Ngày Tháng Năm

—★—

Tác giả: Diêm Liên Khoa

Người dịch: Minh Thương

Phát hành: Tao Đàn

Nhà xuất bản Hội Nhà Văn 2022

1

Một độ hạn hán nghìn năm có một, tháng năm bị mặt trời nướng thành tro, lấy tay vân vê, ngày tháng liền như hòn than nóng bỏng dính trên tay, thiêu đốt tận tim. Từng chuỗi chuỗi ánh nắng mặt trời treo trên đỉnh đầu không biết ngày nào mới hết. Từ sáng đến tối, cả ngày ông lão đều có thể ngửi thấy mùi mái tóc vàng rực của mình cháy khét. Có lúc đưa tay giơ lên trời, trong chớp mắt còn có thể cảm nhận mùi khó ngửi của móng tay bị thiêu cháy đen. Mẹ kiếp, cái thời tiết này. Ông cứ chửi như vậy, đi ra khỏi thôn làng không một bóng người, giẫm lên dãy núi và sự cô tịch mênh mông, nheo mắt liếc nhìn mặt trời một lúc, nói mù ơi, đi thôi. Con chó mù liền lắng nghe tiếng bước chân tuổi già mờ mịt của ông, đi theo sau ông, như một cái bóng ra khỏi thôn làng.

Ông lão bước lên sườn núi, chân giẫm lên ánh mặt trời phát ra tiếng lèo xèo lạo xạo. Ánh sáng xiên từ dãy núi phía đông, giống như từng cái gậy trúc chọc vào mặt, vào tay, vào ngón chân. Ông cảm thấy mặt bỏng rát như bị tát tới tấp, trong nếp nhăn nơi một bên khóe mắt đón tia sáng, chỗ hõm xuống tấy đỏ giống như giấu vô số chuỗi trân châu nung đỏ.

Ông lão đi tiểu.

Chó mù cũng được ông dẫn đi tiểu.

Nửa tháng nay, ông lão và con chó mỗi ngày ngủ dậy, việc đầu tiên chính là đến ruộng dốc bên ngoài tám dặm rưỡi để đi tiểu. Trên mặt đón nắng của ruộng dốc, có một cây ngô do ông lão trồng. Chỉ một cây cô đơn lẻ loi trong cái năm hạn hán này, xanh lốm đốm lộp bộp bạc màu. Chỉ với cái cây này, ngày tháng như tro bụi lại có chút hơi nước ẩm ướt. Nước tiểu là phân bón. Trong nước tiểu có nước, thứ mà cây ngô thiếu, đều ở trong nước tiểu mà ông lão và con chó mù tích lũy cả một đêm. Nghĩ đến chuyện cây ngô đó có thể tí ta tí tách trong đêm trước, lại cao lên hai đốt ngón tay, thân cây vốn có bốn chiếc lá, đã biến thành năm hay sáu chiếc lá, trong lòng ông lão lại nhen nhóm hi vọng, một cảm giác vui sướng nhẹ nhàng ấm áp lan tỏa khắp lồng ngực, gương mặt cũng hồng lên phơi phới một niềm vui. Ông lão nghĩ, cây ngô mọc cứ một đoạn chỉ ra một phiến lá; cây hòe, cây du, thầu dầu, vì sao mỗi đoạn lại mọc hai lá?

Mù ơi, nói xem nào, ông lão quay đầu hỏi con chó mù, vì sao số lượng lá của cây và hoa màu lại không giống nhau? Ông ngừng ánh mắt lại trên đầu con chó, đồng thời không đợi chó mù trả lời đã quay đầu lại, vừa đi một mình vừa suy nghĩ. Ngẩng đầu lên, đưa tay che ngang trán, ông lão nhìn xa theo ánh nắng mặt trời đang chiếu về chính tây, nhìn thấy trên ruộng nương trơ trọi nơi sườn núi xa xa hiện lên màu vàng tía, dường như còn có một tầng bụi đỏ nóng nực đang phủ lên ruộng nương. Ông lão biết, đó là hơi đất sau một đêm ngơi nghỉ, dãi nắng một thời gian dài, hơi đất không thể không bốc lên. Gần hơn một chút, đất nứt toác chằng chịt ngang dọc, khiến mỗi mảnh ruộng giống như mảnh nồi bị rơi vỡ trên dãy núi sau khi nung đỏ.

Người trong thôn đã có kế hoạch tháo chạy từ lâu, tiểu mạch chết khô trong ruộng, núi cao trùng điệp đều trở nên hoang vu, trống không, trơ trọi. Màu sắc của một thế giới khô héo, đã làm khô quắt những hi vọng của người nông dân theo tháng ngày. Vật vã đến vụ thu, đột nhiên trên trời có mây đen, đường trong làng đã có tiếng chiêng, hô lên vụ thu rồi - vụ thu rồi - ông trời đã cho chúng ta vụ thu rồi - những người già kêu lên, trẻ con kêu lên, đàn ông kêu lên, đàn bà kêu lên, tiếng kêu như âm thanh sân khấu khiến lòng người vui sướng, tụ tập trên đường làng giống như dòng sông tụ lại, từ đông chảy sang tây, lại từ tây chảy sang đông, sau đó là từ đầu thôn chảy lên triền núi.

“Vụ thu rồi.”

“Vụ thu rồi.”

“Ông trời sắp đổ mưa cho chúng ta vụ thu rồi.”

Tiếng kêu của già trẻ quấn quít quyện vào nhau làm cả dãy núi rung động. Se sẻ vốn đã đậu trên cành cây đột nhiên bay loạn xạ thất kinh, lông bay xuống như hoa tuyết. Gà và lợn đều đứng sững ở cửa nhà, mặt trắng đờ ra. Trâu bị cột trong chuồng, đột nhiên muốn dứt đứt dây thừng, mũi bị giằng đến rách ra, máu màu xanh đen chảy đầy máng. Tất cả mèo và chó, đều trèo lên nóc nhà hoảng hốt nhìn người trong thôn.

Mây đen giăng phủ trọn ba ngày.

Trong ba ngày, thôn Lưu Gia Giản, thôn Ngô Gia Hà, thôn Tiền Lương, thôn Hậu Lương, thôn Thuyên Mã Trang, và thôn có tên là Giếng Nghiêng, tất cả người Bá Lâu đều lấy hạt giống ngô được cất giấu kĩ ra, vội vã gieo trồng vụ thu trước khi trời mưa xuống.

Sau ba ngày, mây đen liền tan đi. Mặt trời nóng nực lại thiêu đốt hừng hực trên sườn núi hoàn toàn như cũ.

Lại qua nửa tháng, có người trong thôn đã khóa cửa, khóa cổng, gánh hành lí đi ra bên ngoài chạy đói lánh hạn. Chỉ vài ngày sau, đám người chạy nạn đã đông lên giống như kiến chuyển nhà, từng tốp từng đoàn, ngày đêm từ con đường núi sau thôn ùn ra thế giới bên ngoài, tiếng bước chân rập rịch hỗn loạn, không đầu không cuối truyền đến thôn làng, bình bịch thình thịch gõ trên cửa và cửa sổ mọi nhà.

Ông lão trốn đi cùng với tốp người cuối cùng trong thôn. Ngày 19 tháng Sáu âm lịch, ông đi trong đám hơn trăm người, người trong thôn nói đi đâu? Ông nói đi về phía đông. Người trong thôn nói, phía đông là ở đâu? Ông nói chính đông là Từ Châu và Nam Kinh, đi khoảng dăm ba chục ngày là tới, người ở đó sống khá tốt. Mọi người liền đi về chính đông. Mặt trời đỏ rực chiếu trên đường núi, khói bụi dưới chân bay lên rớt xuống ầm ầm ào ào. Nhưng khi đi đến chỗ Tám Dặm Rưỡi, ông lão không đi nữa. Cuối cùng ông lão đi tiểu trên ruộng nhà mình, khi trở về liền nói với người trong thôn, mọi người đi đi, cứ đi về chính đông.

“Ông không đi sao?”

“Ruộng nhà tôi có một mầm ngô mọc lên rồi.”

“Nó có thể ngăn ông không chết đói sao?”

“Tôi đã bảy mươi hai tuổi, đi chưa được ba ngày thì cũng sẽ mệt đến chết thôi. Kiểu gì thì cũng chết, tôi muốn chết trong thôn làng.”

Người trong thôn do dự một lúc rồi cũng đi. Một đoàn một đám màu đen xa dần, giống như một đám khói từ từ tan biến dưới mặt trời nóng nực. Ông lão đứng ở đầu ruộng nhà mình, đưa mắt nhìn vào không trung, nỗi cô tịch nặng nề rơi coong một tiếng đập vào trái tim ông. Khoảnh khắc đó, toàn thân ông run rẩy, sực hiểu ra cả thôn làng, cả dãy núi chỉ còn lại một mình ông - ông lão đã bảy mươi hai tuổi rồi. Một sự trống trải che trời trùm đất đột nhiên bao phủ trái tim ông, nỗi cô tịch và hoang vắng giống như ngày tận thế hư vô mịt mờ đột nhiên giáng xuống cắm rễ khắp người ông.

2

Một hôm, khi mặt trời vượt qua ngọn núi phía đông, chuyển từ màu vàng kim sang đỏ chói, ông lão và con chó đi đến đầu ruộng Tám Dặm Rưỡi giống như mọi lần. Từ rất xa, ông đã nhìn thấy ở giữa mảnh ruộng một mẫu ba, mầm ngô đó đã cao bằng cái đũa rồi, dưới ánh mặt trời đỏ sẫm, màu xanh biếc giống như một dòng nước phun ra. Nghe thấy không? Ông ngoái đầu hỏi chó mù, nói thơm quá, cách chín, mười dặm cũng có thể nghe thấy hơi thở của mầm cây tươi non mềm mại. Con chó mù ngẩng đầu nhìn ông, cọ vào chân ông, chẳng nói chẳng rằng chạy về phía mầm cây đó.

Phía trước là một con rạch sâu, cái khô nóng tích đầy trong rạch cuồn cuộn bốc lên, lúc này chỉ chực trào lên làm bỏng rát mặt ông lão. Ông cởi chiếc áo lót trắng duy nhất đương mặc ra, cuộn tròn lại, quệt một cái lên mặt. Ông ngửi thấy mùi mồ hôi dày dăm ba thước. Loại phân thật là tốt, ông nghĩ, đợi cây ngô này phát triển trong nửa tháng nữa, rồi giặt chiếc áo vải này, bưng nước giặt áo từ thôn ra, để cây ngô ăn một bữa no nê như ăn Tết. Ông lão kẹp chiếc áo quý giá vào nách. Cây ngô đó đã xuất hiện trước mặt ông, cao một gang, bốn chiếc lá, mầm lá không phân thêm nữa như ông mong muốn. Quan sát ngọn mầm ngô, phủi nhẹ mấy hạt bụi ở trên, sự hẫng hụt lạnh lẽo trong lòng xâm chiếm nửa người ông.

Con chó cọ cọ mấy cái vào chân ông lão, đi một vòng quanh mầm ngô, lại đi một vòng nữa. Ông lão nói, mù ơi, mày vòng xa một chút. Con chó liền đứng yên không động nữa, sủa lên mấy hồi dài màu xanh chắc nịch, ngẩng đầu nhìn ông lão, dường như có việc gì vô cùng gấp gáp cần phải giải quyết.

Ông lão biết nó không nhịn đái được nữa. Đến lấy cái cuốc chim treo trên một cây hòe khô ở bên bờ ruộng (nông cụ ông dùng xong đều treo trên cây hòe đó), trở lại bổ soạt một cái đào một cái hố phía tây của mầm ngô (hôm qua là ở phía đông), nói đái đi mày.

Không đợi chó mù đái xong, đột nhiên, đôi mắt của ông lão bảy mươi hai tuổi bị cái gì đó đâm vào. Trước tiên khóe mắt giần giật, sau đó tim lại đập thình thịch thình thịch. Ông nhìn thấy hai chiếc lá thấp nhất của mầm ngô đã lốm đốm có vết nhỏ, tròn tròn giống như trên lá kết vỏ tiểu mạch nhỏ. Đây là vết đốm do khô hạn phải không? Ta sáng sớm ra đây đái, sẩm tối đến tưới nước, làm sao có thể khô được chứ? Lúc cúi người xuống, tiếng nước tiểu màu vàng bàng bạc của con chó gõ lên đầu óc ông, ông đã hiểu, vết đốm khô cháy đó, không phải là vì hạn hán, mà vì phân bón quá nhiều. Nước tiểu chó chất hơn nhiều nước tiểu người, cũng nóng hơn nữa. Mù ơi, tổ sư mày, mày lại còn đái nữa à. Ông lão đá mạnh một cái, con chó bị văng ra xa hơn năm thước, rơi xuống giống như một bao thóc trên mảnh ruộng chết chóc. Tao cho mày đái, ông lão gầm lên, mày lại rắp tâm đốt chết mầm ngô phải không?

Con chó ngỡ ngàng đứng đó, hốc mắt như cái giếng khô đột nhiên ngân ngấn…

Ông lão nói, đáng đời mày. Sau đó hằm hằm nhìn con chó một cái, ngồi xuống kéo lá ngô non, nhìn nhìn vết đốm khô trên lá sáng trong như ngọc, hoang mang dùng tay vốc một vốc bọt trắng nước đái chó trong cái hố được đào bằng cuốc chưa kịp thấm xuống, lại xúc đi mấy nắm bùn nhão thấm nước đái chó bên cạnh, cầm cuốc lên lấp hố nước tiểu đó, dùng lưỡi cuốc đầm chặt lớp đất xốp bên trên, rồi lại nói với con chó, đi thôi, về nhà gánh nước đến tưới nhé, không tưới nước làm loãng phân ngay thì chưa đến hai ngày, mầm ngô sẽ bị mày tưới chết mất.

Con chó liền men theo đường cũ đi về phía sườn núi. Ông lão đi sau nó, tiếng bước chân nóng hôi hổi, giống như mấy chiếc lá khô cong lượn vòng rơi dưới ánh mặt trời gay gắt.

Tuy nhiên, tai nạn của mầm ngô vẫn giống như tiếng bước chân của ông lão và con chó, đi đâu theo đó. Khi nó mọc chiếc lá thứ sáu, ông lão đi xách nước, đến bên miệng giếng, có một luồng gió xoáy nhẹ thổi bay mũ rơm của ông. Chiếc mũ lăn lăn trên đường làng về phía trước, ông lão vội vàng đuổi theo, luồng gió xoáy giống như cái sàng, trước chậm sau nhanh, luôn giữ một khoảng cách chừng một trượng với ông. Ông lão cứ thế đuổi đến cổng làng, mấy lần đều sờ được vào mép mũ rơm, cơn gió xoáy đó lại tiến nhanh mấy bước kéo ông lão lại. Ông lão đã bảy mươi hai tuổi rồi. Không còn đi lại giống như trước kia nữa. Ông lão nghĩ, mình không cần chiếc mũ rơm đó có được không? Cả làng ngoài mình ra không còn một ai khác, mình mở cửa bất kì nhà nào, chẳng lẽ lại không tìm được một chiếc mũ rơm sao. Ông lão dừng bước, ngước nhìn xa, luồng gió xoáy đó như nhìn thấy tâm tưởng của ông, đột nhiên xoáy chậm lại. Trên sườn núi có gian nhà tranh cô độc, đứng bên đường giống một cái miếu, luồng gió xoáy đến đó, yếu ớt va vào tường nhà, xụi xuống không đi nữa.

Ông lão lững thững đến dưới bức tường đó, đá mấy cái vào luồng gió mỏi mệt, cúi xuống nhặt chiếc mũ rơm lên, hai tay vận sức xé chiếc mũ thành từng mảnh, ném trên mặt đất, đạp mạnh kêu lên:

“Tao cho mày chạy này.”

“Tao cho mày chạy theo gió xoáy này.”

“Có giỏi thì mày chạy tiếp cho tao xem.”

Chiếc mũ rơm đã nát vụn rồi. Mùi trắng tinh của thân lúa mạch tản ra, bao nhiêu ngày đều buồn bực trên sườn núi khô cháy, đã bắt đầu có chút mùi vị khang khác rồi. Cuối cùng, ông lão vo chiếc mũ đã bị xé nát thành một cuộn, vứt trên mặt đất, giẫm lên một cái, day day trên vành mũ và hỏi, không chạy nữa à? Cả đời mày cũng không thể chạy được nữa rồi, mặt trời hạn hán đã ức hiếp tao, bà nội nhà mày cũng muốn ức hiếp tao à. Nói một hồi xong, ông lão thở ra chầm chậm, đưa ánh mắt về mảnh ruộng dốc bên ngoài tám dặm rưỡi, cứ thế nhìn, bàn chân giẫm trên vành mũ không động đậy nữa, tiếng lẩm bẩm trong miệng đột nhiên cũng như sợi dây thừng đứt phựt.

Phía ruộng dốc Tám Dặm Rưỡi bên kia toàn màu than bụi đỏ lửa khắp núi đồi, giống như một bức tường nửa trong suốt lại lắc lư chập chờn. Ông lão sững người, đột nhiên ý thức được rằng trên ruộng dốc ở phía kia không phải là luồng gió xoáy nhẹ, mà là một trận lốc xoáy mùa thu cực kì hiếm gặp. Ông đứng thẳng trước góc tường dưới mặt trời chang chói, trong lòng rền vang một âm thanh cực lớn, dường như bức tường phía sau ông đã đổ sập xuống, đè lên trước ngực sau lưng ông.

Ông bắt đầu nóng ruột nóng chân chạy về phía ruộng dốc Tám Dặm Rưỡi.

Bức tường lốc xoáy lắc lư cuồn cuộn phía xa, đang dềnh lên màu tro bụi nửa trong suốt, lúc này càng đặc sệt, dập dềnh lên xuống, trong phút chốc lại trở thành ngọn lũ cuộn trào kích động, lúc sóng dâng, lúc sóng hạ, nhấn chìm dãy núi trong một vùng hồng hoang mênh mông.

Ông lão nghĩ, thôi rồi, thôi rồi, e rằng thôi thật rồi.

Ông lão nghĩ, vừa rồi luồng gió nhẹ thổi mũ rơm của mình, kì thực là gió thông gió tuệ dẫn mình lên núi, chính là muốn nói với mình nương rẫy trước mặt có gió lớn đấy. Ông lão nói, tao có lỗi với mày rồi, gió xoáy nhỏ à, tao không nên đá ba cái lên người mày. Còn cái mũ rơm của mình nữa chứ, ông lão nghĩ, nó có ý tốt mới lăn theo luồng gió, sao mình lại xé nó ra cơ chứ? Mình già rồi, thực sự già rồi. Già đến hồ đồ, không phân biệt được tốt xấu nữa rồi. Ông lão vừa nghĩ vừa nói, tiếng tự trách mình từng luồng từng đám thổ ra từ miệng ông, giống như dây mây dứt mãi không đứt. Cứ thế vừa nói vừa vội vã lúc đi lúc chạy về phía trước, khi ông cảm thấy lòng bình tĩnh lại, gió lớn vàng đục xa xa đã ngừng rồi, tiếng ù ù giống như đánh trận cứ ong ong trong tai, cũng ngừng công kích rồi. Đột nhiên sự yên tĩnh trầm xuống bên tai, khiến lỗ tai ông hơi nhoi nhói đau. Ánh nắng cũng đã khôi phục sức sống của nó, mạnh mẽ cứng cỏi, khiến trong ruộng phát ra tiếng răng rắc rừng rực rõ ràng, giống như hạt đậu nổ tung ra dưới ánh mặt trời gay gắt. Bước chân của ông chậm lại, tiếng thở bắt đầu trở nên đều đặn chậm rãi, giống như người phụ nữ kéo chỉ khâu giày.

Đến nương, ông lão đứng ở góc đầu nương, kinh ngạc đứng sững lại, hơi thở đầm đìa máu như bị cảnh tượng tàn khốc trước mặt một dao chặt đứt.

Mầm ngô đó đã bị gió thổi gãy. Đoạn gốc còn lại run rẩy như ngón tay bị chặt đứt, trong cái nắng rừng rực, vết thương bị đứt chảy ra một màu xanh sẫm, nhỏ xíu sền sệt như một sợi dây.

Ông lão và con chó đã chuyển đến ở trên nương Tám Dặm Rưỡi.

Ông lão không do dự, giống như một ông già canh dưa, khi dưa chín tất yếu phải đến ruộng dưa ở, ông lão ở bên mầm ngô đó, trồng xuống bốn cái rui nhà làm cột, trên thân bốn cái cột, buộc hai cánh cửa, lại phủ bốn chiếc chiếu cói trên đỉnh cột, thế là đã chuyển nhà lên nương rồi. Ông cắm đầy đinh lên trên cột, treo nồi, muôi, bàn chải lên trên những chiếc đinh đó, để bát vào trong chiếc bao bột cũ, treo ở phía dưới nồi, khoét một cái bếp nhỏ ở sườn dốc bên ruộng, việc còn lại là chờ gốc ngô kia mọc trở lại.

Đột nhiên thay đổi giường chiếu, đêm đến ông lão cố gắng hết sức nhưng không tài nào ngủ được. Cái nóng như thiêu và ánh trăng chuyển động trên trời khiến ông cởi nốt cái quần lót duy nhất mặc trên người ra, trần nhồng nhộng ngồi hút thuốc trên chiếc chiếu dưới trăng. Trong khói thuốc mờ tỏ, ông vô tình nhìn thấy cái thứ ở giữa hai đùi, đang treo giống như một cái đèn lồng, cảm thấy xấu đến mức không lời nào nói hết, thế là lại mặc quần lót vào. Cách lần quần lót sờ sờ cái vật xấu xí đó, trong lòng liền cảm thấy bi thương, nghĩ mình đã già rồi, già hoàn toàn rồi, nó chẳng có tác dụng gì với mình nữa, chẳng thể mang lại một chút khoái cảm gì. Nghĩ, có nó còn không bằng có một mầm ngô ấy chứ. Mỗi chiếc lá ngô đều khiến mình thêm sức sống, giống như thời thanh niên đứng ở đầu làng hoặc bên giếng nước nói chuyện với người con gái mà mình ngưỡng mộ, cảm giác sung sướng ẩm ướt hội tụ trong im ắng nhẹ nhàng, chầm chậm lặng lẽ khiến toàn thân chìm trong ẩm ướt. Ông muốn hút thuốc tiếp, khi gõ tẩu, đốm lửa phá vỡ màn đêm nơi bờ ruộng, khiến con chó mù ở bên cạnh tỉnh dậy.

Ông lão nói, mày tỉnh rồi à?

Con chó ngẩng ngẩng đầu.

Ông lão tiếp tục nói, mày bị mù lại có thể ngủ ngon. Tao là người mắt sáng, trái lại không ngủ được.

Con chó trườn đến liếm tay ông. Ông vuốt ve đầu con chó, vuốt từng đám lông của nó. Khi đang vuốt, ông liền nhìn thấy hai giọt nước mắt sáng long lanh chảy ra từ trong hốc mắt của chó mù. Ông lau giọt nước mắt đó, nói, mặt trời chết tiệt, mày lòng dạ đen tối, làm mù cả mắt chó. Nghĩ đến việc con chó bị nắng chiếu mù, trong lòng ông lão chợt bị một cái gì đó chà xát đau đớn, vội ôm con chó vào lòng, lau mắt nó từng chút từng chút một. Lúc này, nước mắt của chó giống như hai dòng nước suối ướt đẫm tay ông. Việc đó không ai ngờ tới, ông lão nghĩ, cho dù là hạn hán năm nào, thôn dân đều bắc một cái đài tế ở đầu làng, bày lên ba mâm đồ cúng và hai vò nước lớn. Vò đổ đầy nước, bên trên vẽ Thủy Long Vương. Sau đó, buộc một con chó vào giữa hai cái vò, để đầu chó ngửa lên trời, khi nó khát thì cho uống, đói thì cho ăn, khi không đói không khát thì để nó nhìn mặt trời sủa điên cuồng. Những năm tháng trước đây, lễ tế nhiều thì bảy ngày, ít thì ba ngày, mặt trời bị chó sủa phải thoái lui, liền nổi gió đổ mưa hoặc trời âm u. Nhưng năm nay, bắt một con chó hoang tháo chạy từ thôn khác đến trói lên đài tế, để nó kêu điên cuồng cả nửa tháng, mặt trời vẫn như thiêu như đốt, mọc đúng giờ, lặn đúng giờ. Đến chính ngọ ngày thứ mười sáu, ông lão đi qua đài tế đó, phát hiện ra mặt trời chiếu cùng chó uống, đã cạn một trong hai vò rồi, còn một vò kia thì cũng bị thiêu cháy đến tận đáy, lại nhìn con chó này, lông đen cuộn khô cháy lại, sủa không thành tiếng nữa.

Ông lão thả con chó ra, nói, mày đi đi, trời sẽ không mưa nữa đâu.

Con chó từ trên đài tế đi xuống, đi về phía trước được mấy bước, đột nhiên đâm thẳng vào tường, quay đầu lại chạy, đâm tiếp đầu vào gốc cây, ông lão đi đến kéo tai nó nhìn, lòng trào lên một nỗi kinh hoàng, mới biết là con ngươi của chó đã bị mặt trời chiếu hỏng rồi, chỉ còn lại hai giếng mắt khô ở phía dưới trán nó.

Ông lão giữ con chó lại.

Ông lão nghĩ, may mà nuôi con chó mù này, nếu không một mình ở lại dãy núi này thì biết nói chuyện với ai. Đêm đã đến rồi, trời đã trở nên mát mẻ hơn, cái nóng nực của một ngày bắt đầu lùi đi một chút. Trăng sao trên bầu trời phía trên lều cũng bắt đầu thu lại ánh sáng của nó, giống như kéo lưới đánh cá, có tiếng nước dầm dề tí ta tí tách màu trắng xanh. Ông lão biết, âm thanh này không phải là tiếng nước, cũng không phải là tiếng cây, tiếng cỏ, tiếng côn trùng thỉnh thoảng kêu. Đây là âm hưởng của sự yên tĩnh cực độ được tiết ra từ sự tĩnh mịch cực độ trong màn đêm trống trải mênh mông. Ông vuốt từng đám từng đám lông trên đầu con chó, men theo sống lưng nó, vuốt đến đuôi, rồi lại đưa tay vuốt lên đầu nó. Con chó đã không còn rơi lệ nữa. Ông không ngừng vuốt lông nó, nó không ngừng liếm lên tay kia của ông. Đêm nay, họ chìm đắm trong cảm giác ấm áp của sự tựa nương, trong lòng có nỗi đồng cảm khó nói thành lời.

Ông nói, mù này, tao thương lượng với mày một việc, mày phải bằng lòng với tao.

Con chó liếm nhẹ lên tay ông.

Ông lão vuốt ve trán chó, hỏi, hai chúng ta thành một nhà sống qua ngày, mày đồng ý không? Có một người bạn khiến cuộc sống trở nên thú vị biết bao.

Con chó lại liếm liếm khắp lòng bàn tay ông.

Ông lão nói, tao không sống được mấy năm nữa đâu, mày có thể làm bạn đến lúc tao chết thì cũng coi như cuộc đời tao có hậu rồi.

Nó liếm từ ngón tay ông dần dần lên cổ tay ông, đường lưỡi dài cứ như mười dặm, hai mươi dặm.

Để mặc cho nó liếm một lúc, ông lão lại hỏi con chó, mù này, mày xem mầm ngô đó của chúng ta còn có thể mọc lên không? Con chó không liếm tay ông nữa. Chó gật đầu với ông. Ông nói, đêm nay sẽ mọc mầm, hay là ngày mai, ngày kia mọc? Hỏi xong lại tiếp tục nói, tao buồn ngủ rồi, mày đừng có gật đầu với lắc đầu, tao không nhìn thấy đâu, cổ họng mày có âm thanh thì mày nói đi. Mày nói là đêm nay mọc mầm hay là qua đêm nay mới mọc mầm? Ông lão nằm trên gác lều, nhắm mắt lại rất nhanh, bóng lều nhàn nhạt giống như lớp voan mỏng thấm nước phủ lên mặt ông. Ông không vuốt trên sống lưng của con chó nữa. Tay ông dừng trên đầu con chó, từ từ lặng lẽ chìm vào giấc ngủ.

3

Khi ông lão tỉnh dậy thì mặt trời đã lên cao bằng ba cây sào. Ông cảm thấy mí mắt bỏng rát giống như có kim châm, ngồi dậy, dụi mắt, nhìn ra xa thấy một vầng vàng kim vẫn treo như cũ ở chính giữa phía trước, thầm chửi một câu, tám đời tổ tiên nhà mày, sẽ có ngày ông đào mả họ mặt trời nhà mày lên cho mà xem. Sau đó, ông nhìn thấy con chó mù nằm bên mầm cây ngô ở giữa ruộng. Trong lòng khẽ nghi ngờ, hỏi, mọc mầm rồi à? Con chó hướng về phía ông khe khẽ gật đầu, ông liền bò xuống gác lều, đến chỗ đó quả nhiên nhìn thấy bên mầm cây giống như một mẩu củ cải non, lại mọc lên một cái mầm nhỏ phơn phớt như nước, mầm cây vừa mọc giống như mầm bồ kết, cao bằng nửa ngón tay, non đến mức như chỉ cần khẽ vuốt ve thì sẽ rớt xuống như giọt nước, mượt mà như ngọc lấp lánh ánh sáng non tơ dưới nắng mặt trời.

Ông muốn tìm một chiếc lá cây che lên mầm non đó, liền đến bên con rạch dưới vách núi đi một vòng rộng, nhưng về tay không, lại đứng một lúc bên cái bếp nhỏ, cầm cuốc đến chỗ cây hòe móc xuống một cành dài, quay lại nhẹ nhàng đặt phía trên mầm cây, rồi lại bò lên gác lều lấy chiếc áo vải của mình, phủ lên cành cây, che mát cho mầm cây.

Ông nói, dù thế nào cũng không dám để xảy ra chuyện gì nữa.

Con chó nghe tiếng nói, nhìn ông.

Ông nói, mù này, ăn cơm thôi, mày muốn ăn gì đây?

Con chó vẫn nhìn ông như cũ.

Sáng bảnh rồi ăn uống gì nữa, ông lại nói, nấu bát canh tấm ngô ăn nhé, buổi trưa sẽ nấu một bữa cơm ngon.

Khi mầm ngô mới lại mọc thêm hai chiếc lá, ông lão về làng tìm lương thực. Lương thực trong nhà ông không còn một hạt. Ông nghĩ một cái làng to như thế này, vại lương thực mỗi nhà rơi một nắm lúa mạch, trong vại sót lại một nhúm bột, thì cũng đủ cho ông và con chó mù sống qua cơn hạn hán này rồi. Nhưng khi về làng, ông mới đột nhiên phát hiện ra cửa của mọi nhà đều đã khóa, mạng nhện giăng từ bên này sang bên kia đường làng. Ông về nhà mình trước, ông biết rõ vại lương thực đã dùng bàn chải quét rồi, nhưng vẫn phủ phục trên vại nhìn nhìn, thò tay vào trong sờ sờ. Rút tay ra, ông đưa ngón tay lên mồm mút mút, mùi bột thơm trắng toát lập tức tan trong miệng ông, râm ran lan khắp toàn thân. Ông hít sâu một cái, nuốt mùi vị đó, quay ra đứng bên đường làng. Ánh nắng xiên chéo giống như một lớp dịch vàng chuyển động thành âm thành tiếng trong làng, càng khiến người ta cảm thấy cái tĩnh lặng chết chóc. Có thể sờ thấy nỗi cô đơn giống hệt như màn đêm. Có thể dùng ánh mắt sờ thấy tiếng ánh nắng từng giọt rơi trên hiên nhà. Ông lão nghĩ, tất cả người trong dãy núi đều đã đi rồi, kẻ trộm không bị chết vì nắng thì cũng bị chết vì đói rồi, mẹ kiếp bà nội nhà các ngươi, các ngươi khóa cửa là để phòng ông lão này sao? Càng phòng ta, ta càng phải cạy cửa trèo tường. Ông lão nói, đừng tưởng ta không biết, làm gì có nhà nào không để lại chút lương thực? Không để lại lương thực sau khi hạn hán qua đi, trở về lấy gì mà ăn? Không để lại lương thực thì khóa cửa làm gì?

Ông lão đứng lại trước cửa một nhà. Đây là nhà của đứa cháu trong họ, ông lão suy nghĩ một thoáng rồi lại đi đến một nhà ở phía trước. Đến trước cửa nhà của một quả phụ già. Quả phụ già khi còn trẻ, mỗi mùa đông đến đều làm cho ông một đôi giày đế được lót bằng lông cừu. Bây giờ quả phụ già đã chết rồi, con trai bà sống ở căn nhà cũ này. Nhớ đến sự ấm áp mà căn nhà này mang lại cho ông, giống như năm tháng lưu lại rất lâu trong lồng ngực trống trải của ông, ông lão nhìn cái cổng đó một lúc lâu, rồi lại lặng lẽ đi về phía trước. Bước chân ông cô lẻ nhưng âm vang, giống như tiếng chặt cây trong rừng sâu nước xanh năm xưa, vọng mênh mang đến cổng lớn từng nhà từng nhà đều đang khóa trong thôn, lại giống như một chiếc thuyền khô trượt đi từ cửa nhà này đến nhà khác.

Cuối cùng ông đã đi hết một lượt cả thôn.

Mặt trời đã lên lưng chừng trời. Đã đến lúc phải nấu cơm trưa. Chó mù ở đây thì tốt, ông lẩm bẩm nói, nó bảo mình trèo tường nhà ai, mình sẽ xông bừa lên trèo tường nhà đó.

Thế là ông lão hướng lên sườn núi gọi:

Mù ơi… mù ơi, mày nói tao nên đến nhà ai để tìm lương thực đây?

Trả lời ông lão chỉ là sự im lặng mênh mang vô tận.

Ông lão nản lòng, ngồi xuống hút một tẩu thuốc, lại tay không đi về ruộng nương Tám Dặm Rưỡi, về tới đó, con chó mù từ rất xa đã vẫy đuôi, theo âm thanh chạy lại, cọ đi cọ lại cái đầu vào ống quần ông. Ông lão không để ý đến nó. Ông lão đến chỗ cây hòe lấy cái cuốc xuống, đến gác lều lấy một cái bát, cuốc từng nhát, từng nhát một từ bờ ruộng. Sau ba nhát cuốc, ông lão cuốc lên được hai hạt ngô hồi đó trồng xuống, vàng ươm không bị hư hại gì, bị mặt trời chiếu nóng đến bỏng cả tay. Ông lão dựa theo khoảng cách gieo hạt trước kia, mỗi nhát cuốc đều đào lên được một, hai hạt giống. Ước chừng sau khoảng thời gian bằng đi mấy dặm đường, trong cái bát trống đã đầy hạt ngô giống.

Một bữa ngô rang ngon lành.

Giữa lúc uống nước ăn ngô rang, ông lão và con chó mù ngồi trong bóng râm của cái gác lều rủ xuống, đột nhiên lặng lẽ không cười nữa. Trong ruộng của mỗi nhà đều cất giữ lương thực cho ta, ông lão nói, tao ra ruộng cuốc nửa ngày, đủ cho hai chúng ta ăn ba ngày. Nhưng khi đến cuốc ở ruộng nhà người khác, lại không dễ dàng như vậy nữa. Không phải nhà nào cũng giỏi trồng trọt, khoảng cách giữa các hàng cây khi gieo trồng không ngay ngắn. Còn có rất nhiều nhà, khi đó vội gieo hạt trước khi trời mưa, phần lớn là trẻ con trai gái cuốc lỗ, chúng cuốc cao cuốc thấp, dùng sức mạnh yếu, gieo hạt lộn xộn lung tung, lúc xa lúc gần, khác xa với quy luật đều đặn như ông lão gieo trồng. Trước kia, các gia đình tuyệt nhiên không cho trẻ em cầm cuốc gieo trồng. Nhưng trong đợt hạn hán này, làm cái gì cũng lung tung.

Ông lão không thể đào nửa ngày mà đủ ăn ba ngày cho ông và chó mù. Ông lão vắt sức đổ mồ hôi cuốc một ngày, lúc may mắn có thể ăn hai ngày, không may mắn thì chỉ có thể ăn một ngày. Mầm ngô mỗi ngày một cao, trong đêm yên tĩnh âm thanh sinh trưởng của nó bé nhỏ và non nớt, giống như tiếng thở của đứa trẻ con khi say ngủ. Lúc đó, ông lão và con chó ngồi bên mầm cây ngô, cho cơ thể được nghỉ ngơi sau một ngày cuốc đất, nghe tiếng thở sinh trưởng của mầm ngô, cảm thấy khớp xương toàn thân mềm ra nhưng lại rất dễ chịu. Mặt trăng mọc lên, giống như gương mặt phụ nữ, treo trên đỉnh đầu mênh mông, những vì sao sáng lấp lánh vây quanh vầng trăng, giống như những cái cúc đơm trên áo mới ngày lễ tết đính trên tấm vải lụa xanh lam thuần khiết rộng vô tận vô biên. Lúc này, ông lão liền hỏi chó mù, mù này, khi còn trẻ, mày làm cái việc ấy với mấy con chó cái?

Con chó như vô cùng tiếc nuối nhìn ông.

Ông nói, mày nói thật đi mù, ở đây không có ai khác, chỉ có hai chúng ta, đêm khuya lại yên tĩnh.

Con chó vẫn cứ lơ ngơ nuối tiếc nhìn ông.

Không nói thì thôi. Ông lão thở dài một cái, có vẻ buồn bã châm thuốc hút, hướng lên trời nói, thời trẻ tuyệt vời biết bao, cơ thể khỏe khoắn, đêm xuống có phụ nữ. Nếu được người phụ nữ thông minh, khi từ ruộng trở về, cô ấy bưng nước lên cho anh, khi mặt đổ mồ hôi, cô ấy đưa quạt hương bồ cho anh, ngày tuyết rơi thì trải ổ ấm áp cho anh. Ban đêm “bận rộn” với cô ấy, trời sáng phải ra đồng, cô ấy còn nói là mệt suốt đêm rồi, anh ngủ thêm một chút nữa đi. Cuộc sống như thế, ông lão hít mạnh một hơi thuốc, thở ra dài như một bờ đê mười dặm, rồi lại vuốt tay lên lưng con chó, nói tiếp, như thế có khác gì cuộc sống của thần tiên đâu, có gì khác nhau đâu?

Ông lão hỏi, mày đã từng sống cuộc sống như vậy chưa? Hả mù?

Con chó mù vẫn im lặng.

Ông lão nói, mù này, có phải đàn ông đến với thế giới này là vì cuộc sống như vậy không? Không để cho con chó mù trả lời nữa, ông hỏi xong thì tự mình nói, theo tao thì đúng đấy. Lại nói tiếp, có điều già rồi thì không phải như vậy nữa, già rồi thì lại sống vì một cái cây, một ngọn cỏ, một đàn cháu trai, cháu gái mà thôi, sống dù sao cũng tốt hơn là chết. Ông lão nói đến đây, lại rít một hơi thuốc, mượn ánh lửa để thấy âm thanh sinh trưởng của cây ngô xanh tươi non lướt qua trước mắt ông, đi đến bên tai ông như một sợi dây. Ông nhìn về phía mầm ngô, nhìn thấy đầu mầm cây cao bằng đầu gối đột nhiên tẽ ra, lại có một mầm lá mới cựa quậy mọc ra từ trong khoảng màu vàng nhạt tia tía, cuộn tròn tròn giống như một cây sáo liễu nhỏ. Đã có chín chiếc lá rõ ràng cong cong như cánh cung trên thân cây. Đứng dậy trên ruộng, cầm cuốc đào một cái hố dưới mầm cây, ông và con chó mù đều đái vào cái hố đó, rồi đổ ba bát nước vào trong, phủ đất lên, cuốc vài cái, rồi lại đắp một đống đất nhỏ quanh cây ngô. Sợ đột nhiên có một cơn gió lớn lại làm bật gốc cây, thế là ông lão trở về thôn ngay trong đêm, tìm bốn cái chiếu cói, ở cách bốn thước xung quanh cây ngô, đóng xuống bốn cây cọc to như cánh tay, đem bốn chiếc chiếu cói quây quanh cây gậy để thành một bức tường chiếu. Khi dựng bức tường chiếu cói đó, ông lão nói, mù này, mày về làng tìm ít dây đến đây, dây gì cũng được. Con chó mù bèn chân cao chân thấp men theo đường sườn núi dò dẫm đi về thôn, khi trăng lặn sao thưa, nó ngậm về chiếc mũ rơm bị ông lão xé nát trong trận gió đó, ông lão liền dùng dây mũ buộc chặt cái chiếu lên cột. Dây mũ không đủ, ông lại dùng dây rút quần đen của chính mình.

Làm xong tất cả những việc này thì phương đông đã hửng sáng.

Sớm chiều, vòng chiếu cói giống như một vườn rau nhỏ vây trước cổng một nhà nông giàu có. Cây ngô cô độc trong cái vườn đó đứng thẳng ở giữa như cột cờ, sống một cuộc đời phú quý, khát có nước, đói có phân, lúc chính ngọ còn có một chiếc chiếu rơm phủ lên trên đỉnh giá tròn che nắng cho, thế là nó vui vẻ sung sướng lớn rất nhanh, sau năm, bảy ngày, đã thò đầu ra ngoài chiếu quây rồi.

Vấn đề là mặt trời cứ chiếu từng chùm từng chùm, nước dưới giếng cuối cùng cũng khô cong. Ông lão hằng ngày về làng gánh nước, phải thả thùng hơn mười lần mới được một thùng nước, mỗi lần kéo lên, chỉ có thể đổ được một bát nước bùn pha cát. Một sự hoảng loạn bắt đầu trào lên từ đáy giếng, lạnh như băng xâm chiếm toàn thân ông lão. Cuối cùng, có một hôm, ông thả thùng không xuống, dây ròng rọc dài mấy trượng đều đã dùng hết, mới kéo lên được nửa bát nước. Sau đó phải đứng bên giếng đợi thêm rất lâu, nửa bát nước khác mới từ đáy giếng rỉ ra.

Nguồn nước khô kiệt rồi, giống như lá cây rụng hết.

Ông lão nghĩ ra một cách, trước khi trời tối, thả tấm đệm giường xuống đáy giếng, để nó hút nước suốt một đêm, sáng hôm sau kéo nó từ dưới giếng lên, có thể vắt ra được một nửa thùng nước. Sau đó lại thả tấm đệm xuống đáy giếng, xách nước trở về nương. Nước rửa nồi, nước rửa mặt, nước giặt áo mà chẳng mấy khi giặt, tất cả đều dùng để tưới mầm ngô, nước như vậy cũng không thực sự là thiếu. Khi vắt từng dòng, từng dòng nước từ tấm đệm vào thùng, hơi nước mát mẻ bay ra trong cái nắng chói chang. Ông lão và ánh nắng tranh nhau hít hơi nước như là đánh trận vậy, vừa tranh vừa nói, ta bảy mươi hai tuổi rồi, có chuyện gì mà chưa từng gặp? Giếng khô rồi ngươi có thể gây khó dễ được ta sao? Chỉ cần dưới lòng đất nhà ngươi có nước, ta sẽ có thể moi nước lên. Mặt trời nhà ngươi có giỏi thì chiếu khô nước dưới lòng đất đi.

Ông lão luôn là người chiến thắng.

Một hôm, ông lão cuốc ở ruộng nhà đứa cháu từ sáng đến tối được nửa bát hạt ngô. Hôm sau lại đổi sang ruộng nhà người khác, nhưng đến nửa bát cũng không đào được. Ba ngày sau đó, ông lão và con chó đã chuyển từ ba bữa ăn một ngày thành hai bữa, đổi canh sền sệt thành canh loãng. Ông cảm thấy sự tình đã nghiêm trọng rồi. Ông không thể nào hiểu được, hồi đó các gia đình đều cần cù cẩn thận gieo hạt giống xuống ruộng, hạt giống không nảy mầm, lẽ ra từng hạt, từng hạt vẫn còn chôn trong đất nâu chứ, nhưng bây giờ cuốc nửa ngày cũng không được nửa bát hạt ngô. Lại một hôm, khi ông đột nhiên nhìn thấy xương sườn của chó mù tranh nhau lộ ra giữa đám lông của nó, một tiếng run rẩy phát ra trong lòng ông lão. Ông thử chạm vào da mặt mình, không ngờ có thể kéo da mặt lên cao nửa thước. Da mặt giống như cái túi vải đựng một cái đầu lâu. Ông cảm thấy người không còn một chút sức lực gì. Kéo tấm đệm từ dưới giếng lên mà phải nghỉ đến mấy lần.

Ông lão nghĩ, mình không thể chết đói như thế này được.

Ông lão nói, mù ơi, chúng ta không thể không trèo tường vào nhà người ta rồi.

Ông lão nói, coi như đi vay vậy, mưa một trận, năm sau thu hoạch mình sẽ trả lại cho người ta.

Ông lão xách một cái túi, vật vờ lảo đảo trở về làng. Con chó đi sau ông, dọc đường không có một chút âm thanh nào. Trời quả thực quá nóng, mặt đất như bốc cháy. Ông bấm ngón chân cái xuống, cho ngón chân và gót chân bám xuống đất, để lòng bàn chân cong lên như chiếc cầu, tránh cái bỏng rát đỏ lửa trên mặt đất. Con chó mù cứ đi được mấy bước chân lại phải đưa móng chân trước lên miệng liếm láp. Chặng đường tám dặm rưỡi, mà họ đi như mất cả một năm, đến chỗ chuồng trâu ở lối vào làng, ông lão vội đến dưới bóng tường, cởi giày ra lấy tay xoa chân không ngừng.

Con chó gục xuống dưới bóng tường thè lè lưỡi thở mấy hơi, nghếch chân đái mấy giọt lên góc tường của một nhà.

Ông lão nói, mày đái ở đó à? Thế thì đi vay gạo nhà người ta vậy. Ông móc trong túi vải ra một cái rìu, đập tung khóa cổng. Đẩy cổng đi vào trong, đi thẳng tới cửa nhà trên, lại đập khóa cửa nhà trên, bước vào bên trong, ông lão nhìn thẳng vào lớp bụi dày đặc trên bàn phòng chính, mạng nhện giăng tứ tung. Dưới lớp mạng nhện bụi bặm đó, có một chiếc bài vị và bức chân dung của một ông lão phúc hậu. Ông ta mặc áo khoác ngắn khoác ngoài trường bào, đôi mắt sáng như dao, ánh mắt đó xuyên vỡ lớp bụi đất, đập chan chát lên người ông lão.

Ông lão có chút sợ sững người.

4

Đây là nhà của ông Bảo trưởng[1]. Bảo trưởng mới chết ba năm, ánh mắt vẫn sống động sắc sảo. Mù này, mày đúng là mù thật đấy, ông lão nghĩ, mày làm sao lại có thể đái ở cửa nhà Bảo trưởng vậy? Ông lão dựa rìu vào khung cửa, sau khi cúi người vái ba vái, lại quỳ xuống dập đầu trước Bảo trưởng ba cái, nói, Bảo trưởng à, trong mấy trăm dặm xung quanh dãy núi Bá Lâu, gặp phải hạn hán nghìn năm không gặp, già trẻ trai gái đều chạy nạn rồi, cả thôn, cả thế giới chỉ còn lại tôi và con chó mù này thôi. Chúng tôi ở lại để giữ thôn làng. Chúng tôi đã ba ngày nay chưa được ăn một bữa nào ra hồn rồi, hôm nay đến nhà ông vay chút lương thực tích trữ, năm sau trả lại không thiếu một cân một lạng. Lại nói, Bảo trưởng à, ông lo việc của mình đi nhé, tôi biết trong năm hạn này, lương thực của mỗi nhà đều giấu ở đâu. Nói xong, ông lão đứng dậy, phủi phủi bụi trên gối, xách túi lương thực vào phòng phía đông, nhìn lướt qua cái vại, cái vò. Khỏi phải nói, tất cả vò vại đều trống không. Nhưng ông lão không hề biếng trễ, dường như ông biết lương thực các nhà sẽ không để trong vại dễ nhìn thấy. Ông biết chỗ nên tìm là ở dưới gầm giường. Mượn ánh sáng chiếu qua cửa sổ, ông quan sát tỉ mỉ dưới gầm giường của phòng phía đông. Thời buổi tháo nạn đều bỏ đi này, chẳng ai để lương thực lại cho kẻ trộm. Nếu là mình thì cũng phải chôn lương thực dưới gầm giường. Nhưng dưới gầm giường của nhà Bảo trưởng chỉ còn lại chậu nước tiểu bằng sứ xanh đã sinh kiềm trắng, quả thực không có một chút dấu vết đất xốp và dấu hiệu đáng nghi nào. Ông lão lại dịch cái vại trống không ra, tìm trong góc tường và dưới gầm bàn, lật tìm trong tủ ngoài tủ, tiếng lạch cạch trong ba gian phòng không dứt bên tai, tìm đi tìm lại một khoảng thời gian khá dài, mạng nhện trên người, trên mặt, bụi phủ khắp trời khắp đất, cũng không tìm thấy một hạt lương thực nào.

Ông lão từ trong phòng bước ra phủi bụi trên tay, nói, Bảo trưởng ơi Bảo trưởng, khi ông còn sống, tôi chưa từng làm gì có lỗi với ông, cho dù tôi sinh sớm hơn ông nửa tháng, nhưng cả đời tôi nhìn thấy ông đều gọi bằng anh, nhà không có lương thực dư thừa thì ông cứ nói, để tôi mất công lục tìm cả nửa ngày trời, cứ như là tôi còn dư sức vậy, cứ như là rời khỏi nhà ông thì không phải vay lương thực nữa.

Tất nhiên, Bảo trưởng không nói gì.

Bảo trưởng không nói gì, ông lão liếc nhìn ông ta một cái, nói thật là, tôi đã phí ba cái vái lạy dập đầu với ông rồi. Sau đó, ông lão vỗ vỗ mặt chó mù nằm ở ngoài cửa. Nói, đi, tao đây không tin là một khi trăng lặn lại không nhìn thấy các vì sao.

Đóng cửa lại cho nhà Bảo trưởng y như cũ, luồn dây khóa vào móc cửa, ông lão vào từng nhà, từng nhà một, liên tục cạy hơn mười ổ khóa, đã vào bảy nhà, vò lương thực vại lương thực, trong tủ ngoài tủ, gầm giường gầm bàn, nhà ai cũng tìm kĩ từng li từng tí, cuối cùng vẫn không tìm thấy một hạt lương thực nào. Khi từ nhà thứ bảy đi ra, ông lão cầm một cái cân thức ăn gia súc, một cái roi đánh ngựa (đây là gia đình có xe lớn, ông lão từng đánh xe cho nhà họ), đến đường làng thì đột nhiên đứng lại, ném cái cân sang bên đường, ném roi đánh ngựa xuống giữa đường, nói, mình cần cái cân này làm gì, nếu tìm được lương thực, mình có thể dùng nó để cân, năm sau còn biết đường trả lại đúng số lượng đã vay cho người ta, nhưng lương thực, mày ở đâu cơ chứ? Nói, mình cần cái roi ngựa làm gì? Tuy roi có thể bảo vệ mình như súng (ông lão từng dùng roi quất chết một con sói), nhưng động vật hoang dã trên núi đều chạy trốn hết rồi, đến một con thỏ cũng không có, cái roi này chẳng phải là đồ bỏ đi sao? Kẽ hở trên cổng của các gia đình đều bị nắng chiếu cho rộng hơn trước rất nhiều, ông lão nheo mắt nhìn lên trời, thấy mặt trời đã lên tới đỉnh đầu, lại sắp đến giờ ăn trưa rồi, vẫn chưa ngửi thấy một mảy lương thực nào, cảm giác hoang mang trong lòng dâng lên lan tỏa đến vô biên. Ông để cho con chó mù ngồi dưới bóng bức tường ven đường làng, nói, mày ở đây đợi nhé, hai mắt mù đen, đến nhà ai mày cũng không nhìn thấy lương thực giấu ở chỗ nào, sau đó ông đi về phía một con hẻm khác. Ông lão chỉ chọn cạy khóa những nhà khá giả, nhưng liên tục ba nhà liền, túi đựng lương thực trong tay vẫn lép kẹp trống không. Khi từ con hẻm đó trở về, ánh mặt trời chiếu làm mặt ông trở nên xanh xao, những vết tím trên mặt lấp la lấp lánh, sự đen đủi vừa nồng vừa mạnh chảy tràn và chất đống trên những khe rãnh đầy trên mặt. Tay ông xách một hũ muối. Trong hũ có nửa nắm muối hạt. Ông lão ngậm một hạt muối trong miệng, đi đến chỗ con chó lại nhét một hạt muối vào miệng nó.

Con chó mù nhìn ông như muốn hỏi, lẽ nào không tìm thấy một nắm lương thực sao?

Ông lão không trả lời, đột nhiên cầm chiếc roi đánh ngựa ở dưới đất lên, đứng giữa đường, quất vun vút về phía mặt trời. Chiếc roi da bò mềm mảnh, giống như con rắn lúc thẳng lúc cong trong không trung, ngọn roi nổ ra từng tiếng sét trắng xanh, quất toàn bộ ánh mặt trời và không khí đến mức lả tả như hoa lê rơi xuống, khắp mặt đất đều là những mảnh nắng vỡ vụn, khắp thôn làng đều là âm thanh giống như tiếng pháo ngày Tết, mãi đến khi ông lão đã mệt, mồ hôi nhỏ tong tong xuống đất mới thu roi lại nhìn về một phương.

Con chó mù đột nhiên đứng trước mặt ông, hốc mắt mịt mờ ngân ngấn ướt.

Ông lão nói, mù ơi, không cần phải sợ, sau này tao có một bát, thì sẽ cho mày nửa bát, tao thà chết đói, chứ không để mày chết đói.

Mắt con chó mù trào ra hai giọt lệ. Giọt nước mắt rơi xuống độp một tiếng, đập trên mặt đất tạo thành hai hố nhỏ giống như hai hạt đậu.

Đi thôi, ông lão xách vại muối, cầm cái roi đánh ngựa và chiếc cân, nói, trở về nương lại đi cuốc hạt giống.

Tuy nhiên, vừa đi được hai bước, chân ông lão liền đóng đinh trên mặt đất. Ông nhìn thấy một đàn chuột xám từ bên ngoài tiến vào thôn, con nào cũng vừa tròn vừa béo giống như hồi được mùa, xám đen trùi trũi dưới bóng bức tường ở cửa thôn, dáo dác nhìn vào trong thôn làng, nhìn ông lão và con chó mù. Trong chốc lát, trong đầu ông lão ầm ầm tiếng một cánh cửa lớn mở toang ra.

Ông lão cười cười.

Đây là lần ông cười thành tiếng đầu tiên kể từ khi người trong làng tháo nạn, tiếng cười cứ khà khà giống rang đậu lửa liu riu, vừa khàn, lại vừa giòn. Ông lão nói, có thể làm trời chết đói, đất chết đói, có thể làm ông lão này chết đói được sao.

Ông lão dắt con chó mù đi về phía lũ chuột đang kinh hãi, nói, mù ơi, mày có biết lương thực đều giấu ở đâu không? Tao biết, lão già này biết.

Đêm hôm đó, ông lão ở trên nương bới ba cái hang chuột, moi lên được một thưng hạt giống. Lúc chập tối, ông đã ngủ một giấc ngắn trên gác lều, đến lúc quá nửa đêm, khi trăng sáng sao thưa, mặt đất một vùng trăng mênh mông, ông lão để cho chó mù canh giữ bên tấm chiếu quây quanh cây ngô đó, một mình ra giữa mảnh ruộng không đào được hạt giống ngồi xuống, nín thở, không động đậy. Cứ lặng lẽ như vậy nửa giờ, ông liền nghe thấy tiếng chuột kêu chít chít, không phải là tiếng trêu đùa vui vẻ, mà là tiếng chạy và đánh nhau tranh giành lương thực, rồi lại ghé sát tai xuống đất, xác định chính xác chỗ chuột kêu, cắm một cái gậy đánh dấu ở đó, trở về vác cuốc, xới đất quanh cái gậy khoảng ba thước, sâu khoảng một thước, quả nhiên có một cái hang chuột. Trong mỗi hang chuột, rõ ràng là có nửa bát hạt giống ngô. Không bỏ hạt nào, vốc cả hạt dính cứt chuột vào bát, ông lão đến một mảnh ruộng không đào được hạt giống thứ hai dùng y cách đó.

Không ngờ vấn đề ăn lại có thể giải quyết như vậy.

Một khoảng thời gian rất dài sau đó, cuộc sống của ông lão rất bận rộn nhưng sung túc. Sáng ngủ dậy, về làng vắt đệm nước lấy từ dưới giếng, trở về ăn cơm xong, nhặt cứt chuột trong lương thực ra, đựng vào trong một cái bát tô, sau khi bát đầy liền chôn cứt chuột bên cạnh cây ngô đó. Sau bữa trưa, ngủ trưa là điều nhất định cần phải làm, ánh nắng trên gác lều tuy sắc nhọn, nhưng không hầm hập bốc hơi như trên mặt đất, có lúc còn có một ít gió man mát thổi qua, ngủ như vậy yên giấc. Tỉnh giấc cũng là lúc mặt trời đỏ ở núi tây. Đứng dậy, trở về làng để vắt nửa thùng nước, màn đêm liền buông xuống như thường lệ. Ăn cơm tối xong, cùng với con chó, ngồi bên cây ngô hóng mát trong sự tĩnh mịch âm u đáng sợ, hỏi con chó và cây ngô những vấn đề mà ông thường suy nghĩ nhất, như vì sao hoa màu mọc từng lá từng lá một, mà rất nhiều lá cây, hoa cỏ lá lại mọc từng đôi, từng đôi? Hỏi đến mức con chó và cây ngô im bặt chẳng nói gì, ông liền rất đắc ý châm một tẩu thuốc, hút từng hơi dài nối tiếp nhau, nói, thôi thì để tao nói cho chúng mày nghe nhé, vì nó là hoa màu, nên phải mọc từng lá từng lá một; vì người ta là cây cối và hoa cỏ, thì người ta phải mọc từng đôi từng đôi lá một. Có những đêm, gió núi hiu hiu thổi, ông lão sẽ nêu ra những vấn đề và nghi hoặc sâu xa hơn với con chó và cây ngô, ông nói, chúng mày biết không, khi Bảo trưởng còn sống, có một người làm nghiên cứu từng đến làng, ông ấy nói trái đất này quay, quay một vòng thì là một ngày, chúng mày nói xem người làm nghiên cứu đó có phải nhàn cư vi bất thiện mà nói phét không? Trái đất quay thì sao chúng ta ngủ trên giường lại không bị ngã xuống đất? Vì sao nước trong vò không bị đổ ra? Nước dưới giếng vì sao không chảy đến đầu làng thành một dòng sông? Con người khi đi vì sao đầu luôn hướng lên trời? Chân vì sao luôn rơi xuống đất mà không phải chổng lên trời? Ông lão nói, theo như mấy lời phét lác mà người đó nói, trái đất đang hút nên chúng ta ngủ mới không rơi xuống đất, nhưng chúng mày nghĩ xem, trái đất đang hút chúng ta, vì sao chúng ta đi đường vẫn có thể nhấc chân lên? Những nghi hoặc và vấn đề sâu sắc mơ hồ như hũ nút này, khi ông lão bàn luận, sắc mặt trở nên cực kì thiêng liêng nghiêm túc, tẩu thuốc đã châm trong tay cũng không để ý hút nữa. Cuối cùng, tất cả nghi vấn đều nước rút đá phô, vấn đề đều bày ra trước mặt con chó và cây ngô, ông lão liền có chút ân hận nằm trên ruộng, quay mặt song song với trời xa, để ánh trăng rửa mặt cho mình, nói, tao đã quá giữ thể diện cho người học hành đó, anh ta ở trong làng ba ngày, tao không đến hỏi tận mặt anh ta. Tao sợ trước mặt tất cả mọi người trong làng, anh ta không trả lời được thì không biết giấu mặt vào đâu. Ông lão nói, anh ta kiếm miếng ăn bằng học vấn, tao nỡ nào đập vỡ bát cơm của người ta.

Cây ngô lớn lên một cách rất thuận lợi, lá to bằng bàn tay, tầng tầng thẳng từ mặt đất vượt ngoài cái chiếu cói. Nó đã cao hơn cái chiếu hai cái đầu, âm thanh của sự sinh trưởng trong đêm trở nên chắc khỏe mà lặng lẽ. Ít ngày sau, cây ngô có thể coi là đã hoàn toàn trưởng thành. Để thuận lợi cho việc ra vào, ông lão liền tháo một mặt của chiếc chiếu cói ra, bảy ngày trước ông lão đã vào đo với cây ngô, cây ngô mới gần cao đến cổ ông, nhưng chỉ hai ngày sau, nó đã cao tới trán ông. Hôm nay, ông lão lại ra đo, ngọn của nó đã vượt quá tóc của ông rồi. Ông lão nghĩ, nửa tháng nữa, chắc nó sẽ nhú ngọn, nửa tháng tiếp nữa chắc sẽ trổ bông rồi. Sau ba tháng, sẽ có cây ngô trổ bắp dưới bầu trời. Ông lão nghĩ, ở trên dãy núi không một bóng người này, ông đã trồng được một cây ngô trổ bắp, tách ra sẽ được một bát hạt, từng hạt từng hạt giống như châu ngọc, sau khi hạn hán qua đi, mưa rơi xuống, người trong thôn lại từ bên ngoài thế giới trở về, có thể lấy bát hạt này làm giống, mùa này tiếp mùa khác, trên dãy núi này lại có thể dào dạt mênh mông một thế giới xanh biếc của ngô, khi mình chết họ sẽ lập một tấm bia ghi công đức đặt trước mộ của mình.

Ông lão tự nói với bản thân, mình thực sự là người có công đức vô lượng, công đức vô lượng rồi. Khi liên tục nói như vậy, ông liền chìm vào trong mộng một cách vô cùng thoải mái. Hoặc là sau khi nói mơ xong, ông vẫn ở trong mộng, nhưng người lại bò từ trên gác lều xuống, mộng du đến bên cây ngô vừa cuốc xong, lại cuốc một lượt rất kĩ càng. Tiếng xới đất trong đêm yên tĩnh, đơn điệu mà lảnh lót, giống như một khúc độc tấu nhạc dân gian, trên dãy núi âm thanh thong dong nhàn nhã truyền đi rất xa. Cuốc đất xong, ông không về ngủ mà lại vác cuốc đến một mảnh ruộng khác nín thở, tìm hạt giống ngô trong hang chuột. Đến ngày hôm sau tỉnh dậy, ông phát hiện ra trong bát vốn trống không giờ đã đầy hạt ngô và cứt chuột, liền đứng sững sờ rất lâu bên cái bát, vừa cười vừa hỏi chính mình, bảo vật này từ đâu tới vậy? Là từ đâu tới vậy?

Trong túi đựng lương thực treo trên cột lều, ngô đã đầy một nửa, ông đã bóp những lo âu trong cuộc sống biến mất không còn chút dấu vết nào. Buổi trưa ba hôm trước đó, ông lão đang ngủ, con chó mù đột nhiên hầm hầm hừ hừ kéo ông từ trên gác lều tỉnh giấc, cắn vào áo lót của ông, đưa ông đến một góc ruộng cách đó hơn mấy chục bước. Ở đó, ông lão liền phát hiện ra một hang chuột, trong hang có một vốc đầy hạt ngô, về cân được bốn lạng rưỡi. Hóa ra con chó mù có thể tìm được hang chuột, nó đâm đầu đâm trán lượn vòng quanh một mảnh ruộng, mũi ngửi dưới đất, chỗ có hang chuột nó liền ngửa mặt lên trời sủa vui vẻ sung sướng.

Túi lương thực đầy lên nhanh chóng, ông lão không cần phải nửa đêm canh ba ẩn nấp ở ruộng nín thở im lặng nữa. Ông chỉ cần dẫn con chó ra ruộng, hang chuột ở trong ruộng liền có thể xuất hiện ở dưới lưỡi cuốc của ông không hề sai sót (nửa số hang chuột không có lương thực). Dù sao đi nữa, lương thực đã dành dụm được rồi. Cái túi lương thực trong mấy ngày đã đầy tới miệng. Tuy nhiên, khi ông lão cao gối vô lo, ông quên mất rằng mình sắp đào hết các hang chuột trên dãy núi này. Ông chẳng biết những con chuột đó không còn đào được những hạt ngô trong hốc trồng hạt giống, ngậm vào hai bên miệng, vận chuyển về hang cất đi nữa. Đám chuột bị tiếng chó sủa và tiếng cuốc của ông lão làm cho thức giấc, chúng như đang thi với ông trong việc tiêu hao lương thực cất giữ. Mãi đến một hôm, mặt trời dường như gần hơn gấp nhiều lần so với trước kia, khi đất trên dãy núi đều biến thành một tấm sắt bị nung đỏ, ông lão không ngủ được, muốn đem lương thực ra cân, lấy cái cân, ở chỗ râm cân được một lạng, nhưng dưới ánh nắng mặt trời cân lại được một lạng hai.

Ông lão có chút hoài nghi kinh hãi, mang cân lên dốc núi nơi mà mặt trời gay gắt hơn, lại cân được một lạng hai lăm. Ông lão vô cùng kinh ngạc. Hóa ra khi ánh mặt trời khốc liệt, soi chiếu lên bàn cân lại có thể tạo ra trọng lượng. Thế là ông chạy lên chỗ cao nhất trên sườn núi xa hơn, trên đỉnh núi đó lại cân được một lạng ba mốt, bỏ đi một lạng bàn cân, thì ánh mặt trời nặng ba hoa mốt. Ông lão chạy liền một mạch đến bốn sườn núi chỗ xa, sườn núi này cao hơn sườn núi khác, ánh mặt trời trên sườn núi cao nhất nặng năm hoa ba.

Từ đó, ông lão liền không ngừng đi cân ánh mặt trời. Vào buổi sáng khi mặt trời mọc, ánh mặt trời xung quanh gác lều là hai hoa, đến buổi trưa tăng lên hơn bốn hoa, khi mặt trời lặn lại trở về hai hoa.

Ông lão còn cân xem bát cơm nặng bao nhiêu, thùng nước nặng bao nhiêu. Có một lần, khi ông cân tai của con chó mù, con chó cựa một cái, cán cân liền đánh vào mặt ông, ông liền đánh mạnh vào đầu con chó một cái.

Khi ông lão lại một lần nữa nhớ đến việc cân từng bát, từng bát lương thực trong cái túi đó, thì cũng đã là sau bốn ngày đi cân ánh mặt trời, đã ăn hết mấy phần cái túi lương thực đó rồi, tính tổng của từng bát từng bát một, ông lão hơi thừ người ra một chút. Lương thực còn lại nhiều nhất cũng chỉ đủ ông và chó mù ăn nửa tháng.

Lúc này ông mới nhớ ra mình và con chó mù đã rất nhiều ngày không ra ruộng đi tìm hang chuột.

Không ngờ, mọi thứ đã muộn. Trong mấy ngày, đám chuột dường như đã gọi nhau ăn hết lương thực tích trữ trong hang. Suốt cả một chiều, ông dẫn con chó mù tìm bảy mảnh ruộng, khoét ba mươi mốt cái hang chuột, người mệt đến mức gân cốt như muốn đứt lìa, mới đào được tám lạng ngô. Khi mặt trời lặn, ánh tà dương đỏ máu chiếu từ núi tây, rơi trên sườn núi như than lửa, lá ngô cuộn trong cả ngày đã bắt đầu mở ra thở một hơi dài. Ông lão bưng nửa bát hạt ngô có lẫn cả phân chuột, ý thức được rằng chuột trong dãy núi này đã bắt đầu tranh đoạt lương thực với ông và chó mù rồi.

Ông lão nghĩ, chúng đã chuyển hết lương thực đi chỗ nào rồi đây?

Ông lão nghĩ, dù có thông minh đến đâu, mi có thể thông minh hơn ông lão này sao?

Ban đêm, ông lão và con chó đến một thửa ruộng xa hơn để nghe trộm chuột kêu, cả đêm đã đi tận ba mảnh ruộng, trong tai vẫn trống rỗng, không nghe thấy một chút tiếng chuột nào. Khi phương đông hừng sáng, ông lão và con chó trở về, ông hỏi chó là bọn chuột đều chuyển nhà đi đâu rồi? Chuyển đến đâu rồi cơ chứ? Chúng chuyển đến đâu, chỗ đó nhất định có lương thực, ta buộc phải tìm thấy chúng đấy. Lúc đó, ánh mặt trời trên con mắt khô của con chó chiếu đến mức cứng đanh mà tuyệt tình. Con chó quay đầu sang một bên, cõng ánh mặt trời đi. Nó không nghe thấy chuỗi câu hỏi của ông lão.

Thế là ông lão nói to hơn, mù à, lũ chuột liệu có nấp ở nơi nào đó đối đầu với chúng ta không?

Tiếng bước chân của con chó dừng lại rồi, nó ngoảnh đầu bắt lấy tiếng nói của ông lão đang truyền đến.

Nhưng ông lão không muốn nói gì thêm nữa, ông trở về dưới gác lều, sau khi kiểm tra thân cây ngô to bằng cổ tay trẻ em, phải đến thôn làng kéo đệm nước dưới giếng. Gánh hai cái thùng nước, gọi con chó đi cùng, con chó lại nằm ở dưới cột lều không động đậy. Ông lão nói, đi thôi, vào trong làng xem xem chuột ở trong nhà ai, hễ ở nhà ai thì chúng ta đến nhà đó tìm lương thực. Nghe xong những lời này, con chó mới đi về thôn cùng ông. Trong thôn, ngoài việc kéo lên hai con chuột nhỏ khát nước bị chết đuối từ dưới giếng, ở ngõ hẻm hai gia đình mà họ đã cậy khóa cửa, đến cái bóng của một con chuột cũng không có. Khi ông lão gánh chưa đến nửa thùng nước trở lại nương Tám Dặm Rưỡi, sự tình đã trời long đất lở rồi. Khi họ còn cách nương hơn một dặm, con chó đột nhiên hoang mang bất an, thỉnh thoảng phát ra tiếng kêu có chút sợ hãi, từng hồi từng tiếng, mang theo sắc máu bầm và mùi tanh tao. Ông lão bước nhanh hơn. Trèo lên một sườn núi, khi ruộng nương xuất hiện trước mặt, con chó mù đột nhiên không sủa nữa. Nó lao như một mũi tên về phía ruộng gác lều như bị điên, có mấy lần, chân trước của nó chạm vào vách đá suýt rơi xuống vực. Theo tiếng chân lộp bộp lộp bộp của nó, ánh mặt trời trong chỗ ruộng cứng đanh bị nó giẫm nứt ra, phát ra tiếng nổ cháy rừng rực giống như tiếng bình thủy tinh bị nung vỡ. Theo thân mình và bước chân nhảy lên hạ xuống của nó, tiếng sủa gay gắt cuồng liệt cũng đầm đìa máu rơi vãi trên ruộng.

Lúc này, ông lão đưa ánh mắt nhìn theo thân hình nhấp nhô lên xuống của con chó mù, đột nhiên kinh hãi bất động.

5

Khoảnh khắc đó, ông lão kinh hãi đứng ở đầu ruộng, trước tiên, giữa tiếng chó sủa đã nghe thấy tiếng kêu chút chít của chuột như mưa phùn, rồi lại đưa mắt nhìn xuống dưới gác lều giữa ruộng, liền nhìn thấy chiếc túi đầy lương thực treo trên cột lều rơi xuống dưới chân cột gác lều, hạt ngô lăn đi lăn lại trên mặt đất cằn cỗi. Một đàn chuột đông đúc xám đen, ba trăm con, hoặc năm trăm con, có khi hơn nghìn con, chúng tranh nhau những hạt ngô ở dưới gác lều, luồn từ đông sang tây, rồi lại từ tây nhảy sang đông, hạt ngô đang lăn lộn dưới chân chúng, rơi ra bên mép chúng, tiếng nhai lép bép lép bép và tiếng chít chít vui vẻ hân hoan của lũ chuột chụm lại giống như mưa lớn xối xả khắp mặt nương. Thùng nước trên vai đột nhiên trượt xuống, chỉ có tiếng thùng lốc cốc lốc cốc lăn xuống dưới đáy rạch. Mặt trời trên lưng của một tầng chuột dưới gác lều lấp lánh phát ra ánh sáng màu xám xanh, giống như khoảnh khắc nhóm một đống củi khô, dưới khói đặc đang nhen lửa đượm. Ông đờ đẫn đứng lại, nhìn thấy con chó mù lao bổ về phía đàn chuột, đầu đâm vào cột lều, đột nhiên trong không trung máu bay tung tóe, một cảnh tượng kinh hãi trên mặt đất, chó và chuột đều rơi vào trong sự choáng váng tĩnh mịch. Một lúc sau tỉnh lại, con chó mù đứng nguyên một chỗ sủa như điên, vì bản thân không nhìn thấy chuột ở đâu, tức khí cào móng chân vào cột lều. Lũ chuột không phát hiện ra hai mắt của nó đã mù, bị tiếng sủa phẫn nộ điên cuồng của nó dọa cho sợ hãi kêu xanh lét khắp đất. Toàn tiếng kinh hoàng. Toàn tiếng chửi rủa, dãy núi sau hai tháng tĩnh mịch đột nhiên sôi lên ùng ục. Ông lão nhanh chóng chạy về phía đám chuột. Ông từ trong đám chuột nhảy qua, giẫm lên lưng một con chuột cực to, nghe thấy một tiếng kêu thảm thiết ghê sợ dưới chân, một bàn chân khác cảm thấy máu tươi phọt lên cuồn cuộn giống như dầu sôi bốc lên. Ông lão chạy thẳng như tên đến bên cạnh cái chiếu cói, lách người vào, không ngoài dự liệu, nhìn thấy hai con chuột khát nước đang ăn cây ngô biếc xanh như nước. Nghe thấy tiếng cạch của ông lão tiến vào trong chiếu cói, sau một chút kinh sợ không đáng kể, đôi chuột đó liền tháo chạy qua khe chiếu cói. Thấy cây ngô vẫn còn đứng thẳng như cái bút trong ánh mặt trời, tim ông lão vốn đang thót lại liền độp một tiếng rơi xuống. Quay người đi ra ngoài chỗ chiếu quây, nhìn thấy trong túi lương thực dưới gác lều vẫn còn nhúc nhích mấy con chuột đen quá đói, ông xách cái cuốc dựa ở cái chiếu cói, đập lên cái túi lương thực, lập tức có thứ gì đó như hạt châu đỏ bay dưới ánh mặt trời. Tiếp theo lại là dăm ba nhát cuốc bổ xuống, lông chuột bay tứ tung, máu đầy mặt đất, mấy chục con chuột còn lại kinh hãi kêu loạn xạ, luồn chui ra tứ phía không biết đến chỗ nào, trong chớp mắt đã không thấy tung tích gì nữa.

Con chó mù không cắn nữa.

Ông lão chống cuốc đứng ở đó thở dốc.

Dưới ánh mặt trời, chỗ nào cũng là màu đỏ lênh láng và mùi gây.

Dãy núi Bá Lâu lập tức trở nên yên tĩnh, sự tĩnh lặng chết chóc vừa nồng nặc vừa dày đặc nặng nề hơn rất nhiều lần so với những ngày qua. Ông lão đoán rằng hàng nghìn, hàng vạn con chuột đều ẩn nấp ở gần đây, chỉ cần ông lão đi, chúng sẽ lại bổ ra một lần nữa. Ông đảo mắt một hồi trên khắp dãy núi màu vàng kim sáng láng, bắt đầu ngồi trên cán cuốc, nhặt hạt ngô trên mặt đất, nói, mù này, sau này phải làm thế nào đây? Mày có thể canh gác ở đây không? Con chó mù nằm trên mặt đất bị ánh mặt trời thiêu đốt, thè lè lưỡi nhỏ dãi, đối diện với ông lão.

Ông lão nói, chúng ta hết nước rồi.

Ông lão nói, bây giờ tao, mày và cây ngô không còn một hớp nước nào để uống.

Hôm đó, ông lão không nấu cơm. Ông và con chó mù chịu đói một ngày. Đêm xuống, ông và con chó canh giữ bên chiếc chiếu quây quanh cây ngô, sợ hai con chuột đến, chỉ cần mấy miếng là có thể cắn gãy cây ngô đó. Canh giữ suốt đêm đến sáng, cũng không thấy chuột đến. Mãi đến lúc chính ngọ, ông lão nhìn thấy lá ngô bị nắng chiếu cuộn lại rồi, mới gánh đôi thùng rỗng lên vai.

Ông lão nói, mù ơi, mày canh giữ cây ngô cẩn thận đấy.

Ông lão nói, mày nằm ở chỗ râm, áp sát tai xuống đất, chỉ cần một chút tiếng động thì cũng phải hướng về đó mà sủa.

Ông lão nói, tao đi gánh nước, mày nhất định phải cẩn thận đấy.

Thời gian từng giây, từng phút trôi đi, cuối cùng ông lão cũng gánh nửa thùng nước trở về, tất cả vẫn bình yên vô sự. Chỉ là khi ông kéo tấm đệm ngâm nước dưới giếng lên, trên đệm có bốn con chuột chết đuối trương phềnh lên, từng sợi lông của nó dựng lên, nhưng lại có những con rận giữa kẽ lông còn sống đang bò lổm ngổm. Khi ăn một bữa no xong, lại phải để hạt ngô lên trên hai tảng đá đập thành vụn nhỏ, ông lão bắt đầu cảm thấy buồn bã. Bị nạn chuột ăn, ngô chỉ còn lại chưa được một nửa. Ông lão cân thử, vẫn còn sáu cân bốn lạng, một ngày ba bữa cho dù là ăn lưng lửng cầm chừng, ông và chó mù cũng phải ăn hết một cân. Sáu ngày sau thì làm thế nào?

Mặt trời đã lặn xuống núi, sườn phía tây nhuốm một màu đỏ máu. Ông lão nhìn năm sắc sáu màu trong mảng đỏ đó, nghĩ cái ngày hết cái ăn đó cuối cùng sẽ đến. Nghĩ cái ngày hết nước đó có lẽ sẽ chỉ hai, ba hôm tới thôi. Ông ngoảnh đầu nhìn nhìn cây ngô đã nhú lên ngọn trắng đỏ, muốn tính xem nó còn bao nhiêu ngày nữa sẽ trổ râu, bao nhiêu ngày nữa sẽ kết bắp, lại đột nhiên nghĩ đã rất nhiều, rất nhiều ngày trôi qua, ông đã không nhớ nổi hôm nay là ngày nào, tháng nào nữa. Thời gian quanh ông đã không còn con số nào để có thể khắc ghi. Đột nhiên ông phát hiện ra, ngoài việc biết các khoảng thời gian nhỏ trong một ngày như ban ngày, ban đêm, buổi sáng, hoàng hôn, mặt trăng lặn, mặt trời mọc… ông đã quên mất thời gian lớn, ngày tháng năm rồi. Ông cảm thấy trong đầu mình là một miền trống trải hư không. Cứ ngây ra như thế một hồi, ông nói, mù này, Lập Thu đã qua chưa nhỉ? Nhưng lại không nhìn con chó, lẩm bẩm một mình, không biết chừng đều đã tiết Xử Thử rồi, cây ngô mọc ngọn là ở khoảng tiết Xử Thử.

Ông lão nheo nheo mắt, trong tay cầm một hòn đá tròn như một miếng bánh hấp, đập từng nhát từng nhát hạt ngô trên mặt đá hơi lõm xuống một chút, ông nhìn thấy con chó mù ngửi trên mặt đất một hồi, rồi ngoạm một con chuột đã chết hai ngày đi về phía con rạch, đến chỗ còn cách đầu vách núi mấy thước, vung đầu một cái, ném con chuột chết đó vào trong con rạch.

Ông lão ngửi thấy một mùi thối khẳn nhàn nhạt.

Con chó lại ngoạm một con chuột chết khác đi về phía con rạch.

Phải kiếm một cuốn lịch vạn niên, ông lão nhìn con chó, nghĩ không có lịch vạn niên thì không có mồng mấy tháng mấy nữa, không có mồng mấy tháng mấy thì không biết rốt cuộc cây ngô khi nào trưởng thành. Có lẽ vẫn còn cách lúc chính vụ thu một tháng nữa, có lẽ vẫn còn bốn mươi ngày nữa, nhưng trong ngày tháng dằng dặc nghìn dặm, vạn dặm này, mỗi ngày sẽ ăn cái gì đây? Hạt giống trong ruộng đã hết sạch rồi, đều đã bị lũ chuột ăn sạch bách. Ông lão từ từ ngẩng đầu lên, nghe thấy ở phía tây xa xôi, dường như đã có tiếng kêu chít chít thảm thiết, ông đưa mắt nhìn ra chỗ xa nhất, thông qua cái khe giữa hai đường núi, nhìn thấy mặt trời bị một dãy núi khác nuốt chửng, để lại ánh sáng như cơn lũ quét đỏ quành quạch, từ đỉnh núi xối thẳng xuống góc chân núi, rồi lại tràn đến bên người ông. Trong khoảnh khắc đó, cả thế giới như ngừng thở. Lại sắp đến cái thời khắc giữa hoàng hôn vắng lặng nhất và bóng tối chập choạng trong một ngày rồi. Nếu là tháng xưa năm xưa, khoảnh khắc này chính là quang cảnh gà lên chuồng, chim sẻ về tổ, tiếng ríu rít đầy khắp thế giới sẽ rơi xuống giống như mưa. Nhưng bây giờ không có gì cả, không có gia súc, không có chim sẻ, đến quạ cũng đã sớm tránh hạn bay đi rồi. Cả thế giới chỉ còn lại sự tĩnh lặng chết chóc. Tĩnh lặng đến mức ánh trăng rơi trên đất cũng kêu loạt soạt. Ông lão nhìn sắc máu tà dương cuối ngày, thấy ánh tà dương càng lúc càng mỏng, nghe những tiếng động của ánh sáng đỏ cách ông càng lúc càng xa giống như một màn lụa đỏ dần dần bị kéo đi, thu dọn những mảy tấm ngô trong hốc đá, nghĩ rằng lại một ngày nữa giống ngày hôm qua đã trôi qua, cuộc sống ngày mai đã dồn bức ngay trước mắt, làm thế nào để qua nổi đây?

Chẵn ba ngày qua đi, tấm ngô dù tiết kiệm như thế nào, vẫn nhanh chóng giảm đi một nửa. Ông lão nghĩ, lũ chuột đi đâu cả rồi? Chúng ăn cái gì để sống thế?

Đêm thứ tư, ông gọi chó mù đến dưới cây ngô đó, nói, mày gác nhé, nếu nghe thấy tiếng động thì hướng về chính bắc sủa. Sau đó, tự mình vác cuốc, lên sườn núi đi về phía chính bắc. Đến một mảnh ruộng hoa màu xa nhất của thôn làng, ông lão đặt cuốc vào giữa ruộng, bản thân ngồi trên cán cuốc, cứ như vậy cho đến lúc phương đông hừng sáng, ông vẫn không nghe thấy một chút tiếng động nào của chuột cả. Ban ngày, ông lại đưa con chó mù đến mảnh ruộng đó, con chó giúp ông tìm bảy cái hang chuột, cũng không có một hạt lương thực nào. Ngoài cứt chuột giống như hạt gạo thì chỉ có đất cứng bỏng tay bỏng chân. Tìm vết cuốc hồi đầu trồng hạt ngô giống, cuốc mấy chục cái hố, cũng không tìm thấy một hạt giống nào.

Ông lão đoán rằng, trên dãy núi này không còn một hạt lương thực nào nữa rồi.

Mù ơi, ông nói, tao hỏi này, mày nói xem chúng ta có chết đói không?

Con chó mù nhìn bầu trời bằng con mắt khô sâu như cái giếng.

Ông lão nói, cây ngô đó cũng đừng hòng mong trưởng thành.

Vào đêm thứ năm, chiều tà bảng lảng vừa dứt, màn đêm lách tách ập đến. Khắp núi đồi đều bị phủ trong màu đen như mực không trăng không sao. Cây khô cháy trên vùng sơn dã, lúc này đã thoát khỏi ánh nắng mặt trời khốc liệt cả một ngày, vừa có được một chút ẩm ướt, liền vội vàng phát ra tiếng cảm thán mềm mại yếu ớt đen mảnh như tơ. Ông lão và con chó ngồi bên cây ngô, để cho lá ngô trêu đùa trên mũi ông, nuốt từng miếng từng miếng mùi thanh ngọt vương vất vị thanh mát của lúa mì Thanh Khoa[2] của cây ngô. Hơi lương thực trong bụng ông giống như chiếc xe ngựa băng băng trên đường, ùng ục ùng ục chen lấn đến, đợi đến khi mùi vị đó cuối cùng chạy đến bụng dưới của ông, ông hóp bụng lại một cách mãnh liệt, ép chặt trong ruột, chặn hơi đó lại, giữ trong bụng. Cứ nuốt hơi lương thực như vậy đến khi nghe thấy ánh trăng mông lung rơi xuống, ông nói, mù này, mày cũng lại đây nuốt mấy hớp, nuốt mấy hớp xong mày sẽ không đói nữa. Gọi hai tiếng, không thấy con chó mù động đậy, quay đầu lại liền nhìn thấy con chó mềm nhũn như bùn trên cái chiếu cói, thò tay ôm nó kéo lại, đột nhiên giật mình. Da bụng con chó treo lủng lẳng dưới xương sườn, giống như con dao cứa vào tay ông. Ông lão sờ bụng mình, trước tiên ông sờ thấy lớp da cáu bẩn khô nứt vênh lên, bóc ra ném xuống dưới chân, khi sờ đến da bụng mềm như nước đó, ngay lập tức sờ vào cái xương sống ở sau lưng.

Ông lão im lặng.

Im lặng một hồi không đầu không cuối, ông nói, mù ơi, mày xem, có trăng rồi, chúng ta đi ngủ thôi. Ngủ rồi sẽ không đói nữa, thực ra mộng cũng có thể làm cơm ăn.

Lúc này, con chó liền đứng dậy, lảo đảo đi lên phía bên cạnh gác lều.

Đừng trèo gác lều, ông lão nói, ngủ ở trên đất, hãy tiết kiệm phần sức trèo lên gác.

Con chó liền quay về nằm bất động ở chỗ cũ.

6

Một vầng trăng mảnh như sợi dây cung từ từ lộ ra sau đám mây, trên sườn núi đã bắt đầu bàng bạc sắc nước. Ông lão mơ hồ khẽ mở mắt, đăm đắm nhìn màn đêm xanh leo lẻo cầu khẩn, ông trời ơi, tôi sắp chết đói rồi, ông nhanh cho tôi một nắm lương thực đi, để tôi sống thêm mấy ngày nữa, ít nhất để tôi sống lâu hơn con chó, nó chết rồi tôi còn có thể chọn một chỗ đất tốt để chôn nó, không để cho chuột cướp mất nó, cũng là để nó đỡ phí một lần đến với thế gian này. Con chó chết rồi, ông lại để tôi sống lâu hơn cây ngô này, chính vì nó mà tôi mới ở lại, ông cũng phải để cho tôi có được thành quả thu hoạch chứ. Cây ngô trưởng thành rồi, ông cũng để tôi sống thêm mấy ngày, để tôi đợi đến lúc có một trận mưa, đợi đến khi người trong làng lánh hạn trở về dãy núi, tôi đưa bắp ngô giống cho dân làng, đây là hạt giống của cả một dãy núi, cả một thế giới. Ông lão vừa cầu khấn như vậy, vừa một tay sờ một lá ngô, tay kia bóc lớp da tróc trên ngực của mình ném xuống đất. Khi sắp đi ngủ, ông khe khẽ đặt hai chân lên lưng con chó, nói, ngủ đi, mù, ngủ rồi sẽ quên đói, không chừng đem giấc mộng đẹp làm được bữa no nê. Nói xong câu này, hai mí mắt của ông loạt soạt khép lại, lẹt xẹt chìm vào giấc mộng.

Khi ông lão đang ngủ say, đôi chân đặt lên lưng con chó của ông động đậy. Sau đó, tiếng chó sủa đập vào tai ông giống như viên đá xanh. Ông đột ngột ngồi dậy trên đất, nghe thấy trên sườn núi có một vùng tiếng chuột kêu rất khẽ, lại còn tiếng móng chân của đàn chuột chạy với tốc độ cao. Con chó đứng ở ngoài chiếu cói, đang hướng về phía sườn núi sủa liên hồi. Ông lão đi ra ngoài, vỗ vỗ đầu con chó, bảo nó về vòng chiếu cói canh giữ cây ngô. Đúng lúc đó trời sắp sáng, ánh trăng nhàn nhạt và trong suốt, có mùi thơm ẩm ướt mỏng dính trong không khí. Bò lên gác lều, ngồi ở bên đối diện với sườn núi, trước tiên ông lão ngửi thấy mùi chuột khai khai, màu đỏ sậm rất mạnh trong không khí, còn có mùi đất vù vù bay lên. Ông chớp chớp đôi mắt, nhìn thấy một đàn chuột màu đen giống như một tầng mây trên mặt đất đang gấp gáp men theo đường núi chạy về phía nam. Ông xuống gác lều. Ông sợ lũ chuột sẽ đột nhiên quay đầu lao về phía cây ngô này. Vội vã vào trong chiếu quây nhìn một cái, cây ngô vẫn thẳng đứng xanh biếc, con chó mù dỏng hai tai đen bóng cắm vào không trung. Nhất định không được sủa, ông lão sờ tai con chó nói, không thể nhắc nhở lũ chuột ở đây có người ở, chúng biết nơi có người thì sẽ có lương thực để ăn.

Lúc này, âm thanh như tiếng mưa xối xả trên sườn núi dần dần nhỏ lại. Ông lão vỗ vỗ đầu con chó, còn mình lặng lẽ mò mẫm đi về phía sườn núi. Khi đến bên sơn đạo, ông nhìn thấy thỉnh thoảng có mười con, mười hai con chuột lạc đàn kêu chói tai men theo đường đi về phía nam. Cho dù thế nào, ông lão cũng không dám tin, hóa ra trên mặt con đường sườn núi cứng như thép, lúc này đã có một lớp xám tro dày bằng ngón tay, móng chuột vết này giẫm lên vết khác, cả bề mặt con đường không có một chỗ nào trống có thể cắm kim.

Ông lão đứng bên đường kinh ngạc.

Ông lão nghĩ, chúng di cư về đâu thế?

Có lẽ trận đại hạn này sẽ tiếp tục mãi không biết bao giờ mới hết. Ông lão nói, nếu không phải tiếp tục hạn hán thì sao chúng lại phải chuyển đi như thế? Chẳng phải nói ngoài sợ không có nước, chuột chỉ cần có gỗ, có chiếu rơm thì chúng không sợ chết đói sao? Bây giờ đến chuột cũng chuyển nhà rồi, có thể thấy trận đại hạn này sẽ còn tiếp tục rất lâu nữa đấy. Ông lão một mình suy nghĩ, khi muốn quay người trở về, ông lại mơ hồ nghe thấy ở phía bắc có tiếng mưa rơi tí ta tí tách. Ông biết đó không phải mưa mà là đàn chuột đến. Người ông thắt lại, đứng ở trên cao mượn ánh trăng nhìn ra phía xa, mạch máu trên người ông lão lúc thì căng phồng lên, lúc thì đông cứng lại. Ông nhìn thấy thứ trèo qua sườn núi tràn về phía nam không phải chuột, mà là một cơn đại hồng thủy men theo đường mà giội xuống. Tiếng chuột xanh xanh tím tím ở phía trước nhất của đàn chuột như hồng thủy, lanh lảnh quái dị như sói hú dẫn đường, sau đó đội ngũ như ngọn triều, lúc dâng lúc hạ tràn về phía trước, sóng giội cuộn trào, đến gần thì âm thanh như mưa phùn trở thành tiếng mưa như xối phủ đất ngợp trời. Rất nhiều chuột đột nhiên nhảy lên giống như cá vọt lên mặt nước, lại rơi bộp một cái vào đàn chuột giống như rơi xuống mặt nước. Sắc trời đã bắt đầu hửng sáng, trong không khí màu xanh càng phát ra nhiều mùi khai, nhức mũi và khiến người ta sặc sụa. Hai tay ông lão đột nhiên ngấn đầy mồ hôi. Ông biết chỉ cần đội ngũ này quay đầu, ông, con chó mù và cây ngô đừng hòng sống sót trên thế giới này. Chúng đói phát điên rồi. Chuột đói phát điên lên thì đến tai, mũi của người cũng dám cắn. Ông muốn chạy về nói với chó mù, nhất định đừng gây ra một tiếng động nào, nhưng đã không kịp nữa rồi. Đàn chuột đen kịt giống như một đám mây mù cuộn về phía bên này, ông lão vội né người, núp vào dưới gốc cây hòe chỉ to như cánh tay, nhìn thấy mấy con chuột đi đầu hàng to vô cùng, toàn thân đều là lông xám bóng, đầu giống như con mèo hoặc là con chồn. Ông lão chưa bao giờ nhìn thấy chuột to như vậy. Ông lão nghĩ đây chính là vua chuột mà tổ tiên từng nói chăng. Mắt của mấy con vua chuột ở đầu hàng sáng màu lục, lấp lánh ánh sáng xanh. Chúng nhảy từng bước, từng bước như đàn ngựa phi, nhảy một bước ít nhất cũng xa ba thước, bụi đất tung lên giống như tấm thảm phủ trên lưng đội chuột. Ông lão muốn ho. Ông lấy tay ấn chặt yết hầu của mình không dám ho thành tiếng. Trời đã hửng sáng rồi, buổi sớm mát mẻ lại đến như thường lệ, trên bầu trời xanh như ngói, mây trắng toát như vẩy cá. Khỏi phải nói, tia sáng sắc nhọn của mặt trời e rằng còn bén nhọn hơn cả ngày hôm qua. Không sắc bén nhọn hoắt thì lũ chuột có tháo chạy như vậy không? Không sắc bén nhọn hoắt trời đất có đại hạn tuyệt diệt thế này không? Ông lão từ sau thân cây đi ra, phát hiện không có một con chuột nào nhìn thẳng ông một cái. Thứ chúng sợ không phải là con người nữa, mà là bầu trời và mặt trời, là đại hạn khốc liệt tuyệt diệt thế giới này. Ông đứng yên không động đậy bên đường, nhìn đàn chuột chít chít chạy qua, nghe thấy chuột không ngừng rơi xuống đường lộp bộp, lộp bộp giống như quả hồng mềm chín nhũn. Ông không hiểu, những con chuột này nếu chồng lên nhau sẽ to hơn cả một đỉnh núi, chúng làm thế nào để tập hợp lại cùng nhau? Vì sao chúng thống nhất di chuyển về phía nam giống như có một hiệu lệnh vậy? Phía nam là nơi nào? Nơi đó có nước có lương thực, không có ánh nắng sao? Phương đông có ánh mặt trời vàng tươi lấp lánh rồi, ông lão đột nhiên phát hiện mắt của tất cả lũ chuột đều biến thành màu đỏ sáng, từng hạt, từng hạt bên đường giống như một mảng hạt châu đang lăn. Có trăm nghìn con chuột bị ép xuống mặt đường chạy về hai bên ruộng, loáng một cái đã không biết biến mất ở chỗ nào.

7

Mặt trời đã hoàn toàn giằng thoát khỏi dãy núi rồi, trong ánh nắng, từng sợi lông chuột đen bạc, xám bạc bay lượn, lơ thơ như tơ liễu mùa xuân tháng Ba. Ông lão thở phào một hơi trên sườn núi, từ đó đi xuống, tiếng bước chân trong buổi sáng thanh tĩnh, hiện rõ sự già nua không chút sức lực, đến bên cây ngô được quây trong chiếu cói, ông nhìn thấy con chó đang hướng đôi mắt mù về phía sườn núi. Mồ hôi lạnh từng giọt từng giọt treo trên đỉnh tai nó.

Ông hỏi, sợ không?

Con chó chẳng nói gì, đi đến nằm thượt bên chân ông lão.

Ông lão lại hỏi, là sắp có đại tai đại nạn rồi sao?

Con chó không nói gì, nhìn nhìn cây ngô thân xanh lá xanh.

Ông lão sững ra một chút. Ông nhìn thấy trên lá ngô rất nhiều nốt trắng, giống như hạt vừng. Đây là bệnh đốm lá mà khi hạn hán thiếu nước thì cây ngô mới có thể mắc phải. Nhưng cho dù trời đại hạn, cây ngô này chưa bao giờ bị thiếu nước mà. Ông lão đã lấy đất đắp một vòng quanh cây ngô, dường như mỗi ngày đều tưới nước vào trong vòng quây đó. Ông ngồi bóc đất nâu trong cái vòng quây đó, sâu dưới đất khô một ngón tay, ướt đến mức có thể vắt ra nước. Ông lão nắm một nắm đất ẩm đứng lên, hiểu rằng bệnh đốm lá đó không phải do khô hạn, mà là vì mùi khai của chuột phủ khắp núi đồi.

Trong tất cả các loại phân, phân chuột là loại mạnh nhất, nóng nhất. Ông lão nghĩ, khỏi phải nói mùi khai của chuột này cũng mạnh và nóng như vậy. Mùi khai của chuột cả đêm vây lấy cây ngô, nó sao có thể không bị nóng đến mức đốm lá? Áp sát tai lên lá cây, ông lão nghe thấy tiếng mọc lên rin rít cực nhanh của những đốm lá đó. Quay người hít hít, lại ngửi thấy mùi chuột khai vừa khét vừa đen sầm sập từ bốn phía xung quanh đổ tới, giống như dòng sông chảy về phía cây ngô.

Có nghĩa là, cây ngô này lập tức sẽ bị mùi chuột đốt cháy rồi.

Có nghĩa là, nếu muốn cây ngô này sống tiếp thì phải lập tức có mưa, đem mùi chuột khai như khí độc khắp núi này ép vào sơn dã, rửa trôi khí độc trên cây ngô.

Con chó mù cảm nhận được nỗi hoang mang của ông lão, nó cứ nhìn chằm chằm vào ông. Ông lão nói, mù ơi, mày gác nhé, tao phải về làng gánh nước. Ông không đợi nó đáp, gấp rút quảy thùng nước về làng.

Trong làng vẫn yên tĩnh đến mức không có một chút tiếng động nào. Cứt chuột trên đường làng thành một lớp dày di dày dít, mặt trời không thay đổi mảy may chiếu nứt rộng khe cổng của các gia đình. Ông lão không quan tâm đến những việc khác nữa, ông đi thẳng lên bên đài giếng, lúc vắt đệm nước buộc dưới giếng, trọng lượng trên tay đột nhiên nhẹ đến mức dường như không có gì, tiếng giọt nước tí tách từ đệm rơi xuống giếng vào giờ này những ngày trước đã biến mất. Ông lão nhìn xuống giếng, vừa nhìn, mặt ông liền biến thành sắc trắng xanh, hai tay cứng đờ trên cái thanh ròng rọc.

Rất lâu sau, ông lão mới cuộn hết dây thừng từ giếng vào ròng rọc. Đệm nước không còn nữa. Đệm nước chỉ còn lại một lớp vải trăm nghìn lỗ rách vết lở, trên vải có một tầng chuột chết ngấm nước trương phềnh lên, khi đến miệng giếng lại lộp bộp lộp bộp rơi xuống mười mấy con.

Đệm nước bị lũ chuột khát nước nhảy xuống giếng ăn hết rồi.

Ông lão bắt đầu đi về phía nhà nào đó tìm đệm hoặc chăn.

Trước tiên ông lão đến nhà mà ông đã tới tìm lương thực, đến mỗi nhà, ông chỉ dừng lại một chút trước cổng. Làng bị chuột cướp sạch rồi. Hòm, bàn, tủ, chân giường… của các nhà, phàm là những thứ đã từng đựng lương thực quần áo, đều bị cắn lỗ chỗ to nhỏ giống như nhụy hoa hướng dương nhân đã bị ăn hết hạt. Mùi gỗ màu trắng vàng cùng mùi khai của chuột hòa lẫn vào nhau, vừa nồng nặc trong nhà, vừa lan tràn khắp sân.

Ông lão đi hơn mười hộ gia đình mà vẫn về tay không.

Từ trong hẻm thôn đi ra, tay ông lão xách ba thanh trúc dài, ông buộc nối ba thanh trúc lại, lại đến hố xí ở sân sau tìm một cái bát gỗ nhỏ dùng để múc phân (tất cả quạt gió, bàn bếp, bát gỗ, bát sứ trong nhà bếp của nhà người khác đều bị chuột cắn vỡ nát), ông buộc cái bát gỗ vào đầu cành trúc, ba lần thò xuống giếng múc nước, kéo lên đều là chuột chết. Mượn ánh mặt trời trên đỉnh đầu, ông lão nhìn xuống giếng, ông thấy giếng đã cạn nước rồi, một đống chuột giống như nửa hầm khoai lang đã rữa nát chất đống dưới đáy giếng, còn có mấy con chuột sống chạy trên người những con chuột chết đó, trèo lên thành giếng được mấy thước, rồi lại rơi xuống bộp một cái, tiếng kêu bi thương chói tai dâng lên theo thành giếng.

Ông lão gánh thùng không trở về nương Tám Dặm Rưỡi.

Dãy núi trống trải trải ra bốn phía xung quanh mênh mông vô tận, xung quanh ngoài mấy dặm, mấy chục dặm, chỗ dãy núi và trời nối tiếp nhau, đều bốc cháy như ánh lửa rừng rực. Khi ông lão đến bên nương, con chó mù đã chạy lại. Ông lão nói giếng đã cạn rồi, không còn nước nữa, bị lũ chuột chết lấp đầy rồi. Lại hỏi, ở đây có chuột đến không? Con chó hướng về ông lắc đầu một cái. Ông nói, mày và tao đều sắp chết trong tay chuột rồi, lại còn cây ngô nữa, chúng ta không sống nổi mấy ngày nữa.

Con chó ngơ ngẩn đứng trong bóng râm của gác lều nhìn lên trời.

Đặt thùng xuống, ông lão vào chiếu quây nhìn xem thế nào, vết đốm trên mỗi lá ngô đều đã to như móng tay. Ông lão trầm lặng trước cây ngô, dằng dặc hồi lâu không nói, khi trân trân nhìn hai đốm trên chiếc lá thứ mười một cứ thế to ra rồi liền lại với nhau, biến thành một vệt dài dài giống như quả đậu bị phơi khô, ông chớp chớp đôi mắt tối sẫm, gân xanh trên cổ vểnh lên giống như rễ cổ thụ nổi trên mặt đất. Ông rời chiếu quây, lấy chiếc roi ngựa trên gác lều xuống, nhắm vào chính giữa mặt trời, vun vút vun vút, thân hình không ngừng chuyển động, quất mười mấy roi liên tiếp, quất rụng rất nhiều tia sáng và bóng râm loang loáng trên mặt đất từ trong ánh sáng mặt trời, sau đó gân xanh trên cổ xẹp xuống, ông lão treo roi lên gác lều, gánh thùng nước, chẳng nói chẳng rằng, đi lên sườn núi.

Con chó mù nhìn chăm chăm về hướng ông lão đi, trong ánh mắt đen kịt muộn phiền, có rất nhiều dư vị của nước mắt và buồn bã, mãi đến khi tiếng bước chân cô độc buồn tẻ của ông lão nhỏ dần rồi hoàn toàn biến mất, nó mới từ từ quay lại, nằm canh giữ trong ánh mặt trời dưới cây ngô.

Ông lão đi tìm nước.

Ông lão cho rằng hướng lũ chuột trốn đến nhất định có nước uống, không có nước thì làm sao chúng có thể chịu được từ lúc đại hạn đến tận bây giờ cơ chứ! Ông lão nghĩ, sở dĩ chúng di chuyển ồ ạt, chắc chắn là vì không có cái ăn nữa, nếu có cái ăn thì vì sao chúng ăn sạch tất cả những thứ có mùi lương thực, mùi quần áo, đồ gỗ trong làng? Ông lão nghĩ, cuộc di cư lớn tuyệt đối không phải là vì không có nước mà vì không có cái ăn. Ánh mặt trời chiếu thẳng mà sáng đỏ, khi ông lão đi một mình trên dãy núi, ánh sáng đó hiện rõ vẻ thô ngắn và mạnh mẽ, giống như thanh sắt bị nung đỏ, mỗi chùm, mỗi cột đều có thể đếm được bằng mắt. Đôi thùng nước trống không trước vai sau vai ông, phát ra tiếng cót két khô nẻ ai oán, giống như tiếng thở của đất khô cháy. Ông lão nghe âm thanh ảm đạm đó và tiếng lẹp xẹp màu đất cô đơn buồn tẻ dưới chân mình, sự trống trải trong lòng còn lớn hơn rất nhiều trận hạn hán của thế giới này. Ông đi liền qua ba thôn trang, trong giếng làng ở đó, cọng cỏ và rơm lúa mạch chất đầy, đến ngay cả mùi ẩm ướt của nấm mục cũng không có. Ông quyết định không vào thôn trang tìm nước nữa, nếu trong thôn có nước thì sao thôn dân lại phải tháo chạy cơ chứ? Ông thử đi từng con rạch sâu, từng con rạch sâu một tìm kiếm, men theo đáy rạch tìm xem trên mặt đất có chút bùn ẩm và ướt nào không. Khi ông vượt qua mấy con đường trên sườn núi, khi ông nhìn thấy một cây cỏ tranh sau lưng của một tảng đá trong một con rạch rất hẹp, ông nói, mẹ kiếp, trời làm sao có thể tuyệt đường của con người được? Sau đó, ông ngồi trên tảng đá đó nghỉ một lúc, nhổ từng cái rễ từng đoạn cỏ tranh lên, nhai lấy nước ngọt trong rễ cỏ tranh, rồi lại nuốt bã vào bụng, nói, trong con rạch này nếu không có nước thì mình sẽ đâm đầu chết ở tảng đá này.

Ông bắt đầu từng bước từng bước đi vào trong con rạch, tiếng thở hổn hển rơi xuống theo từng bước chân, giống như vỏ thông mùa đông rơi trước mặt. Ông không biết đã đi được bao xa, lúc nãy khi nhai rễ cỏ tranh, mặt trời vẫn còn nửa đỏ nửa trắng áp sát sườn núi phía tây, nhưng bây giờ khi phát hiện ra đất khô nẻ dưới chân đã bị thay thế bởi cát trắng từng hạt từng hạt đều đặn, mặt trời lại thành một mảng đỏ máu ở bên kia núi rồi.

8

Cuối cùng, khi ông lão tìm thấy ngọn suối bên sườn núi đó thì hoàng hôn đã đến gần. Trong ánh sáng của hoàng hôn đến gần đó, trước tiên ông nhìn thấy cát trắng dưới chân có màu đỏ nhạt, chân bỏng rát vì liên tục đi nửa ngày đường, chợt cảm thấy dễ chịu vì mát mẻ. Giẫm lên cát ướt đi vào trong rạch, đợi đến khi cảm thấy sự chật hẹp của con rạch dường như làm cho vai ông bị đau, tiếng giọt nước như tiếng nhạc liền truyền đến. Ông lão ngẩng đầu lên, có một vùng xanh rộn ràng bỗng chốc bay đến trước mắt.

Trong lòng âm vang niềm vui, ông đứng lại.

Đã năm tháng nay, ông không nhìn thấy cỏ xanh nhiều như vậy, dường như ông đã quên thảm cỏ có hình dạng thế nào rồi. Cỏ râu rồng, cỏ tranh xanh, lẫn lộn giữa đám cỏ còn có những bông hoa nhỏ nhỏ màu trắng, màu đỏ và hoa gì đó hai sắc trắng đỏ nở rộ. Trong cái nóng oi bức ửng đỏ, đột nhiên xen lẫn mùi cỏ xanh đượm quánh, ngọt ngào tươi nguyên, trải ra ở đáy rạch một cách hào phóng có thanh có sắc. Cổ họng của ông lão đột nhiên thấy ngứa. Ông muốn uống nước, cơn khát đột nhiên ập đến không thể nào kháng cự, cứng lại trên đôi môi luôn khô nẻ. Ông đã nhìn thấy một vũng nước to bằng cái sàng dưới vách đá nhỏ giọt cách đó mấy bước về phía trước. Vũng nước được che phủ trong một đám cỏ xanh to bằng nửa cái mành cửa, dường như những cây cỏ này từ dưới mặt kính xanh mọc lên mặt trên của kính.

Nhưng đúng lúc ông lão muốn quăng thùng nước, chạy nhanh đến bên vũng nước uống một hơi thoải mái, bước chân của ông chợt sững lại ở đó. Ông nuốt một miếng chất nhầy dính quèo quẹo rồi đứng lại bất động. Ông nhìn thấy sau bụi cỏ đó có một con sói đang đứng, một con sói vàng to bằng con chó mù. Đôi mắt con sói vừa xanh vừa sáng. Đầu tiên, con sói vàng kinh ngạc vì sự xuất hiện của ông, sau đó khi nhìn rõ đôi thùng đựng nước mà ông gánh, đôi mắt đó liền trở nên thù hận và hung hãn, đến chân trước cũng khẽ cong lên, như chuẩn bị cho một cú chồm.

Ông lão đứng yên không động đậy, đôi mắt nhìn con sói không chớp. Ông hiểu rằng con sói này không chạy trốn là vì chỗ nước suối này. Len lén ép mí mắt xuống một chút, ông lão liền nhìn thấy bên trên cỏ nước có rất nhiều lông, có xám, có trắng, có nâu đỏ. Có lông cầm thú, có lông chim. Khi ông lão đột nhiên ý thức được con sói này đang đợi những con thú con chim đến uống nước bên suối, trong lòng có chút run sợ. Ông thấy nó gầy đến mức như vậy, có lẽ nó đã ở đó đợi ăn ba ngày, năm ngày rồi. Ông lão nhìn thấy trên một hòn sa thạch cách xa hai bước có vết máu đỏ đã khô nhạt, có rất nhiều đầu chuột ăn còn sót lại giống như táo hỏng, quả óc chó hỏng và xương cốt màu xám dài dài ngắn ngắn khác nữa, bây giờ mới ngửi thấy trong mùi tanh tươi lành lạnh, còn có mùi thịt thối rữa xám nhờ nồng nặc. Hai tay nắm chặt đòn gánh của ông lão toát một lớp mồ hôi, hai chân khẽ run lên, con sói vàng đó liền tiến lên một bước nhỏ về phía ông. Chính trong khoảnh khắc này, con sói vàng áp lại gần, khi giẫm lên đám cỏ tạp phát ra tiếng động lạo xạo, ông lão nhanh chóng cúi người xuống, giơ mạnh đòn gánh lên trời, nhắm trúng vào đầu con sói đang bất động.

Con sói vàng và ông cứ giằng co như thế.

Cuối cùng, con sói vàng bị đòn gánh và thế võ của ông lão ép phải lùi nửa bước, trở về chỗ nó đứng lúc trước, ánh sáng xanh trong con mắt tròn thù hận chiếu sắc vàng xuống mặt đất.

Ông lão dõi ánh mắt nhìn chằm chằm vào đôi mắt của sói vàng.

Con sói vàng cũng dõi ánh mắt nhìn chằm chằm vào đôi mắt ông.

Trong hẻm núi vắng vẻ, ánh mắt ông lão và con sói đập vào nhau, vọng lại tiếng lốp bốp của ánh mắt sắc lẹm cháy rực. Trên sườn núi, một giọt nước suối nhịp nhàng nhỏ xuống, âm vang xanh biêng biếc như tiếng nổ chấn dộng cả tai. Mặt trời sắp xuống núi rồi. Thời gian trôi nhanh như bầy ngựa phi đi trong ánh mắt chọi nhau của người và sói. Màu đỏ máu trên vách núi phía trước bắt đầu nhạt dần, có khí lạnh từ trên núi dần dần thấm xuống dưới núi. Không biết bắt đầu từ khi nào, trên trán ông lão có một lớp mồ hôi, sự mệt mỏi bắt đầu từ dưới chân xuất hiện, từ dưới lên trên, lan rộng lên ống đồng và đùi. Ông biết mình không thể cứ giằng co mãi như thế được. Ông đã đi một ngày đường, còn con sói lại nằm ở đây một ngày. Ông một ngày không được hớp nước, còn con sói lại canh giữ con suối, có thể uống bất kì lúc nào. Ông trộm liếm đôi môi khô nẻ, cảm thấy đầu lưỡi treo trên da môi giống như treo trên một lớp bụi gai. Ông nghĩ, sói à, giữ cái vũng nước này mày có thể uống hết không? Ông nói, này, mày cho tao một gánh nước, tao nấu cho mày một bát canh tấm ngô. Khi nói như vậy, cái đòn gánh bằng gỗ liễu trong tay ông nắm càng lúc càng chặt, đầu đòn gánh nhắm vào trán con sói, đến cái móc buộc bằng dây thừng rủ xuống hai đầu đòn gánh cũng đứng im không lắc lư.

Nhưng chính lúc này, ánh sáng trong mắt con sói vàng lại dịu dàng trở lại. Cuối cùng nó đã chớp chớp mắt, mặc dù chớp một cái liền mở ra ngay, ông lão vẫn nhìn thấy rõ trong ánh mắt xanh rắn đanh của nó đã có chút màu sắc mềm mại của nước.

Ông lão nghe thấy tiếng mặt trời xuống núi giống như tiếng lá rụng từ phía núi bên kia bay lại. Ông thử đặt cái đòn gánh đang chỉ vào trán con sói xuống, cuối cùng để hẳn lên trên bụi cỏ.

Ông lão nói, ngày mai tao sẽ mang cho mày một bát cơm.

Con sói vàng thu hai chân trước đang gập xuống lại, rồi quay đầu lùi một bước. Ông lão nói, mày đi đi, ngày mai tao chắc chắn sẽ đem cho mày chút gì ngon. Lúc này, con sói dường như quả thật nghe hiểu lời ông, từ từ quay đầu, lại lùi về phía sau hai bước, chầm chậm từ tốn đi vòng qua bên hồ nước, đi về phía đầu con rạch một cách uể oải. Đi được vài bước, nó vẫn còn quay đầu lại nhìn nhìn, tiếng bước chân hoang vắng mà hiền hòa, vọng lại từ mạnh đến yếu trong khe rạch hẹp dài này. Ông lão cứ nhìn về điểm rẽ chỗ con sói vàng đi qua mấy chục bước, đòn gánh tuột từ tay xuống đất, ông đột nhiên ngồi xuống mềm nhũn, lau lau mồ hôi trên trán, không kìm nén được một cơn rùng mình, lúc này mới biết, đến cái quần vải cộc màu trắng duy nhất trên người cũng bị mồ hôi ướt dính lại trên đùi.

Thở ra một hơi thật dài, ông lão ngồi trên mặt đất rồi không còn sức đứng lên nữa. Ông cứ ngồi như vậy, nhích mấy bước về phía trước, đến bên vũng nước, nằm xuống uống nước suối ừng ực như bò uống. Nước từ cổ họng vào, nuốt chảy xuống giống như một làn gió mát ngọt ngào ẩm ướt chảy xuyên qua con ngõ cháy lửa. Trong chớp mắt, hơi nước ẩm mát từ kẽ răng thấu xuống tận bàn chân. Ông uống một hơi căng đầy bụng nước, lại đã rửa mặt mát mẻ, khi nhìn ánh mặt trời trên đỉnh vách núi vẫn dày như tờ giấy da bò[3], liền xách thùng đổ đầy nước, đặt thùng bên hồ nước cởi quần cộc ra.

Ông lão tắm rửa một trận bên vũng nước.

Trong khi tắm, ông lão nói, sói vàng ơi sói vàng, hôm nay mày cho tao một gánh nước, ngày mai tao sẽ nấu cho mày một bát tấm ngô được không? Đến đâu kiếm đồ ăn ngon cho mày đây? Nhưng tao nhận lời rồi, dù sao cũng phải thực hiện, vậy thì mang cho mày mấy con chuột nhé, tao biết mày thích ăn thịt. Ông lão nghĩ, tao già rồi, sức yếu rồi, không thể không nhường mày. Nếu mười năm trước, hay chỉ mấy năm trước thôi, đừng nói đến chuyện mang cho mày mấy con chuột để ăn, có thể tha cho mày đi dưới đòn gánh cũng coi như tao đại từ đại bi rồi. Ông lão lẩm bà lẩm bẩm, tay làm miệng nói, sau khi làm cho vũng nước trong biến thành nước đục, lại đái một bãi bên vũng nước, ánh mặt trời dày như tờ giấy trên đỉnh vách núi liền mỏng thành một vệt đỏ nhạt.

Ngắt hai nắm cỏ xanh rải lên trên mặt thùng nước, ông lão bắt đầu gánh nước từ từ đi về phía cửa con rạch. Hai thùng nước nặng khiến cho cái đòn gánh cong như cánh cung, lắc lư bước thấp bước cao, cỏ xanh trong thùng ngăn không cho nước bắn ra. Tiếng đòn gánh ken két nặng nề, loạng choạng đụng vào khe núi vọng ra đến cửa con rạch. Ông lão nghĩ, mình thực sự đã già rồi, mình nên đi chậm lại, trước khi hoàng hôn đến hẳn, leo lên được con đường trên sườn núi thì chẳng cần phải sợ gì nữa. Ánh trăng sẽ đưa mình về nương, cả đêm phun nước lên cây ngô, bệnh đốm lá đó sẽ không lít cha lít chít lan ra nữa.

Ông lão đi chầm chậm, thật không ngờ, mới đi một đoạn trong khe núi, đột nhiên lại có một đàn sói đã chặn ở cửa con rạch.

Con sói vàng như chó mù đó đi trước dẫn đường, khi đến cửa con rạch nhìn thấy ông lão từ trong rạch đi ra, chúng đột nhiên đứng lại. Cũng chỉ đứng lại trong khoảnh khắc, con sói vàng dẫn đường ở phía trước, quay đầu nhìn một cái đã dẫn bầy sói mạnh bạo đi gần về phía ông. Toàn thân ông lão nổ ầm một tiếng lớn, ông biết mình đã rơi vào cạm bẫy của con sói đó. Ông hiểu con sói đó không phải là để ông gánh nước đổi lấy đồ ăn, mà là đi đâu đó gọi bầy sói đồng loại đến. Ông nghĩ, mình không tắm thì tốt biết bao, không ngồi nghỉ bên vũng nước thì tốt biết bao; nghĩ mình rời đi nhanh một chút khỏi chỗ này, bây giờ đã bò lên sườn núi để bầy sói này vồ hụt thì tốt biết bao. Vừa nghĩ như vậy, ông vừa cố ra vẻ trấn tĩnh, trời không sợ đất không sợ, không vội không vàng gánh thùng nước đến một chỗ đất bằng rồi đặt xuống, ung dung lấy đòn gánh từ móc thùng nước ra, quay người, cầm đòn gánh như không coi đàn sói ra gì, bất ngờ đi về phía đàn sói. Bước chân của ông không vội vàng, không hoang mang, cái móc trên đầu đòn gánh vung vẩy trước và sau tay ông. Đàn sói nghênh đón bước chân ông tới, ông cũng nghênh đón đàn sói tới. Khoảng cách hai mươi mấy bước nhanh chóng ngắn lại, đến khi chỉ còn mười mấy bước, ông lão vẫn ung dung bước dài về phía trước, dường như muốn đi thẳng vào giữa bầy sói.

Bầy sói bị sự trấn tĩnh của ông lão hù dọa, đột nhiên bước chân của chúng nhẹ đi, đứng ở cửa con rạch không động đậy.

Ông lão cứ đi thẳng về phía trước.

Lúc này, hai con sói vàng ở hàng đầu lùi lại phía sau. Bước lùi này khiến cái vô căn vô cứ lơ lửng trong lòng ông lão có chút trở thành sự thực. Ông bắt đầu bước dài hơn, nhanh nhẹn mà mạnh mẽ, tiếng bước chân chấn động đến mức có ít cát vụn từ trên vách đá rơi xuống. Mắt đàn sói trân trân nhìn. Ông lão đi đến đoạn hẹp giống như cổ chai của con rạch, liếc mắt một cái nhìn vách núi dựng đứng hai bên con rạch, ông lão không đi nữa. Ông lão chọn cửa con rạch chỉ rộng bằng hai bước chân, biết rằng bầy sói vàng này không thông qua đoạn yết hầu của con rạch này, không thể vòng ra sau lưng để bao vây ông, liền đứng ở chính giữa yết hầu của con rạch.

Thứ còn lại chính là giằng co.

Ông lão đã uống đầy bụng nước, đói và khát đều bị nước suối ép đi rồi. Ông nghĩ mình chỉ cần đứng ở chỗ yết hầu của con rạch, cố gắng không ngã xuống, có thể mình sẽ còn sống để đi ra khỏi con rạch này. Mặt trời cuối cùng đã thu nốt những vệt màu đỏ còn sót lại của nó. Hoàng hôn lại đến như mọi ngày, sắc trời trong con rạch giống hệt thân hình của bầy sói vàng. Sự tĩnh mịch trong hoàng hôn phát ra tiếng động khe khẽ, bắt đầu theo không trung của vách con rạch giáng xuống. Ông lão đếm đếm, những con sói vàng vẫn không hiểu vì sao ông lại ung dung đến vậy, tổng tộng có chín con, ba con to, bốn con cỡ bằng con chó mù, còn hai con dường như là mới sinh năm nay.

Ông lão đứng như một cái cây cắm ở đó.

Một mảng ánh mắt xanh lét long lanh trong đám sói, giống như hạt trân châu treo trên không trung. Sự tĩnh lặng chết chóc đen đặc của dãy núi đè lên đỉnh đầu ông lão và bầy sói. Ông lão không động đậy. Ông lão cũng không tạo ra một chút âm thanh nào. Khi bầy sói dường như hiểu rằng ông lão vừa nãy nhanh nhẹn như vậy chính là để chiếm đoạn yết hầu của con rạch, có một con sói già phát ra tiếng hú xanh đỏ dõng dạc. Tiếp theo, bầy sói liền ướm thử móng chân đi về phía ông.

Ông lão cầm đòn gánh trong tay chống mạnh xuống trước mặt.

Bầy sói đứng lại.

Hai bên cách nhau bảy, tám bước, mượn ánh tà dương cuối cùng trước hoàng hôn, ông lão nhìn thấy trong ba con sói già, có một con đi chính giữa bầy sói, bên tai trái của nó thiếu một chiếc răng, chân còn hơi thọt. Ông lão bắt đầu đưa mắt nhìn lên người nó. Người và sói cứ giằng co một lúc như thế, quả nhiên là con sói già đó lại phát ra một tiếng hú trầm khàn, bầy sói lại bắt đầu tiến thử về phía ông. Khi còn cách năm bước, sáu bước, ông lão vung mạnh đòn gánh lên không trung, hai tay nắm chặt, nhằm vào chính giữa bầy sói, nhắm vào đầu vua sói.

Bầy sói đứng lại lần nữa.

Ông lão nhìn chằm chằm vua sói, đuôi mắt lướt qua những con sói khác. Trong chín con sói đó, ông nhìn thấy mắt con sói sáng nhất không phải là ba con sói già, cũng không phải là bốn con sói mới lớn, mà là hai con sói nhỏ lúc thì đi lên phía trước, lúc lại đi ở giữa. Ánh mắt của chúng sáng trong, có một lớp sắc nước dưới ánh mặt trời trong mắt, hơn nữa trong sắc nước đó còn có một lớp kinh sợ và hoảng loạn. Chúng thỉnh thoảng lại ngoái đầu nhìn vua sói. Vua sói cũng thỉnh thoảng phát ra những tiếng kêu xanh đỏ chỉ có chúng mới hiểu được. Sắc sáng cuối cùng trước hoàng hôn cũng biến mất, màu đen như mực từ đỉnh đầu phủ xuống. Mắt sói trong màn đêm loang loáng ánh sáng của hồ nước xanh biếc. Có một mùi tanh khai của bầy sói từ cửa rạch bổ đến. Mùi khai này không giống như mùi khai của chuột, nó hiện lên vừa thanh đạm lại vừa vô cùng rõ rệt, không nồng nặc mà sền sệt như mùi khai của chuột. Ông lão nghĩ đến cây ngô đó, nghĩ vết đốm khô trên thân cây có lẽ đã lan ra toàn bộ lá cây rồi, có lẽ đã lan xuống cả thân cây rồi. Ông lão nghĩ, chỉ cần không nhiễm vào ruột cây, chỉ cần ngọn cây ngô vẫn có mầm xanh thì vẫn cứu được. Khi ông lão đang nghĩ, lại nghe thấy một tiếng hú dài chắc nịch của vua sói, trên người run lên một chút, chớp mắt mạnh một cái, lại vội nói với mình, ngoài bầy sói ra, lúc này ông không nên nghĩ đến bất kì điều gì nữa, nếu nghĩ nữa thì ông sẽ phải chết trong miệng bầy sói này. May mắn là khi ông lão nghĩ đến đó, ánh mắt xanh lét của bầy sói không nhìn ra. Một tiếng kêu của vua sói, khi bầy sói lại sắp nhích lên phía trước, ông lão cầm đòn gánh huơ huơ, tiếng móc ở đầu đòn gánh va vào vách đá lạnh lẽo truyền đi, bầy sói nhích lên phía trước một bước rồi lùi lại.

Giằng co giống như cầu treo bắc trên ánh mắt của ông lão và vua sói, mỗi lần họ chớp mắt, sự giằng co đó lại lắc lư lắc lư phát ra những tiếng động kinh tâm. Trong đêm đen sau hoàng hôn này, ông lão không nhìn thấy thân sói ở đâu, ông nhìn mắt sói như viên trân châu xanh lục một màu không động đậy, chỉ cần những viên trân châu xanh lục đó có một viên di động, ông sẽ lắc cái đòn gánh có móc phát ra những âm thanh, lại đẩy những viên trân châu xanh lục đó lùi về. Thời gian và sự im ắng giống hệt con trâu già kéo xe, ý chí của ông lão trở lại trong sự giằng co từ từ chậm rãi. Vầng trăng đã xuất hiện, tròn như mắt của bầy sói, hôm nay không phải là mười lăm thì cũng là mười sáu phải không? Cửa rạch chỗ này có một lớp ánh sáng mỏng manh trong suốt, gió lạnh hiu hiu khiến ông lão cảm thấy trên lưng có mấy con giun bò nhúc nhích. Ông biết lưng mình toát mồ hôi. Ông cảm thấy sự chua xót nhưng nhức trên chân đang thấm lên người ông. Sự giằng co nặng nề hơn sự mệt mỏi của những ngày qua gấp nhiều lần, làm tiêu hao thể lực và tâm trí. Ông rất muốn nhìn thấy bầy sói vì đứng bất động như vậy sẽ mệt mà nằm xuống, cho dù chúng đứng mệt rồi, động cựa thân hình, vận động gân cốt một chút cũng được. Nhưng bầy sói lại không cử động chút nào. Chúng xếp thành hình cánh quạt cách năm, sáu bước nhìn ông, giống như những hòn đá đã trải qua rất nhiều gió thổi mưa dầm.

Ông lão nghe thấy tiếng lộc cộc vụn vỡ khi tròng mắt của chúng chuyển động, nhìn thấy những cọng lông xơ xác trên lưng chúng đung đưa, những sợi lông ma sát với nhau, có ánh lửa sắc mảnh đang lóe lên. Ông lão nghĩ, mình có thể thắng nổi chúng không? Ông lão nói, mi chết cũng phải thắng chúng. Ông lão nghĩ, mỗi con trong số chúng đều có bốn chân, nhưng mi chỉ có hai cái chân, lại là người già bảy mươi hai tuổi rồi. Ông lão nói, trời ơi, đêm vừa mới đến, mi đã rút gân nhụt chí như vậy rồi, chẳng phải là mi tự dưng dâng mình vào miệng sói sao? Có một con sói nhỏ dường như đứng không vững nữa, nó không nhìn vua sói một cái đã nằm xuống. Tiếp theo, một con sói nhỏ khác cũng sắp nằm xuống. Vua sói nhìn nhìn sói nhỏ, phát ra tiếng kêu màu đỏ tía, hai con sói nhỏ đồng thời ngóc đầu lên, hừ ra tiếng đáp lại như lá cỏ non, đàn sói yên tĩnh trở lại. Nỗi mệt mỏi bắt đầu từ sói nhỏ nằm xuống trước. Tuy nhiên, con sói nhỏ vừa nằm xuống, ông lão như bị truyền nhiễm, hai chân đột nhiên mềm nhũn ra. Ông muốn nhúc nhắc cử động cái chân, nhưng chỉ dùng sức hơi nhấc gân cốt ở chân lên, làm cho xương đầu gối động đậy lên xuống, rồi lại đứng thẳng lên. Không thể để đàn sói già nhìn thấy mi đứng không vững giống như sói con, ông lão nghĩ, chỉ cần bộ dạng mi hơi mệt một chút, chúng sẽ có sức có gan ép về phía mi. Có thể đứng vững không động đậy thì mi có thể tiếp tục sống, ông lão nói, lảo đảo một cái là mi sẽ vĩnh viễn chết đi. Mặt trăng di chuyển từ chính đông sang phía tây nam, có áng mây trôi qua mặt trăng, ông ngửi thấy trong áng mây dường như cũng có mùi cháy khét, đoán chừng rằng ngày mai lại nắng cháy, nếu cân mặt trời trên đỉnh núi, ánh nắng ít nhất cũng phải là nặng năm hoa hoặc sáu hoa. Đưa ánh mắt khẽ liếc lên đỉnh núi, ông nhìn thấy chỗ trước vầng trăng mấy chục bước có một đám mây rất dày. Ông nghĩ, khi vầng trăng đi đến chỗ đó, bóng mây nhất định sẽ chiếu vào trong con rạch này một lúc. Ông giống như một cọc cây đợi đến lúc bóng mây đó thực sự soi tới, khi bóng mây giống như vải lụa đen lướt qua người, ông lặng lẽ nhấc chân, lần lượt co duỗi hai chân, trong chớp mắt cảm thấy khí mạch ở chân và thân trên đã liên thông, một luồng sức lực từ trên người truyền xuống đầu gối. Ông chỉnh lại thân mình hơi nghiêng cho thẳng lại, cái móc ở đầu đòn gánh tạo ra âm thanh như xé giấy. Cũng chính khoảnh khắc đó, bóng mây lại di chuyển về phía đàn sói, ông nhìn thấy một mảng ánh sáng xanh lét giống như đom đóm cực to nhích về phía ông. Thế là ông gào lên một tiếng, cầm đòn gánh có móc câu đập thục mạng mấy cái lên vách đá hai bên. Tiếng sa thạch rơi xuống vang động hai bên chân ông giống như nước chảy, đợi cho âm thanh đó dừng lại, bóng mây trượt qua yết hầu con rạch đến cửa rạch, ông liền nhìn thấy có năm con sói đã gần mình hơn rồi, chỉ còn cách bốn bước hoặc năm bước. May mắn là ông đã thả lỏng gân cốt một chút trong bóng mây, khiến ông có thể tạo ra được những tiếng động có sức lực, khiến sự áp sát của bầy sói dừng lại, khiến tư thế đứng tấn trong thế giằng co của ông có thể tiếp tục đến nửa sau của đêm.

Ông nghĩ, ta đã bảy mươi hai tuổi rồi, những cây cầu đã đi qua còn dài hơn cả đường lũ sói chúng mày đi đấy.

Ông nghĩ, chỉ cần ta không ngã ở yết hầu của con rạch này, thì chúng mày đừng hòng có gan đến gần ta.

Ông nghĩ, sói làm sao lại sợ ánh mắt phẫn nộ của người đứng không động đậy cơ chứ?

Ông nghĩ, đã nửa đêm rồi à, chưa đến nửa đêm sao mí mắt của ta lại nặng thế cơ chứ.

Ông lão nói, nhất định không được ngủ đấy, chợp mắt một cái thì mi sẽ mất mạng ngay, chó mù và cây ngô đều đợi mi về đấy.

Đôi sói con nằm đó đã khép mắt lại rồi. Ông lão nhìn thấy cặp trân châu xanh biếc sáng nhất chớp chớp giống như đèn lồng bị dập đi. Ông để tay phải nắm đòn gánh có móc câu khe khẽ men theo đòn gánh dịch chuyển lên phía trước, khi chạm vào tay trái, dùng móng tay bấm mạnh vào cổ tay trái, cảm thấy cái đau từ cổ tay tê tê truyền lên mí mắt, cơn buồn ngủ giống như lửa cháy khẽ run rẩy, từ trên mí mắt rơi vào trong ánh trăng giữa vách khe, ông lão mới dịch chuyển tay phải trở về. Lại có một con sói mới trưởng thành đặt thân mình nằm xuống, mí mắt lập tức rũ xuống che phủ lên ánh sáng xanh biếc long lanh đó. Vua sói dùng mũi khịt một cái, con sói đó chớp chớp mắt, nhưng vẫn bỏ mặc tất cả, díp mắt lại.

9

Trong đêm khuya, âm thanh của thời gian xanh biếc như muốn nhỏ giọt. Sao trên đầu dường như đã ít đi mấy ngôi, ánh trăng rõ ràng có chút lạnh lẽo thê lương. Ông lão lại chớp mi mắt mấy lần. Ông lén nhấc một chân lên, giẫm giẫm lên chân kia, mới cảm thấy mí mắt từ cứng chuyển sang mềm. Nhìn trăng sao trên đỉnh đầu một chút, ông biết cuối cùng cũng chịu đựng qua được nửa đêm rồi. Còn nửa đêm nữa giống như tiếng điểm canh xa xôi đi lại, lúc này chỉ cần không tạo ra tiếng động, chỉ cần có thể đứng thẳng ngay ngắn, cơn buồn ngủ cũng sẽ giáng xuống bầy sói như vậy.

Cơn buồn ngủ quả thực giống như thứ ẩm ướt giáng xuống ông lão, cũng giáng xuống bầy sói. Lại thêm ba con sói vàng nằm xuống rồi. Vua sói khẽ hú lên hơi phẫn nộ, không thể nào ngăn được đám sói nằm xuống. Cuối cùng, chỉ còn lại vua sói đang đứng thôi. Khi ông lão nhìn thấy ánh xanh lục của mắt sói chỉ còn lại hai cái, trong lòng thầm có chút hài lòng, nghĩ chỉ cần vua sói nằm xuống là ổn. Nó nằm xuống thì mình có thể lén hoạt động gân cốt toàn thân rồi. Nhưng vua sói chẳng những không nằm xuống, mà còn từ giữa đàn sói đi lên đầu. Ông lão tưởng rằng nó quyết đánh một trận sống chết, lưng ông đột nhiên ướt đầm mồ hôi lạnh. Đòn gánh có móc trong tay ông huơ huơ một cách chắc chắn ở yết hầu của con rạch, không ngờ khi ông vừa huơ lên, con sói già đó liền đặt nhẹ bước chân xuống, mắt chăm chú nhìn nhìn, đi hình nửa vầng trăng trước mặt ông lão, rồi lại giẫm lên ánh trăng trở về chính giữa đàn sói, sau đó, nằm phịch xuống, nhắm mắt lại.

Tất cả đèn lồng đều đã tắt rồi.

Ông lão thở phào một hơi dài, hai chân mềm ra, khi sắp ngã xuống đất, tim lại đập thình thịch, lại đứng thẳng người lên. Chính trong khoảnh khắc này, ông phát hiện ra hai mắt của vua sói chớp chớp dò xét, rồi lại lặng lẽ nhắm lại. Ông lão không ngủ, ông nghĩ vua sói đang đợi ông ngủ đây, ông lão sờ bên người nhổ một dây bện cỏ dài, cởi thắt lưng quần vải đỏ của mình, lại tháo hai cái móc của đòn gánh ra, sau đó kết bốn thứ đó thành một sợi thừng dài. Khi làm như vậy, ông cố ý tạo ra rất nhiều tiếng động. Nhờ tiếng động đó, ông nhìn thấy có bốn con mắt sói đã nhìn ông, rồi lại đều từ từ nhắm lại.

Khỏi phải nói, chúng quả thực đã ngủ rồi.

Dưới ánh trăng trắng nhạt, chín con sói đang nằm giống như đám đất vừa xới lên, mùi tanh tưởi nồng nặc tản ra trên mặt đất nhấp nhô gồ ghề. Ông lão tháo giày ra, chân trần giẫm nhẹ lên mùi tanh tưởi đó, nín thở khẽ bước về phía trước hai bước, kéo căng sợi dây thừng buộc trên mặt đất hai bên yết hầu của con rạch, rồi lùi lại mấy bước, buộc chặt một đầu dây thừng vào cổ tay mình, cuối cùng chống đòn gánh móc câu, dựa vào vách đá, cũng xoạch một cái khép mí mắt lại.

Ông lão đã ngủ.

Ông ngủ mê mệt không biết trời đất, thời gian trôi qua như cơn gió lốc quét trong giấc mộng của ông. Khi ông cảm thấy cổ tay bị kéo đi một cách kinh thiên động địa, giấc mộng của ông mới hoàn toàn bị cắt đứt. Giấc mộng vừa đứt, ông lập bập mở mắt, cầm lấy đòn gánh có móc, cộp một tiếng đã nhắm chuẩn về hướng của bầy sói.

Trời đã lờ mờ sáng rồi.

Trăng sao không biết đã biệt vô tăm tích từ lúc nào. Ánh sáng ở cửa yết hầu con rạch là một lớp màu nước sẫm. Ông lão chớp chớp mắt, nhìn thấy sợi dây thừng ông buộc ở phía trước cách đó mấy bước đã bị sói giẫm đứt. Dây quần giống như nước sông ngăn đường đi của bầy sói. Chúng biết là dây thừng đứt đã đánh thức ông lão rồi, vì thế có chút hối hận đứng cả lại, nhìn thấy uy thế và ánh mắt dữ dằn của ông, cũng nhìn cái dây quần đỏ giống như con rắn. Ông lão miết chặt đòn gánh có móc câu trong tay đến mức hơi đau, giơ đầu đòn gánh nhắm vào chính giữa đàn sói. Ông đếm thử, trước mặt vẫn còn năm con sói, bốn con kia không biết đã đi đâu rồi. Hơn nữa vua sói cũng không có ở trước mặt. Trên mặt ông lão lạnh cứng một sắc xanh, vẫn không động đậy nhìn về phía trước, nhưng sự hoang mang trong lòng đã ầm ầm giống như nhà sập phòng sập. Ông biết, trong bốn con sói đó chỉ cần một con từ phía sau ông lao đến, sự giằng co cả đêm coi như kết thúc, ông sẽ chết chắc.

Ông lão gắng sức nghe động tĩnh và biến cố sau lưng.

Mồ hôi lạnh ở dưới chân thấm đẫm cả đế giày, ông cảm thấy như đang giẫm lên hai vũng nước lạnh lênh láng. Ông cố gắng nghĩ xem vua sói dẫn ba con sói mới trưởng thành đi đâu, ông đưa ánh mắt liếc nhìn về phía cửa con rạch, nhìn thấy một lớp ánh mặt trời vàng nhạt trắng nhạt chiếu trên cửa con rạch. Ông nghĩ mặt trời cuối cùng cũng đã xuất hiện rồi, sói vàng là loài không ưa mặt trời, chỉ cần ánh mặt trời hôm nay vẫn hầm hập lửa như cũ, bầy sói vàng này sẽ rút lui trước khi mặt trời chói chang. Khi nghĩ như vậy, ông lão ngửi thấy mùi khai của nước đái nồng nặc, đang nghĩ xem là con sói vàng nào không nhịn nổi đã đi đái, thì đột nhiên phát hiện ra vách núi trên đỉnh đầu có một viên đất lộp bộp lăn xuống.

Ông lão và bầy sói đồng thời ngẩng đầu nhìn lên vách đá, ông nhìn thấy vua sói dẫn một con sói con đang từ trên đỉnh đầu đi về phía cửa con rạch. Lại liếc nhìn về mặt đó của con rạch, nhìn thấy cặp sói mới trưởng thành cũng từ chỗ cao đi xuống sườn dốc giống như vua sói. Ông lão lập tức tỉnh ngộ, hóa ra khi ông ngủ, bốn con sói đó đã chia làm hai đội đi về phía mỏm vách phía sau ông, là muốn tìm đường xuống con rạch tạt ra sau lưng ông. Đáng tiếc là con rạch này quá hẹp, vách đá dựng đứng như bức tường, chúng đành phải trở về theo đường cũ. Ông lão có chút đắc ý, nó khiến cho sức sống trên người ông giống như ánh mặt trời trở nên dồi dào. Cũng chính lúc đó, ánh mặt trời xèo xèo phóng vào trong con rạch, vua sói ở trên mỏm vách đá phát ra tiếng kêu khàn đục yếu ớt. Năm con sói vàng trước mặt, nghe thấy tiếng kêu, đột nhiên đều ngẩng đầu nhìn thăm dò ông lão và cái đòn gánh gỗ liễu ông giơ ngang trước mặt một cái, loạt soạt loạt soạt quay đầu đi về phía cửa rạch.

Bầy sói đã rút lui.

Sau một đêm giằng co, bầy sói cuối cùng cũng đã đi, chúng vừa đi vừa quay đầu lại nhìn ông lão. Ông lão vẫn cầm đòn gánh như cũ, ánh mắt sáng quắc nhìn bầy sói đang rút lui. Cứ nhìn cho đến khi chín con sói hợp lại ở cửa rạch, cùng quay đầu lặng nhìn ông lão một hồi, mới đi về phía ngoài con rạch. Tiếng bước chân của bầy sói từ gần đến xa, cuối cùng im hơi lặng tiếng giống như lá thu bay bay rụng hết rồi. Lúc này, hai tay ông lão thả lỏng, đòn gánh rơi từ trong tay ông xuống. Ông cảm thấy trên đùi như có côn trùng âm ấm bò chầm chậm, cúi đầu nhìn, mới ngửi thấy mùi nước đái màu trắng bệch không phải là của sói, mà là chảy từ trên đùi của mình xuống.

Là ông sợ sói đến vãi đái rồi.

Ông tát một phát vào cái thứ già cỗi ở giữa hai đùi của mình, ông lão chửi một câu, đồ già nua vô dụng, sau đó ngồi xuống, xả một trận thật là thoải mái, nhìn ánh mặt trời đã sắc nhọn hơn nhiều, ông liền đứng dậy xách đòn gánh, tấp tểnh mò đến cửa con rạch, tìm một chỗ cao đứng lên, nhìn bốn phía một lúc, chắc chắn rằng bầy sói đã không còn nữa, mới quay về buộc lại đòn gánh, quẩy thùng nước đi ra.

10

Sau khi ông lão từ con rạch đi ra, rất nhanh tìm thấy một con đường nhỏ trèo lên sườn núi. Ông sợ bầy sói quay lại, đường trên dốc núi dài dằng dặc, nghỉ ba lần, ông liền lên được đường trên đỉnh dãy núi Bá Lâu. Sơn đạo vẫn là một mảng đỏ nâu như vậy, triền núi nhấp nhô trập trùng, như đàn bò đang đứng hoặc đang nằm dưới ánh mặt trời. Không ngờ có thể cầm cự đẩy lui được chín con sói vàng, niềm vui âm thầm và sự hài lòng tràn lên nhảy nhót xán lạn trên gương mặt ông lão. Ông đặt gánh nước xuống chỗ bằng phẳng, thở phì phò một lúc, sau khi nhìn thấy chín con sói vàng đó ở chỗ xa xa bò lên một ruộng dốc, lưng hướng về ánh mặt trời lưu luyến một lúc, đi về chỗ sâu trong dãy núi Bá Lâu.

Ông lão nói, mẹ nó, lại còn muốn thắng ta à. Ta là ai? Ta là ông lão! Đừng nói bọn mi có chín con sói vàng, ngay cả chín con hổ báo, thì có thể làm gì được ông lão này?

Ông lão hướng về phía sói vàng biến mất, điên cuồng gào lên một tiếng - có giỏi thì đừng có đi - hãy cùng với ông lão này giằng co một, hai ngày nữa - rồi lại thu giọng nhỏ lại nói, chúng mày đi rồi, vũng nước này chính là vũng nước của tao, là vũng nước của tao và chó mù với cây ngô rồi. Ông lão đột nhiên nhớ đến cây ngô, nhớ đến căn bệnh đốm lá của nó, trong lòng hơi run rẩy, lại bò trên thùng nước uống đầy bụng nước, cảm thấy bụng trương lên rồi, không đói không khát nữa, liền gánh thùng nước men theo đường sườn núi đi về phía ngoài núi Bá Lâu.

Trở về chỗ cây ngô cô độc thì đã là giờ Ngọ, khi đặt thùng nước trên vai xuống, ông lão đột nhiên ngồi xổm trên đất không muốn đứng dậy nữa. Một ngày một đêm tìm nước, chiến đấu và cầm cự với sói khiến ông lão đột nhiên cảm thấy mình già đến hơn trăm tuổi, hàng râu khô và thưa thớt, dường như trong một đêm đã dài ra hơn một tấc. Khi đến mảnh nương Tám Dặm Rưỡi ở đầu sườn núi, ông cảm thấy mình sắp giống như cái cây không rễ đổ xuống, đặt thùng nước xuống nghỉ ngơi, con chó mù đã đến trước mặt ông. Ông nhìn thấy trên lưỡi nóng thè ra của nó đầy các vết nứt khô, trong hốc mắt đã chết lại ngân ngấn hai đầm nước xám đen. Con chó đã khóc, khóc đến mức xé tim xé phổi. Nó không phải là đi từng bước, từng bước đến trước mặt ông. Là nó nghe thấy tiếng bước chân yếu ớt, ngửi thấy hơi nước mát lạnh bay đến, mới đón hơi nước từng bước lảo đảo lắc lư đi lên sườn núi, lúc còn cách ông lão dăm ba bước, đột nhiên nằm xoài ra đất, nó không thể đi được nữa rồi.

Bò đến đây đi, ông lão nói, mù à, tao một bước cũng không đi nổi nữa rồi.

Con chó mù bò lên hai bước, bất động giống như đã chết, chỉ có nước mắt trong hốc mắt là càng thêm đầm đìa. Tao biết mày vừa khát vừa đói, ông lão nói, có thể sống được là tốt rồi. Sau đó, ông bò lên thùng nước, ngậm một hớp nước, ngồi xổm dịch về phía chó, miệng đối miệng nhả vào trong miệng chó, chỉ nhìn con chó mù nuốt miếng nước đó, nước trong mắt càng mênh mông tràn chảy xuống. Chảy nước mắt, chó mù lại quay đầu nhìn về phía mặt trời.

Với cái nhìn này, trong lòng ông lão tinh tang một tiếng động, lại rùng mình một cái, vội hỏi chó, cây ngô chết rồi sao? Con chó mù cúi đầu xuống, nước mắt đầy hai tròng liền ngưng lại trong hốc mắt như cái giếng đen, đối diện với ông lão không động đậy, không nói gì.

Ông lão nắm lấy đòn gánh làm gậy chống, đi như điên về chỗ cây ngô, chân đá lên bụi đỏ nóng bỏng, khi đến bên gác lều, nhìn thấy dưới nắng mặt trời khốc liệt, lá ngô không còn một chút màu xanh nào nữa, đến gân lá trắng xanh trước kia, cũng đã cháy vàng khô khốc. Chết rồi, chết rồi, ông lão nghĩ, cây ngô cuối cùng đã chết, gánh nước ông đem về không kịp cứu nó. Không phải là mi đã chiến thắng bầy sói đó, ông lão nói, mà là bầy sói đã đánh bại ông lão mi rồi. Chúng biết cây ngô chết rồi mới quay đầu rút lui. Mục đích của chúng không phải là để cắn nuốt mi, chúng giằng co với mi một đêm chính là để giết chết cây ngô này. Một nỗi bi thương mênh mông dìm ngập toàn thân ông như mưa xối. Trong khoảnh khắc, ông hoàn toàn sụp đổ, toàn thân giống như bùn muốn theo đòn gánh chảy xuống ruộng. Nhưng đúng lúc sắp đổ xuống, ông nhìn nhìn ngọn cây ngô, trong cuộn lá khô trên ngọn, có một giọt màu xanh đập bộp vào mắt ông.

Vứt đòn gánh ra, ông lão đi về phía trước cây ngô.

Tâm ngọn ngô vẫn sống. Trong ánh mặt trời rừng rực, tâm ngọn vẫn còn giữ sắc xanh nhàn nhạt. Lật chiếc lá ngô trước mặt ra, nhìn thấy rất nhiều chỗ ở lưng lá vẫn còn màu xanh nhạt giống như lụa, lốm đa lốm đốm giống như những vì sao xen giữa khe hở của các đốm khô. Gân lá uốn cong giống như cây cung, vẫn còn một chút hơi nước trong gân chầm chậm lưu động.

Ông lão bước nhanh về phía sườn núi.

Đi được mấy bước, ông quay lại cầm theo một cái bát, lên sườn núi múc một bát nước, đặt trước miệng con chó mù, nói, cây ngô vẫn còn sống, uống xong mang bát về. Rồi xách thùng nước về trước mặt cây ngô. Ông phủ phục trên thùng nước, hớp một ngụm, kéo ngọn ngô về trước miệng, phun như mưa lên giọt màu xanh đó. Lập tức, trong ánh mặt trời cháy khét, đã có một phiến lá màu xanh ướt nước sinh sôi. Trên ánh mặt trời giống như tấm sắt đỏ, giọt nước do ông lão phun rơi xuống có âm thanh tí tách trắng khét phát ra. Không đợi giọt nước rơi xuống ruộng, ánh mặt trời liền nuốt chửng giọt nước đó. Liên tục phun lên ngọn cây ngô bảy ngụm nước, giống như mưa xối xả bảy ngày bảy đêm tắm ướt đẫm ngọn ngô, chờ một chút sau khi màu xanh thẫm làm hiện ra sắc non lấp lánh như cũ, ông lão xách thùng nước để dưới cây ngô, dùng bát múc nước rửa từng chiếc từng chiếc lá ngô. Ông đặt bát dưới lá ngô cần rửa, để nước từ trên lá rơi lại vào trong bát nước, bát không hứng được thì sẽ rơi vào trong thùng nước. Tiếng tí tách giống như âm nhạc vang lên trên từng tia, từng tia sáng chói gắt. Ông rửa hết chiếc lá này đến chiếc lá khác, khi rửa đến chiếc lá thứ tư, ông nhìn thấy con chó mù ngậm chiếc bát từ sườn núi trở về. Đặt bát dưới gác lều, nó đi lại đứng bên chân ông. Ông lão nói, còn khát nữa không? Có suối rồi, cứ uống đi. Con chó mù hướng về ông lắc đầu một cái, dùng móng chân trước sờ sờ trên lá ngô.

Ông lão nói, lá ngô đều vẫn còn sống đấy, mày cứ yên tâm.

Con chó thở phào một cái, nằm xuống bên chân ông lão, biểu cảm trên mặt hiền lành mà thư thái.

Khi ông lão lại đi múc nước, ở ngay sau đuôi con chó mù, ông nhìn thấy một cái gì đó đen đen giống như quả cà hỏng, lại gần nhìn, trên thứ đó có màu đỏ giống như táo khô. Ông lão đi lại đá một phát lên cái thứ đó, hóa ra là một con chuột chết. Quay người lại nhìn, phát hiện ra trong vòng quây của chiếu vẫn còn mấy con chuột chết nằm ở đó. Ra ngoài cái chiếu, lại nhìn thấy bảy, tám con đã chết nằm la liệt, trên mỗi con đều có vết đỏ như da táo và có lỗ bị răng cắn. Khỏi phải nói, chúng bị chó mù cắn chết. Ông lão gọi con chó mù lại, hỏi, có phải mày không? Con chó liền ngậm tay ông, kéo tay đến chỗ rễ cây ngô, ông lão liền nhìn thấy phần rễ của cây ngô bị chuột cắn một phát, nước dịch từ chỗ bị cắn đó chảy ra, bị ánh mặt trời soi chiếu, tạo thành một giọt keo dính màu vàng lam. Ông lão ngồi xuống phía trước vết thương của cây ngô, dùng tay xoa nhẹ lên vết keo dính đó, sau đó dùng cuốc vun đất vàng dưới cây ngô cao hơn một chút, lấy đất bọc lại vết thương trên cây, lại còn đổ một bát nước vào chỗ đó. Làm xong, ông lão xoa xoa lên đầu con chó, nói, mù à, may mà có mày, kiếp sau, khi Diêm Vương cho tao đầu thai làm loài vật thì tao sẽ đầu thai thành mày, khi Diêm Vương để mày đầu thai thành người thì mày đầu thai thành con cái tao, tao sẽ để cho mày cả đời bình yên. Nói đến đây, tròng mắt của con chó mù lại ướt rồi, ông lão lau lau trên tròng mắt của nó, lại bưng một bát nước trong đặt trước miệng nó, nói uống đi, uống đủ vào, sau này tao đi gánh nước thì mày phải canh giữ cây ngô.

Cây ngô cuối cùng đã sống lại. Liên tục ba ngày, ông lão đều dùng một thùng nước để tưới cho cây ngô. Buổi sáng sau ba ngày đó, ông nhìn thấy trên ngọn cây có một vùng màu xanh. Trên mỗi phiến lá, màu xanh từ mặt sau thấm lên mặt chính, thấm rộng ra giống như một giọt nước rơi trên giấy bản, bệnh đốm lá dần dần thu nhỏ lại giữa sắc xanh ngày càng lan tỏa. Thêm mấy ngày nữa, khi từ trên sườn núi trông xuống phía xa xa, lại có thể nhìn thấy một màu xanh lục cô đơn lay động kiên cường bất khuất trong ánh mặt trời.

Nỗi khổ tiếp theo là ông lão và con chó mù đã ăn hết lương thực rồi.

Quãng thời gian một ngày chỉ ăn nửa bát canh tấm cũng đã kết thúc. Ngày thứ nhất chưa ăn một chút gì, còn gánh hai nửa thùng nước suối từ bốn mươi dặm ngoài loạng choạng về, ngày thứ hai khi lại gánh thùng nước đi, vừa lên sườn núi, mắt ông lão liền hoa lên, trời đất quay tròn đến mức chân đi đập vào nhau. Ông lão biết mình không thể đi gánh nước được nữa rồi, liền từ sườn núi trở về, uống một bụng nước lã. Đến ngày thứ ba, ông lão dựa vào cột gác lều, nhìn xa về phía mặt trời gay gắt vẫn mọc như mọi ngày, nhìn thấy trăng lưỡi liềm vẫn chưa ẩn đi, ánh mặt trời sắc lẹm vẫn phầm phập chiếu trên đất núi. Lúc này, ông ôm con chó mù vào lòng, lại nói, ngủ đi mù, ngủ rồi giấc mơ có thể làm cho bớt đói, sau đó ông liền tự mình nhắm mắt lại. Ông lão nhắm mắt nghĩ gì đó một lúc, cho đến khi ánh mặt trời chiếu lên mặt ông có mùi cháy khét, ông lại đứng dậy uống nửa bát nước lã cho đỡ đói, cuối cùng không chịu được muốn đi tiểu. Đi tiểu rồi lại càng cảm thấy đói. Uống nước mấy lần như thế, nước trong nồi cũng chỉ còn lại một bát.

Ông lão nói, không được uống nữa, đó là khẩu phần của cây ngô.

Trong khoảnh khắc mặt trời ép xuống đỉnh đầu, ông lão cân trọng lượng của ánh nắng là năm hoa. Thế là ông làu bàu, tổ sư nhà mày, đồ mặt trời chết tiệt.

Sau đó ánh nắng có trọng lượng năm hoa rưỡi, to béo mập mạp bức xuống trong trời đất.

Ông lão nhìn lên trời vô cùng bất lực, nói, mù ơi, chúng ta còn có thể chịu được tiếp không?

Khi mặt trời nặng gần sáu hoa, ông lão lấy tay sờ bụng con chó mù, phát hiện ra dưới bụng chó mềm như một đống bùn nhão. Ông lão nói, trên người mày không nhiều thịt bằng tao, tao xin lỗi mày nhé.

Rồi lại sờ da bụng mình, thấy mềm mỏng giống như một tờ giấy ướt.

Ông lão đưa mắt nhìn vu vơ về phương nào, nói, mù à, nhất định phải ngủ đi một chút, tỉnh dậy là chúng ta sẽ có cái ăn.

Con chó nằm bên chân ông lão không phản ứng gì, mỗi sợi lông trên người nó đều vừa nhỏ vừa dài đan vào nhau, đầu sợi lông tòe ra mấy cái lông tơ. Lúc này ông lão thực sự muốn ngủ, muốn ngủ một lát, dù sao cũng có thể quên đi cái đói, nhưng mỗi lần nhắm mắt lại, đều nghe thấy tiếng bụng réo ầm ì. Lại một ngày vật vã như vậy qua đi, khi mặt trời từng bước trượt xuống núi phía tây, ông lão quả nhiên đã ngủ thật rồi, khi mở mắt ra lần nữa, trên mặt ông đột nhiên xán lạn một nét cười. Ông bám vào cột lều đứng dậy, vọng nhìn mặt trời lặn ở đằng tây, ước lượng rằng sau khi ánh nắng mặt trời giảm xuống chưa đầy bốn hoa, ông lão hỏi mặt trời, mày có thể vượt qua được tao sao? Tao là ai? Tao là ông tổ của mày đấy.

Ông lão nhắm vào mặt trời vẩy mấy giọt nước đái, quay đầu lại nói với con chó mù đang nằm, nói, dậy thôi, tao nói rồi, ngủ dậy là sẽ có đồ ăn, thì nhất định sẽ có đồ ăn.

Chó mù gắng gượng đứng dậy trên ruộng, lông khắp người nó rối loạn và cuộn lại, tản ra mùi vàng cháy khét.

Ông lão nói, mày đoán xem chúng ta sẽ ăn gì?

Con chó mù đón ông lão, mặt thừ ra ngơ ngác.

Ông lão nói, cho mày biết nhé, chúng ta có thịt ăn.

Con chó quả thật ngẩng đầu lên, dùng hốc mắt nhìn ông lão không động đậy.

Ông lão nói, ăn thịt thật đấy.

Nói xong câu này, mặt trời trên dãy núi phía tây cười nhạt một tiếng rồi lặn xuống núi. Trong nháy mắt cái nóng nực trên sườn núi đã giảm đi nhiều, trong ruộng bắt đầu có gió mát giống như tơ mỏng lụa xanh. Ông lão đến bên bếp lò lấy một cái xẻng, đến đầu ruộng đào hố, đào ra một cái lỗ trồng cây, tròn tròn dẹt dẹt, sâu một thước rưỡi, vách hố đào thẳng đứng giống như vách núi, sau đó đốt lửa, đun một ít nước sôi, nhón chút mảy tấm trong túi đựng ngô, khuấy trong nước sôi múc vào bát, sau đó đặt vào trong hố đất đó. Lúc này đang là hoàng hôn, trên sườn núi yên tĩnh đến mức có thể nghe thấy tiếng bước chân của màn đêm đang đến. Sự mát mẻ và hài lòng có chút ẩm ướt dâng lên từ đáy con rạch, giống như mây mù bao quanh ông lão và con chó. Họ ngồi xa xa dưới lều, nghe động tĩnh ở chỗ cái hố không nói gì, để màn đêm và sự yên tĩnh sau lúc hoàng hôn, và ruộng hoa màu đen như mực phủ trùm lên họ.

Ông lão hỏi, mày nói xem lũ chuột có nhảy xuống hố không?

Con chó áp tai xuống đất lắng nghe.

Ánh trăng rải trên mặt đất, đất trên sườn núi đều biến thành nước ánh trăng. Trong yên lặng, con chó mù quả nhiên đã nghe thấy tiếng chuột đá động ánh trăng. Ông lão lặng lẽ đi về cái hố, có ba con chuột đang tranh nhau thức ăn bên trong, đánh nhau chí chóe vì chút canh tấm này. Chính lúc này, ông lão nhanh chóng lấy một cái chăn bịt chặt miệng hố lại, ba con chuột liền trợn mắt há mồm sững sờ.

Ông lão và con chó đêm đó tổng cộng bắt được mười ba con chuột, mượn ánh trăng lột da, luộc ăn, ăn luôn cả hương vị, mùi khai dâng lên tứ phía. Trước khi trời sáng ngủ một giấc, khi mặt trời lên bằng ba cây sào thì ngủ dậy, ném hết da chuột vào trong con rạch, rồi gánh thùng đến vũng nước suối cách xa ba mươi dặm.

11

Sau đó là một khoảng thời gian dài, ông lão và con chó sống bình yên và an nhàn, chẳng có bấp bênh lẫn muộn phiền. Họ đào mười mấy cái hố bẫy chuột trong ruộng theo hình cái vại, miệng nhỏ bụng to, vách như bầu trời đang treo, chỉ cần chuột nhảy xuống, thì sẽ không thể trèo lên được. Mỗi khi đêm đến, bỏ mười mấy hạt ngô tìm được trong ruộng về đập vụn luộc, cứ luộc cho đến khi mùi thơm ánh vàng bắt đầu tản ra khắp bốn phía, mới bỏ canh tấm vào trong hố, yên tâm ở trên gác lều hóng mát ngủ, ngày hôm sau chắc chắn có mấy con, thậm chí có mười mấy con chuột ở trong hố sợ hãi chít chít kêu thảm thiết. Như thế là có đủ lương thực cho một hoặc hai ngày rồi, cách một ngày thì đến vũng nước suối lấy một gánh nước về, ngày tháng yên bình như một dòng sông không có sóng. Cây ngô sống khỏe trong chiếu quây, cuối cùng sau nửa tháng đã mọc ngọn, trên lưng chừng thân cây đột nhiên phình to ra, mắt nhìn thấy rõ trổ ra một bắp ngô bằng ngón tay cái. Lúc nhàn rỗi, ông lão thường nói chuyện với con chó mù ở trước bắp ngô đó. Ông lão nói, mù ơi, mày nói xem ngày mai bắp ngô này liệu có to ra bằng cái chày giã bột không? Con chó mù nhìn ông lão vui vẻ, rồi lấy lưỡi liếm vào chân ông. Ông lão vuốt sống lưng con chó, lại đột nhiên cười một chút, nói ngô từ khi kết bắp đến lúc được thu hoạch thì phải một tháng mười ngày, làm gì có chuyện trong một đêm mà đã trưởng thành cơ chứ. Có lúc, ông lão nói, mù này, mày xem bắp ngô sao vẫn chỉ to bằng ngón tay cái vậy? Con chó mù đi xem bắp ngô đó, ông lão lại nói, mày bị mù, làm sao có thể nhìn thấy được cơ chứ, bắp ngô này đã to hơn ngón tay cái của tao từ lâu rồi.

Một hôm, ông lão gánh nước về, tưới cho cây ngô xong, nhàn rỗi buồn chán, ông liền cuốc một mảnh ruộng trên đất trống, đột nhiên phát hiện ra bắp ngô đã trổ dây tua, màu trắng như sữa bột, mềm mại mọc ra từ đầu bắp, giống như tóc của trẻ sơ sinh. Thế là ông liền đứng sững trước bắp ngô một lúc, cười khanh khách, nói, vụ mùa sắp chín rồi, mù ơi, mày nhìn thấy không? Vụ mùa sắp chín rồi.

Không thấy chó mù đáp lại, ông lão quay đầu tìm, thấy nó đang ở bên con rạch ăn da chuột, xương chuột hôm qua lột, nhai làm thối cả thế giới và lông chuột bay lượn khắp mặt đất. Ông lão cũng qua đó nói, không bẩn à, mù. Chó mù không nói gì, dẫn ông lão đi về phía hố bẫy chuột. Đến bên hố chuột, tim ông lão đập thình thịch một niềm kinh ngạc, hóa ra trong hố bẫy chuột chỉ có một con chuột nhỏ. Trong nửa tháng nay, đây là lần chuột rơi xuống hố ít nhất. Hôm trước năm con, hôm qua bốn con, hôm nay chỉ có một con. Hôm đó, ông lại đào mấy cái hố bẫy chuột trên sườn núi khác, trong mỗi hố đều đặt mấy hạt tấm ngô, sáng hôm sau đến hố đó bắt chuột, có một nửa hố trống không, các hố còn lại cũng chỉ có một, hai con.

Không còn cảnh một hố có mấy con hoặc thậm chí mười mấy con nữa rồi. Nửa tháng thịt chuột dồi dào ấy đã qua rồi. Trong những ngày không bắt được chuột ăn, ông lão một mình đi lên sườn núi, sau khi đi cân trọng lượng của ánh mặt trời ngày càng tăng cao, một mình ông đứng trên đỉnh núi, hướng về mặt trời ác độc, trong lòng có chút cảm giác sợ hãi. Cảm giác sợ này một khi đã nảy sinh, trong thoáng chốc liền mênh mông mờ mịt khắp núi rừng, sườn đồi đỉnh núi. Ông bắt về một con chuột, lột da rồi luộc, lấy vải bó lại, vỗ khe khẽ mấy cái vào đầu con chó, để nó canh giữ ruộng, còn mình thì lại lên đường. Ông lão thấy đường là đi, gặp chỗ ngoặt thì rẽ, cứ ngơ ngơ ngẩn ngẩn đi một buổi, qua năm thôn làng trống, cuối cùng đứng trên một đường núi cao nhất, nhìn thẳng vào mặt trời một lúc, giơ tay nâng cân trọng lượng mặt trời, sau khi thở dài một cái, ngồi xuống chỗ râm mát dưới một vách núi nghỉ ngơi. Đoạn vách đất đó dốc ngược dựng đứng, hạt đất không chịu nổi ánh mặt trời chiếu, thỉnh thoảng từ trên vách núi đó vãi xuống như mưa. Mảnh ruộng trước mắt, những kẽ nứt nẻ như mạng lưới khô khốc sâu như hẻm núi trên mặt dốc, đưa ngón tay vào trong khe nứt đó, có thể cảm thấy có luồng gió mát mẻ. Lại nhìn về phía xa, sườn núi uốn lượn không ngừng giống như những tia lửa đang cháy bập bùng, chăm chú nhìn một lúc, sẽ cảm thấy khóe mắt đau rát như lửa đốt. Ông lão liền ở trong bóng vách núi vàng nhạt nóng cháy ngồi một lúc, lấy một cái bao vải từ trong túi, mở ra, hóa ra một cuộn thịt chuột vốn tươi non, khi luộc còn vừa đỏ vừa sáng giống như một nửa củ cà rốt đỏ, nhưng chỉ qua nửa ngày, đã biến thành màu đen sì đen sịt, cứ giống như một nắm bùn. Ông lão để thịt chuột dưới mũi ngửi, mùi thơm hoàn toàn mất hết không biết đi đâu rồi, trong mùi khai màu xám còn lại kẹp theo mùi thối màu trắng mốc nhàn nhạt. Ông đi hơn nửa ngày đường núi, thực sự đã đói đến mức không thể chịu nổi nữa, khi xé cái chân chuột đang định ăn, thì lại phát hiện ra trong thịt chuột có mấy hạt gì trắng sáng, giống như hạt gạo động đậy qua lại. Người ông đột nhiên run lên, muốn ném chỗ thịt chuột đó đi, nhưng đã đưa tay ra, lại rụt tay vào.

Ông lão nhắm mắt lại, há to miệng, một miếng nhét liền đầu, thân chuột vào trong miệng, trệu trạo nhai mấy cái rồi gắng nuốt xuống bụng, xong lại làm miếng nữa ăn hết con chuột.

Ăn hết thịt chuột, mở mắt ra, ông lão nhìn thấy hai con giòi rơi trên đất khô cháy trước mặt mình, một lúc sau đã khô trên mặt đất.

Khoác màn đêm trở về bên ruộng, đêm ấy, ông ngồi bên cây ngô cả đêm không ngủ, để mặc con chó mù thân thiết với ông vẫn cứ lặng lẽ hồi lâu không nói gì. Ông nhìn lên trời, nhìn râu ngô đã chuyển sang màu đỏ, đến khi trời sáng, ông đột nhiên ngồi dậy, một mình giẫm lên sắc trong tờ mờ sáng, đi về phía thôn làng.

Thế giới trên dãy núi vẫn rộng lớn vô bờ vô bến. Con chó mù hướng về sườn núi đuổi theo ông vài bước, rồi lại quay lại quyết canh giữ dưới cây ngô.

Nó canh gác đợi ông lão trở về.

Buổi trưa, ông lão quay về. Ông vần từ thôn về một cái vại nước màu tương to như cái thúng. Ông lão dựng cái vại ở bên cây ngô, lên nương rẫy đi vài vòng, cuối cùng bắt về một con chuột to như nắm tay, ông lấy tay bóp cổ chuột, đến dưới lều giết con chuột đó, nhỏ máu chuột vào bát. Sau đó lột da chuột cho con chó mù, còn mình thì chưng tiết chuột, luộc thịt chuột, ăn tiết chuột, lại gói thịt chuột, gánh thùng nước lên đường.

Ông muốn gánh đầy vại nước.

Đi trên sườn núi, ông lão thầm tính một chút, ba mươi mấy hố bẫy chuột khắp trời khắp đất, tổng cộng còn có chín con chuột, ông và chó mù một ngày cùng ăn một con chuột, chín ngày sau cũng hết sạch lương thực. Trong tất cả ruộng nương, không có hạt giống mà người dân trong thôn trồng cách đó mấy tháng; trong tất cả thôn làng, không có nửa hạt lương thực, nửa cây rau dại nữa. Đúng vào tiết thu hoạch này, trọng lượng ánh mặt trời mỗi ngày tăng thêm một hoa, đây là lúc cây ngô cần chất dinh dưỡng và nước nhất. Trong chín ngày này, ông lão mỗi ngày một gánh đổ đầy vại nước, lúc đó ông và chó mù có ngồi đợi chết đói, cây ngô vẫn có thể nhờ có nước mà trổ bắp. Tính toán như vậy, ông lão một mình vừa đi vừa đá bụi đất trên sườn núi, ánh mặt trời sắc nhọn từng chùm, từng chùm đâm nghiêng chọc trên người ông. Ông lại ngửi thấy mùi râu cháy khét của mình. Ông đặt con chuột đã luộc chín đó vào trong thùng, lấy mũ rơm che lên thùng, mồ hôi từ trán chảy xuống, lấy đầu ngón tay gạt đi, thè lưỡi ra liếm liếm mồ hôi trên đầu ngón tay ướt. Cảm thấy mồ hôi chảy ở đầu gối, ông liền ngồi xuống hút mồ hôi trên đầu gối vào bụng, cố gắng hết sức không để nước trên người lãng phí mất đi trong ánh mặt trời. May mà mỗi ngày ông đều gánh thùng nước đi về phía bắc vào lúc trời chưa sáng, khi mặt trời ngang đỉnh đầu, cách suối nước vẫn còn năm, sáu dặm thì mới đổ mồ hôi đầm đìa, như vậy ông chỉ cần ở trên năm, sáu dặm đường này hút uống mồ hôi của mình. Đến khi mặt trời treo cao trên đỉnh thì ông đã đến bên suối, có thể ăn thịt chuột, uống một bụng nước, nghỉ ngơi một lúc, chờ hồi phục sức lực, quẩy một gánh nước hổn hà hổn hển trèo lên sườn núi, khi khát thì ông tiếp tục nhoài lên thùng nước uống, đói cũng nhoài lên thùng nước uống. Lúc này cũng đến buổi trưa rồi, mặt trời rừng rực, rừng rực không nặng đến một lạng, thì cũng tầm tám hoa hoặc chín hoa. Dưới ánh mặt trời nóng bỏng cô đơn đó, ông lão có thể nghe thấy tiếng mồ hôi chảy đầm đìa trên mặt, trên người. Ông không hận ánh mặt trời, cũng không oán ngày tận thế hạn hán trên thế giới chỉ còn ông và con chó, chỉ khi hai chân mệt đến mức run rẩy, không ngừng tự hỏi, mình đã già rồi sao? Mình đã già rồi sao? Trong thôn từng có chuyện ông lão bảy mươi tuổi vẫn có thể cùng phụ nữ sinh con, sao mình lại không gánh nổi một gánh nước thế này? Nhưng cuối cùng, hai chân vẫn yếu đến mức không chịu nổi, đành phải đặt thùng nước xuống thở dốc một hồi, nằm rạp trên thùng uống căng tròn bụng. Sau đó lại tính tính toán toán một chút, mỗi lần gánh một gánh nước, mười mấy dặm đường phải nghỉ tới hơn hai mươi lần, hoặc ba mươi lần. Mỗi lần nghỉ đều phải uống ít nước, uống rồi chảy mồ hôi, chảy rồi lại uống nước, mỗi lần gánh hai thùng nước trở về chỉ còn lại một thùng.

Nước trong vại lớn đã được một phần ba, nhưng chuột trong ruộng năm ngày sau thì chỉ còn bốn con thôi. Cây ngô dưới ánh mặt trời mọc tươi tốt màu xanh lục đậm, râu ngô sau khi chuyển sang màu đỏ, dường như dừng lại nghỉ không đổi sắc nữa, bắp ngô tuy bằng củ cà rốt nhỏ, nhưng râu ngô không đổi sắc nữa nên dường như bắp ngô cũng dừng lại chẳng phát triển. Đầu không vàng, râu không đen, con đường đến lúc trưởng thành của cây ngô vẫn còn rất xa xôi. Lúc hoàng hôn, vùng núi vẫn là một màn nóng bỏng khô khốc, chỗ nào cũng một màu máu đỏ quành quạch, ông lão chọc vào làn máu đó, dùng tay sờ bắp ngô và râu ngô xanh thẫm, cảm giác mềm mại khiến lòng ông có chút ớn lạnh dâng lên, khi nào mới đến kì thu hoạch đây? Theo đà sinh trưởng bây giờ, e rằng ít nhất vẫn cần đến hai mươi ngày hoặc một tháng. Ông tính thời gian và mùa vụ, từ khi người dân trong thôn rời làng, đến nay đã bốn tháng rồi. Thông thường thời gian trưởng thành của một cây ngô là bốn tháng rưỡi, hoặc nhiều hơn một chút, cây ngô này vì gặp phải nhiều tai ương, thời gian trưởng thành đương nhiên sẽ kéo dài. Không hiểu sao trong lòng ông tràn lên rất nhiều nỗi cảm thương vô duyên vô cớ như mưa mung lung. Ông dẫn con chó đến mỗi hố bẫy chuột một lượt, vẫn không nhìn thấy thêm một con chuột nào. Ông lão đón một hơi gió từ trên sườn núi thổi tới, rồi lại nằm ngửa bừa ra bên đường. Cái nóng như lửa thiêu nâu đỏ trên đất, xuyên thấu qua lưng ông, cuộn chảy trong thân thể ông. Con chó nằm bên cạnh ông lão, gầy đến mức nằm xuống thì dường như không có sức lực để đứng lên nữa. Có tiếng kêu yếu ớt của một con chuột từ dưới hố truyền lên, dẫn dụ cơn thèm ăn núi lở sóng gào của con chó và ông lão.

Con chó mù quay đầu đối diện với hướng chuột kêu nhưng không động đậy gì.

Ông lão nhìn lên bầu trời vẫn trầm mặc như bao năm năm tháng tháng.

Thời gian cứ trôi qua vừa tĩnh mịch vừa vang động, sau đó, ông lão lật người, tạo ra một âm thanh kinh thiên động địa trên dãy núi, con chó mù tưởng ông lão cuối cùng cũng muốn mở lời nói chuyện, vội vã quay đầu lại, ông lão lại nhấc người đứng lên đi. Ông trở về bên gác lều, không nói gì chỉ nhè nhẹ miết miết sờ sờ bắp ngô, lặng lẽ đứng một hồi, nhìn về phương xa mờ mịt, miệng lẩm bẩm khàn đặc một câu gì đó, sau đó mượn ánh trăng gánh thùng nước đi về phía bắc.

Ông lão suốt đêm lại đưa về một gánh nước. Gánh nước này ông chỉ uống vài hớp, đến bên vại vẫn còn đầy ăm ắp hai thùng. Đổ một nửa thùng vào vại, còn lại nửa thùng tưới mấy bát vào thân cây ngô, còn mấy bát khác đổ vào trong một cái chậu, để con chó mù khi nào khát thì uống, sau đó luộc một con chuột, rồi lại gánh thùng nước đi.

Trong liên tiếp ba ngày, ban đêm ông lấy về một gánh, ban ngày lấy về nửa gánh, thế là vại nước đã đầy. Ông lão quyết định nhân lúc mình vẫn còn chút sức lực, trong hố vẫn còn một con chuột, cuối cùng đến con rạch lấy một gánh nước. Gánh nước này có thể giúp ông và chó mù đỡ đói và đỡ khát trong rất nhiều ngày. Đương nhiên không thể hi vọng trời đổ mưa, ông chỉ có thể hi vọng chỗ nước này có thể khiến cây ngô gắng gượng đến ngày thu hoạch bắp chín, có thể khiến mỗi hạt trong bắp ngô đều căng tròn chín mẩy. Một cây giống, đến mùa thu hoạch tẽ ra chính là một vốc vàng óng. Nếu mỗi hàng trên bắp ngô có ba mươi lăm hạt, một vòng ít nhất có khoảng hai mươi ba hàng, thế thì được một vốc ngô tới mấy trăm gần nghìn hạt. Bốn tháng rưỡi qua rồi, cho dù thế nào, kì thu hoạch đang đến từng ngày, vào lúc chính ngọ, đã có thể ngửi thấy mùi thơm nồng vàng vàng dinh dính trong bắp ngô đó. Đến lúc nửa đêm, mùi thơm đó lại tinh khiết như dầu vừng, từng đợt, từng đợt bay tản ra, giống như tơ tằm rơi vào trong ruộng.

Ông lão đi lấy gánh nước cuối cùng vào lúc trăng ở giữa trời, khi trở về đã là quá trưa hôm sau, trên đường tổng cộng nghỉ bốn mươi mốt lần, uống một nửa gánh. Đem nửa gánh cuối cùng về ruộng ở đầu sườn núi, ông cứ ngồi nghỉ liên tục cho tới khi đêm xuống. Ông tưởng rằng mình không còn sức đưa nửa gánh nước này về bên vại ở dưới lều nữa, liền quyết định đi luộc con chuột cuối cùng để ăn. Đó là con chuột to nhất trong chín con chuột, sau một lúc, mắt chuột hiện ra màu đỏ. Nhưng ông đến bên cái hố bẫy chuột xa nhất đó, lại phát hiện ra trong hố giống như cái vại, ngoài đất vụn do chuột giẫm đạp rơi xuống, trong hố trống không, chẳng biết chuột đã đi đâu hết rồi. Ông lão lặng người, ngồi bên hố, lại nhìn thấy trên tầng đất vụn trong hố còn có dấu chân của chó mù, có lông chuột loạn xạ và vết máu giống như vỏ táo.

Ông lão không nói gì, ngồi bên hố đến tận lúc trời tối.

Khi vầng trăng xuất hiện, ông lão cười nhạt một cái, khóe miệng giống như tảng băng dần dần tách ra, cuối cùng ông phải mở miệng nói. Từ từ đứng dậy, ngắm nhìn chòm mây và bóng khói di động trong ánh trăng, ông lão lầm bầm nói, mù à, mày ăn con chuột đó rồi, ăn hết rồi. Mày ăn rồi thì tao có thể nói với mày rằng, những ngày tiếp theo không phải là mày coi tao là cơm, sống tiếp cùng cây ngô, thì là tao coi mày là cơm, sống tiếp cùng cây ngô đến khi thu hoạch. Ông lão nghĩ, mù à, cuối cùng tao có thể nói với mày những lời này rồi, bao nhiêu ngày tao không tìm được cơ hội để nói những lời này. Ông lão bắt đầu đi về phía dưới gác lều, hai chân tuy mỏi nhừ, bước chân vẫn có thể bước tiếp như cũ, hơn nữa đã đến đầu sườn núi, ông vẫn đem nửa gánh nước về.

Con chó mù đang nằm dưới lều, nghe thấy tiếng bước chân của ông lão, nó đã đứng lên, như muốn đi về phía ông, nhưng lại lặng lẽ lùi lại phía sau mấy bước, nằm trên cửa chiếu quây cây ngô. Ánh trăng mênh mông, vẫn còn nhiễm rất nhiều khí nóng rừng rực. Ông lão đặt thùng xuống bên cái vại, mở cái chiếu ra xem nước trong vại, cởi giày đổ hạt sỏi trong giày ra, nhìn một hồi cái roi đánh ngựa cũ treo trên cột lều, sau đó ho một tiếng, khe khẽ chầm chậm nói, mù ơi, mày lại đây.

Đây là lần đầu tiên con chó mù nghe ông lão gọi nó trong mấy ngày nay. Dưới ánh trăng, nó khe khẽ thu mình lại, cố gắng đứng lên, sợ sệt nhích một bước về phía trước, rồi đứng lại hướng về phía ông ngồi, trong đám lông lơ thơ trên lưng vang lên tiếng run rẩy khe khẽ. Ông lão chuyển ánh mắt về phía xa xa, nói, mù à, mày không cần phải sợ, ăn thì cũng đã ăn rồi, đó là khẩu phần ăn cuối cùng của tao và mày, tao không trách mày đã ăn phần lương của tao. Sau đó, ông lão quay đầu lại, nói, mù à, đã đến lúc nên nói với mày câu này, bởi vì mày không nhìn thấy, nên tao nói thật với mày vậy, trong vòng trăm dặm trên dãy núi này, không còn một hạt lương thực nào nữa đâu, không còn một con chuột nào nữa. Sau ba ngày, tao và mày đều đói đến không còn sức để nói nữa. Đến lúc đó, ông lão ngập ngừng nói, nếu mày muốn sống, thì mày coi tao là cơm ăn từng bữa, từng bữa, sau đó canh giữ cây ngô này, đợi người trong làng trở về, đưa họ đến đây bẻ bắp ngô này; đương nhiên rồi, ông lão ngừng một lúc rồi nói tiếp, mày muốn cảm ơn tao đã nuôi sống mày bốn, năm tháng nay, muốn để tao sống trên thế gian này, thì để tao coi mày là cơm ăn, để tao vật vã sống đến mùa thu hoạch. Ông lão nói, mù ơi, việc này do mày quyết định, mày muốn sống thì đêm nay rời khỏi nơi này, trốn ở đâu cũng được, sau dăm ba ngày trở về, tao cũng đã chết đói ở đây rồi, mày cuối cùng cũng có cái ăn, cũng có cái uống. Sau khi nói xong câu này, ông lão nhìn ra chỗ khác, dùng tay lau lên mặt một chút, từ trên xuống dưới, hai dòng nước mắt ướt lòng bàn tay ông, sau đó lặng im không nói điều gì.

Ruộng nương, sơn dã, màn đêm và cây ngô, lúc này yên tĩnh đến mức ánh trăng rơi trên đất cũng kêu giống như nước chảy rào rào.

Con chó mù đứng im không động đậy, đợi ông lão nói xong, nó ngơ ngẩn một lát, bắt đầu từ từ đi về phía ông mấy bước, đi thẳng đến dưới đầu gối ông, từ từ khuỵu chân trước xuống, chân sau vẫn đứng thẳng, cái đầu dài lởm chởm xương của nó lại ngẩng cao cao lên, dùng hai hố mắt như cái giếng khô vọng nhìn ông lão không nói gì.

Ông lão biết, nó đang quỳ trước ông.

Sau khi quỳ, nó lại đứng lên, từ từ đi về bên bếp lò, dùng miệng đùn cái nắp nồi, lấy một thứ gì đó từ trong nồi ra, đi về phía ông lão.

Nó đặt cái thứ đó xuống dưới chân ông. Là một con chuột đã lột da, hiện ra màu xanh tím trong ánh trăng như nước dầm dề, nhìn một cái là biết máu bầm trên người con chuột đều vẫn ở trong thịt, không giống như khi ông lão giết chuột, mổ bụng moi ruột, máu đều chảy ra từng giọt từng giọt. Ông lão cầm cái cuộn thịt tím đó lên xem, vết răng con chó mù trên thịt chi chít như tổ ong. Nín thở một hơi rồi lại thở phào một hơi dài, ông lão nói, mày đã ăn da của con chuột này rồi? Nói, cho dù ăn hết rồi cũng không sao đâu. Chỉ cần mày có thể sống, không cần phải giữ lại cho tao miếng thức ăn này. Đến lúc ấy, ông lão cảm thấy đã nói ra những câu một sống một chết quá sớm, như thể mình có chút vô tình vô nghĩa với con chó vậy, liền ôm nó vào lòng mình một lúc, rút tay ra soi soi thịt chuột trong ánh trăng, nói, mày xem chỗ thịt này đầy bụng đều là màu xanh, e rằng thế nào cũng không ngon bằng dùng dao mổ thịt đâu.

Chó mù liền liếm láp cổ tay ông lão, gắng gượng nằm xuống bên chân ông, gối đầu lên bàn chân ông.

Hôm sau ông lão luộc thịt chuột, cho chó mù một nửa, nói, ăn đi, có thể sống đến ngày nào hay ngày đó. Chó mù không ăn, ông nhét vào miệng nó một cái đầu chuột và bốn cái xương đùi, thịt chín còn lại, ông lão cầm trong tay, đứng trước bắp ngô nhai kĩ nuốt chầm chậm. Ông biết hai miếng thịt tím này ăn xong cũng là không còn một chút lương thực nào nữa rồi, việc còn lại chính là ngã xuống đất đói đến lúc sức cùng lực kiệt chết đi. Chết thì chết, bảy mươi hai tuổi rồi, cũng là rất thọ ở dãy núi này rồi. Thiên hạ đại hạn, lương thực tận tuyệt, không chỉ sống thêm được nửa năm, còn nuôi dưỡng được một cây ngô như vậy, cao hơn ông ba cái đầu, lá vừa to vừa dài, bắp ngô cũng đã bằng củ cà rốt. Ông lão nhìn kĩ râu ngô trên bắp, chờ ăn hết chỗ thịt chuột đó rồi, khi bỏ ngón tay vào miệng mút ra trò, đột nhiên có một thứ gì đó giống như hoa tuyết bay táp vào má trái ông. Từ từ ngẩng đầu lên, đầu ngón tay của ông lão đã cứng trong miệng rồi. Ông lão nhìn thấy trong một đêm ngọn cây ngô vốn có màu vàng đột nhiên biến thành màu đỏ thẫm, râu nhỏ như vỏ trấu trên ngọn bắt đầu bay xuống. Chính là nói, cây ngô sắp thụ phấn rồi, sắp bắt đầu kết hạt rồi.

Ngày thu hoạch lại đến bất chợt như thế.

Ông lão kinh ngạc vui mừng ngẩng đầu nhìn lên khoảng không một cái, ánh sáng trắng nhức mắt từng cọc, từng cọc va chạm vào nhau trên không trung phát ra tiếng chan chát chan chát. Có gió thì tốt, ông lão nghĩ, vụ mùa này nên có chút gió thổi. Có gió, việc thụ phấn của cây ngô sẽ nhanh chóng, bén nhạy, đều đặn, hạt sẽ chắc khỏe, ngay ngắn. Rút tay ra khỏi miệng, lau qua loa mấy lượt trên cái quần cộc xong, ông lão bắt đầu thận trọng dùng tay miết lên vỏ ngô. Cách cái vỏ ngô dày dày, ông lão sờ thấy trên bắp ngô mềm giống như củ cà rốt chín, có một lớp gì đó bằng nửa viên đạn cộm cộm tay. Thoắt cái, nhịp tim ông lão bỗng dừng lại không đập nữa, giống như cánh cửa đột nhiên đóng lại. Tay ông cứng đờ trên bắp ngô, mặt đanh lại trong không trung, đôi môi mím chặt. Sau khoảnh khắc đó, khi ông chắc rằng bắp ngô đã kết hạt như viên đạn mềm cộm tay, giống như cánh cửa đột nhiên mở ra, tiếng đập thình thịch dào lên trong tim, giống như búa đập trên ngực ông. Trên mặt ông bắt đầu có sắc thái hưng phấn, dưới làn da đen thui nhăn nheo, dường như có dòng sông đang chảy xiết. Lúc này, hai tay đang ngừng trên vỏ bắp ngô, đột nhiên rất ngứa giống như bị nấm. Ông rụt tay về để trước miệng thổi một hơi, đi ra khỏi cái chiếu quây, lấy cái cuốc treo trên cây hòe khô xuống, cuốc thình thịch, thình thịch quanh cây ngô. Đất viên và bụi hạt bắn lên rơi xuống, nhỏ vụn, đều đặn như tiểu mạch, hạt thóc, lồng trong đó hương thơm nồng vàng óng của mùa thu hoạch nóng nực. Phía trước cây ngô, từng nhát cuốc nối nhau xới đến dưới cái chiếu quây, ông lão mệt đến mức thở dốc, ngắn, loạn xạ giống như dây gai vụn. Sau đó ông bỏ chiếu cói ra, ném chiếu, cọc trụ dưới gốc cây hòe, con chó mù không biết làm gì chỉ biết đi theo sau ông. Ông lão không nói gì, cuốc đến chỗ đã khá xa bên ngoài cột của chiếu quây, rồi lại quay đầu cuốc đến vòng ngoài cái vại nước to, cho đến khi không cẩn thận cuốc lên cái vại, vại nước phát ra một tiếng lanh lảnh, ẩm ướt, ông mới đột nhiên dừng lại, đứng thẫn thờ trong khoảnh khắc, trên mặt một nét cười xán lạn nóng ran, nói, mù ơi, mùa thu hoạch đã đến rồi, cây ngô đã kết hạt rồi.

Con chó mù dùng lưỡi liếm liếm lên mép.

Ông lão nằm trên mặt đất nhìn trời, nói, tao đã chịu đựng đủ rồi, mùa thu hoạch đã đến rồi. Tao đã chịu đựng đủ rồi, vụ mùa sắp chín rồi.

Chó mù lại dùng lưỡi liếm liếm ngón tay ông.

Ông lão đã ngủ một giấc trong sự liếm láp nhồn nhột của chó mù, nằm lăn trên đất như đứa trẻ, khép mắt lại, không động đậy như sắp ngủ.

Cuối cùng lại thành ngủ thật. Sau khi tỉnh dậy, lại đi xem kĩ bắp ngô, sự hưng phấn trên gương mặt ông lão không còn nữa. Ông phát hiện ra màu xanh thẫm trên lá ngô không còn đậm như trước nữa, thấm ra một lớp màu vàng mỏng nhạt. Màu vàng này không phải chỉ có lá dưới mới có, ngay cả lá mới mọc trên ngọn cây cũng có. Ông lão đã trồng màu cả một đời, ông biết đây là do cây ngô thiếu phân rồi. Trong thời điểm then chốt, cần kíp khi ngô kết hạt, phân đủ nước đủ thì hạt mới đầy. Hơn nữa phân tốt nhất là phân và nước tiểu của người. Vào thời kì này những năm trước, ông đều đổ một gáo phân và nước tiểu của người đầy bên mỗi cây ngô. Hoa màu của ông như tiểu mạch, đậu, cao lương, luôn là loại tốt nhất trong làng. Ông là người trồng hoa màu giỏi nhất trong dãy núi Bá Lâu. Lúc này, đứng trước cây ngô, miệng ông đã khô nẻ thành đất khô trên sườn núi này rồi, nhưng ông không đi uống nước, cũng không múc nước cho con chó uống. Ông suy nghĩ nên đi đâu để kiếm ít phân người. Nhà xí trong thôn đều sạch như bốc hơi, phân còn lại cũng đã sớm bị nắng chiếu giống như đất khô không còn dưỡng chất. Ông và chó mù đã rất nhiều ngày ăn mà như không, căn bản không buồn đi đại tiện, bụng nhét vào toàn là thịt chuột và vụn xương chuột. Ông lão nhớ đến da chuột và vụn xương chuột đã ăn, liền đến dưới con rạch tìm một lượt, nhưng đến một miếng một mảnh cũng không có. Ông đoán là chỗ da chuột đó, lúc ông đến vũng suối gánh nước, có thể đều đã bị chó mù ăn hết rồi. Từ dưới dốc thở phì phò bò lên, muốn hỏi chó mù, nhưng ông chỉ đứng trầm mặc trước nó một lúc, rồi đi uống một bát nước thịt luộc nổi váng mỡ trong nồi, không đậy nắp nồi, quay lại nói với con chó, khát hay đói thì uống đi, sau đó cầm túi lương thực về làng tìm phân.

Ông lão đi một hồi lâu, khi xách túi không từ làng trở về, ông chống một cây gậy trúc, cứ đi được vài bước lại dừng lại nghỉ một hồi. Ông hoàn toàn không còn sức lực nữa, vứt túi không lên mặt đất, đến dưới lều nhìn con chó mù vẫn nằm ở đó như cũ, bát nước luộc trong nồi cũng vẫn còn nguyên, mười một chấm váng mỡ nổi trong nồi vẫn là mười một chấm. Mày không uống sao? Ông hỏi chó mù. Nó nhúc nhích một cách yếu ớt, ông liền dùng cái muôi múc uống non nửa bát, đã uống năm chấm trong mười một chấm váng mỡ, nói với chó, phần còn lại là của mày đấy. Sau đó trở về trước cây ngô, xem lá ngô thêm lượt nữa, tầng vàng nhạt đó dường như đã đậm hơn, màu xanh dường như ẩn dưới màu vàng. Ông lão nghĩ, cái đồ già cỗi, làm ruộng cả đời, vì sao ngươi không chuẩn bị phân sớm hơn một chút? Ngươi chẳng phải là người già trong thôn sao? Ngươi chẳng phải là người làm ruộng tốt nhất mấy chục dặm quanh đây sao. Tổ mẹ nhà ngươi, sao lại không nghĩ ra khi cây ngô kết hạt là lúc nó cần phân nhất chứ!

Đêm ấy, ông lão liền ngủ ngay dưới cây ngô, ngày hôm sau tỉnh dậy liền phát hiện ra màu xanh trên mấy phiến lá ngô dường như đã biến mất hết rồi, màu vàng giống như giấy phủ lên trên lá.

Đêm thứ hai, ông lão vẫn ngủ ở dưới gốc cây ngô, ngày thứ ba tỉnh dậy, không chỉ phát hiện ra lại có thêm hai phiến lá từ trên xuống dưới đã úa vàng, còn thấy râu đỏ trên bắp ngô cũng đã có hai sợi khô đi từ lâu rồi. Miết miết vỏ ngô, cảm thấy mềm như bùn, giống như da thịt trên người ông và con chó vậy, cảm giác mơ hồ cộm cộm tay đã tan thành mây khói.

Đêm thứ ba, ông ở dưới gốc cây ngô không ngủ, ông dùng chút sức lực cuối cùng đào một cái máng dài bên cây ngô, rộng một thước rưỡi, sâu ba thước, dài năm thước, vừa đủ một người nằm, hoặc một con chó có thể nằm thoải mái.

Hố máng này là một huyệt mộ.

Huyệt mộ ngay sát cây ngô, có mấy cái rễ ngô lộ lên trên vách huyệt. Đợi đào huyệt xong, ông lão nằm trên mặt đất nghỉ một lúc, đến trước bếp lò nhìn trong nồi vẫn còn nửa bát canh thịt, sáu chấm mỡ lấp lánh dưới ánh trăng sáng, lấm chấm lập lòe đậu sát thành nồi. Ông muốn uống chỗ canh mỡ đó, dùng muôi múc lên rồi lại đặt xuống. Ông đã nói nửa bát canh nước mỡ này là của chó mù, mình làm sao có thể uống đây. Lẩm bẩm rồi ông quay người đi tìm chó, nói, mù ơi, ba ngày qua đi rồi, sao mày đói mà vẫn không uống vậy?

Con chó mù nằm dưới gác lều. Ba ngày nay nó nằm dưới gác lều không động đậy, màn đêm mát mẻ rưới lên người nó, cả người nó giống như một khóm cỏ khô rỗng không ở đó. Nó là cỏ khô, nhưng lại ngẩng đầu hướng một mắt mù về phía ông lão nói, không tiếp lời mà chỉ áp tai xuống chân trước. Trời đã sáng mờ mờ, màn đêm trên sườn núi đang chuyển chỗ cho ánh sáng ban ngày. Lúc này, ông lão liếc nhìn con chó, đến bên người nó vuốt ve, nói, uống đi, đó là của mày, mày uống đi. Sau đó, ông nằm bò lên vại nước uống vài ngụm, lấy một cái kéo làm mũi khoan, khoan đáy vại.

Ông lão khoan một cái lỗ dưới đáy vại, khi có nước thấm ra, lại dùng một nắm đất bít cái lỗ nhỏ đó lại. Làm xong tất cả việc này, dường như không có việc gì để làm nữa, ông treo cái cuốc lên trên cây, đặt cái xẻng bên huyệt mộ, đậy chặt miệng vại nước, gấp chăn trên gác lều lại, dọn bát, đũa, muôi đặt dưới cột lều, cuối cùng đứng trước cây ngô nhìn màu vàng úa lan trên lá, miết miết vỏ ngô giống như một túi nước, quay đầu lại, mặt trời đã tràn ra ở giữa hai dãy núi bên sườn núi phía đông, một vùng đỏ dính dớp đổ trên dãy núi, dường như vùng núi đều mênh mông chảy máu. Ông lão đứng giữa cây ngô và gác lều, lướt nhìn những sườn núi trước mặt, dường như đã nhìn thành đàn bò nghìn vạn con lưng đỏ đang từ bốn phương tám hướng chuyển động. Ông biết mình không còn sức lực nữa, mắt đã hoa lên rồi. Dụi dụi mắt, đưa ánh mắt ngước nhìn lên, thấy trời đã khảm đám mây vẩy cá viền vàng, lượn lờ nhảy nhót trước mặt trời, giống như vô số cá bơi lội trong hồ đỏ đầy ắp. Ánh mặt trời hôm nay ít nhất cũng nặng một lạng tư, ông lão đang nghĩ như vậy, ngoái đầu nhìn lên cái cân treo trên gác lều một cái, sau đó nhích về phía trước mặt con chó mù, ôm lấy nó, đặt vào trong huyệt mộ đó, để nó nghỉ ngơi trong hố một lát, lại ôm nó từ dưới hố lên, nói mù ơi, có biết thế có nghĩa là gì không? Lần này không phải là mày chết thì tao sẽ chết, chúng ta ai sống thì sẽ chôn người chết trong cái hố này. Nói đến đây, ông lão đặt tay lên lưng con chó vuốt lông cho chó, lau nước ở khóe mắt nó, rồi lại móc một đồng tiền từ trong túi ra, đặt mặt có chữ hướng lên trên, cầm móng trước chân phải của con chó đặt lên chữ đó sờ sờ, nói, sống chết có số, tao ném đồng tiền này lên trời, rơi xuống mặt ráp có chữ hướng lên trên, thì mày chôn tao vào cái hố này làm phân bón, mặt ráp có chữ hướng xuống, tao sẽ chôn mày vào hố này làm phân bón.

Hai giếng mắt khô của con chó nhìn chằm chằm đồng tiền trong tay ông lão, nước mắt đục ngầu nửa đen nửa đỏ chảy đầm đìa, rơi trên mộ địa mới đào của ông.

Không cần khóc, ông lão nói, tao chết rồi Diêm Vương để tao biến thành loài vật, đầu thai thành mày; mày chết rồi Diêm Vương biến mày thành người, mày sẽ đầu thai thành con tao, chúng ta vẫn có thể dựa vào nhau để sống.

Nước mắt của con chó quả nhiên không chảy nữa, nó muốn thử đứng dậy, cố gắng một chút, chân trước mềm ra rồi lại nằm trên huyệt mộ.

Ông lão nói, mày đến uống nửa bát canh mỡ trong nồi đi.

Con chó mù hướng tới ông lão lấy đầu ra dấu.

Thực sự không uống sao? Ông lão nói, không uống thì để đó, nếu sống thì uống nhé. Bây giờ thì sẽ tung đồng tiền nhé, ai còn sống thì uống nửa bát canh mỡ đó, tích chút sức lực còn chôn người kia vào trong mộ.

Con chó mù đưa đôi mắt mù lên chỗ ông lão đã đào trên miếng đất bằng phẳng.

Cuối cùng, ông lão chải mấy đường trên lưng con chó, từ trên đống đất chầm chậm đứng lên. Mặt trời đang rảo bước đi về sườn núi này. Lắng nghe kĩ, có thể nghe thấy âm thanh lép bép cực lớn của lửa bùng lên trên bãi lửa mênh mông này, giống như mảnh vải ở chỗ ruộng nương phấp phới quạt gió. Ông nhìn mặt trời chửi một câu, tổ sư nhà mày, cuối cùng nhìn đồng tiền một cái, quay đầu nói với chó, tao ném đây, rồi quả thực tung đồng tiền lên không trung. Ánh mặt trời rậm rà rậm rạp như rừng lửa. Đồng tiền chạm vào từng cọc ánh sáng, phát ra âm thanh màu sáng đỏ như thép lửa chạm vào thép lửa, từ nhanh đến chậm tung lên, rồi lại từ chậm đến nhanh rơi xuống, xoay tròn một cái, khiến chùm sáng đứt thành bảy, tám đoạn. Ông lão nhìn đồng tiền từ trên không trung rơi xuống, giống như nhìn vào một giọt mưa rất to đột nhiên nhìn thấy, giọt nước mắt cứng lại có chút đau đớn như rỉ máu.

Lúc này, con chó mù bất ngờ từ đống đất đứng lên. Nó nghe thấy khi đồng tiền rơi xuống, có tiếng gió vàng đỏ đang thổi, giống như quả hạnh chín rơi trên thảm cỏ.

Ông lão đi về phía đồng tiền đó.

Con chó mù đi theo ông lão.

Ông lão đến trước đống đất bới lên, hơi cúi người xuống rồi lại đứng thẳng lên. Ông nhìn đồng tiền đó, thở một hơi rất dài, quay người bình tĩnh nói, mù ơi, uống nửa bát canh mỡ đó đi, uống rồi mày sẽ có sức bới đất chôn tao.

Con chó mù đứng yên bất động.

Ông lão nói, đi đi, ngoan nào, uống xong mày chôn tao.

Nó vẫn đứng yên không động đậy, yên lặng một lúc, nó lại từ từ cong chân trước xuống, đột nhiên quỳ trước ông lão. Ông lão nói, không cần quỳ, đây đều là ý trời, tao nên làm phân bón cho cây ngô. Sau đó, ông nhặt đồng tiền đó lên, để móng phải trước của con chó xoa xoa lên mặt có chữ của đồng tiền, nói, mày cảm thấy áy náy, thì tao tung đồng tiền hai lần nữa, nếu ba lần tung có hai lần mặt lưng hướng lên trời thì tao chết, hai lần mặt sáng hướng lên trời thì mày chết.

Con chó mù lại đứng lên trên mặt đất.

Ông lão lại tung đồng tiền một lần nữa. Đồng tiền rơi xuống trước mặt con chó mù, ông lão nhìn một cái, nói, không cần tung thêm nữa, rồi ngồi nhũn ra trên đất. Con chó mù tìm âm thanh đồng tiền rơi xuống, dùng móng chân trước sờ sờ đồng tiền, lại dùng lưỡi liếm lên mặt đồng tiền, nằm xuống nước mắt chảy không ngừng, tiếng u u giống như một đứa trẻ câm khóc gọi mẹ, nước mắt từ hố mắt đen đầm đìa chảy xuống. Trong nháy mắt, dưới đầu nó đã có hai đám bùn.

Đi uống nửa bát canh mỡ đi, ông lão nói, uống xong mày sẽ có sức bới đất chôn tao nhé. Nói xong câu này, ông lão nhấc người đến dưới gác lều, rút ra một cái ống trúc mảnh đã chuẩn bị sẵn, dài hơn hai thước, mắt giữa đã đục thông, dùng miệng thổi rất thông suốt trôi chảy. Ông cắm cái thân trúc đó vào lỗ nhỏ dưới đáy vại, dùng cao su chèn các kẽ xung quanh cái lỗ, khiến bên lỗ không thấm một chút nước nào, sau đó ấn đầu của thân trúc mảnh xuống một cái, vừa đúng có một hạt nước nhỏ, tí ta tí tách, giống như hạt ngọc long lanh long lanh chảy xuống, một giọt tiếp một giọt rơi xuống phần gốc sâu nhất của cây ngô. Lập tức, đất ở đó vang lên tiếng hút nước nửa xanh nửa đỏ, chẳng mấy chốc liền ướt cả một mảng đất.

Ông lão lấy đất vụn đắp một vòng đất nhỏ xung quanh cây ngô, phòng nước nhỏ xuống nhiều sẽ chảy đi chỗ xa. Làm xong công việc tỉ mỉ này, ông phủi phủi đất trên tay, quay đầu nhìn thẳng vào mặt trời trên đỉnh đầu, lấy cái cân cân ánh mặt trời, nặng một lạng rưỡi. Sau đó lấy chiếc roi xuống, đứng ở chỗ đất trống, đối diện với mặt trời quất liên tục hơn mười roi, khiến ánh mặt trời giống như hoa lê vụn ra rơi thành mảng lớn trước mặt, hơn nữa còn vừa quất vừa mắng chửi, tổ sư nhà mày! Cho đến khi sức lực cuối cùng dùng cạn, ông mới treo cái roi ngựa lên, lại dùng giọng khàn khàn hét lớn với mặt trời - ông nội mày vẫn có thể trồng được cây ngô kết hạt, mày có thể làm gì được ông nội mày? Mày có thể làm gì tao?

12

Trong ánh mặt trời luôn vang lên tiếng đáp lại sàn sạt cháy vàng, giống như gõ lên cái chiêng vỡ vậy, từ mặt dốc bên này vọng sang mặt dốc bên kia, càng đi càng xa, mãi cho đến khi biến mất. Ông lão đợi âm thanh đó hoàn toàn yên lặng, kéo lại một tấm chiếu cói, cầm chiếu đi về phía máng mộ, nói với con chó mù nằm bên cạnh mộ huyệt, chôn tao xong, mày men theo con đường mà tao nói với mày đi về phía bắc, đến chỗ con rạch nước suối đó, ở đó có nước, còn có đầy xương trên mặt đất mà sói vàng ăn còn để lại, ở đó mày có thể sống đến hết đại hạn, có thể đợi người dân núi Bá Lâu từ thế giới bên ngoài chạy về. Nói, nếu ông trời an bài không cho tao tiếp tục sống với mày, hôm nay chết cũng là chết, từ mai về sau cũng là chết. Trong lúc đang nói ấy, mặt trời chiếu trên đỉnh đầu ông lão, hạt đất giữa tóc lắc lắc chạm vào nhau kêu tinh tang. Nói xong những câu này, ông dùng tay phủi đất trên đầu, rồi nằm xuống thành mộ áp sát với rễ cây ngô, lấy cái chiếu cói phủ lên người từ đầu tới chân, nói cào đất đi, mù, chôn tao xong mày đi về phía bắc, nhớ rõ con đường tao nói với mày đi về phía lạch nước suối.

Dãy núi yên tĩnh không tiếng động, trong ánh mặt trời khốc liệt ẩn giấu ngọn lửa sắp đột ngột trào lên và cuộn chảy. Trong mênh mông mờ mịt, mùi khô cháy của sườn núi như mây mù cuồn cuộn. Dãy núi, khe rãnh, thôn làng, con đường, lòng sông khô cạn và sườn núi, chỗ nào cũng là ánh sáng sền sệt như canh lửa mịt mờ.

Tưởng rằng mùa thu không có mưa thì mùa đông nhất định có tuyết, nhưng mùa đông lại chần chừ không muốn nối gót mùa thu đến. Nhưng sau khi mùa đông đến, lại là một mùa đông khô trắng giá lạnh khốc liệt. Đại hạn cứ tiếp tục không ngừng đến mùa mạch năm sau. Thời tiết này, cuối cùng đã có mây mưa, lúc dày lúc tản, cứ lặp lại trong nửa tháng, cuối cùng mới đổ mưa. Trời mưa tối tăm như ánh mặt trời phủ lên dãy núi Bá Lâu vừa chẵn bốn mươi ngày. Trong bốn mươi ngày, nước mưa cuốn trôi mọi thứ, phủ đất ngập trời, mưa đến mức nước lũ cuồn cuộn, trắng xóa đầy thế giới. Vật vã chịu đựng đến lúc trời quang mây tạnh, lại đến vụ thu rồi, trên sườn núi đã bắt đầu có người từ thế giới bên ngoài trở về, gánh chăn đệm, bát đũa, tay dắt trẻ con đã lớn hơn một tuổi. Ban đêm, tiếng bước chân nhợt nhạt lẻ tẻ giẫm lên ánh trăng trên sườn núi. Đến khi trời sáng, trên sườn núi đã có dòng người cuồn cuộn. Tiếng xe kéo, tiếng gánh gồng, tiếng người nói, nhìn tiếng reo kinh ngạc của cây xanh, cỏ xanh mới mọc trên dãy núi, giống như dòng sông cuộn chảy trên sườn núi.

Sát theo sau là mùa trồng trọt. Thời tiết này người trong làng tháo nạn trở về, đùng đoàng một tiếng rùng mình, phát hiện ra nhà nhà đều không còn giống cây trồng vụ thu. Trong vòng mấy trăm dặm xung quanh dãy núi Bá Lâu đều không có giống cây trồng vụ thu.

Cũng chính lúc này, đột nhiên có người nhớ đến ông lão. Nhớ đến một năm trước ông lão đã lưu lại dãy núi vì một mầm ngô xanh non. Thế là người dân trong làng đều đi về ruộng nhà ông lão ở ngoài tám dặm rưỡi, đều từ rất xa đã nhìn thấy trong ruộng một mẫu mấy phân, có một cái lều cô lẻ. Đến dưới gác lều, lại đều nhìn thấy hễ trong ruộng mà ông lão đã từng cuốc, cỏ mọc dày như trồng, trong một lớp màu xanh rất dày, tỏa ra mùi xanh non thuần khiết dày đặc và mùi tươi sống vàng nhạt trắng ngần. Họ nghe thấy trong núi đồi trơ trọc này, âm thanh của vị cỏ đang cuộn chảy giống như tiếng nước sông trong đêm yên tĩnh. Trong cỏ xanh này, thứ người dân trong làng nhìn thấy đầu tiên là cây ngô đã khô chín năm ngoái, ngọn của nó đã gãy, giống như thân của một cây nhỏ, nghiêng ngả ở bên hai chiếc chiếu cói, lá ngô phủ đầy các chấm mốc, có lá rơi trên thảm cỏ, có lá vẫn đang phát triển, giống như tờ giấy đã từng ướt giờ khô lại đang bay. Có một bắp ngô to như cái chày treo ngược trên thân cây ngô, vững vàng đung đưa trong gió. Râu ngô đen khô cháy, tay người chạm vào, liền giống như hoa rụng rụng xuống cỏ dày. Người trong thôn đã bẻ bắp ngô này, nhanh chóng bóc vỏ khô trên bắp, phát hiện ra bắp ngô rất lớn này to bằng cái bắp chân, dài như cánh tay, tổng cộng có ba mươi bảy hàng hạt. Trong ba mươi bảy hàng, có bảy hạt to bằng bụng ngón tay, trong suốt như hạt ngọc, còn lại đều là hạt ngô nửa vàng nửa xám, chưa kịp trưởng thành đã khô quắt, teo tóp như hạt đậu.

Bảy hạt ngô này, lấm chấm trong một mảng khô xám quắt queo, giống như trong bầu trời màu đen, chỉ có bảy ngôi sao xanh lóng lánh. Người trong thôn nhìn bắp ngô chỉ có bảy hạt, đứng lặng dưới gác lều, ánh mắt tìm kiếm bốn phía, liền nhìn thấy chiếc chiếu cói trên cái vại to bị gió thổi đến bên cạnh bếp lò bên con rạch. Trong vại không còn một giọt nước nào, có một lớp đất dày. Một thân trúc cắm dưới vại nước, đã bị nứt rất nhiều kẽ. Trên mặt phía đông của vại nước, vứt mấy cái bát và cái muôi. Bên trên là một cái roi ngựa và một cái cân treo trên cột gác lều. Cách năm thước về phía tây nam của vại nước, trên bãi cỏ áp sát cây ngô, có một đống cỏ nhô lên khỏi mặt đất, lại có một mảng cỏ lõm xuống dưới mặt đất, hiện ra một cái máng rộng thước rưỡi, dài năm thước, sâu hai thước.

Trong chỗ cỏ thẫm ở đầu máng đó, một con chó đang nằm, trên da lông lởm chởm khô đét, có rất nhiều lỗ bị côn trùng cắn; hai hố mắt trên đầu, đen thui mà sâu thẳm. Toàn thân nó đều bị mặt trời chiếu khô, người trong thôn chỉ khe khẽ đá một cái, đã đá nó ra chỗ đám cỏ ngoài máng. Đương nhiên khi con chó bị đá ra, cái máng bất ngờ đã hiện hình một huyệt mộ giống như cái quan tài, thế là người trong làng kêu ồ lên, liền hiểu ra đây là mộ của ông lão. Ông lão được chôn trong cái máng này. Để chuyển ông lão đến mộ cũ, người trong làng đào rộng cái hố mộ ra, nhát xẻng đầu tiên ấn xuống liền nghe thấy tiếng lục cục, giống như đào phải cành lá đan chen. Hết sức cẩn thận nhổ cỏ trong hố lên, xúc đất xốp ra, mỗi người trong làng đột nhiên nhìn thấy cái quần cộc của ông lão đã biến mất không dấu vết, biến thành một lớp đất mỏng. Toàn bộ thân thể ông, đã thối rữa vụn ra, các khớp xương đã lìa nhau. Một mùi màu trắng mục nhức mũi bốc lên giống như sương mù. Ông lão nằm trong mộ, một cánh tay thò ra chính dưới cây ngô đó, còn thân hình, đều dựa sát vào bên cây ngô, lỗ mọt cắn khắp người, giăng mắc như sao trời, chi cha chi chít như mạng nhện, còn nhiều gấp mấy lần lỗ mọt trên người con chó mù. Còn mỗi rễ cây ngô đó, đều giống như sợi dây leo, giăng mắc vào nhau, hiện ra màu phớt đỏ, đều cắm vào lồng ngực, đùi, cổ tay và bụng ông lão qua các lỗ mọt. Có mấy cái rễ đỏ to như cái đũa, xuyên qua thịt rữa trên người ông lão, cắm trên xương sọ, xương sườn, xương chân và xương tay trắng toát của ông. Có mấy cái rễ lông trắng xen đỏ, cắm vào mắt ông lão, rồi lại từ gáy ông lão mọc ra, bám chặt vào lớp đất cứng dưới đáy mộ. Mỗi khúc xương, mỗi miếng thịt rữa trên người ông lão, đều bị mạng rễ của cây ngô giống như cái lưới bó lại, thông lên thân cây ngô. Đến lúc này, người làng mới nhìn thấy, dưới thân cây ngô đã sớm bị gãy ngọn, còn có hai đoạn thân, sau khi trải qua một mùa đông một mùa hạ, vẫn phủ mỏng một sắc xanh của nước ẩm ướt, vẫn sống trong năm nay.

Suy nghĩ một chút, người làng lại mai táng ông lão ở chỗ cũ. Chôn con chó như cỏ khô với ông lão trong cùng một huyệt hình cái máng. Khí đất mới ở ruộng dốc này, lan ra một lớp mỏng ấm áp và mục nát. Sau khi chôn xong, khi sắp đi thì có người phát hiện ra một cuốn lịch vạn niên từng bị mưa thấm ướt ở dưới gối trên giường ở gác lều. Có người còn nhặt được một đồng tiền xu trên thảm cỏ. Trên đồng tiền xuất hiện đầy gỉ xanh cổ kính. Cạo lớp gỉ xanh thô ráp đi, phát hiện ở mặt này của đồng tiền là mặt ráp có đúc chữ, mặt kia của đồng tiền cũng là mặt ráp có chữ. Không ai từng thấy đồng tiền mà hai mặt đều có chữ, người trong thôn truyền nhau nhìn một lượt. Xem rồi lại ném nó đi. Ánh mặt trời ngời sáng mà mềm mại, đồng tiền trên không trung chạm vào làm đứt từng khúc từng khúc ánh sáng, phát ra tiếng leng keng leng keng của từng cánh từng cánh hoa màu hồng, rơi xuống ruộng, lại lăn vào con rạch.

Mọi người cầm cuốn lịch vạn niên đó về.

Cuộc sống cứ từng ngày, từng ngày qua như vậy, đã đến lúc không thể trì hoãn việc trồng hoa màu rồi, người trong thôn trên dãy núi Bá Lâu đã ăn hết chỗ lương khô và lương thực xin về, cuối cùng không tìm được hạt giống ngô của mùa thu, người ba thôn năm làng, lại bắt đầu kết đội giống như sóng nước ào ra thế giới bên ngoài để tránh nạn. Cũng chỉ chưa đầy nửa tháng, dãy núi Bá Lâu hàng trăm dặm, liền lại trở nên hoang vắng mênh mông, yên tĩnh đến mức có thể nghe thấy tiếng ánh mặt trời rơi xuống đất, tiếng lanh lảnh của trăng sao mọc trên trời.

Nhưng những người cuối cùng ở lại, là bảy người con trai của bảy hộ gia đình trong làng này, họ trẻ tuổi, khỏe mạnh, có sức vóc, bắc bảy cái gác lều trên bảy sườn núi, trên bảy mảnh đất màu nâu cách xa nhau, họ chống chọi không biết mệt mỏi với ánh mặt trời và nỗi cô đơn, trồng được bảy cây ngô tươi non xanh mướt.

HẾT

[1] Cấp quản lí to hơn Trưởng thôn, nhỏ hơn xã. Thông thường, một Bảo trưởng quản lí ba thôn.

[2] Giống lúa trồng ở vùng Tây Tạng, Thanh Đảo.

[3] Giấy gói hàng loại dày.