi có hàng không?

Mọi người đều kêu lớn rằng:

– Nguyện vì Gia Cát Công mà cùng chết, quyết chẳng hàng ngươi!

Chiêu cả giận, nạt võ sĩ trói hết đưa ra ngoài thành, bắt từng người lên nói rằng:

– Ai hàng thì tha chết!

Chẳng có một ai nói xin hàng. Cứ chém một người rồi hỏi người khác, mà vẫn như thế. Mấy trăm người lần lượt bị tra hỏi, giết mãi đến lúc chết sạch, mà chẳng có một ai xin hàng. Chiêu than thở mãi không dứt, bèn sai đem chôn. Về sau sử quan có thơ than rằng:

Trung thần đến chết chẳng đổi lòng

Gia Cát Công Hưu có thân binh

Tiếng ca “Giới lộ”* còn chưa dứt

Vết chân toan nối tiếp Điện Hoành*.

Quân Ngô thảy đều hàng Ngụy. Bùi Tú báo với Tư Mã Chiêu rằng:

– Già trẻ nhà quân Ngô thảy đều ở đất Giang, Hoài cõi đông nam. Nay nếu giữ họ, lâu dài ắt sinh biến, chi bằng chôn đi! Chung Hội can rằng:

– Không được. Kẻ dùng binh thời xưa lấy giữ vẹn đất nước là trên hết, chém giết chỉ là nguồn ác mà thôi. Nếu chôn hết cả đi thì là bất nhân, chi bằng thả cho về Giang Nam, để tỏ rõ sự khoan hồng độ lượng của Trung Quốc.

Chiêu nói:

– Đấy là lời bàn tuyệt diệu.

Bèn thả hết quân Ngô cho về nước mình. Đường Tư, Vương Tộ vì sợ Tôn Lâm, không dám về nước, cũng tới hàng Ngụy. Chiêu đều trọng dụng, sai chia ra khắp đất Tam Hà. Hoài Nam đã bình, Chiêu toan lui quân. Chợt được báo Khương Duy của Tây Thục dẫn quân tới lấy Trường Thành, muốn chặn lương thực, Chiêu cả kinh, vội cùng các quan bàn bạc kế sách tiến quân. Chưa biết sẽ ra sao?

224. KHƯƠNG DUY ĐÁNH ĐẶNG NGẢI Ở TRƯỜNG THÀNH*

Diên Hi năm thứ hai mươi [257] nhà Thục Hán, đổi thành Cảnh Diệu năm đầu, Khương Duy ở Hán Trung, chọn hai viên tướng Xuyên, mỗi ngày đều thao luyện người ngựa. Một tướng là Tưởng Thư, một tướng là Phó Thiêm, đều cho làm người tâm phúc. Duy hỏi Hạ Hầu Bá rằng:

– Công thường nói: “Đặng Ngải tuy nhỏ tuổi, mà không thể coi thường”, ta chưa tin hẳn. Đến khi mấy lần thấy tài năng của y, mới biết lời của công chẳng sai vậy. Chỉ hận chưa biết mặt hắn thôi.

Bá nói:

– Người này mình cao bảy thước, mặt lớn tai to, môi dày miệng rộng. Chỉ có điều là nói lắp bắp, người đời gọi là “Đặng lắp”.

Duy nói:

– Ta ngày thường chẳng phục người trong thiên hạ. Mấy phen trúng kế kẻ này, thề báo thù, để rửa nhục ngày trước!

Chợt được báo Gia Cát Đản ở Hoài Nam cất quân đánh Tư Mã Chiêu. Tôn Lâm của Đông Ngô cũng đem quân giúp đỡ. Chiêu cất hết quân ở hai đô, đem hoàng thái hậu và Ngụy chủ cùng xuất chinh rồi. Duy cả mừng, nói:

– Phen này việc lớn của ta xong rồi!

Bèn dâng biểu tâu với Hậu chủ, nguyện cất quân đánh Ngụy. Trung tán Đại phu Tiều Chu nghe tin, than rằng:

– Quân Thục liền năm ra trận, nhiều người bị thương, rất có lòng oán. Khương Bá Ước chẳng hiểu thời thế, muốn trái trời mà làm việc sao? Triều đình gần đây đắm chìm trong tửu sắc, tin theo trung quyên Hoàng Hạo, chẳng lo việc nước, chỉ tìm hoan lạc. Bá Ước mấy phen muốn chinh phạt, chẳng thương quân sĩ. Nước sắp nguy rồi! Ta sao nhịn được?

Bèn làm một thiên Thù quốc luận, gửi cho Khương Duy. Duy bẻ niêm phong ra xem. Bài luận nói rằng:

“Có người hỏi*: “Thời xưa có chuyện yếu thắng được mạnh chăng?”. Phục Ngu Tử đáp rằng: “Có chứ”. Cao Hiền Khanh nói: “Dùng thuật gì để thắng được?”. Phục Ngu Tử đáp rằng: “Hễ nước lớn không có hiểm họa, thì thường hay kiêu căng, hễ nước nhỏ có mối lo, thì thường nghĩ việc thiện; hay kiêu căng thì ắt sinh loạn, nghĩ việc thiện thì sẽ yên trị. Đó là lẽ thường vậy. Bởi thế Chu Văn Dương nuôi dân, lấy ít nuốt nhiều; Việt Câu Tiễn dưỡng chúng, lấy yếu thắng mạnh. Là thuật đó thôi”. Hiển Khanh lại nói: “Ngày trước Sở mạnh Hán yếu, tranh chiến với nhau, không ngày nào nghỉ, rồi Hạng Vũ hẹn ước với Hán chia Hồng Câu làm ranh giới, ai nấy trở về cho dân nghỉ. Trương Lương cho rằng lòng dân đã yên, thì ắt khó lay động, đưa quân đuổi Vũ, rốt cuộc diệt họ Hạng, há có giống với việc của Văn Dương, Câu Tiễn đâu?". Phục Ngu Tử cười, nói: “Hiền Khanh chỉ biết có một, không biết được hai rồi. Ngày xưa vào khoảng Thương, Chu, vương hầu tôn quý nhiều đời, quần thần yên vị đã lâu, dân đã quen người cai trị. Gốc sâu khó nhổ, ở lâu khó dời. Vào thời buổi ấy, tuy có Hán Tổ, nhưng sao có thể chống kiếm ngồi trên yên ngựa mà lấy thiên hạ đâu? Vào lúc Tần bãi chức hầu, đặt quan thú về sau, dân mệt vì lao dịch nhà Tần, thiên hạ như đất sụp, hoặc năm này thay chúa, hoặc tháng kia đổi công*, chim kinh thú sợ, chẳng biết theo ai, thế là cường hào cùng tranh giành, sói chia hổ cắt, chụp nhanh thì được nhiều, người chậm thì bị nuốt. Nay vào lúc mới bắt đầu, hai bên đều truyền nước cho đời sau rồi, đã chẳng phải là lúc vạc sôi thời cuối Tần, mà thật là cái thế sáu nước cùng chiếm cứ, bởi thế có thể làm Văn Dương, mà khó làm Hán Tổ. Ôi dân đã mệt mỏi, ắt điềm dấy loạn sẽ sinh. Trên kiêu dưới bạo, ắt hình thể ngói lở sẽ trỗi lên. Ngạn ngữ nói: “Cầu may rủi bắn hụt mấy lần, chi bằng ngắm rồi hẵng bắn”. Bởi thế nên kẻ trí không vì lợi nhỏ mà dời ngày, không vì ý riêng mà quay gót, thời thế làm được rồi sau mới hành động, số trời đã hợp rồi sau mới cử hành. Vì vậy đội quân Thang, Vũ không cần đánh hai lần mà vẫn khắc chế được. Đấy thực là coi trọng việc dân mỏi mà cân nhắc thời cơ. Nếu cứ chăm chăm đánh dẹp, hình thế đất lở sinh ra, chẳng may gặp khó khăn, tuy có kẻ trí cũng chẳng thể bày mưu rồi. Nếu có người quyền biến kỳ lạ tung hoành, ra vào như không, đè sóng, nâng bánh, vượt lũng qua non, không cần thuyền chèo mà lượt được Mạnh Tân, thì Phục Ngu này không bì kịp vậy”.

Khương Duy đọc xong, cả giận nói:

– Đây là lời bàn của hủ nho thôi!

Thế là xé nát bài văn ấy, rồi dẫn quân Xuyên tới chiếm Trung Nguyên, hỏi Phó Thiêm rằng:

– Theo như Công tính thì có thể kéo ra đất nào?

Thiêm nói:

– Chỗ đóng lương thảo của Ngụy đều nằm ở Trường Thành. Nay hãy đi nhanh tới lấy Lạc Cốc, vượt dãy Trầm Lĩnh, đi thẳng tới lấy Trường Thành, trước tiên đốt cháy lương thảo, rồi sau đi thẳng ra Tần Xuyên. Có thể chiếm được Trung Nguyên rồi.

Duy nói:

– Kiến giải của công ngầm hợp với ta vậy.

Liền cầm quân đi thẳng tới lấy Lạc Cốc, vượt dãy Trầm Lĩnh, nhắm Trường Thành mà đi.

Đây nói, tướng quân trấn thủ Trường Thành là Tư Mã Vọng, là anh họ của Tư Mã Chiêu. Trong thành nhiều lương thực, mà ít quân mã. Vọng nghe tin quân Thục đến, vội gọi thủ tướng Vương Chân, Lý Bằng, nói:

– Nước đến đất chặn, quân đến tướng ngăn. Nay quân Thục kéo đến đông, nên dùng sách lược gì để lui chúng?

Hai người thưa rằng:

– Bọn mỗ nguyện quyết một trận tử chiến! Chúa công cần gì phải khiếp sợ quá như thế?

Thế là Tư Mã Vọng dẫn quân rời thành hai mươi dặm dựng trại. Hôm sau, quân Thục kéo tới. Vọng dẫn hai tướng ra trận. Khương Duy cưỡi ngựa ra, chỉ Vọng mà nói rằng:

– Nay Tư Mã Chiêu dời chúa tới trong quân, ắt có ý như Lý Quyết, Quách Dĩ rồi. Nay ta phụng lệnh của triều đình, tới đây hỏi tội. Ngươi nên sớm hàng. Nếu còn ngu muội, thì cả nhà sẽ bị giết sạch.

Vọng lớn tiếng mà đáp rằng:

– Các ngươi vô lễ, mấy lần xâm phạm thượng quốc, nếu chẳng sớm lui thì sẽ khiến các ngươi không còn manh giáp mà về.

Nói dứt, liền sai Vương Chân cưỡi ngựa ra. Phó Thiêm trong trận Thục ra nghênh chiến. Đánh chưa được mười hiệp, Thiêm giả vờ sơ hở. Vương Chân liền vung thương đâm tới. Phó Thiêm né ngang, rồi bắt sống Vương Chân ở trên ngựa, trở về trận mình. Lý Bằng cả giận, phóng ngựa múa đao tới cứu. Thiêm cố ý coi thường, đợi Lý Bằng tới gần, thì dốc mười phần sức, ném Chân xuống đất, rút cây roi sắt bốn cạnh cầm tay. Bằng đuổi tới, vung đao toan chém. Phó Thiêm xoay người ngoảnh lại, nhắm mặt Lý Bằng đập một roi, đánh tới nỗi con ngươi vọt ra, chết ngay dưới ngựa. Vương Chân bị quân Thục dùng loạn thương đâm chết. Khương Duy xua quân ùa lên. Tư Mã Vọng bỏ trại chạy vào thành, đóng cửa không ra. Duy hạ lệnh rằng:

– Quân sĩ hãy ngủ lại một đêm, để dưỡng nhuệ khí, ngày mai mới phải vào thành.

Bình minh hôm sau, quân Thục tranh nhau đi trước, cùng ùa tới dưới thành, dùng tên lửa, hỏa pháo bắn vào trong thành. Nhà tranh trong thành đều bị thiêu cháy. Quân Ngụy tự loạn. Duy lại sai người lấy củi chất đầy dưới thành, nhất tề phóng hỏa, tàn lửa bốc trời. Thành sắp bị hãm, quân Ngụy ở trong thành gào thét khóc rống, tiếng vang bốn phía.

Đang lúc đánh thành, đột nhiên sau lưng có tiếng hò reo vang rền. Lúc Duy quay quân lại nhìn, thì chỉ thấy quân Ngụy gióng trống, vẫy cờ, ào ào kéo tới. Duy bèn sai hậu đội chuyển thành tiền đội, tự đứng ở dưới cửa cờ để chờ. Hai quân đối trận. Trong quân Ngụy có một tiểu tượng nai nịt khắp người, vung thương phóng ngựa đi ra, tuổi chừng hơn hai mươi, mặt như dồi phấn, môi tợ thoa son, lớn tiếng kêu to rằng:

– Có nhận ra Đặng tướng quân chăng?

Duy tự nghĩ rằng:

– Đây là Đặng Ngải rồi.

Bèn vung thương, phóng ngựa tới nghênh chiến. Hai tướng phấn chấn tinh thần, đánh đến ba bốn chục hiệp, không phân thắng bại. Viên tướng ấy thương pháp chẳng có nửa chỗ sơ hở. Duy thầm nghĩ trong lòng: “Không dùng kế này, thì sao thắng được?”. Liền quay ngựa nhắm đường núi bên trái mà chạy. Viên tiểu tượng ấy giục ngựa đuổi theo. Duy gác thương sắt lại, lén lấy cung điêu lắp tên bắn ra. Viên tiểu tướng ấy tinh mắt, đã sớm trông thấy, nghe tiếng dây cung bật lên, thì liền cúi người về phía trước, né được mũi tên. Lúc Duy quay đầu lại nhìn, thì tiểu tướng đã kéo tới, vùng thương đâm ra. Duy né một cái. Mũi thương ấy sượt qua bên sườn, bị Duy kẹp chặt. Viên tiểu tượng ấy vứt thương, nhắm trận mình mà chạy. Duy than thở rằng:

– Tiếc thay! Tiếc thay!

Bèn quay ngựa đuổi theo. Đuổi tới trước cửa trận, một tướng cầm đao đi ra, nói:

– Thất phu Khương Duy! Chớ đuổi con ta! Đặng Ngải ở đây!

Duy cả kinh. Thì ra viên tiểu tướng ấy là Đặng Trung, con trai Đặng Ngải. Duy len lén khen là kỳ lạ, toan đánh Đặng Ngải, lại sợ ngựa mệt, bèn giả vờ trỏ Đặng Ngải, nói:

– Hôm nay ta đã biết cha con ngươi rồi. Ai nấy hãy thu quân. Ngày mai quyết chiến.

Ngải thấy chiến trường không tốt, bèn tùy cơ nói:

– Nếu đã như thế, thì kẻ ám toán không phải là trượng phu.

Hai quân đều lui. Đặng Ngải chiếm sông Vị Thủy dựng trại. Khương Duy chẹn hai ngọn núi đóng doanh. Đặng Ngải xem địa thế của quân Thục, rồi viết thư cho Tư Mã Vọng, nói:

“Bọn ta hãy khoan đánh, chỉ nên cố thủ. Đợi lúc quân ở Quan Trung kéo đến, quân Thục hết lương sẽ rút về thôi. Khi ấy ba mặt giáp công, chẳng đâu không thắng. Nay sai con trưởng là Đặng Trung tới giúp giữ thành”.

Một mặt sai người tới chỗ Tư Mã Chiêu cầu cứu.

Đây nói Khương Duy sai người tới trại Đặng Ngải hạ chiến thư, hẹn ngày đại chiến. Ngải giả vờ đồng ý. Đến canh năm hôm ấy, Duy sai ba quân nấu cơm, bình minh thì bày trận chờ đợi. Trong doanh của Ngải giấu cờ im trống, làm như không có một ai. Duy đợi đến chiều mới về. Hôm sau, lại sai người hạ chiến thư, trách tội sai hẹn. Ngải lấy rượu thịt đãi sứ giả, đáp rằng:

– Thân hèn hơi bệnh, làm lỡ cuộc hẹn, ngày mai sẽ hội chiến.

Hôm sau, Duy lại dẫn quân tới đánh. Ngải vẫn không ra. Cứ như thế năm, sáu lần. Phó Thiêm nói với Khương Duy rằng:

– Đây ắt là có mưu rồi, hãy nên đề phòng.

Duy nói:

– Chắc là đợi quân Quan Trung kéo tới, ba mặt giáp kích đây. Nay ta sẽ sai người đưa thư cho Tôn Lâm ở Đông Ngô, chung sức tiến đánh, chia đôi thiên hạ.

Đang định sai sứ, chợt được báo Tư Mã Chiêu đánh phá Thọ Xuân, giết Gia Cát Đản, lây tới ba họ, quân Ngô đều hàng. Chiêu thu quân về Lạc Dương, liền muốn dẫn binh tới cứu Trường Thành. Duy cả kinh nói:

– Phen này đánh Ngụy, lại thành bánh vẽ rồi! Chi bằng tạm quay về.

Chưa biết kế sách lui binh của phương Bá Ước rốt cuộc là thế nào?

225. TÔN LÂM PHẾ NGÔ CHỦ TÔN HƯU*

Đây nói Khương Duy sợ đại quân kéo đến, nên đem hết quân khí, xe cộ, quân nhu và bộ binh lui trước, rồi sau mới cho quân kỵ đoạn hậu. Tế tác báo cho Đặng Ngải. Ngải cười, nói:

– Khương Duy biết Đại tướng quân đem binh đến, bởi vậy mới lui trước. Chẳng cần truy đuổi, đuổi ắt trúng kế hắn thôi.

Bèn sai người ngầm thăm dò, trở về báo rằng:

– Quả nhiên chỗ đường hẹp ở Lạc Cốc có chất đống củi cỏ, chuẩn bị để đốt quân truy đuổi của ta.

Mọi người đều kinh hãi, bèn khen Ngải rằng:

– Tướng quân sáng suốt như thần vậy!

Bèn sai sứ bưng biểu văn tâu lên. Thế là Tư Mã Chiêu cả mừng, ban thưởng cho Đặng Ngải.

Đây nói Đại tướng quân Tôn Lâm của Đông Ngô nghe tin Toàn Đoàn, Đường Tư, Vương Tộ đã hàng Ngụy, bừng bừng cả giận, đem gia tộc của bọn họ chém hết đi. Ngô chủ Tôn Lượng thấy Lâm giết chóc quá độ, trong lòng khiếp sợ. Một hôm đi ra vườn phía tây, vì muốn ăn mơ tươi, bèn sai Hoàng môn* tới Trung Tàng* lấy mật để ăn mơ, lát sau thì đem đến. Lượng mở ra thấy trong mật có mấy viên phân chuột, bèn triệu Tàng sứ tới trách rằng:

– Ngươi thiếu nghiêm cẩn rồi*.

Tàng sứ khấu đầu tâu rằng:

– Thần niêm phong rất nghiêm cẩn, sao có phân chuột được?

Lượng nói:

– Hoàng môn có từng hỏi ngươi xin mật để ăn không?

Tàng sứ tâu rằng:

– Mấy ngày trước có xin mật mấy lần để ăn. Thần thật không dám cho.

Lượng trỏ Hoàng môn, nói:

– Đấy là do khanh làm rồi.

Hoàng môn không phục. Thị trung Câu Huyền, Trương Bân, hai người tâu rằng:

– Lời nói của Hoàng môn và Tàng sứ không giống nhau, xin giao cho Ngục sứ tra hỏi.

Lượng nói:

– Việc này dễ biết thôi mà, cần chi phải tra hỏi. Nếu phân vốn nằm trong mật, ắt trong ngoài đều ướt. Nếu mới bỏ vào mật, ắt trong khô mà ngoài ướt.

Bẻ ra, thì quả nhiên bên trong khô ráo. Hoàng môn nhận tội. Sự thông minh của Lượng đại để là như thế. Tuy là sáng suốt như nhật nguyệt, mà bị Tôn Lâm khống chế, không thể tự chủ trương. Lâm sai em là Uy Viễn tướng quân Tôn Cứ vào Thương Long túc vệ; Vũ Vệ tướng quân Tôn Ân, Thiên tướng quân Tôn Cán, Trường Thủy hiệu úy Tôn Khải chia nhau đóng đồn ở các doanh. Tôn Lâm đắp Thái phủ ở phía nam cầu Chu Tước, cáo bệnh không ra.

Đây nói Ngô chủ Tôn Lượng ngồi buồn. Có Hoàng môn Thị lang Toàn Kỷ ở bên cạnh*. Kỷ là Quốc cữu, đem lòng trung thờ Lượng. Bấy giờ Tôn Lượng khóc mà thưa rằng:

– Tôn Lâm giết bừa đại thần, nắm giữ triều cương, coi trẫm như không có. Nay chẳng mưu đồ đi, ắt thành họa về sau. Trẫm mật báo với khanh. Khanh chỉ điểm cấm quân, cùng tướng quân Lưu Thừa ai nấy chiếm giữ cửa thành. Trẫm tự đi ra giết Tôn Lâm. Việc này nhất thiết chớ cho mẹ khanh biết được. Mẹ khanh là chị của Tôn Lâm. Nếu như tiết lộ thì lỡ việc không nhỏ đâu.

Kỷ tâu rằng:

– Bệ hạ nên viết chiếu đưa cho thần. Đến lúc ra tay, thần sẽ đọc chiếu, khiến bọn thủ hạ của Lâm không dám làm bừa.

Lượng nghe theo, lập tức soạn chiếu thư đưa cho Kỷ. Kỷ nhận mật chiếu, trở về nhà nói cho cha là Toàn Thượng biết. Thượng làm Thái thường, nghe được việc ấy, bèn bảo với vợ rằng:

– Trong vòng ba ngày sẽ giết Tôn Lâm rồi.

Vợ nói

– Giết đi là phải.

Miệng tuy đồng tình, mà liền bí mật sai người cầm thư báo cho Tôn Lâm. Lâm cả giận, ngay đêm ấy gọi bốn người anh em, kiểm điểm đại quân, bao vây Đại Nội trước, rồi cũng vây chặt nhà bọn Toàn Thượng, Lưu Thừa. Đến lúc bình minh, Ngô chủ Tôn Lượng nghe thấy ngoài cũng có chiêng trống vang rền. Nội thị vào tâu rằng:

– Tôn Lâm đã dẫn quân bao vây Nội uyển.

Lượng cả giận, trỏ Toàn hậu mắng rằng:

– Cha anh của ngươi làm lỡ việc lớn của ta rồi!

Bèn rút kiếm định đi ra, nói:

– Trẫm là con đích của hoàng đế, ai dám không theo? Trẫm ở ngôi năm năm, chẳng làm hại người, có gì mà thẹn đây?

Toàn hậu cùng Thị trung cận thần và nhũ mẫu đều níu áo mà khóc, không cho Lượng ra. Tôn Lâm trước tiên đem bọn Toàn Thượng, Lưu Thừa giết đi, rồi sau mới gọi văn võ vào trong triều, hạ lệnh rằng:

– Thiếu đế hoang dâm, bị bệnh đã lâu, mê loạn vô đạo, không thể phụng thờ tông miếu, ắt phải phế đi. Văn võ các ngươi ai dám không theo, ắt là có ý phản.

Mọi người đều sợ hãi mà đáp rằng:

– Nguyện theo lệnh tướng quân.

Chợt một người bước ra, nói:

– Ngươi chẳng có tài của Y Doãn, Hoắc Quang, sao dám phế vị chúa thông minh ư?

Mọi người trông ra, thì là Thượng thư Hoàn Di. Di trỏ Tôn Lâm mà mắng lớn rằng:

– Ta thà chết, không theo lệnh của tặc thần!

Lâm cả giận, tự rút kiếm chém đi, rồi vào nội cung trỏ Ngô chủ Tôn Lượng, mắng rằng:

– Hôn quân vô đạo! Vốn đáng chém giết để tạ thiên hạ! Mà nể mặt tiên đế, phế ngươi làm Cối Kê vương. Ta tự chọn người có đức hạnh để lập lên.

Rồi nạt Trung lang Lý Túy đoạt lấy ấn thụ, sai Đặng Trình giữ lấy. Lượng khóc to mà đi. Quan liêu văn võ chẳng ai không rơi lệ. Quân dân buồn đau không dứt. Về sau sử quan có thơ than rằng:

Ngụy triều vừa thấy phế Tào Phương

Ngô quốc Tôn Lâm học Hoắc Quang

Quên cả vua cha đáng than thở

Ngũ thường dứt tuyệt, đứt Tam cương.

Bấy giờ Tôn Lượng mười bảy tuổi. Tôn Lâm sai Tổng chính Tôn Giai, Trung thư lang Đông Triều đi Hổ Lâm mời Lang Da vương Tôn Hưu làm vua. Hưu tự là Tử Liệt, là con thứ sáu của Tôn Quyền. Hưu ở Hổ Lâm* đêm mơ thấy cưỡi rồng bay lên trời, ngoảnh lại thì không thấy đuôi rồng, thất kinh tỉnh giấc. Hôm sau, Tôn Giai, Đổng Triều tới, lạy mời về kinh đô. Hưu ban đầu còn nghi hai người, rồi thấy họ nói có lý, bèn đi. Tới Khúc A, có một người già xưng là họ Can, tên Hưu, khấu đầu nói rằng:

– Việc để lâu ắt sinh biến. Thiên hạ ngóng trông*. Xin bệ hạ đi mau.

Hưu cảm ơn. Đi tới đình Bố Tắc, Tôn Ân đem xa giá tới đón. Hưu không dám ngồi xe ấy, bèn ngồi xe nhỏ mà vào. Trăm quan đón lạy ở bên đường. Hưu vội vàng xuống xe đáp lễ. Tôn Lâm đi ra, dìu đứng dậy, mời vào Đại điện, lên ngự tòa nhận ngôi thiên tử. Hưu lại ba lần nhường, mới nhận ngọc tỷ truyền quốc. Quan liêu văn võ chầu mừng xong rồi, đại xá thiên hạ, đổi thành Vĩnh An năm đầu [258], phong Tôn Lâm làm Thừa tướng, Kinh Châu mục. Các quan đều được phong thưởng. Lại phong con trai của anh mình là Tôn Hạo làm Ô Trình hầu. Một cửa nhà Lâm có năm tước hầu, đều nắm cấm quân, quyền nghiêng cả chủ, phàm có xin việc gì, cũng không dám trái. Bấy giờ Ngô chủ Tôn Hưu sợ bên trong xảy ra biến cố, mới mấy lần phong thưởng thêm cho Lâm, để yên lòng hắn.

Mùa đông, tháng mười hai, Hưu sai Tả tướng quân Trương Bố phát trâu rượu cho các nhà đại thần. Bố đưa vào phủ của Lâm trước. Lâm say mèm, thấy trâu rượu bày ở trước mặt, bèn tâm sự với Bố rằng:

– Ban đầu lúc ta mới phế Thiếu chủ, mọi người đều khuyên ta làm vua. Ta vì hắn là người hiền nên mới lập. Nếu lúc đó không có ta, thì ngươi chỉ là Lang Da vương thôi. Nay xem ta như kẻ tầm thường mà đối xử. Ta sớm muộn cũng sẽ cho ngươi thấy.

Nói rồi, buông lời hận không dứt. Bố về cung mật tâu với Tôn Hưu. Hưu cả sợ, đêm ngày không yên.

Mấy hôm sau, Tôn Lâm sai Trung thư lang Mạnh Tông, sai phát cho một vạn năm ngàn tinh binh trong doanh, ra đóng đồn ở Vũ Xương; lại đem quân khí trong vũ khí ban cho gấp bội. Khi ấy có tướng quân Ngụy Mạc, Vũ Vệ sĩ Thi Sóc, hai người bí mật tấu với Ngô chủ Tôn Hưu rằng:

– Lâm điều binh ở ngoài, quân khí trong vũ khí đều chở đi hết nhẵn. Lòng gian đã chuyển, sớm tối ắt khởi sự thôi.

Hưu cả kinh, kíp triệu Trương Bố tới bàn kế. Bố tâu rằng:

– Hãy mời lão tướng Đinh Phụng tới bàn bạc.

Hưu gọi vào nội cung, ban cho ngồi, rồi kể việc ấy. Phụng Lâu rằng:

– Bệ hạ chớ lo. Thần có một kế để trừ hại cho nước.

Hưu nói:

– Có diệu kế gì?

Phụng nói:

– Ngày mai là lễ chạp*, nên viện cớ họp quần thần, dụ Lâm tới dự tiệc. Thần tự có điều khiển. Bệ hạ hãy giáng chiếu viết tay đưa cho thần, để tiến hành động.

Hưu bèn soạn chiếu đưa cho Phụng. Phụng cùng Ngụy Mạc, Thi Sóc lo việc ở ngoài, Trương Bố lo ở bên trong.

Đêm ấy, gió to nổi lên, cát bay đá chạy, nhổ bật rễ đám cây già lên. Trời sáng mới yên. Sứ giả tới mời Tôn Lâm dự tiệc. Tôn Lâm vừa rời khỏi giường, thì đất bằng giống như nghiêng đổ, trong lòng không vui. Mười mấy người sứ giả xúm xít dẫn vào nội cung. Gia nhân ngăn lại, nói:

– Một đêm qua gió to không dứt, sáng nay lại vô cớ mà kinh hoàng ngã lăn. Hội này chẳng nên tới dự.

Ngăn cản đến ba lần. Lâm nói:

– Anh em ta cùng giữ Cấm quân, ai dám tới gần ta? Nếu có biến động, thì hãy ở trong phủ phóng hỏa làm hiệu.

Dặn xong, bèn lên xe vào nội cung. Ngô chủ Tôn Hưu vội vàng rời ngự tòa để nghênh đón, mời Lâm lên ngồi chỗ cao. Rượu được một vòng, mọi người đều kinh ngạc nói:

– Ngoài cung trông thấy lửa bốc!

Lâm toan đi ra. Hưu ngăn lại, nói:

Thừa tướng cứ ngồi yên, binh ở bên ngoài nhiều, cần chi phải sợ.

Nói chưa dứt, Tả tướng quân Trương Bố rút kiếm cầm tay, dẫn hơn ba mươi võ sĩ xông lên trên điện, mở miệng lớn tiếng nói rằng:

– Có chiếu bắt phản tặc Tôn Lâm! Mọi người hãy giải tán!

Lúc Lâm vội bỏ chạy, thì đã bị võ sĩ bắt lại. Lâm khấu đầu tâu rằng:

– Nguyện đi đày sang Giao Châu, xin trở về ruộng đồng.

Hưu nạt đi, nói:

– Sao ngươi không đày Đằng Dận, Lữ Cứ đi?

Lâm lại khóc, nói:

– Thần nguyện đày làm nô bộc trong cung.

Hưu nạt đi, nói:

– Sao ngươi không biếm truất Đằng Dận, Lữ Cứ làm quan nô vậy? Hãy lôi xuống chém đi!

Thế là Trương Bố dắt Tôn Lâm xuống phía đông điện chém đi. Kẻ theo hầu đều bị dọa chạy tan. Bố đọc chiếu rằng:

“Tội chỉ ở một mình Tôn Lâm, những người khác hãy trở về chức cũ”.

Mọi người đều lạy tạ. Bố bèn mời Hưu lên lầu Vũ Phượng. Bọn Đinh Phụng, Ngụy Mạc, Thi Sóc đều bắt anh em của Tôn Lâm đem tới. Hưu sai chém hết ở chợ. Tông đảng chết đến mấy trăm người, lây tới ba họ. Dư đảng đi theo đều được tha cả. Sai quân sĩ quật mộ Tôn Tuấn, chặt lấy đầu. Xây dựng mộ phần long trọng cho cả nhà bọn Gia Cát Khác, Đằng Dận, Lữ Cứ, để biểu dương lòng trung của họ. Những kẻ chịu tội lưu đày đều được triệu về. Sử quan có thơ than rằng:

Tôn Tuấn, Tôn Lâm chức đại thần

Ỷ quyền cậy thế hại người lương

Thế gian báo ứng làm sao trốn?

Chẳng vạ cháu con cũng vạ thân.

Thế là Ngô chủ Tôn Hưu phong thưởng cho các công thần ra sức, đưa thư báo vào Thành Đô. Hậu chủ Lưu Thiện cho sứ tới chúc mừng, tiếp đãi sứ Ngô là Tiết Hủ rồi cho về. Ngô chủ Tôn Hưu bèn hỏi Tiết Hủ rằng:

– Khanh đi Tây Thục, thấy họ được mất ra sao?

Hủ tâu rằng:

– Gần đây bọn Trung thường thị Hoàng Hạo lo việc. Công khanh nhiều kẻ a tòng theo. Chúa hôn ám mà không biết lỗi của mình. Bề tôi giữ thân để cầu khỏi chết. Vào triều của họ không nghe lời can thẳng, đi qua ruộng họ thấy dân có sắc đói. Thần nghe nói: “Én sẻ ở trên nhà, mẹ con cùng vui”, tự cho là yên vui, cột nhà bỗng cháy, mà én sẻ điềm nhiên không biết họa đã tới gần. Câu ấy là nói bọn họ chăng? Nay cảnh sắc trong Thục cũng giống như thế đó!

Hưu ngửa mặt lên trời than rằng:

– Nếu vào lúc Gia Cát Vũ hầu còn sống, sao để như thế chứ!

Lại viết quốc thư, sai người bưng tới Thành Đô, nói Tư Mã Chiêu xem Ngụy chủ Tào Mao như đứa trẻ, sớm muộn ắt có biến thôi. Khương Duy nghe được tin ấy, vui mừng bày tiệc, lại bàn việc ra quân đánh Ngụy. Chưa biết sẽ ra sao?

226. KHƯƠNG DUY ĐÁNH ĐẶNG NGẢI Ở KÌ SƠN*

Cảnh Diệu năm đầu [258] nhà Thục Hán, mùa đông, Đại tướng quân Khương Duy lại chọn Liếu Hóa, Trương Dực làm Tiên phong, Vương Hàm, Tưởng Bân làm Tả quân, Tưởng Thư, Phó Thiêm làm Hữu quân, Hồ Tể làm Hậu hợp, Duy tự nắm trung quân, cùng khởi hai mươi vạn quân Thục, lạy chào Hậu chủ, đi thẳng tới Hán Trung.

Bấy giờ Hậu chủ sủng ái cho Trung quyên Hoàng Hạo lo việc, đêm ngày ở trong cung uống rượu vui chơi. Hạo chọn mỹ nữ để mua vui. Hậu chủ vì thế mà không lo chính sự. Bấy giờ có vợ của Lưu Diễm là Hồ Thị rất có nhan sắc, nhân vào cung gặp hoàng hậu. Hoàng hậu giữ lại trong cung, một tháng mới ra. Diễm nghi vợ cùng Hậu chủ tư thông, bèn gọi năm trăm quân dưới trướng dàn hàng ở trước mặt, trói vợ mình lại, sai mỗi tên lính cầm giày đánh vào mặt nàng mấy chục lần, suýt chết rồi lại tỉnh. Về sau chuyện đó bị tố giác, Hậu chủ cả giận, sai quan hữu tỉ định tội. Họ bàn rằng: “Sĩ tốt chẳng phải kẻ để đánh vợ, mặt mũi chẳng phải chỗ chịu phạt, đáng nên vứt ở chợ”. Thế là bèn chém Lưu Diễm ở chợ. Từ đó không cho mệnh phụ vào triều.

Đây nói Khương Duy cùng Hạ Hầu Bá nắm Trung quân. Duy nói:

– Ngày trước mấy phen chưa được thành công, rất là hổ thẹn. Nay nước Ngụy bề tôi mạnh mà vua yếu, hãy thừa lúc này mưu đồ đi. Nên lấy đất nào?

Bá nói:

– Kì Sơn tuy có quân chuẩn bị, nhưng là đất dụng võ, rất đáng tiến quân. Thừa tướng sở dĩ sáu lần ra Kì Sơn là vì chỗ khác chẳng thể kéo ra thôi.

Duy nói:

– Phen này đi Kì Sơn quyết một trận đại chiến, để rõ thư hùng!

Bèn sai ba quân cùng nhắm Kì Sơn mà tiến, tới dựng trại ở cửa lũng núi.

Bấy giờ Đặng Ngải ở trong trại Kì Sơn điểm quân Lũng Hữu. Chợt ngựa lưu tinh tới, báo rằng quân Thục đang dựng ba trại ở cửa lũng. Ngải nghe tin, bèn lên chỗ cao xem xét, rồi trở về trướng, cả mừng nói:

– Không ngoài dự liệu của ta!

Vốn là Đặng Ngải đã dò xét mạch đất trước, bởi thế mới để lại đất cho quân Thục dựng trại. Ở dưới đất từ Kì Sơn tới trại Thục đã sớm đào địa đạo rồi. Đợi lúc quân Thục kéo đến, thì ra tay ở bên trong. Bấy giờ Khương Duy tới cửa lũng, chia làm ba trại. Địa đạo nằm ở trại bên trái. Đấy là trại của Vương Hàm, Tưởng Bân. Trại bên phải do Tưởng Thư, Phó Thiêm đóng đồn. Ngày vừa mới đến, mới vừa sắp đặt sừng hươu, rào trại, chưa dựng bốn cửa. Đặng Ngải ở trong trại Ngụy gọi con trai là Đặng Trung, cùng Sư Toản ai nấy dẫn một cánh quân làm quân xung kích hai bên trái phải; rồi gọi Phó tướng Trịnh Luân dẫn năm trăm quân đào hầm, vào canh hai đêm ấy, theo địa đạo đi tới doanh bên trái, từ dưới đất phía sau trướng ùa ra. Vương Hàm, Tưởng Bân dựng doanh chưa xong, sợ quân Ngụy cướp trại, không dám cởi giáp mà ngủ. Chợt nghe trong quân đại loạn, vội nhổ binh khí lên ngựa, thì quân Đặng Trung ở ngoài trại đã đánh đến, trong ngoài giáp công. Hai tướng Vương, Tưởng gắng liều chết chiến đấu mà không cự nổi, phải bỏ trại mà chạy.

Đây nói Khương Duy ở trong trướng nghe tiếng hò reo lớn ở ở trại bên trái. Chợt được báo có quân nội ứng ngoại hợp, quân Thục tan vỡ. Duy vội lên ngựa, đứng ở trước trướng trung quân, chỉ thấy quân lính náo loạn bốn mặt. Duy bèn truyền lệnh rằng:

– Hễ có ai cử động thì chém! Hễ có quân kéo đến gần trại, các ngươi chẳng cần hỏi ai, cứ lấy cung nỏ bắn đi!

Lại truyền lệnh cho doanh bên phải như thế. Quả nhiên quân Ngụy mười mấy lần xông lên đánh, đều bị bắn lui. Đánh giết cho tới tận trời sáng, quân Ngụy không dám đánh vào. Đặng Ngải thu binh về trại, bèn than rằng:

– Khương Duy rất hiểu phép Vũ hầu truyền dạy! Binh không rối loạn, khó mà lui được.

Hôm sau, Vương Hàm, Tưởng Bân thu thập tàn quân, mọc ở trước trại lớn xin tội. Duy nói:

– Chẳng phải tội của các ngươi, là vì cớ ta không hiểu rõ mạch đất thôi.

Lại phát quân mã, sai hai tướng đóng doanh xong xuôi, liền đem xác chết lấp kín địa đạo, lấy đất lấp lại; rồi sai người hạ chiến thư, chỉ thách Đặng Ngải ngày mai giao chiến. Ngải vui mừng đáp ứng.

Hôm sau, hai quân bày trận ở trước Kì Sơn. Duy dựa theo phép Bát trận của Vũ hầu, chiếu theo hình thể thiên địa, phong vấn, điểu xà, long hổ, bày bố xong xuôi, đợi Đặng Ngải cưỡi ngựa ra. Ngải thấy Duy bày Bát trận. Ngải cũng bày theo, trái phải trước sau cửa nẻo đều giống hệt. Duy cầm thương phóng ngựa kêu to rằng:

– Mời Đặng tướng quân ra nói chuyện!

Chỉ thấy cửa cờ mở ra, Đặng Ngải dừng ngựa trước trận. Duy nói:

– Ngươi học ta bày Bát trận. Ngươi có thể biến trận không?

Ngải cười, nói:

– Ngươi chỉ cho rằng trận này chỉ có thầy trò người bày được. Người thiên hạ há chẳng bày được sao? Ta đã bày được, hả lại chẳng biết phép biến trận?

Ngải liền vào trận, sai quan Chấp pháp cầm cờ vẫy bọn tả hữu, biến thành tám lần tám sáu mươi bốn cửa nẻo, Ngải lại ra trước trận, nói:

– Phép biến trận của ta thế nào?

Duy nói:

– Tuy là chẳng sai, ngươi dám cùng ta đấu Bát trận không?

Ngải nói:

– Có gì mà không dám?

Thế là hai quân y theo đội ngũ mà tiến. Ngải ở trung quân điều khiển. Ban đầu hai quân xung đột, phép biến hóa không hề sai chạy, chỉ thấy hai quân tả hữu lẫn lộn. Đột nhiên Khương Duy tới trung quân cầm cờ vẫy một cái, bèn biến thành trận Trường xà quyển địa, vây khốn Đặng Ngải ở giữa trận. Bốn phương tám hướng tiếng hò reo vang rền. Ngải không biết trận này, trong lòng cả kinh, chỉ thấy xung quanh đều là quân Thục, dần dần ép sát. Ngải dẫn các tướng xung đột mà không ra nổi, chỉ nghe đám người bên ngoài kêu rằng:

– Đặng Ngải hãy sớm hàng! Chớ có dây dưa!

Ngải ngửa mặt than dài rằng:

– Ta nhất thời tự khoe tài năng, chẳng ngờ trúng kế Khương Duy rồi!

Đột nhiên ở góc tây bắc có một đám quân đánh tới. Ngải trông thấy là quân Ngụy, bèn thừa thế đánh ra. Người cứu Đặng Ngải là Tư Mã Vọng. Đến khi cứu được Đặng Ngải ra thì chín trại Kì Sơn đều bị quân Thục đoạt mất. Ngải dẫn bại binh lui về bờ nam Vị Thủy dựng trại. Ngải bảo với Vọng rằng:

– Công làm sao biết trận pháp này mà cứu được ta?

Vọng nói:

– Ta lúc nhỏ du học ở Kinh Nam, từng làm bạn với Thôi Châu Bình, Thạch Quảng Nguyên, giảng luận về trận này. Ngày nay trận mà Khương Duy biến ra là thế trận Trường xà quyển địa đó. Nếu đánh ở chỗ khác thì không thể phá được. Ta thấy đầu nó ở tây bắc, bởi thế mới từ tây bắc đánh vào, thì tự phá thôi.

Ngải lạy tạ, nói:

– Ta tuy học được trận pháp, thực không biết cách biến ấy. Công đã biết phép này, thì hãy đoạt lại trại sách ở Kì Sơn, được chăng?

Vọng nói:

– Sở học của ta chẳng gạt nổi Khương Duy. Người này võ nghệ tinh thông hiểu sâu phép của Vũ hầu. Ngày mai ta ở trên trận cùng Duy đấu trận pháp. Ngươi hãy dẫn một cánh quân lén tập kích phía sau Kì Sơn. Hai đầu hỗn chiến, có thể đoạt lại trại cũ rồi.

Thế là sai người đưa chiến thư, thách Khương Duy ngày mai đấu trận pháp. Duy phê hồi đáp xong, bèn bảo với các tướng rằng:

– Ta nhận được một thư chép sở học của Vũ hầu. Trận này biến hóa có ba trăm sáu mươi lăm kiểu, dựa theo độ số của vòm trời, chứ chẳng có gì khác. Nay thách ta đấu trận pháp là múa rìu qua mắt thợ rồi. Bên trong chắc có mưu lừa. Các ngươi có biết chăng?

Liếu Hóa nói:

– Ngày mai trước trận sẽ lại cho chúng thấy.

Duy nói:

– Phải.

Rồi sai Trương Dực, Liếu Hóa dẫn một vạn quân đi mai phục sau núi. Hôm sau, Khương Duy dẫn hết quân của chín trại, bày bố trước Kì Sơn. Bấy giờ Đặng Ngải sai Trịnh Luân làm Tiên phong, lén dẫn một cánh quân đi tập kích sau núi.

Đây nói Tư Mã Vọng dẫn quân rời Vị Nam, đi thẳng tới trước Kì Sơn, bày thành thế trận. Vọng cưỡi ngựa ra cùng Duy nói chuyện. Duy nói:

– Ngươi thách ta đấu trận pháp. Ngươi bày đi.

Vọng liền bày thành Bát trận. Duy cười, nói:

– Đây là phép bày Bát trận của thầy ta. Nay người học trộm mà bày rồi!

Vọng nói:

– Thầy ngươi cũng học trộm của người ta thôi. Ta mới là nhận được chân truyền.

Duy hỏi rằng:

– Trận này có bao nhiêu cách biến?

Vọng cười lớn, nói:

– Ta đã bày được, há chẳng biết biến? Trận này có chín lần chín tám mươi mốt cách biến.

Duy cười thầm, nói:

– Ngươi biến thử xem.

Vọng vào trận, liền biến trận luôn mấy bận, rồi lại rời trận, nói:

– Ngươi biết phép biến của ta chăng?

Duy nói:

– Ngươi là con ếch trong đáy giếng, sao biết điều huyền diệu chứ? Trận pháp của ta dựa theo ba trăm sáu mươi lăm độ của vòm trời, có ba trăm sáu mươi lăm cách biến.

Vọng tự biết có những phép biến ấy, nhưng thực chưa từng học hết, bèn miễn cưỡng xảo biện rằng:

– Ta không tin. Ngươi thử biến xem.

Duy nói:

– Người bảo Đặng Ngải ra đây. Ta sẽ bày cho.

Vọng nói:

– Đặng tướng quân tự có mưu hay, không thích trận pháp.

Duy cười lớn, nói:

– Ngươi dụ ta bày trận ở đây, rồi sai Đặng Ngải tập kích sau núi của ta, phải không?

Vọng cả kinh, liền toan tiến quân hỗn chiến. Khương Duy dùng roi vẫy một cái. Quân ở hai cánh ùa ra trước, đánh tới nỗi quân Ngụy vứt khôi quẳng giáp, ném kích bỏ mác, thua to chạy tan. Ai nấy tự thoát thân.

Bấy giờ Đặng Ngải đốc thúc tiên phong Trịnh Luân tới tập kích sau núi. Luân vừa rẽ qua góc núi, đột nhiên một tiếng pháo nổ, trống tù vang trời. Phục binh đánh ra. Kẻ đi đầu là Đại tướng Liếu Hóa. Hai người chưa kịp nói chuyện, hai ngựa đã chạm nhau. Liếu Hóa tay vung lên, đao bổ xuống, chém Trịnh Luân rơi xuống ngựa. Đặng Ngải cả kinh, vội cho quân quay lại, thì Trương Dực dẫn một cánh quân đánh tới. Hai mặt giáp công. Quân Ngụy tan vỡ. Ngải liều mạng xông ra, mình trúng bốn mũi tên. Lúc chạy tới trại Vị Nam thì Tư Mã Vọng cũng dẫn bại binh chạy đến. Hai người bàn bạc kế lui binh địch. Vọng nói:

– Gần đây Hậu chủ Lưu Thiện sủng ái Trung quyên Hoàng Hạo, đêm ngày lấy tửu sắc làm vui. Hãy dùng kế gián điệp, khiến Lưu Thiện triệu Khương Duy về, thì vòng vây này có thể giải thôi. Ngải hỏi các mưu sĩ rằng:

– Ai có thể vào Thục kết giao với Hoàng Hạo?

Nói chưa dứt, một người ứng tiếng nói:

– Mỗ xin đi cho.

Ngải trông ra, thì là Đảng Quân người Tương Dương. Ngải cả mừng, liền sai Đảng Quân bưng vàng ngọc, báu vật đi thẳng vào Thành Đô, liên kết với Hoàng Hạo, phát tán lời đồn, nói Khương Duy oán vọng thiên tử, không lâu sẽ vứt quân đi hàng Ngụy. Thế là người Thành Đô ai cũng nói như nhau. Hoàng Hạo tấu cho Hậu chủ biết, liền sai người đêm ngày mang chiếu gọi Khương Duy về triều.

Đây nói Khương Duy thách đánh suốt mấy ngày. Đặng Ngải giữ chắc không ra. Duy trong lòng nghi lắm. Chợt sứ giả tới, gọi Duy về triều, rồi sau đó lại quân. Duy không biết có việc chi, chỉ đành trở về triều, quân theo sau lui về Hán Trung. Đặng Ngải, Tư Mã Vọng biết Khương Duy trúng kế, bèn phát quân ở Vị Nam đuổi giết phía sau. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

227. TƯ MÃ CHIÊU GIẾT CHẾT TÀO MAO

Đây nói lúc Khương Duy lên đường, dặn dò Liếu Hóa, Trương Dực rằng:

– Hai người các ngươi hãy giữ chắc trại lớn Kì Sơn, đợi sứ giả tới, rồi hãy đem quân về Hán Trung.

Liếu Hóa nói:

– Đây chắc là trúng kế gián điệp rồi. Tôn Tử nói: “Tướng ở ngoài, lệnh vua có khi không theo”. Nay tuy có chiếu, mà chưa thể đi được.

Trương Dực nói:

– Người Thục vì Đại tướng quân liền năm động binh, ai cũng có lòng oán. Lòng dân một khi sinh biến, thì sao lâu dài được? Chi bằng thừa lúc chiến thắng này, thu quân mã về, tạm dưỡng nhuệ khí, để yên lòng dân, rồi mưu đồ kế hay sau.

Hóa nói:

– Lỡ như quân Ngụy đuổi giết phía sau, thì phải làm thế nào?

Dực nói:

– Trước tiên sai các quân y theo phép tắc mà lui. Ta cùng công hai người cùng đoạn hậu, để cự quân Ngụy.

Hóa nghe theo, bèn sai đại quân lui trước. Hóa và Dực đoạn hậu.

Đây nói Đặng Ngải dẫn quân đuổi theo, chỉ thấy quân Thục ở trước mặt cờ xí chỉnh tề, người ngựa từ từ mà đi. Ngải than rằng:

– Khương Duy hiểu rất sâu binh pháp của Vũ hầu vậy!

Vì thế không dám đuổi nữa, bèn dẫn quân quay về trại Kì Sơn. Hãy nói Khương Duy tới Thành Đô, vào gặp Hậu chủ. Hậu chủ nói:

– Trẫm thấy khanh ở chốn biên cương, đã lâu không thu quân về, sợ quân sĩ nhọc mệt, bởi thế mới ban chiếu bảo khanh về triều, chứ chẳng có ý khác.

Duy nói:

– Thần đã chiếm được trại Kì Sơn, chính đang muốn lập công. Chẳng dè giữa đường phải bỏ. Đấy chắc là trúng kế Đặng Ngải rồi. Thần sẽ lại ra đánh Ngụy, khôi phục Trung Nguyên, trên báo ơn thánh chúa, dưới nối chí Vũ hầu.

Hậu chủ im lặng. Hoàng Hạo từ đấy căm hận Khương Duy. Khương Duy chỉnh đốn quân chưa xong.

Đây nói Đảng Quân về tới trại Kì Sơn, báo cáo việc ấy. Đặng Ngải bảo với Tư Mã Vọng rằng:

– Vua tôi chẳng hòa hợp, ắt sẽ có biến bên trong.

Bèn sai Đảng Quân vào Lạc Dương báo cho Tư Mã Chiêu. Chiêu cả mừng, bèn có lòng muốn mưu đồ nước Thục, bèn gọi Trung hộ quân Giả Sung tới, nói:

– Nay ta đánh Thục thì thế nào?

Sung nói:

– Chưa thể.

Chiêu nói:

– Vì sao?

Sung nói:

– Nay thiên tử nghi chúa công đã lâu rồi. Dù một sớm khinh thường rời đi cũng chưa thể đánh Thục được đâu. Năm ngoái rồng vàng hai lần hiện trong giếng Ninh Lăng. Quần thần dâng biểu chúc mừng, cho là điềm tốt. Thiên tử nói: “Chẳng phải điềm tốt đâu”. Các quan lại hỏi. Thiên tử nói: “Con rồng ấy trên không trời, dưới chẳng ở ruộng*, mà sống ở trong giếng, đấy là điềm bị nguy khốn nơi tăm tối đó”. Bèn làm một bài thơ Rồng lặn. Ý ở trong thơ rất là nghi ngờ chúa công. Bài thơ ấy rằng:

Đau thay rồng chịu khốn

Chẳng thể vọt đầm sâu

Trên chẳng bay Vân Hán

Dưới chẳng hiện trên đồng

Cuộn tròn nơi đáy giếng

Trước mặt lươn, chạch bơi

Giấu nanh, thu vuốt vảy

Thương ta cũng thế thôi.

Tư Mã Chiêu nghe xong, cả giận, bảo với tả hữu rằng:

– Người này muốn học Tào Phương ư?

Bấy giờ có hai anh em Thành Thối, Thành Tế đứng ở dưới thềm. Chiêu trỏ Giả Sung, nói:

– Nếu có sự biến, thì chỉ cậy mình người thôi.

Sung đáp rằng:

– Chúa công yên tâm, tôi tự có điều khiển.

Chiêu gọi hai người Thối, Tế, dặn dò rằng:

– Đầu của Tào Mao chỉ nằm ở trong tay anh em các ngươi thôi.

Ai nấy vâng dạ mà lui.

Bấy giờ là năm Cam Lộ thứ năm [260], mùa hạ, tháng tư, Tư Mã Chiêu đeo kiếm lên điện. Mao đưa mắt ngó. Chiêu nạt rằng:

– Nhìn ta làm gì? Mao im lìm không đáp. Quần thần đều hô lớn rằng:

– Đại tướng quân công đức cao vọi, nên làm Tấn công, gia Cửu tích.

Mao cúi đầu không nói. Chiêu lớn tiếng nói rằng:

– Cha, anh và ta, ba người đều có công đức lớn với Ngụy. Nay làm Tấn công, lẽ nào lại không cho ư?

Mao run rẩy mà nói rằng:

– Ai dám không theo chứ?

Chiêu nói:

– Bài thơ Rồng lặn đã xem ta như lươn, chạch, thì đó là lễ gì?

Mao chẳng đáp được, mồ hôi đổ như mưa. Chiêu cười nhạt, đi xuống điện. Các quan cứ coi như không. Mao trở về hậu cung, khóc rống cả đêm. Hôm sau, bèn triệu Thị trung Vương Thẩm*, Vương Kinh, Tán ký Thường thị Vương Nghiệp, bảo ba người vào hậu cung bàn kế. Mao khóc, nói:

– Tư Mã Chiêu có lòng soán nghịch. Người thiên hạ đều biết hết. Trẫm không thể ngồi đợi chịu cái nhục bị phế, bởi thế mới mời các khanh tới chung lòng đánh nó.

Vương Kinh tâu rằng:

– Không được. Ngày xưa vào thời Xuân Thu, Lỗ Chiêu công không nhịn họ Quý, mới thua chạy mất nước, bị thiên hạ chê cười. Nay trọng quyền đã quy về của họ Tư Mã, đã lâu ngày rồi. Công khanh trong ngoài cùng kẻ sĩ bốn phương không ngó ngàng tới lẽ thuận nghịch, thảy đều vì hắn mà chịu chết, chẳng phải chỉ một người đâu. Vả cấm quân của bệ hạ ít ỏi, yếu ớt, chẳng phải kẻ có thể liều mạng. Nay nếu không thể nhẫn nhịn, thì đó là muốn chữa bệnh mà bệnh lại càng thêm vậy. Nếu như bệnh nặng thêm, ắt sẽ gây họa không nhỏ rồi. Bệ hạ không nên gấp gáp.

Mao lấy trong bụng ra mảnh chiếu thư bằng vải vàng, ném xuống đất, nói:

– “Thế còn nhịn được, thì cái gì mà không nhịn nổi?”. Ý trẫm đã quyết, dù chết cũng có sợ gì? Huống hồ là lại không chết.

Thế là Tào Mao vào báo với Thái hậu. Vương Thẩm nói với Vương Nghiệp rằng:

– Việc đã gấp rồi. Bỗng không lại tự tới xin giết ba họ. Nên tới phủ của Tấn công để đầu thú, hàng miễn tội chết.

Hai người bèn bảo với Vương Kinh rằng:

– Tuy có trí tuệ, nhưng chi bằng thừa thế mà ra đầu thú, để miễn phải chết.

Kinh cả giận, nói:

– Chúa lo bề tôi nhục, là đạo lý trong thiên hạ. Sao dám vì cầu sống mà làm hại điều nhân ư? Ta nguyện xả thân để thành nhân thôi.

Vương Thẩm, Vương Nghiệp thấy Kinh không theo, vội đi báo cho Tư Mã Chiêu.

Lát sau, Ngụy chủ Tào Mao rời nội cung, sai Hộ úy Tiêu Bá tụ tập túc vệ trong điện từ già đến trẻ được hơn ba trăm người, gióng trống kéo ra. Mao chống kiếm leo lên xe, nạt tả hữu đi thẳng ra cửa khuyết phía nam. Vương Kinh mọc ở trước xe, khóc lớn mà can rằng:

– Nay bệ hạ dẫn mấy trăm người đánh Chiêu, chỉ như xua dê vào miệng cọp thôi, chỉ chết vô ích. Thần chẳng phải tiếc mạng, mà thực là vì chẳng thể làm được!

Mao nói:

– Ta đã ra quân, khanh chớ ngăn cản.

Bèn nhắm Long Môn mà đi, gặp ngay Giả Sung đội khôi mặc giáp, bên trái có Thành Thối, bên phải có Thành Tế, dẫn mấy ngàn cấm quân thiết giáp, gióng trống kéo vào. Mao chống kiếm, hét lớn rằng:

– Ta là thiên tử. Các ngươi đột nhập cung đình, muốn thí vua ư?

Bấy giờ cấm quân ai nấy ngó nhau, đều không dám hành động. Sung gọi Tế, nói:

– Tư Mã Tấn công nuôi ngươi để dùng làm việc gì? Chính vì việc hôm nay thôi. Nếu việc một khi thất bại, các nhà các ngươi đều bị diệt rồi!

Thành Tế cầm kích trên tay, ngoảnh lại bảo Giả Sung rằng:

– Nên giết ư? Hay nên trói đây?

Sung nói:

– Tư Mã công có lệnh, chỉ cần giết thôi!

Thành Tế cầm kích chạy thẳng tới trước xe. Mao hét lớn rằng:

– Thất phu sao lại vô lễ!

Nói chưa dứt, đã bị đâm một kích vào bụng, ngã lăn khỏi xe. Tế hô lớn rằng:

– Vâng lệnh Tấn công, giết tên hôn quân vô đạo!

Lại đâm thêm một kích. Mũi kích xuyên qua sau lưng. Mao chết ở bên cạnh xe. Tiêu Bá vung thương tới nghênh chiến, bị Thành Tế một kích đâm chết ở bên cạnh xe. Mọi người đều chạy trốn. Vương Kinh từ phía sau đuổi tới, mắng lớn với Giả Sung rằng:

– Nghịch tặc! Sao dám thí vua chứ!

Sung cả giận, nạt tả hữu trói lại, rồi báo cho Tư Mã Chiêu biết. Chiêu vào nội cung, thấy Mao đã chết, bèn giả vờ ra dáng cả kinh, lấy đầu đập vào xe mà khóc, sai người báo cho đại thần.

Bấy giờ Thái phó Tư Mã Phu vào nội cung, thấy thi thể của Mao, bèn ôm ngực khóc rống rằng:

– Giết bệ hạ là tội của thần!

Chiêu nói:

– Nước chẳng thể một ngày không vua.

Bèn đem thi thể của Mao dùng quan tài khâm liệm đàng hoàng, đặt ở trong thiên điện. Mao chết năm hai mươi tuổi. Chiêu bàn lập vua mới. Vương Nghiệp nói:

– Cháu của Vũ đế, con trai của Yên vương Tào Vũ hiện sống ở huyện An Thứ, phong là Thường Đạo hương cộng, có thể lập làm vua.

Chiêu nghe theo, liền phái xa giá đi nghênh đón. Chiêu họp đại thần bàn việc thí vua, chỉ có một mình Thượng thư Bộc xạ Trần Thái không đến. Chiêu sai cậu là Thượng thư Tuấn Khải đi triệu. Thái nghe tin, cả giận không nguôi. Người đời bàn rằng lấy Thái mà bì với cậu, thì nay thật cậu chẳng bằng Thái vậy. Sứ giả thúc ép, Thái bèn đeo áo tang mà vào, khóc lạy trước linh sàng. Chiêu cũng giả vờ khóc mà hỏi rằng:

– Công cho rằng việc này phải xử như thế nào?

Thái nói:

– Chỉ có chém Giả Sung mới có thể tạm tạ tội với trời đất thôi.

Chiêu trầm ngâm hồi lâu, lại hỏi rằng:

– Hãy nghĩ cách khác.

Thái nói:

– Duy chỉ có làm như thế, chứ không biết cách khác.

Chiêu nói:

– Thành Tế đại nghịch bất đạo, thí vua nhân từ, hãy lôi ra phanh thây, lây tới ba họ.

Tế mắng lớn Chiêu rằng:

– Chẳng phải là tội của ta, mà là Giả Sung truyền lệnh của ngươi, sai ta thí chúa!

Chiêu sai cắt lưỡi Tế trước. Tế đến chết mà miệng còn không chịu phục. Em là Thành Thối cũng bị chém ở chợ, lây đến cả ba họ. Về sau sử quan có thơ than rằng:

Giả dối đập đầu khóc cạnh thây

Ngang nhiên giết chúa, đổ thừa ai?

Toan tru Thành Tế, lừa thiên hạ

Thiên hạ ai ai cũng rõ thay.

Lại có thơ rằng:

Tư Mã năm xưa phái Giả Sung

Giết vua cửa khuyết áo nhuộm hồng

Liền đem Thành Tế lây ba họ

Định khiến quân dân điếc cả tai.

Tư Mã Chiêu vào tâu với Thái hậu rằng:

– Nghịch chủ Tào Mao muốn cất quân thí nương nương, giết đại thần, đã bị Thành Tế giết rồi. Thần cũng diệt tộc Thành Tế. Xin nương nương giáng chiếu để yên lòng mọi người.

Thái hậu sợ uy thế của Chiêu, theo ý mà soạn chiếu, cho chém cả nhà Vương Kinh, để vỗ về lòng Chiêu. Vương Kinh đang ở dưới sảnh Đình úy. Chợt thấy mẹ bị trói dẫn tới, Kinh dập đầu, khóc lớn, nói:

– Đứa con nhục nhã bất hiếu làm liên lụy từ mẫu rồi!

Mẹ khóc lớn, nói:

– Ai mà chẳng chết? Chỉ sợ chết không đúng chỗ thôi! Bỏ mạng thế này, có gì phải hận?

Hôm sau, cả nhà Vương Kinh đều bị áp giải ra chợ đông. Người mẹ thần sắc chẳng đổi, ngoảnh lại bảo Kinh rằng:

– Hôm nay con ta chết đúng chỗ rồi, đừng có khiếp sợ!

Bấy giờ mẹ con Vương Kinh cười lớn chịu hình. Cố lại là Hướng Hùng khóc rống không dứt. Già trẻ cả chợ chẳng ai không rơi lệ. Về sau sử quan có thơ tán mẹ con Vương Kinh rằng:

Đầu Hán người đâm cổ*

Cuối Hán có Vương Kinh

Lòng lẫm liệt chẳng khác

Chí kiên cường vẫn trong

Tiết nặng như Hoa, Thái

Mạng nhẹ tựa lông hồng

Mẹ con còn để tiếng

Trời đất mãi sánh cùng.

Đây nói Tư Mã Chiêu chém mẹ con Vương Kinh, vỗ yên lòng người xong, bấy giờ Thái phó Tư Mã Phu đem Tào Mao chôn theo lễ bậc vương. Trong vòng một tuần, Thường Đạo hương công tới. Giả Sung khuyên Tư Mã Chiêu đoạt chính thống của nước Ngụy. Chưa biết sẽ ra sao?

228. KHƯƠNG BÁ ƯỚC BỎ XE ĐẠI CHIẾN*

Đây nói Tư Mã Chiêu nhân vì Giả Sung khuyên đoạt lấy chính thống của nước Ngụy. Chiêu bảo Sung rằng:

– Xưa Văn vương ba phần thiên hạ đã có hai, mà còn phụng sự nhà Ân, bởi thế thánh nhân khen là chí đức. Ngụy Vũ đế không chịu nhận nhường ngôi từ Hán. Chứ đâu phải chỉ riêng ta chẳng chịu nhường ngôi của Ngụy đâu.

Thế là bọn Giả Sung nghe xong, đã biết Chiêu có ý để lại cho con mình là Tư Mã Viêm rồi. Ngày Giáp Dần, tháng sáu năm ấy [260], Tư Mã Chiêu lập Thường Đạo hương công Hoàng làm vua, đổi niên hiệu là Cảnh Nguyên năm đầu. Hoàng đổi tên là Hoán, tự là Cảnh Chiêu, là cháu của Vũ đế Tào Tháo, con trai Yên vương Tào Vũ. Hoán phong Chiêu làm Thừa tướng, Tấn công, ban mười vạn tiền, vạn xấp lụa. Các quan văn võ ai nấy đều được phong tặng.

Sớm đã có tế tác báo vào trong Thục. Khương Duy nghe tin Tư Mã Chiêu đã giết Tào Mao, lập Tào Hoán làm vua, bèn cả mừng, nói:

– Ngày nay ta đánh Ngụy mới có danh nghĩa rồi!

Bèn gửi quốc thư cho Ngô, bảo hỏi tội thí vua của Tư Mã Chiêu; rồi liền dâng biểu lên Hậu chủ, cất mười lăm vạn binh, mấy ngàn cỗ xe, đều đóng ván che; sai Liếu Hóa, Trương Dực làm Tiên phong. Hóa theo Tý Ngọ cốc, Dực theo Lạc Cốc, Duy theo Tà Cốc, đều kéo ra trước Kì Sơn cùng chiếm lấy. Thế là ba lộ quân cùng lên đường, đánh thẳng tới Kì Sơn.

Bấy giờ Đặng Ngải ở trong trại Kì Sơn huấn luyện người ngựa. Chợt được báo quân Thục chia ba ngả đánh tới như gió cuốn. Ngải bèn họp các tướng bàn kế. Chợt một người bước ra, nói:

– Tôi có một kế, nhưng không thể nói, xin viết ra đây, dám bảo đảm sẽ lui quân Thục.

Ngải nhìn xem, thì ra là Tham quan Vương Quán. Ngải mở kế sách ra đọc xong, cả mừng nói:

– Kế này tuy diệu, chỉ sợ gạt không nổi Khương Duy.

Quán nói:

– Nguyện liều một mạng để báo ơn Tư Mã công.

Ngải nói:

– Nếu chí nguyện của ngươi đã vững vàng, ắt sẽ thành công.

Bèn phái năm ngàn quân giao cho Vương Quán. Quán suốt đêm đi theo đường Tà Cốc tới đón đầu, thì đụng ngay thám mã tiến đội của quân Thục. Quán kêu rằng:

– Ta là hàng binh nước Ngụy, hãy báo cho chủ soái biết.

Quân do thám báo cho Khương Duy. Duy sai chặn quân lính lại, chỉ cho chủ tướng tới gặp. Quán lạy mọp dưới đất, nói:

– Mỗ là Vương Quán, cháu của Vương Kinh. Gần đây Tư Mã Chiêu thí vua, lại đem cả nhà thúc phụ ra giết sạch. Mỗ ở ngoài biên nên tránh được họa này. May gặp lúc đại tướng quân cất binh hỏi tội, nên đặc biệt dẫn năm ngàn quân bản bộ tới hàng. Nguyện làm mạt tướng nghe theo điều động, quét sạch gian đảng, trên báo ơn quốc vương, dưới rửa thù cho thúc phụ.

Duy cả mừng, bèn ban thưởng hậu hĩnh. Duy nói với Quán rằng:

– Ngươi đã thành tâm tới hàng. Ta sao lại không thành tâm đối đãi? Điều lo lắng trong quân của ta chỉ là lương thực thôi. Nay có mấy ngàn xe lương, hiện ở cửa Xuyên. Người hãy chở đến Kì Sơn. Nay ta sẽ đi lấy trại Kì Sơn.

Lòng Quán cả mừng, cho là trúng kế, vui vẻ vâng lời toan đi. Khương Duy nói:

– Ngươi đi vận lương, chẳng cần dùng năm ngàn quân. Ta đã có sẵn người đẩy xe rồi, chỉ cần theo hộ tống mà thôi. Chỉ cần dẫn ba ngàn người đi là đủ, để lại hai ngàn người dẫn đường, để đánh Kì Sơn.

Quán sợ Duy nghi ngờ, bèn dẫn ba ngàn quân đi. Duy sai Phó Thiêm dẫn hai ngàn quân Ngụy đi theo chờ dùng. Chợt được báo Hạ Hầu Bá tới. Bá can rằng:

– Đô đốc cớ sao lại tin hết vào lời Vương Quán? Ta ở Ngụy tuy chẳng hiểu rõ tường tận, mà chưa nghe nói Vương Quán là cháu Vương Kinh. Trong đó nhiều khi là dối trá, xin hãy xem xét.

Duy cười lớn, nói:

– Chẳng phải ta không biết Vương Quán. Ta đã biết hắn dối, mới cố ý chia thế quân của hắn, tương kế tựu kế mà làm.

Bá nói:

– Công nói thử xem.

Duy nói:

– Tư Mã Chiêu gian hùng hơn cả Tào Tháo, đã giết Vương Kinh, lây tới ba họ, sao chịu để cháu ruột ở miền Quan Ngoại mà nắm quân chứ? Bởi thế biết là dối trá rồi. Nay kiến giải của quốc cữu Trọng Quyền ngầm hợp với ta*.

Bấy giờ Khương Duy không ra Tà Cốc, mà sai người lén mai phục trên đường, để phòng gian tế của Vương Quán. Chẳng tới một tuần, quả nhiên quân canh đường bắt được người cầm thư hồi báo của Vương Quán cho Đặng Ngải, đem tới gặp. Duy hỏi rõ tình tiết, xét được thư riêng. Thư nói:

“Khương Duy đã giao xe lương cho tôi hộ tống, mong Đặng tướng quân tiến quân suốt đêm, ác chiến với Khương Duy. Quán theo đường nhỏ chở xe lương về trại lớn. Quân Thục sẽ tự thua thôi. Hãy hẹn xem chỗ nào, ngày nào có thể tới đón rước”.

Duy đem người đưa thư giết đi, rồi đem ý trong thư đổi thành: “Ngày mười lăm tháng tám, mong Đặng tướng quân tự dẫn đại binh, tới lũng núi Đàm Sơn ở ngoài Tà Cốc tiếp ứng xe lương thảo, hãy cùng Khương Duy giao tranh ác liệt trước, để hắn khỏi để ý chuyện bên ngoài”. Một mặt sai người giả làm quân Ngụy đi gửi mật thư; một mặt sai người đem mấy trăm xe lương hiện có, bỏ lương thực thay bằng củi cỏ, lưu huỳnh, diêm tiêu, dùng vải xanh đậy lại, sai Phó Thiêm dẫn hai ngàn quân Ngụy đầu hàng, dựng cờ hiệu vận lương. Duy cùng Bá ai nấy dẫn một cánh quân, đi tới trong lũng núi mai phục. Rồi sai Tưởng Thư ra Tà Cốc; Liếu Hóa, Trương Dực ai nấy cũng tiến quân, tới lấy Kì Sơn.

Đây nói Đặng Ngải được thư của Vương Quán, vui mừng khôn xiết, vội viết thư hồi đáp, sai người đưa thư đem về, rồi cùng Tư Mã Vọng dẫn một cánh quân, thay nhau tới ngoài cửa lũng thách đánh. Quân Thục mỗi ngày đều chống cự, chưa dám đánh thắng. Đến ngày mười lăm tháng tám, Đặng Ngải dẫn năm vạn tinh binh nhắm lũng núi Đàm Sơn mà đi, sai người từ xa xa lên chỗ cao mà dò xét, chỉ thấy vô số xe lương nối nhau không dứt, từ trong hẻm núi kéo ra. Ngải gò ngựa nhìn xem, quả nhiên đều là quân Ngụy. Phó tướng thủ hạ của Ngải nói:

– Sắc trời đã tối rồi, hãy gấp đón ra khỏi cửa lũng.

Ngải nói:

– Thế núi trước mặt khuất ánh sáng, lỡ có phục binh, thì gấp cũng chẳng lui gót được, chỉ có thể đợi ở đây thôi.

Đang nói chuyện, chợt có hai quân kỵ chạy tới, báo rằng:

– Vương tướng quân đem lương thảo vượt qua ranh giới, sau lưng có người ngựa đuổi theo, mong sớm ứng cứu!

Ngải không biết là kế, vội thúc quân tiến lên. Bấy giờ đúng lúc canh đầu, chỉ nghe phía sau núi có tiếng hò reo vang động. Trăng lên ở phía đông, sáng như ban ngày. Ngải chẳng để ý đến xe cộ, chỉ cho là Vương Quán bị đánh ở phía sau núi. Lúc chạy qua phía sau núi thì chợt được báo sau rừng cây có một đám quân dàn bày. Ngải cả kinh, chỉ thấy Phó Thiêm phóng ngựa kêu to rằng:

– Thất phu Đặng Ngải! Đã trúng kế chủ tướng ta rồi! Sao không sớm sớm xuống ngựa chịu chết?

Ngải nghe thấy, bèn quay ngựa chạy luôn. Lửa trên xe liền bốc lên. Lửa ấy chính là lửa hiệu. Quân Thục ở hai bên cùng ùa ra, đánh cho quân Ngụy tan thành bảy tám đoạn. Chỉ nghe thấy bốn bề trên núi kêu rằng:

– Bắt được Đặng Ngải thì thưởng ngàn vàng, phong Vạn Hộ hầu!

Dọa đến nỗi Đặng Ngải vứt khôi, quẳng giáp, bỏ luôn con ngựa đang cưỡi, lẫn vào trong đám quân bộ, trèo non vượt núi mà chạy trốn. Thế là Khương Duy, Hạ Hầu Bá chỉ nhắm những kẻ cưỡi ngựa dẫn đầu mà đuổi bắt, chẳng ngờ Đặng Ngải đi bộ đã chạy thoát rồi. Duy sai quân chiến thắng đi rước xe lương của Vương Quán.

Bấy giờ có quân Ngụy không về được trại Kì Sơn tới báo với Vương Quán rằng:

– Việc đã tiết lộ, thế quân đã thua, chẳng biết Đặng tướng quân tính mạng ra sao.

Quán cả kinh, sai người thám thính. Người đó trở về báo rằng ba lộ quân đang vây đánh tới đây, sau lưng lại có bụi mù bốc cao, bốn bề đều hết đường. Quán nạt tả hữu phóng hỏa đốt xe, thế là thiêu sạch các xe lương thảo. Ánh lửa bốc trời, tàn lửa mịt mù. Quán kêu to rằng:

– Việc đã gấp rồi! Ba quân các ngươi hãy liều chết chiến đấu!

Bèn cầm quân nhắm phía tây mà đánh ra. Toàn bộ xe cộ đều bị thiêu cháy. Ba lộ quân của Khương Duy đuổi theo sau lưng. Duy cứ tưởng rằng Vương Quán sẽ liều mạng xông qua để trở về nước Ngụy. Chẳng ngờ Quán đánh về đường cũ Hán Trung mà đi. Quán vì ít quân, chỉ sợ truy binh đuổi tới, bèn thiêu hủy hết đường sàn và các ải hiểm. Khương Duy không đuổi theo quân Ngụy nữa, mà sợ Hán Trung có sơ sẩy, bèn cầm quân đi suốt đêm theo đường nhỏ tới đuổi giết Vương Quán. Quán bị quân Thục đánh gấp bốn mặt, bèn nhảy xuống sông Hắc Long Giang mà chết. Số quân còn lại đều bị Khương Duy chôn hết.

Duy dẫu là thắng được Đặng Ngải, nhưng mất đi quá nhiều lương thảo, lại bị hủy đường sàn. Duy bèn trở về Hán Trung. Đặng Ngải dẫn bại binh trốn về trại Kì Sơn, dâng biểu xin tội, tự biếm chức mình. Bấy giờ Tư Mã Chiêu thấy Đặng Ngải vốn có công lớn, không nỡ biếm chức, mà còn ban thưởng hậu. Ngải đem tiền của được ban chia cấp cho người nhà các tướng sĩ bị hại. Chiêu sợ quân Thục lại kéo ra, bèn thêm năm vạn binh cho Ngải phòng thủ. Khương Duy suốt ngày đêm tu sửa đường sàn, lại bàn việc ra quân. Chưa biết thắng bại sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

229. KHƯƠNG BÁ ƯỚC ĐẠI CHIẾN THAO DƯƠNG*

Đây nói năm Cảnh Diệu thứ năm [262] nhà Thục Hán, mùa đông, tháng mười, Đại tướng quân Khương Duy sai người suốt ngày đêm tu sửa đường sàn, cho xe cộ lớn nhỏ vận chuyển quân lương, lại điều phải thuyền bè trên sông ở Hán Trung. Những thứ cần dùng đều đã chuẩn bị đầy đủ. Duy bèn dâng biểu tâu lên Hậu chủ, nói:

“Thần mấy lần ra đánh, mà chưa thành công lớn, nhưng cũng hơi lay động tim mật người nước Ngụy. Nay dưỡng quân đã lâu ngày, không đánh ắt suy, suy ắt thành bệnh. Huống hồ nay quân lính đều mong lấy cái chết báo đền, tướng cũng sẵn lòng liều mạng. Nếu thần không thắng, thì đáng chịu tội chết”.

Bấy giờ Hậu chủ say mê tửu sắc, không thể quyết đoán. Tiều Chu rời ban tâu rằng:

– Thần ban đêm xem thiên văn, thấy khoảng trời của Tây Thục tướng tinh mờ chứ không sáng. Nay Đại tướng quân lại muốn xuất quân, lần đi này rất là bất lợi. Bệ hạ hãy giáng chiếu ngăn lại. Hậu chủ nói:

– Hãy đợi xem chuyến đi này thế nào. Nếu quả có sơ sẩy thì nên ngăn cản ngay.

Tiều Chu lại ba lần khuyên can. Hậu chủ không nghe. Chu trở về nhà, than thở không thôi. Con trai Chu hỏi rằng:

– Phụ thân có việc gì chăng?

Chu nói:

– Quân vương chìm trong tửu sắc, chẳng lo triều chính. Bề tôi mạnh muốn dựng danh tiếng, tổn hao quân mã bừa bãi. Họa của Tây Thục sắp đến gần rồi!

Người con ấy thưa rằng:

– Phụ thân đã biết trước như thế, sao chẳng đầu hàng Ngụy đi?

Chu nạt đi, nói:

– Ta nhận lệnh gửi con côi của tiên đế, sao nỡ làm việc bất trung bất nghĩa chứ!

Bèn cáo bệnh không ra.

Đây nói Khương Duy sắp lên đường, bèn hỏi Liếu Hóa rằng:

– Nay ta xuất quân, thề sẽ khôi phục Trung Nguyên, nên lấy xứ nào trước?

Hóa nói:

– Đại tướng quân nhiều năm chinh phạt, quân dân không yên. Lại thêm Ngụy có Đặng Ngải, túc trí đa mưu, chẳng phải hạng tầm thường. Tướng quân khiên cưỡng muốn làm việc khó khăn. Đấy là việc mà Hóa chưa dám quyết.

Duy bỗng dưng cả giận, nói:

– Ngày trước Thừa tướng sáu lần ra Kì Sơn, cũng là vì nước. Nay ta tám lần đánh Ngụy, chẳng phải vì một mình ta. Nay ta bàn lấy Thao Dương* trước. Nếu có ai nghịch ý ta thì chém!

Bèn để Liếu Hóa giữ Hán Trung, tự cùng các tướng dẫn hai mươi vạn quân, đi thẳng ra lấy Thao Dương.

Sớm đã có người ở cửa Xuyên báo vào trại Kì Sơn. Bấy giờ Đặng Ngải đang cùng Tư Mã Vọng bàn việc quân, nghe được tin ấy, bèn sai người đi do thám. Người ấy trở về báo rằng:

– Quân Thục thảy đều ra theo hướng Thao Dương.

Tư Mã Vọng nói:

– Khương Duy lắm kế. Lẽ nào là giả vờ lấy Thao Dương, mà thực ra là lấy Kim Sơn không?

Đặng Ngải nói:

– Nay Khương Duy quả thực là ra Thao Dương đó.

Vọng nói:

– Công làm sao biết được?

Ngải nói:

– Ngày trước Khương Duy mấy lần kéo ra chỗ đất có lương thực của ta. Nay Thao Dương không có lương, Duy ắt đoán rằng ta chỉ giữ Kì Sơn, không giữ Thao Dương, bởi thế mới ra lấy Thao Dương. Cách Thao Dương hai mươi lăm dặm có thành nhỏ Hầu Hà*. Đấy là con đường yết hầu của Thao Dương. Công hãy dẫn một cánh quân mai phục ở Thao Dương, giấu cờ im trống, mở toang bốn cửa, rồi làm như thế, như thế. Ta sẽ liền dẫn một cánh quân phục ở Hầu Hà, ắt bắt được Khương Duy, Hạ Hầu Bá thôi.

Hai người ai nấy dẫn quân đi mai phục.

Đây nói Khương Duy cùng Hạ Hầu Bá nhắm Thao Dương tiến quân. Bá hỏi Duy rằng:

– Nay tướng quân chiếm cái thành trống không có lương thực, có dùng làm chi?

Duy nói:

– Năm lần bảy lượt ra quân, đều lấy đất có lương thực, chiếm chỗ dễ chiến đấu. Người Ngụy đã đoán được ý ta rồi. Ta đoán Thao Dương là thành trống. Người Ngụy không có chuẩn bị. Nay gióng một hồi trống mà chiếm lấy, đấy là đánh chỗ không phòng bị. Nếu chiếm được Thao Dương, hào sâu lũy cao, trước tiên chuyển lương thực ở Hán Trung chứa ở trong đó, rồi sau bên ngoài liên kết với Khương Hồ, chuyển vận bằng đường thủy, bộ, để làm kế lâu dài. Phen này không thắng thì thật là đáng thẹn.

Bá nói:

– Lời bàn ấy thật kỳ diệu. Tôi nên làm tiền bộ, công làm hậu ứng.

Thế là Hạ Hầu Bá dẫn một cánh quân đi trước, tới lấy Thao Dương, thấy trên thành chẳng có một lá cờ nào, bốn cửa mở toang. Bá nghi hoặc trong lòng, chưa dám vào thành, bèn ngoảnh đầu bảo các tướng rằng:

– Đấy lẽ nào là kế ư?

Phó tướng đáp rằng:

– Mắt nhìn thì thấy là thành trống, chỉ có một ít dân chúng. Chắc là nghe quân của Đại tướng quân kéo tới, nên đã bỏ thành chạy trốn hết rồi.

Bá cả mừng nói:

– Đây là thành trống rồi!

Bèn đi đầu đánh vào. Vừa tới bên mé úng thành, đột nhiên một tiếng pháo nổ, trên thành trống, tù cùng nổi, cờ xí dựng lên. Đáng thương Hạ Hầu Bá cùng năm trăm quân thảy đều chết dưới chân thành. Trên mình loạn tên cắm đầy như củi. Số quân Thục còn lại đều tan vỡ. Tư Mã Vọng ở trong thành xua hết quân mã, từ ba cửa đông, tây, bắc đánh qua. Quân Thục thua to chạy trốn. Quân tiếp ứng của Khương Duy từ sau lưng kéo đến, đánh lui Tư Mã Vọng, tới dựng trại ở bên cạnh thành.

Canh hai đêm ấy, Đặng Ngải từ trong thành Hầu Hà lén dẫn một cánh quân lẻn vào trong trại Thục. Quân Thục đại loạn. Duy cấm chỉ cũng không được. Trên thành gõ thanh la, gióng trống vang trời. Tư Mã Vọng dẫn quân đánh ra. Hai mặt giáp công, quân Thục thua to chạy trốn. Duy tả xung hữu đột, liều chết chiến đấu mới thoát được, lui hơn hai mươi dặm, thu nhặt bại binh, dựng trại xong xuôi. Quân Thục nghe tin Hạ Hầu Bá tử trận, trong lòng dao động. Duy muốn lui cũng không được, bèn nói với các tướng rằng:

– Thắng bại là chuyện thường của nhà binh, nay tuy hao quân chết tướng, nhưng chẳng đáng lo. Nếu có ai nói tới chuyện lui thì chém ngay!

Trương Dực dâng lời rằng:

– Quân Ngụy đều ở chỗ này, Kì Sơn ắt sẽ trống rỗng. Tướng quân hãy chỉnh đốn quân, cùng Đặng Ngải giao tranh, tiến đánh Thao Dương, Hầu Hà. Mỗ dẫn một cánh quân lấy Kì Sơn. Lấy được chín trại Kì Sơn rồi, sẽ liền xua quân hướng về Trường An, khiến Đặng Ngải không chạy kịp.

Duy nghe theo, liền sai Trương Dực dẫn hậu quân đi lấy Kì Sơn. Hôm sau, Duy dẫn quân tới Hầu Hà thách Đặng Ngải ra đánh. Ngải dẫn một cánh quân ra nghênh chiến. Hai quân đối trận. Hai người giao tranh hơn mấy chục hiệp, không phân thắng bại. Ai nấy trở về trận mình, thu quân lui đi.

Hôm sau, Khương Duy lại dẫn quân tới thách đánh. Đặng Ngải án binh không ra. Thách thức liền ba ngày, Khương Duy sai quân nhục mạ. Đặng Ngải ở trong thành Hầu Hà ngẫm nghĩ rằng: “Người Thục bị ta đánh thua to một trận, mà cứ điềm nhiên không lui, ngược lại tới thách đánh liền mấy ngày, ắt là chia quân đi tập kích trại Kì Sơn rồi. Tướng soái giữ trại quân ít mà kém trí, ắt là thua thôi. Ta nên tự đi cứu”. Bèn gọi con trai là Đặng Trung, dặn dò rằng:

– Ngươi nên hết lòng giữ lấy chỗ này, cứ mặc chúng thách đánh, nhất thiết chớ có khinh thường xông ra. Đêm nay ta sẽ dẫn quân đi ứng cứu Kì Sơn.

Canh hai đêm ấy, Khương Duy đang ở trong trại bàn kế, chợt nghe được ngoài trại có tiếng hò reo rền đất, trống, tù vang trời. Có người báo Đặng Ngải dẫn ba ngàn tinh binh đánh đêm. Các tướng toan ra, Duy ngăn lại, nói:

– Chớ có vọng động!

Hãy nói Đặng Ngải dẫn quân tới trước trại Thục dò xét một vòng, rồi thừa thế đi cứu Kì Sơn. Đặng Trung vào thành. Bấy giờ Khương Duy gọi các tướng, nói:

– Đặng Ngải giả vờ làm như sẽ đánh đêm, ắt là đã đi cứu trại Kì Sơn rồi.

Bèn gọi Phó Thiêm, dặn dò rằng:

– Ngươi giữ trại này, chớ khinh thường đối địch.

Thế là Khương Duy cũng dẫn ba ngàn quân tới giúp Trương Dục.

Dực đang dẫn quân tới đánh Kì Sơn. Tướng soái giữ trại ít, mà quân lại thiếu, cầm cự không nổi. Xem chừng sắp bị phá, chợt quân của Đặng Ngải tới, xông giết một trận. Quân Thục thua to. Trương Dực bị chặn ở bên này núi, đường về bị chặn mất. Đang lúc hoang mang, chợt nghe được tiếng hò reo vang rền, trống, tù cùng thổi. Chỉ thấy quân Ngụy lớp lớp bị đánh dạt lui. Tả hữu báo rằng:

– Đại tướng quân Khương Bá Ước đã đánh tới!

Dực cả mừng, xua quân tiếp ứng. Hai mặt giáp công. Đặng Ngải thua mất một trận, vội lui lên trại Kì Sơn không ra. Khương Duy sai quân Thục vây đánh bốn mặt.

Đây nói Hậu chủ ở Thành Đô, tin theo lời Hoàng Hạo, lại đắm chìm tửu sắc, đêm ngày yến tiệc, chẳng lo triều chính. Quan viên trong ngoài thảy đều kéo về dưới cửa của Hoàng Hạo. Bấy giờ Hữu tướng quân Diêm Vũ thân chẳng hề có một tấc công, chỉ vì cậy dựa Hoàng Hạo mà được chức cao. Vũ nghe tin Khương Duy bị nguy khốn, bèn bảo Hạo tới tâu với Hậu chủ rằng:

– Nay Khương Duy nhiều lần chiến đấu mà không có công, hãy sai Diêm Vũ thay thế.

Hậu chủ chuẩn y lời ấy, vội sai sứ bưng chiếu, gọi Khương Duy thu quân về triều. Duy đang ở Kì Sơn đánh phá trại sách. Chợt một ngày nhận liền ba đạo chiếu, gọi Duy đem quân về triều. Duy chỉ đành tuân lệnh, trước tiên sai quân Thao Dương lui, rồi sau đó Duy cùng Trương Dực cũng từ từ rút đi. Một đêm nọ, Ngải chỉ nghe thấy tiếng trống, tù vang trời, chẳng biết là ý gì. Đến lúc bình minh chỉ còn trại trống. Có người báo quân Thục đã lui cả. Ngải nghi là có kế, không dám truy kích.

Khương Duy đi thẳng tới Hán Trung, cho người ngựa nghỉ ngơi, tự cùng sứ giả vào Thành Đô gặp Hậu chủ. Hậu chủ suốt mười ngày không lên triều. Duy trong lòng nghi hoặc. Hôm ấy, Duy đi tới cửa Đông Hoa, trông thấy Bí thư lang Khích Chính. Duy hỏi rằng:

– Thiên tử gọi Duy thu quân. Công có biết không?

Chính cười, nói:

– Đại tướng quân sao không tự hiểu? Hoàng Hạo muốn cùng Diêm Vũ lập công, nên tấu với triều đình, ban chiếu gọi về. Nay nghe nói Đặng Ngải giỏi dùng binh, vì thế mới giấu chuyện này đi.

Duy cả giận, đi thẳng vào cung để giết Hoàng Hạo. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

230. KHƯƠNG DUY TRÁNH HỌA LẬP ĐỒN ĐIỀN*

Thế là Khích Chính thấy Khương Duy muốn giết Hoàng Hạo, vội ngăn lại, nói:

– Đại tướng quân ở ngôi cực phẩm, thừa kế chức của Vũ hầu, cớ sao lại vội vã? Vạn nhất nếu thiên tử không dung tha, ắt thành phản thần thôi.

Duy cảm tạ, nói:

– Tiên sinh dạy bảo phải lắm.

Bèn cùng nhau trở về. Hôm sau, Hậu chủ cùng Hoàng Hạo ở hậu viên tiệc tùng. Duy dẫn mấy người đi thẳng vào. Sớm đã có người báo cho Hoàng Hạo biết. Hạo vội trốn ở bên cạnh hòn non bộ bên hồ. Duy tới dưới đình, lạy Hậu chủ, khóc lóc mà tâu rằng:

– Thần vây khốn Đặng Ngải ở Kì Sơn. Bệ hạ giáng liền ba tờ chiếu, triệu thần về triều, chưa rõ thánh ý ra sao?

Hậu chủ im lìm không nói. Duy lại tâu rằng:

– Hoàng Hạo gian xảo chuyên quyền, là Thập thường thị thời Linh đế đó. Bệ hạ xa thì hãy soi gương Triệu Cao, gần thì nên ngẫm đến chuyện Trương Nhượng. Bệ hạ hãy sớm đem người này giết đi, thì thiên hạ tự nhiên sẽ thanh bình. Trung Nguyên mới có thể khôi phục được.

Hậu chủ cười, nói:

– Hoàng Hạo là một bề tôi nhỏ chạy việc thôi, dẫu có chuyên quyền thì cũng làm được gì? Ngày trước Đổng Doãn thường nghiến răng hận Hạo, trẫm thường thấy quái lạ. Khanh cần gì phải để ý?

Duy dập đầu tâu rằng:

– Ngày nay bệ hạ không giết Hoàng Hạo, thì họa chẳng còn xa.

Hậu chủ nói:

– “Yêu thì muốn cho sống, ghét thì muốn cho chết”. Sao khanh không dung nổi một đứa hoạn quan vậy?

Hậu chủ bèn sai cận thị tới bên cạnh hòn non bộ bên hồ, gọi Hoàng Hạo ra tới dưới đình, sai lạy Khương Duy mà nhận tội. Hạo khóc, lạy Duy, nói:

– Mỗ sớm tối chạy vạy hầu thánh thượng mà thôi, chứ chẳng hề dám xâm phạm tới việc nước. Minh công chớ nghe lời dối trá của người ngoài, mà toan giết mỗ. Xin minh công thương cho.

Thế là Hoàng Hạo dập đầu khóc lóc. Duy xấu hổ đi ra, tới gặp Khích Chính, kể hết việc ấy. Chính nói:

– Họa của tướng quân chẳng ở xa rồi. Nếu tướng quân gặp nguy, thì nước nhà cũng bị diệt theo!

Duy nói:

– Tiên sinh có kế sách gì có thể giữ nước, yên thân chăng?

Chính nói:

– Ở gần Lũng Tây có một chỗ có thể đi, tên là Đạp* Trung. Đất ở đấy rất là màu mỡ. Túc hạ sao không học theo kế đồn điền của Vũ hầu? Hãy tâu cho thiên tử biết, rồi đi tới Đạp Trung làm đồn điền. Một là có được lúa mạch để giúp lương thực cho quân. Hai là có thể mưu đồ hết các quận ở Lũng Hữu. Ba là nước Ngụy không dám nhìn thẳng về Hán Trung. Bốn là tướng quân nắm giữ binh quyền ở ngoài, người ta chẳng dám mưu hại. Năm là, đủ để tránh được họa loạn. Đấy là phép giữ nước, yên thân. Hãy sớm làm đi.

Duy cả mừng, bèn rời chiếu cảm tạ, nói:

– Lời tiên sinh thật là vàng ngọc.

Hôm sau, Khương Duy tâu với Hậu chủ, xin ra Đạp Trung làm đồn điền, học theo việc của Vũ hầu. Hậu chủ nghe theo. Duy bèn trở về Hán Trung, họp các tướng, nói:

– Ta mấy lần ra quân, mà vì lương thực không đủ, chưa thể thành công. Nay ta cầm tám vạn quân, đi Đạp Trung trồng lúa mạch, để làm đồn điền, rồi sau mưu đồ tiến thủ. Bởi vì các ngươi đi đánh lâu ngày khó nhọc, giữ ải khổ sở, chi bằng lui quân tới lũng núi, lùi giữ hai thành ở Hán Trung. Quân Ngụy ngàn dặm chở lương, lặn lội núi non, tự nhiên sẽ mệt mỏi, mệt mỏi ắt tự lui thôi. Ta sẽ liền dẫn quân đánh từ phía sau, chẳng đâu không thắng.

Bèn sai Hồ Tế đóng đồn ở thành Hán Thọ, Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Ban giữ Hán Thành, Tưởng Thư, Phó Thiêm cùng giữ cửa ải. Duy sai phái xong xuôi, tự dẫn tám vạn quân, tới Đạp Trung trồng lúa mạch, để làm kế lâu dài.

Đây nói Đặng Ngải nghe tin Khương Duy ở Đạp Trung làm đồn điền, dựng hơn bốn mươi doanh trại trên đường, liên lạc không dứt, như thế trường xà. Ngải bèn sai tế tác đem hình thể vẽ thành bản đồ, rồi viết một tờ biểu, vào Lạc Dương tâu với Ngụy chủ Tào Hoán. Tấn công Tư Mã Chiêu trông thấy, cả giận nói:

– Khương Duy chín lần xâm phạm Trung Nguyên, chẳng thể quét sạch, thì trở thành họa trong tim bụng ta rồi.

Giả Sung nói:

– Khương Duy lãnh hội rất sâu những gì Vũ hầu truyền dạy, gấp cũng khó lui. Nên được một tướng trí dũng, để ám sát người này, thì mới khỏi phải mệt nhọc động quân.

Chiêu nói:

– Phải. Ta cũng biết như thế. Chỉ hiềm không được người như vậy, bởi thế mới chưa được thỏa ý.

Tòng sự Trung lang Tuân Úc* ứng tiếng nói rằng:

– Minh công làm chúa tể của thiên hạ, nên trượng nghĩa để đánh kẻ vô đạo. Nay Thục chủ Lưu Thiện đắm chìm trong tửu sắc, để cho Hoàng Hạo chuyên chính. Đại thần thảy đều có ý muốn loạn. Nay Khương Duy làm đồn điền ở Đạp Trung là cũng vì vậy đó. Nếu sai đại tướng tới đánh đi, thì chẳng đâu không thắng. Hà cớ phải nhờ thích khách để trừ hại? Chẳng phải là điều nên làm với bốn biển đâu.

Chiêu cả mừng, nói:

– Lời ấy thật rất hay. Ta muốn đánh Thục. Ai có thể làm tướng?

Tuân Úc tiến cử rằng:

– Đặng Ngải là hiền tài ở đời, nếu được thêm Chung Hội làm phó tướng, thì việc lớn có thể thành rồi.

Chiêu cả mừng, nói:

– Lời này chính hợp ý ta.

Bèn triệu Chung Hội vào, mà nói rằng:

– Ta muốn sai người làm đại tướng, đi đánh Đông Ngô, có được chăng?

Hội đáp rằng:

– Chúa công vốn không phải có ý đánh Ngô, mà thực là muốn đánh Thục.

Chiêu cười, nói:

– Thầy thực đã biết được lòng ta rồi. Nếu đã cao minh như thế, có chịu ra sức không?

Hội nói:

– Mỗ đoán chúa công muốn đi đánh Thục, nên đã vẽ bản đồ rồi đây.

Chiêu mở ra xem, chỉ thấy phương pháp đánh Thục: chỗ nào đóng doanh dựng trại, chỗ nào dồn lương chứa cỏ, từ đâu mà tiến, theo đâu mà lui, việc gì cũng có phép tắc. Chiêu xem xong, cả mừng nói:

– Thật là lương tướng! Hãy cùng Đặng Ngải lấy Xuyên, được chăng?

Hội nói:

– Nguyện dốc cạn trung thành để báo chúa công. Chỉ hiềm Thục Xuyên nhiều đường, chẳng thể một ngả mà tiến. Nên cùng Đặng Ngải chia đường tiến lên thì mới được.

Chiêu bèn bái Chung Hội là Trấn Tây tướng quân, Giả tiết, Đô đốc người ngựa ở Quan Trung, điều động các xứ Thanh, Từ, Duyện, Dự, Kinh, Dương. Chiêu lập tức sai người cầm cờ tiết, sai Đặng Ngải làm Chinh Tây tướng quân, Đô đốc Quan Ngoại, Lũng Thượng, sai hẹn kỳ đánh Thục.

Hôm sau, Tư Mã Chiêu lên triều bàn bạc việc ấy. Quan liêu văn võ ai nấy ngó nhau. Người người đều tái mặt, thảy đều không ưng đánh Thục. Chợt một người bước ra, nói:

– Khương Duy chín lần xâm phạm Trung Nguyên, làm hao tổn rất nhiều quân Ngụy. Nay chỉ phòng thủ mà còn không tự bảo toàn, huống hồ là đi sâu vào chốn núi sông nguy hiểm ở Xuyên, mà tự chuốc họa loạn ư? Nhất thiết không thể làm!

Chiêu trông ra, thì là Tiền quân Đặng Đôn. Chiêu bừng bừng nổi giận, nói:

– Ta vì nước nhà mà trừ hại, đang muốn cất đội quân nhân nghĩa, đánh tên chúa vô đạo. Ngươi sao dám nghịch lại ý ta? Bèn nạt võ sĩ dắt ra chém đi. Lát sau, đã trình thủ cấp Đặng Đôn ở dưới thềm. Các quan tái mặt. Chiêu nói:

– Văn võ các người chớ có kinh hoàng ngờ sợ. Ta từ lúc chinh đông xong xuôi đến nay, đã nghỉ ngơi sáu năm, dạy quân chế giáp đều đã đầy đủ, muốn đánh Ngô, Thục lâu rồi. Ngày nay bàn tính, thì đất Ngô rộng rãi, lại thêm thấp ẩm, đánh cũng hơi khó. Chi bằng bình định Thục trước. Đến ba năm sau, sẽ thừa thế ở thượng lưu, thủy lục cùng tiến. Đấy là đạo diệt Quắc lấy Ngu đó. Ta đoán tướng sĩ Tây Thục giữ Thành Đô có tám chín vạn, giữ biên cảnh không quá bốn năm vạn. Khương Duy ở đồn điền có không quá sáu bảy vạn. Nay ta đã sai Đặng Ngải dẫn hơn mười vạn quân Quan Ngoại, Lũng Hữu, đánh Khương Duy ở Đạp Trung, khiến Khương Duy chẳng thể để ý tới phía đông, rồi sai Chung Hội dẫn hai, ba chục vạn tinh binh Quan Trung, kéo thẳng tới ba chỗ đường trống rỗng ở Lạc Cốc, để tập kích Hán Trung. Nay Thục chủ Lưu Thiện hôn ám, thành ở biên cương bị phá ở bên ngoài, sĩ dân ở bên trong sẽ chấn động. Sự diệt vong của chúng có thể biết được rồi.

Mọi người nói:

– Phải.

Đây nói Chung Hội nhận chức Trấn Tây tướng quân xong, bèn cất quân đánh Thục. Hội sợ tiết lộ cơ mưu, liền lấy danh nghĩa là đánh Ngô, bèn sai năm xứ Thanh, Duyện, Dự, Kinh, Dương chế tạo chiến thuyền; lại sai Đường Tư tới các châu Đăng, Lai ở ven biển tụ tập thuyền biển. Tư Mã Chiêu không hiểu ý, bèn triệu Chung Hội, hỏi rằng:

– Thầy theo đường bộ lấy Xuyên, còn chế tạo thuyền làm chi?

Hội nói:

– Nếu Thục nghe ta cho đại quân tiến đánh, ắt cầu cứu với Đông Ngô. Bởi thế mới phô trương thanh thế trước, làm vẻ như đánh Ngô. Ngô ắt không dám hành động bừa bãi. Trong vòng một năm, Thục đã bị phá, thuyền đã chế xong, rồi đánh Ngô thì có gì không thuận lợi?

Chiêu cả mừng, bèn chọn ngày ra quân. Bấy giờ là năm Cảnh Nguyên thứ tư [263], mùa thu, tháng bảy, ngày mồng ba, Chung Hội ra quân. Tư Mã Chiêu tiễn ra ngoài thành mười dặm mới quay về. Tây tào duyện Thiệu Đễ nói:

– Xin cho lui tả hữu, cả gan nói một lời.

Chiêu bèn cho tả hữu lui ra. Đễ nói:

– Nay chúa công sai Chung Hội dẫn mười vạn quân đánh Thục, kẻ ngu này đoán rằng Hội chí lớn tâm cao, nếu chuyên nắm quyền một mình, sợ có chỗ không phải. Sao không sai người cùng nhận chức ấy?

Chiêu cười lớn, nói:

– Ta há chẳng biết sao?

Đễ nói:

– Chúa công đã biết, sao còn cho у nắm quyền một mình mà không nghi?

Tư Mã Chiêu nói ra mấy câu, để giải mối nghi ngờ trong lòng Đễ. Chưa biết lời ấy ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

HẾT QUYỂN XXIII

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XXIV

Tấn Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện.

Hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ.

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa QUYỂN XXIV

231. Chung Hội, Đặng Ngải lấy Hán Trung.

232. Khương Duy đại chiến cửa Kiếm Môn.

233. Đặng Ngải đục núi tập kích Xuyên.

234. Gia Cát Chiêm đại chiến Đặng Ngải.

235. Thục Hậu chủ xe quan tài ra hàng.

236. Đặng Ngải, Chung Hội đại tranh công.

237, Khương Duy một kế hại ba hiền.

238. Tư Mã lại đoạt đài Thụ Thiện.

239. Dương Hỗ lâm bệnh tiến Đỗ Dự.

240. Vương Tuấn dùng kế lấy thành Thạch Đầu.

231. CHUNG HỘI, ĐẶNG NGẢI LẤY HÁN TRUNG

Đây nói Tư Mã Chiêu bảo với Tây tào duyện Thiệu Đễ rằng:

– Gia Cát Vũ hầu sáu lần ra Kì Sơn, làm chết rất nhiều tướng sĩ của ta. Khương Duy chín lần xâm phạm Trung Nguyên, khiến trăm họ của ta không yên, tướng sĩ khiếp sợ. Ta thấy kế sách của Chung Hội, chính hợp với lòng dạ ta. Ngày nay đánh Thục, như trở bàn tay thôi. Ý của bọn người các ngươi thảy đều nói Thục chưa thể đánh được. Lòng người bèn khiếp sợ. Lòng người khiếp ắt trí dũng cạn kiệt, nếu sai miễn cưỡng đi đánh, ắt là chỉ có đường thua thôi. Nay mọi người đều có lòng khiếp sợ, chỉ có một mình Chung Hội dựng sách lược đánh Thục, đấy là lòng không khiếp sợ. Bởi thế sai hắn đánh Thục, thì Thục ắt diệt thôi. Sau khi diệt Thục, kẻ đầu hàng chẳng ai không phải người Thục. Phàm “tướng của đám bại quân, không thể nói là dũng; đại phu mất nước, chẳng thể mưu đồ giữ gìn”*, bởi vì cớ đã nát tim vỡ mật rồi. Nếu Thục một khi bị phá, lòng dân sợ hãi, không dám phản nữa. Tướng sĩ ai nấy đều nghĩ đến trở về, ai chịu thuận theo y? Nếu có lòng khác, là tự chuốc tội diệt tộc. Lời này, ắt chỉ có ta với ngươi biết thôi. Nhất thiết không thể tiết lộ đâu.

Thiệu Đễ lạy, nói:

– Thật là kiến giải cao minh, xa rộng vậy.

Đây nói Chung Hội dựng trại xong xuôi, lên trướng đại hội các tướng tới nghe lệnh. Bấy giờ có Giám quân Vệ Quán, Hộ quân Hồ Liệt, bọn đại tướng Điền Tục, Bàng Hội, Điền Chương, Viên Tĩnh*, Khâu Kiện, Hạ Hầu Hàm, Vương Mai, Hoàng Phủ Khải, Câu An, tướng thủ hạ hơn tám mươi viên. Hội nói:

– Ắt cần một đại tướng làm Tiên phong, gặp núi mở đường, gặp nước bắc cầu. Ai dám đảm đương?

Một người ứng tiếng nói rằng:

– Mỗ nguyện đi.

Hội trông ra, thì là con của hổ tướng Hứa Trữ là Hứa Nghi. Mọi người đều nói:

– Nếu không có người này thì chẳng ai có thể làm tiên phong.

Hội gọi Hứa Nghi, nói:

– Ngươi là tướng mình hổ tay vượn. Cha con đều có danh. Nay các tướng cũng tiến cử ngươi. Ngươi hãy đeo ấn tiên phong, dẫn năm ngàn người ngựa, một ngàn quân bộ, đi thẳng tới lấy Hán Trung. Quân chia làm ba đường. Người hãy nắm một đường ra Tà Cốc, tả quân ra Lạc Cốc, hữu quân ra Tý Ngọ Cốc. Đấy thảy đều là đất núi hiểm gập ghềnh. Nay ngươi nên sai quân lấp bằng đường sá, tu sửa cầu ván, xẻ núi phá đá, chớ để trở ngại. Quân lính có ai sai phạm, phải y theo quân pháp.

Hứa Nghi nhận lệnh, dẫn quân tiến lên. Chung Hội theo sau, dẫn theo hơn mười vạn người, đêm ngày khởi hành.

Đây nói Đặng Ngải ở Lũng Tây, đã nhận được chiếu phạt Thục, bèn một mặt sai Tư Mã Vọng đi ngăn chặn người Khương Hồ; lại sai Thứ sử Ung Châu là Gia Cát Tự, Thái thú Thiên Thủy là Vương Kì, Thái thú Lũng Tây là phiên Hoằng, Thái thú Kim Thành là Dương Hân, ai nấy dẫn quân bản bộ kéo tới nghe lệnh. Đến khi quân mã đã họp như mây, Đặng Ngải đêm mơ thấy một giấc mộng; mộng thấy trèo lên một ngọn núi cao, nhìn về Hán Trung, chợt dưới chân bỗng phun ra một dòng suối, thế nước bắn vọt lên. Lát sau kinh hoàng tỉnh dậy, mồ hôi đổ khắp người, bèn ngồi đợi trời sáng, rồi gọi Điễn Lỗ hộ vệ Hoãn Thiệu* để hỏi. Thiệu vốn hiểu rõ Chu Dịch. Thiệu vào trường lạy xong, Ngải nói hết việc ấy. Thiệu đáp rằng:

– Xét Chu Dịch nói rằng: “Trên núi có nước là Kiển”. Quẻ Kiển là “lợi tây nam, bất lợi đông bắc”. Khổng Tử nói: “Kiển lợi ở tây nam, đi thì có công; bất lợi ở đông bắc, con đường ấy là đường cùng”. Tướng quân đi chuyến này tất nhiên khắc chế được Thục, lập thành đại công thôi, chỉ đáng tiếc là quẻ Kiển cản trở, không thể về được.

Ngải nghe tin, bỗng thấy không vui*. Buổi chiều hôm ấy, hịch văn của Chung Hội đến nơi, sai Ngải cất quân, ngăn trở Khương Duy, cùng hẹn ước đi lấy Hán Trung. Ngải bèn sai Ung Châu thứ sử Gia Cát Tự dẫn một vạn năm ngàn binh, cắt đứt đường về của Khương Duy trước, rồi sau đó sai Thái thú Thiên Thủy là Vương Kì dẫn một vạn năm ngàn người, theo mé trái đánh Đạp Trung; sai Thái thú Lũng Tây là Khiên Hoằng dẫn một vạn năm ngàn quân, theo mé phải đánh Đạp Trung; lại sai Thái thú Kim Thành là Dương Hân dẫn một vạn năm ngàn quân kéo tới Cam Tùng*, đánh phía sau lưng Khương Duy. Ngải tự dẫn ba vạn quân đi tiếp ứng.

Đây nói lúc Chung Hội ra quân. Trăm quan tiễn ra ngoài thành, cờ xí che trời, khải giáp như sương, người khỏe ngựa mạnh, oai phong lẫm liệt. Dân chúng chẳng ai không khen ngợi, chỉ có Tướng quốc Tham quan là Lưu Thực cười ruồi không dứt. Thái úy Vương Tường thấy Thực cười nhạt, bèn ngồi trên ngựa, nắm tay y mà hỏi rằng:

– Hai người Chung, Đặng đi chuyến này có thể bình Thục không?

Thực nói:

– Phá Thục là tất nhiên rồi. Chỉ sợ họ đều không về được kinh đô thôi.

Vương Tường hỏi duyên cớ. Lưu Thực chỉ cười mà không đáp. Tường cho là lời nói ngông cuồng, bèn không hỏi nữa, chỉ nâng chén tiễn Chung Hội.

Sớm đã có tế tác vào Đạp Trung báo cho Khương Duy biết. Duy liền viết biểu tấu với Hậu chủ rằng:

“Xin giáng chiếu, sai Tả Xa Kỵ tướng quân Trương Dực lĩnh binh gìn giữ cửa ải Dương An; Hữu Xa Kỵ tướng quân Liếu Hóa lĩnh binh gìn giữ cầu Âm Bình. Hai chỗ ấy rất là quan trọng. Nếu mất hai xứ đó, thì chẳng bảo vệ nổi Hán Trung. Lại vào Ngô cầu cứu. Thần tự cầm quân Đạp Trung chống cự một mặt”.

Tờ biểu đưa đến Thành Đô, bấy giờ là năm Cảnh Diệu thứ năm [263] của Hậu chủ, lại đổi thành Viêm Hưng năm đầu. Hậu chủ xem biểu xong rồi, kinh hoàng ngã lăn ra đất, đến nửa ngày mới tỉnh, bèn triệu Hoàng Hạo tới hỏi rằng:

– Nay nước Ngụy sai Chung Hội, Đặng Ngải cất đại quân chia đường kéo tới, phải làm sao đây?

Hạo tâu rằng:

– Đấy là Khương Duy muốn lập công, bởi thế mới dâng biểu ấy. Bệ hạ yên tâm, chớ sinh ngờ sợ. Thần nghe nói trong thành có một soái bà*, thờ cúng một vị thần có thể biết được cát hung. Có thể triệu tới hỏi.

Hậu chủ làm theo lời ấy, bày hương, hoa, giấy, nến, đồ tế, lễ vật ở hậu điện, sai Hoàng Hạo dùng xe nhỏ mời vào trong cung, cho ngồi ở trên long sàng. Hậu chủ đốt hương bái lạy, thưa việc ấy. Soái bà đột nhiên xõa tóc, đi chân không, lên trên điện nhảy nhót đến trăm, ngàn lượt, múa may lòng vòng trên án. Hạo nói:

– Đây là thần đã giáng xuống rồi. Bệ hạ hãy cho lui tả hữu, tự mình cầu đảo đi.

Hậu chủ cho thị thần ở bên tả hữu lui hết, rồi vái lạy, cầu khấn. Soái bà kêu to rằng:

– Ta là thổ thần Tây Xuyên. Bệ hạ không vui hưởng thái bình, sao lại cầu hỏi việc khác? Nước Ngụy mấy năm sau nữa cũng sẽ quy về với bệ hạ thôi, chứ sao dám dòm ngó trong Thục chứ? Bệ hạ nhất thiết chớ có nghi ngờ.

Nói dứt, hôn mê ngã lăn ra đất, đến nửa ngày mới tỉnh. Hậu chủ vì thế mà cả mừng, không tin từ biểu của Khương Duy, thưởng cho soái bà một trăm lượng vàng, trăm xấp gấm, các thứ vật báu bằng trân châu. Soái bà nhận xong bèn rời nội cung. Hậu chủ mỗi ngày đều ở trong cung yến tiệc tìm vui. Bấy giờ Khương Duy mấy lần dâng biểu văn báo gấp, đều bị Hoàng Hạo giấu đi, vì thế mà làm lỡ việc lớn.

Trước nói đại quân của Chung Hội nối nhau nhắm Hán Trung mà tiến. Tiền quân Tiên phong Hứa Nghi muốn lập công đầu, nhắm hướng tây kéo vào trước. Đi tới cửa đường Nam Trịnh, có một ngọn núi, tên là cửa quan Nam Trịnh, tức là Hán Trung rồi. Nghi ngoảnh đầu bảo các tướng rằng:

– Chẳng cần biết trên cửa quan có bao nhiêu người ngựa, chỉ phi tới đoạt lấy là được.

Tướng giữ cửa quan là Lư Tốn chỉ có một đám quân trấn giữ. Trước cửa quan có một cây cầu gỗ. Dưới cầu là khe nước lớn. Hôm ấy nghe tin quân Ngụy cùng xông tới cướp cửa quan, Tốn vội sai quân sĩ trang bị liên nỏ do Vũ hầu để lại. Nỏ ấy một lần bắn mười mũi tên. Đến lúc chuẩn bị vừa xong, quân của Hứa Nghi cùng ùa đến cướp cửa quan. Đột nhiên có tiếng mõ nổi lên, tên, đá như mưa. Lúc Nghi vội lui, thì sớm đã có mấy chục quân kỵ bị bắn ngã. Quân Ngụy thua to. Nghi trở về báo với Chung Hội. Hội không tin, tự cầm hơn trăm quân kỵ giáp sĩ dưới trướng, đi tới xem xét. Quả nhiên tên nỏ nhất tề bắn xuống. Hội quay ngựa chạy ngay. Lư Tốn ở trên cửa quan dẫn năm trăm quân đánh xuống. Hội vỗ ngựa chạy qua cầu. Đất ở trên cầu lún xuống, chôn mất chân ngựa, suýt chút nữa là lăn xuống ngựa. Ngựa không nhấc chân lên được. Lúc Hội đi bộ, chạy xuống cầu thì Lư Tốn đã đuổi tới, đâm ra một thương. Tuấn Khải ở trong quân Ngụy xoay người lại, một tên bắn Lư Tốn rơi xuống ngựa. Chung Hội hô to rằng:

– Hãy thừa thế cướp cửa quan!

Bấy giờ có năm trăm quân Thục ở trước cửa quan, vì thế người trên cửa quan không dám bắn tên, bị Chung Hội đánh tan, cướp mất cửa ải trên núi. Hội liên tiến cử Tuấn Khải làm Hộ quân, đem toàn bộ yên cương, áo giáp của mình ban cho Khải. Hội gọi Hứa Nghi tới dưới trướng, trách rằng:

– Ngươi là tiên phong. Ta đã nhiều lần hạ lệnh, sai gặp núi mở đường, gặp nước dựng cầu, chỉ chuyên lòng sửa sang cầu cống đường sá cho quân ta đi. Ta vừa mới đến trên cầu, đã bị lún chân ngựa, suýt nữa là rơi xuống khe. Nếu không có Tuấn Khải, ta đã bị người Thục giết rồi. Ngươi đã trái quân lệnh.

Bèn nạt võ sĩ đem chém đi. Các tướng khóc, thưa rằng:

– Cha hắn có công với triều đình, danh nặng với đời, mong Đô đốc tha cho. Đợi sau khi tiến tới Cam Tùng đánh Khương Duy, nếu có công thì chuộc tội, không có công thì hẵng giết.

Hội cả giận, nói:

– Ta nếu phạm tội trong tay Tư Mã công, há có được tha thứ chăng?

Bèn sai chém đầu thị chúng. Các tướng chẳng ai không khiếp hãi. Hội hạ lệnh thúc quân đánh vào. Lòng người rốt cuộc trở nên không yên.

Bấy giờ tướng Thục là Vương Hàm giữ Lạc Thành, Tưởng Ban giữ Hán Thành, thấy quân Ngụy thế mạnh, không dám ra đánh, bèn đóng cửa tự giữ. Mỗi thành chỉ có năm ngàn người ngựa. Hội sai Tiền quân Lý Phụ vây Lạc Thành, Hộ quân Tuấn Khải vây Hán Thành. Hội điều động xong, bèn bảo với các tướng rằng:

– Binh quý thần tốc, không thể dừng lại chút nào.

Lập tức dẫn quân tới lấy cửa quan Dương An. Tướng giữ cửa là Tưởng Thư, Phó Thiêm bàn bạc kế sách. Thư nói:

– Gần đây nghe nói hơn hai mươi vạn quân Ngụy kéo tới, thế không chống nổi, chỉ bằng cứ giữ là thượng sách. Thiêm nói:

– Không nên. Quân Ngụy từ xa tới, ắt là mệt mỏi, tuy nhiều cũng có ích gì. Bọn ta nếu không xuống cửa quan giao chiến, thì hai thành Hán, Lạc tiêu rồi.

Tưởng Thư trầm ngâm chưa quyết. Chợt được báo đại đội quân Ngụy đã tới trước cửa quan. Hai người Tưởng, Phó lên ngựa ra xem. Chung Hội vung roi kêu to rằng:

– Nay ta thống lĩnh mười vạn người đến đây, nếu sớm sớm ra hàng, thì ai nấy sẽ được chiếu theo phẩm cấp mà thăng thưởng. Nếu chấp mê không hàng, ta đánh phá quan ải, thì ngọc đá đều bị thiêu cháy!

Phó Thiêm cả giận, sai Tưởng Thư giữ cửa quan. Thiêm tự dẫn ba ngàn quân đánh xuống dưới ải. Chung Hội liền chạy. Quân Ngụy lui cả. Thiêm thừa thế đuổi theo. Quân Ngụy lại hợp lại. Lúc Thiêm muốn lui lên cửa quan, thì trên ải đã dựng lên có hiệu nhà Ngụy, không để cho tới gần. Chỉ thấy Tưởng Thư kêu to rằng:

– Ta đã hàng Ngụy rồi! Ngươi hãy theo ta đầu hàng! Thiêm bừng bừng cả giận, lớn tiếng mắng rằng:

– Tên giặc quên ơn bỏ nghĩa! Có mặt mũi nào để nhìn người trong thiên hạ đây?

Trên cửa quan tên đá như mưa, Thiêm quay người chạy trở lại. Bốn bề quân Ngụy ùa đến. Chưa biết tính mạng Phó Thiêm sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

232. KHƯƠNG DUY ĐẠI CHIẾN ẢI KIẾM MÔN

Đây nói Phó Thiêm bị quân Ngụy vây ở giữa trận, tả xung hữu đột, qua lại tử chiến, không thể thoát được. Quân Thục dẫn theo mười phần đã tổn thương hết tám chín. Thiêm bèn ngửa mặt lên trời cầu khấn Tiên chủ, rằng:

– Thần đã kiệt sức rồi, nguyện làm con quỷ nước Thục!

Nói dứt, lại vỗ ngựa xông lên đánh. Quân Ngụy bốn mặt công kích, chỉ kêu Phó Thiêm hãy sớm hàng. Thiêm càng thêm phẫn nộ, phấn chấn tinh thần, nhắm bên ngoài mà đánh ra, trên mình bị mấy vết thương, máu thấm bào, giáp, ngồi trên ngựa mà ngã lăn ra. Thiêm tự cắt cổ chết. Những người còn lại đều đầu hàng.

Thế là Chung Hội chiếm được ải Dương An. Trong cửa quan chứa rất nhiều lương thảo, quân khí. Hội trông thấy thì vui mừng lắm, bèn khao ba quân. Đêm ấy, quân Ngụy ngủ trong thành Dương An. Chợt nghe phía tây nam có tiếng hò reo vang dội. Hội vội vàng rời trướng nhìn xem, chẳng hề thấy động tĩnh gì. Đêm ấy quân không dám ngủ. Đến trời sáng cũng không có việc chi. Hội trong lòng nghi lắm, cả một ngày không dám động binh. Đêm ấy, ba quân không dám cởi giáp. Đến lúc canh ba, phía tây nam lại có tiếng hò reo nổi lên. Hội cả kinh, sai người đi dò thám. Người ấy trở về báo rằng:

– Đã do thám xa hơn mười dặm, chẳng hề có một ai.

Suốt năm ba đêm đều hò reo như thế mà không dứt. Đêm ấy, tiếng hò reo lại nổi lên ở phía tây nam. Chung Hội ngờ sợ không yên, hôm sau bèn tự dẫn mấy trăm quân kỵ, nai nịt đầy đủ, nhắm phía tây nam mà đi tuần. Đi tới một ngọn núi, chỉ thấy sát khí bốc lên bốn bề. Mây sầu tụ họp, mù che đỉnh núi. Hội gò ngựa ngoảnh lại bảo quan Hướng đạo rằng:

– Đây là núi nào thế?

Quan Hướng đạo nói:

– Đây là núi Định Quân. Ngày trước Hạ Hầu Uyên chết ở chỗ này.

Hội nghe như vậy, chợt thấy không vui, bèn gò ngựa quay về. Vừa rẽ qua dốc núi, chợt thấy gió to nổi lên, sau lưng có mấy ngàn quân kỵ xông ra, theo gió mà đánh tới. Hội cả kinh, dẫn quân kỵ phóng ngựa mà chạy. Các tướng rơi xuống ngựa chẳng biết bao nhiêu mà kể. Đến khi bỏ chạy tới ải Dương An thì không hề mất một người một ngựa nào, chỉ té bị thương mặt mũi, rơi mất mũ khôi. Thảy đều nói:

– Chỉ thấy người ngựa trong đám mây mù đánh tới. Đến lúc tới gần, thì không làm bị thương. Chỉ là một cơn gió lốc thôi.

Hội hỏi hàng tướng Tưởng Thư rằng:

– Núi Định Quân có miếu thần không?

Thư nói:

– Chẳng hề có miếu thần, chỉ có mộ của Gia Cát Vũ hầu thôi.

Hội kinh ngạc, nói:

– Ắt là Vũ hầu hiển thánh rồi. Ta nên tự mình đến tế.

Hôm sau, Chung Hội chuẩn bị lễ tế, mổ Thái lao, tự tới trước phần mộ của Vũ hầu lạy, tế. Bài văn rằng:

“Ôi, Đại Ngụy năm Cảnh Nguyên thứ tư [263], mùa thu, tháng tám, Trấn Tân tướng quân Chung Hội bày lễ tế với cố Hán Thừa tướng, Gia Cát Trung Vũ hầu rằng:

Ôi, để vương truyền đời chừ, có thịnh có suy

Được căn võ phụ giúp chừ, có yên có nguy

Trước tiên sinh ẩn cư chừ, lánh đời giấu tiếng

Gặp Chiêu Liệt thăm ba lần chừ, muốn bình tứ Di

Chịu gửi con của tiên đế chừ, đến chết mới thôi

Ra Kì Sơn mà diễu võ chừ, quỷ thần khôn biết

Đóng hùng sư nơi Ngũ Trượng chừ, sao dài chợt rơi

Đó là ý trời đã dứt họ Lưu chừ, số trời khó đổi

Nay Hậu chủ đắm chìm nơi tửu sắc chừ, triều cương đã phế

Thật xã tắc suy sụp chừ, trăng tròn thì khuyết

Thiên tử sai ta làm đại tướng chừ, giữ dân gìn nước

Tiên sinh lòng dạ soi sáng chừ, quyết chẳng dám lay

Kính giãi bày trước mộ chừ, nguyện ngài nghe thấy

Ba quân sợ mà ngưỡng mộ thánh đức chừ, chẳng ai không bi thương

Xin dừng thần oai nơi mây gió chừ, để phò thiên mệnh

Làm trong sạch khí nơi non núi chừ, để thuận thiên thời

Ô hô! Xin hưởng!”.

Chung Hội cúng tế xong, gió to tự dứt, mây sầu tứ tán. Đột nhiên gió mát ào ào, mưa phùn lất phất. Gió mưa một trận, sắc trời trong sáng. Quân Ngụy cả mừng, thảy đều vứt giáp bỏ khôi, lạy tạ về doanh.

Đêm ấy, Chung Hội ở trong trướng mọp trên án mà ngủ. Đột nhiên sát khí bốc lên, chỉ thấy một người quạt lông khăn lượt, áo hạc màu đen, giày tía đai đen, mặt như viên ngọc, môi tợ thoa son, mày tụ vẻ đẹp núi sông, bụng chứa cơ mưu trời đất, mình cao tám thước, phiêu dật như thần tiên trên đời. Người này đi bộ lên trướng. Hội đứng dậy nghênh đón, nói:

– Công là ai vậy?

Người ấy nói:

– Sớm nay được tướng quân ngó đến, tôi có một lời muốn thưa. Tuy là vận Hán đã suy, mệnh trời như thế. Nhưng sinh linh hai Xuyên lo sợ đao binh, gan mật lầy đất, thực là đáng thương. Sau khi người vào cõi, không thể bừa bãi giết hại sinh linh, phải nên nghiêm ngặt cấm chế.

Nói dứt, liền phất tay áo mà đi. Hội muốn đuổi theo hỏi, bỗng giẫm lên khoảng không, kinh hoàng tỉnh dậy, thì ra chỉ là một giấc mơ. Bèn gọi các tướng vào để hỏi, thì mới biết là Vũ hầu hiển linh*. Thế là Chung Hội truyền lệnh, sai Tiền quân dựng cờ trắng, trên viết bốn chữ “giữ nước yên dân”; phàm hễ đi qua chỗ nào, mà có ai bừa bãi giết một người thì phải đền mạng. Nhờ đó dân ở Hán Trung đều rời thành đón lạy. Hội vỗ về nhân dân, khao thưởng ba quân. Từ đó hễ đến xứ nào, quân dân cũng được yên vui, chẳng xâm phạm một mảy may.

Đây nói Khương Duy ở Đạp Trung, nghe tin quân Ngụy kéo đến đông, bèn đêm ngày báo cho Liếu Hóa, Trương Dực, Đổng Quyết, sai cầm quân đi tiếp ứng. Duy chia quân, dàn tướng để đợi. Chợt được báo quân Ngụy đến rồi. Duy dẫn quân đón đánh. Đại tướng dẫn đầu trong trận Ngụy là Thiên Thủy thái thú Vương Kì. Kì cưỡi ngựa ra, mắng lớn rằng:

– Nay đại quân ta có trăm vạn, thượng tướng ngàn viên, chia hai mươi đường mà tiến, đã tới Thành Đô. Ngươi là tên thất phu không ngay thẳng, chẳng nghĩ đến việc đầu hàng cho sớm, mà còn tự chống cự, muốn đợi bêu đầu sao?

Duy cả giận, vùng thương giục ngựa, chạy thẳng tới bắt Vương Kì. Hai người đánh chưa được ba hiệp. Vương Kì thua to mà chạy. Khương Duy xua quân đuổi giết. Đuổi được hai mươi dặm thì thấy chiêng trống cùng nổi, một toán người ngựa dàn ra, trên cờ viết lớn chữ Thái thú Lũng Tây Khiên Hoằng. Duy cười, nói:

– Hạng thất phu này chẳng phải địch thủ của ta!

Bèn thúc quân đuổi theo. Lại đuổi tới mười dặm, có tiếng trống vang rền, một toán quân chặn mất đường đi, trên cờ viết to sáu chữ Chinh Tây tướng quân Đặng Ngải. Hai quân hỗn chiến. Quân Thục người mỏi ngựa mệt, miễn cưỡng cùng quân khỏe mạnh giao chiến, uy phong đã giảm. Duy phấn chấn tinh thần, cùng Ngải đánh hơn mười hiệp, không phân thắng bại. Phía sau có tiếng thanh la và trống vang lên, lúc Duy vội lui về, thì Hậu quân báo rằng:

– Các trại ở Cam Tùng đã bị Thái thú Kim Thành là Dương Hân thiêu hủy, rồi dẫn quân đánh tới đây.

Duy sai phó tướng và dựng cờ hiệu của mình, cầm cự với Đặng Ngải. Duy tự dẫn Hậu quân tới cứu Cam Tùng. Tàn lửa chưa tắt, gặp ngay Dương Hân. Hân không dám giao chiến, nhắm đường núi mà chạy. Duy đuổi theo phía sau. Gần tới dưới vách đá, trên vách gỗ, đá như mưa. Duy không tiến được. Đến khi về tới nửa đường, quân Thục đã bị Đặng Ngải đánh bại. Đại quân cùng quay lại cả, vây khốn Khương Duy. Duy dẫn bọn quân kỵ đánh ra vòng vây, chạy về trại lớn phòng thủ, để đợi cứu binh. Chợt ngựa lưu tinh tới báo rằng:

– Chung Hội đã phá ải Dương An. Thủ tướng là Tưởng Thư đã đầu hàng, Phó Thiêm chết trận. Hán Trung đã thuộc về Ngụy rồi. Tướng giữ Lạc Thành là Vương Hàm, tướng giữ Hán Thành là Tưởng Ban biết Hán Trung đã mất, cũng mở cửa ra hàng. Hồ Tế chống cự không lại, đã trốn về Thành Đô cầu cứu rồi.

Duy cả kinh, liền truyền lệnh nhổ trại rút đi. Đêm ấy quân kéo đến cửa Cường Xuyên. Trước mặt có một đội quân dàn bày. Tướng Ngụy đi đầu là Thái thú Kim Thành Dương Hân. Duy cả giận, phóng ngựa tới giao chiến. Chưa được một hiệp, Dương Hân thua chạy. Duy giương cung bắn, phóng liền ba mũi tên mà không trúng. Duy càng giận, tự bẻ gãy cung, cầm thương đuổi theo. Chiến mã vấp chân trước, quẳng Duy lăn xuống đất. Dương Hân gò ngựa quay lại, tới giết Khương Duy. Duy nhoài người dậy, một thương đâm ra, trúng ngay bụng của Hân. Quân Ngụy sau lưng nhào tới, cứu Hân đem đi. Duy cưỡi con ngựa của tùy tùng, toan truy đuổi. Chợt được báo quân của Đặng Ngải từ mặt sau kéo đến. Duy đầu đuôi chẳng thể ngó tới nhau, bèn thu quân đi đoạt lại Hán Trung. Thám mã từ xa báo rằng:

– Thứ sử Ung Châu là Gia Cát Tự đã cắt đứt đường về.

Duy bèn chiếm cứ chỗ núi hiểm dựng trại. Quân Ngụy đóng đồn ở đầu cầu Âm Bình. Duy hết đường tiến lui, than dài rằng:

– Trời diệt ta rồi!

Phó tướng Ninh Tùy nói:

– Quân Ngụy tuy cắt đứt đầu cầu Âm Bình, nhưng Ung Châu tất nhiên sẽ ít quân. Nếu tướng quân theo Khổng Hàm Cốc*, đi thẳng lấy Ung Châu, Gia Cát Tự ắt sẽ đưa quân ở Âm Bình về cứu Ung Châu. Tướng quân liền dẫn quân về, vượt qua đầu cầu, chạy như bay tới Kiếm Quan phòng thủ, ắt Hán Trung có thể lấy lại rồi.

Duy nghe theo, liền phát binh vào lũng núi Khổng Hàm, giả vờ lấy Ung Châu. Tế tác báo cho Gia Cát Tự. Tự cả kinh, nói:

– Ung Châu là đất do ta phòng thủ, nếu lỡ có sơ sót, triều đình ắt sẽ hỏi tội.

Bèn kíp gọi đại quân theo đường phía nam đi cứu Ung Châu, chỉ để một ít quân lại giữ đầu cầu. Khương Duy vào đường phía bắc, đi chừng ba mươi dặm, đoán rằng quân Ngụy đã khởi hành, bèn đưa quân quay lại. Hậu đội chuyển thành Tiền đội, đi thẳng tới đầu cầu. Quả nhiên đại đội quân Ngụy đã đi. Chỉ có một ít quân giữ cầu, bị Duy một trận là đánh tan, đốt cháy hết trại sách. Gia Cát Tự nghe tin đầu cầu có lửa bốc, lúc dẫn quân quay lại thì Khương Duy đã đi qua được nửa ngày, vì thế mà không dám đuổi theo.

Đây nói Khương Duy dẫn quân đi qua đầu cầu. Đang lúc hành quân thì một cánh quân kéo tới trước mặt, ấy là Tả tướng quân Trương Dực. Duy hỏi thăm. Dực nói:

– Hoàng Hạo tin nghe lời bà đồng, không chịu phát binh. Dực nghe nói Hán Trung đã nguy, tự cất quân kéo lại đây, thì ải Dương An đã bị Chung Hội chiếm lấy rồi. Nay nghe tin tướng quân bị nguy khốn, đặc biệt tới giải cứu.

Bèn họp quân một chỗ, đi tới ải Bạch Thủy. Lại có một cánh quân tới, là Hữu tướng quân Liếu Hóa, cũng nói việc của Hoàng Hạo, rồi cùng họp quân lại một chỗ. Hóa nói:

– Nay mặt tây có địch, đường lương thực không thông, chi bằng lui về giữ Kiếm Các, rồi mưu đồ kế hay sau.

Duy chần chừ không quyết. Chợt được báo Chung Hội, Đặng Ngải chia quân hơn mười đường đánh tới. Duy muốn cùng Dực, Hóa chia quân đón đánh. Hóa nói:

– Bạch Thủy đất hẹp, đường nhiều, chẳng phải là chỗ tranh chiến, chi bằng tạm lui về cứu Kiếm Các mới phải. Nếu Kiếm Các một khi đã mất, thì cùng đường rồi.

Duy nghe theo, bèn dẫn quân đi về hướng Kiếm Các. Trước cửa quan có một hồi trống dậy, tiếng hò reo nổi lên, cờ xí dựng đứng, đại quân xông ra, đội ngũ chỉnh tề, khí giới sáng lóa, người mạnh ngựa khỏe. Chưa biết là quân ở xứ nào? Hồi sau sẽ liền thấy rõ.

233. ĐẶNG NGẢI ĐỤC NÚI TẬP KÍCH XUYÊN

Đây nói Phụ Quốc đại tướng quân Đổng Quyết nghe quân Ngụy chia hơn mười đường kéo vào cõi, vội dẫn hai vạn quân tới giữ Kiếm Các. Chỉ thấy bụi mù bốc lên, hướng tới trước cửa quan, nghĩ chắc là quân Ngụy. Đợi lúc sắp đến gần, một hồi trống hiệu nổi lên, quân mai phục kéo ra cả, chiếm lấy cửa ải, Quyết tự đi tới tiền quân nhìn xem, thì ra là Khương Duy, Liếu Hóa, Trương Dực. Quyết cả mừng, đón lên cửa quan, làm lễ xong, khóc kể chuyện của Hậu chủ, Hoàng Hạo. Duy nói:

– Công chớ lo lắng. Nếu có Duy ở đây, ắt chẳng cho quân Ngụy nuốt Thục đâu. Hãy giữ Kiếm Các, nuôi dưỡng nhuệ khí, chung sức đánh một trận. Quân địch sẽ lui thôi.

Quyết nói:

– Cửa quan này dẫu là có thể giữ được, chỉ hiềm Thành Đô không có ai. Nếu bọn chúng một khi tiến đánh, thì Thành Đô như ngói lở thôi.

Duy nói:

– Thành Đô có núi non nguy hiểm, cao ráo, chẳng phải là đất dễ chiếm, chẳng cần lo gì.

Đang nói chuyện, chợt được báo Gia Cát Tự dẫn quân đánh tới dưới cửa ải. Duy cả giận, vội dẫn năm ngàn tinh binh đánh xuống dưới, xông thẳng vào trong trận Ngụy, tả xung hữu đột, đánh cho Gia Cát Tự thua to mà chạy, lui mấy chục dặm dựng trại. Quân Ngụy chết vô số. Quân Thục chiếm được rất nhiều ngựa chiến, khí giới. Duy thu quân về cửa quan.

Đây nói Chung Hội dựng trại cách Kiếm Các hai mươi dặm. Gia Cát Tự tự đến nhận tội. Hội nổi giận, nói:

– Ta sai ngươi giữ đầu cầu Âm Bình, để cắt đường về của Khương Duy, sao lại để mất? Nay lại chẳng đợi lệnh ta, tự tiện tiến quân, để đến nỗi thua như thế, có còn lý lẽ gì để nói không?

Tự nói:

– Khương Duy quỷ kế đa đoan, vờ lấy Ung Châu. Tự sợ Ung Châu bị mất, nên dẫn quan tới cứu, để cho kẻ ấy chạy thoát, vì thế mà đuổi tới dưới cửa quan, lại trúng kế hắn nữa.

Hội cả giận, nạt sai chém đi. Giám quân Vệ Quán nói:

– Tự tuy có tội, nhưng là người của Đặng Chinh Tây đôn đốc, nếu như bị tướng quân giết đi, sợ làm tổn thương hòa khí. Hội nói:

– Ta vâng minh chiếu của thiên tử, quân lệnh của Tấn công, đặc biệt tới đánh Thục, dù là Đặng Ngải có tội, cũng đáng chém đi.

Mọi người hết sức kêu xin. Bèn bỏ Gia Cát Tự vào trong xe tù đưa về Lạc Dương, để mặc Tấn công xét xử; rồi đem quân mà Tự dẫn tới thu làm bộ hạ để điều động. Có người báo với Đặng Ngải. Ngải cả giận, nói:

– Ta cùng ngươi chức quan ngang nhau. Ta còn chinh chiến lâu ngày ở biên cương, có nhiều gian khổ với nước nhà. Ngươi sao dám ngông cuồng tự tôn mình là lớn?

Con trai là Đặng Trung can rằng:

– Thánh nhân nói: “Việc nhỏ không nhịn sẽ loạn mưu lớn”. Phụ thân tới đây lập công. Một sớm lại không tự hòa thuận, ắt lỡ việc lớn nước nhà rồi.

Ngải nói:

– Lời của con ta phải đấy*.

Thế là Đặng Ngải tuy nhịn, nhưng trong lòng còn giận, bèn dẫn mấy chục quân kỵ tới gặp Chung Hội. Hội nghe tin, bèn hỏi tả hữu:

– Ngải dẫn bao nhiêu quân tới?

Tả hữu đáp rằng:

– Chỉ có hơn mười quân kỵ*.

Hội sai dàn bày mấy trăm võ sĩ ở trên trướng, dưới trướng. Ngải xuống ngựa. Hội ra đón từ xa. Vào trướng làm lễ xong, Ngải thấy binh sĩ dưới trướng ai nấy đều không dám cử động, rất là uy nghi. Ngải trong lòng không yên, bèn dùng lời để nhử rằng:

– Tướng quân chiếm được Hán Trung, là việc may lớn của triều đình. Người Thục đã vỡ mật rồi, hãy định kế sách sớm lấy Kiếm Các.

Hội nói:

– Xin hỏi ý kiến của tướng quân ra sao?

Ngải ba lần chối từ, bảo mình bất tài. Hội cố chấp xin hỏi. Ngải đáp rằng:

– Theo ý kẻ ngu này, hãy dẫn một cánh quân từ Âm Bình tiến theo đường nhỏ, ra đình Đức Dương ở Hán Trung, rồi tập kích Kiếm Các. Cách phía tây Kiếm Các một trăm dặm thì cho kỳ binh xông lên, đi thẳng tới lấy Thành Đô. Khương Duy ắt dẫn quân tới cứu. Tướng quân thừa cơ tới lấy Kiếm Các, xua quân ruổi dài, ắt thu được công lao trọn vẹn thôi.

Hội cả mừng, nói:

– Nếu tướng quân đã cao minh như thế, hãy dẫn quân đi. Ta ở đây chỉ chờ tin báo tiệp.

Hai người bày tiệc chia tay. Hội vào trướng bảo với các tướng rằng:

– Nhiều người mãi nói Đặng Ngải có tài năng. Hôm nay trông thấy, chỉ là kẻ tầm thường thôi.

Mọi người nghe nói như vậy, bèn hỏi nguyên cớ. Hội nói:

– Đường nhỏ Âm Bình đều là núi cao gập ghềnh, sao có thể tiến quân? Nếu tướng Thục chỉ đem hơn trăm người giữ chỗ hiểm yếu, cắt đứt đường về, thì bọn người đó đều chết đói rồi. Ta chỉ theo đường chính mà đi, có lo gì đất Thục chẳng phá được đây?

Bèn dựng vân thê, giàn pháo, chỉ đánh Kiếm Các.

Đây nói Đặng Ngải ra cửa viên, lên ngựa, ngoảnh lại bảo tùy tùng rằng:

– Chung Hội đối đãi với ta ra sao?

Tùy tùng nói:

– Tướng quân với Chung Hội quan tước ngang bằng. Tướng quân lại là tiền bối, sao lại coi khinh nhau thế?

Ngải cười, nói:

– Hắn cậy công, ỷ mạnh thôi.

Về đến trại nhà, Sư Toản, Đặng Trung và một đám tướng sĩ ra đón, hỏi rằng:

– Hôm nay cùng Chung Trấn Tây có cao luận gì?

Ngải nói:

– Ta thực lòng thưa chuyện, hắn lại xem ta là kẻ thường tài. Nay hắn chiếm được Hán Trung, cho là công lao không gì lớn bằng. Nếu không có ta ở Đạp Trung cầm chân Khương Duy, hắn sao có thể thành công được? Nay ta chiếm lấy Thành Đô, thì hơn việc lấy Hán Trung rồi!

Đêm ấy, Ngải hạ lệnh nhổ hết trại, nhắm đường nhỏ Âm Bình mà tiến, dựng trại ở cách Kiếm Các mấy trăm dặm. Có người báo với Chung Hội, nói:

– Đặng Ngải đã đi lấy Thành Đô.

Hội cười Ngải không có trí khôn.

Đây nói Đặng Ngải soạn thư, sai sứ cầm đi báo cho Tư Mã Chiêu, ước hẹn lấy Thành Đô, lập đại công. Thư ấy nói:

“Trộm thấy bọn giặc Thục đã mất Hán Trung, trở về giữ Kiếm Các, đáng nên thừa cơ. Nay nên sai tinh binh từ Âm Bình đi lệch qua tới đình Đức Dương thời Hán, ruổi tới Phù, đi ra chỗ cách phía tây Kiếm Các trăm dặm, đi tới Thành Đô hơn ba trăm dặm, dùng kỵ binh xông vào tim ruột chúng. Quân giữ Kiếm Các ắt quay về tới Phù, thì Hội mới có thể nâng bánh tiến lên. Nếu quân Kiếm Các không quay về, thì quân tiếp ứng cho Phù sẽ ít thôi. Quân chí có nói: “Đánh chỗ không phòng bị, ra nơi không ngờ tới”. Nay đánh vào chỗ rỗng không, phá được là tất nhiên rồi. Kính cẩn dâng lời, cúi mong soi xét”.

Đặng Ngải gửi mật thư xong, bèn họp các tướng, nói:

– Nay ta thừa lúc trống rỗng đi lấy Thành Đô, cùng các ngươi lập công danh với vạn đời. Các ngươi có chịu theo không?

Các tướng đáp rằng:

– Nguyện tuân lệnh ngài, vạn chết không từ.

Trước tiên Ngải sai con là Đặng Trung dẫn năm ngàn tinh binh, không mặc áo giáp. Ai nấy cầm búa và dụng cụ phá đá, hễ gặp chỗ cao hiểm thì đục núi mở đường, xây dựng cầu gác, để tiện hành quân. Ngải tuyển ba vạn quân. Ai nấy mang lương khô và dây thừng tiến lên. Đi được chừng trăm dặm, lại chọn ra ba ngàn quân, đóng trại lại ở đó. Lại đi được hơn trăm dặm, lại tuyển ba ngàn quân dựng trại. Tháng mười năm ấy [263], từ Âm Bình tiến quân, đi vào chỗ lũng núi vách cao chót vót, trải hơn hai mươi ngày, đi được hơn bảy trăm dặm, thảy đều là đất không người. Tuy có mấy căn nhà, nhưng đều đã bỏ trốn đi. Quân Ngụy ở dọc đường dựng mấy chục trại, chỉ còn lại hai ngàn người ngựa. Đi tới một dãy núi, tên là Ma Thiên Lĩnh, ngựa không đi được nữa, Ngải đi bộ lên đỉnh, thì thấy Đặng Trung cùng các tráng sĩ mở đường đều khóc lóc. Ngải hỏi nguyên cớ. Trung thưa rằng:

– Phía tây dãy núi này đều là vách cao chót vót, không thể mở đường, bỏ phí công khó lúc trước, vì thế mà khóc.

Ngải nói:

– Quân ta đã đi được hơn bảy trăm dặm, để lại hai vạn tám ngàn quân, chỉ còn hai ngàn người ở đây. Nay may mắn qua được chỗ này thì đã là Giang Du rồi*. Dù chết cũng có lo gì?

Bèn gọi quân lính, nói:

– Các ngươi chẳng phải là quân của ta, mà là anh em của ta rồi, nếu được thành công, thì cùng chung phú quý.

Mọi người đều đáp rằng:

– Nguyện theo lệnh tướng quân.

Ngải sai đem quân khí thả xuống dưới trước. Ngải lấy chăn đơn tự quấn thân mình, lăn xuống dưới trước thử. Ai có chăn ở trong tay thì quấn mình lăn xuống. Ai không có chăn đơn thì đều dùng dây thừng quấn quanh eo, cột vào thân cây, nối nhau như xâu cá mà xuống. Đặng Ngải, Đặng Trung cùng hai ngàn quân, cùng với các tráng sĩ mở núi đều vượt qua được Ma Thiên Lĩnh. Mới vừa chỉnh đốn áo giáp, quân khí để lên đường, chợt thấy bên đường có một hòn đá trơ trọi, trên khắc chữ Thừa tướng Gia Cát Vũ hầu đích thân ghi. Bài văn nói rằng:

Hai hỏa vừa hưng

Có người qua đây

Hai sĩ tranh giành

Không lâu tự chết*.

Ngải xem xong, cả kinh, vội vàng lạy hòn đá đó, nói:

– Vũ hầu thật là thần nhân! Ngải không được thờ làm thầy. Đau thay! Tiếc thay!

Bèn sai người dựng miếu Vũ hầu ở dưới núi. Người đời sau có thơ rằng:

Năm xưa Đặng Ngải đánh Tây Xuyên

Từng vượt Âm Bình, trở núi non

Hùng binh vượt núi đều xâu chão

Đại tướng trèo non tự quấn chăn

Ngũ Đinh mở lối còn khó sánh

Tam quốc bàn công đáng nhường trên

Vận Hán đã cùng nên đổi chủ

Lửa bùng lên tới dãy Ma Thiên.

Lại có thơ rằng:

Âm Bình cao vút sánh ngang trời

Hạc bay vượn nhảy cũng sợ nguy

Đặng Ngải quấn chặn, từ đây xuống

Rõ ràng Gia Cát đã tiên tri.

Đây nói Đặng Ngải lén vượt Âm Bình, lúc dẫn quân đi, chợt thấy một tòa trại lớn bỏ không. Tả hữu thưa rằng:

– Gần đây nghe nói lúc Vũ hầu còn, từng phải một ngàn quân giữ ải hiểm này. Hậu chủ bỏ đi.

Ngải cảm thán không dứt, nói với mọi người rằng:

– Bọn ta có đường đến mà không có đường về đâu. Trong thành Giang Du ở phía trước có đầy đủ lương thực. Các ngươi tiến lên thì được sống, lui về ắt sẽ chết, nên chung sức đánh đi.

Mọi người đều đáp rằng:

– Nguyện tử chiến mà thôi.

Thế là Đặng Ngải đi bộ, dẫn hơn hai ngàn người, đêm ngày gấp đường tới cướp thành Giang Du. Chưa biết rốt cuộc sẽ ra sao?

234. GIA CÁT CHIÊM ĐẠI CHIẾN ĐẶNG NGẢI

Thục Viêm Hưng năm đầu [263], mùa đông, tháng mười một, Đặng Ngải đi sâu vào lũng núi Âm Bình hơn bảy trăm dặm, thẳng tới Giang Du.

Đây nói tướng giữ Giang Du là Mã Mạc, nghe tin Đông Xuyên đã mất, tuy là có chuẩn bị, nhưng chỉ là đề phòng đường lớn, lại cậy có Khương Duy đem toàn quân chống giữ Kiếm Các, bèn không coi trọng việc quân. Hôm ấy Mạc thả cho quân mã trở về nhà, cùng vợ là Lý Thị ôm lò uống rượu. Người vợ hỏi rằng:

– Mấy lần nghe nói tình hình biên cương khẩn cấp, tướng quân lại chẳng hề có vẻ sợ, là sao?

Mạc nói:

– Việc lớn tự có Khương Bá Ước nắm giữ, can gì đến ta?

Người vợ lại nói:

– Tuy là như thế, tướng quân đã giữ thành trì, chẳng thể không coi trọng sao?

Mạc nói:

– Thiên tử tin nghe lời Hoàng Hạo, chìm trong tửu sắc. Ta đoán họa chẳng xa rồi. Quân Ngụy nếu tới thì hàng là hơn cả, cần chi phải lo.

Người vợ cả giận, liếc mặt Mạc, nói:

– Ngươi là đàn ông, mà đã ôm lòng bất trung từ trước. Nước nhà nuôi ngươi uổng phí đã lâu. Nay ta cũng chẳng có mặt mũi nào cùng ngươi làm vợ chồng!

Mã Mạc xấu hổ không nói gì. Chợt có người báo rằng:

– Tướng Ngụy là Đặng Ngải chẳng biết theo đường nào tới đây, dẫn theo hai ngàn người, đã ùa vào thành rồi!

Mạc cả kinh, vội vàng ra hàng Ngải, lạy mọp ở dưới công đường, bèn khóc thưa rằng:

– Có lòng quy hàng đã lâu rồi. Nay may được gặp, xin tướng quân tha tội, nguyện chiếu an dân cư trong thành, và người ngựa bản bộ, cùng nhau ra hàng.

Ngải bèn thu lấy quân dân ở Giang Du làm bộ hạ để điều khiển, bèn thăng Mã Mạc làm quan Hướng đạo. Chợt được báo phu nhân của Mạc đã treo cổ tự tử. Ngải hỏi nguyên cớ. Mạc đem sự thực thưa qua. Ngải cảm động sự hiền đức, sai chôn cất hậu hĩnh, tự mình đến tế. Người Ngụy nghe tin, chẳng ai không than thở. Người đời sau có thơ than rằng:

Hậu chủ tối tăm, vận Hán nghiêng

Trời sai Đặng Ngải lấy Tây Xuyên

Xót thay Ba Thục nhiều danh tướng

Thua kém Giang Du Lý Thị hiền.

Đặng Ngải lấy Giang Du rồi, bèn đón các quân ở đường nhỏ Âm Bình, cùng tới cả Giang Du, đi thẳng tới Phù Thành. Bấy giờ quan lại, quân dân trong thành ngỡ là từ trời giáng xuống, thảy đều đầu hàng.

Người Thục phi báo vào Thành Đô. Hậu chủ nghe tin, bèn triệu Hoàng Hạo tới hỏi. Hạo tâu rằng:

– Đây là lời lan truyền dối trá thôi. Thần nhân ắt chẳng để làm lỡ việc của bệ hạ.

Hậu chủ lại gọi soái bà vào hỏi, thì chẳng biết đã đi đâu rồi. Biểu văn báo gấp từ xa gần bay tới như sương. Sứ giả qua lại liên lạc không dứt. Hậu chủ lên triều bàn kế. Các quan ai nấy ngó nhau, chẳng nói một lời. Khích Chính rời ban tâu rằng:

– Việc đã gấp rồi. Bệ hạ hãy gọi con trai Vũ hầu vào bàn kế.

Vốn là con trai Vũ hầu là Gia Cát Chiêm, tự là Tư Viễn, từ nhỏ đã thông minh, gả cho con gái Hậu chủ, làm Phò mã Đô úy. Về sau nối tước Vũ Hương hầu của cha. Năm Cảnh Diệu thứ tư [261], đổi làm Hành quân Hộ vệ Tướng quân. Bấy giờ bởi vì Hoàng Hạo lo việc, nên mới các bệnh không ra. Thế là Hậu chủ nghe lời Khích Chính, bèn bảo với các quan rằng:

– Nếu chẳng có Lệnh Quang* tiến cử, ắt lỡ việc của quả nhân rồi.

Lập tức phát liền ba đạo chiếu, triệu Chiêm tới dưới điện. Hậu chủ khóc, kể rằng:

– Quân Đặng Ngải đã đóng đồn ở Phù Thành, Thành Đô nguy rồi! Khanh hãy nể mặt Tiên đế, cứu mạng quả nhân.

Chiêm cũng khóc, tâu rằng:

– Cha con thần đội ơn sâu của tiên đế, đãi ngộ của bệ hạ, dầu gan mật lầy đất, cũng không thể báo đáp. Xin bệ hạ phát hết quân Thành Đô, cho thần đem đi, quyết một trận tử chiến.

Hậu chủ hơi yên lòng, liền phát bảy vạn quân hiện có ở Thành Đô giao cho Chiêm. Chiêm để lại một vạn quân giữ Thành Đô, rồi từ biệt Hậu chủ, chỉnh đốn quân mã. Thượng thư lệnh Hoàng Sùng* nói rằng:

– Tướng quân chớ có đợi quân tới đủ, hãy nên đi gấp. Nếu hơi chần chừ thì lỡ như quân Ngụy vượt qua Miên Trúc, tới đất bằng phẳng, thì khó mà nghênh địch. Nếu không đi lấy Phù Thành trước, chiếm nơi hiểm yếu, thì khó mà lui địch.

Chiêm nạt đi, nói:

– Ta học được di thư của tiền nhân*, há chẳng biết đạo dùng binh sao? Ngươi chớ nói nhiều!

Sùng đi ra, than rằng:

– Quốc gia nghiêng nguy. Người này cũng khó bảo toàn rồi!

Chiêm chuẩn bị người ngựa xong xuôi, bèn gọi các tướng, nói:

– Ai dám làm tiên phong đây?

Nói chưa dứt, một tướng thiếu niên bước ra, nói:

– Phụ thân đã nắm đại quyền, con nguyện làm tiên phong.

Mọi người trông ra, thì là con trưởng của Chiêm, là Gia Cát Thượng. Thượng bấy giờ mười chín tuổi, đọc nhiều binh thư, tập nhiều võ nghệ. Chiêm cả mừng, bèn sai Thượng làm Tiên phong. Hôm ấy, đại quân rời thành, tới đón đánh quân Ngụy.

Đây nói Đặng Ngải sai Mã Mạc tìm bản đồ địa lý. Mạc trình lên. Ngải xem qua. Từ Phù Thành tới Thành Đô có ba trăm sáu mươi dặm đường núi sông, rộng hẹp, cao hiểm, nhất nhất vẽ rõ ràng. Ngải xem xong, cả kinh, nói:

– Nếu chỉ giữ Phù Thành thôi, thì lỡ bị người Thục chiếm ngọn núi trước mặt, thì làm sao có thể thành công được? Nếu dây dưa lâu ngày, quân Khương Duy tới, ta sẽ thua kém Chung Hội rồi.

Vội gọi Sư Toản cùng con là Đặng Trung, nói:

– Các ngươi hãy dẫn một cánh quân, đêm ngày đi thẳng tới Miên Trúc, để chống cự quân Thục. Ta sẽ theo sau tới ngay. Nhất thiết chớ có coi thường. Nếu cho chúng chiếm cứ chỗ hiểm yếu trước, thì quyết chém đầu các ngươi!

Hai người Sư, Đặng dẫn quân kéo tới Miên Trúc, đã sớm đụng quân Thục. Hai quân đều bày thành thế trận. Hai người Sư, Đặng gò ngựa đứng dưới cửa cờ, chỉ thấy quân Thục bày thành Bát trận. Dứt ba hồi trống, cửa cờ dạt ra, mấy chục viên tướng xúm quanh một cỗ xe bốn bánh. Trên xe có một người ngồi chễm chệ, khăn lượt quạt lông, mình mặc áo hạc. Phía trước có một tiểu tướng đang vung thương phóng ngựa kéo ra. Bên xe dựng lên một lá cờ vàng, trên đề Hán Thừa tướng Gia Cát Vũ hầu. Dọa cho hai người Sư, Đặng mồ hôi đổ khắp người, ngoảnh lại bảo tướng của mình rằng:

– Thì ra Khổng Minh vẫn còn. Bọn ta tiêu rồi!

Lúc vội quay quân trở về, thì quân Thục đã đuổi giết tới. Quân Ngụy thua to mà chạy. Quân Thục đuổi giết hơn hai mươi dặm, thì trông thấy viện binh tiếp ứng của Đặng Ngải. Hai nhà đều thu quân về. Ngải lên trướng ngồi, gọi Sư Toản, Đặng Trung, trách rằng:

– Hai người các ngươi không đánh mà tự lui, là sao?

Trung nói:

– Mới vừa thấy Gia Cát Khổng Minh dẫn quân ở trong trận Thục, vì thế mà khiếp sợ quay về, mới đến nỗi thua.

Ngải nổi giận, nói:

– Cho dù là Khổng Minh còn sống, sao có thể lui chứ? Các người thấy kẻ đóng giả thì liền lui, đến nỗi bại vong, nên đem chém gấp!

Mọi người khổ sở khuyên can. Ngải mới bớt giận, sai người dò thám. Người ấy trở về nói rằng đây là con trai của Khổng Minh là Gia Cát Chiêm làm Đại tướng; con trai Chiêm là Gia Cát Thượng làm Tiên phong. Ngải cả mừng, nói:

– Hạ tướng vô danh, có thể phá được!

Sư Toản nói:

– Chưa biết hư thực, không thể đi vội.

Ngải nổi giận, nói:

– Số phận còn mất chỉ cậy vào một lần này, có gì phải nghi ngờ? Hai người các ngươi nếu không thủ thắng, chắc chắn sẽ chém!

Hai người Sư, Đặng lại dẫn một vạn quân tới đánh. Gia Cát Thượng một ngựa một thương, phấn chấn tinh thần, đánh lui hai người. Gia Cát Chiêm chỉ huy quân hai cánh xông ra, ùa thẳng vào trận Ngụy, tả xung hữu đột, qua lại đánh giết tới mấy chục bận. Quân Ngụy thua to. Người chết chẳng đếm xuể. Sư Toản, Đặng Trung bị thương, phải chạy trốn. Chiêm xua quân sĩ theo sau đuổi giết đến hai mươi dặm, mới đóng trại lại. Sư Toản, Đặng Trung trở về gặp Đặng Ngải. Ngải thấy hai người trọng thương, mà chẳng kinh ngạc, trách cứ. Ngải bàn với các tướng rằng:

– Thục có Gia Cát Chiêm, giỏi nối nghiệp cha. Hai phen đánh giết hơn vạn người ngựa của ta. Nay nếu không phá gấp, về sau ắt trở thành họa.

Giám quân Khâu Bản nói:

– Sao không viết một lá thư để dụ dỗ?

Ngải nghe theo lời ấy, bèn viết một phong thư, sai sứ đưa sang trại Thục. Tướng giữ cửa dẫn vào dưới trướng, trình thư ấy lên. Chiêm bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Chinh Tân tướng quân Đặng Ngải gửi thư cho Hành quân Hộ vệ tướng quân Gia Cát Tư Viễn dưới cờ:

Trộm thấy hiện tại thời gần đây chưa có ai được như tôn phụ của công vậy. Ngày trước từ lúc rời khỏi lều tranh, một lời mà đã chia ba nước, đạp bằng Kinh, Ích, bèn thành bá nghiệp, từ xưa đến nay ít người sánh kịp. Sau lại sáu lần ra Kì Sơn, chẳng phải là trí lực không đủ, mà là do số trời thôi. Nay Hậu chủ tối tăm, nhu nhược, vương đạo đã cùng. Ngải vâng lệnh thiên tử, dẫn trọng binh đánh Thục, đã được hết đất ấy rồi. Chỉ còn Thành Đô nguy trong sớm tối. Công sao chẳng ứng mệnh trời, thuận lòng người, trượng nghĩa theo về? Sẽ dâng biểu cho công làm Lang Da vương, để rõ ràng tổ tông, quyết chẳng nói chơi. May được soi xét”.

Gia Cát Chiêm đọc xong, nghi ngờ chưa quyết. Con trai là Gia Cát Thượng ở bên cạnh, hỏi rằng:

– Phụ thân có ý hàng Ngụy ư?

Chiêm nạt đi, nói:

– Ta vì sao lại hàng Ngụy?

Thượng nói:

– Con thấy phụ thân có ý như thế đến ba lần. Để cho sứ Ngụy vào trại, cùng hắn gặp mặt, là một. Được thư chúng mà lại xem, là hai. Thấy nói phong Lang Da vương mà không giận, là ba.

Chiêm xé nát thư ấy, nói:

– Ta chẳng bì kịp con ta rồi!

Bèn nạt võ sĩ chém ngay sứ giả, sai tùy tùng đem đầu về trại gặp Đặng Ngải. Ngải cả giận, liền muốn ra đánh. Khâu Bản can rằng:

– Tướng quân chẳng thể khinh thường ra đánh. Hãy dùng kỳ binh, thì mới thắng được.

Ngải nghe theo, bèn sai Thái thú Thiên Thủy là Vương Kỳ, Thái thú Lũng Tây là Khiên Hoằng mai phục hai cánh quân ở phía sau. Ngải tự dẫn quân đi. Bấy giờ Gia Cát Chiêm đang muốn ra đánh. Chợt được báo Đặng Ngải tự dẫn quan tới, Chiêm cả giận, liền dẫn quân ra, đánh thẳng vào trong trận Ngụy. Đặng Ngải thua chạy. Chiêm đuổi giết ở sau trận. Chợt hai lộ phục binh kéo ra. Quân Thục thua to, lui vào Miên Trúc*. Ngải sai bao vây. Thế là quân Ngụy hò reo một tiếng, bao vây Miên Trúc như cái thùng sắt. Gia Cát Chiêm ở trong thành, không có kế gì. Thượng thư Trương Tuân* nói rằng:

– Tướng quân sao không sai sứ tới Đông Ngô cầu cứu?

Chiêm bèn sai Bành Hòa bưng thư đánh ra, qua Đông Ngô cầu cứu. Chiêm bảo với các tướng rằng:

– Giữ lâu chẳng phải là cách hay.

Bèn để con trai là Gia Cát Thượng cùng Trương Tuân giữ thành. Chiêm tự nai nịt lên ngựa, dẫn ba ngàn quân, mở toang ba cửa thành đánh ra. Đặng Ngải thấy quân kéo ra, liền dẫn quân lui. Chiêm gắng sức đuổi giết. Bỗng nhiên một tiếng pháo nổ, quân bốn mặt họp lại, vây Chiêm ở giữa trận. Chiêm dẫn quân tả xung hữu đột, đánh chết mấy trăm người. Ngải sai các quân bắn tên ra. Quân Thục chạy tứ tán. Chiêm trúng tên, rơi xuống ngựa chết. Con trai là Gia Cát Thượng ở trên thành, thấy cha chết ở trong đám quân, bừng bừng cả giận, vội nai nịt lên ngựa. Trương Tuân can rằng:

– Tiểu tướng quân chớ khinh thường đi ra.

Thượng than rằng:

– Cha con ta đã đội ơn nặng của nước nhà, chỉ vì không sớm chém Hoàng Hạo, mà khiến tan nước, hại dân, còn sống để làm gì?

Bèn giục ngựa đánh ra, chết ở trên trận. Người đời sau có thơ tán cha con Chiêm. Thơ rằng:

Trời xanh có ý diệt Viêm Lưu

Giang sơn nhà Hán đến đây thôi

Con cháu Gia Cát đều liều chết

Khanh tướng Thành Đô thảy thêm sầu

Trí mưu dẫu chẳng phò nguy chúa

Trung nghĩa thật là nối Vũ hầu

Từ cổ đến nay bao nhiêu lệ

Người thăm ai oán, khóc mộ gò*.

Đặng Ngải thương sự trung thành của họ, bèn chôn chung cha con, thừa lúc trống rỗng đánh Miên Trúc. Ba người Trương Tuân, Hoàng Sùng, Lý Cầu* ai nấy dẫn một cánh quân đánh ra. Quân Thục ít, quân Ngụy mạnh. Ba người đều liều chết chiến đấu mà không thoát được, sức cùng thế cô mà chết. Ngải nhân đó chiếm được Miên Trúc, khao quân xong xuôi, bèn tới lấy Thành Đô. Chưa biết sẽ ra sao?

235. THỤC HẬU CHỦ XE QUAN TÀI RA HÀNG

Đây nói Bành Hòa tới Đông Ngô, gặp Ngô chủ Tôn Hưu, trình thư cầu cứu của Gia Cát Chiêm. Hưu liền cùng Thừa tướng Bộc Dương Hưng bàn kế. Hưng tâu rằng:

– Ngô, Thục đã là đồng minh, nên đi cứu họ.

Hưu sai Đại tướng quân Đinh Phụng dẫn quân về Thọ Xuân, lại sai Tôn Dị dẫn quân đi hội họp với Đinh Phụng, cùng hướng tới Miện Trung ứng cứu*. Quân đã đi rồi, Bành Hòa mới trở về.

Đây nói Hậu chủ ở Thành Đô, nghe tin Đặng Ngải đã chiếm được Miên Trúc; cha con Gia Cát Chiêm đã chết, vội triệu văn võ tới bàn bạc. Cận thần tâu rằng:

– Trăm họ ngoài thành, dắt già ẵm trẻ, tiếng khóc vang rền. Ai nấy đều bỏ chạy lấy thân.

Hậu chủ cả kinh. Chợt thám mã tới báo, nói quân Ngụy đã tới gần thành. Các quan bàn rằng:

– Quân ít tướng thiếu, khó mà chống địch, chi bằng sớm bỏ Thành Đô, chạy về bảy quận ở Nam Trung. Nơi ấy cao hiểm có thể giữ. Lại tới mượn quân Man, quay lại khôi phục cũng chưa muộn.

Hậu chủ liền muốn chạy về nam. Quang lộc Đại phu Tiều Chu can rằng:

– Không thể. Man Di là bọn người làm phản lâu ngày. Lúc xưa bình thường đã không có ơn huệ, ngày nay tới đó, ắt gặp họa lớn.

Văn võ lại tâu rằng:

– Thục, Ngô đã là đồng minh. Nay việc đã gấp rồi, hãy theo về đó.

Chu lại can rằng:

– Từ xưa tới nay, chẳng có thiên tử ở nhờ nước khác. Thần đoán Ngụy có thể nuốt Ngô, Ngô không thể nuốt Ngụy. Nếu xưng thần với Ngô, ắt nhục một lần. Nếu Ngô bị Ngụy nuốt mất, bệ hạ lại xưng thần với Ngụy, thì là hai phen chịu nhục rồi. Nay Ngô chưa thần phục, người Ngụy theo thế thì chẳng thể không nhận hàng, theo lễ thì chẳng thể không nhún nhường. Nếu bệ hạ hàng Ngụy, mà Ngụy không cắt đất phong cho, thì thần xin tới kinh sư tranh luận.

Bèn dâng sớ rằng:

“Quang lộc Đại phu thần là Tiều Chu trộm cho rằng:

Bệ hạ thấy rằng quân Bắc vào sâu. Có người muốn làm kế chạy về phía nam. Ngu thần vì thế mà thấy không yên, sao vậy?

Phương nam là đất xa xôi của người Di, bình thường đã không cung thuận, mà còn mấy phen phản loạn. Từ khi Thừa tướng lấy binh uy bức chúng vào đường cùng mới may mắn chịu theo về. Sau này phải đóng thuế quan, lấy để cấp cho quân, vì thế họ sầu oán. Đấy là người sẽ gây họa cho nước nhà. Nay vì cùng quẫn bức bách, muốn tới đó cậy dựa, sợ họ ắt lại phản, đó là một lẽ.

Quân Bắc kéo tới, chẳng phải chỉ lấy Thục mà thôi, nếu ruổi về phương nam, thì ắt nhân lúc thế của ta đang suy, lập tức truy đuổi, đó là hai lē.

Nếu tới phương nam, ngoài phải ngăn chống kẻ địch, trong phải cung cấp cho vua, phí tổn rất nhiều. Họ chẳng biết lấy từ đâu, người Di ắt bị hao tốn rất nhiều, hao nhiều thì ắt phản gấp, đó là ba lẽ.

Ngày trước Vương Lang tiếm hiệu ở Hàm Đan. Bấy giờ Thế Tổ ở Tín Đô, sợ bị Lang bức ép, muốn bỏ chỗ đó trở về Quan Trung. Bi Dung can rằng: “Minh công trở về tâu, ắt dân thành Hàm Đan chẳng chịu làm tổn hại cha mẹ, bỏ thành chủ mà tiễn chân công ngàn dặm. Bọn họ làm phản là việc tất nhiên rồi”. Thế Tổ nghe theo, bèn phá Hàn Đan. Nay quân Bắc tới đây, bệ hạ về nam, thực sự lời của Bi Dung lại đúng với ngày nay, đó là bốn lẽ.

Bệ hạ không sớm mưu đồ, để thu lấy đất đai, tước phong; nếu bị đuổi tới phía nam, thế cùng mới chịu phục, họa ấy tất sâu. Dịch nói: “Cái gọi là “kháng” là biết được mà không biết thua, biết còn mà không biết mất. Biết rõ được thua còn mất mà không đánh mất chính đạo, duy chỉ có thánh nhân thôi!”*. Đó là nói thánh nhân biết vận mệnh thì ắt không cẩu thả. Bởi thế Nghiêu, Thuấn thấy con trai không hiền, biết trời có ý ban cho người khác mà tìm kiếm người nhận lấy. Con dù bất tài nhưng họa còn chưa rõ, mà còn đem giao cho người khác. Huống chi họa đã tới rồi? Bởi thế Vi Tử dù là anh em với Ân vương, mà tự trói mình, ngậm ngọc bích theo về với Vũ vương. Há là vì vui đâu? Chẳng qua là bất đắc dĩ thôi”.

Hậu chủ nghe theo lời can của Chu, toan ra hàng. Chợt từ sau bình phong có một người bước ra, lớn tiếng mắng rằng:

– Hủ nho tham sống! Há có thể xằng bậy bàn việc lớn! Từ xưa sao lại có thiên tử đầu hàng? Nên chém tên giặc này! Thần xin ra đánh!

Hậu chủ trông ra, thì là con thứ năm là Bắc Địa vương Lưu Trạm. Hậu chủ sinh bảy con trai: con trưởng là Lưu Tuyền, con thứ là Lưu Dao, con thứ ba là Lưu Tông, con thứ tư là Lưu Toản, con thứ năm là Bắc Địa vương Lưu Trạm, con thứ sáu là Lưu Tuân, con thứ bảy là Lưu Cừ. Bảy đứa con trai chỉ có Lưu Trạm là thông minh từ nhỏ, anh khí hơn người. Còn lại đều hiền lành, nhu nhược. Hậu chủ bảo với Trạm rằng:

– Nay đại thần đều bàn là nên hàng. Chỉ riêng ngươi cậy cái dũng của máu thịt, muốn cho cả thành đổ máu sao?

Trạm nói:

– Ngày trước lúc tiên đế còn, Tiều Chu chưa từng can dự chính sự. Nay ngông cuồng bàn việc lớn, cả gan nói xằng, rất là phi lý. Thần trộm đoán binh ở Thành Đô vẫn còn mấy vạn. Toàn quân của Khương Duy đều ở Kiếm Các, nếu biết quân Ngụy phạm cửa khuyết, ắt tới ứng cứu. Trong ngoài giáp công, có thể thu được Công lớn. Há có thể nghe lời của hủ nho, khinh thường phế bỏ cơ nghiệp của tiên đế sao?

Hậu chủ nạt đi, nói:

– Ngươi là trẻ con, há biết thiên thời sao?

Trạm dập đầu, khóc, nói:

– Nếu cạn lời, kiệt sức, họa thua tới nơi, thì cha con, vua tôi nên dựa lưng vào thành đánh một trận, cùng chết với xã tắc, thì mới có thể nhìn mặt tiên đế. Sao lại hàng chứ?

Hậu chủ không nghe, sai cận thần kéo xuống thềm điện. Trạm giẫy đạp, khóc to, nói:

– Tổ công công của ta chẳng phải dễ dàng sáng lập cơ nghiệp. Nay một ngày mà vứt bỏ, ta thà chết chứ không chịu nhục!

Hậu chủ sai đẩy ra ngoài cửa cung, bèn sai Tiều Chu soạn hàng thư, sai Tư thứ Thị trung Trương Thiệu, Phò mã Đô úy Đặng Lương cùng Chu bưng ngọc tỉ tới Lạc Thành*, xin hàng.

Bấy giờ Đặng Ngải mỗi ngày đều sai mấy trăm quân kỵ tới Thành Đô thăm dò, thấy đã dựng cờ hàng. Ngải cả mừng. Chẳng bao lâu, bọn Trương Thiệu đến. Ngải sai người nghênh đón. Ba người lạy mọp dưới thềm, trình thư hàng và ngọc tỉ. Ngải xé thư hàng ra xem. Thư nói:

“Hàng thần Lưu Thiện kính cẩn gửi thư cho Chinh Tây tướng quân dưới cờ:

Trộm nghe: nước trong thìa chén rốt cuộc cũng trở về sông hồ, loài chim én sẻ ắt phải đậu nơi rường cột. Nghĩ tới bọn Thiện phân chia chỗ hiểm trở của Giang, Hán, lầm lỡ cai trị nơi thâm sâu, men theo đất Thục, dứt tuyệt một góc, lỡ lầm mạo phạm, dần trải nhiều năm, cùng với chốn Kinh Kì cách xa ngàn dặm.

Thường nhớ tới giữa niên hiệu Hoàng Sơ, Văn hoàng đế sai Hổ Nha tướng quân Tiên Vu Phụ tuyên lời một chiếu ấm áp, trình bày ba điều ơn đức, chỉ rõ môn hộ, nghĩa lớn sáng bừng, mà tôi không đức, ngu tối, trộm tham cơ nghiệp để lại, cúi ngửa đã mấy năm, vẫn chưa theo về mới giáo hóa. Oai trời đã động. Người quỷ theo về người nắm được số phần, kinh hãi vương sư. Thần vũ đến đâu, ai dám lánh mặt? Nay đã sắc cho các quân trở giáo, quẳng giáp, của cải trong phủ quan chẳng hủy một thứ gì. Trăm họ ra đứng ngoài đồng, lương thực thừa vẫn còn ngoài ruộng, để đợi ơn huệ về sau, bảo toàn sinh mạng của dân chúng. Cúi mong Đại Ngụy ban đức độ, thi giáo hóa, làm bậc tế phụ Y, Chu, bao bọc hết thảy. Kính sai Tư thứ Thị trung Trương Thiệu, Quang lộc Đại phu Tiêu Chu, Phò mã Đô úy Đặng Lương bưng ngọc tỉ, xin tỏ lòng thành, kính nộp thư hàng. Ban cho sống chết, toàn do ở ngài. Xe quan tài đã tới gần rồi, chẳng thể bày tỏ thêm gì. Xin tướng quân xem xét”.

Đặng Ngải xem xong cả mừng, nhận lấy ngọc tỉ, trọng đãi bọn Trương Thiệu. Ngải viết thư đưa cho ba người bưng về Thành Đô, để yên lòng người. Ba người lạy chào Đặng Ngải, về thẳng Thành Đô, vào gặp Hậu chủ, trình thư hồi đáp, nói rõ việc được trọng đãi. Hậu chủ bẻ niêm phong ra xem. Thư viết:

“Đặng Ngải trộm cho rằng:

Đạo vua lạc lối, quần anh cùng nổi, rồng hổ tranh nhau, cuối cùng cũng quy về tay chủ. Đấy là cái đạo được mất của mệnh trời vậy. Từ thánh đế thời cổ, cho đến Hán, Ngụy nhận mệnh mà làm đường, chẳng có ai không ở trung thổ đâu? Sông Hà sinh Đồ, sông Lạc sinh Thư. Thánh nhân theo đó là hưng nghiệp cả. Nếu không do đó, thì chưa có ai là không nghiêng đổ cả. Ngôi Hiệu dựa Lũng mà tiêu vong, Công Tôn Thuật chiếm Thục rồi bị diệt. Đấy đều là vết xe đổ của thời trước làm gương vậy.

Thánh thượng minh triết, tể tướng trung hiền, sắp bì được với sự hưng thịnh của Hoàng Hiên*; công lao sánh ngang thời trước. Ta vâng mệnh tới đánh, ban ơn văng vẳng, quả nhiên làm phiền sứ đến, đáp lại tiếng đức. Đấy chẳng phải việc của người, há lẽ là trời ban sao? Xưa Vi Tử về Chu, thực được làm thượng khách. Người quân tử báo biến, nghĩa còn trong Đại Dịch*. Lời thư khiêm nhường, dùng lễ xe quan tài, thảy đều là điển lễ theo về của bậc tiền triết. Giữ vẹn nước là trên, phá hủy nước là kém. Nếu tự mình không sáng suốt hiểu biết, thì lấy gì tỏ rõ đạo nghĩa của bậc lương giả đâu? Sẽ liền gặp mặt, đưa trước lời này. Ngải cúi lạy”.

Hậu chủ đọc xong cả mừng, liền sai Thái bộc Tưởng Hiển bưng sắc, sai Khương Duy sớm đầu hàng; sai Thượng thư lang Lý Hổ đưa sổ sách cho Ngải. Cộng được hai mươi tám vạn hộ, nam nữ chín mươi bốn vạn, tướng sĩ mặc giáp mười vạn hai ngàn, quan lại bốn vạn, lương thực trong kho hơn bốn mươi vạn, vàng bạc hai ngàn cân, lụa là tơ quyến mỗi thứ hai mươi vạn xấp. Những vật khác đều ở trong kho, chẳng thể kể xiết. Chọn ngày mồng một tháng mười hai, vua tôi ra hàng.

Bấy giờ Bắc Địa vương Lưu Trạm nghe tin, khí giận bốc trời, bèn đeo kiếm vào cung. Người vợ là Thôi phu nhân hỏi rằng:

– Hôm nay đại vương vẻ mặt khác thường, là sao vậy?

Trạm nói:

– Quân Ngụy tới gần. Phụ vương đã nộp thư hàng. Ngày mai vua tôi sẽ ra hàng. Ta muốn chết trước, đi gặp tổ công công, không cúi mình trước kẻ khác!

Thôi phu nhân nói:

– Hiền thay! Hiền thay! Chết đúng chỗ rồi! Thiếp xin chết trước, vương giả chớ chậm trễ.

Trạm nói:

– Sao ngươi lại chết chứ?

Thôi phu nhân nói:

– Vương chết để thờ cha, thiếp chết để thờ chồng. Theo nghĩa đều là đúng. Chồng chết vợ theo, có gì phải hỏi?

Nói dứt, đập đầu vào cột mà chết. Trạm đem ba con trai giết đi, lại cắt đầu vợ, cầm tới trong miếu Chiêu Liệt, mọp xuống đất mà khóc, nói:

– Gan mật của thần xin tổ phụ biết cho. Thẹn thấy cơ nghiệp bị vứt vào tay kẻ khác, nên mới giết vợ con trước, để dứt luyến tiếc, rồi sau sẽ đem mạng này báo đến cho tổ! Tổ mà có linh, biết cho lòng cháu!

Khóc to một tràng, trong mắt ứa máu, rồi tự cắt cổ chết. Người Thục nghe tin, chẳng ai không đau xót. Về sau sử quan có thơ tán rằng:

Vua tôi cam uốn gối

Sao ít kẻ trung lương?

Tiếc thay Tây Xuyên sĩ

Thẹn với Bắc Địa vương

Tiếng khóc vang bốn phía

Lệ máu nhỏ ngàn hàng

Vợ con đà giết trước

Ngày mai Hán liền vong

Tiêu Thường* bàn rằng:

“Theo nghĩa Xuân Thu, quốc quân chết với xã tắc, bởi thế mới nói: “Vua vì xã tắc mà chết, vì xã tắc mà mất”, là nói không thể vứt bỏ xã tắc, bừa bãi sống sót một mình. Tôi xem lời bàn của Tiêu Chu, trộm bi thương bởi Hán vì thế mà vong, mà tội của Chu chẳng thể tha chết được. Họ Tào kia là quốc tặc, mà ta có mối thù chẳng đội chung trời. Há có chuyện thân làm vị chúa vạn thặng, lại tự khuất thân với bọn giặc thù, nhịn nhục để cầu sống sao?

Vào lúc bấy giờ, các tướng ôm quân ở ngoài, cũng không dưới mấy vạn, mà không suốt ngày phát hịch triệu họ đến, rồi nếu như không có tin báo tiệp thì dời giá về nam, để đợi quân bốn phương cần vương. Quân Ngụy từ xa tới, thế chẳng thể ở lâu. Ta lẻn theo phía sau, hoặc có thể lấy lại chăng? Ngày trước Cao Tổ suýt nữa rơi vào tay Hạng Tịch đến mấy lần, mà cuối cùng có thể đánh ngã được Tịch, là bởi không vì thường hay thất bại mà tự nản. Vả Chung, Đặng giỏi dùng binh, sao bằng Hạng Tịch? Miên Trúc thua trận, sao bằng chuyện trốn khỏi Thành Cao? Gia Cát Chiêm chết, sao bằng Thái Công, Lữ Hậu bị Sở bắt đi? Huống chi lòng dân nhớ Hán còn chưa dứt. Khương Duy tới gặp Hội, tướng sĩ phẫn nộ đến độ rút kiếm chém vào đá. Thế tuy bại mà người còn mong gắng sức. Sao chỉ dựa theo lời bừa bãi của một gã thư sinh, học theo thất phu đi gặp bọn giặc, mà vội vàng làm việc khiến nước nhà diệt vong?

Cái gã Chu này ngày thường bàn luận, đã không giúp Hán, việc đã thảng thốt, mới có khuyên như thế. Đấy là điều mà Khổng Tử bảo rằng: “Một lời mà chôn vùi đất nước đó” ư? Giả sử bấy giờ có một người con trai như Bắc Địa vương Trạm, ra sức tranh biện ở trên triều, chỉ vẽ lợi hại, chém Chu rồi giục trống. Vua tôi một lòng, chủ soái khích lệ tướng sĩ, dựa lưng vào thành đánh một trận, được như vậy có khi lại chẳng diệt vong. Buồn thay!”.

Hậu chủ nghe tin Bắc Địa vương tự vẫn, bèn sai người đem chôn.

Hôm sau, quân Ngụy ùa đến. Hậu chủ dẫn Thái tử và các vương, cùng bề tôi hơn sáu mươi người, tự trói mình, xe quan tài, ra cửa bắc mười dặm mà hàng*. Đặng Ngải dìu Hậu chủ đứng dậy, tự mình cởi trói, đốt xe quan tài, ngồi cùng xe vào thành. Thế là người ở Thành Đô thảy đều bày hương, hoa nghênh đón. Ngải bái Hậu chủ làm Phiếu Kỵ tướng quân, Thái tử làm Phụng Xa đô úy, các vương đều làm Phò mã Đô úy. Văn võ ai nấy tùy theo cao thấp mà phong quan. Ngài mời Hậu chủ trở về cung, ra bảng yên dân, giao nộp kho lẫm. Lại sai Thái thường Trương Tuấn, Ích châu Biệt giá Trương Thiệu chiêu an quân dân các quận. Lại sai người tới bảo Khương Duy quy hàng. Ngải nghe nói Hoàng Hạo gian hiểm, bèn bắt lấy chém đi. Hạo dùng vàng và báu vật để mua chuộc tả hữu, vì thế mà được miễn tội. Hôm ấy, nhà Hán mất. Về sau sử quan có thơ than Tiên chủ sáng nghiệp, Hậu chủ phế nghiệp. Thơ rằng:

Nhớ trước Lâu Tang cất nghĩa binh

Tung hoành vạn dặm, quyết trung hưng

Nam Dương mới được trung thần giúp

Tây Thục vừa hay bá nghiệp thành

Ánh sáng huy hoàng chìm Vị Thủy

Hùng sư len lén vượt Âm Bình

Vua tôi tự trói, xe quan quách

Để khiến xưa nay tiếc Khổng Minh.

Lại có thơ của sử quan than Hậu chủ rằng:

Kể lể đầu hàng, lạy bụi quân

Bởi vì năm ấy quý loạn thần

Năm mươi bốn châu trùm bá nghiệp

Dễ dàng vứt bỏ với người ta.

Bình rằng:

“Hậu chủ dùng tể tướng hiền thì ắt thành vị vua hiểu lý lẽ, yêu thích yêm hoạn thì ắt về sau thành hôn ám. “Tơ sống không có màu cố định, chỉ là do nhuộm thôi”. Theo lễ, quốc quân kế vị, qua năm sau mới đổi niên hiệu, mà năm Chương Vũ thứ ba đã đổi gọi là Kiến Hưng. Khảo xét nghĩa lý xưa, thì trái lễ rồi. Lại không dụng chức soạn sử, chẳng có quan ghi chép, bởi thế việc làm phần nhiều bị bỏ sót, tai dị không được chép lại. Gia Cát Lượng tuy thấu suốt chính sự, nhưng phàm những việc như thế thì còn chưa chu toàn; nhưng trải mười hai năm mà danh phận không đổi, thường động việc quân mà chẳng xá tội tùy tiện, chẳng phải cũng xuất chúng sao? Từ khi Lượng mất, chế độ đã dần rơi rụng đi. Đó là chỗ hơn kém rồi”.

Đặng Ngải lấy được Thành Đô, sai người vào Lạc Dương báo tiệp.

Đây nói Thái bộc Tưởng Hiển tới Kiếm Các, vào gặp Khương Duy, truyền sắc mệnh của Hậu chủ, nói đến chuyện quy hàng. Duy cả kinh, chẳng biết nói gì. Các tướng dưới trướng nghe tin, nhất tề oán hận, nghiến răng trợn mắt, râu tóc dựng đứng, rút đao chém vào đá, hô to rằng:

– Bọn ta nên tử chiến, cớ sao lại hàng trước chứ!

Tiếng gào khóc vang xa tới mấy chục dặm. Duy thấy lòng người theo về với Hán, bèn dùng lời hay để vỗ về rằng:

– Các tướng chớ lo. Ta có một kế, có thể khôi phục nhà Hán.

Các tướng đều xin hỏi. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

236. ĐẶNG NGẢI, CHUNG HỘI ĐẠI TRANH CÔNG

Đây nói Khương Duy cùng các tướng ghé tai nói nhỏ, trình bày kế sách*. Duy mời Tưởng Hiển tới hỏi tin tức. Hiển nói:

– Đặng Ngải ngồi giữ Thành Đô. Nay Hậu chủ dâng sắc xin hàng, sai các quân đều trở giáo vứt giáp, đã quy phục hết cả.

Duy cả mừng, bèn dựng cờ hàng ở Kiếm Các, sai người vào trại Chung Hội để báo trước, nói Khương Duy dẫn bọn Trương Dực, Liếu Hóa, Đổng Quyết tới hàng. Hội cả mừng, sai người nghênh tiếp vào trướng. Hội nói:

– Bá Ước sao tới chậm thế?

Duy nghiêm mặt, khóc lóc, nói:

– Toàn quân của nước nhà ở trong tay ta. Ngày nay đến nỗi này, còn cho là gấp đó.

Hội rất lấy làm lạ, bèn ngồi xuống lạy nhau, đãi như thượng khách. Hội ngoảnh lại nói với tả hữu:

– Dựa vào tài của Bá Ước, thật đúng là danh sĩ Trung châu. Bọn Công Hưu, Thái Sơ* đều không bì kịp.

Duy bảo với Hội rằng:

– Nghe nói tướng quân từ khi ở Hoài Nam tới nay, tính kế chẳng hề sai sót. Họ Tư Mã được thịnh đều nhờ sức của tướng quân. Duy mới cam lòng theo thờ. Còn như Đặng Sĩ Tái, thì quyết tử chiến, sao chịu hàng chứ?

Hội bèn bẻ tên để thề, cùng Duy kết làm anh em, tình cảm yêu mến rất mật thiết. Bấy giờ Chung Hội trúng kế Khương Duy, không nhận ấn của Duy, mà vẫn sai lĩnh quân như cũ. Duy rất là mừng thầm, bèn sai Tưởng Hiển trở về Thành Đô.

Đây nói Đặng Ngải phong Sư Toản làm Thứ sử Ích Châu, bọn Khiên Hoằng, Vương Kì ai nấy đều coi các châu quận. Lại đắp đài Miên Trúc để biểu dương chiến công, đại hội các quan ở trong Thục để tiệc tùng. Ngải rượu đến lưng chừng, bèn trỏ các quan, nói:

– Các ngươi may mà được gặp ta, mới có hôm nay thôi. Nếu gặp loại như Ngô Hán, thì thảy đều bị giết cả rồi.

Các quan đứng dậy lạy tạ. Ngải lại nói:

– Khương Duy chỉ là con gấu non nhất thời thôi. Vì miễn cưỡng giằng co với ta, bởi thế mới đến đường cùng.

Mọi người đều xưng tụng đức độ của Đặng Ngải. Ngải rất mừng. Chợt Tưởng Hiển đến, nói Khương Duy đã tự hàng Chung Trấn Tây rồi. Ngải vì thế rất hận Chung Hội, bèn soạn thư, sai người bưng đến Lạc Dương. Tấn công Tư Mã Chiêu được thư, bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Thần là Ngải trộm cho rằng: quân có cái tiếng đi trước rồi cái thực theo sau. Nay nhân cái thế bình Thục mà thừa cơ lấy Ngô. Người Ngô run sợ. Đấy là lúc cuốn chiếu. Nhưng sau khi đánh lớn, tướng sĩ mệt mỏi, quân không thể dùng ngay, nên từ từ thong thả, để lại hai vạn quân Lũng Hữu, hai vạn quân trong Thục, nấu muối, chấn hưng việc cai trị, làm quần áo và những đồ cần dùng trong quân, lại chế thuyền bè, chuẩn bị cho việc xuôi dòng. Rồi sau phái sứ đi báo rõ lợi hại, Ngô ắt theo về giáo hóa, có thể không cần đánh mà bình định được. Nay nên hậu đãi Lưu Thiện để cho Tôn Hưu thấy, yên sĩ dân để kêu gọi người xa. Nếu đưa ngay Lưu Thiện tới kinh đô, Ngô sẽ cho đó là lưu đày, ắt chẳng chịu để lòng hướng về giáo hóa. Nên quyền biến lưu lại, đợi thu đông năm sau, khi ấy nước Ngô cũng đã bình xong. Nay hãy phong Thiện làm Phù Phong vương, ban tiền của cho y, nuôi dưỡng tả hữu của y. Trong quận có ổ của Đổng Trác có thể làm nhà quan. Ban tước cho con y làm công khanh. Ăn lộc các huyện trong quận, để tỏ rõ sự sủng ái với kẻ nghe theo mệnh. Mở Quảng Lăng, Thành Dương để đối đãi với người Ngô. Người Ngô ắt sợ oai, mến đức, trông gió mà theo thôi. Xin dâng lời ngu”.

Tư Mã Chiêu đọc xong, rất nghi Đặng Ngải tự có lòng chuyên quyền, bèn trước tiên giáng chiếu cho Đặng Ngải. Chiếu nói:

“Ngải giương oai giễu võ, đi sâu vào hang cọp, chém tướng đoạt cờ, bêu đầu bọn kình nghê, khiến tên vua tiếm hiệu cúi đầu rụt cổ, nhiều đời trốn tội chém, nay một sớm đã bình. Quân chẳng đi lâu, đánh chẳng hết ngày, đã như xua mây, cuốn chiếu, dẹp yên Ba, Thục. Tuy Bạch Khởi phá nước Sở mạnh, Hàn Tín thắng nước Triệu cứng, Ngô Hán bắt Tử Dương, Á Phụ diệt bảy nước, kể công lao, bàn việc hay, cũng không đủ so với công này. Nay lấy Ngải làm Thái úy, tăng ấp hai vạn hộ; phong hai con trai làm đình hầu, đều thực ấp ngàn hộ. Thi hành trong ngày. Khâm thử”.

Đặng Ngải nhận chiếu xong. Giám quân Vệ Quán lấy thư tay của Tư Mã Chiêu ra, bảo Ngải rằng:

– Ngày trước Quán đọc việc nói trong thư này, thấy đáng nên tâu báo, không thể làm vội.

Ngải nói:

– “Tướng ở bên ngoài, lệnh vua có lúc không theo”. Ta đã thi hành kế rồi, sao lại cản trở?

Bèn soạn thư nữa, rồi sai sứ bưng tới Lạc Dương. Bấy giờ trẻ con ở Lạc Dương truyền tin đồn rằng Đặng Ngải muốn phản. Trong triều cũng nói Ngải có chỗ không tuân lệnh Tấn công, không nhận chiếu của thiên tử. Tư Mã Chiêu càng thêm nghi kỵ*. Chợt sứ giả trở về, trình thư của Đặng Ngải lên. Chiêu bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Ngải vâng mệnh đi đánh, nâng sách lược dặn sẵn. Nay nguồn ác đã phục, bởi thế mới thừa chế phong giả, để yên lòng kẻ mới theo, đó gọi là hợp với quyền nghi. Nay Thục dẫn mọi người theo mệnh, đất thấu tới Nam Hải, đông liền với Ngô Cối, nên sớm lên định. Nếu đợi lệnh nước nhà, đường sá tới lui, dây dưa ngày tháng. Cái nghĩa Xuân Thu, đại phu rời cõi, việc có thể làm để yên xã tắc, lợi cho nước nhà, thì có thể tự chuyên. Nay Ngô chưa thần phục, thế liền với Thục, không thể chấp nhặt lẽ thường mà lỡ cơ sự. Binh pháp nói: “Tiến chẳng cầu danh, lùi không trốn tội”. Ngải tuy chẳng có tiết tháo của cổ nhân, mà rốt lại tự ngại sẽ tổn hại cho nước nhà. Trước tiên đem việc này bẩm lên, hiện đã thi hành. Kính thư”.

Tư Mã Chiêu xem xong thì cả kinh, vội cùng người tâm phúc bàn bạc rằng:

– Đặng Ngải cậy dựa công lao, ngông cuồng tự đại, tùy ý làm ý việc, sẽ phản ngay trước mắt thôi. Phải làm sao đây?

Giả Sung nói:

– Chúa công sao chẳng phong cho Chung Hội để chế ngự y?

Chiêu cả mừng, bèn sai sứ bưng chiếu, phong Chung Hội làm Tư đồ, lại sai Vệ Quán giám sát hai lộ quân mã. Chung Hội được mật chiếu, lạy mọp nghe đọc. Chiếu văn ấy viết:

“Hội hướng đến đâu cũng đều tan giặc, trước mắt không có địch mạnh, khắc chế các thành, bủa lưới cây bắt. Hào soái trong Thục tự trói theo mệnh. Kế không sai chạy, làm chẳng sót công. Một mình thu toàn thắng, có đi mà không cần đánh. Đạp bằng cõi tây, chốn xa yên tĩnh. Nay cho Hội làm Tư đồ, tiên phong huyện hầu, tặng ấp vạn hộ; phong hai người con trai làm đình hầu, đều cho ấp ngàn hộ. Thi hành. Khâm thử”.

Chung Hội nhận phong xong, bèn bày tiệc tiếp đãi. Sứ giả về rồi, Hội mời Khương Duy đến bàn kế rằng:

– Đặng Ngải công cao hơn ta, lại được phong chức Thái úy. Ta rất hận y. Nay Tư Mã Tấn công nghi Ngải ắt phản, bởi thế sai Vệ Quán làm Giám quân, ban chiếu cho ta khống chế y. Bá Ước có cao kiến gì?

Duy nói:

– Kẻ ngu này nghe nói Đặng Ngải xuất thân hèn kém, từ nhỏ đã chăn nghé cho nhà làm ruộng, lúc lớn rất là nghèo túng, chẳng phải là con nhà danh giá ăn lộc nhiều đời, chẳng hiểu đại thể. Nay may mắn đi theo đường dốc Âm Bình, vin cây, trèo vách, như xâu cá mà xuống mới được thành công. Chẳng cần giở mưu hay, thảy đều cậy vào hồng phúc của nước nhà thôi. Nếu không có tướng quân cùng Duy cầm cự ở Kiếm Các, Ngải sao có thể thành công được? Nay y muốn phong Hậu chủ làm Phù Phong vương, là muốn cấu kết lòng người Thục. Tình trạng mưu phản của hắn chẳng cần nói cũng thấy được rồi. Tấn công nghi ngờ là phải lắm.

Hội rất mừng rỡ. Duy cũng mừng thầm rằng: “Hán thất đã hưng rồi”. Duy lại nói:

– Xin cho lui tả hữu. Duy có một việc mật bẩm lên.

Hội sai tả hữu lui hết. Duy lấy trong tay áo một tấm bản đồ đưa cho Hội, nói:

– Ngày trước lúc Vũ hầu rời lều tranh, đã dâng nó cho Tiên chủ, nói rằng: “Đất đai Ích Châu ruộng nước ngàn dặm, dân cần cù, nước giàu có, có thể thành bá nghiệp”. Tiên đế nhờ đó mới khai sáng Thành Đô. Nay Đặng Ngải tới đây, sao chẳng ngông cuồng cho được?

Duy cả mừng, chỉ tay hỏi hình thế núi sông. Duy nói ra tỉ mỉ. Hội cảm tạ, nói:

– Nên dùng kế sách gì để trừ y?

Duy nói:

– Thừa lúc Tấn công nghi kỵ, nên gấp dâng biểu, nói tình trạng làm phản của Ngải. Tấn công ắt sai tướng quân đánh y. Một lần ra tay là bắt được thôi.

Hội liền sai người bưng biểu về Lạc Dương, nói Đặng Ngải chuyên quyền, tùy ý riêng mà làm việc, kết hiếu với người Thục, sớm muộn ắt phản thôi. Văn võ trong triều thảy đều kinh hoàng. Hội lại sai người chặn biểu văn của Đặng Ngải ở giữa đường, dựa theo nét bút của Ngải, đổi thành ý khinh mạn, lời lẽ mười phần bội nghịch*.

Đây nói Tư Mã Chiêu đọc biểu chương của Đặng Ngải xong thì cả giận, muốn tự vào Xuyên đánh Ngải. Chiều tối hôm ấy, Chiêu trở về nhà. Vợ y là Vương Thị nghe tin, can rằng:

– Hội thấy lợi quên nghĩa, rất hay bày chuyện, sủng ái quả ắt loạn, không thể tin hết.

Chiêu cười, nói:

– Ta há chẳng biết sao?

Hôm sau, Chiêu sai người tới quân doanh của Hội trước, sai Hội bắt Ngải. Lại sai Giả Sung dẫn ba vạn quân vào Tà Cốc, Chiêu bèn mời Ngụy chủ Tào Hoán ngự giá tới Tây Xuyên bắt Ngải. Tây tào duyện Thiệu Đễ can rằng:

– Quân của Chung Hội hơn Ngải sáu lần, chỉ sai Hội bắt Ngải là đủ rồi, cần chi minh công phải tự đi?

Chiêu cười, nói:

– Ngươi quên mất lời nói ngày trước rồi ư? Ngươi từng bảo Hội sau này ắt phản. Nay ta đi chuyến này, chẳng phải vì Ngải, thực là vì Hội thôi.

Đễ cười, nói:

– Đễ đã biết thế, bởi vậy mới hỏi. Lời này nhất thiết chẳng thể tiết lộ.

Chiêu nói:

– Ta tự lấy tín nghĩa đãi người. Người ắt chẳng phụ ta*.

Bèn dẫn đại quân lên đường. Thế là Giả Sung cũng nghi ngờ Hội, tới báo với Tư Mã Chiêu. Chiêu nói:

– Vậy ta sai ngươi, thì cũng nghi ngươi ư? Ta tới Trường An, sẽ tự sáng tỏ thôi.

Bấy giờ các quan đều khen ngợi Chiêu rộng lượng như biển. Sớm đã có tế tác báo cho Chung Hội, nói Chiêu đã tới Trường An. Hội vội vàng mời Khương Duy, để hỏi kế bắt Đặng Ngải. Chưa biết Khương Duy dùng kế sách gì phá Ngải? Hồi sau sẽ thấy.

237. KHƯƠNG DUY MỘT KẾ HẠI BA HIỀN

Đây nói Khương Duy bảo với Chung Hội rằng:

– Trước tiên hãy sai Giám quân Vệ Quán bắt Ngải. Nếu Ngải giết Quán, thì là thực làm phản rồi. Tướng quân liền cất quân đánh hắn. Đấy là chính đạo.

Hội cả mừng, bèn sai Vệ Quán dẫn mấy chục người vào Thành Đô bắt Đặng Ngải. Thủ hạ của Quán ngăn lại, nói:

– Đấy là Chung Tư đồ dụ Đặng Chinh Tây giết tướng quân, để làm rõ phản tình thôi. Nhất thiết chớ có đi.

Quán nói:

– Ta tự có kế.

Bèn phát hai, ba chục đạo hịch văn. Hịch ấy nói:

“Phụng chiếu bắt Ngải. Những kẻ khác thì không hỏi đến. Nếu sớm tới theo, thì tước thưởng như trước. Ai dám không ra, thì lây đến ba họ”.

Rồi chuẩn bị hai cỗ xe tù, nhắm Thành Đô đi suốt đêm ngày. Đến lúc gà gáy, người trông thấy hịch văn thảy đều lạy ở dưới ngựa của Vệ Quán. Bấy giờ Đặng Ngải ở trong phủ chưa dậy. Quán dẫn mấy chục người đột ngột xông vào, hô to rằng:

– Phụng chiếu bắt cha con họ Đặng!

Ngải cả kinh, lăn luôn xuống giường. Quán trói lại, bỏ lên xe. Con trai là Đặng Trung đi ra hỏi rằng:

– Vì sao?

Nói chưa dứt, cũng bị bắt lại, trói vứt lên xe. Lúc tướng dưới quyền Ngải nhất tề đuổi theo lại, thì Quán nạt đi, nói:

– Chiếu thư ở đây, ai dám làm bừa thì lây ba họ! Đại quân của Chung Tư đồ sẽ tới ngay!

Mọi người trông thấy bụi mù bốc lên. Thám mã đã sớm kéo tới. Ai nấy đều vứt binh khí mà chạy. Quân Chung Hội đến. Hội trách mắng rằng:

– Thằng ranh chăn nghé! Sao dám như thế?

Rồi lấy roi đánh vào đầu. Khương Duy cũng mắng rằng:

– Thất phu! Sao không lập công danh với vạn đời đi?

Ngải cũng mắng lớn lại. Hội sai giải về Lạc Dương. Hội vào Thành Đô, thu được hết quân mã của Đặng Ngải, oai danh chấn động, bảo với Khương Duy rằng:

– Ngày nay ta mới thỏa ý nguyện bình sinh.

Duy nói:

– Minh công từ lúc ở Hoài Nam tới nay, tính kế chẳng sai. Họ Tư Mã hưng thịnh, đều nhờ sức của công. Nay lại bình định đất Thục, oai đức chấn động với đời, dân chúng đề cao công lao, chúa thì lại sợ mưu lược, muốn tự bảo toàn có được chăng? Ôi, Hàn Tín không phản Hán lúc nhiễu nhương, nên bị nghi lúc thanh bình. Đại phu Chủng không theo Phạm Lãi ra Ngũ Hồ, rồi nhận thanh kiếm mà chịu xử chết. Há có phải là chúa tối tăm mà bề tôi ngu đâu? Vì lợi hại mà khiến ra như thế thôi. Nay ngài công lớn đã lập, đức lớn đã rõ, sao chẳng học Đào Chu Công thả thuyền đi biệt tích, lên dãy núi Nga Mi mà theo Xích Tùng Tử dạo chơi?

Hội cười, nói:

– Lời của ngài xa xôi quá. Ta tuổi mới tứ tuần, đang muốn lập công danh với vạn đời, khiến rỡ ràng tổ tông ở dưới đất, há có thể học Đào Chu Công sao?

Duy nói:

– Việc khác thì trí lực của minh công đã đủ rồi, chẳng cần phiền tới lão phu*.

Hội vỗ tay cười lớn, nói:

– Bá Ước đã hiểu lòng ta rồi!

Từ đó hai người mỗi ngày đều bàn bạc kế sách dùng binh. Duy gửi mật thư cho Hậu chủ rằng:

“Mong bệ hạ nhẫn nhục mấy ngày, có thể khiến xã tắc nguy rồi lại yên, nhật nguyệt tối rồi lại sáng, nhà Hán sẽ lại hưng rồi”.

Chung Hội đang cùng Khương Duy mưu phản, chợt được báo Tấn công Tư Mã Chiêu đã đưa đại quân tới đóng đồn ở Trường An, gửi thư đến trước. Hội được thư. Ý trong thư ấy nói:

“Ta sợ Tư đồ bắt Ngải không xong, tự đóng quân ở Trường An. Sắp được gặp nhau, nên sai báo trước”.

Hội cả kinh, nói:

– Quân ta nhiều hơn Ngải mấy lần. Tấn công biết ta một mình cũng lo xong. Nay tự dẫn quân đến, thì là nghi kỵ rồi.

Bèn bàn bạc với Khương Duy. Duy nói:

– Vua nghi thì bề tôi ắt chết. Há chẳng thấy Đặng Ngải sao?

Hội nói:

– Ý ta đã quyết rồi! Việc thành thì ắt được thiên hạ, không thành thì ắt lui về Tây Thục, cũng chẳng mất vị trí như Lưu Bị.

Duy nói:

– Gần đây nghe nói Quách thái hậu mới mất, hãy soạn di chiếu của Thái hậu, bảo đánh Tư Mã Chiêu, để làm rõ tội thí vua. Dựa vào tài của minh công, có thể cuốn chiếu Trung Nguyên rồi.

Hội nói:

– Bá Ước nên làm tiên phong, cùng hưởng phú quý.

Duy nói:

– Nguyện dốc sức hèn của chó ngựa. Chỉ sợ các tướng không phục thôi.

Hội nói:

– Ngày mai là tiết thượng nguyên, hãy bày nhiều đèn đuốc trong cung cũ, mời các tướng tới dự tiệc. Nếu ai không theo thì giết hết đi.

Duy thầm mừng.

Hôm sau, hai người Hội, Duy mời các tướng dự tiệc. Đến lúc canh ba, Hội cầm chén khóc to. Các tướng kinh ngạc hỏi nguyên cớ. Hội nói:

– Quách thái hậu lúc sắp mất cả để di chiếu lại đây. Vì Tư Mã Chiêu thí vua ở cửa nam, đại nghịch vô đạo, sớm tối sẽ soán thiên hạ của Đại Ngụy, sai ta đánh y. Các ngươi ai nấy hãy tự ký tên, cùng thành việc lớn.

Mọi người đều cả kinh, ai nấy ngó nhau. Hội rút kiếm ra khỏi vỏ, nói:

– Ai trái lệnh thì chém!

Các tướng chỉ đành nghe theo. Viết tên xong xuôi, Hội giam các tướng ở trong cung, sai quân canh giữ nghiêm ngặt. Duy nói:

– Tôi thấy các tướng không phục, chi bằng chôn hết đi.

Hội nói:

– Ta đã sai đào hố trong cung, đặt mấy ngàn cây gậy. Nếu ai không theo thì đánh chết ngay.

Bấy giờ có tướng tâm phúc là Khâu Kiến đứng bên cạnh. Kiến là người cũ của Hộ quân Hồ Liệt. Liệt đưa Kiến tới làm việc cho Hội. Kiến nghe được việc ấy, bèn mật báo với Liệt rằng:

– Chung Tư đồ sai đào hố lớn, lại lấy mấy ngàn cây gậy trắng. Hễ có ai chẳng chịu cất quân, thì đánh chết ngay.

Liệt cả kinh, khóc thưa rằng:

– Con ta là Hồ Uyên nắm quân ở ngoài, sao biết được Hội ôm lòng thế này? Ngươi hãy niệm tình ngày trước, báo tin một lần. Tuy chết cũng không hận.

Kiến nói:

– Ơn ông* chớ lo, mỗ cả gan làm cho.

Bèn đi ra thưa với Hội rằng:

– Chúa công giam giữ các tướng trong nội cung, ăn uống không tiện, hãy sai một người qua lại đưa đồ.

Hội thu nạp lời của Khâu Kiến, bèn sai Khâu Kiến làm Giám lâm. Hội dặn dò rằng:

– Ta đem việc nặng nề phó thác cho ngươi, vì thế chớ có tiết lộ.

Kiến nói:

– Chúa công yên tâm. Mỗi tự có phép nghiêm cẩn.

Kiến ngầm sai người thân tín của Hồ Liệt vào trong nội cung. Liệt đem mật thư giao cho người ấy. Người ấy được thư, hỏa tốc đi vào doanh của Hồ Uyên, nói rõ việc ấy, trình mật thư lên. Uyên cả kinh, liền đưa cho khắp các doanh xem. Các tướng cả giận, vội tới doanh của Uyên bàn bạc rằng:

– Bọn ta thà chết, há lại chịu theo phản thần ư?

Uyên nói:

– Vào ngày mười tám, hãy ùa vào nội cung, rồi làm như thế. Bấy giờ có Giám quân Vệ Quán rất mừng vì có mưu của Hồ Uyên, liền chỉnh đốn người ngựa, sai Khâu Kiến truyền báo cho Hồ Liệt. Liệt báo cho các tướng.

Đây nói Chung Hội mời Khương Duy đến, nói:

– Ta ban đêm mơ thấy con rắn dài quấn quanh ta mấy ngàn vòng, nhân đó kinh hoàng tỉnh dậy.

Duy nói:

– Mơ thấy rồng rắn đều là điềm may mắn đó.

Hội cả mừng, nói:

– Khí giới đã đầy đủ, có thả các tướng ra được chăng?

Duy nói:

– Bọn ấy đều có dáng không phục, để lâu ắt gây hại, chi bằng giết sớm đi*.

Hội nghe theo, muốn giao áo giáp cho Duy, tới giết tướng Ngụy. Duy đột nhiên nổi lên một cơn đau tim, hôn mê ngã lăn ra đất*. Tả hữu dìu dậy. Chợt được báo ngoài doanh ồn ào, như là có cháy. Hội toan sai người đi nghe ngóng, thì tiếng hò reo vang rền, bốn phương tám hướng quân lính kéo đến không dứt. Duy vừa tỉnh dậy. Duy nói:

– Đây chắc là các tướng làm ác, hãy chém trước đi.

Có người báo quân đã vào nội cung. Hội sai đóng cửa điện. Các tướng lên trên nóc cung, lấy ngói mà đánh, giết nhau tới mấy chục người. Ngoài cung bốn bề lửa bốc. Trên thành tên, đá như mưa. Quân bên ngoài chém vỡ cửa điện đánh vào. Hội tự cầm kiếm giết ngay mấy người. Trên thành loạn tên bắn Hội ngã lăn, đem bêu đầu trước. Duy rút kiếm đi xuống điện, qua lại đánh giết, chẳng may cơn đau tim lại thêm lên. Duy ngửa mặt lên trời kêu to rằng:

– Kế ta chẳng thành, là mệnh trời rồi!

Nói dứt, tự cắt cổ chết. Bấy giờ được năm mươi chín tuổi. Trong cung chết hết mấy trăm người. Vệ Quán nói:

– Các quân hãy trở về doanh mình, để đợi lệnh vua.

Quân Ngụy tranh nhau cắt mật của Duy. Quả mật ấy lớn như trứng gà. Quán chẳng thể cấm nổi. Các quân đều muốn báo thù, bèn đem hết vợ con của Khương Duy, Chung Hội giết đi. Người bộ hạ của Đặng Ngải thấy Chung Hội, Khương Duy đã chết, bèn suốt đêm đuổi theo cướp Đặng Ngải.

Sớm đã có người báo cho Vệ Quán biết. Quán nói:

– Là ta bắt Ngải. Nay nếu để hắn lại, ta ắt chẳng có đất chôn thấy rồi.

Hộ quân Điền Độc* nói:

– Ngày trước lúc Ngải lấy Giang Du, muốn giết Độc, may được các quan xin tha. Ngày nay nên báo hận đó!

Quán cả mừng, bèn sai Điện Độc dẫn năm trăm quân đuổi tới Miên Trúc, thì gặp ngay lúc cha con Đặng Ngải được thả khỏi xe tù, toan trở về Thành Đô. Ngải cứ cho rằng quân bản bộ của mình đến, không hề chuẩn bị, lúc sắp hỏi han, bị Điện Độc chỉ một cái. Cha con chết trong đám loạn quân. Đấy là Khương Duy một kế hại ba người hiền đó. Về sau sử quan có thơ rằng:

Hậu chủ đầu hàng hiến Tây Xuyên

Trời diệt, mưu người cứu được sao?

Đặng Ngải chịu hình, Chung Hội chết

Khương Duy một kế hại ba hiền.

Lại có sử quan vì Đặng Ngải công lao cái thế, mà có một bài miếu tán rằng:

Từ bé giỏi họa đồ

Nhiều mưu khéo dụng binh

Dừng mắt biết địa lý

Ngửa mặt hiểu thiên văn

Ngựa đến gốc núi đứt

Quân đi đường đá chia

Công thành mà bị hại

Hồn quẩn mây Hán Giang.

Sử quan lại có bài thơ tán miếu Chung Hội rằng:

Con cháu lương tướng Hán

Nhỏ làm Bí thư lang

Đương thời khoe anh tuấn

Người đời gọi Tử Phòng

Thọ Xuân nhiều mưu hoạch

Thục quận tỏ hiên ngang

Không học Đào Chu được

Hồn bay về cố hương.

Sử quan lại có bài miếu tán Khương Duy rằng:

Lương Châu khoe cao sĩ

Thiên Thủy nổi kỳ tài

Cao nhân từng dạy dỗ

Bí quyết đích thân truyền

Trung Nguyên chín lần phạm

Tước vị sáng ba đài

Một thân phò Tây Thục

Nghiêng nguy thật đau thay!

Lại thêm sử quan bình về Chung Hội, Đặng Ngải rằng:

“Vương Lăng phong thái, tiết tháo đều cao thượng, Vu Khâu Kiệm tài năng, hiểu biết hơn người, Gia Cát Đản nghiêm nghị, uy vọng; Chung Hội tinh thông sách lược, thuật số, đều nhờ đó mà nổi danh, được vinh hiển, chọn dùng. Nhưng thảy đều tâm lớn, chí xa, chẳng lo họa nạn, gây biến nhanh như máy nỏ bật, ba họ lầy đất. Há chẳng sai lầm sao? Đặng Ngải hiên ngang, cường tráng, lập công nên việc, nhưng mờ mịt trong việc phòng nạn, họa bại ập đến. Sao có thể biết trước được Gia Cát Khác* mà không biết được chuyện gần của mình? Đấy dường như là việc cổ nhân gọi là “Mục luận”*.

Bùi Tùng Chi biện luận về Khương Duy rằng:

“Thịnh chê bai Duy*, thật là không đáng. Bấy giờ đại quân của Chung Hội đã tới Kiếm Các. Duy cùng các tướng bày doanh giữ hiểm. Hội không tiến được, đã bàn quay về bắc. Công lao bảo toàn Thục cơ hồ đã lập được rồi. Chỉ hiểm Đặng Ngải giảo hoạt, lén vào bên hông, ra ở sau lưng. Gia Cát Chiêm đã thua, Thành Đô tự tan vỡ. Duy nếu đem quân về cứu bên trong, ắt Hội đuổi theo sau lưng. Cái thế bấy giờ, sao có thể thắng được hai đầu, mà trách Duy không thể gắng tiết ở Miên Trúc, bảo vệ chủ mình, thật là phi lý. Hội muốn chôn hết tướng Ngụy để cử hành đại sự, giao trọng binh cho Duy, sai làm tiền khu. Nếu khiến tướng Ngụy chết cả, quân trong tay Duy, giết Hội, phục Hán, chẳng khó gì rồi. Ôi, thành công ngoài ý muốn, rồi sau mới có thể cho là kỳ lạ, chẳng thể vì việc có sai chạy, mà hạ thấp cho là không phải. Giả như kế của Điền Đan chẳng may không gặp dịp, thì cũng lại bảo là ngu ám sao?”

Đây nói Khương Duy, Chung Hội, Đặng Ngải đã chết. Bọn Trương Dực chết trong đám loạn quân. Sư Toản cũng bị nát thây*. Thái tử Lưu Tuyền, Hán Thọ đình hầu Quan Di* đánh nhau với địch, đều bị quân Ngụy giết chết. Quân dân đại loạn, giẫm đạp lẫn nhau, chết chẳng biết bao nhiêu mà kể. Sau một tuần, Giả Sung tới trước, treo bảng yên dân, mới bắt đầu yên tĩnh, để Vệ Quán giữ Thành Đô. Bấy giờ quân dân yên ổn, chẳng bị xâm phạm một mảy may, bèn dời Hậu chủ về Lạc Dương gặp vua. Chỉ có bọn Thượng thư lệnh Phàn Kiến, Thị trung Trương Thiệu, Quang lộc Đại phu Tiều Chu, Bí thư lang Khích Chính, điện trung đốc Trương Thông, mấy người đi theo. Liếu Hóa, Đổng Quyết đều cáo bệnh không dậy, sau đó đều lo buồn mà chết. Chưa biết Hậu chủ dời về Lạc Dương sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

238. TƯ MÃ LẠI ĐOẠT ĐÀI THỤ THIỆN

Năm Cảnh Nguyên thứ năm [264] nhà Ngụy đổi thành năm Hàm Hi thứ nhất, mùa xuân, tháng ba, đại tướng của Ngô là Đinh Phụng thấy Thục đã mất, bèn thu quân về Ngô. Trung thư thừa Hoa Hạch dâng biểu nói với Ngô chủ Tôn Hưu rằng:

“Cúi nghĩ Ngô, Thục là môi với răng. Thành Đô đã mất, xã tắc nghiêng ngã. Thần là rơm rác, trộm thấy không yên. Bệ hạ thánh nhân, ắt càng đau xót. Thần đoán Tư Mã Chiêu ắt soán Ngụy, nuốt Ngô, xin bệ hạ tăng thêm phòng ngự”.

Hưu nghe theo lời ấy, bèn sai con của Lục Tốn là Lục Kháng làm Trấn Đông đại tướng quân, lĩnh Ích Châu mục, giữ Xuyên; Tả tướng quân Tôn Dị giữ các chỗ cửa ải ở Nam Từ, để phòng quân Ngụy. Lại cho quân đóng đồn ở một dải ven sông đến mấy trăm doanh, sai Đại tướng Đinh Phụng tổng quản.

Đây nói Hậu chủ Lưu Thiện tới Lạc Dương, vào nội đình gặp Ngụy chủ Tào Hoán, lạy mọp dưới điện. Bấy giờ Tư Mã Chiêu đã tự trở về triều. Chiêu trách rằng:

– Ngươi hoang dâm vô đạo, phế người hiền, bỏ chính sự, đáng nên chém giết. May sớm quy hàng, nên mới tha cho. Nay phong ngươi làm An Lạc công, ban cho nhà ở, hàng tháng chu cấp, ban vạn xấp vải, nô tì trăm người, con trai là Dao cùng quần thần là bọn Phàn Kiến, Tiều Chu, Khích Chính đều phong tước hầu.

Hậu chủ tạ ơn, rời nội đình. Chiêu vì Hoàng Hạo lụy nước hại dân, sai võ sĩ áp giải ra phố chợ, lăng trì xử tử.

Hôm sau, Hậu chủ đích thân tới phủ của Tư Mã Chiêu lạy tạ. Chiêu bày tiệc khoản đãi, trước tiên cho diễn âm nhạc và ca múa của nước Ngụy. Quan Thục đều cảm thương, chỉ riêng Hậu chủ là mừng. Chiêu sai người Thục tấu nhạc Thục. Quan Thục đều rơi lệ. Hậu chủ vẫn vui cười như thường. Rượu đến nửa chừng, Chiêu bảo với các quan rằng:

– Người đời vô tình, cũng đến thế thôi! Dẫu là Gia Cát Lượng còn sống, cũng chẳng thể giúp bảo toàn mãi, huống chi là Khương Duy đây?

Bèn hỏi Hậu chủ rằng:

– Có nhớ Thục không?

Hậu chủ nói:

– Ở đây vui, chẳng nhớ Thục.

Lát sau, Hậu chủ đứng dậy thay áo. Khích Chính đi theo tới dưới chái nhà, nói:

– Chúa công sao lại đáp là không nhớ Thục? Nếu có hỏi nữa, hãy rơi lệ, đáp rằng: “Phần mộ của tiền nhân xa xôi ở đất Dân, Thục. Lòng này bi thương hướng về tây, chẳng ngày nào không nhớ”. Tấn công ắt cho chúa công về Thục thôi.

Hậu chủ ghi nhớ, vào tiệc. Uống đến hơi say, Chiêu lại hỏi rằng:

– Có nhớ Thục không?

Hậu chủ nhất nhất nói theo, toan khóc mà không có nước mắt, bèn nhắm mắt lại. Chiêu nói:

– Đấy là lời của Khách Chính à?

Hậu chủ mở mắt, thất kinh nói:

– Đúng như ngài nghĩ!

Chiêu cùng tả hữu đều cười. Chiêu vì thế cả mừng, cho là Hậu chủ thành thực, không nghi ngờ nữa*.

Hãy nói đại thần trong triều vì Chiêu thu Xuyên có công muốn lập làm vương. Bấy giờ Ngụy chủ Tào Hoán danh là thiên tử, mà thực thì không thể chủ trương, thảy đều do Tư Mã Chiêu làm thôi. Chiêu có ý muốn làm vương, bởi thế sai đại thần lấy danh của thiên tử, bèn xin phong Tư Mã Chiêu làm Tấn vương, tặng thụy cho cha là Tư Mã Ý làm Tuyên vương, anh là Tư Mã Sư làm Cảnh vương. Vợ Chiêu là con gái của Vương Túc, sinh hai con trai. Con trưởng là Tư Mã Viêm, là người cao lớn, tóc rũ chấm đất, hai tay quá gối, thông minh, anh võ, can đảm hơn người. Con thứ là Tư Mã Du, tính tình ôn hòa, cung kính, tiết kiệm, hiếu đễ. Chiêu rất yêu quý, vì Tư Mã Sư không có con trai, nên chuyển qua cho làm người nối dõi Sư. Chiêu thường nói:

– Thiên hạ là thiên hạ của con ta.

Thế là Tư Mã Chiêu nhận phong Tấn vương, muốn lập Tư Mã Du làm thế tử. Sơn Đào can rằng:

– Phế trưởng lập ấu, trái lễ, không hay.

Giả Sung, Hà Tăng, Bùi Tú đều là người tâm phúc của Chiêu, hết lời nói rằng:

– Con trưởng thông minh, thần võ, có tài hơn đời. Người ta trông ngóng đã nhiều, trời đã bày tỏ như thế, chẳng phải tướng người làm bề tôi đâu.

Chiêu do dự chưa quyết. Thái úy Vương Tường, Tư mã Tuân Nghĩ can rằng:

– Đời trước lập con nhỏ, phần nhiều làm loạn nước. Vương thượng nên suy nghĩ đi.

Chiêu bèn lập con trưởng Tư Mã Viêm làm thế tử, cho chức quan Trung phủ quân. Đại thần lại tâu rằng:

– Năm nay ở huyện Nhượng Vũ, vào lúc giờ Ngọ, trời giáng xuống một người, mình cao hơn ba trượng, vết chân dài ba thước hai tấc, tóc trắng râu bạc, mặc áo đơn vàng, quấn khăn vàng, chống gậy lê, tự xưng rằng: “Ta là dân của vương. Nay tới báo cho ngươi, thiên hạ đổi chủ, liền thấy thái bình”. Dạo chơi ở chợ như thế suốt ba ngày, rồi đột nhiên chẳng thấy đâu. Nếu như thế, thì là điềm tốt của vương thượng đó. Vương thượng hãy đội mũ miện mười hai dải, dựng cờ xí thiên tử, ra hô cảnh vào hô tất, ngồi xe dát vàng bạc, thắng sáu ngựa, tiến vương phi thành vương hậu, lập thế tử làm thái tử.

Chiêu trong lòng mừng thầm, trở về đến cung, đang định ăn uống, chợt trúng gió không nói được. Hôm sau thì bệnh nguy kịch. Thái úy Vương Tường, Tư đồ Hà Tăng, Tư mã Tuân Nghĩ cùng các đại thần vào cung vấn an. Chiêu chẳng nói được lấy tay trỏ Tư Mã Viêm rồi chết. Bấy giờ là tháng tám, ngày Tân Mão. Hà Tăng nói:

– Việc lớn của thiên hạ, đều cậy ở Tấn vương. Hãy lập Thái tử làm Tấn vương, rồi sau hãy chôn cất.

Hôm đó, Tư Mã Viêm lên ngôi Tấn vương, phong Hà Tăng làm Tấn thừa tướng, Tư Mã Vọng làm Tư đồ, Thạch Bao làm Phiếu Kỵ tướng quân, Trần Khiên làm Xa Kỵ tướng quân, truy thụy cho cha là Văn vương. Chôn cất xong rồi, Viêm gọi Giả Sung, Bùi Tú vào cung, hỏi rằng:

– Tào Tháo từng nói: “Nếu thiên mệnh ở ta, ta sẽ làm Chu Văn vương thôi”. Quả có như thế chăng?

Sung nói:

– Tháo nhiều đời ăn lộc nhà Hán, sợ người ta bàn luận cái danh soán nghịch, bởi thế mới buông ra lời đó. Đấy rõ ràng là bảo Tào Phi làm thiên tử.

Viêm nói:

– Phụ vương của cô so với Tào Tháo thì thế nào?

Sung nói:

– Văn vương phò Ngụy, đã trải ba đời, không giống như Tào Tháo.

Viêm nói:

– Sao bảo là không giống?

Sung nói:

– Tháo tuy công trùm Hoa Hạ, nhưng dân chúng chỉ sợ oai mà không mến đức. Con là Phi thừa kế đại thống, sai dịch rất nặng, xua đông ruổi tây, chẳng năm nào yên. Còn như Tuyên vương, Cảnh vương lập nhiều công lớn, ban ân bố đức, thiên hạ đã theo về rồi. Sau Văn vương phò nguy trừ bạo, công trùm vạn đời mới được phong vương hiệu, vốn là chẳng giống với Tháo rồi.

Viêm nói:

– Phi còn nối đại thống nhà Hán, cô há chẳng nối được đại thống nhà Ngụy sao?

Hai người Giả Sung, Bùi Tú vái lạy mà tâu rằng:

– Vương thượng nên học theo Tào Phi, noi theo việc cũ nhà Hán, lại đắp đài nhường ngôi, bố cáo thiên hạ, rồi lên ngôi tôn, há chẳng đẹp sao?

Viêm cả mừng, hôm sau bèn đeo kiếm vào nội cung. Bấy giờ Ngụy chủ Tào Hoán mấy ngày không lên triều, tâm thần hoảng hốt, cử chỉ thất thố. Viêm đi thẳng vào hậu cung. Hoán vội vàng trèo khỏi giường ngự mà nghênh đón. Ngồi xuống xong, Viêm hỏi rằng:

– Thiên hạ của nhà Ngụy là do sức của ai?

Hoán nói:

– Đều nhờ cha ông của Tấn vương ban cho thôi.

Viêm cười, nói:

– Tôi thấy bệ hạ văn không thể bàn đạo, võ không đủ kinh bang, trăm điều không được một, sao không nhường cho người tài đức làm chủ đi?

Hoán cả kinh, cấm khẩu chẳng nói được. Bên cạnh có Hoàng môn Thị lang Trương Tiết hét lớn rằng:

– Lời của Tấn vương sai rồi! Ngày trước Ngụy Vũ tổ hoàng đế quét động trừ tây, nam chinh bắc chiến, chẳng phải dễ dàng mới có được thiên hạ. Nay thiên tử có đức mà không tội, cớ chi lại nhường cho kẻ khác đây?

Viêm cả giận, nói:

– Xã tắc này là xã tắc của Đại Hán. Tào Tháo cậy dựa cái vốn là Hán tướng, kẹp thiên tử để lệnh chư hầu, tự lập làm Ngụy vương soán nghịch Hán thất. Cha ông của ta ba đời giúp Ngụy có được thiên hạ, chẳng phải tài năng của họ Tào, mà thực là công của họ Tư Mã. Bốn bể đều biết. Ngày nay ta há chẳng kham được thiên hạ của Ngụy sao?

Tiết lại nói:

– Nếu như thế thì là tên giặc cướp nước rồi!

Viêm cả giận, nói:

– Ta báo thù lại cho nhà Hán, có gì không thể?

Bèn nạt võ sĩ, sai đem Trương Tiết ra đánh bừa đến chết dưới điện. Hoán khóc lóc, quỳ thưa. Viêm đứng dậy bỏ đi xuống điện. Hoán bảo với Giả Sung, Bùi Tú rằng:

– Việc đã gấp rồi, phải làm sao đây?

Sung nói:

– Số trời đã tận rồi. Bệ hạ chẳng thể nghịch lại. Nên chiếu theo việc cũ của Hán Hiến đế, trùng tu đài Thụ Thiện, soạn đại lễ, nhường ngôi cho Tấn vương. Trên hợp lòng trời, dưới thuận tình người. Bệ hạ có thể bảo toàn không lo gì.

Hoán nghe theo, bèn sai Giả Sung đắp đài Thu Thiện. Nhằm tháng mười hai, ngày Giáp Tý, Hoán tự bưng truyền quốc tỉ, đứng trên đài, đại hội văn võ, mời Tấn vương Tư Mã Viêm lên đài, nhận lấy đại lễ. Hoán xuống đài, mặc áo của bậc công, đứng ở đầu ban. Viêm ngồi chiễm chệ trên đài. Giả Sung, Bùi Tú đứng hai bên tả hữu, cầm kiếm, sai Tào Hoán vái lạy mọc dưới đất nghe lệnh. Sung nói:

– Từ năm Kiến An thứ hai mươi lăm [220] của nhà Hán, Ngụy nhận nhường ngôi của Hán, đã trải qua bốn mươi lăm năm rồi. Nay lộc trời đã dứt mãi, mệnh trời về Tấn. Họ Tư Mã công đức hưng thịnh, ngang trời sánh đất, có thể lên ngôi hoàng đế, để nối đại thống nhà Ngụy. Phong người làm Trần Lưu vương, ra sống ở thành Kim Dung, đi ngay trong ngày, nếu không có chiếu gọi thì không cho vào kinh.

Hoán khóc lóc mà đi. Thái phó Tư Mã Phu khóc lạy trước mặt Hoán, nói:

– Đến ngày thần chết vẫn chỉ là bề tôi của Đại Ngụy thôi*.

Viêm thấy Phu như thế, bèn phong làm Bình vương Thái tể. Phu không nhận mà lui ra. Hôm ấy, trăm quan văn võ bái lạy dưới đài, hô vạn tuế ba lần. Viêm nối đại thống nhà Ngụy, quốc hiệu là Tấn, đổi niên hiệu thành Thái Thủy năm đầu [265], đại xá thiên hạ, đặt chức gián quan. Bấy giờ Ngụy mất, nhân dân yên ổn, chẳng bị xâm phạm một mảy may. Về sau sử quan có thơ than rằng:

Hiến đế xưng thần mọp bên đường

Hàm Hi* lại thấy lạ quân vương

Kim Dung thành ngoại non sông cũ

Thụ Thiện đài kia cỏ cây vàng.

Nước Ngụy suy vong như triều Hán

Trần Lưu vết tích tựa Sơn Dương*

Có vay có trả là thiên lý

Khiến kẻ xưa nay mấy trận cười

Bình rằng:

“Người xưa xem thiên hạ là của công, hễ hiền thì trao cho. Đời sau truyền ngôi nhiều đời, chọn lập con đích. Nếu đích tự* không có tài, thì mới theo tình cảm riêng, nuôi dưỡng đứa trẻ, truyền cho ngôi lớn. Phó thác không quyết, ắt hại họ tộc. Cuối cùng Tào Sảng bị tru di, Tề vương phải đổi ngôi. Cao Quý hương công tài năng nhân huệ đã sớm đạt thành, thích nghe giỏi nói, cũng phong lưu giống như Văn đế, nhưng khinh suất vội vã, giận kẻ nô bộc, tự hãm vào họa lớn. Trần Lưu vương cung kính quay mặt về nam, để tể phụ nắm quyền chính, ngửa mặt tuân theo thí dụ đời trước, cúi mình khiêm tốn mà nhường, bèn được hưởng nước lớn, làm khách ở Tấn, so với Sơn Dương, ngôi thứ, sủng ái còn hơn”.

Tấn đế Tư Mã Viêm truy thụy cho ông là Tư Mã Ý làm Tuyên đế, bá phụ là Tư Mã Sư làm Cảnh đế, cha là Tư Mã Chiêu làm Văn đế, dựng bảy miếu để rỡ ràng tổ tông. Đó là bảy miếu nào? Hán Chinh Tây tướng quân Tư Mã Quân. Quân sinh Thái thú Dự Chương Tư Mã Lượng. Lượng sinh Thái thú Dĩnh Xuyên Tư Mã Tuấn. Tuấn sinh Kinh Triệu doãn Tư Mã Phòng. Phòng sinh Tuyên đế Tư Mã Ý. Ý sinh Cảnh đế Tư Mã Sư, Văn đế Tư Mã Chiêu. Đó là bảy miếu. Việc lớn đã xong, Viêm mỗi ngày đều thiết triều, bàn kế sách đánh Ngô. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

239. DƯƠNG HỖ LÂM BỆNH TIẾN ĐỖ DỰ

Năm Vĩnh An thứ bảy [264], Ngô chủ Tôn Hưu bệnh nặng, không thể nói được rồi chết. Quần thần muốn lập Thái tử Tôn Loan làm vua*. Tả điển quân Vạn Úc nói:

– Loan nhỏ tuổi chẳng thể nắm giữ triều chính, chi bằng gọi Ô Trình hầu Tôn Hạo tới lập lên.

Tả tướng quân Tôn Bố cũng nói:

– Hạo tài năng, hiểu biết, quyết đoán sáng suốt, rất xứng làm đế vương.

Thế là Thừa tướng Bộc Dương Hưng vào triều tâu với Chu thái hậu. Thái hậu nói:

– Ta là quả phụ thôi, sao có thể biết việc của xã tắc? Các khanh cứ cân nhắc lập ai cho xứng.

Hưng bèn mời Hạo về làm vua. Hạo tự là Nguyên Tông, là cháu của Đại đế Tôn Quyền, Con của Thái tử Tôn Hòa. Tháng bảy năm đó, Hạo lên ngôi hoàng đế, đổi niên hiệu là Nguyễn Hưng năm đầu [264], phong Thái tử Tôn Loan làm Dự Chương Vương, thăng Đinh Phụng làm Tả hữu Đại tư mã. Năm sau, đổi niên hiệu thành Cam Lộ năm đầu [265]. Hạo hung bạo ngày càng quá, đắm chìm tửu sắc. Lớn nhỏ đều thất vọng. Trương Bố can ngăn. Hạo liền chém đầu. Bộc Dương Hưng cũng can. Hạo giết đi. Lập Lục Khải, Vạn Úc làm Tả, hữu Thừa tướng, lại đổi niên hiệu là Bảo Đỉnh năm đầu [266], dựng cung Chiêu Minh, khởi công việc xây dựng lớn. Văn võ vào núi chặt gỗ. Chi dùng vô độ. Lại đổi niên hiệu là Kiến Hoành năm đầu [270]. Ba năm sau lại đổi thành Phượng Hoàng năm đầu [272]. Thừa tướng Vạn Úc, tướng quân Lưu Bình*, Đại tư nông Lâu Huyền thấy Hạo vô đạo. Ba người khổ sở khuyên can, đều bị Hạo giết đi. Trước sau hơn chục năm, đã giết hơn bốn chục trung thần. Hạo ra vào thường đem theo năm vạn thiết kỵ. Quần thần sợ hãi, chẳng ai dám làm gì.

Đây nói Tấn đế Tư Mã Viêm rộng rãi độ lượng, dung nạp lời can thẳng, sáng suốt, giỏi mưu, có thể quyết đoán việc lớn. Bấy giờ là năm Hàm Ninh thứ hai [275], mùa đông, tháng mười, Chinh Nam đại tướng quân Dương Hỗ dâng biểu xin quân đánh Ngô. Viêm thấy từ biểu viết:

“Tiên đế phía tây bình Ba Thục, phía nam hòa Ngô Cối, nhờ đó trong cõi được tạm nghỉ ngơi. Mà Ngô lại bội tín, khiến cho việc biên cương lại dấy. Ôi, cơ hội dẫu do trời ban, mà công lao ắt phải do người mới dựng thành. Chẳng một lần cất quân lớn mà quét diệt thì ắt binh dịch chẳng có ngày nào được thôi.

Vào lúc bình Thục, thiên hạ đều cho rằng Ngô cũng đáng mất theo. Từ đó tới nay đã mười ba năm rồi. Ôi, mưu tuy nhiều mà chỉ quyết đoán riêng một. Phàm dựa hiểm trở mà được bảo toàn, là nói đến thế bằng, sức ngang thôi. Nếu nặng nhẹ chẳng giống nhau, thế mạnh yếu khác nhau, tuy có hiểm, mà chẳng thể bảo toàn vậy. Xét xem nước Thục chẳng phải không hiểm. Mọi người đều nói: “Một người chọn giữ, vạn người khó chống”. Mà vào ngày tiến quân, chưa từng bị phên giậu cách trở, thừa thắng cuốn chiếu, thẳng tới Thành Đô. Các thành Hán Trung đều như quạ đậu mà chẳng dám ra. Chẳng phải không có lòng đánh, mà thực là sức không thể kháng cự nổi. Đến lúc Lưu Thiện xin hàng, các doanh còn giữ được mà đều tan cả.

Nay khoảng đất Giang, Hoài tuy hiểm, nhưng không bằng Kiếm Các. Tôn Hạo hung bạo, còn hơn cả Lưu Thiện. Người Ngô khốn khổ, còn nặng hơn Ba Thục. Mà Đại Tấn binh lực thịnh hơn thời trước, nếu không nhân lúc này để thống nhất bốn biển, mà lại ngăn quân tự giữ, khiến thiên hạ khốn khổ bởi chinh chiến, trải qua thịnh suy, chẳng thể lâu dài mãi vậy.

Nay nếu dẫn quân Lương, Ích thủy bộ cùng xuống, binh chủng Kinh Châu kéo tới Giang Lăng; Bình Nam Dự Châu trực chỉ Hạ Khẩu, Từ, Dương, Thanh, Duyện hội nơi Mạt Lăng; lấy một góc đất Ngô chống người cả thiên hạ, hình thể chia rẽ, chỗ nào cũng nguy cấp. Kỳ binh Ba Hán ra chỗ trống không, một xứ ngã đổ ắt trên dưới rung động. Dẫu có kẻ trí cũng chẳng thể vì Ngô mà mưu tính rồi.

Ngô là nước ven sông, đông tây mấy ngàn dặm, chiến trường rộng lớn, không chỗ nào yên. Tôn Hạo mặc lòng thỏa ý, úy kỵ người dưới, nghi ngờ trong triều. Kẻ sĩ bị nguy khốn ngoài đồng, chẳng ai có kế giúp đời, có lòng vững vàng. Vào ngày bình thường, còn nghĩ chuyện đến đi. Lúc quân kéo tới, ắt có tiếp ứng. Rốt lại sẽ chẳng thể chung sức liều chết. Đấy là điều đã có thể biết được. Việc nên gấp rút, chẳng thể đợi lâu. Cung nỏ, kích, thuẫn của họ không bằng Trung Quốc, chỉ có thủy chiến là tiện lợi thôi. Một khi vào cõi của chúng, thì ắt Trường Giang chẳng thể giữ nổi, phải lui gấp về thành trì, bỏ sở trường dùng sở đoản, chẳng phải địch thủ của ta rồi. Quan quân tiến lên, người đều có chí liều chết. Người Ngô lo giữ bên trong, ai nấy đều có lòng li tán. Như thế, quân chẳng đi lâu, có thể chắc chắn khắc chế được rồi”*.

Tư Mã Viêm đọc xong thì cả mừng, liền gọi về triều. Ba người Giả Sung, Tuân Úc, Phùng Đam đều nói là chưa được. Viêm vì thế mà không làm.

Đến năm Hàm Ninh thứ tư [278], Dương Hỗ vào triều, xin từ giã trở về quê dưỡng bệnh. Viêm hỏi rằng:

– Khanh có kế sách gì để yên nước nhà, để dạy cho quả nhân chăng?

Hỗ nói:

– Bạo ngược đã quá độ. Nay có thể không đánh mà khắc chế được rồi. Nếu Hạo chẳng may mà chết, lỡ đâu lập được vua hiền thì bệ hạ chẳng thể chiếm được đâu.

Viêm ban cho Hỗ được ngồi bên cạnh, rồi hỏi rằng:

– Khanh làm sao biết được?

Hỗ nói:

– Tôn Hạo nếu mất. Quần thần sẽ liền lập một người khác làm vua, ban ơn bố đức, rất được lòng dân, chiếm cứ cái hiểm trở của Trường Giang. Bệ hạ tuy có trăm vạn binh chúng, nhưng sao có thể dòm ngó được?

Viêm tỉnh ngộ, nói:

– Khanh hãy cầm quân đánh một phen, được chăng?

Hỗ nói:

– Thần tuổi già nhiều bệnh, không kham nổi chức ấy. Bệ hạ hãy tuyển mộ kẻ sĩ trí dũng là được thôi.

Viêm đứng dậy cảm tạ. Hỗ giã từ Viêm rời cung. Viêm sai Hỗ ngồi xe của bậc vương để trở về nhà. Tháng mười một năm ấy, Hỗ bị bệnh nguy ngập. Tấn đế Tư Mã Viêm ngồi xa giá đến nhà Hỗ để hỏi thăm. Viêm tới trước giường. Hỗ rơi lệ, nói:

– Thần vạn chết chẳng thể báo đáp bệ hạ nữa rồi!

Viêm cũng khóc, nói:

– Trẫm rất hận chẳng thể dùng kế sách đánh Ngô của khanh. Ngày nay ai có thể nối tiếp chí khanh?

Hỗ nói:

– Thần suýt nữa là tiến cử một người cho bệ hạ, nhưng rồi lại đem tấu sớ đốt đi, chỉ sợ người khác biết được.

Viêm nói:

– Cử người tài, tiến người hiền, là việc tốt đẹp. Khanh sao lại không để cho người khác biết?

Hỗ nói:

– Phong quan ở trong triều, tạ ơn nơi cửa riêng, đó là điều thần chẳng làm.

Viêm lại nói:

– Đấy quả là bậc đại thần chính trực.

Hỗ nuốt nước mắt thưa rằng:

– Thần chết rồi, chẳng dám không dốc hết lòng thành ngu muội. Hữu tướng quân Đỗ Dự rất xứng với trọng trách. Nếu muốn đánh Ngô, cần phải dùng y.

Nói dứt thì chết. Tư Mã Viêm cất tiếng khóc to, lên xe trở về cung. Các quan văn võ chẳng ai không rơi lệ. Người đời sau dẫn việc cũ của Quản, Bào, có thơ tán rằng:

Dương Hỗ lâm bệnh tiến Đỗ Dự

Thúc Nha trong ngục cử Di Ngô

Anh hùng bốn biển xưa nay thế

Chỉ có nam nhi biết trượng phu.

Tư Mã Viêm rơi lệ suốt cả ngày, sai chôn ở Cao Phụ, tặng Thái phó, Cự Bình hầu. Ngay hôm ấy bái Đỗ Dự làm Trấn Nam đại tướng quân, Đô đốc Kinh Châu sự. Trăm họ ở Nam Châu nghe tin Dương Hỗ đã chết, dẹp chợ mà khóc. Tướng Ngô giữ biên giới Giang Nam cũng cùng cử ai. Người Tương Dương nhớ lại lúc Hỗ còn sống, thường lên chơi Hiện Sơn, bèn lập miếu dựng bia, bốn mùa cúng tế. Người qua kẻ lại xem văn bia ấy, chẳng ai không khóc lóc, bởi thế mới gọi là bia rơi lệ. Về sau Hồ Tăng tiên sinh có thơ than rằng:

Buổi sớm lên chơi nhớ Tấn thần

Bia xưa trơ trọi, Hiện Sơn xuân

Cây tùng sương vẫn còn rơi giọt

Khéo giống người xưa nhỏ lệ thay!

Năm Hàm Ninh thứ năm [279], mùa đông, tháng mười một, Tấn đế giáng chiếu, chia đường đánh Ngô. Trấn Nam đại tướng quân Đỗ Dự làm Đại đô đốc, dẫn mười vạn quân ra Giang Lăng. Trấn Đông đại tướng quân, Lang Da vương Tư Mã Trụ* ra Đồ Trung. An Đông đại tướng quân Vương Hồn kéo ra Giang Tây. Kiến Uy tướng quân Vương Nhung ra Vũ Xương. Bình Nam tướng quân Hồ Phấn ra Hạ Khẩu. Ai nấy đều dẫn năm vạn quân, nghe Dự điều khiển. Lại sai Long Tương tướng quân Vương Tuấn, Quảng Vũ tướng quân Đường Bân thả thuyền trên sông xuống phía đông. Quân thủy bộ hơn hai mươi vạn, chiến thuyền mấy ngàn chiếc. Lại sai Giả Sung làm Đại đô đốc, Giả tiết việt; lấy Quán Quân tướng quân Dương Tế làm phó, ra đóng đồn ở Tương Dương, tiết chế người ngựa ở các lộ. Sung tâu rằng:

– Thần tuổi già suy nhược, không kham được chức nguyên soái.

Viêm nói:

– Nếu khanh không đi, trẫm phải tự đi.

Sung bất đắc dĩ phải giã từ để mà đi.

Đây nói Ngô chủ Tôn Hạo hoang dâm vô độ, mỗi khi yến ẩm thì phải ép quần thần say mèm; rồi lập ra mười người Hoàng môn lang dò xét tâu hặc, nếu có ai lầm lỗi, thì hoặc cắt da mặt, hoặc khoét con ngươi. Vì thế trong ngoài đều cả giận. Chợt biên giới tâu báo rằng:

– Quân Tấn thế mạnh, thủy lục cùng tiến.

Hạo cả kinh, kíp triệu Thừa tướng Trương Đễ, Tư đồ Hà Thực, Tư không Đằng Tuần bàn bạc kế sách lui quân địch. Đễ tâu rằng:

– Hãy sai Xa Kỵ tướng quân Ngũ Diên làm Đô đốc, tiến quân tới Giang Lăng, đón đánh Đỗ Dự; Phiếu Kỵ tướng quân Tôn Hâm tiến quân tới chống cự các xứ quân mã ở Hạ Khẩu. Thần cả gan làm quân sư, dẫn Tả tướng quân Thẩm Oánh, Hữu tướng quân Gia Cát Tịnh, đem mười vạn quân, ra đóng đồn ở Ngưu Chử, tiếp ứng cho các lộ quân mã.

Hạo nghe theo, bèn sai Trương Đễ dẫn quân ra ngoài thành. Hạo lui vào hậu cung. Có tể thần là Trung thường thị Sầm Hôn hỏi nguyên cớ. Hạo nói:

– Quân Tấn kéo tới đông, các lộ đã có quân đón đánh rồi. Chỉ hiểm Vương Tuấn dẫn mấy vạn binh, chiến thuyền vô số, thuận dòng kéo xuống, khí thế rất hăng. Trẫm vì thế mà lo.

Hôn nói:

– Thần có một kế, khiến thuyền của Vương Tuấn thảy đều vỡ nát.

Hạo cả mừng, bèn hỏi kế ấy. Chưa biết sẽ ra sao? Hãy nghe hồi sau phân giải.

240. VƯƠNG TUẤN DÙNG KẾ LẤY THÀNH THẠCH ĐẦU

Đây nói Trung thường thị Sầm Hôn tâu với Ngô chủ Tôn Hạo rằng:

– Giang Nam nhiều sắt, hãy đánh hơn trăm sợi xích, dài mấy trăm trượng, mỗi vòng xích nặng hai ba chục cân, tới căng ngang những chỗ khẩn yếu ven sông. Lại làm mấy vạn chùy sắt, dài hơn trượng, đặt ở dưới nước. Nếu thuyền Tấn thừa gió kéo tới, ắt bị liên chùy đánh phá.

Hạo cả mừng, liền sai công thợ theo dọc sông suốt đêm chế tạo dây xích, chùy sắt, dàn bày đâu đấy.

Đây nói Đô đốc nhà Tấn là Đỗ Dự kéo quân ra Giang Lăng, gọi Nha tướng Chu Chỉ nhận kế sách, nói:

– Người dẫn tám trăm thủy thủ, ngồi thuyền nhỏ lén vượt qua sông, nhân đêm tập kích Lạc Hương, đem theo nhiều cờ xí dựng trong những chỗ rừng núi, ngày thì phóng pháo, gióng trống, đêm thì đốt lửa ở các nơi.

Chỉ nhận lệnh ra đi, nhân đêm vượt qua sông lớn, mai phục trong núi Ba Sơn*. Hôm sau, Đỗ Dự dẫn đại quân, thủy bộ cùng tiến. Quân thám báo phía trước nói rằng:

– Ngô chủ sai Ngũ Diên ra đường bộ, Lục Cảnh ra đường thủy, Tôn Hâm làm tiên phong. Ba ngả kéo tới nghênh chiến.

Nói chưa dứt, thuyền Tôn Hâm đã tới. Hai quân vừa giao tranh, Đỗ Dự liền lui. Hâm dẫn quân lên bờ, nối nhau truy đuổi. Chưa đến hai mươi dặm, một tiếng pháo nổ, quân Tấn bốn mặt ùa đến. Quân Ngô vội lui về. Đỗ Dự thừa thế đuổi giết. Quân Ngô chết không kể xiết. Tôn Hâm chạy tới bờ thành. Tám trăm quân của Chu Chỉ đi lẫn vào trong, lên trên thành đốt lửa. Hâm cả kinh, nói:

– Các quân từ phương bắc tới lẽ nào đã bay qua sông?

Lúc Hâm vội rút lui, thì bị Chu Chỉ hét lớn một tiếng, chém rơi xuống ngựa. Lục Cảnh ở trên thuyền, trông thấy trên bờ Giang Nam có một đoạn bốc lửa; trên núi Ba Sơn gió thổi phấp phới một lá cờ lớn, trên viết Tấn Trấn Nam đại tướng quân Đỗ Dự. Lục Cảnh cả kinh, lúc vội chạy trốn lên bờ, thì bị tướng Tấn là Trương Thượng cưỡi ngựa tới chém đi. Ngũ Diên thấy các quân đều thua, bèn bỏ thành chạy trốn, bị phục binh bắt lấy, đem tới gặp Đỗ Dự. Dự nạt bảo võ sĩ chém đi, bèn chiếm được Giang Lăng. Thế là một dải Nguyên, Tương chạy thẳng tới các quận Quảng Châu đều trông gió mà bưng ấn ra hàng. Dự sai người cầm cờ tiết vỗ yên, chẳng xâm phạm mảy may. Bèn tiến đánh Vũ Xương. Vũ Xương cũng hàng. Quân uy của Đỗ Dự chấn động. Dự bèn đại hội các tướng, cùng bàn kế sách lấy Kiến Nghiệp. Hồ Phấn nói:

– Giặc cướp trăm năm, chưa thể phục hết. Hiện nay nước mùa xuân đang lên to, khó thể ở lâu. Hãy đợi sang đông, thì hãy đánh lớn.

Dự nói:

– Xưa Nhạc Nghị ở Tề Tây đánh một trận mà nuốt được Cường Tề. Nay quân uy đã chấn động, như thế chẻ trúc, đều theo mũi đao là toác, chẳng cần phải động tay. Hãy thừa thế mà lấy Kiến Nghiệp*.

Bèn sai người tới bảo với các tướng nhất tề tiến binh.

Bấy giờ Long Tương tướng quân Vương Tuấn dẫn thủy quân xuôi dòng mà xuống, chẳng thể đỡ nổi khí thế ấy. Có người báo với Tuấn rằng:

– Người Ngô làm xích sắt, căng ngang dọc sống lại đem chùy sắt đặt ở trong nước. Chuẩn bị như thế.

Tuấn cười lớn, bèn chế mấy chục chiếc bè lớn, trên buộc người bằng gỗ, cỏ, cho mặc giáp, cầm gậy, đứng đầy xung quanh, thả cho xuôi dòng. Người Ngô trông thấy, cho là người sống, bèn trông gió mà chạy trước. Chùy ngầm gặp bè, đều bị lôi đi. Lại sai phái các thủy thủ thành thạo, trước tiên chế các bó đuốc lớn đặt ở trên bè, đuốc dài hơn mười trượng, lớn hơn mười ôm, lấy dầu cây đay rót vào. Bé đi trước thuyền, hễ thấy xích sắt thì châm đuốc đốt chúng, lát sau là đứt. Hai lộ quân men sông cùng ùa đến. Hễ tới chỗ nào, chẳng đâu không thắng. Về sau Hồ Tăng tiên sinh có thơ rằng:

Vương Tuấn vung mâu tiến thượng lưu

Vũ Xương nghiệp lớn bỗng đổ nhào

Xem chừng xích sắt như trò trẻ

Ai dạy Ngô vương dụng kế này?

Đây nói Thừa tướng Đông Ngô là Trương Đễ sai Tả tướng quân Thẩm Oánh, Hữu tướng quân Gia Cát Tịnh tới đón đánh quân Tấn. Hai người trông thấy quân Tấn thuận dòng kéo xuống, thế chẳng ngăn nổi, vội vàng trở về báo với Đễ rằng:

– Đông Ngô nguy rồi! Sao chẳng bỏ đi?

Đễ nói:

– Nước nhà sắp mất, hiền ngu phải chung lòng. Nay nếu vua tôi đều hàng, chẳng một ai chết vì nạn nước, chẳng phải cũng nhục sao?

Tịnh nói:

– Mất còn đã tự có số trời, chẳng phải một mình công có thể sai khiến được tôi vậy*. Cớ sao lại tự chuốc cái chết?

Đễ nói:

– Ta từ nhỏ ăn lộc nhà Ngô. Nay ngôi vị đến Thừa tướng, chết là đúng chỗ rồi. Ta nếu đáng chết thì sao có thể cầu sống, mà để lại cái danh bất nghĩa ư?

Gia Cát Tịnh khóc lớn mà bỏ đi. Trương Đễ cùng Thẩm Oánh liền dẫn quân chống địch. Quân Tấn nhất tề bao vây. Chu Chỉ, La Thượng đi đầu đánh vào doanh Ngô. Trương Đễ tự gắng sức chiến đấu, chết trong đám loạn quân. Thẩm Oánh bị Chu Chỉ một đao chém đi.

Quân Ngô bốn bề tan tác, phi báo với Ngô chủ Tôn Hạo. Hạo cả kinh, không biết nói gì. Mấy trăm người trong điện dập đầu thưa rằng:

– Cái họa ngày nay, đều là tội của Sầm Hôn. Xin bệ hạ giết y! Bọn thần sẽ rời thành quyết một trận tử chiến!

Hạo nói:

– Xem chừng một tên yêm hoạn, sao có thể làm nguy cho nước?

Trong đó có một người kêu to rằng:

– Bệ hạ há chẳng thấy Hoàng Hạo của Thục ư?

Tôn Hạo nói:

– Hãy bắt hắn làm nô tì thì được.

Mọi người đều vào trong cung, xả thây Sầm Hôn, nuốt sống thịt hắn. Thế là Đào Tuấn dẫn các quân Ngự Lâm, đi dọc theo sông nghênh chiến. Tiền tướng quân Trương Tượng dẫn thủy quân ra mặt sông đón địch. Chẳng dè gió tây bắc thổi to, cờ xí quân Ngô đều chẳng dựng nổi, thảy đều ngã lăn ra trong thuyền. Quân lại không chịu xuống thuyền, bỏ chạy tứ tán, chỉ còn trơ lại một mình Trương Tượng.

Đây nói tướng Tấn là Vương Tuấn giương buồm mà đi. Qua Tam Sơn, thuyền sư nói:

– Sóng gió rất dữ, thuyền không đi được, hãy đợi thế gió yếu lại rồi hẵng đi.

Tuấn cả giận, rút kiếm nạt rằng:

– Ta trước mắt muốn lấy thành Thạch Đầu, sao lại bảo dừng chứ?

Bèn gióng trống tiến lên. Tướng Ngô là Trương Tượng dẫn tùy tùng xin hàng. Tuấn nói:

– Nếu đúng là hàng thật, hãy làm Tiền bộ lập công.

Tượng trở về thuyền mình, đi thẳng tới dưới thành Thạch Đầu, gọi mở cửa thành, đón quân Tấn vào. Có người báo cho Tôn Hạo. Hạo định tự vẫn. Trung thư lệnh Hồ Xung, Quang lộc huân Tiết Oánh tâu rằng:

– Bệ hạ sao không học An Lạc Công Lưu Thiện chứ?

Hạo nghe theo, cũng chuẩn bị xe quan tài, tự trói, dẫn các vương và quan văn võ tới trước quân của Vương Tuấn để quy hàng. Tuấn tự dìu đứng dậy, cởi trói cho, đốt xe quan tài. Các tướng cả mừng. Tuấn mời Hạo vào trong quân, dùng lễ bậc vương để tiếp đãi. Hạo đem tỉ thụ cùng bản đồ, sổ sách ra nộp. Thế là bốn châu Đông Ngô, bốn mươi ba quận, ba trăm mười ba huyện, hộ khẩu năm mươi hai vạn ba ngàn, quan lại có ba vạn hai ngàn, quân có hai mươi ba vạn, nam nữ già trẻ hai trăm ba mươi vạn, gạo thóc hai trăm tám chục vạn hộc, thuyền bè hơn năm ngàn chiếc, hậu cung hơn năm ngàn người, thảy đều thuộc về Đại Tấn. Việc lớn đã yên định, bèn ra bảng yên dân, niêm phong hết kho lẫm.

Hôm sau, Đào Tuấn không đánh mà tự tan. Đại quân của Lang Da vương Tư Mã Trụ cùng Vương Nhung đều tới, thấy Vương Tuấn đã lập được công to, trong lòng vui mừng. Hôm sau nữa Đỗ Dự cũng đến, khao thưởng ba quân xong xuôi, bèn mở kho tàng để thưởng cấp cho nhân dân.

Thế là người Ngô yên ổn, bèn dời Ngô chủ Tôn Hạo tới Lạc Dương gặp vua. Đi tới Lạc Dương, bấy giờ là Thái Khang năm đầu [281], mùa hạ, tháng năm. Hạo lên điện, ngẩng đầu để nhìn Tấn đế. Đế ban cho ngồi, nói:

– Trẫm đặt chỗ ngồi này để đợi khanh lâu rồi.

Hạo nói:

– Thần ở phương nam, cũng đặt chỗ ngồi này để chờ bệ hạ.

Đế cười lớn. Giả Sung nói:

– Nghe nói ngài ở phương nam, khoét mắt ngươi, cắt da mặt người, đây là hình phạt gì?

Hạo nói:

– Bề tôi mà thí vua, cùng kẻ gian ngoa bất trung thì dùng thứ hình phạt đó.

Sung im bặt, vô cùng xấu hổ*. Đế sai bày tiệc, khao thưởng vua tôi nước Ngô, phong Hạo làm Quy Mệnh hầu, con cháu phong làm Trung lang, những tổ phụ cùng ra hàng đều phong liệt hầu. Thừa tướng Trương Đễ chết trận, phong cho con cháu. Thiên hạ đại định. Bèn phong Vương Tuấn làm Phụ Quốc đại tướng quân. Những người khác đều được phong thưởng. Về sau sử quan có thơ than Đông Ngô rằng:

Ngày ấy Tôn Kiên vừa sáng nghiệp

Đông Nam vượng khí phủ đầy sông

Rồng nằm hổ chiếm đà yên ổn

Đất lở trời long lại đổi dời

Trên sông Dương Tử chìm xích sắt

Thạch Đầu thành ấy dựng cờ hàng

Tiếc thay gấm vóc Đông Ngô ấy

Một sớm đã thành đất Tấn rồi.

Hậu chủ Lưu Thiện mất vào năm Thái Khang thứ bảy [288] nhà Tấn. Ngụy chủ Tào Hoán mất năm Thái Khang thứ nhất [281]. Ngô chủ Tôn Hạo mất năm Thái Khang thứ tư [285]. Ba chủ đều được chết yên lành. Từ đó ba nước quy về Tấn đế Tư Mã Viêm, làm thành cơ nghiệp nhất thống rồi. Người đời sau có một thiên cổ phong, than rằng:

Cao Tổ cầm kiếm vào Hàm Dương

Bừng bừng trời đỏ chiếu Phù Tang

Quang Vũ trung hưng thành nghiệp lớn

Quạ vàng bay vọt giữa tầng không

Thương thay Hiến đế nối đất nước

Vầng hồng đã rụng xuống ao tù

Hà Tiến vô mưu, trung quan loạn

Lương Châu Đổng Trác chiếm triều đường

Vương Doãn bày kế diệt nghịch đảng

Lý Quyết, Quách Dĩ động đao thương

Bốn phương giặc trộm như kiến tụ

Sáu cõi gian hùng cất cánh bay

Tôn Kiên, Tôn Sách chiếm Giang Tả

Viên Thiệu, Viên Thuật dậy Hà, Lương

Cha con Lưu Yên vào Ba Thục

Quân doanh Lưu Biểu đóng Kinh Tương

Trương Yến, Trương Lỗ bá Nam Trịnh

Mã Đằng, Hàn Toại giữ Tây Lương

Đào Khiêm, Trương Tú, Công Tôn Toản

Đều cậy hùng tài chiếm một phương

Tào Tháo chuyên quyền nắm tướng phủ

Lung lạc anh hùng, dùng văn võ

Oai hiếp thiên tử, lệnh chư hầu

Thống lĩnh tì hưu trấn Trung Thổ

Lâu Tang Huyền Đức vốn hoàng tôn

Kết nghĩa Quan, Trương thề giúp chúa

Đông tây chạy vạy hận không nhà

Tướng ít quân thưa chia đội ngũ

Nam Dương ba bận tình sâu sắc

Ngọa Long chợt gặp chia bầu trời

Trước lấy Kinh Châu sau chiếm Xuyên

Dựng bá đồ vương ở kho trời

Ô hô, ba năm đà băng giá

Bạch Đế gửi con đau buồn sao!

Khổng Minh sáu bận tới Kì Sơn

Nguyện lấy một tay để chống trời

Nào ngờ vận số đến đây dứt

Sao dài đêm vắng rụng đầu non

Khương Duy chỉ cậy vào sức lực

Cửu phạm Trung Nguyên phí sức thôi

Chung Hội, Đặng Ngải chia đường tiến

Sơn hà nhà Hán thảy thuộc Tào

Phi, Duệ, Phương, Mao rồi tới Hoán

Tư Mã lại đem thiên hạ giao

Trước đài Thụ Thiện mây mù nổi

Trên thành Thạch Đầu lặng ba đào

Trần Lưu, Quy Mệnh và An Lạc

Vương, hầu, công tước theo gốc nguồn

Lắt lay thế sự không cùng tận

Số trời rộng lớn tránh được sao?

Chia ba chân bạc thành giấc mộng

Càn khôn thống nhất thuộc Tấn triều.

HẾT QUYỂN XXIV

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa PHỤ LỤC

LỜI DẪN

Mặc dù không xuất hiện trong bản in Gia Tĩnh 1522, nhân vật Quan Sách vẫn là một nhân vật trọng yếu trong văn hóa dân gian về thời kỳ Tam quốc. Chính vì vậy, các nhà làm sách thời Minh, Thanh cũng tìm cách đưa nhân vật này vào trong tác phẩm. Chủ yếu có hai phương thức xử lý:

– Một là, cho Quan Sách xuất hiện khi Gia Cát Lượng nam chinh Mạnh Hoạch. Ở đó, Quan Sách là con thứ ba của Quan Vũ. Tam quốc diễn nghĩa của Mao Tôn Cương là thuộc về loại này.

– Hai là, cho Quan Sách xuất hiện khi Quan Vũ chuẩn bị đi đánh Trường Sa. Ở đó, Quan Sách là con trưởng của Quan Vũ. Cách xử lý này thấy trong các bản Kinh khiết Kinh bản hiệu chính Thông tục diễn nghĩa án Giám Tam quốc chí truyện năm 1605, Trùng san Kinh bản Thông tục diễn nghĩa án Giám Tam quốc chí diễn nghĩa năm 1610. Trong các sách này, hồi 104 – Triệu Tử Long trí thủ Quế Dương (Triệu Tử Long dùng trí lấy Quế Dương) được đổi thành Tử Long, Dực Đức các đắc quận thành (Tử Long, Dực Đức đều chiếm được quận thành). Hồi 104 trong các bản đó tương ứng với toàn bộ hồi 104 và một phần đầu hồi 105 trong bản in Gia Tĩnh 1522. Phần còn lại của hồi 105 – Hoàng Trung, Ngụy Diên hiến Trường Sa được bổ sung thêm phần Quan Sách nhận cha và đổi tên thành Quan Sách Kinh Châu nhận phụ (Quan Sách nhận cha ở Kinh Châu).

Xét thấy đây là một tăng bổ thú vị, xin dịch hồi 105 của bản in 1605 đưa vào phần phụ lục, đồng thời giới thiệu cả hai hồi 147, 148 của bản in 1605 về nhân vật Ngũ Bá. Cuối hồi 148 cũng có liên quan đến kết cục của Quan Sách trong bản in 1605.

105. QUAN SÁCH NHẬN CHA Ở KINH CHÂU

Huyền Đức vào Vũ Lăng, cùng Khổng Minh bàn rằng:

– Tử Long lấy Quế Dương, Dực Đức lấy Vũ Lăng, Vân Trường chưa được biết. Nên gửi thư về báo.

Kinh Châu nghe nói Dực Đức, Tử Long đều đã chiếm được một quận. Vân Trường bèn đưa thư hồi đáp, nói:

“Kính nhận báo tiệp, thực vì anh mà mừng. Có điều nghe nói một quận Trường Sa vẫn chưa từng lấy được. Nếu huynh trưởng nghĩ đến cái tình thủ túc, hãy sai Quan Vũ lập công lần này”.

Huyền Đức đọc thư, vui mừng, bèn sai Dực Đức đêm ngày đi Kinh Châu, thay cho Vân Trường đi lấy Trường Sa. Trương Phi dẫn khinh kỵ tới Kinh Châu, gặp mặt Vân Trường, nói:

– Ca ca đặc biệt sai em tới thay giữ Kinh Châu, muốn để cho anh lập công.

Vân Trường cả mừng, bày tiệc, kể lể tâm tình. Rượu đến lưng chừng, chợt có tiểu hiệu báo rằng:

– Ngoài cửa có một tiểu tướng quân tên họ là Hoa Quan Sách, mình cao bảy thước, mặt tựa như hoa, muốn được vào gặp. Đặc biệt tới bẩm báo.

Quan Công nói:

– Hãy gọi hắn vào đây gặp ta.

Tiểu hiệu truyền lệnh cho Quan Sách. Sách bảo mẹ rằng:

– Mẫu thân và vợ hãy tạm ở đây chốc lát. Con sẽ vào trước để gặp gia gia.

Sách vào gặp Quan Công, quỳ cả hai gối, rơi lệ nói:

– Con có được thân thể từ đại nhân, mà chưa từng được hầu hạ, rất là bất hiếu vậy. Mong cha thứ tội.

Quan Công nghiêm mặt nói:

– Ngươi là kẻ nào? Mà dám tới đây giả vờ nhận ta chứ?

Sách nói:

– Con vào lúc ba bốn tuổi, thấy cha không có ở nhà, nên mới hỏi mẹ. Mẹ nói: “Phụ thân từ lúc giết chết tên hào bá trong xứ, lánh ra giang hồ. Chim ưng bay cao, con cá lặn sâu, chẳng biết ở chốn nào”. Lại gặp lúc nhà nghèo, chỉ dựa vào ông ngoại là Hồ viên ngoại nuôi dưỡng. Lúc trưởng thành, có chỉ dạy, nói rằng: “Cha lúc xưa kết nghĩa vườn đào. Nay nghe nói đang ở Kinh Châu”. Nên đặc biệt tới đây tìm gặp.

Quan Công do dự nghi ngờ không tin. Sách nói:

– Cha chẳng nhận con. Con chẳng còn dựa vào ai được!

Bèn khóc, hôn mê dưới đất. Trương Phi nâng dậy, bảo với Vân Trường rằng:

– Em thấy đứa trẻ này ắt chẳng nhận bừa. Anh đi ra ngoài đã lâu, việc ở trong nhà sợ đã quên mất, hãy suy nghĩ kỹ lại. Nhớ lại vào lúc chạy nạn, tẩu tẩu có mang thai chăng?

Quan Công trầm ngâm nửa ngày, nói:

– Vào lúc ta chạy nạn, thê tử quả có mang thai ba tháng. Có điều đứa trẻ này nếu là con ta thì phải họ Quan. Vì sao lại mang họ Hoa, tên Quan Sách? Ta vì cớ ấy mới không chịu nhận.

Trương Phi lại hỏi nguyên cớ. Sách đáp rằng:

– Vào lúc bảy tuổi, đi xem đèn đêm Nguyên tiêu, bị lạc mất trong chỗ náo loạn. Sách viên ngoại ẵm về nuôi dưỡng. Đến lúc chín tuổi thì đưa đến chỗ Hoa Nhạc tiên sinh ở động Ban Thạch học tập võ nghệ. Nhân đó nên gộp cả ba họ mà lấy tên là Hoa Quan Sách.

Quan Công nghe xong, nói:

– Thì ra là như thế à?

Bèn che mặt khóc.

– Nếu như con ta chẳng đến, ta sao biết được sự gian khổ của mẹ con nhà ngươi?

Liền hỏi rằng:

– Nay mẹ ngươi ở đâu rồi?

Sách nói:

– Đang ở ngoài cửa.

Quan Công nói:

– Mau mời vào gặp nhau.

Sách đi ra, mời mẹ vào phủ. Quan Công vừa trông thấy Hồ Thị, hai người liền che mặt khóc to. Trương Phi nói:

– Hôm nay huynh và tẩu, cha và con gặp nhau, cốt nhục đoàn viên. Thực là như gương xưa lại sáng, trăng khuyết lại tròn vậy. Xin thu hai hàng lệ mà đổi làm mừng vui.

Hồ Thị liền sai ba người vợ của con trai bái kiến Quan Công, lại lạy Dực Đức. Xong rồi thì vừng hồng đã chìm xuống phía tây. Trương Phi cáo lui. Đêm ấy, bày tiệc để kể lể tình phu phụ, bảo với Hồ Thị rằng:

– Nhà ta nghèo nàn. Người lại ở nhà của nhạc phụ. Xưa muốn cưới một người vợ cho con trai còn không được, vì cớ gì lại cưới được ba nàng dâu?

Hồ Thị nói:

– Lúc trước đi qua Bào gia trang, gặp Bào Tam Nương. Về sau qua trại Lư Đường, gặp Vương Khiêu, Vương Duyệt, đều cùng hài nhi so tài võ nghệ, không thắng được hài nhi, nên nguyện thành vợ chồng.

Quan Công nói:

– Ta có đứa con trai này, như hổ mọc cánh rồi. Còn lo gì Hán thất chẳng hưng chứ?

Hôm sau, Quan Công lên sảnh. Trương Phi báo rằng:

– Ca ca lệnh anh đi lấy Trường Sa, không nên chậm trễ.

Vân Trường nói:

– Sẽ lên đường ngay hôm nay. Sách hãy còn nhỏ tuổi, em ta hãy dạy dỗ, cùng giữ Kinh Châu.

Phi nói:

– Ta thấy đứa cháu này thực là con ngựa ngàn dặm, từng theo Hoa Nhạc tiên sinh học tập võ nghệ. Anh hãy dẫn theo tới Vũ Lăng gặp ca ca, chẳng phải cũng nên sao?

Vân Trường nói:

– Ta chẳng biết nó học được thứ võ nghệ gì.

Phi nói:

– Anh thử hỏi xem.

Bèn hỏi Sách rằng:

– Ngươi theo thầy, học thứ võ nghệ gì?

Đáp rằng:

– Trước học Tam lược của Hoàng Công, sau truyền Lục thao của Lữ Vọng.

Công nói:

– Nếu đã như thế, thì hãy đem theo người ngựa bản bộ tới Vũ Lăng gặp Huyền Đức bá bá.

Đây nói Huyền Đức, Khổng Minh đang ở trên sảnh đường bàn việc lấy Trường Sa, chợt được báo Vân Trường đã tới. Huyền Đức cả mừng. Quan Công sai Sách bái lạy Huyền Đức, lại lạy Khổng Minh. Huyền Đức nói:

– Vị thiếu niên này là ai thế?

Vân Trường nói:

– Là con ruột đó.

Huyền Đức nói:

– Em ta chưa từng nói đến có đứa con này? Hôm nay từ đâu mà có?

Vân Trường đem việc trước kể lại. Huyền Đức nói:

– Nếu thế thì phải chúc mừng, chúc mừng! Ta thấy đứa trẻ này tướng mạo đường đường, uy phong lẫm lẫm. Lại thêm cho ta một cánh tay rồi!

Khổng Minh nói:

– Đó là hồng phúc của chúa công vậy.

Bèn bày tiệc uống thỏa. Vân Trường hỏi Khổng Minh rằng:

– Mỗ nhận nghiêm lệnh của ca ca gọi về lấy Trường Sa. Quân sư có gì chỉ giáo?

Khổng Minh nói:

– Tử Long lấy Quế Dương, Dực Đức lấy Vũ Lăng, đều chỉ đem ba ngàn quân đi. Ta nghe nói Thái thú Trường Sa là Hàn Huyền chẳng đáng kể gì. Trong đó có một viên đại tướng người Nam Dương, họ Hoàng tên Trung, biểu tự Hán Thăng, vốn là Trung lang tướng dưới trướng Lưu Biểu, cùng với cháu của Biểu giữ đất Trường Sa, về sau lại thờ Hàn Huyền, dẫu là tuổi đã lục tuần, râu tóc bạc trắng, mà dùng một thanh đại đao, có cái dũng vạn người không địch nổi, là lãnh tụ của tướng tá ở Tương Nam, chẳng thể khinh địch. Vân Trường muốn đi thì cần phải bày bố nhiều quân mã.

Vân Trường đáp rằng:

– Quân sư đề cao nhuệ khí của người khác, diệt uy phong của chính mình. Xem chừng chỉ một lão cách, để ý làm gì? Như mỗ đây, chẳng cần ba ngàn người ngựa, chỉ năm trăm tay đao bản bộ là đủ rồi. Nhất định sẽ chém đầu Hàn Huyền, Hoàng Trung, đem dâng ở dưới cờ.

Bấy giờ bèn dẫn quân mã bản bộ cùng Quan Sách ra đi. Khổng Minh bảo với Huyền Đức rằng:

– Vân Trường bình sinh kiêu ngạo với người trên mà lơ là với kẻ dưới, ý chừng muốn khinh thường đối địch với Hoàng Trung, sợ có sơ sảy. Xin chúa công đi một chuyến để tiếp ứng.

Huyền Đức nghe theo, bèn nối gót rời Vũ Lăng mà tiến.

Đây nói Thái thú Trường Sa là Hàn Huyền bình sinh tính nóng nảy, không nghĩ đến người khác. Mọi người đều ghét. Bấy giờ nghe tin quân Vân Trường kéo đến, liền gọi lão tướng Hoàng Trung tới bàn bạc. Hoàng Trung nói:

– Xin chúa công chớ nên phiền lòng. Dựa vào một thanh đao, một cây cung của mỗ. Đến một tên thì chết một tên.

Vốn là Hoàng Trung giương cây cung hai trăm thạch, trăm phát trăm trúng. Nói chưa dứt, dưới thềm có một người ứng tiếng bước ra, nói:

– Chẳng cần lão tướng quân ra đánh, chỉ cần một tay của mỗ, nhất định sẽ bắt sống Vân Trường.

Hàn Huyền trông ra, thì là Quán quân Hiệu úy Dương Linh. Huyền vui mừng, ban thưởng xong xuôi. Dương Linh đem một ngàn người ngựa rời thành. Đi chừng mười lăm dặm, trông ra thấy bụi bốc, quân mã của Vân Trường đã sớm kéo tới, lập tức dàn ra. Dương Linh cầm ngang ngọn thương, dừng ngựa ở trước trận, mắng lớn. Vân Trường nổi giận, muốn cầm đao ra trận. Sách vội đi ra, nói:

– Tên tiểu tượng này chẳng cần phụ thân ra tay. Hãy đợi con đi bắt đem tới dâng công.

Bèn vỗ ngựa vùng thương chạy thẳng tới bắt Dương Linh. Dương Linh chẳng thèm nói năng gì. Hai bên đánh giết. Không được mấy hiệp, Dương Linh liệu rằng không địch nổi, quay đầu ngựa chạy luôn. Sách phóng ngựa đuổi theo, một thương đâm Dương Linh rơi xuống ngựa, đuổi giết bại quân thẳng tới dưới thành mới quay về. Hàn Huyền nghe tin, cả kinh, vội sai Hoàng Trung cưỡi ngựa ra. Huyền tự lên đầu thành quan sát. Trung cầm ngang đao, phóng ngựa qua cầu treo. Sau lưng có mấy trăm người nối gót kéo ra. Trung đầu tóc bạc trắng. Quan Sách trông thấy, thưa với Quan Công rằng:

– Xem chừng tên lão tướng này chẳng đủ để sợ. Hãy đợi hài nhi cưỡi ngựa ra, lại bắt đem tới đây.

Quan Công nói:

– Lão tướng ấy ắt là Hoàng Trung. Từng nghe quân sư nói hắn có cái dũng vạn người không ai ngăn nổi. Sợ ngươi chẳng phải là đối thủ. Ta nên tự đi.

Vân Trường bèn đem năm trăm quân dàn thành hình chữ “Nhất”, dừng ngựa, cầm ngang đao, hỏi rằng:

– Kẻ đang đến lẽ nào là Hoàng Trung chăng?

Trung nói:

– Đã biết tên ta, sao dám phạm cõi?

Vân Trường nói

– Đặc biệt tới lấy thủ cấp của ngươi.

Nói dứt, hai ngựa gặp nhau, hai đao cùng cất. Đánh qua một trăm hiệp không phân thắng bại. Hàn Huyền sợ có sơ sẩy, gióng chiêng thu quân. Hoàng Trung về thành. Vân Trường cũng lùi khỏi thành mười dặm, dựng trại ở ngoài đồng, trong lòng thầm nghĩ: “Lão tướng Hoàng Trung danh bất hư truyền, đấu một trăm hiệp chẳng hề sơ hở. Ngày mai phải dùng kế lê đao đợi chém để giết y”.

Hôm sau, ăn cơm xong, lại tới dưới thành khiêu chiến. Hàn Huyền lên thành, sai Hoàng Trung cưỡi ngựa ra. Trung dẫn mấy trăm người đánh ra cầu treo, tiếng hò reo trỗi lên, lại cùng Vân Trường chạm ngựa, lại đấu năm sáu trăm hiệp. Thắng bại không phân. Hai quân cùng cất tiếng reo hò. Vân Trường quay ngựa chạy luôn. Hoàng Trung đuổi tới. Vân Trường liền chờ dùng kế chém sau lưng. Chợt nghe phía sau có một tiếng vang lên, lúc vội ngoái đầu nhìn thì ngựa chiến của Hoàng Trung đã vấp chân trước, hất Hoàng Trung xuống đất. Vân Trường bèn quay ngựa lại, hai tay giơ đao chực chém, nói lớn rằng:

– Ta tha tính mạng ngươi! Mau đổi ngựa rồi tới đánh giết.

Hoàng Trung bay người lên ngựa, vội chạy vào trong thành. Vân Trường về trại. Quan Sách hỏi rằng:

– Hôm nay phụ thân không giết Hoàng Trung, là vì sao vậy?

Quan Công nói:

– Ta bình sinh muốn giết người một cách minh bạch, để người ta không oán. Trung đã bị vấp ngựa ngã xuống đất. Ta giết đi có ích gì?

Sách nói:

– Ý kiến sáng suốt của cha thực là đúng vậy.

Trung chạy vào thành. Hàn Huyền kinh ngạc hỏi Trung. Trung nói:

– Con ngựa này đã lâu không ra trận, vì thế có sơ sót ấy.

Huyền nói:

– Tên của ngươi trăm phát trăm trúng, sao chẳng bắn đi?

Trung nói:

– Tôi định lúc tái chiến sẽ giả thua, dẫn đến bờ cầu treo rồi bắn. Huyền đưa cho một con ngựa non.

Đêm đó Hoàng Trung suy nghĩ: “Vân Trường là người nghĩa khí hiếm có. Ta vốn là người phải chết, mà y không nỡ làm hại. Ngày mai sao ta nỡ giết đây? Không bắn thì lại trái tướng lệnh”. Đêm ấy cứ trù trừ không ngủ.

Hôm sau trời sáng, có người báo Vân Trường tới thách đánh. Hàn Huyền gọi Hoàng Trung tới dặn dò, sai dùng tên bắn. Hoàng Trung vâng dạ, dẫn quân rời thành. Vân Trường thấy hai hôm đánh không hạ nổi Hoàng Trung, mười phần nóng nảy, phấn chấn thần oai, cùng Trung chạm ngựa. Đánh đến hơn ba mươi hiệp, Trung giả thua. Vân Trường đuổi theo. Trung nghĩ đến cái ơn hôm qua, không nỡ bắn ngay, bèn gác đao lại, giương cung không có tên. Cung vang lên, Vân Trường vội tránh, nhưng chẳng thấy tên đâu, lại đuổi. Trung lại giương cung không có tên. Vân Trường vội tránh, lại không thấy tên, cứ nghĩ là Hoàng Trung không biết bắn, yên tâm đuổi theo. Xem chừng đã gần tới cầu treo, Trung đứng trên cầu lắp tên, giương cung. Dây cung bật là tên bay tới, trúng dải mũ buộc đầu của Vân Trường. Hai quân hò reo. Vân Trường được một phen kinh sợ, mang cả mũi tên vội quay trở lại, mới biết Hoàng Trung có thể cách trăm bước bắn xuyên chiếc lá, chẳng qua vì muốn báo cái ơn không giết hôm qua. Vân Trường dẫn quân lui. Hoàng Trung về tới thành, tới gặp Hàn Huyền. Huyền hét sai tả hữu bắt lại. Hoàng Trung kêu là vô tội. Huyền cả giận nói:

– Ta đã xem ba ngày rồi, ngươi dám dối ta! Hôm qua ngựa vấp, hắn chẳng giết người, chính là đã có thông đồng. Hôm nay hai phen bắn cung không tên. Mũi tên thứ ba lại bắn chỏm mũ khôi. Như thế sao không phải là trong ngoài thông đồng? Nếu không chém ngươi thì ắt thành hậu họa.

Bèn hét đao quái* đẩy xuống dưới thành, tới mé đường ở cửa thành chém đi. Mọi người đều muốn xin. Huyền nói:

– Như ai xin thì là đồng tình với y.

Đao quái đẩy Trung xuống dưới thành, dẫn vào chỗ, chỉ đợi ra tay. Đột nhiên một tướng cầm đao xông thẳng vào, chém tan đao quái, cứu lấy Hoàng Trung, kêu to rằng:

– Hoàng Hán Thăng là bình phong của Trường Sa! Hàn Huyền tàn bạo bất nhân, khinh hiền trong sắc, nay giết Hán Thăng, thì là giết trăm họ Trường Sa rồi! Ai muốn theo ta thì tới đây!

Trăm họ trông ra, thấy người này mặt như trái táo, mắt tựa sao sa, khí độ hiên ngang, dung mạo như Quan Vũ, là người Nghĩa Dương, họ Ngụy tên Diên, biểu tự Văn Trường. Vốn người này từ Tương Dương đuổi theo Huyền Đức không gặp, bởi thế mới tới Trường Sa dựa dẫm. Hàn Huyền thấy lạ vì Ngụy Diên kiêu ngạo, vô lễ, vì thế không trọng dụng, phải chìm đắm ở chốn ấy. Ngày ấy Diên cứu thoát Hoàng Trung, gọi trăm họ cùng đi giết Hàn Huyền, để hở cánh tay, người đi theo đến hơn mấy trăm. Hoàng Trung ngăn cản không được. Ngụy Diên đánh thẳng lên đầu thành, một đao chém Hàn Huyền thành hai đoạn, cầm đao lên ngựa, dẫn trăm họ rời thành, tới lạy Vân Trường. Vân Trường cả mừng, liền vào thành an dân, mời Hoàng Trung tới gặp mặt. Trung tự thấy hổ thẹn, các bệnh không ra. Vân Trường sai người đi mời Huyền Đức.

Đây nói Huyền Đức, Khổng Minh đang đi, chợt thấy gió thổi lá cờ xanh ở trước ngựa ngã xuống cuộn lại, một con quạ từ hướng bắc nhìn về hướng nam, kêu liền hai tiếng rồi đi. Huyền Đức nói:

– Đây là ứng việc họa phước gì?

Khổng Minh bấm một quẻ, nói:

– Đã lấy được quân Trường Sa, lại ứng điềm thu được một đại tướng, giờ Ngọ ắt sẽ có tin tốt.

Xem chừng đã tới giờ Ngọ, ngựa báo tin tới báo: “Vân Trường đã lấy được Trường Sa. Bọn hàng tướng Hoàng Trung, Ngụy Diên đều đang đợi chúa công đến”. Huyền Đức, Khổng Minh sóng cương ngựa vào thành. Vân Trường kể rõ việc trước. Huyền Đức đích thân đến nhà Hoàng Trung để mời. Trung mới ra hàng, xin chôn thi thể Hàn Huyền ở phía đông quận. Về sau sử quan có thơ khen ngợi Hoàng Trung. Thơ rằng:

Tướng quân khí khái sánh ngang trời

Đầu bạc hãy còn khốn Hán Nam

Chết cũng cam lòng, không oán hận

Ra hàng cúi mặt, vẫn thẹn thùng

Bảo đao như tuyết, khoe thần dũng

Ngựa hay hí gió, nhớ sa trường

Ngàn thuở danh thơm không tiêu biến

Vẫn cùng trăng sáng chiếu Tương, Đàm.

Huyền Đức vui mừng vì sự trung thành của ông, đối đãi rất hậu. Vân Trường dẫn Ngụy Diên tới, cũng nói việc của y. Huyền Đức kính trọng. Khổng Minh đột nhiên nói:

– Hàn Huyền với người chẳng có thù, giết đi là chẳng lành. Ai ai cũng học theo thì ắt ôm hai lòng.

Bèn sai chém đi. Tay đao búa bắt lấy Ngụy Diên. Tính mạng sẽ ra sao?

147. BÀNG ĐỨC KHIÊNG QUAN TÀI CHIẾN QUAN CÔNG

Một tướng đứng ở dưới thềm. Người này dũng cảm, mình cao tám thước, là người Nam An, họ Bàng, tên Đức, tự là Lệnh Minh. Tào Tháo cả mừng, nói:

– Quan Vũ oai trấn Hoa Hạ, chưa gặp đối thủ. Nay gặp Lệnh Minh, chính là kẻ địch của y vậy.

Bèn gia Vu Cấm làm Chinh Nam đại tướng quân, gia Bàng Đức làm Chinh Nam đô tiên phong. Tháo bảo Cấm rằng:

– Cô biết ngươi có mưu hay sâu sắc, bởi thế mới sai đi chuyến này. Cho ngươi bảy quân, đều là kẻ sĩ tinh luyện, để cho ngươi điều động.

Vu Cấm lạy tạ.

Tư Mã pháp nói: Năm người là ngũ. Năm ngũ là một đội. Một vạn hai ngàn năm trăm người ngựa là một quân. Thất quân cộng lại là tám vạn bảy ngàn năm bảy ngàn năm* trăm người.

Tháo phát bảy quân cho Vu Cấm. Người ngựa của bảy đạo quân đều là binh sĩ cường tráng của phương bắc. Áo giáp, yên ngựa, quân khí đều tề chỉnh. Hai viên thượng tướng dẫn quân là Đổng Hoành, Đổng Siêu tham kiến Vu Cấm xong. Đổng Hoành nói:

– Nay tướng quân cầm binh giải nguy cho Phàn Thành, cần phải chắc thắng. Nay dùng Bàng Đức làm tiên phong, há chẳng lỡ việc lớn ư?

Vu Cấm cả kinh, vội hỏi nguyên do. Đổng Hoành nói:

– Bàng Đức vốn là Phó tướng thủ hạ của Mã Siêu, bất đắc dĩ mới hàng Ngụy. Nay cố chủ ở Tây Xuyên phò tá Lưu Bị, giữ chức Thượng tướng. Lại thêm anh ruột Bàng Đức là Bàng Nhu cũng ở Tây Xuyên làm quan. Nay sai làm tiên phong mà lĩnh đại quân, đó là đem dầu cứu hỏa vậy. Tướng quân sao chẳng khải tấu với Ngụy vương?

Vu Cấm nghe lời nói đó, bèn vào gặp Tào Tháo, tâu việc ấy lên. Tháo cũng tỉnh ngộ. Sáng hôm sau, Tháo gọi Bàng Đức đến dưới thêm, sai nộp lại ấn tiên phong. Đức cả kinh, nói:

– Mỗ muốn vì vương mà trổ sức, có lòng muốn bắt Quan tướng để yên Hoa Hạ. Vì sao lại không dùng Bàng Đức chứ?

Tháo nói:

– Cô có được khanh đã mấy năm rồi, lúc sử dụng thì chưa từng nghi ngại. Một lần đi này chẳng dám dùng khanh.

Bàng Đức nói:

– Mong được nghe nguyên cớ.

Tháo nói:

– Cô chủ Mã Siêu, anh ruột Bàng Nhu đều ở Tây Xuyên phò tá Lưu Bị. Cô dù không nghi, nhưng hiềm rằng mọi người dị nghị.

Bàng Đức nghe nói, khóc lạy ở dưới thềm, dập đầu chảy máu mà rằng:

– Đức từ khi ở Hán Trung đầu hàng, cảm cái ơn tri ngộ của chúa thượng, hận chẳng thể đem gan óc lầy đất để báo bổ. Như nay xuất sư, sao lại nghi ngờ Đức chứ? Ngày xưa ở cố hương, cùng ở với anh và chị dâu. Chị dâu rất là không hiền, mấy lần chửi rủa sỉ nhục. Đức vì say, cầm đao giết đi. Anh là Bàng Nhu hận tới xương tủy, thề chẳng gặp nhau, ân đoạn nghĩa tuyệt. Cố chủ Mã Siêu là hạng hữu dũng vô mưu, chẳng thể đãi kẻ sĩ, vì thế mà trơ thân vào Xuyên. Đức nhận ơn của vương thượng còn hơn trăm lần người ấy. Sao có thể nảy sinh lòng khác, mà phụ lại chúa thượng? Mong chúa xét cho!

Tháo tự nâng Bàng Đức dậy, nói:

– Cô vốn biết khanh trung nghĩa. Lời nói lúc trước là để yên lòng mọi người. Khanh chớ ngờ sợ, cứ dốc sức tiến lên. Cô thề chẳng phụ khanh đâu.

Đức lạy tạ, trở về nhà, sai thợ chế một cỗ quan tài. Hôm sau, mời người thân tới dự tiệc, bày quan tài ở giữa nhà. Người thân đều cả kinh, nói:

– Tướng quân dẫn binh ra quân, có dùng xe tang làm gì chứ?

Đức nâng chén, nói:

– Ta nhận ơn nặng của Ngụy vương, thề dùng cái chết để báo đáp. Nay đi Phàn Thành giao chiến với Quan Vũ, cùng quyết một trận tử chiến. Nếu Quan Vũ chết, sẽ bỏ vào đây để dâng công. Nếu ta chết, ắt đem cô hồn quay về nước vậy. Vì thế mà sửa soạn sẵn quan tài, thề chẳng về không.

Mọi người thân đều rơi lệ. Đức nâng chén xong, gọi vợ mình cùng con trai là Bàng Hội*. Đức bảo vợ con rằng:

– Ta chịu ơn nước, về nghĩa phải liều chết, làm tiên phong đi đánh Quan Vũ. Năm nay ta chẳng giết hắn thì hắn ắt giết ta. Nàng hãy nuôi dưỡng con trai ta cho tốt. Ngày sau hiểu chuyện ắt sẽ báo thù rửa hận.

Vợ con đều khóc mà tiễn biệt. Đức sai xe quan tài mà đi. Thủ hạ Kiêu tướng Ngũ Bá hỏi rằng:

– Tướng quân chở quan tài theo là ý gì?

Đức nói:

– Ngươi cùng ta theo nhau đã nhiều năm. Ai nấy đều hiểu lòng dạ nhau. Nay ta đem việc lớn giao phó cho ngươi. Ngươi chớ có phụ ta. Nay cùng Quan Vũ quyết một trận tử chiến. Nếu như ta giết Quan Công, hãy kíp đoạt thây của y. Ta sẽ tự nhặt đầu của y, đặt vào trong quan tài, đem về dâng cho Ngụy vương. Nếu ta bị Quan Công giết chết, ngươi cũng đem thây ta đặt vào quan tài mà quay về.

Ngũ Bá nói:

– Tướng quân vạn nhất có sơ sảy, tôi cũng bỏ cái đầu này để báo thù cho tướng quân!

Thế là dẫn quân tiến lên.

Có người báo cho Ngụy vương. Tào Công cả mừng, nói:

– Bàng Đức có chí lớn như thế. Cô còn lo gì?

Nói xong thì cười lớn. Giả Hủ ở bên cạnh, nói:

– Chúa thượng mừng cái gì chứ?

Tháo nói:

– Bàng Đức quả tráng liệt thay!

Hủ nói:

– Chúa thượng sai rồi! Cậy vào cái dũng máu thịt mà đi đấu. Quan Công kia cũng là kẻ cởi trần trói hổ. Tục ngữ nói: “Hai kẻ mạnh tranh đấu, ắt một kẻ bị thương”. Chẳng phải là mưu hay để yên biên tái đâu.

Tào Tháo chợt tỉnh ngộ, nói:

– Đúng rồi!

Kíp sai sứ giả đuổi theo Bàng Đức, truyền chỉ rắn rằng: “Quan Vũ trí dũng song toàn. Nhất thiết chớ có dùng sức mà tranh đấu. Đánh được thì đánh, không đánh được thì nên giữ. Cần chú trọng vào việc giữ cho cẩn thận. Chớ coi thường lời nói này”.

Bàng Đức nhận lệnh xong rồi, len lén cười nhạt. Vu Cấm nói:

– Tướng quân sao lại cười mỉa vậy?

Đức nói:

– Tôi đoán lần đối địch này sẽ đánh tan danh tiếng anh hùng ba mươi năm qua của Quan Vũ. Chúa thượng lại lo mỗ thua. Quân đã tiến đi, còn có lời răn nên thận trọng, sai chớ có đấu với khí thế của hắn, thì là chưa đánh mà đã tỏ là yếu rồi. Tim mật tôi đã có cái chí muốn nuốt Quan Vũ, xem chết như là chuyện tầm thường thôi.

Vu Cẩm nói:

– Lệnh chỉ của Ngụy chủ cũng chẳng thể không theo. Tướng quân phải nên tính lường.

Bàng Đức đi đường, anh khí phấn phát, tiến tới đầu địa giới Phàn Thành, giễu võ dương oai, chiêng trống vang trời.

Quân mai phục trên đường báo vào trại lớn của Quan Công. Công đang ngồi cao ở trên trướng. Người đó chẳng giám giấu giếm, mọp ở dưới trướng, nói:

– Do thám biết được Tào Tháo sai Vu Cấm làm tướng, dẫn bảy chi tinh binh tới đây. Tiền bộ tiên phong là Bàng Đức, trong quân có khiêng một cái quan tài, miệng buông ra lời không khiêm tốn, thề cùng Quân hầu quyết một trận tử chiến. Binh còn cách đây ba mươi dặm. Không dám kể hết những lời vô lễ của chúng.

Quan Công nghe báo, bỗng nhiên biến sắc, râu đẹp lay động, cả giận nói:

– Thiên hạ chẳng ít anh hùng, nghe danh của ta đều rụt đầu mà chạy. Bàng Đức sao dám mạo phạm ta?

Bèn gọi con trai là Quan Bình, một mặt công đánh Phàn Thành.

– Ta sẽ tự đi chém gã thất phu này, để rửa sự phỉ báng của ta. Quan Bình can rằng:

– Cha đã giữ phong độ anh hùng suốt ba mươi năm. Chẳng thể vì một lời nhục mạ của Bàng Đức, mà vứt cái nặng như Thái Sơn, để cùng tranh cao thấp với một hòn đá vậy. Đứa con nhục nhã bất tài sẽ thay cha tới đó giao chiến.

Quan Công nói:

– Ta từ khi nếm trải chiến trận tới nay, chưa lần nào chẳng tự mình đi đầu sĩ tốt. Bàng Đức là hạng người nào? Sao dám nhục mạ ta?

Quan Bình nói:

– Đứa con nhục nhã này nghe người đời nói rằng: “Bọ ngựa phẫn nộ vung càng, sao dám đấu được bánh xe”. Huống chi viên ngọc Tùy hầu chẳng thể đem ra bắn sẻ. Giận ruồi mà rút kiếm, chỉ phí thần oai. Xem hạng chuột như Bàng Đức, cần gì phụ thân phải tự đi chứ?

Quan Công nói:

– Ngươi hãy thử đi một chuyến. Ta sẽ lập tức theo sau.

Quan Bình lên ngựa, dẫn binh tiến lên nghênh địch. Cửa cờ mở ra, có một lá cờ đen có viết bốn chữ trắng để Nam An Bàng Đức. Dưới cờ, Bàng Đức khoác áo bào xanh, mặc giáp bạc, cầm đao đồng, cưỡi ngựa trắng. Sau lưng có Ngũ Bá và mấy chục quân sĩ theo hầu, khiêng quan tài mà đi ra. Quan Bình giương oai, nạt, nói:

– Tiểu bối Tây Khương, thất phu sống uổng! Sao dám làm nhục cha ta?

Bàng Đức ngồi trên ngựa, hỏi rằng:

– Đó là ai vậy?

Ngũ Bá nói:

– Đó là con trưởng của Quan Công, là Quan Bình đó.

Bàng Đức cười lớn, mắng Bình rằng:

– Ta vâng chỉ của Ngụy vương, tới lấy đầu cha ngươi. Xem chừng đứa trẻ con ghẻ lở như ngươi, ta chẳng giết đâu. Ngươi mau đi gọi cha ngươi tới đây.

Quan Bình cả giận, phóng ngựa, múa đao, chạy thẳng tới bắt Bàng Đức. Ngũ Bá vung thương, cưỡi ngựa ra nghênh chiến. Đấu hơn ba mươi hiệp không phân thắng bại. Hai bên đều tự nghỉ ngơi.

Sớm đã có người tới báo Quan Công như thế, như thế. Quan Công cả giận, dặn dò Liếu Hóa vây chặt Phàn Thành, rồi lên ngựa đi thẳng tới tiền quân. Quan Bình nói:

– Thủ hạ của Bàng Đức là Ngũ Bá cùng con giao chiến hai phen, chưa phân thắng bại.

Quan Công cầm đao, phóng ngựa thẳng ra trước trận, lớn tiếng nạt nộ, nói:

– Quan Vũ ở đây! Bàng Đức sao chẳng thấy đâu?

Tiếng trống vang rền. Bàng Đức cưỡi ngựa ra, bảo với Quan Công rằng:

– Ta là Bàng Đức ở Nam An đây. Nay vang chiếu của thiên tử, phụng chỉ của Ngụy vương, đặc biệt tới lấy đầu ngươi. Nếu ngươi sợ chết thì xuống ngựa đầu hàng. Nếu ngươi chẳng tin, thì có thấy quan tài này chăng?

Quan Công cả giận, nói:

– Xem chừng ngươi chỉ là một tên tiểu tốt Khương Hồ thôi. Đáng tiếc Thanh Long đao của ta phải chém hạng chuột như ngươi.

Nói dứt, phóng ngựa múa đao chạy thẳng tới bắt Bàng Đức. Bàng Đức vỗ ngựa ra nghênh chiến. Hai tướng ở trận tiền đánh nhau đến một trăm hiệp, tinh thần càng tăng. Hai quân ai nấy đều xem đến ngây người. Ngũ Bá sợ Bàng Đức có sơ sẩy, bèn sai gióng chiêng. Ba ngọn cờ dạt ra. Ai nấy dẫn quân lui.

Bàng Đức về trại, bảo với Ngũ Bá:

– Người ta nói Quan Công anh dũng vô địch. Hôm nay mới tin.

Còn chưa nói xong, Vu Cấm đã tới. Làm lễ tương kiến xong, Vu Cấm nói:

– Bàng tướng quân chiến Quan Công hơn trăm hiệp mà không chiếm được tiện nghi. Chi bằng hãy tạm lui binh tránh đi. Bàng Đức nói:

– Ngụy vương sai công làm đại tướng, sao lại hẹn vậy? Ngày mai tôi sẽ cùng Quan Công quyết tử chiến, thề không quay về.

Vu Cấm không khuyên giải mà ra về.

Đây nói Quan Vân Trường bảo với con trai là Quan Bình rằng:

– Bàng Đức hết sức tinh thông đao pháp, thực là kẻ địch của ta.

Quan Bình nói:

– Tục ngữ bảo: “Con nghé sơ sinh, chẳng biết sợ hổ”. Phụ thân dù cho chém được Đức, thì cũng chỉ là một tên tiểu tốt Tây Khương thôi. Còn vạn nhất có sơ sẩy, thì giang sơn do bá phụ gửi gắm rất quan trọng, chẳng phải nhẹ nhàng như sợi lông hồng đâu.

Quan Công nói:

– Thất phu làm nhục ta, chẳng chém đi thì lấy gì rửa hận? Ý ta đã quyết, ngươi chớ nói nhiều!

Hôm sau, lên ngựa, dẫn quân tiến lên. Bàng Đức cũng dẫn quân tới. Hai trận đối nhau, hai tướng cùng ra. Quan Công nói:

– Hôm nay ta phải cùng tên thất phu quyết thắng bại. Chẳng thể thu binh.

Nói dứt, hai ngựa chạm nhau, lại đấu hơn ba mươi hiệp. Bàng Đức quay đầu ngựa, lê đao mà chạy. Quan Công đuổi theo phía sau. Quan Bình thấy cha đuổi theo, sợ có sơ sẩy, cũng đi theo sau. Quan Công mở miệng hét to:

– Tướng giặc muốn dùng kế lê đao. Ta há sợ ư?

Vốn là Bàng Đức giả vờ dùng kế lê đao, nhưng lại gắn vào trên yên, lấy cung lắp tên. Quan Bình đưa mắt, thấy Bàng Đức lấy cung tên, kêu to rằng:

– Tướng giặc bắn tên!

Lúc Quan Công vừa ngẩng đầu lên nhìn thì cũng đã vang lên, tên đã sớm bay tới, tránh né không kịp. Một mũi tên trúng ngay vào trán. Đang sắp rơi xuống ngựa thì trông ra thấy ngựa của Quan Bình tới, đỡ lại, rồi đưa phụ thân về trại. Bàng Đức liền gò ngựa quay lại, dốc sức đuổi theo. Tính mạng sẽ ra sao?

148. QUAN VÂN TRƯỜNG NƯỚC DÌM BẢY QUÂN

Quan Công trúng tên vào trán, được Quan Bình cứu về. Bàng Đức thấy tên bắn trúng, yên lòng đuổi theo, chợt nghe thấy phía quân Ngụy có tiếng thanh la vang rền. Bàng Đức sợ hậu quân có điều nguy cấp, vội vàng quay lại. Hóa ra là Vu Cấm thấy Bàng Đức làm nên chuyện, sợ y lập được công lớn, nên lập tức sai gióng chiêng thu quân. Bàng Đức quay về, hỏi:

– Có sự cố gì?

Vu Cấm nói:

Ngươi chẳng nhớ Ngụy vương từng có răn rằng: “Quan tướng quân trí dũng song toàn”. Tuy là trúng tên, ta sợ trong đó có điều dối trá. Vì thế mới kíp thu quân.

Bàng Đức nói:

– Nếu chẳng thu quân, thì ta đã chém được kẻ ấy rồi!

Vu Cấm nói:

– Đi mau thì ắt sẩy chân, cứ thong thả mà mưu tính.

Bàng Đức không biết ý của Vu Cấm, hối hận không thôi, bèn thu quân, dựng trại.

Đây nói Quan Công quay về trại, nhổ mũi tên ra. May là chẳng có việc chi. Hết sức căm hận mối thù bắn mũi tên này của Bàng Đức. Các mưu sĩ tới khuyên:

– Nên nghỉ ngơi. Chưa thể khinh thường ra đấu với Bàng Đức.

Hôm sau, Bàng Đức lại dẫn binh ra đánh. Có người báo đến trại lớn. Quan Công liền toan ra. Các quan khổ sở can ngăn. Bàng Đức sai tiểu tốt chửi mắng mấy ngày mới về. Quan Bình tự giữ cửa ải, đặt nhiều quân mã ở các đường nhỏ, mà sai chớ đi báo cho phụ thân, chỉ để người nghỉ ngơi.

Bàng Đức khiêu chiến suốt hơn mười ngày mà chẳng một ai ra đánh, bèn mời Vu Cấm đến bàn bạc. Đức nói:

– Trước mắt kẻ ấy bị vết thương phát tác, chẳng thể đứng dậy chiến đấu, làm sao thủ thắng? Chi bằng dẫn bảy quân nhất tề tiến đánh, thì mới cứu nguy được cho Phàn Thành.

Vu Cấm chỉ sợ Bàng Đức thành công, nên chỉ viện cớ lời răn của Ngụy vương ra để thoái thác, không cho bức ép. Bàng Đức mấy lần thôi thúc. Vu Cấm bất đắc dĩ phải dẫn bảy cánh quân tới cửa núi cách phía bắc Phàn Thành bảy mươi dặm, dựa núi dựng trại, mà sai Bàng Đức đóng đồn ở trong lũng núi. Bảy quân của Vu Cấm chen ngang con đường lớn, không để cho Bàng Đức tiến quân.

Đây nói Quan Bình biết phụ thân đã khép miệng vết thương, lại thấy bảy quân của Vu Cấm đều dời tới cách phía bắc Phàn Thành mười dặm, chưa biết họ có mưu gì, bèn tới báo cho Quan Công. Quan Công liền lên ngựa, dẫn mười mấy quần kỵ lên gò cao xem xét một lượt, thấy trên Phàn Thành cờ xí chẳng chỉnh tề, quân sĩ hoang mang hỗn loạn, lại trông ra thấy phía bắc Phàn Thành mười dặm có quân đóng đồn trong lũng núi, trông thấy Tương Giang, Bạch Thủy thế nước ào ào đổ xuống. Xem xét xong hình thế ấy, bèn sai gọi quan Hướng đạo tới, hỏi:

– Chỗ đó tên là gì?

Hướng đạo đáp rằng:

– Đất đó tên là Hoạt Khẩu Xuyên*.

Quan Công cả mừng:

– Vu Cấm đã bị bắt rồi!

Các tướng hỏi rằng:

– Sao lại biết được?

Quan Công nói:

– Vu Cấm đã vào Hoạt Khẩu*, sao có thể “sống” được đây?

Các tướng cũng chưa tin. Quan Công quay về trại, tính kế xong xuôi. Bấy giờ là tháng tám, mưa thu dầm dề mấy hôm. Quan Công sai người chế tạo thuyền bè, thu thập đồ đi sông. Quan Bình hỏi cha rằng:

– Đánh nhau trên đất bằng, có dùng thuyền ghe làm chi?

Quan Công nói:

– Chẳng phải việc ngươi biết được đâu. Binh pháp nói có năm điều tất thắng. Một là độ, hai là lượng, ba là số, bốn là xứng, năm là liệu. Độ hình thế đất đai, lượng sức người đông, ít. Số đây là đoán số âm dương của trời đất. Xứng đây là cân nhắc ta địch có tương đương chăng. Liệu đây là đoán tình hình của địch. Nếu có thể theo năm điều này, thì là cái đạo tất thắng đó. Ngày nay, mưa thu dầm dề mấy ngày, Hán Thủy ắt dâng tràn to. Ta đã sai người đi tới các chỗ cửa sông. Ta đợi nước dâng, sẽ thừa chỗ cao ráo mà dẫn nước, một lần dìm là quân ở Phàn Thành và Hoạt Khẩu Xuyên đều chết sạch cả thôi.

Quan Bình lạy hai lạy, nói:

– Phụ thân thần cơ diệu toán. Há đứa con nhục nhã này biết được sao?

Đây nói quân Ngụy đóng đồn ở Hoạt Khẩu Xuyên. Mấy hôm mưa to tầm tã không dứt. Bộ tướng Thành Hà tới gặp Vu Cấm, nói:

– Nay tướng quân đóng đồn ở Hoạt Khẩu, địa thế rất thấp. Tuy có núi đất nhưng cách doanh hơi xa. Mấy ngày gần đây mưa thu không ngừng, quân sĩ gian khổ. Do thám từ xa báo về rằng quân Kinh Châu đều dời lên chỗ gò cao, lại chuẩn bị thuyền bè ở cửa sông Hán Thủy. Lỡ như Hán Thủy dâng tràn, quân ta khó tránh được.

Vu Cấm nạt lớn, nói:

– Thất phu nói càn để mê hoặc lòng quân ta! Còn nói nữa sẽ chém!

Thành Hà hổ thẹn lui ra, liền tới gặp Bàng Đức nói rõ việc ấy. Đức nói:

– Kiến thức của ngươi có lý. Nếu Vu tướng quân không dời, thì ta tự dời.

Nói chưa dứt, vạn con ngựa tranh nhau chạy, tiếng thanh la và trống rền trời. Bàng Đức cả kinh. Lúc rời trướng, lên ngựa thì bốn phương tám hướng đều có nước ùa đến. Bảy quân chạy trốn hỗn loạn. Kẻ lóp ngóp trong sóng nước chẳng thể đếm hết. Vu Cấm, Bàng Đức và các tướng đóng đồn ở cửa cốc đã bị non, nước vây bủa. Chẳng ai không mất mạng. Đất bằng nước sâu hơn trượng.

Đến lúc bình minh, Quan Công cùng các tướng đều lên thuyền, vẫy cờ gióng trống kéo tới. Vu Cấm thấy bốn bề hết đường, thủ hạ chỉ có hơn năm mươi người, liệu rằng không có đường chạy, mở miệng xin hàng. Quan Công sai vứt hết khí giới, móc đưa vào thuyền, rồi tới bắt Bàng Đức. Đức cùng Đổng Hoành, Đổng Siêu, Thành Hà, Ngũ Bá và hơn trăm quân tả hữu đứng ở trên đê. Bàng Đức đi đầu đón đánh, chẳng hề sợ hãi. Quan Công cho thuyền chia ra bốn mặt bao vây, sai quân sĩ nhất tề bắn tên. Kẻ bị bắn chết đến quá nửa. Đổng Hoành, Đổng Siêu thấy thế nguy, kíp bảo với Bàng Đức rằng:

– Quân sĩ tổn thương quá nửa, bốn mặt hết đường, chi bằng xin hàng, để thoát cái chết.

Bàng Đức cả giận, nói:

– Ta chịu ơn lớn của nước nhà. Há có thể khuất mình với kẻ khác sao?

Nói dứt, chém hai Đổng ở ngay trước mặt, lớn tiếng nói:

– Như có ai còn nói đầu hàng thì chém!

Từ binh minh đánh nhau đến giờ Ngọ, khí lực càng tăng gấp bội. Quan Công thúc bốn mặt đánh gấp. Tên, đá như mưa. Bàng Đức cũng sai người bắn trả. Tên hết sạch, dùng ngũ binh bãi* để tiếp chiến. Bàng Đức ngoái nhìn* Thành Hà, nói:

– Ta nghe nói: lương tướng không sợ chết để mưu lợi, liệt sĩ không hủy tiết để cầu sống. Hôm nay là ngày ta chết. Các ngươi hãy dốc sức mà đánh.

Khí lực càng thêm khỏe. Nhưng nước xói vào đê. Thành Hà bị Quan Bình một mũi tên bắn chết. Mọi người đều đầu hàng. Chỉ có Bàng Đức với Ngũ Bá, hai người* dốc sức chiến đấu.

Chợt gặp mấy người lính Kinh Châu cưỡi chiếc thuyền nhỏ tới gần đế. Bàng Đức cầm đao, vươn mình nhảy một cái, sớm đã lên được thuyền nhỏ, đem mấy người đó giết hết, xô xuống nước. Ngũ Bá cầm cung tên đi xuống thuyền. Hai người cưỡi thuyền nhỏ toan đi về hướng Phàn Thành. Trên đầu nguồn có một tướng cưỡi bò xông tới chặn đầu, tông một cái, khiến chiếc thuyền nhỏ lật nhào. Bàng Đức, Ngũ Bá rơi xuống nước. Viên tướng ở trên bè nhảy xuống nước, bắt sống Bàng Đức, lôi lên bè. Ngũ Bá mặc giáp nặng, chìm xuống đáy nước mà chết. Kẻ bắt Bàng Đức đem lên bè là Kiện tướng thủ hạ của Quan Công, là Chu Thương, rất là hiểu thế nước. Bàng Đức không hiểu thế nước, vì thế mới bị bắt. Bảy quân do Vu Cấm quản lĩnh đều rơi xuống nước. Người nào biết bơi mới giữ được mạng, nhưng cũng chẳng có đường chạy, chỉ đành đầu hàng. Kẻ đầu hàng đến hơn hai vạn. Về sau, sử quan có thơ làm chứng:

Nửa đêm trống trận nổi rền trời

Tương Dương bình địa hóa đầm sâu

Gió dữ thét gào sông Hán Thủy

Sóng lớn cùng khua Hoạt Khẩu Xuyên

Tháng tám lâm râm mưa vạn dặm

Bảy quân bỏ mạng chốn hoàng tuyền

Quan Công thần kế ai bì kịp?

Oai rung Hoa Hạ vạn cổ truyền.

Quan Công đem bảy quân dìm chết, thu quân về trại ở chỗ gò cao, lên trướng ngồi, hét bọn đao thủ đẩy Vu Cấm tới. Cấm bèn lạy mọp dưới đất, nói:

– Nguyện đầu hàng!

Quan Công nói:

– Ngươi sao dám dẫn quân đối địch ta chứ?

Cẩm nói:

– Lệnh trên sai đi, chẳng phải tôi muốn. Mong quân hầu thương cho, thề liều chết báo đáp.

Quan Công cười nhạt, nói:

– Nếu ta giết ngươi thì cũng uổng dơ đao búa. Hãy áp giải cho người ở Kinh Châu giam lại. Đợi ta rảnh rỗi sẽ xử lý một thể.

Bèn dẫn đi mất.

Về sau Vu Cấm lại rơi vào tay Đông Ngô. Ngô đưa trả cho Ngụy. Văn đế đem việc này của Vu Cấm vẽ lên miếu của Vũ Tổ, rồi sai Vu Cấm tới đó. Cấm thấy trên vách vẽ Quan Công ngồi trong trướng, Vu Cấm lạy mọp dưới đất, Bàng Đức đứng mà không quỳ, có vẻ kháng cự. Vu Cấm cả thẹn, nhân đó uống thuốc độc chết.

Bấy giờ đẩy Bàng Đức tới. Đức giương mày trợn mắt, đứng mà chẳng quỳ. Quan Công nói:

– Anh ngươi hiện làm quan ở Hán Trung. Chủ cũ của ngươi là Mã Siêu mà còn thờ anh của ta, làm tướng tá. Ta muốn chiêu an ngươi. Sao chẳng sớm hàng mà lại để ta bắt chứ?

Bàng Đức nói:

– Thằng ranh! Sao bảo ta hàng chứ? Ngụy chủ của ta binh giáp hơn trăm vạn, oai trấn thiên hạ. Lưu Bị của ngươi là kẻ thường tài thôi, há bì được sao? Ta thà làm con quỷ của nước nhà, chứ chẳng hàng tướng giặc!

Mắng không dứt miệng. Quan Công cả giận, nạt sai đẩy ra chém đi. Bàng Đức vươn cổ chịu hình. Quan Công thương tiếc, sai đem chôn. Về sau sử quan có bài miếu tán rằng:

Uy vũ chẳng thể khuất

Tiết tháo không đổi dời

Sống đứng kề loan giá

Chết vẫn khoác giáp dày

Đại trượng phu lẫm liệt

Để tiếng đến vạn năm

Nam An Bàng Lệnh Minh

Nhật nguyệt cùng tranh sáng.

Quan Công thừa lúc thế nước chưa rút, lại lên thuyền, dẫn đại quân tới đánh Phàn Thành.

Đây nói ở Phàn Thành sóng bạc vỗ động trời. Quân của Quan Công ở trên thuyền ngó thẳng vào trong thành. Quân, tướng dưới quyền của Tào Nhân chẳng ai không vỡ mật. Tường thành đều sạt lở. Nam nữ vác đất chở bùn, lấp vá cũng không được. Các tướng trong lòng hoảng hốt, tới báo với Tào Nhân rằng:

– Cái nguy hôm nay chẳng thể dùng sức mà đối địch. Vòng vây của quân Quan Công chưa khép, hãy ngồi thuyền nhẹ nhân đêm chạy trốn. Tuy bỏ thành mà còn giữ được toàn mạng.

Tào Nhân ưng theo lời ấy, sai chuẩn bị thuyền bè định chạy. Một người nghe được, vội với can rằng:

– Không được!

Đó là Mãn Sủng. Tào Nhân nói:

– Thành đã sắp bị phá, sao có thể giữ được lâu đây?

Sủng nói:

– Nước từ trên núi ùa xuống, sao có thể được lâu? Chẳng qua mấy ngày sẽ tự lui thôi. Quan Công tuy tới đánh thành, nhưng đã sai tướng khác kéo tới Giáp Hạ. Từ Hứa về nam, trăm họ lo lắng. Quan Công sở dĩ không dám khinh tiến, là chỉ lo quân ta tập kích sau lưng y vậy. Nay nếu bỏ chỗ này, từ Hoàng Hà về nam sẽ chẳng còn là của nước nhà nữa. Xin tướng quân giữ vững, vì quốc gia mà làm phên giậu.

Tào Nhân chắp tay cảm tạ, nói:

– Nếu không có Bá Ninh thì suýt đã làm lỡ việc lớn.

Bèn dắt một con ngựa trắng lên thành, rồi họp các tướng lại mà nói:

– Ta nhận hậu ân của nước nhà, nay giữ thành này. Nếu có ai nói bỏ thành này thì cũng giống như con ngựa trắng!

Nói dứt, chém ngựa, dìm vào trong nước, răn bảo lẫn nhau nguyện sẽ tử thủ. Người phòng thủ đặt nhiều nỏ giấu kín, đến mấy trăm chiếc. Quân sĩ đêm ngày phòng hộ, chẳng dám tạm rời đi. Già trẻ đều vác đất lấp những chỗ sạt lở trên thành. Trong vòng mấy ngày, thế nước rút sạch.

Đây nói Quan Công từ khi bắt được Vu Cấm, oai danh chấn động. Xa gần đều cả kinh. Chợt con ruột là Quan Sách tới trại thăm cha, bảo rằng Hán Trung vương có lệnh sai đi trấn giữ Vân Nam. Quan Công nói:

– Hán vương bá bá đã có lệnh chỉ. Ngươi hãy đi ngay.

Sách nói:

– Hiện muốn ở đây giáp công Phàn Thành, đợi thành công rồi mới đi.

Quan Công nói:

– Phàn Thành chỉ như hòn đạn thôi. Sao đủ lo lắng đây? Và vương mệnh của bá bá, chẳng thể làm trái. Ngươi hãy đi Kinh Châu, cùng em trai là Quan Hưng bưng sổ ghi công của các tướng, đích thân đi Thành Đô tâu với Hán vương, cho ai nấy đều được thăng chức bổ dùng.

Quan Sách lạy chào, rồi đi sang Kinh Châu*.

Đây nói Quan Công chia một nửa quân tới chống địch ở Giáp Hạ*. Quan Công ty dẫn quân mã đánh Phàn Thành. Hôm ấy, Quan Công tự đến dưới cửa bắc, dừng ngựa, vung roi trỏ lên trên thành mà nói:

– Bọn chuột các ngươi chẳng sớm quy hàng, còn đợi lúc nào? Nếu ta đánh phá được thành trì, thì một ngọn cỏ cũng không giữ lại.

Đang lúc nói, Tào Nhân ở trên địch lâu trông thấy Quan Công dưới lọng chỉ huy, như là chẳng có ai bên cạnh, trên mình chỉ mặc cái giáp yểm tâm, áo bào xanh để hở một bên, toan thúc sĩ tốt đánh thành. Tào Nhân sai gọi tay nỏ lấy một mũi tên, nhắm dưới cờ lọng mà bắn. Vân Trường cả kinh, lúc kíp quay ngựa về thì cánh tay trái đã trúng một mũi tên, nhoài người rơi xuống ngựa. Chưa biết tính mạng sẽ ra sao?

Tam Quốc Chí thông tục diễn nghĩa PHỤ LỤC

TỤC TAM QUỐC DIỄN NGHĨA
(TRÍCH)

LỜI DẪN

Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa của La Quán Trung kết thúc ở hồi 240, khi nhà Tấn tiêu diệt nước Ngô, thống nhất Trung Quốc, khiến cho người đọc không khỏi cảm khái vì kết cục bi thương của nhà Thục Hán. Chấm dứt câu chuyện Tam quốc ở thời điểm này, La Quán Trung cũng đồng thời kết thúc một truyền thống kể chuyện Tam quốc đã tồn tại chí ít là từ thời Nam Tống. Thực vậy, Tam quốc chí bình thoại – một tập hợp các chuyện kể về thời kỳ Tam quốc - thời Tống Nguyên đã không kết thúc ở việc nhà Thục Hán bị tiêu diệt, mà còn kể tiếp về sự suy tàn của nhà Tấn và sự nổi lên của Lưu Uyên. Chính Lưu Uyên đã đề cao ngọn cờ của nhà Thục Hán, dẫn quân đánh diệt nhà Tấn, lập ra nhà Hậu Hán và khôi phục sự thờ cúng đối với Chiêu Liệt đế Lưu Bị và Hán Hoài đế Lưu Thiện. Câu chuyện Tam quốc được kể vào thời kỳ Tống Nguyên đã kết thúc bằng chiến thắng sau cùng của hậu duệ nhà Thục Hán, chứ không cam chịu thất bại trước nhà Tấn.

Từ sau khi Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa ra đời, văn nhân cảm khái và kết cục bi thương của nhà Thục Hán đã không ngừng cho ra đời những tác phẩm nhằm làm vơi bớt tâm tình thương tiếc với nhà Thục Hán, bằng cách nối dài câu chuyện hoặc đưa ra những cái kết khác.

Thời nhà Thanh đã có Hậu Tam quốc diễn nghĩa của một người tự xưng là Mai Khê Phùng An thị biên soạn, Đạm Viên chủ nhân đề tựa năm Canh Thân – nghi là năm Càn Long thứ năm (1740). Tác phẩm gồm 30 hồi, nói chuyện Chức Nữ nhớ phàm trần, Thiên đế bèn đày xuống nhân gian, lấy tên là Thạch Châu. Thạch Châu thấy nhà Tấn vô đạo, bèn tụ tập bọn Lưu Hoằng Tổ, nhận Thạch Lặc làm con nuôi, dựng lên nước Triệu, tiêu diệt nhà Tấn. Thạch Châu sau khi thành công thì truyền ngôi cho Lưu Hoằng Tổ, quy ẩn tu đạo, về sau đắc đạo thành tiên. Lưu Hoằng Tổ ở đây là ám chỉ Lưu Uyên - người lập ra nhà Hậu Hán, về sau đổi thành nhà Tiền Triệu.

Những năm đầu thời Dân quốc, nhà văn Chu Đại Hoang (1886-1951) cũng viết tác phẩm Phản Tam quốc diễn nghĩa nổi tiếng. Tác phẩm gồm 60 hồi, bắt đầu viết từ năm 1919, được đăng dài kỳ trên Dân Đức báo từ năm 1924, đến năm 1930 thì hoàn thành. Chu Đại Hoang bắt đầu từ chuyện Tào Tháo dùng thư giả để lừa Từ Thứ, sử dụng tài trí của Khổng Minh để xoay chuyển cục diện, phá kế Tào Tháo, giải cứu Từ mẫu, từng bước từng bước đưa tập đoàn Thục Hán phát triển, phá Ngụy diệt Ngô, thiết lập Hậu Hán.

Cả hai tác phẩm trên phần lớn đều dựa vào sự hư cấu lịch sử. Gần sát với lịch sử nhất thì có tác phẩm Tục Tam quốc diễn nghĩa của Dậu Dương dã sử thời nhà Minh. Tác phẩm mở đầu bằng việc Hậu chủ Lưu Thiện đầu hàng Đặng Ngải, con cháu của Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi, Triệu Vân, Hoàng Trung, Ngụy Diên, Lý Nghiêm, Lưu Phong, Dương Nghi dắt nhau chạy trốn ra ngoài, trà trộn vào với người Hung Nô, cuối cùng khởi binh đánh Tấn, thiết lập lại nhà Hậu Hán. Điều thú vị nhất của tác phẩm này chính là Dậu Dương dã sử đã cấp cho các nhân vật lịch sử quan trọng thời Lưỡng Tấn như Lưu Uyên, Thạch Lặc, Cấp Tang, Trương Tấn, Vương Di, Tề Vạn Niên, Gia Cát Tuyên Vu, vv.. những lý lịch liên quan tới nhà Thục Hán, từ đó kéo dài câu chuyện Tam quốc một cách khéo léo và hợp lý. Mục tiêu viết sách này đã được Dầu Dương dã sử nói rõ trong bài tựa, rằng:

“Ôi, tiểu thuyết là lời của những kẻ nơi phường phố, vốn chẳng phải là giềng mối chính yếu của quốc sử, chẳng qua là chỉ tiêu khiển lúc đêm dài ngày rộng, hoặc giải buồn khi phiền phức u sầu, để khuây khỏa tâm tình trong một lúc thôi. Đời nay sở dĩ khắc các truyện Thông tục, lại xuất bản các sách Tây du, Thủy hử, thảy đều chỉ vì muốn tìm vui một chốc cho tai mắt. Đến lúc xem Tam quốc diễn nghĩa đến quyển cuối cùng, thấy Hán Lưu suy nhược, Tào Ngụy tiếm dời, thường thường đều gấp sách mà không vui, rất nhiều người như thế. Lại thấy Quan, Trương, Cát, Triệu trung lương mà ngược lại chỉ chiếm được một góc, chẳng thể nào khôi phục nghiệp Hán, thì than hận nắm chặt cổ tay, nào chỉ một người! Đến lúc thấy Hán Hậu chủ bị Tư Mã thôn tính, mà hậu duệ của các bậc trung lương lại im lìm chẳng thấy, thật là để hận ngàn đời. Đến lúc thấy cha con Lưu Uyên nhân vì lòng người nhớ Hán, bèn quật khởi ở tây bắc, noi theo chiếu lệnh của các triều Hán, sai sứ đón Hiếu Hoài đế mà binh dân theo ánh sáng mà tụ họp như mây. Bèn đổi xưng là Viêm Hán, dựng đô lập nước, trùng hưng dòng đã dứt. Tuy dựng nước không lâu mà cũng làm khoái trá lòng người. Nay viết ra sách này chẳng qua muốn cởi hận một thời, làm vui ngàn thuở, để nêu rõ con cháu các vị Quan, Triệu trung lương vậy".

Tục Tam quốc diễn nghĩa gồm hai mươi quyển, đóng thành hai tập. Xét về mặt dung lượng, so với Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa có lẽ còn dài hơn. Ngày nay ta chỉ còn giữ được tập đầu in năm Vạn Lịch thứ ba mươi bảy (1609), gồm mười quyển, 145 hồi. Do khuôn khổ của quyển sách, chúng tôi không thể cung cấp toàn văn cho bạn đọc, mà chỉ xin trích đăng sáu hồi đầu, từ hồi thứ nhất đến hồi thứ sáu. Nội dung của sáu hồi này đề cập từ lúc nhà Ngụy diệt Thục, cho đến khi Tấn Vũ đế diệt xong nước Ngô, phân phong tông thất, gieo trồng mềm diệt vong cho nhà Tấn. Trích dẫn đoạn này, chúng tôi mong muốn hé lộ một cái kết khác của nhà Thục Hán, giúp người đọc hiểu rõ hơn công cuộc diệt Ngô – vốn được kể một cách khá giản lược trong Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa, hé mở nguồn cơn sự suy vong của nhà Tấn và đồng thời nêu rõ kết cục của một số nhân vật khác trong Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa.

1. HẬU CHỦ HÀNG, ANH HÙNG TRÁNH LOẠN

Từng nghe, trời mở ở Tí, đất nổi ở Sửu, người sinh ở Dần. Từ khi con người sinh ra đến nay, đều có bậc thánh nhân thừa mệnh trời lập ra phép tắc để ràng buộc chúng dân. Trên từ Tam Hoàng, giữa có Ngũ Đế, dưới đến Thương Thang, Văn, Vũ, nối nhau mà cai trị. Đương lúc bấy giờ, thuần dùng lễ nhạc. Nếu làm một việc bất nghĩa, giết một người không có tội để có được thiên hạ, thì cũng không ưng vậy. Khổng Tử nói: “Thiên hạ ba phần có được hai, vẫn lấy lòng phục tùng mà thờ nhà Ân. Cái đức của nhà Chu là chí đức rồi”*. Hưởng nước được ba mươi đời, kéo dài tám trăm năm, con cháu dần suy. Cho tới thời Chiến Quốc, bỏ vương đạo dùng bá đạo, ngày ngày theo đuổi can qua, loạn lạc đến cùng cực. Nước Tần dùng phép của Thương Ưởng, đề cao chiến công, coi thường lễ nhạc, dù cho đắc chí được một phen, gồm thâu sáu nước, nhưng hưởng vẫn không dài, truyền chỉ hai đời. Ai dám bảo đạo trời nhỏ bé xa xôi không tin được, mà lễ nhạc giáo hóa không dùng được chăng? Hán Cao nổi lên, sửa đổi luật Tần, đặt ra ba điều, được lòng thiên hạ, cùng theo giúp phá Tân Sở. Dẫu là gặp tai ách bởi bề tôi cường mạnh, ngoại thích nịnh nọt, nhưng Quang Vũ cuối cùng cũng có thể nối tiếp, truyền nước lâu dài, cũng chẳng đáng sao? Đến khi giữa buổi Tam quốc, khí Viêm đã cạn, Ngô Ngụy chia nhau, lại cậy nhờ sinh ra Huyền Đức, đủ xưng là chủ. Đến khốn cùng mà không bỏ điều nhân, thua trăm trận mà không hề sờn chí, bậc hiền triết trời sinh làm vây cánh, tuy bảo rằng dựng nước ở một góc, mà thực xứng đức độ quân thần. Lấy yếu đấu mạnh, sáu lần đánh chín lần dẹp*, khiến giặc sợ như cop, đủ được khen ngợi một thời rồi. Chỉ hiềm sao rụng trong doanh, Thừa tướng lìa đời, để cho gian hùng đắc chí. Ngàn thuở đến nay, lòng người còn đau hận. May mà thiên đạo hãy còn, mượn tay miêu duệ trừ hung diệt bạo, khiến tế tư nhà Hán được phục hưng, Viêm Lưu dựng lại. Cũng bởi vì đức sót của Mão Kim* chưa cạn, lễ nhạc chưa phế, lòng người còn có chí hâm mộ hướng về chăng?

Hãy nói Thục chủ Lưu Thiện lên ngôi từ năm Quý Tị [223], nhờ Khổng Minh giữ nước, yên hưởng hơn bốn mươi năm. Từ lúc Thừa tướng mất đi đến năm Viêm Hưng thứ nhất [263], [Hậu chủ] tin yêu hoạn quan Hoàng Hạo khiến cho con cháu của các đại thần văn võ có công lao đời trước như Quan, Trương, Hoàng, Mã, Triệu đều không được tham dự việc quân, hoặc lui về nhàn, hoặc xin trí sĩ, bởi vậy thế nước dần suy, binh uy không trỗi. Tư Mã Chiêu của Ngụy nghe tin, bèn bàn muốn tiến đánh. Lúc bấy giờ có một người là Vương Tường, lòng nhớ đức nhà Hán, nhân đó dâng sớ cản trở, nói rằng:

“Đất Thục tuy hẹp, nhưng dân mến ơn huệ, quân thần có nghĩa mà hòa thục, không có hiềm khích gì có thể thừa dịp. Huống hồ năm nay Tuế tinh ở Thục, đi đánh thì sợ có chuyện chẳng lành”.

Tư Mã Chiêu không nghe, bèn sai Đặng Ngải dẫn năm vạn binh, từ Địch Đạo vượt dãy Cam Tùng ra Đạp Trung, để cầm chân quân Khương Duy; Gia Cát Tự dẫn năm vạn binh, từ Kì Sơn vượt qua đầu cầu Vũ Nhai, để cắt đường về của Khương Duy; Chung Hội dẫn mười lăm vạn binh, theo Tà Cốc, Tý Ngọ Cốc chia làm ba ngả mà tiến, để ruổi đến Hán Trung.

Tế tác báo vào Đạp Trung. Đại tướng quân Đô đốc quân sự Khương Duy vội soạn biểu phi tấu Hậu chủ. Hậu chủ liền sai Tưởng Thư, Phó Thiêm dẫn hai vạn binh, chia giữ các chỗ ải hiểm cửa quan Dương Bình, lại toan phát đại quân để giúp Khương Duy. Bấy giờ Hoàng Hạo nắm việc, rất hận Khương Duy thường muốn trừ bỏ mình, nay nếu phát binh giúp uy thế, địch lui thì tước vị thêm cao, còn mình thì ắt chịu kiềm chế, bèn ngăn cản đế rằng:

– Thần từng dò thám được Ngụy chủ rất nghi ngờ Tư Mã. Tư Mã tự cứu còn không rảnh, sao có thể mưu đồ người khác? Gần đây y nghe tin đồn, vì sợ quân ta nên mới tăng binh, cố ý muốn hư trương thanh thế thôi.

Lại dẫn vu sư vào làm việc dối trá, để lừa dối hoàng đế. Vì thế, đế bèn không chuẩn bị, gạt bỏ các kiến nghị phòng thủ. Quần thần đều không hay biết nguyên cớ việc Khương Duy dâng biểu xin quân.

Tháng tám, quân Ngụy xua binh ruổi dài. Khương Duy nghe tin quân Chung Hội kéo đến, bèn cùng bọn Liếu Hóa, Trương Dực bàn nhau ngăn giữ Kiếm Các để chống cự. Chung Hội dẫn binh tiến đánh, bị Duy xuất kỳ binh chọn đường vận lương của Hội, trước sau tự mình khiêu chiến mấy chục hiệp, có thắng có bại. Hội cũng lo việc chuyển lương xa xôi hiểm hóc, gấp cũng chẳng thể đắc chí, bèn lui quân đóng trại phòng thủ. Chợt do thám được rằng Khương Duy đã cho quân ra tập kích quân chở lương thực rồi, Hội trong lòng rất sợ, liền toan trở về Trường An, sẽ mưu đồ tiến đánh sau này. Đặng Ngải nghe tin, gửi thư cho Hội, nói:

“Trộm thấy thế lực nước Thục chẳng thể làm gì. Đấy vốn là do yếm hoạn lộng quyền, trung lương giải tán, dù cho một mình Khương Duy có trí, cũng chẳng thể xua quân đi xa, chẳng qua chỉ giả vờ làm thanh thế để chia quân ta, bên kia sẽ được lấy nhàn đợi mệt thôi. Tướng quân chỉ nên giữ chắc, đợi cha con của tiểu tướng dẫn quân bản bộ, theo đường nhỏ Dương Bình, đi qua đình Đức Dương, ra sau lưng Kiếm Các, đi về tâu tới Thành Đô, chẳng qua chỉ ba trăm dặm, đem kị binh ra chỗ không ngờ, đánh vào tim ruột. Khương Dung mà biết, ắt dẫn quân tại Kiếm Các trở về cứu Phù Thành. Đô đốc ắt có thể nâng bánh mà tiến. Lui về làm chi? Nếu quân Kiếm Các không quay trở về, Phù Thành không ai cứu, chiếm lấy rất dễ. Khương Duy trước sau đều có địch, ắt bị công bắt. Đấy chẳng phải là điều kẻ có trí có thể đoán biệt được”.

Ngải chẳng đợi ước hẹn ngày giờ, liền dẫn quân đi theo lối nhỏ không người qua lại, đi hơn bảy trăm dặm, đục núi mở đường, đến chỗ cực kỳ hiểm trở. Ngải tự lấy chăn quấn quanh mình, lăn tròn mà xuống, tướng sĩ nối nhau như xâu cá mà tiến. Tới thành Giang Du, tướng Thục là Tưởng Thư đem thành ra hàng. Phó Thiêm tử trận. Ngải bèn vượt qua Âm Bình. Chợt ở trên bờ đá có một bia đá, trên đề:

Hai hỏa vừa hưng

Có người qua đây

Hai sĩ tranh giành

Không lâu tự chết.

Ngải do thám biết được là Gia Cát Khổng Minh ngày trước đã dựng bia này để răn đe. Ngải vì thế mà cả kinh, bèn hỏi thăm phần mộ Khổng Minh, tự mình sửa soạn đồ lễ đến bái tế, để xin tha thứ.

Đêm ấy, Ngải mơ thấy hai lực sĩ, xưng là có chiếu mệnh của Nguyên Vận chân quân. Ngải đang do dự, thì hai lực sĩ liền kẹp lấy mang đi. Lát sau đã đến một chỗ có điện gác nguy nga, ánh sáng chói lọi. Lực sĩ dẫn Ngải vào trong cửa. Ngửa mặt nhìn lên điện, thấy chấp sự đứng bày la liệt, chỉnh tề nghiêm mật. Chốc lát, chân quân ra đón, nói:

– Ta là Khổng Minh đây. Lúc trước bị biếm trích xuống nhân gian, mắt thấy Tào Man, Mã Ý đều là kẻ không có lòng nhân đức, chỉ chăm làm việc gian ngoa, dối trên lừa dưới, trộm chiếm đất cát. Ta đã tâu lên thượng đế, tước vận nước của chúng. Lưu Hán hai mươi sáu đời vua, giữ đạo khoan dân, chẳng hề mất đức, đáng nên cho hậu duệ hung Hán nối tự. Còn lại những kẻ nỡ phụ giúp gian hùng thì đều bị quy vào trong pháp điển. Trước mắt Lưu chủ sẽ ra hàng, ấy là việc nhân đức tiếc dân, giúp quân. Quân ngươi tiến vào thành, nếu chẳng ước thúc, họa lớn sẽ tới, phải nên để ý.

Nói xong sai lực sĩ dẫn về. Về sau Đặng Ngải quên điều răn đe, phóng túng tàn bạo, cha con đều bị giết. Chung Hội cũng bị tru di. Vận nước Tấn chẳng được lâu dài. Họ Lưu kế lập, việc tế tự nhà Hán được bảo tồn, thảy đều như lời trong mộng. Ngải bỗng tỉnh dậy, thần trí mê loạn, ghìm quân dừng lại mấy ngày. Bọn Đặng Trung tiến lên nói:

– Đại nhân hiểu sâu đạo lý, sao không hiểu việc yêu tà huyễn hoặc ấy chỉ là tà thuật thôi. Đấy cũng chẳng hạn chuyện Vương Lang sai vợ giả làm thần, để ngăn cản mưu trí của Quang Vũ đâu! Sao lại vì một giấc mộng mà làm trở ngại lòng quân? Đấy là trúng mưu thuật của chúng rồi.

Ngải bèn hết nghi, dẫn quân kéo đi, tiến tới Miên Trúc. Có người phi báo vào Thành Đô. Hậu chủ cả kinh thất thố, vội bàn việc xuất quân. Quần thần chẳng ai dám vâng mệnh. Gia Cát Chiêm vội đi vào, khóc rống rằng:

– Quốc gia nuôi binh dưỡng sĩ, chính là để dùng cho hôm nay, sao lại chẳng có một ai nhận mệnh? Thảy đều do bệ hạ tin dùng Hoàng Hạo, mới đến nỗi này. Nay việc đã nguy cấp, thần tuy bất tài, nguyện dốc thân hèn, trên báo bệ hạ, dưới thỏa lòng cha.

Đế liền giao cho hai vạn cấm binh. Chiếm tới Miên Trúc, chạm mặt quân Đặng Ngải. Đóng doanh xong xuôi, gọi con trai là Gia Cát Thượng tới bàn rằng:

– Bên ta dùng binh thường thua, nhuệ khí đã tan, cần phải dùng kế lạ để thủ thắng. Như Hàn Tín dựa lưng vào sông, như vậy mới có thể khiến mọi người gắng sức.

Thượng nói:

– Cách nghĩ của đại nhân rất hay. Quân bên kia thắng nhiều trận, chí ắt kiêu căng. Nếu có thể khiến ba quân liều chết thì thắng sẽ cực dễ.

Hôm sau, hai quân hội chiến. Chiêm liền cho quân lui. Ngải ép đến bên bờ kênh. Gia Cát Chiêm hô to rằng:

– Trước mặt là khe kênh, sau lưng có truy binh, nếu chư quân không gắng sức liều chết, thì thảy đều hết đường sống rồi.

Thế là ba quân quay lại liều chết. Quân Ngải thua to. Chiêm cũng không dám đuổi xa. Đặng Ngải thu quân, trách mọi người không chịu gắng hết sức. Trung nói:

– Một kẻ liều chết, trăm người khó địch. Huống hồ thắng bại là chuyện thường của nhà binh, sao đủ trách cứ? Theo như con thấy, Gia Cát rốt cuộc chẳng thể bì được cha. Ngay đêm nay bên kia mới vừa chiến thắng, ắt chẳng đề phòng, nếu một phen đi cướp trại, chắc là thu được công lớn.

Ngải nói:

– Mưu tính người khác ở chỗ không thể mưu tính, chính là nói điều này đây.

Liền sai Trung đi đầu, tự mình tiếp ứng, ba quân cùng kéo đi cả, nhắm trại của Chiêm mà đánh đến. Đêm ấy, cha con Chiêm quả nhiên không phòng bị, bị Trung phá doanh trại mà vào. Các quân đều đang ngủ, người không kịp mặc giáp, ngựa không kịp đóng yên. Gia Cát Chiêm than rằng:

– Trời chẳng giúp người Hán, phải làm sao đây?

Bèn cùng con trai là Thượng đều tử chiến ở trong trận. Đáng tiếc người trung nghĩa, gặp họa sát thân này. Đó gọi là trận chiến Miên Trúc mới thấy Khổng Minh có người con xứng đáng vậy. Bại binh chạy vào thành tấu cho Hậu chủ biết. Chẳng có kế gì. Có người nói hãy kíp triệu Khương Đô đốc về cứu. Có người bàn bỏ thành chạy tới thành Bạch Đế, vào Ngô cầu cứu. Mọi người bàn luận phân vân chưa quyết. Thái sư lệnh Tiều Chu nói:

– Đại tướng quân chống cự Chung Hội. Quân ấy chẳng thể rút đi. Nếu rút thì ắt hai đàng đều lỡ việc. Đông Ngô chẳng phải là kẻ thân thiết, vả quân Ngải đã tới gần cõi Giao, nếu như bệ hạ đi ra, chúng thả khinh kỵ ra đuổi, sợ là chẳng thể thoát nổi, đều không phải là sách lược hay. Thần xem Càn tượng, thấy số nước đã suy, khí giặc đương thịnh. Sao Khách phạm vào cửa khuyết, sao chủ bị lấp ánh sáng. Đánh ắt vô ích, chi bằng ra hàng. Trên có thể cứu mạng trăm họ cả thành, dưới có thể bảo toàn chín họ. Đấy là việc ứng với thiên thời. Không phải thần bất trung, dám hãm bệ hạ vào chỗ phải uốn gối đâu.

Hậu chủ cảm động với lời ấy, bèn bàn chuyện ra hàng. Đặng Ngải nhân đó dừng quân ở dưới chân thành. Lúc này có con trai thứ ba của đế là Bắc Địa vương Lưu Kham biết tin, vội vào ngăn cản, nói:

– Ai hiến kế này, khiến cho bệ hạ bị vạn đời xem là người chủ như thế nào đây? Huống hồ trong thành hãy còn mười vạn người, nên thống suất họ hoặc đánh hoặc giữ. Quân địch làm sao có thể kéo vào ngay được? Quân kia từ xa đến, ngoài đồng chẳng cướp được gì, lương thảo không thể tiếp tế, chỉ cần có thể giữ chắc một tháng, thì toàn quân đều chết dưới chân thành rồi. Vả Khương Duy và các tướng ở bên ngoài, há lại chẳng có kế gì? Kẻ hiến kế này chẳng những chỉ là lỡ việc của bệ hạ, mà thực là đáng chém lắm! Cho dù thế cùng sức kiệt, cũng đáng để cha con dựa lưng vào thành đánh một trận. Sao lại đi đến chỗ nuốt nhục chịu thẹn, để mong tạm sống? Lấy gì để gặp tiên đế ở dưới đất đây?

Đế nói:

– Ngươi là trẻ con, làm sao biết mưu kế của nước nhà? Hãy mau cút đi!

Bắc Địa vương biết cha có lòng nhân của đàn bà, tính tình khó đổi, bèn đem con nhỏ giao cho Lưu Cừ nuôi nấng, rồi khóc lóc đi vào miếu Chiêu Liệt, trước tiên giết vợ mình rồi tự vẫn. Lưu Cừ là Con trai của Lương vương Lưu Lý. Ở trong số các vương, Cừ được gọi là túi khôn, vừa cẩn trọng lại có mưu lược, lúc bấy giờ cũng muốn tiến lên bàn bạc, nhưng vì thấy Lưu Kham đã chết, biết là để chấp mê không thể dùng miệng lưỡi mà can gián. Đang lúc khóc thương Lưu Kham thì có con trai thứ của Lưu Phong là Lưu Linh vào sảnh. Cừ nói:

– Nay thế nước đã như vậy, phải làm sao đây

Linh nói:

– Chỉ nên cùng với anh ta là bọn Lưu Tuyên bàn cách giữ thân lánh họa, há nên bó tay đợi chết, làm việc của con hầu đứa ở sao?

Lưu Cừ nói:

– Mỗ cũng muốn làm như thế, mà lo tính rằng nếu chẳng phải anh Tuyên thì chẳng ai có thể cùng bàn kế cả.

Linh liền chạy đi mời Tuyên tới. Cừ nói:

– Nhà lớn sắp sụp, một cây khó chống. Một khi thành đã bị phá, thì ngọc đá đều bị cháy thiêu. Anh đây có kế nào để yên ổn thoát ra chăng?

Tuyên nói:

– Em ta tài lược hơn ta trăm lần, ắt có chủ kiến. Theo kẻ ngu này tính lường thì ý của đế chẳng thay đổi được, việc nước chẳng thể chống đỡ nữa, đã rõ ràng rồi. Tính kế ngày nay chỉ có trốn tránh phương xa, đợi thời xét thế, hoặc có thể mưu đồ hưng phục. Đấy là thượng kế. Nếu cứ ở lại chốn này, ắt gặp nhục lớn.

Cừ nói:

– Kế huynh sâu sắc, cũng hợp ý ta.

Nói chưa dứt, có một người từ ngoài bước vào, hô rằng:

– Lưu Tử Thông có ở đây chăng?

Lưu Linh vội vàng ra đón. Đấy là con trai của Dương Nghi, tên là Dương Long. Long nói:

Ban nãy tới tôn phủ, nghe nói rằng huynh tới đây, cho nên liền tới gặp mặt. Chính là đang muốn gặp điện hạ để trình ý kiến ngu hèn của tôi thôi.

Thế là cùng vào gặp bọn Cừ, Long bèn nói:

– Long vốn là kẻ chẳng hiểu thời thế, vì nhớ lại tiên phụ từng nói lúc Gia Cát Thừa tướng lâm chung, chỉ có tiên phụ ở bên cạnh, dặn dò hậu sự, nói rằng họ Lưu phen này lại gặp vận trung suy, qua ba mươi năm sau sẽ có anh chúa ra đời, phục hưng nghiệp Hán, định lại Trung Nguyên. Cha thần nói lại với thần, kính cẩn ghi nhớ mà chẳng quên, cứ tưởng rằng nước nhà còn có một ngày thống nhất, chẳng dè sự thể như thế. Chúa thượng mê hoặc vào lời nói của Tiêu Chu, ắt chẳng thể thay đổi rồi. Thần thấy thất điện hạ tướng mạo khác thường, có cốt cách thần dị. Người sẽ nắm giữ vận lớn trong tương lai ắt là điện hạ. Ôi, kẻ trí thấy việc từ lúc rõ ràng chưa manh nha, há có đợi đã phát ra đâu? Thân Sinh ở mà đợi chết, Trùng Nhĩ trốn mà trở về làm bá. Đấy là tấm gương từ việc đã qua. Bọn tôi nguyện theo điện hạ chu du, dù vạn chết cũng chẳng từ.

Nói chưa dứt, có một dũng sĩ từ bên ngoài xẻ vạt áo mà bước vào, nói:

– Các ngươi còn không chạy trốn, muốn tự tìm cái chết sao?

Mọi người trông ra, thì là thần binh hộ vệ của Lương phủ, Tổng lĩnh Tân Châu, người Địch Đạo là Tề Vạn Niên. Lưu Cừ bèn dắt tay Vạn Niên, nói:

– Ta biết muốn thoát khỏi hang hổ này, nếu không có tướng quân thì chẳng thể chu toàn, chỉ hiềm vẫn còn một chuyện quan hệ lớn, cần có tướng quân bảo bọc cho. Vừa nãy Bắc Địa vương đã chết với xã tắc, trời đất đều sầu thảm; lại đem con nhỏ là Lưu Diệu gửi cho ta nuôi nấng, đấy là cho rằng ta ắt chẳng phải là kẻ phụ lời gửi gắm. Bọn ta dựa vào uy lực, cũng có thể may mắn tự bảo toàn, nhưng đứa trẻ này hãy còn trong nôi, thì phải làm sao? Nếu đứa trẻ này không ra được, ta cũng chẳng lý nào vứt bỏ mà đi.

Nói dứt, lệ rơi như mưa. Vạn Niên nói rằng:

– Con ruột của điện hạ làm Giám quân ở bên ngoài, mà còn không nói đến, lại chăm chắm vì việc gửi người cháu, lập lời thề cùng nhau mất còn, thật là tấm lòng của kẻ có lòng nhân. Ngày khác ắt làm chủ vạn dân, chẳng cần bói cũng biết được rồi.

Vốn con trưởng của Cừ là Thông, sinh ra đã có sức thần, giỏi nghề cung ngựa, nhân thế Hậu chủ sai giúp Khương Duy coi sóc việc quân. Khương Duy thường dựa vào sức của y, rất là coi trọng, vì thế thường giữ lại trong quân của mình. Vạn Niên bèn nói:

– Thần dám đâu không nể tấm lòng điện hạ, để báo lòng trung của Bắc Địa vương? Chỉ hiềm một thân sợ khó vẹn hai bề. Thần có người bạn thân là Liếu Toàn, cũng thực là dũng sĩ, lại thêm nghĩa hiệp hơn người, là con trai của Bình Tây tướng quân Liếu Hóa đó. Vẫn thường muốn tòng chính, vì nước nhà ra sức, mà cha у tiếc rằng chỉ có một đứa con trai, nên giữ lại nhà mà không sai đi, nhân đó cùng thần rèn tập, kết thành mối giao tình đâm cổ. Thần sẽ đi gọi hắn tới đây, đem chúa Diệu ràng ở sau lưng. Thần sẽ xông lên mở đường, thề sẽ tử chiến để báo ơn nước. Việc phải mau chóng, không thể chần chừ mà lỡ việc.

Mọi người nói:

– Vĩnh Linh thật là kẻ trượng phu nghĩa dũng. Hãy mau đi đi.

Vạn Niên liền dẫn Liếu Toàn đến, cùng gặp bọn Lưu Linh, Dương Long. Vạn Niên tay cầm đại đao, đi trước mở đường. Liếu Toàn cõng Lưu Diệu vung thương đi sau. Lưu Anh, Lưu Tuyên bảo hộ người nhà của mọi người đi ở giữa, Cừ cùng bọn Lưu Linh, Lưu Hòa đoạn hậu, nhất tề nhắm cửa tây mà ra. Kịp có tướng Ngụy là Phương Lai dẫn binh kéo tới chặn đường, nói:

– Ta thấy các ngươi đều là người sĩ hoạn, vả chúa ngươi đã hàng, thì ắt mọi người đều là dân Ngụy. Chúa của ta đang chiêu mộ, cần gì phải trốn tránh?

Vạn Niên chẳng thèm mở lời, con ngươi phẫn nộ như điện chớp, liền múa đại đao nhắm trước mặt mà chém dạt ra. Phương Lai cũng vung thương nghênh chiến. Nói xem Phương Lai há có thể địch lại Vạn Niên sao? Chỉ hiềm quân giặc đông đảo, lại phải bảo vệ người nhà, nên chỉ đánh xông qua mà thôi. Vạn Niên bèn đánh mở một con đường máu mà ra. Liếu Toàn phấn chấn sức lực, chẳng ai dám đuổi, nên bảo vệ mọi người ra được khỏi vòng vây. Phương Lai chẳng bỏ qua, dẫn binh đuổi theo sau. Vạn Niên nói:

– Thứ giặc không biết sống chết, còn dám đuổi theo, không chém đi thì không biết anh hùng.

Bèn quay ngựa lại nghênh chiến, chưa được hai hiệp đã vung tay lên, một đao chém chết Phương Lai. Bọn quân Ngụy thấy lợi hại như thế, có kẻ nào dám truy đuổi chứ? Ai nấy tự bỏ chạy tan tác. Đấy đúng là:

Ngày sau dựng nước hưng nghiệp lớn

Trước ở Thành Đô lập công đầu.

Đây nói Đặng Ngải biết được việc đánh nhau ở cửa tây, liền sai bộ tướng là Trữ Quần dẫn binh trợ chiến, từ phía sau đánh tới. Lưu Cừ vội sai Lưu Linh ngăn địch, nói:

– Không giết tên giặc chuột này, thì chẳng thể rửa được nỗi hận trong lòng.

Bèn hét lớn rằng:

– Có nhận ra Lưu tướng quân chăng?

Trữ Quần chợt thấy Lưu Linh mình cao một trường, eo rộng ba ôm, oai phong lẫm liệt, thì rất là kinh hãi, vội gò ngựa nói rằng:

– Nước nhà của ngươi đã bị phá, còn muốn đi đâu? Không hàng thì còn đợi gì nữa?

Linh nói:

– Tặc nô! Các ngươi thì có thể hàng được đứa trẻ ranh của tên đàn bà nhà các ngươi, sao có thể hàng được chân tướng quân ta chứ?

Nói dứt, liền xông thẳng vào. Trữ Quần cũng là danh tướng trong Ngụy, vội vung đao đỡ. Kịch chiến hồi lâu, quân Ngụy kéo tới bao vây. Trong lòng Linh bèn nảy ra một kế, quay ngựa giả thua chạy. Trữ Quần không hiểu, kíp truy đuổi phía sau. Linh cố ý gò ngựa chạy chậm. Ngựa của Trữ Quần chạy nhanh chẳng kịp dừng chân, vượt qua một đầu ngựa, bị Linh một thương đâm xuyên tim, rơi xuống ngựa mà chết. Quân phía sau tan vỡ, không dám đuổi nữa. Đúng là:

Bắt rồng nghề khéo khoe hang hổ.

Dựng nước, an bang lập được công.

Đây nói Lưu Linh vừa mới rời khỏi nhà, đột nhiên nhớ lại: “Vương Di là người bạn tâm phúc của ta, nay chẳng có một ai giúp đỡ, vạn nhất bị hãm trong tay địch, bị chúng thu dùng, ắt mất một rường cột của nước ta rồi”. Bèn vội sai người đi mời đến, cùng nhau chạy ra.

Vốn Vương Di là con trai của Bắc Địa tướng quân Vương Bình. Từ lúc mới sinh đã đĩnh đạc khác thường, sức cánh tay hơn hẳn người khác, lúc lớn thì có sức lực ngàn cân; lại thêm tinh nghề cưỡi ngựa bắn cung, thường được cha mình xem trọng. Về sau bèn tập ẩm chức của cha, thường có chí muốn khai phá, nhân vì thấy đế tối tăm tầm thường, tin dùng Hoàng Hạo, hại người hiền, chặn lời can, bèn đóng cửa không ra. Người bấy giờ còn chưa cho là có tài. Chỉ có Lưu Linh đau xót vì cha mình làm lỡ việc nên bị giết, ngậm hận chẳng ra làm quan, bèn cùng kết làm anh em khác học thường cùng rèn tập, mới biết Vương Di là người hiền hơn người thôi. Về sau Di cùng anh em họ Quan đều được khen là người tuấn kiệt đương thời, cũng cùng kết giao. Ngày ấy, được tin của Linh bèn bùi ngùi than rằng:

– Cha ta đã sớm biết có ngày hôm nay rồi. Tử Thông huynh đã tới gọi, nếu không theo lệnh thì chẳng phải lòng trung nghĩa, mà còn phụ sở học lúc thường ngày nữa. Chỉ hiềm anh em nhà họ Quan cùng ta cùng chịu vui buồn, mà bọn họ còn nhỏ tuổi, sao có thể tự ra đi?

Bèn chạy tới nhà họ Quan. Quan Phòng, Quan Cẩn nghe nói Vương Di tới, bèn từ trong nhà khóc rống mà đi ra, nói:

– Phi Báo huynh! Ngày nay sự thể như thế, phải làm sao đây?

Ban đầu vào năm Thanh Long thứ nhất [233], Quan Hưng đi đánh giặc bất lợi, mắc bệnh nằm nhà, vì thấy việc nước ngày một sai trái, thường than rằng: “Dùng kẻ gian tà trong lúc nguy nan, thì chẳng biết ngày nào sẽ tiêu tan đây. Gia tộc ta sao có thể thoát được”. Chợt thấy Vương Di tới sảnh, ngồi bàn việc thời sự, bèn than thở mà nói: “Vương Tử Quân đúng là có con trai xứng đáng, có thể gửi con côi rồi”. Bèn dặn Phòng, Cần kết giao thân mật.

Vương Di nói:

– Nước nhà đã phá, mà tôn phủ cùng giặc có thù nhiều đời, họa khó mà lường. Ta vì Lưu Tử Thông gọi đi trốn lánh, mà rất nhớ đến tình nghĩa, vì vậy đặc biệt tới giúp nhau. Vả bàn kế cho ngày nay, thì chỉ có tránh đi cho mau, về sau sẽ cùng các công họp mưu hưng phục, đấy là thượng sách.

Phòng nói:

– Lời huynh rất phải, nhưng còn người nhà phải tính sao?

Di nói:

– Đại trượng phu và nước chẳng ngó đến nhà. Huống hồ cha con họ Tư Mã lại có chí lớn mưu đồ soán thiên hạ, giả nhân giả nghĩa để mua lòng người, sao có thể vì thù mà hại gia thuộc người khác chứ? Mong hiền đệ chớ lo, để mưu việc lớn.

Phòng, Cẩn bèn theo lệnh mà cùng ra, vẫn để người nhà ở lại trong thành. Về sau bị con trai Bàng Đức là Bàng Huệ tàn hại. Cả nhà đều gặp thảm họa chưa từng có. Đau đớn thay!

Đây nói Vương Di cùng Phòng, Cẩn đến nhà mình từ biệt người thân, đem theo những đồ dùng thường ngày, cung cứng nỏ khỏe, vui vẻ lên ngựa cùng anh em họ Quan nhất tề vọt ngựa chạy ra. Quan Cẩn nói:

– Cửa bắc có Đặng Ngải tự giữ, chỗ ấy chẳng thể xem thường mà qua. Hai cửa đông, tây quân giặc cũng đông. Chỉ có cửa nam đường hẹp, phòng bị hơi lỏng. Bọn ta nên theo của nam mà ra.

Vương Di cho là phải, thế là nhắm cửa nam xông ra mà đi. Bấy giờ có tướng Ngụy là Lý Nhân bày binh ngăn cản. Vương Di bèn nói:

– Bọn ta là khách từ nơi khác đến, nhân sinh sống ở Thành Đô. Nay thiên binh vây thành, chẳng có cái ăn, bởi thế mà bỏ chạy về quê quán. Mong tướng quân mở ra một con đường sống, thả cho bọn ta toàn mạng, thì rất đội ơn sâu.

Nhân nói:

– Vâng lệnh chủ tướng, sao dám thả cho một người nào chạy thoát? Cần phải bắt dẫn tới đại doanh tra xét một lượt mới có thể cho đi.

Vương Di biết việc chẳng xong, liền múa tít đại đao xông lên đánh. Lý Nhân cũng vung thương vội đỡ. Hai người cầm cự hồi lâu. Quan Phòng cơn giận bốc đầu, cầm thiết lăng đánh nhầu một trận. Thế là cả bọn vừa đánh vừa chạy hơn hai mươi dặm.

Hãy nói Đặng Trung đang tuần xét tới cửa nam, biết trong thành có gian tế chạy ra, Lý Nhân đã đi truy đuổi, bèn sai em họ là Đặng Bộc đem hai ngàn gia binh, đuổi theo bắt rất gấp. Bọn Vương Di đã sớm bị người Ngụy ùn ùn vây chặt không buông. Đang lúc nguy cấp, chỉ thấy ở gò phía đông nam đột nhiên xuất hiện ba người cưỡi ngựa, dẫn theo mấy trăm trang khách, ai nấy cầm đao sắc, đánh vào trong trận. Hãy xem ba người xông trận, như hổ vào bầy dê, huơ đao chém loạn. Đặng Bộc giục ngựa tiếp chiến, liền chẳng đề phòng, bị tên bắn lén trúng ngay con ngựa đang cưỡi, khiến Đặng Bộc bị hất văng xuống đất. Phàn Vinh chỉ một đao đã chém chết. Nào ngờ người bắn tên chính là Lý Khuê. Thế là Quan Phòng, Quan Cẩn nhân loạn mà thoát khỏi vòng vây. Lý Nhân giục ngựa kíp đuổi theo. Phòng, Cẩn gắng sức phòng vệ. Nào có biết Vương Di từ bên hông vọt ra, một đao chém trúng đùi trái của Lý Nhân. Nhân nén đau chạy thoát thân. Các phó tướng cũng chẳng biết đi hướng nào. Ba người ấy tung hoành xung đột. Truy binh bên kia vùi thây đổ máu, bị giết hết sạch. Bọn Vương Duy, Quan Phòng thấy truy binh đã tan, bèn quay người xuống ngựa, đến gặp để lạy tạ, rất là cảm ơn tái tạo, lại hỏi:

– Vì sao mà được các ngài tới cứu? Nguyện nghe tên họ và lý do.

Ba người đáp rằng:

– Anh em bọn ta là Lý Khuê, Lý Toản, cùng biểu đệ là Phan Vinh. Tiên tổ Lý Nghiêm bị bề trên trách tội, dời đến sống ở trấn An Đông, cách đây hơn sáu mươi dặm. Tiên phụ Lý Phong từng làm Tham quan, thấy triều đình không biết dùng người, dặn dò bọn ta không được ra làm quan. Nay cùng với thúc phụ là Lý Dụ tạm ở nhà cũ, nghe tin quân Ngụy truy bắt các vị, anh em tôi đứng ngọn núi phía trước xem xét đã lâu, thấy các công tình thế khốn quẫn, trong lòng rất phẫn nộ, vì thế thống lĩnh bọn đầu xanh xông lên giúp sức thôi.

Bọn Vương Di cảm ơn không ngớt. Ai nấy đều kể lể nguyên cớ trốn tránh. Khuê nói:

– Nếu đã như thế thì đều là đồng chí. Cả nhà của ta được trời cho gặp gỡ rồi. Và nay sắc trời đã xế, hãy tạm tới tệ trang ngủ lại một đêm, rồi lại bàn kế khác.

Bọn Vương Di cảm mến sự ân cần, liền cùng nhau tới trang. Trẻ hầu ở trong trang ra đón. Thúc phụ của họ là Lý Dụ cầm đuốc ra tiếp, chia ngôi chủ khách mà ngồi. Ai nấy lại báo tên họ, bày tỏ nỗi lòng. Dụ bày rượu tiếp đãi, trong lúc dự tiệc bèn than rằng:

– Ngày tiên quân của tôi còn sống vẫn thường dốc sức vì vương thất, vì nước quên nhà. Về sau vì làm lỡ việc mà bị khiển trách, chí nguyện không tròn, thấy Gia Cát Thừa tướng qua đời, đau nhớ khôn nguôi, rồi thành bệnh mà mất. Nay bọn tôi mắt thấy nước phá, chủ nhục mà chẳng thể nối tiếp lòng trung của tiên quân, để cứu vớt vương thất, còn sống làm chi?

Mọi người đều cảm động. Chẳng ai không lệ nhỏ mấy hàng. Chỉ có Vương Di vỗ tay cười lớn, đứng dậy nói:

– Ôi, bĩ thái chuyển vần, vinh nhục có số, sao đủ bi thương? Huống hồ trời sinh ta có tài, ắt có chỗ dùng. Ngày xưa Tấn Văn lánh nạn chạy ra ngoài. Hiền sĩ đi theo như mây, cuối cùng thì thành nghiệp bá. Bọn ta tài tuy không bằng cử nhân, nhưng kẻ có chí thì việc sẽ thành. Sao biết được ngày khác sẽ lập công chẳng kém Tấn Văn thì sao? Các ngài cần chi phải nói năng khóc lóc như tên tù của nước Sở vậy?

Dụ nói:

– Lời của Phi Báo thật là lời bàn hiểu thời mà có chí.

Mọi người đều chắp tay cảm tạ. Hôm sau, bọn Di từ giã muốn lên đường ngay. Dụ nói:

– Vả các công tử họ Lưu chẳng biết đã đi đâu. Các ngài nên tạm trú ở trang này, đợi ta sai người đi tới nhà của bọn Trương, Hoàng, Gia Cát, Triệu thám thính được tin thật, bấy giờ đến gặp cũng chưa muộn. Nếu không như vậy, bọn ta mỗi kẻ một phương, thế chia thì sức yếu, muốn thành việc lớn cũng thật khó rồi.

Di nói:

– Đã đội ơn lão trượng hậu ái, sao dám không vâng mệnh làm theo? Vậy mong gấp soạn một phong thư, sai sứ giả chạy tới các nhà nghe ngóng một phen, thì ắt lão trượng trung thành báo chúa, bạn bè giữ tín, có thể gọi là hai đường đều vẹn rồi. Chỉ nghĩ bọn ta người nhà còn không ngó đến, mà hận không thể diệt bọn nghịch tặc này để yên triều chính, sao có thể còn nghi ngờ trì hoãn nữa? Nay tới các biệt, xin theo sứ giả đi tìm chủ cũ, lại thêm nghe ngóng tin tức các nhà, để cùng mưu đồ việc lớn. Vốn quốc tặc chẳng thể cùng sống, nếu chẳng phải giặc chết trong tay ta, ta ắt chết trong tay giặc thôi.

Dụ nói:

– Có các ngài trung can nghĩa đảm như thế, trời đất cũng sẽ độ trì, có lo gì việc chẳng thành đây?

Liền tiễn bọn Vương Di lên đường. Đến lúc ra đi, lại cầm tay dặn dò rằng:

– Sớm muộn nếu có cử đại sự, mỗ sẽ sai ba đứa cháu kéo đến tương trợ. Xin dốc hết cái chí báo quốc từ đời trước của lão phu tới nay.

Mọi người đều cảm tạ từ biệt. Dụ nói:

– Nếu các công có tin chính xác, mong sớm đưa tin lành, để thỏa lòng mong mỏi.

Mọi người vâng dạ từ biệt. Dụ tặng một bài thơ rằng:

Ngài vì nước phá, bỏ quê hương

Vạn dặm xa xôi tới viễn phương

Chuyến này nếu được hưng nghiệp lớn

Sớm truyền tin gấm thỏa can trường.

2. HAI HIỀN HỢP KẾ TRỪ ĐẶNG NGẢI

Hãy nói Trương Phi từ khi gặp biến cố với bọn Phạm, Trương, Tiên chủ đau nhớ khôn nguôi, bèn cho dựng phủ đệ ở Thành Đô, dời người nhà Phi đến ở đó. Về sau Trương Bao đi theo Khổng Minh xuất chinh, đuổi bắt tướng Ngụy, rơi xuống khe bị vỡ đầu, trúng gió mà chết. Hậu chủ nhớ tiếc, vì thế đối đãi với người nhà càng thêm hậu hĩnh. Bao yêu Lý Thị, sinh được một con trai là Trương Tấn. Lúc đầu, vì Lý Thị mơ thấy Lữ Động Tân ban cho một cây gậy ngọc rồi có mang, bởi thế đặt tên là Tân, tự là Mạnh Tôn, tên đặt lúc mới sinh là Trụ Nô. Vợ cả sinh hai con trai: một người là Trương Thực, tự Trọng Tôn, một người là Trương Kính, tự Quý Tôn, đều có dũng lực. Chỉ có Trương Tân sinh ra đã tuấn tú lạ thường, xuất chúng hơn người, đến lúc đội mũ thì say mê sách sử, điển tịch xưa nay chỉ cần ghé mắt là thông hiểu, từ kinh sử trở xuống, binh thuật của Tôn Tẫn, Ngô Khởi, lời bàn của chư tử bách gia, chẳng gì không thông hiểu, chỉ hiểm vì là con vợ thứ, nên không được đích mẫu yêu quý, bèn giao cho người khác chăm sóc. Một hôm, đến bái kiến ở Đốc phủ của Khương Bá Ước, bàn bạc như gió cuốn, lời lẽ hào sảng, như ở chỗ không người. Bá Ước kinh dị nói:

– Phong độ phi phàm, nước ta đã có người rồi!

Từ đó thường lưu tâm chiếu cố, nhưng vì tuổi nhỏ, mẹ góa, chưa nỡ lập tức dẫn vào trong quân, thường khi có việc gì nghi ngờ khó khăn, thì liền đến bàn bạc, ắt có được kế sách hay. Thế là Bá Ước đem di thư mà Khổng Minh truyền thụ, cùng với sở học thường ngày của mình, truyền dạy hết cho, lại răn rằng:

– Xét tài của ngươi, hơn ta chục lần, ngày sau ắt thành người đội trời đạp đất, dựng nghiệp lập công rồi. Nhưng tài lớn sớm thành, quý ở chỗ nuôi dưỡng kín đáo.

Tân nghe theo, thường giấu giếm mà không gấp lo việc công danh. Đến năm Viêm Hưng thứ nhất [263], tháng tám, Đặng Ngải vào cướp. Hậu chủ nhân từ, nhu nhược, không quyết đoán, nghe theo lời thuyết bảo vệ dân, giữ vẹn nhà của Tiều Chu, bèn quyết ý đầu hàng. Thế là gia đình các bề tội huân cựu cùng nhau chạy ra ngoài trốn lánh. Bấy giờ bạn bè Trương Tân cũng có người khuyên nên tránh ra ngoài. Tân nói:

– Ta từng bói quẻ nhiều lần rồi, vận số nước nhà vẫn chưa dứt tuyệt, tướng soái của địch ắt tự bại vong. Dầu không phải mà vạn nhất có điều không trúng, thì một mình ta chẳng thể đánh một quả chùy của Trương Tử Phòng ở Bác Lãng Sa ư? Sao nỡ ngay lập tức bỏ Hàn mà theo Sở chứ?

Thế là đóng cửa không ra, ngày nào cũng ở trong căn nhà rách, há biết chuyện Hậu chủ thấy quân Ngải ùa tới như ong, liệu thế không chống nổi, bèn nghe theo lời bàn của Tiều Chu, viết biểu xin hàng gởi tới doanh Ngải. Ngải liền chỉnh quân vào thành, đặt quân canh giữ, ra lệnh cho các quân không được tự ý cướp bóc, giết chóc càn bậy. Ai trái thì chém ngay. Ngải vào thành đi hiểu dụ bề tôi và dân chúng, chiêu an những người huân cựu, dáng vẻ dương dương, mặc nhiên cho là công lao của mình. Thế là, một người dân, một tấc đất đều thuộc vào bản đồ; mà cơ đồ mấy trăm năm của nhà Hán, cùng với sự nghiệp Tiên chủ gầy dựng mấy chục năm, một sớm đều trao vào tay quân giặc, đau đớn thay!

Bấy giờ Đặng Ngải tự cho là mình dùng kế lạ để chiến thắng, diệt nước của người, thu hàng chủ người, dầu Lữ Vọng cũng chẳng thể bì, Tử Phòng cũng không đáng kể rồi. Lại thấy Chung Hội lúc trước muốn lui quân về Trường An, trí tuệ kém mình; cha con họ Tư Mã cũng nhờ thời mà trộm chiếm, chẳng có công lao gì lạ lắm, bèn coi rẻ nước Ngụy không có người, không bẩm quân lệnh, mặc ý mà làm, thả quân cướp giết, đến độ đốt cháy cung thất, gian dâm phi tần, người bị nạn chẳng thể nói hết. Lại đưa hịch báo cho Hội, mà lời lẽ kiêu căng, chẳng mảy may có ý lui nhường. Hội trông thấy thì giận lắm, từ đó bắt đầu cùng Ngải trở thành hiềm khích.

Hãy nói Khương Duy được Hậu chủ báo việc đầu hàng, quân Hội vào thành, bèn tụ họp các tướng bàn bạc rằng:

– Nước nhà bất hạnh, mới đến hôm nay, chính là lúc con cái chết vì chữ hiếu, bề tôi chết vì chữ trung. Đáng hận Đặng Ngải là một đứa miệng vàng, chỉ dùng quỷ kế mà phá được nước ta, thực do nước ta không có người đồng tâm hiệp lực, sớm chuẩn bị đề phòng bất trắc thôi. Nay Duy không chết, thì ắt chẳng cho thằng ranh ấy đắc chí. Nếu các công chịu giúp ta sức lực một cánh tay, ta sẽ sửa sang sơn hà lại như cũ.

Các tướng nói:

– Sao dám không theo lệnh!

Duy nói:

– Ta với bọn Trương Mạnh Tôn quen nhau rất thân, ắt cần phải như thế như thế mới được.

Thế là mở toang cửa ải, đón quân Hội vào, dùng lời lẽ nhún nhường bái lạy, giả vờ thành khẩn. Hội cho là thực, bèn mở lòng, bày tiệc tiếp đãi, đàm đạo vỗ về, đối đãi ân cần với riêng một mình Duy. Đến đêm, lại gọi Duy đến uống rượu. Duy bèn thừa dịp mà thuyết phục rằng:

– Đại đô đốc là tướng soái hàng đầu của nước Ngụy, dẫn quân đánh Nhung. Nay đao không vấy máu mà thu được công lao trọn vẹn, có thể gọi là kỳ công hiếm có trên đời rồi. Nhưng công do phó tướng lập thành, tôi sợ một khi lời gièm đến tai. Chủ mà nghe theo thì ắt đối với ngài sút kém. Vì lẽ đó mà Hàn Tín mới cam lòng để Lịch Sinh bị nấu mà không đoái tới. Vả Đặng tướng quân dựa vào cái trí mọn mà ngạo mạn, thành công rồi kiêu căng tự đại, không bẩm mệnh với Đô đốc mà tự ý tự làm. Đấy là miệt thị ngài rồi. Duy vì quân hầu mà tính kế ngày nay, thì nên gấp tiến binh tới Thành Đô, vỗ về bốn phương để chiêu tập kẻ sĩ danh tiếng, hiểu dụ trăm họ để thu lấy lòng người, ắt quyền lực của chủ, phó sẽ tự phân biệt mà người trong nước sẽ biết phải đội ơn ai rồi.

Hội nghe nói thế thì rất đẹp lòng, tự cho là đã được người tri kỷ trợ giúp. Đến sáng sớm hôm sau bèn đưa quân tới Thành Đô, kéo rốc vào thành, ban bố cáo thị, cấm chỉ cướp bóc. Trăm họ chẳng ai không hoan hô, gõ trống múa may, xúm xít ra xem. Đặng Ngải nghe tin, trong lòng rất lo sợ, bèn cố ý đem chém kẻ trái lệnh để lập uy. Chung Hội cả giận, bèn sai người mời Khương Duy vào doanh bàn kế. Bấy giờ Khương Duy đã theo Hội vào thành, dò thám được tin các nhà hào kiệt cố cựu đều đã chạy ra ngoài tránh địch, sức cô, ít người trợ giúp, có mưu mà chẳng thể thành. Chợt nghe được tin Trương Tân vẫn còn ở trong thành, Duy bèn mừng, nói:

– Mạnh Tôn không đi là trời giúp cho ta thành việc lớn!

Vội sai người mời. Tân đến rồi. Hai người níu nhau đau xót. Tân gạt lệ nói:

– Việc đã như thế, hối hận cũng không kịp rồi. May sao nay Đô đốc vẫn còn. Trụ Nô chưa đi. Đủ thấy ý trời vẫn còn giúp đỡ.

Duy bèn đem ý mình kể ra. Tân nói:

– Kế này rất kỳ diệu, có điều phải nên chớp lấy thời cơ trai cò cắn nhau, để thu lấy cái lợi của ngư ông. Nếu Hội, Ngải đã trừ, những người khác đều là hạng tầm thường, há đủ để ý? Thừa lúc dẹp bọn cỏ rác, thì từ Trường An trở về tây có thể một hồi trống là thu được rồi.

Duy cả mừng, nói:

– Ý của Mạnh Tôn chính hợp với ta. Có điều gần đây Trương Dực, Liếu Hóa vì phẫn uất mà thành bệnh, nối nhau qua đời. Kẻ sĩ trí dũng kiêm toàn khó mà có được người như họ. Lấy ai mà giúp đỡ?

Tân nói:

– Nay trong nước tuy không có người, mà hào kiệt thì tản lạc ở bốn phương hãy còn đông. Chỉ hiềm Đô đốc chưa tìm kiếm thôi. Tân biết dòng dõi của Tử Long có hai người, là con trai của Chinh Tây Triệu Thống. Một người tên là Triệu Khái, tự Tổng Hàn, một người tên là Triệu Nhiễm, tự Văn Hàn. Hai người này không chỉ võ nghệ siêu quần, mà còn nghĩa khí như núi, lại thêm một đứa em nhỏ tuổi tên là Lặc. Tân trông thấy y hình dung lỗi lạc, khí độ y to tát, thật là dị nhân vậy. Lại có hai người cháu của lão tướng Hoàng Trung là Hoàng Thần, Hoàng Mệnh. Thần tự là Lương Khanh, Mệnh tự là Tích Khanh, cũng là kẻ sĩ nghĩa dũng. Tân từng cùng họ kết nối giao tình tám lạy. Lại nữa Gia Cát thống quân Chiêm có người con nhỏ tên là Tuyên Vu, tự là Tu Chi, cũng là người tài ở trong Thục đó. Những điều súc tích trong lòng rất nhiều, lại còn hiểu sâu bí truyền của Khổng Minh. Lúc trước, vào ngày Chiêm xuất quân, kẻ ấy từng hết sức can ngăn, cho là bất lợi, chỉ nên cố thủ, để đợi đại quân của Đô đốc về. Vì Chiêm không nghe, nên mới đến nỗi đại bại. Xem đó thì có thể biết được trí mưu của y. Mấy người đó đều là người cùng chí hướng với tôi. Nếu như hết lòng cầu họ thì ắt sẽ dốc sức đến chết thôi. Những việc ở bên ngoài quân đội, Tân nguyện tự chủ trì là đủ rồi. Đô đốc hãy gấp đi mời họ. Vả việc này liên hệ không phải nhỏ, cũng nên thận trọng, bí mật.

Khương Duy cả mừng, nói:

– Trời sinh Mạnh Tôn. Xã tắc rốt cuộc chẳng thành gò đống rồi. Cũng chẳng phụ kỳ vọng của lão phu lúc thường ngày.

Duy bèn đi tới cửa quân, vào gặp Chung Hội. Hội đang ngồi trầm ngâm một mình. Duy thong thả nói rằng:

– Quân hầu trầm ngâm, chắc là có điều chỉ cần tính toán?

Hội nói:

– Đáng hận tên trẻ ranh Đặng Ngải cầm quân vô lễ, vi phạm mệnh lệnh, cố ý chém giết, phạm vào búa rìu của ta, theo phép thì khó tha thứ được. Chính đang muốn mời công để bàn việc trừ đứa quật cường này. Chẳng ngờ may gặp ngài tới đây, thực là thỏa lòng mong mỏi.

Duy bèn giả vờ làm ra dáng nhìn trước ngó sau. Hội hiểu ý, bèn cho bọn thị vệ lui ra cả, kéo Duy vào mật thất, đãi bằng lễ với thầy, nói:

– Tiên sinh dạy ta phải làm sao đây?

Duy nói:

– Lão phu là người bị đao phủ bỏ sót, sao dám lạm bàn việc lớn? Nay đã đội ơn ngài không xem tôi là tên giặc mất nước, mà đối đãi như người tâm phúc. Duy sao dám không vắt kiệt lòng thành để trổ hết chút thước tấc ngu hèn này, dâng lên để báo ơn tri ngộ. Nhưng quân hầu có biết chuyện người đi săn chăng? Nay người đi săn thì dựng rào vòng tròn để lập trường vây, phía trước thì ngó bìa rừng, phía sau thì nhìn tây ...*, dốc chí vào hươu nai cáo thỏ. Bất ngờ ...* từ trong chỗ nấp mà xông ra. Hét dọa kẻ bắn phải bỏ chạy. Đấy vốn là vì tham lợi nhỏ mà chợt gặp mối lo gần thôi. Nay Ngải chẳng qua là một tên võ phu, may lập công nhỏ, liền sinh kiêu ngạo, cũng là do khí lượng của y không rộng rãi, bởi thể vừa được tí chút đã tự mãn rồi. Quân hầu dùng để chế ngự y có gì khó đây? Chỉ hiềm Tư Mã Chiêu từ lâu đã nuôi lòng không muốn làm kẻ bề tôi, ắt nghi kỵ kẻ sĩ hơn mình. Nay thần võ của quân hầu dầu Ngụy Vũ cũng chẳng thể hơn được, huống hồ lại còn cười nói mà diệt được Thục, oai chấn cả chủ, có công mà không được thưởng, trộm sợ là tuy muốn mưu cầu yên thân, cũng không được nữa. Duy thường tính rằng Tư Mã với quân hầu đều là anh hùng bay liệng, thế chẳng thể cùng đứng. Dám hỏi Tư Mã với quân hầu, quyền ai nặng, thế ai mạnh?

Hội nói:

– Tư Mã kẹp thiên tử, lệnh chư hầu, nắm quyền cấm quân, thế lực ngạo nghễ. Ta há bì được sao?

Duy nói:

– Thế đã chẳng địch nổi, họa lại khó tránh khỏi, muốn mưu kế sách giữ mình, thì phải đi đâu? Cha con tên Đặng Ngải kia chỉ là bệnh ghẻ lở, sao đủ chú ý!

Hội nghe Duy nói đánh trúng căn bệnh trong lòng mình, thần sắc liền biến đổi, chỉ gật đầu vỗ gối mà thôi. Duy thấy có thể thuyết phục được, lại lớn tiếng nói:

– Trí lược của quân hầu, đủ hơn Tư Mã mười phần, nếu việc tới mà không quyết đoán, tôi sợ họa tới không kịp trở gót đâu. Ngày xưa Hàn Tín do dự, cự lại lời Khoái Thông, tự chuốc thảm họa diệt tộc. Tôn Quyền dũng cảm quyết theo kế Chu Du, mà thành cơ nghiệp chân vạc. Gương soi còn chưa xa, thời cơ khó có lại. Chỉ chờ quân hầu sớm định kế thôi.

Hội bèn để trần cánh tay, đứng dậy nói:

– Họ Tư Mã mưu đồ soán nghịch đã lâu rồi. Chỉ hiềm một hai cựu thần với Hội vẫn còn sống thôi. Ta dầu chẳng thể làm Hoàn, Văn trong buổi ngày nay, nhưng sao có thể theo kẻ gian, giúp đứa nghịch, rồi để lại tiếng xấu vạn năm chứ? Nếu như Bá Ước chẳng hẹp hòi, hãy giúp đỡ ta, đi đầu diệt trừ giặc Ngải, kế đó đánh dẹp Tư Mã, cùng bình thiên hạ, để cứu sinh dân, thì mới toại chí bình sinh của ta. Chỉ sợ toàn dân trong Thục chưa chắc đã quy thuận. Chỉ có Bá Ước là xướng suất họ được thôi. Đến ngày phú quý, sẽ cùng Công chung hưởng.

Duy nói:

– Ích Châu đất hiểm dân giàu. Khổng Minh thường khen là kho trời. Nay quân hầu lấy được, đó thực là trời đợi quân hầu để làm đất phát tích vậy. Nay lão phu sẽ triệu các cựu thần già dặn, cùng mưu nghiệp lớn, ắt là không chỉ lập thành cái thế chân vạc, mà còn mở rộng cõi bờ, nuốt dần thiên hạ, đi đến đâu cũng không ai địch nổi rồi. Có lo gì Tư Mã đây? Ví như ngày khác Duy có thể theo hầu xe trượng của quân hầu vào kinh đô, một lần trông thấy lăng tẩm tiên đế, thì cũng tròn tâm nguyện của ta rồi. Sao dám mong phú quý chứ?

Hội bèn mở toang kho lẫm, khao thưởng ba quân, chiếm Thục làm phản, giả mật chỉ, đem xe tù bắt cha con Đặng Ngải. Các tướng sĩ có người không thuận theo thì cũng cầm tù hết vào một chỗ, để đợi việc đã yên định thì trừ diệt cả.

Bấy giờ họ Đặng đã bị bắt, thế của Hội trở nên trơ trọi. Kế sách đều do Trương Tân bày ra, mà Hội vẫn chưa biết. Thế là Khương Duy rất mừng vì được đắc kế, bèn viết thư bí mật bẩm Hậu chủ rằng:

“Tiên đế dựng nghiệp, truyền nước đã mấy chục năm, mà gặp thời vận không tốt, đại thần chủ tướng nối nhau mất đi, bởi vậy triều đình không có trụ đá, đất nước chẳng có rường cột. Nước giặc rình sơ hở mà trộm phát, hôm nay tiến đánh cõi tây của ta, năm sau cắt lấy đất tốt của ta. Xã tắc tổ tông sẽ có một ngày trở thành gò đống. Đấy đều là do bọn thần chẳng gắng sức liều chết, đến nỗi hãm bệ hạ nơi cõi đất này rồi. Nay Duy cùng với cháu của cố tướng Trương Phi là Trương Tấn thừa lúc Đặng Ngải, Chung Hội có hiềm khích, dùng một quỷ kế, ắt Đặng Ngải đã trừ, Chung Hội thế cô, sẽ khiến cho nhật nguyệt lại sáng tỏ, trời đất lại tái tạo, vân vân”.

Trương Tân bèn lén tụ tập các tướng hiệu cũ, đêm ngày bàn kế, lại mời được ba người con trai của Ngụy Diên là Ngụy Du, Ngụy Yến, Ngụy Hạo kiêu dũng, giỏi đánh nhau, có tài dùng đại đao; con trai của Mã Tắc là Mã Ninh mẫn tiệp, giỏi dùng giáo; Mục Mã súy ở phủ họ Triệu là Cấp Tang cũng am hiểu việc quân. Anh hào đông đúc, đều đợi đến thời cơ thì sử dụng.

Kể từ lúc Trương Tân mới biết tin Chung Hội bắt cha con Đặng Ngải, hễ có tướng sĩ không theo mệnh thì cũng giam cấm. Tân biết thế, than lớn rằng:

– Từ xưa chưa có ai trái nhân tình, bỏ mọi người mà có thể nên việc được.

Bèn nói với em là Trương Thực rằng:

– Bá Ước già dặn, bàn kế xuôi ngược, sao lại không ngăn Chung Hội đừng cầm tù những kẻ không theo mệnh lệnh? Nạn lớn sắp dấy, việc chẳng thành rồi! Cũng là số trời cả.

Đến giữa đêm, nghe tin quân Ngụy đại loạn, Khương Duy vẫn còn ở trong quân cùng Chung Hội bàn việc, chợt thấy bốn mặt đều có lửa bốc, tên bay như mưa, đánh vào trong doanh. Duy biết việc ắt thất bại, bèn sai con là Khương Phát phi báo cho bọn Trương Tấn kíp chạy trốn, để mưu đồ cử sự sau này. Duy cũng liền bị loạn binh hại chết. Hết thảy việc ấy thì Diễn nghĩa của Trần Thọ* đã nói rõ ràng, chẳng cần nói lại. Bọn Trương Tấn thấy lửa bốc, vội muốn chạy đi nghe ngóng tin tức thì Khương Phát chợt đến, kể lại duyên cớ. Mọi người cả kinh tái mặt. Chỉ có Triệu Khái, Dương Thanh nói:

– Việc đã đến như thế. Đại trượng phu nên từ trong chỗ chết mà cầu sống. Há có thể bó tay đợi chết sao? Biết đâu cơ hội lại có thể khôi phục như xưa, chỉ cốt ở người nuôi chí như thế nào thôi.

Trương Tấn nói:

– Lời của Tổng Hàn đúng đó. Đây là lúc ngọc đá đều bị đốt, sao có thể đâm đầu vào lưới? Nên tạm tránh đi, rồi mưu kế khác, cho tròn chí cũ.

Triệu Khái nói:

– Gia quyến chẳng đủ tiếc, chỉ có em nhỏ là Lặc là đứa mà tiên quân rất là yêu quý, ắt chẳng thể vứt bỏ. Ai có thể vì ta mà bảo hộ nó rời thành?

Chợt có kẻ nô bộc là Cấp Tang ở bên cạnh lớn tiếng bước ra, nói:

– Nô bộc đối với chủ, như chân tay che chở cho đầu, mắt, sao nỡ thấy ấu chủ gặp nạn mà không ngó tới ư? Tôi sẽ liều chết bảo hộ ra thành, để báo cái ơn hai đời đãi ngộ.

Mọi người đều nói:

– Dân Đức dũng cảm tự nhận trách nhiệm như thế, đứa trẻ này được toàn mạng rồi.

Cấp Tang đem Triệu Lặc buộc ở trên lưng, đi bộ xông ra.

Xét: Cấp Tang tự là Dân Đức, là người Nhạc Hương ở Vị Bắc, không thích đọc sách, tính khí cương mãnh, sức địch vạn người, chạy bộ như bay, có thể đuổi kịp ngựa chạy. Năm Kiến Hưng thứ nhất [223], Triệu Quảng nhận ra chỗ đóng đồn, thấy một người to lớn, cao chừng hai thước, trong lòng rất lấy làm kì dị, noi theo dấu đi tới một hõm núi, thấy Tang đang vác một con hổ mà đi ra. Quảng được một phen kinh hãi. Những quân kỵ đi cùng đều sợ hãi giật mình. Quảng liền mang về, gia ơn nuôi dưỡng, đặt các thân binh dưới quyền cai quản của y. Lúc xưa trong phủ có được một con ngựa bờm dài của Khương Hồ, trị giá ngàn vàng, nhưng vì tính nó ngang ngạnh khó thuần, mọi người đều không dám cưỡi, bèn lấy xích sắt khóa ở trong chuồng. Tang một lần trông thấy, liền cởi bỏ khóa xích, cưỡi đi ra đi vào như thể nó vốn là con ngựa hiền. Vì thế mọi người phục sự dũng mãnh của y, đều khen là Mục Mã súy.

Ngày hôm ấy, Trương Tấn, Trương Thực, Trương Kính thống suất các võ sĩ, hộ tống các quan viên văn võ rời thành. Anh em Ngụy Du, Ngụy Yến, Ngụy Hạo nói:

– Bọn ta thề muốn vì nước nhà mà mưu đồ báo đáp đã lâu rồi. Ngày nay dẫu chết cũng được toại nguyện. Anh em ta sẽ đánh mở một con đường. Mọi người hãy theo sau.

Thế là mọi người xúm quanh nhau, nhất tề hướng tới cửa nam mà ra.

Hãy nói Cấp Tang tuy dũng, nhưng rốt lại phải cõng theo một người trên lưng, thường phải che chắn phòng hộ, không tiện rong ruổi, bèn bị vây hãm ở giữa đám địch. Vừa thoáng trông thấy tướng Ngụy là Lý Minh xông tới toan đâm mình, Cấp Tang cất tiếng hét như sấm. Mọi người đều ngán sợ. Tang đánh một búa trúng vào bụng ngựa, khiến Lý Minh rời khỏi ngựa, lại vung một búa chém đi. Sau lưng có Trương Bình trông thấy Tang dũng mãnh, không dám xông lên, chỉ huy động ba quân ùn ùn vây bọc. Tang bên tả xung hữu đột, chém bừa ngang dọc, quát tháo ầm ĩ, đánh đến nỗi quân địch người chết, ngựa ngã, máu thấm chiến bào. Bên Ngụy Có một tướng kỵ ở trên gò cao trông thấy, dẫn cung tiễn đến toan bắn Cấp Tang. Triệu Lặc ở trên lưng trông thấy, vội báo với Tang rằng:

– Hãy tránh tên!

Tang vội vàng cướp được một cái mộc bài, che chắn trước sau. Tên như mưa xối mà chẳng có một mũi nào bắn trúng. Có thể thấy người có chân mệnh thì có thần linh bảo hộ.

Vốn Cấp Tang bị vây hãm giữa quân địch, chẳng phải vì y không dũng, mà bởi sợ làm bị thương ấu chủ, nên không dám xông vào chốn đạo sắc thôi. Nhưng kẻ địch thấy y kiêu dũng, cũng không ai dám lên đấu. Tang đang nghĩ cách thoát thân, Triệu Nghiễm, Triệu Khái thấy Tang không tới, bèn quay lại dẫn theo gia đinh tâm phúc, gắng sức chiến đấu, xông vào chỗ vòng vây dày đặc, bảo vệ Cấp Tang ra ngoài.

Chẳng bao lâu, lại thấy phi kỵ tới báo với bọn Trương Tấn rằng:

– Cửa đông hãy còn có người chưa thoát ra được, chỉ nghe quân ta hô giết rền đất.

Tân chợt nhớ lại, nói:

– Đó ắt là anh em của Hoàng Lương Khanh. Ai dám đi gấp để cứu họ?

Chẳng ai dám đáp. Trương Kinh thấy vậy thì nổi giận nói:

– Anh em Hoàng Lương Khanh là thông gia thân thích của ta, há có thể ngồi nhìn mà không cứu sao? Ai có chí thì theo ta đi.

Bèn vung một thanh trường mâu, nhắm thẳng trận địch mà đi. Mã Ninh nói:

– Trương Quý Tôn thật là trượng phu nghĩa dũng. Ta nên giúp cho.

Triệu Nghiễm, Triệu Khái nghe nói như vậy, cũng chống kiếm đi theo, ùa vào trong trận địch, cứu mạng anh em Hoàng Thần ra. Vốn Hoàng Thần trong lúc hỗn loạn, nghe nhầm mệnh lệnh, nên theo cửa đông mà ra, vì vậy mà không gặp bọn Tân, đến nỗi suýt nữa bị quân Ngụy làm hại. Đến lúc Hoàng Thần đã ra được, thì lại không thấy Trương Kính. Trương Tân nói:

– Em ta bình sinh hiếu sát, ắt đã vào sâu trong đám địch rồi. Ta nghĩ nếu không phải Cấp Dân Đức thì chẳng thể cứu nổi.

Tang nghe nói vậy, liền cầm đao, chạy bộ như bay vào bên trận địch. Địch trông thấy Cấp Tang dũng mãnh xông lên đánh, thì ai nấy tự lui tránh. Đi thẳng tới dưới thành, gặp được Trương Kính đang chống kiềm cùng quân Ngụy giao chiến. Tang định dìu ra ngoài. Trương Kính nói:

– Đợi ta thong thả giết hết giặc Ngụy, mới tiêu được mối hận này.

Tang bèn dùng sức kéo ra, cùng về gặp bọn Trương Tấn, nói:

– Địch ắt đuổi tới, chỉ nên đi gấp.

Tân nói:

– Cõi đất quanh đây đều là do quân Ngụy quản hạt, ắt không thể ở lại. Hãy tới biên giới tạm nghỉ, dò hỏi xem các điện hạ nhà họ Lưu cùng Vương Di đã đi đâu, rồi tính việc hội họp, sau sẽ lại nghĩ mưu hay.

Mọi người nghe theo, bèn nhắm hướng Trương Dịch mà đi. Người đời sau có thơ rằng:

Bốn bảy vì sao thoát Thục thành

Bao phen đánh giết Lục Đinh thần

Kế giăng năm hướng cùng nhau chạy

Từ đó Trung Nguyên hết thái bình.

Lại có thơ tán Cấp Tang rằng:

Trời để anh hào giúp họ Lưu

Nên sinh Bôn, Dục ở thần châu

Ngày sau trục lộc tranh vương bá

Rảo bước tiên phong có ai bằng

Hãy nói Giám quân của Ngụy là Vệ Quán thừa dịp may bắt Chung Hội, lại đuổi theo chém cha con Đặng Ngải, bèn muốn tự ý làm oai làm phúc để chế phục các bề tôi trong Thục. Việc này đã chép rõ ở Diễn nghĩa lúc trước. Bấy giờ có người biết ý của Vệ Quán, vội tới báo cho Gia Cát Tuyên Vu. Tuyên Vu vẫn còn ở nhà, bèn nói:

– Ta sở dĩ không đi, chính bởi vì việc này đây.

Bèn hóa trang thành đạo sĩ vân du, toan đi thẳng tới gõ cửa đại doanh quân Ngụy, tới gặp Vệ Quán. Môn khách của y bèn ngăn lại, nói:

– Tôi nghe nói Vệ Quán chính đang muốn chém giết bề tôi của Thục. Nay há có thể tự mình bóp cổ cọp mà khều cái vảy ngược sao?

Tuyên Vu cười, nói:

– Ta há chẳng tự biết sao? Ta từ nhỏ đã học sách của ông, kim mộc ngũ độn, biến hóa khó lường. Vệ Quán há có thể hại ta ư? Vả Giả Bưu không về tây mà thuyết phục Đậu Vũ, thì chẳng giải được họa Đảng cố. Ta há có thể ngồi nhìn mà không cứu sao?

Bèn đi thẳng vào quân Ngụy, bảo với thị vệ rằng:

– Ta là ẩn sĩ ở tây châu, muốn gặp tướng quân nói việc cơ mật quan trọng, phiền ngươi thông báo.

Viên thị vệ ấy thấy bảo là nói việc cơ mật, liền vào trung quân báo cho Vệ Quán. Quán sai mời vào gặp. Tuyên Vu bèn ung dung bước vào. Quán thấy Tuyên Vu dáng vẻ cũng là kẻ lạ kỳ, đẹp nhã khác thường, bèn mời ngồi, bảo rằng:

– Thầy có việc cơ mật gì để dạy cho kẻ kém cỏi này?

Tuyên Vu nói:

– Kẻ ngu hèn sống lâu ở núi rừng, không tham dự việc nước. Gần đây nghe nói đại binh áp cõi, kỷ luật rất nghiêm. Tiếng vang tới đâu, chẳng ai không nhảy nhót cảm kích. Kẻ hèn thấy tướng quân đã lập thành công lao hiếm có trên đời, nên bồi đắp căn bản. Vả chăng, tôi nghe nói người muốn thành sự nghiệp nhiều đời, thì phải làm điều nhân cho hết thảy; kẻ toan dựng nền móng khó nhổ, thì phải lập khuôn phép khó ai bằng. Ngày trước, hai công Chung, Đặng cười nói mà bình định được Thục, lại không nhân lúc ấy mà úy lạo trăm họ, vỗ về thương tật, mà ai nấy ngông cuồng làm theo chí riêng, tự ý tham tàn, tự chuốc họa diệt; vốn là do khí độ cạn hẹp mà thôi. Nay tướng quân ngồi mà thu được công lao chấn động trên đời, không an ủi thần dân của mình, lại muốn tru diệt các gia đình bề tôi của Thục. Nếu như thế ắt nhân dân kinh hãi, ai nấy ôm lòng ngờ sợ, tụ nhau làm phản. Tôi sợ họa sinh không thể lường nổi rồi. Trộm lấy làm nguy cho tướng quân. Thánh quân, hiền tướng thời xưa chỉ lấy đức để thu phục lòng người. Nào có chuyện đã hàng mà còn chém giết, lây đến cả kẻ vô tội ư? Có câu rằng: Kẻ không giết xằng mà có thể làm vua kẻ khác, là đội quân của Thang, Vũ đó.

Quán nói:

– Tôi sao lại không có lòng ấy? Mọi người đều nói xằng thôi. Dựa vào cái tài trùm đời của tiên sinh, lại rũ lòng dạy dỗ kẻ ngu này, sao dám không theo mệnh chứ?

Bèn vội ra bảng yên dân, treo ở phố chợ. Lòng dân mới yên. Quán muốn giữ Tuyên Vu lại để bàn việc khác, mà Tuyên Vu đã đi mất rồi. Quán sai người hỏi khắp nơi để tìm, thì đã chẳng còn vết tích nào. Người đời sau có thơ tán Tuyên Vu rằng:

Lòng ôm tinh đẩu, diệu vô cùng

Trí nổi tiến công cũng thanh minh

Còn chưa giúp Hán mưu đồ Tấn

Đã thuyết cường thần, cởi mối hung.

3. TẤN VŨ ĐẾ CẤT QUÂN ĐÁNH NGÔ

Nói chuyện năm Hàm Hi thứ nhất [264] thời Ngụy chủ Hoán, Tấn vương Tư Mã Chiêu sai Đặng Ngải, Chung Hội về tây thôn tính Ba Thục, bình được, phong Hán chủ Thiện làm An Lạc công, ý muốn bình Ngô soán Ngụy, đến tháng tám thì mắc bệnh nặng mà chết. Thái tử Tư Mã Viêm tự làm Tướng quốc, nối tước Tấn vương. Con thứ là Tư Mã Du làm người kế tự cho Tư Mã Sư, phong Tề vương.

Tư Mã Viêm trộm hưởng khí thế sót thừa từ cha, chuyên quyền nắm việc, thấy Đặng Ngải, Chung Hội, Khương Duy đều đã chết, bèn có lòng vô quân. Sĩ đại phu trong triều đình một nửa là bè đảng của y. Ngụy chủ chỉ ở ngôi không mà thôi. Giả Sung, Vệ Quán là tâm phúc của Tấn vương, sớm chiều đều ở trước mặt đế xưng tụng công đức Tấn vương, cho rằng nên học Nghiêu nhường Thuấn, để thỏa lòng mọi người trông đợi. Ngụy chủ thấy triều thần nhiều người a dua với họ Tư Mã, uy quyền lại mạnh, sợ gặp phải nạn thí nghịch, bèn nhường ngôi cho Tấn vương vào tháng mười hai.

Tấn vương Tư Mã Viêm lên ngôi hoàng đế, hiệu là Vũ đế, đặt niên hiệu là Thái Thủy năm đầu [265], truy phong cho tổ là Ý làm Hiếu Tuyên hoàng đế, bác là Sư làm Hiếu Cảnh hoàng đế, cha là Chiêu làm Thái Thượng Hiếu Văn hoàng đế, còn lại các quan viên văn võ đều được thăng thưởng. Phong Ngụy chủ Hoán làm Trần Lưu vương, ra sống ở thành Kim Dung. Vì Ngô vẫn còn, nên chưa phong tông thất.

Tấn đế Viêm kế thừa cái oanh liệt sót lại của ba đời, tướng văn tướng võ đều đồng tâm, bèn muốn thôn tính Giang Nam, thống nhất thiên hạ, bèn cùng các hiền thân là Thái úy Vương Tường, Thiếu bảo Vương Lãm, Thái bảo Hà Lỗ, Thị trung Tuân Úc, Thượng thư lệnh Phùng Đảm, Bùi Tú, Ngự sử Đại phu Vương Trầm, Tư không Tuân Nghĩ, Trấn Bắc tướng quân Vệ Quán, Hộ Quốc tướng quân Vương Hồn, Lỗ quốc công Giả Sung, Thái phó Vương Nhung, Thượng thư Tả thừa Trương Hoa, Lục thượng thư sự Sơn Đào bàn bạc việc đánh Ngô. Phùng Đảm, Tuân Úc dâng lời, cho rằng:

– Ngô có thế hiểm Trường Giang. Ngụy Vũ Tháo, Văn đế Phi mấy lần xuất binh Giang Nam, đều không có công mà lui. Vả Ngô chưa có sơ hở, nếu làm khó nhọc sĩ tốt, chi bằng yêu quân, nuôi dân, để đợi bên kia lầm lỗi, rồi sau mới có thể đánh được.

Giả Sung lo rằng nước Ngô đã trải ba đời, gốc rễ vững chắc, chưa dễ chiếm được, cũng nói rằng:

– Đám giặc trăm năm chẳng thể một sớm mà bình ngay được, nên đợi đến thời cơ rồi tiến. Điều thần lo là ở Tây Lương, không phải ở Ngô.

Vũ đế hồ nghi không quyết được. Gặp lúc Thứ sử Kinh Châu là Dương Hỗ* dâng biểu lên, nói Ngô đã bình thì giặc Hồ tự yên, nên thừa lúc Tôn Hạo tàn khốc bạo ngược, nặng hình pháp, dân oán hận. Chỉ nên gấp làm cho xong công lớn thôi. Triều đình bàn bạc, có nhiều người không đồng tình, đã lâu mà chưa quyết. Dương Hỗ nghe tin, than rằng:

– Việc không như ý, là do mười phần mà chỉ làm tám chín. Trời cho mà không lấy, há chẳng phải là điều kẻ chớp thời cơ để hận với đời sau ư?

Chỉ có Thứ sử Dương Châu là Đỗ Dự, Thị trung Trương Hoa là tán thành ý của Hỗ, cứ khuyên chớ nên tin nghe lời của bọn văn nho khiếp nhược, nên gấp đánh chiếm. Lại bộ Thượng thư Sơn Đào lại cho rằng nên tha cho Ngô để làm mối lo bên ngoài, bèn nói:

– Ngô vốn dĩ có thể đánh, nhưng thánh nhân có nói bên ngoài yên tĩnh ắt có mối lo bên trong, nên để chúng lại để răn lòng mọi người chớ có phóng túng.

Thế là mấy tháng vẫn không quyết. Một hôm, chợt được báo tông thất nước Ngô là Hạ Khẩu đốc, Tiền tướng quân Tôn Tú cùng Ngô bất hòa, bèn dẫn bộ chúng tới hàng. Vũ đế xem tờ tấu thì rất vui lòng, liền hạ chiếu bái Tôn Tú làm Phiếu Kỵ tướng quân, Khai phủ, Nghi đồng Tam ty, phong Cối Kê quận công.

Tấn đế phong chức tước cao, là vì cớ muốn chiêu dụ tướng sĩ nước Ngô. Tú quả nhiên cảm ơn huệ, lại đưa thư qua sông, gọi Ngự Lâm tướng quân Hà Sùng. Sùng được thư, cũng dẫn năm ngàn bộ hạ sang hàng Tấn; đi trên đường lại truyền hịch cho Tây Lăng đốc là Bộ Xiển*, bảo đem theo quân mã bản bộ cùng sang đầu hàng nhà Tấn. Vũ đế bèn phong Hà Sùng, Bộ Xiển cùng làm Vệ tướng quân, Nghi đồng Tam ty.

Ngô chủ Hạo được báo thủ đốc của ba xứ đều bỏ sang hàng Tấn, trong lòng cả giận. Ban chiếu sai Tiền tướng quân Lỗ Thục* xuất binh đánh bắt Bộ Xiển. Thục đem quân tiến bức quận Dặc Dương của Tấn. Lại sai Chấn Vũ tướng quân Tôn Tuân, Dương Uy tướng quân Lý Thừa dẫn năm vạn binh đánh Giang Hạ của Tấn; lại sai Phấn Uy tướng quân Thiệu Khải, Chiêu Dũng tướng quân Hạ Tường đánh Hợp Phì của Tấn. Nội sử Tôn Thận của nước Ngô đem quân giúp lấy Giang Hạ, cướp hơn ngàn nhà của Tấn ở Nhữ Nam. Lại thừa thắng xâm phạm cõi bắc, đánh giết báo thù không thôi.

Tấn Vũ đế thấy Ngô năm nào cũng dùng binh gây họa, bèn quyết ý đánh Ngô để yên biên cảnh. Chưa kịp phát binh, thì gặp lúc Thái thú Cửu Chân của nước Ngô là Đổng Nguyên có bộ tướng là Ngu Phiếm làm loạn. Đổng Nguyên dẫn quân đánh bắt Ngu Phiếm, ba lần đánh đều bại. Nguyên bèn bị giết. Tin báo vào trong triều, Ngô chủ sai tướng quân Khiên Hoằng đánh dẹp, lớn nhỏ mấy trận, có thắng có bại, chẳng thể dẹp yên, nhân đó hạ chiếu gọi Tôn Thận, Tôn Tuân đem quân về, cùng đánh Ngu Phiếm.

Lỗ Thục vây Dặc Dương, bị Vương Hồn xuất binh tập kích phá tan, chết quá nửa quân, phải rút về. Vương Hồn lại sai Tôn Tú chiêu hàng Hạ Tường, Thiệu Khải. Thiệu Khải lại thuyết phục Chiêu Vũ tướng quân của nước Ngô là Lưu Phiên, Lệ Vũ tướng quân Tổ Thủy, bốn người cùng hàng nhà Tấn. Tấn đều trọng thưởng quan chức để dụ dỗ tướng Ngô. Tôn Tú lại dâng lời rằng:

– Hãy chớp thời cơ mà đánh Ngô, nếu khiến họ lập được vua mới, yêu dân, luyện binh, bấy giờ mới hành động thì khó rồi.

Vũ đế định theo lời, nhưng nghe tin Dương Hỗ bị bệnh nặng nên thôi. Hỗ nhân đó tiến cử Đỗ Dự nhận trách nhiệm đánh Ngô. Thế là Đỗ Dự dâng biểu lên nói:

“Dương Hỗ không bàn mưu với triều đình trước, mà cùng bệ hạ chung tính kế này, ấy là do triều thần có nhiều người bàn luận giống khác, vì cớ ấy thôi. Phàm việc của hôm nay, nên tự mình cân nhắc trong lòng, nên lấy lợi hại ra so sánh. Tính tới việc cử sự đánh Ngô, mười phần thì lợi đến tám, chín, thật chẳng có một, hai điều hại nào. Sao lại còn nói rằng: “Cô đợi năm sau?”. Nếu Tôn Hạo một ngày nọ khiếp sợ, sửa lỗi, phục thiện, trong sửa văn đức, ngoài nghiêm võ bị, sửa chữa thành ấp, chọn người cai trị, như thế ắt tiến chẳng đánh được, lùi không cướp được gì. Chúng mà họp thuyền lớn ở Hạ Khẩu, để chọn đường thủy, chiếm thế hiểm Trường Giang, lấp đường ải Đại Hiện, thì thu sau tính kế chẳng thể kịp rồi”.

Bấy giờ Vũ đế cùng Trương Hoa đang chơi cờ chưa xong. Vừa thấy tờ biểu của Đỗ Dự tới, Hoa liền đẩy bàn cờ ra, đứng dậy vòng tay thưa rằng:

– Nay bệ hạ thánh minh thần võ, nước giàu quân mạnh. Ngô chủ dâm loạn bạo ngược, chém giết hiền tài, nếu như đi đánh, có thể không nhọc sức mà yên định, hà tất phải nghi? Vả ngày xưa lúc Triệu Sung Quốc mới dâng sách lược đồn điền, mọi người trong triều Hán bàn định phân vân, đều cho là chẳng thể làm. Về sau Sung Quốc cuối cùng lại nhờ kế ấy mà đánh diệt Di Nhung. Hán đế trách cứ. Quần thần thảy đều mọp xuống chịu tội, không ai dám đáp. Nay một việc bình Ngô, bệ hạ nên tự mình đưa ra thánh đoán. Chứ sao lại cùng bọn thư sinh khư khư biện luận rằng được hay không!

Vũ đế vẫn còn do dự, thì do thám được Ngô chủ Tôn Hạo bạo ngược quá độ, vô cớ chém giết đại thần, say sưa săn bắn, đi tới Hoa Lý*, chở theo hậu phi, cung nữ hơn ngàn người, đi về phía tây, gặp phải tuyết lớn, rất là giá rét. Binh sĩ chết đói vô số kể, thảy đều oán hận nói: “Nếu như địch tới, sẽ liền trở giáo thôi”. Thừa tướng Vạn Úc thấy lòng người không vui, bèn cùng bọn tướng quân Lưu Bình can ngăn. Ngô chủ nổi giận, bèn giết Úc và tru lục Lưu Bình cùng Tán ký Thường thị Vương Phiền. Đại tư nông Lâu Huyền lại thích nói điềm tốt, nên được thăng tiến. Thị trung Vi Chiêu cho rằng đó đều là việc gian ngoa của dân gian, là lời dối trá ngông cuồng để mê hoặc bề trên. Hạo lại giết Chiêu. Lại sai hoạn quan vào chợ, cưỡng thu tài vật của dân buôn. Mọi người bất bình, kiện với quan coi chợ là Trần Thanh. Thanh không biết, bắt hoạn quan trói lại. Ngô chủ Hạo nổi giận, bèn bắt Trần Thanh, dùng cưa đốt nóng cắt đứt đầu, ném thi thể tay chân ở bốn vọng đình. Ngự đệ Tôn Phấn can ngăn thẳng thắn. Hạo lại giết Phấn, lại chém cả năm người con. Lại cho rằng Thái thú Tương Đông là Trương Vịnh là người thân của Trần Thanh, sợ y oán hận, bèn buộc tội vào lúc Hạo đi về phía tây Vịnh không xuất tiền toán mân* để khao quân, rồi chém đi. Thái thú Cối Kê là Xa Tuấn vì trong quận gặp hạn hán, dâng biểu xin chẩn tế. Ngô chủ cho là bán ơn huệ, bèn bắt lấy chém đi. Thượng thư Hùng Mục dâng lời can gián, cũng bị giết. Một hôm có yến hội, đem bọn bề tôi là Trung thư lệnh Trương Thượng ra dùng đao xẻo thịt đến chết, không còn miếng da nào lành. Mọi người đều đau xót. Trung thư lệnh Hạ Thiệu bị trúng gió không nói được. Hạo nghi là dối trá, bèn cắt đầu y, dời con trai là Hạ Tuần cùng người nhà tới Lâm Hải. Lại đặt ra mười hoàng môn lang làm quan xét lỗi. Sau khi tan tiệc, đều sai tâu những thiếu sót của các bề tôi, hoặc lột da mặt, hoặc khoét mắt mũi, lạm dụng hình phạt khốc liệt. Trong triều ngoài nội đều không yên, trên dưới lìa lòng.

Tấn đế thấy vậy bèn quyết ý Nam chinh, sai Trương Hoa hạ lệnh chọn ngày cất quân, sắc cho thân vương Tư Mã Trụ làm Trấn Quân đại tướng quân, cùng bọn Phục Duệ, Giải Hệ, Lưu Trầm, Hoàng Phủ Trọng dẫn binh ra Đồ Trung, Trấn Nam đại tướng quân, Kinh Châu Thứ sử Đỗ Dự đốc suất bọn Phấn Vũ tướng quân Thạch Bao, Chấn Vũ tướng quân La Thượng, Ngự Di tướng quân Đường Sâm, Xa Kỵ tướng quân Trần Khiên, Giang Hạ tướng Hà Uẩn ra Giang Lăng; Kiến Vũ đại tướng quân Vương Hồn cùng Giám quân Vương Nhung, Trấn Bắc tướng quân Vệ Quán dẫn bọn hàng tướng nước Ngô là Hạ Tường, Thiệu Khải, Tổ Thủy, Lưu Lệ ra Hoành Giang, Bình Tây tướng quân Hồ Phấn đốc suất bọn Đãng Khấu tướng quân Chu Tuấn, Bình Lỗ tướng quân Mã Long, Chiết Xung tướng quân Mạnh Quan ra Hạ Khẩu; lại sai Ích Châu thứ sử Vương Tuấn nhận chức Long Tương tướng quân đốc suất bọn Tả, Hữu Hộ quân Trương Hoằng, Lưu Hoằng, Phó Nhân ra Ba Đông, Quảng Vũ tướng quân Đường Bân đốc suất Kiêu tướng Trương Phương, Lý Triệu, Kì Hoằng dẫn tướng sĩ trong Thục Hán xưa ra Ba Tây; lấy Thái úy Giả Sung làm Đại đô đốc, hành Quán Quân tướng quân sự, đốc suất bọn Dương Tể, Dương Diêu coi việc vận chuyển lương hướng, theo quân ghi chép công lao, chỉ bảo phương lược.

Các quân đã lên đường. Quân của Vương Hồn đi đầu chiếm Tầm Dương, Lại Hương, Chư Hoặc, bắt tướng Ngô là Uy Vũ tướng quân Chu Hưng.

Vương Tuấn, Đường Bân hợp binh đánh hạ Tây Lăng của Ngô, giết Đô đốc Trấn Quân tướng quân Lưu Hiến, Chinh Bắc tướng quân Thành Cừ, Giám quân Trịnh Quảng.

Đỗ Dự lại tiến chiếm Di Lăng, rồi nhổ Giang Lăng, chém Đốc thủ của Ngô là Vương Diên.

Giám quân Tổng đốc Giả Sung thấy báo tiệp, bèn sai người dâng công với triều đình. Vũ đế được tin báo tiệp, bèn hạ chiếu sắc cho Giả Sung đốc thúc các lộ tiến binh. Lời hịch rằng:

“Ngày trước Long Tương tướng quân Vương Tuấn, Quảng Vũ tướng quân Đường Bân xuôi về động tới Ba Khâu, cùng bọn Hồ Phấn, Vương Nhung hợp binh cùng bình Vũ Xương, thuận dòng tiến thẳng, nên trực chỉ Mạt Lăng, cùng bọn Phấn uy cân nhắc được chăng, chọn ngày tiến chiếm; Đỗ Dự thì hãy giữ yên Linh, Quế, vỗ về một dải Hoành, Vĩnh, chưa được vọng động. Đại binh đã qua Kinh Châu, cõi Nam có thể truyền hịch mà định rồi. Kinh Châu một khi đã bình, Dự nên chia quân vạn người cấp cho Vương Tuấn, bảy ngàn người cấp cho Đường Bân, cho họ đi xuống phía đông. Hồ Phấn cũng chia bảy ngàn quân ở Hạ Khẩu để thêm quân cho Vương Tuấn. Vương Nhung cũng chia bảy ngàn quân ở Vũ Xương để thêm quân cho Đường Bân. Thái úy Sung nên dời đồn tới đất Hạng, tổng đốc các quân, thừa thế bức Ngô, chớ được lười biếng”.

Các tướng soái nghe tin Tấn đế ban chiếu, đều hẹn ngày chia đường nhắm Giang Nam mà tiến. Chưa biết người nào sẽ lập đại công trước nhất?

Đây nói ban đầu lúc Dương Hỗ làm Đô đốc Kinh Châu quân sự, đã ngầm có chí bình Ngô, nghe được câu đồng dao rằng: “A Đồng lại A Đồng, ngậm đao vượt Giang Đông, chẳng sợ hổ trên cạn, chỉ sợ rồng dưới sông”. Hỗ nghe nói Vương Tuấn có tên lúc nhỏ là A Đồng, bèn nhận lời sấm triệu của câu đồng dao ấy, dâng biểu tiến cử Vương Tuấn là Thứ sử Ích Châu để ứng lời. Tuấn đến Thành Đô, bèn tụ tập binh sĩ, sửa sang khí cụ, chế tạo mấy trăm chiến thuyền lớn, dài hơn một trăm hai mươi bộ, trong chứa được ngàn người, lấy gỗ dựng vách thành, trên dựng chòi canh, mở cửa bốn hướng để tiện ra vào, từ trước đến sau có thể giong xe ruổi ngựa, giống như trên đất bằng, bên ngoài vẽ hình chim nghịch, hình thú ở đầu mũi, rất là hùng tráng hoa lệ, để dọa thủy quái. Lại tạo mấy ngàn bè lớn, lấy gỗ lớn kết lại mà thành. Vụn gỗ, mạt cưa từ việc chế tạo ấy theo sông mà trôi xuống, nối nhau không dứt.

Thái thú Kiến Bình của nước Ngô là Ngô Ngạn do thám được Vương Tuấn chế tạo rất nhiều thuyền bè, đoán là muốn tập kích Giang Nam, nhân đó lấy vụn gỗ, mạt cưa ấy tấu lên Ngô chủ, nói:

– Người Tấn vô cớ chế tạo thuyền bè, ắt có ý xuôi dòng xâm lược đất Ngô. Nên sớm chuẩn bị. Xin tăng thêm quân ở Kiến Bình, để đề phòng Vương Tuấn bất ngờ hành động. Người Tấn biết Kiến Bình của ta có nhiều quân, ắt không dám tùy tiện nêu ra lời bàn mưu tính nước Ngô. Cho dù có điều bất trắc, chúng cũng không thể lập tức tới Kiến Khang.

Ngô chủ Hạo không nghe theo lời ấy. Đến lúc này, Tấn đế thấy khí cụ của Vương Tuấn đã hoàn bị, bèn trao chức Long Tương tướng quân, sai dẫn thủy quân từ sông Ba xuôi dòng xuống phía đông. Ngô Ngạn dò thám được tin tức ấy, sai người suốt đêm mang biểu về tâu, nói quân Tấn bốn bề kéo ra, thủy sư đã tới Kiến Bình, lại xin phát binh chọn giữ ải hiểm. Ngô chủ nghe tấu thì cả kinh, kíp gọi bọn Thừa tướng Trương Đễ, Thị trung Diêu Tín, Thượng thư Gia Cát Tịnh, Ngự sử Đại phu Tiết Oánh, Quách Liên, Tả tư mã Đằng Du, đại hội văn võ ở tiện điện để bàn kế lui quân Tấn. Trương Đễ nói:

– Nay quân Tấn chia đường kéo ra, chưa dễ lui ngay, ắt phải phát nhiều tinh binh, cũng chia làm mấy lộ, đêm ngày đi chống cự, giữ chỗ hiểm yếu, mới có thể bảo vệ Vũ Xương và các xứ khỏi sơ sót. Nếu như không mau giữ gấp phía thượng lưu, một khi bị chúng chiếm cứ, xuôi nước đón gió, thuận dòng mà xuống, thì thế chẳng thể ngăn giữ rồi. Kiến Khang há chẳng nguy sao?

Ngô chủ y theo lời bàn, sai Trấn Tây tướng quân Tôn Oản, Thủy quân Đô đốc Lưu Ly, Chấn Uy tướng quân Đàm Loan, Trương Quan, Tiết Oánh làm Giám quân, dẫn mười vạn binh đối địch với quân của Tư Mã Trụ; sai Bình Khấu tướng quân Trương Mông, thủ tướng Tây Lăng là Trương Chính, Vũ Xương giám Lưu Hiến, Tổng bị Nghi Đô là Lôi Đàm dẫn mười vạn binh để đối địch với Đỗ Dự; lại sai Tổng soái Tôn Hâm lấy Đại tướng Ngũ Diên làm Tiên phong, bọn Trương Hàm, Trương Tuân, Sải Khuê, Sài Mẫn dẫn tám vạn binh để địch với Vương Hồn.

Hâm vâng lệnh, đêm ngày đi thẳng tới Hoành Giang, bày bố doanh lũy, chia giữ những chỗ yếu hại, còn lại các ải nhỏ đều đắp thành nhỏ để phòng thủ. Tướng tiên phong của nhà Tấn dò thám được, báo về trung quân cho Nguyên soái Vương Hồn được biết, nói rằng:

– Quân Ngô giữ vững các chỗ ải hiểm, khó thể tiến ngay. Nên tạm đóng lại, bàn kế rồi hành động.

Vương Hồn nghe theo. Hôm sau, Hồn tự mình tới chỗ quân Ngô đóng trại, lên cao quan sát, xem khắp một vòng, rồi trở về trong trại, gọi Tiên phong Ứng Chiêm tới, dặn dò rằng:

– Ngày mai ngươi hãy dẫn năm ngàn quân, tới đánh trại Ngô. Nếu bọn chúng không ra đánh, hãy đem đại pháo Tương Dương cùng tên lửa đánh vào trong trại. Quân Ngô bị ta khiêu khích, ắt sẽ dốc sức đánh ra. Ngươi hãy nhắm trại nhà mà chạy. Ta tự có kế.

Ứng Chiêm nhận lệnh lui ra. Hồn lại gọi Tiền tướng quân Lưu Lệ, Hậu tướng quân Tổ Thủy, Hữu tướng quân Từ Tự, Tả tướng quân Dương Triệu, sai bốn tướng đem hai vạn tinh binh, tới giữa đường mai phục ở hai bên; lại sai Hộ quân Vương Nhung đem theo Hạ Tường, dẫn hai ngàn quân phục ở bên mé tả ngoài trại; Phò mã Đô úy Vương Tể đem theo Thiệu Khải, dẫn hai ngàn quân phục ở bên mé hữu ngoài trại, để chuẩn bị tiếp ứng. Giám quân Vệ Quán dẫn ba trăm quân phục ở trên gò cao, hễ thấy quân Ngô đuổi vào chỗ mai phục thì liền cho bắn pháo hiệu, dựng cờ đỏ lên. Bốn mặt phục binh cùng ùa ra.

Phân phái xong rồi, sớm hôm sau, ai nấy đều đi chuẩn bị. Tiên phong Ứng Chiêm chạy thẳng tới trước trại Ngô đánh phá. Nguyên soái của Ngô là Tôn Hâm trông thấy, bèn truyền lệnh dặn dò các quân, tướng rằng:

– Quân Tấn mới tới, nhuệ khí đang mạnh, hãy tạm khoan giao chiến với chúng, chỉ nên giữ vững các chỗ hiểm yếu, không cho quân đó qua sông mới là thượng sách.

Các tướng sĩ được lệnh, ai nấy đều phòng thủ ở vách trại, mặc kệ cho bên kia công kích, chẳng thèm bước ra. Đánh đến chính Ngọ, Ứng Chiêm thấy không thể đánh động quân địch, bèn sai dựng lên mấy cỗ đại pháo, nhất tề đánh tới, chẳng khác nào trời sập, sấm động, tiếng vang mấy chục dặm, tên lửa bắn như sao sa, nhất tề đánh vào trong trại. Quân chúng nước Ngô kinh hoàng lo lắng. Các tướng hét sai phòng thủ, không được vọng động, nhiễu loạn lòng quân. Ngự Lễ tướng quân Trương Hàm, Hoành Xung tướng quân Trương Tuân thấy địch đánh quá gấp, bèn vào bẩm với Tôn Hâm rằng:

– Nay quân Tấn vì thấy bọn ta không ra đánh, bởi vậy mới bắn rát, đó là muốn khích ta xuất binh thôi. Theo như hai người bọn tôi thấy, hãy đợi đến chiều, quân Tấn sắp lui. Bấy giờ binh lực đã mỏi, lòng người lơ là. Khi ấy nhất tề xông ra đánh chúng, nhất định sẽ chiến thắng rồi.

Hâm nói:

– Đó chính là kế lấy nhàn đợi mệt. Nên thi hành ngay.

Ba người bàn kế xong rồi, bèn truyền lệnh cho Tiên phong Ngũ Diên ở giữa, Trương Hàm bên trái, Trương Tuân bên phải, Sái Khuê, Sái Mẫn dẫn quân tiếp ứng, chỉ đợi quân Tấn rút lui thì liền đánh ra. Ai nấy đều ăn no, chuẩn bị chỉnh tề.

Lúc gần đến giờ Thân, chỉ thấy mũi cờ của quân Tấn ngả về hướng tây. Binh sĩ đều đứng dậy, nhất tề thoái lui. Ứng Chiêm tự mình đi sau. Chợt nghe thấy trong trại Ngô có một tiếng pháo nổ, Ngũ Diên dẫn binh xông ra, vỗ ngựa đi đầu. Ứng Chiêm vội vàng đón đánh. Chưa được năm hiệp, Trương Hàm, Trương Tuấn chia hai đường tả, hữu đánh ra. Ứng Chiêm ngó thấy, bèn tương kế tựu kế, vẫy quân sĩ nhắm trận nhà mà chạy. Tướng Ngô không tha, đuổi theo sau lưng. Vệ Quán ở trên gò cao trông thấy họ đuổi vào chỗ mai phục, bèn nổ một tiếng pháo hiệu, cờ đỏ liền dựng lên. Chỉ nghe thấy tiếng hô giết vang trời, phục binh bốn bề xông ra. Quân Ngô vội lui. Sau lưng lại có Lưu Lệ, Từ Tự chặn mất đường về. Ngũ Diên, Trương Hàm xông lên đánh giết, lại bị tướng Tấn là Dương Triệu, Tổ Thủy áp đến. Tướng Ngô chỉ còn cách chiến đấu.

Trời dần dần tối, Vương Nhung, Vương Tể dẫn hai nhánh quân tới tiếp ứng. Quân mã xông tới vây đánh. Quân Ngô đâm hoảng, xung đột mà không ra được. Trương Tuân gắng sức đi đầu. Lưu Lệ vỗ ngựa chặn đường. Đánh chưa được mười hiệp, Dương Triệu vung thương xông tới, từ bên hông đánh vào. Trương Tuân hai đầu đều có địch, đỡ gạt không xuể, bị đâm rơi xuống ngựa. Ứng Chiêm một đao chém rơi đầu Tuân.

Trương Hàm kinh sợ, cưỡi ngựa xông qua trận mà chạy. Dương Triệu trông thấy, bèn đuổi theo phía sau. Còn cách một khoảng xa, lại có Từ Tự chặn đường trước mặt. Hàm bèn quay lại cùng Dương Triệu giao chiến. Mới vừa chạm trán, Từ Tự từ sau lưng đánh đến. Hàm vội vàng ngoài đầu toan đánh, thì đã sớm bị Dương Triệu thừa lúc sơ hở, một thương đâm Hàm rơi xuống ngựa. Vừa vội đứng dậy toan chống đỡ, lại bị Từ Tự xông lên đâm một thương. Thương thay hai tướng Trương Hàm, Trương Tuân đều bị giết chết!

Tướng Ngô là Ngũ Diên thừa thế xông ra. Quân Ngô thua to, mười phần thì hao mất tám, chín. Vừa vội toan đánh về doanh nhà thì thấy doanh trại đã bị Vương Hồn, Vệ Quán, Vương Tế vây bọc tiến đánh. Sái Mẫn liều mạng chống đỡ. Tướng Tấn là bọn Dương Triệu, Lưu Lệ bốn người đuổi theo Ngũ Diên không gặp, thì nhất tề ùa tới. Sái Mẫn lui vào trong trại hợp sức với Sái Khuê. Hai người chỉ đành bảo vệ Tôn Hâm chạy ra phía sau trại, chạy về nam, nhằm hướng quận Nhạc Hương mà đi.

Chạy đến canh năm, thì may gặp Ngũ Diên dẫn người ngựa tàn tạ tìm tới, họp lại một chỗ mà đi, đêm ngày chẳng dám ngơi nghỉ chút nào. Xem chừng ngày đã dần tàn, Tôn Hâm truyền lệnh:

– Người mỏi ngựa mệt, hãy tạm dừng lại một chút, rồi sẽ tính sau.

Mới vừa dừng ngựa, chợt nghe tiếng pháo nổ vang rền, trống tù cùng nổi, một đám người ngựa chạy ra chặn mất đường đi, cao giọng kêu rằng:

– Tướng Ngô là ai? Hãy mau xuống ngựa đầu hàng, để khỏi bị chém giết. Bọn ta là Dương-Kinh châu Tiền bộ Đại tướng Chu Chỉ, Ngũ Sào đây. Đô đốc của ta biết các ngươi cùng Vương nguyên soái chống cự ở Hoành Giang, đoán rằng ắt sẽ thua trận rồi chạy theo lối này, bởi thế mới sai hai bọn ta đem theo tinh binh tới phòng thủ, để bắt các ngươi. Nay ngươi đến đây, dẫu có cánh cũng khó bay rồi. Nên về với đại quốc, để giữ tròn tấm thân mình.

Tôn Hâm nghe kêu thì cả giận, nói:

– Quân ta tuy bại, nhưng còn đủ sức bêu đầu đám giặc chuột. Cớ sao bọn bay lại ngông cuồng láo lếu đến như thế?

Bèn bảo với các tướng rằng:

– Đại trượng phu lâm nạn chẳng cẩu thả xin tha. Há có thể bỏ tay để đợi chặt chém mà chịu lăng nhục sao? Ai dám cưỡi ngựa ra, vì ta mà bắt bọn tặc nô ấy, để trả nỗi nhục lúc trước?

Ngũ Diên nghe nói vậy, lập tức gò ngựa múa đao, xông qua bên trận Tấn. Tướng Tấn là Chu Chỉ huơ đao nghênh địch. Hai người ở ngay trước trận, hai đao cùng chém, bốn tay cùng vung, một qua một lại tranh thắng phụ, lúc lui lúc tới định hơn thua. Một hơi đánh tới hơn hai mươi hiệp. Chu Chỉ là người mạnh khỏe, tinh thần càng thêm. Ngũ Diên chiến đấu đã mỏi, chống đỡ không nổi, bị Chu Chỉ dùng sống đao đánh rơi xuống ngựa. Sái Khuê vội tới tiếp cứu, thì đã bị Ngũ Sào chặn lại. Ngũ Diên bị Chu Chỉ một đao chém chết, lại quay ngựa về đánh Sái Khuê. Khuê vội xoay người nghênh địch, thì sớm đã bị Ngũ Sào áp tới gần, vung tay tóm lấy, bắt sống đem đi.

Tôn Hâm biết thế lực khó địch lại, bèn cùng Sái Mẫn liều mạng xông qua trận, cướp đường mà chạy. Quân còn lại hơn quá nửa đầu hàng. Hai người bọn Chu Chỉ cũng không truy đuổi tới cùng, chỉ chăm chiêu an sĩ tốt, thu thập quần áo, khí giới, trở về gặp Đỗ Dự.

Dự từ khi chiếm được Giang Lăng rồi, binh uy chấn động. Thế là từ Tương, Nguyên trở về nam cho đến các quận lân cận ở Giao, Quảng đều trông gió mà dâng nộp ấn thụ. Dự cầm cờ tiết, xưng chế mà vỗ về, rồi cùng các tướng tá bàn việc thừa thế đánh hạ nước Ngô. Có người bảo với Dự rằng:

– Đám giặc trăm năm, chưa thể diệt hết. Nay nước xuân lên cao, khó thể ở lâu, nên đợi tới mùa đông rồi mới cất đại quân, chẳng phải là hay hơn sao?

Dự nói:

– Không phải. Ngày xưa Nhạc Nghị kéo đến Tế Tây, đánh một trận mà nuốt được Cường Tề. Nay quân ta binh thế đang thịnh, cũng ví như chẻ trúc, chẻ được mấy gióng thì sẽ theo mũi đao mà tự toác ra thôi, chẳng cần phải đóng tay nữa.

Bèn chỉ vẽ phương lược cho các đội quân, ước hẹn cùng ruổi đến Kiến Nghiệp. Chợt được báo quân Vương Tuấn đã kéo tới Tây Lăng, Đỗ Dự liền gửi thư, nói rằng:

“Túc hạ đã phá được phên giậu phía tây, nên thẳng tới lấy Kiến Nghiệp, đánh dẹp bọn giặc cướp trốn lánh nhiều đời, kiêm tính Ngô Việt thành một nhà, rồi chấn chỉnh quân đội quay về kinh đô. Đây cũng là một việc khoái trá với đời vậy”.

Vương Tuấn được thư, rất đỗi vui mừng, liền từ Vũ Xương dẫn quân Xuyên thuận dòng xuống phía nam, kéo thẳng tới Mạt Lăng.

Thủ tướng của Ngô do thám được chiến thuyền quân Tấn sắp tới Tầm Dương, bèn xuyên đêm mang tờ biểu vào tâu với Ngô chủ. Tôn Hạo nghe tin báo, cả kinh, vội sai Đại tướng quân Lục Cảnh đem mười vạn binh, cùng hội với Tôn Hâm, Sái Mẫn đóng ở Tầm Dương, để cự quân Tấn.

Chiến thuyền tiên phong của quân Tấn không thể tiến được, bèn vào trung quân bẩm với Vương Tuấn rằng:

– Tướng Ngô giữ vững bến sông, quần chúng còn mạnh. Hãy tạm lui lại một chút, để đợi quân đi sau.

Vương Tuấn nói:

– Sai rồi. Binh quý thần tốc. Nay Ngô đã mất thượng lưu, Tôn Hâm đóng ở Hoành Giang ắt tim mật đều rơi cả rồi. Nếu gắng sức đánh một trận, là có thể phá được chúng thôi, sao lại thoái lui làm chi?

Nói dứt, liền vẫy quân tiến lên. Thuyền do thám lại báo:

– Trước mặt toàn là xích sắt chặn đường, ở dưới mặt sông lại có chế chùy dài. Nếu thừa gió thuận dòng tiến gấp, thì sợ thuyền bị đánh vỡ.

Vương Tuấn thấy báo như thế, bèn truyền lệnh cho binh sĩ xua bè lớn đi đầu, xông vào các chùy ấy. Ai nấy đều dùng đuốc lửa lớn đốt xích sắt. Xích sắt quả nhiên đều bị chảy. Thuyền bè không trở ngại gì. Việc đã kể rõ ràng trong Tam quốc chí lúc trước, nay không chép lại nữa.

Tướng Ngô là Sái Mẫn thấy Vương Tuấn đã phá kế chặn sông của phe mình, bèn bày thuyền dàn trận, tự mình mặc giáp, mang đao, đứng ở trên đầu thuyền, ngăn trở quân bắc. Vương Tuấn trông thấy, sợ quân sĩ lo sợ, cũng liền tự mình mặc giáp dày, tay cầm đao sắc, cánh tay khoác mộc che, thúc thuyền tiến nhanh, nhắm thẳng vào giữa đội thuyền bên nam mà đánh vào. Sái Mẫn hét lớn rằng:

– Đông Ngô Bình Khấu tướng quân Sái Mẫn ở đây! Ngươi là kẻ nào, dám tới đánh trận?

Vương Tuấn chẳng thèm đối đáp, nhắm thẳng đầu thuyền của Sái Mẫn mà tiến. Mẫn cũng huơ đao nghênh chiến. Hai thuyền còn cách hơn trượng, Vương Tuấn giơ mộc chắn đao, nhảy mạnh một cái, phóng qua thuyền quân nam. Sái Mẫn không kịp để phòng, bị Vương Tuấn một đao chém rơi xuống nước. Quân Tấn cùng tiến, thuyền Ngô tan tác.

Lục Cảnh trông thấy, vội lệnh cho ba quân nhất tề ra đánh. Thế là ai nấy phấn chấn đánh ra, quân bắc hơi lui. Vương Tuấn tự mình xông vào chỗ mũi đao, khích lệ tướng sĩ. Mọi người đều gắng sức đánh. Thuyền Tấn cao to, dũng khí càng thêm. Thuyền Ngô thấp nhỏ, ngăn chặn không nổi, chốc lát là thua to, thảy đều nhắm hướng Kiến Nghiệp mà chạy. Quân Tấn theo sau ùa tiến, đâm lật vô số thuyền quân nam, bắt sống Đô đốc của Ngô là Tôn Hâm, đánh thẳng tới Tiểu Đương Dương, tới gần cầu nổi Chu Tước mới đóng lại.

Thủ tướng của Ngô là Đan Dương Giám đốc Thịnh Kỷ đem quân tới chặn, mới vừa đem thuyền bày bố ở phía tây vàm sông, thì quân Tấn lại tới. Thịnh Kỷ vội vàng xông lên cự địch. Hai thuyền chưa chạm, Vương Tuấn tự dẫn quân đến, thấy có quân Ngô chặn ở trước mặt, bèn ưỡn người dẫn binh chúng tiến lên trước. Thịnh Kỷ cả giận, huơ đao tới đánh, hận chẳng thể một đao chém chết tướng Tấn, bèn dốc hết sức, nhắm ngực Vương Tuấn mà chém mạnh. Tuấn thấy đao chém đến, vội vàng lui tránh. Thuyền Tấn cao to, lưỡi đao chém trúng thuyền, cắm sâu vào gỗ mấy tấc. Kỷ vội nhổ đao ra, thì đã bị Trương Hoằng xông tới, một thương đâm trúng vai Kỷ. Kỷ rơi xuống sông. Vương Tuấn ở trên đầu thuyền trông thấy, bèn xua quân cùng tiến. Thuyền Ngô tránh né không kịp, những chiếc đi đầu thì bị đâm vỡ, thuyền đi sau đều chạy trốn tan tác, bỏ chạy vào Kiến Nghiệp, báo cho Ngô chủ biết. Vua tôi nghe xong, kinh hãi đến nỗi mặt vàng như đất, vội vàng bàn việc cất thêm quân mã ra chống địch. Chưa biết sau này thắng bại sẽ ra sao? Có câu rằng:

Quân nam hai mươi vạn, khoảnh khắc chìm trong sóng Trường Giang.

Nước Ngô sáu chục năm, cuối cùng quy hết về Lạc Ấp.

Người hiền đời sau có thơ than rằng:

Khí Ngô sắp dứt, khí Tấn kiêu

Mông đồng bay vọt, lướt ba đào

Mắt trông nước mất mà để hận

Thủy triều nay tiếng oán chửa tiêu.

4. VƯƠNG HỒN, VƯƠNG TUẤN ĐẠI TRANH CÔNG

Nói chuyện quân Tấn đại thắng quân Ngô ở Tiểu Đương Dương. Quân thua chạy về Kiến Nghiệp báo tin. Ngô vương Hạo hết sức kinh hãi, vội họp văn võ bàn bạc kế sách nghênh địch. Thừa tướng Trương Đễ nói:

– Việc đã đến thế thì cũng là gấp rồi. Nếu thần không tự đi, thì ắt mọi người không nghe mệnh lệnh, sẽ khó lui được quân Tấn.

Ngô vương nói:

– Khanh là đại thần nước nhà, nay nếu tự đi phá địch, thì cần phải dốc quân cả nước để thêm uy tráng. Thừa tướng nên cẩn thận phương lược, sớm báo tiệp về, để thỏa lòng mong của trẫm.

Thế là phát hết hai mươi vạn quân ở Kinh ấp và các vệ tinh binh, dùng Phiếu Kỵ tướng quân Thẩm Oánh làm Tiền bộ Tiên phong, Trương Tượng, Chu Uyển làm Đại tướng, Tôn Chấn, Gia Cát Tịnh làm Hộ quân, dẫn theo chiến thuyền, đêm ngày tiến lên. Hai quân đụng nhau ở cầu nổi Chu Tước. Tướng Tấn là Vương Tuấn đi tiên phong, cùng Thẩm Oánh giao chiến ở phía tây Kiến Nghiệp. Quân Ngô thua to. Trương Tượng ngó bóng cờ mà đầu hàng. Chu Uyển, Tôn Chấn oán giận, liều mạng gắng sức đánh, đều bị bắn chết. Gia Cát Tịnh thấy quân thua tướng chết, chống đỡ không nổi, bèn bảo với Trương Đễ rằng:

– Việc đã bại rồi. Nhà lớn sắp đổ, chẳng phải việc một sợi dây thừng có thể kéo lại. Thừa tướng nên tạm tránh đi, để tính mưu đồ ngày khác.

Đễ không nghe theo, dấn thân vẫy binh tử chiến. Gia Cát Tịnh sợ Đễ bị thương, bèn tới lôi đi, nói:

– Tồn vong tự có lịch số, chẳng phải điều một mình công có thể làm được. Cớ gì cứ phải tự đi tìm cái chết?

Đễ nói:

– Trọng Tư mà cũng không biết lòng ta sao? Ngày nay chính là lúc ta nên thí mạng đó. Ngày xưa lúc ta còn trẻ dại, nhờ Thừa tướng Gia Cát Khác Công biết đến mà đề bạt, lòng thường hổ thẹn. Đến giờ đã ở ngôi vị tột bực của kẻ bề tôi, sở nguyện đã thỏa, thường vẫn nghĩ không được tận trung, sẽ phụ lòng tri ngộ của bậc sáng suốt hiền đức. Nay ta đem thân chết với nước, cần chi phải nói đi nói lại?

Tịnh thấy Đễ cố chấp, bất đắc dĩ phải buông tay, rơi lệ bỏ đi. Trương Đễ bèn dốc sức đánh, chết ở trong trận. Quân Ngô thảy đều khóc rống rồi tan đi. Vương Tuấn đã thu được toàn thắng, bèn trương nhiều cờ xí, thuận dòng vọt tới Kiến Nghiệp. Binh giáp đầy sông, chiêng trống vang trời, uy thế rất thịnh, người Ngô sợ hãi. Ngô chủ Tôn Hạo thấy Thừa tướng đã chết, trong không có quân thủ, ngoài không có cứu viện, chỉ đành phân phái sứ mệnh, bưng sách, phù tới chỗ quân Vương Hồn, Vương Tuấn và Tư Mã Trụ để xin hàng.

Nhâm Dần, ngày mười lăm, thuyền Vương Tuấn vượt qua Tam Sơn. Vương Hồn sợ y cướp đoạt công lao của mình, bèn đưa thư mời Tuấn qua thuyền mình, cùng bàn luận việc bình Ngô. Tuấn giương buồm thẳng tiến, báo lại với quân của Hồn rằng:

– Nước xiết gió mạnh, chẳng thể dừng lại chút nào.

Hôm ấy, quân Tuấn gióng trống kéo vào Thạch Đầu. Ngô chủ Hạo thấy việc đã bại, bèn tự trói mình, xe quan tài, tới trước cửa quân đầu hàng. Chỉ có Tiết Oánh, Thẩm Oánh, một văn một võ theo hầu Ngô chủ, còn lại bọn Diêu Tín, Quách Liên, Đằng Du, Lưu Học đều nhân loạn mà trốn ra, chạy tới Kiến Bình, Giao, Quảng.

Vương Tuấn đã nhận hàng của Ngô chủ, bèn vào thành ngay, treo bảng yên dân, cấm chỉ cướp bóc, thu lấy bản đồ, sổ sách, tính ra được bốn quận lớn, bốn mươi ba quận nhỏ, hộ khẩu năm mươi mốt vạn ba ngàn, binh giáp hai mươi ba vạn. Tuấn đang định sai người mang về Lạc Dương báo tiệp, nhưng chưa kịp khởi hành.

Hôm sau, Vương Hồn đem quân vượt sông, hẹn gặp Vương Tuấn, thì được báo lại rằng Vương Long Tương đã nhận đầu hàng của Ngô chủ, vào thành an dân rồi, không có ở trong doanh. Hồn bèn cả giận, mắng rằng:

– Lão tặc sao lại quỷ quái đến như thế? Ngươi là phó tướng, ta là chủ soái, huống hồ có chiếu cho hắn nhận tiết chế của ta. Nay lại không đợi mệnh lệnh, lại dám tự chuyên đi trước, nhận sự đầu hàng của chúng. Vì nhờ có ta mấy lần đánh phá quân Ngô, chém giết thủ tướng, nên trên sông không có trở ngại, giặc già mới có thể giương buồm thẳng xuống. Giờ y lại trộm đoạt công đầu, chẳng hề có nhường nhịn, khiêm tốn. Sao lại vô lễ đến thế?

Các tướng bộ hạ thấy Vương Tuấn lập được công lớn như thế, sợ mình được ban thưởng kém hơn, thảy đều buông lời khích Hồn, rằng:

– Bọn ta ra sức liều chết chiếm được Lại Hương lại đánh bại thủ binh ở Hoành Giang, chém chết Trương Tuân, Trương Hàm. Người Ngô bị ngăn thế lực, bởi thế hắn được thuận dòng ruổi xuống thôi. Nay hắn nhận đầu hàng của Ngô trước, để đè nén Nguyên soái. Đó là bọn ta nhọc sức cày bừa, hắn hưởng thóc lúa trồng được. Chính là việc mà mọi người bảo rằng mang tiếng chó săn bắt thỏ vậy.

Hồn nghe nói, nổi giận bảo:

– Ngày trước thuyền qua Tam Sơn, ta lấy quyền chủ soái mời hắn bàn kế. Hắn cố tình giương buồm bỏ đi, nói dối rằng gió mạnh khó dừng, chống lại mệnh lệnh của ta, rõ là có ý ngỗ nghịch. Đấy là hắn muốn vào hoàng thành trước, để chiếm riêng tài vật trong phủ khố làm lợi thôi. Đáng nên dâng sớ cho triều đình xét tang chứng rồi định tội, biếm chức tên giặc già này, mới thỏa mối hận của ta.

Các tướng bộ hạ lại nói:

– Minh công làm đại soái, vâng sắc tiết chế các quân, quyền trong tay ta. Nay Vương Ích Châu không theo lệnh chủ soái, cậy công nên kiêu căng. Đó chính là tội trái lệnh. Cần chi phải dâng sớ cho hắn ta có cơ biện giải?

Hồn y theo lời bàn của mọi người, bèn chấn chỉnh cờ xí, khích lệ binh sĩ, toan đánh Vương Tuấn.

Sớm đã có người ở bên cạnh thương Tuấn công cao lại không có tội, sợ bị hại oan uổng, bèn kíp đem sự tình báo cho Vương Tuấn biết. Tuấn cũng nổi giận, nói:

– Ta thân đội tên, đá, chiếm hết đất Ngô, có công với triều đình, không tội với trên dưới. Vương Hồn tất là ôm lòng đố kỵ nên mới tới đánh. Ta nên đem quân ra đối chọi, há chịu bó tay đợi bị bắt sao?

Tham quan Hà Phan nghe nói Vương Tuấn muốn chống cự Vương Hồn, vội vào can rằng:

– Nay tướng quân muốn cùng Vương Thị trung giao binh, có chăng? Hay là không?

Tuấn nói:

– Thực là có việc đó. Ta không có tội mà bị đánh, há phục sao?

Phan nói:

– Không phải đâu. Nay tướng quân muốn cùng Vương Thị trung đối chọi, ắt là nghịch lại thánh chỉ. Dù người có công cao, thì cũng chỉ ví như hạng Chung Hội thôi. Vả Vương Công nhận lệnh thiên tử, tiết chế các quân, ắt tướng quân cũng là bộ thuộc do y quản hạt. Không đợi ý đến mà lại nhận đầu hàng của Ngô chủ trước, thì ý định của ta đã không ngay thẳng rồi. Nay tướng quân đã ôm sai lầm của việc trước, thì còn có thể nghịch chỉ mà đè nén cơn giận của quân binh các nơi chăng?

Tuấn nói:

– Ta vì nước tận trung, vào ngày ra quân cũng vâng chiếu mệnh, thuận dòng thẳng tới Kiến Nghiệp. Mọi người đều cho là nước Ngô chưa dễ nhổ được ngay. Ta bèn phấn chấn, chẳng đoái thân mình, xông vào mũi đao, mới có thể bắt trói ngụy chúa, dẹp sạch bọn giặc cướp trăm năm, khiến cho sáu cõi sạch làu, công lao không nhỏ. Như thế chẳng được để ý, ngược lại còn bị người ta ghét, toan dùng binh đao đánh ta. Ta phải làm sao chứ?

Phan nói:

– Dễ thôi. Nay Vương Thị trung tới đây, điều ông ta mong chỉ là có được Tôn Hạo để thu được công lao cho mình thôi. Huống hồ bây giờ xa gần già trẻ đều biết tướng quân là người phá Mạt Lăng trước, bắt sống chúa ngụy, công lao đã khắc trong lòng bàn tay rồi. Sao lại không đem Tôn Hạo giải sang doanh của Vương Thị trung, giải thích việc ấy, để khỏi phải kết oán?

Vương Tuấn trầm ngâm hồi lâu, nói:

– Lời của công rất hay. Chỉ sợ hắn chẳng theo thôi. Phiền công tự mình đi trước thăm dò một phen, được chăng?

Phan nói:

– Được đấy.

Tuấn liền sai Hà Phan làm sứ, đi thẳng tới doanh của Hồn để trình bày sự tình. Phan tới quân của Hồn. Tham kiến xong, Vương Hồn nói:

– Hà Tham quan đến đây có việc chi?

Phan nói:

– Nay nghe nói tướng quân muốn đem binh đánh Vương Ích Châu. Có việc ấy chăng?

Hồn nói:

– Quả có. Vương Tuấn chẳng qua chỉ là một chức Thứ sử. Thánh thượng sai hắn nhận tiết độ của ta, thì ắt là một tướng tá dưới cờ của ta thôi. Phàm có việc chi phải bẩm xin lệnh ta, mới là phải đạo. Ngày trước, thuyền qua Tam Sơn, ta mời hắn bàn việc. Hắn bỏ đi mà không thèm ngoái nhìn, kiêu ngạo là việc thứ nhất. Vội nhận đầu hàng của Ngô chủ, tự mình kiểm tra phủ khố, tự tiện là việc thứ hai. Vào thành yên dân, tuyên bố sắc mệnh, chuyên quyền là việc thứ ba. Muốn đem bản đồ sổ sách tấu riêng để báo công, lừa dối là việc thứ tư. Chiếm lấy bảo vật, thu lấy binh trượng, tham lam là việc thứ năm. Có năm tội ấy, chẳng lẽ không được hỏi tội sao? Vả lại, mở toang cửa thành, không nghiêm phòng vệ, lỡ như có quân Ngô trộm dấy, để lại hậu họa, thì tội ấy sẽ quy cho ai?

Phan nói:

– Lời tướng quân nói đúng lắm. Có điều sai lầm đã qua, Vương Ích Châu đều đã biết tội cả rồi. Lúc được triệu ở Tam Sơn, nhân vì cơn gió tiện lợi, gấp cũng khó quay thuyền lại, bởi vậy mới xông thẳng về trước, đánh tan cường địch, để đại tướng quân thôi. Bởi tướng quân với nước nhà cùng chung sướng khổ, nghĩa như người thân, vì thế mới phó thác trọng trách nam chinh. Vương Ích Châu phấn chấn, chẳng đoái thân mình, vì nước nhà mà đi trước. Hắn vì nước cũng là vì tướng quân vậy. Tuy bắt được Ngô chủ, nhưng vua tôi đều còn để đó, để đợi tướng quân tới, chưa hề sai cởi trói phóng thích, muốn để cho tướng quân áp giải họ tới Lạc Dương, chứ không có ý khác. Nay tướng quân muốn đánh Vương Ích Châu, thì là lấy bàn tay đánh cánh tay, tự mình tàn hại, có ích chi đâu? Và người Ngô thấy ta tự thù hận đánh giết, sẽ thừa cơ nổi dậy, trộm vì tướng quân mà lo sợ thay!

Hồn nói:

– Vậy ý của Tham quan là thế nào?

Phan nói:

– Mới rồi Vương Ích Châu muốn đưa Tôn Hạo tới, gõ cửa doanh mà xin lỗi, chỉ sợ bị bắt tội, bởi thế mới sai Phan tới trước để bái kiến tướng quân. Tướng quân có thể tha thứ cho không?

Hồn cúi đầu suy nghĩ, rồi bảo với Phan rằng:

– Nếu Tham quân đã lấy nghĩa ra dạy cho kẻ hèn này, kẻ hèn này sao dám không nghe chứ?

Thế là Hà Phan quay về gặp Tuấn. Tuấn bèn sai người đưa vua tôi Ngô chủ tới trại lớn của Vương Hồn. Hồn bèn tiếp nhận. Tuy là dừng binh không đánh Vương Tuấn, nhưng vì trong lòng nghĩ rằng không phải là công của mình, rốt cuộc cũng không vừa lòng với Tuấn, nên vẫn dâng sớ nói Vương Tuấn chiếm riêng báu vật của Tôn Hạo, tự nhận đầu hàng, không tuân chủ soái, vào hoàng thành trước, tự ý thu giữ kho tàng, thả quân cướp bóc, lén giấu cung nhân, tham lam vô số. Và còn chống lại tiết chế, tự ban hiểu dụ, kháng lại thánh chỉ, rất là không giữ lễ bề tôi.

Sớ tấu chưa được xem xét, nhân có con trai Hồn là Vương Tề cưới Thường Sơn công chúa, khí thế hừng hực, lại thêm tông đảng lớn mạnh, hữu ti a dua, cùng tâu với đế, xin dùng xe tù bắt Vương Tuấn về Kinh xét tội. Vũ đế biết y vô tội, không cho bắt giữ, chỉ xuống chiếu trách y không nhận tiết chế, lại hỏi nguyên do việc trộm riêng đồ trong phủ khố. Vương Tuấn bèn cũng dâng biểu biện giải. Biểu nói:

“Thần là Thứ sử Ích Châu Vương Tuấn, đội ơn được nhận chức Long Tương, đặc biệt vâng khâm mệnh, men theo Ba Khâu, bình định Hạ Khẩu, xuôi dòng để đánh Vũ Xương. Đến Tây Lăng lại nhận chiếu viết tay, cho thần thêm quân, đạp bằng Ngô khấu, bởi thế ruổi dài thẳng tới Kiến Nghiệp, vào ngày mười lăm đã đến Tam Sơn. Bấy giờ quân Hồn còn xa ở bờ Giang Bắc, sai sứ mời thần bàn việc. Bấy giờ thần gặp gió mạnh, nước xiết, khó thể quay thuyền, cũng trong ngày ấy, quân tới Mạt Lăng. Bộ hạ của thần mới được văn thư Vương Hồn gửi đến, tiết chế quân thần, lệnh chỉ được câu bọc thành Thạch Đầu, đợi đại binh cùng tụ đến, mới được tiến công, cùng là bắt dâng danh sách của các quân lên để xem xét. Hôm sau, thần toan dẫn binh vây thành, chợt thấy Ngô chủ đưa thư xin hàng. Thần sợ người Ngô hay dối trá, hoãn binh thì sẽ sinh ra kế khác, bèn giải vây để tuyên bố uy đức của thánh triều. Ngô chủ nhân đó đích thân đi tới trong quân. Thần cho rằng Ngô chủ đã hàng, sao có thể cho quân cướp bóc trăm họ? Quân thần nhân việc trước mắt, gấp gáp bất ngờ, vì thế nhất thời ngu muội không nghĩ cho kịp, đến nỗi họ bảo thần không nhận tiết chế vậy.

Vả chăng cái đạo thờ vua, nếu lợi cho xã tắc, thì sống chết cũng làm. Nếu cứ mãi lo sợ hiềm nghi, thì đó là người làm bề tôi bất trung, chẳng phải là phước của minh chúa nước nhà. Nay đã biết được thần ngu muội làm việc đại khái, nên trái ý bề tôi sủng quý, họa tới khôn lường, nhưng tấm lòng của thần có thể mổ ra để cho thiên hạ xem xét.

Một việc hiểu dụ nhân dân, là vào lúc Tôn Hạo mới mưu tính việc hàng, quan lại tướng tá bàn bạc chưa ưng. Người bên tả hữu vì cớ nghe trộm được, bèn phóng hỏa đốt cháy cửa cung, cướp bóc để ra oai. Biết được việc ấy, nên thần vội vàng tự tới cứu hỏa, cấm chỉ để yên dân, chẳng có ý khác. Và trong số các tướng chỉ có Chu Tuấn vào cung Hạo trước. Vương Hồn lên thuyền của Hạo trước tiên. Đến khi thần là Tuấn đến, thì không còn chiếc chiếu để ngồi. Nếu có báu vật, thì ắt Tuấn, Hồn đã lấy trước rồi. Thần có dính dáng gì đâu?

Năm nay bình Ngô, thực là vui lớn, đối với thân thần, lại còn mang tội. Mong minh chúa thương cho”.

Tấn Vũ đế đọc tờ biểu, biết Tuấn bị oan ức, chỉ vì lúc đầu có sắc cho hắn nhận thiết chế của Hồn, bởi thế không đưa tờ biểu ra.

Về sau Vương Hồn dẫn vua tôi nước Ngô về Lạc, các tướng nam chinh thảy đều trở về triều phục mệnh. Vương Tuấn cũng ở kinh đô. Bè đảng của Hồn và quan hữu ti hặc Tuấn vì trái chiều lệnh, rất là vô đạo, xin giao cho Đình úy. Tấn Vũ đế không chịu. Vương Hồn lại bàn rằng Tuấn không có công, thảy đều nhờ sức của mọi người. Tuấn cũng biện luận không dứt. Đế bèn sắc cho Tư lệ Lưu Tụng so công tích nhiều ít để trình lên. Lưu Tụng đón ý mọi người, luận công bình Ngô, đem Vương Hồn đứng đầu, đáng phong tước công; Vương Tuấn là công lao hạng giữa, đáng phong chức quan. Vũ đế tự mình hỏi han, cho rằng Lưu Tụng bẻ cong pháp luật, giáng chức đổi làm Kinh Triệu doãn. Hồn lại dâng biểu tranh luận không dừng. Đế bất đắc dĩ phải ban chiếu tăng phong ấp cho Giả Sung, Vương Hồn, ai nấy đều năm ngàn hộ; tiến Hồn lên tước quận công. Lấy Vương Tuấn làm Phụ Quốc tướng quân, xếp chung với bọn Đỗ Dự, Vương Nhung công trạng ngang nhau, ai nấy đều được phong huyện ấp công. Các tướng sĩ đều được luận công ban thưởng. Lại sai quan bưng sách đến tế Dương Hỗ, gia tặng, truy thụy, phong vợ y làm Vạn Thích hương quân, thực ấp năm ngàn hộ.

Vương Tuấn tự cho mình có công lớn, bị bè đảng của cha con Vương Hồn đè nén, mỗi lần gặp vua đều trình bày công trạng bình Ngô, có khi không nén nổi phẫn nộ, đi ra luôn mà không chào. Đế cũng dung tha cho. Hộ quân Ích Châu là Phạm Thông là thân thích của Tuấn, nhân đó bảo với Tuấn rằng:

– Công lao của tướng quân đẹp thì có đẹp rồi, nhưng tiếc là dù cho có đẹp, nhưng chưa phải là giỏi lắm. Ngày tướng quân trở về quê quán, nếu như có thể quấn khăn giác cân mà lui về nhà riêng, miệng không nói ra công bình Ngô. Hoặc như có ai khen, thì ắt nói: “Lão phu có công gì đâu?”. Đó mới là cách Lận Sinh khuất mình với Liêm Pha đó.

Tuấn nói:

– Ta lúc đầu cũng răn mình về chuyện Đặng Ngải, Chung Hội tranh công, sợ họa đến thân, bởi thế không thể im lặng. Cuối cùng chẳng thể điều khiển được lòng mình, đó là ta nông cạn vậy.

Bèn hết sức cảm tạ Phạm Thông, rồi sau chẳng nói đến công trạng nữa. Những người đi chinh phạt bấy giờ cũng cho rằng Vương Tuấn công nặng mà thưởng nhẹ, cũng vì thế mà buồn bã phẫn nộ. Lúc ấy có Bác sĩ Tần Tú dâng biểu xưng tụng công lao của Vương Tuấn. Đế bèn dời Tuấn lên chức Trấn Quốc đại tướng quân. Vương Hồn hễ mời Vương Tuấn đến dự tiệc là phải nghiêm việc phòng bị, rồi sau mới gặp. Hai người rất là tránh né, nghi kỵ nhau. Về sau Vương Tuấn vì lo bè đảng, tông tộc của Vương Hồn cường thịnh, sợ bị chúng hại, nhân thế xin nghỉ quan về quê dưỡng lão, cũng có thể gọi là giỏi hành xử vậy.

Lại nói Tấn Vũ đế thưởng công xong rồi, bèn ban cho Ngô chủ Hạo làm Quy Mệnh hầu, lấy con y làm quan lang. Các bề tôi cố cựu của Ngô đều được tìm kiếm chọn dùng, quan thuộc của Ngô đều tùy tài mà sử dụng. Vua tôi nước Ngô nhất tề lạy tạ ơn. Bấy giờ hàng tướng trong tông tộc nước Ngô là Phiếu Kỵ tướng quân Tôn Tú của Tấn đứng ở bên cạnh, chẳng nén nổi bi phẫn, buồn vì họ Tôn chìm đắm đến nỗi này, nhân đó mà hối hận quá, hướng về nam rơi lệ nói rằng:

– Ngày xưa Thảo Nghịch tướng quân Tôn Bá Phù chỉ là một Hiệu úy mà có thể khai sáng nghiệp lớn, lập thành công lao mấy đời. Nay vua nối thất đức, đem cả Giang Nam mà vứt đi. Trời xanh thăm thẳm, đây là thời thế gì?

Bèn rầu rĩ trở về phủ đệ, mặt lộ vẻ buồn. Con trai y là Tôn Hội hỏi han. Tú nói:

– Ngày xưa Tín Lăng không về nước cũ, Tiết Công cười chê, bèn ruổi xe về Ngụy để phá Tần binh. Ngàn thuở về sau, mọi người đều ngưỡng mộ công lao, danh tiếng. Nay ta lánh họa tới đây, trao thân gửi phận, mà lòng thực là chưa quên nước cũ. Chẳng dè một sớm mà thấy nước Ngô diệt vong, lòng ta như cắt, chẳng nỡ nhìn nhà mình tàn lụi, vì thế mà bị thương thôi! Cho dẫu là không thể lấy lại, nhưng đợi sẽ có ngày, ta ắt lén mưu đồ báo thù họ Tư Mã.

Về sau quả nhiên phá hoại thiên hạ nhà Tấn là do Tú mở đầu.

Một hôm, Vũ đế trông thấy Ngô, Thục đều bình, bốn phương vô sự, bèn sai bày tiệc ở trên điện, mừng việc bình Ngô, đãi các tướng sĩ xuất chinh. Văn võ tụ họp xong, bèn trước tiên dâng rượu chúc thọ Vũ đế. Đế cầm rượu, nhỏ lệ nói:

– Việc này thực là công của Dương Thái phó, là người đầu tiên vì trẫm mà sắp xếp mưu này, về sau có Đỗ Dự, Trương Hoa hết sức tán thành. Nay may đã bình Ngô, các khanh đều ở đây, chỉ có Dương Thái phó đã mất, chẳng thể trông thấy nữa.

Nhân đó than tiếc quá chừng lại bảo với Đỗ Dự rằng:

– Ngày ấy cất quân đánh Ngô, các tướng sĩ đều nói nhất thời chẳng thể tiến ngay, mà đại thần thảy đều dốc sức cho là không thể khinh tiến, nên đợi mùa đông năm sau bàn lại hẵng làm. Chỉ riêng Trương Hoa và khanh vững lòng cho là tất thắng. Trẫm vốn đã cho là đúng. Đến sau lại có người khuyên trẫm nên tạm triệu hồi các quân, sợ rằng một sớm thua vỡ, dầu chém Trương Hoa cũng không đủ tạ lỗi với thiên hạ. Trẫm cũng cho rằng chưa hẳn. Nay may mà được tấu khải hoàn, đấy là công của ba người các ngươi rồi. Ngày nay nên vui uống cho thỏa, không được chối từ.

Giả Sung lấy làm hổ thẹn quá, bèn mọp dưới đất tạ tội*, nói:

– Thần ngu muội, tính kế không được đến như thế, sao như thánh vũ thần văn, thấu suốt tới vạn dặm đây?

Đế cho rằng là bậc đại thần huân cựu, vỗ về an ủi mà không hỏi tới.

Hôm ấy tiệc tan, đế sai tìm hỏi các di thần Giang Nam. Có người đem sự hiền năng của Gia Cát Tịnh mà tâu lên. Đế liền sai tìm kiếm bốn phương. Tịnh bèn trốn sâu lánh xa. Bạn y có người khuyên nên ra làm quan, Tịnh bèn khiêm nhường cảm tạ, nói:

– Bề tôi mất nước đã chẳng thể đem thân chết cùng với nước, lại không thể phó cứu chủ mình, trở lại còn muốn mưu tính kéo dài sự sống, để cầu vinh hiển, đó thực là việc của loài cầm thú rồi. Tôi sao lại làm chứ?

Bèn phất tay áo mà từ biệt, rồi chạy đến trốn trong nhà của chị. Chị là con gái thứ của Gia Cát Đản, với Tịnh là chung một mẹ, bấy giờ làm phi của Lang Da vương Tư Mã Trụ. Đế dò hỏi được đang ở nhà ấy, sai sứ bốn lần cưỡng ép, mà Tịnh nhất quyết không theo. Đế bèn tự mình tới nhà của Lang Da vương, thừa dịp ấy triệu kiến Tịnh. Tịnh nghe Tấn đế đến, bèn trốn vào trong nhà xí để tránh. Vũ đế gọi gia thần của Lang Da vương, tra hỏi sự thực, nói:

– Gia Cát Tịnh nhà các ngươi trốn ở xứ nào?

Gia thần đáp rằng:

– Bọn thần sao dám dối bề trên? Chỉ vì hắn nghe xa giá của bệ hạ đến, nên đã trốn trong nhà xí rồi.

Đế không nỡ tìm bắt, bèn tự mình tới bên nhà xí, gõ vào rồi bảo rằng:

– Trọng Tư sao lại trốn kỹ thế?

Tịnh bất đắc dĩ phải ra lạy, dập đầu rơi lệ nói:

– Cha thần đắc tội với tiên đế, tránh họa tới Giang Đông, ăn lộc của Ngô. Nay nước, nhà đều mất, trước đây đã phản Ngụy, nay lại phụ rẫy Ngô, chịu cái nhục Ngũ Viên thổi sáo, chẳng có phong độ Dự Nhượng nuốt than, nghĩ việc gặp thánh nhan, thực ôm lòng hổ thẹn. Vì thế mới trốn sâu lánh xa thôi.

Đế nói:

– Nay Ngô, Ngụy đều đã mất, thiên hạ đã quy về một nhà, mong chớ có để ý.

Lập tức cho Tịnh nhận chức Thị trung. Tịnh không chịu nhận, lạy lục cố từ chối, xin được trở về quê. Đế thương mà tha đi, cho tròn chữ trung. Thế là Tịnh mặc áo cừu rách trở về quê, cuối đời không tới chơi nơi phố chợ nhà Tấn, ngồi chiếu cũng không hướng về Tấn mà ngồi, nép mình chịu nghèo, mấy năm sau thì chết ở nhà. Con là Khôi làm Thị trung cho nhà Tấn. Người đời sau có thơ tán rằng:

Trí sánh Ân Vi, thanh như Di*.

Một dây khó níu giữ thiên cơ

Trước nhà từ đế, về quê cũ

So với Nghiêm Lăng cũng đáng bì.

5. DÃY SÂM LĨNH, TƯỚNG NGÔ THẮNG TẤN BINH

Thái Khang năm đầu [281] nhà Tấn, Vũ đế chọn tháng giêng xuất quân. Tháng tư bình Ngô. Tháng năm cho gặp Quy Mệnh hầu ở chánh điện, ban cho ngồi ở thiên điện. Đế ngoảnh lại bảo Ngô chủ rằng:

– Trẫm đặt chỗ này để đợi khanh đã lâu rồi.

Hạo đáp rằng:

– Thần ở phương nam, cũng bày chỗ ngồi này để đợi bệ hạ.

Giả Sung thấy Hạo lời nói có ý châm chọc, bèn cũng hỏi rằng:

– Nghe nói ngài ở Giang Nam, khoét mắt người ta, cắt xẻo da mặt, đó là hình phạt gì?

Hạo nói:

– Người làm bề tôi mà thí vua, cùng với kẻ gian xảo bất trung, thì xử bằng hình phạt đó thôi.

Sung nín thinh không đáp, rất là hổ thẹn. Vũ đế thấy Hạo ngôn từ mẫn tiếp, chẳng phải giống như loại vua ngu muội tầm thường làm mất nước, mà sao một sớm lại đến nỗi này? Bèn hỏi tòng thần của y là Tiết Oánh rằng:

– Tôn Hạo vốn thông minh từ bé, thừa kế cơ nghiệp mấy đời, vì sao rốt cùng lại đến nỗi mất nước?

Oánh đáp rằng:

– Ngô chủ thân với tiểu nhân, lạm dụng hình phạt. Mọi người đại thần đều sợ chẳng thể tự bảo toàn, thường sợ bị tru diệt, đường ngôn luận bị lấp mất, vì thế mà diệt vong.

Vũ đế cho là đúng, bèn sai bày tiệc ở điện riêng, cấp phủ đệ cho Hạo. Bấy giờ Đỗ Dự cùng Trương Hoa dâng lời rằng:

– Ngô hầu tuy đã theo mệnh, mà hãy còn mấy xứ châu quận chưa hạ được, lại phải sai tướng đi tuần đánh, vỗ về chiêu an, chẳng để cho nuôi hổ chuốc vạ thì không tiện.

Vũ đế y lời tâu, lệnh cho Quán Quân tướng quân La Thượng, Tả tướng quân Lưu Hoằng, Hữu tướng quân Sơn Giản, Tiên phong Chu Chỉ, phó tướng Vu Khâm, Du Tán, Bì Sơ, Ứng Chiêm, Hộ quân Lưu Chuẩn, Lưu Kiều, Đào Dung dẫn mười vạn quân, đi đánh dẹp các xứ châu quận chưa hạ được ở Lĩnh Nam, Giao, Quảng. Lại sai Giả Mô cầm cờ tiết thống lĩnh Bình Đông tướng quân Hạ Hầu Tuấn, Tả quân phó tướng Giải Hệ, Hữu quân phó tướng Hoàng Phủ Trọng, Phá Địch tướng quân Tân Nhiễm, Ngự Địch tướng quân Lý Vi dẫn mười vạn binh đi đánh dẹp các châu quận chưa hạ được ở Tương Đông, Kiến Bình. Các tướng được lệnh, dẫn binh rời triều, chia đường nhắm hai xứ mà tiến.

Hãy nói chuyện Thứ sử Quảng Châu là Lục Yến, là con trưởng của Lục Kháng, tinh thông Thao, Lược, thường có phong độ của tổ tiên, nghe tin quân Tấn bốn ngả đánh Ngô, bèn hội họp các tướng sĩ, bàn bạc việc nước. Phó tướng Đằng Tu, tự là Hiển Ưu rất có trí tuệ, là người quận Nam Dương, huyện Tây Ngạc, bấy giờ bày mưu rằng:

– Hãy kíp họp với Thái thú Thương Ngô là Vương Nghị, Thái thú Thủy Hưng là Lư Phong, cùng nhau cất quân, chung cứu nạn nước.

Yến làm theo lời bàn ấy, bèn sai sứ giả tới hẹn với hai xứ.

Chẳng qua mấy ngày, Vương Nghị, Lư Phong đều dẫn binh tới hội, lại có Lưu thủ Giao Nam là Hoàn Cung, Bạch Phụng cũng dẫn năm vạn tinh binh tới. Mọi người gặp nhau. Làm lễ xong rồi, Lục Yến bày tiệc khoản đãi. Đang lúc bàn bạc, đột nhiên bọn Diệu Tín, Lưu Học, Quách Tiên, Đằng Tu nhất tề kéo tới trước cửa, sai báo vào trong. Lục Yến nghe nói, vội vàng tự ra đón vào. Mọi người theo thứ tự làm lễ xong, bọn Yến vội hỏi:

– Sự thể của Giang Nam ra sao rồi?

Mọi người nói:

– Quân Tấn chia làm bốn ngả nam hạ. Binh mã đều kéo ra chia giữ. Kiến Khang trống rỗng, bị Vương Tuấn từ trong Xuyên đem thuyền lớn thuận dòng vọt xuống Mạt Lăng. Chủ của chúng ta bàn muốn đầu hàng, bưng thư rời thành. Bọn mỗ sức chẳng cứu vãn nổi, mới trốn tránh tới đây, toan họp với các công, cùng cứu nạn nước thôi.

Mọi người nghe nói vậy, đều che mặt khóc to. Đằng Tu nói:

– Khóc cũng vô ích. Việc đã như vậy, Giang Nam ắt là khó giữ, cũng chẳng nên cất quân bừa bãi, tưởng là cứu cũng chẳng kịp đâu. Hãy tự bàn bạc việc của xứ này. Bọn ta nếu có thể cố thủ, sang phía đông tìm lại họ Tôn để lập lên thì cũng có thể tận trung rồi.

Yến nói:

– Các công hãy khoan giải tán. Quân Tấn sẽ tới đây chẳng biết ngày nào. Quảng Châu của ta sẽ chống họa này trước. Nếu một xứ này của ta có thể bảo vệ vẹn toàn, ắt các công đều yên như Thái Sơn rồi.

Diêu Tín nói:

– Các vị cùng là người trung nghĩa của nước nhà, phiên thần cõi đông nam, chỉ nên chung lòng giúp đỡ, cùng lui quân Tấn. Có lo gì không lập được công danh đây?

Mọi người đều nói:

– Sao dám không ra sức, để báo thù rửa hận chứ? Tiệc xong, ai nấy tản đi.

Hôm sau, mọi người đều tới cảm tạ Lục Yến. Quan tá nhị của Yến nói rằng:

– Nếu nước Ngô của ta bị phá, vua Tấn đưa chiếu thư tới chiêu an bọn chủ soái, thì phải xử sự thế nào?

Lục Yến nói:

– Bọn ta nhiều đời ăn lộc nước Ngô. Chúa thượng tuy có lỗi lầm, tàn ngược, nhưng chưa có tội lớn, đời đời giữ Giang Đông, phụng thờ tông xã. Nay Tấn vô cớ cất quân xâm đoạt, lòng ta thực xấu hổ, cho dù nước bị phá, sao có thể chịu nhận chiêu an chứ?

Vương Nghị nói:

– Tấm lòng trung của Quảng Châu công thực có thể sánh với mặt trời rồi. Nay quốc quân đã hàng, thân làm thần tử, lạm dự lộc trật, há có thể cẩu thả mưu đồ phú quý, phò tá kẻ thù để cầu vinh hiển sao?

Lục Yến lại nói:

– Tấn cậy mạnh, ắt đưa binh mã tới đây, đem oai hù dọa. Bọn ta chỉ có thể chiến đấu thôi, như thế thì dễ xử. Chỉ sợ chúng giả Ngô chủ, sai một ngựa cầm tờ chiếu tới đây, ắt lại khó xử rồi. Ai nấy nên chỉnh quân chờ đợi.

Quách Liên sợ các quan có kẻ sờn chí, lại khích lệ rằng:

– Bọn ta hôm nay tới đây, đó đúng là các tướng quân đều là hào kiệt Đông Ngô, bề tôi huân cựu, có thể báo thù cho nước. Sở dĩ từ xa kéo tới, là để khỏi bị hãm vào chỗ bất trung thôi.

Đang lúc đàm luận, đột nhiên có phi kỵ tới báo, rằng Tấn đế sai đại tướng La Thượng làm soái, đem theo mười vạn binh mã, từ đường lớn Trường Sa kéo tới, chẳng mấy ngày nữa sẽ tới địa giới Quảng Châu, nên gấp phòng bị, cho trăm họ khỏi kinh động. Lục Yến nghe báo, cả giận, bèn cùng các quan bàn bạc kế sách phòng giữ, đánh địch. Chỉ thấy trong ban bộ có một người bước ra, đi lên trước hiến kế rằng:

– Nay Tấn binh theo một đường ấy mà tới, chỉ cần sai một viên mãnh tướng đi trước, cầm theo vạn binh, đi thẳng tới Sâm Lĩnh giữ lấy ải hiểm, thì bọn La Thượng tuy có trăm vạn người, tài năng xuất chúng, cũng chẳng thể bay qua được đất ấy. Rồi sau bọn ta lại đem quân còn dư chia giữ các chỗ đường xung yếu, an nhàn chờ đợi. Quân địch mười vạn, dây dưa ngày tháng, lương hướng thiếu thốn, tự nhiên sẽ lui. Bấy giờ ta đem kỳ binh tiến đánh, không đâu là không thắng nổi. Nếu như đã phá quân chúng, thì tự nhiên thanh thế chấn động, bấy giờ lại thong thả bàn việc khôi phục, hội họp với các xứ Kiến Bình. Như vậy tiến có thể báo thù cho nước, lui cũng không mất chức vụ của Úy Đà.

Người ấy là tòng đệ của Quảng Châu Lục Yến, hiện giữ chức Đốc bị ở Đinh Triều, là Tổng quản Nam Man Hiệu úy Lục Huyền đó. Lục Yến nói:

– Mưu của em rất hay, chỉ hiềm thiếu một viên lương tướng đi đầu, cần phải được người trí dũng kiêm toàn, mới có thể cho nhận chức ấy, sợ khó có được ai.

Lời nói chưa dứt, chợt có một viên đại tướng bước ra, vốn người đầu báo cổ cọp, mắt sói mày sư, mình cao chín thước, dưới cổ có một chòm râu thưa màu tía, sức cánh tay hơn người, phong thái hào sảng, là người huyện Nghi Hưng, quận Ngô, con trai của cựu Đốc Tây Lăng là Chu Phường, họ Chu tên Xứ, tự là Tử Ẩn. Hôm ấy, thấy Lục Quảng Châu bàn việc giữ Sâm Lĩnh, than rằng khó được người, bèn bước ra tự tiến cử rằng:

– Tiểu tướng tài tuy không kham nổi, nguyện đi xứ ấy để ngăn trở quân Tấn, nhất định sẽ không phụ sự ủy thác.

Lục Yến nghe nói, cả mừng, bảo:

– Được Tử Ẩn đi trước, thì ta mới yên tâm.

Liền bái Chu Xứ làm Phá Tấn tiên phong, lấy Khấu Quân tướng quân Hoàn Cung làm Tả dực, Phá Địch tướng quân Bạch Phụng làm Hữu dục, đem hai vạn binh, đi trước tới Sâm Lĩnh đóng trại, để ngăn quân Tấn. Ngay hôm ấy, ba người kiểm điểm binh mã. Đến lúc lên đường, Lục Yến nâng chén tiễn mọi người, nói:

– Sâm Lĩnh là một chỗ quan yếu, là bình phong của Quảng Châu, chẳng phải là chỗ nhỏ mọn, ba vị tướng quân nên trông chừng cho kỹ, chớ để cho chúng bất ngờ vượt qua.

Xứ nói:

– Bọn mỗ tự có phương lược.

Yến vui lòng, nói:

– Trăm họ ở biên giới hai xứ đông, nam có thể không phải lo nữa rồi.

Lục Huyền lại nói:

– Tướng tuy có thể phó thác, chỉ sợ Tử Ẩn vốn tính cứng rắn, bị họ khiêu khích, hoặc có khi vì táo bạo mà rơi vào mưu tính của người ta chăng? Tôi nghĩ là chưa được hoàn mỹ. Nếu lại sai một trưởng giả làm Tham mưu, hiệp trợ việc trù tính, sớm tối cùng bàn bạc rồi làm, mới có thể đảm bảo không sơ sót.

Yến nói:

– Nếu vậy ai có thể đi?

Huyền nói:

-Chỉ có Trung quân Tư mã Gia Cát Thận. Người này mưu kế khoáng đạt, kiến thức thâm sâu, là cháu của Gia Cát Tử Du, thường có phong độ của tổ tiên, người đời khen là trưởng giả. Nếu sai làm Tham tán Quân vụ thì vạn điều không mất một.

Lục Yến nghe theo, sai người mời đến, kể rõ sự tình. Gia Cát Thận vui vẻ đồng ý, cùng với bọn Chu Xứ dẫn quân lên đường.

Xét: Chu Xứ tự Tử Ẩn, là con của Chu Phường ở Ngô Hưng*, từ nhỏ đã có sức khỏe, nhưng không trao dồi đức hạnh, quen thói vô lại. Người ở trong làng đều bị y làm hại, không dám kháng cự, vừa ngại vừa ghét. Một hôm, Xứ đang dạo chơi, thấy có ba người phụ lão đi qua cửa nhà mình, cất tiếng thở dài, hỏi mà không đáp. Xứ bèn đuổi theo bức bách. Ba người già nói:

– Trong ấp có ba điều hại, lưu độc trong dân, vì thế mà than dài thôi. Thầy hỏi làm chi?

Xứ nói:

– Mong được nghe thế nào là ba điều hại? Xin được chỉ rõ. Vãn bối không biết tận tường.

Phụ lão nói:

– Nam Sơn có con hổ trán trắng, thường thường ăn thịt người, qua giờ Ngọ thì ra đường sá để gây trở ngại, đó là một điều hại. Ở dưới cầu Trường có một con thuồng luồng dữ, thường làm nước dâng sóng đánh, cuốn trôi lúa má, ngập chìm phòng ốc, dân chẳng được sống yên. Đó là chỗ đáng than thở.

Xứ nói:

– Mới rồi bảo có ba điều hại. Nay chỉ biết được hai điều. Vẫn còn một điều hại, sao lại giấu đi vậy?

Trong số ấy có một vị phụ lão nói:

– Vốn còn một điều, nhưng không dám nói thôi.

Xứ nói:

– Nếu đã dạy cho, thì sao lại tránh đi một điều?

Phụ lão lại nói:

– Chẳng phải ta không muốn nói, chỉ lo là bị giận thôi.

Xứ nói:

– Phụ lão là bậc tôn trưởng, ắt có chỗ dựa, không ai dám giận, huống chi là buông lời dạy cho kẻ hèn sao?

Phụ lão nói:

– Một điều nữa là vì túc hạ hoành hành bạo ngược, không có đức hạnh, chẳng từ việc gì, luôn luôn cậy thế mà cướp đoạt, dân chẳng dám trái, oán tích thành lời, thành điều hại thứ ba trong ấp. Thầy chớ lấy làm quái lạ.

Xứ bèn than rằng:

– Người mà không biết lỗi lầm của mình, có thể gọi là tầm thường rồi. Đại trượng phu bị người ta tị hiềm như thế, thì để tiếng xấu lắm rồi.

Bèn vội cảm ơn ba người phụ lão rồi lui, nói:

– Ta nên vì mọi người mà trừ ba điều hại.

Hôm sau, bèn vào trong núi chém con hổ trán trắng. Lại lặn xuống sông bên dưới cầu Trường, tìm kiếm suốt ba ngày ba đêm, bèn bắt được thuồng luồng, lấy đầu nó đem đi, thủy hại bèn dứt. Từ đó sửa lỗi, làm điều thiện, tiếng đức bay xa, châu quận tiến cử. Ngô chủ cho Xứ làm Biệt giá Quảng Châu, Nha Môn tướng quân, rồi đổi thành Nam Man Hiệu úy. Đến đây, Xứ vâng mệnh Lục Yến dẫn binh đi giữ Sâm Lĩnh, cùng Gia Cát Thận cùng lên trên cửa quan, xây dựng doanh trại, sai người tới các chỗ ải hiểm bày rào đắp lũy để phòng giữ.

Trong vòng mấy ngày, bọn La Thượng, Lưu Hoằng, Sơn Giản dẫn mười vạn đại binh, không thèm để ý, bề bề bộn bộn, thỏa sức mà tiến. Gần tới địa giới, thám mã trở về báo rằng:

– Sâm Lĩnh quan trước mặt có quân Ngô canh giữ, không cho tiến lên. Thủ tướng họ Chu tên Xứ, có cái dũng vạn người khôn địch, cần phải hạ trại giao chiến, mới có thể qua được.

La Thượng nghe báo, liền sai quân sĩ đóng doanh lập lũy nơi đất bằng. Hôm sau, Thượng tự mình nai nịt, cùng một đám tướng tá tới dưới cửa quan, đi khắp một vòng xem xét các nơi. Chỉ thấy núi cao trùng trùng, vách đá chót vót, dựng đứng vạn nhận*, đó đúng là chỗ một kẻ giữ hiểm, vạn người khó qua. Thượng bảo với mọi người:

– Trời sinh đất này như thế. Còn lại các chỗ đường nhỏ đều có quân đồn trú. Bọn ta tới đây, dầu là có trăm vạn binh cũng chẳng thể làm gì. Làm sao có thể vượt được Sâm Lĩnh, để bình Giao, Quảng?

Đang lúc than thở, chợt nghe trên cửa quan có tiếng pháo nổ vang trời, tiếng trống rền đất, cửa quan mở ra, cờ phướn bay loạn, một viên đại tướng tay cầm Tái Tuyết Cương Đao, mình cưỡi Truy Phong tuấn mã, oai như hổ gấu, thế tựa tì hưu, hét rung non núi, xông xuống dưới ải. Sau lưng có Hoàn Cung, Bạch Phụng nhất tề đánh đến. Bọn La Thượng chưa kịp chỉnh đốn đội ngũ, ngựa của Chu Xứ đã sớm tới trước mặt, múa tít đại đao, xông vào quân Tấn chặt chém bừa bãi, giết chết vô số.

Xung Phong tướng quân Du Tán bên trận quân Tấn cậy dũng, xông tới đối địch, vỗ ngựa múa đao tiếp chiến. Hai người xông ra ngoài trận, giao chiến ngang tài, qua lại lên xuống, đánh hơn ba mươi hiệp. Chợt nghe được một tiếng kêu vang, đao vung ra, Du Tán bị Chu Xứ chém rơi xuống ngựa. Quân Tấn thảy đều kinh sợ.

Vu Khâm toan xông ra, thì đã bị Hoàn Cung, Bạch Phụng thừa thế xông vào trong quân, nhắm thẳng cờ lọng của La Thượng mà tiến. La Thượng trở tay không kịp, đành vội vã chạy trốn trước. Các tướng trong lòng rối loạn, bị quân Ngô khoe dũng tranh nhau tiến, đánh cho quân Tấn đại bại, vứt giáp quẳng mũ, xác chết đầy đất, lui chạy hơn hai mươi dặm mới dám đóng lại. Kiểm điểm người ngựa thì thấy đã chết mất đại tướng Du Tán và hơn vạn binh sĩ. La Thượng sợ hãi phẫn nộ, liền toan soạn bản tấu, xin thêm binh để đánh lớn. Tiên phong Chu Chỉ nói:

– Chúa thượng sai công làm Đại tướng, chinh phạt Giao, Quảng. Nay vừa mới đánh một trận liền kinh động triều đình, là trái với chức vụ kinh lược được phó thác. Các đại thần há chẳng cười cho sao? Ngày mai hãy nên chỉnh đốn binh sĩ, lại cùng chúng quyết thắng, ắt có thể thừa thế đoạt lấy Sâm Lĩnh. Đại công có thể thành rồi. Nếu lại không thắng, thì sau mới dâng biểu cũng chưa muộn.

La Thượng bèn họp mọi người bàn bạc kế sách tiến đánh cửa ải ngày mai. Sơn Giản nói:

– Ngày mai nên dùng kế mai phục dụ địch để phá quân Ngô. Ứng tướng quân dẫn một vạn binh mai phục ở bên trái trại. Bì tướng quân dẫn một vạn binh mai phục bên phải trại. Vu tướng quân dẫn một vạn binh phục ở giữa đường, bên trái. Đào tướng quân dẫn một vạn binh phục ở giữa đường, bên phải. Chu tiên phong dẫn một vạn binh đi đầu ra đánh. Lưu Hoằng tướng quân cùng chủ soái dẫn hai vạn binh làm Hậu đội, đi thẳng tới đánh cửa quan. Đợi lúc Chu Xứ cưỡi ngựa ra, Tiên phong hãy dốc sức cùng hắn giao chiến. Đến giữa chừng thì giả vờ thua chạy, cho hắn không nghi, ắt sẽ truy đuổi. Đợi khi đến giữa đường, ta sẽ phóng pháo làm hiệu, phục binh ra chặn, bốn mặt vây bọc, thì có thể bắt được Chu Xứ rồi.

Mọi người đều cả mừng nói:

– Kế này rất tuyệt diệu, hãy sai phái ngay, chớ được tiết lộ. Canh năm hôm sau, ước thúc tề chỉnh, bình minh thì rời trại. Chu Chỉ cùng La Thượng tự kéo tới dưới cửa quan, giương oai mắng lớn. Tiếng pháo nổ vang rền non núi, kích động quân Ngô ra đánh. Chu Xứ liền muốn xuống dưới ải. Gia Cát Thận nói:

– Quân bên kia gọi mắng để đòi đánh, đấy là bên trong có mưu kế nên mới cố tình khích ta. Trên ải còn có ta ở đây, chẳng cần để ý. Chỉ hiềm tướng quân muốn đánh, thì cũng nên cẩn thận đề phòng, để khỏi bị chúng mưu hại, chẳng nên táo bạo. Đợi đến chính Ngọ, người ngựa hơi mỏi, mới có thể xuống cửa quan. Hôm nay lại thắng một trận, chúng ắt không dám ngẩng lên nhìn dãy Sâm Linh đâu.

Thế là đóng quân không động. Tướng Tấn là Chu Chỉ thấy không có ý muốn đánh, bèn sai lắp đại pháo Tương Dương lên, đánh lên cửa quan. Người ở trên quan cười to mà không thèm làm gì. Đợi gần đến giờ Ngọ, Chỉ sai quân sĩ cởi áo mà chửi. Chu Xứ nhẫn nại không nổi, vào gặp Gia Cát Tham mưu bàn rằng:

– Đáng ghét người Tấn mười phần vô lễ. Ta nên xuống quan chém ngay tướng Tấn, để giải bớt cơn giận bị nhục mạ.

Gia Cát Thận nói:

– Hắn mắng thì hắn tự nghe. Ta nghe làm chi? Chẳng cần để ý. Có điều bây giờ cũng có thể xuất kích rồi. Tướng quân nếu có thể chém tướng, ắt quân bên kia vỡ mật, có thể thừa thắng truy đuổi, cho chúng sợ ta. Nếu không thể chém tướng, mà quân kia chạy về, ắt là kế đó, hãy ghìm quân chớ đuổi, lên quan bàn lại. Ngàn vạn lần xin ghi nhớ kỹ.

Chu Xứ vâng dạ. Thận lại gọi hai tướng Hoàn Cung, Bạch Phụng:

– Hãy đem theo một vạn binh xuống cửa quan tương trợ, xem xét tình thế hoãn hay gấp rồi làm. Nếu là Chu tiên phong đắc thắng, hai người theo sau từ từ mà tiến, cho lòng địch kinh sợ. Nếu có mai phục, các ngươi ở phía sau giáp công, cũng có thể phá rồi.

Dặn dò mọi người xong rồi, trên cửa quan có tiếng pháo nổ vang rền, Chu Xứ đem theo năm ngàn tinh binh đi đầu, xông xuống cửa quan, giống như thiên thần từ trên trời bay xuống. Chu Chỉ thấy địch thế mạnh, biết là Chu Xứ, bèn nghiêm quân để đợi, ngựa gần tới nơi, bèn cao giọng kêu trước rằng:

– Tướng tới đây có phải là Chu Tử Ẩn chăng? Ta là Chu Chỉ, vốn cùng tướng quân đều là một nhà, nay có một lời muốn khuyên, có thể dung nạp không?

Xứ nói:

– Xin nói thử xem, nếu như hợp lý, thì còn đáng xét. Nếu không hợp lý, thì dẫu là Gia Cát Tử Du với Khổng Minh, dễ thường đã vì tình thủ túc mà lơ là việc nước, huống chi chỉ là trùng họ mà thôi.

Chỉ nói:

– Chẳng dám thưa bẩm việc chi khác, chỉ là ngày nay nước Ngô đã mãi dứt lộc trời, vượng khí ở Tấn, bởi thế một trận đánh mà chẳng thể bảo toàn tông xã. Nay tướng quân cùng các bậc anh tuấn, tuy có lòng trung báo quốc, chỉ hiềm chẳng có chủ để thờ, chi bằng cùng về Đại Tấn, học theo Mã Viện, Đậu Dung đối với Hán Quang, ghi tên ở Vân Đài, chẳng phải cũng đẹp sao?

Chu Xứ nói:

– Ngô chủ tuy tính tình bạo ngược, mà chưa nghe có lỗi lớn. Tấn các ngươi cậy oai xâm phạm. Bọn ta giữ góc đông nam, bảo tồn thờ cúng nước Ngô, cho trọn tấm lòng thần tử. Bọn các ngươi sao lại tham lam không chán, lần này đến đây toan bắt bọn ta ư? Nay chỉ có cưỡi ngựa ra đánh, để rõ thư hùng, còn những chuyện khác chẳng cần nhiều lời.

Nói xong bèn thúc ngựa tiến lên. Chu Chỉ cũng múa đao nghênh chiến. Hai người ai nấy khoe anh dũng, phấn chấn tinh thần, đánh đến nỗi trời mờ đất thảm, nhật tối núi mê. Ác đấu trên bốn chục hiệp, Chu Chỉ tính chuyện giả thua, vờ đâm một đao, liền bị Chu Xứ sức mạnh, một đao đánh dạt, thu lại không kịp, đao đã chém trúng bả vai, cánh tay bị thương, vứt đao mà chạy. Quân Ngô hò reo vang trời, tiến lên như triều dâng. La Thượng, Lưu Hoằng thấy Xứ thế mạnh, liền mấy ngày đều chém tướng, không dám giữ trận. Ai nấy tự nhắm phía sau trận mà trốn. Quân Tấn vô chủ, thảy đều thua to, tiếng khóc rền đất. Lúc tới chỗ mai phục, Vu Khâm, Đào Dung chưa được pháo hiệu, không có chuẩn bị, chỉ thấy Chu Xứ ùa đến, bọn chủ soái trốn chạy như gió, mặt sau có hai tướng Cung, Phụng theo sau, bèn cũng dẫn binh lui chạy. Quân Ngô biết chúng không có lòng chống địch, thỏa lòng đuổi giết. Quân Tấn tự giẫm đạp nhau, người chết chẳng thể đếm hết. Đuổi theo hơn ba mươi dặm, đoạt lấy lương thảo và đồ nặng trong doanh trại, nhân đêm tối mà lui binh, chuyển lên trên cửa quan Sâm Lĩnh.

La Thượng dừng lại đóng đồn, kiểm điểm người ngựa, thì mất hơn vạn binh, Chu Chỉ lại phế mất một cánh tay, quân lương mất sạch, chỉ đành suốt đêm sai người dâng biểu vào Lạc Dương, dừng quân phòng giữ để chăm sóc cho Chu Chỉ, không nói đến nữa.

Lại nhắc chuyện cháu của Giả Sung là Giả Mô cùng bọn Hạ Hầu Tuấn dẫn binh đánh chiếm các châu quận chưa hạ được ở Tương Đông, quân tới địa giới Kiến Bình thì đóng lại. Thám mã báo về cho Thái thú Kiến Bình là Ngô Ngạn được biết.

Ngạn tự là Sĩ Tắc, là người Ngô quận nước Ngô, vốn có trí mưu, tinh thông binh pháp. Ngày trước biết tin Vương Tuấn đóng thuyền, ắt có mưu đánh Ngô, bèn lấy gỗ trôi trên sông tấu trình với Ngô chủ. Ngô chủ không tin. Ngạn bèn đắp thêm tường chắn trên mặt thành, tu bổ thành, hào*, luyện khí giới, sửa binh giáp để đợi điều động. Đến khi quân Vương Tuấn đến, biết Ngô Ngạn đã có chỉnh đốn, phòng bị nghiêm mật từ trước, chưa dễ khắc chế, không dám công đánh, bèn bỏ Kiến Bình, đi thẳng xuống Giang Nam. Nhờ đó Ngô Ngạn giữ được quận ấy, chưa dám tự ý rời đi. Nhưng mà Tấn chủ chưa khiến quận ấy quy phụ được, bởi thế mới cho quân tới đánh. Ngô Ngạn được báo, liền gọi các liêu thuộc, cùng bàn rằng:

– Nay giặc Tấn cậy mạnh, vô cớ khoe thế, đánh lấn nước Ngô. Bọn ta nhiều đời ăn lộc vua, há không có lòng báo chúa? Nay tông xã tuy đổ, có quân tới đây, cũng chẳng thể quên thân bỏ gốc, để thờ cừu địch, phải nên chung lòng gìn giữ, để trọn chức vụ của bọn ta.

Thái thú Tương Đông là Đằng Điều nói:

– Nay quân Tấn cậy đông, mới tới chốn này, cho là Kiến Bình đất hẹp, thành nhỏ, tất nhiên chẳng thèm dè chừng bọn ta. Có thể thừa lúc chúng mới đến, lòng quân chưa định, tức thì tiến đánh, thì ắt thắng thôi. Quân Tấn một khi thua, thì thành này tự nhiên giữ được rồi. Sau đó sai người hội họp binh lực ở các xứ Quảng Nam, chiếm giữ mấy quận, cùng mưu khôi phục, cũng là việc hay.

Ngạn rất lấy làm phải, bèn điểm ba quân rời thành chống cự quân Tấn. Ngạn bèn nai nịt khắp người, nghiêm minh đội ngũ, tay cầm trường mâu, cưỡi con ngựa cao, tự ra trước trận. Dứt ba hồi trống, hai bên đối trận. Chỉ thấy cửa cờ quân Tấn mở ra, Hạ Hầu Tuấn đầu đội mũ khôi vàng, mình mặc áo thêu, giáp vảy cá, cầm đại đao Trảm Mã, cưỡi ngựa Trại Long Câu, đeo theo mũi tên Lang Nha. Sau lưng, ở dưới cờ trung quân, chủ soái Giả Mô cũng mặc áo thêu phi ngư, đầu búi tóc, đội mũ kim quan, eo đeo đai ngọc hình rồng cuộn, bên trái có Tân Nhiễm, bên phải có Lý Vi chia thành hai trận ở hai cánh. Hạ Hầu Tuấn vung roi, cao giọng kêu, nói với Ngô Ngạn rằng:

– Quốc chủ Đại Tấn ta đem nhân nghĩa để chiêu mộ. Nay thiên hạ đã trở thành một nhà, ai đầu hàng đều được trọng dụng. Ngô Công sao lại chấp mê vậy?

Ngạn nói:

– Vua tôi nước ta không có tội lỗi, với ngươi cũng ít thù, sao lại bị đánh? Và bọn ta nhiều đời ăn lộc nước Ngô, vâng mệnh giữ thành, chưa nghe nói chuyện tự tiện giao chức, đem thành trì đưa cho người khác. Chẳng cần phải nhiều lời.

Bèn vỗ ngựa nhắm trận Tấn mà đánh vào. Mé tả có Phá Địch tướng quân Tân Nhiễm huơ đao phóng ngựa tới địch. Hai tướng ở trước trận tiền đao thương múa loạn, người ngựa giao tranh, qua lại xung đột, đánh nhau đến hơn một canh giờ, chưa phân thắng bại.

Bên mé phải quân Tấn có Ngự Địch tướng quân Lý Vi thấy Tân Nhiễm đánh tướng Ngô mà không thắng, bèn giục ngựa đánh ra, cùng tới giáp công Ngô Ngạn. Ngạn vung thương chống cự hai bên trái, phải, chẳng hề khiếp sợ.

Đang lúc đánh nhau, chỉ thấy sau trận quân Tấn rối loạn tan tác. Một đám người ngựa đánh đến. Đấy là người đất Ngô Hưng, Thái thú Tương Đông là Đằng Điều kéo đến tiếp ứng. Quân Tấn hai đầu đều có địch, đội ngũ thất lạc, hỗn loạn kéo vào chỗ cờ chỉ huy ở trung quân. Giả Mô vốn là quan văn, trông thấy cảnh ấy thì khiếp đảm, bèn lên ngựa chạy trước. Mọi người đều hoảng loạn chạy trốn. Hạ Hầu Tuấn hò hét cấm chỉ không được, vội nhắm sau trận tới đánh với Đằng Điều. Lý Vi thấy quân loạn, trong lòng hoảng hốt, không kịp trở tay, bị Ngô Ngạn một thương đâm trúng cánh tay trái, bỏ chạy trốn vào trong trận. Tân Nhiễm ngăn cấm quân lính không được, cũng đành thua chạy.

Ngô Ngạn không đuổi, vỗ ngựa đi giúp Đằng Điều giáp công Hạ Hầu Tuấn. Tuấn tính rằng chống giữ không nổi, cũng bỏ địch mà chạy đi báo với Giả Mô. Quân Ngô đắc thắng, đuổi giết sau lưng. Lính Tấn trông gió mà chạy trốn. Ở trên đường, người chết và bị thương nối nhau, tiếng kêu gào inh tai, khiến người nghe thấy xót xa. Quân Tấn lui hơn ba mươi dặm, mất đến một, hai vạn quân. Ngô Ngạn không đuổi nữa, thu quân vào thành.

Giả Mô đóng doanh nghỉ lại. Hôm sau, Hạ Hầu Tuấn thách đánh, lại bị Ngô Ngạn tung kỳ binh đánh phá phải bỏ chạy. Bọn Tân Nhiễm thay phiên nhau suốt ngày ra đánh, cuối cùng đều không thể thắng nổi. Biết được hai vị Thái thú có mưu, nhất thời chẳng thể dùng binh lực để chế phục được, Giả Mô bèn cũng dâng biểu, sai người suốt đêm tấu vào Lạc Dương.

Chẳng qua vài ngày, đã tới Kinh đô. Vũ đế thiết triều. Hoàng môn truyền tấu:

– Chủ tướng hai lộ quân đánh dẹp đông nam là La Thượng, Giả Mô có bản tâu, nói Thái thú Quảng Châu là Lục Yến, Thái thú Kiến Bình là Ngô Ngạn đều giữ tiết với Ngô, đem binh chống giữ. Quân Tấn bị họ đánh bại, ai nấy đều hao binh tổn tướng. Xin tâu rõ để định đoạt.

Vũ đế thấy bản tấu của hai xứ đến, trong lòng lo buồn, kíp tụ các văn võ đến bàn bạc, rằng:

– Nay di thần nước Ngô chiếm giữ Quảng, Kiến, không chịu quy thuận, ắt phải sai thêm binh tướng, đánh dẹp quy mô, mới có thể hạ được. Việc này phải xử trí thế nào?

Trương Hoa rời ban tâu rằng:

– Thủ tướng các xứ không chịu hạ mình ngay, là muốn tận lòng trung của bề tôi thôi. Đấy là nghĩa sĩ vậy. Không nên dùng uy bức bách. Nay chủ cũ của họ hiện còn ở xứ này. Sao không sai y soạn thư vỗ về, dụ bảo hai xứ tới quy thuận? Lục Yến, Ngô Ngạn là kẻ sĩ minh triệt, trinh lương, thấy thư của chủ ắt sẽ tới hàng. Cần chi chiến đấu lôi thôi, để làm tổn thương sinh mạng chứ?

Vũ đế nghe tâu thì rất đẹp lòng, liền sai quan tuyên triệu Quy Mệnh hầu Tôn Hạo vào triều. Vũ đế bảo rằng:

– Nay thủ tướng của hai châu Quảng, Kiến cự mệnh không chịu quy phụ. Khanh có chịu gọi họ tới hàng chăng?

Hạo nói:

– Việc ấy chẳng khó. Hai thầy ấy vốn ôm trung nghĩa. Thần còn tới theo về, huống gì là họ đây? Hãy chờ tôi soạn bức thư, hiểu dụ hai xứ, đoán là họ ắt nghe theo lời thần, chẳng cần phải dùng đến binh cách.

Vũ đế vui mừng, dặn sai soạn thư, rồi tiễn Hạo về phủ đệ, ban cho giấy viết tiên, khải. Hạo viết thư xong rồi, sai người cùng quan sứ trình lên Vũ đế xem qua, rồi sai thân nhân cầm đi, đưa cho các xứ Tương Đông, Quảng Nam. Trước tiên đi tới Kiến Bình. Ngô Ngạn thấy thư, bái lạy, bẻ niêm phong ra xem. Thư nói:

“Trước đây bởi vì quả nhân vô đức, trời cao không giúp, thế, thời đều mất, binh, lực đều mỏi, bởi thế quy mệnh với đại triều. Gần đây nghe nói các khanh giữ thành cố thủ, tỏ rõ được tấc dạ trung thành, làm vơi đi nỗi nhục mất nước. Chỉ hiềm giết hại hơi nhiều, sinh mạng lầy đất, với tướng quân vốn là tận trung, với thân Hạo lại là thêm tội. Vả Hạo đây không tốt, nay đã bỏ nước, khanh muốn vì ai mà giữ lấy đây? Giành thì không danh nghĩa, đánh thì là nghịch chống. Tây Thục, cả Ngô còn không thể kháng cự, mà khư khư muốn dùng đất Quảng, Kiến để tranh giành với nước lớn, há chẳng tối tăm sao? Ngày thư đến nơi, tướng quân có thể cuốn giáp tới Lạc, thì càng tỏ lòng trung. Nếu được bảo toàn con đỏ, giải cứu lê dân, thì lại là lòng nhân từ, ơn huệ của tướng quân đó.

Thái Khang năm đầu [281], ngày tháng tám, cố Ngô chủ, Quy Mệnh hầu Hạo soạn thư”.

Ngô Ngạn đọc thư xong, rơi lệ mấy hàng, khóc mà bảo với liêu thuộc rằng:

– Nay Ngô chủ đã đưa thư tới, bọn ta sao có thể không hàng? Muốn vì ai mà giữ đây?

Thế là sai người hộ tống sứ giả, đem thư của Ngô hầu đưa tới trong doanh của Giả Mô, sai y chuyển tới bọn Lục Yến, Vương Nghị ở Quảng Châu.

– Đợi khi họ biết rồi, có văn thư đưa đến, bọn ta sẽ xếp giáp quy hàng.

Giả Mô cả mừng, sai người chuẩn bị ngựa nhanh đưa sứ giả đêm ngày đi tới Sâm Lĩnh gặp bọn Lục Yến. Sứ giả đến, trình thư khải và thư của Ngô Ngạn. Bọn Gia Cát Thận, Chu Xứ đọc ý trong thư, ai nấy đều khóc, lệ rơi ướt áo, liền sai Bạch Phụng bưng thư tới Quảng Châu gặp Lục Yến. Yến cùng bọn Lục Huyền, Đằng Tu, Vương Nghị đang lúc bàn việc, chợt thấy Bạch Phụng đem thư tới, báo cho việc ấy. Các thủ tướng đều chạy tới cùng xem thư ấy, che mặt khóc rống một hồi, thảy đều thu thập người ngựa, nhắm hướng Sâm Lĩnh mà tiến, hội với Chu Xứ, ra đường lớn Trường Sa đi tới Kiến Bình, hội họp với Ngô Ngạn, Đằng Tu, cùng nhau vào Lạc, bái kiến cố chủ, cùng về với Tấn. Thế là Tương, Quảng đều bình. Bọn Giả Mô, La Thượng vỗ tướng, yên dân, thu quân về Lạc Dương, vào chầu phục mệnh.

Vũ đế rất mừng, trọng thưởng sĩ tốt, gia thăng quan chức cho các tướng. Các tướng vào tạ ơn. Vũ đế nhân đó hỏi Ngô Ngạn rằng:

– Nước Ngô vì sao cuối cùng lại mất? Lẽ nào là do người làm vua bất nhân, người làm tôi bất trí ư?

Ngạn đáp rằng:

– Ngô chủ anh tuấn, tể phụ hiền minh.

Đế cười, nói:

– Như lời khanh nói, thì ắt chẳng diệt vong rồi.

Ngạn nói:

– Lộc trời mãi dứt, lịch số đổi dời, chẳng phải sức người có thể làm được.

Đế khen lời ấy. Về sau Nghiệp công Khấu Chuẩn thời Tống bị biếm làm Tư hộ Lội Châu, đi qua Kiến Bình, lại tới Quảng Nam, có thơ tán ở miếu hai công Ngô, Lục. Xin chép ra đây. Thơ đề đền thờ Ngô Ngạn:

Dừng ngựa nhíu mày ngắm Kiến Bình

Nhớ thương Ngô Ngạn giữ cô thành

Bấy giờ Ngô lắm người thần tử

Lòng son ai sánh được tướng quân?

Thơ đề Lục Yến, Lục Huyền:

Cô thần bị biếm Sâm Lĩnh quan

Nhớ tưởng trung lương lệ chứa chan

Tướng Ngô nếu được như hai Lục

Giang Nam hồ dễ đã tiêu tan.

6. TẤN VŨ ĐẾ ĐẠI PHONG TỔNG THẤT

Tấn Vũ nhận được nhường ngôi, Ngô, Thục đều bình, thiên hạ nhất thống, trong lòng thỏa mãn, muốn phong phiên cho các vương, sai họ ai nấy chọn lấy quan lại văn võ đi theo. Lưu Tụng mọp ở cửa khuyết, khấu đầu dâng sớ nói:

“Trộm nghĩ bệ hạ đối với các thân vương, pháp chế vốn khoan nhẹ, nên họ kiêu căng mà phóng đãng. Nay một sớm phong cho bên ngoài, khiến cho ai nấy đều nắm trọng binh, thánh ý muốn họ làm phên giậu bảo vệ nước nhà, nhưng bậc thức giả cho là để lại họa loạn vậy. Ôi, sửa mối tệ quý ở chỗ kịp thời, mà ngăn mối họa quý ở lúc chưa phát. Bệ hạ vì xã tắc mà tính kế, cắt đất chia nhà để nêu cao ơn huệ, việc ắt đã thịnh rồi. Nhưng cũng nên xem thời thế, xét cơ hội, để khỏi mối lo bên trong. Giá như phiên vương giữ nghĩa, trọn chức, sức họ đủ để duy trì kinh kỳ, làm vây cánh cho vương thất, thì mới cho là có thể làm được. Nếu họ che giấu bọn gian hiểm, chuyên quyền bạo ngược, thì chẳng phải lưu độc cho trăm họ, mà còn để họa cho láng giềng, lại trở thành sâu mọt lớn của nước nhà rồi. Thần ngu muội mạo phạm tai trời, phân phong thì nên tuân theo pháp điển, binh quyền thực chẳng nên giao. Cúi mong mở rộng sự thông sáng của ngày nay, cẩn thận mối lo lấn dần ngày khác. Bệ hạ chẳng cho lời thần là đúng, thì nên cùng kẻ sĩ hiền đức, thông đạt mà trù tính. Nếu quả lời thần là xằng bậy, xin nhận tru lục để tạ tội với các vương. Thần chẳng nén được sợ hãi mà đợi tội”.

Vũ đế đọc tờ biểu rồi trầm ngâm. Phùng Đam dâng lời rằng:

– Lưu Tụng lúc làm Tư lệ, tính công sai luật*, bị giáng làm Kinh Triệu. Nay vừa dời gót, lại muốn nói xằng. Há có thể xem là công luận? Chẳng thể nghe đâu.

Vũ đế bèn quyết, rồi sai Tư bộ xét định phẩm trật, hộ vệ nhiều ít, ban chiếu sai căn cứ theo mức độ thân sơ, thứ bậc tông tộc, hộ ấp tăng giảm, lập nước phong đất, ai nấy đi giữ chức. Lúc đầu, Tuyên đế Tư Mã Ý có chín người con trai:

Trương Thị sinh ba con trai: Tư Mã Sư truy phong, gia thụy là Cảnh đế. Tư Mã Chiêu truy thụy là Hiếu Văn hoàng đế. Tư Mã Cán truy phong làm Bình Nguyên vương. Bấy giờ đều đã mất.

Phục Thị sinh:

– Tư Mã Lượng, phong Nhữ Nam vương, trấn giữ Hứa Xương, Tổng đốc các việc quân ở Dự Châu, hộ binh năm vạn, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Lưu Chuẩn, Tham quân Tào Sư, Tào Quýnh, Hà Úc, Nha tướng Lý Long, Lưu Kỳ, Hứa Hợi, Kính Diễm, Quách Lư Nhi, vương tôn Tư Mã Nghị, thực ấp năm ngàn hộ.

– Tư Mã Trụ phong Lang Da vương, trấn giữ Nghi Châu, Tổng đốc các việc quân ở Duyện, Vận, hộ binh năm vạn, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Vương Hằng, Vương Đạo, Nha tướng Tổ Thủy, Chu Khỉ, Trần Mẫn, Trần Huy, vương tử Tư Mã Cận, vương tôn Tư Mã Duệ, thực ấp năm ngàn hộ.

– Tư Mã Tuấn đã mất, con ông là Tư Mã Hâm phong làm Tân Dã công, trấn giữ Nhữ Nam, văn võ, tướng lại mỗi chức đều chỉ có một viên, hộ binh năm ngàn, bộ hạ thân tín là Vệ úy Chu Bật, Tham mưu Phòng Dương, Nha tướng Tất Hằng, thực ấp một ngàn hộ.

Lại có Trưởng phu nhân sinh một con trai, thứ năm, là Tư Mã Dung phong làm Lương vương, trấn giữ Biện Hà, Tổng đốc các việc quân ở Ngụy, Hoạt, hộ binh năm vạn, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Phó Nhân, Tham quan Hứa Sử, Tả, Hữu Tư mã Từ Thư, Hứa Khanh, Nha tướng Điển Thăng, Đại tướng Phục Dận, thực ấp năm ngàn hộ.

Bách phu nhân sinh hai con trai thứ sáu và thứ chín: Tư Mã Khản mất sớm, không có con trai, truy tặng là Ai vương. Tư Mã Luân phong Triệu vương, trấn giữ Bột Hải, Tổng đốc các việc quân ở Hàm Đan, hộ binh năm vạn, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Tôn Tú, Tham quan Tư Mã Trĩ, Tả, Hữu Tư mã Trương Hoằng, Sĩ Y, Nha tướng Hứa Siêu, Lư Hòa, vương tử Tư Mã Khoa, Tư Mã Phức, thực ấp năm ngàn hộ.

Con ruột của Vũ đế gồm hai mươi lăm người. Những người mất sớm không có con đều được tặng vị hiệu. Những người chưa đến tuổi đội mũ có năm người, đều được phong Điện Hạ tướng quân, cùng sống ở kinh sư. Những người đã đội mũ mà còn sống đều phong cho chức vương:

Con trưởng là Tư Mã Trung lập làm Thái tử, sống ở Đông cung.

Tư Mã Giản là con thứ, phong làm Tân vương, Đô đốc các việc quân ở Quan Trung, hộ binh tám vạn, trấn giữ Hàm Dương, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Lưu Kiều, Tham quan Trần An, Tả, Hữu tư mã Giả Dân, Trương Xuân, Nha tướng Điện Thắng, Lương Thành, Thuần Vu Định, Lữ Nghị, vương tử Tư Mã Mô, thực ấp một vạn hộ.

Tư Mã Vĩ là con thứ ba, phong làm Sở vương, Đô đốc các việc quân ở Kinh, Tương, hộ binh năm vạn, trấn giữ Phàn Thành, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Công Tôn Hoành, Tham quân Lý Triệu, Tư mã Mạnh Quan, Vinh Hối, Nha tướng Thịnh Kỳ, thực ấp tám ngàn hộ.

Tư Mã Yến là con thứ tư, phong làm Ngô vương, Đô đốc các việc quân ở Dĩnh, Sái, hộ binh ba vạn, trấn giữ Hợp Phì, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Sách Sâm, Tham quân Diêm Đỉnh, Tư mã Tuân Hối, Hạ Tường, Nha tướng Khâu Quan, Bạc Thịnh, thực ấp năm ngàn hộ. Về sau vương tử Tư Mã Nghiệp đổi phong là Tần vương, thay ngôi vị của Tư Mã Đính, rồi được đón lập làm Mẫn đế.

Tư Mã Doãn là con thứ năm, phong làm Hoài Nam vương, Đô đốc các việc quân ở Giang Hoài, hộ binh năm vạn, trấn giữ Hoài Âm, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Đổng Tục, Tham quân Mạnh Bình, Tư mã Lý Lặc, Hạ Văn Thịnh, Nha tướng Kỷ Chiêm, Hoàng Phủ Trọng, Bí tướng quân Vương Xiển, Vương Chu, Quyền Kiển, Hình Kiều, thực ấp tám ngàn hộ. Về sau vì chết oan nên truy phong con trai là Tư Mã Siêu kế vị, theo vượt sông về nam đến Kiến Nghiệp.

Tư Mã Nghĩa là con thứ sáu, phong làm Trường Sa vương, Đô đốc các việc quân ở Tương Nguyên, trấn giữ Tương Âm, hộ binh năm vạn, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Trần Chuẩn, Tham quan Trần Chẩn, Tư mã Tống Hồng, Lục Bao, Nha tướng Thành Phụ, Thi Dung, Thượng Quan Tị, Hoàng Phủ Thương, Trương Diên, Lý Chí, thực ấp tám ngàn hộ. Về sau bị hại, đổi con trai là Thiệu làm Thường Sơn vương.

Tư Mã Việt là con thứ tám, phong làm Đông Hải vương, Đô đốc các việc quân ở Từ, Bái, hộ binh năm vạn, trấn giữ Bành Thành, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Tôn Văn Huệ, Tham quân Lưu Hợp, Phan Thao, Tư mã Hà Luân, Vương Bình, Nha tướng Mi Nhật Quang, Tống Trụ, Bành Mặc, Lâu Bầu, Bì tướng Bành Tùy, Tào Vũ, Tư Mã Toản, thực ấp tám ngàn hộ.

Tư Mã Dĩnh là con thứ mười sáu, phong làm Thành Đô vương, Đô đốc các việc quân ở Hà Nội, hộ binh tám vạn, trấn giữ Nghiệp Thành, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Lư Chí, Tham quan Hòa Diễn, Vương Ngạn, Tư mã Trịnh Diễm, Sái Khắc, Tham sự Vương Hỗn, Trình Mục, Nha tướng Thạch Siêu, Khiên Tú, Kỵ tướng Đồng Hồng, Công Sư Phiên, Bí tướng Lý Nghị, Triệu Nhượng, Khâu Thống, Thôi Khoáng, thực ấp một vạn hộ.

Tư Mã Du là em cùng mẹ, phong làm Tề vương, phụ chính ở trong triều. Con ông là Tư Mã Quýnh lĩnh chức Đô đốc các việc quân ở Thanh, Tri, hộ binh năm vạn, trấn giữ Tế Nam, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Cố Vinh, Tham quan Tôn Tuân, Đổng Giao, Tư mã Vương Báo, Cát Dư, Nha tướng Lộ Tú, Vệ Nghị, Bì tướng Hàn Thái, Lưu Chân, thực ấp năm ngàn hộ.

Tư Mã Ngung là con trai của thúc tử vương đệ*, Tư Mã Phu, phong Hà Gian vương, Đô đốc các việc quân ở Yên, Kế, kiêm quản các việc trong ngoài ở Quan Bắc, trấn giữ Ký Thành, hộ binh tám vạn, bộ hạ thân tín là Trưởng sử Lý Hàm, Tham quân Tịch Cừ, Lâu Bao, Tư mã Điêu Mặc, Lữ Lãng, Nha tướng Trương Phương, Chất Phụ, Kỵ tướng Lâm Thành, Trương Phú, Bì tướng Mã Chiêm, Quách Vĩ, Tô Chúng, thực ấp tám ngàn hộ. Về sau Trương Phương thế mạnh, lại lĩnh hết đất Quan Trung của Tân vương, dời đến Trường An.

Tư Mã Hao là con trai của Tần vương, phong làm Phạm Dương Vương, hộ binh năm ngàn, trấn giữ Đồng Đài, bộ hạ thân tín là Tham quân Phùng Tung, Lưu Phiền, Nha tướng Vương Khoáng, Trương Biến, văn võ, tướng lại đều một người, thực ấp ba ngàn hộ.

Tư Mã Đằng là con trai Tư Mã Lãng*, phong Đông Doanh công, hộ binh năm ngàn, trấn giữ Lê Dương, bộ hạ thân tín là Vệ úy Chu Lương, Tham mưu Thạch Tiến, Nha tướng Nhiếp Huyền Binh, Tư Mã Du, văn võ, tướng lại đều một người, thực ấp ba ngàn hộ.

Tư Mã Dao là con trai Lang Da vương Tư Mã Trụ, nhân vì có công bình Ngô, gia phong tập ấm, làm Đông An vương, nắm giữ các việc quân ở Đốc phủ, Tuần thành, ty, vệ, giữ các doanh trại ở kinh đô, thống lĩnh bọn Vệ tướng Dương Triệu, Lưu Lệ, lại gồm cả bọn đám hàng tướng Đông Ngô là Chu Xứ, Thiệu Tường, Bộ Xiển, ăn lộc năm ngàn thạch.

Các vương nhận chức xong rồi, ai nấy đều vào triều tạ ơn. Vũ đế lại hạ lệnh mau đi tới trấn, không cho ở kinh đô quấy nhiễu. Thế là mọi người đều tuyển chọn binh lính, đem theo tướng, lại mà mình chọn, lựa ngày tới nhậm chức. Lúc bấy giờ, các quan viên văn võ đều ra ngoài thành Lạc Dương tống tiễn. Những bậc thức giả trông thấy binh mã ấy cường thịnh, đều lén trầm ngâm than thở rằng:

– Nhà Tấn mà loạn đều là từ trong việc này mà dấy lên rồi. Dầu muốn xây dựng phên giậu, sao nên để cho họ tự kén tướng tá, chọn lựa binh vệ, để nắm quyền bên ngoài chứ? Tuy là không đến nỗi loạn, nhưng chư hầu mưu đoạt lẫn nhau thì chẳng tránh khỏi đâu. Cành lá một khi đã tan rã, gốc rễ cũng khó đứng riêng, há chẳng nguy ư? Cớ gì chẳng nghe lời can của Lưu Tụng? Tiếc thay!

Tấn đế đã phong các vương ở bên ngoài. Hoàng hậu Dương Thị đương quyền. Cha bà là Dương Tuấn lo việc trong triều, tài trí tầm thường, không làm trái ai cũng không bài xích ai, được đế sủng ái. Đế lại muốn phong Tuấn làm Lâm Tấn hầu, lĩnh Trung thư lệnh, tổng Xa Kỵ tướng quân, nắm các việc đại sự trong ngoài về quân quốc của triều đình văn võ. Chỉ ý sắp ban ra, hai người Thượng thư lang Trữ Hoạch, Quách Dịch dâng lời rằng:

“Ôi, sở dĩ phong đất kiến quốc là muốn báo đáp kẻ có công, tôn sùng người có đức vậy. Nay cha của hoàng hậu là Dương Tuấn có cái nghĩa là quốc thích, chưa từng có công lao hãn mã, theo chế độ thì không có tiền lệ được phong hầu. Nay nên tuân theo pháp điển xưa, không làm loạn quy tắc đã thành, đợi y có công, rồi hãy bàn định lại”.

Vũ đế bèn thôi phong hầu, nhưng thăng Tuấn làm Xa Kỵ tướng quân. Hai người Trữ, Quách lại dâng biểu nói:

“Dương Tuấn tài mọn, chẳng kham nổi trọng trách của xã tắc, sợ làm loạn quy củ trong thiên hạ, hãm thân mình nhà mình vào mối họa. Lương Kỵ, Đậu Cô thời Hán có thể làm gương sáng vậy. Mong bệ hạ sớm lấy thế nước làm đầu, để bảo toàn toàn tông thất họ Dương về sau”.

Vũ đế không chịu nghe, càng thêm sủng ái, đem việc lớn nước nhà cùng với việc triều chính ủy thác hết cho Dương Tuấn. Đế ngày càng chăm chú vào vui chơi, trễ biếng việc coi chầu, những việc lớn về quân, quốc đều cậy nhờ người khác quyết định. Dương Tuấn ỷ vào tài năng của em mình là Dương Diêu, Dương Tể, bèn giao thông gặp gỡ, thế khuynh trong ngoài. Từ công khanh trở xuống chẳng ai không e sợ. Tư lệ Hiệu úy Lưu Nghị thường khuyên Tuấn nên đè nén chút ít công danh, uy thế, thân gần người hiền, lánh xa xu nịnh, để giúp chỗ chưa đạt. Tuấn không thể dùng lời ấy.

Bấy giờ Thái úy Hà Tăng thấy Dương Tuấn nắm việc, Vũ đế vui chơi, bí mật nói với các con em rằng:

– Nay chúa thượng có thể khai sáng nghiệp lớn, tựa hồ như vị vua có công. Ta mỗi lần tham dự yến hội, chưa từng thấy có mưu lược trị nước sâu xa, mà chỉ đàm luận những việc bình thường trước mắt, vui chơi cùng cực, chẳng thể làm thay đổi sự hôn ám của con trai, giải trừ sự đố kỵ của nàng dâu*, tin dùng Dương Tuấn, phong vương để trồng mối họa, thảy đều không phải là quy mô tốt cho con cháu, hay cái đạo trị nước truyền nhà vậy. Chỉ lo được cho thân thôi, người nối nghiệp sẽ nguy chăng? Thời thế biến đổi, họa loạn sinh ra, các ngươi hãy còn chưa kịp thấy, nhưng có thể đến đời con cháu ắt là gặp nạn thôi.

Bọn con em nói:

– Đại nhân là một trọng thần triều đình, nếu như đã biết điều gì không nên, thì sao không sửa chữa? Nay văn võ nhất tề dâng lời can gián, có khi triều cương được chỉnh đốn, họa loạn không sinh, chẳng riêng nhà Tấn được hưởng thái bình, mà con cháu các nhà bề tôi của Tấn cũng được vui mừng rồi.

Tăng nói:

– Ta chẳng phải không biết vua có lỗi thì nên can gián, chỉ hiểm tính người chẳng dễ sửa đổi, tuy là ngày phí vạn lời, trở lại sẽ bị giận, khó lọt vào tai*.

Về sau quả như y dự liệu, đây gọi là sự hiểu biết của triết nhân, Hà công gần được như thế rồi. Có thơ tán rằng:

Phong thân xưa đã có

Giao quân vốn chẳng nên

Quyền lớn khó ủy thác

Tài hèn chớ nắm chi

Tấn đế không lo nghĩ

Hà công đã tiên tri

Biết khó ngăn chém giết

Mà vẫn quyết không đi.

HẾT TRÍCH

• Nguyên Trinh (1295-1297) là niên hiệu của Nguyễn Thành Tông (1294-1307) Thiết Mục Nhĩ (tức Temür, 1265-1307).

• Chí Thuận (1330-1333) là niên hiệu của Nguyễn Văn Tông (1328-1329 và 1329-1330) Đồ Thiếp Mục Nhĩ (tức Töbtemür qaγan, 1304-1332).

• Hồng Vũ (1368-1402) là niên hiệu của Minh Thái Tổ (1368-1398) Chu Nguyên Chương (1328-1398) và cũng là niên hiệu được Minh Thành Tổ (1402-1424) Chu Đệ (1360-1424) sử dụng để gọi thời kỳ bốn năm trị vì của Minh Huệ Đế (1398-1402) Chu Doãn Văn (1377-1402) – người bị Chu Đệ lật đổ. Thực ra trong bốn năm này, Minh Huệ Đế sử dụng niên hiệu Kiến Văn.

• Chẳng hạn, Trương Sĩ Trường mộ chí minh của Tiền Khiêm Ích (1582-1664) cho biết: “Ngài thường nói với tôi: Sau thời Trang Sinh, Tô Trường Công, thì sách mà đáng đọc đáng truyền là Thủy hử truyện của La Quán Trung, Mẫu đan đình của Thang Nhược Sĩ”.

• Bạn chênh lệch nhiều về tuổi tác.

• Chí Chính (1341-1370) là niên hiệu của Nguyễn Huệ Tông (1333-1370) Thác Hoan Đặc Mục Nhĩ (tức Toγan Temür, 1320-1370).

• Mao Luân (?-?), tự là Đức Âm, hiệu là Thanh Sơn. Mao Tôn Cương (1632-1709), tự là Tự Thủy, hiệu là Tử Am, người Mậu Uyển (Giang Tô). Cha con họ Mao sống trong cảnh nghèo khó, không ra làm quan. Vào khoảng trung niên về sau, mắt Mao Luân không còn nhìn rõ nữa, nên lấy việc bình điểm các tác phẩm văn học làm thú vui. Mao Luân độc miệng cho con mình là Mao Tôn Cương viết lại, hiệu đính rồi hoàn chỉnh văn bản. Phần lớn sự bình điểm này được thực hiện với ý đồ kế tục Kim Thánh Thán – một nhà phê bình nổi tiếng thời ấy. Tác phẩm được bình điểm của họ gồm có bình điểm Tỳ bà ký, bình điểm Tam quốc diễn nghĩa.

• Lý Trác Ngô tức Lý Chí (1527-1602), vốn là họ Lâm, tên là Tái Chí, tự Hoành Phủ, hiệu là Trác Ngô, lại hiệu là Ôn Lăng cư sĩ, người huyện Tấn Giang, phủ Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến. Lý Chí đỗ Cử nhân năm Gia Tĩnh thứ 30 (1551), làm quan trải các chức Giáo dụ Công Thành (1556), Nam Kinh Quốc tử giám Bác sĩ (1560), Bắc Kinh Quốc tử giám Bác sĩ (1563), Lễ bộ Tư vụ (1566), Tri phủ Diêu An ở Vân Nam (1577), được ba năm thì từ quan. Năm 1588, Lý Chí cắt tóc đi tu. Ông đã bình điểm nhiều tác phẩm văn học có giá trị, ngoài ra còn có nhiều sáng tác về văn học, tôn giáo. Năm 1602, vì bị gièm pha là “nói năng xằng bậy, lừa đời dối dân”, Minh Thần Tông bắt giam Lý Chí và sai tiêu hủy hết các tác phẩm của ông. Lý Chí cắt cổ tự vẫn ở trong ngục.

• Quan Sách tự là Duy Chi, lại còn gọi là Hoa Quan Sách, theo chuyện kể dân gian thì là con trai của Quan Vũ. Đây là một nhân vật hư cấu có ảnh hưởng lớn trong nghệ thuật dân gian Trung Quốc. Theo Quan Sách hí thì Quan Sách từng bái sư học võ với Hoa Nguyệt (hoặc Hoa Nhạc) nên lấy họ Hoa của thầy. Trong những bản in sớm nhất của Tam quốc diễn nghĩa không thấy có đề cập tới Quan Sách. Nhưng Quan Sách lại xuất hiện một lần trong Tam quốc chí bình thoại khi Khổng Minh đi đánh Mạnh Hoạch. Những bản in Tam quốc diễn nghĩa muộn hơn cũng có nhiều tình tiết về lai lịch và chiến công của Quan Sách, hoặc Hoa Quan Sách. Ở đó Quan Sách xuất hiện hoặc là khi Quan Vũ chuẩn bị đi đánh Trường Sa và nhận cha sau nhiều năm lưu lạc (ở đây Quan Sách là con trưởng của Quan Vũ), hoặc lúc Khổng Minh đang trên đường đi đánh Mạnh Hoạch (ở đây Quan Sách là con thứ ba). Ở vùng Vân Nam còn lưu lại nhiều truyền thuyết về Quan Sách và có nhiều hí kịch, từ thoại về nhân vật Quan Sách.

• Lưu Dũ Dư, Tăng Khải Hùng. Thảo luận về yếu tố thị giác trong tranh vẽ minh họa của các bản Tam quốc diễn nghĩa thời Minh Thanh. Thiết Kế Học San, quyển 1, kỳ 1, tháng 6-2016, trang 33.

• Trọng xuân là tháng hai, ki vọng là ngày mười bốn.

• Tức Tưởng Đại Khí (khoảng 1455 – khoảng 1530), người Kim Hoa, Chiết Giang. Năm 1475, làm Chủ bạ huyện Tuấn, phủ Đại Danh. Có ý kiến cho rằng Tưởng Đại Khí mới là tác giả Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa.

• Hai loài ác thú. Con kiêu ăn thịt mẹ, con kính ăn thịt bố. Đây chỉ họ Tào mượn danh nghĩa nhận nhường ngôi nhà Hán.

• Đây nói ví thử Lưu Bị ngoảnh về bắc thờ Tào, thì đạo nghĩa sẽ đổ nát hết.

• Tức cây dương xỉ.

• Mạnh hạ là tháng tư, cát vọng tức ngày vọng là ngày mười lăm.

• Tam quốc chí, Dương Nghi truyện viết Dương Nghi tự Uy Công.

• Nguyên văn viết là Lệnh Quang 令光 Tam quốc chí, Khích Chính truyện chép là Lệnh Tiên 令先

• Nguyên văn viết là Đổng Quyền 董权. Theo thứ tự mục lục nhân vật trong Tam quốc chí thì phải viết là Hoàng Quyền 黄权 mới đúng.

• Nghi là Xạ Viên mới đúng.

• Tam quốc chí chép là Ngụy Thọ hương hầu.

• Nguyên văn viết là Tề Âm 齊陰 Tam quốc chí, Đổng Chiêu truyện chép là Tế Âm 濟陰

• Nguyên văn viết là Thác 拓. Tam quốc chí, Lương Tập truyện chép là huyện Chá 柘.

• Nguyên văn viết là Tang Bãi 藏罷 nhưng theo danh sách nhân vật trong Tam quốc chí thì phải là Tang Bá 藏霸 mới đúng.

• Lư Bật dẫn lời Phan Mi cho rằng Chu Kiến Bình vốn tự là Kiến Bình, lấy tên chữ làm tên thông dụng. Giống như kiểu Mạnh Công Uy, Thạch Quảng Nguyên, Hí Chí Tài.

• Tam quốc chí, Chu Kiến Bình truyện chỉ nói Tào Tháo triệu Chu Kiến Bình làm quan Lang, rồi nói “Văn đế làm Ngũ quan tướng” – tức là kể chuyện lúc Tào Phi chưa lên ngôi. Không hề nói Chu Kiến Bình từng làm Ngũ quan tướng.

• Lư Bật chú thích rằng Thái sử và Trung lang đều là quan sáu trăm thạch, nên nói Trung lang mà còn thuộc quyền Thái sử là đáng ngờ. Hơn nữa thuộc quan của Thái sử không có chức Trung lang. Lư Bật cho rằng chữ thuộc 属 là do chữ kiêm (kiêm nhiệm) 兼 viết nhầm.

• Đáng lý nên chép là Thái Nguyên. Tam quốc chí, Tôn Hòa truyện nói năm Thái Nguyên thứ hai [252], Hòa bị phế làm Nam Dương Vương.

• Nguyên văn chép là Công Tục 公續 Tam quốc chí, Lăng Thống truyện chép là Công Tích 公績

• Theo Tam quốc chí, Từ Thịnh tự Văn Hướng.

• Nguyên văn chép là Cố Chương 故彰. Tam quốc chí, Chu Trị truyện chép là Cố Chướng 故鄣.

• Theo mục lục nhân vật trong Tam quốc chí thì phải là Lữ Đại.

• Nguyên văn viết là Tử Tự 子嗣 Tam quốc chí, Đằng Dận truyện chép là Thừa Tự 承嗣.

• Thực ra Hán Linh đế đến năm 172 mới đổi niên hiệu từ Kiến Ninh thành Hi Bình, và đến năm 178 mới đổi Hi Bình thành Quang Hòa. Đây chú thích năm dương lịch theo thực tế lịch sử.

• Nhạc Tùng: sủng thần của Hán Linh đế. Thường bá là chức quan thời Tây Chu.

• Nguyên chú: [quyến mẫu (rãnh nước trong ruộng)] chữ mẫu ấy là chữ mẫu thời cổ.

[Người dịch chú: Đây ý nói kẻ sĩ có tài đức không được trọng dụng mà phải mai một ở nơi đồng ruộng].

• Kinh Thi phần Tiểu Nhã, bài Thập nguyệt chi giao: “Bờ cao thành lũng, lũng sâu hóa gò”. Trương Hoa trong Bác vật chí giải thích đó là: “Tiểu nhân nắm mệnh, quân tử mắc nạn, đen trắng không phân, là điềm đại loạn”.

• Nguyên chú: Đây là Dật thư.

[Người dịch chú: Không có trong sách Chu thư hiện hành, nên gọi là dật thư (sách bị mất)].

• Nguyên chú: chữ Nhiêu âm đọc là nhiêu.

[Người dịch chú: Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa hướng đến độc giả bình dân ít học. Vì vậy đối với những chữ hơi lạ sẽ có chú thích âm đọc bằng cách đưa ra một chữ có âm gần giống nhưng phổ biến hơn].

• Nguyên chú: Vĩ là họ, Chương là tên.

[Người dịch chú: Hậu Hán thư, Sái Ung truyện viết là Tính Chương].

• Nguyên chú: chữ cái đọc là hợp, là họ.

• Câu gốc trong Hậu Hán thư, Sái Ung truyện là: “Thái úy Trương Hạo nhờ ngọc tiến thân, Quang lộc huân Tính Chương có danh tham bẩn, lại thêm Trường Thủy hiệu úy Triệu Huyền, Đồn Ký hiệu úy Cái Thăng cũng trộm được hưởng may mắn đương thời, vinh sủng, phú quý đều đủ cả”.

• Sử ký, Ngũ tông thế gia cho biết Lưu Thắng là con của Hán Cảnh đế, mẹ là Giả phu nhân. Giả phu nhân sinh được hai con trai là Triệu vương Lưu Bành Tổ và Trung Sơn vương Lưu Thắng. Sử kỷ chép: “Thắng là người thích rượu, mê vợ, con trai các nhánh có đến hơn một trăm hai mươi người, thường cùng anh là Triệu vương chê nhau, nói: “Anh làm vương, mà chuyên thay bọn lại xử lý công việc. Vương giả chỉ nên ngày ngày nghe âm nhạc, thanh sắc”. Triệu vương cũng chế rằng: “Trung Sơn vương ngày nào cũng hành dâm, chẳng giúp thiên tử vỗ về trăm họ, lấy gì để xưng là phiên thần!”.

• Đây dựa theo Tam quốc chí, Tiên chủ truyện. Nhưng ngay từ thời Tống, sử gia Tiêu Thường viết Tục Hậu Hán thư đã sửa lại là phong Lục Thành đầu vào năm Nguyên Sóc thứ hai [127 TCN], nhưng không nêu rõ lý do. Về sau Phan Mi mới giải thích rằng thời Tiền Hán không có việc phong hầu ở hương, đình. Lục Thành là tên huyện. Hàn thư của Ban Cố cho biết Lưu Trinh được phong năm Nguyên Sóc thứ hai [127 TCN]. Nước bị phế bỏ năm Nguyên Đỉnh thứ năm [112 TCN]. Tổng cộng khảo được có bảy người con của Lưu Thắng được phong hầu theo Thôi ân lệnh của Hán Vũ đế.

• Nguyên chú: [đồng đồng] dáng đứng độc lập.

• Nguyên chú: Chu Hối Ông làm thơ Lâu tang nói rằng:

“Cây lớn Lâu Tang sắc xanh xanh.

Chim phượng kêu vang đã từng nghe.

Đáng ra cành ấy truyền trăm nhánh.

Nào hay sự nghiệp chỉ phần ba?”.

[Người dịch chú: Chu Hối Ông tức Chu Hi (1130-1200), chính trị gia, triết gia, nhà thơ, nhà sử học cuối thời Nam Tống. Hối Ông là biệt hiệu mà Chu Hi dùng lúc về già].

• Tam quốc chí của Trần Thọ viết: “Trương Phi tự là ích Đức”. Lương Chương Cự chú giải Tam quốc chí nói rằng: “Phi tự là Ích Đức là quá rõ ràng rồi”. Anh hùng ký của Vương Xán cuối thời Đông Hán, Quý Hán phụ thân tán của Dương Hí soạn năm 241 thời Thục Hậu chủ và Ngô lục của Hồ Xung đều viết là Ích Đức. Lý Thường An thời Đường có câu thơ rằng: “Ích Đức oan hồn chung báo chủ”. Văn bia Trùng tu Tiên chủ miếu bi năm Vĩnh An thứ tư cũng chép là Ích Đức. Nhưng Hoa Dương quốc chi, Thủy kinh chú và Thế thuyết chép là Dực Đức, có lẽ cho rằng chữ Dực có nghĩa là đôi cánh liên hệ với chữ Phi có nghĩa là bay. Bản in Tam quốc chí bình thoại thời nhà Nguyên cũng ghi là Dực Đức. Bản in Tam quốc chi thông tục diễn nghĩa năm Gia Tĩnh sử dụng cách gọi Ích Đức đúng như trong Tam quốc chí, nhưng Tân san hiệu chính cơ bản đại tự âm thich Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa in năm Vạn Lịch thứ 19 (1591) do Chu Viết Hiệu hiệu đính đã thấy ghi là Dực Đức. Bản in 1591 rõ ràng là một bản phái sinh từ bản in 1522 hoặc từ một tổ bản của bản in 1522, vì nó chứa những chữ viết sai giống nhau. Vì vậy, chúng ta vẫn chưa rõ La Quán Trung đã sử dụng tên tự nào trong nguyên tác. Tên tự Dực Đức có sức ảnh hưởng cực lớn hơn là nhờ ảnh hưởng của Tam quốc chí bình thoại.

• Tào Tiết này không phải hoạn quan Tào Tiết nói ở đoạn đầu. Hoạn quan Tào Tiết tự là Hán Phong, người huyện Tân Dã quận Nam Dương.

• Nguyên chú: cơ cảnh là nói có cơ quan để cảnh tỉnh; quyền số là nói đến quyền mưu, thuật số.

• Nguyên chú: Kiều Huyền từng nói: “Ông chưa có danh tiếng, có thể giao kết với Hứa Tử Tương”. Tử Tương chính là Thiệu đó, là người biết đối đãi, người ta thường khen ngợi, cùng với anh là Tĩnh đều có danh tiếng tốt, thích cùng mọi người bình phẩm về nhân vật trong làng xóm, mỗi tháng đều đưa ra lời bàn. Bởi thế, tục lệ ở Nhữ Nam có việc bàn luận vào đầu tháng (Nguyệt đán bình). Tào Tháo đến làm quen với Thiệu, rồi hỏi. Thiệu ghét cách làm người của y nên không đáp. Tào lại ép buộc. Thiệu nói: “Thầy, là năng thần thời trị, gian hùng thời loạn”. Tháo cả mừng, bèn bỏ đi.

• Nguyên chú: chữ táo âm đọc là tạo.

• Nguyên chú: Đốc bưu là chức Tham quân Phán quan thời Tống, có quyền lực.

• Nguyên chú: chữ liễu, đọc là ngư lãng láy lại [tức đọc là ngãng]; nghĩa là cọc buộc ngựa.

• Nguyên chú: khu âm đọc là âu.

• Tức Hán Xung đế (144-145) Lưu Bỉnh (143-145), vua thứ 24 của nhà Hán và Hán Chất đế (145-146) Lưu Toản (138-146). Cả hai đều là những vị vua nhỏ tuổi. Sau thời Xung, Chất là thời kỳ Hoàn, Linh.

• Nguyên chú: chữ quyết âm đọc là giác.

[Người dịch chú: Nguyên văn ghi là 李傕. Tam quốc chí, Hậu Hán kỷ, Hậu Hán thư cũng đều ghi như vậy. Bản in của Dư Tượng Đẩu khoảng 1664 ghi là Lý Thôi 李催, Quách Khỉ 郭玘].

• Nguyên chú: chữ dã âm đọc là tự.

• Lư Bật chú thích rằng Tân An là tên huyện thuộc quận Hoằng Nông, khu Tư lệ.

• Nguyên chú: chữ thằng âm đọc là miễn.

• Nguyên chú: Sở đánh Tống. Tống công ra cự chiến. Tử Ngư can rằng: “Trời bỏ nhà Thương đã lâu rồi. Công muốn phục hưng ư? Chẳng thể được đâu”. Công không nghe, cùng Sở đánh nhau, bị thua ở đất Hoằng.

• Nguyên văn: tử phòng (phòng tía), nơi ở của hoàng thái hậu.

• Trên có thiên tử hôn ám, dưới có bọn người được tin sủng (như Thập thường thị).

• Nguyên văn viết là Kinh Châu. Bản in Tân san hiệu đính cổ bản đại tự âm thích Tam quốc chí diễn nghĩa năm 1591, bản in Tân khiết Kinh bản hiệu chính thông tục diễn nghĩa án Giám Tam quốc chí truyện năm 1605, bản in Trùng san Kinh bản thông tục diễn nghĩa án Giám Tam quốc chí diễn nghĩa năm 1610 cũng viết là Kinh Châu.

• Nguyên chú: chữ hộ âm đọc là hộ.

• Nguyên chú: đầu tiên bổ làm Thị ngự sử, lại chuyển làm Thị thư ngự sử, rồi dời làm Thượng thư.

• Nguyên chú: chữ bí âm đọc là tí.

• Nguyên chú: chữ san (rơi nước mắt) âm đọc là sơn.

• Nguyên chú: chữ quỳnh (trơ trọi) âm đọc là cùng.

• Nguyên chú: Hoàn Ôn thời Hậu Tấn có nói: Hai câu nói này gợi lên sự mắng chửi của vạn đời. Đó chính là: dẫu không để lại tiếng tốt trăm đời, cũng có thể để lại tiếng nhơ vạn thuở.

• Nguyên chú: tự Công Lộ.

• Nguyên chú: tự Văn Tiết.

• Nguyên chú: tự Công Tự.

• Nguyên chú: tự Công Sơn.

• Nguyên chú: tự Công Tiết.

• Nguyên chú: tự Mạnh Trác.

• Nguyên chú: tự Nguyên Vĩ.

• Nguyên chú: tự Bá Nghiệp.

• Nguyên chú: tự Doãn Thành.

• Nguyên chú: tự Văn Cừ.

• Nguyên chú: tự Mạnh Cao.

• Nguyên chú: tự Cung Tổ.

• Nguyên chú: tự Thọ Thành.

• Nguyên chú: tự Bá Khuê.

• Nguyên chú: tự Trĩ Sinh.

• Nguyên chú: tự Văn Đài.

• Nguyên chú: tự Bản Sơ.

• Tạp kịch Hổ Lao quan, tam chiến Lữ Bố của Trịnh Quang Tổ thời Nguyên cũng có tình tiết rằng: “Tôn Kiên nói: “Hãy hỏi chúng làm chức vụ gì?”. Binh sĩ nói: “Xin vâng. Các ngươi làm chức vụ gì?”. Lưu mạt nói: “Một người là Huyện lệnh huyện Bình Nguyên, Đức Châu. Một người là mã cung thủ, một người là bộ cung thủ”.

• Nguyên chú: chữ ngân âm đọc là ngân.

• Nguyên chút xích trách, tức là loại gấm Thục hạng bét vậy.

• Nguyên chú: thời Hán gọi là Hổ Lao quan; thời Đường gọi là Vũ Lao quan.

• Tài đánh kiếm của Lưu Bị đã lập thành một môn phái riêng. Hà Lương Thần (khoảng thế kỷ XVI) nhà Minh trong cuốn Trận kỷ, quyển 2 có nói: “Dùng kiếm ắt phải có thuật. Pháp có kiếm kinh, thuật có kiếm hiệp. Bởi thế khó mà lường được. Kẻ hiểu rõ chỉ có mấy chục nhà mà thôi. Nhưng chỉ có phép Phân giảo của Biện Trang, phép Khởi lạc của Vương Tụ, phép Cố ứng của Lưu Tiên chủ, phép Thiểm điện của Mã Minh Vương, phép xuất thủ của Mã Khởi, đường kiếm của năm nhà ấy là còn truyền lại”.

• Tức Canh Thủy đế (23-25) Lưu Huyền (? – 25) tham gia quân Lục Lâm chống lại nhà Tân của Vương Mãng và được lập làm vua. Năm 25, quân Xích Mi kéo vào Quan Trung đánh và giết Canh Thủy.

• Nguyên chú: chữ hào hàm hai âm này đọc là hào hàn.

• Nguyên chú: chữ huỳnh âm đọc là dinh.

• Nguyên chú: chữ ổ (lũy nhỏ) âm đọc là ổ.

• Nguyên chú: họ Hòa được viên ngọc chưa mài ở trong núi Sở, đem dâng cho Lệ vương. Vương sai thợ ngọc xem xét, bảo rằng: “Là đá thôi”. Hòa vì nói dối nên bị chặt chân trái. Đến khi Vũ vương lên ngôi, Hòa lại dâng lên. Vương sai người xem xét, lại nói: “Là đá thôi”. Lại vì Hòa nói đối mà chặt chân phải. Văn vương lên ngôi. Hòa bèn ôm viên ngọc mà khóc ở dưới núi Sở, ba ngày ba đêm, lệ cạn khóc ra máu. Vương nghe tin, sai người đi hỏi nguyên cớ rằng: “Người bị chặt chân trong thiên hạ rất nhiều. Ngươi sao lại khóc đau thương đến thế?”. Bèn sai thợ ngọc đem đá ấy đi mài, rồi ban cho tên là “ngọc bích Hòa Thị”.

• Nguyên chú: lúc đầu Thái thú Bột Hải Viên Thiệu cùng Vương Khuông đóng đồn ở Hà Nội.

• Nguyên chú: là Lưu Đại, Trương Mạc, Viện Di, Bào Tín, Kiều Mạo, Tào Tháo.

• Nguyên chú: [hoàn viên] âm đọc là hoàn nguyên.

• Quận Bình Nguyên được biến thành nước phong cho Lưu Thạc (có sách chép là Thạch, hoặc Cố) vào năm Kiến Hòa thứ hai [148] thời Hán Hoàn đế. Do đó, Lưu Bị làm quốc tướng nước Bình Nguyên. Năm Kiến An thứ mười một [206], Tào Tháo phế bỏ nước Bình Nguyên cùng với bảy nước khác.

• Cùng quận với Trần Tường.

• Nguyên văn là Phạm Khang 范康. Bùi Tùng Chi chú dẫn Hán mạt danh sĩ lục viết là Uyển Khang 苑康 Hậu Hán thư, Đảng cố truyện chép là Phạm Khang. Nhưng Lư Bật dẫn lời Tiền Đại Chiêu (1744-1813) cho biết các truyện về Tuấn Thục, Đậu Vũ trong Hậu Hán thư đều viết là Uyển Khang. Trên thực tế đúng là có họ Uyển.

• Cùng quận với Đàn Phu.

• Nguyên chú: chữ chí âm đọc là trực.

• Hậu Hán thư, Lưu Biểu truyện cho biết Biểu là dòng dõi của Lỗ Cung vương. Lư Bật cho biết rằng đó là Lưu Dư, con của Hán Cảnh đế, chính là người dỡ vách nhà Khổng Tử và phát hiện các bản kinh truyện cổ văn. Lưu Chương cũng là dòng dõi của Lỗ Cung vương Lưu Dư.

• Nguyên chú: Anh Độ là tên tự của Việt.

• Nguyên văn viết là Bàng Kỉ 逄紀. Nhưng Tam quốc chí dẫn Anh hùng ký chép là Phùng Ki 逢紀. Hai chữ này gần giống nhau. Chữ Bàng bên dưới cũng thế.

• Nguyên chú: chữ kham âm đọc là thần.

• Nguyên chú: ví với hơi thở ở trong mũi, là nói đến sự dễ dàng của nó vậy.

• Nguyên chú: Năm Kiến Vũ thứ hai, Bính Tuất [26], mùa thu, Giả Phục đi xuống phía nam đánh Thiệu Lăng, Tân Túc, đều bình định được. Tướng hậu bộ giết người ở Dĩnh Xuyên, Thái thú Khấu Tuân bắt được, giam vào ngục. Bấy giờ là lúc mới dựng nghiệp, các quân doanh hễ có ai phạm pháp thì chủ soái phần nhiều dung túng. Tuân đem giết ở chợ. Phục lấy làm sỉ nhục, đi qua Dĩnh Xuyên, nói với tả hữu rằng: “Ta cùng Khấu Tuân đều liệt vào hàng tướng soái, mà lại bị y hãm hại. Nay gặp Tuân thì ắt nắm lấy thanh kiếm [để giết Tuân]”. Tuân biết mưu ấy, không muốn tới gặp. Con của người chị là Cốc Sùng nói: “Sùng là tướng đây, bên người có đeo kiếm. Nếu cuối cùng có biến thì cũng đủ chống cự”. Tuân nói: “Không nên! Xưa Lận Tương Như không sợ Tần vương mà lại khuất mình trước Liêm Pha, là vì việc nước đó”. Bèn bảo các huyện trong xứ cung ứng đầy đủ, đưa rượu ngon trữ lâu ngày, cầm kim ngô. Quân vào địa giới thì một người đãi ăn bằng hai. Tuân ra đón trên đường, rồi các bệnh trở về. Phục thúc quân muốn đánh, nhưng sĩ, lại đều say cả, bèn đi qua. Tuân sai Sùng đem việc báo lên. Đế bèn gọi Tuân. Tuân đến ra mắt. Bấy giờ Giả Phục đã ngồi ở đó trước, bèn đứng dậy định tránh đi. Đế nói: “Thiên hạ chưa yên. Hai hổ há nên tranh đấu lẫn nhau? Hôm nay trẫm sẽ phân xử cho”. Thế là cùng nhau ngồi, hết sức vui vẻ, bèn ngồi chung xe đi ra, kết làm bạn bè rồi đi.

• Nguyên văn ghi là Sơ Bình năm thứ ba, là sai. Vì trước đó đã có năm Canh Ngọ, Sơ Bình thứ nhất thì năm Tân Mùi phải là năm thứ hai. Nhưng theo Tam quốc chí, Tôn Kiên chết vào năm Sơ Bình thứ ba [192].

• Nguyên chú: Sau Quyền xưng đế, dâng tên thụy cho Kiên là Vũ Liệt hoàng đế.

• Nguyên chú: chữ mi âm đọc là mai.

• Nguyên chú: Nghĩa Chân là tên tự của Tung.

• Nguyên chú: chữ hoành môn âm đọc là quang môn.

• Nguyên văn: mục bất chuyển tình. Ý nói nhìn Lữ Bố không chớp mắt.

• Bản dịch của Phan Kế Bính.

• Nguyên chú: chữ thế [lưu luyến] âm đọc là thế.

• Nguyên chú: chữ liêm [hộp đựng phấn sáp] âm đọc là liên.

• Nguyên chú: sau phủ của Trác có đình Phụng Nghi, ý là muốn đợi phượng hoàng tới đậu.

• Nguyên chú: chữ xạ âm đọc là dạ.

• Lời ca xuất từ sách Anh hùng ký của Vương Xán. Nguyên văn: Thiên lý thảo, hà thanh thanh, thập nhật bốc, do bất sinh. Lư Bật dẫn Tục ngũ hành chí giải thích rằng: Ba chữ thiên, lý, thảo (có ngàn dặm) ghép lại là chữ Đổng, ba chữ thập, nhật, bốc ghép lại là chữ Trác. Hai chữ này là ý trời muốn nói Trác là kẻ dưới mà khắc chế người trên, là bề tôi mà xâm lấn vua. Hà thanh thanh là nói đến sự hung bạo đạt đến mức cùng cực. Do bất sinh (Tục ngũ hành chí chép là “bất đắc sinh”) là nói cuối cùng sẽ bị diệt tộc.

• Nguyên chú: lận áo giáp nghĩa là mặc giáp ở bên trong rồi khoác áo ở bên ngoài. Vốn là Đổng Trác sợ người ta ám toán, thường mặc áo giáp Yểm Tâm hai lớp.

• Tức Thiệu Ung (1011-1077), nhà thơ, nhà tư tưởng thời Bắc Tống.

• Nguyên chú: hao hám (gầm thét) âm đọc là kiêu khảm.

• Nguyên văn: chữ khô (moi) âm đọc là khô.

• Nguyên chú: chữ chước (chặt) âm đọc là chước.

• Nguyên chú: chiết tức khuất đó. Là nói chịu nhẫn nhịn nép mình, đề bạt bọn Trịnh Thái, Sài Ung, Hà Ngung, Tuấn Sảng.

• Nguyên chú: tàn khấu là nói bọn [Lý] Quyết, [Quách] Dĩ.

• Bản, Đãng: hai bài thơ trong phần Đại Nhã của Kinh Thi, nói về Chu Lệ vương bạo ngược, khiến cho thiên hạ không yên.

• Đây là lời bình của Phạm Diệp trong Hậu Hán thư, Đổng Trác truyện.

• Tên hai quả trong Kinh Dịch. Ý nói khí dương từ thịnh chuyển thành suy, khí âm từ suy chuyển sang thịnh. Kẻ tiểu nhân được thời nên sẽ gây tai họa.

• Tam tài là thiên, địa, nhân.

• Nguyên chú: chữ tẩm (khí chẳng lành) âm đọc là xâm. Đã thấy rõ ở đầu tiết.

• Nguyên chú: Nhật Đê âm đọc là mật đê.

• Tức sách Sử ký của Tư Mã Thiên, chép việc từ thời Ngũ đế cho đến khi Hán Vũ để bắt được con lân. Trong sách không chỉ khen ngợi mà còn kể ra nhiều chuyện xấu của đế vương, khanh tướng, nên còn được gọi là sách phỉ báng (báng thư). Tương truyền Hán Vũ đế khi đọc xong phần Kim thượng bản kỷ viết về mình thì đã đốt bỏ phần đó đi.

• Nguyên chú: Đó quả là Nhật Đê tiên đoán sáng suốt.

• Nguyên chú: chữ hủ âm đọc là hứa.

• Tức cha vợ.

• Nguyên chú: chữ chủng âm đọc là sung.

• Nguyên chú: Vi Chiêu nói: Cửa nhỏ ở trong cung, ở bên cạnh chính môn, gọi là tả, hữu dịch môn.

• Nguyên chú: chữ quỳ âm đọc là khuê.

• Nguyên chú: Tam Phụ hoàng đồ viết: Đô thành Trường An có mười hai cửa, mặt phía đông ở góc phía bắc, cửa thứ nhất gọi là Tuyên Bình. Dân gian vì vậy gọi đó là [cửa] Đông Đô.

• Nguyên chú: chữ kĩ [gia kĩ: người con gái làm nô bộc chuyên diễn trò] đọc theo thanh bằng [tức đọc là ki cho hiệp vần].

• Tức hoa dâm bụt. Ý nói người trung kẻ gian ở lẫn lộn với nhau.

• Nguyên chú: chữ diễn âm đọc là thiểm.

• Nguyên chú: khuất ý mà thờ Trác.

• Nguyên chú: diệt Trác xong thì cũng bị giết.

• Nguyên chú: tướng quân vốn không có cờ tiết, mà chỉ làm cờ tiết giả để cho quyền uy thêm - sách Thích danh nói: tiết: lấy lông mao kết nặng từ trên xuống dưới, làm hình dạng như đốt trúc. Quang Vũ bản kỷ chú thích rằng: tiết lấy trúc để làm ra, thắt ba thước lông đuôi trâu, kết thành ba tầng. Tô Ngạc diễn nghĩa nói: thời cổ, tiết dài hai thước. Từ Tần, Hán trở đi đổi thành hình cờ phướn, đời sau làm dài thêm mấy thước. Tiết là để cầm giữ (tháo), người được gọi là trì tiết tức là đã trọn được tiết tháo của người làm thần tử rồi. “Truyện” nói: Trương Chí làm phản, lấy gỗ để làm [tiết], dài một thước năm tấc, vẽ bùa ở trên; lại chọn một người làm bản gỗ làm giả ấn chương của Ngự sử, để làm tín vật.

• Nguyên chú: là tên đất.

• Nguyên chú: chữ nanh (hung ác) âm đọc là năng.

• Nguyên chú: chữ chu chất âm đọc là chu chất.

• Không làm theo kế của Giả Hủ.

• Nguyên chú: là tên đất.

• Nguyên chú: Sau làm quan nhà Ngụy.

• Nguyên chú: chữ úc âm đọc là dục.

• Nguyên chú: chữ diệp âm đọc là diệp.

• Nguyên chú: Ác Lai là người thời Trụ vương, khí lực rất mạnh.

• Nguyên chú: Lang Da nay là lộ Ích Đô, Nghi Châu, vốn là nước Lang Da thời Hán. Sách Quát địa chí nói: Duyện Châu, Nghi Châu, Mật Châu ngày nay đều là đất Lang Da xưa vậy.

[Người dịch chú: Chương Bồi Hằng và Mã Mỹ Tín khảo sát Nguyên sử, Địa lý chí và Minh sử, Địa lý chí nói rằng Nghi Châu thuộc lộ Ích Đô là tình hình thời Nguyên. Đầu thời Đường đó là quận Lang Da, về sau đổi thành Nghi Châu. Nhà Minh đem lộ Ích Đô đổi thành phủ Thanh Châu, mà đem Nghi Châu cho thuộc vào phủ Duyện Châu. Lời chú này vì thế là dựa trên tình hình của triều Nguyên. Họ cho rằng đây là một trong những dấu chỉ cho thấy La Quán Trung hoàn thành quyển sách này vào thời nhà Nguyên chứ không phải đầu thời Minh.]

• Theo Tam quốc chí chú, Tào Đức là em Tào Tháo.

• Nguyên chú: Hoa, Phí là hai huyện, đều thuộc quận Thái Sơn. Chữ phí âm đọc là bí.

• Nguyên chú: chữ quyên thành âm đọc là quyên thành.

• Nguyên chú: chữ cù âm đọc là cừ.

• Nguyên chú: Việc này chép trong sách Sưu thần ký.

• Quan miện: ám chỉ kẻ sĩ hoạn đứng hàng đầu.

• Nguyên chú: là tên đất.

• Nguyên văn: Kiến nghĩa bất vi, vô dũng giả. Câu trong Luận ngữ, thiên Vi chính.

• Nguyên văn: Tự cổ giai hữu tử, nhân vô tín bất lập. Trong Luận ngữ, thiên Nhan Uyên, Khổng Tử có nói một câu tương tự, nhưng khác một chữ: “Tự cổ giai hữu tử, dân vô tín bất lập”.

• Nguyên chú: chữ ỷ âm đọc là ki.

• Nguyên chú: Đó là mưu lược gian hàng của Tào Tháo thôi.

• Nguyên chú: Trần Cung cương trực, tráng liệt, thấy Tháo giết sạch dân các thành, cũng tự nghi ngờ, bèn cùng Siêu chung mưu phản Tháo, thuyết phục Mạc.

• Nguyên chú: Bộc Dương là tên đất.

• Nguyên chú: đều là tên đất

• Nguyên chú: Thái Sử công nói: “Binh dùng chính để hợp, dùng kỳ để thắng. Người giỏi thì xuất kỳ không cùng, kỳ chính dựa vào nhau mà sinh ra, như cái vòng không biết đâu là khởi đầu”. Ngụy Vũ đế nói: “Ra giao chiến trước là chính, xuất hiện sau gọi là kỳ. Kẻ chính thì chống địch, kỳ binh thì phải đánh vào chỗ không phòng bị. Phong Hậu nhận binh pháp của Hoàng Đế, lấy càn, khôn, cấn, tốn làm bốn vùng đất; lấy trời, đất, gió, sấm làm bốn hướng; lấy thủy, hỏa, kim, mộc làm bốn trận; lấy rồng, hổ, chim, rắn làm bốn vật kỳ; hoặc lấy làm chính, hoặc lấy làm kỳ. Kỳ chính dựa vào nhau mà sinh ra, như cái vòng không biết đâu là khởi đầu, không thể cùng vậy. Lý Tĩnh thời Đường làm ra mười trận quân, chia thành bốn kỳ, tám chính, lấy quân bộ làm chính, quân kỵ làm kỳ. Bốn kỳ bẩm lệnh cho đại tướng, tám chính bẩm lệnh cho bốn kỳ. Kỳ khi đóng giữ thì sĩ tốt an nhàn, gặp địch thì đứng đầu riêng một xứ, dựa theo thế địch mà biến hóa, tuần hoàn vô cùng. Đó là ý nghĩa của quân kỳ và quân chính vậy.

• Nguyên chú: gian thị nghĩa là trong lúc đang bày mưu, nhòm trộm mà biết được.

• Nguyên chú: chỉ xá, Sư Cổ nói: xá nghĩa là chưa đi ra.

• Nguyên chú: truyền phát, sách Hán thư âm nghĩa nói: truyền lệnh trong quân sai lên đường.

• Nguyên chú: bài sơn, âm đọc là bế, nghĩa là dựa vào núi mà tự ẩn nấp.

• Nguyên chú: chữ tì âm đọc là tôn. Tì tức là người phụ tá (thiên) vậy. Xan nghĩa là ăn ít. Đây nói người chủ tướng sai quân ăn lót dạ, đợi khi phá quân Triệu rồi mới ăn no.

• Nguyên chú: hai viên đại tướng này về sau đều hàng Tào Tháo cả.

• Vì bỏ chạy nên bị giết.

• Quân Tào, quấn trại tây và quân Cao Thuận.

• Nguyên chú: Mã Lăng là nơi chôn Mã thị, vợ của Khương Thái Công. Bàng Quyên thua trận ở chỗ này.

• Chức quan lo việc giấy tờ.

• Đào Khiêm từng làm Thứ sử U Châu, rồi chuyển sang làm Thứ sử Từ Châu.

• Cam Đường: tên bài thơ trong Kinh Thi khen chính sự của Thiệu Bá. Thiệu Bá thường ngồi dưới gốc cây cam đường để xử lý chính sự, nên về sau dân chúng nhớ ơn, không chặt cây này, mà còn sáng tác bài hát để ca ngợi.

• Người Di, người Mạch: hai tộc người thiểu số ở phương đông.

• Yêu khấu: chỉ quân Khăn Vàng.

• Bốn câu ý nói hoàng đế thưởng công, phong cho làm Từ Châu mục, tước Lật Dương hầu.

• Gậy sắt.

• Ổ: cái lũy nhỏ.

• Nguyên văn: lụy cập Quan, Trương. Nhưng bản in Trùng san Kinh bản Thông tục diễn nghĩa án Giám Tam quốc chí truyện năm 1610 viết rằng: “lụy cập Trương Mạc” (liên lụy tới Trương Mạc), đúng hơn.

• Nguyên chú: A Đa là tên lúc bé của Dĩ.

• Lư Bật dẫn lời Phan Mi (1771-1841) nói rằng: “Thành Hoàng Bạch ở Trì Dương. Bấy giờ Lý Quyết được phong là Trì Dương hầu, bởi thế mới muốn đế dời gót về đó”.

• Nguyên chú: Công Minh là tên tự của [Từ] Hoảng.

• Nguyên văn: Hà Đông Dương quận. Tam quốc chí, Từ Hoảng truyện ghi Hoảng là “Hà Đông, Dương nhân” – tức là người huyện Dương, quận Hà Đông.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: nay là Giải Châu.

• Nguyên chú: chữ chỉ (đường rẽ) âm đọc là chỉ.

• Nguyên chú: tên đất

• Nguyên chú: chữ mang âm đọc là mang, chữ nãng âm đọc là đãng.

• Hệ bản 1605 – 1610 tả đoạn này hơi khác. Hai bản đều chép: “Đế cả kinh, hỏi Dương Bưu rằng:

• Hệ bản 1605 - 1610 tả đoạn này hơi khác. Hai bản đều chép:

• Vì sợ nên không giữ được uy nghi.

• Chỉ bọn Đổng Thừa, Dương Phụng, Hàn Tiêm.

• Sao Thái Bạch tức là sao Kim, sao Huỳnh Hoặc tức là sao Hỏa.

• Cuộc đối thoại phảng phất như cuộc nói chuyện giữa Lý Túc và Lữ Bố. Nhưng Từ Hoảng lại là kiểu người khác hẳn.

• Hệ bản 1605 – 1610 thì chép: “Trình Dục làm Đông Bình tướng, đóng đồn ở Phạm Thành”. Phạm Thành tức huyện Phạm. Không phải tên người. Tuy nhiên, cũng không loại trừ khả năng La Quán Trung nhầm tưởng đó là tên người, mà hệ bản 1605 đã hiệu đính lại.

• Nguyên chú: Người thời đó sao lại gọi là Thừa tướng? Chỉ gọi là Đại tướng quân thôi. Sau đến năm Kiến An thứ mười ba [208] mới nhận chức Thừa tướng.

• Nguyên chú: Hu Di hai âm đọc là Hư Di.

• Nguyên chú: Vợ của Lữ Bố khi trước là con gái Báo.

• Đánh Tào Báo để làm mất mặt Lữ Bố.

• Nguyên chú: thường theo Tôn Kiên đánh giặc ở ba quận Trường Sa, Linh [Lăng], Quế [Dương] có công, lại theo phá Đổng Trác ở Dương Thành, giúp Đào Khiêm đánh Khăn Vàng.

• Nguyên chú: chữ Dao âm đọc là Do.

• Nguyên chú: Đào Khâu Hồng tiến cử Lưu Dao, muốn cho làm Mậu tài. Người anh nói: “Năm trước đã tiến cử Công Sơn [Lưu Đại tự là Công Sơn], làm sao có thể tiến cử Chính Lễ nữa”. Hồng nói: “Minh sứ quân dùng Công Sơn đi ở trước, cử Chính Lễ đi ở sau, đó gọi là cưỡi hai con rồng rong ruổi đường xa, cưỡi ngựa kỳ, ký mà đi ngàn dặm, có gì mà không được đâu?”. Sau tránh loạn tới Hoài Phố. Có chiếu ban cho làm Thứ sử Dương Châu.

• Nguyên chú: chữ Tạc âm đọc là Tạc.

• Nguyên chú: chữ Chử âm đọc là Chư.

• Nguyên chú: chữ Để âm đọc là Đê.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: chữ mâu âm đọc là mưu.

• Nguyên chú: Sử quan đời sau bàn rằng: “Kẻ mất mũ đáng tính là thua”.

• Tức Hạng Vũ nhỏ tuổi.

• Nguyên chú: Sau này, lại ở trong chỗ núi rừng làm cướp bóc, một lần đi cướp đoạt tiền của, bị cư dân giết chết.

• Nguyên văn chép tên Chu Thái 周泰 này giống hệt với tướng Chu Thái theo giúp Tôn Quyền ở câu trên. Bản in 1605 chép là: “sai Trâu Thái 芻太 giữ Ô Trình; Vương Thịnh, Gia Hưng giữ cửa quan”. Tam quốc chí, Tôn Sách truyện dẫn Ngô lục có nhắc đến Trâu Tha 芻他 ở Ô Trình, Vương Thịnh người huyện Gia Hưng.

• Nguyên chú: khoát nghĩa là khi dễ vậy.

• Nguyên chép là: na Thái thú 那太守. Bản in 1605 chép là Trâu thái thú 芻太守. Xem thế thì biết khả năng cao nhân vật này vốn là Trâu Thái, bị chép sai thành Chu Thái.

• Nguyên chú: Bấy giờ con là Lăng Thống mười lăm tuổi. Sau khi lớn, Tôn Quyền liền bái làm Biệt bộ Tư mã, hành Phá Tặc hiệu úy.

• Cái tên Dương Đại Tướng rất là kỳ lạ. Xét Tam quốc chí, Tôn Sách truyện có viết: “Hậu Thuật tử, Trưởng sử Dương Hoằng, Đại tướng Trương Huân đẳng tương kì chúng dục tựu Sách” (Sau Thuật chết, bọn Trưởng sử Dương Hoằng, Đại tướng Trương Huân đem người của mình toan đến chỗ Sách). Ngờ là bản Tam quốc chí mà La Quán Trung sử dụng đã sót mất chữ Hoằng, thành ra “Trưởng sử Dương Đại Tướng, Trương Huân”.

• Nguyên chú: chữ Nhuy âm đọc là Nhị.

• Lời thư nguyên chép trong sách Anh hùng ký, được Bùi Tùng Chi đưa vào Tam quốc chí chú, nói rằng: “Xưa sai Kim Nguyên Hưu hướng tới Duyện Châu, vừa đến Phong Bộ, bị Tào Tháo phản nghịch chống cự, đánh phá tan chạy, ngõ hầu dẫn tới diệt vong”. Hậu Hán thư, Lữ Bố truyện chép là: “Xưa Kim Nguyên Hưu về nam tới Phong Khâu”. Theo phần Vũ đế kỷ trong Tam quốc chí, năm Sơ Bình thứ 4 (193), Viên Thuật đưa quân vào quận Trần Lưu, đóng lại ở huyện Phong Khâu, sai bộ tướng là Lưu Tường đóng ở Khuông Đình. Tào Tháo phá Lưu Tường, rồi bao vây Phong Khâu. Viên Thuật bỏ chạy về Tương Ấp, bị Tào Tháo truy kích phải chạy tới Cửu Giang. Đây là nói Viên Thuật từng đưa quân tới chiếm Duyện Châu, nhưng bị thua Tào Tháo. Phong Bộ đáng ra viết là Phong Khâu.

• Thời xưa, năm trăm quân là một lữ.

• Nguyên chú: chữ chuyên âm đọc là chuyên.

• Viên nghĩa là cái càng xe. Thời xưa vua dẫn binh ra ngoài thì xếp xe làm hàng rào, chỗ cửa ra vào thì để xe chổng càng lên làm cửa. Về sau dùng chữ viên môn để chỉ cửa ra vào các sở quan hoặc doanh trại.

• Dưỡng Do Cơ (khoảng 606-559 TCN): người giỏi bắn tên ở nước Sở, sống vào giai đoạn Sở Trang vương (614-591 TCN) tới Sở Khang vương (560-545 TCN). Truyền rằng vua Sở đi săn ở Kinh Sơn, gặp con vượn có tài chụp được mũi tên. Vua Sở sai quân vây mấy vòng, giương cung bắn, nhưng con vượn đều chụp được hết. Dưỡng Da Cơ đến nơi. Con vượn nghe tiếng Do Cơ thì kêu lên sợ hãi. Dưỡng Da Cơ bắn một phát trúng ngay bụng vượn.

• Vật trang trí buộc trên họa kích.

• Nguyên văn: sơ bất gián thân.

• Nguyên chú: chữ liêm (nữ trang) âm đọc là liêm.

• Nguyên chú: Nay chính là phủ thành Lệ Châu đó.

• Tuân Úc cho rằng Lưu Bị thực sự là anh hùng. Quách Gia cho rằng đó chỉ là danh tiếng hão.

• Nguyên chú: chữ Dục âm đọc là dục.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: chữ tê (hí) âm đọc là tây.

• Áo giáp sắt

• Nguyên chú: chữ ao (đánh nhau quyết liệt) âm đọc là áo.

• Đây ám chỉ truyện về Điển Vi trong Tam quốc chí của Trần Thọ.

• Nguyên chú: Con ngựa này tên là Tuyệt Ảnh, ngày đi ngàn dặm.

• Nguyên chú: Nay ở bờ sông Dục Thủy huyện Vũ Âm có di tích ngựa Tuyệt Ảnh của Tào Công.

• Nguyên chú: chữ li âm đọc là li.

• Nguyên chú: chữ dương (bay cao) âm đọc là dương.

• Chữ “đồ” nghĩa là con đường. Công Lộ nghĩa là đường cái. Lời sấm này đã có từ thời Quang Vũ đế Lưu Tú. Trong thư gửi Công Tôn Thuật, Quang Vũ đế có nói: “Kẻ thay Hán là Đường Đồ Cao”. Bức thư này trong Đông quan ký chép là: “Kế thừa màu đỏ là vàng, họ Đương Đồ, tên hắn là Cao”. Theo Tam quốc chí, học giả Chu Thư trong Thục giải thích rằng: “Đương Đồ Cao là Ngụy”. Đỗ Quỳnh giải thích rõ hơn: “Ngụy là tên của khuyết, chắn giữa đường (đương đồ) mà cao”. Xưa của chỗ vua ở gọi là khuyết, hoặc ngụy khuyết.

• Người tới sau thì được ở cao hơn người tới trước. Đây là câu mà Cấp Ảm phê phán Hán Vũ đế.

• Ý nói xưng đế.

• Nguyên chú: chữ vũ (nghi ngờ) âm đọc là vũ.

• Nguyên chú: chữ tiêm (bị giết) âm đọc là tiêm.

• Tức Thái phó Mã Nhật Đê, Thái bộc Triệu Kỳ.

• Nguyên chú: chữ bào âm đọc là bào; chữ hưu âm đọc là kiêu.

• Nguyên chú: chữ hử (mé nước) âm đọc là hổ.

• Nguyên chú: chữ thác (cất ở trong bao) âm đọc là cao.

• Nguyên chú: chữ sam (cắt bỏ) âm đọc là sơn.

• Tôn minh: ám chỉ Viên Thuật.

• Đồ là Hà đồ. Vĩ là sách nhận lời văn trong ngũ kinh của Khổng Tử mà bàn luận về điềm báo.

• Chỉ Viên Thuật.

• Nguyên chú: đây là do Trương Hoành viết ra.

• Nguyên chú: con của Điển Vi tên là Mãn.

• Ấn cũ của Bố là ấn Trấn Đông tướng quân.

• Nguyên chú: chữ Hậu âm đọc là hậu.

• Nguyên chú: Sử quan nói: “Tuy là giết bậy một người, mà lừa được ba mươi vạn người, không đến nỗi phải tan rã. Đó là tài năng của Tào Công ư? Nhưng đó chỉ là dùng mưu lừa thôi”.

• Những đồ vật làm theo quy chế thiên tử.

• Nguyên chú: Sử quan nói: “Đây quả là Tào Tháo có tài dùng tâm kế vậy”.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: chữ lận (bủn xỉn) âm đọc là lận.

• Ngày xưa đi săn thường cho kỵ binh bao vây một khoảnh đất, dồn động vật vào giữa rồi bắn.

• Úng thành: lớp thành bọc bên ngoài cửa chính. Phải vượt qua úng thành mới vào được trong thành.

• Nguyên chú: đó là chỗ tốt đẹp của Lữ Bố.

• Nguyên chú: Bấy giờ Viện Thuật tiếm hiệu, bởi thế mới gọi là minh thượng.

• Nguyên chú: chữ Tuy âm đọc là Chùy, là họ. Tên là Cố, tự là Bạch Thố [thỏ trắng]. Cố giết Dương Xú [chữ xú còn viết là sửu, là con trâu] rồi đem quân đóng đồn ở Xạ Khuyển [bắn chó]. Bấy giờ có người đồng cốt bói cho Cố, nói: “Tướng quân tự là Bạch Thố, mà ấp này tên là Khuyển. Thỏ gặp chó thì thế tất kinh sợ, nên gấp dời đi”. Cố chẳng nghe theo, mới bị Sử Hoán chém đi.

• Nguyên chú: Đây là chữ ký.

• Nguyên chú: chữ khế (nghỉ ngơi) âm đọc là khế.

• Nguyên chú: chữ kình (mạnh mẽ) âm đọc là kình.

• “Nguyên chú: Sau Tào Công nuôi dưỡng mẹ Cung, gả chồng cho con gái, đối đãi rất hậu hĩnh. Ấy là đức độ của Tào Công vậy.

• Nguyên chú: chữ hạm (khẽ gật đầu) âm đọc là hàm. Nghĩa là dùng đầu biểu thị đồng ý. Tháo gật đầu ưng thuận.

• La Ẩn (833-910), vốn tên là Hoành, tự Chiêu Gián, người Dư Hàng. Năm hai mươi tuổi, La Hoành bắt đầu đi thi Tiến sĩ, nhưng mười lần đều không đậu, mới đổi tên là Ân, tự hiệu là Giang Đông Sinh. La Ẩn tướng mạo xấu, làm quan Tòng sự ở Hồ Nam, Hoài, Nhuận nhưng không thành danh. Đến năm 15 tuổi mới đi theo Tiền Lưu (về sau là Vũ Túc vương của nước Ngô Việt thời Ngũ đại Thập quốc), trải các chức Tiền Đường lệnh, Trấn Hải quân Chưởng thư ký, Tiết độ Phán quan, Diệm thiết phát vận phó sứ, Trứ tác lang, Tư huân lang. Thái Tổ nhà Hậu Lương là Chu Ôn lấy La Ẩn làm Cấp sự trung. La Ẩn mất ở Tiền Đường, có viết Giang Đông giáp ất tập, Hoài Nam vạn ngôn, Dật thư, Hậu tập.

• Nguyên chú: Đó là chỗ gian hùng của Tào Tháo.

• Huyện lệnh huyện Phạm.

• Nguyên chú: chữ sưu (đi săn) âm đọc là sưu.

• Đi săn mùa đông gọi là sưu, đi săn mùa hạ gọi là miêu, đi săn mùa thu gọi là tiển, đi săn mùa đông gọi là thú.

• Vùng đất thuộc quyền của thiên tử.

• Nguyên chú: chữ sinh (rong ruổi) âm đọc là sinh.

• Vó ngựa vàng, phi như ánh chớp.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: điêu cung là cung màu đỏ, mạ vàng.

• Nguyên chú: kim tiễn là mũi tên có đầu nhọn làm bằng vàng.

• Nguyên chú: Đổng Thừa là cháu của Đổng Thái hậu, mẹ Linh đế, đó là lão trượng của Hiến đế. Vốn thời thượng cổ không có cách xưng hô là lão trượng, chỉ gọi là quốc cữu.

• Nguyên chú: Thời cổ, quan viên triều đình mỗi nhà đều có một tập sách, gọi là Uyên hành lộ tự, trong đó ghi hết tên họ của các công khanh.

• Nguyên chú: học phố, nghĩa là trồng rau.

• Tôn: dụng cụ đựng rượu thời cổ, hình trụ tròn, thấp, có ba chân đế, thường có hai quai và nắp đậy.

• Nguyên chú: vì chủ nhân tử thủ ở cửa chứ chẳng dám ra.

• Trập long: con rồng ngủ đông.

• Nguyên chú: Trong thiên hạ chỉ có núi Lư là cao nhất. Có người tu hành ngồi ở trên đỉnh ngắm mây, ở lưng núi có tiếng sấm sét, nhưng ở phía trên chỉ nghe như tiếng trẻ con kêu khóc. [Ba câu thơ đầu] chính là dẫn ra từ đoạn cố sự này.

• Nguyên chú: Cống Phụ nói: “Xét văn, ở dưới chữ “nhân” [người] thiếu một chữ nên không tròn câu, đáng lý phải có một chữ “chúng” [mọi người]”.

[Người dịch chú: Cống Phụ tức Lưu Bân (1022-1088), tự là Cống Phu, có chỗ viết là Cống Phụ, hiệu là Công Phi, người Lâm Giang, Tân Dụ. Lưu Bân đỗ Tiến sĩ năm 1046, làm quan đến chức Trung thư Xá nhân, từng trợ giúp Tư Mã Quang biên tu bộ sử Tư trị thông giám. Tác phẩm có Đông Hán san ngộ, Hán quan nghi, Kinh sử tân nghĩa, Ngũ đại xuân thu, Nội truyện Quốc ngữ, Công Phi tập, Văn hiến thông khảo, Văn tuyển loại lâm, Trung Sơn thi thoại. Ngoài ra còn có bộ Bành Thành tập do người đời sau thu nhặt. Đây có lẽ là lời chú của Lưu Bân trong Đông Hán san ngộ (những chỗ khắc nhầm trong sử Đông Hán) về lời bàn của Phạm Diệp trong Hậu Hán thư, Lưu Ngu, Công Tôn Toản, Đào Khiêm liệt truyện. Trong lời chú này, Lưu Bân nghi ngờ câu văn viết sót chữ. Vì nguyên văn chỉ có năm chữ “củ nhân, hoàn tụ súc”, không đối ngẫu về số chữ. Lưu Bân cho rằng câu văn này vốn phải là “củ nhân chúng, hoàn tụ súc”].

• Nguyên văn: quy ư tín thuận hồ thiên. Xét chữ “thiên” 天 (trời), lời bàn này trong Hậu Hán thư, Viên Thuật truyện viết là chữ “phu” 夫 (than ôi) và là lời mở đầu cho câu sau. Đây dịch theo nguyên tác tiểu thuyết.

• Nguyên văn: viết thất trung tín ( gọi là đánh mất trung, tín). Lời bàn trong Hậu Hán thư chép là “nhật thất trung tín” (càng ngày càng đánh mất trung, tín). Chữ “viết” 曰, chữ “nhật” 日gần giống nhau.

• Nguyên chú: chữ Cầu âm đọc là lưu.

• Nguyên văn: danh viết bất nghĩa. Câu văn gốc trong Hiến Đế xuân thu do Bùi Tùng Chi chú dẫn ghi là “bất viết bất nghĩa” (không gọi là bất nghĩa).

• Nguyên chú: Qua một chi tiết này, có thể thấy Thiệu có mưu mà không biết quyết đoán. Mưu sĩ dưới trướng lại bất hòa với nhau, làm sao mà không thua cho được?

• Nguyên văn viết là Bàng Kỷ, nhưng nhân vật này vốn là Phùng Kỷ. Chữ Bàng 逄 và chữ Phùng 逢 gần giống nhau. Những chữ bên dưới cũng thế.

• Nguyên chú: chữ cưu (cái thăm) âm đọc là cưu (chim cưu).

• Nguyên chú: Đó là kế của Huyền Đức thôi.

• Nguyên chú: Mẹ của Lưu Thiện, về sau phong làm hoàng hậu.

• Tướng quân thân thể lành lặn. Ý mỉa Hạ Hầu Đôn bị mất một mắt.

• Thái thú vòi tiền.

• Quan đánh trống.

• Nguyên chú: Đến nay có “Ngư Dương tam qua” là từ Hoành mở đầu.

• Nguyên chú: Người đạt tiết, như Ân Trụ bạo ngược, Bá Di không ăn thóc nhà Chu mà chết. Thánh nhân có thể thông biến, bởi thế nên gọi là đạt tiết. Người thủ tiết, ăn lộc người khác thì không tránh nạn, đến chết không thay đổi, bởi thế nên gọi là thủ tiết.

• Chỉ Nễ Hoành và bọn Tuân Úc.

• Nhờ có vua mới khống chế được thiên hạ, nên không thể giết vua.

• Thời cổ gọi trụ sở của quan lại là nha, lá cờ cắm ở trước gọi là nha kỳ, có hình răng nanh (tức hình tam giác).

• Nguyên chú: Một lá cờ gọi là góc cờ. Hai lá cờ thì gọi là cửa cờ.

• Sử ký, Thích khách liệt truyện cho biết: Dự Nhượng làm bề tôi họ Phạm, họ Trung Hành. Hai họ đều bị Trí Bá diệt. Dự Nhượng lại thờ Trí Bá. Trí Bá bị Triệu Tương Tử diệt. Dự Nhượng mấy phen mưu việc báo thù, đến mức hủy hoại cả thân thể. Đến khi Tương Tử bắt được, hỏi Dự Nhượng: “Thầy chẳng đã từng thờ họ Phạm, họ Trung Hành đó sao? Trí Bá tận diệt họ, mà thầy không báo thù cho họ, nhưng ngược lại còn gửi thân làm bề tôi cho Trí Bá. Trí Bá cũng đã chết rồi. Mà thầy sao chỉ riêng vì y báo thù sâu sắc?”. Dự Nhượng nói: “Thần thờ họ Phạm, họ Trung Hành. Họ Phạm, họ Trung Hành đều đối đãi với tôi như người thường. Tôi vì thế báo đáp họ như người thường. Còn như Trí Bá đãi tôi như quốc sĩ. Tôi vì thế báo đáp như quốc sĩ”.

• Nguyên chú: Bạch Mã, nay thuộc Hoa Châu.

• Thần hộ pháp của đạo giáo, có năm trăm Linh quan.

• Nguyên chú: Chẳng thể gáy, sủa, thảy đều là vật vô dụng.

• Nguyên chú: Chẳng thể giương lên bắn ra, cũng là vật vô dụng.

• Nguyên chú: Như dựng cái sào cỏ để rao bán đầu mình.

[Người dịch chú: Tục xưa bán vật gì thì treo một vật mẫu lên ngọn sào. Ngày nay ở các chợ nổi vẫn còn].

• Nguyên chú: Vốn là lúc Nhan Lương từ giã Viên Thiệu, Huyền Đức từng ngầm dặn rằng: “Tôi có một đứa em, là Quan Vân Trường, mình cao chín thước năm tấc, mắt chim phượng, mày con tằm, thích mặc chiến bào gấm xanh, cưỡi ngựa vàng đốm trắng, dùng đại đao Thanh Long, ắt đang ở chỗ Tào Tháo. Nếu gặp người ấy thì hãy bảo kíp tới đây. Nhân đó, Nhan Lương thấy Quan Công tới, chỉ muốn bảo người ấy chạy sang đầu hàng, vì thế không chuẩn bị nghênh địch, mới bị Quan Công chém rơi xuống ngựa.

• Nguyên văn ghi là “thích Nhan Lương” (đâm Nhan Lương). Quan Công được mô tả là dùng đại đao, mà sở trường của đại đao là chém, nên các truyện kể đều nói Quan Công chém Nhan Lương. Nhưng Tam quốc chí, Quan Vũ truyện lại viết rằng: “Vũ trông ra xa thấy cờ lọng của Nhan Lương, bèn phóng ngựa đâm Nhan Lương ở giữa vạn người, chém lấy đầu y đem về. Các tướng của Thiệu chẳng ai cản nổi”. Bằng vào chi tiết này, có ý kiến cho rằng vũ khí mà Quan Vũ sử dụng không phải là đao mà là mâu vốn phù hợp với việc đâm. La Quán Trung cố gắng dung hòa giữa ghi chép lịch sử và bình thoại dân gian, nên chữ “thích” (đâm) sẽ trở thành vấn đề cần phải lý giải. Ở đây La Quán Trung cho rằng sử quan viết chữ “thích” (đâm) là có ý nói cuộc chạm trán giữa Nhan Lương và Quan Vũ không phải là một cuộc đấu tay đôi, mà là một cuộc tập kích mang tính ám sát của Quan Vũ. Trong Tân khiết Kinh bản hiệu chính Thông tục diễn nghĩa án Giám Tam quốc chí truyện in năm 1605 thì câu này được đặt ngay sau đoạn giải thích nguyên nhân vì sao Nhan Lương không chống cự Quan Vũ, và hoàn toàn thuộc về chính văn; đồng thời phần giải thích đó lại ở sau chỗ Tào Tháo sai các tướng viết tên Trương Phi vào áo. Các bản in năm 1610 và bản khoảng 1664 đều xử lý như vậy. Bởi vì bản in Gia Tĩnh 1522 và bản in 1605 thuộc về hai hệ thống truyền bản khác nhau, nên các nhà nghiên cứu cho rằng đoạn giải thích này vốn nằm trong nguyên tác của La Quán Trung.

• Một loài thú trong truyền thuyết.

• Nguyên văn: thượng doanh kì chí, bất vụ công cao. Tam quốc chí, Viên Thiệu truyện viết: “thượng doanh kì chí, hạ vụ kì công” (trên khoe chí lớn, dưới ham lập công). Ý Thư Thụ than trên dưới đều chỉ nghĩ đến lợi riêng trước mắt, mà không biết tính toán sâu xa. Bản in năm 1605 viết là “hạ vụ công lao”. Ngờ rằng chữ “bất” 不 trong bản in Gia Tĩnh 1522 là do chữ “hạ” 下 chép nhầm.

• Ấn của Thọ đình hầu nhà Hán. Thực ra đây là một chi tiết tiểu thuyết. Các học giả Trung Quốc đều cho rằng tước phong này là chỉ huyện Hán Thọ thuộc quận Vũ Lăng, Kinh Châu. Quan Vũ được phong Hán Thọ đình hầu, là đình ở huyện Hán Thọ. Nhà Ngụy đổi Hán Thọ thành Ngụy Thọ. Nước Ngô lại đổi thành Ngô Thọ. Giả Hủ của Ngụy về sau được phong Ngụy Thọ đình hầu.

• Nguyên chú: chữ phụ có nghĩa là núi đất.

[Người dịch chú: Tam quốc chí chép là Nam Bản (còn đọc là Nam Pha). Hồ Tam Tỉnh nghi là con dốc phía nam núi Bạch Mã]

• Ấy là chỗ cực kỳ kiêu hùng của Huyền Đức.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: chữ cổ âm đọc là cổ

• Có thể giết nhưng không thể tính lường.

• Giao tình bền chặt, có thể vì nhau mà đâm cổ tự sát.

• Liệt sĩ truyện của Lưu Hướng thời Hán chép: “Thời Lục quốc, Dương Giác Ai cùng Tả Bá Đào làm bạn, nghe nói Sở vương hiền, cùng tới làm quan. Đến Lương Sơn, gặp tuyết, hết lương, độ chừng chẳng thể bảo toàn cả hai người, bèn gom lương thực lại đưa hết cho Giác Ai. Giác Ai đến Sở, Sở dùng làm Thượng khanh, về sau tới thu xác chôn cất Bá Đào”.

• Sưu thần ký chép: “Phạm Thức thời Hán, tự là Cự Khanh, người Sơn Dương, Kim Hương, một tên là Dĩ, cùng người Nhữ Nam là Trương Thiệu kết bạn. Thiệu tự là Nguyên Bá. Hai người đều du học ở nhà Thái học, về sau chào nhau quay về quê quán. Thức bảo Nguyên Bá rằng: “Hai năm sau sẽ quay lại, ắt sang lạy tôn thân, thăm con nhỏ đấy”. Bèn cùng nhau hẹn ngày. Về sau ngày hẹn sắp đến, Nguyên Bá đem mọi việc thưa với mẹ, xin làm cỗ để đợi. Mẹ nói: “Xa nhau hai năm, lời hứa ngàn dặm, sao con lại tin là thật chứ?”. Đáp: “Cự khanh là kẻ sĩ có chữ tín, ắt chẳng sai lời”. Mẹ nói: “Nếu đúng thì sẽ ủ rượu cho con”. Đến ngày hẹn, quả nhiên đến, lên nhà lạy chào, uống rượu, hêt sức vui vẻ rồi từ biệt”.

• Nguyên văn: đặc mộc. Theo lệ xưa, khi có việc quan trọng thì tắm rửa thay áo, ý nói sự tôn trọng người trên. Bản in năm 1605 ghi là “cần mộc dục” (kính cẩn tắm gội).

• Lời bình của Bùi Tùng Chi trong Tam quốc chí chú có khác mấy chữ. Bùi Tùng Chi nói: “Tào Công biết Vũ không ở lại mà lòng khen chí hướng của y”, phần sau thì hoàn toàn giống.

• Nguyên chú: Lời này khen Tào Công bình sinh giỏi ứng xử, là vì không giết Huyền Đức, không đuổi theo Quan Công vậy. Nhân thế mới có thể thấy Tào Công có lòng khoan dung, nhân từ, đại đức, mới có thể làm chủ Trung Nguyên.

• Tương Dương kỳ cựu truyện cho biết Liếu Hóa người huyện Trung Lư.

• Trong Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa, nhân vật này vốn tên là 廖化, ngày nay ta đọc là Liệu Hóa. Đây là chép đúng với tên họ được ghi trong Tam quốc chí. Chữ Liệu 廖 này giống với chữ Liêu 寥, nên các bản dịch cũ đều dịch là Liêu Hóa. Nhưng Bùi Tùng Chi có chú thích trong Liệu Lập truyện rằng chữ Liệu “âm đọc là lý cứu láy”, tức đọc là Lứu (gần âm với chữ Liếu). Hồ Tam Tỉnh (1230-1302) chú thích rằng: “Liệu đọc là lực điếu láy lại [tức là Liếu, là họ. Sách Tinh phổ ghi họ Liệu là đời sau của Bá Liệu, con trai Chu Văn vương”. Diêu Phạm (1702-1771) dẫn sách Tập vận, Quảng vận thì cho biết: “Liệu, đọc gần với chữ phương, chiếu [tức đọc giống chữ Phiếu], âm là Liệu 料. Riêng Hậu Hán thư chép về Liệu Phù thì có hai âm đọc là “lực điếu” [Liếu], “lực cứu” [Lứu]. Nay họ Liệu đều dùng âm đọc đầu”. Xin phiên âm theo ý kiến của Hồ Tam Tỉnh và Diêu Phạm.

• Theo Tam quốc chí, Liếu Hóa còn có tên là Thuần 淳. Lư Bật nói rằng trong Tam quốc chí, Minh đế kỷ có ghi Liếu Thuần làm Thái thú quận Âm Bình năm Cảnh Sơ thứ hai. Phần chú dẫn Ngụy thư viết là Đôn 惇. Nhưng Phan Mi cho rằng chữ Đôn là chép lầm của chữ Thuần. Trong chiến dịch đánh Ngô có một tướng tên là Liếu Thuần, đó chính là Liếu Hóa.

• Nguyên chú: Về sau, Hóa làm tướng quân.

• Nguyên chú: chữ ải âm đọc là ải.

• Nguyên chú: Khăn Vàng đầu hàng rất nhiều, nói chung đều là vô dụng, đa phần chẳng được ghi chép.

• Nguyên chú: Hàn Phúc này chẳng phải là Hàn Phức ở Ki Châu. Hàn Phức ở chỗ của Trương Mạc, lòng sinh nghị nên tự vẫn. Còn kẻ này là do nộp lương thực mà mua được chức quan.

• Nguyên chú: Vị tăng này về sau sẽ lại thấy.

• Nguyên chú: Về sau Công nghe tin Hồ Ban bị người nhà Vương Thực giết chết.

• Nguyên chú: chữ cấu (cạm bẫy), âm đọc là khấu.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: chữ cầu (xoăn), âm đọc là cầu.

• Nguyên chú: lá cờ trên viết tên họ, gọi là nhận kỳ đó.

• Nguyên chú: chữ lược âm đọc là lực.

• Bài biểu này nguyên chép trong Ngô lục, được Bùi Tùng Chi dẫn trong phần chú của sách Tam quốc chí. Văn tự hoàn toàn giống. Hà Chước cho biết Hổ tức là tòng tử (con của anh hoặc em ruột) của Lưu Biểu, còn chữ Lang sợ là chép nhầm. Lư Minh Khải và Phan Mi cũng cho rằng chữ Lang này là chép thừa.

• Nguyên văn: si trương, lấy hình tượng chim cú mèo giang rộng đôi cánh, để nói việc phô trương thanh thế hão.

• Nguyên chú: Khoa cấm chí còn có một tên là khoa chú do, là một trong số ba mươi phương pháp chữa bệnh của người làm nghề y.

• Chữ trong sách Trung Dung, chương 16.

• Chữ trong sách Luận Ngữ. Nguyên là Khổng Tử bị bệnh. Tử Lộ xin cầu đảo. Khổng Tử hỏi: “Có [thần] chăng?”. Tử Lộ nói: “Có chứ. Sách Lụy viết: “Cầu xin cho ngươi với thần kỳ trên dưới”. Khổng Tử mới nói: “Khâu cầu đảo đã lâu rồi!”. Mấy chữ mà Ngô quốc thái dẫn ra không phải là lời của Khổng Tử.

• Nguyên văn: lưỡng trận. Các bản 1591, 1605 đều viết như vậy. Tam quốc chí, Tôn Sách truyện viết là “lưỡng Trần”.

• Tăng Cố (thế kỷ XII), danh thần thời Bắc Tống, từng làm Giao Xã trai lang, Tư nông thừa, Thông biện Ôn Châu. Năm 1129, Tăng Cố bị người Kim bắt giữ ở Việt Châu, rồi giải về nước Kim.

• Lời bàn của Trần Thọ trong Tam quốc chí, Tôn Sách truyện.

• Nguyên chú: Theo Chu lễ, phàm gặp việc tang thì dừng việc chính sự. Nhưng bấy giờ có Từ Nhung làm loạn, Bá Cầm ngừng khóc mà đi chinh phạt chúng. Đại khái là vì việc vua gấp gáp, nên bất đắc dĩ phải làm thế. Bá Cầm là vua Lỗ thời Xuân Thu đó.

[Người dịch chú: Bá Cầm là con của Chu Công - người sáng lập ra Chu lễ].

• Nguyên văn: “Ngô biến quan Tôn gia huynh đệ, tuy các tài tú đạt nhiên, giai lộc tộ bất chung”. Câu nói trong Tam quốc chí, Tôn Quyền truyện là: “Ngô quan Tôn thị huynh đệ, tuy các tài tú minh đạt, nhiên giai lộc tộ bất chung”. Câu này trong Tống thư, Phúc thụy chí viết là: “Tôn thị huynh đệ, tuy các tài trí minh đạt, nhiên lộc tộ bất chung”. Ngờ rằng nguyên bản Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa sót chữ “minh” và đã chấm câu sai. Bản in năm 1605 đảo chữ, thành ra “tuy nhiên tài tú các đạt”.

• Lý Quang Địa (1642-1718) bình rằng: “Quả thực ứng nghiệm ở chỗ nào? Nếu có lòng dạ ấy thì ắt cũng như lòng dạ Tào Tháo rồi”.

• Nguyên chú: Hoàng Văn tức là việc của Tề Hoàn, Tấn Văn.

• Nguyên chú: Bàn luận thật hay!

• Nguyên chú: Năm [Kiến An] thứ ba [198], Tôn Sách sai Trương Hoành đi hiến phương vật, đến Hứa Đô, được bái làm Thị ngự sử. Nhân vì phong cho Tôn Quyền mới trở về Ngô, giúp đỡ Tôn Quyền.

• Nguyên chú: Ung tự Nguyên Thán, nói rằng vì Sái Bá Giai vì ông mà than thở, nên lấy đó làm tên tự.

[Người dịch chú: Lời chú này lấy từ Ngô lục do Bùi Tùng Chi chú thích Tam quốc chí. Giang Biểu truyện cũng nói: “Ung theo Bá Giai học tập, chuyên tâm, điềm tĩnh, thông minh mà dễ dạy. Bá Giai quý mến cho là lạ, bảo rằng: “Khanh ắt thành công, nay lấy tên ta ban cho khanh”. Vì thế Ung cùng Bá Giai trùng tên”. Sái Bá Giai tức là Sái Ung, nhưng chữ Ung trong Sái Ung và chữ Ung trong Cố Ung là hai chữ khác nhau. Tuy là Phan Mi (1771-1841) có nói thời cổ hai chữ ấy dùng thông cho nhau, nhưng Sái Ung đã nói “lấy tên ta ban cho khanh” thì quyết chẳng thể dùng một chữ khác với tên mình. Lại nữa, Lâm Quốc Tán thời vua Quang Tự nhà Thanh có nói: “Em cùng mẹ của Sái Ung là Huy có tên tự là Tử Thán, thì lại được ai than thở đây?”. Có thể thấy chuyện Cố Ung được Sái Ung tán thưởng, ban tên húy, tên tự chẳng qua chỉ là chuyện bịa đặt khoe khoang của người nước Ngô mà thôi].

• Nguyên chú: Quan Độ ở phía bắc huyện Trung Mâu, Trịnh Châu.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên văn: cao lỗ. Nguyên chú: tức là vận thế đó.

• Nguyên văn: chữ thuẫn âm đọc là thuẫn. Tức là cái mộc che tên đó.

• Quân đào đất.

• Nguyên chú: Tử Viễn là tên tự của Hứa Du.

• Nguyên viết là Trịnh 鄭. Tam quốc chí, Trương Cáp truyện chép là huyện Mạc 鄚.

• Nguyên chú: Đây nói Tào Công có thể lung lạc thiên hạ, nhân đó mà được thiên hạ.

• Nguyên chú: Bàng Kỉ mấy lần bị Điền Phong làm mất mặt, lòng thường ôm hận, tới đây nhân Thiệu hỏi han nên mới buông lời gièm.

• Nguyên văn từ chỗ này đột ngột chuyển sang thơ. Bản in 1591 sau chỗ này còn có câu: “Về sau sử quan có thơ rằng”. Bản in năm 1605 thuộc hệ thống khác với bản Gia Tĩnh thì ghi là: “Tán rằng”.

• Kinh Thi, phần Ngụy phong, bài Thạc thử.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Đây là Tào Tháo mua lòng dân đó.

• Hàn Phi tử, thiên Vong trưng chép thành hai điều: “Cùng cứng mạnh mà lại bất hòa, không nghe can mà lại hiếu thắng”, “Khinh khi đích tử, con thứ lộng hành, thái tử chưa định mà chủ đã lìa đời”. Chương Hoài thái tử chú giải Hậu Hán thư lại dẫn hai dị bản khác viết: “Thái tử khinh mà thứ tử không thuận”, “Thái tử ti mà thứ tử tôn”.

• Đây là lời bàn của Phạm Diệp trong Hậu Hán thư, Viên Thiệu, Lưu Biểu liệt truyện, quyền hạ, vì vậy mà có thêm nhận xét về Lưu Biểu.

• Viên Thượng cho Bàng Ki theo giúp Viên Đàm, rồi hứa sẽ tới sau, nhưng lại không tới. Vì vậy Viên Đàm cho rằng Viên Thượng khinh mình.

• Nguyên chú: chữ Nghiệp âm đọc là nghiệp.

• Nên hỏi ý của Tân Bình.

• Nguyên chú: là tên đất.

• Lời của Tân Bì ở đây so với Tam quốc chí, Tân Bì truyện có hơi khác vài chữ. Trong Tam quốc chí, Tân Bì nói: “Minh công đừng hỏi đáng tin hay giả dối, chỉ nên luận thẳng về tình thế của họ thôi. Họ Viên vốn là anh em đánh nhau, không cho rằng người khác có thể xen vào giữa họ, mà cho rằng thiên hạ có thể tự định đoạt bởi chính mình vậy. Nay một sớm cầu cứu với minh công, thế là đủ biết rồi!”. Hồ Tam Tỉnh giải thích rằng: “Là nói anh em họ Viên đánh nhau, ban đầu tính kế để không cho người khác thừa cơ hội xen vào, mà cho rằng nếu họp Thanh, Kí làm một, thì có thể thừa thế định thiên hạ rồi”. Nhưng bây giờ Viên Đàm lại tự nhiên tới xin hàng, “là nói thế lực của y đã nguy khốn”. Ở đây, tôi dịch theo cách giải thích của Hồ Tam Tỉnh. Tân Bì nói rằng ban đầu Viên Đàm tính rằng tự mình có thể làm nên việc, không để ai xen vào, mà nay phải cầu cứu, vậy đủ biết thế của Đàm đã nguy khốn.

• Nguyên chú: chữ huých (tranh cãi) âm đọc là khích.

• Lời của Thần Nông được Triều Thác (200-154 TCN) dẫn trong bài Luận quý cốc sơ. Nguyên văn là: “Có thành đá mười nhận, hào nóng trăm bộ, binh giáp trăm vạn, mà không lương thực cũng chẳng giữ nổi”.

• Nguyên chú: Tá Trị là tên tự của Tân Bì.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Trọng Khang là tên tự của Hứa Trữ.

• Nguyên chú: Vốn là Hứa Trữ chưa nghe Tháo gọi, đã tự chạy ra trước.

• Đột môn: cửa bí mật để rời thành, dùng để bất ngờ tập kích hoặc du kích quân địch. Mặc Tử trong thiên Bị đột có nói trong thành cứ một trăm bộ thì có một đột môn.

• Vì đi bí mật nên quân Tào không đốt đèn lửa ở góc đó, để khỏi bị ánh sáng làm lộ.

• Áp môn: cửa chặn ngang lối đi, dùng rào ngăn lại, để kiểm tra người qua lại. Đột áp môn là áp môn ở phía trong đột môn.

• Nguyên chú: sông Hoàn cách Kí Châu năm mươi dặm.

• Nguyên chú: chữ Phũ âm đọc là phù.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Biện Thị là Tuyên Vũ hoàng hậu. Phi tức là Văn đế đó.

• Niên hiệu của Hán Linh đế. Năm Quang Hòa thứ năm ứng với công nguyên năm 182. Nhưng ngày Đinh Dậu tháng chạp năm đó thì đã là ngày 26-1-183.

• Nguyên văn: “hoài bích”, có lẽ ám chỉ chuyện Biên Hòa vì có viên ngọc quý mà bị chặt hết hai chân. Nguyên tác Tam quốc chí, Văn Chiêu Chân hoàng hậu truyện chép là “hoài bảo” (ôm báu vật).

• Nguyên chú: Đó là chỗ trí tuệ cao của Tháo.

• Nguyên chú: Tháo thấy người con gái này có tướng quý, vốn biết là vợ của Viên Hi, nhưng giả ngu mà không hỏi, bèn sai Phi thu nạp. Đó là Tào Tháo nhìn người sáng suốt, có thể biết được quý nhân.

• Nguyên chú: Đấy là chỗ gian hùng của Tào Tháo, trong lòng vốn đã có bụng muốn giết Hứa Du, nhưng sợ người ta bàn luận, nên mới nói dối ra như thế.

• Nguyên chú: Nay là huyện Nam Bì, [quận] Hà Gian.

• Nguyên chú: Đó là cái gian hùng của Tào Tháo.

• Nguyên chú: Là nước Phiên.

• Nguyên chú: Tên người Phiên.

• Nguyên chú: Mạo Đốn âm đọc là một đột, tên người Phiên.

• Niên hiệu của Quang Vũ đế nhà Đông Hán, từ năm 25 đến năm 56.

• Tên nước.

• Nguyên chú: chữ mặc (lẳng lặng) âm đọc là mặc.

• Nguyên văn: “tiền cận Liễu Thành”. Trong Tam quốc chí, Điền Trù truyện chỗ này ghi là “lộ cận nhi tiện” (đường gần mà dễ đi).

• Nguyên chú: Sau Dịch làm Thái tử Văn học, hoàng [chết] sớm. Con là Thâm nối tự. Thâm hoăng, con là Liệp thừa tự.

• Nguyên chú: Đây nói Huyền Đức không quên lúc hoạn nạn, thì sao có thể chẳng được làm vua?

• Nguyên chú: chữ điệp âm đọc là điệp.

• Nguyên chú: Đây có thể thấy Lưu Biểu hành xử không quyết đoán.

• Nguyên văn: Hoạn du (rong chơi trên đường làm quan).

• Nguyên tác: Nhãn tiền linh lạc phiêu hồng nhứ. Nguyên văn Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa ghi: Nhãn tiền linh loạn phiêu hồng nhứ.

• Đây ám chỉ nhà Hán.

• Nguyên tác: Bối hậu truy binh phục tương đáo. Bản văn tiểu thuyết ghi: Não hậu truy binh hậu lai đáo.

• Bài trên nói nếu không có Đích Lư thì Lưu Huyền Đức chẳng thể làm bá ở Tây Xuyên. Bài này nói rằng vì trên lưng Đích Lư là chân long thiên tử, nên Đích Lư vốn là ngựa dữ gieo rắc tai họa, nhưng lại có thể làm việc dị thường mà cứu chủ. Bài dưới sẽ dựa vào lời bàn luận của người cố lão quy hết mọi thứ về tay ông trời sắp đặt.

• Pha lê: tên một loại ngọc.

• Chỉ quân truy đuổi của Sái Mạo.

• Nguyên tác: Lưu thủy y nhiên nhiễu đại đê. Đây là bài thơ Đàn Khê trong tập Vịnh sử thi của Hồ Tăng. Bản văn trong Toàn Đường thi ghi là Lưu thủy y tiền nhiễu đại đê.

• Nguyên chú: Nam Chương là tên đất.

• Nguyên chú: Thủy là một khí tiên thiên, có thể nuôi dưỡng vạn vật, vuông được tròn được. Kính, là ý nói biết được người xấu, tốt vậy.

• Nguyên chú: Bàng là họ, Đức là tên, tự là Sơn Dân. Chữ Công là nhân vì những người cùng hàng với Đức đều tôn trọng, mới gọi là Bàng Đức Công thôi.

• Nguyên chú: chữ kết (đơn chiếc) âm đọc là kiết.

• Giỏi! Giỏi!

• Đây là chuyện trong Luận ngữ, Khổng Tử đáp rằng: “Bán đi thôi! Bán đi thôi! Ta chỉ đợi người biết giá”.

• Nguyên chú: Từ đó có tên là Hảo Hảo tiên sinh.

[Người dịch chú: Chuyện này cũng được nhắc tới trong tạp kịch Lưu Huyền Đức độc phó Tương Dương hội của Cao Văn Tú thời nhà Nguyên. Sau khi nhảy qua Đàn Khê, Lưu Bị lạc đường vào trong núi Lộc Môn thì gặp Thủy Kính tiên sinh Tư Mã Huy đã ngồi đợi ở đó từ trước. Tư Mã Huy nói rằng: “Huyền Đức Công, ta thấy thủ hạ của người tuy có tướng tài trận mạc, mà chưa có kẻ sĩ vận trù”. Lưu Bị nói: “Dám hỏi sư phụ, thế nào là kẻ sĩ vận trù?”. Thủy Kinh nói: “Há chẳng nghe câu nam Ngọa Long, bắc Phượng Sồ sao?”. Lưu Bị hỏi: “Ngọa Long, Phượng Sồ là ai?”. Thủy Kính nói: “Hảo, hảo, hảo”. Lưu Bị nói: “Xin tiên sinh nói tên của họ”. Thủy Kính nói: “Hảo, hảo, hảo. Ngươi chớ hỏi ta. Hãy đi hỏi kẻ ấy đi”. Nói rồi thì biến mất.

• Nguyên văn hóa dục tồ. Hành hỏa là biểu hiện cho nhà Hán, đây nói nhà Hán sắp mất.

• Nguyên chú: Ý đuổi khách.

• Nguyên chú: Vốn là Trương Ích Đức đã mai phục từ trước ở đây.

• Nguyên chú: Vốn là Đan Phúc đã sớm sai Vân Trường đi tập kích Phan Thành rồi.

• Nguyên chú: Đó là hành vi kết oán.

• Nguyên chú: sư, lịch âm đọc là thư, lực.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Đây nói “vật hi sinh lúc cúng tế” là nói con bò dùng để tế Giao, lúc nhàn rỗi thì lấy cỏ tốt để nuôi dưỡng, lấy gấm lụa để cho mình, khi đến kỳ tế thì giết đi. Vì cho rằng Từ Thứ khinh thường mình nên mới nói thế.

• Mẹ Vương Lăng đâm cổ tự sát để con mình không bị bức ép mà bỏ Hán đầu hàng Hạng Vũ.

• Mạnh mẫu chặt khung cửi để răn dạy Mạnh Tử phải học theo điều tốt.

• Nguyên chú: Đấy là Tư Mã Huy sáng suốt thấy trước, liền biết là Khổng Minh nguyện hết lòng thờ người chủ này.

• Nguyên văn: linh tra. Bác vật chí của Trương Hoa (232-300) viết: “Xưa nói Thiên Hà thông với biển. Gần đây có người sống trên bãi biển, mỗi năm vào tháng tám có bè nổi qua lại, không sai kỳ hạn. Người ấy có chí khác thường, bèn lập lầu gác ở trên bè, đem nhiều lương thực, cưỡi bè mà đi. Trong vòng mười ngày còn xem được tuần tháng ngày giờ, từ đó về sau mênh mang bất chợt cũng chẳng biết là đã hết bao nhiêu đêm, đi được hơn mười tháng mới tới một xứ có thành quách nhà cửa rất nghiêm trang, ngó ra xa thấy trong cung có người đàn bà dệt vải (chức phụ), thấy một người đàn ông dắt trâu ở trên bãi, bèn tới mời uống rượu. Người dắt trâu kinh ngạc hỏi: “Làm sao mà tới được đây?”. Người ấy kể chuyện tới đây, lại hỏi: “Đây là chốn nào?”. Đáp rằng: “Ngài trở về tới Thục đô, tìm gặp Nghiêm Quân Bình, thì sẽ biết thôi”. Cuối cùng chẳng lên bờ, theo kỳ hẹn mà quay về. Sau người ấy tới Thục, hỏi thăm Quân Bình, Quận Bình nói: “Năm ấy tháng ấy có sao Khách phạm vào sao Khiến Ngưu”, tính kể năm tháng thì đúng lúc người ấy tới Thiên Hà vậy”.

• Câu trong Luận ngữ chương Hiến vấn. Đây ý nói theo phong tục của người Di Địch.

• Nguyên văn: hoàng quyển. Thời xưa để phòng mọt sách, người ta dùng cây hoàng bách nhuộm giấy, nên gọi sách là hoàng quyển.

• Nguyên văn: tiêu diêu ô cân. Khăn tiêu diêu là loại khăn vấn đầu lưu hành thời nhà Tống, thả hai dải khăn về phía sau. Ô cân là loại khăn đen mà người ở ẩn không ra làm quan hay đội.

• Tức Hán Ai đế Lưu Hân trị vì từ năm thứ 7 TCN đến năm 1 TCN, Hán Bình đế Lưu Khản trị vì từ năm 1 TCN đến năm thứ 5 sau Công nguyên.

• Luận ngữ, thiên Thái Bá.

• Chức quan chuyên quản lý núi rừng, cây cỏ, chim thú.

• Mạnh Tử, thiên Đằng Văn công hạ. Đây nói kẻ sĩ chân chính phải giữ phẩm giá của mình, không tùy tiện đến với vua chư hầu nếu chưa có lễ mời gọi phù hợp.

• Lá cờ có chữ tửu thường dựng trước quán rượu.

• Nguyên văn: Đông Hải lão tẩu, đây chỉ Khương Tử Nha.

• Một quân bằng ba mươi cân.

• Nguyên văn: Cao Dương tửu đồ. Sử ký, Lịch Sinh Lục Giả liệt truyện viết: Lịch Tự Kì tới gặp Bái Công Lưu Bang. Bái Công sai sứ giả ra nói: “Bái Công xin cảm tạ tiên sinh, lúc này đang vì thiên hạ mà lo việc, chưa rỗi để gặp nhà Nho”. Lịch Tự Kì trợn mắt, chống kiếm, nạt sứ giả rằng: “Cút! Hãy trở về báo Bái Công, ta là bợm rượu ở Cao Dương, chẳng phải là nhà Nho gì”. Tên của Lịch Tự Kì 酈食其 được Sử ký chính nghĩa chú thích âm đọc là Lịch Dị Cơ 歷異幾.

• Nguyên văn: Long Chuẩn công. Đây chỉ Hán Cao Tổ Lưu Bang.

• Lúc Lịch Tự Kì vào gặp, có hai người con gái đang rửa chân cho Lưu Bang. Lịch Sinh chỉ vái dài, nói rằng nếu muốn cầm đầu nghĩa binh đánh Tần thì không nên ngồi xổm mà tiếp bậc trưởng giả. Lưu Bang đứng dậy xin lỗi. Lịch Sinh theo Lưu Bang vào Quan Trung, thường làm thuyết khách, cuối cùng đi sang phía đông thuyết phục vua Tề đầu hàng nhà Hán.

• Chỉ Khổng Minh.

• Nguyên chú: Hoàng Thừa Ngạn là danh sĩ đất Hà Nam, một lần gặp Gia Cát Khổng Minh mà thấy dị thường. Sau Khổng Minh muốn cưới vợ. Thừa Ngạn nói: “Nghe nói ngài chọn vợ. Ta có một đứa con gái xấu, tóc vàng mà da đen, nhưng tài thì có thể sánh cùng. Có chịu thu nhận chăng?”. Khổng Minh ưng rồi cưới luôn. Người bấy giờ cười Khổng Minh, làm câu ngạn ngữ rằng: “Chớ học Khổng Minh chọn vợ, được ngay gái xấu A Thừa”.

• Nguyên chú: thiệp thi (đếm cỏ thi) âm đọc là thiệt thi.

• Nguyên văn: vô dĩ quý hạ tiện, vô dĩ chúng hạ quả. Không thấy kinh văn nào có câu đó. Nhưng Thuyết uyển của Lưu Hướng trong quyển Tôn hiền có trích lời Khổng Tử, lại nói: “Lấy đông đánh ít thì không đâu không tan, lấy quý đãi tiện thì không đâu không được” (Dĩ chúng công quả, vô bất tiêu dã; dĩ quý hạ tiện, vô bất đắc dã). Ý tứ trái hẳn với Quan, Trương.

• Nguyên chú: Ngày xưa Tề Hoàn công muốn gặp Đông Quách thị, một ngày đi ba lần mà không được gặp. Mọi người ngăn lại, nói: “Ông vua vạn thặng mà hạ mình gặp kẻ sĩ áo vải, một ngày đi ba lần mà không được gặp, dừng lại cũng được rồi”. Hoàn công nói: “Kẻ sĩ là người khinh chê tước lộc, bởi thế mới khinh chủ mình. Quân chủ mà khinh chế bá vương, thì cũng khinh kẻ sĩ. Dẫu phu tử khinh chê tước lộc, ta há dám khinh chê chức bá vương ư?”. Năm lần đi lại rồi sau mới gặp được.

• Nguyên chú: chữ tín âm đọc là thân.

• Không biết làm sao cho đúng nên đành làm liều.

• Nguyên chú: chữ ám âm đọc là ám.

• Nguyên văn: thạch tằng. Đây chỉ những tầng đá nơi Nghiêm Tử Lăng ngồi câu, còn gọi là Điếu đài.

• Nghiêm Tử Lăng ngủ chung giường, gác chân lên Quang Vũ đế. Hôm sau quan từ thiên vào tâu: Đêm qua có 1 sao Khách phạm vào Đế Tinh. Quang Vũ nói rằng: Đó là Nghiêm Tử Lăng thôi.

• Tức Đỗ Mục (712-770) nhà thơ thời Đường, có Đỗ Công bộ tập.

• Tăng Củng (1019-1083) tự là Tử Cố, một trong Đường-Tống bát đại gia.

• Ba lần chín là hai mươi bảy tuổi.

• Nguyên chú: Ngày sau khua lưỡi chiến quân Nho cũng có tác dụng.

• Cô, quả là tiếng tự xưng của người làm vua.

• Nguyên chú: chữ quy âm đọc là khuê.

• Nguyên chú: chữ viên âm đọc là vân.

• Nguyên văn viết là Ngô vương. Lúc này Tôn Quyền chưa được phong vương. Xét trong Tam quốc chí, Tôn Thiều truyện có lời chú dẫn sách Ngô lịch kể về chuyện này. Ở đó Tôn Quyền được gọi là Ngô chủ. Chữ “vương” 王 và chữ “chủ” 主 khá giống nhau.

• Tức Tôn Kiên, chồng Ngô phu nhân.

• Nguyên chú: chữ tựu âm đọc là thu.

• Nguyên chú: chữ kiêu âm đọc là giao.

• Nguyên văn: thành thị quốc chi tây thế. Hồ Tam Tỉnh giải thích rằng: “Đó là nói hình thế chiếm cứ thượng lưu phía tây nước Ngô”.

• Trỏ Tôn Quyền.

• Hồ Tam Tỉnh bàn: “Quyền nói lời này, đã khen thưởng chí khí Cam Ninh, lại bảo toàn thể diện cho Trương Chiêu. Không có người ở lại, lấy ai giữ xã tắc? Không có người ra đi, lấy ai yên bờ cõi?”.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Tức nay là Giang Châu đó.

• Nguyên chú: tên ngày tế xả tang.

• Sách Triệu thị cô nhi viết: triều điển gồm dây cung, rượu độc, đoản đao.

• Nguyên chú: Tới nay ở Kinh Châu vẫn còn dấu tích xưa.

• Nguyên chú: Đó là kế làm cho quân đội nghi ngờ của Từ Thứ.

• Nguyên chú: chữ li âm đọc là lệ.

• Li ngưu: giống bò Tây Tạng có lông rất dài.

• Nguyên chú: Huyền Đức thường nói: “Ta được Khổng Minh, như cá được nước”. Vì thế Phi mới nói ra như vậy.

• Nguyên văn: thương tiêu. Nguyên chú: chữ tiêu âm đọc là tiêu.

• Câu này là nói với Hàn Hạo. Em ta tức là Hạ Hầu Lan.

• Câu này chỉ kinh nghiệm thời tiết ở Bác Vọng. Đoạn đầu La Quán Trung đã tả “gió thu thổi nhẹ” vào ban ngày, nên ứng vào câu sau. Ban đêm sẽ có gió to.

• Nguyên chú: chữ ổi (hèn hạ) âm đọc là vi.

• Nguyên chú: Sau này nước dìm bảy cánh quân, hao mất rất nhiều người ngựa, chỉ vì nhân câu nói này mà ra đó.

• Chi tửu tức là rượu ngon. Kinh Thi bài Lộc minh có câu: “Ngã hữu chỉ tửu. Gia tân thức yến dĩ ngao” (Ta có rượu ngon. Để cho tân khách mặc tình thỏa sức). Đây nói dùng rượu để tiếp đãi bạn bè, cũng là đức độ của con người.

• Tào Tháo diệt Viên Thiệu, Tào Phi cưới Chân Thị vợ của Viện Hi (con trai Thiệu). Thế nên Dung mới nói mỉa rằng đem Đát Kỷ ban cho Chu Công.

• Chỉ Khổng Dung.

• Nguyên chú: Sau Ngụy Văn đế cho Tập là có khí tiết của Loan Hữu, thăng làm Trung tán Đại phu, lại rất thích văn từ của Dung, thường than rằng: “Sánh với bọn Dương [Hùng], Ban [Cố] vậy”. Khắp thiên hạ hễ có người dâng văn chương của Dung lên thì liền ban thưởng cho vàng lụa. Từng làm thơ tụng, văn bia, nghị luận, thơ sáu chữ, sách văn, biểu, hịch, hiệu lệnh, ghi chép, cộng được hai mươi lăm thiên.

• Câu trong Hán thư, Cái Khoan Nhiêu truyện. Trịnh Xương dâng thư cho Hán Tuyên đế, nói rằng: “Thần nghe nói: núi có hổ dữ thì lê hoắc vì thế mà không bị hái; nước có trung thần thì gian tà vì thế mà không nổi dậy”.

• Nguyên chú: Công Dương truyện nói: “Khổng Tử nghiệm mặt đứng ở trên triều, thì ắt người ta không dám vượt qua mà gây hại cho vua, có thể gọi là dáng vẻ nghĩa khí thể hiện nơi sắc mặt”.

• Bình Trọng tức Án Anh, đại thần nước Tề thời Xuân Thu, tự là Bình Trọng.

• Nguyên chú: chữ thư âm đọc là thư, nghĩa là giải (cởi bỏ). Trộm Tề là nói Điền Thường, một sớm giết vua Tề mà trộm nước ấy.

• Nguyên chú: dời đỉnh là nói dời vạc của nhà Hán [tức cướp ngôi], người còn là nói lúc Tào Tháo còn sống, không chịu soán vị đó.

• Nguyên chú: trọn đời (đại chung) là nói vận nước nhà Hán đã tới hồi kết rồi. Đời sau (thân hậu) là nói Tào Phi nhận nhường ngôi đó.

• Nguyên chú: viên tức là chữ ngoan (mòn đi), đọc như chữ ngũ hoàn láy lại, nói ngoan nghĩa là tròn, không có góc cạnh vậy. Chữ mỗi nghĩa là tham lam đó.

• Tên một huyệt: nằm ở sau lưng bên trái.

• Nguyên chú: Anh hùng ký: Người khổng lồ hiện ở Lâm Thao thì người đồng được đúc. Trác sinh ở Lâm Thao mà người đồng bị hủy. Trác sinh ra mà đại loạn nổi lên, mà rồi thân Trác bị diệt, hay là có lý do?

• Nguyên chú: Thần, Tùng Chi cho rằng: Kiệt, Trụ vô đạo, Tần, Mãng bạo ngược, đều trải nhiều năm. Đổng Trác tự lúc ăn trộm uy quyền, đến khi gục chết, chưa được ba năm, tính người tàn ác, thực chẳng khác gì lang sói. Viên Thuật chẳng có một mảy công lao, không có một hạt hiền đức, mà lại cuồng vọng tự tôn mình lên ngôi vị. Bởi thế người có nghĩa run cả cổ tay [ý nói giận], người, quỷ cùng ghét. Chỉ nói háo sắc dâm dật, không được trọn đời, là chưa thấy cái đại ác.

• Lời bàn và hai lời chú trong đoạn này đều xuất từ Tam quốc chí chú quyển 6 – Đổng, nhị Viên, Lưu truyện những văn tự có lược bớt, đặc biệt là phần chú.

•Ý nói vội vàng.

• Đoạn này chép theo Tam quốc chí, Vương Xán truyện. Lư Bật thời Thanh giải thích rằng năm Xán mười bảy tuổi là năm Sơ Bình thứ tư [193]. Quan Từ đồ lúc bấy giờ là Thuần Vu Gia. Nguyên văn câu này là “Tư đồ tích triệu trừ Hoàng môn thị lang”. Lư Bật chỉ ra rằng “Tư đồ tích” và “triệu trừ Hoàng môn thị lang” là hai việc khác nhau, nên mới nói là “giai bất tựư” (đều không tới). Đây dịch theo kiến giải của Lư Bật.

• Vương Xán là một trong Kiến An thất tử (bảy nhà văn thời kỳ Kiến An), tác giả sách Anh hùng ký nói về Đổng Trác, Tào Tháo, Lưu Bị, Lữ Bố.

• Nguyên chú: Ba câu trên này đều là do Trương Chất giả dối viết bừa, không phải vốn là lời của Vương Xán. Đây là điều Bùi Tùng Chi đã chê vậy. Người dịch chú: Chuyện Vương Xán thuyết Lưu Tông vốn được chép trong văn sĩ truyện của Trương Chất, Bùi Tùng Chi đưa vào phần chú giải sách Tam quốc chí. Bùi Tùng Chi có nói: “Tôn Quyền từ trước tới nay thường cùng hòa hợp với Trung Quốc, chưa từng giao binh, sao lại bảo là “xua Tôn Quyền ở Giang Ngoại” đây? Ngụy Vũ đến năm thứ mười ba mới chinh phạt Kinh Châu. Lưu Bị sau đó mấy năm mới vào Thục. Bị chưa từng đặt chân tới Quan, Lũng. Thế mà vào năm định đánh Kinh Châu, lại bảo “đuổi Lưu Bị ở Lũng Hữu”, vốn là mâu thuẫn, sai lầm. Lại thêm Bạch Đăng ở Bình Thành, cũng là chỗ Ngụy Vũ chẳng đi qua. Bắc chinh Ô Hoàn với Bạch Đăng mãi mãi chẳng dính dáng gì. Xem đó thì biết Trương Chất làm giả văn từ mà không biết sự dối trá tự lộ vậy. Phàm những điều dối trá, viết bậy của Chất chẳng thể không bỏ đi. Những việc loại này chẳng thể đếm hết”.]

• Chỉ Trương Phi.

• Chư hầu chết gọi là hoăng.

• Đây là điều mà Gia Cát Lượng đã tính trước khi bày kế cho Lưu Kỳ ra Giang Hạ. Chỉ hiềm lúc kế thành thì có Tào Tháo xen vào giữa.

• Một trong nhị thập bát tú.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Dị Độ là tên tự của Khoái Việt.

• Đây chỉ Lưu Biểu.

• Nguyên chú: Đấy là chỗ Huyền Đức thông minh, biết nhìn người.

• Nguyên chú: Vốn là Trương Phi thường dùng roi đánh đập quân sĩ, nên ít người nguyện đi theo.

• Nguyên chú: Cầu này toàn bằng cây gỗ, chẳng phải cầu đá.

• Nguyên chú: Người thô lỗ, lại làm việc tinh tế.

• Nguyên chú: Về sau Tử Long không được vào miếu Võ Thần, mà cùng Tử Tư đứng ngoài cửa, nguyên nhân là vì quát tháo chủ mẫu, tới nỗi mất mạng, cũng là bất trung vậy.

[Người dịch chú: Điều này không thấy ghi trong chính sử. Nhưng trong tập Thanh Bình Sơn đường thoại bản do Hồng Tiện thời Minh biên tập, phần truyện Lão Phùng Đường can thẳng với Hán Văn đế có nói: Khi Tống Chân tông bàn việc phối hưởng các nhân vật trong Võ miếu, Thượng thư Trương Tuấn đã tâu rằng: “Ngũ Tử Tư từng đánh rơi trên thây chủ, Triệu Vân từng nạt chủ mẫu, hai người này không thể đưa vào miếu”. Chân tông nói: “Hai người này cũng là anh kiệt. Hãy phối hưởng ở ngoài cửa”. Vì thế Ngũ Tử Tư và Triệu Vân phải làm tướng giữ cửa. Hiện chưa tìm thấy ghi chép lịch sử nào liên quan tới việc này, hãy chờ khảo cứu sau. Nhưng điều rõ ràng là truyện kể dân gian đã có lưu truyền tình tiết Triệu Vân nạt chủ mẫu. Ta không biết câu chuyện đó có giống với tình tiết được La Quán Trung kể lại hay không. Nếu khảo cứu ghi chép của chính sử, có lẽ tình tiết này nếu có xuất hiện trong lời kể dân gian, thì thoạt tiên phải là trong bối cảnh Triệu Vân chặn sông đoạt A Đẩu, và người bị nạt vốn là Tôn phu nhân. Ngũ Tử Tư từng đào mộ và đánh rơi lên thi thể của Sở Bình vương].

• Nguyên văn viết là Trương Khải 張鎧. Nhưng có lẽ phải là Trương Nghĩ 張顗 mới đúng. Mã Diên cùng với Trương Nghĩ đầu hàng Tào Tháo đã nói đến ở phần trước. Tam quốc chí, Vũ đế kỷ cũng chép là Trương Nghĩ. Bản in 1605 ở đoạn này viết là Trương Nghĩ.

• Tức Tư Mã Quang (1019-1086), sử gia thời Bắc Tống.

• Nguyên chú: Việc xin giúp đỡ này, mọi người đều nói Tử Long cầu cứu với Ích Đức thì hèn quá. Không phải như thế. Tử Long ở trong đám quân, đánh giết trọn một đêm một ngày mới thoát đi được. Dẫu là người sắt ngựa sắt mà đến thế thì cũng phải mệt thôi. Trông thấy người bên phe mình, sao lại chẳng cầu cứu? Có gì là hèn đâu?

• Nguyên chú: Đấy là chỗ cho thấy Huyền Đức có tài dùng người.

• Nguyên tác ghi là 夏侯霸. Trùng san Kinh bản án Giám thông tục Tam quốc chí diễn nghĩa bản in năm 1610 cũng ghi như thế. Nhưng bản của Mao Tôn Cương lại ghi là 夏侯傑 (Hạ Hầu Kiệt), có lẽ vì đến thời Khương Duy, Hạ Hầu Bá sẽ xuất hiện lại, mà họ Mao thì nghĩ rằng Hạ Hầu Bá này đã chết.

• Nguyên văn: Hán Thủy tây lưu khứ. Sông Hán vốn chảy từ tây sang đông, nói chảy về tây (tây lưu khứ) tức là nói chảy ngược trở lại, vì nước sông cũng sợ Trương Phi.

• Tức Tổ Vô Trạch (1010-1085), tự là Trạch Chi, người Sái Châu (nay là Thượng Sái, tỉnh Hà Nam). Năm 1065 thời Tống Anh Tông, Tổ Vô Trạch được phong Long Đồ các Đại học sĩ, tri phủ Khai Phong, vì thế nên gọi là Tổ Long Đồ. Văn tập của ông hiện còn Long học văn tập nhưng không có bài phú này. Nhà nghiên cứu Vương Tư Hào cho rằng đây là ngụy tác đội tên của Tổ Vô Trạch.

• Tì hưu: con vật trong truyền thuyết Trung Quốc, là đứa con thứ chín do rồng sinh ra. Tì hưu có đầu lân, có sừng, thân gấu, toàn thân bọc vảy, lưng có cánh. Tì hưu hai sừng gọi là con Thiên lộc, tì hưu một sừng gọi là con Tịch tà.

• Nguyên chú: Đây là Tư Mã Ôn Công tán thưởng sự anh hùng của Ích Đức lúc khốn cùng.

• Nguyên chú: Nay là huyện Ngạc.

• Lời bàn của Bùi Tùng Chi trong nguyên tác chỉ dừng ở câu này. Nhưng vẫn chia đoạn theo nguyên văn bản in.

• Câu nói này chép lại từ Tam quốc chí, Lỗ Túc truyện nhưng có cắt bỏ vài chữ, vì bối cảnh câu nói trong hai tác phẩm hơi khác nhau. Trong Tam quốc chí Lỗ Túc nói câu này lúc Lưu Biểu chết, nhưng ở đây thì lại nói vào lúc Tháo chiếm Giang Lăng. La Quán Trung phải loại bỏ một số chữ cho khớp với bối cảnh mới. Ở đây cân nhắc dịch lại theo bối cảnh của tác phẩm, có tham khảo một số kiến giải về câu văn trong Tam quốc chí của Hồ Tam Tỉnh.

• Nguyên chú: Tử Du là anh của Khổng Minh.

• Nguyên văn: hạ Tháo tòng sự. Tam quốc chí, Lỗ Túc truyện chép là “hạ tào tòng sự”, là chức quan rất nhỏ. Đây nhầm “tào” với “Tháo”.

• Luận ngữ, thiên Lý nhân.

• Lời Mạnh Tử trong Trung dung, thiên Tận tâm thượng.

• Nguyên văn: “Thiện nhân vi bang bách quý, diệc khả dĩ thắng tàn khứ sát hĩ”. Trong Luận ngữ, thiên Tử Lộ, Khổng Tử nói: “Thiện nhân vi bang bách niên, diệc khả dĩ thắng tàn khứ sát hĩ. Thành tại thị ngôn dã!”. Đây ý nói lâu ngày thì sẽ có hiệu quả.

• Nguyên chú: tức Ngu Phiên.

• Điển tích trong tác phẩm Cử án tề mi thời Nguyên, khuyết danh. Ý nói tự mình gạt mình, chứ chẳng lừa được ai.

• Nguyên chú: tức Bộ Chất.

• Nguyên chú: tức Tiết Tống.

• Lời của Thái Công trong sách Lục thao, thiên văn sư.

• Nguyên chú: tức Lục Tích.

• Lục Tích nhắc lý lịch của Tào Tháo, Lưu Bị, nên Khổng Minh cũng đem lý lịch Lục Tích ra để dè bỉu.

• Nguyên văn người này hỏi Khổng Minh “trị” kinh điển nào. Thời nhà Hán, trí thức thường chỉ nghiên cứu kỹ càng câu chữ và ý nghĩa của một tác phẩm kinh điển nhất định thì có thể làm chức Bác sĩ (tức là người hiểu rộng) về kinh điển đó. Như Quan Vũ đọc Xuân Thu Tả truyện là chuyên “trị” về văn từ và ý nghĩa của Tả truyện. Khổng Minh sẽ chê bọn họ là tầm chương trích cú.

• Nguyên chú: tức Nghiêm Tuấn.

• Bốn khoa là đức hạnh, ngôn ngữ, chính sự, văn học. Luận ngữ, thiên Tiên tiến, Khổng Tử có xếp loại các học trò mình. Về đức hạnh thì Nhan Uyên, Mẫn Tử Khiên, Nhiễm Bá Ngưu, Trọng Cung. Về ngôn ngữ thì Tể Ngã, Tử Cống. Về chính sự thì Nhiễm Hữu, Quý Lộ. Về văn học thì Tử Du, Tử Hạ. Ở trên Khổng Minh chê Nghiêm Tuấn chỉ chăm văn chương mà không ích gì đến chính trị, nên người này đem chuyện phân chia tài năng thành bốn khoa (mà chính sự chỉ là một trong số đó) để hỏi vặn. Dưới đây Khổng Minh lại đáp bằng cách phân biệt nhà Nho thành Nho quân tử và Nho tiểu nhân.

• Nguyên chú: tức Trình Binh.

• Dương Hùng (53 TCN - 18 SCN), nhà triết học cuối thời Tây Hán đầu thời Tân. Dương Hùng làm quan qua ba triều Hán Thành đế, Hán Ai đế và Hán Bình đế. Khi Vương Mãng lập ra nhà Tân, Dương Hùng vẫn làm quan, được đổi sang chức Đại phu. Học trò của Dương Hùng là Lưu Phân xu nịnh, liên lụy đến Dương Hùng nên Hùng phải nhảy xuống gác để tự tử, bị thương nặng. Vương Mãng bấy giờ mới hạ chiếu không truy cứu nữa, lại được dùng làm Đại phu. Dương Hùng cuối đời nghèo khổ, nát rượu, ít người tới thăm, chết năm 71 tuổi.

• Đừng nói Tào Tháo nhiều quân, lắm tướng.

• Nguyên chú: Lỗ Túc nghe xong, chỉ thầm kêu khổ, những điều dặn dò ban nãy thì chẳng chịu theo.

• Nguyên chú: Túc lại âm thầm kêu khổ.

• Nguyên chú: Xưa vào thời Hán Cao Tổ, hoàng đế sai Lịch Tự Kì đi thuyết phục Tề vương Quảng. Lịch Sinh nói: “Vương có biết thiên hạ quy về đâu không?”. Vương nói: “Không biết được. Xin cho hỏi”. Sinh nói: “Hán vương vào Hàm Dương trước, thu binh của thiên hạ để lập Nghĩa đế, bảo tồn con cháu nhà Tần, cùng chung lợi ích với thiên hạ. Hiền tài trong thiên hạ đều vui vẻ để cho dùng. Hạng vương vừa có cái tiếng bội ước, lại có cái lòng muốn giết Nghĩa đế, nhớ tội của người, quên công của họ. Hiền tài oán hận, chẳng ai để cho dùng. Bởi thế việc trong thiên hạ đã quy về nhà Hán, có thể ngồi mà tính xét vậy. Nay Hán chiếm Ngao Thương, chẹn Thành Cao, giữ Bạch Mã, cứ Phi Hồ. Thiên hạ ai hàng phục sau thì sẽ bị giết trước thôi”. Tề vương nghe theo, bèn sai sứ hòa bình với Hán, bãi việc phòng thủ chiến tranh ở Lịch Hạ, ngày ngày cùng Sinh uống rượu làm vui. Bấy giờ Hàn Tín lại muốn cất quân, nghe Lịch Sinh đã hạ các thành ở Tề, bèn định bãi binh. Biện sĩ Khoái Triệt thuyết phục rằng: “Tướng quân nhân chiếu đánh Tế, mà nhà Hán chỉ sai một sứ giả là hạ được, nhưng có ban chiếu sai tướng quân ngừng đâu? Và Lịch Sinh là một kẻ sĩ, chỉ dựa vào việc khua ba tấc lưỡi, đã hạ hơn bảy mươi thành nước Tề. Tướng quân đem mấy vạn binh chúng, hơn một năm mà chỉ hạ hơn năm mươi thành của Triệu. Làm tướng mấy năm, ngược lại chẳng bằng công lao của một tên Nho quèn ư”. Hàn Tín cho là phải, bèn dẫn binh vượt sông, tập kích phá thành Tề. Tề vương cho là Lịch Sinh bán đứng mình, bèn đem nấu chín. Tín chém tướng, bắt Tề vương Điền Quảng Điền Hoành tự lập làm Tề vương. Quán Anh đánh đuổi đi, bình định hết đất Tề. Điền Hoành chạy ra hải đảo. Hán đế mấy lần ban chiếu mà không hàng. Hán đế sợ gây loạn, bèn sai sứ đi xá tội cho Hoành rồi triệu về, nói: “Hoành mà tới, lớn thì làm vương, nhỏ cũng làm hầu. Bằng không tới, sẽ thêm binh để diệt đi”. Hoành bèn cùng hai người khách vâng lời truyền tới Lạc Dương, chưa được ba mươi dặm đã tự vẫn mà chết. Đế bái hai người khách của y làm Đô úy, lấy lễ vương giả để chôn. Hoành đã chôn rồi. Hai người khách đào huyệt bên cạnh mộ, gieo mình xuống theo. Hán Cao nghe tin, cả kinh, lại nghe hơn năm trăm chiến sĩ còn ở ngoài bể, bèn sai người triệu về. Đến nơi, nghe tin Hoành chết thảy đều xé cờ quấn thân làm áo tang, làm bài ca Giới Lộ ở bên cạnh mộ, rồi cùng tự vẫn mà chết. Hồ Tăng tiên sinh có thơ rằng:

Cổ mộ cao cao, mấy lộ kì

Ca bài Giới Lộ tới bây chừ

Biết ngay chẳng tới nhìn hoàng đế

Vì bởi khi xưa nấu Tự Kì.

[Người dịch chú: Lộ kì: nghệ nhân giang hồ thời nhà Tống thường đi khắp các châu quận để biểu diễn.]

• Nguyên chú: Lỗ cao (tấm lụa đất Lỗ) là tấm lụa mỏng.

[Người dịch chú: Lư Bật dẫn lời Nhan Sư Cổ giải thích rằng. Cảo là tơ sống. Tục đất Khúc Phụ giỏi chế tạo nó. Bởi vì nó mỏng, nhẹ nên mới lấy làm ví dụ].

• Tôn Tử binh pháp, thiên Quân tranh nói: “Đi trăm dặm để thu lợi thì ắt làm vấp ngã viên thượng tướng”. Đoạn đối thoại này chép lại từ Tam quốc chí, Gia Cát Lượng truyện. Nhưng vốn Tam quốc chí ghi chữ “quyết” (vấp ngã) đúng như binh pháp. Bản in năm Gia Tĩnh chép chữ “quyết” (hôn mê). Lư Bật nói rằng bản in Tam quốc chí thời Nguyên và bản của họ Phùng cũng chép chữ “quyết” (hôn mê). Nghi rằng văn bản mà La Quán Trung tham khảo cũng là bản in thời Nguyên.

• Nguyên chú: chữ li (mắc phải) âm đọc là lê.

• Nguyên văn: minh hậu, ám chỉ bậc vua hiền minh.

• Trong Chu lễ chức quan Thái phủ chuyên tính toán kho tàng, cũng là chức Đại Tư nông Thiếu phủ thời Tần Hán. Đây ám chỉ kho tàng.

• Nguyên văn: song khuyết. Thời xưa ở ngoài cửa cung có dựng hai đài cao ở hai bên, giữa có lối đi gọi là khuyết.

• Nguyên chú: đế đông (cầu vồng) âm đọc là đế đông.

• Chu Văn vương mơ thấy con gấu bay, hôm sau thì gặp được Khương Thái Công.

• Gọi tắt của Đông Hoàng Thái Nhất, còn gọi là Thái Nhất hay Thái Ất, vị thần tối cao trong thần thoại nước Sở. Tư tưởng Trang Tử và Huệ Thi cho rằng Thái Nhất là thứ lớn nhất trong vạn vật. Tay Hán Vũ đế về sau thờ thần Thái Nhất như là tín ngưỡng của đế quốc.

• Nguyên chú: Đây là Khổng Minh nói khéo.

• Nguyên chú: Bá Di, Thúc Tề là hai con trai của Cô Trúc quân. Cô Trúc là tên nước, được vua Thang phong vào thời Ân. Cha là Mặc Thai thị, tên Sở, tự là Tử Triều. Bá Di tên Doãn, tự là Công Tín. Thúc Tề tên Trí, tự là Công Đạt. Bá Di, Thúc Tề là thụy hiệu thôi.

• Nguyên chú: tức chiến thuyền.

[Người dịch chú: Thuyền lớn trên có dựng lầu nhiều tầng gọi là lâu thuyền].

• Nguyên chú: Tử Nghĩa là tên tự của Thái Sử Từ.

• Nguyên chú: Tuy là trúng kế, Tháo cũng không chịu nhận sai.

• Thợ thủ công ở trong quân doanh.

• Sông Dân Giang và núi Nga Mi.

• Nguyên chú: chữ hối (tụ họp) âm đọc là hội.

• Thủy thần sông Hoàng Hà thời cổ đại.

• Quách Phác thời Tấn chú thích Sơn hải kinh, nói rằng: “Vũ sư gọi là Bình Ế”, tức là thần mưa.

• Nguyên chú: chữ tạp đạp âm đọc là tháp nhược.

• Nguyên chú: Lý Quảng đánh Hung Nô, bị lạc đường, không thành công rồi chết.

• Tuy bị đốt ở Bác Vọng và Tân Dã, nhưng sẽ không ngờ lại bị đốt tiếp ở Xích Bích.

• Không thấy binh pháp nào ghi câu này, những tác phẩm tạp kịch Y Doãn canh Sằn của Trịnh Quang Tổ (1264 - ?) và Xạ liễu chủy hoàn của Vô Danh thị thời Nguyên đều có câu này. Trịnh Quang Tổ cũng là tác giả vở kịch Tam chiến Lữ Bố.

• Đánh nhau hết sức kịch liệt gọi là ao.

• Điển tích trong Mạnh Tử thiện Lương Huệ vương hạ. Cầu vồng là điềm sắp có mưa.

• Nguyên chú: chữ tráng âm đọc là tràng.

• Điền Nhương Tư, làm quan Tư mã của nước Tề thời vua Cảnh Công, nên còn gọi là Tư Mã Nhương Tư, có làm sách Tư Mã pháp truyền ở đời. Ta thường dịch là Nhương Thư.

• Nguyên chú: Ban đầu Khổng Minh giả mượn ý này để thuyết phục Chu Du, đến đây Tào Tháo cũng có ý này.

• Nguyên chú: Cổ thi vốn dùng để ca.

• Đỗ Khang hay còn gọi là Thiếu Khang, người thời Tây Chu, tương truyền là người đã chế ra cách nấu rượu. Đây ám chỉ rượu.

• Hai câu này bê nguyên từ trong Kinh Thi bài Tử khâm: “Cổ áo xanh xanh, hoang mang lòng ta, thiếp dù không đến, sao chẳng hỏi thăm”. Nhưng Kinh Thi dùng nó để mô tả tình cảm nam nữ.

• Nhạc cụ bằng quả bầu, có khoét lỗ. Bốn câu này cũng lấy ra từ bài Lộc minh trong Kinh Thi. Ở trước đoạn này trong nguyên tác của Tào Tháo còn có hai câu: “Đãn vị quân cố, trầm ngâm chí kim” (Chỉ bởi vì ngài, trầm ngâm tới nay).

• Tại sao lại kể lể dài dòng về Lưu Phức? Lưu Phức là người biến Hợp Phì thành châu trị của Dương Châu. Thời Hán, Thứ sử Dương Châu đóng trị sở ở Lịch Dương, sau dời về Thọ Xuân, rồi lại dời về Khúc A. Tam quốc chí, Lưu Phức truyện có nói Phức cưỡi một con ngựa, xây dựng tòa thành trống Hợp Phì. Hợp Phì về sau sẽ là đất tranh chiến của Ngô và Ngụy. Ngọn lửa ao binh Xích Bích còn chưa bốc lên, La Quán Trung đã chuẩn bị sẵn câu chuyện về cuộc chiến Hợp Phì.

• Bản in năm 1605 chép: “Thủy quân Hữu quân dùng cờ đen là Lý Thông”. Tam quốc chí không thấy có chép Lữ Thông, nên có lẽ Lý Thông mới đúng. Tuy nhiên chép Lý Thông dùng cờ đen (hắc kỳ) e là sai, vì trước đó bản 1605 cũng đã chép Lữ Kiền dùng “tạo kỳ” – cũng là cờ đen. Bản in 1605 chép Mao Giới, Vu Cấm dùng cờ trắng; về bộ quân thì chỉ chép được mỗi Hạ Hầu Uyên.

• Nguyên văn: phiền tích, vừa có nghĩa là buồn phiền chất chứa trong lòng, vừa ám chỉ việc bị đầy hơi.

• Còn gọi là Thanh Long, một trong tứ tượng, cũng là chòm sao ứng với hướng đông. Dưới đây các chòm khác cũng tương ứng.

• Nguyên chú: Tức là thuyền Tiểu cước.

[Người dịch chú: Đỗ Hựu (735-812) thời Đường giải thích rằng: “Tẩu khả: ở trên mạn thuyền dựng nữ tường, bố trí nhiều tay chèo, lính chiến đấu ít, đều tuyển người tinh nhuệ có sức mạnh, qua lại tựa như chim âu bay, chở người thì không gì bằng, chuông trống cờ xí bày bố ở trên. Đó là chiến thuyền”. Thuyền Tiểu cước là một loại du thuyền lưu hành ở hồ Tây thời Nam Tống. Vách tường thấp, ngắt quãng và có lỗ ở trên mặt thành, mạn thuyền cho quân lính ẩn nấp gọi là nữ tường.]

• Hán Cao Tổ Lưu Bang dẹp xong Hạng Vũ, khi trở về thì hát rằng: “Sao được mãnh sĩ chừ, giữ bốn phương”. Đây nói chẳng đáp lời ca của Lưu Bang, tức là khi thành công sẽ về ở ẩn.

• Liệt Ngự Khấu người nước Trịnh thời Chiến Quốc, tác giả sách Liệt Tử.

• Địa điểm Xích Bích từ thời Tống đã có những chỉ định khác nhau. Tô Đông Pha đã nêu ra ba chỗ nghi là Xích Bích. Sang thời Minh đã tổng kết được năm chỗ nghi là Xích Bích. La Quán Trung hẳn là biết đến cuộc tranh luận này, nên đã bày bố bao trùm lên hết thảy. Chu Du đóng quân ở Xích Bích tại Bồ Kì (là địa điểm mà các nhà sử học xác định là nơi diễn ra trận Xích Bích còn gọi là võ Xích Bích), sai Thái Sử Từ đi đánh Xích Bích ở Hoàng Châu (là nơi Tô Đông Pha tới dạo chơi, rồi làm hai bài Tiền, Hậu Xích Bích phú - còn gọi là văn Xích Bích), sai Đồng Tập, Phan Chương đánh Xích Bích ở Hán Dương rồi kéo tới Xích Bích ở Hán Xuyên (phía bắc Xích Bích Bồ Kì, nằm ở tả ngạn sông Trường Giang đi thẳng ra ngã ba chỗ sông Hán đổ vào sông Trường Giang). Phía Lưu Bị chống giữ Xích Bích ở Giang Hạ.

• Tốn Nhị, Mạnh Bà là thần gió. Chúc Dung là thần lửa. Huỳnh Hoặc là sao Hỏa.

• Nguyên văn: chủ vĩ (đuôi con chủ). Chủ là con vật thuộc họ nai, đầu hươu, chân bò, đuôi lừa, lưng lạc đà, còn gọi là Tứ bất tượng. Xưa dùng đuôi con vĩ làm phất trần để phủi bụi.

• Nguyên tác ghi là Nguyên Phạt 元伐, nhưng ở đoạn trước đã viết Đổng Tập tự là Nguyên Đại 元代. Tam quốc chí Đổng Tập truyện nói Tập tự là Nguyên Đại. Bản in năm 1610 cũng ghi là Đổng Nguyên Đại.

• Cướp xong thì đốt nhà.

• Năm trăm quân là một lữ.

• Nguyên chú: Ngày xưa, vào thời Xuân Thu, nước Trịnh có một đại phu hiền đức, tên là Tử Trạc Nhụ Tử rất giỏi nghề cung tên. Trịnh sai Tử Trạc Nhụ Tử dẫn binh xâm phạm nước Vệ. Vệ sai Dữu Công Chi Tư đón đánh. Quân Trịnh thua to. Vệ sai Dữu Công Chi Tư truy đuổi. Người đi theo nói: “Quân Vệ ở rất gần, hãy dùng tên bắn chúng”. Tử Trạc Nhụ Tử nói: “Hôm nay ta có bệnh, không thể cầm cung. Truy binh tới gần thì ta ắt chết thôi”. Rồi cưỡi xe bỏ chạy. Quân Vệ đuổi tới gần. Tử Trạc Nhụ Tử hỏi rằng: “Kẻ đuổi theo ta là ai đó?”. Tả hữu nói: “Tướng Vệ là Dữu Công Chi Tư”. Tử Trạc Nhụ Tử nói: “Ta sống rồi”. Tả hữu nói: “Dữu Công Chi Tư là kẻ bắn giỏi nhất nước Vệ, lại không có thân thiết cố cựu gì với Đại phu, sao lại bảo là mình sống?”. Tử Trạc Nhụ Tử nói: “Tuy không có thân thiết với ta, nhưng kẻ kia từng theo Doãn Công Chi Tha học nghề. Doãn Công Chi Tha chính là đồ đệ của ta. Người ấy là kẻ chính trực, bạn bè của y ắt cũng là chính nhân thôi. Bởi thế ta biết là ắt không nỡ hại ta. Vì vậy mới nói là ta sống rồi”. Tả hữu chưa tin. Chợt quả nhiên Dữu Công Chi Tư đuổi tới nơi, kêu to rằng: “Phu tử sao lại không cầm cung tên vậy?”. Tử Trạc Nhụ Tử đáp rằng: “Hôm nay cánh tay ta đau nhức, không thể cầm cung”. Dữu Công Chi Tư nói: “Ngày xưa ta học bắn với Doãn Công Chi Tha. Doãn Công Chi Tha học bắn với phu tử. Ta không nỡ lấy nghề của phu tử rồi trở lại làm hại phu tử. Tuy là như thế, nhưng việc ngày hôm nay là việc của vua, ta không dám bỏ đi”. Bèn rút tên, nhổ đầu tên đi, bắn bốn phát rồi trở về. Nhờ thế Tử Trạc Nhạ Tử được toàn mạng trở về nước Trịnh. Người thiên hạ khen là nghĩa. Lấy từ sách Mạnh Tử.

• Nhắc chuyện sau này Quan Vân Trường dùng kế dìm bảy đạo quân.

• Nguyên chú: Bấy giờ rất khen ngợi tài của Quách Gia, đáng tiếc là mất sớm, đến nỗi Tào Tháo nhớ nghĩ mà khóc rống giữa đêm.

• Nguyên tác chép là Đinh Ma 丁么, nhưng đây là chép sai của chữ Đinh Công 丁公. Theo Sở Hán xuân thu, Đinh Công tên là Cố, người huyện Tiết. Sử ký, Quý Bố, Loan Bố liệt truyện chép: Đinh Công là tướng Sở. Trong trận Bành Thành, Lưu Bang thua chạy. Đinh Công đuổi theo tới nơi. Lưu Bang nói: “Hai người hiền sao lại nỡ hại nhau?”. Đinh Công nghe vậy bèn không đuổi theo nữa. Về sau Lưu Bang lên ngôi, Đinh Công tới yết kiến. Lưu Bang bắt Đinh Công đem rao trong quân rằng: “Đinh Công làm bề tôi của Hạng Vương mà bất trung. Kẻ khiến Hạng Vương mất thiên hạ là Đinh Công”, rồi chém đi, nói: “Phải khiến cho người làm bề tôi đời sau không học theo Đinh Công”. Ung Xỉ ban đầu theo Lưu Bang, coi giữ đất Phong, rồi làm phản đem đất Phong theo về nước Ngụy. Lưu Bang rất hận Ung Xỉ, nhưng về sau Ung Xỉ theo phò Lưu Bang và lập công. Lưu Bang vẫn phong hầu cho Ung Xỉ. Bản in năm 1610 chép là: “Ngày xưa Hán Cao Tổ chém Định Công, phong Ung Xỉ, để làm rõ quân pháp”.

• Nguyên chú: Tức là Giang Lăng.

• Nguyên chú: Ngày nay tức là huyện Công An, thuộc quyền quản hạt của Giang Lăng đó.

• Nguyên văn chép là Công Tục 公續. Tam quốc chí, Lăng Thống truyện chép là Công Tích 公績.

• Nguyên chú: Vốn là Khổng Minh bày kế, sai Triệu Vân tới mai phục ngoài thành, chỉ đợi Tào Nhân dẫn hết quân ra khỏi thành, tức thì giả làm quân Tào, ngay đêm đó chiếm mất Nam quận, giết chết Trần Kiểu và đám người cùng bọn, rồi lập tức vỗ về dân chúng.

• Nguyên chú: Vốn là Khổng Minh lúc đã chiếm được thành, đề phòng Đông Ngô tới tranh giành, liền đưa công tử vào thành trước, đến đây liền đưa ra.

• “Năm anh chàng tên Thường họ Mã, người lông mày trắng là giỏi nhất”. Chữ lương là giỏi cũng là tên của Mã Lương.

• Nguyên chú: Sau theo Khổng Minh sáu lần ra Kì Sơn. Thua tan tác ở Nhai Đình, bị chém, cũng là người lạ thường.

• Nguyên chú: Nay thuộc Đỉnh Châu.

• Nguyên chú: Nay thuộc Đàm Châu.

• Nguyên chú: Nay thuộc Sâm Châu, hãy còn tên lộ Quế Dương.

• Nguyên chú: Nay thuộc Vĩnh Châu.

• Nguyên chú: Tức lính già.

• Cởi trần một bên vai để tỏ quyết tâm.

• Nguyên chú: Về sau Ngụy Diên quả thực phản Tây Xuyên, cũng là nhờ Khổng Minh di kế chém y.

• Nguyên chú: Giang Long, Hán Dương, Ba Lăng, Tương Dương, Giang Hạ, Vũ Lăng, Quế Dương, Linh Lăng, Trường Sa, chín quận ấy đều thuộc Kinh Châu. Kinh Châu thời cổ tức là Giáp Châu ngày nay. Sau lấy Giang Lăng làm quận Kinh Châu.

• Nguyên chú: Nay là huyện trị thuộc quản hạt của Giang Lăng.

• Nguyên chú: Nay là Nhạc Châu.

• Nguyên chú: Nay là Trấn Giang.

• Nguyên tác ghi là Thái Sử Hanh 太史亨. Tam quốc chí, Thái Sử Từ truyện cũng chép con Từ tên Hanh 亨, nhưng Lư Bật cho biết có hai dị bản Tam quốc chí viết con trai Từ tên Hưởng 享.

• Nguyên chú: Hanh tự là Nguyên Phục về sau làm quan tới Thượng thư, Thái thú quận Ngô.

• Nguyên chú: Kiều là họ, thời cổ có bộ mộc ở bên hông.

• Nguyên chú: kiêu hùng tức là người dũng kiện.

• Nguyên chú: cục tích hai âm đọc là cục tức.

• Nguyên chú: chữ chuyển âm đọc là chuyên.

• Tức là Nam Từ. Bản in năm 1610 viết: “lại thêm năm trăm quân sĩ lên phố chợ Nam Từ, tụm hai tụm ba, rao truyền khắp các nơi, kể rõ việc Huyền Đức tới chơi, trong thành đều biết cả”.

• Nguyên chú: Đấy là diệu kế thứ nhất của Khổng Minh.

• Ngô quốc thái là em gái của mẹ Tôn Quyền. Lúc lâm chung, mẹ Tôn Quyền dặn phải đối xử như là mẹ ruột.

• Tôn Quyền râu tía. Lưu Bị lúc nhỏ nhà có cây dâu tán như cái lọng.

• Nguyên văn: Sở lao, loại rượu đục đặc sản của nước Sở, dù ngon nhưng bên trong vẫn có cặn.

• Tên một điệu từ. Đây là bài Đa Cảnh lâu của Lục Du (1125-1210) thời Tống, sáng tác năm 1164 khi đang làm Thông phán Trấn Giang. Lầu Đa Cảnh ở trong chùa Cam Lộ trên núi Bắc Cố thuộc Trấn Giang. Tuy nhiên bài từ trong Tam quốc diễn nghĩa có nhiều chứ không giống trong nguyên tác nên khá tối nghĩa. Bản in năm 1610 không thấy bài từ này. Đây tạm cân nhắc ý tứ trong văn bản tiểu thuyết và nguyên tác của Lục Du để dịch.

• Vốn viết “tiên sổ cổ Từ Châu”, nhưng trong bài của Lục Du là “tối sổ cổ Từ Châu”. Sau khi bị quân du mục đánh bại phải chạy xuống phía nam, nhà Đông Tấn đặt nhiều châu quận theo tên đất cũ ở phía bắc, từng đặt châu trị Từ Châu ở Trấn Giang, còn gọi là Nam Từ Châu.

• Nguyên văn: “liên sơn phong loan như họa, phiếu diểu bộ nguy lâu”, nhưng trong nguyên tác của Lục Du lại là “liên sơn như họa, giai xứ phiếu diểu trú nguy lâu”.

• Nguyên văn: “bi sảng”, nguyên tác Lục Du ghi “bi tráng”.

• Nguyên văn: “niên phương hưu”, nguyên tác Lục Du nghi “niên phương thu”. Có lẽ chữ “thu” (mùa thu) chép làm thành chữ “hưu”.

• Đây chỉ Phương Tư (1102-1172), bấy giờ làm Tri phủ Trấn Giang, bạn của Lục Du. Tuy nhiên, xét trong văn cảnh tiểu thuyết thì rất có thể là đang muốn mượn để chỉ Lưu Bị.

• Nguyên văn: “hào phóng”, nguyên tác Lục Du ghi “hoành phóng” nhưng cùng một nghĩa.

• Nguyên văn: “di hận mặc nhiên thu”, nguyên tác Lục Du ghi “di hận ảm nan thu”.

• Đây chỉ Dương Hỗ (221-278) thời Tây Tấn, tự là Thúc Tử, từng làm Thượng thư Tả bộc xạ Đô đốc Kinh Châu chư quân sự, mười năm trấn giữ Tương Dương.

• Vợ Tôn Quyền.

• Tiếng gọi em gái của chúa công mình.

• Nguyên chú: thuyền này rất nhanh. Người Lưỡng Chiết gọi là thuyền Khô Tử. Người Hoài Nam gọi là thuyền Đĩnh. Dịch nói: “Khoét cây làm thuyền” (Khô mộc vi chu).

• Đường của thiên tử đi.

• Chòm sao biểu hiện cho hoàng đế.

• Nguyên chú: Ý biết rằng hai người lấy tư cách đế vương để tôn vinh, nói như vậy là thái quá rồi.

• Bài này rất giống bài Phóng ngôn của Bạch Cư Dị, chỉ khác mấy chữ.

• Nguyên chú: Hai câu này có ý không coi ai ra gì.

• Tào Tháo không bắt được hai nàng Kiều.

• Ở đoạn Lưu Huyền Đức chém giặc lập công có nói Lưu Yên cha của Lưu Chương từng nhận Lưu Bị là cháu.

• Chỉ Tôn Quyền, vì quyền là anh rể Lưu Bị.

• Nguyên chú: chữ Tỉ âm là tử.

• Nguyên chú: chữ Sàn âm là xuyên.

• Tôn Tĩnh là em trai Tôn Kiên.

• Tức Phạm Thành Đại (1126-1193), tự là Chí Năng, hiệu là Thạch Hồ cư sĩ, nhà thơ thời Nam Tống.

• Thi ông (ông già thích làm thơ): ám chỉ Chu Du.

• Lâm Mại (755-?), tự là Đức Khởi, nhà thơ thời Đường.

• Lời văn giống như trong Giang Biểu truyện do Bùi Tùng Chi chú dẫn. Nhưng ở nguyên tác thì đây là chữ “Du”, bản tiểu thuyết chép là chữ “thiết”.

• Tức Thảo Nghịch tướng quân Tôn Sách.

• Tào Tháo sai Tôn Quyền đưa con trai vào chầu. Chu Du can ngăn.

• Một kỷ là mười hai năm.

• Quê Chu Du.

• Nguyên chú: chữ Lỗi âm đọc là lũy.

• Nguyên chú: Tuần cưới công chúa, được bái làm Kỵ đô úy, có phong độ của Du, chết sớm. Dận ban đầu được bái làm Hưng Nghiệp Đô úy, cưới con gái trong tông thất. Sau lại đem con gái của Du gả cho Thái tử Tôn Đăng. Ấy đúng là Tôn Quyền hết sức nhớ ơn Chu Du vậy.

• Nguyên chú: Nay thuộc Hoành Châu.

• Chỉ nói miệng thì không đủ tin, phải trổ tài nữa.

• Nguyên văn: tam tử. Hai “thứ tử” (con thứ) là Mã Hưu, Mã Thiết, một “huynh tử” (con trai của anh) là Mã Đại.

• Nguyên chú: Là tên tự của Khuê vậy.

• Nguyên chú: tên đất.

• Bùi Tùng Chi trong Tam quốc chí, Bàng Đức truyện chú thích rằng chữ Hoàn trong địa danh Hoàn Đạo có âm đọc là hoàn. Theo chú giải của Lư Bật, địa danh Hoàn Đạo 狟道 này trong Tiền Hán thư, Quận quốc chí và Tần Xuyên ký còn viết là 獂道. Ứng Thiệu cho biết rằng 獂 là tên ấp của người Nhung, âm đọc là hoàn. Ta thường hay dịch là Địch Đạo. Ở quyển thứ XIV cũng sẽ chú âm là chữ này là hoàn giống hệt như lời chú của Bùi Tùng Chi. Nay phiên âm theo chú thích của nguyên tác.

• Nguyên chú: chữ cái (ăn mày) âm đọc là cái.

• Lệnh tôn ông: chỉ Mã Đằng.

• Nguyên chú: chữ Dao âm đọc là du.

• Nguyên chú: Vốn là Bàng Đức hiến kế, cố ý lui quân, rồi giả trang thành quân chặt củi, đi lẫn vào trong đám bách tính, vào thành làm nội ứng.

• Nguyên văn viết rõ là “Mã Mạnh Khởi Vị Kiều lục chiến”, nhưng dù đếm cách nào thì cũng không thấy đủ sáu lần. Có thể là phải tính thêm những trận đánh sau nữa. Bản in năm 1591 và bản in năm 1610 đều ghi là “Mã Mạnh Khởi Vị Kiều đại chiến”. Chữ lục 六 và chữ đại 大 gần giống nhau. Tuy nhiên, bản in Gia Tĩnh không dưới một lần nhắc đến “Vị Kiều lục chiến”.

• Loại ghế đẩu có chỗ dựa lưng, xếp lại được.

• Nguyên chú: Sử quan cũng nói: “Nếu không có Hứa Trữ thì Tào Công chết chắc rồi”.

• Nguyên chú: chữ dũng âm đọc là vĩnh.

• Dũng đạo: Bùi Tùng Chi chú giải Tam quốc chí ở đoạn này có dẫn lời Ứng Thiệu rằng: “Sợ địch cướp bóc xe đồ truy trọng, bởi thế mới đắp tường vách như ngõ phố. Nay Ngụy Vũ không đắp tường vách mà chỉ nối các xe lại, dựng vào trại để bảo vệ hai mặt”. Dũng đạo còn để chỉ loại kiến trúc có tường và mái bằng để nối các tòa lầu lại với nhau. Thời Sở Hán đánh nhau ở khoảng Huỳnh Dương, Kinh, Sách cũng có đắp dũng đạo. Một số dịch giả dịch là đường ống.

• Nguyên văn: một bộ tướng.

• Nguyên chú: Dũng mãnh như hổ mà tính ngu si, bởi thế gọi là Hổ Si.

• Nguyên chú: Dũng đạo, tức là một loại tường vách.

• Nguyên chú: Chẳng gọi là Hổ Si mà gọi là Hổ Hầu, ấy là khen vậy.

• Nguyên chú: Không gọi Hổ Hầu, mà gọi Hổ Si, là chê đấy.

• Nguyên chú: Văn Hòa, tên tự của Hủ.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Sau, vào năm Kiến An thứ hai mươi [215], tháng năm, Hàn Toại bị quan Hậu tào giết chết. Chẳng phải chết vào năm này.

• Nguyên chú: tên đất

• Nguyên chú: Còn có tên là Tu.

• Nguyên chú: Cùng một bọn với Khăn Vàng Trương Giác.

• Nguyên chú: Là chức Vạn hộ hầu.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: chữ Vĩ âm đọc là vĩ.

• Nguyên văn viết là Bàng Nghĩa 龐義. Tam quốc chí chép là Bàng Hi 龐羲.

• Nguyên chú: chữ quắc (cái cuốc lớn) âm đọc là quyết.

• Tam quốc chí, Lưu nhị mục truyện cho biết Lưu Chương nghe tin Tào Tháo đánh Kinh Châu, sai Âm Phố tới gặp Tào Tháo, rồi sau sai Biệt giá Tòng sự là Trương Túc đến dâng lễ vật. Tào Tháo cho Túc làm Thái thú Quảng Hán. Sau đó, Chương lại phái Trương Tùng tới gặp Tháo. Tháo lúc này đã bình định Kinh Châu, đuổi theo Lưu Bị, không ban chức quan cho Tùng. Trương Tùng oán hận quay về.

• Nguyên chú: chữ vị (con nhím) âm đọc là vị.

• Tôn Quyền thu phục được Sĩ Nhiếp ở Giao Châu. Từ Giao Châu men sông lên hướng tây bắc có thể thông với Thục, vì thế Trương Tùng kể Tôn Quyền ở phía nam.

• Nguyên văn: “an bình cử Hiếu liêm xuất thân”. So sánh với phần chú thích mà Bùi Tùng Chi lấy từ Điển lược thì câu này là “Kiến An trung cử Hiếu liêm, trừ Lang trung, Thừa tướng thỉnh trí Thương tào thuộc Chủ bạ”. Hai chữ “an bình” sợ là chữ “Kiến An trung” (giữa niên hiệu Kiến An) chép sai.

• Nắm giữ việc quản lý các kho lẫm ở trong và ngoài.

• Tư Mã Tương Như (179 TCN – 117 TCN), nhà thơ thời Tây Hán, quê ở Thành Đô, Thục Quận, giỏi làm phú. Người đời sau gọi là Phú Thánh.

• Tức Quản Trọng, Nhạc Nghị.

• Tức Trương Cơ (khoảng 150-219), tự là Trọng Cảnh, danh y thời Đông Hán, quê ở huyện Niết Dương, quận Nam Dương, tác giả của 16 quyển Thương hàn tạp bệnh luận. Người đời sau gọi là Y Thánh. Có ý kiến cho rằng Trường Cơ từng làm Thái thú Trường Sa, nhưng lại cũng có người cho rằng nói như vậy là nhầm với Trương Tiễn, cũng tự là Trọng Cảnh.

• Tức Trang Tuân, tự là Quận Bình (86 TCN – 10 TCN), về sau Ban Cố viết Hán thư đã kiêng tên húy của Hán Minh đế là Lưu Trang, nên đổi Trang Quận Bình thành Nghiêm Quận Bình. Ông là người Thành Đô, Thục Quận, theo học đạo Hoàng Lão, giỏi bói toán, có làm sách Lão Tử chú, Lão Tử chỉ quy, Dịch Kinh cốt tủy.

• Nguyên văn: tam giáo, cửu lưu. Tam giáo là Nho, Đạo, Thích. Cửu lưu có nhiều cách giải thích. Hán thư cho rằng cửu lưu là chín học phái: Nho gia, Đạo gia, Âm dương gia, Pháp gia, Danh gia, Mặc gia, Tung hoành gia, Tạp gia, Nông gia.

• Nguyên văn: “xuất hồ kỳ loại, bạt hồ kỳ tụy”, chữ dùng trong sách Mạnh Tử thiện Công Tôn Sửu thượng. Vốn là “xuất ư kỳ loại, bạt hồ kỳ tụy”.

• Không biết ai sáng tác gọi là Vô Danh Thị. Ta hay gọi là Khuyết danh.

• Nguyên chú: Thời Sài Thế Tông mới khắc ván in. Bản sách cũ ghi là “ván in”, là sai rồi. Nay Tôn Vũ tử chỉ có lời chú của Ngụy Vũ đế.

[Người dịch chú: Sài Thế Tông tức vua Thế Tông (trị vì: 954-959) nhà Hậu Chu, tên là Sài Vinh. Lời chú này cho thấy bản Gia Tĩnh 1522 đã có một số hiệu chỉnh so với bản Hoằng Trị 1494. Hiện nay có một số phiên bản muộn hơn vẫn viết là “ván in”. Một số nhà nghiên cứu cho rằng các phiên bản ấy là bản phái sinh từ một bản gốc có sớm hơn bản Gia Tĩnh 1522. Tuy nhiên, xung quanh vấn đề này vẫn còn nhiều tranh luận chưa thống nhất].

• Đường Thục khó đi.

• Nguyên chú: chữ Dĩnh Châu âm đọc là dĩnh châu.

• Tôn Sách cũng trang điểm khi đi thăm đền thờ Quang Vũ đế. Đây thể hiện sự tôn trọng.

• Nguyên chú: chữ mâu [con xén tóc chuyên cắn gốc lúa] âm đọc là mao.

• Nguyên chú: chữ san nhiên âm đọc là sơn nhiên.

• Mạnh Đạt người quận Phù Phong. Tam quốc chí, Lưu Phong truyện nói Đạt vốn tên tự là Tử Kính, vì tránh húy người chú của Lưu Bị là Lưu Kính nên đổi thành Tử Độ 子度. Hồi này lại chép là Tử Khánh 子慶. Nhưng ở quyển thứ 16 sẽ chép theo văn bản Tam quốc chí là Tử Độ, nên Tử Khánh có lẽ chỉ là chép nhầm.

• Nguyên văn: “nãi Tây Lãng Trung Ba nhân dã”. Nhưng Tam quốc chí, Hoàng Quyền truyện viết là “Hoàng Quyền tự Công Hoành, Ba Tây Lãng Trung nhân dã”. Nguyên tác chép nhầm, nay sửa lại.

• Câu này văn tự gần giống với Tư trị thông giám hơn là Tam quốc chí.

• Nguyên chú: Công Hoành, tên tự của Quyền.

• Tự là Đức Ngang.

• Câu này trong sách Hiếu kinh, thiên Gián Tránh. Lý Khôi “trộm nghe” nên không đúng lắm với nguyên tác. Câu gốc là: “Ngày xưa, thiên tử có ba bề tôi can thẳng, thì tuy vô đạo mà chẳng mất thiên hạ. Chư hầu có ba bề tôi can thẳng, thì tuy vô đạo mà chẳng mất nước mình. Đại phu có ba bề tôi can thẳng, thì tuy vô đạo mà chẳng mất nhà mình. Kẻ sĩ có người bạn can thẳng, thì ắt chẳng rời xa tiếng thơm. Người cha có đứa con can thẳng, thì ắt chẳng rơi vào chỗ bất nghĩa”. Tuân Tử nói khác một chút: “Ngày xưa nước có vạn cỗ xe có bốn bề tôi can thẳng thì ắt cương giới chẳng bị tước đoạt. Nước có ngàn cỗ xe có ba bề tôi can thẳng, thì ắt xã tắc chẳng lâm nguy. Nhà có trăm cỗ xe có hai bề tôi can thẳng, thì ắt tông miếu không bị hủy. Cha có đứa con can thẳng, thì không làm việc vô lễ. Kẻ sĩ có người bạn can thẳng, không làm điều bất nghĩa”.

• Hai loại hoa thơm. Khổng Tử ví nó với người quân tử.

• Nguyên chú: Điếm Giang âm đọc là điện giang.

• Nguyên chú: chữ Côi âm đọc là đồi.

[Người dịch chú: chữ 璝thời cổ giống với chữ 瑰 (côi). Hồ Tam Tỉnh chú rằng chữ 璝phiên âm là “cô hồi láy lại”, tức đọc là Côi. Ở đây phiên âm theo Hồ Tam Tỉnh].

• Nguyên chú: chữ Linh Bao âm đọc là linh bao. Đây là danh tướng trong Xuyên. Họ này cực hiếm. Trong Xuân Thu Tả truyện có đại phu nhà Chu là Linh Châu Cưu.

[Người dịch chú: Tam quốc chí, Tiên chủ truyện viết là Lãnh Bao 冷苞. Hồ Tam Tỉnh chú thích rằng: “Lãnh, đọc là “lỗ hạnh” láy lại, hoặc có bản chép là Linh 泠, đọc là “lỗ kinh” láy lại”].

• Nguyên chú: Cách Thành Đô ba trăm sáu mươi dặm.

• Trong Tam quốc chí, Trương Hoành truyện có di thư này. Nguyên văn là: hinh hương. Lư Bật chú giải rằng đây là chữ trong sách Thượng thư. Ý nói đức tốt bay xa, cảm động đến thần linh.

• Nguyên văn: “Tùng thiện như đăng, tùng ác như băng”. Câu trong sách Quốc ngữ, thiên Chu ngữ hạ. Theo điều thiện thì như trèo lên cao. Trèo thì mệt nhọc và lâu, nhưng sẽ được lên cao. Theo cái ác thì giống như đất lở trượt xuống. Trượt xuống thì dễ và nhanh, nhưng cuối cùng sẽ sụp đổ.

• Thế là một khái niệm được Hàn Phi đề cập trong Hàn Phi tử. Hàn Phi nói rằng nhà vua có cái thế của nhà vua. Nhờ cái thế của bậc quân vương mà thực thi quyền lực, mọi người tuân theo mệnh lệnh, phải giữ chắc cái thế đó, chớ để cho ai.

• Bát bính: Bùi Tùng Chi chú thích di thư này trong Tam quốc chí có dẫn sách Chu lễ, phần Thiên quan, chức Thái tổ nói: “[Thái tể dựa vào Bát bính (tám chuôi cán) để giúp vua chế ngự quần thần: một là ban tước (tước) để nắm lấy sự quý phái của họ; hai là ban lộc (lộc) để nắm lấy sự giàu có của họ; ba là ban khen (dữ) để nắm lấy đức hạnh của họ; bốn là cho chức (trí) để nắm lấy việc làm của họ; năm là nuôi dưỡng (sinh) để nắm lấy phúc phần của họ; sáu là tước đoạt (đoạt) để nắm lấy sự nghèo khó của họ; bảy là phế bỏ (phế) để nắm lấy tội trạng của bọn họ, tám là tru diệt (tru) để nắm lấy lỗi lầm của bọn họ”. Trịnh Huyền có giải thích rằng: Câu mở đầu “dĩ bát bính chiếu vương ngự quần thần” thì chữ chiếu ở đây có nghĩa là “báo cáo, giúp đỡ”. Tước là: công, hầu, bá, tử, nam, khanh, đại phu, sĩ. Điều thứ năm Trịnh Huyền giải thích rằng: “Sinh tức là nuôi dưỡng vậy. Hiền thần mà đã già thì vương có cái để nuôi dưỡng họ. Thành vương phong Bá Cầm ở Lỗ, nói: “Lúc [Chu Công sống thì nuôi dưỡng Chu Công, lúc [Chu Công] chết thì làm người kế tự Chu Công”.

• Ở trên có nói tính người thích cái giống, ghét điều khác. Đây nói thỏa sức làm theo ý mình.

• Tự mình có tất cả mọi thứ.

• Nguyên văn: Tuy tắc hữu hấn. Hơi khó hiểu, nên Tư trị thông giám sửa thành “li tắc hữu hấn” (lìa xa nhau thì ắt biến thành hiềm khích). Đây tạm dịch.

• Hết đường xin xỏ để được ban quan chức.

• Nguyên chú: Nay là Kiến Khang, tên cổ là Mạt Lăng. Thời Tôn Quyền tên là Kiến Nghiệp.

• Nguyên chú: Ổ, tức là thành đó.

• Ý nói rất nhẹ nhàng, đơn giản.

• Nguyên chú: Xe đại lộ, nhung lộ mỗi thứ một chiếc. Đại lộ là xe dát vàng. Nhung lộ là binh xa. Ngựa đực đen tám con [nguyên văn: nhị tứ. Bốn con ngựa thắng vào một cỗ xe bốn ngựa gọi là tử]. Ngựa vàng tám con.

• Nguyên chú: Y phục cổn, miện, mang thêm Xích Tích. Áo cổn, mũ miện là trang phục của vương giả. Xích Tích là giày son.

• Nguyên chú: huyền nhạc [nhạc treo] là nhạc khí treo ở hiên nhà, nhạc khí để ở dưới nhà, khi đi lên đi xuống sẽ đánh động âm nhạc.

• Nguyên chú: nơi ở được dựng cửa ngách màu son [chu hộ], cửa lớn màu đỏ [hồng môn].

• Nguyên chú: nạp bệ (bậc thềm) để bước lên. Bệ tức là thềm đó.

• Nguyên chú: Hổ Bôn ba trăm người, là quân giữ cửa.

• Nguyên chú: Phu, việt mỗi thứ một cái. Phu tức là cái búa (phủ) vậy. Việt cũng là một loại búa.

• Nguyên chú: Cung đồng một cái, tên đồng một trăm chiếc. Đồng tức là màu đỏ. Cung lô mười cái, tên lô một ngàn chiếc. Lô tức là màu đen.

• Nguyên chú: cự sưởng một dữu, đi chung với khuê, toản. Cự là lúa nếp đen, sưởng là rượu thơm, rót xuống đất để cầu thần nơi cõi âm. Dữu là chén uống rượu cỡ vừa, Khuê, toản là đồ tế khí ở tông miếu, để thờ tự tiên vương.

• Tháo ví Tuân Úc như là Trương Lương của mình. Nhưng Trương Lương được phong Lưu hầu, sống trọn tuổi trời, còn Tuân Úc thì bị bức tử.

• Nguyên chú: Gian quan tức là núi non.

• Vệ Tứ: tức Tử Cống (520 TCN – 456 TCN) tên là Tứ, người nước Vệ, học trò của Khổng Tử.

• Nguyên chú: Hai nước là nói Tề với Ngô. Tứ đến Ngô, xin Phù Sai đánh Tề. Lại đến Tấn thuyết phục họ đem binh đợi nước Ngô đánh Tề xong, mỏi mệt. Ngô thắng Tề rồi thì cùng Ngô tranh cường. Tấn quả nhiên đánh bại Ngô.

• Nguyên chú: Là nói Ngụy Thái tổ có công nghiệp lớn, nên thần khí tự quy về thôi.

• Bài tán trong Hậu Hán thư, Trịnh, Khổng, Tuân truyện, không chỉ tán riêng Tuân Úc mà còn nói về Trịnh Thái và Khổng Dung. Bốn câu đầu nói về Trịnh Thái, sáu câu giữa nói về Khổng Dung, bốn câu cuối nói về Tuân Úc.

• Nguyên chú: Nói tới việc [Trịnh Thái] đối đáp với Trác.

• Nguyên chú: Lúc lên cao, lúc xuống thấp khác thường.

• Nguyên chú: Trực bí (dây cương ngựa thẳng) tức là con đường chính trực. [Hai câu ý nói: Khổng Dung chỉ một mình lên tiếng, không ai giúp đỡ, quá thẳng thắn, làm sao có kết cục tốt?]

• Bốn câu có nghĩa: Tuân Úc tuy giúp đỡ Tào Tháo, nhưng thực ra là muốn cứu nạn nước. Khi việc thành công thì thời thế bỗng biến đổi, Tào Tháo sinh lòng tiếm nghịch. Dù bề ngoài có thể nghi ngờ tấm lòng của Tuân Úc, nhưng thực ra bên trong ông vẫn là lòng son không đổi.

• Nguyên chú: chữ Uẩn âm đọc là tuấn.

• Nguyên chú: con sông chảy ra huyện Lịch Dương quận Cửu Giang.

• Bản in năm 1605 viết: “Mỗ có một kế, khiến Lưu Bị ở Tây Xuyên mãi mãi, chẳng thể về lại Kinh Châu nữa”.

• Nguyên chú: Lạc âm đọc là lạc, là tên huyện cổ, ngày nay là Giang Châu.

• Câu trong sách Trung Dung.

• Lưu Bị có Ngọa Long, Phượng Sồ, tiến vào Tây Xuyên. Phượng Sồ tử trận. Ngọa Long thành danh. Lưu Bị được Xuyên, Lưu Chương mất Xuyên. Số trời đã định. Bọn Lưu Côi nên đầu hàng Huyền Đức, không thì sẽ phải chết.

• Tử Hư đã nói như thế, nhưng họ không hiểu. Ấy là số phải chết, không thể thay đổi được.

• Nguyên chú: Em gái của Ý gả cho anh trai của Lưu Chương là Lưu Mạo. Mạo chết, nhưng người em gái ấy vẫn còn sống.

• Trương Tùng đã chết cũng tự là Vĩnh Niên.

• Nguyên chú: chữ Dạng âm đọc là dạng.

• Cũng là sao Cang và sao Thái Bạch, Bành Dạng đoán là chuyện khơi nước dìm quân, nhưng Gia Cát Lượng lại biết đó là ứng vào tính mạng của tướng soái.

• Còn gọi là Hỗn Độn, tình trạng vũ trụ lúc mới mở mang, chưa chia ra trời đất, trên dưới.

• Trần Tử Ngang (661-702), tự Bá Ngọc, làm quan dưới thời Võ Tắc Thiên, có tập thơ Trần Thập Di tập.

• Nguyên chú: Đời truyền rằng Khổng Tử mất ở Khổng Hựu Đình, Lý Mật chết ở khe Đoạn Mật, Hoàng Sao bị diệt ở Hoàng Lâm.

• Nguyên chú: chữ tố [đi ngược sông] âm đọc là tố.

• Nguyên chú: Đến nay phần mộ hãy còn, làm thổ thần, có miếu ở phía đông Lạc Thành.

• Nguyên chú: hoạch (suy tính) âm đọc là hoạch, tức là phân tích đó.

• Tam quốc chí không chép tên tự của Vi Khang, nhưng Bùi Tùng Chi có chú dẫn Liệt nữ truyện của Hoàng Phủ Mật, nói rằng Bá Dịch là tên tự của Khương Tự. Người giúp Dương Phụ đánh Mã Siêu.

• Nguyên chú: Phụ về sau làm quan cho nhà Ngụy.

• Nguyên chú: chữ miễu (coi rẻ) âm đọc là miễu (chột mắt).

• Nguyên văn viết là Bàng Nghĩa 龐義. Tam quốc chí chép là Bàng Hi 龐羲.

• Nguyên chú: Ưởng âm đọc là dưỡng.

• Trong Tam quốc chí, Quan Vũ truyện, Trần Thọ có nói: “Vũ râu ria đẹp, vì thế Lượng gọi là Nhiêm” (Vũ mỹ tu nhiêm, cố Lượng vị chi Nhiêm).

• Nguyên chú: tên đất.

• Nhận kỳ: cờ có viết tên tướng soái.

• Nguyên chú: chữ huy (hủy hoại) âm đọc là hội (tro).

• Nguyên chú: Thằng [một âm khác là mẫn] âm đọc là miễn.

• Tiệc ở Hồng Môn, Hạng Vũ muốn giết Lưu Bang. Hội ở Thằng Trì, vua Tần muốn chèn ép vua Triệu.

• Mộc: tấm che bằng da để đỡ tên và binh khí. Thích: một loại búa. Rợ Tam Miêu làm phản. Thuấn mua mộc ở bên thềm mà họ đến quy hàng.

• Nguyên văn chép là Vệ Khải 衛凱, nhưng nên biết thêm rằng nguyên gốc nhân vật này trong Tam quốc chí là Vệ Kí 衛覬. Chữ Khải 凯, chữ Kí 觊 giản thể gần giống nhau.

• Ninh Vũ tức Ninh Vũ Tử, còn gọi là Ninh Du, làm quan dưới triều Vệ Văn công và Vệ Thành công. Khổng Tử khen Ninh Vũ rằng: “Khi nước có đạo thì làm kẻ trí, khi nước không có đạo thì làm kẻ ngu. Cái trí của ông thì có thể bì kịp, còn cái ngu của ông thì chẳng bì kịp được”. Nhan Uyên là học trò giỏi của Khổng Tử. Tào Tháo từng đem hai người này ví với Tuấn Du.

• Tuấn Du trước sau vạch ra mười hai kế lạ. Chỉ có Chung Dao biết. Dao biên soạn thành sách, còn chưa xong thì Dao chết nên người đời chẳng ai biết được đó là những kế gì.

• Có lần Tuấn Du bị ốm. Tào Phi đến thăm bệnh, một mình bái lạy ở dưới giường.

• Phó Tử: tức Phó Huyền (217-278), tự là Hưu Dịch, người quận Bắc Địa, làm quan dưới hai triều Ngụy, Tấn. Thời Tấn, Phó Huyền được thăng tước Thuần Cô tử, soạn sách Phó Tử gồm sáu quyển bàn về chín học phái trị quốc và các việc cũ trong ba pho sử.

• Tuân lệnh quân là Tuân Úc, Tuân quân sư là Tuấn Du.

• Tức Tào Tháo.

• Nguyên chú: Đây nói nếu không phò tá, thì hãy thương xót mà tha cho đi xứ khác, còn tốt hơn là làm vua.

• Tử đồng: tiếng xưng hô của hậu phi, tiên nữ, vốn ban đầu là lối xưng hô của bọn nô tì thấp bé.

• Tiêu phòng: chỗ ở của hoàng hậu. Thời Hán, phòng này đắp bằng bùn đất có trộn hạt tiêu để giữ ấm, và mong có nhiều con.

• Nguyên chú: Đây là hành động sai trái nhất trong cả đời Tào Tháo.

• Vị vua dự trữ, ý chí Thái tử.

• Tào Nhân được phong là Chinh Nam tướng quân.

• Nguyên chú: chữ Hoàn âm đọc là hoàn.

• Nguyên văn: “Nhạc tướng quân thủ hộ, vật đắc dữ chiến”. Câu gốc trong Tam quốc chí, Trương Liêu truyện là “Nhạc tướng quân thủ, Hộ quân vật đắc dữ chiến”. Hộ quân là chức vụ của Tiết Đễ. Hồ Tam Tỉnh giải thích rằng: “Tháo cho rằng Liêu, Điển dũng mãnh, tinh nhuệ nên sai ra đánh. Nhạc Tiến chậm chạp nên sai thủ. Tiết Đễ là quan văn nên sai chớ có tham chiến”.

• Nguyên chú: Mạn Thành là tên tự của Điển.

[Người dịch chú: Công là cách gọi tôn trọng, như Huyền Đức Công, Bàng Đức Công].

• Nguyên chú: Văn Khiêm là tên tự của Tiến.

[Người dịch chú: Tháo bảo rằng Nhạc Tiến ở lại giữ, chớ có ra đánh kia mà?].

• Nguyên chú: Trong sách Mông cầu có câu “Trương Liêu chỉ đề” (Trương Liêu dứt khóc đêm).

[Người dịch chú: Đây là sách dạy chữ cho trẻ con, do Lý Hãn (khoảng thế kỷ VIII) thời Đường biên soạn].

• Ngày trước chết mất Tống Khiêm mà vẫn chưa chừa. Căn bản là con người không biết phục thiện, rơi lệ mà làm chi?

• Bọn quân lính thấp hèn lại được ngồi nói chuyện với tướng quân, được uống rượu trong chén bạc, được gọi là “các công”, nên họ ngạc nhiên.

• Nguyên chú: Trận chiến này tên là “bách vũ quán trại” (trăm sợi lông ngỗng xuyên qua trại).

• Bạn bè sẵn sàng vì nhau mà đâm cổ tự vẫn.

• Lông phượng, cung rồng: ám chỉ tên và cung.

• Gác Kỳ Lân: nơi chép tên các công thần.

• Câu nói này gốc trong Giang Biểu truyện do Bùi Tùng Chi chú thích vào Tam quốc chí. Lư Bật nói rằng các bản Tam quốc chí đều chép là Uy Bình, nhưng đây là chép sai của chữ Ấu Bình – tên tự của Chu Thái.

• Nguyên văn: quang, tức chén uống rượu bằng sừng trâu.

• Tức Huân Dục: Lư Bật dẫn lời Phục Kiền nói Huân Dục là tên gọi Hung Nô thời vua Nghiêu.

• Lư Bật dẫn Tả truyện, nói rằng: Mục tử bảo với Tấn hầu: “Có rượu như sông Hoài, có thịt như thung lũng, quả quân ở giữa chỗ ấy, làm thầy của chư hầu”. Đây nói rượu nhiều như sông, thịt chất cao như đê ngăn nước.

• Lúc đi thì không có gì, nhưng đi mãi thì có dư của cải. Hà Chước bình luận rằng: “Như vậy so với làm giặc cướp có gì khác nhau? Chi bằng như Xương Lê: “Lính no đủ hát ca, ngựa nhảy múa trong tàu” (Sĩ bão nhi ca, mã đằng vu tào). Tám chữ này có phong cách của thơ Nhã, Tụng”. Xương Lê tốc Hàn Dũ (768-824), tự Thoái Chi, tổ phụ người đất Xương Lê nên thường xưng là Hàn Xương Lê. Tám chữ ấy nằm trong bài Bình Hoài Tây bi (văn bia bình định đất Hoài Tây).

• Nguyên chú: chữ cầu (xoăn) âm đọc là cầu.

• Nguyên văn: Trẫm dĩ bất đắc. Bài chiếu gốc trong Hiến đế truyện ghi: Trẫm dĩ bất đức.

• Hàn Toại cùng với Biên Chương đã làm loạn ở phía tây từ thời Hán Linh đế. Tống Kiến người quận Lũng Tây, tự xưng là Hà Thủ Bình Hán vương, đóng ở huyện Bao Hãn, đổi niên hiệu, đặt trăm quan, cát cứ hơn ba mươi năm. Năm Kiến An thứ mười chín [214], Hạ Hầu Uyên mới đi đánh dẹp, diệt sạch Bao Hãn, chém đầu Tống Kiến.

• Nguyên văn: tam hậu. Tam quốc chí tập giải không có chú thích nào về điển tích này. Ngu ý cho rằng đây là điển tích trong thiên Lữ hình của Thượng thư. Thiên này viết: “nãi mệnh tam hậu, tuất công vu dân”. Tam hậu gồm: Bá Di ban điển chế, xử lý dân bằng hình luật; Vũ ổn định nước và đất, đặt tên cho sông núi; Tắc gieo rắc các loại hạt giống, để dân chúng trồng trọt được mùa.

• Nguyên văn: úy vạn dân. Hà Chước nói rằng bản Tam quốc chí thời Tống chép là “úy vạn phương”.

• Nền xã (đàn tế thần đất) của thiên tử phía đông là màu xanh, phía tây là màu trắng, phía nam là màu đỏ, phía bắc là màu đen, ở trên thì đắp đất vàng. Hễ có phong đất cho chư hầu ở hướng nào, thì lấy đất ở hướng đó, bọc bằng cỏ bạch mao để cho họ đắp nền xã. Nước Ngụy ở phía bắc nên ban cho đất màu đen (huyền thổ).

• Kim Hổ phù, Trúc Sư phù: binh phù thời Hán để điều động quân đội từ các địa phương, có đánh số thứ tự, do Hán Văn đế lập ra. Ban đầu mỗi loại phù chỉ có năm số từ một đến năm.

• Để dẹp đường. Theo Tống thư: thiên tử đi ra ngoài thì hô là cảnh, từ ngoài đi vào gọi là tất, mà thời đó thì gộp lại xướng chung là cảnh tất. Cảnh tức là cảnh giới, tất tức là dừng lại. Khi xa giá đi ra thì sai cảnh giới, khi xa giá đi vào thì bắt mọi người dừng lại, để đề phòng việc không ngờ.

• Nguyên văn là Hoàn Thành. Nhưng Tào Ngang chết ở Uyển Thành.

• Lệ chi là trái vải, long nhãn là quả nhãn.

• Thực ra Tả Từ là người quận Lư Giang.

• Nguyên văn: chữ hầu (tiếng ngáy) âm đọc là hồ.

• Nguyên văn: Ngọc thử tùy kim hổ, gian hàng nhất đán hưu. Từ thời Hán Vũ đế lại theo lịch nhà Hạ, lấy tháng giêng là tháng Dần. Tào Tháo chết vào ngày Canh Tý, tháng giêng (Dần), năm Canh Tý.

• Cưu: một loại chim câu.

• Nguyên chú: Lời này nói người đời truyền rằng đạo thuật của Tả Từ là phép thuật bất chính là sai rồi. Chỉ sợ lòng người tự nó không ngay thẳng thôi. Bởi thế mới dùng thơ này để giải thích.

• Bài tán trong Hậu Hán thư, Phương kỹ truyện hạ. Ý nói: phép thần do cõi âm ban cho con người rất là hiếm hoi. Nếu tính ra có bao nhiêu người thì dễ, nhưng muốn xét rõ ai có thực tài thì lại khó. Nếu không xem xét thật tinh tế và lâu dài thì làm sao cảm nhận được sự linh ứng của cõi âm. Cứ ngỡ là những đạo thuật đó bị người đời sau truyền sai đi, nhưng thật ra bên trong vẫn hàm chứa những điều sâu kín, huyền diệu mà ta chưa hiểu hết.

• Người hào phóng, không chịu câu thúc.

• Nguyên văn: ngưỡng quan, phong giác, chiêm, hội. Lộ biệt truyện do Bùi Tùng Chi chú dẫn trong Tam quốc chí, Quản Lộ truyện ghi là: ngưỡng quan, phong giác, chiêm, tướng. Ngưỡng quan là ngửa mặt xem thiên văn để biết cát hung. Phong giác là xem hướng gió để biết cát hung. Chiêm là xem điềm triệu để biết cát hung. Tướng là xem tướng mạo để biết cát hung.

• Lư Bật cho biết Lang Da vốn là nước phong chư hầu (quốc), đến năm Kiến An thứ hai mươi mốt (216) mới đổi thành quận, qua năm Thái Hòa thứ ba nhà Ngụy (229) lại đổi thành quốc. Đan Tử Xuân là Thái thú Lang Da thì việc này diễn ra trong khoảng ấy.

• Ý nói đấu tay đôi.

• Câu nói trong Lộ biệt truyện là “thủy độc Thi, Luận, Dịch bổn, học vấn vị thiển”, Lư Bật cho rằng đấy là ba tên sách và ngờ rằng sau chữ Luận đã sót mất chữ ngữ. Nhưng tôi cho rằng phải hiểu là “thủy độc Thi, luận Dịch, bổn học vấn vị thiển”. Nguyên tác tiểu thuyết đổi Thi (tức Kinh Thi) thành chữ “thư” nghĩa là sách. Đây dịch theo văn tự và chấm câu trong nguyên tác tiểu thuyết.

• Nguyên chú: tên đất.

[Người dịch chú: Con ngòi do Tào Tháo sai đào nối Bạch Câu với sông Chương vào năm Kiến An thứ mười tám [213]. Chỗ Bạch Câu đổ vào sông Chương gọi là cửa Lợi Tào, ngòi ấy gọi là Lợi Tào cừ].

• Nguyên chú: chữ sách (tiếng kêu the thé) âm đọc là sách.

• Nguyên văn: phục xạ 覆射. Văn bản Tam quốc chí chép là xạ phục 射覆. Giấu vật vào trong hộp kín rồi sai nhìn thấu xem đó là vật gì, gọi là xạ phục.

• Đến mùa thu thì ong non nở ra.

• Nguyên chú: hộc tốc (run rẩy) âm đọc là cốc tốc.

• Đến đây mới hết câu nói của Hứa Chi. Đây là câu thoại dài nhất Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa. Hứa Chi nói xong, “Tháo cả mừng”. Có lẽ vì cuối cùng hắn cũng chịu im.

• Nguyên chú: chữ huyễn (giả dối) âm đọc là hoạn.

• Gió hướng đông tức là gió xuân, mang theo hơi ấm. Ví như gió đông ở Ô Lâm, Xích Bích.

• Theo truyền thống Trung Quốc, núi Thái Sơn có một vị thiên tôn chuyên giữ việc gọi hồn. Hồn người chết sẽ trở về núi Thái Sơn. Ý Quản Lộ nói rằng tướng mạo của mình chẳng có chỗ nào tốt, sợ là sẽ chết sớm, hồn bay về Thái Sơn để làm việc với bọn quỷ, chứ chẳng còn sống bao lâu để cai trị người.

• Nguyên chú: tên đất.

• Kim Nhật Đê (134 TCN – 86 TCN), tự là Ông Thúc, vốn là Thái tử của Hưu Đồ vương Hung Nô, sang đầu hàng nhà Hán, làm chức quan nuôi ngựa. Hán Vũ đế cho là người kỳ lạ, thăng làm Mã giám, rồi đổi làm Thị trung, Quang lộc Đại phu, được ban họ Kim. Sau khi Hán Vũ đế qua đời, Kim Nhật Đê cùng với Hoắc Quang, Thượng Quan Kiệt, Tang Hoằng Dương là bốn vị đại thần phụ chính. Lư Bật dẫn Tam quốc chí và Quyết lục cho biết Kim Y là con trai Thái thú Vũ Lăng đã nói đến ở quyển trước.

• Người chuyên nghề chém đầu tử tù.

• Nguyên chú: chữ giáp (má) âm đọc là kiếp.

• Nguyên chú: chữ Đãng âm đọc là đãng.

• Nguyên chú: Vốn chỉ là một tên người cỏ, trên mình khoác áo giáp của Trương Phi, đầu đội mũ khôi, gục ở trên bàn, bị Trương Cáp đâm ngã.

• Nguyên văn ghi là Dương Hưng 陽興, nhưng Tam quốc chí, Quách Hoài truyện ghi là Dương Khúc 陽曲.

• Câu nói này gốc từ Tam quốc chí, Pháp Chính truyện, nhưng văn tự sai khác nhiều chỗ, chỉ riêng bốn chữ “tàm thực nông tang” (hiểu là dần dần mở rộng việc làm ruộng, trồng dâu) thì Tam quốc chí chép là “tàm thực Ung, Lương” (lấn dần Ung, Lương).

• Nguyên văn: quắc trảm. Thời xưa chém địch cắt lấy tai về dâng công gọi là quắc.

• Nguyên chú: tên đất.

• Năm Kiến An thứ hai mươi hai là chép sai. Vì đoạn trước Lưu Bị cất quân đã là năm Kiến An thứ hai mươi ba. Tam quốc chí cũng chép chiến dịch này vào năm Kiến An thứ hai mươi ba. Bản in năm 1610 cũng ghi năm thứ hai mươi hai. Chứng tỏ đây là sai ngay từ gốc.

• Nguyên văn: kim qua, ngân việt. Qua là một loại chùy, cán thẳng, đầu có hình trái dưa (qua) nên gọi là qua.

• Mười tám khúc kèn lá (loại kèn của người Hồ).

• Đổng Tự người quận Trần Lưu, từng làm chức Đồn điền Đô úy.

• Nguyên chú: chữ tuyên (khắc chạm) âm đọc là toản.

• Tức Sái Ung.

• Nguyên chú: Bấy giờ Tháo ghét Dương Tu tài cao hơn mình, bèn có ý giết Tu, nhưng sợ người ta bàn tán, nên giả vờ than thở rồi đi.

• Nguyên chú: Uyên tự là Diệu Tài. Tháo nói như thế là bảo rằng mưu của Uyên có thể xứng với hai chữ ấy chăng?

• Có lẽ là Vương Hữu Trực tự là Thánh Ích, người Cao Bình, Bác Châu, danh tướng chống Kim thời Nam Tống.

• Nguyên văn: thô quan. Từ thời Đường, những quan viên nào chưa từng làm quan trong đài, tỉnh triều đình mà đi giữ các trấn ở bên ngoài thì gọi là thô quan. Ý coi nhẹ.

• Nơi Đường Thái Tông cho treo hình hai mươi bốn công thần khai quốc.

• Nguyên chú: Vốn là Khổng Minh sai Lưu Phong, Mạnh Đạt dẫn ba ngàn quân, tản ra bốn bề giả làm nghi binh, vì thế mà Uyên khiếp sợ, không dám ra đánh.

• Nguyên chú: Câu này nói công lao của Quan Công không cao bằng công của Hoàng Trung trong một trận này.

• Cổ kim đao kiếm lục của Đào Hoằng Cảnh thời Lương nói: “Hán Tiên chủ bình định Nam quận [Hoàng Trung] được một thanh đao, đỏ như máu, ở Hán Trung đánh quân Hạ Hầu, chỉ trong một ngày, tay đao chém trăm người”.

• Ba tám ngang dọc: ba lần tám là hai mươi bốn, tháng giêng là tháng Dần.

• Nguyên chú: Tên tự của Vương Bình.

• Nguyên chú: Râu vàng (hoàng tu) tức là Tào Chương, con trai Tháo.

• Nguyên chú: tên đất.

[Người dịch chú: Huyện Tang Càn ở phía bắc, thuộc về quận Đại].

• Nguyên chú: Quan nấu bếp.

• Kê lặc là xương sườn gà.

• Hai chữ nhất hợp chiết tự thành nhất nhân nhất khẩu (mỗi người một miếng).

• Quân Tần đánh nước Triệu. Bình Nguyên quân muốn sang Sở cầu cứu. Mao Toại xin theo. Bình Nguyên quân bảo rằng Toại ở nhà mình ba năm mà chưa thấy có tài gì, ví như cái dùi trong bọc để lâu ắt cũng phải lo mũi nhọn ra ngoài. Mao Toại bảo rằng đến bây giờ mình mới xin vào trong bọc, nếu không thì sẽ lộ nguyên cả cái dùi rồi. Sau khi đến Sở, Mao Toại tự mình lên điện ép vua Sở ăn thề với Bình Nguyên quân, đồng ý phát binh cứu Triệu. Đây Dương Tu dùng điển tích này để ám chỉ mọi người chỉ thấy cái mũi dùi, còn người hầu cận giống như Mao Toại lấy thân mình để nên việc cho chủ.

• Nguyên chú: chữ lộc (cái sọt) âm đọc là lục.

• Nguyên văn: tái phục Trung Nguyên. Ngờ là chép sai. Bản in năm 1591 cũng viết như thế. Bản in năm 1605, 1610 đều ghi là: “tái phục Hán Trung”.

• Trương Phi ở đâu ra? Hai bản Gia Tĩnh 1522 và bản in 1591 đều không nói đến. Bản in năm 1605 và 1610 thì lại nói rằng:

“Hai tướng đang đấu thì người trong trại tới báo:

– Mã Siêu đã cướp mất trại phía sau.

Tháo rút kiếm cầm tay, nói:

– Các tướng ai động đậy làm loạn thì chém!

Mọi người gắng sức đánh một trận, đánh lui Ngụy Diên. Diên theo con đường nhỏ trong núi vắng rút đi mất. Tháo bấy giờ mới quay binh lại đánh Mã Siêu. Sau lưng có tiếng hò reo nổi lên, Trương Phi đánh tới. Tháo ở chính giữa, chia quân một nửa sai địch với Mã Siêu, một nửa sai địch với Trương Phi. Tháo dừng ngựa ở trên gò cao”.

Bản Gia Tĩnh sót mất chi tiết Trương Phi xuất hiện.

• Đường nối giữa mũi và môi trên gọi là nhân trung.

• Phủ Kinh Triệu thuộc Trường An.

• Lại Cung người quận Linh Lăng. Lưu Biểu từng sai Lại Cung sang làm Thứ sử Giao Châu, rồi cùng Thái thú Thượng Ngô là Ngô Cự bất hòa. Cự cất quân đuổi Cung về Linh Lăng. Về sau Cung theo Lưu Bị, làm quan đến chức Thái thường khanh. Việc dâng biểu cho Lưu Bị làm vương, rồi xưng đế, bàn định miếu hiệu đều có vai trò của Lại Cung.

• Thời vua Nghiêu có bốn người hung ác là Cung Công, Hoan Đâu, Tam Miêu, Chuyên Húc. Vua Thuấn lưu đày bọn họ, ứng với chữ đày. Thời Chu Thành vương, con cháu nước Ân là Vũ Canh cùng với ba chư hầu của nước Quản, Sái, Hoắc làm loạn. Chu Công dẹp tan, đuổi Sái Thúc và Hoắc Thúc ra nơi xa, ứng với chữ đuổi. Lữ Hậu và họ Lữ chuyên quyền. Sau khi Lữ Hậu chết, Chu Hư hầu Lưu Chương cùng với Trần Bình, Chu Bột làm binh biến bắt họ Lữ, ứng với chữ bắt. Thời Hán Chiêu đế, Thượng Quang Nghi và Bác Lục hầu Hoắc Quang cùng phụ chính. Thượng Quan Nghi mâu thuẫn với Hoắc Quang, định khởi binh tạo phản nhưng bị dẹp ngay từ đầu, ứng với chữ đánh.

• Nguyên văn là “nội đẳng”, nhưng bài biểu trong Tam quốc chí, Tiên chủ truyện ghi là “thần đẳng”.

• Nguyên chú: Triệu Cao sai Diêm Nhạc giết Nhị Thế. Vương Mãng phế Nhụ tử Anh làm Định An công.

• Câu trong Kinh Thư, phần Ngu thư, thiên Cao Dao mô. Trịnh Huyền giải thích rằng: “Theo thứ tự của chín họ để thân gần”.

• Tức Hán Văn đế, miếu hiệu là Thái Tông.

• Ý chỉ cuộc loạn của Ngôi Hiệu tại đất Lũng lúc Quang Vũ đế sáng nghiệp.

• Nguyên chú: chữ Miện âm đọc là miễn.

[Người dịch chú: thành Miện Dương ở phía bắc núi Định Quân, tương truyền là thành do Tiêu Hà đắp lúc Lưu Bang ở Hán Trung].

• Nguyên văn: cụ thần chi tài. Tài năng của kẻ được chọn làm quan cho đủ số lượng quan lại mà thôi, tức không có tài gì đặc biệt.

• Đông, tây, nam, bắc, trên, dưới gọi là lục hợp.

• Quẻ Bĩ tượng trưng cho sự khốn cùng. Quẻ Thái tượng trưng cho sự thuận lợi.

• Nguyên chú: chữ sấn (bệnh tật) âm đọc là vấn.

• Bốn chữ này trong Kinh Thi, phần Tiểu nhã, bài Tiểu bàn: “Tâm chi ưu hĩ, sấn như tật thủ” (Lòng này ưu sầu, bệnh như nhức đầu).

• Nguyên chú: chữ ế (chết) âm đọc là nhất.

• Nguyên văn: tịch dịch nhược lệ. Lời văn trong Kinh Dịch, hào số ba của quẻ Càn. Lệ nghĩa là không cởi áo mà vượt sông. Ý cả câu nói làm việc thì thận trọng, để tâm, không dám khinh lờn.

• Nguyên văn: đôn tự cửu tộc, thứ minh lệ dực. Câu trong Kinh Thư, phần Ngu thư, thiên Cao Dao mô. Trịnh Huyền chú thích rằng: “Thứ: là mọi người; lệ: là làm, tự: là thứ tự. Theo thứ tự của chín họ mà thân gần, để mọi người hiểu rõ mà làm bề tôi vây cánh”.

• Khuyển Nhung giết Chu U vương. Tấn Văn hầu, Trịnh Vũ công cùng nhau lập Nghi Cữu lên làm vua, tức Chu Bình vương, mở ra nhà Đông Chu.

• Yên, Đại, Tề, Triệu, Lương, Ngô, Sở, Hoài Nam, Hoài Dương là chín nước.

• Nguyên văn bài biểu trong Tam quốc chí chép là Thái Tông, tức Hán Văn đế. Lư Bật chú giải đoạn đó, cho rằng chữ thái đáng ra nên chép là chữ đại. Đại tông nghĩa là dòng chính. Nhưng ở bài biểu của quần thần phía trên, Tam quốc chí ghi là đại tông thì Lư Bật lại bảo rằng bản thời Tống chép là Thái Tông mới đúng. Cả hai chỗ ấy đều dịch theo văn bản tiểu thuyết.

• Nguyên văn: thực phồn hữu đồ. Câu trong Kinh Thư, phần Thương thư, thiên Trọng Hủy chi cáo.

• Huyện Bạch Thủy cùng với các huyện Gia Manh, Phù Thành, Tử Đồng đều thuộc quận Quảng Hán.

• Tờ sắc phong quan tước.

• Nguyên chú: chữ ngự âm đọc là hàm.

• Nguyên chú: chữ kính (mạnh) âm đọc là kình.

• Nguyên chú: Tư Mã pháp nói: “năm người là một ngũ, năm ngũ là một đội, một vạn hai ngàn năm trăm người là một quân”. Bảy cánh quân ở đây tính ra có tám vạn bảy ngàn năm trăm người.

• Nguyên chú: chữ dư âm đọc là dư.

• Nguyên chú: sấn, tức là quan tài bó sát người.

• Nguyên chú: Về sau Hội theo chân Đặng Ngải đi chiếm Xuyên, quả nhiên giết sạch con cháu Quan Công, ứng với lời cha.

• Nguyên văn: thủ hạ kiêu tướng ngũ bá nhân 手下骁将五百人. Nhưng các bản in năm 1605, 1610, 1623 đều viết là Kiệu tướng Ngũ Bá 骁将伍伯, tức chỉ có một người. Tuy nhiên, khảo xét trong Tam quốc chí, Bàng Đức truyện thì thấy tả đoạn Bàng Đức chiến đấu với Quan Vũ có chép rằng: “Đức dữ huy hạ tướng nhất nhân, Ngũ bá nhị nhân” (Đức cùng một viên tướng dưới cờ, hai người Ngũ bá) 悳与麾下将一人,五伯二人. Lư Bật dẫn Biện thích danh của Vi Chiêu cho biết: “Ngũ là đương, bá là đạo. Là người được sai đi đầu dẫn đường để khu trừ”. Có người cho rằng ở đây phải hiểu Ngũ bá là người đi đầu để hộ vệ xe quan tài. Các bản 1605, 1610, 1623 hiểu là người họ Ngũ, tên Bá. Trong khi bản Gia Tĩnh 1522 và bản 1591 lại cho rằng đó là năm trăm người. Tuy nhiên, khảo sát cách dùng chữ “năm trăm người trong bản in 1522 và so sánh với hệ bản 1605, tôi trộm cho rằng đó là dấu vết của nhân vật Ngũ Bá bị biến hóa thành “năm trăm người”.

• Phía trên tả Quan Bình đánh nhau với Bàng Đức. Đây lại nói đánh với năm trăm người. Bản in năm 1605 cho biết Quan Bình giao chiến với Ngũ Bá.

• Tăng là lưới đánh cá có khung hình vuông.

• Tôn tử binh pháp, thiên Quân hình.

• Nguyên chú: Là tướng Ngụy, họ Thành, tên Hà.

• Đoạn trước đã có chú thích chữ Ngũ bá trong Tam quốc chí là tên chức quan, gồm hai người (Ngũ bá nhị nhân). Bản in Gia Tĩnh 1522 cho rằng đây là năm trăm người (ngũ bá nhân). Tuy nhiên, văn bản tiểu thuyết lại mâu thuẫn ở chỗ đoạn đầu nói Bàng Đức cùng Đông Hoành, Đổng Siêu, Thành Hà đứng trên đê. Năm trăm người chỉ còn hơn trăm mười người. Mà lúc chạy trốn lại xuất hiện “năm trăm quân đầu hàng”. Miễn cưỡng giải thích thì năm trăm quân đó là quân đã hàng từ trước. Nhưng rõ ràng năm trăm quân ở cả hai chỗ này đều là ảnh hưởng của Ngũ bá nhị nhân trong chính văn Tam quốc chí. Bản Hoàng Chính Phủ năm 1623 cho rằng đó là tên người, họ Ngũ tên Bá. Trong bản họ Hoàng, đoạn này được miêu tả như sau:

“Đức cùng Đông Hoành, Đổng Siêu, Thành Hà, Ngũ Bá cùng hơn trăm tên quân đứng ở bờ đê. Bàng Đức đi đầu chặn đánh, chẳng hề khiếp sợ. Quan Công đem thuyền vây bọc bốn mặt, sai quân sĩ nhất tề bắn tên. Quân Ngụy chết đến quá nửa. Đổng Hoành, Đồng Siêu thấy thế nguy cấp, bèn thưa với Bàng Đức rằng:

– Quân mất quá nửa, bốn mặt hết đường, chi bằng xin hàng, để khỏi phải chết.

Bàng Đức nổi giận, nói:

– Ta chịu ơn lớn của nước nhà, há có thể uốn gối với người khác sao?

Bèn chém hai Đổng ngay trước mặt, kêu to rằng:

– Nếu ai còn nói hàng thì chém!

Từ bình minh đánh đến lúc mặt trời tới đỉnh đầu, dũng khí càng tăng. Quan Công thúc bốn mặt đánh gấp. Tên, đá như mưa, Bàng Đức cũng sai người bắn trả. Tên đều dùng hết, không có binh khí để tiếp chiến. Đức ngoảnh lại bảo Thành Hà rằng:

– Ta nghe nói: tướng chẳng sợ chết mà cẩu thả xin tha, liệt sĩ không hủy tiết để cầu cho được sống. Hôm nay ta chết. Các ngươi hãy thừa thế gắng sức đánh.

Dũng khí thêm mạnh, chỉ hiềm nước dìm quá dữ. Thành Hà bị Quan Bình bắn chết. Quân lính đều hàng. Chỉ còn Bàng Đức với Ngũ Bá gắng sức đánh. Gặp lúc mấy tên quân Kinh Châu ngồi thuyền nhỏ tới gần đê. Bàng Đức cầm đao, vột mình nhảy một cái, sớm đã lên được thuyền nhỏ, chém hết mấy người ấy rơi xuống nước. Ngũ Bá xách thương lên thuyền. Hai người cưỡi thuyền toan về Phàn Thành. Chợt trên thượng lưu có một tướng là Chu Thương cưỡi bè đi tới chặn đầu. Đâm sầm một cái, khiến thuyền nhỏ của Bàng Đức lật nhào. Bàng Đức, Ngũ Bá rơi xuống dưới nước. Chu Thương xuống nước bắt sống Bàng Đức đem lên bè. Giáp của Ngũ Bá thấm nước, chìm xuống đáy nước mà chết”.

So sánh hai văn bản, người dịch cho rằng cả hai bản có mối liên hệ gần gũi với nhau. Bản Gia Tĩnh 1522 so với bản Hoàng Chính Phủ tuy khác về cách hiểu chữ Ngũ bá, nhưng dấu vết về việc Ngũ Bá đứng cạnh một trăm quân binh ở trên để vẫn còn thấy trong bản Gia Tĩnh 1522. Việc mô tả cái chết của năm trăm quân sĩ khi thuyền lật cũng là thừa thãi và mâu thuẫn với đoạn trên khi nói năm trăm quân chỉ còn hơn trăm mười người. Đây là kết quả sự hiệu chỉnh nhân vật Ngũ Bá thành ra năm trăm tướng sĩ. Mặc dù vậy, sự hiệu chỉnh này có liên quan đến cụm từ “Ngũ bá nhị nhân” (hai người Ngũ bá) – có lẽ được hiểu thành “năm trăm lẻ hai người” - trong chính văn Tam quốc chí. Tôi cho rằng cách hiểu “Ngũ bá nhị nhân” trong Tam quốc chí là “kiêu tướng Ngũ Bá” chính là cách hiểu gốc của La Quán Trung, hoặc chí ít là cách hiểu gốc từ một tổ bản đã sinh ra hệ bản 1522-1591 và hệ bản 1605-1610-1623.

• Nguyên chú: Vu Cấm về sau bị giải sang Ngô. Ngô trả cho Ngụy. Ngụy Văn đế đem việc của Vu Cấm vẽ lên miếu Ngụy Vũ đế, rồi sai Cấm tới cúng bái. Cấm thấy trên vách tường vẽ cảnh Quan Công ngồi trên trướng, Cấm lạy mọp dưới đất, Bàng Đức đứng thẳng không chịu quỳ. Cấm xấu hổ lắm, bèn uống thuốc độc mà chết.

• Nguyên chú: Nay là huyện Giáp ở Hà Nam.

• Nguyên chú: Tần Việt Nhân là Biển Thước thời Xuân Thu.

• Huyện Bình A thuộc quận Cửu Giang, Dương Châu. Đến năm Thái Hòa thứ 6 [232], nhà Ngụy dời phong Táo Bưu từ Bạch Mã đến đây, lập ra nước Sở. Năm Gia Bình thứ nhất [249], Tào Bưu bị tội, nước bị dẹp bỏ, đổi thành quận Hoài Nam. Đây La Quán Trung chép lại theo lý lịch ghi trong Tam quốc chí, Tưởng Tế truyện.

• Nguyên văn chép là Lữ Kiến 吕建.

• Nguyên chú: chữ bảo (vật dùng để trang trí) âm đọc là bảo.

• Ý nói dò xét động tĩnh, xem cái ngù trên cờ soái chỉ về đâu thì sẽ biết muốn tiến quân về hướng nào.

• Nguyên chú: chữ câu âm đọc là cấu.

• Nguyên chú: là loại thuyền đáy sâu.

[Người dịch chú: nguyên chép là [舟苒] [舟鹿 ]. Hổ Tam Tỉnh chú thích chữ thứ nhất đọc là cư hầu (tức cầu), chữ thứ hai đọc là lư cốc (tức lốc). Quảng vận phiên chữ thứ nhất là cổ hầu (tức cầu), Tập vận phiên là cư hầu (tức cầu), cùng gần âm với chữ câu. Cả hai sách đều đọc chữ thứ hai là lư cốc (tức lốc), gần âm với chữ lộc và giải thích rằng câu lộc là tên thuyền, tức thuyền biện lớn. Sách Quảng nhã đọc hai chữ này là câu lộc. Bắc đường thư sao cho biết phía tây (có bản chép là tây nam) thành Dự Chương có cù lao Câu Lộc, là chỗ Lữ Mông đóng thuyền biện lớn câu lộc. Cũng cù lao này, Thủy kinh chú gọi tên là Cốc Lộc. Kinh Châu ký cho biết: “Ở bảy quận Tương Châu, thuyền biện lớn đều chở được vạn hộc”. Thạch Thành nhạc của Tang Chất có viết: “Thuyền biện lớn chở được ba ngàn, chìm dưới sâu hơn một trượng năm”].

• Nguyên chú: Tử Hiếu là tên tự của Tào Nhân.

• Nguyên chú: dốc Dương Lăng là tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Từ Hoảng với Quan Công có quen thân, nên gọi con của Quan Công là cháu hiền.

• Lữ Thường là tướng Tào giữ Phàn Thành.

• Hai thành cuối cùng của nước Tề, bị Nhạc Nghị nước Yên vây khốn.

• Nguyên chủ: tên đất.

• Minh linh: tên một loại sâu. Con tò vò thường bắt sâu này đem về tổ, để làm thức ăn cho con mình. Mọi người không biết, cứ tưởng tò vò bắt minh linh về nuôi.

• Nguyên chú: chữ thi âm đọc là thi.

• Nguyên chú: chữ thiệt âm đọc là thiệt.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Tức Hàn Tín, công thần thời Tây Hán và Cảnh Yểm, công thần thời Đông Hán.

• Tức Mã Siêu, Trương Phi.

• Các bản in 1591 và 1605, 1610 đều chép giống nhau và khác với bản in Gia Tĩnh 1522 về kết cục của Quan Công. Bản in 1591 chép rằng:

“Đi đến Quyết Thạch, hai bên đều là núi. Mé núi đều là lau sậy, cỏ tạp um tùm, cây cối đan xen. Bấy giờ canh năm sắp tàn, đang lúc bỏ chạy, tiếng hò reo vang lên. Phục binh hai bên đều dùng câu liêm và sào dài, nhất tề ùa ra, trước tiên giật ngã con ngựa Quan Công đang cưỡi. Quan Công thân vừa rời yên, đã bị bộ tướng của Phan Chương là Mã Trung bắt được. Quan Bình nghe tin cha đã bị bắt, hỏa tốc tới cứu. Sau lưng, tinh binh của Phan Chương, Chu Nhiên bốn mặt kéo đến vây chặt. Một thân độc chiến, sức kiệt, cha con đều bị bắt.

Ngô hầu Tôn Quyền sợ việc không thành, tự dẫn các tướng đi thẳng tới Lâm Thư. Bấy giờ phương đông đã rạng, nghe nói đã bắt được cha con Quan Công, Quyền cả mừng, họp các tướng trong trường. Lát sau, Mã Trung xúm xít đẩy Quan Công tới trước mặt. Quyền nói:

– Cô từ lâu đã hâm mộ thịnh đức của tướng quân, muốn kết hiếu Tần, Tấn. Vì sao lại vứt bỏ nhau? Công lúc xưa thường tự cho mình là thiên hạ vô địch, nay vì sao mà lại bị ta bắt? Tướng quân ngày nay có chịu phục Tôn Quyền chăng?

Quan Công mắng rằng:

– Thằng trẻ mắt biếc, hạng chuột râu tía, hãy nghe một lời của ta! Ta cùng Lưu hoàng thúc nghĩa như núi, biển. Ngày nay lỡ trúng gian kế, chỉ có chết mà thôi. Sao có thể khuất phục chứ?

Quyền ngoái đầu bảo tả hữu rằng:

– Vân Trường là hào kiệt ở đời. Cô rất yêu quý. Cô muốn dùng hậu lễ, tha cho, thì thế nào?

Chủ bạ Tả Hàm nói:

– Không được. Ngày xưa Tào Tháo được người này, ba ngày một tiệc nhỏ, năm ngày một tiệc lớn, lên ngựa một nén vàng, xuống ngựa một nén bạc, phong tước Hán Thọ đình hầu, ban mười người mỹ nữ. Ơn nuôi dưỡng như thế mà còn không giữ được. Về sau y chém tướng năm ải, Tào Công tiếc tài của y, không nỡ trừ đi, ngày nay tự chuốc mối họa ấy, toan dời đô để tránh nhuệ khí của y. Huống hồ chúa công là cừu địch chứ? Lang sói chẳng thể nuôi dưỡng, về sau ắt thành mối hại.

Quyền cúi đầu mà nói rằng:

– Nói vậy cũng phải.

Kíp sai đẩy ra. Trung tuần tháng mười năm ấy, Quan Công chết ở Lâm Thư, cùng với con trai là Quan Bình đồng thời bị hại”.

Xét, cả ba bản 1591, 1605 và 1610 sau phần thơ tán Quan Công, Quan Bình thì đều mở đầu bằng câu: “Từ sau khi cha con trở về cõi thần”, tương tự như bản Gia Tĩnh 1522. Không loại trừ khả năng đây là một sửa đổi của bản in 1591 và được các bản in khác lấy lại. Câu nói của nhân vật Chủ bạ Tả Hàm tương tự câu nói mà Bùi Tùng Chi dẫn Thục ký trong phần quan Vũ truyện của Tam quốc chí. Theo Thục ký, đó là câu nói của “tả hữu” nói chung.

• Nguyên văn: chủ nhân hà tại? Bản in năm 1591 chép là: hoàn ngã đầu lại (trả đầu ta đây).

• Sự căm hận của Nhan Lương đối với Quan Công là có thật trong truyền thống dân gian. Trong Duyệt Vi tháo đường bút ký của Kỷ Hiểu Lam (1724-1805) thời Thanh có viết: “Tiền bối tiên sinh Triệu Lộc Tuyền kể rằng: Lã Thành, là do tướng Lã Mông thời Tam Quốc chỉ huy xây dựng. Thành nằm bên cạnh một con sông, đôi bờ hiền hòa. Bên bờ sông có hai ngôi miếu thờ thổ thần. Trong một miếu thờ Phần Dương Vương Quách Tử Nghi đời nhà Đường, nhưng cũng không ai hiểu nguồn gốc bởi đâu. Một miếu thì thờ một thuộc hạ cũ của tướng Viên Thiệu là tướng Nhan Lương. Lại cũng không hiểu nguồn gốc ra sao. Dân chúng địa phương, có việc cầu xin, đến miếu Thổ địa thờ Nhan Lương, đều rất linh ứng, những cầu xin được thỏa nguyện cả. Lã Thành có khu vực thành nội rộng đến mười lăm dặm vuông, không cho phép xây dựng bất kỳ một miếu thờ Quan Công nào. Một lần người ta cả gan thử xem sao, thì đều gây tai họa, đền miếu cháy thiêu, ốm đau chết chóc … tiếp đến.

Có một viên huyện lệnh không tin những chuyện này. Đặc biệt chờ đến ngày hội đền thờ Thổ thần Nhan Lương, tự thân đến theo dõi, lệnh cho gánh hát diễn tạp kịch về Tam quốc diễn nghĩa. Thế là đột nhiên gió điên nổi lên, cuốn theo tất cả phông màn, đèn đuốc, trang phục, khí giới lên trên không. Ngay cả sàn diễn kiên cố đến thế cũng đổ sụp, gió cuốn lên không rơi xuống lả tả. Diễn viên có người còn bị đè chết. Trong vòng mười lăm dặm nội thành, dịch bệnh hoành hành, nhiều người và gia súc không qua khỏi. Ngay cả viên huyện lệnh cũng không thoát chết”.

• Chưa rõ là Truyền đăng lục nào. Cảnh Đức truyền đăng lục chép về Thần Tú không có truyện này.

• Do có những tranh chấp về truyền thừa y bát nên có hai Lục Tổ. Người còn lại là Huệ Năng.

• Niên hiệu Sùng Ninh dùng trong khoảng 1102-1106 thời vua Tống Huy Tông (trị vì: 1100 - 1126).

• Nay còn một vở tạp kịch của Vô Danh Thị biên soạn khoảng thời Tống-Nguyên, tên là Quan Vân Trường đại chiến Xi Vưu. Nội dung nói rằng vào thời Tống, thần Xi Vưu tác quái, khiến cho Diêm Trì (ao muối) ở Giải Châu cạn khô. Dân chúng không có muối ăn. Khấu Chuẩn đi tìm hiền sĩ, ngang qua Giải Châu, bèn đem việc tâu lên. Triều đình triệu Trương Thiên Sư tới hỏi han. Trương Thiên Sư nói rằng là do lúc xưa Hoàng Đế bắt giết Xi Vưu, đem thi hài chôn ở Diêm Trì mà không lập miếu, vì thế nên Xi Vưu tác quái. Có thể mời Quan tướng đi thu phục. Triều đình bèn sai Lữ Di Giản (978-1044) tới núi Ngọc Tuyền mời Vân Trường ra. Vân Trường tâu xin Ngọc Đế, thống lĩnh thần binh Ngũ Nhạc và Tứ Độc, đại chiến Xi Vưu, bắt được y. Diêm Trì lại trở lại như xưa. Vân Trường vì có công nên được phong làm Sùng Ninh chân quân.

• Tước phong của Tống Huy Tông ban năm 1104.

• Nguyên chú: chữ thác âm đọc là thác.

• Nguyên chú: chữ Sàn âm đọc là xuyên.

• Hác Phổ là Thái thú Linh Lăng. Khi nghe tin Lưu Bị đã lấy được Tây Xuyên, bèn sai quân đi tranh ba quận. Lữ Mông được phái đi đánh Linh Lăng. Lưu Bị đem quân về cứu, sai Quan Vũ cầm quân đóng ở Ích Dương. Tôn Quyền nghe tin này bèn triệu Lữ Mông rút quân về. Nhưng trước khi rút Lữ Mông lại phái người đến thuyết phục, dùng đòn tâm lý để ép Hác Phổ ra hàng. Khi Phổ đến, Lữ Mông bèn đưa thư cho xem. Trong thư nói rằng quân cứu viện của Lưu Bị sắp đến. Lữ Mông cười to, còn Hác Phổ thì rất hổ thẹn. Chi tiết chuyện này xem Tam quốc chí, Lữ Mông truyện.

• Đây là lời bàn của Trần Thọ trong Tam quốc chí. Ở cuối quyển 54 - Chu Du, Lỗ Túc, Lữ Mông truyện, Trần Thọ có chép lời của Tôn Quyền nói với Lục Tốn về ba người ấy. Một phần lời nhận xét này đã được La Quán Trung đưa vào câu nói của Tôn Quyền ở đoạn trên. Nguyên văn Tôn Quyền nói rằng:

“Công Cẩn hùng liệt, đảm lược hơn người, bèn phá Mạnh Đức, khai thác Kinh Châu, khó ai kế thừa, nay ngài kế được. Lúc xưa Công Cẩn mời Tử Kính sang đông, đề đạt lên cô. Cô cùng nói chuyện trong yến tiệc, liền đề cập đến sách lược lớn dựng nghiệp đế vương, đấy là một điều khoái trá vậy. Về sau Mạnh Đức nhân cái thế bắt được Lưu Tông, khoe khoang là đang dẫn mấy chục vạn quân, thủy bộ cùng xuống. Cô mời hết các tướng, hỏi phải làm sao, chẳng ai dám mở miệng nói trước. Đến lúc Tử Bố [tức Trương Chiêu], Văn Biểu [tức Tần Tùng] cùng nói nên sai sứ, soạn hịch nghênh đón, Tử Kính liền bác đi rằng không thể, khuyên cô kíp gọi Công Cẩn, phó thác binh chúng, chống lại mà đánh y, đấy là hai điều khoái trá vậy. Vả y quyết đoán kế sách, ý chừng vượt xa Trương, Tô. Về sau tuy khuyên cô cho Huyền Đức mượn đất, thì là một điều kém, nhưng chẳng đủ tổn hại hai điều hay kia vậy. Chu Công chẳng mong một ai hoàn mỹ, bởi thế cô quên chỗ kém của y mà quý chỗ sở trường, thường lấy y ra bì với Đặng Vũ. Lại nữa, Tử Minh lúc nhỏ, cô chỉ cho là không từ khó dễ, quả cảm can đảm mà thôi; kịp đến lúc sức dài vai rộng, học vấn càng tăng, mưu lược kỳ lạ, có thể đứng sau Công Cẩn, có điều lời lẽ dáng vẻ không bì kịp thôi; nhưng mưu bắt Quan Vũ, hơn hẳn Tử Kính. Tử Kính trả lời thư của cô rằng: “Đế vương dấy lên, đều sẽ khu trừ, Vũ chẳng đủ nghi kỵ”. Đấy là Tử Kính trong lòng chẳng lo liệu được, bên ngoài thì nói khoác thôi. Cô cũng bỏ qua cho, chẳng bừa bãi trách cứ. Nhưng y trị quân, đóng đồn chẳng sai, lệnh ra là cấm chỉ, trong chỗ quản hạt chẳng ai bị phế trách, ngoài đường không nhặt của rơi. Phép tắc của y cũng tốt đẹp đấy”.

• Không rõ thời Xuân Thu có chuyện nào như thế không. Nhưng trong sách Dị uyển của Lưu Kính Thúc thời Lưu Tống có kể rằng: “Thời Ngô Tôn Quyền, ở huyện Vĩnh Khang có một người đi vào núi, gặp một con rùa lớn, liền trói lại đem về. Rùa liền nói rằng: “Đi chơi chẳng xem giờ, mới bị ngài bắt được”. Người đó rất lấy làm quái lạ, bèn gánh đi để dâng Ngô vương. Ban đêm đỗ thuyền ở Việt Lý, buộc thuyền vào cây dâu lớn. Nửa đêm, cây chợt gọi rùa, nói: “Nhọc thân cho Nguyên Tự! Ngươi có việc gì thế?”. Rùa nói: “Ta bị bắt trói, sẽ bị đem nấu. Tuy vậy nhưng dù lấy hết củi ở Nam Sơn cũng chẳng thể làm gì được ta”. Cây nói: “Gia Cát Nguyên Tốn biết rộng, ắt sẽ làm khổ ngươi. Nay dù muốn cầu được như ta, thì cũng chẳng biết liệu làm sao?”. Rùa nói: “Tử Minh chớ nói nhiều, họa sẽ đến với người thôi”. Cái cây im lặng, chẳng nói gì nữa. Đến Kiến Nghiệp rồi, Quyền sai đem nấu. Đốt vạn xe củi mà rùa vẫn nói như thường. Gia Cát Khác nói: “Nấu bằng cây dâu già thì sẽ nhừ”. Người dâng rùa bèn kể chuyện rùa và cây dâu nói chuyện. Quyền sai người chặt cây dâu 1 đốt. Rùa lập tức chín nhừ. Nay nấu rùa thường dùng củi cây dâu. Người nhà quê vì cớ ấy gọi rùa là Nguyên Tự”. Nguyên Tốn là tên tự của Gia Cát Khác.

• Gia súc dùng để cúng tế.

• Tấn Văn tức là Tấn Văn công Trùng Nhĩ. Tử Ngữ tức là Tấn Hoài công (trị vì: 637 TCN - 636 TCN). Trùng Nhĩ là anh em ruột với Di Ngô (sau là Tấn Huệ công) - cha của Tử Ngữ. Lúc Tử Ngữ làm Thái tử, được vua cha là Tấn Huệ công đưa sang làm con tin ở nước Tần. Tần Mục công bèn gả Hoài Doanh cho Tử Ngữ. Sau Tấn Huệ công ốm nặng, Tử Ngữ bàn với vợ rồi một mình trốn về nước Tấn, rồi lên ngôi vua Tấn. Trùng Nhĩ từ Sở sang Tần. Tần Mục công lại gả Hoài Doanh cho Trùng Nhĩ. Trùng Nhĩ vì cần sự giúp đỡ của nước Tần nên đành chấp nhận. Tần Mục công sai quân đưa Trùng Nhĩ về nước Tấn, đuổi Tấn Hoài công Tử Ngữ, lập Trùng Nhĩ làm Tấn Văn công. Chị của Tấn Văn công lại là vợ của Tần Mục công nữa nên mối quan hệ thân tộc giữa Tấn Văn công, Hoài Doanh và Tử Ngữ là hết sức gần gũi. Nếu so ra thì Lưu Bị và Lưu Mạo có mối quan hệ thân tộc quá xa.

• Việc kỳ quái, chuyện cậy sức, việc làm loạn và chuyện thần.

• Nguyên văn là “cứu”, tức dùng ngải châm lửa đốt vào các huyệt để chữa bệnh.

• Nguyên văn trong Tam quốc chí, Phương kỹ truyện là tỏi trộn với giấm.

• Nguyên chú: Câu này nói không tin Hoa Đà mà lại giết đi, đến nỗi mất mạng.

• Nguyên chú: Nói rằng Tôn Quyền có ý muốn bức Tháo làm phản.

• Câu nói trong Luận ngữ, thiên Vi chính. Khổng Tử trả lời câu hỏi tại sao ông không ra làm quan để thực thi chính trị.

• Tức Tư Mã Quang, tác giả Tư trị thông giám.

• Chữ tàu ngựa đồng âm với họ Tào. Ý nói lộc đã ở chỗ nhà họ Tào thì còn gì để nghi?

• Nguyên chú: Về sau Tư Mã Ý, Tư Mã Sư, Tư Mã Chiêu chuyên chính, nuốt họ Tào, là ứng điềm mộng này.

• Nguyên chú: chữ thị (ham thích) âm đọc là thị (phải).

• Khói đốt bằng phân chó sói, để báo có chiến tranh.

• Một hạng mục tiến cử người tài thời Hán.

• Tức sách Mạnh Đức tân thư.

• Sử quan đây là Vương Thẩm, soạn sách Ngụy thư.

• Nguyên chú: chữ sam (cắt cỏ) âm đọc là sơn.

• Nguyên chú: chữ ngải (cỏ) âm đọc là dị.

• Nguyên chú: chữ lãm (nắm giữ) âm đọc là lãm (xem).

• Nguyên văn: vạn thặng quân. Hai câu ý nói Tháo có trí mưu vượt trội hơn các tướng, nhưng tài đức chưa xứng làm vua.

• Chưa rõ là ai. Sách Thanh Bình Sơn đường thoại bản của Hồng Tiện thời Thanh có nói đến một nhân vật Triều Nghiêu Thần, thời Tống Nhân Tông, năm Gia Hựu thứ năm (1060) làm chức An vũ ở phủ Thành Đô.

• Côn Ngô: tên một loại bảo đao. Hải nội thập châu ký có nói: “Thời Chu Mục vương, Tây Hồ dâng đạo Côn Ngô để cắt ngọc … Đao cắt ngọc như cắt bùn”.

• Nguyên chú: chữ Truy âm đọc là chi.

• Đây chính là Trần Kiểu đã bị giết ở hồi 102 (theo như nguyên chú).

• Chữ dùng để nói về cái chết của vua chư hầu.

• Hiển khảo: cách xưng hô người cha đã mất, đây chỉ Tào Tháo.

• Nguyên chú: chữ phất (dây đeo ấn) âm đọc là phất.

• Nhà riêng dùng khi cư tang của thiên tử và chư hầu từ lúc làm lễ chôn xong cho đến lúc bỏ tang phục.

• Tăng Sâm, Mẫn Tử Khiên đều nổi tiếng là có hiếu.

• Nguyên chú: Đây là lời Hoa Hâm tự ban mệnh lệnh, để dứt tuyệt sự bàn luận của thiên hạ, chẳng phải thực lòng của Hiến đế.

• Tức thái tử là vua dự bị.

• Nguyên chú: Sau vào năm Hoàng Sơ thứ hai [221], [Chương] tiến lên tước công. Năm thứ ba [222], được lập làm Nhâm Thành vương. Năm thứ tư [223], về kinh chầu hầu, ốm chết ở Xá đệ [nhà nghỉ cho các chư hầu khi vào chầu]. Bởi vì về sau không có việc gì đáng nói, nên nói luôn ở đây.

• Nguyên chú: chữ Dị âm đọc là dị.

• Nguyên chú: chữ khối (hòn đất) âm đọc là quy.

• Nguyên chú: chữ Dạng âm đọc là dạng.

• Nguyên chú: Lão cách tức là lính già.

• Chấn Uy tức Lưu Chương, được phong chức Chấn Uy tướng quân.

• Nguyên chú: chữ huyễn (khoác lác) dục (rao bán) âm đọc là huyên ngự.

• Nguyên chú: Bùi Tùng Chi nói: “Hậu ơn đối với phận làm con” là Dạng nói Tiên chủ ban hậu ơn cho mình như đối với con trai mình. Bởi thế phía sau có nói rằng: “Ta phụ cha hiền, tội đáng trăm chết” vậy.

[Người dịch chú: Nguyên văn lời chú ở phía sau vốn chép là “hậu huệ”, nhưng Lư Bật nói rằng bản Tam quốc chí thời Tống chép là “hậu ân”].

• Nguyên chú: chữ hải (hình phạt băm thịt tội nhân) âm đọc là hải.

• Sau khi Lưu Bị lãnh Ích Châu mục, cử Bành Dạng làm Trị trung Tòng sự (chức vụ thứ ba ở trong chậu), rồi sau đổi Dạng ra ngoài làm Thái thú Giang Dương.

• Nguyên chú: chữ thoát âm đọc là thoát.

• Bành Dạng làm nội ứng, Mạnh Đạt là ngoại hợp.

• Chỉ việc Mi Phương, Phó Sĩ Nhân đầu hàng.

• Quận Tân Thành do Ngụy Văn đế họp ba quận Thượng Dung, Phòng Lăng, Tây Thành để lập ra. Ở đây mới chỉ là đặt trước chứ chưa chiếm được đất của hai quận.

• Chủng tức Văn Chung, giúp Việt vương Câu Tiễn thôn tính nước Ngô, rồi bị Câu Tiễn ép tự sát. Thương tức Thương Ưởng, giúp Tần Hiếu công cải cách chế độ, đánh thắng nước Ngụy, rồi bị Tần Vũ công dùng xe xé xác. Bạch Khởi làm tướng thời Tần Chiêu vương, đánh Sở lấy đất Sinh, phá quân Triệu ở Trường Bình, rồi sau bị Tần Chiêu vương ban kiếm để tự sát.

Hiếu Kỉ là con của Cao Tông Vũ Đinh nhà Ân, Bá Kì là con trai của đại phu Doãn Cát Phủ nhà Chu. Vũ Đinh, Doãn Cát Phủ đều vì lời gièm pha của vợ kế mà giết con trai.

• Thân Sinh là thái tử của Tấn Hiến công, bị mẹ kế là Ly Cơ gièm pha nên bị giết. Vệ Cấp tức Tử Cấp là thái tử của Vệ Tuyên công. Tử Cấp cưới con gái nước Tề, nhưng Vệ Tuyên công tự đoạt lấy cho mình, sau đó sai Tử Cấp đi sang Tề rồi chặn giết ở giữa đường. Ngự Khấu là Thái tử nước Trần. Trần Tuyên công vì muốn lập con của vợ lẽ nên giết Ngự Khấu. Sở Kiến tức Thái tử Kiến nước Sở. Sở Bình vương sai Phí Vô Cực sang Tần cưới vợ cho Tử Kiến, nhưng rồi lại tự cướp lấy làm vợ mình. Sở Bình vương bèn đuổi giết Kiến.

• Tử Dự là Sĩ Vĩ, đại thần nước Tấn. Tấn Hiến công sai Thái tử Thân Sinh ra đắp thành ở Khúc Ốc. Sĩ Vĩ nói rằng: “Thái tử chẳng được lập rồi, chi bằng chạy trốn đi, có thể khiến không bị mắc tội. Làm Ngô Thái Bá cũng chẳng được ư?”.

• Em của Cấp là Thọ báo với anh, bảo trốn đi. Cấp không nghe mà ở lại chịu chết.

• Công tử Tiểu Bạch theo Bào Thúc Nha trốn sang nước Cử, rồi trở về làm vua, tức Tề Hoàn công.

• Công tử Trùng Nhĩ ở Bồ Thành. Quân Tấn kéo tới đánh. Trùng Nhĩ trèo tường chạy trốn, bôn ba các nước, rồi sau được Tần đưa về làm vua, tức Tấn Văn công.

• Đã lập Thái tử rồi, thì sẽ nghi ngờ Lưu Phong.

• Vi Tử tên là Khải vì can Trụ vương không được nên bỏ đi, cuối cùng nhà Ân bị diệt nhưng Vi Tử được thoát nạn.

• Trí Tuyên tử muốn lập Dao làm người nối nghiệp. Trí Quả can ngăn, bảo rằng Dao có năm điều hơn người nhưng lại bất nhân, họ Trí ắt bị diệt. Trí Tuyên tử không nghe. Trí Quả đến chỗ quan Thái sử xin đổi sang họ Phụ. Về sau Trí Dao muốn tiêu diệt các dòng họ khác ở nước Tấn, bị ba họ Triệu, Ngụy, Hàn hợp sức đánh bại, tiêu diệt họ Trí. Chỉ có họ của Phụ Quả là còn.

• Nước La vốn ở huyện Nghi Thành thuộc Nam quận. Sở Văn vương dời về quận Trường Sa.

• Tên huyện thuộc quận Nam Dương của Kinh Châu.

• Nguyên văn là chữ quân (ngài). Nhưng bức thư gốc trong Tam quốc chí, Lưu Phong truyện chép là chữ quân (quân đội). Ý bức thư gốc là nếu chưa đạp bằng hai kẻ địch Thục, Ngô, thì quân đội Tào Ngụy không hẹn ngày quay về.

• Lời hào thứ hai của quẻ Càn. Can Bảo giải thích rằng đó là nói thánh nhân sắp xuất hiện.

• Câu trong bài Văn Vương thuộc phần Tiểu Nhã: “Vĩnh ngôn phối mệnh, tự cầu đa phúc” (Luôn luôn nói đúng với mệnh trời thì tự nhiên sẽ cầu được nhiều phúc).

• Sách Quốc ngữ chép: “Tấn công sai Thái tử Thân Sinh đánh Đông Sơn. Thân Sinh muốn đánh, Hổ Đột can ngăn, nhưng không nghe, quả nhiên đánh thua người địch ở Tắc Tang phải quay về. Lời gièm pha càng nổi lên thêm, Hồ Đột đóng cửa không ra. Người quân tử nói: “Thật là mưu sâu vậy”.

• Nguyên văn viết là Tử Độ 子度 là đúng với Tam quốc chí. Ở quyển thứ 12 nói Đạt tự là Tử Khánh 子慶 là nhầm.

• Chức Cao Miếu sứ ở đây có lẽ là do La Quán Trung chấm câu sai. Đoạn văn gốc trong Tam quốc chí, văn đế kỷ là: “Hán đế dĩ chúng vọng tại Ngụy, nãi triệu quần thần khanh sĩ, cáo từ Cao Miếu; sử kiêm Ngự sử Đại phu Trương Âm trì tiết phụng tỉ thụ thiện vị” (Hán đế cho là mọi người đều trông ngóng ở nước Ngụy, bèn triệu quần thần, khanh sĩ, báo cáo với Cao Miếu, sai kiêm Ngự sử Đại phu Trương Âm cầm cờ tiết, mang tỉ thụ đi nhường ngôi). La Quán Trung hẳn đã nhầm chức vụ của Âm thành Cao Miếu sứ kiêm Ngự sử Đại phu và lược bớt chức vụ sau đi.

• Nguyên văn: quỷ khu, ám chỉ chỗ sâu kín, ít người.

• Câu răn của vua Thuấn đối với vua Vũ trong thiên Nghiêu viết, sách Luận ngữ. Ở đó Thuấn dặn Vũ rằng hãy nắm giữ Trung đạo (cũng giống như đạo Trung Dung), nếu để cho trăm họ khốn khổ thì phước lộc trời ban sẽ chấm dứt mãi mãi.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên văn: dư nhất nhân, ám chỉ đến người làm hoàng đế.

• Câu vua Thuấn răn dạy khi truyền ngôi cho Vũ trong thiên Nghiêu viết, sách Luận ngữ. Xem chú thích ở tờ chiếu trước.

• Tức Tấn Tuyên đế Tư Mã Ý.

• Tuy cao nhưng vẫn ướt nước mưa, ý nói không tránh khỏi đạo trời.

• Nguyên chú: Sau Tấn Vũ đế Tư Mã Viêm phế Ngụy chủ Tào Hoán làm Trần Lưu vương. Đấy là trời trả báo.

• Vì bấy giờ có tin đồn là Hán Hiến đế đã bị giết, nên mới phát tang, dâng thụy.

• Giống tám chữ trên ngọc tỉ truyền quốc của nhà Hán.

• Thời Chu Văn vương, có con quạ đỏ ngậm đan thư tụ tập ở nền xã nhà Chu. Chu Vũ vương vượt sông đánh Trụ, có con cá trắng tự nhảy vào thuyền vua. Lúc xem quân ở Mạnh Tân, có lửa từ trời bốc đáp xuống ngôi nhà của vua, biến thành con quạ đỏ ba chân.

• Hán Cao Tổ Lưu Bang mở ra nhà Tây Hán, Hán Thế Tổ Lưu Tú mở ra nhà Đông Hán.

• Tức Hà đồ, Lạc thư.

• Trong tông miếu thời xưa, một đời là hàng chiêu, thờ ở bên trái, hai đời là hàng mục, thờ ở bên phải.

• Nguyên chú: Ở ngôi Càn, phía tây bắc Thành Đô.

• Nguyên văn: diệt Hạ, tiêu diệt cả Hoa Hạ.

• Nguyên chú: chữ ế âm đọc là dị.

[Người dịch chú: Nhan Sư Cổ chú thích rằng: “phần là tế trời, ế là tế đất”, Đây nói lễ vật tế trời đất.]

• Người làm nghề chém đầu.

• Bản in năm 1605 bị khắc trùng mấy chữ này.

• Nguyên chú: Bấy giờ Bàng Hội mới được bảy tuổi.

• Hoạt Khẩu Xuyên 活口川. Chữ “hoạt” này có nghĩa là sống. Bản in 1610 viết là Hoạt Khẩu Xuyên 滑口川, những chỗ khác trong bản 1605 cũng chép như bản 1610.

• Hoạt Khẩu 滑口. Chỉ con cá trong ao đã từng bị câu, nhưng rồi lại được thả trở lại. Có lẽ chơi chữ, lấy chữ “Cấm” (ngăn cấm) ghép với chữ “Hoạt” (sống), tức là “không cho sống nữa”.

• Nghi là in sai. Bản tin 1522 là dùng đoản binh (binh khí ngắn) để tiếp chiến.

• Nguyên văn: tứ cố. Nghi là hồi cố in sai.

• Nguyên văn: Bàng Đức dữ Ngũ Bá nhị nhân. Câu này giống câu gốc trong Tam quốc chí, Bàng Đức truyện. Chỉ là bỏ mấy chữ “huy hạ tướng nhất nhân” trước chữ Ngũ Bá.

• Hồi 162 của bản in 1605 có nói về kết cục của Quan Sách như sau: “Đó là con thứ của Quan Công là Quan Hưng, tự là An Quốc. Hưng nhân bưng sổ ghi công tới Thành Đô, Tiên chủ sai cùng Quan Sách trấn giữ Vân Nam. Tiên chủ gặp Hưng, hỏi rằng: “Quan Sách vì sao không tới?”. Hưng nói: “Chẳng dè anh thần cũng đã lâm bệnh qua đời rồi”. Tiên chủ nghĩ đến việc cha con Vân Trường đều chết, cất tiếng khóc to”.

• Nguyên chú: Nay thuộc đất quản hạt của Hà Nam đó.

• Ý nói chẳng nên xem nhẹ Tào Ngụy.

• Trác quận quê của Trương Phi có huyện Tây Hương được thành lập vào đầu thời Hán Cao Tổ. Sau khi Lưu Bị xưng đế, chia phần phía nam huyện Thành Cố ở quận Hán Trung thành huyện Nam Hương, Tây Hương. Lấy đó làm hầu quốc phòng cho Trương Phi.

• Hai thể văn thường thấy trong Kinh Thư. Thệ là bài văn nói với quân lính trước khi tiến đánh; cáo là bài văn nói với quân lính sau khi chiến thắng trở về. Đây ám chỉ việc phủ dụ quân sĩ.

• Thiệu Hổ tức Thiệu Mục công. Thời Chu Lệ vương, nhà vua bạo ngược. Người trong nước làm loạn. Thiệu Hổ giấu thái tử Tĩnh trong nhà, rồi đưa con trai mình ra chết thay. Sau khi Lệ vương chết, thái tử lên ngôi là Chu Tuyên vương. Thiệu Mục công cùng Chu Định công cùng phò tá thái tử. Thiệu Mục công từng nhận lệnh vua đi chinh phạt Hoài Di. Kinh Thi, phần Đại Nhã, bài Giang Hán có nói đến chiến dịch này.

• Bốn câu trích trong bài Giang Hán của Kinh Thi. Hai câu đầu dặn dò Thiệu Hổ đi đánh Hoài Di chớ phiền nhiễu dân, chớ có gấp gáp, mà hãy lôi kéo họ về với vương quốc, để họ chịu giáo hóa của triều đình. Lưu Bị ngầm muốn răn tính nóng nảy của Trương Phi.

• Tức là Trịnh Vũ công (trị vì: 771 TCN – 741 TCN). Theo Hàn Phi tử, Trịnh Vũ công muốn thôn tính nước Hồ, nhưng lại giả vờ gả con gái cho vua Hồ để làm thân. Khi Trịnh Vũ công bàn bạc xem nên đánh nước nào, Quan Kì Tư tâu xin đánh nước Hồ. Trịnh Vũ công liền chém Quan Kì Tư vì cớ ly gián tình thân hai nước. Vua nước Hồ vì thế rất tin tưởng nước Trịnh, cuối cùng bị Trịnh Vũ công đánh úp. Nước Hồ bị tiêu diệt.

• Biện Trang trông thấy hai con hổ đang ăn thịt một con trâu, bèn rút kiếm ra định đâm. Có người can ngăn, bảo rằng hai con ăn ngon miệng, ắt sẽ tranh nhau, con nhỏ sẽ chết, con lớn bị thương, bấy giờ đâm một nhát sẽ giết được hai hổ. Biện Trang nghe theo, ngồi đợi. Quả nhiên hai hổ đánh nhau, con nhỏ chết, con lớn bị thương. Biện Trang đâm chết luôn con bị thương.

• Lời bình của Trần Thọ trong Tam quốc chí, Quan, Trương, Mã, Hoàng, Triệu truyện.

• Hàn Tín, công thần của Hán Cao Tổ; Cảnh Yểm, công thần của Hán Quang Vũ đế.

• Phần tán về Quan Vân Trường, Trương Ích Đức trong bài Quý Hán phụ thần tán của Dương Hí (? – 261), đại thần nước Thục.

• Bản dịch cũ thường đọc là Trương Bào, nhưng đây là Trương Bao 张苞 mới đúng.

• Con người vuông là tướng của người sống lâu, hoặc thần tiên.

• Nguyên chú: Tên tự của Tư.

• Nguyên chú: ngán [nguyên văn là: nan], tức là sợ hãi.

• Nguyên văn: đấu áp, vịt dùng để chọi nhau làm vui, giống như chọi gà.

• Nguyên chú: chữ Tỉ âm đọc là tử.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên tự của Hưng.

• Bản in năm 1605 nói thêm rằng: “[Quan Hưng] nhờ đó cứu được Trương Bao, thừa thế đuổi giết. Quân Ngô thua to. Quân Thục phi báo tin thắng trận. Hôm sau, Tôn Hoàn thấy đã chết mất Lý Dị, phẫn nộ tức khí, bèn lại dẫn quân tiến lên”.

• Nguyên chú: Bấy giờ Trình Phổ, Hoàng Cái, Tưởng Khâm đã bệnh chết.

• Nguyên chú: chữ Hao âm đọc là kiêu.

[Người dịch chú: Bùi Tùng chi chú giải chữ Hao âm đọc là hứa giao láy lại, tức là hao. Các bản dịch cũ thường đọc là Hào Đình, một số bản dịch mới đọc là Khiếu Đình. Ở đây xin đọc là Hao Đình].

• Loại chùy cán dài, đầu bằng sắt có hình củ tỏi hoặc hình trái tật lê (có nhiều gai).

• Nguyên chú: Đến nay cửa Phú Trì có miếu Cam Ninh. Khách buôn qua lại thường cúng tế, rất là linh ứng. Có quạ thần tiễn khách một đoạn đường. Ấy là thần, người cảm ứng vậy.

• Tam quốc chí, Cam Ninh truyện nói lúc Tôn Quyền cho quân đi đánh ba quận Trường Sa, Quế Dương, Linh Lăng, sai Cam Ninh theo Lỗ Túc chống cự Quan Vũ ở Ích Dương. Quan Vũ xưng là mình có ba vạn người, sẽ tuyển năm ngàn quân tinh nhuệ tới chỗ ghềnh cạn trên thượng lưu của huyện để vượt sông. Cam Ninh bấy giờ có ba trăm thủ hạ, bảo với Lỗ Túc: “Hãy cho tôi thêm năm trăm người. Tôi sẽ tới phía đối diện, bảo đảm Vũ nghe tôi ho khạc, sẽ không dám vượt sông, nếu vượt sông thì ắt bị tôi bắt”. Túc bèn cho Ninh thêm một ngàn người. Ninh ban đêm đến đó. Quan Vũ nghe thấy, bèn không vượt sông mà dựng trại tạm ở bên kia. Nay chỗ ấy có tên là ghềnh Quan Vũ. Thủy kinh chú nói thêm rằng Vũ ban đêm nghe tiếng Ninh sai phái, nói rằng: “Là tiếng của Hưng Bá”, bèn không vượt sông.

• Nguyên chú: chữ Hu âm đọc là vu.

• Nguyên văn: khổn. Sử ký, Trương Thích Chi, Phùng Đường liệt truyện cũng có câu dặn dò tương tự như vậy. Vi Chiêu chú thích rằng: “Đây là khổn của cánh cửa tường bao ngoài thành (quách). Cái thanh gỗ trong cửa gọi là khổn”. Sử ký chính nghĩa thì chú rằng: “Khổn, âm đọc là khổ, bổn láy lại, là nói đến ngưỡng cửa”.

• Chỉ Tôn Kiên.

• Chỉ Tôn Sách.

• Chẳng rõ Mã Lương dẫn câu này từ đâu. Nhưng Tư trị thông giám có một câu gần giống. Đó là lời Ngụy Trưng đáp lại câu hỏi của Đường Thái Tông rằng làm thế nào để trở nên sáng suốt. Ngụy Trưng đáp rằng: “Nghe hai bên thì ắt sáng suốt, nghe một bên thì tối tăm”.

• Nguyên văn: kỉ giác thử tặc. Hồ Tam Tỉnh chú thích rằng: “Giác, là ở trước mặt mà giơ sừng; kỉ, là từ phía sau mà chẹn chân chúng”. Đây nói hai mặt giáp kích.

• Một thể văn do kẻ dưới tâu lên người trên (thường là quan lại, các vương, thái tử, hoàng hậu).

• Nguyên chú: chữ thấp âm đọc là tẩy.

• Hồi sau sẽ thấy là Phùng Tập chưa chết.

• Phó Đồng người quận Nam Dương. Nhưng Tam quốc chí ghi là người quận Nghĩa Dương, Quận Nghĩa Dương phải đến thời Ngụy Minh đế mới tách ra để lập. Con của Phó Đồng là Phó Thiêm, sau làm Tả trung lang, rồi thăng Quan Trung Đô đốc, lúc Ngụy diệt Thục, cũng hi sinh.

• Trình Kì tự là Quý Nhiên, người quận Ba Tây, huyện Lãng Trung. Thời Lưu Chương, Trình Kì làm huyện trưởng huyện Hán Xương, về sau được thăng Thái thú Giang Dương. Vì thế lời thơ mới gọi Trình Kì là Giang Dương. Lưu Bị làm Ích Châu mục, phong Kì làm Tòng sự Tế tửu.

• Phùng Tập ở hồi trước đã được tả là bị quân Từ Thịnh bắn chết, nhưng ở đây lại xuất hiện để chết thêm lần nữa. Chi tiết Phùng Tập chết lần đầu được tả khá thống nhất trong cả hai hệ thống: các bản 1522, 1591 và các bản 1605, 1610. Tuy nhiên, cái chết lần thứ hai của Phùng Tập lại được mô tả khác nhau giữa hai hệ thống.

Sự thống nhất của cả hai hệ thống về lần chết đầu tiên của Phùng Tập về mặt văn tự cho thấy chi tiết này phải tồn tại trong những bản cổ hơn, và là tổ bản từ đó phái sinh ra hai hệ thống 1522 - 1591 và 1605 - 1610. Lần chết thứ hai của Phùng Tập đã xuất hiện trong một lần hiệu đính nào đó, có thể là độc lập giữa hai hệ thống, nhưng cùng dưới ảnh hưởng của ghi chép trong Tam quốc chí phần diễn giải cho tác phẩm Quý Hán phụ thần tán trong Dương Hí truyện. Ở đó phần tiểu sử của Trương Nam có viết Nam “dữ Tập câu tử” (cùng chết với Tập). Các bản 1605, 1610 khi nói về kết cục của Phòng Tập cũng dùng chữ “câu vong” (cùng chết). Bản Lý Trác Ngô cũng mô tả giống hệt bản Gia Tĩnh 1522 và bản 1591. Mao Tôn Cương đã hiệu đính chi tiết này cho hợp lý hơn. Ông ta kể rằng Phùng Tập và Từ Thịnh giao chiến. Từ Thịnh đã bỏ qua Phùng Tập để đuổi theo Lưu Bị.

Ta có ba giả thiết về nhận thức của La Quán Trung đối với đoạn này. Một là, La Quán Trung tả Phùng Tập bị Từ Thịnh bắn chết và hiểu chữ “câu tử” là cùng chết trong một trận đánh. Tuy nhiên, những người hiệu đính đã hiểu chữ “câu tử” trong Tam quốc chí là chết chung cùng một nơi, nên đã bổ sung vào theo hai cách khác nhau. Hai là, La Quán Trung thực sự đã mô tả Phùng Tập cùng chết với Trương Nam. Nếu như vậy thì ở đoạn Phùng Tập đụng độ Từ Thịnh và bị bắn chết có một đoạn văn bản bị bỏ sót gây hiểu nhầm. Ba là, La Quán Trung thực sự tả Phùng Tập chết trong trận chiến với Từ Thịnh, rồi vì một sự gián đoạn nào đó trong sáng tác nên quên mất chi tiết ấy, mà lại để cho Phùng Tập chết thêm lần nữa. Về khả năng thứ ba này, ta còn có một chứng cứ bổ trợ. Đó là trường hợp cặp tướng Trương Hổ, Trần Sinh ở Kinh Châu cũng bị giết hại lần: một lần do Hàn Đương và Tôn Sách giết, lần sau do Triệu Vân và Trương Phi giết.

• Ở bản 1605 và 1610, câu chuyện được mô tả như sau:

“Bấy giờ Trương Nam bao vây thành Di Đạo, nghe tin các doanh đã mất, bèn dẫn quân tới cứu. Tôn Hoàn liền từ trong thành đánh ra. Quân Ngô bốn bề vây bọc. Nam gắng sức đánh, chẳng ra nổi, cũng chết giữa đám quân. Sau, Phùng Tập tới cứu, không thoát được, cũng cùng chết. Người Xuyên có thơ tán Phùng Tập, Trương Nam rằng”.

• Nguyên chú: Hưu Nguyên là tên tự của Phùng Tập. Văn Tiến là tên tự của Trương Nam.

• Hoàn Ôn (312-373), tự là Nguyên Tử, người Long Cang, nước Tiếu, danh tướng thời Đông Tấn. Sách Đông Pha chế lâm của Tô Thức, quyển 2, bài Bát trận đồ viết rằng: “Gia Cát Lượng tạo Bát trận đồ trên bãi cát bằng ở Ngư Phục phố, chất đá thành tám hàng, cách nhau hai trượng. Hoàn Ôn lên cao nhìn, vừa xem qua đã nói: “Đấy là thế rắn Thường Sơn đó”. Văn võ đều không hiểu. Ta thường đi qua đó, từ trên núi cúi nhìn, hơn một trăm trượng, có tám hàng, thành sáu mươi bốn đống. Đống đá cực tròn, chẳng thấy chỗ lồi lõm, như mặt trời chiếu bóng xuống. Ta tới nhìn, thảy đều là đá cuội, bao la chẳng thể nói hết, rất là quái lạ”.

• Tức Đỗ Phủ. Bài này khác với bài thơ Bát trận đồ được chép trong Toàn Đường thi, quyển 229. Câu cuối “Di hận dục thôn Ngô”, Toàn Đường thi chép là “Di hận thất thôn Ngô” (Để hận chửa nuốt Ngô). Ý nói để lại nỗi hận vì bỏ lỡ cơ hội nuốt nước Ngô. Bản in 1605 cũng ghi là “di hận thất thôn Ngô”.

• Trần Bình, Hàn Tín bỏ Sở theo về với Hán.

• Tức Tào Tháo.

• Làm bá chủ ở Dự Châu, làm vua tại Kinh Châu.

• Bộ sách do sử gia Tư Mã Quang dâng lên vua Tống Anh Tông năm 1064, gồm 5 quyển (có chỗ ghi 7 quyển). Có ý kiến cho rằng Lịch niên đồ là bản thảo ban đầu của Tư trị thông giám.

• Người chia làm ba bậc: thượng, trung, hạ. Mỗi bậc lại chia ba bậc: thượng, trung, hạ. An Lạc công là chức mà Tấn Vũ đế phong cho Lưu Thiện. Đây nói tài của Lưu Thiện chỉ ở mức trung bình trong số những người kém.

• Tức Khương Duy, Hoàng Hạo.

• Có người nghi là Hồ Trọng Tham, người đất Thanh Nguyên, sống vào khoảng thời Tống Độ Tông (1964-1274), hiệu là Trúc Trang, có cuốn Trúc Trang tiểu tập.

• Công ở đây là Gia Cát Lượng.

• La Chí Lâm cho rằng thần, thiếp ở đây là chỉ quần thần và dân chúng.

• Nguyên văn trong Tam quốc chí, Tiên chủ truyện ghi là “thái tông”. Nhưng Hác Kinh và Lư Bật cho rằng chữ đó nên viết là “đại tông”. Ý chỉ Hậu chủ Lưu Thiện. La Chí Lâm trong sách Gia Cát Lượng văn tập thích chú cho rằng Đại Tông là chỉ Hán Văn đế và giải thích cả câu “sự duy đại tông, động dong tổn ích” nghĩa là nên học theo tấm gương của Đại Tông hoàng đế, đối với việc lo liệu tang sự thì nên có thêm bớt. Hán Văn đế chủ trương để tang ba ngày là cởi bỏ tang phục. Lời giải thích này có lý và ăn khớp với đoạn kế. Lư Bật không hiểu câu “động dong tổn ích” nên chú thích rằng: “Có người nói: “động dong” câu này chưa rõ”. Xin dịch theo kiến giải của La Chí Lâm.

• Một số tài liệu cho rằng thực ấp của Gia Cát Lượng là Vũ hương cốc ở Nam Trịnh. Phan Mi lập luận rằng Ngụy Diên được phong huyện hầu ở Nam Trịnh, không lý gì Gia Cát Lượng chỉ được phong hương hầu tại Nam Trịnh. Phan Mi cho rằng Vũ Hương không phải tên hương, mà là tên huyện thuộc quận Lang Da - quê nhà của Gia Cát Lượng. Tương tự như trường hợp Trương Phi được phong Tây Hương hầu theo tên huyện tại quê nhà ở Trác quận.

• Nguyên chú: Tang Ca âm đọc là tang ca.

• Nguyên chú: chữ Tuyển: họ của người, cùng với tên quận đều có âm đọc là duyện, tên người thì âm đọc là tuấn.

• Nguyên chú: Về sau người con gái này mất sớm, lại nạp con gái thứ làm hậu, đều là con gái của Phi.

• Nguyên chú: chữ phụ âm đọc là phủ [tiếng tôn xưng cho nam], cũng như kiểu Thượng phụ [chỉ Lữ Vọng], Trọng phụ [chỉ Quản Trọng], Á phụ [chỉ Phạm Tăng].

• Nguyên chú: tên tự của Diên.

• Nguyên chú: tức thành Bạch Đế.

• Gác bỏ ý muốn diệt Ngô trước.

• Nguyên chú: Nhân vì Ngụy gọi là Hoàng Sa, Thục gọi là Chương Vũ, từ hai niên hiệu này đều lấy ra một chữ, bởi thế đặt niên hiệu là Hoàng Vũ.

• Hoàng Vũ năm đầu theo lịch sử là năm 222, ngang với năm Hoàng Sơ thứ ba của Ngụy và Chương Vũ thứ hai của Thục. Việc đổi niên hiệu này là vào lúc Tào Phi ba ngả đánh Ngô, trước khi Lưu Bị qua đời.

• Trước nay thường phiên âm là Lịch Tự Cơ. Sử ký chính nghĩa chú âm đọc là Lịch Dị Cơ.

• Nhà trạm để truyền văn thư.

• Câu trích trong Kinh Thi, bài Hoàng hĩ. Đoạn thơ nói Thượng đế xem xét kỹ càng, ghét chính sự của Ân Trụ, bèn ngoảnh về tây chiếu cố cho nhà Chu. Đây Tần Mật muốn nói ông trời ủng hộ phía tây, tức Thục Hán.

• Thiên tử nghĩa là con trời. Con của trời họ Lưu, thì cha ắt phải họ Lưu.

• Mặt trời mọc ở phía đông, ám chỉ nước Ngô ở phía đông, sẽ hưng thịnh nên triều đại mới. Tần Mật bảo dù tạm chiếm ưu thế, nhưng rốt cùng cũng quy về Thục Hán ở phía tây.

• Nguyên văn: đắc thiên hạ thái bán. Câu gốc trong Tam quốc chí, Đặng Chi truyện là “nhược thiên hạ thái bình” (nếu thiên hạ thái bình). Chữ bán 半 chữ bình 平 tự dạng giống nhau.

• Tôn Hà tự là Bá Hải. Ngô thư nói Tôn Hà vốn là người trong dòng họ Tôn, sau khi sinh thì mang họ Du của mẹ.

• Nguyên chú: chữ Tang âm đọc là tang.

• Nguyên chú: chữ Ca âm đọc là ca.

• Nguyên chú: chữ Bao âm đọc là bao.

• Nguyên chú: chữ Tuyển âm đọc là duyện.

• Ích Châu đây là quận Ích Châu.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Chỗ cỏ không mọc nổi.

• Nguyên chú: Đấy là Trương Dực nhận kế sách của Khổng Minh chặn đường phía sau, tới đường nhỏ bắt được.

• Nguyên chú: chữ Giới âm đọc là giải.

• Cờ nghi vệ của thiên tử.

• Tương truyền Đạo Chích, Liễu Hạ Huệ là hai anh em. Đạo Chích là tên trộm cướp khét tiếng, chư hầu phải khiếp danh. Liễu Hạ Huệ là người hiền, chư hầu đều nghe danh.

• Nguyên chú: Đến nay các xứ Vân Nam đều lấy nước này làm thuốc quý, để trị các chứng bệnh.

• Ở Vân Nam xa biển, nên đào mỏ muối ở trong núi.

• Nguyên chú: Một tên là Ngụy Châu.

• Phong tục giết người tế quỷ lưu hành ở một dải Hồ, Quảng thời Tống, đến thời Nguyên, Minh vẫn còn.

• Nguyên chú: Tức là sư tử bây giờ đó.

• Nguyên văn: bích tràng, một loại cờ nghi vệ.

• Ơn trị ngộ ba lần đến lều tranh.

• Điền Vân ký lược của Trương Nhược Túc cho biết: “Thất cầm Mạnh Hoạch: một lần bắt ở Bạch Nhai, nay là dãy Định Tây ở Triệu Châu; một lần bắt ở động Hào Trư, Đặng Tẩu, nay là châu Đặng Xuyên, một lần bắt ở Phật Quang Tái, nay là ở phía đông ty Tuần Kiểm huyện Lãng Khung hai dặm, một lần bắt ở núi Trị Củ, một lần bắt ở Ái Điện, nay là đất phủ Thuận Ninh; một lần bắt bờ Nộ Giang, nay là khu vực huyện Bảo Sơn, châu Đằng Việt; một lần dùng hỏa công bắt ở trong sơn cốc, tức Bàn Xà cốc ở Nộ Giang”.

• Tiêu đề lớn ở sau lại ghi là “Tư Mã Ý dùng kế lấy Nhai Đình”.

• Nguyên chú: Truyền đến ngày nay. Rút từ sách Sự vật kỷ nguyên.

• Nguyên văn: thất viên chi thế. Bài thơ Kí Đỗ Vị của Đỗ Phủ thời Đường có câu: “Ngày rét qua hiên vội, Vượn cùng buồn mất cây”. Cừu Triệu Ngao chú thích rằng: “Vượn cùng mất cây”, ý nói than thở chẳng có nhà để về”. Đây nói quân Thục đánh thắng như chẻ trúc. Bọn Mạnh Hoạch liền bị mất sào huyệt.

• Tế mùa đông gọi là chưng, tế mùa thu gọi là thường.

• Câu nói thường được sử dụng trong các vở kịch thời Nguyên. Chẳng hạn như vở Tam chiến Lữ Bố của Trịnh Quang Tổ, vở Ngàn dặm độc hành, Đốt đồn Bác Vọng của Vô Danh Thị.

• Nguyên chú: An Ấp là tên đất.

• Cung là cung vua, phủ là phủ Thừa tướng. Bấy giờ Gia Cát Lượng là Thừa tướng, được quyền “khai phủ” – tức là mở ra một phủ đệ có quan thuộc riêng.

• Bài biểu trong Tam quốc chí, Gia Cát Lượng truyện chép là chữ “lý”. Lư Bật cho biết rằng bài biểu trong Văn tuyển chép là chữ “trị”. Giống như ở đây.

• Thị trung là Quách Du Chi. Thượng thư là Trần Chấn, Trưởng sử là Trương Duệ. Tham quan là Tưởng Uyển.

• Bài biểu trong Tam quốc chí, Gia Cát Lượng truyện thiếu mấy chữ này, nhưng lại thấy ghi trong Đổng Doãn truyện. Vì thiếu bảy chữ nên nghĩa câu văn không rõ. Nguyên bản sách Văn tuyển cũng sót bảy chữ này, về sau Lý Thiện (630-689) thời nhà Đường mới căn cứ vào Đổng Doãn truyện để bổ sung vào Văn tuyển. Nguyên bản tiểu thuyết cũng không thấy bảy chữ này. Xin bổ sung thêm trong ngoặc vuông cho rõ nghĩa.

• Nguyên văn là 袁綝. Hứa Thận chú chữ 綝 âm đọc là sửu lâm láy lại (tức đọc là sâm). Khang Hi từ điển dẫn sách Quảng vận, Chính vận cũng phiên âm như thế. Tập vận phiên âm là si lâm (tức sâm).

• Danh sách này trong Tam quốc chí, Lý Nghiêm truyện ghi là Thượng Quan Ung.

• Nguyên chú: chữ Mậu âm đọc là mậu.

• Để các là chỗ chứa lương thực của Ngụy ở Trường An, đặt ở cửa Hoành môn. Câu nói này của Ngụy Diên khác nhiều so với câu gốc trong Ngụy lược.

• Nguyên chú: Là con trai của Trình Dục.

• Ra tay lúc không ngờ.

• Nguyên chú: chữ Quýnh âm đọc là cảnh.

[Người dịch chú: Khang Hi tự điển phiên âm là cổ huỳnh (tức quỳnh), âm đọc là quynh].

• Nguyên chú: chữ Khuê âm đọc là khuê.

• Nguyên chú: tên tự của Chân.

• Gả con gái tôn thất cho vua Khương.

• Từ Hoảng ban đầu theo Dương Phụng, khuyên Phụng đầu hàng Tào Tháo. Phụng muốn theo, nhưng rồi hối hận, bị Tào Tháo đánh. Hoảng hàng Tào Tháo, được trọng dụng.

• Tam quốc chí, Từ Hoảng truyện nói: Tào Tháo đánh Mã Siêu, tới Đồng Quan, sợ không vượt sông được, bèn triệu Hoảng tới hỏi. Từ Hoảng nói: “Công họp nhiều quân tới đây, mà giặc chẳng cho cánh quân riêng giữ Bồ Bản, thì biết là chúng vô mưu vậy. Nay hãy cho thần mượn tinh binh để vượt qua bến Bồ Bản, làm quân tiền tiêu, để chặn đường của chúng, ắt có thể bắt được thôi”. Tháo khen: “Hay!”. Bèn cho Hoảng bốn ngàn quân kỵ vượt sông dựng trại. Tào Tháo nhờ thế mà phá Mã Siêu.

• Từ Hoảng giải vây Tương Phàn. Tào Tháo khen ngợi, nói công của Hoảng vượt quá Tôn Vũ, Nhượng Tư.

• Đây viết là Tuấn Nghĩa 隽義. Tam quốc chí, Trương Cáp truyện ghi Cáp tự là Tuấn Nghệ 隽乂. Chữ nghĩa 义 giản thể chỉ hơn chữ nghệ 乂 một dấu chấm. Có lẽ chép lầm.

• Nguyên chú: Việc của Triệu Quát, Bạch Khởi khi xưa. Ở Trường Bình mất bốn mươi vạn quân.

• Câu này là của Triệu Vân.

• Nguyên văn: Thiên nhạc 天嶽. Tam quốc chí, Lưu Phóng truyện có phần chú của Bùi Tùng Chi dẫn Tư biệt truyện viết là “thiên ngục” 天獄 (nhà ngục của trời). Bản in năm 1605 cũng ghi là “thiên ngục”. Ngô Kim Hoa cho rằng “thiên ngục” tức là khái niệm “thiên lao” trong binh pháp. Xét Tôn tử binh pháp, thiên Hành quân có viết: “Phàm địa hữu: tuyệt giản, thiên tỉnh, thiên lao, thiên la, thiên hãm, thiên khích; tất cức khứ chi, vật cận dã” (Phàm đất có khe tuyệt, giếng trời, cũi trời, lưới trời, bẫy trời, khe trời, ắt phải qua cho nhanh, chớ đến gần”. Về “thiên lao”, trong Tôn tử thấp nhất gia chú có dẫn lời chú của chính Tào Tháo, giải thích rằng: “núi sâu đi qua như bị trùm kín mờ mịt là cũi trời”.

• Nguyên chú: Cổn là cha của Vũ. Thuấn phế đi, mà dùng Vũ trị thủy, sau truyền ngôi cho Vũ. Tắc dẫn việc ấy để cầu xin.

• Nguyên chú: Ngày xưa Sở Thành hôn ám nhu nhược, mà giết bề tôi có ích. Tấn Văn công nghe tin nên vui mừng.

[Người dịch chú: nguyên văn là “Sở sát đắc thần”. Thực ra Đắc Thần là tên người. Thành Đắc Thần tự là Tử Ngọc, là tướng của Sở Thành vương. Sở đánh nước Tống. Tấn Văn công đi cứu. Vua Sở muốn lui quân. Thành Đắc Thần cứ muốn giao chiến với Tấn, bị Tấn Văn công đánh bại Thành Bộc. Sau khi thắng trận, Tấn Văn công vẫn không vui. Thành Đắc Thần vì thua trận, bị Sở Thành vương ban cái chết. Tấn Văn công nghe tin ấy thì mừng rỡ. Đây người chú thích không biết Đắc Thần là tên người mà hiểu là “đắc ích chi thần”. Xin dịch theo ý hiểu của nguyên chú, mà giải thích thêm rằng hiểu như vậy là sai].

• Phí Y chúc mừng vì rút quân thuận lợi. Khổng Minh lại cho rằng rút đi là bỏ dân Hán rơi vào miệng cọp Ngụy, là chuyện đáng xấu hổ.

• Nguyên văn viết là Hoắc Chiêu 霍昭. Tam quốc chí chép là Hác Chiêu 郝昭.

• Theo Tam quốc chí, Chu Phường truyện, bảy việc đó là: 1- Chu Phường bấy lâu nay vẫn có lòng muốn đầu hàng nhà Ngụy; 2- Chu Phường hiện đang bị nước Ngô khiển trách; 3- Sự khiển trách đó là từ chính sách vắt chanh bỏ vỏ của Đông Ngô, tình cảnh của Chu Phường giống hệt Thái thú tiền nhiệm là Vương Tĩnh. Vương Tĩnh bấy giờ cũng có lòng hàng Ngụy, nhưng việc lộ, bị giết. Nay Tôn Quyền đang chuẩn bị bắc tiến, sẽ sai Lữ Phạm, Tôn Thiều vào sông Hoài, Toàn Tông, Chu Hoàn tới Hợp Phì, Gia Cát Cẩn, Bộ Chất, Chu Nhiên tới Tương Dương, Lục Tốn, Phan Chương đánh Mai Phu, Tôn Quyền tự đi đánh Thạch Dương, sai Tôn Hoán giữ An Lục để nắm quân lương, lại hẹn Gia Cát Lượng ra cướp Quan Tây. Hiện nay ven sông trống rỗng, thủ phủ Vũ Xương chỉ có ba ngàn quân phòng thủ. Nếu Tào Hưu đem một vạn quân tới bãi sông Giang, Chu Phường sẽ dẫn quan dân ra làm nội ứng. 4- Người mà Phường sai đi là Đổng Sầm, Triệu Nam là người thân tín như con cháu trong nhà. Việc này hết sức bí mật và nguy hiểm. Chu Phường hết sức sợ bị tiết lộ. 5- Dân chúng ở Bà Dương rất dễ làm phản. Nếu được quân Ngụy kéo tới, họ sẽ tự hành động. 6- Tôn Quyền muốn đánh Thạch Dương, sợ là sẽ phá được ngay, nên gấp rút cứu viện Chu Phường, đừng để lỡ việc như chuyện Vương Tĩnh, Bành Khỉ trước đây. 7- Xin ban cho Chu Phường các ấn tướng quân, hầu tước, Lang trung, Hiệu úy, Đô úy để ban cho các cừ soái, để hiệu triệu bọn họ.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Nay là Tầm Dương đó.

• Đáng lý phải ở lại chống nhau với Ngô.

• Vừa chống cự lần bắc phạt thứ nhất của Gia Cát xong, lại bị thua quân Ngô ở Thạch Đình.

• Lư Bật chú rằng bản Tam quốc chí thời Tống chép Bắc Sơn thành Bá Sơn. Tiền Đại Chiêu nói thời cổ chữ Bá cũng dùng thay cho chữ Bạch. Hồ Tam Tỉnh giải thích “bị khốn ở Nam Dương là trận Uyển Thành đánh Trương Tú, “gặp hiểm ở Ô Sào” là lúc đánh Thuần Vu Quỳnh trong trận Quan Độ, “bị bức ở Lê Dương” là nói lúc đi đánh anh em Viên Đàm, “gần bại ở Bá Sơn” là nói lúc cùng Ô Hoàn đánh nhau ở núi Bạch Lang, “suýt chết ở Đồng Quan” là lúc đánh Mã Siêu. Còn “lâm nguy ở Kì Liên” theo Hồ Tam Tỉnh cho rằng có lẽ là nói lúc vây Viên Thượng ở Kì Sơn. Triệu Nhất Thanh cho rằng trận Kì Liên là nói trận đánh ở Lạm Khẩu phía dưới đất Nghiệp, còn trận Bắc Sơn thì viết Bắc Sơn mới là đúng (không phải Bá Sơn). Bắc Sơn đây là nói Trương Yên. Nhưng Lư Bật cho rằng Tào Tháo chưa từng đánh nhau với Trương Yên, mà Yên xưng là Hắc Sơn, không phải Bắc Sơn, nên ý kiến của họ Triệu là nhầm lẫn. Diêu Phạm cho rằng Bắc Sơn là lúc đánh Trương Lỗ, ở Dương Bình có Nam, Bắc Sơn. Ngu ý cho rằng tác giả Hậu xuất sư biểu đã kể ra thì ắt có thứ tự đầu đuôi logic của nó. Lời giải thích về trận Kì Liên của Triệu Nhất Thanh đáng để xem xét, còn trận Bắc Sơn thì ý kiến của Hồ Tam Tỉnh và Diêu Phạm đều đáng chú ý.

• Nguyên văn: nguy định. Hồ Tam Tỉnh giải thích rằng ý nói Tào Tháo khó khăn lắm mới lập được công lao yên định nhất thời. Nhưng vì Tháo có lòng soán Hán nên sự yên định đó chỉ là giả tạo, bởi thế mới dùng chữ “ngụy”.

• Xương Bá tức Xương Hi cùng với bọn Tang Bá chiếm cứ một dải Thái Sơn, theo phe Lữ Bố. Sau khi Bố bị diệt, bọn Xương Hi hàng Tào. Khi Lưu Bị giết Xa Trụ, Xương Hi nổi dậy trợ giúp Bị, bị Tháo đánh phá, đầu hàng, rồi lại phản, cuối cùng bị Vu Cấm đánh dẹp.

• Là chỉ đến việc đánh Tôn Quyền ở Nhu Tu.

• Sử sách không chép gì về Lý Phục này, nên Tiền Đại Chiêu vin vào đó nghĩ rằng bài biểu này là ngụy tác. Hồ Tam Tỉnh cho rằng Lý Phục tức là Vương Phục - một trong số những người mật mưu đánh Tào Tháo. Nhưng Diêu Phạm nói không thấy có chỗ nào ghi Lý Phục là Vương Phục. Hà Chước, Từ Minh cho rằng bài biểu này được Gia Cát Khác nhắc đến trong Tam quốc chí, Gia Cát Khác truyện, nên không phải là ngụy tác.

• Ngoài Triệu Vân ra, ta chỉ biết Diêm Chi là Thái thú Ba Tây trong thời gian Lưu Bị đông chinh. Còn Tiền Đại Hân thì ngờ rằng nhân vật Đinh Quân Cán mà Gia Cát Lượng nhắc tới với Đỗ Vi chính là Đinh Lập. Những người khác đều khuyết lai lịch.

• Hồ Tam Tỉnh nói lúc hành quân thì chia thành bộ, dưới bộ là khúc, đứng đầu khúc là khúc trưởng. Đồn tướng là tướng giữ đồn.

• Nguyên chú: chữ Tung âm đọc là tùng.

• Người Tung là dân tộc thiểu số ở đất Ba, người Tẩu là người thiểu số Tây Nam Di ở Vân Nam (nhiều người lầm tưởng rằng Tẩu là để gọi dân Thục). Thanh Khương là một nhánh của người Khương, tức người Khương áo xanh.

• Nguyên văn: cập hư đồ chi, Hồ Tam Tỉnh giải thích rằng ý Lượng là muốn nhân lúc Ngụy Ngô giao tranh chưa xong, thừa lúc trống rỗng mà mưu đồ.

• Giằng co dây dưa lâu ngày.

• Nguyên chú: chữ Tỉ âm đọc là tử.

• Nguyên văn: nghịch kiến. Ý nói sự việc đang tiến triển thuận lợi mà biết được rằng nó sẽ biến đổi ngược lại. Như Tào Tháo tưởng thắng mà hóa thua. Quan Vũ, Lưu Bị đang thuận lợi mà lại thất bại. Câu dưới cũng như thế.

• Nguyên chú: chữ lự âm đọc là thư.

• Nguyên văn viết là Ngân Tường 鄞祥. Tam quốc chí dẫn Ngụy lược chép là Cận Tường 靳詳.

• Oản khẩu thống (súng miệng chén): tên gọi súng dùng hỏa dược bắn đạn sắt loại lớn thời nhà Nguyên. Thời Minh đổi gọi là hỏa pháo.

• Nhất oa phong (một tổ ong): tên gọi loại súng bắn nhiều phát một lúc, có hai loại là loại bắn tên lửa và loại bắn đạn viên. Vũ khí này được cho là chế tạo vào thời Minh. Ghi chép sớm nhất về nó là trong Minh Thái tông thực lục. Vào năm Kiến Văn thứ hai (1400), trong cuộc chiến giữa Yên vương Chu Đệ và tướng Lý Cảnh Long ở sông Bạch Câu đã thấy có dùng nhất oa phong.

• Lữ Công xa: loại xe đánh thành có dựng lầu nhiều tầng để giấu quân lính, bên ngoài lấy da trâu che, dùng trâu kéo hoặc đẩy bằng sức người để tiếp cận tường thành. Ghi chép sớm nhất về vũ khí này là vào năm Chí Chính thứ mười chín (1359) thời Nguyên Thuận đế, bộ tướng Thường Ngộ Xuân của Chu Nguyên Chương đã chế tạo xe Lữ Công để đánh Nha Châu.

• Xung xa: loại xe bốn bánh có gắn cây gỗ lớn đầu bịt sắt, dùng xung lực chuyển động của cây gỗ để đục sập tường thành. Ngụy lược cho biết Gia Cát Lượng đã dùng xung xa đánh Trần Thương.

• Tỉnh lan. Hồ Tam Tỉnh giải thích rằng: lấy gỗ gác lên nhau, như hình cái hàng rào quanh miệng giếng. Một số loại tỉnh lan có bánh xe có thể di chuyển được, đều là loại chòi cao để cung thủ từ đó bắn tên. Thấy chép trong Ngụy lược, nhưng sách đó chỉ nói Lượng dùng tỉnh lan cao trăm thước.

• Nguyên chú: chữ sâm âm đọc là thân.

• Nguyên văn: Song nhược hồi trại, khả tác đê phòng 雙若回 寨, 可作隄防 (Song nếu trở về trại, hãy đắp đê phòng bị). Câu văn rất là vô lý. Bản in năm 1605 viết khác, rằng: “Ngụy Diên ư yếu lộ đẳng hầu hồi bất tố chuẩn bị, nhân thử trảm chi” (Ngụy Diên ở con đường chính, chờ đợi [Vương Song] quay về, không có chuẩn bị trước, nhân đó chém đi). Bản in 1610 viết rằng: “Ngụy Diên lan yếu lộ đẳng hầu hồi bất tố chuẩn bị, nhân thử trảm chi” (Ngụy Diên chặn con đường chính, chờ đợi [Vương Song] quay về, không có chuẩn bị trước, nhân đó chém đi). Bản Gia Tĩnh 1522 rõ ràng đã chép sót, mà bản 1605, 1610 vị tất đã chép đủ. Ngờ rằng trong bản 1522 chữ khả 可 đáng ra phải là chữ bất 不, chữ đê 隄 đáng ra phải là chữ đề 提. Bất tác đề phòng - nghĩa cũng giống như bất tố chuẩn bị. Xin tạm dịch như trên.

• Hoàng hoàng hậu đế: Kinh Thi phần Lỗ tụng, bài Bí quan có nói: “Hoàng hoàng hậu đế, hoàng tổ Hậu Tắc”. Trịnh Huyền chú thích: “Hoàng hoàng hậu đế là nói đến trời vậy. Luận ngữ, thiên Nghiêu viết cũng có câu chiếu cáo giống như của Tôn Quyền. Hà Yến giải thích rằng: “Hoàng là lớn, hậu là quân, đại đại quân đế, là ý chỉ trời vậy”.

• Hành khí ứng với nhà Hán là hành Hỏa.

• Đoạn này trong Ngô thư ghi là “miệng lớn, giọng cao”.

• Con lừa của Gia Cát Tử Du.

• Nguyên chú: Tức quận Kim Lăng.

• Nguyên chú: Ý của Lục Tốn là muốn Ngụy, Thục nuốt nhau, rồi dốc hết sức tiến đánh.

• Bản 1605, 1610 có thêm câu: “Để chậm ắt có quân Ngụy kéo tới thôi”. Thêm câu này mới hợp nghĩa với câu dưới.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Về sau Hậu chủ phong em của Bao là Trương Thiệu làm Thị trung.

• Doanh trại có đan cây gỗ để tránh gió mưa.

• Sử ký, Chu bản kỷ cho biết: Chu Vũ vương đem quân vượt Hoàng Hà. Chư hầu không hẹn trước mà đến hội tới tám trăm chư hầu. Mọi người đều nói: “Có thể đánh Trụ rồi”. Vũ vương nói: “Các ngươi chưa biết mệnh trời, chưa được đâu”. Bèn đem quân về. Qua hai năm, vua Trụ hôn ám, bạo ngược càng quá, giết vương tử Tỷ Can, cầm tù Cơ Tử. Thái sư Tỳ, Thiếu sư Cương ôm nhạc khí bỏ chạy sang Chu. Vũ vương bèn cất quân diệt Trụ.

• Câu nói của Tùy Vũ tử Sĩ Hội trong Tả truyện năm Tuyên Công thứ mười hai.

• Thiệu Tín Thần tự là Ông Khanh, người quận Cửu Giang, huyện Thọ Xuân, ban đầu làm quan Lang, rồi sau làm trưởng huyện Cốc Dương, được tiến cử Cao đệ, rồi dời làm Thượng Sái trưởng, Bộc Dương Thái thú, Hà Nam thái thú, ở đâu cũng yêu dân như con, làm lợi cho dân. Quan lại, dân chúng yêu mến, gọi Tín Thần là Triệu phụ. Hán Nguyên đế triệu Tín Thần về làm Thiếu phủ. Tín Thần tậu xin loại bỏ những món ăn nằm ngoài pháp chế, hàng năm giảm bớt phí tổn đến mấy ngàn vạn.

• Vương Túc tự là Tử Ung, người quận Đông Hải, con trai của Tư đồ Vương Lãng nước Ngụy.

• Câu nói trong Hoàng Thạch Công tam lược, Thượng lược.

• Thoán từ của quẻ Đoái trong Kinh Dịch. Đoạn cuối hơi khác với nguyên văn bài sớ trong Tam quốc chí, Vương Túc phụ truyện, nhưng vẫn cùng một ý.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Chữ Đô đốc trước là trỏ Tư Mã Ý, chữ Đô đốc này là chỉ Tào Chân.

• Nguyên chú: Về sau con trai Trần Thức là Trần Thọ làm Bình Dương hầu nhà Tấn, soạn Tam quốc chí, lấy Ngụy Diên làm chứng, ra sức nói rằng Khổng Minh vào cướp Trung Nguyên.

• Mặt trời, mặt trăng và các vì sao.

• Bản in 1605 lại chép ngược lại: “Mỗi ngày thêm bếp, lui quân, khiến ta nghi ngờ”. Tư Mã Ý cho rằng Khổng Minh dùng kế trong kế. Khổng Minh muốn dụ Tư Mã Ý đuổi đánh, nên giả vờ lui quân. Nhưng vì Tư Mã Ý đa nghi, nên Khổng Minh phải bày kế thêm bếp. Vốn tác dụng của kế này là để cho Tư Mã Ý nghi ngờ rằng Khổng Minh vốn không lui quân. Nhưng Tư Mã Ý là người thông minh, nên sẽ đoán ra được kế ấy, và tin là Khổng Minh lui quân thật (ứng với câu “khiến ta không nghi ngờ” (sử bất nghi dã) của bản Gia Tĩnh 1522). Tư Mã Ý sẽ đuổi theo và trúng mai phục của Khổng Minh. Tuy nhiên, Tư Mã Ý lại “đoán ra” được tất cả và không đuổi theo. Đây gọi là thông minh lại bị thông minh hại.

• Nguyên văn: tích nhật tây hồi. Câu này tối nghĩa. Bản in năm 1605 ghi: tích nhật Tây Thành, rõ nghĩa hơn. Tư Mã Ý nhắc lại chuyện không thành kế.

• Ngu Hủ (? - ?), tự là Thăng Khanh, người huyện Vũ Bình, nước Trần, làm quan dưới ba triều Hán An đế (106-125), Bắc Hương hầu (125) và Hán Thuận đế (125-144). Thời An đế, người Khương vào cướp quận Vũ Đô. Đặng Thái hậu phái Ngu Hủ làm Thái thú Vũ Đô, đi cứu quận ấy. Quân Khương nghe tin, đóng quân đón đánh Hủ ở Trần Thương, Hào Cốc. Ngu Hủ bèn dừng quân lại, rêu rao rằng đã dâng biểu về triều xin thêm quân, đợi tiếp viện đến sẽ cùng tiến. Quân Khương nghe tin, bèn chia nhau đi cướp các huyện. Hủ nhân lúc quân Khương phân tán, thúc quân đi suốt đêm ngày, vượt qua hơn trăm dặm; lại sai quân sĩ mỗi người đào hai bếp, cứ mỗi ngày lại tăng thêm gấp bội số bếp. Quân Khương không dám bức bách. Hủ vì thế vào được quận Vũ Đô. Có người hỏi Hủ rằng: “Tôn Tẫn giảm bếp mà ngài tăng bếp, ... là sao?”. Hủ nói: “Giặc thấy ta ngày nào cũng tăng bếp, ắt cho là quân ở quận tới đón. Đông người lại đi gấp, ắt chúng sợ không dám đuổi ta. Tôn Tẫn muốn tỏ ra yếu, còn ta thì muốn khoe mạnh, tình thế có chỗ không giống nhau vậy”.

• Nguyên văn chép là Xỉ Thành 齒城. Tam quốc chí ghi là Lỗ Thành 鹵城.

• Nguyên chú: chữ Khuê âm đọc là khuê.

• Nguyên chú: chữ chương [hươu nước] với chữ trương đồng âm. Ngựa ở đây là Tư Mã Ý. Chương ở đây là Trương Cáp.

• Nguyên chú: Lý Bình tức Lý Nghiêm, trước tên Nghiêm, sau đổi là Bình.

• Trương Liên Khoa, Quản Thục Trân trong Gia Cát Lượng tập hiệu chú giải thích là quốc nạn khẩn cấp đến nơi mà chẳng hết lòng lo việc cho nước nhà.

• Dịch theo lối chấm câu của nguyên tác. Tam quốc chí tập giải viết rằng: “văn quân lâm chí, tây hướng thác tật hoàn Thư, Chương”. Nghĩa là: nghe quân kéo đến, bèn hướng về phía tây, cáo bệnh trở về Thư, Chương. Ngờ rằng người chấm câu của tiểu thuyết hiểu Tây Hướng là địa danh, là sai.

• Lư Bật cho rằng chữ Thư, Chương nghi là viết sai, vì lúc này khúc sông Thư, Chương đã là đất của Ngô. Lý Nghiêm làm sao quay về Thư, Chương cho được? Tuy nhiên, có thể đây ám chỉ rằng Lý Nghiêm muốn phản bội, chạy sang đầu hàng nước Ngô.

• Nguyên văn: cô trung 孤忠. Nhưng Tam quốc chí, Lý Nghiêm truyện viết là Hồ Trung 狐忠. Hồ Trung là Tham quan, được Lý Nghiêm sai đi cùng với Đốc quân Thành Phiên đi gọi Gia Cát Lượng trở về. Người đó tức là bộ tướng Mã Trung của Gia Cát Lượng trong tiểu thuyết, vốn họ Hồ, về sau đổi thành họ Mã.

• Nguyên chú: Về sau Lý Nghiêm nghe tin Khổng Minh đã mất, đeo tang rời thành đón tiếp linh cữu, khóc lớn rồi chết.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: chữ Sâm âm đọc là thân.

• Một phương thức cấu khấn của Đạo giáo. Trước tiên vẽ hình hai mươi tám sao, mô phỏng chín tầng trời, rồi bắt đầu từ vị trí sao Cang mà bước đi dựa theo hai mươi tám sao, vừa niệm chú, cầu khấn, để triệu thần tướng đến bắt ma trừ yêu, hoặc về tâu lại với trời.

• Phép chế này so với phép chế trong Gia Cát Lượng tập do Bùi Tùng Chi chú thích trong Tam quốc chí có hơi khác.

• Nguyên chú: âm đọc là hiên.

• Nguyên chú: Người ta bảo vợ của Khổng Minh là Hoàng Thị hiểu rất rõ phép này, bởi thế Khổng Minh học được. Chưa biết có đúng không?

• Nguyên chú: Đấy là Khổng Minh muốn đem Tư Mã Ý, Ngụy Diên thiêu chết một lượt, chẳng dè trời giáng mưa to nên hai người được sống. Về sau lúc Khổng Minh chết, có dặn kế cho Mã Đại chém Ngụy Diên.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: chữ quắc âm đọc là quốc. Là mũ tang của phụ nữ.

• Vật dụng dùng trong quân như cái chảo có cán dài, có hoặc không có ba chân chống; ban ngày thì dùng để nấu nướng, ban đêm thì gõ để cầm canh.

• Thanh từ: một thể văn cầu khấn của Đạo giáo. Sách Hàn lâm chí của Lý Triệu thời Đường có nói: “Phàm đạo quán ở cung Thái Thanh dâng lời cầu cũng đều dùng giấy cây cát đằng xanh, chữ son, gọi là thanh từ”. Lữ Nguyên Tố thời Nam Tống trong cuốn Đạo môn định chế có nói: “Thanh từ chỉ dâng lên Tam Thanh, Ngọc đế hoặc chỉ chuyên dâng lên cho Ngọc đế”. Vương Uẩn thời Nguyên trong sách Ngọc Đường gia thoại có nói: “Chủ ý của thanh từ chẳng qua là xin tạ tội, giải tai ương, phù hộ bình an mà thôi”.

• Sử ký, Chu bản kỷ nói: Chu Vũ vướng mắc bệnh. Chu Công Đán khấn xin chịu thay cho vua. Vũ vương bèn khỏi bệnh (nhưng sau đó vẫn chết).

• Sử ký, Khổng Tử thế gia nói: Khổng Tử đi ngang nước Khuông. Người Khuông nhầm Khổng Tử với kẻ thù của mình là Dương Hổ, bèn bao vây Khổng Tử. Năm ngày sau, Nhan Uyên tới. Khổng Tử nói: “Văn vương đã mất, cái “văn” chẳng ở thân này sao? Nếu trời muốn làm mất đi “văn”, thì kẻ chết sau này đã chẳng được nghe đến cái “văn” ấy. Trời chưa làm mất cái “văn”, thì người Khuông làm gì được ta?”. Khổng Tử tự ví mình là kẻ chết sau Văn vương.

• Nguyên chú: Ngày sau Đặng Ngải lấy Thục, là từ chỗ này mà thua.

• Tên một huyệt đạo, cách gai sống lưng số bốn ba tấc về bên phải, ở giữa tim và hoành cách mô. Tả truyện viết: Tấn Cảnh Công mắc bệnh nặng. Vua Tần liền sai Y Hoàn sang chữa. Cảnh Công mơ thấy bệnh của mình biến thành hai đứa bé bàn nhau đi trốn. Một đứa nói hãy trốn vào cao hoang thì thầy thuốc không làm gì được. Sau Y Hoàn tới xem bệnh, tâu rằng bệnh đã vào cao hoang, dù kim châm hay thuốc uống cũng không tới được.

• Quản Trọng, tướng quốc nước Tề. Tiêu Hà, thừa tướng nhà Hán.

• Sử ký, Ân bản kỷ viết: “Y Doãn tên là A Hành”. Nhưng Mao thi cho rằng A Hành là chức quan. Đây dùng với nghĩa chức quan dạy dỗ Thái tử.

• Dời đổi phong tục.

• Tức Nguyên Chuẩn (779-831), tự là Vi Chi, người huyện Hà Nam, phủ Hà Nam, dòng dõi của hoàng tộc Bắc Ngụy, làm quan đến chức Tể tướng thời Đường Mục Tông. Nguyên Chuẩn từng là đồng chí với Bạch Cư Dị và thường được so sánh chung với Bạch Cư Dị về mặt thơ văn.

• Tức Bạch Cư Dị (772-846).

• Tức Trình Di (1033-1107), tự là Chính Thức, người đất Y Xuyên, Lạc Dương nên người đời thường gọi là Y Xuyên tiên sinh, nhà Lý học thời Bắc Tống, từng làm quan đến chức Giáo thụ Quốc Tử giám ở Tây Kinh, cùng nổi danh với anh là Trình Hạo. Người đời gọi là nhị Trình. Sau khi chết, được truy phong Lạc quốc công, cho phối hưởng tế tự tại Khổng Miếu.

• Tức Diêu Biện, tự là Bá Thiện, người đất Gia Thái (thời Nam Tống là Tuy Lý, thuộc chủ Gia Hưng, Tú Châu), sống vào triều Tống Nhân Tông. Chưa thấy có ghi chép lịch sử gì về Diêu Biện, nhưng Biện là nhân vật trong tuyển tập Thanh Bình Sơn đường thoại bản do Hồng Tiện biên tập. Bài thơ này cũng thấy trong câu chuyện Quỳ quan Diêu Biện điếu Gia Cát trong tập thoại bản ấy, nhưng văn tự có đôi chỗ khác biệt. Trong truyện, bài thơ này được soạn vào năm Gia Hựu thứ năm (1060), lúc ấy Diêu Biện là Tú tài, đang đi thăm di tích Bát trận đồ. Năm sau Diêu Biện lên kinh ứng thí, nhờ Gia Cát Lượng sai Hoàng Cân lực sĩ tới đưa đề bài cho biết trước nên đỗ Trạng nguyên, làm huyện lệnh Gia Thái, thăng Trừ Tế lang, rồi dần dần lên chức Lại bộ Thượng thư, Tham tri chính sự.

• Nguyên văn: Hỏa tinh miểu mộ đương Hoàn, Linh. Yêu phân tế nhật sài lang hoành. Thanh Bình Sơn đường thoại bản ghi là: Viêm tinh miểu mộ đương hoàn lục. Yêu khí tế chi sài lang tồn. So ra thì bản chép trong Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa có vẻ thông suốt về nghĩa và hợp vần điệu hơn. Chắc chắn là La Quán Trung đã dựa vào một thoại bản cổ hơn của Hồng Tiện.

• Nguyên văn: Tọa thị vương thất dương kì tinh. Hồng Tiện chép là: Tọa thị tam hổ dương kì tinh (Ba hổ ngồi nhìn giương cờ tinh).

• Nguyên văn: tam cố mao lưu. Hồng Tiện viết: tam tác mao lư (ba lần dựng lều tranh).

• Nguyên văn: khí lỗi tỉ. Hồng Tiện viết: thoa khí tỉ (bỏ cày vùi lấp).

• Nguyên văn: Tọa gian đàm tiếu tru côn kình (nói cười ở trên chỗ ngồi mà giết được cá côn, cá kình), có lẽ ám chỉ trận Bác Vọng. Hồng Tiện viết: Tọa gian đàm tiếu hứa tru kình (nói cười ở trên chỗ ngồi, hứa sẽ giết cá kình), ám chỉ Long Trung đối.

• Nguyên văn: Đông Ngô. Hồng Tiện chép là giáo Quyền (dạy cho Tôn Quyền).

• Nguyên văn: chỉ (chỉ trỏ). Hồng Tiện chép là chí (đến nơi).

• Nguyên văn: Thác cô khấp khế thỉnh kế tử (khóc lóc lúc nhận gửi con, xin được làm kẻ chết tiếp theo). Hồng Tiện chép: Thác cô đề khấp đề kế tử. Chữ đề thứ hai nghĩa không hợp.

• Ba câu này, Hồng Tiện chỉ chép nửa đầu câu thứ nhất và nửa sau câu thứ ba thành một câu: Kì Sơn sáu bận, rạng thần vũ (Kì Sơn lục xuất, diệu thần vũ). Câu giữa giống với La Quán Trung.

• Hồng Tiện không có câu này.

• Nguyên văn: Ngạnh yết phẫn khí không điền hung. Hồng Tiện chép: Ô yết phẫn khí không điền ưng (ôi, phẫn khí nghẹn ngào đầy lồng ngực), tiếp theo còn một câu: “Nếu thần có linh, cúi xin chứng giám”.

• Chưa rõ là ai. Thời Tống có Chu Phủ, tự Văn Chiêu, người Thụy An, Bình Dương, không theo cử nghiệp, cấy cày ở núi Nam Đãng đến già, từng viết Kỷ niên bị di, Luận ngữ. Lời bình này cũng thấy chép trong sách Hán Thừa tướng Gia Cát Trung Vũ hầu tập chép lại năm Sùng Trinh thú năm (1632) cùng với một lời bình nữa cũng của Chu Phủ.

• Nguyên văn: sính tệ (lụa tặng để ra mắt). Mạnh Tử, thiên Vạn Chương hạ nói: Vạn Chương hỏi Mạnh Tử rằng: “Người ta có nói Y Doãn lấy chuyện nấu nướng để lấy lòng vua Thang, có chăng?”. Mạnh Tử đáp: “Không. Chẳng đúng đâu. Y Doãn cày cấy ở đồng Hữu Sằn, mà vui với đạo Nghiêu, Thuấn. Không đúng với nghĩa, không đúng với đạo, dù lợi lộc của cả thiên hạ cũng chẳng đoái hoài; dù buộc ngựa đến cả nghìn con cũng chẳng nhìn đến. Không đúng với nghĩa, không đúng với đạo, thì một vật mọn cũng chẳng cho người, một vật mọn cũng không lấy của mọi người. Thang sai người đem lụa đến ra mắt, thì thong dong nói: “Ta có lấy lụa ra mắt của Thang làm chi? Ta nếu chẳng được sống trong mẫu đất ấy, thì lấy gì vui với đạo Nghiêu, Thuấn đây?”. Thang ba lần sai người đến mời. Vì thế mà mới lay chuyển được sự thong dong đó”.

• Mạnh Tử, thiên Vạn Chương hạ, Y Doãn nói: “Cai quản dân thiên hạ, mà có một người đàn ông, một người đàn bà nào chưa được thấm ơn trạch của Nghiêu, Thuấn, thì cũng giống như tự mình đẩy họ vào trong rãnh nước”.

• Gia Cát Lượng làm quan cho Thục. Gia Cát Cẩn làm quan cho Ngô. Em họ là Gia Cát Đản làm quan cho Ngụy.

• Phong tục của người Man Di.

• Nguyên văn: cố dã. Đó là lý do mà Bình buồn đến chết. Câu này trong nguyên tác Tam quốc chí, Lý Nghiêm truyện có năm chữ, là “cố dĩ khích phẫn dã” (vì cớ ấy mà phát phẫn vậy).

• Nguyên chú: Tức Lý Bình đó.

• Vì gương rất sáng nên chẳng thể đổ thừa tại cái gương mà làm cho mình xấu.

• Vĩnh Hưng (305-306), một trong những niên hiệu của Tấn Huệ đế (trị vì: 290-307).

• Nguyên văn: cổ bề. Bề là cái trống nhỏ dùng trong quân đội. Lễ ký, thiên Nhạc ký nói: “Người quân tử nghe tiếng trống trận, thì ắt nhớ đến bề tôi tướng soái”.

• Nguyên văn dùng chữ “thức” – cúi đầu, dựa vào đòn xe để tỏ ra cung kính.

• Nguyên văn: cốc phong. Mao truyện nói: “Gió đông gọi là cốc phong. Âm dương hợp lại nên cốc phong đến”. Lại chú thích rằng: “Sô ngu là con thú có nghĩa, hổ trắng vằn đen, không ăn vật sống, hễ có người đạt đến cùng cực của đức tín thì sẽ ứng hiện”.

• Một loài cá chuyên sống dưới vực sâu.

• Chí là một tên khác của Y Doãn. Y Doãn nhận lễ mời ba lần rồi mới ra nói chuyện với vua Thang nhà Thương. Ni tức Trọng Ni, tên tự của Khổng Tử. Khổng Tử được Quý Khang tử mời, bèn vội vã về Lỗ, bấy giờ đã rời Lỗ bôn ba chư hầu được mười bốn năm. Quản là Quản Trọng, từ tên tù tội mà được Tề Hoàn công dùng làm tướng quốc, giúp nước Tề nên nghiệp bá. Chữ “báo biến” được Kinh Dịch dùng để chỉ người quân tử thực lòng quy thuận khi tình thế đã thay đổi, giống như con báo biến đổi hoa văn trên da mình. Cống, tức Cống Vũ, bề tôi thời Hán Nguyên đế. Cống Vũ nói rằng mình đã già, xin được đem xương cốt trở về quê nhà. Vua Hán nói: “Quên lòng tham đất, hà tất phải nhớ đến cố hương”, rồi lại dùng Cống Vũ làm Ngự sử Đại phu, đứng vào hàng Tam công.

• Nguyên văn: Chu hành. Mao truyện nói: Chu là chí (đạt đến), hành là đạo.

• Nguyên văn: cửu đỉnh. Lư Bật chú rằng chỉ có bản thời Tống viết là cửu đỉnh, những bản Tam quốc chí khác đều viết là Hán đỉnh.

• Tức Công Thâu Ban, người nước Lỗ, còn gọi là Lỗ Ban, thợ khéo thời Xuân Thu, từng chế ra nhiều vật dụng kỳ lạ. Nguyên văn viết: diệc phi Ban dạng. Lư Bật chú rằng đây cũng là chữ của bản Tam quốc chí thời Tống. Các bản khác chép là “tắc diệc Ban dạng” (cũng giống của Ban).

• Nguyên văn: thục nhược ngô sài. Lư Bất ngờ rằng chữ “ngô sài” (bọn ta) vốn phải là “ngô hầu” (quân hầu của ta), tức chỉ Gia Cát Lượng. Nghi ngờ của Lư Bật là có lý, vì các câu khác cũng đều đem người xưa ra ví với Gia Cát Lượng. Sử ký, Chu bản kỷ nói: Thái Điên, Hoành Yêu đều cầm kiếm để hộ vệ Vũ vương. Sự tích của hai người này không được chép lại. Không giống như Gia Cát Vũ hầu còn để lại mưu hay và hoạch định của ông.

• Tả truyện, Tương Công năm thứ hai mươi bốn viết: Mục Thúc nói với Phạm Tuyên tử: “Nước Lỗ có đại phu thời trước là Tang Văn Trọng, đã mất, nhưng lời nói còn để lại. Đấy có thể cho là không mai một”. Đây Lý Hưng chê Tang Văn Trọng chỉ có tiếng chứ không có miếng, không bằng Gia Cát Lượng.

• Phản điếm: chân đế dùng để úp chén rượu trong lễ tiếp đãi của chư hầu hai nước. Đại phu không được dùng. Luận ngữ, thiên Bát dật viết: Có người hỏi Khổng Tử rằng: “Nhưng Quản Trọng có biết lễ không?”. Khổng Tử nói: “Vua chư hầu dựng bình phong chắn cửa. Họ Quản cũng dựng bình phong chắn cửa. Vua chư hầu làm lễ giao hiếu giữa hai vua, có cái phản điếm. Họ Quản cũng có phản điếm. Họ Quản mà biết lễ thì ai là không biết lễ?”. Nhạc Nghị thờ Yên Chiêu vương, giúp Yên đánh bại Tề, chiếm bảy mươi hai thành. Sau, Yên Huệ vương lên ngôi, không tin tưởng Nhạc Nghị. Nghị chạy trốn sang Triệu.

• Hàn Phi tử viết: Vua Nghiêu đem thiên hạ nhường cho Hứa Do. Hứa Do chạy trốn.

• Ỷ là chỗ nằm giữa cửa sổ và cửa chính. Tuân Tử, thiên Nho hiệu nói: “Vũ vượng băng, Thành vương còn nhỏ, Chu Công giúp đỡ cho Thành vương được như Vũ vương, coi xét sổ sách của thiên tử, dựa vào ỷ mà ngồi”. Thượng thư, thiên Kim đằng nói: Vũ vương đã chết. Quản Thúc cùng các em bèn tung lời đồn trong nước rằng: “Chu Công sắp gây bất lợi cho đứa con thơ”. Chu Công vì vậy phải lánh sang miền đông. Hai năm sau mới bắt được kẻ tung lời đồn.

• Cao Dao là con do Nữ Tu – cháu gái đế Chuyên Húc – sinh ra. Vua Thuấn phong Cao Dao làm Sĩ, coi việc hình phạt. Y, tức Y Doãn. Quản, tức Quản Trọng. Yến, tức Yến Anh.

• Thánh Tuyên tức Khổng Tử.

• Nguyên văn: nhật cư nguyệt chư. Kinh Thi, phần Bội phong, bài Nhật nguyệt có câu: “Nhật cư nguyệt chư, chiếu lâm hạ thổ” (Mặt trời mặt trăng, soi xuống dưới đất). Về sau dùng cụm từ này để than tiếc ngày tháng trôi qua.

• Sử ký, Cao Tổ bản kỷ viết: Hán Cao Tổ nói với phụ huynh đất Bái rằng: “Ta tuy đóng đô ở Quan Trung, nhưng sau khi vạn tuổi, thì hồn phách lại vui nhớ đến Bái”.

• Thái Công tức Khương Tử Nha. Lễ ký nói: Thái Công được phong ở Doanh Khâu, cho đến năm đời, đều đem về chôn ở Chu. Trịnh Huyền nói: Thái Công nhận phong, ở lại làm Thái sư, chết, chôn ở Chu. Đến sau năm đời mới chôn ở Tề.

• Võng lượng: loại yêu quái sinh ra từ gỗ đá.

• Có một Doãn Trực (1431-1511) thời nhà Minh, tự là Chính Ngôn, người Thái Hòa, Giang Tây, đậu Tiến sĩ năm 1454, làm quan đến chức Thượng thư, từng tham gia biên soạn Anh Tông thực lục. Không rõ có phải là Doãn Trực này hay không. Doãn Trực này sinh ra sau khi La Quán Trung đã qua đời gần 48 năm. Vì vậy, một số nhà nghiên cứu dựa vào bài thơ này mà nghi La Quán Trung không phải tác giả Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa.

• Kinh bang, tế thế.

• Tấn thư, Tuyên đế kỷ cho biết: Một năm sau khi Khổng Minh chết, Mã Đại lại dẫn quân Bắc phạt, bị Tư Mã Ý sai Ngưu Kim dẫn quân tới đánh lui.

• Đường bằng gỗ dựng men theo chỗ vách núi hiểm để đi.

• Nguyên văn: thị tỉnh. Sử ký tam gia chú quyển 86 dẫn Sử ký chính nghĩa nói: “Người thời cổ họp nhau ở chỗ múc nước, hễ có vật gì thì đem bán, nhân đó mà thành chợ, bởi thế gọi là “thị tỉnh”.

• Chính là Vương Bình. Vương Bình được bên ngoại là họ Hà nuôi dưỡng, nên lấy họ Hà, về sau đổi thành họ Vương. Đoạn này được kể theo Tam quốc chí, Ngụy Diên truyện. Ở đó Vương Bình được gọi là Hà Bình. Có lẽ sau khi Gia Cát Lượng qua đời, Hà Bình mới đổi lại thành họ Vương.

• Thành Cẩm Quan ở phía nam Ích Châu. Thục Hán vì bảo vệ ngành sản xuất gấm Thục nên đặt chức cẩm quan (quan coi về gấm) và đắp thành để bảo vệ việc làm gấm.

• Tức Chu Hi (1130-1200), tự là Nguyên Hối, hiệu là Hối Am, Khảo Đình (và nhiều tự, hiệu khác) triết gia, nhà chính trị, nhà sử học thời Nam Tống, đậu tiến sĩ, làm đến chức Bảo Văn các Đãi chế, kiêm Thị giảng. Phần luận này có chép trong Hối Am tiên sinh Chu Văn công văn tập bài Dữ Ngụy Ứng Trọng (gửi cho Ngụy Ứng Trọng).

• Sử ký, Hoài Âm hầu liệt truyện nói: Hàn Tín chiếm nước Tề, gửi thư về xin cho mình làm giả Tề vương. Lưu Bang đang bị Sở vây ở Huỳnh Dương, nên mắng rằng: “Tao bị khốn ở đây, sớm tối mong mày đến giúp, mày còn đòi tự lập làm vương ư?”. Trương Lương, Trần Bình giẫm vào chân Hán vương, nhân đó ghé tai nói rằng: “Hán đang bất lợi, sao có thể cấm Tín làm vương đây? Chi bằng nhân đó mà lập y, đối đãi tử tế, sai ông ta tự trấn giữ. Không như thế thì sẽ sinh biến”. Các nhà bình luận đời sau cho rằng đây là đầu mối để Lưu Bang đối phó Hàn Tín. Phan Ngọc dẫn Sử ký chi nghi của Lương Ngọc Thắng nói: “Cao Tổ sợ Tín không phải một sớm một chiều, Trương Lương giẫm vào gót chân, ghé tai mà nói ở Vu Thai. Cao Tổ cướp binh phù, đoạt quân đội, bắt trói cũng chưa cho là vừa, giết cả họ mới mừng”. Lê Quý Đôn trong Quần thư khảo biện cũng nói Hàn Tín làm Tề vương, còn đang phân binh đánh phía sau sào huyệt của Hạng Vũ, nên chưa đến hội quân kịp. Thế mà Trương Lương liền cho rằng ba người Hàn Tín, Anh Bố, Bành Việt vì chưa được cắt đất nên chưa đến, khiến gieo mầm tàn sát giữa vua tôi.

• Sử ký, Lưu hầu thế gia nói: Trương Lương vốn là dòng dõi tướng quốc nước Hàn. Nước Hàn bị Tần diệt, Lương ám sát Tần Thủy Hoàng ở Bác Lãng Sa nhưng không thành, trốn đi. Khi thiên hạ khởi nghĩa chống Tần, Trương Lương đến khuyên Hạng Lương lập con cháu nước Hàn là Thành Dương quân Hàn Thành làm vua Hàn. Hạng Lương nghe theo, cho Lương làm Tư đồ nước Hàn. Quân Hàn đánh không thắng quân Tần, chỉ quanh quẩn ở miền Dĩnh Xuyên. May sao Bái Công Lưu Bang kéo quân đến. Lương bèn theo Bái Công, cùng đánh phá hơn mười thành của Hàn, rồi đi về tây vào Hàm Cốc diệt Tần. Lúc Hạng Vũ kéo vào Hàm Dương, muốn giết Bái Công. Hạng Bá nhân đêm khuyên Trương Lương cùng bỏ trốn với mình. Trương Lương nói: “Thần vì Hàn vương mà tiễn Bái Công. Nay gặp việc nguy cấp, bỏ đi thì bất nghĩa”. Sau Hạng Vũ phong Lưu Bang làm Hán vương. Trương Lương tiễn Lưu Bang đến Bao Trung rồi trở về với nước Hàn. Đến khi Hàn Thành bị Hạng Vũ giết, Trương Lương mới về hẳn với Hán. Nói tóm lại, Trương Lương vốn dĩ trung thành với nước Hàn, vì thời thế mới phải theo về với Hán. Chu Hi dẫn chuyện giẫm chân và chuyện này để nói Trương Lương làm nhiều việc danh nghĩa không rõ ràng.

• Tức Lý Đồng (1093-1163), tự là Nguyễn Trung, người Kiếm Phố, châu Nam Kiếm, lánh đời không ra làm quan, là thầy dạy của Chu Hi. Tác phẩm có Lý Diên Bình tập.

• Nguyên chú: chữ Diễm (đẹp đẽ) âm đọc là diễm (ánh lửa).

• Nguyên văn: Hán Trung Gia quận. Tam quốc chí, Dương Nghi truyện chép là quận Hán Gia.

• Nguyên văn: xuyên phương. Hồ Tam Tỉnh chú rằng: phương, là nói đào đất thành hình vuông. Lý Dã cũng chú: phương ở đây là đào đất thành hình vuông.

• Nguyên chú: âm đọc là cang.

• Nguyên chú: âm đọc là giải.

• Sở Linh vương đắp đài Chương Hoa, gây nhiều thù oán với sĩ đại phu nước Sở, diệt hai nước Trần, Sái, dời sáu nước chư hầu nhỏ đến Kinh Sơn, lại cất quân đánh nước Từ giữa mùa đông giá lạnh để uy hiếp nước Ngô. Mọi người đều oán hận. Ba công tử của nước Sở và quân cũ của nước Trần, Sái cùng làm chính biến, đánh vào Sính Đô, lập công tử Bị làm vua Sở. Quân đội của Sở Linh vương ở ngoài, nghe tin đó thì tan rã. Sở Linh vương bỏ trốn, thắt cổ chết trong nhà Thân Hợi.

• Nguyên chú: chữ phậu (chiếc chiếu nhỏ, vật để che nắng) âm đọc là phẫu.

• Lời từ của quẻ Lôi Hỏa Phong, hào thượng lục.

• Ngụy lược nói Ngụy Minh đế sai đoạt lại con gái của binh sĩ (sĩ nữ) mà trước đó đã gả cho quan lại, dân chúng làm vợ để đem về gả lại cho binh lính (hoàn dĩ phối sĩ) lại có tin là cho phép dùng nô tỳ để chuộc lại những người vợ bị bắt đi ấy. Cho nên ở đây Trương Mậu sẽ can ngăn việc này. Bài biểu chép ở đây đã lược đi hai câu, nên hơi tối nghĩa. Vốn dĩ Mậu nói: “Theo lễ, ban thưởng cho quân tử và tiểu nhân không chung một ngày, là dùng việc ấy để phân biệt quý, tiện vậy. Quan lại là quân tử, binh sĩ là tiểu nhân. Nay cướp của đây mà cho bên đấy, thì cũng chẳng khác gì cướp vợ của anh mà gả lại cho em”.

• Nguyên văn: sinh khẩu. Triệu Dực (1727-1812) trong Cai Dư tùng khảo giải thích: “Sinh khẩu vốn là người bị bắt ở trong chiến trận”. Sinh khẩu bị bắt thì bị dùng làm nô tỳ, nên cũng phiếm chỉ nô tỳ.

• Chức quan chuyên chế tạo đao kiếm ngự dụng và các loại đồ tốt. Thời Tấn trực thuộc Thiếu phủ. Chia làm ba viên là Trung, Tả, Hữu thượng phương.

• Bản in 1605 viết là: “Khanh đoán trong ba kế ấy Công Tôn Uyên sẽ dùng kế gì?”.

• Nguyên chú: chữ Toại âm đọc là trụy (rơi xuống), tên đất.

• Nguyên văn ghi rõ là: nhất nhân. Nhưng có lẽ thiếu một nét ngang, phải là hai người mới đúng.

• Ngụy lược cho biết Tào Duệ nói: “Đây là nó, ngài hãy nhìn cho kỹ, chớ có lẫn lộn”. Theo văn cảnh trong Ngụy thị xuân thu thì bấy giờ hai người con nuôi của Tào Duệ đều đứng ở đó. Tề vương Tào Phương tám tuổi, Tần Vương Tào Tuân chín tuổi. Bởi vậy Tào Duệ sai nhìn cho kỹ để phân biệt.

• Nguyên văn: duy thành chi cơ. Hồ Tam Tỉnh dẫn Kinh Thi rằng: “Tông tư duy thành”. Duy thành ở đây ám chỉ con em trong dòng họ. Lư Bật chú rằng: “Đấy là nói đế nghi kỵ tông thất nên làm mất nước Ngụy”. Thời Ngụy tông thất có nước phong mà không có thực quyền. Lại nữa, theo Tam quốc chí, Minh đế kỷ, Tào Duệ nghe lời gièm pha của Lưu Phóng, Tôn Tư, nghi ngờ Tào Vũ mà chuyển sang gửi con cho Tào Sảng, Tư Mã Ý. Tào Sảng tuy là con của Tào Chân, nhưng Tào Chân không phải họ Tào mà là họ Tần. Cha Chân là Tần Thiệu, tự là Bá Nam, vì cứu Tào Tháo mà bị chết, nên Tháo ban cho Chân họ Tào và xem như người trong tông tộc.

• Tả truyện, Văn Công năm thứ mười tám có nói: xưa họ Cao Tân có tám người con trai tài giỏi, gọi là bát Nguyên; họ Cao Dương có tám người con trai tài giỏi, gọi là bát Khải. Vua Thuấn làm bề tôi của vua Nghiêu, tiến cử bát Nguyên, bát Khải quản lý công việc, đều thu được công hiệu.

• Bùi Tùng Chi chú thích rằng: “Sách Tướng thư bảo rằng: “Chỗ cái mũi là thiên trung. Mũi có hình dáng như núi”, bởi thế mới bảo là “núi ở Thiên trung”. Hồ Tam Tỉnh cũng dẫn sách Tướng thư, nói thêm rằng: mũi là thiên trung, từ môi trở lên là nhân trung.

• Quẻ Cấn tượng trưng cho núi hợp với quẻ Khôn tượng trưng cho đất sẽ thành quẻ Khiêm. Quẻ Chấn tượng trưng cho sấm hợp với quẻ Càn tượng trưng cho trời sẽ thành quẻ Đại Tráng.

• Lời nói thường ngày của bọn học trò già. Ý nói không có gì đặc biệt, vô ích. Hồ Tam Tỉnh chú rằng câu đáp của Quản Lộ là “nói ắt sẽ nhìn thấy bọn họ chết”. Đấy là ứng với vế đầu tiên, vế thứ hai có thể hiểu rằng Quản Lộ bảo rằng mình không còn gì để thảo luận với Hà Yến, Đặng Dương nữa.

• Nguyên chú: Con trai Tân Bì.

• Nguyên chú: Tần vương là Tào Tuân đó.

• Bài biểu trong Tam quốc chí, Tào Sảng truyện chép là “nhị Tổ”. Bài biểu trong Tư trị thông giám chép là “Thái Tổ, Cao Tổ”, giống như ở đây. Có nhiều câu chữ khác chứng tỏ tờ biểu này chép theo Tư trị thông giám.

• Tức hoàng đế và Thái hậu.

• Hồ Tam Tỉnh giải thích rằng: “ký tọa, là nói tuy ở ngôi thiên tử, nhưng cũng như ở nhờ thôi”. Đây nói chỉ ngồi tạm, chờ Tào Sảng tới cướp ngôi.

• Lữ tức Lữ Hậu. Sau khi Hán Cao Tổ chết, Lữ Hậu cùng họ Lũ chuyên quyền. Lữ Hậu chết, Trần Bình, Chu Bột cùng diệt họ Lữ, đón lập Hán Văn đế. Hoắc tức Hoắc Quang, đại thần cố mệnh thời Hán Chiêu đế, Hán Tuyên đế, cũng là dòng họ ngoại thích lớn mạnh, bỏ độc ám sát cả hoàng hậu. Sau khi Hoắc Quang chết, Hán Tuyên để điều tra vụ việc. Họ Hoắc bèn mưu phản, bị Tuyên đế giết sạch.

• Ám chỉ câu ở đầu, bảo rằng nếu có một phần vạn điều sơ sót thì sẽ liều mạng để vâng mệnh lúc gửi con.

• Phản tọa: bị xử theo đúng cái tội mà mình đã vụ cho người khác.

• Nguyên chú: Huyền là cháu của Bá.

• Nguyên chú: Một lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Nguyên chú: chữ Câu âm đọc là câu, là đời sau của Câu Chỉ.

[Người dịch chú]: Lư Bật dẫn sách Tính phổ cho biết họ Câu là dòng dõi của Câu Mang thị. Có lẽ chữ Câu Chỉ 句芷 vốn là Câu Mang 句芒 viết sai. Theo lời Cao Tú cuối thời Đông Hán chú giải sách Lã thị xuân thu, Câu Mang là con cháu hậu duệ của Thiếu Hạo, lúc chết trở thành mộc thần. Câu An về sau theo Chung Hội diệt Thục. Lúc Chung Hội bị giết, Câu An cũng chết.

• Nguyên chú: chữ Thao âm đọc là thao.

• Nguyên chú: Tức Thục Hán Diên Hi năm thứ tư đó.

• Nguyên tác chép là Thái Hòa, nhưng đó là niên hiệu nhà Ngụy. Đáng ra phải viết là Thái Nguyên mới đúng, đây chú thích năm dương lịch theo niên hiệu Thái Nguyên năm đầu của Tôn Quyền.

• Vua chư hầu chết thì chép chữ “hoăng”.

• Câu trong Kinh Thi, phần Đại Nhã, bài Văn Vượng hữu thanh. Khen Vũ Vương biết mưu tính lâu dài cho con cháu.

• Thực ra phải là Kiến Hưng năm đầu mới đúng. Nghi là vì thấy trùng với niên hiệu Kiến Hưng của Thục Hán nên mới đổi lại.

• Nguyên chú: chữ Hỗ âm đọc là cổ.

• Nguyên chú: chữ Vu âm đọc là ngô.

[Người dịch chú: chữ 毋 Quảng vận chú âm đọc là võ phu láy lại (tức đọc là vu). Tập vận, Vận hội, Chính vận đều phiên âm là vi phu láy lại, đọc gần như chữ vộ. Bởi vậy tiểu thuyết mới chú âm đọc của nó là ngô (phiên âm là wu, đọc gần như vu). Phan Kế Bính dịch nhân vật này là Vô Kỳ Kiệm. Nhưng Tam quốc chí ghi tên nhân vật này là Quán Khâu Kiệm 毌丘俭. Chữ quán không có nét móc phía dưới như chữ vu].

• Nguyên chú: tên đất.

• Đứa con đang chịu tang.

• Nguyên chú: chữ quán âm đọc là quản.

• Nguyên chú: Đấy là Tuấn thấy Khác có vẻ nghi ngờ, nên dùng lời đó để vỗ yên. Khác không nghi nữa.

• Nguyên chú: Nay là Loạn Táng khanh đó.

• Nguyên chú: Thành Tử Các tức là Thạch Tử Cương đó. Phía nam Kiến Nghiệp có cái gò dài, tên là Thạch Tử Cương, thường chôn người ta ở đó. Câu lạc tức là đai lưng của quân đội có trang sức. Người đời gọi là đại câu lạc. Khác quả nhiên dùng chiếu cỏ lau bó thây mà lấy lạt tre quấn eo, bị ném ở gò đất ấy.

[Người dịch chú: Bùi Tùng Chi nói: “Thành Tử Các (gác Thành Tử) nói láy lại là Thạch Tử Cương”. Phan Mi cho biết thời cổ chữ “thành” đồng âm với chữ “thường”, nên chữ “Thành” ở đây nên đọc là “thường” thì mới láy lại thành “Thạch Tử Cương” được. Tấn thư, Ngũ hành chí cũng viết là Thường Tử Các.]

• Lời bình đây hơi khác với lời bình của Trần Thọ trong Tam quốc chí, Gia Cát Khác truyện. Câu đó vốn là: Nhiên kiêu thả lận, Chu Công vô quan, huống tại vu Khác (nhưng kiêu căng mà hẹp hòi, Chu Công còn không đáng xét, huống chi là Khác). Lấy ý từ Luận ngữ, thiên Thái Bá. Khổng Tử nói: “Như có tài năng, đẹp đẽ như Chu Công, mà kiêu ngạo hẹp hòi, thì những thứ khác chẳng đủ để xem xét nữa”.

• Lời bình trong Tam quốc chí, quyển 64 nói về Gia Cát Khác, Đằng Dận, Tôn Tuấn, Tôn Lâm, Bộc Dương Hưng là những bề tôi nước Ngô bị giết trong các lần chính biến.

• Nguyên chú: Hai lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: tên vua.

• Nguyên chú: tên của tướng Khương Hồ.

• Nguyên chú: Là Ý đó.

• Nguyên chú: chữ lỗi âm đọc là loại.

• Vu Khâu Kiệm làm phản ở bắc Dương Châu, sao Tư Mã Sư lại đóng quân ở Tương Dương? Tam quốc chí, Quán Khâu Kiệm truyện chép là Tư Mã Sư đóng quân ở Nhữ Dương, mà sai Hồ Tuân chiếm Nam Đốn thuộc quận Nhữ Nam.

• Nguyên chú: Ba lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Nguyên chú: âm đọc là hồ.

• Nguyên chú: âm đọc là khiêm.

• Đoạn trên chép An Tây, ở đây lại ghi là An Đông. Tam quốc chí, Đặng Ngải truyện cho biết lúc này Ngải là hành An Tây tướng quân, tước Phương Thành hầu.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Bốn lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Nguyên chú: Vong niên là nói mối giao tình chẳng kể già trẻ, tuổi tác có ngang bằng hay không.

• Nguyên chú: Đoạn Cốc [lũng núi đẹp như vải tơ] đồng âm với Đoạn Cốc [lũng núi bị cắt đứt].

• Sông Trường Giang và sông Dân Giang ở trong Thục.

• Nguyên chú: chữ Tịnh âm đọc là tịnh.

• Bài ca do năm trăm chiến sĩ đi theo Điền Hoành sáng tác lúc ở bên mộ Hoành. Cả năm trăm người này đều tự sát.

• Nguyên chú: Công Hưu là tên tự của Đản.

• Nguyên chú: Năm lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Bài Thù quốc luận này là cuộc đối đáp giữa hai người nước Thục là Cao Hiền Khanh và Phục Ngu Tử. Đây là câu hỏi của Cao Hiền Khanh.

• Chức công. Như Bái Công, Lỗ Công.

• Thực ra Tôn Lâm phế Tôn Lượng. Bản in năm 1605 ghi là: Tôn Lâm phế chúa, lập Tôn Hưu.

• Nguyên chú: là tên chức quan.

• Nguyên chú: Trung Tàng là kho ở trong nội phủ.

• Nguyên chú: Tàng sứ là quan coi kho.

• Nguyên chú: Kỷ là con trai của hoàng trượng Toàn Thượng.

• Nguyên chủ: Nay là Hàng Châu đó.

• Nguyên chú: âm đọc là ngung. Dài cổ, lấy chân nhịp nhịp, có ý trông đợi.

• Ăn mừng cuối năm.

• Nguyên chú: Sáu lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Chỉ lời trong Kinh Dịch: phi long tại thiên, hiện long tại điền. Rồng hiện ra ở những chỗ ấy mới là điềm tốt.

• Nguyên chú: âm đọc là trầm.

• Mẹ Vương Lăng thời Hán Cao Tổ tự sát để con không đầu hàng Hạng Vũ.

• Nguyên chú: Bảy lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Nguyên chú: Trọng Quyền là biểu tự của Bá. Ngày trước Trương Ích Đức ở trong đám loạn quân bắt được một người con gái, là em gái ruột của Bá. Sau lớn lên, Ích Đức sủng ái, sinh hai con gái, đều gả cho Hậu chủ Lưu Thiện làm hậu. Bá vì thế mới hàng Thục. Hậu chủ gọi là Quốc cữu. Văn võ cả triều đều rất kính trọng. Bá bèn ngã lòng theo Thục, chỉ muốn khôi phục Trung Nguyên.

• Nguyên chú: Tám lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Hầu Hà là tên đất.

• Nguyên chú: Chín lần xâm phạm Trung Nguyên.

• Nguyên chú: chữ Đạp âm đọc là tháp.

• Nguyên chú: chữ Úc âm đọc là húc.

• Câu nói do Quảng Vũ quân dẫn ra để đáp lại lời Hàn Tín sau khi bị Tín bắt, rồi hỏi kế sách.

• Nguyên chú: chữ Tĩnh âm đọc là tỉnh.

[Người dịch chú: chữ “青彡” Khang Hi tự điển dẫn Đường vận, Tập vận chú thích âm đọc là tật dĩnh, âm tĩnh. Bản dịch Tam quốc chí đọc nhầm chữ này thành hai bộ phận, nên chép tên tướng ấy là Viên Thanh Sam. Tử Vi Lang đọc là Viên Thanh. Phan Kế Bính đọc là Viên Tĩnh].

• Nguyên văn viết là Hoãn Thiệu 緩邵. Tam quốc chí, Đặng Ngải truyện chép là Viên Thiệu 爰邵, khác với Viên Thiệu 袁紹, anh Viên Thuật. Tiền Đại Chiêu, Triệu Nhất Thanh đều cho rằng Viên Thiệu là cha của Viên Tĩnh đã nói ở trên. Viên Tĩnh tức là Viên Thiến, tự Quân Ấu.

• Nguyên chú: Sau Ngải quả nhiên trúng kế Khương Duy, chết ở Miên Trúc.

• Nguyên chú: tên đất.

• Tên gọi người phụ nữ làm nghề đồng cốt.

• Nguyên chú: Chung Hội tuy làm quan cho Ngụy, nhưng chưa biết hình dáng của Vũ hầu.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Hai người Chung, Đặng từ đó kết oán.

• Nguyên chú: Hội từ đó nghi ngờ Ngải.

• Nguyên chú: Giang Du là tên đất.

• Nguyên chú: Hai hỏa 火 vừa hưng là Viêm Hưng 炎興 năm đầu của Thục. Có người qua đây là đã biết Đặng Ngải kéo qua chỗ này. Hai sĩ tranh giành là Ngải tự Sĩ Tái, Hội tự Sĩ Quý. Không lâu tự chết là Ngải, Hội quả nhiên chết ở Thục.

• Nguyên tác chép rõ là 令光, nhưng đây có lẽ là đọc sai của Lệnh Tiên 令先, tên tự của Khích Chính.

• Nguyên chú: Con trai Hoàng Quyền.

• Tức Gia Cát Lượng.

• Nguyên chú: Nay là Lạc Thành.

• Nguyên chú: Cháu của Trương Phi.

• Nguyên chú: Chiêm chết năm ba mươi bảy tuổi. Thượng chết năm mười chín tuổi.

• Nguyên chú: Cầu là con của em trai Lý Khôi.

• Thọ Xuân thuộc Ngụy. Sao Đinh Phụng dẫn quân về đó được? Bản in 1605 chép rằng: “Ngô chủ sai Đại tướng Đinh Phụng hướng tới Thọ Xuân, Đinh Phong, Tôn Hạo hướng tới Miện Trung. Hai lộ quân tiến phát. Bành Hòa tự trở về”. Chép như vậy là giống với Tam quốc chí, Tam tự chủ truyện. Quân Ngô không vào Thục mà uy hiếp hai hướng Thọ Xuân, Tương Dương để chia lửa. Sau khi Thục bại, tướng Ngô là Lục Kháng mới kéo vào Ba Đông, nhưng bị tướng Thục là La Hiến chặn lại. Đến sau, quân Ngụy đến chi viện La Hiến. Bọn Lục Kháng phải lui. Bản in 1605 chép sai tên tướng Tôn Dị 孫異 thành Tôn Hạo 孫昊.

• Lời giải thích cho hào Thượng cửu, quẻ Càn. Hào này nói: “Kháng long, hữu hối” (Rồng quá cực, có điều hối hận).

• Nguyên chú: Tức Phù Thành.

• Tức Hiên Viên Hoàng Đế, vị vua đầu tiên trong Ngũ đế.

• Kinh Dịch, quẻ Cách, hào Thượng lục: “Quân tử báo biến, tiểu nhân cách điện, chinh hung, cư trinh”. Quân tử biến đổi như con báo, tiểu nhân thay đổi ngoài mặt, đi đánh thì hung, ở lại thì tốt. Lời của hào này thường được giải nghĩa là khi sự đổi dời đã thành, thì người quân tử thật lòng làm theo sự biến đổi đó mà thể hiện ra bên ngoài. Kẻ tiểu nhân cũng phải giả vờ thay đổi ngoài mặt. Lời tượng của hào này khen rằng: “Quân tử báo biến, kì văn úy dã” (Quân tử như con báo biến đổi, vằn nó đẹp sao). Đây Ngải dùng để khen kẻ biết thức thời mà thành tâm đầu hàng.

• Tiêu Thường tự là Quý Thiều, hiệu là Hối Trai, người Lư Lăng, Cát Châu, đậu hương cống, tiến sĩ năm Thuần Hi thứ tư (1177) nhà Tống, từng dựa theo Tam quốc chí soạn sách Tục Hậu Hán thư (hoàn thành năm 1188), lấy Lưu Bị làm chính thống, Tào Tháo, Tôn Quyền làm tái kỷ. Đây là lời bàn trong quyển thứ 19 của Tục Hậu Hán thư, Tiều Chu (phụ Hoàng Hạo) truyện.

• Nguyên chú: dư, là xe tang; thận, là bộ quan tài. Ý là nói đợi bị giết, không mong được sống rồi.

• Nguyên chú: Đấy là Khương Duy giả hàng, ra tay từ bên trong.

• Gia Cát Đản tự Công Hưu. Hạ Hầu Huyền tự Thái Sơ.

• Nguyên chú: Đấy là Khương Duy phát tán tin đồn.

• Nguyên chú: Vốn là Chung Hội giỏi viết nét chữ của các nhà, nhờ đó mà sửa đi.

• Nguyên chú: Đấy là chỗ gian giảo của Tư Mã Chiêu.

• Nguyên chú: Đây là Khương Duy thuyết phục Chung Hội làm phản.

• Ơn ông: chỉ Hồ Liệt.

• Nguyên chú: Đây là Khương Duy trừ bỏ nanh vuốt của Chung Hội trước, rồi thừa hư ra tay.

• Nguyên chú: Đấy là trời diệt nhà Hán.

• Nguyên văn chép là Điền Độc 田犢. Tam quốc chí, Đặng Ngải truyện và Tấn thư, Vệ Quán truyện đều viết là Điền Tục 田續.

• Tam quốc chí, Đặng Ngải truyện nói: Gia Cát Khác vây Tân Thành Hợp Phì, không thắng được, lui về. Ngải nói với Tư Mã Chiêu rằng: “Tôn Quyền đã chết, đại thần chưa theo. Danh gia đại tộc Ngô đều có bộ khúc, ngăn quân dựa thế, đủ để dựng mệnh. Khác mới nhận việc nước, mà bên trong không có chủ, không lo vỗ về trên dưới để dựng gốc rễ, lại chăm chăm việc ngoài, lo dùng sức dân, làm sầu dân nước, đánh tòa thành vững, người chết hơn vạn, chở họa mà về. Đấy là ngày mà Khác gặt hái tội lỗi vậy. Ngày xưa Tử Tư, Ngô Khởi, Thương Ưởng, Nhạc Nghị đều gặp thời được vua dùng. Chủ chết mà thất bại. Huống chi Khác chẳng tài bằng bốn người hiền, mà không lo họa lớn. Cái chết có thể ngồi đợi rồi”. Khác trở về, quả nhiên bị giết.

• Việt vương Vô Cường muốn đánh Tề. Tề Uy vương sai sứ sang thuyết phục Việt vương. Việt vương không thu nạp. Sứ Tề nói: “May thay! Nước Việt không mất. Ta chẳng quý kẻ dùng trí của mình như dùng con mắt. Mắt thấy được sợi lông tơ mà chẳng thấy lông mi của mình. Nay vương biết Tấn tính kế sai, mà không tự biết Việt cũng có lỗi, đấy là Mục luận thôi”.

• Tôn Thịnh trong cuốn Tấn dương thu chê Khương Duy rằng: “Cổ nhân nói: “Chẳng phải chỗ nên gặp khốn mà bị khốn thì danh ắt nhục, chẳng phải nơi để ở mà lại ở thì thân ắt nguy, đã nhục lại nguy, cái chết gần kề”. Đấy là nói tới Khương Duy chăng? Đặng Ngải vào Giang Du, quân sĩ ít ỏi. Duy tiến chẳng thể gắng tiết dưới thành Miên Trúc, lùi không thể thống suất năm tướng, bảo vệ Thục chủ, nghĩ kế mưu đồ về sau, mà còn phản phúc giữa lúc thuận nghịch, mong chờ chút biến cố vào lúc cơ hội khó tìm, vì cái nước suy nhược mà mấy phen giễu binh với Tam Tần. Nước đã bị diệt, còn mong nhờ người ngoài để làm việc lạ kỳ, chẳng phải cũng ngu tối sao?”.

• Bùi Tùng Chi dẫn Thế ngữ nói: “Toản tính nóng, ít ơn huệ, vào ngày y chết chẳng còn miếng da nào lành”.

• Nguyên chú: Cháu của Quan Công.

• Vu Thận Hành (1545-1608) bàn rằng: “Lưu Thiện trả lời Tư Mã Chiêu, chưa thể cho là thất sách. Khích Chính chỉ dạy là nông cạn rồi. Cái lòng nhớ Thục là thứ Chiêu chẳng muốn nghe vậy. May mà lúc đầu đã đem ý ấy ra đáp. Đến lúc hỏi lại thì đã nghi là có người dạy cho. Thiện liền đáp rằng Chính chỉ. Tả hữu tuy cười, mà không biết Thiện được khỏi chết là chính nhờ như thế đó".

• Nguyên chú: Phu là thúc công của Việm.

[Người dịch chú: Tư Mã Phu là em của Tư Mã Ý - ông nội của Tư Mã Viêm].

• Hàm Hi là niên hiệu cuối cùng của Tào Hoán.

• Hán Hiến đế được phong là Sơn Dương công.

• Lời bình của Trần Thọ trong Tam quốc chí, Tam thiếu đế kỷ, nguyên tác lược mất một đoạn, câu văn thành ra tối nghĩa. Vốn là: “Nếu đích tự không nối tiếp được, thì phải lấy người sáng suốt có đức bên thân tộc, như Văn, Tuyên của nhà Hán. Đó là chuẩn mực bình thường không thể thay đổi. Minh đế đã chẳng thể làm như vậy, mà theo tình cảm riêng, nuôi dưỡng đứa trẻ, truyền cho ngôi lớn".

• Nguyên chú: chữ Loan âm đọc là loan.

[Người dịch chú: Đây là tên do Ngô chủ Tôn Hưu đặc biệt sáng tạo ra đặt tên cho các con, với tiêu chí khó phạm húy mà dễ kiêng tránh. Bài chiếu của Tôn Hưu trong Ngô lục có nói rõ chữ Loan này âm đọc giống như chữ loan trong câu “hồ thủy loan áo”].

• Nguyên chú: họ Lưu, tên Bình.

• Nguyên chú: chữ huyền âm đọc là huyền.

• Nguyên chú: chữ Trụ âm đọc là trụ.

• Nguyên chú: tên đất.

• Nguyên chú: Kim Lăng đó.

• Bản in 1605 viết: “chẳng phải một mình công có thể níu kéo được”.

• Giả Sung ra lệnh giết Ngụy chủ Tào Mao.

• Luận ngữ, thiên Thái Bá.

• Sáu lần ra Kì Sơn của Gia Cát Lượng, chín lần đánh Trung Nguyên của Khương Bá Ước.

• Chữ Mão 卯, Kim 金, Đao刂 ghép lại thành chữ Lưu 劉. Hậu Hán thư, Quang Vũ đế kỷ thượng có chép lời chúc văn khi Lưu Tú lên ngôi, nói rằng: “Lưu Tú phát binh bắt kẻ vô đạo, Mão Kim sửa đức làm thiên tử”.

• Nguyên bản mất 2 chữ.

• Nguyên bản mất 5 chữ. Hai câu này nói người đi săn chỉ chăm chú bắt hươu nai cáo thỏ. Đột nhiên có hổ báo xông ra dọa cho sợ hãi. Ý nói chỉ chăm chăm với kẻ địch nhỏ mà quên mất kẻ địch lớn.

• Tức Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa của “Tấn, Bình Dương hầu Trần Thọ sử truyện; hậu học La Bản, Quán Trung biên thứ”.

• Con rể của Hạ Hầu Bá.

• Con trai Bộ Chất.

• Con trai Lỗ Túc.

• Theo Tam quốc chí dẫn Giang Biểu truyện nói rằng: Điêu Huyền người quận Đan Dương đi sứ Thục, bắt được thư của Thủy Kính tiên sinh Tư Mã Huy bàn về vận mệnh và lịch số với Lưu Nghiễm. Huyền nhân đó bịa thêm, nói với người Ngô rằng cờ vàng lọng tía hiện ở phương Nam, cuối cùng người được thiên hạ là quân chủ Kinh, Dương chăng? Vì thế Tôn Hạo mới đi về phía tây tới Hoa Lý, bảo rằng xe lọng xanh tiến vào Lạc Dương, để ứng mệnh trời.

• Tiền toán mân: một loại thuế tài sản do Hán Cao Tổ đặt ra, thời Hán Huệ đế - Lữ Hậu thì bỏ. Hán Vũ đế khôi phục lại vào năm Nguyên Thú thứ tư (119 TCN). Vũ đế quy định rằng thương nhân cứ hai ngàn tiền thì nộp 120 tiền (gọi là một toán) để đóng thuế tài sản; người buôn bán hàng thủ công tự sản xuất thì cứ bốn ngàn tiền thì nộp một toán.

• Người nói chuyện đòi chém Trương Hoa chính là Giả Sung.

• Trí sánh với Vi Tử nhà Ân, sự trong sạch ngang với Bá Di.

• Đoạn trên nói Chu Xứ ở Nghi Hưng. Nhưng theo Tam quốc chí, Chu Phường truyện thì Chu Phường là người Dương Tiện, quận Ngô. Tấn thư, Chu Xứ truyện thì Xứ là người Nghĩa Hưng, Dương Tiện.

• Thời Chu, một nhận là tám thước.

• Nguyên văn: hoàng, là cái hào không có nước.

• Xem hồi 4: Vương Hồn, Vương Tuấn đại tranh công.

• Tư Mã Phu là em trai của Tấn Tuyên đề Tư Mã Ý và là chú của Tấn Vũ đế Tư Mã Viêm.

• Tư Mã Lãng là anh trai của Tấn Tuyên đế Tư Mã Ý.

• Con trai tức Thái tử Tư Mã Trung (về sau là Tấn Huệ đế), tính tình ngây ngốc. Tấn Huệ đế nghe nói dân chúng không có cơm ăn, thì hỏi: “Sao họ không ăn thịt?”. Nàng dâu ở đây chỉ Giả Nam Phong vợ Tư Mã Trung, con gái gian thần Giả Sung, về sau trở thành hoàng hậu, là người vừa xấu xí vừa độc ác. Nhà Tây Tấn đi vào con đường rối loạn là vì sự ngu muội của Tấn Huệ đế và sự tàn ác của Giả hậu.

• Đoạn bình luận của Hà Tăng có nhiều chữ bị mất. Nhưng dựa theo đoạn văn gốc trong Tư trị thông giám, quyển 87, Tấn kỷ thì vẫn có thể hiểu được. Xin dịch theo ý nghĩa chuyển tải trong Tư trị thông giám.