THIÊN DIỄM TÌNH

Guy De Maupassant

NHÀ XUẤT BẢN CÔNG AN NHÂN DÂN

Xuất bản năm 2008

Chịu trách nhiệm xuất bản : TS. LÊ VĂN ĐỆ

Biên tập : LÊ THỊ THỦY

Bìa : NGUYỄN TRỌNG KIÊN

Sửa bản in : THU THỦY

Số trang : 352

Khổ: 14,5 x 20,5

Làm Ebook : quantam

MÙA XUÂN

Khi những này đẹp trời đến, đất thức giấc và xanh tươi lại, không khí tươi mát mơn man da thịt, thấm vào phổi và len lỏi đến tận con tim, thì chúng ta có những mong muốn mơ hồ về hạnh phúc vô tận, những mong muốn chạy nhảy, đi lại khắp nơi để uống cạn mùa xuân.

Đã chịu cảnh khắc nghiệt của mùa đông năm trước, tháng năm năm nay, tôi như đang bị say, như đang tràn đầy nhựa sống. Thức giấc vào sáng sớm, qua cửa sổ, tôi thấy các mái nhà xung quanh đã bị một lớp màu xanh, có ánh sáng chói chang của mặt trời bao phủ. Chim hoàng yến đua hót trên cửa sổ; những cô hầu hát vang trên các tầng lầu; những tiếng động vui vẻ trên đườn phố dâng cao; tôi xuống đường vui như ngày hội, ra đi nhưng chưa biết sẽ đi đâu.

 Mọi người mỉm cười khi gặp nhau; một làn gió hạnh phúc thổi trong ánh sáng ấm áp khi mùa xuân trở lại. Có thể nói trong Thành phố đang có trận mưa phùn về tình yêu; trên đôi mắt các cô thiếu nữ ánh lên vẻ thích thú, vẻ yểu điệu trong dáng đi đã làm tim tôi rộn lên.

Không biết tại sao và thế nào mà tôi đến được bờ sông Seine. Những con tàu chạy bằng hơi nước di chuyển về hướng Suresnes,  tôi vội vã từ trong rừng chạy ra.

Trên cầu Mouche có rất đông khách qua đường, ánh sáng mặt trời lôi kéo, trong khi đó dân Thành phố đang chuyển động đi lại, nói chuyện với láng giềng. Tôi gặp một cô gái hàng xóm; chắc hẳn đây là một nữ công nhân, dáng vẻ là dân Paris, từng lọn tóc trên cái đầu nhỏ nhắn xoã xuống thái dương; giống như ánh sáng xoã xuống sau gáy đang nhảy múa trước gió, khiến người ta muốn hôn lên tóc cô.

Vì tôi đang nhìn cô, nên cô quay lại rồi cụp ngay mi mắt xuống, miệng như đang muốn nở một nụ cười. Dòng sông yên lặng như đang rộng ra. Một vẻ thanh bình ấm áp bay trong không trung, những tiếng thì thầm của cuộc sống tràn ngập khắp nơi. Cô hàng xóm của tôi nước mắt nhìn tôi và mỉm cười. Cô rất xinh đẹp, và trong cái nhìn trộm ấy tôi thấy hàng ngàn câu chuyện chưa biết rõ hiện ra…Tôi như đã nhìn thấy những sâu thẳm chưa được biết đến, những cử chỉ âu yếm mê say, những bài thơ mà mọi người đang mơ mộng, những hạnh phúc mà mọi người đang tìm kiếm khôn nguôi. Và tôi có ý muốn điên rồ là ôm lấy cô, mang cô đi nơi khác, thì thào vào tai cô những lời yêu đương.

Khi vừa mở miệng định nói thì một người nào đó đã sờ vào vai tôi. Tôi ngạc nhiên quay lại, thấy một người dáng vẻ bình thường, không trẻ mà cũng chưa già, nhìn tôi với cặp mắt buồn rầu.

- Tôi muốn nói chuyện với ông. Người ấy lên tiếng.

Thấy tôi nhăn mặt, anh ta nói thầm: “Rất quan trọng”.

Tôi đứng lên, đi theo anh ta đến tận mũi tàu.

- Thưa ông - Người ấy nói tiếp - khi mùa đông đến với cái lạnh giá, có mưa và băng tuyết thì người thày thuốc của ông căn dặn: “Phải giữ đôi chân cho thật ấm, tránh bị lạnh, tránh xổ mũi, viêm phế quản hoặc viêm màng phổi”. Và ông có hàng ngàn cách đề phòng, ông mặc áo len, áo dạ, đi đôi giày to để tránh việc phải nằm trên giường trong hai tháng liền. Khi mùa xuân về với cỏ cây hoa lá, những cơn có nhẹ, hơi thở của đồng ruộng thì ông sẽ có những bối rối mơ hồ, những mủi lòng chẳng có lí do, thì không có người nào tới nói với ông. “Thưa ông ông phải coi chừng tình yêu. Nó rình rập ông khắp nơi, khắp chốn; mọi mưu mẹo của nó đã được tung ra, vũ khí của nó đã được mài sắc, mọi sự nham hiểm của nó đã được chuẩn bị! Phải coi chừng tình yêu!... Phải coi chừng tình yêu. Nó nguy hiểm hơn chứng xổ mũi, bệnh viêm phế quản hoặc viêm màng phổi. Nó không chừa ai cả và đưa mọi người đến những việc làm điên rồ không thể sửa chữa được. Đúng thế, thưa ông tôi cho rằng hàng năm Chính phủ phải treo lên tường những tấm áp phích lớn với dòng chữ: “Mùa xuân về. Công dân Pháp, hãy coi chừng tình yêu”. (Cũng như người ta viết lên cánh cửa: “Coi chừng sơn còn ướt”). Nhưng vì Chính phủ không làm nên tôi phải làm thay, tôi nói với ông “Coi chừng tình yêu; nó đang bám chặt lấy ông, tôi có bổn phận phải báo trước cho ông như ở bên nước Nga người ta báo trước khi trời băng giá”.

Tôi ngạc nhiên trước sự lạ lùng này và nghiêm mặt nói: “Thưa ông, ông đã dính líu vào những việc của người khác đấy”.

Anh ta ra vẻ giật mình rồi trả lời: “Ồ! Thưa ông. Thưa ông! Nếu thấy một người sắp chết đuối trên một dòng nước nguy hiểm thì liệu tôi có để người ấy chìm nghỉm không? Xin ông hãy nghe câu chuyện của tôi, ông sẽ biết tại sao tôi dám nói như vậy”.

*

Cũng vào độ này năm ngoái. Cần nói trước, tôi là một viên chức của Bộ Hải quân, mà các sĩ quan chỉ huy rất coi trọng cái quân hàm của họ, coi chúng tôi như những thuỷ thủ phụ trách dây dợ. A! Nếu mọi thủ trưởng đều là dân sự thì tốt biết mấy. Nhưng thôi mặc kệ. Từ văn phòng tôi thấy một mảng trời xanh có nững con én bay lượn; và tôi muốn ném những tập hồ sơ bìa đen của mình đi.  Ý muốn được tự do của tôi lớn dần lên, dù cho chán ghét, tôi vẫn phải đi tìm con khỉ của mình. Đây là một con khỉ lúc nào cũng cáu kỉnh. Tôi nói rằng tôi ốm. Ông ta nhìn vào mũi tôi rồi kêu lên: “Tôi không tin, thưa ông. Nhưng cuối cùng thì ông đi đi. Ông có nghĩ rằng công việc trong một văn phòng lại có thể có những viên chức như ông không?” Nhưng tôi đã bỏ đi. Tôi tới bờ sông Seine. Trời hôm ấy cũng như lúc này. Tôi lên con tàu Mouche để đi Saint-Cloud.

A! Thưa ông Tại sao thủ trưởng của tôi lại không cho phép tôi nghỉ? Người tôi như đang dãn nở dưới ánh nắng mặt trời. Tôi yêu tất cả con tàu, dòng sông cây cối, nhà cửa, hàng xóm lánh giềng, tất cả. Tôi muốn hôn lên một vật gì đó, bất kể là vật gì: đó là tình yêu đã giăng bẫy.

Bất chợt, khi tàu đến Trocadero thì một cô gái bước lên với một nói nhỏ trên tay và ngồi ngay trước mặt tôi.

Cô ta rất đẹp, vâng thưa ông; nhưng thật lạ lùng khi mùa xuân đến thì người phụ nữ nào cũng đẹp. Hình như hai người chúng tôi đã quen biết nhau từ lâu, tôi bắt đầu hỏi chuyện cô ta. Cô trả lời. Cũng như mọi người, cô rất đáng yêu. Cô đã làm cho tôi say mê, ông thân mến!  Tới Saint-Cloud, cô ta xuống tàu, tôi đi theo cô. Cô ta đi mua hàng khi trở về thì bị lỡ tàu. Tôi đi bên cô và gió mát làm hai đứa chúng tôi cùng thở dài.

Ông muốn gì, thưa ông, tôi là một viên chức quèn, sống độc thân, không gia đình, không người khuyên bảo!

Tôi tự nhủ rằng cuộc đời sẽ rất êm đẹp khi sống với người phụ nữ này! Và tôi đã kết hôn với cô ta.

Thế là lấy nhau xong cô ta chửi tôi từ sáng tới chiều, cô ta không hiểu vì cả, không biết gì cả, càu nhàu không ngớt, luôn miệng hát những bài hát Musette ([1]) . Ôi! Những bài hát Musette mới chán làm sao! Rồi đánh nhau với người bán than, kể lể với người các cổng những chuyện riêng tư trong gia đình, kể với con hầu nhà hàng xóm những chuyện chăn gối, lật tẩy chồng với những người cung cấp hàng và trong đầu cô ta chứa toàn những chuyện ngu ngốc, những quan niệm kệch cỡm, và mỗi khi nói chuyện với cô ta tôi đã khóc vì thất vọng

*

Anh ta ngừng nói và tỏ vẻ rất cảm động Tôi nhìn anh ta và thương tiếc cho con người ngây thơ; và khi tôi vừa nói một vài câu gì đó thì con tàu đã dừng lại. Tàu đã cập bến Saint-Cloud.

Người con gái làm tôi bối rối đứng lên và xuống tàu. Cô ta đi qua chỗ tôi, nhìn tôi và mỉm cười, một nụ cười làm bạn có thể phát điên lên. Tôi toan chạy theo cô thì anh ta đã túm lấy ống tay áo tôi. Tôi giật mạnh. Anh ta túm lấy vạt áo tôi và kéo lại, kêu to: “Ông không được đi! Ông không được đi!”.

Tiếng kêu rất to khiến mọi người quay lại.

Những tiếng cười chung quanh chúng tôi, và tôi đứng lặng giận dữ nhưng không dám làm gì trước hành động táo bạo và bê bối ấy.

Và con tàu lại tiếp tục đi.

Người phụ nữ bé nhỏ đứng trên bờ, nhìn tôi rời xa với vẻ thất vọng trong lúc đó kẻ quấy rầy tôi xoa hai tay vào nhau và nói thầm vào tai tôi - Tôi đã giúp ông giải quyết tốt một công việc nặng nề, ông đi đi.

LỜI KIẾN NGHỊ CỦA MỘT
TAY CHƠI BẤT ĐẮC DĨ

Kính thưa Ngài Chánh án,

Kính thưa các Ngài Bồi thẩm,

Kính thưa các Ngài Quan toà,

Tôi xin nói về vấn đề mà tôi quan tâm, căn cứ vào tuổi tác với mái tóc bạc của mình, tôi khán nghị việc xét xử, xử thiên vị gây phẫn nộ trong các quyết định của các Ngài, về cái vẻ lịch sự một cách mù quáng đối với phụ nữ để chống lại nam giới, mỗi khi có những vụ việc về quan hệ nam nữ được đưa đến toà án.

Tôi đã già rồi, thưa các Ngài, tôi đã nhiều lần yêu, nói cách khác là tôi thường yêu. Con tim khốn khổ và tan nát của tôi vẫn còn run lên mỗi khi nhớ lại những chuyện tình thuở trước. Và qua những đêm cô đơn buồn thảm, quá khứ của chúng ta không chỉ hiện lên những ảo ảnh đã qua trong đó những cuộc phiêu lưu xa xưa đã mờ nhạt như những tấm thảm cũ, mà còn gây cho chúng tôi những xúc động buồn thảm, những giọt lệ về những chuyện tình không thể sửa chữa được. Những lúc như vậy tôi run run mở chiếc rương bằng gỗ xoan đào trong đó có những chiếc khăn trải giường thảm hại của những cuộc tình duyên đã qua, nay đã bị bụi thời gian phủ kín những gì mà tôi yêu tha thiết trên đời. Và tôi thổn thức trước đôi giày bằn g xa-tanh trắng nay đã nhoà sang màu vàng mà tôi đã lấy từ đôi chân người ấy để ngăn cản nàng tham dự một cuộc khiêu vũ. Tôi hôn lên những đôi găng tay, những lọn tóc màu vàng hoặc đen, những đôi tất lụa và chiếc mùi xoa viền đănten trên đó có những vết máu nay trở thành màu nâu mờ mà tôi sẽ kể về nó trong một dịp khác.

Nhưng không phải tôi muốn nói với các Ngài về những chuyện ấy. Tôi chỉ muốn chứng minh ở tôi sự yếu đuối, dù rằng tôi là con người rụt rè, không kiên định, do dự nhất trong những người đàn ông. Tôi rụt rè tới mức... chỉ dám... các Ngài biết tôi định nói gì rồi, nếu những ngươi phụ nữ dám... với tôi. Từ đấy tôi hiểu ra rằng chín trong mười trường hợp thì người đàn ông là ngươi bị quyến rũ, bị trói chặt, bị chiếm đoạt đầu tiên. Anh ta là con mồi còn phụ nữ là phường săn.

Mới đây, nước Anh đã xét xử một vụ án làm tôi thấy rõ sự thật hiển nhiên ấy. Một cô gái đứng quầy hàng bị một sĩ quan hải quân quyến rũ. Thực ra cô đã yêu anh chàng từ trước. Một thời gian sau đó cô ta bị bỏ rơi. Cô tự sát. Các quan toà Anh quốc đã không thiếu những lời bêu riếu, chửi rủa để nhục mạ kẻ bỉ ổi đã chinh phục người phụ nữ ấy.

Thưa các Ngài, các Ngài cũng hành động như họ mà thôi. Các Ngài không hiểu biết gì về phụ nữ, các Ngài đã thiên vị một cách xấu xa. Xin các Ngài nghe tôi kể.

Thời ấy tôi là một sĩ quan trẻ, trong một đơn vị đóng ở cảng biển sau khi đã đi nhiều nơi khác nhau. Tôi thích nhảy valse và tôi rất rụt rè, như đã nói với các Ngài. Một phụ nữ đứng tuổi nhưng hãy còn xinh đẹp, đã có chồng là mẹ của những đứa con trong một gia đình không thể chê trách vào đâu được, như người ta vẫn nói, đã chú ý đến tôi. Trong khi nhảy, mắt bà ta đăm đắm nhìn vào mắt tôi; tôi không thể nhầm lẫn được. Bà ta không nói gì với tôi cả. Liệu có một người phụ nữ nào nói, phải nói và có thể nói không? Cái nhìn có phải là sự khêu gợi nhất, trơ trẽn nhất và rõ ràng nhất hơn cả những lời tuyên bố cháy bỏng không? Thoạt tiên tôi làm ra vẻ không nhận thấy vì hết. Rồi với sự kiên trì của sự tấn công thầm lặng ấy đã làm tôi xáo động Tôi thì thầm vào tai bà ta những lời dịu dàng Một này nọ bà ta rời bỏ gia đình. Tôi đã quyến rũ bà, thưa các Ngài. Bà ta đã chê trách tôi về chuyện này.

Bà ta yêu tôi bằng tất cả sự đam mê, dữ tợn, tàn bạo và ghen tuông không ngơi nghỉ. “Anh đã muốn có tôi”, bà ta nói như vậy. Tôi có thể trả lời thế nào đây? Xin hãy phán xét, thưa các Ngài.

Tới thời kì đơn vị chúng tôi chuyển quân, tôi cho rằng mình sẽ được cứu thoát. Nhưng vào lúc mười một giờ đêm hôm ấy, tôi thấy bà ta bất chợt đột nhập vào căn phòng sĩ quan nhỏ bé của tôi. “Anh sắp ra đi. - Bà ta bảo tôi. - và tôi tới đây là để cho anh biết cái bằng chứng lớn nhất của tình yêu mà người phụ nữ có thể có được: tôi sẽ đi theo anh. Vì anh mà tôi đã rời bỏ gia đình tôi, chồng con tôi. Trước mắt mọi người, tôi đã mất tất cả, tôi đã làm ô danh những người trong gia đình tôi. Nhưng tôi làm những cái đó là vì anh, và tôi đã sung sướng.”

 Mồ hôi lạnh chảy sau lưng tôi. Tôi nắm lấy tay bà; tôi van nài bà  không nên hi sinh như vậy, tôi sẽ không nhận đâu; tôi cố gắng làm cho bà ta bình tâm để suy nghĩ lại.

Cố gắng vô ích. Mắt nhìn thẳng vào mắt, bà ta rít lên bảo tôi:

“Anh có phải là một thằng hèn không? Anh có phải là loại ngươi đi quyến rũ một người đàn bà rồi bỏ mặc người ta khi có một sự thay đổi đầu tiên không?”

 Tôi phản đối. Tôi chỉ ra cho bà ta thấy hành động như vậy là điên rồ, gây hậu quả xấu trong suốt cuộc đời của cả hai người. Bướng bỉnh, bà ta chỉ nói một cách đơn giản: “Tôi yêu anh”.

Không thể chịu đựng được nữa, tôi nói một cách rõ ràng với bà: “Tôi không muốn như vậy. Tôi cấm bà không được đi theo tôi”. Tới đây thì bà ta ra về, không nói thêm lời nào nữa.

Hôm sau tôi được tin là bà ta đã tự đầu độc mình, nhưng đã bị phát hiện kịp thời. Trong tám ngày sau đó người ta đã cho rằng bà ta không thể qua khỏi được. Một trong những người bạn thân nhất của bà ta tới gặp tôi, chê trách thái độ bỉ ổi của tôi. Tôi vẫn giữ vững ý kiến của mình. Một tháng sau đó, tôi chỉ có những tin tức mơ hồ về bà. Người ta nói với tôi bà đang ốm nặng. Rồi bỗng nhiên tôi được người bạn thân của bà cho biết bệnh tình bà đã đến hồi nguy kịch. Chỉ một lời hứa yêu đương mới có thể cứu sống được bà ta. Tôi đã hứa theo yêu cầu ấy. Bà ta khỏi bệnh. Tôi chấp nhận bà ta.

Tất nhiên là tôi phải xin giải ngũ. Hai năm sau đó chúng tôi sống trong một tỉnh nhỏ bên Ý, một cuộc sống ghê tởm của những kẻ ngoại tình chạy trốn.

Một buổi sáng chồng bà ta tới gặp tôi. Ông ta không giận dữ, cũng chẳng hung hăng; ông đến để tìm vợ, không phải cho ông mà cho các con, hai đứa con gái.

Tôi không đòi hỏi gì hơn là được trả lại bà ta. Xin các Ngài hãy tin tôi. Tôi cho gọi bà ta đến và để bà nói chuyện riêng với người chồng bị bỏ rơi. Bà ta từ chối việc đi theo ông này. Đến lượt mình, tôi cũng yêu cầu và van nài bà. Và đã có một cảnh khác thường lạ đời là người chồng và tôi cùng cầu xin bà rời bỏ tôi để đi theo chồng bà.

Bà ta đã ném vào mặt hai chúng tôi: “Các người là kẻ khốn nạn!”.

Người chồng cầm lấy mũ, chào tôi, tự đáy lòng nói: “Tôi xin biện hộ cho ông” rồi ra về.

Chúng tôi sống với nhau sáu năm sau đó. Bà ta có vẻ như là mẹ đẻ của tôi. Sau đó bà qua đời.

Thưa các Ngài, thoạt tiên người phụ nữ ấy không nói lấy một lời. Người ta không hề nghi nhờ rằng bà ta yếu đuối. Và trước mắt mọi người chính tôi là kẻ quyến rũ bà ta, kéo bà xuống bùn nhơ và đã giết chết bà. Tôi đã làm ô danh gia đình bà, gieo rắc sự hổ thẹn xung quanh tôi... Tôi là một kẻ khốn nạn, là thằng vô lại.

Các Ngài đã có thể nhất trí bắt giam tôi.

Câu chuyện này gây ra tai tiếng lớn. Tôi là kẻ đi quyến rũ đàn bà, con gái. Những người phụ nữ nhìn tôi bằng cặp mắt tò mò. Tôi chỉ còn biết cách đưa tay ra để đỡ họ lên. Tôi bị nhiều người phản bội. Những người khác thì áp chế tôi. Và những cái đó cứ lần lượt làm khổ tôi. Là Joseph thì để cái áo khoác lại- là kẻ tử vì đạo thì hãy nộp mạnh cho sư tử.

Tôi xin kết thúc, thưa các Ngài.

Xin các Ngài nhìn đường phố Paris lúc một giờ trưa. Các Ngài có thể trông thấy những cô gái tóc dài, những nữ công nhân từng cặp một dắt tay nhau trên vỉa hè, mắt long lanh, sẵn sàng đón nhận một cuộc hẹn, tìm tình yêu trên phố.

Đó là khách hàng của các Ngài.

Hãy thăm dò từ trong tâm khảm họ. Hãy nghe họ nói với nhau: “Ôi! Em thân yêu, chị vừa tìm được một chàng trai con nhà giàu, chị xin hứa rằng anh chàng không bỏ rơi chị như trường hợp của Amelie hoặc bị tạt a-xít vào mặt”. Và khi có một thanh niên đi ngang qua các cô, anh ta sẽ nhận được cái nhìn ngầm nói rằng “Khi nào anh muốn!”. Anh chàng dừng bước; cô gái xinh đẹp đã sẵn sàng; anh ta phải chấp nhận.

Một tháng sau, các Ngài nguyền rủa và bỏ tù tên vô lại đã bỏ rơi cô gái mà hắn đã quyến rũ .  Vậy ai là chó săn, ai là con mồi?

Không nên quên điều này, thưa các Ngài: Tình yêu là cuộc sống của người phụ nữ. Đối với chúng ta họ như con mèo trước con chuột. Con gái tìm chồng có lợi hơn là họ để người khác tìm họ.

Những người đi tìm kiếm người yêu cũng muốn có những điều kiện trên.

Khi một người đàn ông cảm thấy có cạm bẫy, muốn thoát khỏi tay họ, họ sẽ trả thù như người thợ săn giết chết một con thỏ khi thấy con thỏ tuột khỏi dây buộc.

Đây là quan điểm khiêm nhường của tôi, căn cứ vào kinh nghiệm xưa cũ của tôi.

Và tôi rất lấy làm hân hạnh,

Kính thưa Ngài Chánh án,

Kính thưa các Ngài Bồi thẩm.

Kính thưa các Ngài Quan toà.

Xin được là người đầy tớ biết vâng lời của các Ngài.

KỶ NIỆM

Từ tối hôm trước cho đến lúc này chúng tôi chưa được ăn uống vì cả. Cả ngày chúng tôi nấp trên kho thóc, ngồi sát vào nhau cho đỡ lạnh, sĩ quan lẫn lộn với binh sĩ, và tất cả đờ đẫn vì mỏi mệt.  Một vài người canh gác, nằm trong tuyết, nhìn xung quanh trang trại bỏ hoang nơi chúng tôi dùng làm nơi ẩn nấp để tránh những cặp mắt tò mò. Mỗi tiếng đồng hồ đổi gác một lần để tránh chết cóng Những người nào có thể ngủ được, đang ngủ; những người khác ngồi yên lặng thỉnh thoảng nói một câu với người bên cạnh.

Đã ba tháng nay, như nước biển dâng trào, quân xâm lược tràn vào khắp nơi. Đó là những đợt sóng người, tên này sau tên kia, kéo đến và ném ra xung quanh những tên trộm cắp.

Chúng tôi là số còn lại của một đơn vị gồm hai trăm trong số tám trăm quân du kích, từ tháng trước, chúng tôi vừa đánh vừa rút lui trong vòng vây quân thù. Sớm mai chúng tôi phải tới cho được Blainville, hi vọng gặp tướng C...

Nếu đêm nay chúng tôi không vượt được mười hai dặm cách Thành phố hoặc nếu đơn vị quân Pháp đã đi xa, thì chúng tôi hết hi vọng. Ban ngày thì không thể đi được vì nông thôn chỗ nào cũng có quân Phổ..

Lúc năm giờ, trời đã tối, đêm nhợt nhạt do tuyết phủ.

Những bông tuyết trắng rơi, rơi, phủ lên tấm chăn bằng tuyết đang bốc hơi.

Sáu giờ, đơn vị chúng tôi lên đường. Bốn người đi trước thám thính, cách chúng tôi ba trăm mét. Số còn lại đi lộn xộn do mệt nhọc và do phải bước những bước dài. Cách sườn bên phải chúng tôi chừng trăm mét, một vài quân nhân chính qui đi hàng đôi. Tuyết rơi phủ lên mũ và quần áo của chúng tôi một màu trắng trông giống như những bóng ma của binh lính chết trận.

Thỉnh thoảng đoàn người dừng bước nghỉ một vài phút.

Lúc ấy người ta chỉ còn nghe thấy tiếng tuyết rơi. Một số người còn động gậy, những người khác thì bất động. Rồi một mệnh lệnh được lan truyền bằng những tiếng thì thào. Súng lên vai, chúng tôi tiếp tục lên đường.

Bất chợt lính thám thính cúi gập người chạy lại. Tiếng “dừng bước” truyền đi. Sáu người tiến lên phía trước.

Bất chợt một tiếng kêu thét nổi lên, tiếng kêu của phụ nữ, qua đêm đen và tuyết này, gây nên một sự kinh ngạc ghê rợn.

Sau đó một vài phút, người ta dẫn hai tù binh về: một ông và và một cô gái.

 Ông Đại uý thẩm vấn họ bằng việc hạ thấp giọng.

- Tên ông?

- Pierre Bernard.

- Nghề nghiệp?

- Người quản lí kho rượu cho Bá tước Roufé.

- Đây là con gái ông ư?

 - Đúng!

- Cô ta làm nghề vì?

- Thợ giặt trong lâu đài.

- Tại sao hai người lại đi rình mò trong đêm tối như vậy,  mẹ kiếp.

- Chúng tôi chạy trơn.

- Tại sao?

- Mười hai kị binh đánh thuê đã về làng chiều hôm nay. Chúng đã bắn ba người bảo vệ và treo cổ ông làm vườn. Tôi,   tôi sợ cho con gái tôi.

- Hai người định đi đâu?

- Tới Blainville.

- Tại sao?

- Vì người ta nói ở đấy có một đơn vị quân đội Pháp.

- Ông biết đường chứ?

- Biết rất rõ.

- Đủ rồi. Đi theo tôi.

Và việc di chuyển qua vùng nông thôn bắt đầu. Ông già  yên lặng đi bên ông Đại uý. Cô gái lê bước theo cha. Bất chợt cô đứng lại: “Cha ơi? Con mệt quá. Con không đi được nữa rồi”. Rồi cô ngã xuống. Cô run lên vì rét, như người sắp chết.

Ông già muốn cõng con, nhưng không đủ sức nâng cô dậy.

Ông Đại uý dậm châm, vừa thương hại, vừa giận dữ: “Tôi không để hai người ở lại đây được”.

Nhưng một vài người đã lảng xa, sau đó họ trở lại với những cành cây chặt sẵn. Một phút sau, một chiếc cáng đã thành hình.

Ông Đại úy thích thú:

- Mẹ kiếp? Thật là đáng mến. Nào, các cậu, ai cho mượn áo ca-pốt đây? Cho một cô gái mượn, mẹ kiếp!

Hai chục chiếc áo ca-pốt được ném vào chiếc cáng. Và sau đó một giây đồng hồ, cô gái đã nằm trên cáng và được ủ ấm bằng những chiếc áo của bộ đội, chiếc cáng được sáu cánh tay lực lưỡng khiêng đi.

Đoàn người lại tiếp tục lên đường như vừa được uống một cốc rượu vang mạnh, khoẻ và vui vẻ . Những lời đùa cợt lan truyền; những người du kích như đã được sưởi ấm, lúc này đi đều bước, miệng lẩm bẩm hát. Một bác lính già đi theo cáng đợi đến lượt mình được khiêng cáng. Bác mở lòng mở dạ với những người cùng đi: “Tôi không còn trẻ nữa, tôi ấy, nhưng chỉ với cái này chúng ta có thể bảo vệ được mình”.

Đến ba giờ sáng đoàn người vẫn đi không nghỉ. Nhưng bất chợt có lệnh “Dừng bước”. Trên cánh đồng phía trước như có vật gì đang chuyển động, lúc thì vươn dài ra, lúc thì co cụm lại, trông giống như con quỉ, và cứ như vậy suốt.

Cuối cùng người ta nhận ra đây là một tốp mười hai kị binh đánh thuê của quân địch.

Chún đã đến gần, người ta đã nghe thấy tiếng thở của ngựa, tiếng va chạm của vũ khí...

Và rồi tiếng hô mạnh mẽ của ông Đại uý nổi lên: “Bắn, mẹ kiếp!”.

Và năm mươi khẩu súng nhả đạn phá tan sự yên lặng lạnh lẽo của cánh đồng băng giá; bốn hoặc năm khẩu súng bắn chậm hơn, có một khẩu bắn sau chót; khi tan khói đạn, người ta thấy mười hai xác người và chín xác ngựa nằm rải rác. Ba con ngựa đang chạy lồng lên trong đó có một con kéo xác chủ chân còn mắc vào bàn đạp.

Ông Đại uý vui vẻ kêu to: “Ít nhất là mười hai đứa, mẹ kiếp!”.

Một anh lính trả lời: “Sẽ có nhiêu bà goá!”. Một người khác nói thêm: “Phải có nhiều thời gian mới tấn công được”.

Ngay lúc đó trong chiếc cáng chất đầy áo ca-pốt, một giọng ngái ngủ hỏi vọng ra: “Có chuyện vì vậy, cha ơi? Tại sao lại bắn súng?” .

Ông già trả lời: “Không có chuyện gì cả. Cứ ngủ đi, con gái”.

Đoàn người tiếp tục lên đường Chúng tôi phải đi thêm bốn tiếng đồng hồ nữa.

Mặt trời tái nhợt; tuyết lấp lánh; một luồng gió lạnh làm tan những đám mây; một màu hồng hiện ra ở hướng đông.

Bỗng phía xa có tiếng quát: “Ai?”. Một tiếng khác trả lời. Cả đơn vị dừng bước. Ông Đại uý tiến lên phía trước.

Chúng tôi chờ rất lâu. Sau đó lại đi tiếp. Rồi người ta nhìn thấy một mái nhà, đồn canh của quân đội Pháp, quân lính súng trên tay. Một ông Thiếu tá cưỡi ngựa ra đón chúng tôi. Bất chợt ông hỏi: các anh khiêng cái gì trên cáng? Và những chiếc áo ca-pốt động đậy; thoạt tiên là hai bàn tay nhỏ bé, rồi một cái đầu bù xù xuất hiện. Cô mái mỉm cười và nói:

“Tôi đây, thưa ông. Tôi ngủ rất say. Tôi không rét chút nào”. Tiếng cười nổi lên trong đám đàn ông, tiếng cười hài lòng. Một người nào đó thể hiện sự vui mừng của mình bằng cách hô to:

“Nước Cộng hoà muôn năm!”. Rồi cả đơn vị hô theo: “Nước Cộng hoà muôn năm!”.

*

Mười năm sau.

Một hôm tôi tới Nhà hát, mái tóc vàng của một thiếu phụ khiến tôi nhớ lại một kỉ niệm mơ hồ, một kỉ niệm không rõ ràng Tôi muốn biết tên người thiếu phụ và đi hỏi mọi người.

Có một người nào đó bảo tôi: “Đó là bà Tử tước L..., con gái của Hầu tước Roufé”.

Và tất cả những chi tiết của cái đêm chiến tranh ấy đã hiện ra trong óc tôi ngay lập tức; tôi viết lại để mọi người cùng thưởng thức. Bài báo được người bạn ngồi kế bên cạnh tôi kí tên Maufrigneuse.

NGƯỜI MÙ

Niềm vui khi có ánh sáng mặt trời đầu tiên trong một ngày là gì? Tại sao ánh sáng ấy đã mang lại cho chúng ta niềm hạnh phúc trong cuộc sống? Màu xanh của bầu trời, màu xanh của cánh đồng, màu trắng của những ngôi nhà; và mắt của chúng ta uống cạn những màu sắc ấy tạo nên sự hoan hỉ trong tâm hồn của mỗi người. Rồi chúng ta muốn nhảy, muốn chạy, muốn ca hát, một sự sung sướng nhẹ nhàng trong tư tưởng, một tình yêu được trải rộng; người ta muốn ôm hôn mặt trời.

Những người mù ngồi trước cửa, thản nhiên trong sự tăm tối vĩnh cửu của mình, chẳng động lòng trước sự vui vẻ ấy, cũng như mọi lúc, họ đang vỗ về những con chó đang muốn chạy nhảy khắp nơi.

Cuối ngày, vào trong nhà, người mù ngồi bên cậu em trai hoặc cô em gái, nếu người em hỏi: “Hôm nay trời rất đẹp, đúng không?” thì người anh trả lời: “Anh không biết, chỉ biết con Loulou không chịu ngồi yên một chỗ thôi”.

Tôi biết một trong số những người mù ấy mà cuộc đời bị đoạ đầy một cách ác độc không thể tưởng tượng nổi.

Đó là một thanh niên nông dân, con trai một chủ trại ở Normandie. Khi cha mẹ đều còn sống người ta còn chăm sóc hắn; hắn không đau khổ về tình trạng tàn tật của mình; nhưng khi những người già qua đời thì cuộc sống tồi tệ của hắn bắt đầu. Khi được người chị ruột nhận nuôi, thì cả trang trại ai cũng coi hắn như một kẻ đói rách, sống bằng miếng cơm của người khác. Mỗi bữa ăn, người ta chê trách hắn ăn nhiều thức ăn; người ta gọi hắn là thằng lười, kẻ thô lỗ; tuy đã chiếm toàn bộ gia tài của hắn, nhưng người anh rể chỉ cho hắn ăn với mức để hắn khỏi chết mà thôi.

Hắn có bộ mặt xanh nhợt và đôi mắt trắng dã như ruột bánh mì; và hắn ngồi bất động dưới những lời chửi rủa khiến người ta không thể biết hắn đã cảm nhận được những gì nữa.

Chưa bao giờ hắn nhận được một lời âu yếm, trước kia mẹ hắn cũng không yêu hắn cho lắm; vì ở ngoài đồng những gì vô ích đều là có hại, và người nông dân sẵn sàng loại trừ, như những con gà tiêu diệt những con gà mù của chúng.

Khi ăn xong, nếu vào mùa hè, hắn ra ngồi trước cửa, còn mùa đông hắn ngồi bên lò sưởi; và cứ ngồi như vậy cho đến chiều tối. Không có một cử chỉ nào, không có một hành động nào; chỉ có đôi mi chớp chớp như đang đau đớn, đôi lúc để rơi xuống những giọt nước trắng đục. Hắn có một ý thức, một suy nghĩ rõ ràng về cuộc đời của mình không? Không ai hỏi hắn về những chuyện này cả.

Trong nhiều năm sự tình vẫn diễn ra như vậy. Sự bất lực của hắn làm những người thân thất vọng, và hắn trở thành kẻ dễ bị bắt nạt một loại hề tử vì đạo, miếng mồi cho sự tàn ác, sự vui vẻ dã man của những kẻ thô lỗ xung quanh hắn.  Người ta bày ra những trò đùa độc ác mà chứng mù loà của hắn có thể cảm nhận được. Và để trả tiền cho những gì mà hắn đưa vào miệng người ta dọn bữa ăn theo ý thích của những người láng giềng, nhưng lại quá bữa đối với người tàn tật.

Những người hàng xóm cũng tham gia vào việc này. Khi thì họ đặt lên bàn những bát đĩa đã hết thức ăn, khi thì họ cho chó hoặc mèo ăn trước những món ăn của hắn. Cũng có khi người ta cho lẫn nút chai, lá cây và cả những thứ ôi thiu vào đĩa thức ăn của hắn. Sau đó họ chế nhạo hắn; còn người anh rể, điên tiết khi phải nuôi hắn, thường đánh đập hắn hàng ngày. Có một trò chơi mới nữa, trò chơi tát: bọn làm công cũng như bọn đày tớ thi nhau tát trộm vào mặt, khiến hắn không biết tránh vào đâu.

Cuối cùng người ta buộc hắn phải đi ăn xin. Người ta đem hắn ra đứng trên đường cái những ngày có phiên chợ, khi nghe thấy tiếng chân người bước tới thì hắn phải ngả mũ ra và van xin: “Xin ông bà làm phúc bố thí”.

Nhưng những người nông dân thường tiếc tiền nên trong suốt một tuần lễ hắn không kiếm được xu nào. Người ta như sẵn có một mối hận thù khôn nuôi đối với hắn.

Và đây, tại sao hắn chết.

Mùa đông tuyết phủ dày trên mặt đất, hắn rét run lên. Một buổi sáng người anh rể dẫn hắn đi thật xa để hắn ăn xin.

Hắn đứng đấy suốt ngày. Đêm đến, người anh không đến đón hắn về như đã hẹn. Người anh rể nói: “Hắn khắc phải tự tìm đường về thôi, trời lạnh quá rồi. Hắn không bị lạc đâu vì sáng mai hắn còn phải dùng bữa nữa”.

Hôm sau người anh rể cũng không đi đón hắn.

Sau khi chờ đợi hàn g giờ đồng hồ, vừa đói, vừa rét, như thấy mình sắp chết, kẻ mù loà lò dò trở về. Đường đầy tuyết phủ, hắn không nhận ra nữa. Đang đi thì hắn ngã xuống một cái hố, cố gượng đứng lên định bụng vào một căn nhà nào gần đấy.

Nhưng tuyết ngày càng dày, đôi chân hắn lại quá yếu, hắn đành ngồi giữa cánh đồng. Tuyết vẫn rơi. Rồi cả thân hình hắn bị tuyết phủ kín, khôn g ai nhận ra hắn bị chôn sống ở chỗ nào nữa.

Những người trong gia đình hắn làm ra vẻ đi tìm kiếm kẻ mù loà trong suốt tám ngày sau đó. Họ cũng khóc than cho hắn nữa.

Mùa đông lạnh giá, băng rất khó tan. Rồi một ngày chủ nhật, những người nông dân đi lễ Nhà thờ thấy một đàn quạ bay lên, bay xuống trên cánh đồng. Chủ nhật sau, đàn quạ vẫn đậu ở đấy. Một chàng trai chạy lại và phát hiện ra thi thể người mù đã bị quạ xâu xé. Cặp mắt trắng dã của hắn đã bị loài chim ăn thịt khoét mất.

Và từ đấy tôi không thể cảm nhận được sự vui vẻ của những ngày trời nắng mà không đau buồn về về số phận của những kẻ khốn cùng trên đời này và cái chết khủng khiếp của họ là một niềm ai ủi cho những người quen biết họ.

TÊN KẺ TRỘM

- Tôi nói nhưng người ta không tin.

- Ông cứ kể đi xem nào.

- Tôi rất muốn kể. Nhưng trước hết cần phải nói chuyện của tôi là chuyện có thật về mọi phương diện tuy có vẻ khó tin. Các nhà hoạ sĩ thì không ngạc nhiên, nhất là những người đã già và biết rõ thời kì ấy, thời kì những người pha trò hay đeo bám lấy chúng tôi trong những giờ phút nghiêm trọng.

Người hoạ sĩ già ngồi trên ghế như đang ngồi trên mình ngựa. Ông kể tiếp.

*

Câu chuyện xảy ra trong một phòng ăn của Khách sạn Barbizon. Tối hôm ấy chúng tôi dùng bữa với ông Sorieul đáng thương nay đã không còn nữa; đây là người hăng hái nhất trong bọn chúng tôi. Chúng tôi gồm ba người: ông Sorieul, tôi và ông Le Poittevin, tôi nhớ như vậy; nhưng tôi không dám khẳng định là ông này. Người mà tôi muốn nói đó là người vẽ những đề tài về biển Eugène Le Poittevin, cũng đã qua đời chứ không phải người vẽ phong cảnh đầy tài năng và hãy còn sống.

Vậy là chúng tôi dùng bữa ở nhà ông Sorieul, cái đó có nghĩa là chúng tôi đã say. Riêng ông Le Poittevin thì còn giữ được vẻ tỉnh táo, đúng thế, nhưng cũng đã say. Thời kì ấy chúng tôi còn rất trẻ. Ngồi trên tấm thảm, chúng tôi nói dông dài về một phòng nhỏ bên cạnh xưởng vẽ. Sorieul nằm ngửa, chân gác lên ghế nói về chiến tranh, rồi về quân phục dưới thời Đế chế và bất chợt đứng lên lấy trong tủ ra một bộ đồ của kị binh mặc vào người. Le Poittevin mặc bộ đồ của lính tinh nhuệ. Tôi là lính thiết giáp. Rồi Sorieul tuyên bố. “Vì chúng ta là lính đánh thuê, chúng ta hãy uống như lính đánh thuê”. Một nồi rượu được bắc lên bếp, lửa bén vào bát rượu rum. Và chúng tôi hát rất to những bài hát cổ, những bài hát ngày xưa được rống lên trong những đơn vị lớn của quân đội.

Bất chợt Le Poittevin, vẫn làm chủ  được bản thân, ra hiệu cho chúng tôi im lặng và thì thào: “Tôi nghe thấy tiếng chân người trong xưởng vẽ”. Sorieul đứng lên theo cách của mình: “Một tên kẻ trộm? May quá!” Rồi đột nhiên ông ta hát bài La Marseillaise ([2])“Hãy cầm lấy vũ khí, hỡi các công dân”.

Và vội vàng đến nơi sưu tập vũ khí, chúng tôi tự trang bị cho mình. Tôi lấy một khẩu súng kiểu cổ và một thanh kiếm; Le Poittevin súng lớn và lưỡi lê, và Sorieul, không có vũ khí mà mình thích bèn lấy một khẩu súng lục giắt vào thắt lưng và một cái rìu cầm trên tay. Rồi ông cẩn thận mở cửa xưởng vẽ và cả đội quân tiến vào mảnh đất đánh nghi ngờ ấy.

Khi chúng tôi đứng ở giữa xưởng xung quanh đầy giá vẽ căn vải và những đồ đạc linh tinh khác, Sorieul bảo chúng tôi:

“Tôi sẽ là tướng. Ta họp Hội đồng Quân sự. Cậu này là lính thiết giáp cậu sẽ chặn đường rút lui của quân thù, có nghĩ là khoá trái cửa lại. Cậu này là lính tinh nhuệ, cậu sẽ đi hộ tống tôi”.

Tôi thực hiện mệnh lệnh được giao và đi thám thính.

Khi đến trước tấm chắn gió thì có một tiếng động lạ nổi lên. Tôi xông vào, tay vẫn cầm ngọn nến. Le Poittevin đâm lưỡi lê vào ngực một chiếc ma-nơ-canh trong lúc đó thì Sorieul dùng rìu chặt đầu nó. Sai lầm được nhận ra, ông tướng ra lệnh “Phải rất thận trọng và việc truy lùng được tiếp tục”. Người ta tìm mọi xó xỉnh của xưởng vẽ đến hai mươi phút đồng hồ mà không đạt kết quả nào. Le Poittevin nêu ý kiến tìm trong tủ hốc tường Tủ rất sâu và tối, tôi soi nến và ngạc nhiên lùi lại: một người đang ở trong ấy, một người đàn ông đang còn sống và đang nhìn tôi..

Ngay lập tức tôi khoá trái tủ lại, và chúng tôi lại họp Hội đồng Quân sự.

Ý kiến rất phân tán. Sorieul muốn hun khói tên trộm.

Le Poittevin thì muốn bỏ đói hắn. Tôi đề nghị cho nổ tung tủ bằng thuốc súng. Ý kiến của Poittevin được chấp nhận.

Trong khi Poittevin đứng gác thì chúng tôi lấy rượu và thuốc lá ra; trước cánh cửa tủ chúng tôi uống vì tên tù binh.

Nhưng nửa tiếng đồng hồ sau Sorieul nói: “Cũng thế thôi. Tôi muốn nhìn thấy hắn. Chúng ta sẽ dùng sức mạnh để lôi hắn ra”.

Tôi kêu to: “Hoan hô”. Mọi người chuẩn bị vũ khí; cửa tủ được mở ra và Sorieul cầm súng không có đạn xông vào trước tiên. Chúng tôi hô vang và chạy vào theo. Một cuộc vật lộn đáng sợ trong bóng tối; và năm phút sau cuộc chiến đấu không cân sức chúng tôi lôi ra ngoài ánh sáng một tên kẻ trộm già nua, ăn vận rách rưới, ngươi ngợm bẩn thỉu.

Chúng tôi trói tay chân hắn lại, ấn hắn vào một chiếc ghế bành. Hắn không nói một lời. Vẫn còn say, Sorieul, nói với chúng tôi: “Bây giờ chúng ta xử tội kẻ khốn nạn này”.

Tuy đang say nhưng tôi thấy ý kiến ấy là rất tự nhiên.

Le Poittevin trong vai biện hộ cho bị can còn tôi vai công tố.

Hắn bị một phiếu kết vào tội chết do chính người biện hộ cho hắn đưa ra.

“Chúng ta sẽ thi hành án!” - Sorieul nói.

Nhưng rồi lại đắn đo: “Tên này không thể chết mà khôn g theo tôn giáo của hắn. Cần tìm một ông linh mục”.

Tôi phản đối vì đã quá khuya. Sorieul quay sang tên kẻ trộm để nghe hắn tự thú. Năm phút đồng hồ qua, tên kẻ trộm tròn xoe mắt, tự nhủ mình đang ngồi trước mặt những người nào đây.

Hắn nói bằng giọng trống rỗng và cũng nồng nặc hơi rượu:

- Các ông muốn cười đấy ư?

Nhưng Sorieul đã đổ lên đầu hắn một cốc rượu rum rồi nói:

- Thú nhận đi, thưa ông; giờ cuối cùng của ông đã điểm rồi.

Cuống quít, tên trộm già kêu to: “Cứu tôi với!”.

Hắn kêu to đến mức chúng tôi phải nhét giẻ vào miệng hắn để hàng xóm ngủ yên. Thế là hắn nằm ăn vạ, lăn lộn làm đổ bàn ghế, làm rách những công trình hội hoạ.

Cuối cùng thì Sorieul sốt ruột kêu lên:

“Thôi đi?”, rồi chĩa súng vào kẻ khốn nạn. Cò súng kêu lên một tiếng khô khan. Theo gương tôi cũng giương súng lên và bắn, nhưng chỉ có một tia lửa nhỏ loé lên.

Le Poittevin hỏi:

- Chúng ta có quyền giết con người này không nhỉ?

Ngạc nhiên, Sorieul trả lời:

- Chúng ra đã khép hắn vào tội chết rồi kia mà.

Nhưng Le Poittevin nói:

- Người dân không được làm việc này mà phải là đao phủ. Chúng ta phải giải hắn đến Đồn Cảnh sát.

Ý kiến có vẻ đúng đắn. Chúng tôi cởi trói cho hắn; nhưng hắn không thể lê bước nổi nên chúng tôi phải đặt hắn lên một tấm ván và trói chặt hắn lại. Tôi và Le Poittevin khiêng tên kẻ trộm còn Sorieul, trang bị vũ khí đến tận răng đi áp tải.

Đến trước Đồn Cảnh sát chúng tôi dừng bước. Ông trưởng đồn là người biết rõ chúng tôi vì hàng ngày ông đã thấy rõ những trò vui đùa, nghịch ngợm của chúng tôi. Ông bật cười và từ chối không nhận tù nhân.

Sorieul nài nỉ thì ông nói một cách nghiêm chỉnh là chúng tôi hãy trở về nhà mà tiếp tục cuộc vui.

Đoàn người chúng tôi lại quay về xưởng vẽ. Tôi hỏi:

- Chúng ta phải làm gì với tên trộm này bây giờ?

Le Poittevin nói chắc hẳn hắn đã mệt lắm rồi. Đúng thế, hắn có vẻ như đang hấp hối vì bị buộc chặt vào tấm ván và nhét giẻ vào miệng Đột nhiên tôi thấy thương hại hắn, sự thương hại của người say rượu. Tôi lấy giẻ trong miệng hắn ra và hỏi:

- Này! Ông già, ông thấy trong người thế nào?

Hắn rên rỉ: “Đủ mệt rồi, đồ chó!”

Sorieul lại quá thân mật, cởi hết dây trói, dìu hắn ngồi vào ghế, nói chuyện mày mày, tao tao với hắn.

Để hắn lại sức chúng tôi pha cho hắn một cốc rượu pân (rượu rum cất từ mía trộn với nước hoa quả ).

Ngồi yên trên thế, tên ăn trộm nhìn chúng tôi. Sau khi uống cạn rượu hắn lại đưa cốc ra xin một cốc nữa. Hắn uống không kém chúng tôi. Khi mặt trời sắp mọc, hắn đứng lên nói bằng giọng rất thản nhiên:

- Tôi buộc lòng phải tạm biệt các ông đã tới giờ tôi cần có mặt ở nhà.

Chúng tôi lấy làm tiếc, muốn giữ hắn lại, nhưng hắn một mực từ chối.

Rồi mọi người bắt tay hắn, còn Sorieul đưa cây nến ra đầu cầu thang soi đường cho hắn đi và nói “A! Đi cẩn thận nhất là những bậc cuối”.

*

Mọi người bật cười khi người kể chuyện nói xong. Ông ta đứng lên, châm tẩu thuốc rồi đến trước mặt chúng tôi nói:

- Nhưng cái kì cục nhất vì nó là chuyện có thật.

ĐỨA CON

Jacques Bourdillère từ lâu đã thề rằng anh sẽ không lấy vợ nhưng đột nhiên lại thay đổi ý kiến. Việc này xảy ra trên bãi biển trong một sáng mùa hè.

Hôm ấy anh đang nằm trên cát, lơ đãng nhìn những phụ nữ đi từ mặt nước đi lên, một bàn chân nhỏ bé đã làm anh chú ý đến vẻ xinh xắn và yêu kiều của nó. Đưa mắt nhìn cao hơn, toàn bộ con người ấy đã quyến rũ anh. Về con người anh mới chỉ thấy bàn chân và cái đầu trùm một chiếc khăn fla-nen màu trắng buộc cẩn thận. Người ta có thể nói đây là một người biết ăn chơi và quyến rũ. Trước hết dáng người làm anh chú ý; sau đó là tính giản dị và vẻ tươi tắn trên đôi má và cặp môi của cô.

Được giới thiệu với gia đình, anh hài lòng và đem lòng yêu cô Khi gặp Berthe Lannis từ xa, trên bãi cát vàng anh run rẩy cho đến đến chân tơ, kẽ tóc. Khi gần cô, anh trở nên câm như hến, không thể nói được một lời, không thể nghĩ được việc gì, tim thổn thức, tai kêu o o, tinh thần hốt hoảng. Đây có phải là tình yêu không? Anh không biết, anh không biết vì cả, nhưng anh đã quyết định sẽ lấy cô làm vợ.

Cha mẹ cô lưỡng lự rất lâu, vì chàng trai có tai tiếng không hay. Anh ta đã có một cô nhân tình, người ta nói như vậy, một quan hệ lâu năm và mạnh mẽ, một trong những sợi dây liên lạc tưởng là đã cắt đứt nhưng thực tế nó vẫn tồn tại.

Ngoài ngươi ấy, từng thời kỳ dài hoặc ngắn, đã có nhiều phụ nữ đi qua đời anh.  Tuy nhiên anh đã thu xếp để gặp lại cô tình nhân ấy lần cuối, người mà anh đã chung sống nhiều năm. Một người bạn đã giúp anh bàn định một khoản trợ cấp, bảo đảm cuộc sống cho cô ta. Jacques đã trả tiền và không muốn nghe nói đến tên cô ta nữa, không biết cô ta là ai nữa. Cô ta viết những lá thư nhưng anh không mở ra. Mỗi tuần anh đều nhìn thấy nét chữ vụng về của người bị bỏ rơi; và mỗi tuần anh đều nổi giận, xé phong thư, không đọc lấy một chữ vì đã biết đây chỉ là những lời trách móc van nài.

Nhà gái không tin tính kiên trì của anh, nên anh bị thử thách trong suốt mùa đông. Và đến mùa xuân yêu cầu của anh mới được chấp nhận.

Hôn lễ sẽ tổ chức ở Paris trong những ngày đầu tháng năm.

Anh quyết định không đi đâu theo cách cổ điển sau đám cưới. Sau buổi khiêu vũ nhỏ cho những anh chị em họ đến mười một giờ đêm. Để tránh mệt nhọc, hai vợ chồng mới cưới đêm ấy sẽ nghỉ lại trong nhà bố mẹ vợ.

Hôm sau họ sẽ ra bãi biển nơi họ đã quen biết nhau và yêu nhau.  Đêm đến, người ta khiêu vũ trong Phòng khách lớn. Hai vợ chồng kéo nhau vào căn phòng trang trí theo kiểu Nhật, có những tấm lụa màu rực rỡ căng lên, chiếu sáng bằng một ngọn đèn màu treo trên trần như một quả trứng lớn. Cửa sổ để mở cho những luồng gió mát thổi vào vì đêm ấy là một đêm mát mẻ và yên tĩnh, đầy hương vị mùa xuân.

Hai người không nói gì mà chỉ tay cầm tay nhau, và đôi lúc bóp chặt. Người vợ say đắm vì sự thay đổi lớn lao trong đời nhưng vẫn vui vẻ sẵn sàng cười hoặc khóc khi cho rằng thế gian này đã thay đổi khi họ cưới nhau, lo ngại về một sự mệt mỏi mơ hồ và êm dịu sắp tới.

Người chồng mỉm cười và đăm đăm nhìn vợ. Anh muốn nói nhưng không biết nói gì nên cứ đứng như vậy, nắm chặt lấy tay vợ. Đôi lúc anh thì thầm: “Berthe!”. Và mỗi khi cô nhìn lên thì anh lại nhìn vợ một cách tự tin và quyến rũ.

Họ không có ý nghĩ gì để trao đổi với nhau. Người ta để mặc hai người; tuy nhiên đôi khi một cặp nhảy nhìn trộm họ như đã được chứng kiến một sự việc kín đáo và thận trọng.

Cánh cửa bên bật mở, người hầu bước vào mang theo chiếc khay trên đó có một phong thư mới gửi tới. Jacques run rẩy cầm phong thư, bất chợt cảm thấy một sự sợ hãi mơ hồ.

Anh nhìn rất lâu chiếc phong bì mà anh đã biết rõ nét chữ, không dám mở ra để đọc và đút túi, tự nhủ: “Ngày mai, ngày mai ta đã rời khỏi đây rồi, không quan trọng.” Nhưng khi nhìn góc phong bì có chữ KHẨN viết to và gạch dưới thì anh rất ngạc nhiên. Anh hỏi : “Em cho phép anh chứ?” và anh xé phong bì rồi đọc: Anh tái mặt đi rồi như đánh vần từng chữ trong thư.

Khi ngẩng mặt lên, anh bối rối, lẩm bẩm: “Em yêu. Đây là một người bạn thân anh đang gặp một bất hạnh lớn. Anh ấy cần gặp anh ngay... cần gặp anh ngay... đây là vấn đề sống chết. Em cho phép anh đi chừng hai mươi phút chứ? Anh sẽ về ngay”. Người vợ run rẩy, hoảng hốt “Anh cứ đi đi, anh yêu…” mà không dám hỏi thêm. Anh đi, người vợ ở lại, nghe phòng bên mọi người đang khiêu vũ.

Anh cầm mũ, chiếc mũ đầu tiên nhìn thấy, lấy áo khoác không biết là của ai và chạy như bay xuống cầu thang. Trước khi ra phố, anh dừng lại dưới ngọn đèn trong phòng thay áo, đọc lại bức thư:

“Thưa ông!

Cô Ravet, nhân tình cũ của ông, hình như vậy, vừa sinh được một đứa trẻ mà cô cam đoan nó là con ông. Người mẹ sắp qua đời và đòi gặp ông. Tôi  mạo muội viết thư này để yêu cầu ông gặp cô ấy đang rất khốn khổ và đáng thương lần cuối cùng.

Người đày tớ của ông.

Bác sĩ Bonnard”.

Khi anh bước vào phòng bệnh thì cô ta đang hấp hối rồi.

Thoạt tiên anh không nhận ra cô. Ông thày thuốc và hai bà hộ lí đang chăm sóc cô, và trên mặt đất có những xô nước đá và quần áo đầy máu…

Nước chảy lênh láng trên sàn nhà; hai ngọn nến le lói trên bàn; phía sau giường trong chiếc nôi bằng mây, một đứa trẻ đang kêu khóc, và mỗi tiếng khóc của nó người mẹ lại run lên dưới chiếc túi chườm nước đá.

Cô ta bị băng huyết sau khi sinh con. Cả cuộc đời cô đang trôi đi; và, mặc dù được chữa chạy và chăm sóc, máu vẫn chảy, vội vàng đến cõi chết.

Cô nhận ra Jacques và muốn giơ tay lên nhưng không được, trên đôi má nước mắt đầm đìa.

Anh quì xuống bên giường, nắm lấy bàn tay cô và hôn, rồi dần dần anh cúi xuống sát bộ mặt xanh xao đang run lên vì sự va chạm ấy. Một bà hộ lí cầm nến soi sáng cho họ còn ông bác sĩ thì lui xuống cuối phòng nhìn họ.

Cô ta nói một giọng xa thẳm: “Anh yêu, em sắp chết, hứa với em là anh ở lại cho đến lúc em ra đi. Ôi! Đừng xa em, đừng xa em cả đến khi em qua đời !”.

Anh hôn trán cô và khóc nức nở. Anh thì thầm: “Hãy yên tâm. Anh sẽ ở lại”.

Cô nghỉ một lát trước khi có thể nói tiếp: “Đây là con anh. Em xin thề trước Thượng đế, trước linh hồn của em, trước khi từ giã cõi đời. Em chỉ yêu một người đàn ông, người đó là anh. Hãy hứa với em không bỏ rơi nó”. Anh ôm cái cơ thể ốm yếu, cạn máu ấy. Ân hận và buồn phiền, anh nói:

“Anh xin thề, anh sẽ nuôi nó, sẽ yêu quí nó. Anh sẽ không bỏ rơi nó”. Cô ta muốn ôm hôn Jacques. Không nhấc đầu lên được cô chìa cặp môi trắng nhợt cho anh. Anh nghé miệng vào đôi môi ấy, nhận một sự âu yếm ai oán và thê thảm ấy.

Vẻ yên lòng cô ta nói rất nhỏ: “Hãy mang con lại đây, để em xem anh có yêu nó không.” Anh đi tìm đứa trẻ .

Anh nhẹ nhàng đặt nó xuống giường và đứa trẻ thôi khóc. Người mẹ nói: “Đừng động đậy!”. Và nó nằm yên. Anh cầm lấy bàn tay đang run lên trong cơn hấp hối. Thỉnh thoảng anh nhìn đồng hồ, đã quá nửa đêm, rồi một giờ, hai giờ.

Ông bác sĩ đã ra về. Hai bà hộ lí sang phòng bên ngủ gật trên ghế dài. Đứa bé ngủ yên, Và người mẹ, mắt nhắm lại như đang nghỉ nơi.

Đột nhiên, khi ánh sáng ban mai nhợt nhạt lọt qua mép hai tấm rèm, người bệnh giang tay ra suýt làm ngã đứa bé. Một tiếng rên trong cổ họng và sau đó, nàng thở hơi thở cuối cùng  Hai bà hộ lí chạy đến và tuyên bố: “Đi rồi!”.

Anh nhìn người phụ nữ mà anh từng yêu quí và khi đồng hồ thong thả buông bốn tiếng anh bỏ ra về, quên cả áo khoác, cùng với đứa con trên tay.

Sau khi ngồi lại một mình, người vợ trẻ ngồi đợi chồng lúc đầu khá bình tĩnh trong căn phòng trang trí theo kiểu Nhật. Khi không thấy anh về, cô sang phòng khách trong vẻ thư thái nhưng đang rất lo âu. Mẹ cô nhìn thấy con gái có  một mình bèn hỏi: “Chồng con đâu rồi?”. Cô đã trả lời:

“Chồng con đang ở trong phòng. Anh ấy sẽ ra ngay”.

Sau đó chừng một tiếng đồng hồ, khi mọi người kéo đến hỏi cô. Cô thú nhận về bức thư và nét mặt bối rối của Jacques cùng nỗi sợ hãi không may xảy đến với anh.

Người ta lại chờ. Khách khứa ra về, chỉ còn cha mẹ và một vài người thân ở lại. Nửa đêm, người ta đưa người vợ mới cưới đi nằm. Người mẹ và hai bà dì ngồi bên giường nghe cô đang thổn thức khóc thầm. Người cha đến đồn cánh sát để hỏi tin tức.

Lúc năm giờ sáng một tiếng động nhỏ dưới cầu thang và Berthe là người đầu tiên chạy xuống trên người chỉ khoác chiếc áo mỏng. Jacques đứng giữa phòng mặt tái xanh, thở hổn hển, ôm đứa con trên tay.

Bốn người phụ nữ ngạc nhiên nhìn đứa bé; Berthe tuy bồn chồn lo lắng nhưng cũng hỏi ngay: “Đã có chuyện gì xảy ra? Anh nói đi. Đã có chuyện gì xảy ra? Anh trả lời bằng những tiếng giật cục: “Có một việc...có một việc... rằng anh đã có một đứa con, và mẹ nó vừa qua đời...”. Và anh chìa ra một cách vụng về đứa trẻ đang kêu khóc.

Không nói lấy một lời. Berthe đỡ lấy đứa trẻ và hôn nó, ôm chặt nó vào lòng rồi cô nhìn chồng với cặp mắt ngấn lệ: “Mẹ nó chết rồi ư? Anh nói vậy chứ?”

Anh trả lời: “Phải, chết sau khi sinh nở, chết trong cánh tay anh... Anh đã cắt đứt với cô ta... Anh không biết gì cả, đây là thư của ông bác sĩ gọi anh tới !”

Nhưng Berthe đã nói: “Chúng ta sẽ nuôi dưỡng đứa con này”.

CÁI CHỐT CỬA

 Tặng Raoul Denisane

Bốn cốc rượu đầy đã vợi đi phân nửa, điều đó chứng tỏ những người tham dự toàn tâm toàn ý. Người ta bắt đầu nói mà không thèm biết có ai nghe không; mỗi người nói theo ý mình, và tiếng nói của họ này càng sang sảng, tay vung vẩy, mắt rực lửa. Đây là bữa ăn của những chàng trai nhiều tuổi.

Họ đã tổ chức những bữa ăn như thế này từ hai chục năm nay, đặt tên là “Hội của những người độc thân”. Thoạt tiên hội có mười bốn người khẳng định là sẽ không lấy vợ. Bây giờ hội chỉ còn bốn người. Ba người đã qua đời, và bảy người kia đã kết hôn. Bốn người này đã trụ vững và, theo quyền hạn của mình, họ thực hiện một cách nghiêm chỉnh những qui định của cái hội lạ lùng này. Tay trong tay, họ đã thề, không đi ngược lại con đường đã vạch ra theo mong muốn của phụ nữ cũng như sự lôi kéo của bạn bè thân thiết. Mỗi khi có một thành viên nào rời bỏ hội để lập gia đình thì anh ta phải tự trách mình lần cuối cùng với những người trong hội.

Trong mỗi bữa ăn như vậy, mỗi thành viên phải tự thú nhận, kể mọi chi tiết và có tên người về những cuộc phiêu lưu tình ái mới đây. Có một thành ngữ quen thuộc đối với họ “Nói dối như kẻ độc thân”.

Họ hoàn toàn khinh thường phụ nữ, họ gọi đây là “con vật làm trò vui”. Ở mọi nơi, trong mọi lúc họ thường nhắc lại những câu nói của Schopenhauer, vị thần của họ ([3]) và cả câu thơ của Alfred de Vigny ([4]): “Đàn bà, trẻ con ốm và mười hai lần uế tạp”.

Vì coi thường phụ nữ nên lúc nào họ cũng nghĩ đến phụ nữ, họ cũng sống vì phụ nữ, cũng hướng mọi nỗ lực, mọi mong muốn vào phụ nữ. Thành viên của hội mà lấy vợ bị hội coi là “kẻ nịnh đầm lố bịch”, hội thương xót và ái ngại cho những người ấy.

Trong bữa ăn, lúc bắt đầu dùng sâm - banh cũng là lúc mỗi thành viên của hội bắt đầu nói về những chuyên riêng tư của mình. Hôm ấy, những người và, vì lúc này họ đã già rồi, sau khi ba hoa là mình đã quyến rũ ít nhất là một phụ nữ trẻ đẹp và giàu có thì một người trong số họ đứng lên nói: “Bây giờ không nói đùa nữa, tôi yêu cầu cho tôi kể cuộc phiêu lưu tình ái không phải là lần cuối mà là lần đầu tiên của tôi, lần đầu trong đời tôi, cú ngã cục (vì đây là ngã gục) đầu tiên vào tay người phụ nữ cửa tôi.”

*

Cái hố đầu tiên (tôi nói hố là theo nghĩa bóng) bị sa vào thì chẳng có vì là thú vị cả. Nó ngập ngụa bùn nhơ, và khi người ta ngoi lên cùng với vết bẩn, là một ảo ảnh thú vị cùng ít nhiều buồn phiền và một sự chán ngán mơ hồ. Cái thực tế yêu đương lần đầu tiên người ta đụng đến, đã có đôi chút ghê tởm chứ không hoàn toàn tế nhị và tinh tế. Lúc ấy người ta chỉ còn những cảm giác vật chất và tinh thần như khi người ta vô tình chạm phải một vật nhơ nhớp mà khôn g có cách nào rửa sạch được, nó mãi mãi còn trên tay.

Phải, nhưng người ta thích ứng rất tốt và rất nhanh! Tôi tin là như vậy. Lúc này về phần mình, tôi rất tiếc là đã không góp ý kiến với đấng sáng tạo khi hoạch định việc này. Tôi đã nhận ra điều gì? Tôi không biết là mình có đúng không nhưng tôi cho rằng người ta có thể tổ chức theo cách khác kia. Tôi tìm cách hoà hợp nữa cái thích hợp và cái thi vị và rất thi vị, rất thi vị.

Tôi thấy Thượng đế đã quá tự nhiên chủ nghĩa. Trong sáng kiến của Người đã thiếu chất thơ.

Vậy, tôi xin kể, người phụ nữ đầu tiên trên đời mà tôi đã quyến rũ. Xin lỗi, phải nói là người phụ nữ đầu tiên trên đời đã quyến rũ tôi. Vì thoạt tiên chúng ta để họ lôi kéo, rồi sau đó, cũng chẳng khác gì nhau.

Đây là người bạn của mẹ tôi, một phụ nữ khá xinh đẹp. Những người ấy nếu ngờ nghệch thì họ rất trong trắng còn nếu đã yêu thì họ phát rồ lên. Người ta tố cáo đàn ông đã hủ hoá phụ nữ. A! Phải! Với phụ nữ thì lỗi thuộc về con thỏ chứ không phải thợ săn. Ôi! Họ làm ra vẻ không đụng đến vấn đề, tôi biết, nhưng họ đã đụng vào; họ sai khiến chúng ta theo ý thích của họ, rồi sau đó họ tố cáo chúng ta đã ve vãn, làm nhơ bẩn, làm mất thanh danh và làm giảm giá trị của họ, tôi không biết còn những gì nữa.

Cái mà tôi muốn nói ở đây là chính tôi là người bị giảm giá trị. Bà ấy ba mươi nhăm tuổi còn tôi chỉ mới hai mươi hai.

Tôi không nghĩ đến việc quyến rũ ai mà chỉ muốn sống như một tu sĩ. Một hôm tôi đến thăm bà và tôi kinh ngạc về cách ăn mặc của bà, một bộ đồ lót buổi sáng hở hang, hở như cánh cửa Nhà thờ trong những ngày lễ, bà ấy cầm lấy tay tôi và nắm thật chặt, các bạn biết những lúc ấy thì người ta nắm chặt như thế nào rồi; và thở dài như sắp ngất xỉu, những tiếng thở dài từ trong thâm tâm, bà bảo tôi: “Ô! Xin anh đừng nhìn tôi như vậy!”.

Mặt đỏ như gấc, rụt rè hơn lúc bình thường tôi muốn quay gót ra về thì bà ấy đưa tay tôi lên ngực bà, một bộ ngực phổng phao và bảo tôi: “Anh xem, tim tôi đập mạnh như thế nào”. Đúng là tim có đập. Tôi nắm lấy nhưng tôi không biết phải làm gì, phải bắt đầu như thế nào. Tôi đã thay đổi từ đấy.

Một tay nắm lấy phần bên ngoài bằng thịt của trái tim bà, tay kia cầm mũ, tôi cứ đứng như vậy, nhìn bà và mỉm cười với vẻ bối rối, ngu ngốc và sợ hãi; nhưng bà đã đứng thẳng người, nói bằng giọng bực mình: “Anh làm gì vậy, chàng trai, anh thật là sỗ sàng và mất dạy” . Tôi rụt tay lại thật nhanh và không cười nữa, tôi lẩm bẩm xin lỗi bà và choáng váng ra về.

Nhưng tôi đã bị bà tóm gọn rồi, tôi mơ tưởng tới bà. Tôi thấy bà xinh đẹp, đáng mến; tôi nghĩ là tôi đã yêu bà, tôi quyết định phải đi tới cùng bà dù có phải liều lĩnh.

Khi gặp lại bà, bà cười với tôi một nụ cười không ra mặt. Ôi! Nụ cười ấy đã làm tôi vô cùng bối rồi. Và bà bắt tay tôi một  cái bắt tay đầy ý nghĩa.

  Từ ngày ấy tôi ve vãn bà, hình như vậy. Ít nhất là từ khi bà xác định tôi đã làm mất thanh danh của bà một cách khéo léo, thủ đoạn, kiên trì một cách có tính toán với những mánh khoé của một tên vô lại.

Có một chuyện làm tôi khó nghĩ. Tôi sẽ hoàn thành sự kiện này ở đâu? Tôi vẫn sống chung với gia đình. Tôi không đủ can đảm vào một khách sạn khi có một phụ nữ đi theo.

Tôi không thể tìm ai để xin lời khuyên được.

Và thế là bà ấy nói một cách bông lơn rằng những chàng trai khác ai cũng có một căn phòng ở Thành phố.

Chúng tôi đang sống ở Paris. Đây là một ánh chớp; tôi đã có một căn phòng riêng và bà tới đấy.

Bà tới vào một ngày của tháng một. Tôi muốn thay đổi cuộc hẹn vì lò sưởi không thể đốt được. Không đốt được vì ống khói đã bị vỡ. Hôm trước tôi đã cãi nhau với chủ nhà, một nhà buôn cũ, và ông ta hứa sẽ cho người tới chữa lại lò sưởi sau đây nhiều nhất là hai ngày.

Khi bà bước vào phòng tôi tuyên bố: “Tôi không đốt lò sưởi vì ống khói bị hỏng. Bà có vẻ không chú ý đến việc này mà chỉ lẩm bẩm: “Không sao cả, tôi...”. Và thấy tôi tỏ vẻ ngạc nhiên, bà bối rối ngừng lời; sau đó lại nói tiếp: “Tôi không biết tôi đã nói gì... tôi đã phát điên, tôi mất trí rồi...Ôi Thượng đế! Tại sao tôi lại tới đây thật đáng thương! Ôi! Tôi xấu hổ biết bao! Xấu hổ biết bao!...”. Và bà khóc trong vòng tay tôi.

Tôi tưởng là bà đã hối hận và thề rằng tôi tôn trọng bà. Thế là bà quì xuống ôm lấy đầu gối tôi mà rên rỉ: “Nhưng anh không thấy là tôi yêu anh, tôi đã thua anh ư? Tôi đang như điên, như dại đấy ư?”.

Tôi cảm thấy khó chịu với những bước đi đầu tiên. Nhưng bà đã run lên, chạy trốn vào trong một chiếc tủ rồi kêu to: “Ôi! Xin đừng nhìn tôi, không, không, ánh sáng làm tôi xấu hổ. Chỉ cần anh không nhìn thấy tôi…chỉ cần chúng ta gặp nhau trong bóng tối. Anh có nghĩ đến điều này không? Một giấc mộng! Ôi ánh sáng!”.

Tôi vội vàng ra bài cửa sổ, buôn rèm che. Thấy còn một lỗ hổng tôi treo chiếc áo choàng che lên đó. Và rồi tay dang rộng để khỏi va vào bàn ghế, tim thổn thức, tôt đã tìm thấy bà.

Và rồi một di chuyển mới, cả hai cùng mò mẫm, môi gắn lấy môi, đi về phía cuối phòng nơi có hốc kê giường của tôi. Chắc chắn là chúng tôi không đi thẳng vì đầu tiên tôi va vào lò sưởi, rồi tủ thấp cuối cùng mới đến chỗ chúng tôi cần tìm kiếm.

Trong cuộc đê mê thần tiên, tôi quên tất cả. Một tiếng đồng hồ trong điên cuồng sung sướng siêu phàm; sau đó là sự mệt mỏi êm dịu, chúng tôi ôm lấy nhau mà ngủ.

Tôi đang mơ màng thì hình như có ai đó gọi tôi, rồi có tiếng kêu cứu, rồi có tiếng đập cửa; tôi mở mắt ra!

Ôi! Ánh sáng mặt trời rực rỡ qua cửa sổ tràn ngập vào căn phòng của tôi, chiếu vào giường của tôi trên đó có người đàn bà đang gào rú, giãy giụa, vung vẩy tay chân để kiếm chiếc chăn hoặc khăn trải giường, hoặc bất cứ cái che thân, trong khi đó đứng giữa căn phòng là ông chủ nhà mặc áo rơ-đanh-gốt, một bên là người các cổng còn bên kia là người thợ chữa ống khói đen như quỉ nhìn chúng tôi bằng những con mắt kinh ngạc.

Tôi giận dữ túm lấy cổ áo ông chủ nhà, rồi kêu to:

“Các người làm gì ở đây. Đồ chết tiệt”.

Người thợ chữa ống khói cười một nụ cười không thể cưỡng lại được, đánh rơi cả mảnh tôn đang cầm trên tay.

Người các cổng như sắp hoá điên, còn ông chủ nhà thì lắp bắp: “Nhưng thưa ông đó là vì cái ống khói, cái ống khói!”.

Tôi gào lên: “Các người cút cả đi! Của khỉ!”.

Ông chủ nhà nhấc mũ vẻ lễ phép và bối rối, đi giật lùi ra khỏi phòng miệng nói: “Xin lỗi vì đã làm phiền ông. Người các cổng khẳng định là ông đã đi ra ngoài. Xin ông tha lỗi cho”.

Và họ ra đi.

Từ ngày ấy, các anh thấy không, tôi không bao giờ đóng cửa sổ; nhưng bao giờ tôi cũng cài cái chốt cửa ra vào.

BÀ THỢ BỌC ĐỆM GHẾ

Tặng Léon Hennique

Vào cuối bữa ăn chiều khai mạc cho một mùa săn, gia đình Hầu tước Bertrans cùng khách khứa ngồi quanh một cái bàn thắp đèn sáng rực, đầy ắp trái cây và hoa. Câu chuyện chuyển sang đề tài tình yêu. Ngay lập tức nổ ra một cuộc tranh luận sôi nổi rằng phải chăng chúng ta có thể yêu không chỉ một lần.

Những người đã một lần yêu đưa ra minh chứng cho tình yêu của họ; thật khác với những người đã mãnh liệt yêu nhiều lần. Đàn ông cho rằng niềm đam mê ấy, như những căn bệnh, có thể đến với con người vài lần, trừ phi nó chết hẳn.

Kết luận này xem ra có vẻ khá thuyết phục. Tuy nhiên, giới phụ nữ, dựa vào thơ ca hơn là thực tế, cho rằng tình yêu chỉ đến một lần trong đời. Như bị sét đánh, một trái tim khi đã tổn thương vì yêu sẽ mãi mãi tan nat, khép kín, không còn chỗ cho những cảm xúc khác bám rễ, ngay cả mộng mơ cũng không. Hầu tước, người đã nhiều lần yêu, lên tiếng phản bác:

“Tôi nói các bạn nghe nhé, chúng ta có thể yêu nhiều lần và yêu rất chân thành với trọn vẹn con tim và cảm xúc. Các bạn kể tên những người đã tự tử vì yêu để chứng minh rằng tình yêu không thể đến hai lần. Nhưng tôi lại đánh cược rằng nếu họ không dại dột huỷ hoại đời mình, họ sẽ tìm ra một tình yêu khác, và thậm chí nhiều mối tình khác nữa cho đến khi họ chết. Yêu cũng như uống rượu, khi đã biết rồi thì sẽ mãi là nô lệ của nó. Đó là sự mới mẻ của tình yêu.”

Họ chọn một vị bác sĩ lớn tuổi làm trọng tài. Ông ấy nói mình cũng nghĩ như Hầu tước đã nói, điều này thuộc về tính chất.

“Về phần tôi, vị bác sĩ nói, tôi đã biết đến một tình yêu kéo dài năm mươi lăm năm không một ngày ngơi nghỉ, và chỉ chấm dứt bằng cái chết.” Bà Hầu tước vỗ tay.

“Tuyệt vời ! Thật trong mơ mới được yêu như thế ! Hạnh phúc làm sao khi được sống trong một tình cảm bền vững, không đổi thay trong suốt năm mươi lăm năm ! Người đàn ông này quá may mắn nên mới được ngưỡng mộ như vậy !”

Vị bác sĩ mỉm cười.

“Bà nói không sai, thưa bà, người được yêu là một người đàn ông. Bà biết ông ấy đấy, đó là ông Chouquet, dược sĩ. Bà cũng biết người phụ nữ. Đó là người thợ sửa bàn ghế mỗi năm đều đến tòa lâu đài này”. Nỗi háo hức của các bà xịu xuống. Vài người bày tỏ sự thất vọng bằng cách thở phì vì tình yêu của những người bình thường không làm họ quan tâm.

Vị bác sĩ tiếp: “Ba tháng trước tôi được gọi đến giường bệnh của người sửa bàn ghế cũ, Vị linh mục đã ở đó. Bà ta muốn chúng tôi làm chứng cho nguyện vọng sau cùng. Để chúng tôi có thể hiểu được vấn đề bà ta kể hết về cuộc đời mình. Thật đáng thương ! Cha mẹ bà ấy đều là người sửa bàn ghế. bà ấy chưa bao giờ sống trong một căn nhà. Khi còn là đứa bé con bà đã theo họ đi lang thang khắp nơi, dơ bẩn, nhếch nhác và đói khát. Họ đi đến nhiều nơi, bỏ lại ngựa, xe và chó ở bên ngoài, nơi con bé thẩn thơ chơi một mình chờ đến khi cha mẹ sửa xong những bàn ghế gãy trong vùng. Họ rất ít nói, chỉ rao to: “Sửa bàn ghế cũ đây...”

“Khi con bé đi lạc đâu đó, cha nó giận dữ gọi về. Nó chưa hề nghe được một lời âu yếm. Lớn lên một chút, nó đi tìm và mang vác những bàn ghế hỏng. Rồi nó kết bạn với những đứa trẻ trong vùng, nhưng cha mẹ chúng thường gọi vào la mắng không cho nói chuyện với con bé lang thang. Những đứa bé trai thường ném đá vào nó. Có lần một bà tốt bụng cho nó vài xu. Nó cẩn thận cất đi. Một ngày nọ - khi ấy nó mười một tuổi - đi qua tỉnh lỵ, nó gặp bé Chouquet, đang khóc nức nở, vì một đứa bạn lấy cắp hai đồng xu quí báu. Nước mắt của một đứa bé con nhà khá giả, mà nó tưởng chừng không bao giờ biết đến buồn khổ, đã làm nó mềm lòng. Nó đến gần thằng bé và khi biết được nguyên do, nó liền đặt vào tay thằng bé tất cả số tiền dành dụm. Thằng bé lấy ngay không ngần ngại và lập tức nín khóc. Vô cùng vui sướng, nó hôn thằng bé. Bận đếm tiền, thằng bé chẳng màng phản ứng. Thấy không bị cự tuyệt, nó lại ôm thằng bé rồi chạy mất.”

“Tình cảm của con bé đã chuyển biến như thế nào? Phải chăng nó đã cho hết của dành dụm để rồi cũng dành trọn tình cảm cho thằng bé con ấy, hay vì nó đã cho thằng bé nụ hôn dịu dàng đầu đời ? Điều bí ẩn ấy tác động tới trẻ con cũng chẳng khác chi với người lớn. Trong nhiều tháng nó luôn mơ về góc đường gần nghĩa trang và thằng bé ấy. Thỉnh thoảng nó ăn cắp một vài xu từ tiền sửa ghế hay tiền mua vặt. Khi trở lại góc đường ấy, nó có trong túi hai quan tiền, nhưng thằng bé không có ở đó. Nó đi qua hiệu thuốc của cha thằng bé, trông thấy thằng bé đang ở sau quầy hàng, ngồi giữa hai qura cầu to, một đỏ, một xanh. Nó càng yêu mến thằng bé hơn, mang theo hình ảnh của những qura cầu rực rỡ sắc màu. Nó giữ mãi hồi ức đẹp đẽ trong tim. Năm sau nó gặp thằng bé gần trường học, đang chơi bi. Nó chạy đến ôm chầm lấy và hôn nồng nhiệt đến nỗi thằng bé la lên vì sợ hãi. Để dỗ dành, nó cho thằng bé tất cả. ba quan và hai mươi xu ! Thật là một mỏ vàng ! Thằng bé không rời mắt khỏi số tiền đó.”

“Sau đó thằng bé cho nó hôn thỏa thích. Suốt bốn năm sau đó nó đã cho thằng bé tất cả số tiền dành dụm để đổi lấy những nụ hôn. Lúc thì ba mươi cắc, lúc thì hai quan tiền. Có lần, chỉ có được mười hai cắc, nó khóc vì buồn và xấu hổ, nức nở giải thích rằng năm ấy quá túng thiếu. Năm sau, nó mang đến một đồng năm quan, lòng sung sướng. Nó không còn nghĩ đến ai khác ngoài thằng bé, và thằng bé thì nóng lòng mong nó; đôi khi chạy đi tìm nó. tim nó rộn lên vì vui sướng.

Thình lình thằng bé biến mất. Nó đã đi học. Con bé biết được nhờ hỏi thăm. Rồi nó trổ hết tài để thuyết phục cha mẹ nó chuyển sang hướng khác và đi qua nơi gần trường học trong suốt mùa hè. Sau một năm nó đạt được ý nguyện. Đã hai năm nó không gặp thằng bé, và giờ khó lòng nhận ra, thằng bé đã thay đổi rất nhiều, cao hơn, xinh trai hơn và trông uy nghi trong bộ đồng phục gắn nút đồng. Nó giả vờ không thấy con bé, đi qua mà không hề liếc mắt. Con bé khóc nức nở hai ngày liền và từ đó nó không ngừng yêu và đau khổ.

Mỗi năm thằng bé về nhà và nó lại đi ngang qua, không dám ngước mắt nhìn.

Thằng bé không hề hạ mình quay đầu về phía nó. Nó yêu điên cuồng, vô vọng.

Nó nói: “Anh ấy là người đàn ông duy nhất tôi nhìn thấy. Tôi còn không biết đến sự hiện hữu của những người khác.” Cha mẹ nó chết. Nó tiếp tục công việc của họ.”“

Ngày nọ, trên đường vào làng, nơi cất giữ trái tim nó, nó trông thấy Chouquet từ hiệu thuốc khoác tay một phụ nữ trẻ đi ra, vợ anh ta đó. Tối hôm ấy cô thợ sửa ghế đã trầm mình xuống dòng sông. Một người say rượu đã lôi cô ấy lên và mang đến hiệu thuốc. Cậu Chouquet, khoác bộ đồ ngủ, xuống làm các động tác cấp cứu. Dường như không biết cô ta là ai, cậu cởi áo và chà xát khắp người, rồi hấp tấp nói:

“Cô điên rồi ! Không nên làm cái việc ngu ngốc thế”. Giọng nói của anh ta đã mang cô ấy trở lại cuộc sống. Anh ta đã nói chuyện ! Rồi cô ấy vui vẻ trong một thời gian dài.

Cuộc sống của cô ấy trôi qua như thế: làm việc và luôn nghĩ về anh ta. Cô ấy bắt đầu mua thuốc tại hiệu thuốc ấy, điều này giúp cô có cơ hội nói chuyện và thấy được anh ta. Bằng cách này, cô ấy vẫn có thể cho anh ta tiền”.

“Như tôi vừa nói, bà ta mất mùa xuân rồi. Khi chấm dứt câu chuyện cảm động của mình, bà ta khẩn khoản tôi giao hết số tiền dành dụm cho người đàn ông mình yêu. Bà ta đã làm việc chỉ với mong muốn để lại cái gì đó gợi nhớ về mình sau khi chết. Tôi đưa Cha năm mươi quan để lo chi phí tang lễ. Sáng hôm sau tôi đến gặp Chouquet. Họ vừa ăn sáng xong, mập mạp và hồng hào, sung sức và tự mãn. Họ chào và mời tôi uống cà phê. Rồi tôi bắt đầu câu chuyện, giọng vẫn còn run vì xúc động, tin rằng họ sẽ mềm lòng, có thể rơi nước mắt. Ngay khi Chouquet biết rằng mình bị “đồ cầu bơ cầu bất, đò mạt hạng, lang thang” đó yêu, anh ta căm phẫn nguyền rủa như thanh danh mình đã bị bôi nhọ, lòng tự trọng của một người cao quí đã bị mất, danh dự, cái mà anh ta xem trọng hơn cả cuộc sống, đã không còn. Người vợ điên tiết không ngớt nguyền rủa “Đồ ăn mày ! Đồ ăn mày !”

Chừng như không thể tìm ra từ ngữ để diễn tả, anh ta đứng dậy bước quanh, càu nhàu: “Ông có thể tưởng tượng được chuyện gì kinh khủng như thế không, bác sĩ ? Ô, nếu tôi biết việc này khi mụ ta còn sống, tôi đã tống cổ mụ vào tù. Tôi thề rằng mụ ta sẽ không thoát khỏi tay tôi đâu.”

“Tôi chết lặng; không còn biết nghĩ gì và nói gì, nhưng tôi vẫn phải hoàn tất lời hứa của mình. “Bà ta đã ủy thác cho tôi giao lại cho ông số tiền dành dụm của bà ấy, ba ngàn năm trăm quan. Vì ông bất mãn với những gì tôi vừa kể, có thể ông muốn cho người nghèo số tiền này.”

“Họ nhìn tôi, người đàn ông và người đàn bà đó nín lặng vì kinh ngạc. Tôi lấy mấy ngàn quan ra khỏi túi. Những đồng tiền góp nhặt từ mọi miền đất nước. Đồng xu xen lẫn đồng vàng. Rồi tôi hỏi:

“Ông quyết định thế nào?”

“Bà Chouquet lên tiếng trước. “À, vì đó là mong muốn của người đàn bà đã chết, tôi nghĩ rằng mình không thể từ chối.”

“Chồng bà ta nói, có vẻ xấu hổ. “Chúng ta có thể mua thứ gì đó cho con mình”.

“Tôi trả lời khô khốc. “Tuỳ ý ông”.

“Ông ta trả lời: “ Được rồi, dù sao ông cũng đưa chúng tôi vì bà ta đã uỷ thác cho ông việc này, chúng ta sẽ tìm ra cách tiêu tiền chính đáng”.

“Tôi giao tiền cho họ, chào và ra về. Ngày hôm sau Chouquet đến tìm tôi và sống sượng hỏi:

“Người đàn bà đó để lại cái xe - ông đã làm gì với nó?”.

“Không gì cả, nếu muốn ông cứ lấy”.

“Tôi cần nó”. Ông ta nói rồi bỏ đi. Tôi gọi ông ta lại hỏi:

“Bà ta còn để lại một con ngựa già và hai con chó. Ông có cần chúng không?”

“Quẳng đi nếu ông muốn”

“Ông ta cười to rồi đưa tay cho tôi. Tôi bắt tay. Tôi còn có thể làm gì? Bác sĩ và dược sĩ trong làng không nên thù địch nhau.

Tôi giữ lại hai con chó. Đức cha giữ con ngựa già. Chiếc xe rất hữu dụng với Chouquet, và anh ta dùng tiền để mua cổ phiếu đường sắt. Đó là một chuyện tình sâu đậm, tha thiết nhất mà tôi được biết trong suốt cuộc đời mình”.

Vị bác sĩ ngước lên. Bà Hầu tước mắt đẫm lệ, thở dài nói:

“Không nghi ngờ gì nữa, chỉ có phụ nữ mới biết yêu”.

MỘT TRIỆU FRĂNG

Đây là một gia đình viên chức khiêm tốn. Người chồng là thư kí trong văn phòng của một bộ, đứng đắn và tỉ mỉ, làm tròn bổn phận của mình. Anh ta là Léopold Bonnin. Là một chàng trai người nhỏ bé, nghĩ đến mọi chuyện mà người ta phải nghĩ. Được giáo dục theo tôn giáo, nhưng anh ít tin tưởng từ ngày nước Cộng hoà tuyên bố tách biệt Nhà thờ và Trường học. Anh nói to trong hành lang cơ quan: “Tôi theo đạo, rất mộ đạo, nhưng đây là đạo của Chúa chứ không phải là đạo của các tăng lữ”.

Anh muốn trở thành người quân tử và đã đấm vào ngực khi tuyên bố như vậy. Thực ra anh đã là người quân tử theo đúng nghĩa của danh từ ấy. Đến cơ quan đúng tờ, ra về đúng giờ và rất sòng phẳng trong chuyện tiền nong. Anh kết hôn với cô gái, con một đồng nghiệp nghèo, - nhưng cô này lại có một người chị là triệu phú, chị ta lại không có con, thật là đáng tiếc, chị phải để lại của cải cho cháu.

Món gia tài ấy là tâm điểm chú ý của cả gia đình. Nó lượn lờ trong nhà, lượn lờ ở cơ quan; mọi người đều biết rõ gia đình nhà Bonnin sẽ có một triệu frăng. Hai vợ chồng nhà này cũng không con, nhưng không mấy chú ý đến chuyện này, họ sống yên ổn trong sự đạm bạc và lòng trung thực. Nhà cửa sạch sẽ, trật tự, thuận tiện cho việc nghỉ nơi vì họ sống rất đơn giản và điều độ; và họ nghĩ rằng có thêm một đứa trẻ sẽ làm cho gia đình trở thành lộn xộn, mọi người không được nghỉ nơi.

Không phải là họ không muốn sinh nở; nhưng trời chưa cho. Càng tốt.

Bà chị triệu phú lấy làm tiếc cho tình trạng muộn màng của em gái và cho cô em những lời khuyên để sớm có con.

Ngày xưa bà đã áp dụng chúng nhưng không kết quả, hàng ngàn phương pháp của bạn bè hoặc của các thày tướng số, từ khi cao tuổi bà còn biết thêm hành ngàn phương pháp khác nữa mà không có điều kiện để rút kinh nghiệm. Bà rất muốn có cháu và lúc nào cũng luôn miệng nhắc: “Thế nào, dì đã thử làm theo cách tôi nói hôm trước chưa?”.

Bà chị qua đời. Trong thâm tâm vợ chồng người em gái có một sự vui mừng bí mật, không để lộ ra ngoài. Ý thức thì che vải đen, nhưng tâm hồn thì hoan hỉ.

Hai vợ chồng được báo tin rằng có một bản chúc thư do ông chưởng khế đang giữ. Vừa lễ Nhà thờ xong thì họ chạy đến nhà ông này ngay.

Bà chị có một chủ đích trong suốt cuộc đời là để lại một triệu frăng cho đứa trẻ mới sinh, còn cha mẹ nó thì được hưởng lợi tức của số tiền đó cho đến cuối đời. Nếu trong ba năm mà họ không sinh con thì số tiền đó được dùng vào việc từ thiện.

 Hai vợ chồng rất ngạc nhiên và chán nản. Người chồng ốm liền tám ngày không tới cơ quan. Khi bình phục, anh ta hứa là sẽ nhất quyết trở thành một ông bố.

Trong sáu tháng anh ta chỉ còn là cái bóng của mình.

Anh nhớ lại như phương pháp mà bà chị vợ đã mách bảo và áp dụng chúng một cách cần mẫn, nhưng không kết quả.

Sự thất vọng đã mang lại cho anh một sức mạnh giả tạo và nó đã trở thành định mệnh.  Người anh gây rộc đi; người ta sợ anh đã mắc bệnh lao.

Một thày thuốc tới khám bệnh nói anh phải trở lại cuộc sống yên ổn trước kia và cho anh một chế độ ăn uống để phục hồi sức khoẻ. Những lời bàn tán lan truyền trong cơ quan, người ta ám chỉ nội dung cửa bản chúc thư, người ta nói đến “cú bạc triệu” nổi tiếng. Những người này cho Bonnin lời khuyên bỡn cợt, là phải sửa đổi cái điều thất vọng trong chúc thư. Một viên chức thuộc loại chơi bời có tiếng thấy một triệu đồng là đáng trọng vọng trong văn phòng nói xa xôi, cợt nhả là anh ta có thể làm cho Bonnin hưởng món gia tài ấy trong hai mươi phút đồng hồ.  Nghe thấy vậy, Léopold Bonnin bực mình, đứng phắt lên với chiếc bút bắt mang tai, chửi ngay: “Thưa ông, ông là một thằng bỉ ổi; nếu không tự trọng thì tôi đã nhổ vào mặt ông rồi”.

Những nhân chứng được cử đến và cả cơ quan hốt hoảng trong ba ngày liền. Người ta chỉ gặp nhau ngoài hành lang, trao đổi về đơn kiện và quan điểm của mỗi người về vụ này. Một ban hoà giải gồm bốn người và được hai bên chấp nhận được thành lập. Cuối cùng thì hai người đã bắt tay nhau, nói những lời xin lỗi trước mặt ông trưởng phòng.

Sau đó một tháng hai ngươi chào nhau với vẻ trịnh trong cố ý và sự vồn vã cao thượng như hai kẻ thù đang đứng trước mặt nhau. Rồi một hôm hai người chạm vai nhau khi đi ra ngoài hành lang. Bonnin hỏi anh kia: “Tôi có làm anh đau không?” Anh kia đáp: “Không thưa anh”.

Từ ngày đó, họ nói chuyện khi gặp nhau. Dần dà họ thân thiết với nhau.  Nhưng khi về tới nhà thì Léopold rất khốn khổ. Người vợ có những lời bóng gió dằn vặt anh. Thời gian trôi nhanh, một năm đã qua kể từ ngày người chị qua đời. Món thừa kế hình như đã mất.

Khi Bonnin ngồi vào bàn, chị vợ nói: “Bữa ăn quá ít món; nếu chúng ta giàu có thì ăn uống sẽ khá hơn”.

Khi Bonnin đi làm vào ngày mưa, chị vợ lẩm bẩm: “Nếu có chiếc xe thì người ta không buộc phải lội bùn trong thời tiết như thế này”.

Cuối cùng ở mọi nơi, trong mọi lúc, người vợ đều chê trách chồng một cái gì đó đáng xấu hổ, cho rằng anh là thủ phạm duy nhất, người chịu trách nhiệm duy nhất trong việc để tuột mất một gia tài lớn.

Thất vọng, người chồng đưa vợ tới gặp một thày thuốc có tiếng. Sau một hồi khám rất kĩ, ông tuyên bố chị không mắc bệnh vì, đây là chuyện thường xảy ra...Việc khám bệnh tiêu tốn gần chục frăng.

Một năm nữa lại trôi qua, chiến tranh ác liệt, không nguôi đã nổ ra giữa hai vợ chồng một sự hằn thù ghê sớm.

Và chị Bonnin thường nhắc đi, nhắc lại: mất một triệu bạc vì lấy phải một người đần độn thế có khổ không? “Giả sử tôi lấy được một người khác thì lúc này tôi đã có năm chục ngàn li-vrơ tiền lãi rồi không?” hoặc “Có những người rất khó chịu trong cuộc sống. Họ làm hỏng mọi chuyên!”.

Các bữa ăn trưa, bữa ăn tối thật là một cực hình. Không biết phải làm gì, sợ rằng có chuyện không hay xảy ra trong nhà, một tối Léopold dẫn bạn là Fréderic Morel, người mà có lần anh đã thách đấu, nay trở thành bạn thân, tới chơi. Morel trở thành nhà cố vấn, nghe ý kiến của cả hai bên.

Chỉ còn sáu tháng nữa là đến hạn cuối cùng và số tiền ấy sẽ được mang cho những người nghèo khó. Và dần dần Léopold thay đổi thái độ với người vợ, anh trở nên cáu gắt, nói những lời ám chỉ, nói một cách bí mật mà những người vợ khác biết cách xoay sở trong những hoàn cảnh như thế này.

Thỉnh thoảng anh lại mang chuyện cơ quan ra nói với vợ:

“Năm năm trước đây, ông Ravinot còn ở ngoài biên chế, nay ông ấy đã là phó phòng rồi”. Chị Bonnin nói: “Anh thì không được như vậy rồi”. Ngay lập tức Léopold nhún vai: “Vì ông ta có một người vợ thông minh, đó là tất cả. Như vậy thì ai cũng có thể làm phó phòng được. Bà ta biết cách làm ông chánh văn phòng hài lòng, và bà ta đã có những vì mình muốn. Trong cuộc sống người ta phải biết cách không để lỡ cơ hội”.

Thực ra thì anh muốn vì? Người vợ có hiểu được không? Đã xảy ra chuyện gì? Mỗi người có một cuốn lịch túi khi những ngày họ không ăn nằm với nhau, những ngày trong tuần họ thấy rạo rực trong người, khiến họ có thể đi đến một tội ác.

Và thế là một buổi sáng mắt long lanh, mặt rạng rỡ, chị Bonnin ôm lấy cổ chồng nhìn vào mắt chồng một cái nhìn đắm đuối và vui mừng rồi nói nhỏ: “Em có thai rồi!”. Anh giật mình, một chút nữa thì ngã quị, và bất chợt anh ôm chầm lấy vợ, hôn vợ một cách vồn vã, và quá cảm động anh bật khóc nức nở.

Hai tháng sau đó, không còn nghi nhờ gì nữa. Anh dẫn vợ đến gặp thày thuốc, lấy một lấy chứng nhận để trao cho ông chưởng khế.

Nhà luật học tuyên bố rằng phải đợi cho đến khi đứa trẻ được sinh ra, lúc ấy ông mới có thể làm theo bản chúc thư.

Một bé trai ra đời, họ đặt tên là Dieudonné ([5]), cái tên thường có trong các gia đình vua chúa.

Họ trở nên giàu có.

Một buổi tối, Bonnin trở về nhà, vào lúc mời người bạn Fréderic Morel tới dùng bữa thì người vợ nói với vẻ đơn giản:

“Em vừa nói với người bạn Féderic rằng từ nay không được bước vào cái nhà này nữa, anh ta cư xử không được lễ phép với em”. Người chồng nhìn vợ một giây với nụ cười biết ơn, rồi hai người ôm hôn nhau rất lâu, rất lâu như cặp vợ chồng thương yêu nhau, gắn bó với nhau và trung thành với nhau nhất trên đời.

Và cần phải nghe chị Bonnin nói về những phụ nữ đã bị hắt hủi trong tình yêu, và những phụ nữ trong một lúc lầm lỡ đã đi vào con đường tội lỗi.

MƯU MÔ XẢO QUYỆT

- Phụ nữ ư?

- Gì vậy? Phụ nữ thì sao?

- Không có người làm trò ảo thuật tinh tế nào có thể đặt chúng ta vào tình trạng chuyên dùng mưu mẹo để thành công dù cho có lí do hoặc không. Còn phụ nữ thì họ lập mưu một cách đơn giản, không thể ngờ tới, một cách táo bạo đáng ngạc nhiên, bằng một tình thế không thể thắng nổi. Họ dùng mưu mẹo để lừa dối từ sáng đến tối mà tất cả những cái đó đều trung thực, thẳng thắn, hợp lẽ.

“Cần nói thêm đôi khi họ cũng bị động. Người đàn ông thường có những bướng bỉnh ngu dại và những ý muốn bạo chúa. Người chồng luôn có những mong muốn duy ý chí một cách nực cười. Hắn có đầy đủ những thói kì quặc; người vợ khen hắn để đánh lừa hắn. Mụ ta còn làm cho người chồng tin rằng cái đó có giá trị, vì hắn cho rằng chẳng ra gì hết. Và người phụ nữ lúc nào cũng giải quyết công việc một cách thành thạo bằng những giải pháp rất dễ dàng rất tinh ranh mà đôi lúc đàn ông chịu xuôi tay. Chúng ta thường ngạc nhiên nói: “Tại sao lại không nhận ra những cái đó nhỉ?”.

Người đang nói là một cựu Bộ trưởng, Bá tước L., lắm mưu mẹo, người ta nói như vậy, và tinh thần thì cao thượng. Một nhóm những chàng trai đang nghe ông nói. Ông tiếp lời.

*

Tôi đã vướng phải một phụ nữ tiểu tư sản một cách nực cười và ra trò. Tôi sẽ nói những điều mà các bạn cần rút kinh nghiệm.

Thời ấy tôi là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, và sáng sáng tôi đi bộ cho đến tận Champs- Élysées. Lúc ấy là tháng năm; tôi vừa đi vừa hít thở không khí trong lành từ những mầm lá mới nhú lên.

Và ngày nào tôi cũng gặp một phụ nữ nhỏ bé đáng tôn thờ, một trong những người duyên dáng một cách lạ lùng đúng nhãn hiệu sản xuất tại Paris. Xinh đẹp ư? Vừa đúng lại vừa không đúng. Duyên dáng ư? Không, còn hơn cả duyên dáng. Thân hình thon thả, vai ngang ngực nở, thế đấy; nhưng tôi thích những bản phác thảo những con búp-bê bằng xương bằng thịt, giống thần vệ nữ Mi-lô.

Và rồi người phụ nữ ấy đi bằng những bước không gì có thể so sánh nổi; và chỉ với đôi mông ấy đã đủ làm cho người ta nảy sinh những ước ao từ trong xương tuỷ rồi. Người phụ nữ ấy có vẻ là nhìn tôi mỗi khi tôi đi qua. Nhưng phụ nữ thì có rất nhiều vẻ; và không bao giờ người ta biết được.

Một buổi sáng tôi thấy cô ta ngồi trên ghế dài với cuốn sách để mở trên tay. Tôi vội vàng tới ngồi bên cô. Năm phút sau, chúng tôi đã là bạn của nhau. Và mỗi buổi sáng sau khi “Chào Bà- Chào Ông” chúng tôi nói chuyện với nhau. Cô ta nói mình là vợ của một viên chức, rằng cuộc đời rất tẻ nhạt, rằng những thú vui thì hiếm hoi, còn những ưu phiền thì rất nhiều và hàng ngàn chuyện khác nữa.

Tôi nói với cô ta rằng mình là ai, hơi có vẻ kiêu hãnh; cô ta rất ngạc nhiên.

Hôm sau cô ta đến cơ quan Bộ gặp tôi, và sau đó cô ta đến một cách thường xuyên khiến các thư lại quen mặt, họ thì thào với nhau mỗi khi gặp cô, và đặt cho cô cái tên “Bà Léon”. “Tôi nhận cái tên ấy”, cô ta nói.

Trong suốt ba tháng sáng nào tôi cũng gặp cô, không rời cô một phút nào trong khi cô để lộ rõ tình yêu của mình.

Nhưng một hôm tôi thấy cô ta mắt đỏ hoe, nói chuyện một cách khó khăn vì những bận tâm bí mật của mình.

Tôi yêu cầu cô, van nài cô nói cho tôi biết những lo lắng của mình; và cuối cùng cô ta run rẩy và lắp bắp nói: “Em... Em, đã mang thai”. Rồi cô khóc nức nở. Ôi, tôi nhăn nhó và tái mặt đi như bất cứ ai nhận được cái tin ấy. Các bạn không biết cái tin bất chợt ấy đã như một quả đấm vào ngực khốn khổ của tôi như thế nào đâu. Nhưng sớm hay muộn các bạn cũng nhận ra thôi.  Đến lượt mình, tôi cũng lắp bắp: “Nhưng, nhưng em là người đàn bà có chồng kia mà, đúng không?”.

Cô ta đáp: “Vâng, nhưng chồng em đã đi công tác ở Ý hai tháng nay và còn lâu nữa anh ấy mới về”.

Tôi cố gắng rũ bỏ trách nhiệm. Tôi nói: “Phải đi gặp anh ta ngay”. Mặt cô ta đỏ đến tận mang tai, mắt cụp xuống và nói: “Vâng, nhưng…Cô ta không dám nói hết lời.

Tôi đã hiểu ra và đưa cho cô một chiếc phong bì đựng tiền trang trải cho chuyến đi.

Tám ngày sau đó, tôi nhận được một bức thư của cô ta từ Gênes gửi tới. Một tuần sau đó, một bức thư từ Florence.

Rồi những bức thư từ Livourne, từ Rome, từ Naples gửi tới.

Cô nói: “Em vẫn mạnh khoẻ, tình yêu của em, nhưng em rất thảm hại. Em muốn ông gặp lại em khi xong mọi việc. Chồng em không nghi ngờ gì cả. Vì công tác, anh ấy còn phải ở đây trong một thời gian nữa, còn em, em sẽ trở về Pháp sau khi sinh nở”.

Sau đó khoản tám tháng tôi nhận được hai chữ từ Venise: “Con trai”.

Một thời gian sau, vào một buổi sáng cô ta bất chợt chạy vào văn phòng của tôi, vẫn trẻ đẹp như xưa, và ngã vào lòng tôi.

Và tình yêu của chúng tôi đã được nối lại.

Khi tôi rời cơ quan, cô ta đến tìm tôi trong khách sạn ở trên phố Crenelle. Cô ta cũng thường nói với tôi về đứa trẻ nhưng tôi không muốn nghe; cái đó không liên quan gì đến tôi. Tôi đưa cho cô ta một số tiền lớn và nói một cách đơn giản: “Để nuôi nó”.

Hai năm nữa lại trôi qua, cô ta nói với tôi về đứa trẻ, về thằng bé “Léon” nhiều hơn. Đôi khi cô ta khóc: “Ông không yêu nó, ông không muốn nhìn thấy nó, như vậy ông đã làm em rất đau khổ”. Vì cô ta cứ nài nỉ mãi nên tôi phải hứa hôm sau tới Champs- Élysées để cô ta dẫn tôi đến chỗ thằng bé.

Nhưng đến lúc ra đi thì một nỗi sợ hãi đã ngăn tôi lại.

Con người cũng yếu đuối như con vật; ai mà biết được có chuyện gì đã nảy sinh trong trái tim tôi? Nếu tôi cũng yêu thằng bé sinh ra từ tôi, tức là con trai tôi, thì sao? Tôi đã đội mũ, đi găng tay. Nhưng rồi tôi ném mũ lên bàn, ném găng tay xuống ghế, tự nhủ: “Không nhất định là không, ta không đi là khôn ngoan nhất”.

Cửa phòng tôi bật mở. Em trai tôi bước vào. Chú ấy đưa tôi một lá thư nặc danh mới nhận được sáng hôm nay: “Báo tin cho Bá tước L..., anh trai ông rằng người đàn bà trên phố Cassette coi khinh ông ta. Ông ta sẽ nhận được tin tức từ bà này”.

Tôi không nói với ai về sự tằng tịu này. Tôi kể lại câu chuyện từ đầu tới cuối cho em trai tôi nghe. Rồi tôi nói thêm: “Về phần tôi, tôi chẳng có trách nhiệm gì cả, nhưng tôi nhờ chú đi hỏi tin tức xem sao”.

Người em trai tôi đi, còn tôi, tôi tự nhủ: “Liệu cô ta có đánh lừa mình không? Cô ta có những tình nhân khác nữa không? Không quan trọng. Cô ta trẻ trung xinh đẹp; ta không đòi hỏi cô ấy nhiều. Cô ấy có vẻ yêu ta và ta đã phải trả một giá đắt. Thực ra ta không biết nhiều về cô ấy”.

Em trai tôi trở về. Ở sở Cảnh sát người ta đã cho chú ấy biết về người chồng “Đúng là viên chức của Bộ Nội vụ, được nhận xét là tốt, nhưng lấy phải một phụ nữ xinh đẹp và ăn diện nên tài chính trong ra đình có khó khăn”. Đó là tất cả.

Chú em tôi cũng tìm đến căn hộ của gia đình ấy. Ông gác cổng cho biết: “Ông chồng là một người đàn ông đứng đắn, bà vợ cũng vậy, là một phụ nữ đứng đắn, không giàu nhưng họ rất hào hiệp”.

Chú em tôi hỏi thêm:

- Con trai họ năm nay mấy tuổi?

- Nhưng bà ấy không có con, thưa ông?

- Thế nào, thằng bé Léon kia mà?

- Không thưa ông, ông nhầm rồi.

- Thằng bé mà bà ta sinh ra khi đang ở bên Ý, cách đây hai năm ấy.

- Bà ấy không hề đi Ý. Năm năm nay bà ấy không rời khỏi Paris.

Chú em tôi ngạc nhiên nhưng không dám hỏi nhiều. Không có con, không đi đâu cả.

Tôi cũng ngạc nhiên không kém, không biết vở hài kịch này lúc nào mới kết thúc.

Tôi nói với em trai tôi rằng tôi muốn vô tư trong vụ này. Tôi sẽ mời cô ta tới đây vào ngày mai. Chú sẽ thay mặt tôi gặp cô ta; nếu cô ta đóng kịch với tôi thì chú đưa cho cô ta mười ngàn frăng này, và tôi sẽ không gặp cô ta nữa. Nói cho đúng ra thì tôi đã chán ngấy cô ta rồi.

Các bạn biết không, hôm qua tôi chán ngán vì đã có con với người phụ nữ ấy, tôi đã bị thương tổn và xấu hổ nhưng nay những cái đó không còn nữa. Tôi đã được tự do, không chịu sự ràng buộc nào, không còn sự lo ngại nào và tôi thấy mình đang giận dữ.

Hôm sau, em trai tôi đợi cô ta trong văn phòng tôi. Cô ta nhanh nhẹn bước vào theo thói quen, dang hai tay ra, nhưng bỗng nhiên khựng lại.

Em tôi chào và xin lỗi cô ta.

- Xin lỗi bà, thưa bà, nếu tôi đang ngồi chỗ của anh trai tôi; nhưng anh tôi giao cho tôi trách nhiệm yêu cầu bà giải thích những sự việc khiến anh tôi phải phiền lòng. Rồi nhìn thẳng vào mắt cô ta, em tôi hỏi bất chợt:

- Tôi biết là bà không có con với anh tôi, đúng không?

Sau một phút sững sờ, nhưng rồi lấy lại được phong độ, mỉm cười nhìn ông quan toà. Cô ta trả lời rất đơn giản:

- Không tôi không có con.

- Tôi cũng biết là bà không hề sang Ý, đúng không?

Lần này thì cô ta cười thực sự:

- Không, tôi không hề sang Ý.

Em trai tôi choáng váng nói:

- Bá tước nhờ tôi đưa cho bà số tiền này và nói với bà rằng từ nay mọi việc chấm dứt. Cô ta lấy lại vẻ nghiêm chỉnh, cầm tiền nhét vào túi, và hỏi một cách ngây thơ rằng - Tôi không được lặp lại Bá tước nữa ư?

- Không thưa bà.

Cô ta có vẻ phật ý rồi nói bằng giọng bình thản:

- Mặc kệ, nhưng tôi vẫn yêu ông Bá tước.

Thấy cô ta đã chịu thua, em trai tôi mỉm cười hỏi thêm:

- Cho tôi biết tại sao bà lại bịa ra chuyện có con và chuyện sang Ý?

Cô ta ngạc nhiên khi thấy người đối thoại đặt ra câu hỏi ngớ ngẩn như vậy, rồi trả lời:  “Đây là một trò tinh nghịch!” Ông có tin rằng người phụ nữ khốn khổ, không có gì cả được một ông Bá tước, Bộ trưởng, người giàu có và phong lưu rất mực, đem lòng yêu quí suốt ba năm trời mà không cho lại ông ấy một cái gì ư? Bây giờ tất cả đã hết. Mặc kệ. Việc này không thể kéo dài mãi. Trong ba năm tôi đã kiếm được không ít. Xin ông nói lại với Bá tước như vậy.

Cô ta đứng lên. Em trai tôi hỏi thêm:

- Thế còn đứa trẻ? Bà phải có một thằng bé để anh tôi nhìn thấy chứ?

- Đúng thế. Đó là con của người em gái tôi. Tôi mượn của cô ấy. Tôi cho rằng chính nó đã báo tin cho ông.

- Được rồi. Còn những lá thư từ Ý gửi về thì sao?

Cô ta cười một cách thoả mãn:

- Ôi Những bức thư ấy là những bài thơ. Ông Bá tước không phải làm Bộ trưởng Ngoại giao để không được hưởng gì cả.

- Nhưng còn...

- Còn lại là những bí mật của tôi. Tôi không muốn làm hại ai cả.

Và cô ta chào với vẻ chế nhạo, rồi thản nhiên ra về như một diễn viên sau khi đóng xong vai kịch của mình. Và Bá tước L... rút ra một vấn đề đạo đức:

- “Hãy cự tuyệt những con người như vậy”.

YVELINE SAMORIS

- Kia là nữ Bá tước Samoris.

- Người đứng ở đằng kia ư?

- Chính là bà ta, bà ta đang để tang người con gái mà bà đã giết.

- Sao? Ai cho anh biết chuyện này?

- Một câu chuyện rất đơn giản, không ám sát mà cũng không bạo lực.

- Vậy thì bằng cách nào?

- Gần như là không. Nhiều nữ thị thần sinh ra đã là những phụ nữ thật thà, người ta nói như vậy; và nhiều phụ nữ được gọi là thật thà mong muốn trở thành nữ thị thần, đúng không? Bà Bá tước Samoris sinh ra đã là nữ thị thần có một người con gái sinh ra đã là một phụ nữ thật thà. Đó là tất cả.

- Tôi chưa hiểu.

Tôi xin giải thích.

*

Nữ Bá tước Samoris là một trong số hàng trăm người nước ngoài hào nhoáng rơi xuống Paris hàng năm. Là nữ Bá tước của Hung-ga-ri hay Ru-ma-ni gì đó, tôi không rõ, bà ta xuất hiện trong một căn hộ ở Champs- Elysées, khu phố của những chuyện phiêu lưu, và mở một phòng khách tiếp những người mới tới và cho bất cứ ai.

Tôi đã tới đó. Tại sao? Tôi không biết. Tôi tới đó chỉ vì người ta có thể tới mọi nơi, vì ở đấy người ta có thể vui chơi, có những phụ nữ dễ dãi và những người đàn ông bất lương. Hẳn anh đã biết cái thế giới của những tên kẻ cắp được ngụy trang thành những nhà quí tộc, những người có chức sắc mà các sứ quán không biết đến, trừ bọn mật thám.

Tất cả đều nói những câu chuyện mà lí do không đáng kể, những chuyện về tổ tiên mình, cuộc sống của mình, nói khoác, nói dối, trộm cắp, nguy hiểm như những con bài, dối trá như những cái tên, chuyên quyền như trong nhà tù khổ sai của họ.  Tôi thích những con người ấy. Họ đều thú vị để đi sâu vào, để biết rõ họ, thú vị khi nghe họ nói, không bao giờ rời rạc như các viên chức Nhà nước. Vợ con họ bao giờ cũng xinh đẹp, có đôi chút mùi vị nước ngoài với những bí mật trong cuộc sống, có thể đã có một nửa thời gian trong các trại cải tạo. Nói chung họ có cặp mắt mê hồn và bộ tóc khác người. Tôi cũng thích loại người này.

Bà Samoris là loại người phiêu lưu, xinh đẹp, đứng tuổi rồi nhưng hãy còn đẹp, quyến rũ và yểu điệu; người ta có thể thấy bà truỵ lạc đến tận xương tuỷ. Người ta vui chơi rất lâu trong nhà bà... khiêu vũ và ăn uống làm tất cả mọi việc thuộc về nếp sống thời thượng.

Bà có một cô con gái cao lớn, tuyệt đẹp, lúc nào cũng vui vẻ cũng sẵn sàng tham dự vào các hội hè, lúc nào cũng vui cười và sẵn sàng khiêu vũ cho đến mệt người. Đó thực sự là một cô gái phiêu lưu. Nhưng đây là một con người ngây thơ dốt nát, không trông thấy gì, không biết gì, không hiểu gì, không đoán được những gì còn ẩn giấu đối với những người hay lui tới gia đình này.

- Tại sao anh biết những cái đó?

- Tại sao tôi biết ư? Thật là kì cục. Một buổi sáng nhà tôi có tiếng chuông gọi cửa, và người hầu đến báo tin có một người tên là Joseph Bonenthal tới xin gặp. Tôi nói:

- Người ấy là ai?

Người hầu trả lời:

- Tôi không biết, thưa ông, có thể là một người giúp việc.

Đúng là một người giúp việc muốn tới làm việc cho tôi.

- Anh từ đâu tới?

- Từ nhà nữ Bá tước Samoris tới.

- A! Nhưng nhà tôi thì khác...

- Tôi biết rõ, thưa ông đó là tại sao tôi tới đây; tôi chán ngấy những người ở đấy rồi, người ta đến, người ta đi, không một ai ở lại.

Vì đang cần người, tôi nhận anh ta.

Một tháng sau, cô Yveline qua đời một cách bí mật, và đây là những chi tiết về cái chết ấy qua lời thuật lại của Joseph sau khi lấy tin tức của người bạn anh ta là cô hầu của nữ Bá tước.

Một buổi tối, sau khi khiêu vũ, hai chàng trai mới tới kéo nhau ra đằng sau một cánh cửa để nói chuyện. Vừa ra khỏi sàn nhảy, cô Yveline cũng tới phía bên này cánh cửa ấy để thở. Hai chàng trai không biết cô đến và nghe được. Họ nói:

- Thế còn người cha của cô gái là ai?

- Một người Nga, hình như vậy, Bá tước Rouvalop thì phải. Ông ta không thèm nhìn đến người mẹ.

- Thế còn ông hoàng hiện tại?

- Ông này là người Anh, ông ta đứng gần cửa sổ; bà Samoris tôn sùng ông ta. Nhưng sự tôn sùng ấy chỉ tồn tại được một tháng hoặc sáu tuần lễ. Còn lại, anh thấy, đều là bạn bè; tất cả đều được chấp nhận. Tuy có tốn kém, nhưng không can gì.

- Thế cái tên Samoris lấy ở đâu ra?

- Ở một người mà bà ta yêu tha thiết, đó là một chủ nhân hàng người Do Thái ở Berlin tên là Samuel Samoris.

- Tốt, xin cảm ơn anh. Tôi đã biết rõ, tôi xin kiếu.

Đã có một trận bão nào nổ ra trong đầu của cô gái đang muốn trở thành một phụ nữ trung thực? Một sự thất vọng nào trong tâm hồn đơn giản ấy? Đã có những dằn vặt nào đối với những nụ cười tươi rói, với hạnh phúc trong cuộc sống ấy. Đã có cuộc chiến đấu nào trong trái tim non nớt khi người khách cuối cùng ra về? Đó là những điều mà Joseph không thể biết được. Nhưng ngay tối hôm ấy, Yveline xông vào phòng, khi mẹ cô vừa đi nằm, cô kể mọi điều đã nghe được bên này cánh cửa. Đứng thẳng, mắt mở to, mặt tái nhợt, cô nói:

- Mẹ, đây là những chuyện con nghe được trong phòng khách.  Cô nói rõ ràng những điều đã nghe được. Ngạc nhiên, bà Bá tước không biết trả lời ra sao. Sau đó bà nói đây là chuyện bịa, có Thượng đế chứng đám.

Cô gái rút lui nhưng không tin. Cô đi rình.

Tôi nhận thấy một cách rõ ràng sự thay đổi của cô gái. Lúc nào cô cũng nghiêm khắc và buồn phiền; nhìn chúng tôi như thể thăm dò. Chúng tôi không biết cô đang nghĩ gì, và người ta quả quyết là cô đang tìm kiếm một tấm chồng hoặc mãi mãi hoặc tạm thời.

Không nghi ngờ gì nữa, một tối cô đến bên mẹ. Và lạnh lùng như một nhà kinh doanh đưa ra những điều kiện cho một bản hợp đồng cô nói:

- Thế này, con đã quyết định rồi, Chúng ta về một tỉnh nhỏ hoặc là một vùng nông thôn; chúng ta sống ở đấy mà không có điều tiếng gì theo điều kiện của mình. Đồ nữ trang của mẹ là cả một gia tài. Nếu mẹ có thể kết hôn được với một người trung thực, càng tốt; tốt hơn nữa cả con cũng vậy. Nếu mẹ không đồng ý thì con sẽ tự vẫn.

Lần này thì bà Hầu tước đuổi con gái ra khỏi phòng và cấm không được nói điều gở như vậy.

Yveline trả lời:

- Con cho mẹ một tháng để suy nghĩ. Nếu sau đây một tháng mẹ không thay đổi cuộc sống này, con sẽ tự vẫn, vì không có cách nào để lấy lại được danh dự cho cuộc đời của con nữa.

Và cô bỏ đi.

Sau đó một tháng người ta vẫn ăn uống nhảy nhót trong phòng khách của bà Samoris.

Yveline nói là mình đau răng và tới hiệu bào chế để mua một vài lọ clo-rô-phoóc. Hôm sau lại như vậy, mỗi lần một lượng không có ý nghĩa gì. Cô chứa thuốc vào một cái chai.

Cuối cùng một buổi sáng người ta thấy cô nằm lạnh ngắt trên giường, trên mặt có một nắm bông.

Quan tài của cô đầy hoa trắng của Nhà thờ. Rất nhiều người dự đám tang. Thật vậy, nếu tôi biết sớm, nhưng làm thế nào mà người ta có thể biết trước được, thì tôi sẽ lấy cô gái ấy. Cô ta rất xinh đẹp.

- Thế còn người mẹ thì sao?

- Bà ta khóc rất dữ. Tám ngày sau đó bà không tiếp khách.

- Người ta giải thích như thế nào về cái chết?

- Người ta nói cái lò sưởi bị hỏng. Tai nạn do lò sưởi ngày xưa là vấn đề lớn, không có điều gì ngạc nhiên về chuyện này.

ĐÊM NOËL

“Bữa ăn đêm Noël! Bữa ăn đêm Noël! A! Nhưng không, tôi không ăn đâu”.

Henri Templier, một anh chàng béo phị, nói một cách giận dữ như người ta đang yêu cầu anh làm một chuyện bẩn thỉu.

Những người khác bật cười và kêu lớn: “Nhưng tại sao anh lại bực mình như vậy?”.

Anh trả lời: “Vì bữa ăn đêm Noël đã chơi tôi một vố đau nhất trần đời, và tôi còn giữ mãi một một nỗi khủng khiếp ghê gớm không thể nào vượt qua nổi về cái đêm có những trò chơi rồ dại ấy.

- Đã xảy ra chuyện gì vậy?

- Chuyện gì ư? Các anh muốn biết sao? Vậy xin nghe đây.

*

Các anh có nhớ cách đây hai năm, trời đã rét ghê gớm; trận rét làm chết những người nghèo trên đường phố. Nước sông Seine đóng băng, trên vỉa hè nước ngấm vào đế giày làm tê cóng đôi chân mọi người; không gian như sắp vỡ tung. Lúc ấy tôi đang có một công việc khẩn thiết và tôi từ chối mọi lời mời dự bữa ăn đêm Noel và dự định ngồi suốt đêm trước bàn làm việc. Tôi ăn bữa tối một mình và bắt tay vào làm việc ngay. Nhưng đến mười giờ, nghĩ về những thú vui trên đường phố Paris, nghe thấy những tiếng động vui vẻ từ khu phố, từ những căn hộ hàng xóm đang chuẩn bị bữa ăn đêm dội vào, tôi thấy mình như đang bị kích động. Tôi không biết mình đang làm gì nữa; tôi viết bậy viết bạ; và tôi hiểu ra rằng mình phải từ bỏ hi vọng là làm ra được một cái vì đó trong đêm ấy.

Tôi đi đi, lại lại trong phòng một lúc lâu. Tôi ngồi xuống rồi lại đứng lên. Tôi đang cưỡng lại ảnh hưởng bí mật từ bên ngoài.

Nhưng rồi tôi giật chuông gọi bà hầu phòng và bảo bà ta:

- Bà Angèle, bà đi mua cho tôi cái vì để ăn đêm nay cho hai người: sò huyết, gà gô ướp lạnh, tôm he, thịt sấy, bánh gatô. Mua thêm hai chai sâm-banh; dọn bàn ăn sau đó cho bà đi nghỉ.

Bà ta vâng lời tuy có phần nào ngạc nhiên. Khi việc chuẩn bị đã hoàn tất, tôi mặc áo khoác và ra khỏi nhà.

Có một vấn đề lớn cần giải quyết: Tôi sẽ dùng bữa đêm Noel với ai đây? Các bạn gái của tôi đều có người mời cả rồi.

Để có được một cô thì phải hẹn trước. Cùng lúc ấy tôi nghĩ đến việc thiện. Tôi tự nhủ: Paris có rất nhiều những cô gái đẹp nhưng nghèo, không có cả bữa ăn tối, đang đi lang thang mong cặp được người con trai hào hiệp để được giúp đỡ. Tôi muốn mình là vị cứu tinh trong đêm Noel đối với những cô gái khốn khổ ấy. Tôi đi dạo, la cà các chốn ăn chơi, dò hỏi, lùng sục, lựa chọn theo ý thích của mình.

Và tôi đi lang thang khắp Thành phố.

Đúng thế, tôi đã gặp nhiêu những cô gái như vậy đang đi tìm kiếm những cuộc phiêu lưu, nhưng các cô đều xấu đến phát ớn hoặc quá gầy yếu tưởng chừng họ sẽ chết ngay vì lạnh cóng nếu họ dừng bước.

Tôi có một điểm yếu, như các anh đã biết, là thích những người phụ nữ béo tốt. Họ càng đẫy đà, tôi càng thích.

Gặp một cô núng nính thì tôi mê mẩn tâm thần.

Bất chợt tôi nhìn thấy một cô như vậy đứng ở trước cửa Nhà hát Variete. Cái đầu và bộ ngực tuyệt đẹp, còn ở phía dưới thì quá đồ sộ: một cái bụng ngỗng cái. Tôi run lên, miệng lẩm bẩm: "Bố khỉ, sao có người đẹp thế.". Còn một bộ phận cần nhìn cho rõ: khuôn mặt.

Bộ mặt, đó là món tránh miệng; cái còn lại là thịt quay.

Tôi rảo bước đi theo người phụ nữ đang đi lang thang ấy, và khi đi qua ngọn đèn đường tôi quay phắt lại. Đó là một cô gái trẻ, đẹp, tóc và và cặp mắt đen lánh.

Tôi nói ý định của mình và cô ta nhận lời không chút ngập ngừng. Một khắc đồng hồ sau chúng tôi đã về đến nhà và ngồi trước bàn ăn. Vừa mới bước chân vào căn hộ cô ta nói ngay: “A! ở đây tốt thật!” Cô nhìn xung quanh với vẻ thích thú vì đã tìm được nơi ăn, chốn ở trong một đêm băng giá như thế này. Cô ta đẹp khiến tôi phải ngạc nhiên, và mập mạp khiến lòng tôi rạo rực.

Cô cởi bỏ áo choàng và mũ rồi bắt đầu ngồi vào ăn; nhưng đôi lúc bộ mặt hơi xanh của cô run lên như đang đau đớn về một nỗi buồn phiền ẩn giấu.

Tôi hỏi cô ta: “Em bị mệt, đúng không Cô ta trả lời: “A! Chúng ta hãy quên đi tất cả”.

Và cô ta uống rượu. Một hơi hết cốc sâm-banh, lại rót cốc khác, rồi lại uống liên tiếp.

Lát sau đôi má hồng lên và cô bắt đầu cười.

Tôi thấy quí mến cô, hôn vào miệng cô, và tôi thấy cô ta cũng không đến nỗi nào, cũng không thô tục như những cô gái đứng đường khác. Tôi hỏi về cuộc sống của cô. Cô đáp:

“Anh bé bỏng, chuyện ấy chẳng liên quan gì đến anh”.

Than ôi? Một tiếng đồng hồ sau...

Đã đến lúc lên giường. Và trong lúc tôi đang dọn bàn thì cô thay quần áo trước lò sưởi, rồi nhảy lên giường kéo chăn đắp.

Những người hàng xóm cười đùa như một lũ hoá dại; tôi tự nhủ: “Mình có lí khi đi kiếm cô này về, nếu không thì cũng không thể làm việc được”.

Một tiếng rên làm tôi quay lại và hỏi:

- Em làm sao vậy, con mèo của anh?

Cô ta không trả lời mà tiếp tục rên như đang bị đau đớn khủng khiếp:

Tôi hỏi gặng:

- Em thấy khó chịu trong người ư?

Và bỗng nhiên cô ta kêu thét lên, tiếng kêu như xé ruột. Tôi vội vàng cầm ngọn nến chạy lại.

Mặt cô méo xệch vì đau đớn, hai tay vặn vào nhau, miệng thở hổn hển như những tiếng khò khè làm não lòng người.

Tôi hốt hoảng hỏi: “Nhưng em làm sao? Nói cho anh biết. Em làm sao?”.

Cô ta không trả lời mà chỉ la hét.

Hàng xóm bỗng yên lặng nghe ngóng xem đã có chuyện gì xảy ra trong căn hộ của tôi.

Tôi nhắc lại: “Nhưng em làm sao? Đau ở đâu? Nói cho anh biết!”.

Cô ta lắp bắp: “Ôi! Bụng của em! Bụng của em!”.

Tôi lật phắt tấm chăn ra, và tôi nhận thấy…

Cô ta đang đau đẻ, các bạn ạ.

Tôi hốt hoảng nhảy đến bên tường và đấm mạnh vào đấy, miệng kêu to: “Cứu tôi với! Cứu tôi với!”.

Cửa phòng tôi bật mở, một đám đông người chạy vào, các ông ăn vận chỉnh tề còn các bà thì hở hang; người Pháp, người Thổ Nhĩ Kỳ, có cả ngự lâm quân nữa. Sự tràn ngập này làm tôi phát hoảng đến mức không thể giải thích được gì cả.

Còn họ thì họ không hiểu ra sao, tưởng đã có một vụ tai nạn hoặc vụ án mạnm gì xảy ra.

Cuối cùng tôi nói: “Đây là... đây là... người đàn bà này đang... đang đau đẻ”.  Thế là mọi người xộc vào nhìn mặt cô ta, nói ý kiến riêng của mình. Một tu sĩ dòng thánh François cam đoan là mình biết việc này và muốn giúp một tay.

Họ đều say bí tỉ. Tôi sợ họ sẽ làm cho cô ta chết mất; và tôi vội vàng đầu trần, chạy xuống cầu thang để tìm một ông thày thuốc và ở phố bên cạnh.

Khi tôi cùng với ông thày thuốc trở về thì mọi người trong nhà đều đứng bật lên; người ta đã đốt đèn ở cầu thang để mọi người cùng tầng lầu có thể kéo đến căn hộ của tôi, bốn tay bợm nhậu đã ngồi vào bàn uống nốt chỗ rượu và chén nốt số thức ăn còn lại của tôi.

Thấy tôi mọi người đều reo ầm lên, và một bà mang đến trước mặt tôi một cái bọc trong đó có một cục thịt nhăn nheo, cựa quậy, khóc nheo nhéo như mèo kêu; và bà ta bảo tôi: “Con gái”.

Ông thày thuốc khám cho bà đẻ, nói hơi nghi ngại về thể trạng của cô ta, cơn đau đớn xảy ra ngay sau bữa ăn; trước khi ra về ông ta nói sẽ cử một bà hộ lý và một bà trông trẻ tới.

Một tiếng đồng hồ sau hai bà ấy đến mang theo đủ thứ bông băng và thuốc men.

Tôi ngồi trên ghế bành thâu đêm, hoang mang không biết giải quyết vụ này ra sao.

Sáng hôm sau ông thày thuốc tới thấy bệnh tình của sản phụ có phần xấu đi.

Ông bảo tôi: “Thưa ông bà nhà...”.

Tôi ngắt lời ông ta: “Đây không phải là vợ tôi”.

- Ông ta nói lại: “Tình nhân của ông cũng thế thôi”. Rồi ông ta kê ra những thứ thuốc cần phải dùng và cách chăm nom người bệnh.

Làm gì bây giờ? Đưa người đàn bà khốn khổ này đến nhà thương ư? Tôi sẽ trở thành một tên khốn kiếp trong toà nhà này, trong khu phố này.

Tôi giữ cô ta lại. Cô ta cứ nằm trên giường như vậy trong suốt sáu tuần lễ sau đó.

Còn đứa trẻ. Tôi gửi nó đến một gia đình nông dân ở Poisy và phải trả năm mươi trong mỗi tháng. Từ khởi đầu đã phải nuôi dưỡng nó, tôi còn phải nuôi nó cho đến lúc tôi chết.

Sau này nó sẽ tưởng tôi là cha đẻ của nó.

Nhưng như để làm nặng thêm nỗi bất hạnh của tôi, khi bình phục cô ta lại yêu tôi... cô ta yêu tôi tha thiết... Thế mới chết tôi chứ... cái đồ đĩ rạc ấy.

*

- Rồi sao nữa?

- Thế rồi cô ta gầy như con mèo ốm vậy; và tôi đã tống cái của nợ ấy ra khỏi nhà. Bộ xương người ấy cứ rình mò tôi ở ngoài phố, nấp vào chỗ kín mà rình tôi đi qua vào buổi tối để chặn tôi lại, hôn tay tôi, quấy rày tôi tới mức tôi có thể phát điên lên được.

Đó là lí do tại sao từ đấy tôi chẳng bao giờ dùng bữa ăn đêm Noël nữa.

CÔ COCOTTE

Khi vừa ra khỏi phòng điều trị bệnh nhân tâm thần thì tôi nhìn thấy một người đàn ông cao lớn nhưng rất gầy đang đứng ở một góc sân và gọi con chó do anh ta tưởng tượng ra.

Bằng một giọng êm dịu và trìu mến, anh ta nói: “Cocotte, Cocotte bé nhỏ của ta, về đây! Cocotte, về đây, Cocotte xinh đẹp của ta!”.

Tôi hỏi ông thày thuốc:

- Người kia là ai vậy?

Ông trả lời tôi:

- Ô! Chẳng có vì là thú vị! Đây là một người đánh xe ngựa, tên là François, bị chứng bệnh này sau khi đã dìm chết con chó của mình.  Tôi nài nỉ:

- Xin ông kể lại cho tôi chuyện này. Những câu chuyện đơn giản, tầm thường nhưng đôi khi cũng có thể làm con tim của chúng ta run động đấy.

Và đây là câu chuyện về người đàn ông này do người chăn ngựa, bạn của anh ta, thuật lại.

Ở một vùng ngoại ô của Paris có một nhà trưởng giả giàu có. Họ ở trong một biệt thự trên một khu đất rộng bên bờ sông Seine. Người đánh xe ngựa tên là François, một thanh niên nông thôn, tốt bụng nhưng có phần vụng về ngốc nghếch, dễ bị đánh lừa.

Một buổi chiều, khi đang trở về nhà thì có một con chó đi theo anh. Thoạt tiên, anh không để ý đến nó; nhưng rồi với vẻ bướng bỉnh cứ bước theo gót anh của con vật khiến anh phải quay lại. Anh nhìn kĩ con chó; không, anh chưa bao giờ trông thấy nó.  Đấy là một con chó cái gầy kinh khủng, những chiếc vú lớn buôn thõng xuống. Nó lẽo đẽo theo sau anh với vẻ đói khát, thảm thương; đuôi cụp xuống hai cẳng sau, tai cụp xuống đầu, và dừng lại khi anh dừng bước, đi theo khi anh đi tiếp.

François muốn đuổi con chó gầyy giơ xương ấy bèn quát lớn: “Cút đi. Mày có đi không nào? Xuỵt! Xuỵt!”. Con chó chạy lùi lại vài bước rồi ngồi xuống chờ đợi; rồi khi người đánh xe rảo bước, nó lại đi theo anh.

Anh cúi xuống giả vờ nhặt một hòn đá. Lúc này con vật chạy xa hơn, những chiếc vú đung đưa nhanh hơn; nhưng nó lại đi theo khi anh quay lưng. Thương hại, người đánh xe François vẫy gọi con chó.

Con vật rụt rè lại gần, xương sống võng xuống, xươn sườn hằn rõ trên bộ da. Anh vuốt lên bộ xương đó, cảm động trước tình cảnh khốn cùng cửa con vật và nói: “Nào, đi với ta!”. Cảm thấy được chấp nhận, con chó vẫy đuôi,và, thay vì đi theo người chủ mới, nó lon ton chạy trước.  François trải rơm trong chuồng ngựa; vào bếp kiếm thức ăn cho chó. Sau khi ăn no, con chó khoanh tròn người lại và ngủ.

Hôm sau, khi được người đánh xe báo tin, chủ nhà cho phép anh ta nuôi con chó. Đây là con vật trung thành, thông minh và không dữ tợn.

Nhưng tiếp theo đó, người ta nhận ra một khuyết tật ghê gớm của con vật. Nó động đực suốt từ đầu năm đến cuối.

Nó làm quen với tất cả những con đực trong làng, chạy quanh chúng cả ngày lẫn đêm. Nó chiều lòng tất cả, bao gồm nhiều loại chó, từ những con nhỏ bằng nắm tay đến những con to lớn như con lừa. Chúng chạy không biết mệt mỏi; khi mệt con chó cái nằm dài trên cỏ thì những con đực vây xung quanh nó, lưỡi thè ra rất dài.

 Những người trong làng coi đây là một hiện tượng, người ta chưa từng chứng kiến cảnh này bao giờ. Bác sĩ thú y cũng không hiểu ra sao nữa.

Buổi chiều khi nó về chuồng ngựa, đàn chó đực bao quanh ngôi nhà. Nhiều con chui qua lỗ hổng hàng rào vào trong vườn để phá phách. Ban đêm chúng hú lên những hồi dài.

Ban ngày thì chúng lẻn vào trong nhà. Chủ nhà thấy chó trong cầu thang và cả trong buồng nữa; những con chó nhỏ lông vàng đuôi lông chùm và những con chó săn to lớn, vô chủ, bẩn thỉu, làm trẻ con sợ hãi.

Người ta thấy có những con chó ở cách xa đây hàng dặm đường tới đây rồi bỏ đi, mà không biết chúng đi bằng cách nào.

Lúc này thì François rất quí con chó. Anh gọi nó là Cocotte, không có ác ý gì tuy nó xứng đáng với cái tên ấy; và anh thường nhắc đi, nhắc lại: “Con vật này đúng là con người, chỉ phải cái không biết nói thôi”.

Anh làm một cái vòng bằng da màu đỏ rất đẹp mang theo một mảnh đồng với hàng chữ “Cô Cocotte của François, người đánh xe” rồi đeo vào cổ chó.

Con chó đã to lớn. Bây giờ nó đã béo phì, bụng to, lủng lẳng những chiếc vú. Nó đi lại rất khó khăn, chân chạng ra, mõm há hốc để thở, và chạy không nhanh như trước nữa.

Con chó cái sinh ra nhiều loại chó khác nhau.

François chọn một số để nuôi, còn bao nhiêu anh vứt chúng xuống sông. Nhưng ngay sau đó bà nấu bếp cùng ông làm vườn kêu ca với chủ. Đàn chó phá cây cối trong vườn, lục lọi ngay trong bếp, từ kho than tới tủ đựng thức ăn.

Bực mình chủ nhà ra lệnh cho François phải loại bỏ con Cocotte đi. Người đánh xe không biết nhốt chó vào đâu. Anh nhờ người đánh xe hàng chở nó về nông thôn, gần Joinville-le-Pont, và vất nó xuống đấy.

Buổi chiều con chó lại trở về.

Cần có giải pháp mạnh mẽ hơn. Anh đưa cho ông phụ trách đoàn tàu đi Le Havre năm frăng nhờ ông ném con chó ra khỏi tàu khi đến ga.

Nhưng sau đó ba ngày, con Cocotte lại về nằm trong chuồng ngựa, người gầy tong teo, lông phờ phạc.

Thương tình, chủ nhà không đả động đến việc này nữa.

Nhưng những con chó đực lại kéo đến, nhiều hơn và hung hăng hơn trước. Một con chó to đã tha đi một con gà giò dự định làm thức ăn bữa chiều ngay trước mặt bà nấu bếp.

Lần này thì chủ nhà nổi cáu, cho mọi François đến rồi nói:

- Nếu anh không ném con chó xuống sông trước sáng ngày mai thì tôi sẽ tống anh ra khỏi cửa, nghe rõ chưa?

Người đánh xe sợ hãi, trở và phòng thu xếp quần áo, đồ đạc như sắp phải rời khỏi đây. Nhưng rồi anh nghĩ, anh khôn g thể đi đâu khi có con vật khó chịu đi theo. Vì những lợi ích của bản thân, anh quyết định loại bỏ con Cocotte vào sáng sớm mai.  Anh ngủ chập chờn. Tinh mơ hôm sau anh lấy một sợi dây thừng và đi tìm con chó. Nó thức giấc, duỗi chân ra và vẫy đuôi mừng chủ.

Thế là anh không còn can đảm nữa, anh ôm hôn nó và nói những lời dịu ngọt.  Nhưng chuông đồng hồ đã điểm sáu tiếng Anh không thể lưỡng lự được nữa. Anh mở cửa và nói: “Đi!”. Chó vẫy đuôi, hiểu rằng chủ cho nó đi dạo. Cả hai đã tới bờ sông, anh chọn chỗ nước sâu nhất. Anh buộc dây thừng vào cổ chó, buộc thêm vào đấy một hòn đá nặng. Anh ôm con chó vào lòng, tay đu đưa, miệng nói: “Cocotte bé nhỏ của ta! Cocotte xinh đẹp của ta!”. Con chó thích chí rên lên.

Mười lần định ném chó đi và lần nào anh cũng thấy không nỡ.

Nhưng bất chợt, anh quyết định và ném nó ra xa. Lúc đầu con chó định bơi vào bờ, giống như khi người ta tắm cho nó, nhưng rồi đầu nó bị hòn đá kéo xuống và nó nhìn chủ với cặp mắt điên loạn, cặp mắt của con người khi sắp chết chìm. Con chó dần dần bị kéo xuống nước trong khi hai chân sau cố vùng vẫy; cuối cùng thì nó chìm hẳn.

Bọt nước nổi lên như nước sông đang sôi; và François phát điên lên, mặt mày ngơ nhác, như nhìn thấy Cocotte đang quằn quại dưới bùn và tự hỏi một cách đơn giản của người nông dân: “Nó đang nghĩ gì về mình, trong lúc này, con vật ấy?”.

François trở nên mụ mẫm, ốm suốt một tháng đêm nào cũng nằm mơ thấy con Cocotte; anh thấy nó liếm tay mình, nghe rõ tiếng nó sủa. Người ta mời một thầy thuốc cho anh. Cuối cùng thì anh bình phục hẳn.

Cuối tháng sáu, chủ nhà về sống ở Biessard, gần Rouen và mang anh đi theo. Làng này cũng ở bên bờ sông Seine.

Anh thường ra đây tắm và cùng người chăn ngựa bơi qua sông. Một hôm, trong khi đang tắm, François bỗng kêu lên:

- Nhìn kìa. Tớ sẽ cho cậu thưởng thức món sườn xào.

Đó là xác chết của một con chó rất to, nát rữa, đang bị nước cuốn đi, chổng bốn cẳng lên trời.

François bơi lại gần, miệng vẫn nói vui:

- Ô? Nó không còn tươi nữa, anh bạn. Nhưng nó không đến nỗi nào cho lắm.

Anh bơi lại gần con vật, và bỗng nhiên anh ngừng nói và ngắm nhìn xác con vật. Anh nhìn kĩ chiếc vòng trên cổ nó rồi giật lấy một mảnh đồng. Mảnh đồng đã han gỉ nhưng còn đọc được hàng chữ: “Cô Cocotte của François, người đánh xe”.

Con chó chết đã tìm lại được chủ của mình cách nhà sáu chục dặm.

François kêu lên một tiếng ghê sợ, cố bơi vào bờ và khi lên khỏi mặt nước, anh cứ trần truồng như thế mà chạy vào trong làng.

Anh ta đã phát điên.

KẺ TỬ TÙ

Cái thực đôi khi không phải là có thể thực. Và dưới đây thêm một ví dụ nữa. Vào mùa này dân Paris trở về nhà mình sau khi tham quan những thành phố xinh đẹp trên đường từ Marseille đi Gênes. Khi rời bãi biển phía Bắc, người ta gặp những khu nhà nhỏ bé, xinh đẹp, nông thôn chỉ là một khu vườn lớn khi hoa hồng hoa cam nở rộ.

Giữa những khu nhà ấy có không phải là một thành phố mà là một công quốc, một công quốc rất nhỏ, đúng thế, của Công tước Gerolstein.

Từ một mỏm đá, mang trên lưng những ngôi nhà màu trắng và lâu đài của vương công công quốc Monaco ([6])nhỏ bé tuân theo pháp luật độc lập hơn cả vua Makoko, chuyên quyền hơn cả vua Guillaume của Phổ, trịnh trọng hơn cả vua Louis XIV đã quá cố của Pháp.

Không sợ bị xâm lược và những cuộc cách mạng, Công tước Gerolstein lãnh đạo đất nước một cách hoà bình số dân ít ỏi của mình. Có một viên tướng với hai mươi tư binh lính, một linh mục, một giáo sĩ, một người phụ trách các đại sứ như ông Grevy và một số viên chức thường tập trung xung quanh nhà vua.  Đất nước này khôn g muốn chiến tranh, không thù oán và khi nào cần loại bỏ nó loại bỏ một cách khéo léo. Cần dẫn chứng không? Một kẻ chơi bời bướng bỉnh, trong một ngày không gặp may, đã chửi nhà vua. Hắn bị trục xuất bằng một sắc lệnh. Trong một tháng hắn rình mò nơi thiên đường bị ngăn cấm ấy vì sợ gặp phải thanh gươm của Cảnh sát. Một hôm, hăng hái lên, hắn vượt qua biên giới, mất ba mươi phút để đi vào trung tâm công quốc và đột nhập vào sòng bạc Casino. Nhưng bất chợt có một viên chức giữ hắn lại: “Thưa ông có phải ông là ngươi bị trục xuất không? - Vâng thưa ông nhưng tôi sẽ ra đi trong chuyến tàu đầu tiên.- Ô! Biết như vậy thì tốt, ông có thể vào trong này, thưa ông.”

Và sau mỗi một tuần lễ kẻ bị trục xuất lại trở về đất nước; và mỗi lần vẫn người viên chức ấy, vẫn câu hỏi ấy, còn hắn thì vẫn câu trả lời ấy. Pháp luật ở đây có nhẹ nhàng không?

Nhưng gần đây, một vụ án rất nghiêm trọng, rất mới xảy ra trong vươn g quốc: giết người.  Một người đàn ông người mô-nê-gát ([7]), một người chồng trong cơn giận dữ đã giết vợ.

Ôi! Hắn giết người mà chẳng có lí do có thể chấp nhận được. Cả vương quốc đều xúc động. Toà án Tối cao họp lại để xét xử trường hợp đặc biệt này (từ trước tới nay chưa xảy ra vụ án mạng nào), và nhất trí khép kẻ khốn nạn vào tội chết. Nhà vua phê chuẩn bản án.

Chỉ còn việc thi hành án thì một khó khăn xuất hiện.

Đất nước không có đao phủ và máy chém.

Làm thế nào bây giờ? Theo đề xuất của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, nhà vua thương lượng với Chính phủ Pháp để mượn người hành hình với công cụ của anh ta.

Nhiều cuộc họp đã diễn ra nữa các bộ ở Paris. Người ta trả lời bằng một bản kê những chi phí di chuyển máy móc và người sử dụng máy. Tất cả hết mười sáu ngàn frăng.

Nhà vua cho rằng như vậy thì quá đắt; kẻ giết người không đáng giá ấy. Mười sáu ngàn frăng để lấy cái đầu của thằng kì cục ấy? A! Không bao giờ!

Người ta lại nhờ Chính phủ Ý. Ông vua anh em chắc hẳn không đòi hỏi như một Chính phủ Cộng hoà .

Chính phủ Ý đòi mười hai ngàn frăng.

Mười hai ngàn frăng!

Cần phải tăng thêm thuế, mỗi đầu người thêm hai frăng nữa. Như vậy sẽ gây nên sự phản ứn trong dân chúng - Người ta nghĩ đến việc cho một người lính ra chặt đầu hắn Nhưng khi được hỏi ý kiến vị tướng nhập ngừng trả lời người của ông chưa làm việc này bao giờ, chưa có kinh nghiệm trong việc sử dụng vũ khí.

Nhà vua ra lệnh cho Toà án Tối cao họp bàn cách giải quyết trường hợp có khó khăn này.

Người ta bàn cãi rất lâu mà không tìm được một giải pháp nào. Cuối cùng ông Thủ tướng đề nghị thi hành án tử hình bằng cách bỏ tù vĩnh viễn và giải pháp này được thông qua.

Nhưng công quốc chưa có nhà tù. Phải xây dựng một cái, và một người được chỉ định làm cai ngục có nhiệm vụ canh giữ phạm nhân.

Trong sáu tháng đầu, mọi việc đều ổn thoả. Tù nhân ngủ suốt ngày trên một ổ rơm còn cai ngục thì ngồi trên chiếc ghế ngắm những người qua lại.

Nhưng nhà vua là người tiết kiệm, đây là thói xấu nhỏ của ông ta, và ông kê ra những khoản chi còn lãng phí trong công quốc (bản kê không dài lắm) trong đó có khoản chi cho tù nhân và cai ngục, quá nặng cho ngân sách.

Ông Thủ tướng hỏi ý kiến ông Chánh án rồi cả hai đều thống nhất loại bỏ người cai nhục. Tù nhân về sinh hoạt tại gia đình, một người phụ bếp của hoàng cung này hai lần mang thức ăn đến cho tù nhân.

Nhưng tên này lại muốn mình được tự do hơn nữa.

Nhân một hôm người ta quên không mang thức ăn đến cho hắn, thế là hắn tới nhà bếp của hoàng cung để khiếu nại. Từ đấy hắn có thói quen cứ đến giờ ăn là đến bếp của hoàng cung để dùng bữa cùng với các nhân viên ở đây và họ đã trở thành bạn bè.

Sau bữa ăn, hắn đi dạo một vòng; cuối cùng hắn vào sòng bạc. Có lần hắn thua năm frăng. Có lần được bạc, hắn vào một khách sạn sang trọng ăn một bữa thịnh soạn sau đó trở về nhà tù, nhà hắn, đi ngủ sau khi đã khoá cửa cẩn thận.

Tình hình trở nên khó khăn, không phải cho tù nhân mà cho các quan toà. Toà án Tối cao họp lại và quyết định buộc hắn phải đi khỏi công quốc Monaco. Khi được truyền đạt điều này, hắn nói một cách đơn giản: “Tôi thấy các ngài ở đây thật đáng mến. Đi nơi khác thì cuộc đời của tôi sẽ ra sao? Tôi không có nghề nghiệp gì để kiếm sống cả. Tôi cũng không có gia đình nữa. Các ngài muốn tôi phải làm gì? Tôi bị khép án tử hình. Các ngài không thi hành án. Tôi đã không nói gì. Rồi tôi bị giam vĩnh viễn và giao cho viên cai ngục canh gác. Các ngài lại tước mất của tôi người cai ngục. Tôi cũng không nói gì Bây giờ các ngài muốn đuổi tôi ra khỏi đất nước này. Nhưng không, tôi là tù nhân, người tù được các ngài xét xử, được các ngài bỏ tù. Tôi thực hiện một cách trung thực tội được qui kết của tôi, tôi cứ ở lại đây”.

Toà án Tối cao đuối lý. Nhà vua giận dữ đòi phải có một giải pháp.

Người ta đã giải phóng cho người tù. Hắn yêu cầu được trợ cấp sáu trăm frăng để ra sống ở nước ngoài. Ở đây, hắn thuê một mảnh đất nhỏ, cách công quốc năm phút đi bộ, để trồng rau mà không chịu một khoản thuế nào. Hắn sống rất sung sướng trên mảnh đất của mình.

Nhưng triều đình Monaco chậm rút kinh nghiệm từ vụ này lại đi nhờ vả Chính phủ Pháp; bây giờ triều đình lại đi trợ cấp cho mỗi tù nhân một số tiền khiêm tốn.

Người ta có thể xem trong kho lưu trữ của công quốc bản sắc lệnh kì lạ là trả tiền trợ cấp cho phạm nhân khi bị đuổi ra khỏi công quốc.

Xác nhận và đúng s, g, d, g đối với các chi tiết. ([8])

CUỘC PHIÊU LƯU CỦA WALTER SCHNAFFS

Tặng Roberl Pinchon

Từ ngày vào nước Pháp cùng đội quân xâm lược, Walter Schnaffs cho mình là người đàn ông khốn khổ nhất trên đời.

Anh ta to béo, đi đứng chậm chạp, hơi thở dồn dập. Và đau đớn nhất là hai bàn chân vừa bẹt lại vừa béo. Anh là người ưa hoà bình và nhân hậu, không hào hiệp nhưng cũng không tàn bạo, cha của bốn đứa con anh hằng yêu thương kết hôn với người vợ trẻ tóc vàng mà anh nhớ nhất là sự chăm sóc và những nụ hôn buổi tối. Anh thích ngủ sớm và dạy muộn, ăn chậm chạp những món ăn ngon, uống bia ở quán rượu. Anh cho rằng cuộc sống êm đềm ấy sẽ kéo dài đến cuối đời; cùng lúc anh rất căm ghét súng đạn, đao kiếm và nhất là lưỡi lê, sẵn sàng bảo vệ cái bụng to trước loại vũ khí ấy.

Đêm đến, nằm đất, trong chiếc áo khoác, bên cạnh đồng đội đang ngáy rất to, anh nghĩ đến những người thân của mình và những nguy hiểm trên đường đi: “Nếu ta chết thì bọn trẻ sẽ ra sao? Ai là người nuôi dạy chúng. Lúc ấy ta không giàu có, lại đèo thêm nợ nần nữa, nên khi ra đi không để lại cho chúng được đồng nào”. Và nhiều lúc Walter Schnaffs bật khóc.

Buổi đầu của cuộc chiến tranh, anh ta thấy đôi chân mình quá yếu ớt, có thể bị ngã khi đi, nếu không nghĩ đến cả đơn vị phải kéo mình. Tiếng đạn nổ làm anh sởn gai ốc.

Đã nhiều tháng nay anh sống trong sự sợ hãi và khắc khoải.

Đơn vị anh tiến vào Normandie; và một hôm anh được cử đi thám thính cùng với một nhóm người. Trên cánh đồng hình như rất yên tĩnh, không có gì chứng tỏ rằng một cuộc chiến đấu đã được chuẩn bị.

Lính Phổ đang đi xuống một vùng đồng bằng có những rãnh nước chảy bỗng có những tiếng súng nổ buộc chúng phải dừng bước và một tốp du kích từ trong rừng nhảy ra tấn công, lưỡi lê trên đầu súng.

Thoạt tiên Walter Schnaffs đứng bất động quá ngạc nhiên nên không nghĩ đến việc chạy trốn. Nhưng anh cũng đã nghĩ nếu chạy thì anh chỉ có thể chạy như con rùa so với những người Pháp gầy gò này chạy nhảy như một đàn dê. Thấy trước mặt có một cái hố chất đầy cành khô, anh nhảy xuống không nghĩ đến việc chiếc hố sâu nông ra sao, như người ta nhảy từ trên một cây cầu xuống sông. Anh bị gai góc đâm vào người và nặng nề rơi xuống một mặt phẳng bằng đá.

Ngước mắt lên anh nhìn thấy trời qua lỗ hổng anh vừa tạo ra. Lỗ hổng ấy có thể tố cáo anh. Anh bò lên và ra khỏi vùng chiến sự và ngồi như con thỏ trong lùm cây rậm rạp.

Một lúc sau anh ta còn nghe thấy tiếng súng nổ, tiếng kêu gào và tiếng than khóc. Sau đó tất cả trở nên câm lặng và yên tĩnh.

Bất chợt có vật vì động đậy bên cạnh. Anh giật mình sợ hãi. Đó chỉ là một con chim ở đâu bay đến. Một tiếng đồng hồ sau đó tim của Walter Schnaffs vẫn còn đập dồn dập.

Đêm đến. Và người lính bắt đầu suy nghĩ. Phải làm gì? Sẽ ra sao? Tìm về đơn vị ư? Nhưng làm thế nào? Từ đâu? Lại để sống một cuộc đời sợ hãi và khắc khoải, mệt nhọc và đau đớn như từ hồi đầu chiến tranh ư? Không! Anh không đủ can đảm. Anh không đủ sức để đi tới, để chạm trán với những nguy hiểm từng dây từng phút. Nhưng phải làm gì? Không thể cứ ngồi đây mãi. Không! Chắc chắn là không. Anh phải ăn, ngày nào cũng phải ăn. Anh đang mặc quân phục, trên người có vũ khí, đứng trên mảnh đất của kẻ thù, rất xa những người có thể bảo vệ anh. Người anh run lên.

Bất chợt anh nghĩ: “Nếu ta được bắt làm tù binh thì sao?”. Tim anh rộn lên vì ao ước, một ước ao mạnh mẽ, là tù binh của người Pháp. Anh sẽ được cứu thoát, được ăn, được ở xa nơi có súng đạn, tốt nhất là trong một trại tù được canh giữ cẩn mật. Tù binh! Một giấc mộng đẹp. Và anh quyết định: “Ta sẽ là tù binh”.

Nhưng phải tới đâu để làm tù binh? Đi về hướng nào? Những hình ảnh hãi hùng chết chóc hiện lên trong tâm trí anh.

Anh phải vượt khỏi mọi nguy hiểm nhờ vào chiếc mũ có chỏm bằng đồng. Nếu anh gặp những người nông dân thì sao? Những người nông dân khi thấy một tên lính Phổ lạc ngũ, tên lính Phổ không có khả năng tự vệ, sẽ giết anh như giết một con chó hoang. Sẽ giết anh bằng cuốc, cào, xẻng và đinh ba của họ. Họ sẽ luộc chín anh trong tinh thần của những người thất trận, vô hi vọng. Nếu anh gặp quân du kích thì sao? Nhưng người du kích thì không pháp luật, không kỉ luật. Họ sẽ lấy việc bắn anh làm trò chơi, để cười đùa trong một tiếng đồng hồ. Và anh tưởng như mình đang đứng trước hàng chục họng súng, những cái lỗ đen ngòm ấy đang nhìn thẳng vào anh.

Nếu anh gặp quân đội Pháp thì sao? Những người canh gác sẽ cho anh là một kẻ do thám, một kẻ hăng hái và ranh mãnh và sẽ bắn anh ngay tức khắc. Và anh thường nghe nói những người nấp trong bụi rậm cũng bị ăn đạn; còn anh thì anh đang đứng giữa cánh đồng.

Anh thất vọng ngồi xuống. Hoàn cảnh của anh thật là bi đát.

Đêm đến, đêm câm lặng và tối om. Anh không động đậy. Một con thỏ chạy về hang ổ cũng khiến anh giật mình. Tiếng cú kêu cũng làm anh sợ hãi. Anh mở to mắt để nhìn xem có ai đang đi đến chỗ mình không!

Sau nhiều tiếng đồng hồ lo sợ, qua bụi cây, anh thấy trời đã sáng. Một sự an ủi đến với anh. Anh nằm xuống, nhắm mắt và ngủ thiếp đi.

Khi thức giấc, mặt trời đang đứng bóng. Đã giữa trưa.

Không có tiếng động nào làm ồn ã cánh đồng thê thảm này, và Walter Schnaffs thấy mình đang đói cồn cào.

Anh ngáp. Đầu nghĩ đến miếng xúc-xích dành cho lính, còn dạ dày thì đang kêu gào dữ dội.

Anh đứng lên, bước một vài bước; thấy chân mình quá yếu ớt anh lại ngồi xuống để suy nghĩ. Trong ba tiếng đồng hồ nữa việc tán thành hay phản đối phải được giải quyết. Anh loay hoay chọn lựa, lúc thì cái này, lúc thì cái khác.

Một ý kiến có vẻ hợp lý và thực tế hơn cả là xem có người trong làng nào một mình đi qua đây, tay không có vũ khí và không có những nông cụ nguy hiểm, anh sẽ cho họ biết là anh muốn đầu hàng. Anh cất chiếc mũ sắt với chiếc chỏm nhọn có thể phản lại anh sang một bên.

Không một bóng người nào xuất hiện phía chân trời.

Bên phải anh là một ngôi làng có khói bếp bốc lên. Bên trái là một lâu đài xung quanh có những tháp canh. Anh đợi cho đến chiều tối nhưng chỉ nhìn thấy những con quạ bay cao với những tiếng kêu xé ruột. Một đêm nữa lại đến.

Anh nằm dài và ngủ một giấc thấp thỏm vì những ác mộng, giấc ngủ của người đang đói.

Bình minh một lần nữa lại xuất hiện trên đầu anh. Anh bắt đầu quan sát. Nhưng cánh đồng vẫn trống vắng như hôm trước, một nỗi khổ tâm lại xâm chiếm lấy anh: chết vì đói. Anh nằm dưới hố, mắt nhắm chặt. Rồi sâu bọ các loại sẽ đến gậm nhấm xác anh. Và một con quạ sẽ sà xuống mổ vào mắt anh.

Anh phát điên, cho rằng mình có thể ngất đi vì quá yếu, không thể bước đi được nữa. Anh bò về phía ngôi làng. Nhưng khi nhìn thấy ba người nông dân đi làm với chiếc bồ cào trên vai thì anh lại nhảy xuống hố.

Rồi chiều đến, anh chậm chạp lên khỏi hố và lên đường đi về phía lâu đài. Anh không muốn vào làng, coi đấy là một hang ổ có rất nhiều hùm beo.

Những cửa sổ tầng trệt của lâu đài có ánh lửa và mùi thịt bay ra, mùi thịt chín xộc vào mũi, chui vào dạ dày của Walter Schnaffs, mùi thức ăn khêu gợi khiến anh táo bạo hơn.

Bất chợt, không nghĩ ngợi gì, anh xuất hiện ở ô cửa sổ.

Tám người hầu đang ngồi xung quanh một chiếc bàn lớn. Nhưng một cô hầu, đánh rơi chiếc cốc, miệng há to khi nhìn ra cửa sổ. Mọi người nhìn theo cô.

Người ta nhận ra đây là kẻ thù.

Trời? Bọn Phổ đánh vào lâu đài.

Trước tiên là có tiếng kêu, sau đó tám tiếng kêu cùng một lúc và một cuộc chạy trốn vào sâu trong lâu dài. Sau hai phút đồng hồ, căn phòng trở nên vắng lặng trong khi trước mặt Walter Schnaffs là thức ăn, đồ uống. Anh vẫn đứng bên cửa sổ.

Sau một thoáng ngập ngừng anh ta nhảy qua cửa sổ và vồ lấy những đĩa thức ăn. Bụng đói khiến toàn thân anh run lên như đang sốt rét, nhưng sự sợ hãi làm anh ngừng lại. Cả ngôi nhà như đang run rẩy, cửa đóng rầm rầm, những bước chân hốt hoảng trên lầu. Anh lắng tai nghe. Có tiếng chân người nhảy từ trên lầu xuống. Rồi cả lâu đài yên lặng như một nấm mồ.

Walter Schnaffs ngồi trước đĩa thức ăn còn nguyên vẹn và bắt đầu ăn. Anh ta ăn những miếng lớn. Anh lấy tay bốc từng miếng thịt cho vào miệng đang há ra như một nắp hầm, và từng khối thức ăn lần lượt qua cuốn họng vào dạ dày. Đôi lúc anh ngừng  ăn như thấy dạ dày đã quá đầy. Anh lấy một vò rượu táo để thông thực quản như người ta dội nước để thông cái cống bị tắc.

Anh ta ăn hết các đĩa thức ăn, uống cạn vò rượu; cho đến khi nấc lên từng hồi thì anh cởi cúc áo, bước một vài bước để thở. Rồi mắt nhắm lại, đầu óc quay cuồng anh gục đầu vào hai bàn tay đặt trên bàn và không biết gì nữa.

Ánh trăng lưỡi liềm trên trời chiếu sáng xuống cây cối trên Quảng trường. Một ngày nữa sắp tới.

Lâu đài yên lặng trong cái bóng đen cao to của nó. Hai ô cửa sổ dưới tầng trệt còn ánh lửa.

Bất chợt có tiếng hô to: “Tiến lên! Xông vào! Các chàng trai!”.

Trong nháy mắt các cánh cửa bị phá tung, đoàn người xông vào. Năm mươi quân nhân võ trang đến tận răng nhảy vào bếp, nơi Walter Schnaffs đang ngủ ngon lành. Chĩa vào ngực anh là năm chục khẩu súng đã lên đạn. Anh đã bị bắt và bị trói từ chân lên tận đầu.

Một viên chỉ huy to béo, đeo quân hàm vàng dẫm chân vào ngực anh ta quát to:

- Anh là tù binh của ta. Đầu hàng đi.

Người lính Phổ chỉ biết một từ “tù binh” và anh ra rên rỉ: “Ya, ya, ya”. ([9]).

Anh ta bị trói vào chiếc ghế, ngạc nhiên nhìn những người chiến thắng đang thở như cá voi. Nhiều người vì mệt nhọc đã ngồi xuống. Anh ta cũng cười vì tin chắc mình là tù binh.

Một sĩ quan khác bước vào báo cáo:

- Thưa Đại tá, kẻ thù đã bỏ chạy; nhiều tên đã bị thương. Chúng ta đã làm chủ trận địa.

Viên chỉ huy to béo lau trán rồi hô to: “Chiến thắng”.

Và ông viết vào một cuốn sổ nhỏ lấy trong túi ra:

“Sau một trận chiến đấu kiên cường, quân Phổ phải rút chạy, mang theo người chết và người bị thương. Chúng tôi đã bắt được một tên tù binh”.

Viên sĩ quan trẻ nói:

- Thưa Đại tá, bây giờ chúng ta phải làm gì?

Viên Đại tá đáp:

- Chúng ta phải rút lui đề phòng chúng quay trở lại với trọng pháo và những lực lượng mới”.

Và ông ra lệnh lên đường. Quân lính xếp hàng trong bóng tối, dưới bức tường bao quanh lâu đài. Walter Schnaffs bị trói chặt đang bị sáu người súng trên tay canh giữ.

Lính trinh sát được cử đi trước. Người ta đi một cách thận trọng thỉnh thoảng phải dừng lại.

Tảng sáng đoàn quân đã tới Thị trấn La Roche Oysel, quân vệ quốc ở đây đã cung cấp vũ khí cho họ.

Dân chúng đang bị kích thích lo ngại nhìn họ. Khi mọi người nhìn thấy chiếc mũ của tên tù binh thì tiếng ồn ào nổi lên.

Phụ nữ thì giơ nắm đấm lên; các bà già khóc, một ông cụ ném chiếc nạng vào tên lính Phổ nhưng lại làm sứt mũi một lính gác.

Ông Đại tá thét to: “Phải bảo đảm an toàn cho tù binh”.

Người ta tới Uỷ ban Thị trấn. Cánh cửa nhà tù đã mở và Walter Schnaffs bị ném vào đấy sau khi được cởi trói.

Hai trăm người đang bảo vệ Thị trấn.

Tuy bị bội thực vì ăn nhiều, nhưng tên lính Phổ vui mừng nhảy nhót, giơ tay, giơ chân, reo vui cho đến khi kiệt sức nằm lăn dưới chân tường. Anh ta đã là tù binh. Anh ta đã được cứu sống. Lâu đài Champinet được giải phóng sau sáu tiếng đồng hồ bị chiếm đóng. Đại tá Ratier, một người buôn đồ dạ trước đây, người đã có công trong việc giải phóng La Roche Oysel được tặng thưởng Huân chương.

THẰNG BÉ

Ông Lemonier goá vợ và đang nuôi một đứa con trai.

Ông đã rất yêu vợ, một tình yêu nồng thắm không hề có tì vết, trong suốt thời gian chung sống bên nhau. Đây là một người đàn ông tốt, đơn giản, chân thành, không mưu mô, tính toán.

Yêu một cô gái bên hàng xóm, nhà nghèo, ông cầu hôn và cưới cô. Ông kinh doanh hàng len dạ và kiếm được nhiều tiền lãi và ông không nghi ngờ chút nào trọng việc cưới cô làm vợ.

Cô đã làm cho ông sung sướng; ông chỉ thấy có cô trên đời này, chỉ nghĩ đến cô, nhìn cô với cặp mắt tôn thờ. Trong bữa ăn ông tỏ ra vụng về vì mải nắm nhìn cô, đổ rượu vào đĩa, rót nước vào lọ đựng muối, rồi cười như một đứa trẻ và nhắc lại:

- Ồ! Vì yêu em, em thấy không nên anh đã làm nhiều việc đến là ngốc.

Cô cười. Một cái cười nhẫn nhục rồi quay mặt đi như khó chịu về thái độ của chồng, cô muốn chồng nói, nói bất cứ chuyện gì; nhưng ông lại nắm lấy tay cô đang đặt trên bàn rồi lẩm bẩm:

- Jeanne, Jeanne thân yêu!

Cô sốt ruột trả lời:

- Nào, thôi đi, hãy biết điều một chút; ăn đi và để cho em ăn chứ.

Ông thở dài và buông tay vợ ra, cắn một miếng bánh rồi chậm chạp nhai.

Trong năm năm họ không có con. Nhưng rồi bất chợt vợ mang thai. Đây là một tin vui cuồng nhiệt. Ông không rời vợ một bước trong thời gian cô mang thai; tới mức bà vú già đã chăm sóc ông từ thuở nhỏ phải to tiếng, có lúc phải khoá cửa buộc ông ra ngoài để hít thở không khí trong lành.

Ông chơi thân với một viên chức làm việc ở Văn phòng Uỷ ban Thị xã. Ông Deretour một tuần ba lần tới nhà ông Lemonier dùng bữa, mang hoa đến cho vợ ông, có lúc thì vé xem hát; và thường lúc dùng đồ tráng miệng ông Lemonier bảo vợ:

- Có được người vợ như em, người bạn như Deretour, người ta hẳn là người sung sướng nhất trên đời.

Nhưng vợ ông đã qua đời sau khi sinh nở. Ông cũng muốn chết theo, nhưng khi nhìn đứa con trai, ông lấy lại được can đảm; một sinh vật nhỏ bé đang co quắp, rên rỉ.

Ông yêu đứa con với một tình yêu say đắm và đau đớn, một tình yêu bệnh hoạn, ở đấy có những kỉ niệm về người đã khuất đang sống lại. Đây cũng là xương thịt của vợ ông, vợ ông đã ra đi để đứa con tồn tại. Và người cha hôn con trai một cách cuồng nhiệt. Và ông Lemonier đặt đứa bé vào trong nôi và ngắm nhìn nó. Ông ngắm nó giờ này qua tờ khác, trong óc nghĩ đến hàng ngàn chuyện buồn phiền và êm dịu. Khi đứa con đã ngủ, ông gục mặt vào tã lót của nó mà khóc.

*

Đứa con lớn lên. Người cha không thể xa nó lấy một tiếng đồng hồ; ông cho nó ăn, tắm rửa và mặc quần áo cho nó và dẫn nó đi dạo. Bạn ông ông Deretour hình như cũng yêu quí đứa bé, ông ôm hôn nó một cách vồ vập như là người thân. Ông cho nó nhảy trên cánh tay, làm ngựa cho nó cưỡi rồi bất chợt hôn lên đùi nó. Ông Lemonier hài lòng nói:

- Nó thật là xinh xắn! Nó thật là xinh xắn!

Và ông Deretour ôm chặt lấy nó và cù nó bằng bộ ria của mình.

Chỉ có bà Céleste, bà vú già, tỏ ra không yêu quí thằng bé. Bà bực mình về cách chơi đùa với đứa bé của hai người đàn ông. Bà kêu to:

- Dạy dỗ trẻ con như thế này ư? Các người muốn biến nó thành con khỉ xinh đẹp hay sao?

Nhiều năm qua đi, và Jean đã lên chín tuổi. Bây giờ nó mới biết đọc, vì được chiều chuộng nó không để lại trong đầu nó cái gì cả. Nó hay đòi hỏi một cách vô lí, bướng bỉnh và thường hay giận dữ. Người cha vẫn chịu nhường nó. Ông Deretour còn mua cho nó nhiêu đồ chơi và bánh kẹo.

Bà Céleste bực mình kêu lớn:

- Thật đáng xấu hổ, thật đáng xấu hổ. Các người đã làm hại thằng bé, làm hại nó, các người có nghe thấy không? Cần phải chấm dứt cái trò này; phải, sẽ phải chấm dứt, tôi hứa là như vậy, không còn lâu nữa đâu.

Ông Lemonier cười đáp:

- Bà muốn gì? Tôi rất quí nó, tôi không thể từ chối nó điều gì; bà hãy làm tốt công việc của mình đi.

*

Thằng Jean yếu đuối và có bệnh. Ông thày thuốc nói đây là chứng thiếu máu, ra lệnh là phải cho nó ăn thịt bò, súp béo và những thức ăn có chất sắt.

Nhưng thằng bé lại chỉ thích ăn bánh kẹo, từ chối mọi thức ăn khác; và người cha thất vọng đành phải cho nó ăn bánh có kem và sô-cô-la.

Một tối, họ đang ngồi trước mặt nhau, bà Céleste mang món súp lên một cách cẩn thận và với một vẻ đầy quyền lực thường thấy. Bà mở vung và đặt vào trong nồi thức ăn một cái muôi, rồi tuyên bố.

- Đây là món súp mà trước nay tôi chưa từng làm; lần này thì thằng bé buộc phải ăn thôi.

Ông Lemonier sợ hãi cúi đầu. Ông thấy đây sẽ là chuyện không hay rồi.

Bà Céleste múc thức ăn vào đĩa và đặt trước mặt chủ.

Ông nếm một thìa rồi nói:

- Thật là ngon!

Thế là bà vú lấy đĩa của thằng bé để múc thức ăn vào.

Rồi lùi lại một bước, bà chờ.

Jean đánh hơi, đẩy đĩa thức ăn ra rồi kêu lên một tiếng chán ghét. Bà Céleste tái mặt rồi bà nhanh tay xúc một thìa súp nhét vào miệng đứa trẻ.

Nó khạc nhổ, la hét và túm lấy chiếc cốc ném vào bụng bà vú. Thế là bà ôm lấy đầu thằng bé và nhét từng thìa súp vào cổ họng đứa trẻ. Thằng Jean giãy lụa, nôn oẹ, tay quờ quạng mặt đỏ lên như sắp chết ngạt. Người cha lúc đầu còn ngạc nhiên, chưa kịp có hành động vì, nhưng rồi ông túm lấy bà vú đẩy bà ra phía tường ông nói:

- Bà đi ra đi! Bà đi ra đi! Đồ thô lậu.

Nhưng bà vú đã đẩy ông ra, tóc rối tung mắt nẩy lửa, kêu lên:

- Bây giờ thì ông muốn gì? Ông muốn đánh tôi vì đã cho thằng bé ăn súp, phải không? Ông đã giết nó vì thói chiều chuộng của mình!

Ông Lemonier run người lên nhắc lại:

- Bà đi ra đi! Bà cút đi!. Đồ thô lậu!

Điên tiết, bà đứng trước mặt ông mắt nhìn mắt, giọng run lên:

- A! Ông tưởng rằng ông có thể đối xử với tôi như vậy được sao? A!... Không đâu! Vì ai? Vì ai? Thằng bé không phải là của ông đâu!... Không, không phải là của ông, không phải là của ông; mọi người đều biết chuyện này! Trời! Chỉ trừ có ông thôi. Ông hãy đi hỏi bà tạp hoá, ông hàng thịt, người thợ làm bánh, tất cả, tất cả, xem sao.

Rồi bà vú im lặng nhìn chủ.

Ông Lemonier không động đậy, mặt tái mét, tay quờ quạng. Sau một vài giây đồng hồ, với một giọng run rẩy, cảm động ông hỏi:

- Bà nói sao?...Bà nói sao? Bà nói gì vậy?...

Bà vú sợ hãi khi nhìn bộ mặt của ông. Ông bước lên một bước, nhắc lại:

- Bà nói sao?...Bà nói gì vậy?

Bà vú bình tĩnh trả lời:

- Tôi nói những gì tôi biết, những gì mọi người đều biết.

Ông đứng lên túm lấy bà vú là định quật ngã bà. Nhưng bà vú khoẻ hơn, tuy già, và cả sự nhanh nhẹn hơn nữa, thoát được tay ông rồi chạy xung quanh bàn ăn. Bà trở về vẻ giận dữ, nói:

- Ông hãy nhìn xem, ông hãy nhìn xem, ông thật là ngu ngốc. Có phải đây là hình ảnh của ông Duretour không? Hãy nhìn cái mũi, cặp mắt, mũi và mắt của ông như vậy sao? Còn tóc nữa? Tôi nói với ông mọi người đều biết, mọi người, chỉ trừ ông thôi! Thật là trò cười cho thiên hạ! Ông nhìn xem. Bà đi ra cửa rồi biến mất.

Thằng Jean sợ hãi, ngồi yên lặng trước đĩa súp.

*

Sau đó một tiếng đồng hồ, bà nhẹ nhàng lên nhà xem sao. Thằng bé sau khi ăn hết bánh ngọt, bánh kem, táo ngâm đường lúc này đang xúc mứt trong lọ để ăn.

Người cha đã ra khỏi phòng. Bà Céleste ôm lấy đứa trẻ, hôn nó rồi mang nó vào buồng ngủ.

Người ta không nghe thấy một tiếng động nào trong nhà. Bà đến ghé tai vào cánh cửa phòng chủ. Không có tiếng động nào. Bà ghé mắt nhìn qua lỗ khoá. ông Lemonier đang viết, vẻ bình tĩnh.

Bà trở về bếp, cảm thấy có một việc gì đó sắp xảy ra.

Bà ngủ trên một chiếc ghế dài và chỉ thức giấc vào sáng hôm sau.

Bà dọn dẹp và làm công việc mỗi buổi sáng. Đến tám giờ, bà pha cà-phê cho chủ.

Nhưng bà chưa dám mang lên vì không biết thái độ của ông ra sao, và cũng chẳng thấy ông giật chuông. Chín giờ, rồi mười giờ qua đi.

Bà Céleste xếp các thứ vào khay rồi bưng lên, tim đập mạnh. Đến trước cửa, bà dừng bước nghe ngóng. Rồi tập trung can đảm bà đẩy cửa, bước vào phòng và sau đó bà kêu một tiếng thất thanh, đánh rơi các thứ đang bưng trên tay.

Ông Lemonier đã treo cổ vào cái móc trên trần nhà.

Lưỡi ông thè dài ra. Chiếc giày bên phải rơi xuống đất, chiếc bên trái còn bám vào chân, chiếc ghế lăn đến bên giường.

Bà Céleste hốt hoảng vừa chạy vừa kêu. Những người hàng xóm đổ xô đến. Ông thày thuốc xác nhận ông Lemonier chết từ lúc nửa đêm.

Một bức thư đề gửi cho ông Duretour để trên bàn giấy.

Bức thư chỉ có một hàng chữ:

“Tôi để lại và giao cho anh thằng bé”.

TỰ THÚ

 Marguerite de Thérèlles đang hấp hối. Mới năm mươi sáu tuổi nhưng trông bà như người gần bảy mươi lăm tuổi.

Bà thở hổn hển, run lên từng cơn, mặt tái hơn cả tấm khăn trải giường và đang nhăn nhó, mắt ngơ nhác như đang gặp một chuyện gì rất khủng khiếp.

Người chị của bà, bà Suzanne, hơn bà sáu tuổi, đang quì bên giường và khóc nức nở. Một chiếc bàn nhỏ trải khăn kê bên giường có hai cây nến đang leo lét cháy, vì người ta đang đợi ông linh mục đến làm lễ ban thánh thể và lễ xức dầu cuối cùng.

Căn phòng có phần bi thảm với vẻ vĩnh biệt vô hi vọng: phòng người chết. Những lọ thuốc nằm rải rác trên sàn nhà, quần áo vương vãi bên tường vì bị chổi hoặc bàn chân người hất vào. Ghế đặt lộn xộn như chúng cũng sợ hãi. Cái chết đang ở đây, ẩn nấp và chờ đợi.

Câu chuyện về hai chị em bà rất thương tâm. Người ta thường kể cho nhau nghe và câu chuyện làm xúc động không ít người.

Ngày xưa Suzanne, bà chị đã yêu tha thiết một chàng trai và cũng được nồng nhiệt đáp lại. Họ đã là vợ chồng chưa cưới của nhau, và khi người ta đợi ngày làm lễ thành hôn thì Henri de Sampierre đột ngột qua đời.

Sự thất vọng của cô gái thật là khủng khiếp, và cô thề rằng sẽ không lấy ai nữa. Cô đã giữ lời thề và không bao giờ chịu rời bỏ tang phục.

Lúc ấy người em gái bà, bà Marguerite mới có mười hai tuổi. Một hôm tới sà vào lòng chị và nói: “Chị ơi! Em không muốn thấy chị đau khổ. Không muốn thấy chị khóc suốt cả cuộc đời. Em sẽ không bao giờ xa rời chị, không bao giờ, không bao giờ! Em cũng vậy, em cũng không bao giờ kết hôn. Em sẽ ở bên chị mãi mãi, mãi mãi”.

Suzanne ôm hôn em gái vì sự hi sinh trẻ con ấy, và không tin vào lời nói của em.

Nhưng người em gái, cả bà này nữa, cũng không lấy ai, mặc cho cha mẹ van nài, mặc người chị giải thích, bà vẫn không kết hôn. Bà rất xinh đẹp nhưng bà đã từ chối lời cầu hôn của nhiều chàng trai rất yêu quí bà; bà không bao giờ rời chị gái.

*

Hai người sống bên nhau trong suốt cuộc đời của họ, không chịu rời nhau nửa bước. Nhưng bà Marguerite lúc nào cũng tỏ ra âu sầu, ủ dột hơn người chị như sự hi sinh của mình chưa được thực hiện đầy đủ. Bà già đi rất nhanh, ba mươi tuổi tóc đã bạc trắng như có một sự đau đớn khó hiểu đang gặm nhấm bà.

Bây giờ bà là người đầu tiên ra đi.

Một ngày và một đêm qua bà không nói năng gì. Bà chỉ nói khi bình minh xuất hiện:

- Hãy mời cho tôi một ông linh mục, đã đến lúc rồi.

Và bà lại nằm yên, ngửa mặt lên trần nhà, môi run rẩy như có những lời nói ghê gớm không thể thốt ra khỏi miệng, cặp mắt hoảng loạn khủng khiếp.

Người chị gục đầu xuống giường em mà khóc. Bà nói:

- Marguerite, Marguerite khốn khổ, em ơi!

Người ta nghe thấy những bước chân trên cầu thang. Cửa bật mở. Một chú bé lễ sinh xuất hiện, theo sau là ông linh mục mặc áo lễ khoác ngoài. Khi thấy nhà tu hành, người sắp chết giật mình, mấp máy môi, tay cào cào như đang muốn khoét một cái lỗ trên tấm nệm.

Linh mục Simon tiến lại, nắm lấy bàn tay, hôn lên trán người bệnh và nói một cách nhẹ nhàng:

- Con ơi, Chúa sẽ tha tội cho con. Hãy can đảm lên, đã đến lúc rồi, con nói đi.

Và bà Marguerite run rẩy từ đâu tới chân, tay phác lên những động tác bối rối.

- Xin chị ngồi lên nghe em nói.

Ông linh mục dìu bà Suzanne ngồi lên ghế bành. Rồi tay này nắm lấy tay người chị, tay kia nắm lấy tay người em, ông nói:

- Xin Chúa hãy cho họ sức mạnh và lòng khoan dung của Người.

Và bà Marguerite bắt đầu nói. Những lời nói từ cuốn họng phát ra ồm ồm, giật cục và có phần kiệt sức.

*

- Chị ơi! Chị tha lỗi cho em, tha lỗi cho em! Ôi! Nếu chị biết được cả đời em thì lúc này em sợ hãi như thế nào!

Bà Suzanne nói trong nước mắt:

- Em ơi! Tại sao chị phải tha lỗi cho em? Em đã hi sinh tất cả vì chị; em là một thiên thần…

Nhưng bà Marguerite ngắt lời người chị:

- Hãy để em nói. Hãy để em nói. Đừng ngắt lời em. Thật là kinh khủng; để em nói tất cả. Nghe đây, chị có nhớ, chị có nhớ, anh Henri?

Bà Suzanne giật mình nhìn người đang nói. Bà em nói tiếp:

- Chị cần nghe rõ để hiểu câu chuyện này. Lúc ấy em mười hai tuổi, chỉ mới mười hai tuổi, đúng khôn g? Em được nuông chiều, làm tất cả những vì mình muốn! Chị còn nhớ em được chiều chuộng như thế nào chứ?... Xin nghe đây. Lần đầu tiên anh Henri tới nhà chúng ta, anh đi đôi giày da bóng nhoáng, anh xuống ngựa trước thềm nhà và xin lỗi về cách ăn vận của mình vì cần nói chuyện với cha. Chị nhớ chuyện đó chứ? Chị đừng nói gì cả, chỉ nghe thôi. Khi nhìn thấy anh ấy em đã chú ý ngay, em thấy anh ấy đẹp trai và em đứng ở góc nhà nhìn anh. Trẻ con thường kì cục và ghê gớm như vậy. Ôi! Vâng, em đã mơ mộng. Anh đã trở lại nhà ta nhiều lần, em nhìn anh bằng cả tâm hồn của mình. Em đã lớn trước tuổi và khôn ngoan hơn mọi người tưởng. Anh ấy thường tới nhà ta. Em chỉ nghĩ đến anh ấy. Em gọi thầm tên anh: Henri de Sampiere!

Thế rồi người ta nói anh ấy sắp cưới chị. Đây là một sự buồn phiền đối với em. Ô1 Chị ơi! Em buồn phiền, buồn phiền. Em khóc suốt ba đêm, khôn g ngủ. Rồi anh tới nhiều lần trong một ngày, chị còn nhớ chứ? Đừng trả lời, nghe thôi. Chị làm bánh ga-tô, thứ bánh mà anh rất thích, mời anh, với bột, với đường và sữa. Anh ấy ăn một miếng uống một ngụm nước, rồi khen “Thật là ngon”. Chị có nhớ anh ấy nói như vậy không?

Em ghen, ghen!... Lễ thành hôn tới gần. Chỉ còn mười lăm ngày nữa. Em như phát điên lên, tự nhủ: “Anh ấy sẽ không cưới Suzanne, không, em không muốn như vậy!... Em phải là người mà anh ấy sẽ cưới khi em đã lớn. Em chưa yêu ai bằng anh ấy. Nhưng một tối, mười ngày trước hôn lễ, chị dẫn anh ấy ra khỏi lâu đài, dưới ánh trăng và ở đấy bên gốc thông anh ấy đã ôm hôn chị, ôm hôn bằng cả hai tay rất lâu chị còn nhớ, đúng không? Chắc chắn đây là cái hôn đầu tiên mà chị nhận được, vâng. Rồi mặt xanh xao chị trở về phòng khách.

Em đã nhìn thấy vì em cũng ở gần đấy, trong một bụi rậm. Em điên lên! Nếu có thể, em đã giết chị. Em tự nhủ: “Anh không bao giờ lấy Suzanne được, không bao giờ! Anh cũng không bao giờ lấy ai được”. Em rất đau khổ. Rồi bất chợt em căm ghét anh ấy một cách phê sớm.

Chị có biết em làm gì không? Nghe đây. Em đã thấy người làm vườn “đánh bả” để biết những con chó lang thang, ông ta nghiền nát thuỷ tinh rồi trộn nó vào thịt.

Em lấy của mẹ một lọ thuỷ tinh y tế, em nghiền nó bằng búa, gói nó lại và đút vào túi. Đây là một loại bột mịn và óng ánh. Hôm sau, trong lúc chị đang làm bánh thì em rạch một chiếc bánh và cho bột thuỷ tinh vào. Anh ấy ăn ba chiếc bánh, em cũng ăn một chiếc. Em ném sáu chiếc bánh còn lại cho đàn ngỗng và chúng chết ba ngày sau đó. Chị nhớ chứ? Ô! Chị đừng nói, nghe thôi, nghe thôi. Em không chết nhưng sinh bệnh từ ngày ấy. Anh Henri thì đã chết, chị biết rồi. Không chỉ có vậy, sau này còn ghê gớm hơn.

Cả đời em bị dằn vặt. Em tự nhủ không bao giờ xa rời chị và nói với chị tất cả một lần cho xong sáng, trưa, chiều tối. Em chờ đợi, một khổ hình. Em sợ. Ôi! Nếu em được nhìn anh ấy một lần nữa, trước khi em qua đời. Nhìn lại anh ấy. Chị có nghĩ đến điều này không? Lần đầu tiên... Em không dám. Phải như vậy…Em sắp chết. Em đã nói hết trước khi nhắm mắt xuôi tay. Em muốn chị tha thứ cho em. Em muốn điều đó. Em chưa thể chết nếu chưa được tha thứ. Ô! Bây giờ chị nói đi, ông linh mục bảo chị tôi nói đi, tôi xin ông. Tôi không thể chết nếu chưa được tha thứ.

Người sắp chết yên lặng, hổn hển, tay cào cào vào khăn trải giường, úp mặt vào hai bàn tay, Suzanne không động đậy. Bà nghĩ đến Henri, người mà bà có thể yêu rất lâu. Họ sẽ có một cuộc sống rất tốt đẹp! Bà nhìn thấy Henri ngày xưa, quá khứ xa xưa không bao giờ tắt. Những người thương yêu đã qua đời. Họ đã xé nát trái tim của bà. Ôi! Nụ hôn ấy, nụ hôn độc nhất ấy! Bà vẫn giữ nó trong tâm hồn mình. Và rồi không còn nữa, không còn gì nữa, cả cuộc đời của bà!...

Ông linh mục bất chợt đứng lên, và bằn g một giọng mạnh mẽ ông nói:

- Bà Suzanne, em gái bà sắp đi rồi.

Buông tay ra, mặt đầy nước mắt, người chị lại bên bà Marguerite và ôm hôn em:

- Chị tha lỗi cho em, chị tha lỗi cho em, em gái.

NUỐI TIẾC

Ông Saval, ở vùng Nantes này người ta gọi là “cha Saval”, vừa thức giấc. Trời mưa. Một ngày mùa thu tẻ nhạt; lá rơi. Lá rơi trong mưa, như là một trận mưa khác, dày đặc hơn, chậm chạp hơn. Ông Saval không vui. Ông đi từ lò sưởi đến cửa sổ và từ cửa sổ đến lò sưởi. Cuộc sống có những ngày ảm đạm. Lúc này lại nhiều này ảm đạm hơn vì ông đã sáu mươi hai tuổi! Ông sống độc thân, một chàng trai già, không có ai ở bên ông. Chết như thế này thì thật đáng buồn, một mình, không có sự tiếc thương nào.

Ông nghĩ đến cuộc đời trần trụi, trống vắng của mình.

Ông nhớ lại, trong quá khứ xa xôi, trong quá khứ trẻ trung của mình, trước tiên là ngôi nhà, ngôi nhà với những người thân; rồi Trường Trung học, khoa luật trong Trường Đại học ở Paris. Rồi bệnh tật của người cha, cái chết của cụ.

Ông trở về sống với mẹ. Hai người sống trong một ngôi nhà, chàng trai và bà già, yên ổn, không mong muốn vì hơn. Rồi mẹ ông cũng qua đời. Buồn làm sao, cuộc sống.

Ông sống một mình. Và bây giờ, đến lượt mình, ông cũng sẽ nhắm mắt, xuôi tay. Ông ra đi mãi mãi, và thế là hết.

Không còn Paul Saval trên đời này nữa. Một sự kiện kinh khủng. Những người khác thì vẫn sống vui tươi và yêu đương. Người ta vui cười và ông thì không tồn tại nữa, ông đấy.

Trong sự tin chắc vào cái chết vĩnh viễn mà người ta còn cười đùa, vui vẻ được thì có lạ không. Nếu cái chết chỉ là sự có thể thì người ta còn hi vọng nhưng không, nó là không thể tránh được, cũng như không thể thay đổi được như đêm nối tiếp ngày.

Nếu cuộc sống đã hoàn thành rồi. Nếu ông đã làm được vài việc gì đó; đã có những cuộc phiêu lưu, có những thành công, những thoả mãn các loại thì hay biết mấy. Nhưng không, ông không có gì cả, ông không làm được gì cả, không làm được gì ngoài việc thức giấc, ăn và ngủ. Và cứ như vậy đến năm ông sáu mươi hai tuổi. Ông cũng không lấy vợ như những người đàn ông khác. Tại sao? Phải tại sao ông không lấy vợ?

Ông có thể kết hôn vì ông có một số tài sản. Ông không có cơ hội chăng? Có thể. Nhưng người ta có thể tạo ra cơ hội kia mà? Ông là người thờ ơ, thế đấy! Sự thờ ơ là thói xấu lớn nhất của ông. Có rất nhiều người hụt hẫng trong cuộc sống do sự thờ ơ. Rất khó mà đứng lên để cựa quậy, để nói, để nghiên cứu vấn đề. Ông cũng chưa hề được yêu. Chưa một phụ nữ nào gối đầu lên ngực ông trong niềm ân ái trọn vẹn. Ông cũng chưa biết cái cảm giác bồn chồn của sự chờ đợi, sự đê mê của bàn tay bóp chặt, sự ngây nhất của ham muốn được thoả mãn. Một hạnh phúc siêu phàm dâng tràn lên trong tim khi hai cặp môi gắn chặt lần đầu, khi bốn cánh tay ghì chặt hai cơ thể vào nhau tạo thành một con người, một con người sung sướng đến phát điên lên vì nhau.

Ông Saval đang ngồi, chân hướng vào lò sưởi, mình mặc bộ đồ trong nhà.

Chắc chắn đời ông đã hỏng rồi, hoàn toàn hỏng rồi. Tuy nhiên ông đã yêu, ông đấy. Ông yêu một cách âm thầm, đau đớn và uể oải theo thói xấu của ông. Phải, ông đã yêu người bạn cũ của ông là bà Sandres, người vợ của Sandres, cũng là bạn ông. A! Nếu ông biết bà từ hồi bà còn là con gái? Nhưng ông gặp bà quá muộn; bà đã có chồng Chắc chắn là ông có thể hỏi bà điều đó! Như ông đã yêu bà ngay từ ngày đầu.

Ông nhớ lại sự xúc động của ông mỗi khi gặp bà, sự buồn phiền mỗi khi chia tay bà, những đêm mất ngủ vì mơ tưởng bà.

Sáng mai thức giấc ông thấy yêu bà ít hơn đêm trước. Tại sao?

Ngày xưa bà Sandres rất xinh đẹp, tóc vàng, miệng tươi tắn! Ông Sandres không phải là người đàn ông xứng đáng với bà. Bây giờ bà đã năm mươi tám tuổi rồi. Mà hình như bà lại đang rất sung sướng. A! Ngày xưa, nếu bà yêu ông, nếu bà yêu ông. Và tại sao bà không yêu ông? Ông Saval, vì ông rất yêu bà, bà ấy, bà Sandres.

Chỉ cần bà đoán ra một điều gì đó. Nhưng bà ấy có đoán không, có nhìn thấy gì không, có hiểu gì không? Nếu ông nói ra thì liệu bà có trả lời không? Và ông Saval còn nêu ra hàng ngàn câu hỏi khác. Ông quay lại cuộc sống tìm kiếm những chi tiết.

Ông nhớ lại những đêm dài ở nhà ông Sandres khi bà ấy còn trẻ và đẹp. Ông nhớ lại những lời mà bà đã nói, giọng của bà, những nụ cười ẩn giấu nhiều ý nghĩ.

 Ông nhớ lại những cuộc đi dạo của cả ba người bên bờ sông Seine, những bữa ăn trên đồng cỏ vào ngày chủ nhật vì Sandres là viên chức của toà Thị chính.. Và bất chợt kỉ niệm về một buổi chiều khi ông cùng bà ngồi trong một khu rừng nhỏ bên bờ sông xuất hiện.  Họ đi từ buổi sáng mang theo những nói thức ăn. Đây là một sáng mùa xuân, Tất cả đều tốt đẹp. Mọi người đều vui vẻ Chim hót và xoè cánh bay nhanh. Người ta dùng bữa trên thảm cỏ dưới bóng những cây liễu. Không khí trong lành mang theo mùi nhựa cây. Người ta uống thoả thuê. Ngày hôm ấy thật là đẹp.

Ăn xong, Sandres nằm lăn ra nhủ một giấc “ngủ tuyệt nhất trong đời” như ông nói khi tỉnh giấc.

Bà Sandres nắm lấy cánh tay ông Saval và hai người cùng đi dạo trên bờ sông. - Bà tì người vào ông. Bà cười rồi nói:

- Tôi say rồi, hoàn toàn say rồi.

Ông nhìn bà, tim rung lên, tự cảm thấy mặt tái đi, sợ rằng mắt mình quá say đắm, tay mình quá run tố cáo mọi bí mật của bản thân.

Bà lấy những dây leo tết thành một vành hoa rồi đội lên đầu và hỏi:

- Anh có thích tôi đội như thế này không? Không thấy ông trả lời- vì ông không tìm được câu trả lời và sắp ngã quị xuống, bà bật cười, một nụ cười không hài lòng rồi ném vào mặt ông - Ngốc quát, ít nhất thì cũng phải nói gì chứ?

Ông suýt bật khóc vì không biết nói gì.

Ông nhớ lại bà đã tỏ ra trìu mến khi dựa vào ông. Khi chui qua một vòm cây, thấy má ông sát vào tai bà, ông vội tránh xa ra sợ rằng bà cho ông cố ý làm như vậy.

Khi ông hỏi: “Đã nên về chưa nhỉ ?” thì bà nhìn ông một cách lạ lùng, bây giờ ông mới nhớ lại chuyện này. “Tuỳ anh thôi. Nếu anh đã thấy mệt thì chúng ta trở về”. Bà trả lời. “Tôi không mệt, nhưng sợ Sandres đã thức giấc”. Bà nhún vai rồi đáp: “Đấy lại là chuyện khác. Chúng ta trở về thôi!”.

Trên đường về, bà yên lặng không nắm lấy cánh tay ông nữa. Tại sao?

Câu hỏi “Tại sao?” hãy còn đấy. Lúc này ông đã hiểu ra có một chuyện gì đó mà trước đây ông chưa giải đáp nổi.

Có phải là... ?

Ông Saval cảm thấy mặt mình đỏ lên như ba chục năm trước đây khi bà Sandres đã nói với ông “Em yêu anh” !

Có thể như vậy được chăng? Ý nghĩ ấy đang dằn vặt ông. Cái khả năng mà ông không nhìn thấy và không đoán ra.

Ôi! Nếu đây là sự thật thì ông đã để tuột khỏi tay cái hạnh phúc lớn lao ấy.

Ông tự nhủ: “Ta rất muốn biết. Ta không thể sống trong sự nghi ngờ này được. Ta rất muốn biết”.

Ông nghĩ: “Ta sáu mươi hai tuổi, bà ấy năm mươi tám; ta có thể hỏi bà ấy chuyện này”.

Và ông ra khỏi nhà.

Nhà của bà Sandres ở dãy phố trước mặt. Ông tới nơi.

Con hầu ra mở cửa khi nghe có tiếng chuông.

Nó ngạc nhiên khi thấy ông tới sớm:

- Ông đấy ư, ông Saval? Có chuyện vì vậy?

Ông Saval nói:

- Không, không có chuyện gì, nhưng đi bảo bà chủ là ta muốn nói chuyện với bà ngay lập tức.

- Bà chủ tôi đang bận làm mứt táo cho mùa đông, bà đang trong bếp; chưa thay quần áo được, ông hiểu cho.

- Được rồi. Cứ nói với bà ấy là có một việc rất quan trọng.

Con hầu đi. ông Saval đi đi, lại lại trong phòng khách…

Ông thấy bối rối. Ông hỏi chuyện này như hỏi công thức chế biến món ăn. Ông đã sáu mươi hai tuổi rồi.

Cánh cửa bật mở; bà hiện ra. Bây giờ bà là một bà già to béo, má sệ xuống, cười nói rất to. Tay áo xắn cao, bàn tay đầy đường mật.

- Có chuyện gì vậy, ông bạn. Ông không ốm đấy chứ?

Ông đáp:

- Không bà bạn thân mến, tôi muốn hỏi bà một việc rất quan trọng đối với tôi, cứ day dứt tôi mãi. Liệu bà có thành thật trả lời không?

Bà cười:

- Lúc nào tôi cũng thành thật. Ông nói đi.

- Thế này. Tôi đã yêu bà từ ngày gặp bà. Bà có nghi nhờ gì không?

Bà cười trả lời, giọng nói vẫn như ngày xưa:

- Ông ngốc quá! Tôi nhận ra điều ấy ngay từ ngày đầu.

Ông Saval run lên; ông lắp bắp:

- Bà đã biết ư? Vậy thì... Và ông im lặng.

- Vậy thì sao?

Ông nói tiếp:

- Vậy thì bà sẽ nghĩ gì? Khi... khi... Bà trả lời sao?

Bà cười to hơn. Từng giọt nước đường trên tay nhỏ xuống sàn nhà.

- Tôi ư? Nhưng ông không nói gì kia mà. Tôi không thể là người tuyên bố...

Ông tiến lên một bước:

- Nói cho tôi biết. Nói cho tôi biết. Bà còn nhớ cái ngày mà ông Sandres ngủ trên cỏ sau bữa ăn, chúng ra đi dạo trên bờ sông không?

Ông đợi câu trả lời. Bà thôi cười và nhìn vào mắt ông.

- Chắc chắn là tôi nhớ rõ.

Ông run lên:

- Vậy hôm ấy... nếu tôi... nếu tôi... thì bà sẽ làm gì?

Bà mỉm cười như một người đàn bà hạnh phúc, không nuối tiếc điều gì và bà thành thật trả lời bằng một giọng trong trẻo có đôi chút mỉa mai:

- Tôi sẽ nhượng bộ, ông bạn.

Nói xong bà bỏ đi với món mứt đang làm dở của mình.

Ông Saval đi ra phố, rụng rời như sau một thảm hoạ.

Ông bước những bước dài trong mưa, tới bờ sông, không nghĩ mình sẽ đi tới đâu. Ông đi rất lâu như do bản năng. Quần áo ông sũng nước, mũ cụp xuống như một mảnh dẻ rách, nước chảy xối xả như một mái nhà. Ông cứ thẳng đường đi mãi. Và ông đã thấy chỗ ba người cùng ngồi ăn trưa ngày trước mà kỉ niệm đang dằn vặt trái tim ông. Ngồi dưới rặng cây trụi lá, ông khóc rất lâu.

KẺ HÈN NHÁT

Mọi người mọi ông là “Signoles bảnh trai” trong khi tên thật của ông là Tử tước Gontran Joseph de Signoles.

Mồ côi cả cha lẫn mẹ, làm chủ một tài sản lớn, mọi người cho rằng ông ăn nói ra vẻ lắm. Ông có khá nhiều lời lẽ để tỏ ra mình là người có tài trí cộng với dáng vóc tự nhiên, vẻ mặt quí phái và kiêu căng, bộ ria vểnh ngược, cặp mắt dịu dàng; cái mà phụ nữ rất hài lòng.

Ông ta được các ông mời đến phòng khách, các bà bạn nhảy van-xơ tìm kiếm, và ông gợi lên sự thù ghét cười cợt cho những người có ý chí mạnh mẽ. Người ta nghi ngờ ông có những cuộc tình duyên có thể làm bài học cho thanh thiếu niên, ông sống sung sướng bình yên trong sự đầy đủ về mặt tinh thần hoàn thiện nhất. Người ta nói ông dùng súng thành thạo hơn là kiếm.

Khi chiến đấu, - ông nói: - tôi sẽ chọn súng. Với loại vũ khí này, tôi tin chắc rằng mình sẽ hạ gục đối phương.

Một buổi tối, ông cùng đi với hai người đàn bà trẻ có chồng đi theo. Sau khi xem biểu diễn, Signoles mời họ sang phòng soi gương. Vừa ngồi được vài phút, ông thấy một ông khách ngồi bàn bên cạnh cứ nhìn chằm chằm vào mặt một trong hai bà bạn của mình. Bà này cảm thấy khó chịu, lo ngại rồi cúi đầu xuống. Cuối cùng bà này nói với chồng:

-  Có người cứ nhìn tôi. Tôi, tôi không quen ông này; mình có biết ông ta là ai không?

Người chồng vì không nhìn thấy gì, ngẩng mặt lên, tuyên bố:

- Không tôi không biết.

Người đàn bà trẻ nói tiếp, nửa cười cợt, nửa bực mình:

- Thật là khó chịu; ông ta làm hỏng cả gương của em.

Người chồng nhún vai:

- Để ý làm gì. Nếu để ý đến những kẻ xấc xược thì bao giờ cho hết.

Nhưng bỗng ông Tử tước đứng lên. Ông không thể chấp nhận được hành động của người lạ này. Chính ông là đối tượng của sự nhục mạ này bởi chính vì ông và do ông mà bạn bè ông tới đây. Việc này liên quan đến ông. Ông tiến đến bên người lạ mặt:

- Thưa ông, ông có cách nhìn phụ nữ mà tôi không thể tha thứ được. Tôi yêu cầu ông thôi đi.

Người kia cãi lại:

- Xin ông để tôi yên, ông đấy.

Ông Nam tước nghiến răng lại tuyên bố:

- Hãy coi chừng thưa ông, ông đã làm tôi hết chịu nổi rồi.

Người kia chỉ nói một câu, một câu tục tĩu, nhưng câu đó đã vang lên từ người này sang người khác trong phòng, và như một chiếc lò xo, nó làm mọi khách hàng đều có những cử chỉ bất bình. Mọi người đều quay mặt lại để nhìn; ba người hầu bàn đang đi đứng sững lại như những con quay; hai cô bán hàng ngồi bên quầy cũng giật mình như những người máy.

Một vài phút yên lặng Nhưng rồi một tiếng “bốp” bật lên trong không khí, ông Nam tước đã tát vào mặt kẻ thù của mình. Người ta đứng lên để can thiệp. Những quân bài đã được ném xuống bàn.

*

Khi về đến nhà, ông Nam tước bước những bước dài để đi vào phòng mình. Ông rất bồn chồn nên không nghĩ được điều vì. Chỉ một ý nghĩ “cuộc thách đấu đang lởn vởn trong óc ông làm ông cảm động, ông đã làm cái việc phải làm; ông đã tỏ ra cái phải tỏ ra. Người ta sẽ còn nói, còn xác nhận và người ta sẽ khen ngợi ông về chuyện này. Ông nói thật to, nói như người ta nói khi có những bối rối trong đầu:

- Đúng, đây là một tên thô lậu.

Ông ngồi xuống và bắt đầu suy nghĩ. Sáng mai ông phải đi tìm người làm chứng ông sẽ kiếm những con người đứng đắn, nổi tiếng theo ông biết. Cuối cùng ông chọn ông Hầu tước và ông Đại tá Bourdin, một lãnh chúa và một người lính, thật là tốt. Tên của họ sẽ được đăng lên báo. Ông nhận ra mình đang khát và ông uống ba cốc nước rồi lại tiếp tục đi lại. Ông tự thấy mình đủ nghị lực. Cái đó đang ở trong óc, quyết định tất cả, cả những điều kiện mạnh mẽ, nguy hiểm trong một cuộc đấu nghiêm chỉnh, ghê gớm. Chắc chắn là đối phương của ông sẽ phải lùi bước và xin lỗi ông.

Ông lấy trong túi ra tấm danh thiếp và ném nó lên bàn, đọc như đã đọc trong quán cà-phê, trên xe ngựa, trên vỉa hè khi về đến nhà: “Geores Lamil, số nhà 51, phố Moncey”.

Không có gì hơn.

Quan sát những con chữ được sắp xếp trên nhau, đối với ông chúng có vẻ bí mật, đan xen nhiều ý nghĩa. Geores Lamil ư? Hắn là ai? Hắn làm gì? Tại sao hắn nhìn người phụ nữ với cái cách ấy? Có phải hắn là một người xa lạ, một kẻ vô danh đến quấy rối cuộc sống của bạn không? Và ông Nam tước lại to tiếng nhắc lại:

- Tên thô lậu.

Rồi ông đứng yên, suy nghĩ, mắt vẫn nhìn vào tấm danh thiếp. Một cơn giận dữ với tấm thiếp nổi lên, một sự giận dữ hằn thù trong đó có phần khó chịu. Chuyện này thật là ngốc nghếch? Ông mở một con dao nhíp đâm vào giữa mảnh giấy như dùng dao găm đâm một người nào đó.

Vậy thì ông phải tham gia cuộc đấu. Ông sẽ chọn kiếm hay súng vì đây là sự nhục mạ. Với kiếm thì có ít rủi ro, nhưng với súng thì có khả năng làm kẻ thù lùi bước. Một cuộc đấu bằng kiếm thì thường ít tử vong. Nhưng với súng thì thật là nghiêm trọng đối với sự sống; nhưng ông có thể giải quyết vụ này trong danh dự mà không cần đụng đầu.

Ông nói:

- Cần phải quả quyết. Hắn sẽ sợ.

Câu nói làm ông run bắn người lên và ông nhìn xung quanh. Ông cảm thấy bối rối. Ông uống thêm thột cốc nước và thay quần áo rồi nằm.

Ông tắt đèn và nhắm mắt lại, ông nghĩ: ta có cả ngày mai để chuẩn bị; bây giờ đi ngủ để đầu óc được thoải mái.

Nằm trong chăn rất nóng và khó thở. Ông xoay đi, xoay lại, nằm ngửa trong năm phút. Ông hãy còn khát. Ông ngồi lên để uống nước. Rồi ông lo ngại:

- Ta sợ ư?

Tại sao tim ông đập mạnh khi có tiếng động dù nhỏ ở trong phòng. Khi đồng hồ sắp đổ chuông tiếng lò so cọt kẹt cũng làm ông giật mình; ông phải mở miệng ra để thở trong vài giây đồng hồ.

Ông tự lập luận về hiện tượng ghê gớm đó:

- Ta sợ ư?

Không, chắc chắn là ông không sợ vì ông đã quyết định là đi đến tận cùng tuy rất muốn huỷ bỏ cuộc đấu. Nhưng ông vẫn thấy bối rối vì ông tự hỏi:

- Người ta có thể sợ tuy không muốn như vậy không?

Và sự nghi ngờ đó xâm chiếm lấy ông; sự sợ hãi đó mạnh hơn ý chí của ông chế ngự ông. Sẽ đi đến đâu nhỉ? Chắc chắn là ông sẽ đến nơi hẹn vì ông muốn tới đấy. Nhưng nếu ông run sợ thì sao? Ngất đi thì sao? Và ông nghĩ đến hoàn cảnh, thanh danh và tên tuổi của mình.

Một nhu cầu bất thường là đứng lên soi gương. Ông thắp nến. Trước gương ông khó lòng nhận ra đây là mình. Cặp mắt hình như to ra, mặt tái mét, đúng thế, mặt tái mét.

Ông đứng sững trước gương, ông lè lưỡi ra để xem tình hình sức khoẻ và một ý nghĩ bay đến như một viên đạn.

- Vào giờ này ngày kia có thể là ta đã chết rồi.

Và tim ông đập dữ dội.

- Vào giờ này ngày kia có thể là ta đã chết rồi. Người trong gương cũng không còn nữa. Thế nào? Ta đang đứng đây, ta nhìn ta, ta đang sống và sau đây hai mươi bốn tiếng đồng hồ nữa ta sẽ nằm trên chiếc giường này, mắt nhắm lại, lạnh lẽo, tim ngừng đập, vô tri, vô giác.

Ông quay về giường nằm ngửa, đắp chiếc chăn vừa bỏ ra. Mặt bất động như mặt người chết rồi.

Ông sợ chiếc giường đang nằm. Để khỏi phải nhìn thấy nó, ông sang phòng hút thuốc, châm một điếu xì gà rồi đi đi, lại lại. Cảm thấy rét, ông định giật chuông gọi người hầu, nhưng rồi ngừng lại :   Hắn sẽ nhận ra ta đang sợ.

Không giật chuông nữa mà đi nhóm lò sưởi. Hai bàn tay run rẩy. Đầu óc lơ đãng. Ý nghĩ miên man như người say rượu.

Ông luôn đặt ra câu hỏi: Ta phải làm gì? Ta sẽ ra sao?

Toàn thân ông run lên bần bật; ông đến bên cửa sổ, kéo rèm che.

*

Trời rạng sáng, một buổi sáng mùa hè. Mặt trời làm hồng cả Thành phố, những ngôi nhà. Một luồng ánh sáng như sự mơn trớn của mặt trời mọc bao bọc lấy cái thế giới đã thức giấc, và với cái ánh sáng này một hi vọng vui vẻ xâm chiếm lấy trái tim ông Nam tước. Liệu có điên không khi để mình sợ hãi trong lúc mọi việc chưa quyết định, khi những người làm chứng chưa gặp Geores Lamil để biết hắn có muốn đấu hay không. Ông rửa mặt, thay quần áo và bước ra một cách rắn rỏi.

Vừa đi ông vừa tự nói với mình: Ta cần can đảm, rất can đảm. Phải chứng tỏ rằng ta không sợ.

Những người làm chứng, ông Hầu tước và ông Đại tá, bắt tay ông Nam tước và thảo luận về những điều kiện của cuộc đấu.

- Ông muốn một cuộc đấu nghiêm chỉnh chứ?

Ông Nam tước trả lời:

- Rất nghiêm chỉnh.

Ông Hầu tước hỏi:

- Ông vẫn muốn dùng súng đấy chứ?

- Đúng thế.

- Chúng tôi để ông tự do suy nghĩ những vấn đề còn lại.

Ông Nam tước nói một cách khô khan và giật cục:

- Hai mươi bước chân ngay từ đầu, phải giơ vũ khí lên không được để chúc xuống. Lần lượt bắn cho đến khi có người bị trúng đạn. Ông Đại tá tuyên bố với vẻ hài lòng:

- Đây là những điều kiện tuyệt vời. Ông bắn giỏi, mọi may mắn sẽ đến với ông. Và họ ra về.

Ông Nam tước ngồi lại để chờ đợi. Sự bối rối đã giảm đi đôi chút, nhưng lúc này lại tănglên lên từng phút. Ông cảm thấy cái đó trên đôi chân, trên đôi cánh tay, trên ngực; ông không thể đứng, không thể ngồi, không thể ở nguyên một chỗ. Miệng khô khốc; ông tắc lưỡi thì lưỡi dính vào vòm miệng. Đến bữa ăn nhưng ông không thể ăn được, ông muốn uống để lấy lại sự can đảm và lấy ra một chai rượu rum và uống sáu cốc nhỏ.

Cái nóng như bị bỏng xâm nhập vào cơ thể ông kéo theo đó là sợ hỗn loạn trong suy nghĩ. Ông nghĩ:

- Ta tìm giải pháp trung bình. Bây giờ thì tốt rồi.

Sau một tiếng đồng hồ ông uống hết chai rượu, và sự bồn chồn đã quay trở lại. Ông thấy mình như phát điên, muốn lăn ra đất, kêu la, cào cấu. Rồi chiều xuống.

*

Tiếng chuông reo vang khiến ông cảm thấy như bị ngạt thở. Ông cảm thấy không đủ sức đứng lên để đón những người làm chứng nữa. Ông cũng không dám nói “Xin chào” vì sợ họ đoán được tâm trạng của ông lúc này.

Ông Đại tá nói:

- Những điều kiện ông đề ra đã được chấp thuận. Đối phương của ông thoạt đầu nói về chuyện ông ta bị xúc phạm trước, nhưng sau đó thì tất cả đã được giải quyết ổn thoả. Ông ta có hai quân nhân đứng ra làm chứng ông Nam tước nói:

- Xin cảm ơn.

Ông Hầu tước nói thêm:

- Xin lỗi việc chúng tôi còn phải tới đây nhiều lần nữa và còn rất nhiều chuyện cần giải quyết. Cần phải có một thày thuốc giỏi, rồi cuộc chiến đấu chỉ ngừng lại khi có một vết thương nặng và ông biết súng đạn không đùa với ai cả. Cần phải tìm bãi bắn, nơi đứng bắn. Cần phải có một ngôi nhà ở gần đó để mang người bị nạn tới khi cần thiết. Tất cả chỉ còn ba hoặc bốn tiếng đồng hồ nữa.

Ông Nam tước cố gắng nhắc lại:

- Xin cảm ơn.

Ông Hầu tước hỏi:

- Ông vẫn khoẻ, vẫn bình tĩnh đấy chứ?

- Ồ! Rất bình tĩnh. Cảm ơn.

Hai người làm chứng rút lui.

*

Khi còn lại một mình, ông Nam tước gần như phát điên. Người hầu đã thắp đèn, ông đang ngồi viết thư. Sau khi viết lên đầu một tờ giấy khác: “Đây là chúc thư của tôi”, ông đứng lên, thấy mình không thể thống nhất hai ý kiến là có một quyết định và đề ra việc phải làm.

Thế là ôn g sẽ đi đấu súng. Ông không thể tránh được việc này. Đã có chuyện gì xảy ra trong đầu ông? Ông muốn đi đấu nhưng cũng muốn việc này được ngăn chặn; ông thấy rõ, mặc dù có nhiều cố gắng thì ông cũng không thể đến nơi đã hẹn. Ông đã hình dung cuộc chiến đấu, thái độ của ông và cách ăn mặc của đối phương.

Đôi lúc răng ông đánh lập cập vào nhau. Ông muốn đọc lại luật đấu của Châteauvillard. Rồi ông tự hỏi:

- Đối thủ của ta có bắn giỏi không? Hắn có được học tập gì không Hắn biết những gì?

Ông nhớ lại cuốn sách của quận công Vaux nói về bắn súng lục, và ông nhìn qua một lượt. Georges Lamil không được nêu tên. Nhưng nếu không biết bắn thì hắn đã không chấp nhận cuộc đấu nguy hiểm và những điều kiện chết người như vậy.

Ông mở một chiếc hộp đặt trên giường, lấy ra hai khẩu súng lục, cầm lấy một khẩu và giơ lên. Nhưng từ chân lên tới đầu ông run lên, nòng súng chao đảo theo mọi hướng, ông tự nhủ:

- Không thể được. Ta không thể đi đấu như thế này được.

Nhìn nòng súng đen ngòm khạc ra cái chết, ông nghĩ đến sự mất danh dự, những tiếng thì thào trong các câu lạc bộ, những tiếng cười trong các phòng khách, sự khinh thường của phụ nữ, những lời ám chỉ của báo chí, những lời chửi kẻ hèn nhát ném vào mặt ông  Ông cầm khẩu súng nhấc cò súng lên ông thấy hạt nẻ của viên đạn lấp lánh như một ngọn lửa. Súng đã có đạn, có thể người ta ngẫu nhiên quên cái đó. Ông thấy một sự vui mừng không thể giải thích được. Nếu không như vậy thì đứng trước kẻ kia, ăn vận lịch sự và bình tĩnh theo đòi hỏi, ông sẽ ra đi vĩnh viễn. Ông sẽ có tì vết, đánh dấu một sự ô nhục, bị đuổi ra ngoài xã hội.

Nhưng ông không có sự bình tĩnh ấy, ông cảm thấy như vậy, ông biết rõ như vậy. Tuy nhiên, ông là người can đảm, vì ông đã thách đấu. Ông là người can đảm, vì...

Ý nghĩ chợt đến chưa hình thành đầy đủ trong tâm trí ông nhưng ông đã mở to miệng cho nòng súng vào sâu cuốn họng và bóp cò…

Khi người hầu chạy lên vì nghe thấy tiếng nổ thì thấy ông chủ đã chết. Vài giọt máu bắn vào tờ lấy trên bàn làm thành một vệt dài dưới hàng chữ: “Đây là chúc thư của tôi”.

BÀ CHỦ NHÀ

Tặng bác sĩ Baraduc

Trước kia tôi ở một ngôi nhà có đầy đủ đồ đạc ở phố Saint-Père. Georges Kervelen nói. Khi cha mẹ tôi quyết định cho tôi theo học ngành y ở Paris thì các cụ đã có nhiều cuộc thảo luận về việc thu xếp nơi ăn chốn ở cho tôi. Tiền chi phí cho tôi được ấn định là hai ngàn năm trăm frăng, nhưng người mẹ khốn khổ của tôi còn lo ngại và nói điều này với cha tôi: “Nếu nó chi tiêu không có kế hoạch, thì tiền hết mà ăn uống vẫn kham khổ, sức khoẻ của nó sẽ kém đi. Bọn trẻ bây giờ có thể làm mọi việc”.

Cha mẹ tôi bèn tìm cho tôi một chỗ ở trọ, một chỗ trọ khiêm tốn và thuận tiện, và gia đình tôi hàng tháng trực tiếp thanh toán tiền cho chủ nhà.

Tôi chưa bao giờ xa nhà. Như mọi người vào tuổi tôi, bằng mọi cách, tôi muốn sống vui vẻ.

Hàng xóm chỉ cho cha mẹ tôi một người đồng hương, bà Keraran, bà chủ nhà trọ. Cha tôi viết thư hỏi con người đáng kính ấy. Và một buổi chiều nọ tôi tới nơi với chiếc rương.

Bà Keraran khoảng bốn chục tuổi. Bà rất mạnh khoẻ, nói bằng giọng người chỉ huy và quyết định mọi vấn đề bằng những lời rõ ràng và cụ thể. Nhà bà chật hẹp, mỗi tầng lầu chỉ có một cửa nhìn ra phố, trông giống như một chiếc thang bằng cửa sổ hoặc như một lát bánh kẹp thịt giữa các ngôi nhà khác.

Bà Keraran ở lầu một với bà người hầu; ở đây cũng là nơi nấu nướng và chuẩn bị bữa ăn để mang lên lầu hai. Lầu ba và lầu bốn là bốn sinh viên người Bretagne. Tôi ở hai căn phòng trên lầu năm.

Một cầu thang nhỏ, màu đen, trông như chiếc mở nút chai dẫn lên lầu năm. Hàng này bà Keraran lên xuống không biết bao nhiêu lần trên cái vòng xoáy trôn ốc đó, như một viên thuyền trưởng chăm sóc con tàu cũ nát của mình.

Bà vào mỗi phòng mười lần một ngày kiểm soát tất cả, nhìn xem giường có được trải khăn tử tế không, quần áo có được treo ngay ngắn không, và việc phục vụ đã chu đáo chưa. Bà săn sóc những người ở trọ trọn vẹn như một bà mẹ, hơn cả bà mẹ nữa.

Tôi đã làm quen với bốn bạn cùng ở trọ. Hai người học ngành y và hai người kia học ngành luật, nhưng tất cả đều chịu dưới ách chuyên chế của bà chủ nhà. Họ sợ bà như những kẻ trộm cắp sợ người gác rừng vậy.

Về phần mình, tôi muốn được độc lập hơn, vì bản chất của tôi là hay chống đối. Trước tiên tôi tuyên bố rằng tôi sẽ về nhà theo giờ giấc của mình vì bà Keraran qui định nửa đêm là giới hạn cuối cùng. Nghe tôi nói, bà nhìn thẳng vào mắt tôi trong một vài giây rồi nói: “Không thể như vậy được. Tôi không tha thứ cho những ai đang đêm đánh thức bà Annette. Cậu không thể ở ngoài phố quá khuya được.”

Tôi trả lời một cách đanh thép: “Theo pháp luật thì bà buộc phải mở cửa cho tôi vào bất cứ giờ nào. Nếu bà từ chối, tôi sẽ lấy giấy xác nhận của Cảnh sát Thành phố, rồi tôi đến khách sạn nghỉ và bà là người trả tiền. Bây giờ hoặc là bà mở cửa cho tôi hoặc là không cho tôi trọ nữa thì tuỳ bà. Mở cửa hoặc là vĩnh biệt. Bà chọn đi”.

Tôi cười vào mũi bà khi đưa ra những điều kiện như vậy.

Sau một phút ngỡ ngàng bà ta muốn thương lượng nhưng tôi không nghe và bà đã phải nhượng bộ. Tôi sẽ có một chìa khoá vạn năng với nguyên tắc là không được để ai biết chuyện này.

Thái độ của tôi đã gây cho bà một ấn tượng mạnh mẽ.

Từ ngày ấy đối với tôi, bà có vẻ nể nang hơn. Bà chăm sóc tôi một cách tế nhị và có cả sự chiều chuộng nữa. Nhiều lần trong lúc vui vẻ, tôi muốn hôn bà thì ngay lập tức bà cho tôi một cái bạt tai. Khi tôi muốn hôn lên đầu bà, thì tay bà đã hất tôi ra nhanh như một viên đạn. Những lúc ấy, tôi vừa cười vừa bỏ chạy thì bà nói: “A! Đồ vô lại! Đồ vô lại!”.

Chúng tôi đã trở thành đôi bạn.

Một hôm, trên đường phố, tôi quen với một cô gái làm công cho một cửa hàng. Các bạn đã biết thế nào là mối tình chốc lát ở Paris. Tôi đang tới trường thì gặp một cô gái đầu trần, tay níu vào cánh tay của người bạn tới nơi làm việc. Chúng tôi nhìn nhau và tôi cảm thấy một sự rung động. Đây là một chuyện thú vị trong cuộc sống, những thiện cảm nảy sinh trong một cuộc gặp gỡ, sự quyến rũ nhẹ nhàng và tế nhị bất chợt để làm bạn được hài lòng và được yêu. Ngay từ lần đầu tiên, khuôn mặt ấy, cái miệng ấy, mái tóc ấy, cái cười ấy đã làm cho bạn bị quyến rũ, cảm thấy sung sướng thúc đẩy bạn đến với người phụ nữ không quen biết. Hình như ở người ấy có một lời kêu gọi mà bạn phải trả lời, một sự lôi kéo khiến bạn phải quị luỵ; hình như chúng ta đã quen biết người ấy từ lâu, đã nhìn thấy người ấy từ lâu và chúng ta biết người ấy đang nghĩ gì.

Hôm sau cũng vào giờ ấy, tôi lại tới chỗ chúng tôi đã gặp nhau và tôi đã gặp cô ta. Hôm sau và hôm sau nữa. Rồi chúng tôi nói chuyện với nhau. Và mối tình chốc lát xuất hiện, đều đặn như một chứng bệnh.

Sau ba tuần lễ tôi đã dẫn Emma đi chơi. Tôi không biết dẫn Emma tới đâu để “tỏ tình” với cô. Bạn gái tôi sinh trưởng trong một gia đình rất ghét khách sạn. Tôi bù đầu tìm một cách, một mẹo để  “tiếp cận” cô gái. Cuối cùng tôi quyết định sẽ dẫn cô tới nơi tôi trọ học, vào lúc mười một giờ khuya với lí do để dùng một tách trà. Bà Kararan đi nghỉ lúc mười giờ.

Tôi có thể trở về nhà trọ bằng chiếc chìa khoá vạn năng của tôi và nhẹ nhàng không gây ra tiếng động để tránh sự chú ý.

Chúng tôi sẽ cùng xuống thang bằng cách ấy sau đó chừng một hoặc hai tiếng đồng hồ.

Emna nhận lời mời của tôi vì tôi đã vật nài cô.

Ngày hôm ấy tôi rất bồn chồn, tôi rất sợ những trở ngại, những chuyện bê bối. Chiều đến, tôi tới quán rượu dùng hai tách cà phê và năm li rượu để thêm phần hăng hái.

Rồi tôi tới phố Saint-Michel. Tôi nghe thấy chuông đồng hồ điểm mười tiếng. Tôi chậm chạp đến nơi hẹn. Cô tái đang đứng đợi tôi. Cô vịn vào cánh tay tôi với vẻ dịu dàng và chúng tôi cùng đi. Khi gần tới nhà, tôi nghĩ: “Miễn là bà Keraran đã ngủ rồi”.

Đã ba lần tôi căn dặn Emma: “Chú ý không gây ra tiếng động trên cầu thang”.

Cô gái bật cười: “Anh sợ người ta biết chuyện của chúng mình sao?”.

- Không Nhưng tôi không muốn đánh thức người ở phòng bên, anh ta đang mệt.

Đây là phố Saint- Pères. Tôi về nhà như đến một phòng chữa răng. Mọi ô cửa sổ đều tối om. Chắc chắn mọi người đã ngủ. Tôi thở thật sâu. Tôi mở cửa như một tên kẻ trộm. Để bạn gái bước vào, tôi khoá cửa lại và tôi lên thang các bằng những ngón chân. Tôi bật điện để bạn tôi khỏi vấp ngã.

Khi đi qua phòng của bà chủ, tim tôi đập rộn lên. Cuối cùng thì chúng tôi đã lên lầu ba, lầu bốn rồi lầu năm. Tôi mở khoá để vào phòng của mình. Thắng lợi!

Lúc này chúng tôi chỉ dám nói rất khẽ, tôi nhẹ nhàng tháo giày. Trà đã được chuẩn bị trên chiếc đèn cồn. Tôi khẩn trương cởi từng chiếc áo của bạn gái, cô ta đỏ mặt lên, nhìn xung quanh trong cái giây phút định mệnh và thú vị ấy.

Khi trên người cô chỉ còn một chiếc váy nhỏ thì cánh cửa phòng tôi bật mở, bà Kararan xuất hiện, trên người mang bộ đồ cũng giống Emma, tay cầm ngọn nến.

Tôi nhảy xa một bước, để lại hai phụ nữ đứng bên nhau. Sẽ có chuyện gì xảy ra?

Bà chủ nhà nói bằng giọng kiêu kì mà lúc này tôi mới nhận ra: “Tôi không muốn thấy các cô gái ở trong nhà tôi, cậu Kervelen”.

Tôi lắp bắp: “Nhưng thưa bà Kararan, cô ấy là bạn tôi. Cô tới để dùng một tách trà”.

Người đàn bà to béo nói: “Người ta không mặc đồ lót để dùng trà bao giờ. Cậu phải đuổi người này đi ngay”.

Emma rụng rời lấy váy che mặt để khóc.

Tôi thì đầu óc rối tinh rối mù, không biết phải nói gì, làm gì. Bà chủ nhà ra lệnh: “Cậu giúp cô ta mặc váy áo và đưa cô ta đi ngay”.

Không có việc gì khác, tôi cúi xuống nhặt chiếc váy nằm khoanh tròn như một quả bóng xì hơi trên sàn nhà, tôi đưa váy qua đầu cô gái và giúp cô cài cúc một cách vất vả.

Emma cũng cùng tôi làm việc này nhưng nhầm lẫn lung tung giữa cúc và giải buộc. Bà Kargaran, tay cầm ngọn nến, vẫn nghiêm khắc đứng nhìn chúng tôi.

Vì muốn nhanh chóng đi khỏi đây, cô gái làm nhanh cho chóng xong quên cả thắt dây giày, rồi chạy xuống cầu thang. Tôi chạy theo cô, trên người chỉ có một chiếc áo cánh, miệng gọi với: “Emma, nghe anh đã, Emma!”

Tôi chỉ tới bên cô gái khi tới cửa ra vào. Nhưng cô đã đẩy tôi ra, miệng nói: “Bỏ tôi ra. Bỏ tôi ra. Đừng đụng vào người tôi”.

Cô gái chạy ra phố sau khi đóng sập cửa lại.

Tôi trở về. Bà Kararan đanh đứng trên đầu cầu thang lầu một. Tôi bước lên, đợi tất cả và sẵn sàng tất cả.

Phòng của bà chủ nhà để ngỏ, bà bước vào và nghiêm khắc nói: “Tôi có chuyện muốn nói với cậu, cậu Kervelen”.

Tôi cúi đầu đi qua mặt bà. Bà đặt cây nến trên lò sưởi, rồi khoanh tay trước bộ ngực đồ sộ được che phủ chỉ bằng một chiếc áo ngủ mỏng tang.

- A! Cậu Kervelen, cậu cho rằng ở đây là một nhà chứa ư?

Tôi không tán thành. Tôi lẩm bẩm: “Nhưng không, thưa bà Kararan. Bà không nên bực mình. Bà biết rằng tôi chỉ là một chàng trai”.

Bà trả lời: “Tôi biết là cái ngữ ấy không được ở trong nhà tôi, cậu nghe rõ chưa? Tôi biết là mọi người phải tôn trọng danh tiếng của nhà tôi, cậu nghe rõ chưa? Tôi biết...”.

Bà nói trong hai mươi phút đồng hồ là ít, nêu những lí do và sự bực bội của mình dưới danh nghĩa phải tôn trọng danh dự ngôi nhà và bà chê trách tôi bằng những lời nặng nề.

Tôi (con người là một động vật đặc biệt) thay vì nghe bà nói thì tôi lại ngắm bà. Tôi không nghe một lời nào của bà cả.

Cặp vú bà rất lớn, rắn chắc, phóng túng và đầy mỡ. Tôi không biết là có chuyện gì đang xảy ra đằng sau chiếc áo của bà chủ nhà. Khi cởi áo, bà ta có vẻ trẻ hơn mười tuổi. Tôi cảm thấy mình rất kì cục... Biết nói thế nào nhỉ?... đang bị đảo lộn. Tôi thấy tình hình đã đảo ngược so với mười lăm phút trước đây trên phòng tôi.

Và sau lưng bà, trong hõm tường là chiếc giường. Tôi nhìn chiếc giường của bà. Màn được vén lên, trên nệm còn một vết lõm của người nằm trước đó. Tôi cho rằng giường rất êm, rất ấm, ấm hơn những chiếc giường khác. Tại sao lại ấm? Tôi không biết, có thể là do sự phong phú của xác thịt trên giường. Có gì bối rối hơn khi nhìn thấy chiếc  giường đã có người nằm? Cái đó làm tôi say sưa, người nổi da gà.  Bà vẫn nói, nhưng lúc này êm dịu hơn, bà nói như một người bạn tốt, không đòi hỏi xin lỗi.

Tôi lẩm bẩm: “Nào... thưa bà Keraran, nào...”. Và vì bà đang im lặng nghe câu trả lời của tôi, tôi ôm choàng lấy bà và hôn bà, hôn như một kẻ đói khát, như một người đã chờ đợi việc này từ lâu lắm rồi.  Bà vùng vẫy, quay mặt đi, tỏ ra không bực mình lắm, nói một cách máy móc theo thói quen: “A! Đồ vô lại. Đồ vô lại!”.

Bà chưa kịp nói hết lời thì tôi đã gắng sức nhấc bổng bà lên còn bà thì ôm chặt lấy tôi. Có lúc thì người ta rất khoẻ!

Tôi đến bên giường và lăn xuống tay vẫn ôm bà.

Đúng là giường rất êm và rất ấm.

Một tiếng đồng hồ sau, nến đã tắt, bà chủ đi thắp cây nến khác. Khi trở về nằm bên tôi, lùa đôi chân chắc khoẻ vào trong chăn, bà nói bằng giọng mơn trớn, hài lòng và cả biết ơn nữa: “A! Đồ vô lại. Đồ vô lại!”.

NGÔI MỘ

Hai giờ sáng ngày mười bảy, tháng bảy, năm một ngàn tám trăm tám mươi ba, người gác Nghĩa trang Bezzier, sống trong một căn nhà ở góc nghĩa trang, thức giấc vì những tiếng gầm gừ của con chó nhốt dưới bếp. Bác ta tới tận nơi thì thấy con vật đang ngửi vào cánh cửa và sủa rất to như có kẻ nào đó đang rình mò nhà bác.

Bác Vincent, người gác nghĩa trang vội lấy súng và ra khỏi nhà một cách thận trọng. Con chó chạy đến lăng mộ của tướng Bonnet rồi rẽ sang phần mộ của bà Tomoiseau.

Bác tiến bước nhẹ nhàng và thấy một ánh sáng le lói trên đầu đường Malenvers. Bác nấp sau những ngôi mộ và được chứng kiến cảnh xúc phạm đến một phần mộ. Một người đàn ông đang đào mộ của một phụ nữ vừa mới an táng chiều nay; hắn đã lôi xác người lên khỏi mộ.

Chiếc đèn bão đặt trên một mô đất cao chiếu ánh sáng lờ mờ vào cái cảnh hãi hùng ấy.

Bác Vincent nhảy đến quật ngã kẻ khốn nạn ấy và trói tay hắn dẫn đến Đồn Cảnh sát.

Đó là một luật sư trẻ tuổi của Thành phố, tên là Courbataille. Anh ta bị mang ra xét xử. Người ta giao anh ta cho Trung sĩ Cảnh sát Bertrand canh giữ.

Sự phẫn nộ lây lan trong đám đông dự phiên toà. Khi ông chánh án vừa ngồi xuống thì mọi người bắt đầu hô lớn: “Hắn phải chịu tội chết! Hắn phải chịu tội chết!” Phải vất vả lắm ông Chủ toạ phiên toà mới lập lại trật tự được. Sau đó ông nói bằng giọng trang nghiêm:

- Bị can, anh có nói gì để tự bào chữa không?

Courtbataille, người không cần luật sư biện hộ, đứng lên: đó là chàng trai cao lớn, da nâu, nét mặt cởi mở, mắt nhìn thẳng.  Những tiếng huýt còi, la hét trong đám đông nổi lên.

Anh ta không bối rối, lúc đầu nói giọng trầm trầm sau đó dần dần to lên:

*

Kính thưa Ngài Chánh án.

Kính thưa các vị Quan toà,

Tôi có rất ít điều để nói. Người phụ nữ bị tôi đào mả lên chính là tình nhân của tôi. Tôi yêu nàng. Tôi yêu nàng không chỉ theo nghĩa tình yêu nam, nữ, khôn g chỉ với nghĩa là sự rung động của khối óc và con tim, mà đây là một tình yêu tuyệt đối hoàn thiện, một sự đam mê say đắm.

Xin nghe tôi nói.

Khi gặp nàng lần đầu, tôi đã có thiện cảm, đã có một ấn tượng mạnh mẽ ngay. Đây là điều không có gì đáng ngạc nhiên, đáng khen ngợi, cũng không phải là thứ tình yêu “sét đánh” mà là một tình cảm thú vị tuyệt vời như sau khi người ta được tắm bằng nước ấm. Những cử chỉ của nàng đã quyến rũ tôi, tiếng nói của nàng đã làm cho tôi sung sướng, cả con người nàng làm cho tôi vui thích mỗi khi nhìn thấy. Hình như đây là con người mà tôi đã quen biết, đã gặp gỡ từ rất lâu. Nàng đã ghi một dấu ấn gì đó vào trí não tôi.

Nàng hiện ra như một câu trả lời cho một lời cầu khẩn của tâm hồn tôi, cho lời kêu gọi mơ hồ, kéo dài với một niềm hy vọng trong suốt cuộc đời tôi.

Khi đã quen hơi bén tiếng nhau, ý nghĩ mong được gặp nàng luôn làm tôi rung động sâu xa, việc được nắm tay nàng đối với tôi là cả một sự vui thú, nụ cười của nàng đã rót vào lòng tôi một sự hoan hỉ, làm tôi muốn chạy nhảy hoặc nằm lăn ra đất.

Nàng trở thành tình nhân của tôi.

Hơn thế nữa, nàng là cuộc sống của tôi. Trên cõi đời này, tôi không muốn gì nữa, không thèm khát gì nữa, không mong đợi gì nữa.

Một tối, chúng tôi đi dọc bờ sông khá lâu. Bất chợt trời mưa. Nàng bị lạnh.

Hôm sau nàng bị xung huyết phổi với những cơn ho xé ngực. Tám ngày sau đó nàng thở hơi thở cuối cùng. Trong những giờ phút hấp hối, sự ngạc nhiên, sự sợ hãi đã khiến tôi không hiểu và không suy nghĩ được gì.

Khi nàng qua đời, sự thất vọng tàn nhẫn làm tôi choáng váng mất tinh thần, chỉ còn biết khóc.

Khi người ta khâm liệm thì tôi đau đớn không chỉ là sự đau đớn xé lòng mà còn là sự đau đớn điên cuồng, một sự đau đớn về thể chất.

Khi người ta mai táng nàng thì tôi sực tỉnh, trí óc của tôi bỗng sáng sủa sau những cơn đau đớn về tinh thần mà tình yêu của nàng mang lại cho tôi.

Tâm trí tôi hằn sâu một điều “Ta không được gặp lại nàng nữa”. Trong suốt một ngày mà chỉ nghĩ về mỗi việc này thì đầu óc của người ta nhất định bị sa sút.

Xin các Ngài nghĩ xem. Một người nằm kia, một người độc nhất mà trên thế gian này không có người thứ hai giống nàng. Người này sinh ra là để cho Ngài, đã tạo ra một mối liên hệ bí mật với Ngài mà người ta gọi đó là Tình Yêu. Mắt người ấy đối với Ngài là không gian rộng lớn, ánh lên một nụ cười âu yếm. Người ấy yêu Ngài. Khi nói với Ngài, giọng nói của người ấy mang lại hạnh phúc cho Ngài.

Và bất chợt người ấy biến mất? Xin các Ngài nghĩ xem, biến mất không chỉ đối với Ngài mà biến mất mãi mãi.

Người ấy đã qua đời. Các Ngài có hiểu câu đó nghĩa là thế nào không? Không bao giờ, không bao giờ, không bao giờ, người ấy không tồn tại nữa. Không bao giờ có một bộ mặt sinh ra mà giống hệt mặt người ấy. Không bao giờ, không bao giờ. Người ta có thể giữ lại khuôn đúc, những dấu vân tay nhưng đấy cũng chỉ là bề ngoài cùng màu sắc mà thôi.

Nhưng cái thể xác không bao giờ xuất hiện trên trái đất này nữa sẽ tạo ra hàng triệu, hàng triệu người phụ nữ trong tương lai, nhưng không bao giờ có thể tìm thấy người ấy trong số họ. Có thể như vậy chăng? Người ta phát điên lên khi nghĩ đến điều này. Nàng mới hai mươi tuổi xuân, không hơn, và nàng đã biến mất mãi mãi, mãi mãi, mãi mãi. Nàng đã suy nghĩ, đã cười và đã yêu tôi. Nay nàng không còn ở trên đời này nữa. Tôi nghĩ đến thân thể của nàng, một thân thể đã từng tươi tốt, ấm áp và trắng trẻo như thế sẽ thối rữa trong chiếc quan tài chôn sâu dưới đất. Thế thì linh hồn, tư tưởng và tình yêu của nàng hiện ở đâu? Không thể gặp lại nàng được nữa! Không thể gặp lại nàng được nữa! Những cái đó ám ảnh tôi và tôi cho rằng mình sẽ tìm thấy chúng trong cái xác chết đang nát rửa ấy. Tôi muốn nhìn thấy nàng một lần nữa. Tôi mang theo một cái búa, một cái cuốc và một chiếc đèn bão. Tôi nhảy qua tường nghĩa trang. Tôi thấy mộ nàng đất lấp chưa kĩ. Tôi mở nắp áo quan ra. Mùi hôi thối nồng nặc phả vào mặt tôi. Ôi! Cái giường của nàng được rảy bằng nước thơm. Tôi đưa chiếc đèn gần lại. Và tôi đã nhìn thấy nàng. Mặt nàng xanh xám, xưng vù một cách ghê sợ! Một vệt nước đen từ miệng nàng đang chảy ra. “Đúng là nàng rồi!”. Một sự ghê rợn bám chặt lấy tôi. Tôi lấy tay nắm lấy mớ tóc nâng bộ mặt quái gở ấy lên.

Cùng lúc ấy thì tôi bị bắt giữ.

Cả đêm qua tôi vẫn giữ lại được cái mùi thối rữa ấy, mùi của người tôi yêu, như người ta giữ lại mùi của người phụ nữ  sau khi ân ái.

Xét xử tôi như thế nào là tuỳ các Ngài.

Một sự yên lặng kì lạ đã xảy ra trong Phòng xử án. Người ta còn muốn nghe nữa. Các quan toà đi vào phòng họp riêng. Khi hội đồng xét xử trở ra, bị can như không hề sợ hãi và cũng chẳng suy nghĩ gì.

Ông Chánh án tuyên bố người luật sư trẻ vô tội sau khi đọc xong những đoạn nói về thủ tục.

Ông không có thêm một cử chỉ nào. Và công chúng vỗ tay vang dội.

ĐƯỢC THƯỞNG HUÂN CHƯƠNG

Mỗi người đều có một bản năng, một thiên hướng hoặc đơn giản là một mong muốn riêng khi người đó biết nói, biết suy nghĩ.

Từ lúc còn niên thiếu, ông Sacrement chỉ có một mong muốn là được thưởng Huân chương. Hồi ấy ông đã đeo trước ngực một Huân chương Bắc đẩu bội tinh làm bằng kẽm, đội một chiếc mũ kê-pi như những đứa trẻ khác rồi đưa tay cho mẹ dắt khi đi trên phố, ưỡn bộ ngực nhỏ bé ra khoe băng vải đỏ và ngôi sao bằng kim loại ấy.

Sau thời gian học hành trầy trật, ông thi trượt tú tài, và không biết phải làm gì ông cưới một cô vợ xinh đẹp vì ông giàu có. Họ sống ở Paris như những nhà trưởng giả, quan hệ với mọi người nhưng không hoà hợp vào mọi người, hãnh diện vì quen biết một nghị sĩ có thể trở thành Bộ trưởng nay mai, và với hai Tỉnh trưởng. Nhưng mong muốn từ thủa nhỏ vẫn còn in đậm trong óc ông Sacrement, ông đau đớn vì không có quyền được đeo trên chiếc áo rơ-đanh-gốt của mình băng vải đỏ ấy.

Ông giật mình mỗi khi gặp một người đeo Huân chương đi trên phố. Ông nhìn họ bằng cặp mắt ghen tị.

Một buổi chiều nhàn rỗi, ông đứng đếm. Ông tự nhủ: “Nào, ta sẽ đi từ đây đến cửa hiệu Madeleine trên phố Drouot xem có bao nhiêu tấm Huân chương” . Ông quan sát quần áo mặc trên người của khách bộ hành, từ xa mắt đã bị hút vào những băng vải đỏ đeo trên áo. Ông ngạc nhiên với những con số: “Tám Huân chương hạng nhất, và mười ba Huân chương hạng ba. Nhiều đến thế! Thật là ngốc nghếch khi thưởng quá nhiều. Xem nào, lúc về thì bao nhiêu!.

Trở về với những bước đi chậm chạp, nhưng trên đường lúc này rất đông người khiến ông lẫn lộn, đếm sót.

Ông biết một khu phố có nhiều người đeo Huân chương qua lại, đó là Cung đình nhà Vua. Ở Nhà hát Opera thì không nhiều bằng phố Hoà Bình, hè bên phải thì đông hơn hè bên trái.

Hình như họ thường lui tới một vài quán cà-phê, một vài rạp hát. Mỗi khi gặp một đám đông những ông và tóc bạc làm vướng lối đi, ông Sacrement tự nhủ: “Đây là những người được thưởng Bắc đẩu bội tinh hạng nhất”. Và ông rất muốn chào họ.

Những người được thưởng Huân chương hạng Nhất có một kiểu cách đi đứng khác hẳn những người ở hạng thấp hơn. Tư thế đầu của họ cũng khác hẳn. Người ta thấy rõ đây là những người được trọng vọng trong xã hội.

Nhiều khi những người đeo Huân chương làm ông Sacrement phát điên lên; và đối với họ ông cảm thấy có sự căm ghét.

Về tới nhà, bị kích thích vì những tấm Huân chương ông cảm thấy mình đang như một kẻ đói khát đã đi qua nhiều hàng ăn, nhiều cửa hiệu bán thực phẩm. Ông to tiếng tuyên bố: “Khi nào thì lật đổ được cái chính phủ này?” Vợ ông ngạc nghiên, hỏi lại: “Hôm nay anh có chuyện vì vậy?”.

Và ông trả lời: “Tôi bực mình về những bất công thấy được ở khắp nơi. A! Những người công xã ([10]) đã nói rất đúng”.

Sau bữa ăn trưa, ông Sacrement lại đi ra phố để thăm các cửa hiệu bán Huân chương. Có nhiều loại với nhiều màu sắc khác nhau. Ông muốn có tất cả, và, trong một buổi lễ long trọng trong một căn phòng mênh mông đầy người, ông là người dẫn đầu đoàn người tiến vào ngực lấp lánh Huân chương với những kim đài từ trên xuống dưới theo hai cạnh sườn, như những vì tinh tú, giữa những tiếng trầm trồ kính trọng. Than ôi! Ông không có chức danh gì để có được Huân chương. Ông tự nhủ: “Huân chương Bắc đẩu bội tinh thật là khó đối với những người không có một chức danh nào trong xã hội.”

Ông nói với vợ: “ Ta sẽ cố gắng để được Bộ Giáo dục thưởng Huân chương”.

Nhưng ông không biết mình phải làm gì.

- Là người được tặng thưởng Huân chương giáo dục ư? Ông sẽ làm gì để được thưởng?

Ông nổi cáu: “Nhưng bà có hiểu ý tôi muốn nói gì không? Tôi đang tìm cái việc phải làm. Nhiều lúc bà cũng ngốc nghếch quá!”.

Người vợ cười: “Ông hoàn toàn có lí. Nhưng tôi thì tôi không hiểu.”

Ông nêu lên một ý kiến: “Nếu bà mang chuyện này đến nói với ông nghị Rosselin, ông ấy có thể cho chúng ta một lời khuyên tốt. Bà biết là tôi không thể trực tiếp nêu vấn đề với ông ấy được. Rất tế nhị, rất khó nói; bà mà nói thì câu chuyện sẽ rất tự nhiên”.

Bà Sacrement làm theo ý chồng. Ông Rosselin hứa là sẽ trình bày vấn đề với ngài Bộ trưởng. Ông nghị sĩ còn dặn thêm là phải có đơn yêu cầu và một bản khai đầy đủ các chức vụ đã kinh qua.

Chức vụ ư? Đến cái bằng tú tài ông cũng không có kia mà.

Ông hình dun g ra tập tài liệu nhan đề “Quyền được học hành của người dân”. Nhưng lại bỏ vì ông không có mấy ý kiến về vấn đề này.

Ôn g tìm những chủ đề dễ hơn và nội dung có thể bổ sung dần dần. Trước tiên là: “Dạy trẻ em học bằng mắt”. Ông muốn người ta xây dựng trong mỗi khu phố một Nhà hát miễn phí cho trẻ con. Ngay từ lúc chúng còn nhỏ, cha mẹ dẫn chúng đến, cho chúng xem phim đèn chiếu về tất cả những thứ cần hiểu biết của trẻ con. Đây sẽ là những lớp học thực sự.

Mắt dạy óc học, những hình, những kiến thức khoa học có thể nhìn thấy được, ăn sâu vào trí nhớ. Còn gì dễ dàng hơn nếu dạy học theo cách này các môn lịch sử, địa lí, thực vật học, động vật học, giải phẫu học, vân vân và vân vân?

Ông cho in bản ghi nhớ này và gửi đến mỗi nghị sĩ mỗi người một bản, Bộ trưởng thì mỗi người mười bản, năm mươi bản cho Thủ tướng mười bản cho mỗi tờ báo ở Paris, năm bản cho mỗi tờ báo ở các tỉnh thành khác.

Rồi ông lại đề cập đến vấn đề thư viện khu phố, yêu cầu Nhà nước cho những xe chở hành nhỏ chở đầy sách như là xe chở rau. Mỗi hộ gia đình được thuê mười cuốn giá một xu một cuốn trong thời gian một tháng. Ông phân tích: “Người dân không phải bận rộn đi tìm nguồn giải trí. Dân không phải tìm đến giáo dục mà giáo dục đến với dân v... v...”.

Những ý kiến nói trên không có một tiếng vang nào.

Lúc này ông mới nộp đơn. Người ta trả lời là để ghi nhận và nghiên cứu. Ông tin chắc sẽ thành công, ông chờ đợi. Vẫn không có hồi âm nào.

Lúc này ông phải có những tác động cá nhân. Ông đi xin giấy mời tham dự một cuộc họp của Bộ Giáo dục và được một tuỳ viên văn phòng trẻ tuổi, vẻ quan trọng đang ấn những nút điện trên bàn để gọi những nhân viên dưới quyền như đang chơi đàn dương cầm. Anh ta nói công việc của ông đang đi đúng hướng và khuyên ông nên tiếp tục công việc này.

Thế là ông Sacrement bắt tay vào viết đề án.

Ông Rosselin, nghị sĩ có vẻ quan tâm đến công việc của ông Sacrement và ông này đã nói hàng loạt những lời khuyên hữu ích. Ông này cũng đã được thưởng Huân chương nhưng mọi người vẫn không rõ lí do của việc trao tặng này.

Ông nghị sĩ chỉ ra cho ông Sacrement những vấn đề cần đi sâu nghiên cứu, giới thiệu ông với những nhà bác học biết những vấn đề khoa học cần làm rõ để đi đến thành công. Ông nghị sĩ cũng đã được ông Bộ trưởng ưng thuận bảo trợ việc làm này.

Một hôm, trong một bữa ăn ở nhà ông Sacrement (đã mấy tháng nay ông nghị thường dùng bữa ở đây), sau khi bắt tay, ông nghị nói nhỏ vào tai người bạn mới: “Tôi vừa chạy được cho ông một đặc ân. Hội đồng sử học đã trao cho ông một sứ mệnh: đi kiểm tra một số thư viện của nước Pháp.

Ông Sacrement chán nản, không ăn, không uống được. Và tám ngày sau đó ông đi công tác.

Ôn g đi từ tỉnh này sang tỉnh khác, nghiên cứu các bản kiểm kê, lục tìm trong các kho sách đầy bụi làm các thủ thư tức giận.  Một buổi tối, khi đang ở Rouen, ông muốn về nhà ôm hôn vợ vì ông đã vắng nhà bảy ngày rồi. Lên xe lửa chuyến chín giờ để có thể có mặt ở nhà lúc nửa đêm.

Ông có chìa khoá riêng, ông sẽ vào nhà mà không gây ra một tiếng động nào, vui mừng vì sẽ làm cho vợ ngạc nhiên.

Nhưng cửa đã khoá bên trong, thật là phiền. Ông cất tiếng gọi: “Bà Jeanne, tôi đây!”

Bà vợ phải một phen sợ hãi, vì ông nghe thấy tiếng bà, nhảy ra khỏi giường, nói một mình như đang nằm mơ. Rồi bà chạy vào nhà tắm, mở cửa ra rồi lại khép cửa lại, rồi chạy vào phòng ngủ nhiều lần, chân không dép, va chạm vào đồ đạc, cốc chén kêu lanh canh. Cuối cùng bà ta lên tiếng:

“Ông đấy ư? ông Alexandre?”

Ông trả lời: “Phải, tôi đây, bà mở cửa mau lên!”

Cửa bật mở, và vợ ông nhảy lên ôm lấy ông miệng lắp bắp nói: “Ôi! Sợ quá! Ngạc nhiên quá! Mừng quá!”.

Và ông bắt đầu cởi quần áo như mọi khi. Và ông lấy chiếc áo khoác mọi khi treo ở phòng ngoài nay lại vắt lên thành thế. Nhưng bất chợt, ông ngạc nhiên: ở trước ngực chiếc áo mang một băng vải đỏ. Ông lẩm bẩm: “Chiếc... chiếc... chiếc áo khoác này được thưởng Huân chương. Nhưng vợ ông đã nhảy phắt lên ôm lấy chiếc áo:

“Không, không ông nhầm rồi, đưa nó cho tôi”.

Nhưng đã túm được tay áo, ông không chịu rời áo ra và hỏi bằng giọng hốt hoảng “Hừ?... Tại sao?... Giải thích xem nào?... Chiếc áo này là của ai?... Đây không phải là áo của tôi vì nó đeo Bắc đẩu bội tinh, đúng không?

Người vợ cố giật chiếc áo lại nhưng không được, run rẩy nói: “Xin nghe đã... xin nghe đã... đưa áo cho tôi... đưa áo cho tôi... Tôi không thể nói được... đây là một bí mật...xin nghe...”.

Ông tức giận, mặt tái đi: “Tôi muốn biết tại sao chiếc áo khoác này lại ở đây? Đây không phải là áo của tôi”.

Thế là bà nói thẳng vào mặt ông: “Ông im đi...không được chửi rủa...Đấy! Ông đã được thương Huân chương.

Ông Sacrement quá cảm động, thả rơi chiếc áo rồi ngã xuống ghế.

- Tôi... tôi... bà nói... tôi... tôi đã được thưởng Huân chương ư?

- Phải... đây là một bí mật... một bí mật lớn.

Bà cất chiếc áo vinh quang vào tủ và trở lại với chồng đang run rẩy. Bà nói tiếp: “Đây là chiếc áo tôi mua về cho ông. Nhưng tôi đã thề là sẽ không nói với ông. Sau đây một tháng hoặc sáu tuần nữa sẽ công bố. Ông phải hoàn tất công việc của mình đã. Ông sẽ được biết khi trở về. Chính ông Rosselin đã kiếm nó cho ông.”

Sacrement lắp bắp:

 “Rosselin...Được thưởng Huân chương…Ông ta đã làm tôi được thưởng Huân chương...tôi...ông ta...a!”.

Ông cần uống một cốc nước.  Một mẩu giấy rơi xuống đất, trước đó đã từ túi chiếc áo khoác rơi ra. Sacrement nhặt lên, đây là một tấm danh thiếp. Ông đọc: “Rosselin - Nghị sĩ”.

- Ông thấy rõ nhé - Người vợ nói.

Và người chồng bật khóc vì sung sướng. Tám ngày sau tờ Công báo đăng tin ông Sacrement được thưởng Bắc đẩu bội tinh vì đã hoàn thành một công tác đặc biệt.

BÀ CLOCHETTE

Thật là kì lạ khi những kỷ niệm cũ cứ ám ảnh tôi mãi mà không có cách nào xoá nhoà được!

Kỉ niệm mà tôi muốn nói đã có từ lâu, từ rất lâu, nhưng tôi không hiểu tại sao nó vẫn hiện ra rất sống động, rất dai dẳng trong trí nhớ tôi. Tôi đã chứng kiến nhiều câu chuyện bi thảm hoặc gớm guốc nhưng chúng vẫn không đậm nét bằng bộ mặt của bà Clochette hiện ra ngay trước mắt tôi chỉ trong ngày hôm ấy, tuy ngày xưa, từ ngày tôi mới mười hoặc mười hai tuổi, tôi đã biết bà.

Đó là một bà thợ khâu và, cứ vào thứ ba hàng tuần, đến để vá quần áo cho gia đình tôi. Cha mẹ tôi sống trong một lâu đài ở vùng nông thôn. Đây là một lâu đài to, nóc nhọn, xung quanh có đến bốn hoặc năm trang trại.

Ngôi làng, một ngôi làng lớn, một thị trấn, dài hàng trăm mét, ở giữa có một Nhà thờ. Nhà thờ xây bằng mạch màu đỏ nhưng đã bị đen nhẻm do thời gian.

Vậy là cứ vào ngày thứ ba hàng tuần, khoảng từ sáu tờ rưỡi đến bảy giờ, bà Clochette tới nhà, lên thang gác, vào kho đồ khăn vải để may vá.

Đấy là một người đàn bà cao lớn, gầy gò, râu mọc lưa thưa khắp mặt, lông mày rậm và dài, màu xám, quăn tít, trông như bộ ria đặt nhầm chỗ.

Bà Clochette bị thọt chân, bà đi khập khiễng; không phải khập khiễng như mọi người thọt khác, mà khập khiễng như một con tàu thả neo. Khi đặt chiếc chân lành xuống thì bà như lấy thăng bằng để vượt một con sóng cao, rồi lại nhào xuống mất hút trong vực thẳm, bà chúi đầu xuống đất. Cuộc đi giống như một trận bão khi bà cùng đung đưa một lúc, và trên đầu bà lúc nào cũng đội một chiếc mũ vải lớn màu trắng mà những dải lụa bay trên lưng phấp phới về phía chân trời, từ hướng Bắc xuống hướng Nam, rồi lại từ hướng Nam lên hướng Bắc theo mỗi cử động của bà.

Tôi rất mến bà Clochette. Vừa thức giấc là tôi đã chạy ngay lên nhà kho, đã thấy bà đang ngồi khâu vá, một chiếc lò sưởi nhỏ đặt phía dưới chân. Thấy tôi, bà chuyển lò sưởi lại gần tôi để tránh cho tôi khỏi bị sổ mũi trong căn phòng sát mái nhà lạnh lẽo này.

- Cái đó sẽ chuyển máu lên cuốn họng. Bà nói.

Bà kể chuyện cổ tích cho tôi nghe trong khi bà vẫn khâu trên vải, đưa kim rất nhanh bằng những ngón tay dài và khoằm khoằm của mình; bà đeo cặp kính mắt dày vì thị lực bà đã kém do tuổi tác. Bà còn kể cho tôi nghe những câu chuyện xảy ra trong thị trấn, chuyện một con bò xổng chuồng mà  hôm sau người ta thấy nó đứng bên cối xay của ông Prosper Malet, hoặc chuyện một quả trứng gà tìm thấy trên gác chuông Nhà thờ mà người ta không biết con vật ấy lên đây đẻ vào lúc nào, hoặc chuyện con chó nhà Jean Pilat đã tìm được chiếc quần đùi của chủ trong nhà một tên kẻ trộm cách đấy mười dặm để tha về. Bà kể cho tôi những câu chuyện rất hồn nhiên nhưng chúng đã trở thành không thể nào quên được, trở thành nhà bài thơ hùng vĩ, đầy bí mật trong trí óc tôi; và những chuyện kể thông minh do các nhà thơ sáng tạo mà mẹ tôi kể vào buổi tối cũng không thú vị, sâu xa và gây ấn tượng mạnh như câu chuyện của người phụ nữ nông thôn này.

Ngày thứ ba hôm ấy, tôi để cả buổi sáng để nghe bà Clochette kể chuyện. Buổi chiều tôi cùng với người giúp việc vào rừng Hallets, gần trang trại Noirpre để nhặt hạt dẻ. Tôi nhớ rất rõ như câu chuyện mới xảy ra vào ngày hôm qua.

Khi trở về, lên nhà kho, tôi thấy bà thợ khâu và đang nằm trên sàn, hai tay duỗi dài, một tay cầm kim còn tay kia là chiếc áo của tôi. Một chân còn mang chiếc tất xanh, chân kia, dưới gầm thế. Cặp kính rơi ra phía xa.

Tôi kêu thét lên. Mọi người chạy tới; và sau đó một vài phút, người ta nói rằng bà Clochette đã qua đời.

Tôi không biết nói gì, sự cảm động sâu sắc, ghê gớm đã đè nặng lên trái tim con trẻ của tôi. Tôi xuống dưới nhà, nấp sau chiếc ghế bành thấp mà khóc. Tôi cứ ngồi như vậy rất lâu vì trời đã tối. Bất chợt có nhiều người vào phòng với một cây đèn. Tôi nghe thấy cha tôi và mẹ tôi nói chuyện với ông thày thuốc, tôi nhận ra tiếng ông. Người ta đã tìm ông để nghe ông giải thích nguyên nhân của cái chết. Ông nói nhưng tôi không hiểu. Sau đó người ta mang rượu nhẹ và bánh quy tới.

Ông vẫn nói và phần sau này của câu chuyện đã khắc sâu vào tâm hồn tôi cho đến khi chết! Tôi cho rằng mình có thể thuật lại đúng những điều ông thày thuốc đã nói:

- A! Người đàn bà khốn khổ. Đây là con bệnh đầu tiên trong nghề của tôi. Bà ta bị gãy chân đúng vào cái ngày tôi được cử về đây, tôi không có thời gian để rửa tay và phải lên xe ngay vì đây là một trường hợp rất nghiêm trọng, rất nghiêm trọng.

“Năm ấy người bị nạn mười bảy tuổi, là một cô gái xinh đẹp, rất xinh đẹp. Người ta có thể tin được không? Còn về nguyên nhân của việc gãy chân thì không bao giờ tôi nói; ngoài tôi còn một người nữa, nhưng người ấy đã đi xa ngay sau vụ tai nạn.

“Bây giờ bà ấy đã qua đời, tôi thấy có thể kể lại được. Vào thời ấy ở Thị trấn có một thày giáo phụ giảng mới được chuyển đến. Đấy là một người đẹp trai. Mọi cô gái đều chạy theo anh ta, nhưng anh không dám quan hệ vì sợ ông Hiệu trưởng cấp trên của anh, ông Grabu.

“Ông Grabu thường thuê mượn cô Hortense xinh đẹp làm thợ khâu, sau vụ tai nạn người ta gọi là Clochette, người vừa qua đời chiều nay ở nhà ông bà. Thày giáo phụ giảng đem lòng yêu mến cô thợ khâu, cuối cùng họ đã hẹn gặp nhau trên kho đồ cũ của trường học.

“Cuối ngày cô gái làm như trở về nhà mình, nhưng thay vì xuống cầu thang ra khỏi nhà ông Grabu thì cô tại leo cầu thang vào kho đồ cũ để đợi người yêu. Chàng trai cũng lên trên đó ngay lập tức. Khi hai người bắt đầu trò chuyện thì cánh cửa nhà kho bật mở, ông Hiệu trưởng xuất hiện.

“- Sigisbert! Anh làm gì ở đây?

“Cảm thấy có thể bị bắt quả tang hoảng hốt, anh trả lời:

“- Tôi lên đây để nghỉ một lát trên nệm rơm, thưa ông Grabu.

“Nhà kho rất rộng và tối om. Sigisbert đẩy cô gái về phía sau rồi thì thào: “Ẩn nấp đi! Nếu không tôi có thể bị mất việc làm!  Ẩn nấp đi”!

“Ông Hiệu trưởng nghe thấy tiếng thầm thì bèn hỏi:

“- Có một mình anh ở trên này thôi, phải không?

“- Vâng thưa ông Grabu.

“- Nhưng tôi nghe thấy tiếng anh kia mà?

“- Tôi xin thề, thưa ông Grabu.

“- Đó là tôi muốn hỏi cho biết thôi - ông già nói trước khi khoá trái cánh cửa nhà kho.

“Và chàng trai, là người hèn nhát như chúng ta thường thấy cáu kỉnh nhắc lại: “Nhưng cô hãy ẩn nấp đi, không được để người khác nhìn thấy. Nếu không tôi có thể nhịn đói suốt đời. Cô sẽ làm hỏng sự nghiệp của tôi... ẩn nấp đi!”.

“Người ta lại nghe thấy tiếng chìa khóa mở cánh cửa nhà kho.

“Hortense chạy ra cửa sổ nhỏ nhìn xuống đường rồi nói nhỏ:

“- Khi ông ấy đi thì anh sẽ quay lại đón tôi.

“Và cô nhảy xuống.

“Ông Grabu ngạc nhiên khi không thấy ai đi xuống

“Mười lăm phút sau Sigisbert đến nhà tôi và kể lại câu chuyện. Cô gái vẫn ngồi dưới chân tường không thể đứng lên được sau khi nhảy từ hai tầng lầu xuống đất. Tôi cùng anh ta đi tìm cô. Trời mưa nặng hạt. Tôi mang cô gái khốn khổ về nhà.

Cô bị gãy xương chân phải ở ba đoạn. Cô không kêu khóc mà chỉ nói một câu: “Tôi đã bị trừng phạt! Tôi đã bị trừng phạt!”

“Tôi cho người gọi cha mẹ cô tới và nói một cỗ xe đang chạy bị đổ trước cửa nhà tôi làm cô gái bị thương.

“Người ta tin tôi, và cảnh sát mất một tháng ròng để truy tìm cỗ xe ấy nhưng không kết quả.

“Đấy! Tôi nói người con gái ấy là một nữ anh hùng, là một trong những người có cử chỉ anh hùng đẹp nhất.

“Đây cũng là mối tình duy nhất của bà ta. Bà chết trong lúc còn trinh tiết. Đây là người chết vì nghĩa, một tâm hồn cao cả một tinh thần cao thượng tuyệt vời! Và nếu không khâm phục bà thì tôi đã không kể lại câu chuyện mà tôi đã không kể cho ai nghe trong suốt cuộc đời mình. Ông bà hiểu chứ? Ông thày thuốc ngừng lời.

Mẹ tôi khóc. Cha tôi nói một vài câu gì đó tôi không nghe rõ. Rồi mọi người ra khỏi phòng. Tôi quì xuống trước chiếc ghế và khóc nức nở. Sau đó tôi nghe thấy tiếng những bước chân nặng nề ở cầu thang.

Người ta mang xác bà Clochette đi.

SĨ QUAN TÙY TÙNG

Nghĩa trang đông đặc các sĩ quan trông giống như một vườn hoa. Mũ kê-pi và quần màu đỏ, quân hàm và cúc áo mạ vàng, kiếm và cờ của các cơ quan tham mưu, hình trang trí khuyết áo của các kị binh đang đi qua các ngôi mộ có những cây thánh giá màu trắng hoặc màu đen đưa ra những cánh tay thương hại, những cánh tay ghép bằng gỗ hoặc bằng đá hoa cương trên những cư dân đã qua đời.

Người ta vừa mai táng người vợ bị chết đuối hai ngày trước đây của Đại tá Limousin.

Thế là hết, giới tăng lữ đã ra về, nhưng vị Đại tá, đang được hai sĩ quan đỡ hai bên, còn ở lại, nhìn nấm mộ mới đắp trong đó có thi hài người vợ trẻ của mình.

Ông gần như là một ông già, cao lớn nhưng gầy gò, bộ ria đã bạc trắng; ba năm trước đây đã kết hôn với một cô gái mồ côi sau khi cha cô là Đại tá Sortis qua đời.

Hai sĩ quan, Đại uý và Trung uý, đang muốn đưa thủ trưởng ra về. Nhưng ông đòi ở lại, lệ lưng tròng và nói rất khẽ:

“Không, không ở lại một chút nữa”, đôi chân run rẩy, mắt nhìn vào nấm mộ, nơi cũng chôn cả trái tim và cuộc sống của ông cùng tất cả những vì còn lại trên thế gian của ông.

Bất chợt tướng Ormont đi tới nắm lấy cánh tay của ông Đại tá rồi hơi kéo mạnh ông đi: “Nào, nào, ông bạn già của tôi, không nên ở đây lâu”. Ông Đại tá tuân lệnh và ra về.

Tới nhà, khi mở phòng làm việc của mình, ông thấy trên bàn có một bức thư. Xem thư ông bỗng ngạc nhiên và xúc động khi nhận ra đây là nét chữ của vợ mình. Trên phong bì có tem bưu chính đóng dấu ngày hôm nay. Ông lấy thư ra đọc:

“Thưa Cha!

“Xin ông cho em được gọi ông là cha như ngày xưa lần nữa. Khi ông nhận được thư này thì em đã được chôn cất chu đáo rồi. Có thể ông sẽ tha thứ cho em.

“Em không muốn làm nhẹ tội lỗi của mình hoặc làm mềm lòng ông. Em chỉ muốn nói với sự thành thật của người phụ nữ sau đây một tiếng đồng hồ nữa sẽ lìa bỏ cõi đời.

“Khi ông cưới em, do lòng hào hiệp, em biết ơn ông và yêu ông bằng cả trái tim cửa người thiếu nữ. Em yêu ông như em đã yêu cha em, có khi còn nhiều hơn; và ngày mà em ngồi vào lòng ông em đã buột miệng gọi ông là cha. Đây là tiếng nói của con tim tự phát do bản năng. Đúng thế, đối với em ông đã là người cha. Ông đã cười và bảo em: “Hãy gọi ta như vậy, cái đó làm ta hài lòng.

“Khi chúng ta đến thành phố này và - tha lỗi cho em- em đã yêu... Ô! Em đã chống cự lại rất lâu, gần hai năm, xin ông đọc kĩ, gần hai năm, nhưng cuối cùng thì em gục ngã, em trở thành một thủ phạm, một gái giang hồ.

“Còn người kia ông không nên đoán chừng anh ta là ai. Em rất yên tâm về vấn đề này vì xung quanh ông và cả em nữa có đến mười hai sĩ quan, mà ông thường nói vui là mười hai chòm sao.

“Ông không nên tìm hiểu và nhất là chớ ghét bỏ người ấy. Anh ấy đã làm cái việc mà bất cứ ai trong hoàn cảnh của anh cũng nhất định sẽ làm, và em tin chắc rằng anh ấy yêu em với tất cả tấm lòng của mình.

“Nhưng xin ông nghe tiếp. Một hôm chúng em hẹn hò nhau ở đảo Bécasse, ông biết, đấy là một hòn đảo nhỏ bên cạnh cối xay gió. Trong lúc em đang bơi thì anh ấy ngồi trong bụi cây, và ngồi cho đến tận chiều để không ai biết là mình có mặt ở đây. Lúc em tới gặp anh ấy thì thấy trong một bụi rậm khác có Philippe, sĩ quan tuỳ tùng của ông đang nấp trong đó. Chúng em cho rằng mình đã thua cuộc rồi và em kêu lên một tiếng. Philippe nói: “Anh ấy là bạn của tôi. Bà cứ đi tắm tiếp đi. Để tôi nói chuyện riêng với anh ấy”.

“Em đi tắm tiếp và cuối cùng trở về nhà chờ đợi điều bất hạnh xảy ra. Một tiếng đồng hồ sau, Philippe nói nhỏ với em ở ngoài hành lang văn phòng của ông khi gặp em: “Tôi sẽ làm việc theo lệnh của bà, nếu bà đưa cho tôi những bức thư”. Em hiểu là hắn sẽ mang thư đi bán cho anh ấy.

“Em đã đưa cho hắn tất cả các thư từ. Hắn nhận và mang đi.

“Việc đó kéo dài được hai tháng. Chúng em đã tin hắn, cũng như ông vẫn tin hắn.

“Nhưng đây là việc đã xảy ra. Một hôm em đi tắm một mình cũng trên hòn đảo ấy và em đã gặp viên sĩ quan tuỳ tùng của ông Hắn nói hắn sẽ tố cáo chúng em bằng những bức thư ấy với ông nếu em không chịu chiều theo ý muốn của hắn.

“Ôi! Thưa ông em rất sợ, một sự sợ hãi hèn nhát, xấu xa, nhất là sợ ông, sợ cho cả anh ấy nữa - ông sẽ biết anh ấy và cả em nữa, có thể là như vậy, em làm sao biết được. Em định mua lại những bức thư ấy nhưng hắn không chịu vì hắn cũng yêu em, đáng xấu hổ làm sao!

“Chúng em là những người yếu đuối, dễ mất tinh thần hơn ông. Một khi đã rơi xuống vực thẳm thì người ta cứ rơi mãi. Liệu em có hiểu được những việc mình làm không? Em chỉ biết rằng một trong hai chúng em sẽ chết và em đã chịu thua tên khốn kiếp ấy.

“Ông thấy đấy, em không hề làm giảm nhẹ tội lỗi của mình.

“Và thế là việc mà em thấy trước đã đến, hắn đã cưỡng đoạt em và còn cưỡng đoạt em nữa. Hàng ngày hắn vẫn doạ dẫm anh ấy.

“Rồi em tự nhủ mình phải chết. Còn sống thì em không thể thú nhận với ông tội ác này được. Chết đi, em dám làm tất cả. Ngoài cái chết thì không còn cách nào khác. Em không thể yêu được nữa và cũng không được ai yêu nữa; hình như em đã vấy bẩn vào mọi người mỗi khi chìa tay ra.

“Em sẽ đi tắm và sẽ không trở về nữa.

“Bức thư này là do tình nhân của em gửi đến ông. Anh ấy nhận được sau khi em chết và chỉ hiểu đây là mong muốn cuối cùng của em thôi. Còn ông, ông sẽ được đọc thư sau khi ở nghĩa trang về.

“Vĩnh biệt ông, em không còn gì để nói nữa. Ông sẽ làm mọi việc theo ý mình và xin hãy tha thứ cho em”.

Ông Đại tá lau vầng trán ướt đẫm mồ hôi. Sự can đảm, can đảm trong những ngày trận mạc trở về với ông, ông bấm chuông.

Một người hầu xuất hiện.

- Gọi Philippe tới đây - ông ra lệnh.

Sau đó ông mở ngăn kéo bàn ra.

Người được gọi đến nay lập tức. Đây là một sĩ quan có bộ ria màu nâu, mặt ranh mãnh, mắt xảo trá.

Ông Đại tá nhìn thẳng vào mặt hắn.

- Anh cho tôi biết tên người tình nhân của vợ tôi.

- Nhưng, thưa Đại tá...

Viên Đại tá lấy khẩu súng trong ngăn kéo ra.

- Nào, nói đi, anh biết rõ là tôi không đùa đâu.

- Vâng, Thưa Đại tá... đó là Đại uý Saint-Albert.

Hắn vừa nói xong thì một ngọn lửa đỏ chói trước mắt hắn, và hắn ngã úp mặt xuống vì một viên bạn đã trúng vào giữa trán.

KẺ GIẾT NGƯỜI

Bị cáo được một luật sư trẻ tuổi, mới vào nghề, biện hộ như sau:

Kính thưa quí Toà, những chứng cứ quả là không thể chối cãi được. Thân chủ của tôi là một người thật thà, một viên chức chăm chỉ, hiền lành và ít nói, đã giết chủ trong một phút giận dữ không thể hiểu nổi. Xin các Ngài cho phép tôi phân tích về mặt tâm lí của vụ án, tôi có thể nói như vậy, không phải là để chối tội, được không? Và các Ngài sẽ xét xử sau.

Jean Nicolas Lougère là con trai của một gia đình đáng được tôn trọng, anh ta là một chàng trai giản dị và trung thực.

Tội ác của anh xuất phát từ sự trung thực ấy! Đây là một tình cảm, thưa các Ngài, mà ngày nay ít người chú ý, danh từ đó vẫn còn nhưng sức mạnh của nó đã mất. Cần phải đi vào những gia đình chậm tiến và giản dị để thấy cái truyền thống nghiêm khắc, sự sùng bái sự việc hoặc con người, tình cảm hoặc tín ngưỡng trong cái tính cách thiêng liêng lòng tin không chút bỡn cợt, nghi ngờ.

Người ta không thể là một người trung thực, trung thực thực sự, với đầy đủ sức mạnh của danh từ ấy, nếu người ta không phải là người biết tự trọng. Người biết tự trọng có cặp mắt nhắm chặt. Người ấy tin tưởng. Chúng tôi đang mắt mở to nhìn đời, chúng tôi đang sống ở đây, trong Toà án, cái cống ngầm của xã hội, chúng tôi đang làm thất bại những lời sỉ nhục, chúng tôi là những kẻ tâm tình của mọi sự hổ thẹn, là người tận tình chống lại những thói bất lương, là người ủng hộ những người kì cục từ những bậc vương tôn cho đến những kẻ rình mò bên các bờ rào, chúng tôi đón tiếp một cách vui vẻ và với lòng khoan dung mọi tên thủ phạm, biện hộ cho chúng trước các Ngài, nếu chúng tôi yêu nghề, nếu đánh giá người luật sư qua những hợp đồng khoán việc, thì chúng tôi không thể có tinh thần tự trọng được. Chúng tôi đã nhìn thấy rất rõ dòng sông hủ hoá xuất phát từ những người đứng đầu quyền lực đến những tên vô lại cuối cùng; chúng tôi biết rất rõ chúng đã hành động, đã hiến thân, đã bán mình như thế nào. Chức vụ, quyền hạn, danh dự được trao đổi một cách tàn nhẫn lấy một chút vàng bạc, lấy cổ phiếu trong các doanh nghiệp, hoặc nhiều khi chỉ đơn giản lấy cái hôn của người đàn bà. Bổn phận và nghề nghiệp của chúng tôi buộc chúng tôi không được bỏ qua bất cứ điều gì phải nghi ngờ tất cả mọi người, vì mọi người đều đáng nghi cả; và chúng tôi đã ngạc nhiên khi chúng tôi đứng trước mặt một người, được coi là kẻ giết người đang đứng trước mặt các Ngài, sự tôn trọng đủ mạnh đã làm anh ta trở thành kẻ tử vì đạo.

Chúng tôi, thưa các Ngài, chúng tôi có danh dự như người đã giữ gìn cho bản thân được sạch sẽ và phản đối sự đê tiện, bằng tình cảm, giữ vững phẩm cách cá nhân và sự tôn trọng cá nhân; chúng tôi không tin tưởng một cách mù quáng, bẩm sinh như thân chủ của chúng tôi.

Xin cho phép tôi nói về cuộc đời của người mà chúng tôi có bổn phận biện hộ.

Anh ta được dạy dỗ, như ngày xưa người ta thường dạy dỗ trẻ con, là phải phân biệt những hành động của con người thành hai loại tốt và xấu như phân biệt giữa ngày và đêm.

Người cha không phải là người cao siêu gì nhưng là người nhìn xa trông rộng; ông thấy rõ thực trạng xã hội và sự cần thiết phải phân loại như vậy.

Anh ta lớn lên, tin tưởng, phấn khởi, tuy có phần nào thiển cận. Năm hai mươi hai tuổi anh kết hôn. Anh lấy một cô em họ, cũng được dạy dỗ như anh, trong trắng như anh. Anh có may mắn lấy được người vợ thật thà, ngay thẳng; nói cách khác là người quí hiếm nhất trên đời. Anh có một bà mẹ tập hợp được các bà mẹ khác cũng theo cách ứng xử như vậy.

Không hề biết đến thói xảo quyệt, anh sống trong sự ngay thẳng trung thực một cách bướng bỉnh và trong một hạnh phúc bình dị.

Sau khi thành hôn anh vào làm chân thủ quĩ trong ngân hàng của ông Langlais, người vừa bị anh giết chết.

Thưa các Ngài, qua những lời làm chứng của bà Langlais, của người anh trai Perthuis của bà, người hùn vốn với chồng bà, của những người trong gia đình, của mọi viên chức trong ngân hàng thì Lougère là một nhân viên gương mẫu, trung thực, biết phục tùng đối với cấp trên và đồng nghiệp.  Người ta quí mến anh trong khi đối xử, tương ứng với cách ăn ở đánh noi gương của anh. Người ta cũng khen ngợi vợ anh về những đức tính như vậy.

Nhưng vợ anh đã qua đời vì bệnh thương hàn sau đó ít lâu. Anh đã quá đau đớn, nhưng đây là một sự đau đớn thầm lặng và bình tĩnh. Người ta chỉ thấy mặt anh tái xanh với những nét hằn mới vì những thương tổn ấy.

Thưa các ngài, sau đó đã có một sự việc rất tự nhiên.

Anh đã sống với người vợ ấy được mười năm. Trong mười năm ấy, anh luôn luôn có một người đàn bà bên mình. Anh đã quen thuộc với những chăm sóc của người vợ, tiếng nói thân thương khi vợ bước vào phòng những tiếng chào buổi sáng buổi tối, tiếng sột soạt của váy áo của vợ, sự vỗ về âu yếm của người vợ, đôi khi như là của mẹ, làm cho cuộc sống nhẹ nhàng thời gian trôi nhanh hơn. Anh không thể sống độc thân. Tối tối anh ngồi trong quầy rượu của cơ quan từ một đến hai tiếng đồng hồ. Anh uống một vại bia rồi lơ đãng nhìn những viên bi trên bàn bi-a, người này và người kia trong khói của tẩu thuốc chạy đi chạy lại, nghe nhưng không chú ý đến những tranh luận về chính trị và những tiếng cười phá lên ở các bàn lân cận. Cuối cùng anh đi nằm với vẻ mệt mỏi và ưu phiền.

Trong đáy sâu của tâm hồn và thể xác anh đó là sự thiếu vắng người phụ nữ; và, tuy không nghĩ đến, càng ngày anh càng đến gần người nữ nhân viên tóc vàng thu tiền trên quầy vì đây là một người đàn bà. Rồi hai người nói chuyện với nhau và việc ở bên cạnh cô gái mỗi buổi tối đã trở thành thói quen của anh. Cô ta xinh đẹp và dễ thương thể hiện trong nụ cười và việc thường xuyên thay đổi đồ uống để bán được nhiều hàng. Mỗi ngày Lougère lại gắn chặt hơn với người phụ nữ mà anh không biết rõ ấy; anh yêu cô vì xung quanh không còn người phụ nữ nào khác.

Xảo quyệt, cô gái quyết định lôi kéo người đàn ông ngây thơ ấy; đây là cách tốt nhất để lợi dụng anh. Và khôn ngoan hơn nữa là lấy anh.

Cô ta đạt được mục đích không mấy khó khăn.

Thưa các Ngài, liệu tôi có cần nói về tư cách của người phụ nữ này khi đã thành hôn nhưng vẫn không giảm bớt những hành động đáng xấu hổ của mình không?

Với những mánh khoé của phụ nữ, cô ta rất hài lòng khi lừa dối người chồng thật thà bằng việc quan hệ tội lỗi với tất cả các viên chức của cơ quan chồng. Tôi nói: tất cả. Chúng tôi có những lá thư, thưa các Ngài. Việc ấy đã trở thành một vụ bê bối lớn, tuy nhiên những người chồng lúc nào cũng vậy, vẫn không hay biết gì.

Cuối cùng kẻ vô lại ấy ve vãn cả con trai của ông chủ ngân hàng mười chín tuổi. Ông Langlais đến lúc này vẫn không nhận ra do lòng tốt, do sự dễ dãi với nhân viên bỗng giật mình khi thấy con trai rơi vào tay, tôi phải nói đây là tay một con người nguy hiểm, và ông nổi giận một cách chính đáng. Nhưng ông đã sai lầm khi mang chuyện này nói trực tiếp với Lougère với sự bất bình của người cha.

Thưa các Ngài, tôi chỉ còn việc đọc để các Ngài nghe câu chuyện về vụ giết người do chính miệng nạn nhân kể lại trước khi qua đời.

“Tôi được biết con trai tôi, chiều hôm trước, đã cho người đàn bà ấy mười ngàn frăng và sự tức giận của tôi đã mạnh hơn lẽ phải. Chắc chắn là tôi đã không nghi ngờ gì người phụ nữ ấy vì tiếng tăm tốt của người chồng; nhưng cũng có nhiều người sự mù quáng lại nguy hiểm hơn những sai lầm của mình.

“Tôi cho gọi anh ta tới và nói rằng tôi sẽ không cho anh ta làm việc ở đây nữa.

“Anh ta đứng sững trước mặt tôi, hốt hoảng và không hiểu gì cả. Cuối cùng anh đòi hỏi tôi giải thích với vẻ gay gắt.

“Tôi từ chối và nói rằng ý kiến của tôi là một mệnh lệnh. Anh ta nghĩ rằng tôi cho anh ta là người không nhã nhặn, và, tái mặt đi, anh ta khẩn khoản yêu cầu tôi giải thích. Từ ý nghĩ ấy, anh ta tự cho mình cái quyền nói thật to.

Vì tôi vẫn im lặng, anh ta lăng nhục tôi, lăng nhục tới mức tôi sợ rằng sẽ có những hành động tổn thương. Bất chợt, vì anh ta nói một câu xúc phạm nặng nề, tôi ném vào mặt anh ta toàn bộ sự thật.

“Anh ta lặng đi một vài giây đồng hồ, nhìn tôi bằng cặp mắt hoảng hốt; rồi tôi thấy anh ta cầm chiếc kéo to tôi thường dùng để xén giấy trên bàn và đè lên người tôi và tôi thấy một vật xuyên vào cuốn họng tôi...”.

Thưa các Ngài, đây là câu chuyện đơn giản về vụ giết người, để biện hộ cho anh tôi sẽ nói gì? Anh ta đã tôn trọng người vợ thứ hai một cách mù quáng vì anh ta đã tôn trọng người vợ thứ nhất với cùng lí do ấy.

Sau cuộc bàn bạc ngắn, can phạm được tha bổng.

LI HÔN

Ông Botran, một luật sư danh tiếng của Paris, từ hơn mười năm nay đã biện hộ cho nhiều người chồng li dị vợ, mở cửa văn phòng và đứng tránh sang một bên để người khách hàng mới tới đi vào.

Đấy là một người đàn ông to béo, hồng hào và mạnh khoẻ. Ông ta chào chủ nhà.

- Xin mời ông ngồi - Chỉ tay vào chiếc thế, ông luật sư nói.

Người khách ngồi xuống rồi nói sau khi đã hắng giọng - Thưa ông, tôi tới để yêu cầu ông biện hộ cho tôi trong một vụ li hôn.

- Ông nói đi, thưa ông tôi nghe đây.

- Thưa ông tôi là một công chứng viên.

- Trước kia hay hiện nay?

- Trước kia. Năm nay tôi ba mươi bảy tuổi.

- Xin ông nói tiếp.

- Thưa ông, tôi có một cuộc hôn nhân bất hạnh, rất bất hạnh.

- Ông không phải là người duy nhất.

- Tôi cũng biết như vậy, và tôi cũng thương cho những người khác; nhưng đây là một trường hợp đặc biệt vì vợ tôi có những tính cách khác thường. Nhưng tôi xin bắt đầu từ chỗ bắt đầu.

Tôi lấy vợ trong một hoàn cảnh rất lạ lùng; ông có tin vào những ý nghĩ nguy hiểm không?

- Ông muốn nói gì về điều này?

- Ông có tin rằng những ý nghĩ nguy hiểm trong đầu thì chẳng khác gì có thuốc độc trong cơ thể không”

- Vâng, có thể là như vậy.

- Chắc chắn là như vậy. Có những ý nghĩ trong con người chúng ta, chúng gậm nhấm, chúng làm cho chúng ta phát điên, chúng ta không biết làm thế nào để chống lại chúng và cuối cùng chúng giết chết chúng ta. Đây là một thứ rệp trong đầu óc của chúng ta. Nếu để một trong những ý nghĩ đó xâm nhập vào đầu óc, nếu không nhận ra ngay từ đầu thì nó sẽ trở thành kẻ xâm lược, một tình nhân, một bạo chúa từng ngày, từng giờ trở lại làm thay đổi công việc hàng ngày của chúng ta, làm giảm sự chú ý của chúng ta, cách xét đoán của chúng ta, và cuối cùng thì chúng ta thua cuộc.

*

Đây là chuyện đã xảy đến với tôi, thưa ông. Như đã nói, tôi là công chứng viên ở Rouen, không phải là nghèo mà là túng bấn, khó khăn, phải chắt bóp, hạn chế những thú vui, vâng tất cả, và thật là khắc nghiệt đối với người trong độ tuổi tôi.  Làm nghề công chứng nên tôi phải đọc tất cả những mẩu tin nhắn trên báo chí, những tin cung cầu các loại và những tin lặt vặt khác v... v... đã có nhiều đám cưới có lợi cho nam thân chủ của tôi.

Một hôm tôi đọc được một mẩu tin như sau: “Phụ nữ, xinh đẹp, chưa chồng, đứng đắn, có số vốn riêng là hai triệu năm trăm ngàn trăng, sẽ kết hôn với người đánh tôn kính.  Không qua trung gian”.

Đúng lúc ấy tôi đang dùng bữa cùng hai người bạn, một là người đại lý còn người kia là chủ nhà máy sợi. Tôi không hiểu tại sao câu chuyện lại đưa đến việc cưới hỏi và họ cười nói về người phụ nữ có hai triệu năm trăm ngàn frăng ấy.

Ông chủ nhà máy nói: “Người phụ nữ ấy là loại người thế nào nhỉ?”.

Ông đại lí là người từng chứng kiến nhiều cuộc hôn nhân có lợi giải thích mọi chi tiết; rồi ông quay lại phía tôi nói:

- Tại sao anh không dành cho mình món này? Cái đó làm anh đỡ gặp khó khăn và lo lắng. Hai triệu năm trăm ngàn frăng. Chúng tôi cùng cười vang và nói sang chuyện khác.

Một tiếng đồng hồ sau tôi về nhà. Đêm ấy trời rất lạnh.

Tôi sống trong một ngôi nhà cũ nát trông giống như chuồng chim. Đặt tay vào thanh vịn cầu thang cái lạnh truyền lên cánh tay cũng như cánh tay kia khi chạm vào mảng tường ẩm ướt; điều đó làm tôi buồn bã và mất tinh thần. Rồi tôi bất chợt nhớ lại câu chuyện buổi sáng và tự nhủ: “Nếu ta có được hai triệu rưỡi ấy ?” Căn phòng của tôi thật là thê lương; căn phòng của người đàn ông không vợ, không khác gì nhà bếp. Xin ông hình dung một chiếc giường lớn không rèm che, một tủ lớn, một tủ thấp, một bồn rửa mặt và không có lò sưởi. Quần áo vắt trên thế, giấy má vứt ở sàn nhà. Tôi lẩm bẩm hát, một điệu hát trong quán cà phê nơi tôi thường lui tới.

Hai triệu đồng

Hai triệu đồng

Tốt không

Và năm trăm ngàn

Và năm trăm ngàn

Vợ ngoan!

Lúc này tôi đang nghĩ đến người phụ nữ. Tôi lên giường suy nghĩ rất lâu trước khi ngủ.  Hôm sau, tôi thức giấc thì trời đã sáng bạch. Tôi có việc phải có mặt ở Darnetal vào lúc tám giờ sáng; như vậy lẽ ra tôi phải dạy từ sáu giờ. Trời lại đang bão tuyết. Chết tiệt cái số tiền hai triệu năm trăm ngàn ấy!

Tôi đến nơi làm việc vào lúc mười giờ. Văn phòng tôi có mùi gỉ sắt, mùi lấy cũ, không có gì nồng nặc hơn; trộn lẫn với mùi nơi ở của các thày tu: ủng da, tất cả được hâm nóng lên mười tám độ.

Như thường lệ, tôi ăn sáng với sườn rán là một mẩu phó-mát rồi bắt tay vào làm việc.

Thoạt tiên tôi suy nghĩ một cách nghiêm túc đến người phụ nữ có hai triệu năm trăm ngàn frăng. Người ấy là ai? Tại sao tôi không viết thư? Tại sao tôi không tìm hiểu?

Thưa ông tôi xin nói ngắn gọn. Ý nghĩ ấy ám ảnh tôi, dằn vặt tôi, làm khổ tôi mười lăm ngày liền. Những khó khăn, thiếu thốn lúc này như kim châm vào người tôi và mỗi một nhát châm như thế vào đầu làm tôi lại nghĩ đến người phụ nữ có hai triệu rưỡi frăng ấy.

Rồi tôi hình dung lai lịch của người ấy. Thưa ông khi người ta nghĩ đến điều gì thì người ta nghĩ đến mình sẽ hi vọng những gì ở điều ấy.

Chắc chắn không tự nhiên mà một cô gái con nhà tử tế, có một số vốn kha khá như vậy mà lại đi tìm chồng qua con đường báo chí. Chỉ có thể là người trung lưu đang rất khốn khổ.

Trước hết số tiền ấy đối với tôi không phải là một phép màu nhiệm thần tiên. Trong nghề chúng tôi biết có những cuộc kết hôn tới số tiền mười triệu, mười hai triệu frăng. Mười hai triệu frăng cũng là chuyện thường thấy. Chúng tôi cũng biết là không nên tin vào những lời hứa. Chúng đều là huyễn hoặc, làm ra vẻ thật thà, đến một điểm nào đó, do tính cả tin, làm cho chúng ta tưởng rằng đây là của hồi môn rất có đạo đức. Vậy thì đây là một cô gái con chính thức của một kẻ hãnh tiến và một bà hầu phòng đột nhiên được hưởng gia tài của cha, muốn dấu thân phận của mình bằng cách đưa ra một lời kêu gọi kết hôn thường thấy dưới dạng một sự hứa hẹn.

Giả thiết của tôi là ngớ ngẩn. Nhưng lúc ấy tôi tin là đúng đắn. Chúng tôi, những công chứng viên, không bao giờ nên đọc tiểu thuyết, nhưng tôi thì tôi đã đọc, thưa ông. Vậy là tôi đã viết thư, nhân danh một viên công chứng thay mặt một khách hàng rồi ngồi đợi.

Năm ngày sau đó, vào lúc ba giờ chiều, tôi đang làm việc trong văn phòng thì người tuỳ phái tới báo tin:

- Có bà Chantefrise tới.

- Mời bà ấy vào.

Đấy là một phụ nữ khoảng ba chục tuổi, mạnh khoẻ, tóc hung, vẻ vội vàng.

- Xin mời bà ngồi.

Bà ta ngồi và lẩm bẩm:

- Chính tôi đây, thưa ông.

- Nhưng thưa bà, tôi chưa hân hạnh được biết bà.

- Tôi là người mà ông đã gửi thư.

- Về việc kết hôn ư?

- Vâng thưa ông.

- A? Rất tốt.

- Tôi phải đến tận nơi, vì người ta phải tự mình giải quyết vấn đề này.

- Tôi cũng thấy như vậy, thưa bà. Vậy là bà muốn kết hôn ư?

- Vâng, thưa ông.

- Bà có một gia đình chứ?

Bà ta cúi mặt và nói rất nhỏ:

- Không thưa ông. Cha mẹ tôi đều đã qua đời.

Tôi giật mình. Như vậy là tôi đã đoán đúng.

Bỗng nhiên tôi thấy hài lòng đối với con người khốn khổ này.

Tôi hỏi tiếp:

- Số tài sản của bà là chính xác chứ?

Lần này bà ta trả lời không chút nhập ngừng.

- Ồ? Vâng thưa ông.

Tôi chăm chú nhìn bà, trông người cũng không đến nỗi, tuy tuổi hơi cứng hơn nhiều so với tôi ước đoán. Đây là con người vừa phải, một phụ nữ tự chủ. Tôi ý định một khi đã thấy rõ số tiền ấy không phải là ảo tưởng thì tôi sẽ yêu bà ta, sẽ loại bỏ người khách hàng tưởng tượng. Tôi nói với bà ta rằng ông khách của tôi là người được trọng vọng nhưng hơi yếu đuối, ủ dột.

Nghe tới đây bà ta nói luôn:

- Không, thưa ông. Tôi chỉ yêu những người đàn ông mạnh khoẻ thôi.

- Bà sẽ nhìn thấy ông ấy, nhưng không trước bốn ngày tới vì ông ấy có việc phải sang nước Anh.

- Ồ? Thật đáng buồn.

- Bà vội trở về ư?

- Không.

- Vậy bà sẽ ở lại đây. Tôi sẽ thu xếp.

- Ông thật đáng mến, thưa ông.

- Bà trọ ở khách sạn, đúng không?

Bà ta nói tên khách sạn.

- Vậy liệu bà có cho phép công chứng viên của bà mời bà dùng bữa tối nay không?

Sau một thoáng ngập ngừng lo ngại, bà ta quyết định:

- Vâng, thưa ông.

- Tôi sẽ tới đón bà vào lúc bảy giờ.

- Vâng, thưa ông.

Tôi đưa bà ta về tận cửa khách sạn.

Bảy giờ tôi tới đón. Bà ta đã thay quần áo và ăn vận có phần đỏm đáng.

Tôi đưa bà ta tới dùng bữa trong một khách sạn, gọi những món ăn khá sang. Một tiếng đồng hồ sau đó chúng tôi đã thân quen nhau, và bà kể chuyện mình. Bà là con gái một phu nhân bị một nhà quí tộc quyến rũ, bà được gửi về nông thôn để nuôi dưỡng. Bây giờ bà đã giàu có vì được thừa kế gia tài của cha và của mẹ. Thật là vô ích khi hỏi, khi van nài. Khi tôi vặn hỏi thì bà ta tỏ ra là người tháo vát. Bà ta nói rành mạch những con số, những cổ phiếu, tiền gửi và tiền lãi. Tôi rất tin bà.

Tôi mời bà ta dùng sâm-banh, bà ta uống. Tôi nói tôi cần xem xét chính xác vì thân chủ tôi là một nhà kinh doanh.

Bà ta vui vẻ nói:

- Tôi có mang theo mọi giấy tờ.

- Ở đây hay ở Rouen?

- Vâng, ở Rouen.

- Trong khách sạn phải không?

- Vâng.

- Bà có thể cho tôi xem được không?

- Vâng.

- Ngay bây giờ chứ?

- Vâng.

Tôi thanh toán tiền bữa ăn và cùng bà ra về.

Đúng là bà ta mang theo đầy đủ giấy tờ. Tôi không thể nghi ngờ gì. Tôi cầm lấy tệp giấy, lật đi, lật lại, đọc kĩ. Tôi vui mừng và muốn ôm hôn bà ta. Và tôi đã hôn bà. Một lần, hai lần... mười lần... Rượu sâm-banh làm tôi ngã quỵ hoặc chính bà... ngã quỵ.

Rồi bà ta khóc nức nở, van nài tôi đừng phản bội bà. Tôi hứa tất cả những gì bà ta muốn. Tinh thần tôi biến động một cách kinh khủng. Làm gì bây giờ? Tôi đã lợi dụng khách hàng. Nhưng chính tôi mới là khách hành một khách hành ngây thơ, dễ bị đánh lừa. Tôi có thể xuôi tay, đúng thế. Nhưng còn món hồi môn? Nhưng tôi có quyền bỏ rơi bà ta không, người đàn bà khốn khổ sau khi gặp tôi?

Làm thế nào để chăm sóc người phụ nữ đang ngất.

Tôi không có quyết định dứt khoát, tôi hối hận, lo ngại.

Nhưng một buổi sáng ý định đã rõ. Tôi ăn vận đàng hoàng và tới khách sạn.

Gặp tôi, mặt bà đỏ lên.

Tôi nói:

- Thưa bà, để sửa chữa sai lầm, tôi xin cầu hôn bà.

Bà ta lắp bắp:

- Tôi đồng ý.

Chúng tôi làm lễ thành hôn.

Tất cả đều tốt đẹp trong sáu tháng đầu tiên. Tôi bán văn phòng của mình và nghỉ hưu, tôi không chê trách gì bản thân tôi cũng như vợ tôi.

Nhưng sau đó vợ tôi thường vắng nhà, vào những ngày giờ nhất định, thứ ba và thứ sáu hành tuần. Tôi cho rằng mình bị phản bội và đi theo dõi.

Chiều thứ ba hôm ấy. Vợ tôi đi vào lúc một giờ; xuống phố Cộng hoà, rẽ tay phải rồi ra cầu lớn trên sông Seine. Từ lúc ấy vợ tôi tỏ ra lo lắng thường quay lại phía sau nhìn những người qua đường. Tôi cải trang thành người bán than nên vợ tôi không nhận ra tôi.

Cuối cùng vợ tôi vào một nhà ga bên tả ngạn; tôi không nghi ngờ gì, tình nhân của vợ tôi đi chuyến tàu một giờ bốn mươi lăm phút.

Tôi nấp sau một chiếc xe tải và chờ. Tiếng còi tàu rú lên. Rất đông hành khách xuống tàu. Vợ tôi chạy đến ôm lấy đứa bé gái chừng ba tuổi do một bà nông dân chuyển cho; vợ tôi hôn lấy hôn để con bé. Rồi vợ tôi quay lại ôm lấy một đứa nữa ít tuổi hơn, tôi không biết là trai hay gái do một bà nông dân khác chuyển cho; vợ tôi cũng ôm hôn nó như đứa kia. Rồi tất cả đi dạo trên đường Lâu đài của Hoàng hậu.

Tôi trở về với nỗi thất vọng ghê gớm, không dám đoán đây là chuyện gì.

Khi ngồi ăn tối, tôi gầm lên:

- Những đứa trẻ ấy là thế nào?

- Những đứa trẻ nào?

- Những đứa mà bà đón chúng ở ngoài ga ấy!

Vợ tôi kêu lên một tiếng rồi ngất đi. Khi tỉnh lại vợ tôi thú nhận trong nước mắt rằng mình có bốn đứa cơn. Đúng thế, thưa ông hai đứa con gái đón vào thứ ba và hai đứa con trai đón vào thứ sáu.

Thật đáng xấu hổ. Đấy là nguồn gốc số tài sản của vợ tôi. Bốn người cha! Và vợ tôi đã tích cóp được số hồi môn ấy.

*

- Bây giờ, thưa ông xin ông cho lời khuyên tôi phải làm gì?

Ông luật sư trả lời với vẻ nghiêm trang:

- Ông hãy nhận lấy bốn đứa bé ấy, thưa ông.

SÔNG NƯỚC

Mùa hè năm ngoái tôi đã thuê một ngôi nhà vùng nông thôn bên bờ sông Seine cách Paris nhiều dặm đường để đêm đêm về ngủ ở đấy. Sau một vài ngày tôi đã làm quen được với một bác hàng xóm, một người đàn ông chừng ba mươi đến bốn mươi tuổi, là một người lạ lùng chưa từng thấy. Đó là một người chèo thuyền, nhưng là người chèo thuyền điên khùng lúc nào cũng ở trên mặt nước, ở dưới nước. Bác ta sinh ra trên thuyền và chắc chắn là sẽ chết trên thuyền.

Một buổi tối, trên bờ sông Seine, tôi yêu cầu bác ta kể một vài câu chuyện về cuộc đời sông nước của bác.

Ngay lập tức mặt bác rạng rỡ lên, xúc động như một nhà thơ. Trong tim bác có một đam mê rất lớn, một đam mê không ngớt dày vò bác: sông nước.

- A. - Bác bảo tôi - Tôi có rất nhiều kỉ niệm trên dòng sông trước mặt chúng ta! Các ông là người tỉnh thành, các ông không biết sông là thế nào đâu. Xin hãy nghe một người làm nghề chài lưới kể về nó. Với sông nước đó cả là một câu chuyện bí mật, sâu lắng không thể biết hết được, là xứ sở của những ảo tưởng huyền hoặc mà người ta chỉ nhìn thấy chúng vào ban đêm, người ta nghe thấy nhưng không hiểu đấy là những tiếng gì như khi người ta đi qua một nghĩa trang, một nghĩa trang thê thảm, nhưng lại là một nghĩa trang không có mộ phần.

“Đất đã giới hạn dân chài lưới, và trong bóng tối, những đêm trời không trăng sao thì dòng sông bừng sáng. Một thuỷ thủ thì không thấy điều đó trên biển cả. Biển thường dữ dội, đúng thế, nó gào thét nhưng nó thật thà, biển cả; nhưng dòng sông thì yên lặng nhưng lại nham hiểm. Nó không gào thét, nước chảy không gây ra tiếng động nhưng đối với tôi thì nó đáng sợ hơn là đại dương.

“Những ngươi hay mơ mộng nói rằng biển cả ôm trong lòng nó những xứ sở to lớn có màu xanh, trong đó những người chết đuối trườn mình giữa những đàn cá trong những khu rừng lạ lùng hoặc những hang động bằng pha lê. Dòng sông chỉ có đáy đen ngòm và mọi thứ thối rữa ra trong bùn. Nó chỉ đẹp khi mặt trời mọc và khi nó vỗ bập bềnh vào mạn thuyền cũng như thì thầm với những đám lau sậy..

“Một nhà thơ đã nói về đại dương:

Ôi những con sóng đã biết những câu chuyện bi thảm

Những con sóng cao làm những bà mẹ đang quì sợ hãi

Các ngươi đã kể lại câu chuyện khi thuỷ triều lên

Và chính các ngươi đã kể bằng một giọng thất vọng

Mà các ngươi sẵn có khi tới gần con người vào đêm tối.

“Và tôi cho rằng những câu chuyện thì thào trong đám lau sậy thì mỏng manh với những tiếng nói nhỏ nhẹ, êm dịu lại là những câu chuyện thê thảm hơn những bi kịch hãi hùng của những con sóng lớn...

“Vì ông đã yêu cầu tôi kể một vài kỉ niệm trong vô vàn kỉ niệm của tôi, tôi sẽ kể ông nghe một chuyện khá đặc biệt đã xảy ra tại đây mười hai năm trước.

“Cũng như bây giờ, tôi trọ ở nhà mẹ Lafon và có người bạn thân nhất là anh Louis Bernet, người sau này bỏ nghề chài lưới cùng áo quần luộm thuộm để vào làm việc trong một cơ quan trong làng C... cách đây hai dặm. Chúng tôi ăn cùng bàn với nhau, lúc thì ở nhà tôi, lúc nhà anh.

“Một đêm khi tôi trở về một mình, điều khiển một con thuyền lớn thường được dùng ban đêm; vì đã quá mệt nhọc tôi dừng thuyền lại bên một đám lau sậy cách cây cầu đường xe lửa chừng một trăm mét nghỉ để lấy lại sức. Trời hôm ấy rất đẹp, ánh trăng sáng rỡ, nước sông lấp lánh, không khí mát mẻ, dễ chịu. Sự yên lặng ấy làm tôi thích thú muốn hút một tẩu thuốc. Tôi nhấc chiếc mỏ neo và ném xuống sông.

“Chiếc thuyền xuôi theo dòng nước làm căng sợi dây xích sau đó đậu lại hẳn, và tôi ngồi cuối thuyền trên một tấm da cừu một cách thoải mái. Không có lấy một tiếng động trừ đôi khi có những tiếng tí tách rất nhỏ, tôi cho rằng đấy là tiếng nước vỗ vào bờ. Những bụi lau sậy cao mang những bộ mặt khác thường đôi khi cũng lay động.

“Con sông hoàn toàn yên lặng nhưng tôi có một cảm giác sợ hãi bởi sự yên lặng khác thường ấy. Tất cả những cóc nhái, những ca sĩ ban đêm vùng lầy lội, đều im tiếng. Bất chợt một con ếch trước mặt, phía tay phải tôi, cất tiếng kêu; tôi giật mình, nhưng rồi nó lại im tiếng, và rồi tôi không nghe thấy nó nữa. Tôi không chờ đợi gì cả và quyết định hút một tẩu thuốc để giải sầu. Dù là người hay hút thuốc bằng tẩu, tôi kéo đến hơi thứ hai thì dừng lại. Tôi nhìn con thuyền, nhìn trời. Tôi ngồi yên lặng nhưng chợt con thuyền chòng chành nhẹ khiến tôi lo ngại. Hình như thuyền đang muốn rẽ ngang giữa hai bờ; tôi cảm thấy có một sức mạnh lạ lùng đang muốn nhấn chìm nó. Tôi thấy như mình đang bị đu đưa trong một cơn giông bão. Tôi nghe thấy những tiếng động ở quanh mình. Tôi đứng phắt lên; nước vẫn lấp lánh, tất cả vẫn yên lặng.

“Tôi thấy thần kinh của mình căng thẳng và quyết định cho thuyền tiếp tục đi: Tôi kéo dây xích sắt; con thuyền rùng mình một cái rồi không nhúc nhích. Tôi kéo thật mạnh, nhưng neo thuyền vẫn không lay chuyển như nó đang mắc vào một vật gì đó ở dưới nước. Mọi cố gắng của tôi đều vô ích. Với chiếc sào dài tôi quay thuyền lại đi theo hướng ngược dòng để thay đổi tư thế của mỏ neo. Cũng không kết quả; tôi tức giận lắc mạnh sợi xích sắt. Vẫn như vậy. Tôi thất vọng ngồi xuống và nghĩ đến tình thế của mình. Tôi không thể nghĩ đến việc chặt đứt hoặc tháo rời sợi dây xích ấy ra khỏi thuyền, vì nó rất lớn và bị tán đinh vào một thanh gỗ to hơn cả cánh tay của tôi. Lúc này trời vẫn đẹp, tôi cho rằng mình sẽ gặp một con thuyền nào đó đến giúp sức thì việc trở về cũng không quá muộn. Tôi đã bình tâm lại trước điều rủi ro ấy và lấy thuốc ra hút. Có một chai rượu rum, tôi uống chừng hai ba cốc rồi bật cười trước hoàn cảnh của mình. Người tôi nóng lên, tôi nghĩ tôi có thể ngủ giữa trời được.

“Bất chợt có một tiếng động ở mạn thuyền. Tôi giật mình, mồ hôi lạnh túa ra trên lưng Có thể đây là một mảnh gỗ trôi trên sông. Tôi ra sức kéo sợi xích sắt một lần nữa. Mỏ neo vẫn không động đậy, tôi đã kiệt sức.

“Lúc này trên mặt sông bắt đầu có sương mù trắng đục và dày đặc. Tôi đứng trên thuyền mà không nhìn thấy dòng sông, con thuyền của tôi và cả đôi chân của tôi nữa, nhưng còn nhìn được bóng của những cây lau, sậy và từ phía xa cánh đồng mờ nhạt dưới ánh trăng với những mỏm nhọn chĩa lên trời của những cây thông. Tôi như đang bị một chiếc chăn bông có màu trắng khác thường bao bọc cho đến tận thắt lưng khiến tôi tưởng tượng đến những chuyện kì ảo. Tôi hình dung có những người muốn leo lên con thuyền của tôi, những người đang bơi xung quanh con thuyền của tôi. Tôi thấy mình đang rất khó ở, thái dương đang giật mạnh, tim đang đập liên hồi và tôi nghĩ đến việc tự cứu bằng cách bơi dưới nước, nhưng rồi tôi rùng mình vì ý nghĩ ấy. Tôi sẽ thất bại khi bơi vào đám sương mù đen xỉn kia.

“Thật ra chỉ cần bơi ngược dòng năm trăm mét để đến bụi lau sậy thì có thể đặt chân xuống đất được, nhưng chín phần mười rủi ro sương mù làm tôi chết đuối tuy rằng tôi là người bơi lội giỏi.

“Tôi đang cố lập luận. Tôi có một ý chí vững chắc là không sợ hãi, nhưng vẫn có một điều vì đó làm tôi sợ. Tôi tự hỏi mình đang sợ cái gì; lòng can đảm của tôi thật là kỳ cục, bản thân tôi nhát gan và trong tôi đang có hai con người, một đang muốn liều thân, một đang cố cưỡng lại.

“Sự sợ hãi ngốc nghếch và khó giải thích lớn dần lên thành sự khủng khiếp. Tôi ngồi bất động mắt mở to, tai dỏng lên chờ đợi. Chờ đợi cái gì? Tôi cũng không biết nữa, nhưng cái đó ắt phải rất khủng khiếp. Tôi hình dung nếu có một con cá nào nhảy lên thuyền, như thường xảy ra, cũng có thể làm cho tôi gục ngã bất tỉnh.

“Với một sự cố gắng mãnh liệt tôi củng cố lập luận của mình. Tôi lấy chai rượu rum ra và uống một hơi dài. Một ý nghĩ nảy ra trong đầu, tôi lấy hết sức ra để kêu to khắp bốn phương trời. Khi cổ họng đã khản đặc, tôi lắng tai nghe. Một con chó rú lên từ rất xa.

“Tôi uống thêm một hớp rượu rồi lại lắng tai nghe ngóng. Tôi cứ như vậy, không chợp mắt được chút nào trong một, có thể là hai tiếng đồng hồ, mắt mở to với những cơn ác mộng ở xung quanh. Tôi tỉnh lại từng phút một. Tôi tự nhủ: “Nào, đứng lên!” Nhưng tôi vẫn cứ ngồi yên. Cuối cùng tôi từ từ đứng dậy một cách thận trọng như cuộc sống của tôi phụ thuộc vào bất cứ một tiếng động nào do tôi gây ra và tôi đưa mắt nhìn lên bờ.

“Tôi choáng ngợp vì vẻ đẹp tuyệt vời của phong cảnh bày ra trước mắt. Đó là cảnh huyền hoặc của xứ sở thần tiên, một trong những câu chuyện mà khách du lịch đã đi nhiều nơi kể lại nhưng chúng tôi không tin.

“Hai tiếng đồng hồ trước đây sương mù nổi trên mặt nước nhưng lúc này đã chuyển lên bờ. Con sông lúc này tĩnh lặng giữa hai dãy đồi bằng tuyết cao trên bảy tám mét; trông nó như một dải lụa cháy nữa những quả núi trắng. Trên đầu tôi là mặt trăng sáng rực trên nền trời vừa xanh vừa trắng màu sữa.

“Mọi giống vật dưới nước thức giấc, ếch nhái kêu điên cuồng trong khi bên phải và bên trái tôi có tiếng kêu rất ngắn của những con cóc. Một điều kì lạ: tôi không sợ hãi gì nữa, tôi đang ở giữa một quang cảnh khác thường mà những chi tiết của nó không làm tôi ngạc nhiên.

“Cảnh này kéo dài trong bao lâu, tôi không biết vì tôi đã thiu thiu nhủ. Khi mở mắt ra thì mặt trăng đã lặn, trời u ám vì đầy mây. Nước vỗ mạnh vào mạn thuyền, gió lạnh. Tôi uống nốt chỗ rượu còn lại, nghe những tiếng xào xạc của lau sậy, những tiếng thê thảm của sông nước. Tôi nhìn mà không trông thấy con thuyền của tôi, bàn tay của tôi tuy tôi đã đưa nó lên sát tận mặt.

“Bóng tối tan dần, bất chợt tôi thấy một bóng người đến sát bên tôi, tôi kêu lên một tiếng; người ấy trả lời: đó là một bác đánh cá. Bác ta đến bên tôi, tôi kể lại câu chuyện không may của mình. Bác để thuyền của bác sát thuyền của tôi và cả hai chúng tôi kéo xích sắt. Mỏ neo vẫn không động đậy.

Trời tối sầm và bắt đầu mưa. Đó là một trong những ngày mang lại bất hạnh cho con người. Tôi nhìn thấy một con thuyền nữa, chúng tôi gọi to. Người mới tới hợp sức cùng chúng tôi. Dần dần chúng tôi kéo được mỏ neo. Mỏ neo lên từ từ, kéo theo một vật khá nặng, chún tôi nhận ra đây là một mảng đen và kéo nó lên thuyền.

“Đó là xác của một bà già bị một tảng đá lớn buộc vào cổ”.

MỘT CHIỀU XUÂN

Jeanne sắp kết hôn với người anh họ là Jacques. Hai người đã quen biết nhau từ thủa nhỏ và tình yêu của họ không mang vẻ trịnh trọng thường thấy ở trên đời. Cả hai đều được dạy dỗ bên nhau và không nghi nhờ gì nữa là họ đã yêu nhau. Cô gái, khá xinh đẹp, có những điệu bộ ngây thơ đối với chàng trai, cô thấy anh dễ mến, hơn nữa, anh là người tốt và mỗi lần gặp anh, cô đều hôn anh một cách chân thành, nhưng không hề có sự run rẩy trên da thịt và tay chân. Chàng trai thì suy nghĩ đơn giản: “Cô ấy rất xinh xắn, cô em họ của ta” và anh nghĩ tới cô với sự động lòng do bản năng của người đàn ông bên một cô gái. Những suy nghĩ của anh cũng không đi xa hơn.

Một hôm, ngẫu nhiên, Jeanne nghe mẹ nói với bà dì (dì Alberte, vì dì Lison sống độc thân) : “Tôi tin chắc rằng chúng yêu nhau ngay thôi, cái đó đã thấy rõ. Về phần mình, Jacques là loại chàng rể mà tôi mong muốn”.

Và ngay lập tức Jeanne yêu quí Jacques, người anh họ. Cô đỏ mặt lên khi gặp anh, tay cô run tay lên trong tay anh, cô cụp mắt xuống khi bắt gặp cái nhìn của anh và cô làm ra vẻ kiểu cách khi anh ôm hôn cô; anh chàng biết rõ những cái đó. Anh đã hiểu và, và khi thấy lòng kiêu kì của mình được thoả mãn bởi một tình yêu chân thành, anh ôm chặt lấy cô em họ để nói vào tai cô: “Anh yêu em, anh yêu em!”.

Từ ngày đó hai người chỉ có những lời tán tỉnh, nỉ non với những vẻ yêu đương không chút khó chịu và bối rối nào. Trong phòng khách Jacques ôm hôn người vợ chưa cưới của mình ngay trước mặt ba bà già, ba chị em ruột: mẹ của anh, mẹ của Jeanne và dì Lison. Họ cùng nhau đi dạo, chỉ có hai người, hàng ngày, ở trong rừng trên bờ sông qua những cánh đồng ẩm thấp nơi có hoa và cỏ chen lấn nhau. Và họ đợi ngày thành hôn, không mấy sốt ruột, nhưng trong một tình âu yếm dịu dàng thưởng thức sự khoái cảm của sự vuốt ve ít ý nghĩa, những ngón tay nắm chặt, những cái nhìn say đắm rất lâu trong khi hai tâm hồn của họ đã quyện vào nhau; và đau đớn một cách mơ hồ do sự mong muốn chưa rõ ràng của sự sống chung chăn gối thể hiện khi những cặp môi của họ như còn đang rình rập, chờ đợi, hứa hẹn.

Đôi khi sau khi thưởng thức sự ấm cúng đam mê, sự âu yếm thuần khiết, họ thốt lên những tiếng thở dài mà không hiểu tại sao, những tiếng thở dài vì chờ đợi.

Hai bà mẹ và người em gái, dì Lison, nhìn mối tình mới chớm nở ấy với một sự cảm động vui vẻ. Nhất là dì Lison rất cảm động khi nhìn thấy họ.

 Đó là một người đàn bà ít nói, thường ngồi trong góc khuất, làm việc mà không gây ra tiếng động, chỉ xuất hiện trong các bữa ăn. Bà có vẻ tốt bụng nhưng hơi cổ lỗ, cặp mắt hiền dịu và u sầu và là người không đáng kể trong gia đình.

Hai người chị đều là những phụ nữ goá bụa, có địa vị trong xã hội, coi bà em út là không mấy ý nghĩa. Họ đối xử với bà này với tình cảm gia đình không khó chịu, ẩn giấu một sự tốt bụng một sự khinh thường với cô gái già này.

Bà em út tên là Lise, sinh vào cái ngày mà thơ của Beranger phổ biến ở nước Pháp ([11]). Khi thấy bà không lập gia đình thì người ta gọi bà là Lison. Bây giờ bà đã là “dì Lison”, một bà già khiêm tốn, ít nói ngay cả với những người trong gia đình, những người yêu bà theo thói quen vì trắc ẩn và khoan dung. Các cháu không bao giờ vào trong phòng bà. Chỉ có bà hầu được vào thôi.. Người ta thường bảo người hầu mời bà ra để trò chuyện. Thật khó lòng để biết bà đàn ngồi chỗ nào trong phòng căn phòng nơi cuộc sống đáng thương của bà đang trôi đi. Bà không có chỗ ngồi cố định.

Khi bà vắng mặt thì người ta không hề nghĩ đến bà, không hề nói gì về bà. Đó là một con người mờ nhạt ngay giữa những người thân yêu của mình, và cái chết nếu xảy ra cũng không để lại một lỗ hổng nào trong gia đình, một trong những con người không đi vào cuộc sống trong thói quen, trong tình yêu đối với những người đang sống bên mình.

Bà bước những bước nhẹ nhàng và lặng lẽ, không va vấp, không gây ra tiếng động, tay của bà như được làm bằng bông khi cầm lấy một vật gì. Khi người ta nói “dì Lison” thì hai tiếng ấy cũng không gây ra một ấn tượng nào với ai cả. Cũng như khi người ta nói “chiếc ấm pha cà-phê” hoặc “chiếc lọ đựng đường”. Con chó cái Loute trong nhà cũng có một nhân cách nhất định; người ta thường vuốt ve nó, gọi nó là “Loute thân yêu của ta, Loute xinh đẹp của ta, Loute nhỏ bé của ta”.

Lễ thành hôn của hai anh em họ sẽ được tổ chức vào cuối tháng năm. Đôi bạn trẻ sống trong mắt nhìn mắt, tay trong tay, suy nghĩ trong suy nghĩ, tim trong tim. Mùa xuân chậm chạp năm ấy cho đến lúc này hãy còn run rẩy dưới lớp băng sáng chói trong đêm tối và sự mát mẻ trong những lớp sương mù buổi sáng. Một vài ngày không khí ấm lên đã đảo lộn chất nhựa cây trong đất, lá cây bắt đầu nảy ra như một phép lạ, lá non và hoa ba đầu toả ra một mùi hương thơm ngát.

Rồi một buổi trưa, mặt trời rạng rỡ làm khô đi đám hơi nước còn lại và làm sáng rực cả cánh đồng. Không khí vui vẻ tràn vào vùng thôn dã, len lỏi vào khắp nơi, vào cây cối, súc vật và con người. Những con chim đực, chim cái vỗ cánh bay lượn, gọi nhau. Jeanne và Jacques đang mong mỏi một hạnh phúc tuyệt vời, nhưng ít nói hơn. Họ đang ngồi trên một chiếc ghế dài trong rừng trước lâu đài, không dám đi xa hơn và đang ngắm đàn thiên nga bơi lội dưới hồ.

Chiều tối đến họ thấy bình tâm hơn, và, sau bữa ăn họ chống khuỷu tay lên bàn để trò chuyện trong khi hai bà mẹ họ chơi bài còn dì Lison thì đan tất giúp đỡ người nghèo trong làng.

Bên kia bờ ao là cánh rừng có những cây to và cao và mặt trăng bỗng xuất hiện trong đám lá cây ấy. Trăng lên cao vượt lên những cành cây vẽ nên một đường quĩ đạo, lấn át ánh sáng của những ngôi sao, trải xuống trái đất một ánh sáng sầu muộn trong óc của những nhà thơ và những kẻ đang yêu.

Trước tiên đôi bạn trẻ ngắm trăng sau đó thích thú trước cảnh êm đềm của ban đêm, trước sự bốc hơi của cây cỏ họ, đi ra bờ ao có nước sáng lấp lánh.

Sau bốn ván bài, hai bà mẹ đã buồn ngủ.

- Phải gọi bọn trẻ về - Một bà nói.

Bà kia đưa mắt nhìn ra ngoài thấy hai bóng người đang đi dạo.

- Cứ mặc chúng nó - Bà nói - Ở ngoài ấy không khí rất tốt. Dì Lison sẽ đợi chúng nó. Được không Lison?

Cô gái già ngước mắt và nói một cách rụt rè:

- Chắc chắn là tôi sẽ đợi chúng Và hai bà chị trở lên phòng của mình, Còn bà Lison thì bỏ đồ đan xuống ghế, đi ra trước cửa sổ nhìn cảnh êm dịu của ban đêm.

Hai người đang yêu đi đi lại lại từ bờ ao đến trước thềm nhà rồi lại từ đây ra bờ ao. Họ nắm chặt lấy tay nhau mà không nói gì thêm nữa như họ mới xuất hiện trên trái đất giống như thơ ca đã mô tả. Bất chợt Jeanne nhìn thấy trong ô cửa sổ bóng của một bà già độc thân hiện lên dưới ánh sáng của ngọn đèn.

- Này anh, dì Lison đang nhìn chúng ta.

Jacques ngẩng đầu.

- Đúng, - anh nói - Dì Lison nhìn chúng ta.

Và họ tiếp tục đi lại và nói chuyện yêu đương nhau.

Nhưng sương mù đã bao phủ cây cối. Họ rùng mình vì lạnh.

- Bây giờ chúng ta về thôi - Cô gái nói.

Và họ quay về.

Khi hai người vào phòng khách thì dì Lison lại tiếp tục đan tất. Bà cúi đầu làm việc và những ngón tay nhỏ nhắn của bà hình như đã rất mệt nhọc.

Jeanne đến bên bà:

- Dì ơi, chúng cháu đi ngủ đây.

Bà già quay mặt lại. Mắt bà đỏ lên như đang khóc.

Jacques và người vợ chưa cưới đã không chú ý. Nhưng chàng trai chợt thấy đôi giày vải của cô gái đẫm nước. Anh lo ngại và hỏi một cách âu yếm.

- Đôi bàn chân bé bỏng và thân yêu của em có bị lạnh không?

Bất chợt hai tay bà Lison run lên đánh rơi len và kim đan; cuộn len lăn trên sàn nhà; và úp mặt vào hai bàn tay, cô gái già khóc nức nở.

Hai người cháu chạy lại; Jeanne quì xuống nắm lấy hai bàn tay bà và hỏi:

- Dì Lison, có chuyện vì vậy? Dì Lison có chuyện vì vậy?

Thế là bà già khốn khổ thân thể run lên vì phiền muộn, trả lời bằng giọng đẫm nước mắt:

- Đó là khi Jacques hỏi cháu “Đôi bàn chân bé bỏng và thân yêu của em có bị lạnh không. Người ta không bao giờ...không bao giờ hỏi dì những câu như vậy!... Không bao giờ!...Không bao giờ!

KHÚC CỦI

Buồng khách nhỏ, chăng kín những tấm rèm dầy, phảng phất mùi thơm kín đáo. Trong lò sưởi lớn, lửa cháy rực, trong khi chỉ có một ngọn đèn đặt ở góc lò sưởi, che bởi một cái chụp bằng hàng ren cũ, hắt một thứ ánh sáng dịu nhạt xuống hai người đang ngồi nói chuyện.

Bà chủ nhà, một phụ nữ có tuổi, tóc bạc trắng, một kiểu bà già đáng mến, da chưa có một nếp nhăn nào, mịn màng như một tờ giấy, và thơm, thắm đượm mùi thơm. Những tinh hương nhuần nhị mà bà tắm gội, như ngấm sâu vào da thịt từ rất lâu rồi: một bà già mà khi người ta hôn tay bà, thì thấy phả ngay vào mũi một mùi thơm nhẹ như khi mở một hộp phấn ướp mùi hoa kim ngân vậy.

Ông khách, một người bạn cũ ngày xưa, độc thân, một người bạn tuần nào cũng đến, một người đồng hành trong cuộc sống, chỉ như thế, không có gì hơn. Hai người đã ngừng nói chuyện được khoảng một phút, và cả hai đều nhìn ngọn lửa, mơ màng đến một chuyện gì đó, một trong những khoảnh khắc im lặng bạn bè, giữa những con người không cần phải nói luôn để cho vui khi ngồi bên nhau.

Đột nhiên một khúc củi lớn, một cái gốc lởm chởm những rễ đang cháy ngùn ngụt, bỗng đổ sập xuống. Khúc củi văng qua cái chắn tàn tro và lăn trên tấm thảm giữa phòng khách, làm bắn ra chung quanh những tàn lửa đỏ rực.

Bà chủ nhà, thốt một tiếng kêu khẽ, vùng đứng lên như muốn chạy, trong khi ông bạn, dùng chân đi ủng hất khúc củi cháy vào trong lò sưởi và dùng đế ủng dập tắt những vụn than hồng văng ra chung quanh.

Khi việc tai hại ấy đã qua, một mùi cháy khét lẹt tỏa khắp phòng, người đàn ông lại ngồi xuống trước mặt bà bạn mình, nhìn bà, mỉm cười:

- Thế đấy, - ông vừa nói vừa chỉ cái khúc củi cháy vừa được hất vào trong đám lửa, - chính vì thế mà tôi không bao giờ lấy vợ.

Bà hết sức kinh ngạc, nhìn ông ta bằng con mắt tò mò của những người đàn bà muốn tìm hiểu, cái con mắt đàn bà không còn trẻ trung nữa mà trong đó sự tò mò có suy tư, phức tạp nhiều khi tinh quái, và bà hỏi:

- Tại sao lại thế?

Ông nói tiếp:

- Ôi chao! Đó là cả một câu chuyện, một câu chuyện khá rắc rối và buồn.

Những bè bạn cũ của tôi thường vẫn rất ngạc nhiên về sự lạnh nhạt đột ngột xảy đến giữa một trong những người bạn rất tốt tên là Julien với tôi. Họ không hiểu vì sao hai người thân thiết nhau, không rời nhau như chúng tôi, mà đột nhiên, đối với nhau lại trở thành gần như xa lạ. Đây là cái điều bí ẩn của sự rời xa nhau của chúng tôi.

Trước kia, anh ta với tôi cùng ở chung. Chúng tôi không rời nhau bao giờ, và tình bạn ràng buộc chúng tôi bền chặt đến nỗi tưởng như chẳng có gì làm cho tan vỡ được.

Một buổi tối, về nhà, anh báo với tôi về cuộc hôn nhân của anh.

Tôi bị một cú đánh vào giữa ngực, dường như anh ta đã đánh cắp của tôi, hoặc lừa dối tôi. Khi một người bạn lấy vợ, thế là hết, thật hết. Cái tình yêu ghen tuông của người đàn bà, cái tình mến yêu mù tối, đầy ưu tư và nhục dục ấy không tha thứ cho một sự kết bạn bền chặt, chân thật, cái tình thân thiết của tư duy, tình cảm và lòng tin cậy tồn tại giữa hai người đàn ông.

Bà xem đấy, thưa bà bạn, dù cho mối tình ràng buộc người nọ với người kia thế nào đi nữa, người đàn ông và người đàn bà đối với nhau vẫn xa lạ về tâm hồn và trí tuệ ; họ vẫn là hai phía tương tranh, họ vẫn thuộc những chủng loại khác biệt. Bao giờ cũng phải có một người chinh phục và một người bị khuất phục, một ông chủ và một người nô lệ ; khi thì là người này, khi thì là người kia ; họ chẳng bao giờ bình đẳng. Họ siết chặt tay nhau, những bàn tay run rẩy tình cảm sôi nổi ; chẳng bao giờ họ siết chặt tay nhau trong cái siết tay khoáng đạt, thẳng thắn ; từ trong cái siết tay ấy dường như mở rộng lòng mình, bộc lộ trái tim họ trong niềm tin yêu chân thực và mạnh mẽ rất đàn ông. Những người không ngoan, thay vì lấy vợ để tạo sẵn cho mình cái nguồn an ủi trong tuổi già là sinh sôi ra những đứa con mà sau này chúng sẽ bỏ mặc họ, thì họ tìm một người bạn tốt, tin cậy chắc chắn, sống những ngày tuổi già với bạn trong một sự cộng đồng về tư tưởng chỉ có thể có được giữa hai người đàn ông.

Vậy là anh bạn Julien của tôi lấy vợ. Cô vợ trắng trẻo xinh tươi, người mũm mĩm, có vẻ rất yêu anh. Thoạt đầu, tôi rất ít đến nhà, sợ làm trở ngại cho tình yêu nồng nàn của họ, mà tôi cũng cảm thấy mình là người quá thừa trong họ. Tuy vậy, dường như họ cũng muốn kéo tôi đến gần, mời mọc tôi luôn và cũng có vẻ mến tôi.

Dần dần tôi cũng để mình bị chinh phục bởi cái thú êm đềm của cuộc sống chung ấy. Tôi thường ăn cơm tối ở nhà họ, và cũng thường thường trở về nhà riêng của tôi ban đêm, tôi đã nghĩ là đến phải làm như anh bạn, phải lấy một người vợ, vì thấy căn nhà trống trải của mình bây giờ trở nên buồn tẻ quá.

Họ thì tỏ ra âu yếm nhau, không rời nhau nữa. Thế rồi, một buổi tối, Julien viết thư mời tôi đến ăn cơm. Tôi đến.

- Này cậu, - anh nói - ăn xong mình phải đi có việc. Mình sẽ không về được trước mười một giờ khuya đâu, mà đúng mười một giờ mình mới về. Mình tin có cậu để ngồi chơi nói chuyện với Berthe.

Người vợ trẻ mỉm cười:

- Thế mà chính em có ý kiến mời anh đến đấy. - Chị tiếp.

Tôi bắt tay chị:

- Chị thật có nhã ý.

Và tôi cảm thấy những ngón tay mình được nắm giữ lâu và chặt trong một cái bắt tay thân thiết. Tôi không để ý đến điều ấy, mọi người ngồi vào bàn ăn. Đến tám giờ, Julien tạm rời chúng tôi, ra đi.

Anh ta vừa đi khỏi, một sự ngượng ngập khác thường đột nhiên nảy sinh giữa chị vợ anh ta và tôi. Chúng tôi chưa bao giờ chỉ ngồi hai người với nhau. Và mặc dầu, tình bạn mỗi ngày có thân thiết hơn, nhưng cái việc ngồi riêng với nhau như thế này, đặt chúng tôi vào một tình thế mới.

Thoạt đầu, tôi nói những chuyện đâu đâu, những chuyện vô nghĩa mà người ta vẫn lấp những khoảng vắng lặng bối rối. Chị không nói gì và ngồi trước mặt tôi, phía bên kia lò sưởi, đầu cúi xuống nhìn lơ đãng, một chân duỗi về phía ngọn lửa, như lạc trong những suy ngẫm khó khăn nào. Khi đã cạn những chuyện lan man rồi, tôi cũng nín thinh. Thật lạ lùng là đôi khi lại rất khó tìm được một chuyện gì đó để mà nói. Và rồi, tôi lại cảm thấy trong bầu không khí, tôi cảm thấy cái vô hình, một cái gì không thể diễn giải được, những dấu hiệu bí ẩn nó báo trước cho anh những ý đồ kín nhẹm tốt hoặc xấu, của một người khác đối với anh.

Cái im lặng nặng nề ấy kéo dài một khoảng thời gian. Rồi sau, Berthe bảo tôi:

- Cho thêm một khúc củi vào lò, anh bạn, anh cũng thấy là lửa sắp tắt rồi.

Tôi mở cái thùng đựng củi - cái thùng cũng để đúng như chỗ để cái thùng củi của bà đây - tôi lấy một khúc củi lớn nhất dựng theo hình tháp trên những khúc khác đã cháy được đến ba phần tư rồi.

Vài cái im lặng lại bắt đầu.

Mấy phút sau, khúc củi cháy rừng rực, đến nỗi làm nóng cả mặt.

Người thiếu phụ trẻ ngước đôi mắt nhìn tôi, đôi mắt mà tôi thấy rất lạ lùng.

- Nóng quá, - chị nói - chúng ta ra chỗ cái ghế dài kia đi.

Vậy là chúng tôi ra ngồi trên cái ghế dài.

Rồi đột nhiên, chị nhìn thẳng vào mặt tôi:

- Anh sẽ làm gì nếu có một người đàn bà bảo anh là cô ta yêu anh?

Tôi rất sửng sốt trả lời:

- Ôi chao! Trường hợp như thế đột ngột quá. Vả lại, cũng phải tùy xem là người đàn bà thế nào chứ!

Thế là chị ấy cười, một cái cười ròn khô, kích động run rẩy, một trong những cái cười lạc lõng, giống như tiếng vỡ của những cốc thủy tinh mỏng.

Và chị nói tiếp:

- Đàn ông chẳng bao giờ táo bạo, cũng không tinh khôn. - Chị ngừng lại rồi tiếp - Anh đã từng yêu bao giờ chưa, anh Paul?

Tôi thú thật:

- Có, tôi đã từng yêu.

- Anh kể lại cho em nghe nào. - Chị nói.

Tôi kể cho chị nghe một chuyện yêu đương nào đó, chị chăm chú lắng nghe, luôn có những dấu hiệu tỏ vẻ không tán đồng và khinh thị, rồi đột nhiên, chị nói:

- Không, anh không hiểu đúng tình yêu. Tình yêu thắm thiết, em nghĩ, phải là cái tình yêu làm điên đảo trái tim, vò xé thần kinh, tàn phá đầu óc, nó phải là ... nói thế nào nhỉ?... nguy hiểm, ghê gớm nữa, gần như là phạm tội hoặc vô luân ấy, nó phải như kiểu bội phản, em muốn nói là nó phải đạp đổ mọi trở ngại thiêng liêng, mọi luật lệ, mọi liên hệ anh em ruột thịt. Khi mà tình yêu còn phẳng lặng, dễ dãi, không hiểm họa, hợp pháp, thì có phải đúng là tình yêu không?

Tôi chẳng biết trả lời thế nào, từ trong thâm tâm mình thốt lên cái lời kêu than triết lý này: "Ôi! Trí óc đàn bà, các cô giỏi thật".

Trong khi nói, chị lấy vẻ thản nhiên, làm bộ ngây thơ, và tựa mình trên gối, chị nằm dài, ngả đầu trên vai tôi, áo khoác ngoài vén hơi cao để lộ bắp chân với cái bít tất lụa màu đỏ, chốc chốc lại lấp loáng phản chiếu ánh lửa trong lò sưởi.

Khoảng chừng một phút.

- Em làm anh sợ ư? - Chị hỏi.

Tôi chối. Chị áp ngực, ngả hẳn vào lòng tôi và không nhìn tôi:

- Nếu em bảo anh là em yêu anh, anh làm thế nào?

Và trước khi tôi tìm được câu trả lời, hai cánh tay chị đã ôm lấy cổ tôi kéo đầu tôi xuống, và đôi môi chị gắn chặt vào môi tôi.

Ôi chao! Bà bạn thân mến của tôi, tôi xin trả lời bà là tôi không đùa giỡn đâu. Sao? Lừa dối Julien ư? Trở thành người yêu của cái cô nàng điên dại, gian tà và quỷ quyệt này, cô nàng dâm dật một cách khủng khiếp, hẳn thế, mà người chồng bây giờ không đủ thỏa mãn cho cô nữa.

Tiếp tục lừa đảo, dối trá, chơi cái trò yêu đượng chỉ với mỗi cái thú hấp dẫn của cái quả cấm, của những vụ thoát hiểm, của một tình bạn phản phúc. Không! Điều ấy tôi không làm được. Nhưng làm thế nào đây?

Bắt chước vai trò Giôdép ([12]), đóng vai rất ngốc và cũng rất khó khăn ấy ư? Vì chị ta thật là bạo liệt trong cái sa ngã của mình, người con gái ấy bừng bừng ngọn lửa ham muốn, thèm khát, mê cuồng, làm thế nào cưỡng lại?

Ôi, ai chưa từng bao giờ được cảm thấy trên miệng mình cái hôn đắm sâu của một người đàn bà sẵn sàng hiến thân cho mình thì đừng chửi rủa tôi.

Thế rồi, thêm một phút nữa... bà hiểu chứ? Chỉ một phút nữa, là tôi đã... Không, chị ấy đã... xin lỗi, thật chính là chị ấy đã... hoặc có thể đã... thì bỗng nhiên một tiếng động kinh khiếp làm chúng tôi giật nẩy người.

Cái khúc củi, vâng cái khúc củi, thưa bà, văng ra ngoài phòng khách, hất đổ cái xẻng, làm sập cái giàn chắn than, lăn tròn như một cơn bão lửa, làm cháy tấm thảm trải sàn nhà, rồi lăn vào gần một cái ghế bành, mà nhất định là nó sẽ làm bốc cháy.

Tôi vùng dậy như một thằng điên, và trong khi tôi đẩy vào trong lò sưởi cái khúc củi cháy đỏ cứu tinh ấy thì cửa ra vào xịch mở.

Julien rất hoan hỉ trở về. Anh reo lên:

- Mình được nghỉ rồi! Công việc xong sớm trước hai giờ!

Vâng, thưa bà bạn, không có khúc củi thì tôi bị tóm quả tang rồi. Và bây giờ bà thấy hậu quả của việc ấy đấy.

Vì rằng ngày ấy tôi đã có cách xử sự để không bao giờ rơi vào một tình thế giống như vậy nữa. Không bao giờ! Thế rồi, tôi nhận thấy đối với tôi, Julien trở nên nhạt nhẽo, làm mặt lạnh như kiểu người ta nói. Vợ anh rõ ràng đã phá hoại tình bạn giữa chúng tôi. Và dần dần tôi xa lánh nhà anh, sau thì không nhìn mặt nhau nữa. Tôi không bao giờ lấy vợ. Bây giờ thì điều ấy hẳn không làm bà kinh ngạc nữa.

THẦN GIAO CÁCH CẢM

Vào cuối bữa ăn của cánh đàn ông đó là thời gian hút xì- gà bất tận, uống những li rượu nhỏ không vơi, trong sự chịu đựng của bộ máy tiêu hoá và nhức đầu vì rượu thịt đã dùng. Người ta đang nói đến thần giao cách cảm, về ngọn tháp Donato và về những thí nghiệm của bác sĩ Charcot. Bất chợt những người hoài nghi, đáng mến, xa lạ với mọi tôn giáo bắt đầu kể những chuyện khác thường, những chuyện không thể tưởng tượng được đã xảy ra, họ khẳng định như vậy, rồi lan man sang những mê ín dị đoan, rồi đến những bí mật của thần giao cách cảm, không được liệt kê vào danh sách các môn khoa học.

Có một người chỉ cười mỉm, một chàng trai mạnh khoẻ, chim gái rất giỏi, chạy theo đàn bà rất cừ, người không tin vào mọi thứ và không tham gia vào cuộc tranh luận.

Anh ta càu nhàu: “Chuyện tầm phào! Chuyện tầm phào! Chúng ta không tin vào Donato đơn giản chỉ do một tên láu cá đã tạo ra ngọn tháp ấy. Còn về ông Charcot, người ta nói là một nhà bác học nổi tiếng nhưng đó chỉ là người giỏi kể chuyện kiểu như Edgar Poe ([13]) kết thúc bằng cách hoá điên do cố gắng nghĩ ra những truyện điên dại. Ông ta nói những hiện  tượng thần kinh không giải thích được thì hiện nay vẫn chưa được giải thích, ông ta đi vào cái khó mà hiểu biết nổi mà người ta khai thác hàng ngày, không hiểu được cái mình đã nhìn thấy, và thường là những sự giải thích theo kiểu các giáo sĩ đối với những bí mật. Và những cái tôi đã nghe được người ta nói thì khác hẳn đối với những gì mà các bạn đã nói.

Xung quanh kẻ hoài nghi ấy đã có sự thương hại như là anh ta đã đi lạc vào một hội đồng của các tu sĩ.

Một người lên tiếng:“Tuy nhiên ngày xưa đã có những chuyện thần kỳ”. Nhưng anh ta trả lời: “Tôi không chối cãi. Nhưng tại sao bây giờ lại ít đi?”

Và rồi mỗi người lại kể ra một sự kiện linh cảm hư ảo, những sự liên lạc của linh hồn giữa những khoảng cách lớn, những ảnh hưởng bí mật của người này sang người kia. Người ta khẳng định và tuyên bố đây là những sự kiện không thể thảo luận được, trong khi anh ta luôn miệng nói: “Chuyện tầm phào! Chuyện tầm phào!”.

Cuối cùng thì anh ta đứng lên, ném mẩu xì-gà đi, tay đút túi: “Đây, tôi cũng vậy, tôi sẽ kể hai câu chuyện, sau đó sẽ giải thích cho các bạn. Chuyện thứ nhất: Trong một ngôi làng nhỏ ở Entretat, đàn ông đều là thuỷ thủ, hàng năm đến bên bờ Đất Mới để câu cá tuyết ([14]). Một đêm nọ đứa trẻ con một thuỷ thủ, bật thức giấc và kêu thét lên: “Bố chết ở trên biển rồi”. Người ta giỗ nó đi ngủ lại nhưng một lát sau nó lại bật thức giấc và kêu thét lên: “Bố chết ở trên biển rồi” như lúc trước. Một tháng sau quả nhiên người ta nhận được tin là bố thằng bé đã chết vì một con sóng dữ. Người vợ goá nhớ lại giấc mộng của con trai. Người ta nói đây là một điều huyền diệu và mọi người đều cảm động; người ta so sánh hai thời điểm thì thấy thời gian của vụ tai nạn và của giấc mơ gần như trùng khớp với nhau và người ta kết luận chúng đã xảy ra trong cùng một đêm và cùng một giờ đồng hồ ấy. Và đấy là một bí mật của thần giao cách cảm”.

Người kể chuyện ngừng lời.

Một người hỏi: “Vậy anh giải thích như thế nào?

- Có thể giải thích được - Anh ta nói - Tôi đã tìm ra cái bí mật. Tôi làm ngược lại: cái mà người ta tin thì tôi nghi ngờ. Tôi suy nghĩ và kết thúc bằng cách đi hỏi những bà vợ của các thuỷ thủ trong chuyến đi ấy và thấy rằng trong tám ngày liền không một bà vợ hoặc một đứa con nào của họ nằm mơ và kêu lên như vậy. Sự sợ hãi khủng khiếp và thường xuyên về những tai nạn trên biển thường được mọi người nhắc đến và suy ngẫm. Nếu một trong những lời đoán trước trùng hợp một cách ngẫu nhiên với cái chết, người ta nói ngay đây là điều huyền diệu vì bỗng nhiên người ta quên tất cả: những giấc mơ khác, những lời tiên đoán khác, chúng không được xác nhận. Trong số người tôi đi hỏi thì có đến năm mươi người nói là sau tám ngày thì họ quên mất tất cả mọi giấc mơ. Nhưng nếu có một người nào chết thì trí nhớ của họ được phục hồi và những người này đi cầu thần linh, những người kia mọi đây là thần giao cách cảm.

Một trong số người đang hút xìà tuyên bố:

- Điều anh vừa nói tương đối đúng. Còn câu chuyện thứ hai là thế nào?

- Ô? Câu chuyện thứ hai của tôi thì rất tế nhị. Vì nó đã xảy ra đối với tôi và tôi cũng không đánh giá nó. Người ta sẽ không công bằng khi đánh giá mình. Cuối cùng chuyện là thế này.. Tôi đã có quan hệ tình ái với một người đàn bà trẻ, tôi không bao giờ chú ý, không bao giờ nhìn kĩ, không bao giờ nhận xét, như người ta nói.  “Tôi xếp cô ta vào loại không đáng kể tuy rằng cô ta không xấu lắm; đối với tôi thì hình như có cặp mắt, chiếc mũi, cái miệng mớ tóc như thế nào đó, một diện mạo buồn tẻ; đó là một trong số người mà tôi gặp một cách ngẫu nhiên, không thể ngăn được tuy không thích lắm.

“Một buổi tối tôi ngồi viết những lá thư bên cạnh lò sưởi trước khi đi nằm, tôi  cảm thấy như đang đứng giữa những ý nghĩ phóng đãng, các hình ảnh ấy đi qua đầu tôi khi tôi bỏ ra vài phút để mơ màng, chiếc bút rời khỏi tờ giấy, một thứ hơi thở qua tâm trí, một sự run động nhẹ nhàng của con tim, và ngay lập tức chẳng có lí do gì, không có một chủ định gì, tôi nhìn thấy rất rõ như tôi đang sờ thấy, từ đầu tới chân, không có vì che đậy. Người đàn bà trẻ ấy, mà trước đó mấy giây đồng hồ tôi không hề nghĩ đến, đó là quãng thời gian để tôi nhớ lại tên cô ta. Rồi tôi nhận ra rất nhiều tính cách của cô ấy mà trước đây tôi không chú ý, một sự dịu dàng, một sự lôi kéo uể oải, chúng gợi lên trong tôi một sự lo ngại về tình yêu khi tôi đang theo đuổi cô ta. Nhưng tôi không nghĩ ngợi nhiều. Tôi đi nằm, tôi ngủ. Và tôi mơ.

“Chắc hẳn các bạn cũng có những giấc mơ khác thường, trong đó các bạn làm chủ cái không thể được, mở được những cánh cửa không thể vượt qua, có được những sự vui mừng trong thất vọng và có những cánh tay không thể dò được, đúng không?

“Ai trong số chúng ta trong những giấc ngủ rối loạn, căng thẳng hổn hển mà không giữ lại một cảm giác khác thường, cái cảm giác mà tinh thần của người ta vẫn lưu giữ? Và các bạn có chú ý đến niềm vui thú siêu phàm mang lại sự may rủi của giấc mơ không? Và sự say sưa điên rồ đã rơi vào các bạn, sự co thắt lay động các bạn, và một sự âu yếm vô tận, mơn man đã đi sâu vào con tim các bạn, bằng cái ảo ảnh đáng mến và tàn bạo đã như là một thực tế.

“Tôi cảm thấy tất cả những cái đó với một sức mạnh không thể nào quên được. Người đàn bà ấy đã là của tôi, là của tôi khi hơi ấm da thịt nàng còn lưu lại trên các ngón tay của tôi, mùi vị của da thịt vẫn đọnglại trong đầu tôi, những cái hôn còn vươn trên môi tôi, những tiếng nói còn vang trong tai tôi, vòng tay vẫn còn ôm ngang người tôi, còn lại tất cả sau khi tôi thức giấc một cách tuyệt diệu và thất vọng.

“Và trong đêm ấy, giấc mơ đã lặp lại ba lần.

“Sáng hôm sau cô ta ám ảnh tôi, ám ảnh đầu óc và các cảm giác của tôi tới mức không giây phút nào tôi không nghĩ đến cô ta.

“Cuối cùng không biết làm thế nào, tôi mặc quần áo đi tìm người đàn bà trẻ ấy. Đi trên cầu thang tôi cảm động đến run người, tim tôi đập mạnh, một mong muốn mãnh liệt xâm chiếm từ đầu đến chân tôi.

“Tôi bước vào phòng. Cô ta đứng thẳng lên để nghe tôi xưng tên và bất chợt hai cặp mắt của chúng tôi giao nhau, nhìn nhau chằm chằm. Tôi ngồi xuống.

“Tôi nói một vài câu rời rạc nhưng hình như cô ta không muốn nghe. Tôi không nói nữa mà tôi bất chợt ôm chầm lấy cô ta, ôm thật chặt và tất cả những gì có trong giấc mơ nay tái hiện, tất cả rất dễ dàng nhanh chóng điên dại khiến tôi nghĩ rằng mình chưa thức giấc... Người đàn bà trẻ ấy là tình nhân của tôi trong suốt hai năm...”.

- Vậy anh kết luận như thế nào - Một tiếng hỏi cất lên.

Người kể chuyện như đang ngập ngừng - Tôi kết luận...Tôi kết luận đây là một sự trùng hợp! Nhưng ai mà biết được? Có thể là tôi đã nhìn cô ta mà không mấy chú ý và những cái đó đã trở lại với tôi trong đêm ấy bằng trí nhớ một cách bí mật và không có ý thức, trí nhớ thường nhắc lại cho chúng ta những cái đã quên lãng một cách cố ý, vượt qua trí thông minh của chúng ta mà chúng ta không quan tâm!

Một người khác lên tiếng:

- Anh muốn nói gì thì tuỳ anh, nhưng anh không tin vào thần giao cách cảm thì anh là kẻ vô ơn, anh bạn thân mến.

BÀ GÓA

Trong lâu đài Banneville vào mùa đi săn. Mùa thu trời mưa nhiều, không khí buồn tẻ. Những chiếc lá vàng thay vì sột soạt dưới chân, nay đang thối rữa dưới những vết bánh xe vì những trận mưa rào.

Trong rừng cây trơ trụi lá, ẩm ướt như trong một phòng tắm. Khi đi vào trong ấy, một mùi ẩm mốc do bùn và lá cây bốc lên; những người thợ săn phải cúi gập mình để bước, những con chó săn phải cụp đuôi xuống, lông đẫm nước; khi trở về người và vật đều mỏi mệt về thể xác cũng như tinh thần.

Sau bữa ăn, trong phòng khách lớn, người ta chơi bài trong khi gió lùa qua khe cửa, những chiếc lá xoay như chong chóng đập vào các ô cửa kính. Người ta muốn nghe chuyện kể như trong sách thường viết, nhưng không ai có chuyện nào để nói ngoài chuyện đi săn thỏ của những người thợ săn, còn các bà vắt óc cũng chẳng có chuyện gì giống như trong truyện Ngàn lẻ một đêm.

Người ta đang cố nghĩ ra những câu chuyện thì một người đàn bà trẻ nhìn thấy trên ngón tay của một bà già sống độc thân đeo một chiếc nhẫn tết bằng những sợi tóc vàng hoe mà trước đây bà đã nhìn thấy nhưng không chú ý.  Ra hiệu bằng cách xoay quanh ngón tay, người đàn bà trẻ hỏi:

- Dì ơi... dì nói xem chiếc nhẫn dì đang đeo là thế nào? Trông như là tóc của trẻ con ấy, đúng không?

Bà già đỏ mặt lên, sau đó nói bằng giọng run rẩy:

- Đây là một câu chuyện buồn mà tôi không muốn kể lại. Mọi sự bất hạnh của đời tôi đều xuất phát từ nó. Thời ấy tôi còn rất trẻ và kỷ niệm ấy làm tôi đau đớn đến phát khóc mỗi khi nhớ lại.

Mọi người muốn nghe câu chuyện nhưng bà già từ chối, cuối cùng do người ta khẩn khoản nên bà quyết định nói về sự tích chiếc nhẫn ấy.

*

Các bạn thường nghe nói đến dòng họ Santège, lúc này thì không còn ai nữa. Tôi biết ba người cuối cùng của gia đình ấy. Họ chết theo cùng một cách, đây là tóc của người cuối cùng. Năm ấy anh mười ba tuổi và tự vẫn vì tôi. Cái đó có vẻ kì cục, đúng không?

Đây là loại người khác với mọi người, tất cả đều điển trai và phát điên lên vì tình. Từ người cha đến người con đều có những đam mê cháy bỏng đến mức có thể làm mọi việc, từ việc nghĩa hiệp đến tội ác. Người ta nói dòng họ này: “Si mê như một người trong họ Santège”. Chỉ cần nhìn họ, người ta cũng có thể đoán ra điều đó. Tóc của họ đều xoăn, trán thấp, râu quăn, mắt dài, khiến ánh mắt làm người ta bối rối mà không hiểu vì sao.

Tôi chỉ có một kỉ niệm về người ông, người có nhiều cuộc phiêu lưu, nhiều cuộc thách đấu vì tranh giành nhau một người phụ nữ là con gái của một chủ trang trại năm ông đã sáu mươi nhăm tuổi. Tôi biết cả hai người. Cô kia tóc vàng, mặt xanh xao, ăn nói chậm chạp, có cái nhìn hiền từ như mắt Đức Mẹ. Ông già mang cô gái về nhà mình và không rời khỏi cô một phút nào. Con gái và con dâu đều ở chung một nhà đây là phong tục của dòng họ. Khi nói về sự đam mê thì không ai là không biết sẽ có những cuộc trả thù nếu họ bị phản bội. Người phụ nữ: “Hẳn ông ta sẽ rất đau đớn nếu sự việc đó xảy ra”. “Họ thương hại những bi kịch trong tim ông và cũng không lấy làm phiền lòng khi ông gây ra tội ác”.

Một mùa thu, một chàng trai tên là Cradelle mang vợ ông đi mất.

Ông Santège vẫn bình thản như không có chuyện vì xảy ra, nhưng buổi sáng hôm sau người ta thấy ông chết treo cổ trong gian nhà nuôi chó.

Con trai ông già cũng chết như vậy ở một khách sạn tại Paris trong một chuyến đi du lịch vào năm 1841 sau khi bị một nữ ca sĩ của Nhà hát Opera phản bội.

Ông này để lại một đứa con trai mười hai tuổi, sống với một bà goá là em gái của mẹ tôi. Thỉnh thoảng dì tôi dẫn cậu bé tới gia đình tôi ở Berlillon chơi. Năm ấy tôi mười bảy tuổi.

Các bạn không thể hình dung được sự phát triển quá sớm của cậu Samtèze trẻ con ấy. Có thể nói mọi khả năng yêu đương của dòng họ đều tập trung ở cậu bé. Cậu ta luôn luôn mơ mộng trong khi đi dạo hàng tiếng đồng hồ trên con đường lớn từ lâu đài đến cửa rừng. Qua cửa sổ tôi nhìn theo cậu bé rất tình cảm, bước những bước đĩnh đạc, chắp hai tay sau lưng, đầu cúi thấp một chút.  Thường thì sau bữa ăn tối, trong những đêm trăng sáng cậu ta bảo tôi:

- Hãy mơ mộng đi, người chị họ.

Và chúng tôi cùng đi ra Quảng trường. Cậu ta dừng lại trước hàng rào, nơi có làn hơi nước bốc lên, có ánh trăng soi sáng khu rừng và cậu ta nắm chặt lấy tay tôi nói:

- Chị nhìn kìa. Chị nhìn kìa. Nhưng chị không hiểu cái tôi cảm thấy đâu. Nếu chị hiểu thì chúng ta sẽ rất sung sướng. Có yêu mới thấy được.

Tôi ôm hôn cậu bé và cậu ta có thể chết vì tình yêu này.

Cậu ta hứng khởi về những câu chuyện êm ả hoặc ghê rợn và nhiều khi vỗ tay nhắc lại:

- Cả tôi cũng vậy, tôi biết yêu hơn cả những người trong câu chuyện.

Thế là cậu ta ve vãn tôi, một sự ve vãn thầm lặng không lời nói, không tiếng cười, thật là kì cục. Mỗi buổi sáng tôi có một bó hoa do cậu ta hái và mỗi buổi tối, trước khi lên phòng của mình, cậu ta hôn tay tôi và nói: “Tôi yêu chị!”.

Tôi là thủ phạm, đích danh là thủ phạm và tôi đã khóc, tôi đã sám hối trong suốt cuộc đời của mình và tôi đã trở thành một cô gái già, hoặc người vợ chưa cưới ở goá của cậu ta. Tôi chơi đùa với tình yêu trong trắng ấy, tôi cũng kích thích thêm nó nữa, tôi trang điểm để xinh đẹp hơn, hấp dẫn hơn như đang sống bên một người đàn ông vừa yêu đương vừa ác hiểm. Tôi đã làm cho cậu ta phát điên lên. Đây là trò chơi đối với tôi và là chuyện buồn cười với mẹ cậu. Cậu ta mới có mười hai tuổi. Các bạn nghĩ xem, ai coi đây là chuyện nghiêm chỉnh. Tôi hôn cậu ta khi cậu ta muốn, tôi cũng viết thư cho cậu ta. Cậu ta cho rằng phải giữ bí mật mối tình này nên đã ném chúng vào lửa.

Sự việc đó diễn ra trong gần một năm trời. Một buổi tối, trên Quảng trường cậu ta quì xuống dưới đầu gối tôi, hôn vào gấu áo tôi và nhắc đi nhắc lại:

- Tôi yêu chị, tôi yêu chị, tôi yêu chị, có thể chết vì chị! Nếu chị lừa dối tôi, bỏ tôi mà đi với người khác, tôi sẽ chết như cha tôi. Rồi cậu nói thêm bằng một giọng trầm khiến tôi phải rùng mình: “Chị biết cha tôi đã làm gì rồi”.

Thấy tôi im lặng cậu ta đứng lên, kiễng chân lên, nói nhỏ vào tai tôi, gọi tên riêng của tôi “Genevieve” bằng một giọng êm dịu, trìu mến khiến tôi run lên.

Tôi lắp bắp nói:

- Chúng ta đi về thôi! Đi về thôi.

Cậu ta không nói thêm gì nữa và đi theo tôi. Khi tới bậc tam cấp, khi cậu ta dừng bước, tôi nói:

- Cậu đã lớn để nói những chuyện bông đùa, nhưng còn quá trẻ để nói những chuyện yêu đương.

Tôi tin rằng có thể kết thúc câu chuyện bằng cách này.

Người ta đưa cậu vào kí túc xá trong suốt mùa thu. Mùa hè năm sau, khi cậu ta trở lại thì tôi đã có một người chồng chưa cưới. Cậu ta biết ngay chuyện đã xảy ra và tỏ ra suy nghĩ nhiều trong tám ngày liền khiến tôi lo ngại.  Đến sáng ngày thứ chín, tôi thức giấc thì thấy một mẩu giấy dán ở ngoài cửa. Tôi lấy tờ giấy, mở ra và đọc:

“Chị đã bỏ rơi tôi và chị biết tôi đã nói những gì. Đó là cái chết của tôi mà chị đã ra lệnh. Vì ngoài chị, tôi không muốn thấy ai gặp tôi ngoài Quảng trường nên tôi muốn chị đến chỗ mà năm ngoái tôi đã tỏ tình với chị và chị hãy nhìn lên trời”.

Tôi như phát điên lên, vội vàng mặc quần áo và chạy đến chỗ năm trước chúng tôi đã nói chuyện với nhau. Chiếc mũ cát-két nhỏ của cậu ta nằm trên mặt đất ướt đẫm. Đêm qua trời mưa to. Và tôi nhìn lên, có một vật đang đu đưa trong đám lá cây vì trời lúc này đang có gió lớn, rất lớn.

Tôi không nhớ lúc ấy tôi đã làm những gì. Có thể là tôi đã gào lên, ngã xuống rồi chạy về lâu đài. Tôi tỉnh lại thì thấy mẹ tôi đang đứng trên đầu giường tôi.

Tôi tưởng mình đã nằm mơ, tôi lẩm bẩm: “Thế còn Gontran thì sao?

Người ta không trả lời. Thế là đúng rồi.

Tôi không dám tới chỗ đó nữa, nhưng tôi yêu cầu một lọn tóc của cậu ta và nó đây.

*

Và bà già đưa bàn tay run rẩy thất vọng ra.

Rồi bà lau nước mắt nói tiếp: “Tôi đã từ chối cuộc hôn lễ của mình mà không nói tại sao. Và tôi vẫn sống một mình như người vợ goá của một đứa trẻ mười ba tuổi. Rồi đầu ngục xuống ngực, bà khóc rất lâu, những giọt nước mắt biết suy nghĩ.

Khi mọi người trở về phòng của mình để nghỉ thì một người thợ săn cảm động nói vào tai một ngươi bạn:

- Đa cảm đến mức như vậy thì thật là khốn khổ.

THÔN QUÊ

Tặng Octave Mirbeau

Hai túp lều tranh kề sát nhau dưới chân quả đồi gần một thành phố biển. Hai người nông dân làm việc cực nhọc trên mảnh đất cằn cỗi để nuôi đàn trẻ nhỏ. Mỗi nhà có bốn đứa cả thảy. Trước hai cánh cửa liền kề nhau, chúng là một đám đông lúc nhúc từ sáng cho tới chiều tối. Hai đứa con trai lớn sáu tuổi còn hai đứa nhỏ nhất khoảng mười lăm tháng tuổi. Việc cưới xin, sinh đẻ nữa hai gia đình xảy ra hầu như cùng một thời điểm.

Hai bà mẹ rất khó phân biệt nhau trong đám đông còn hai ông bố cũng không khác nhau là mấy. Tám cái tên trẻ con nhảy múa trong đầu óc họ và thường bị lẫn lộn, và khi cần gọi một cái tên, hai người đàn ông phải gọi đến ba lần mới trúng. Túp lều thứ nhất tới từ Rolleport do ông Tavache làm chủ, có ba con trai và một con gái. Túp lều kia do Vallin làm chủ có một con trai và ba con gái.

Tất cả sống khó khăn bằng súp khoai tây và không khí. Vào lúc bảy giờ sáng giữa trưa và sáu giờ tối, các bà nội trợ tập hợp con cái và cho chúng ăn như những người chăn ngỗng tập hợp gia cầm lại. Trẻ con ngồi thành hàng trước chiếc bàn bằng gỗ đã có từ năm chục năm nay. Đứa bé nhất thì miệng sát mép bàn. Người ta đặt trước mặt mỗi đứa một chiếc đĩa trong đó có bánh mì nấu với khoai tây, một mẩu bắp cải và ba củ tỏi; và tất cả bọn trẻ ăn cho kì hết. Người mẹ bón cho đứa bé nhất thêm một chút thịt. Chủ nhật là ngày hội đối với tất cả và hôm ấy người cha rời khỏi bàn muộn hơn cả, nói: “Hàng ngày ta vẫn chăm chỉ làm việc”.

Một trưa mùa thu, một chiếc xe nhẹ đậu lại trước cửa hai túp lều, một ngươi đàn bà trẻ cầm lái nói với người đàn ông ngồi bên cạnh:

- Ôi Henri, anh hãy nhìn xem, một đàn trẻ con! Chúng rất xinh đẹp, lúc nhúc trên đất cát.

Ngươi đàn ông không nói gì vì sự trầm trồ đó là một sự đau đớn và gần như là sự trách móc đối với bản thân ông. Người đàn bà trẻ nói tiếp:

- Em phải ôm hôn chúng nó! Ô! Nếu em có lấy một đứa, đứa bé nhất.

 Và ra khỏi xe, bà chạy tới đám trẻ, ôm lấy hai đứa nhỏ nhất con nhà Tavache vào lòng và hôn vào những đôi má bụi bặm, mớ tóc xoăn tít vì nắng gió, bằng những chiếc vòng tay chúng tránh những cái vuốt ve khó chịu ấy.

Sau đó ngươi đàn bà lên xe và phóng nhanh. Nhưng tuần lễ sau bà ta lại tới, ngồi xuống đất, bế thằng bé nhất trên tay, cho nó ăn bánh, chia kẹo cho những đứa khác và chơi với chúng như một ngươi chị, trong khi đó người chồng ngồi trên xe sốt ruột gọi bà..

Bà còn quay lại, làm quen với bố mẹ của đám trẻ và trở lại luôn luôn trong túi có rất nhiều quà bánh và tiền lẻ.

Bà tên là Henri d' Hubière.

Một buổi sáng khi tới nơi, người chồng đi theo vợ; không dừng lại chơi với bọn trẻ, họ vào trong nhà của hai người nông dân.

Đang bổ củi để nấu ăn; họ ngạc nhiên đứng lên, mang ghế lại mời khách ngồi và chờ đợi. Người đàn bà trẻ nói bằng giọng ngắt quãng và run run:

- Thưa hai bác, chúng tôi tới thăm hai bác... vì muốn xin hai bác...thằng cháu bé nhất...

Hai người nông dân quá ngạc nhiên và không trả lời.

Người đàn bà nghỉ lấy hơi rồi nói tiếp:

- Chúng tôi không có con; trong nhà chỉ có chồng tôi và tôi chúng tôi sẽ nuôi dưỡng cháu... Các bác có đồng ý không.

Vợ một bác nông dân đã hiểu ra. Bà ta hỏi:

- Bà muốn lấy thằng Charlot của tôi ư? Ai Không đời nào!

Thế là ông Hubière nói chen vào:

- Vợ tôi nói chưa rõ. Chúng tôi muốn xin cháu làm con nuôi, nhưng cháu vẫn có thể về thăm cha mẹ đẻ. Nếu mọi việc suôn sẻ thì cháu sẽ là người thừa kế của chúng tôi. Nếu sau này chúng tôi sinh con thì con nuôi cũng được hưởng phần như con đẻ. Nếu cháu đáp ứng được những sự chăm sóc của chúng tôi, chúng tôi sẽ gửi vào tài khoản của một ông luật sư một số tiền là hai mươi ngàn frăng từ đó sẽ có một số tiền lãi một trăm frăng một tháng số tiền này là của các bác nhằm chi dùng cho gia đình cho đến cuối đời. Các bác đã hiểu ra chưa?

Bác nông dân gái giận dữ đứng lên, nói:

- Ông bà muốn chúng tôi bán thằng Charlot đi ư? Không được đâu. Đây là chuyện không được đặt ra với một người mẹ! A! Đây là một điều ghê tởm.

Người chồng không nói nói gì, nghiêm chỉnh suy nghĩ; nhưng rồi bác gật đầu khi nghe vợ nói.  Thất vọng bà Hubière bật khóc rồi quay lại nói với chồng như một đứa trẻ bất mãn:

- Anh Henri, các bác ấy không muốn!

Thế là họ đưa ra một mưu toan cuối cùng.

- Nhưng các bạn, các bạn hãy nghĩ đến tương lai của thằng bé, đến hạnh phúc...

Người phụ nữ nông dân cắt ngang:

- Tất cả đã rõ ràng, đã được suy nghĩ kĩ. Ông bà hãy về đi và đừng tới đây nữa. Không ai bán con như vậy đâu.

Khi trở ra, nhìn thấy một bé trai nữa, bà Hubière hỏi qua nước mắt:

- Thế cháu bé này có phải là con của hai bác không? - Bác Tavache trả lời:

- Không, nó là con ngươi hàng xóm. Nếu muốn thì ông bà có thể sang bên đó mà hỏi.  Khi trở vào trong nhà, bác còn nghe thấy tiếng nói bực mình của vợ.

Gia đình nhà Vallin đang dùng bữa một cách chậm chạp, lấy những mẩu bánh mì nổi trên đĩa súp có một chút bơ đặt ở giữa bàn.

Bà Hubière nói lại những câu đã nói một cách nài nỉ hơn. Hai vợ chồng bác nông dân ra dấu hiệu từ chối, nhưng khi được biết hàng tháng mình sẽ có một trăm frăng thì hai người đưa mắt thầm hỏi nhau.

Họ im lặng một hồi lâu, băn khoăn và ngập ngừng. Cuối cùng người vợ hỏi:

- Anh nói sao?

Người chồng nói với vẻ trịnh trọng:

- Tôi cho rằng cái đó cũng không thể coi thường.

Bà Hubière run lên rồi nói về tương lai của đứa trẻ, hạnh phúc của nó cùng khoản tiền nó sẽ có sau này.

Bác nông dân hỏi:

- Khoản tiền lãi một trăm frăng mỗi tháng thì ông luật sư bảo đảm chứ?

Bà Hubiere đáp:

- Chắc chắn là như vậy, bắt đầu từ ngày mai.

Bác nông dân gái nói tiếp:

- Một trăm frăng một tháng thì không đủ khi chúng tôi mất thằng bé; mười lăm tuổi là nó đã có thể làm việc được; phải thêm cho chúng tôi hai mươi frăng nữa.

Bà Hubière sốt ruột, chấp nhận ngay lập tức; và vì muốn nhận ngay đứa trẻ bà đưa cho bác nông dân cái một trăm frăng coi như quà biếu trong lúc chồng bà đang viết giấy tờ. Ông xã trưởng và một người nông dân ở gần đấy được mời đến kí tên vào tờ giấy coi như là những người làm chứng và ngươi đàn bà trẻ: bế đứa bé trai nhỏ đang dãy dụa như người ta ôm một con búp-bê ra khỏi cửa hàng đồ chơi.

Vợ chồng nhà Tavache đứng trước cửa nhìn theo, nói với hàng xóm một cách dè bĩu rằng đây là một vụ bán con.

Rồi người ta không nghe được tin tức gì cua thằng Jean Vallin nữa. Hàng tháng cha mẹ nó đến văn phòng ông luật sư để lĩnh một trăm hai mươi frăng và họ bực mình với hàng xóm, nhất là bác Tavache gái, nhắc đi nhắc lại bán con là chuyện biến chất, một việc làm hư hỏng bẩn thỉu. Rồi khi bế thằng Charlot trên tay, bác nói như nó là người đã hiểu biết: “Mẹ không bán con! Mẹ không bán con! Con trai bé bỏng của mẹ, mẹ không giàu nhưng mẹ không bán con”.

Năm tháng qua đi, những lời chê trách vẫn lọt vào nhà hàng xóm. Bác Tavache được cả làng biết đến vì đã không bán thằng Charlot. Người ta nói về bà: “Trường hợp tôi cũng vậy thôi, bà ta là một bà mẹ tốt.”

Đến năm mười tám tuổi, Charlot được nuôi dưỡng trong câu chuyện được kể lại, và cảm thấy hạnh phúc hơn các bạn vì đã không bị bán đi.

Gia đình nhà Vallin sống dễ chịu vì có khoản trợ cấp. Sự tức giận của nhà Tavache trở thành khốn khổ cũng xuất phát từ đây. Đứa con trai lớn đi làm nghĩa vụ quân sự. Đứa thứ hai qua đời. Charlot một mình chăm sóc bố mẹ già và hai đứa em gái sinh ra sau nó.

Năm Charlot hai mươi mốt tuổi thì một buổi sáng có chiếc xe hơi bóng lộn đậu trước hai mái lều tranh ấy. Một người đàn ông trẻ, dây đồng hồ bằng vàng trên túi áo, đưa tay đỡ một bà già tóc bạc phơ. Bà già bảo anh ta:

- Đây rồi, con ơi, ngôi nhà thứ hai.

Và họ bước vào nhà Vallin như vào nhà mình.

Người mẹ đẻ lau tay vào áo choàng người cha mù loà đang ngồi bên bếp lửa. Cả hai đều ngẩng đầu lên và chàng trai lên tiếng “Chào cha, chào mẹ”. Họ ngạc nhiên đứng lên. Người mẹ cảm động đánh rơi miếng xà-phòng xuống chậu nước. “Con đấy ư? Con trai ta?”. Chàng trai ôm chầm lấy bà miệng nhắc lại: “Con chào mẹ”. Người chồng nói bằng giọng bình tĩnh: “Con đã về đấy ư, Jean, giống như người con mới vắng nhà từ tháng trước”. “Con chào bố”- Anh nhắc lại.

Sau khi hàn huyên, hai vợ chồng đưa con đi chào hàng xóm. Họ tới ông xã trưởng, ông xã phó, ông linh mục và thày giáo làng.

Charlot đứng trước cửa nhìn họ đi qua.

Trong bữa ăn tối, anh nói với cha mẹ:

- Bố mẹ đã dại dột để họ nhận con trai nhà Vallin làm con nuôi!

Người mẹ vẫn trả lời:

- Mẹ không muốn bán người con trai của mình!

Người cha không nói gì.  Người con trai nói tiếp:

- Hi sinh không phải là điều khốn khổ đến như vậy.

Ông Tavache nói bằng giọng giận dữ:

- Mày chê trách chúng ta đã giữ lại mày ư?

Và chàng trai tàn nhẫn nói:

- Phải, con chê trách cha mẹ. Cha mẹ đã khờ khạo. Cha mẹ như ông bà chỉ làm khổ con cái thôi. Con sẽ bỏ đi.

Người mẹ khóc trước đĩã thức ăn. Bà đưa thìa thức ăn lên miệng nói:

- Mày sẽ giết người để nuôi dạy con cái.

Và chàng trai cục cằn nói:

- Tôi không muốn được sinh ra và không muốn như thế này. Khi tôi nhìn thằng kia, máu tôi sôi lên. Tôi tự nói: “Đáng lẽ ta là mày lúc này”.

Anh ta đứng lên:

- Tôi thấy tốt hơn là không nên ở đây, vì tôi sẽ chê trách ông bà từ sáng đến tối, tôi chỉ làm cho cuộc sống của ông bà thêm khốn khổ thôi.Thế đấy, ông bà có biết không, không bao giờ tôi tha thứ cho ông bà.

Hai vợ chồng già nước mắt lưng tròng.

Anh con trai nói:

- Không, ý kiến đó là quá cứng rắn. Con muốn đi để xây dựng cuộc sống của con.

Anh ta mở cửa. Một tiếng động vọng vào. Gia đình nhà Vallin mở tiệc mừng con trai trở về.

Charlot dậm chân: “Bọn người thô lỗ cút đi!”. Và anh biến vào trong đêm tối.

MORIN - ĐỒ CON LỢN

Tặng M. Oudinot

1

- Anh bạn - Tôi hỏi Labarbe - anh vừa nói đến bốn tiếng “Morin-đồ con lợn”.Tại sao vây? Tôi chưa lúc nào nghe thấy người ta nói đến Morin mà không đệm thêm “đồ con lợn”.

Labarbe, lúc này đã là nghị sĩ, nhìn tôi bằng cặp mắt cú vọ nói: “Anh không biết câu chuyện về Morin ư, khi anh là người của vùng La Rochelle?

Tôi thú nhận là tôi không biết chuyện này. Thế là Labarbe xoa hai tay vào nhau và bắt đầu kể lại câu chuyện.

- Anh đã biết Morin và cửa hiệu tạp hoá lớn của anh ta trên bến cảng La Rochelle, đúng không?

- Đúng, tôi biết rất rõ.

- Thế này, vào năm 1862 hoặc 1863 gì đó, Morin đi Paris mười lăm ngày để chơi bời với lí do đi cất hàng. Việc đó làm cho anh ta thấy hăng hái. Mỗi buổi tối đi Nhà hát, va chạm với phụ nữ - một sự kích thích tinh thần thường xuyên - người ta trở nên điên rồ. Người ta không thể chỉ nhìn những vũ nữ mặc áo may-ô, chân dài, béo nẫng, nhảy múa mà không muốn được sờ mó vào. Nếu đã được nếm mùi một hai lần những món ăn cao cấp. Và người ta ra về khi trái tim hãy còn run rẩy, tinh thần choáng váng với sự thèm muốn những nụ hôn làm rung động đôi môi.

Morin đang ở trong tình trạng ấy khi anh ta mua vé để trở về La Rochelle trên chuyếc tàu tốc hành lúc tám giờ bốn mươi phút tối, và anh đi dạo trong sự nuối tiếc và bối rối trong phòng chờ của nhà ga Orléans thì anh gặp một thiếu nữ trẻ đang ôm hôn một bà già. Cô gái lật mạng lên và Morin rất hài lòng lẩm bẩm: “Mẹ kiếp, một cô gái rất xinh!”.

Khi chào từ biệt bà già xong cô gái vào phòng chờ, và Morin đi theo cô; rồi cô qua sân ga, và Morin vẫn đi theo; rồi cô lên một toa xe không có người, và Morin cũng lên theo.

Có rất ít hành khách trên chuyến tàu tốc hành. Đầu tàu rú còi và đoàn xe chuyển bánh. Trong toa xe chỉ có hai người, cô gái và Morin.

Morin ngắm người thiếu nữ. Cô khoảng từ mười chín đến hai mươi tuổi, tóc vàng, cao lớn, vẻ năng động. Quấn chân bằng chiếc chăn đi đường cô nằm xuống thế để ngủ.

Morin tự hỏi: “Nàng là ai vậy?”. Và hàng ngàn giả thiết, hàng ngàn dự định nảy sinh trong đầu anh ta. Anh tự nhủ:

“Người ta kể có rất nhiều chuyện phiêu lưu trên xe lửa. Có thể đây là một chuyện đối với ta. Ai mà biết được? Một sự may mắn đến rất nhanh với ta. Ta chỉ cần mạnh dạn lên. Danton đã chẳng nói: “Táo bạo, táo bạo và táo bạo hơn nữa”. Nếu không phải là Danton thì đó là Mirabeau. Cái đó không quan trọng. ([15])Phải, nhưng ta lại thiếu sự táo bạo, đây là điểm mấu chốt. Ô! Nếu người ta biết, nếu người ta có thể đọc được ý nghĩ! Ta cho rằng hằng ngày người ta vẫn ở bên những thời cơ tốt đẹp. Chỉ cần phác ra một cử chỉ thì có thể biết rõ cô ta không đòi hỏi quá nhiều.

Thế là anh nghĩ đến những giải pháp đưa anh đến thắng lợi. Anh hình dung ra những hành động hào hiệp, những giúp đỡ nho nhỏ đối với cô ta, một câu chuyện sống động lịch sự với nữ giới, kết thúc bằng một lời tuyên bố...tuỳ anh suy nghĩ.

Đêm đang trôi dần và cô gái đẹp vẫn ngủ, trong khi đó thì Morin đang khắc khoải. Trời sáng dần, mặt trời rọi những tia nắng đầu tiên, một tia sáng từ chân trời chiếu vào nét mặt xinh đẹp của người đang ngủ.

Cô gái thức giấc, ngồi lên, nhìn cánh đồng, nhìn Morin và cười. Nàng cười như một thiếu nữ sung sướng và vui vẻ.

Morin run người lên. Không nghi ngờ gì nữa, nụ cười ấy là nàng gửi cho anh, đúng đây là sự mời mọc tế nhị. Dấu hiệu mơ tưởng đang đợi anh. Nụ cười ấy như đang nói: “Chàng thật là ngu dốt, ngốc nghếch, khờ khạo khi ngồi như một chiếc cọc trên ghế từ tối hôm qua đến giờ”.  “Xem nào, hãy nhìn em, em có xinh đẹp không? Chàng cứ ngồi như thế suốt cả đêm, đối diện với một thiếu nữ xinh đẹp mà chẳng dám làm gì cả. Thật là đại ngốc?”.

Cô vẫn mỉm cười và nhìn anh; cô còn muốn cười thành tiếng nữa; và anh mất trí, không thể tìm được một lời khen, hoặc bất cứ một câu gì đó để đáp lại. Nhưng anh ta không tìm được câu nào cả, không một câu nào cả . Thế là anh ta học cách táo bạo của kẻ nhát gan, anh ta nghĩ: “Mặc kệ, ta liều mạng và bất thần, không báo trước, chân tiến lên, tay dang ra, lưỡi liếm môi rồi ôm chặt lấy cô và hôn cô. Một cú nhảy, đứng phắt lên, cô kêu lớn: “Cứu tôi với! Cứu tôi với!”. Và cô mở cửa, khua tay ra ngoài, điên lên vì sợ hãi và muốn nhảy xuống trong khi tàu đang chạy, trong khi đó thì Morin hốt hoảng tin chắc cô ta sẽ nhảy tàu, giữ chặt lấy chiếc váy của cô, lắp bắp nói: “Thưa bà! Ôi... Thưa bà!”.

Đoàn tàu chạy chậm dần rồi dừng hẳn lại. Hai nhân viên vội vàng ra hiệu lệnh thất vọng trong khi đó cô gái ngã vào tay họ ấp úng nói: “Người này đã muốn... đã muốn... tôi...tôi , Và cô ngất đi.

Đoàn tàu tới ra Mauzé. Hiến binh xuất hiện và bắt giữ Morin.

Khi nạn nhân của sự thô bạo của anh ta tỉnh lại, cô đã báo cáo mọi việc đã xảy ra. Cơ quan chức năng làm biên bản.

Và anh chàng chủ hiệu tạp hoá khốn khổ của chúng ta chỉ đến đêm mới về được đến nhà và bị kết vào tội vi phạm thuần phong mỹ tục ở nơi công cộng và sẽ do toà án xét xử.

2

Thời ấy tôi là Tổng biên tập của tờ Fanal des Charentes và buổi chiều nào cũng gặp Morin trong quán cà-phê Thương mại.

Hôm sau cái ngày xảy ra sự biến nói trên, anh ta đến gặp tôi mà chẳng biết nói gì hơn. Tôi không che giấu quan điểm của mình, nói: “Anh là đồ con lợn. Người ta không bao giờ làm như vậy”.

Anh ta khóc. Vợ anh đã đánh anh; và anh thấy việc kinh doanh của mình đang đi đến chỗ phá sản, danh tiếng của anh đã vấy bùn, bạn bè ghét bỏ, không ai thèm chào anh nữa.

Cuối cùng anh đã làm cho tôi thương hại, tôi gọi người cộng tác viên của tôi là Rivet, một người hay nhạo báng có những lời khuyên bổ ích, để hỏi ý kiến anh ta.

Rivet yêu cầu tôi tới gặp ông công tố viên tối cao, một người bạn anh.

Tôi bảo Morin tới gặp Rivet, còn tôi đi cặp viên công tố.

Tôi biết người phụ nữ bị quấy rối là một cô gái, cô Henriette Bonnell, lên Paris để nhận bằng giáo viên. Cô không còn cha mẹ, khi nghỉ hè thì về sống với chú thím, những người tiểu tư sản ở Mauzé.

Sự căng thẳng trong vụ của Morin vì người chú của cô gái là nguyên đơn. Ông chánh án muốn bỏ qua việc này nếu đơn kiện được xin rút. Đó là điều chúng tôi phải nắm chắc.

Tôi trở về nhà Morin. Tôi thấy anh ta đang nằm trên giường, đang ốm vì lo lắng và phiền muộn. Vợ anh, một phụ nữ cao lớn, gầy gò và có râu hành hạ anh đến khốn khổ. Chị ta đưa tôi đến bên giường chồng trước khi hỏi thẳng vào mặt tôi: “Ông muốn gặp Morin đồ con lợn ấy ư? Hắn đang nằm ở đây! Chị ta đứng bên giường, hai nắm đấm để hai bên cạnh sườn. Tôi trình bày hoàn cảnh và anh yêu cầu tôi đi gặp gia đình nhà cô ấy. Nhiệm vụ thật là tế nhị; lúc ấy tôi chấp nhận.

Anh chàng khốn khổ không ngừng nhắc đi, nhắc lại: “Tôi xin cam đoan là tôi chưa hôn được cô ấy cái nào, chỉ mới ôm lấy cô ấy thôi. Tôi xin thề là như vậy”.

Tôi trả lời: “Cũng thế thôi, anh là đồ con lợn”. Tôi không muốn tới gia đình của cô gái một mình vì thấy như vậy là quá phiêu lưu, tôi yêu cầu Rivet đi theo. Anh đồng ý nhưng với điều kiện là phải đi ngay vì chiều mai anh đã có việc ở La Rochelle rồi.

Và hai tiếng đồng hồ sau chúng tôi đã có mặt trước cửa một ngôi nhà đẹp ở nông thôn. Một cô gái trẻ đẹp ra mở cửa cho chúng tôi. Chắc chắn là cô ấy rồi. Tôi nói nhỏ với Rivet: “Mẹ kiếp, tôi bắt đầu hiểu về Morin”.

Người chú cô gái, ông Tonnelet, đúng là người mua báo Fanal của chúng tôi, một độc giả nhiệt tình, một giáo hữu chính trị niềm nở đón tiếp chúng tôi, khen ngợi chúng tôi đã cử hai vị lãnh đạo tờ báo đến nhà ông. Rivet nói thầm vào tai tôi: “Tôi cho rằng chúng ta có thể dàn xếp vụ Morin-đồ con lợn ấy”.  Người cháu gái đã đi ra ngoài, và tôi đề cặp đến vấn đề tế nhị ấy. Tôi nói bóng ma của vụ bê bối, tôi đánh giá sự tai tiếng không thể tránh khỏi đối với cô gái sau vụ việc này, vì người ta không tin rằng đây chỉ là một cái hôn đơn giản.

Ông chú hình như lưỡng lự, nhưng ông không thể quyết định được nếu không có bà vợ đang đi vắng đêm nay mới về.

Bỗng nhiên ông ta kêu lên một cách vui vẻ: “Đây, tôi có một ý kiến khá thú vị. Tôi mời hai ông ăn và ngủ ở đây và khi vợ tôi về chúng ta cùng bàn bạc”.

Rivet cự nự, nhưng ý muốn giải quyết dứt điểm vụ Morin-đồ con lợn làm chúng tôi quyết định nhận lời mời.

Ông chú vui vẻ đứng lên đi gọi cô cháu. Chúng tôi làm một cuộc đi dạo quanh ngôi nhà và tuyên bố: “Tối nay sẽ giải quyết nhiều việc quan trọng”. Rivet bắt đầu nói về chính trị. Còn tôi, tôi đi lùi lại phía sau bên cạnh cô gái. Cô ta rất xinh đẹp.

Với sự thận trọng tới từng chi tiết, tôi nói về vụ ấy với tính cách là người đồng minh của cô.

Nhưng cô ta không chút nào tỏ ra bối rối, trái lại cô nghe tôi nói với vẻ thích thú.

Tôi nói với cô ta: “Thưa cô, cô thử nghĩ đến những phiền phức mà cô phải chịu đựng khi ra trước toà án: đối mặt với những cái nhìn tinh quái, nói trước mặt mọi người, kể lể công khai những chuyện đáng buồn trong toa xe. Nói riêng giữa chúng ta thôi nhé: theo tôi thì chẳng nên nói gì cả, đuổi cái thằng phóng đãng ấy về chỗ của hắn và không gọi nhân viên xe lửa; đổi tàu, trở về bằng đoàn tàu khác, thì sao?”.

Cô gái bật cười: “Những điều ông nói là đúng? Nhưng ông muốn gì? Tôi đã rất sợ, mà khi đã sợ thì người ta chẳng cần suy luận gì hết. Sau khi biết rõ tình huống, tôi đã rất lấy làm tiếc về những tiếng kêu cửa mình; nhưng đã quá muộn.

Ông cũng nên hình dung kẻ mất dạy đó nhảy xổ vào tôi như một thằng điên, không nói lấy một câu, bộ mặt thì táo tợn. Tôi cũng không kịp hiểu hắn muốn gì nữa”.

Cô ta nhìn thẳng vào mặt tôi, không tỏ ra giận dữ hoặc xấu hổ. Tôi tự nhủ: “Đây là một người phóng túng.Tôi hiểu tại sao Morin-đồ con lợn lại nhầm lẫn”.

Tôi nói tiếp bằng cách bông đùa: “Xem nào, thưa cô, hãy thú nhận rằng hắn có thể được dung thứ, vì cuối cùng đứng trước mặt một người xinh đẹp như cô thì không ai có thể không có ý muốn tuyệt đối chính đáng là được ôm hôn cô”.

Cô cười rất to, hai hàm răng trắng lộ rõ: “Thưa ông giữa ý muốn và hành động còn có sự kính trọng nhau”.

Câu nói thật là kì cục, nhưng cũng khá rõ ràng. Bất chợt tôi hỏi: “Thế này, nếu tôi ôm hôn cô, tôi ấy, lúc này thì cô sẽ làm gì?”.  Cô dừng bước, nhìn tôi từ đầu xuống chân, rồi bình tĩnh nói: “Ô! Đối với ông thì khác hẳn”.

Trời. Tôi biết rất rõ, đây là hai việc khác nhau, vì cả thành phố này, mọi người gọi tôi là “La Barbe điển trai”. Tôi đã ba mươi tuổi, nhưng tôi hỏi: “Tại sao lại như vậy?”. Cô nhún vai và trả lời: “Vì ông không ngu ngốc như hắn”. Rồi nhìn tôi, cô nói thêm: “Và cũng khá đẹp trai”.

Trước khi cô ta có hành động để tránh né tôi thì tôi đã hôn vào má cô. Cô nhảy sang một bên nhưng đã quá muộn.

Rồi cô nói: “Ông cũng không làm tôi khó chịu. Nhưng không nên tiếp tục cái trò ấy nữa”.

Tôi làm ra vẻ khiêm tốn và nói khẽ: “Ồ Thưa cô, về phần mình, nếu tôi có một ý muốn trong tim, thì đó cũng là tới toà án như Morin”.

Đến lượt cô, cô hỏi: “Tại sao lại như vậy?”.

Tôi nghiêm nghị nhìn thẳng vào mắt cô: “Vì cô là một trong những sinh vật đẹp nhất, vì điều đó đối với tôi là một tấm bằng, một chức vị, một thắng lợi khi muốn cưỡng ép cô. Vì sau khi nhìn cô người ta sẽ nói: Này Labarbe không hề xâm phạm tới cô ta tuy rằng anh ta có dịp may”.

Và cô gái bật cười một cách thoải mái.

- Anh thật là kì cục. Cô ta chưa nói hết câu kì cục thì tôi ôm chầm lấy cô và tôi hôn lên khắp nơi trán, mắt, má, miệng, tóc, tất cả mọi chỗ trên đầu cô, nhưng cô cố giữ lại một nơi để bảo đảm cho người khác. Cuối cùng cô gỡ được ra, mặt đỏ ửng: “Ông thật là cộc cằn, thưa ông, và ông đã làm tôi hối hận sau khi đã nghe ông nói chuyện”.

Tôi nắm lấy tay cô, bối rối rồi lắp bắp: “Xin lỗi. Xin lỗi, thưa cô. Tôi đã làm cô phiền lòng, tôi đã phần nào tìm ra một lời xin lỗi hung tợn. Cô không muốn tôi ư? Nếu cô biết được?”.

Tôi đang khó tìm ra một lời xin lỗi.

Một thoáng sau cô nói: “Tôi không biết có chuyện gì thưa ông.”

Tôi đã tìm ra, tôi nói to: “Thưa cô, tôi đã yêu cô hơn một năm nay”.

Cô ngạc nhiên thực sự và ngước mắt nhìn tôi.

- Thật vậy, thưa cô, hãy nghe tôi. Tôi không quen biết Morin và tôi coi thường hắn. Hắn phải ra trước toà án hay bị tống vào nhà tù thì đối với tôi chẳng có gì là quan trọng. Tôi đã thấy cô ở đây, năm ngoái, lúc cô đang đứng sau hàng rào. Tôi bị rung động khi nhìn thấy hình ảnh của cô. Cô có tin tôi hay không thì cái đó ít quan trọng. Tôi thấy cô đáng mến phục; kỉ niệm về cô luôn ám ảnh tôi; tôi muốn gặp lại cô, chuyện của Morin - đồ con lợn chỉ là cái cớ, và tôi đã có mặt ở đây. Hoàn cảnh đã làm tôi đi quá giới hạn, tôi xin lỗi, xin cô tha thứ cho.

Cô ta tìm hiểu sự thật trong con mắt tôi và sẵn sàng bật cười và lẩm bẩm: “Ông là người thích đùa”.

Tôi giơ tay và bằng giọng chân thành (tôi cũng tin rằng mình là người chân thành). Xin thề với cô, tôi không nói dối.

Cô ta chỉ nói đơn giản: “Nào, chúng ta đi”.

Chúng tôi chỉ có một mình. Rivet và ông chú đã khuất trên một khúc đường quanh. Và tôi có lời tuyên bố dài, êm dịu, bóp chặt những ngón tay của cô hoặc hôn chúng. Cô nghe những điều đó như một câu chuyện dễ chịu và mới mẻ và không biết mình phải tin như thế nào.

Cuối cùng tôi cảm thấy bối rối, nghĩ về những điều mình đã nói; người run rẩy, mặt tái nhợt, tôi nhẹ nhàng ôm lấy cô. Tôi nói rất khẽ vào tai cô qua mớ tóc quăn. Cô như đang mơ màng có lúc như chết lặng đi.

Rồi tay cô gặp tay tôi, hai bàn tay bóp mạnh vào nhau.

Tôi thì chặt lấy người cô; cô không hề động đậy. Sau đó là cái hôn dài, rất dài, có thể còn dài nữa nếu chúng tôi không nghe thấy những tiếng động ở phía sau.

Cô trốn vào lùm cây. Tôi quay lại thấy Rivet đang đến bên tôi.  Anh ta đứng ở giữa đường không cười và nghiêm mặt lại: “Này! Anh dàn xếp vụ Morin-đồ con lợn thế này ư?

Tôi trả lời một cách hợm hĩnh: “Người ta làm những gì có thể làm được, anh bạn. Thế còn ông chú? Kết quả thế nào?

Rivet tuyên bố: “Tôi cảm thấy không dễ chịu chút nào với ông chú.”

Chúng tôi dắt tay nhau vào trong nhà.

3

Tôi mất tỉnh táo sau bữa ăn. Tôi ngồi bên nàng và dưới tấm khăn trải bàn, tay tôi và tay nàng luôn nắm chặt lấy nhau; chân chúng tôi luôn gác lên nhau; những cặp mắt của chúng tôi vẫn nhìn trộm nhau.

Ăn uống xong người ta đi dạo dưới ánh trăng và tôi tỏ tình với nàng, mọi lời trìu mến xuất phát tự trái tim. Tôi ôm hôn nàng trong mọi lúc, môi tôi làm ướt đẫm môi nàng Trước mặt chúng tôi, Rivet và ông chú đang tranh luận. Bóng của họ in rõ trên con đường trải cát.

Mọi người trở vào trong nhà. Ngay lúc ấy một nhân viên bưu điện mang đến một tờ điện tín nói bà thím sẽ trở về vào bảy giờ sáng mai trên chuyến tàu thứ nhất.

Ông chú nói: “Henriette hãy đứa các ông đây về phòng đã chuẩn bị”. Chúng tôi bắt tay nhau và lên trên lầu. Trước tiên nàng đưa chúng tôi vào phòng của Rivet và nàng nói nhỏ vào tai tôi: “Không có gì là nguy hiểm nếu vào phòng của tôi trước tiên”. Sau đó nàng dẫn tôi vào phòng. Khi chỉ còn một mình nàng và tôi, tôi ôm chặt lấy nàng mặc dù nàng ra sức kháng cự. Khi cảm thấy đã quá mệt mỏi, nàng chạy trốn.

Tôi chui vào trong chăn nhưng không tài nào chợp mắt được, đang cố tìm những việc làm sơ xuất của mình thì có tiếng gõ cửa.

Tôi hỏi: “Ai?”.

Có tiếng trả lời nhẹ nhàng “Em đây”.

Tôi vội vàng mặc thêm quần áo, ra mở cửa; nàng bước vào “Em quên- nàng nói, không hỏi anh buổi sáng anh thường dùng gì: sô-cô-la, trà hay cà phê?”. Tôi ôm chặt lấy nàng rồi lắp bắp nói: “Anh dùng…anh dùng…anh dùng…”

Nhưng nàng đã tuột khỏi tay tôi, tắt đèn và biến mất.

Tôi ở lại một mình trong bóng tối, giận dữ, đi tìm diêm nhưng không thấy. Tôi ra ngoài hành lang cây đèn nến trên tay.

Tôi sẽ làm gì? Cũng không biết nữa. Tôi muốn gặp nàng Nhưng bất chợt tôi nghĩ: “Nếu vào nhầm phòng ông chú thì ta sẽ nói gì?”. Đầu óc trống rỗng tim đập mạnh. Rồi một câu trả lời xuất hiện: “Tôi tìm phòng của Rivet vì một việc khẩn cấp”. Tôi không biết nàng đang ở phòng nào. Ngẫu nhiên tôi mở một cánh cửa phòng. Mở ra và bước vào.

Henriette đây rồi. Nàng đang ngồi và hoảng hốt nhìn tôi.

Tôi đóng cửa phòng lại, đi rón rén, rồi nói: “Anh quên không hỏi em có quyển sách nào để đọc không?”.

Nàng hỏi tên sách, nhưng tôi đã lấy ra một cuốn. Đó là một cuốn tiểu thuyết hay, có những bài thơ tuyệt vời.

Sau khi qua trang thứ nhất, nàng để mặc tôi đọc theo ý thích. Chúng tôi đọc cho đến khi nến sắp tàn. Sau khi cảm ơn, tôi nhẹ nhàng về phòng mình trong khi đó một bàn tay tàn nhẫn kéo tôi lại và Rivet nói thầm vào tai tôi: “Anh đã giải quyết xong vụ Morin-đồ con lợn rồi chứ?”.

Bảy giờ sáng hôm sau, nàng tự mình mang lên cho tôi một tách sô-cô-la. Tôi chưa bao giờ dùng loại sô-cô-la pha như thế này bao giờ. Loại sô-cô-la đặc, thơm, làm say ngươi uống.

Khi nàng trở ra thì Rivet bước vào. Anh ta có phần sốt ruột, bực mình như một người mất ngủ. Anh nói bằng giọng cáu kỉnh: “Nếu cứ như thế này thì anh sẽ làm hỏng việc cứu Morin - đồ con lợn thôi”.

Tám giờ, bà thím về tới nhà. Việc thảo luận diễn ra ngắn ngủi. Những người đứng đắn quyết định rút đơn kiện và tôi để lại năm trăm frăng cho những người nghèo ở vùng này.

Thế rồi người ta muốn giữ chúng tôi ở lại ngày hôm ấy để đi tham quan những danh lam, thắng cảnh. Ngồi sau lưng chú thím, Henriette gật đầu. “Phải ta ở lại đi!”. Tôi chấp nhận nhưng Rivet thì từ chối.

Tôi khuyên anh nên ở lại, tôi nói: “Nào, anh bạn, anh hãy làm việc này vì tôi”. Nhưng anh tỏ ra thất vọng và nói thẳng vào mặt tôi: “Tôi thấy đủ rồi, vụ Morin-đồ con lợn đã được giải quyết”. Tôi buộc lòng cũng phải ra về. Đây là khoảnh khắc nặng nề nhất trong cuộc đời của tôi. Tôi đã giải quyết tốt vụ này trong đời mình.

Sau khi bắt tay tạm biệt mọi người, trên toa xe, tôi nói với Rivet: “Anh là một kẻ thô lậu!”. Anh ta trả lời: “Anh bắt đầu làm tôi bực mình đấy!”.

Khi trở về toà báo, chúng tôi gặp rất nhiều người đanh chờ tin tức về kết quả dàn xếp công việc. Người ta hỏi chúng tôi: “Các anh đã dàn xếp xong vụ Morin-đồ con lợn rồi chứ?”.

Tất cả mọi người ở La Rochelle đều bối rối. Sự khó chịu của Rivet đã mất dần trên đường về, cố gắng dữ vẻ trang nghiêm tuyên bố: “Phải, đó là nhờ công của Labarbe”.

Và chúng tôi tới nhà Morin. Anh ta nằm dài trên một chiếc ghế tràng kỉ, đắp thuốc mù-tạt dưới chân, khăn lạnh ở trên trán, như người đang hấp hối. Anh luôn luôn ho như người bị bệnh cúm. Vợ anh nhìn anh bằng cặp mắt của con hổ cái sẵn sàng xé anh thành muôn mảnh. Khi gặp chúng tôi, tay chân anh run lên. Tôi nói: “Đã dàn xếp xong, nhưng đừng để tái diễn lại nữa”. Anh ta đứng lên, nắm lấy tay chúng tôi hôn như đối với những vị hoàng tử, khóc lóc và gần như bị ngất đi. Anh hôn tay tôi, hôn tay Rivet và hôn cả bà Morin nữa nhưng anh bị vợ đẩy ngã xuống ghế.

Nhưng từ đó anh lúc nào cũng bị ám ảnh về cái tai hoạ nặng nề ấy. Cả thành phố lúc này đều mọi anh là: “Morin-đồ con lợn”. Mỗi lần nghe thấy câu đó anh cảm thấy như bị một mũi gươm xuyên vào người. Khi một tên vô lại trên đường phố kêu: “Con lợn!” thì anh quay lại nhìn theo bản năng. Bạn bè đặt ra những câu chuyện châm biếm anh: khi dùng món đùi lợn thì người ta hỏi anh: “Đây có phải là đùi của anh không? Hai năm sau đó thì anh qua đời.

Còn tôi, tôi trúng cử nghị viện, năm sau tôi đi thăm một phòng công chứng Belloncle ở Tousserre. Một bà to lớn và xinh đẹp ra tiếp tôi.

- Ông không nhận ra tôi ư? - Bà ta hỏi.

Tôi ấp úng “Nhưng không thưa bà...”.

- Henriette Bonnel đây.

- A! - Tôi tái mặt đi.

Bà ta hoàn toàn bình thản cười và nhìn tôi.

Khi còn một mình tôi và chồng bà, ông ta bắt tay tôi: “Ông thân mến! Từ lâu tôi đã muốn gặp ông.Vợ tôi đã nói chuyện nhiều về ông. Tôi biết... vâng, tôi biết ông đã gặp vợ tôi trong hoàn cảnh đau đớn như thế nào, tôi cũng biết ông là người đặc biệt tế nhị, biết hi sinh bản thân cho công việc”. Ông ta ngập ngừng hạ thấp giọng như để tránh một câu thô tục: “Công việc của Morin-đồ con lợn!”.

THỨC TỈNH

Đã ba năm nay, từ ngày lấy chồng nàng chưa từng ra khỏi cái thung lũng Ciré nhỏ bé, nơi chồng nàng có hai nhà máy sợi. Nàng sống bình lặng không con cái, sung sướng trong ngôi nhà ẩn nấp dưới những cây to mà những người ở đây gọi là “lâu đài”.

Ông Vasseur dù có hơn nàng nhiều tuổi nhưng là một người tốt. Nàng yêu chồng và chẳng khi nào có một ý nghĩ tội lỗi len lỏi vào trái tim nàng. Hàng năm mẹ nàng tới Ciré vào mùa hè và trở về Paris vào mùa đông khi cây bắt đầu rụng lá.

Cứ mùa thu tới thì Jeanne lại húng hắng ho. Thung lũng nhỏ bé lại có con sông uốn khúc nên hơi sương mù mịt trong suốt năm tháng trời. Sương nhẹ bắt đầu phất phơ trên những đồng cỏ, sau đó làm cho mọi cảnh vật ở đây như đang bị nhấn chìm vào một hồ nước lớn có những mái nhà nổi bập bềnh. Rồi sương trắng dâng lên như ngọn triều, bao phủ tất cả làm cho thung lũng này trở thành xứ sở của ma quỉ, ở đó con người lặng lẽ lướt đi như những cái bóng cách xa mười bước là đã không nhìn thấy nhau rồi. Đầy hơi sương nên cây cối tuy vẫn đứng thẳng nhưng đang bị mốc meo trong tình trạng ẩm thấp ấy.

Nhưng những người đang đi bên sườn núi lân cận nhìn vào cái hồ trắng của thung lũng vẫn thấy hai ống khói lớn của hai xí nghiệp sợi của ông Vasseur ngày đêm nhả khói đen lên trời trông giống như hai con rắn lớn. Cái đó chỉ rõ con người vẫn đang sống trong thung lũng đang chứa đầy những đám mây bông.

Vào tháng mười năm ấy, ông bác sĩ khuyên người đàn bà trẻ nên về nhà mẹ ở Paris để nghỉ đông vì không khí ở đây sẽ rất nguy hiểm với phổi của nàng. Nàng ra đi.

Trong những tháng đầu nàng nhớ khôn nguôi ngôi nhà bị bỏ vắng nơi những thói quen của nàng đã bắt rễ, nơi mà nàng rất yêu quí mọi thứ đồ đạc thân thuộc và vẻ thanh bình của nó. Rồi nàng làm quen với cuộc sống mới, hoà nhập với những hội hè, tiệc tùng dạ hội và những buổi khiêu vũ. Cho đến lúc này nàng vẫn giữ được phong thái của một cô gái, có một cái gì đó mơ hồ đang ngủ say trong người nàng, những bước chân chậm rãi, một nụ cười mỏi mệt.

Nhưng nàng trở nên sinh động vui vẻ, sẵn sàng tham gia vào những cuộc vui. Nhiều người đàn ông tán tỉnh, ve vãn nàng. Nàng thấy vui khi nghe họ trò chuyện, làm ra vẻ lịch thiệp, và tin tưởng vững chắc về sức đề kháng của mình, có phần chán ngấy những câu chuyện về tình yêu mà nàng đã biết sau khi đã thành hôn.

Cái ý nghĩ hiến thân cho sự ve vuốt thô lậu của những con người lắm râu ấy khiến nàng bật cười thương hại và rùng mình ghê rợn. Nàng lạ lùng tự hỏi tại sao những người đàn bà lại có thể chấp nhận những cuộc tiếp xúc đê tiện với những kẻ lạ ấy trong khi họ đã có sự ràng buộc với người chồng hợp pháp rồi. Nàng còn yêu chồng đằm thắm hơn nữa nếu cả hai người sống như đôi bạn thân, chỉ cần trao cho nhau những nụ hôn trong trắng, đó đã là sự vuốt ve âu yếm của tâm hồn rồi.

Nhưng nàng rất thích những lời khen ngợi, những dục vọng thể hiện trong con mắt và nàng không đồng tình với những cuộc tấn công trực tiếp, những lời tuyên bố rót vào tai khi người ta ngồi trong phòng khách sau bữa ăn, những câu nói ấp úng thấp hèn cần phải đoán ra; và chúng không chỉ để lại da thịt lạnh ngắt, con tim bình thản mà còn cả sự mơn trớn vẻ đẹp không có ý thức của nàng; chúng thắp lên trong con người nàng một ngọn lửa thoả mãn, làm cho đôi môi nàng tươi nở, cặp mắt nàng long lanh, làm rung động cái tâm hồn phụ nữ của nàng khi được nhiều kẻ tôn thờ. Nàng thích những cuộc ngồi lại tay đôi khi đêm về, trước lò sưởi, trong phòng khách chỉ còn lờ mờ sáng khi người đàn ông trở nên hối hả, ấp úng, run rẩy và quì xuống Đối với nàng đây là một thú vui mới mẻ và tuyệt diệu khi thấy cái niềm si mê kia không thể lay động được mình, khi trả lời không bằng cái lắc đầu, cái chớp mắt từ chối, khi rụt tay lại và đứng lên gọi người hầu mang đèn lên, khi thấy người đang quì đối vội vàng đứng dậy, bối rối, căm tức run tay chân khi thấy người hầu bước vào phòng. Nàng có những nụ cười khô khốc làm lạnh giá những lời lẽ nóng bỏng những lời lẽ cứng coi như những tảng băng rơi xuống những lời van nài nồng nàn, những câu nói phủ đầu có thể giết chết những kẻ tôn thờ mình.

Có hai chàng trai theo đuổi nàng một cách bướng bỉnh hơn cả. Họ không giống nhau.

Một người tên là Paul Peronel, là một chàng trai thời thượng lịch sự và hăng hái, giàu có, biết chờ đợi và tận dụng thời cơ. Người kia tên là Avancelle thường run lên khi được ở bên nàng cố gắng che giấu tình yêu của mình, theo nàng như một cái bóng, nói lên sự thất vọng của mình bằng mắt và sự ân cần, sự có mặt bên nàng. Nàng gọi người thứ nhất là “Đại uý Fracasse” ([16])và người thứ hai là “con cừu trung thành” và cuối cùng làm cho người này trở thành một tên nô lệ bên nàng mà nàng dùng anh ta như một người giúp việc.

Nàng không nén được cười khi nghe thấy người ta nói với anh chàng này là nàng yêu anh.

Tuy nhiên nàng cũng yêu anh nhưng bằng một cách khác thường vì lúc nào cũng nhìn thấy anh, đã quen thuộc với giọng nói, điệu bộ của anh như khi người ta quen với những người sống thường xuyên bên mình.

Đã nhiều lần, hình ảnh của anh ta ám ảnh nàng trong những giấc mơ, nàng thấy anh ta hệt như trong cuộc sống thực, hiền lành, tế nhị và chân thành yêu nàng; và nàng thức giấc với nỗi ám ảnh của những giấc mơ ấy, tưởng như vẫn còn nghe thấy tiếng của anh, vẫn còn cảm thấy anh ở bên mình. Có một đêm (có thể là nàng đã bị sốt) nàng thấy chỉ có một mình nàng với anh ngồi trên đám cỏ trong rừng. Anh nói với nàng những lời đáng mến rồi cầm lấy tay nàng mà hôn. Nàng cảm thấy hơi ấm trên da thịt anh, hơi thở trên miệng anh; và rất tự nhiên nàng đã vuốt ve tóc anh.

Trong giấc mơ thì người ta khác hẳn với đời thực. Nàng cảm thấy tràn đầy trìu mến đối với anh, một sự trìu mến lặng lẽ và sâu lắng sung sướng khi được sờ vào trán anh và giữ nó ngay trước mặt mình. Dần dần nàng ngả vào lòng anh, anh hôn trên má nàng trên mắt, nàng cũng không tìm cách chống đỡ, và môi của hai người gặp nhau. Nàng đã buông thả mình.

Và đó là những giây phút hạnh phúc tuyệt đỉnh và siêu phàm, tinh thần và xác thịt, điên rồ, không thể nào quên được. Trong thực tế thì không có sự ngây ngất này

Nàng thức giấc, rung động và say đắm, rồi không thể nào ngủ lại được vì còn bị ám ảnh về anh, mình đã thuộc hẳn về anh.

Và khi gặp lại anh, người ta không thể biết được những bối rối mà anh đã gây ra cho nàng; nàng cảm thấy xấu hổ trong khi anh đang nói một cách rụt rè về tình yêu của mình khiến nàng không thể không nhớ lại giấc mộng không thể nào rũ bỏ được, những dục vọng đã thức tỉnh trong tâm hồn mình, nàng nhớ lại sự ôm ấp trìu mến trong giấc mộng. Nàng đã yêu anh, nàng đã yêu anh bằng một tình yêu kì lạ, thanh cao và thể xác, nhớ lại những điều đã xảy ra trong giấc mộng.

Rồi anh cũng nhận ra điều ấy. Nàng đã nói hết với anh, cả những nỗi lo sợ về những nụ hôn của anh. Nàng bắt anh thề phải tôn trọng nàng. Anh tuân theo lời nàng. Họ có những giờ phút yêu đương đắm đuối trong đó hai tâm hồn quyện chặt lấy nhau.

Môi của họ đôi lúc gặp nhau; và nhắm mắt lại, họ thưởng thức sự hứng thú của những nụ hôn dài nhưng rất trong trắng ấy.

Nàng hiểu rằng mình không thể chống chọi được lâu; và không muốn bị sa ngã. Nàng đã viết thư cho chồng ngỏ ý muốn trở về bên ông để sống lại cuộc đời lặng lẽ và hiu quạnh của mình.

Chồng nàng trả lời bằng một bức thư rất tốt, khuyên nàng không nên trở về trong mùa đông, dấn thân vào cái cảnh ngỡ ngàng đầy sương mù và lạnh giá của thung lũng. Nàng bàng hoàng và bực bội đối với người chồng hay tin người ấy, không hiểu được, không đoán ra được những cuộc đấu tranh trong trái tim nàng.

Tháng hai, trời sáng sủa và êm dịu, bây giờ thì nàng tránh những cuộc gặp mặt tay đôi và mất nhiều thời gian với “con cừu trung thành” ấy, đôi khi nàng chấp nhận những cuộc đi dạo bằng xe ngựa xung quanh hồ vào lúc hoàng hôn xuống. Người ta có thể nói tối hôm ấy nhựa cây đang sống lại, những ngọn gió trong không trung thì ấm áp. Ngựa chạy những bước đều đặn; đêm xuống dần; họ cầm tay nhau, ép mình vào nhau. Nàng tự nhủ: “Thế là hết, thế là hết. Ta thua cuộc rồi”. Nàng cảm thấy trong người rạo rực những ham muốn về những cái ôm ghì trong giấc mơ mà nàng có được. Hai cặp môi đang tìm nhau và gặp nhau ngay tức khắc.

Anh không dám tiễn chân nàng ở trong nhà và chia tay nàng ở ngoài cửa trong lúc nàng còn choáng váng say mê.

Peronel vẫn đợi nàng trong phòng khách không có ánh sáng Khi bắt tay, anh cảm thấy tay nàng nóng hổi. Anh bắt đầu nói những lời êm ái và nhỏ nhẹ, đung đưa cái tâm hồn đầy khát vọng ấy bằng những câu ngọt nào, tình tứ.

Nàng nghe anh nói mà không trả lời vì đang nghĩ đến người kia, tưởng rằng người kia đang nói, tưởng như người ấy vẫn ôm ghì lấy mình trong một cảm giác hư ảo. Nàng chỉ nghĩ đến người ấy mà không nghĩ đến việc còn một người khác trên cõi đời này; và khi tai nàng nghe thấy ba tiếng “Anh yêu em” thì cho rằng đây là tiếng nói của người kia, chính người kia đang ôm chặt lấy nàng như khi đang ở trên xe, đã hôn vào môi nàng những nụ hôn kì diệu, chính người kia đang làm nàng ngây ngất, ghì chặt lấy người kia bằng tất cả sự khao khát của con tim, bằng tất cả sự nồng nàn của xác thịt.

Khi bừng tỉnh giấc mơ ấy, nàng kêu to một tiếng khiếp sợ.

“Đại uý Fracasse” đang quì bên nàng cảm ơn nàng và hôn lên mái tóc đã xoã ra của nàng. Nàng kêu lên: “Anh cút đi ! Anh cút đi!”.

Và thấy anh ta không hiểu, lại còn toan ôm lấy nàng lần nữa, nàng xoay người lắp bắp: “Anh là đồ khốn kiếp, tôi ghét anh, anh đã ăn cắp... Anh cút đi!”.

Anh ta ngỡ ngàng đứng lên, cầm lấy mũ và đi thẳng.

Hôm sau nàng đã có mặt ở thung lũng Ciré. Chồng nàng ngạc nhiên, trách nàng về hành động điên rồ ấy. “Em không thể xa mình được!”. Nàng nói khẽ.

Ông thấy nàng đã thay đổi tính nết, u sầu hơn trước, và khi ông hỏi nàng “Có chuyện vì vậy? Trông em có vẻ buồn rầu. Em muốn gì?”. Thì nàng trả lời: “Không có gì. Trên đời chỉ có những giấc mơ mới đẹp”.

“Con cừu trung thành” tới thăm nàng vào mùa hè năm sau.

Nàng tiếp anh mà không bối rối, không nuối tiếc vì bất chợt nàng hiểu ra rằng nàng chỉ yêu anh trong giấc mơ mà anh chàng Peronel đã đánh thức nàng một cách thô bạo.

Nhưng chàng trai, người vẫn tôn thờ nàng suy nghĩ lúc ra xe: “Những người đàn bà thật là kì cục, phức tạp và không thể nào hiểu nổi”.

CHA JUDAS

Cả vùng này thật là kỳ dị biểu hiện trong tính cách cao thượng gần như là một tôn giáo và sự tàn phá bi thảm của nó.

Ở giữa một vòng tròn rộng lớn của những quả đồi có những cây kim tước và từng chỗ một có những cây sồi đang bị gió lay động có một cái ao lớn nước đen ngòm và phẳng lặng, ven bờ có hành ngàn cây lau, cây sậy.

Một ngôi nhà duy nhất bên bờ ao, một ngôi nhà nhỏ và thấp là nơi cư trú của ông Joseph, một ông già làm nghề chở đò ngang và sống bằng nghề đánh cá. Hành tuần ông mang cá sang các làng lân cận để bán và mua về lương thực, thực phẩm đơn giản để chi dùng. Tôi muốn tới thăm nơi cô quạnh này và ông hứa sẽ đón tôi.

Chiếc đò ngang của ông thô kệch và đã quá cũ nát. Còn ông thì người gầy gò, xương xẩu, chèo đò bằng nhịp đều đều, ru ngủ tâm trí con người ở nơi chân trời buồn thảm này.

Tôi cho rằng mình được chuyên chở vào thời kì đầu của trái đất, phong cảnh nguyên sơ, trong con đò nguyên thuỷ được một người thuộc một thời đại trước đang chèo lái.

Ông quăng lưới và ném những con cá bắt được xuống dưới chân theo kiểu những người đánh cá trong kinh thánh. Rồi ông đưa tôi vào bờ, và bất chợt tôi nhận ra bên kia bờ có một phế tích, một ngôi nhà tranh đã đổ nát, mảnh tường còn lại có dấu một cây thánh giá to, màu đỏ, có thể nói nó được vẽ lên bằng máu, lấp lánh dưới ánh mặt trời đang ngả bóng.

Tôi hỏi:

- Đằng kia là cái gì vậy?

Ông và làm dấu thánh rồi trả lời:

- Đấy là nơi cha Juđas qua đời.

Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu không có câu trả lời khác thường đó.

Lúc này tôi hỏi gặng:

- Judas ư? Judas nào?

Ông nói thêm:

- Người Do Thái lang thang thưa ông.

Tôi yêu cầu ông chở đò kể lại câu chuyện này.

Nhưng đây không chỉ là một câu chuyện thường mà là chuyện lịch sử gần đây, vì ông Joseph biết ông này.

Ngày xưa túp nhà đó là của một bà già hành khất, sống bằng của bố thí của mọi người.

Túp nhà đó trước kia là của ai thì ông Joseph không rõ.

Một buổi chiểu nọ, một ông già đầu tóc bạc phơ, một ông già hai lần một trăm tuổi, đi đứng khó khăn, đi qua ăn xin bà già khốn khổ nọ.  Bà già trả lời:

- Xin mời cụ ngồi xuống đây, mọi thứ trong nhà này là của thiên hạ cho tôi.

Ông cụ ngồi xuống một phiến đá trước cửa. Ông ăn phần bánh của bà già chia cho rồi ngủ trên đống lá khô trong nhà.

Ông cụ không rời khỏi đây nữa. Cụ cũng thôi kiếp sống lang thang. Ông Joseph nói thêm:

- Đức Mẹ Đồng trinh đã cho phép như vậy, thưa ông, cho phép một phụ nữ mở cửa cho Judas.

Vì cụ già đó là người Do Thái lang thang.

Trong vùng không biết ngay việc này, nhưng người ta nghi ngờ rằng ông cụ có thói quen đi lang thang.

Một lí do khác để nghi ngờ: bà già giữ người không quen biết ở lại nhà mình trở thành người phụ nữ Do Thái, vì người ta không thấy bà đi lễ Nhà thờ.

Xung quanh đây mười dặm người ta đều gọi bà là “mụ Do Thái”.

Khi trẻ con thấy bà đi ăn xin thì chúng kêu to:

- Mẹ ơi mẹ, mẹ ơi mẹ, mụ Do Thái.

Ông cụ và bà già đi sang các làng lân cận ngửa tay xin ăn trước mọi cánh cửa, xin tiền sau lưng khách qua đường. Người ta nhìn thấy họ mọi giờ trong ngày trên các đường làng hoặc đang ăn dưới bóng râm của một ngọn cây đơn độc giữa trưa nắng gắt. Rồi người ta đặt cho ông cụ cái tên “Cha Judas”.

Một hôm ông cụ mang trong chiếc túi đeo bên mình hai con lợn con về nhà nuôi vì ông đã chữa khỏi bệnh cho một vị chủ trại.

Sau đó ông cụ bỏ nghề hành khất để nuôi lợn, lùa chúng đi bên bờ ao, dưới bóng những cây sồi đơn lẻ trên những quả đồi lân cận. Ngược lại, bà già vẫn đi xin ăn và trở về nhà khi chiều xuống. Ông cụ cũng không bao giờ đi lễ Nhà thờ, không bao giờ làm dấu trước cây thánh giá. Những cái đó làm người ta dị nghị nhiều.

Một đêm nọ, bà bạn của ông cụ lên cơn sốt, người run lên như mảnh vải trước gió. Ông cụ vào thị trấn để mua thuốc rồi ở trong nhà với người bệnh, và trong sáu này liền người ta không nhìn thấy họ.

Nhưng ông linh mục biết tin bà già sắp qua đời đã đến để làm lễ rửa tội cho người bất hạnh. Bà già có phải là người Do Thái không? Ông không biết. Ông chỉ muốn cứu rỗi linh hồn bà.

Khi ông tới trước cửa thì cha Judas đã bước ra, thở hổn hển, mắt rực lửa, râu run lên và nói bằng thứ tiếng không một ai hiểu còn tay thì chắn lối không cho người tu hành bước vào nhà.

Ông linh mục muốn nói đôi câu, mở chiếc túi bằng lụa, nhưng ông cụ vẫn không chịu, ra hiệu sẽ ném đá để xua đuổi.

Ông linh mục ra về trong khi những tiếng chửi rủa vẫn đuổi theo sau lưng.

Hôm sau bà bạn của cha Judas qua đời. Ông cụ chôn bà ngay trước cửa nhà. Đó là những người ít được người ta quan tâm.  Sau đó người ta vẫn thấy ông cụ đi chăn lợn bên bờ ao và trên đồi. Ông cụ vẫn phải đi ăn xin để sống. Nhưng rất ít người bố thí cho ông vì người ta đã biết rõ chuyện ông cụ đã xua đuổi ông linh mục như thế nào.

Ông cụ biến mất trong suốt một tuần lễ. Người ta cũng không quan tâm.

Nhưng thứ hai ngày lễ Phục sinh, một đoàn thanh niên nam nữ đi dạo trên bờ ao nghe thấy những tiếng động lạ trong ngôi nhà của ông cụ. Cửa gài chặt; cánh thanh niên phá cửa thì thấy hai con lợn chạy ra ngoài như hai con dê.

Người ta không thấy hai con lợn ấy ở đâu nữa.

Bước vào trong nhà, họ thấy những mảnh quần áo rách nát, chiếc mũ đi ăn xin của ông cụ, những mảnh xương còn vươn máu khô, một chút thịt trên mặt người chết.

Những con lợn đã ăn thịt ông cụ.

Và ông Joseph nói thêm:

- Thưa ông, việc đó xảy ra vào ba giờ chiều ngày thứ sáu thánh.

Tôi hỏi:

- Tại sao ông biết?

- Không có gì phải nghi ngờ.

Tôi không muốn làm cho ông Joseph hiểu lúc đói, những con vật đã ăn thịt chủ của chúng đã chết đột ngột trong nhà.

Còn về dấu thánh giá trên tường thì nó xuất hiện vào một buổi sáng của một ngày nào đó với màu máu kì lạ như vậy.

Từ đó người ta không nghi ngờ gì việc người Do Thái lang thang đã chết ở đây.

Tôi hiểu rõ câu chuyện chỉ trong một tiếng đồng hồ.

VỤ ÁN  BÀ LUNEAU

Tặng Georges Duval

Ông Chánh toà hoà giải ([17]), to béo, mắt nhắm, mắt mở nghe những người khiếu kiện với vẻ không hài lòng. Đôi lúc ông càu nhàu vì những lời làm lệch lạc quan điểm của mình, và ông ngắt lời với giọng lanh lảnh của trẻ con.

Ông đang giải quyết vụ ông Joly kiện ông Petitpas vì bờ ruộng nhà ông bị lấn do người đánh xe của ông Petitpas trong khi cày ruộng. Lúc này ông chuyển sang giải quyết vụ ông Hippolyte Lacour, người giữ đồ thánh của Nhà thờ và là chủ một cửa hàng ngũ kim, kiện bà Céleste Cesarine Luneau, vợ goá của ông Anthime Isidore.

Hippolyte Lacour, bốn mươi nhăm tuổi, cao, gầy, tóc cắt như người của Nhà thờ, nói năng một cách chậm chạp, kéo dài và thánh thót.

Bà Luneau khoảng bốn chục tuổi. Cao, to bà ta làm chiếc áo đang mặc chật căng. Mông to, ngực nở. Những bắp thịt nổi lên như những cái vú. Có chửa, bụng bà to như một quả núi.  Những người làm chứng đang đợi ông Chánh toà hỏi đến.

Ông Chánh toà hoà giải nêu vấn đề.

- Ông Hippolyte, ông trình bày đi.

Bên nguyên lên tiếng:

- Thưa ngài Chánh toà. Cách đây chín tháng bà Luneau đến Nhà thờ Saint-Michel tìm tôi trong lúc tôi đang đánh chuông, và bà ta nói về hoàn cảnh vô sinh của mình.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Yêu cầu ông nói ngắn bọn thôi.

HIPPOLYTE: Tôi xin nói rõ, thưa ngài Chánh toà. Bà ta muốn có một đứa trẻ và bà ta yêu cầu tôi tham gia. Tôi không làm khó dễ gì, và bà ta hứa với tôi một trăm frăng. Công việc đã được thoả thuận và thực hiện, nhưng bây giờ bà ta nuốt lời.Tôi kiện bà ta trước ngài, thưa ngài Chánh toà.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Tôi không hiểu gì cả. Ông nói rằng bà ấy muốn có một đứa trẻ ư? Làm thế nào? Loại trẻ con gì? Nuôi làm con nuôi, phải không?

HIPPOLYTE: Không thưa ngài Chánh toà, một đứa mới nguyên kia.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Ông nghĩ thế nào về câu “mới nguyên”?

HIPPOLYTE: Tôi hiểu là đứa trẻ mới được sinh ra của chúng tôi, như thể chúng tôi là vợ chồng của nhau.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Ông làm tôi ngạc nhiên. Bà ấy có yêu cầu không bình thường ấy nhằm mục đích gì?

HIPPOLYTE: Thưa ngài Chánh toà, thoạt tiên tôi cũng không hiểu. Tôi muốn biết rõ lý do và bà ta đã nói ra.

Người chồng của bà ta là ông Anthime Isidore mà ông và tôi đều biết đã qua đời, gia tài của ông ta sẽ thuộc về những người họ hàng của ông. Bà ta đi hỏi một luật sư người này cho biết trường hợp bà ta sinh con sau khi chồng chết được mười tháng thì đứa trẻ ấy được hưởng quyền thế kế của người đàn ông đã chết.

Bà ta muốn tránh những hậu quả đáng tiếc và bà ta đến tìm tôi trong Nhà thờ như tôi đã trình bày. Tôi là người cha chính thức của tám đứa con mà đứa lớn nhất là chủ một cửa hiệu tạp hoá ở Caen, vợ nó tên là Victoire Elisabeth Rabou.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Chi tiết này vô ích. Xin ông trở lại vấn đề.

HIPPOLYTE: Tôi xin trở lại đây, thưa ngài Chánh toà. Bà ta bảo tôi: “Nếu bác thành công, tôi sẽ đưa bác một trăm frăng khi ông bác sĩ xác nhận là tôi đã có thai”.

Sau sáu tuần lễ hoặc hai tháng gì đó, tôi hài lòng là mình đã thành công. Nhưng khi tôi hỏi đến một trăm frăng thì bà ta từ chối. Tôi đòi mãi mà không được một xu nhỏ. Bà ta còn bảo tôi là đồ kẻ cướp, đồ bất lực, dù cho chứng cứ đã rành rành ra đó.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Bà Luneau, bà muốn nói gì không?

BÀ LUNEAU: Tôi nói ông ta là đồ kẻ cướp, thưa ngài chánh toà.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Bà dựa vào những chứng cứ nào mà nói như vậy?

BÀ LUNEAU (đỏ mặt, tía tai): Chứng cứ nào ư? Ôi chỉ có một chứng cứ rõ ràng nhất là đứa trẻ không phải là của ông ta. Không không phải là của ông ta, thưa ngài Chánh toà.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Vậy trong trường hợp này đứa bé là con của ai?

BÀ LUNEAU (nói lắp bắp vì giận dữ): Tôi không biết, tôi không biết. Thưa ngài Chánh toà. Đây là những người làm chứng cho tôi. Họ có sáu người tất cả. Xin ngài hãy hỏi họ. Họ sẽ trả lời.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Hãy bình tĩnh, bà Luneau. Bình tĩnh và trả lời rõ ràng. Với những lý do gì mà bà không tin đứa bé là con của ông này?

BÀ LUNEAU: Lý do nào ư? Tôi có một trăm lẻ một lý do, một trăm, hai trăm, năm trăm, một ngàn, một ngàn lẻ một lý do. Sau khi hứa như vậy, tôi tìm hiểu thấy ông ta là đồ bất lực, xin lỗi ngài, thưa ngài Chánh toà, con cái trong nhà đều không phải là của ông ta.

HIPPOLYTE (bình tĩnh): Đồ nói dối.

BÀ LUNEAU (tức điên lên): Nói dối ư? Nói dối ư? Người ta có thể nói như vậy. Chứng cứ là vợ ông ta đã đi lại với rất nhiều người. Đây là những người làm chứng của tôi. Xin ngài hãy lấy lời khai của họ, thưa ngài Chánh toà.

HIPPOLYTE (vẫn bình tĩnh): Đồ nói dối.

BÀ LUNEAU: Người ta có thể nói như vậy! Đều là da đỏ cả, ông ta làm thế nào có con da đỏ được?

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Không chỉ trích cá nhân. Nếu không tôi sẽ nghiêm trị.

BÀ LUNEAU: Sự nghi ngờ đến với tôi qua sự đánh giá khả năng của ông ta. Tôi tự nhủ: hai sự đề phòng tốt hơn một, và tôi đã giải quyết vấn đề của mình với ông Cesire Lepic đang ngồi đây như là người làm chứng. Ông ấy đã nói: “Tuỳ theo ý kiến của bà”. Và ông ấy đã giúp tôi trong trường hợp Hippolite thất bại. Tôi còn nhiều nhân chứng nữa, thưa ngài Chánh toà.

Người mà ngài đang nhìn thấy ở đây tên là Lucas Chandelier đã thề rằng tôi đã sai lầm khi hứa cho Hippolyte Lucour một trăm frăng trong khi những người khác không đòi hỏi gì cả.

HIPPOLYTE: Tại sao bà lại hứa? Tôi thì tôi cần, thưa ngài Chánh toà. Đối với tôi thì không có gì là sai làm cả. Đã hứa thì phải thực hiện.

BÀ LUNEAU (bực mình): Một trăm frăng. Một trăm frăng. Một trăm frăng cho công việc ấy. Đồ ăn cắp. Những người kia không đòi hỏi gì. Nhìn xem, họ có sáu người. Bắt họ khai báo, thưa ngài Chánh toà, họ sẽ nói hết. (Với Hippolyte) Nhìn xem, đồ ăn cắp. Họ không bằng ông ư? Tôi sẽ có hai trăm năm chục người nếu tôi muốn. Đồ ăn cắp!

HIPPOLYTE: Khi nào thì bà có một trăm ngàn người?

BÀ LUNEAU: Phải, một trăm ngàn nếu tôi muốn...

HIPPOLYTE: Tôi đã làm xong bổn phận của mình... cái đó không thay đổi gì giao kèo của chúng ta.

Bà LUNEAU (đập hai tay vào bụng) : Này, hãy chứng minh là của ông đi. Chứng minh đi, chứng minh đi. Đồ ăn cắp. Tôi thách ông đấy?

HIPPOLYTE (vẫn bình tĩnh): Nếu không phải là của tôi thì là của người khác. Cái đó không liên quan gì đến một trăm frăng của tôi. Bà hãy đi hỏi mọi người. Cái đó không làm thay đổi gì cả. Tôi đã làm tốt công việc của mình.

BÀ LUNEAU: Không đúng! Đồ ăn cắp! Thưa ngài Chánh toà xin ngài hãy hỏi các nhân chứng Họ sẽ trả lời chính xác.

(Ông Chánh toà gọi những người làm chứng Họ có sáu người. Tay giơ lên).

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Lucas Chandelier, ông có tin rằng đứa trẻ trong bụng bà Luneau là con của ông không?

LUCAS CHANDELIER: Tôi tin, thưa ngài Chánh toà.

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: Celestin Pierre Sidoine, ông có tin rằng đứa trẻ trong bụng bà Lineau là con của ông không?

CELESTIN PIERRE SIDOINE: Tôi tin, thưa ngài Chánh toà.

(Bốn nhân chứng còn lại đều trả lời như vậy).

CHÁNH TOÀ HOÀ GIẢI: (Sau khi hỏi mọi người, ông tuyên bố) : Xét nếu ông Hippolyte đã không chắc chắn đứa con trong bụng bà Luneau là con mình, trong khi đó những người khác có những lý do như nhau cho rằng đây là con của mình. Nhưng xét bà Luneau là người đầu tiên yêu cầu sự tham gia của ông Hippolyte Lacour với một khoản tiền là một trăm frăng. Xét nếu người ta tin vào lòng tốt của ông Lacour thì cũng phải tin bên nguyên đã có vợ và phải trung thành với người vợ chính thức của mình; Xét v. v .. Bà Luneau phải bồi thường thiệt hại về lợi ích cho ông Hippolyte Lacour một số tiền là hai mươi lăm frăng về sự mất thời gian vào sự thay đổi ý kiến ấy.

NGƯỜI CHA

Sống ở vùng Les Batinolles (ngoại ô phía Bắc Paris) và làm việc ở Bộ Giáo dục, cho nên sáng nào chàng cũng phải đi xe do ngựa kéo để đến cơ quan. Trên đường vào trung tâm Paris, chàng thường ngồi đối diện với một cô gái, người chàng trở nên say mê.

Nàng tới cửa hàng nơi mình làm việc, hàng ngày, luôn theo giờ giấc không thay đổi. Đấy là một thiếu nữ có mái tóc nâu, cặp mắt đen, da trắng như ngà. Chàng thấy nàng sáng nào cũng xuất hiện ở cùng một góc phố, và nàng phải chạy để kịp lên chiếc xe nặng nề. Nàng chạy vội vàng nhưng rất uyển chuyển và duyên dáng; và nàng bước lên bậc lên xuống trước khi những con ngựa dừng hẳn lại. Sau đó nàng bước vào trong toa xe, thở dồn dập, tìm chỗ ngồi, sau đó nhìn xung quanh.

Lần đầu tiên gặp nàng François đã cảm thấy yêu say đắm. Đôi khi gặp những người phụ nữ như vậy, người ta đã muốn ôm chầm lấy ngay lập tức tuy chưa biết người đó là ai. Người thiếu nữ ấy đã đáp ứng được những ước ao thầm kín của chàng, những lí tưởng về tình yêu mà người ta lưu giữ trong tim mà chàng không biết.

Tuy không cố ý, chàng vẫn nhìn nàng chằm chằm. Khó chịu về việc này, nàng đỏ mặt lên. Chàng nhận ra sự thiếu lịch sự của mình nên vội quay mặt đi, nhưng rồi không hiểu sao chốc chốc lại quay lại nhìn nàng. Sau vài ngày họ quen nhau tuy chưa nói với nhau lấy một lời. Chàng nhường chỗ ngồi cho nàng khi xe đã quá chật còn mình thì leo lên tầng trên ngồi cho dù có phần tiếc nuối.

Bây giờ thì nàng đã chào anh bằng nụ cười, và, tuy vẫn cúi mặt xuống mỗi khi bị nhìn chằm chằm, nhưng nàng không còn tỏ vẻ khó chịu như trước kia nữa.  Cuối cùng họ đã nói chuyện với nhau trong thời gian nửa tiếng đồng hồ khi ngồi trên xe. Một kiểu thân mật nhanh chóng đã hình thành giữa hai người. Đó là nửa tiếng đồng hồ thú vị nhất trong ngày của chàng. Chàng luôn nghĩ tới nàng trong suốt thời gian còn lại trong khi làm việc ở cơ quan. Chàng như đã bị ám ảnh, tóm chặt, chiếm lĩnh bằng hình ảnh bồng bềnh và dai dẳng của bộ mặt của người phụ nữ đáng yêu ấy. Đối với chàng việc chiếm đoạt hoàn toàn con người nhỏ bé ấy sẽ là một niềm hạnh phúc vô biên và gần như là quá sức đối với con người.

Bây giờ, mỗi buổi sáng hai người đã bắt tay nhau, và chàng giữ lại cái cảm giác của sự đụng chạm đó cho đến tận buổi chiều, cái kỷ niệm da thịt của những ngón tay nhỏ bé; chàng tưởng như mình còn giữ được những dấu vân tay của nàng trên tay mình.  Suốt ngày chàng bồn chồn chờ đợi chuyến đi bằng xe ngựa ấy. Và những ngày chủ nhật thực sự là những ngày khổ sở đối với chàng. Chắc chắn cô gái cũng rất yêu chàng vì cô đã nhận lời dùng bữa với chàng vào một sáng thứ bảy mùa xuân tại khu phố Maisons Laffitte vào sáng hôm sau.

Cô là người đến nơi đậu xe trước tiên. Chàng lấy làm ngạc nhiên nhưng nàng đã nói ngay:

- Trước khi đi tôi muốn nói với anh một chuyện. Hai mươi phút đồng hồ nữa xe mới chạy, như vậy là đủ để chúng ta nói chuyện rồi.

Cô run lên, má xanh xao, mắt cúi xuống và phải vịn vào cánh tay chàng để đứng vững. Nàng nói:

- Anh không nên hiểu lầm về tôi. Tôi là một người con gái của một gia đình tử tế, tôi chỉ đi dùng bữa với anh nếu anh thề rằng anh không làm... không làm điều gì…không đứng đắn.

Mặt cô gái bỗng đỏ lên như bông hoa mào gà. Cô im lặng. Chàng chỉ biết là mình rất sung sướng nhưng đồng thời anh cũng rất thất vọng. Trong thâm tâm, chàng đã mơ ước những điều làm chàng rạo rực. Chắc chắn anh sẽ yêu nàng ít hơn nếu anh biết nàng là người lẳng lơ, nhưng trong trường hợp này thì anh sẽ được hưởng nhiều sự khoái cảm tuyệt vời. Và mọi tính toán ích kỉ của người đàn ông về mặt tình ái vẫn luẩn quẩn trong đầu chàng. Vì thấy anh không nói gì, nàng nói bằng giọng cảm động nước mắt lưng tròng:

-  Nếu anh không hứa hoàn toàn kính trọng tôi thì tôi sẽ trở về nhà ngay.

Chàng nắm chặt lấy cánh tay nàng và trả lời:

- Tôi xin hứa, sẽ làm tất cả những gì cô muốn.

Cô gái tỏ ra yên tâm và mỉm cười hỏi:

- Thật vậy chứ?

Anh nhìn vào đáy mắt nàng:

- Tôi xin thề !

- Vậy chúng ta đi mua vé xe. - Cô nói.

Trên xe chật cứng những người; họ không thể nói gì với nhau được.

Tới khu phố Maisons Lafitte, hai người đi về phía sông Seine.

Không khí ấm áp làm cho người ta cảm thấy sảng khoái cả về thể xác lẫn tâm hồn. Mặt trời chiếu sáng lên mặt sông, lên lá cây và thảm cỏ làm tăng thêm sự hoan hỉ. Tay trong tay, hai người cùng đi theo dọc bờ sông. Nhìn những con cá nhỏ tung tăng bơi lội nữa hai làn nước. Họ đi, chìm ngập trong niềm sung sướng, như đang bay vào một thế giới đại hạnh phúc.

Cuối cùng cô gái nói:

- Chắc hẳn anh thấy tôi điên khùng lắm nhỉ?

Anh hỏi:

- Tại sao?

Cô nói tiếp:

- Đi một mình với anh như thế này chẳng phải là điên khùng sao?

- Nhưng không đó là việc rất bình thườn.

- Không phải! Không phải! Không phải là bình thường vì tôi không muốn phạm vào vòng tội lỗi, vì như thế này người ta sẽ phạm lỗi. Nhưng nếu anh biết. Thật là đáng chán vì ngày nào cũng như ngày nào, cuộc sống cũng cứ như nhau, không hề thay đổi; tất cả những ngày trong tháng, tất cả những tháng trong năm cũng đều như vậy. Mẹ tôi chỉ có một mình tôi. Và bà có nhiều phiền muộn, không lúc nào có được sự vui vẻ. Tôi, tôi không được làm những gì tôi muốn. Tôi cũng cố gắng cười, nhưng không phải lúc nào cũng thành công, cũng thế thôi, tới đây đã là một chuyện không hay rồi. Ít nhất là anh không muốn thấy tôi làm như vậy.

Để trả lời, anh hôn vào tai cô tái. Nhưng bất chợt cô đã tức giận đẩy mạnh anh ra:

Ô! ông François! Ông đã thề với tôi như thế nào?

Và họ quay về khu phố Maisons Laffitte.

Họ dùng bữa trong quán Petit-Havre, một cửa hiệu thấp bên bờ sông xung quanh có bốn cây bạch dương lớn.

Không gian thoáng đãng, ánh nắng ấm áp, rượu vang trắng và sự bối rối mà mỗi người tự cảm thấy khi ngồi bên nhau khiến họ đỏ mặt lên và ngồi im lặng. Nhưng sau khi dùng cà-phê một sự vui vẻ bất chợt đến với hai người, và sau khi đi qua sông Seine, họ đi dọc bờ sông để tới làng La Frette.

Bất chợt anh hỏi:

- Tên cô là gì?

- Louise.

Anh nhắc lại: Louise và không nói thêm gì nữa.

Con sông lượn theo một khúc quanh lớn, tới một quãng xa có một dãy nhà màu trắng soi mình xuống nước. Cô gái ghép lại thành một bó lớn sau khi hái những bông hồng cúc.

Và anh chàng thì hát rất to như một con ngựa non được thả rông để gặm cỏ.

Phía bên trái họ, lúc này là những vườn nho chạy dọc theo con sông. Nhưng bỗng François dừng lại đứng sững vì ngạc nhiên.

- Ô! Hãy nhìn kìa - Anh nói.

Đã hết những vườn nho và lúc này là những vườn huệ tím đang nở hoa. Đây là một khu rừng màu tím, một tấm thảm rất lớn trải trên mặt đất, đi vào tận làng cách xa đây hai, ba ki-lô-mét.

Cô cũng dừng lại nhắm và rất cảm động. Cô thì thầm:

- Ôi! Thật là đẹp!

Khi vừa đi vừa chạy thì hai người tới ngọn đồi kì lạ kia, ngọn đồi mỗi năm cung cấp toàn bộ số hoa huệ tím cho dân Paris trên những chiếc xe lưu động nhỏ. Một con đường nhỏ len lỏi giữa các lùm cây lúp xúp. Đi theo con đường đó thì tới một mảnh vườn trống, họ cùng ngồi xuống đấy.

Nhiều đàn ong bay vù vù trên đầu họ, ném vào không khí những tiếng vi vu đều đều và êm tai. Mặt trời sáng rực trong làn gió nhẹ chiếu xuống mảnh đồi đầy hoa làm cho mùi hương ngây ngất toả ngát khắp nơi.

Tiếng chuông Nhà thờ từ xa vẳng lại.

Và, khẽ khàng hai người ôm hôn nhau. Sau đó siết chặt lấy nhau rồi cùng ngã xuống cỏ, hai cặp môi vẫn bám riết lấy nhau. Nàng nhắm mắt và ôm chặt lấy chàng mà không biết gì hơn nữa, lí trí tan biến, toàn thân, từ đầu đến chân như đã bị tê liệt. Và nàng cống hiến tất cả mà không biết mình đã làm những gì, cũng không biết cả đến việc vì chàng mà mình đã là người thất tiết.

Và nàng đã thức tỉnh trong sự hoảng hốt như trước một bất hạnh lớn lao và nàng đã khóc, rên rỉ vì đau đớn, hai bàn tay úp lấy mặt.

Chàng cố gắng an ủi nàng. Nhưng nàng muốn trở về ngay lập tức. Bước những bước đài, miệng không ngừng kêu:

“Trời ơi! Trời ơi!”.

Chàng bảo nàng – Louise! Louise! Ở lại! Anh van em đấy!

Lúc này đôi má nàng đỏ ửng cặp mắt sâu hoắm. Khi tới ga Paris, cô về nhà mà không chào anh lấy một lời.

Hôm sau, khi gặp nhau ở bến xe cô như gầy hẳn đi. Cô bảo anh:

- Chúng ta cần nói chuyện với nhau khi xuống xe.

Khi hai người đứng trên vỉa hè, cô nói:

- Chúng ta cần nói lời chia tay nhau. Tôi không thể gặp lại ông sau những việc đã xảy ra.

Anh lắp bắp hỏi lại:

- Nhưng tại sao?

- Vì tôi không thể. Tôi đã là thủ phạm. Tôi sẽ không như vậy nữa.

Thế là anh van nài, cầu xin nàng lòng sôi sục những đòi hỏi chiếm đoạt lấy thể xác nàng trong những đêm dài ân ái.

Nàng khăng khăng trả lời:

- Không, tôi không thể. Không, tôi không thể.

Nhưng anh lại càng tỏ ra hăng hái và kích động nhiều hơn. Anh hứa là sẽ kết hôn với nàng Nhưng nàng vẫn nói:

- Không.

Rồi bỏ ra đi.

Trong tám ngày sau đó anh không nhìn thấy cô gái.

Anh không biết địa chỉ của cô và tưởng sẽ không bao giờ gặp lại cô nữa.

Chiều ngày thứ chín, có tiếng chuông ở cửa nhà anh. Anh ra mở cửa. Đó là Louise. Cô ngã vào vòng tay anh và không chịu rời ra nữa. Trong ba tháng sau đó, cô là tình nhân của anh.

Nhưng anh khi đã bắt đầu chán cô thì cũng là lúc cô báo tin rằng mình đã có thai. Thế là anh chỉ có một ý nghĩ trong đầu: cắt đứt bằng bất cứ giá nào.

Nhưng anh không biết cách cắt đứt sới dây liên lạc này ra làm sao, không biết sẽ phải nói năng như thế nào; anh sống trong sự sợ hãi về việc đứa trẻ sắp ra đời ngày càng lớn.

Thế rồi anh chọn một quyết định cuối cùng: thay đổi chỗ ở trong một đêm và biến mất.

Việc này thật là quá tàn nhẫn đối với nàng. Nàng không thể tìm ra kẻ bỏ rơi mình. Nàng quì xuống trước mặt mẹ và kể lại nỗi bất hạnh của mình, và vài tháng sau nàng cho ra đời một bé trai.

*

Năm tháng qua đi, François già đi mà không có sự thay đổi nào trong cuộc sống. Anh sống một cuộc đời bàn giấy trầm lặng và ảm đạm, không chờ đợi, không hi vọng gì vào ngày mai. Mỗi ngày thức giấc vào cùng một giờ, đi qua cũng những khu phố ấy, qua cổng cơ quan với cũng người thường trực ấy, cũng ngồi trên chiếc ghế trước chiếc bàn ấy và làm những công việc mà mọi ngày vẫn làm. Anh ta sống cô độc trên đời giữa những đồng sự các loại vào ban ngày và trong phòng của người đàn ông độc thân vào ban đêm. Anh để dành một trăm frăng mỗi tháng phòng khi trở về già..

Mỗi chủ nhật, anh làm một vòng quanh Champs- Elysées để ngắm nhìn giới thanh lịch đi dạo, nhìn người ta ăn diện và những người phụ nữ xinh đẹp.

Hôm sau anh thuật lại cho một đồng sự cùng sống trong cảnh cơ cực như mình nghe:

- Đêm qua tôi ở vườn hoa về, thật là thú vị.

Chủ nhật sau, ngẫu nhiên đi qua những khu phố mới, anh tới Quảng trường Monceau. Lúc ấy là một sáng mùa hè trong vắt. Những bà mẹ, những bà vú nuôi ngồi theo chiều dọc lối đi để trông những đứa trẻ đang chơi đùa trước mặt.

Nhưng bất chợt François giật mình. Một thiếu phụ đi qua, hai tay dắt hai đứa trẻ, một bé trai khoảng mười tuổi và một bé gái khoản bốn tuổi. Đó là nàng. Anh đi thêm chừng một trăm bước nữa sau đó ngồi xuống ghế, chết lặng vì cảm động.. Nàng không nhận ra anh.

Thế là anh lại đứng lên để đi nhìn nàng một lần nữa. Lúc này nàng đã ngồi xuống thế. Bé trai khôn ngoan đứng cạnh mẹ còn bé gái đang đắp những đống đất. Đúng là nàng, rõ ràng là nàng rồi. Nàng có vẻ là một phu nhân đứng đắn, trang sức đơn giản, dáng đi đàng hoàng. Chàng đứng nhìn nàng từ xa, không dám lại lần. Bé trai ngẩng đầu lên. François Tenier run lên. Chắc chắn đây là con trai anh. Chàng nhìn kĩ nó và nhận ra nó chính là chàng thủa bé theo như một bức ảnh chụp còn lại.

Anh nấp sau một thân cây, đợi Louise ra về để đi theo.

Đêm hôm ấy chàng mất ngủ. Ý nghĩ về đứa trẻ đang dằn vặt anh. Con anh! Ồ! Nếu có thể biết chính xác. Nhưng phải làm thế nào?

Anh đã biết nhà nàng. Anh biết nàng đã kết hôn với một người hàng xóm, một người đàn ông đứng đắn, tính tình cương trực, cảm động trước cảnh thương tâm của nàng. Người đàn ông này đã biết rõ những lỗi lầm của nàng và đã tha thứ cho nàng đồng thời nhận luôn cả đứa con trai coi nó như con đẻ của mình tuy biết nó là con của François.

Sau đó chủ nhật nào anh cũng tới Quảng trường Monceau. Lần nào anh cũng nhìn thấy nàng và lần nào cũng có một khao khát cháy bỏng là được bế đứa con trai trong tay, ôm hôn nó và bắt cóc nó.

Anh đau khổ ghê gớm trong tình trạng cô độc khốn cùng của một người đàn ông cao tuổi không có lấy một chút tình thương. Anh đau đớn vì lương tâm bị cắn rứt, tình phụ tử bị dày vò gây ra những hối hận, lòng ham muốn, sự ghen tuôn và lòng khao khát được yêu con mà tạo hoá đã ban cho các loài sinh vật.

Cuối cùng anh đã có một hành động tuyệt vọng. Một hôm, khi nàng vừa đi vào Quảng trường, đứng chặn nàng ở giữa đường mặt tái đi, môi run lên, anh hỏi:

- Bà không nhận ra tôi ư?

Người thiếu phụ nước mắt lên, nhìn anh, kêu lên một tiếng thảng thốt, và, nắm chặt tay hai đứa con, người ấy lôi chúng chạy trốn.

Anh trở về nhà để khóc.

Nhiều tháng qua đi. Anh không gặp nàng nữa. Nhưng anh đã đau khổ suốt ngày đêm, tâm can bị giằng xé vì tình thương con của một người cha.

Để được ôm hôn con, chàng có thể chết, có thể phải giết người, phải vượt qua nhiều nguy hiểm, làm nhiều công việc táo bạo.

Anh gửi thư cho nàng Nàng không trả lời. Sau hai chục lá thư, chàng nhận ra rằng không thể hi vọng làm xiêu lòng nàng. Anh đi đến một quyết định thất vọng và sẵn sàng nhận một viên đạn vào tim nếu cần. Anh gửi cho chồng Louise một bức thư với vài câu vắn tắt:

Thưa ông!

Tên tôi chắc chắn sẽ gây ra cho ông một nỗi ghê tởm. Nhưng tôi đã quá khổ sở, quá đau đớn vì bị lương tâm cắn rứt và chỉ còn hi vọng vào ông. Tôi chỉ xin ông cho tôi được gặp ông trong mười phút đồng hồ.

Tôi rất hân hạnh .

Hôm sau anh nhận được thư trả lời:

Thưa ông!

Tôi đợi ông ngày thứ ba, lúc năm giờ .

Khi lên thang gác, Francois bước từng bậc một vì tim đập mạnh. Vì trong ngực anh như đang có một con vật đang phi nước đại, rất nhanh và rất mạnh. Anh thở mạnh, bám vào thanh vịn cho khỏi ngã.

Tới lầu ba, anh bấm chuông. Một bà hầu ra mở cửa. Anh hỏi:

- Tôi xin gặp ông Flamel.

- Ở đây, thưa ông. Mời ông vào.

Và anh bước vào một phòng khách kiểu tư sản. Anh đợi dường như đang phát điên trong một cơn tai biến.

Một cánh cửa bật mở. Một người đàn ông hiện ra. Ông ta cao lớn, hơi béo, dáng nghiêm nghị, mặc chiếc rơ-đanh-gốt đen. Ông ta chỉ vào một chiếc ghế.

Francois ngồi xuống rồi bằng giọng hổn hển anh nói:

- Thưa ông! Thưa ông! Tôi không hiểu ông đã biết tên tôi chưa... nếu biết...

Ông Flamel ngắt lời anh:

- Vô ích, thưa ông tôi biết. Vợ tôi đã nói hết về ông.

Ông ta có giọng nói tương xứng với người đàn ông tốt bụng đang muốn tỏ ra nghiêm khắc và người thượng lưu lương thiện.

Francois nói tiếp:

- Vâng, thưa ông, thế này. Tôi đau khổ buồn rầu, hối hận và hổ thẹn. Và tôi muốn được một lần, chỉ một lần thôi, được ôm hôn... đứa trẻ.

Ông Flamel đứng lên, đến gần lò sưởi, giật chuông. Bà người hầu xuất hiện. Ông nói:

- Tìm cho tôi Louis.

Bà ta đi ra. Hai người ngồi trước mặt nhau im lặng, không có điều gì để nói và chờ đợi.

Và bất chợt, thằng bé mười tuổi chạy vào phòng khách và đến bên người mà nó tưởng là cha đẻ của mình. Nhưng rồi nó dừng lại vì thấy có khách lạ.

Ông Flamel hôn vào trán bé rồi nói:

- Bây giờ con đến hôn ông kia đi, con yêu quí.

Và đứa trẻ đến bên người lạ mặt một cách ngoan ngoãn.

Francois đã đứng lên. Anh đánh rơi cả mũ, sẵn sàng vứt đấy Anh nắm tay con trai của mình.

Ông Flamel tế nhị quay mặt ra cửa sổ nhìn ra ngoài phố.

Hoàn toàn ngạc nhiên, đứa trẻ chờ đợi. Nó nhặt chiếc mũ cho ông khách lạ. Thế là Francois ôm đứa trẻ trong tay và hôn túi bụi vào mặt, vào mắt, vào má, vào miệng và vào tóc đứa trẻ .

Thằng bé hoảng hốt bởi hàng loạt những nụ hôn này, tìm cách tránh bằng cách quay mặt đi, lấy hai bàn tay nhỏ bé che đôi môi đầy khát vọng của ông khách.

Nhưng bất chợt, Francois đặt thằng bé xuống đất. Anh ta kêu lên:

- Vĩnh biệt! Vĩnh biệt!

Và anh chạy trốn như một kẻ ăn cắp.

SỢI DÂY

Trên các nẻo đường dẫn tới Thị trấn Goderville, những người nông dân và vợ con họ đang đi tới đấy vì hôm nay là ngày chợ phiên. Những người đàn ông thì bình thản bước, người ngả về phía trước theo nhịp chân, thân thể vặn vẹo vì những công việc nặng nề như phải ấn sâu lưỡi cày xuống đất làm cho vai trái nhô lên khiến cả người bị lệch đi, hoặc phải xoạc chân ra để đứng cho vững trong khi gặt hái, tóm lại đó là những công việc chậm chạp, nặng nhọc ở nông thôn. Chiếc áo khoác ngoài màu xanh, bóng bẩy như được phết một lớp sơn dầu, cổ áo và tay áo màu trắng làm người căn phồng lên như một quả bóng có tay chân thò ra, đang sắp sửa bay lên.

Có người tay cầm sợi dây thừng lôi một con bò cái hoặc một con bê đi cho nhanh. Phía sau, người vợ cầm cành cây còn lá quất vào mông con vật để chúng đi nhanh hơn nữa. Trên tay các bà là những chiếc giỏ lớn, gà, vịt thò cổ ra ngoài. Các bà bước những bước ngắn nhưng lại nhanh nhẹn hơn những ông chồng. Người khô đét, thẳng đơ, quàng trên vai một chiếc khăn nhỏ, có kim băng cài trên bộ ngực lép kẹp, đầu đội một chiếc khăn trắng ốp chặt lấy mái tóc và trên đó là chiếc mũ.

Một chiếc xe có một hàng ghế ngang do một con ngựa nhỏ kéo trên đó có hai người đàn ông ngồi bên nhau và một phụ nữ ngồi cuối, tay bám lấy thành xe cho đỡ xóc.

Trên Quảng trường Goderville là một đám đông ồn ào, người và gia súc đi lại lộn xộn. Sừng bò, mũ cao có những chiếc lông dài của các phú ông, mũ có chóp của các bà nông dân nhô cao trên đám người và vật. Và những tiếng nói lanh lảnh, the thé, ồm ồm hình thành một thứ âm thanh om xòm liên tục và man rợ; đôi khi có những tiếng oang oang do một bộ ngực to khoẻ của một bác nông dân đang vui vẻ hoặc tiếng kêu kéo dài của một con bò cái đang bị buộc vào tường của một ngôi nhà. Tất cả những thứ ấy xông lên một cách nồng nặc mùi chuồng bò, mùi phân và mùi mồ hôi chua ngòm ghê sợ của cả con người lẫn súc vật, đặc biệt là những con người ở nông thôn.

Bác Hauchecome ở làng Bréaute vừa mới tới Goderville, và trong khi đang đi đến Quảng trường thì bác thấy ở dưới đất có một mẩu dây. Bác vốn là người tiết kiệm theo bản chất người xứ Normandie chính cống nghĩ rằng cái gì còn có thể dùng được thì nên nhặt lấy; và bác khó nhọc cúi xuống vì bác mắc chứng phong thấp. Đây là một mẩu dây nhỏ, trong khi bác cẩn thận cuộn nó lại thì bác nhìn thấy lão Malandain, người bán đồ yên cương ngựa, đang đứng nhìn mình. Hai người trước kia có chuyện mâu thuẫn với nhau chỉ vì một chiếc dây vòng cổ ngựa để dắt, hiện nay hai người vẫn còn giận nhau vì cả hai đều có tính thù vặt. Bác Hauchecome có phần xấu hổ khi bị kẻ thù nhìn thấy mình nhặt sợi dây trên đống phân ngựa như vậy. Bác vội giấu ngay vật nhặt được vào trong áo và đút nó vào túi quần; sau đó bác giả vờ tìm thêm một vật vì đó nhưng không thấy, và rồi bác vào chợ, lưng còng đầu cúi xuống vì chứng Phong thấp làm bác đau đớn.

Bác mất hút trong đám đông huyên náo, chậm chạp, kéo dài vì những cuộc mặc cả vô cùng tận. Những bác nông dân sờ nắn những con bò cái, đi đi, lại lại, phân vân vì sợ bị mắc lừa, không dám quyết định, dò xét mắt của người bán hàng, luôn phát hiện những mánh lới chào hàng và khuyết tật của con vật.

Các bà đã đặt những chiếc sọt lớn của mình xuống dưới chân và lôi gà vịt ra đặt chúng nằm dưới đất, chân bị buộc chặt, mắt ngơ ngác, mào đỏ chót. Họ đặt giá, vẻ khô khan, mặt tỉnh bơ, hoặc có khi bất chợt hạ giá bằng cách gọi khách đã bỏ đi: “Thôi này, bác Anthime, tôi bán cho bác đấy!”.

Rồi dần dần chợ vãn người, và khi nghe tiếng chuông báo giờ cầu kinh buổi trưa thì những người ở xa đã vào trong các quán ăn.

Trong quán của ông Jourdain, phòng lớn đã đầy khách, cũng như trên cái sân rộng đã đầy các loại xe cộ: xe bò, xe ngựa, xe ghế ngang,  xe có mui và nhiều loại xe chưa đặt tên, chuyển động và vá víu, giơ hai càng lên trời hoặc chúi mũi xuống đất.

Kê sát với những dãy bàn ăn là một lò sưởi lớn, lửa cháy hừng hực làm rát lưng những người ngồi hàng ghế bên phải.

Ba cái xiên có gà giò, chim bồ câu và đùi cừu đang quay trên lửa và toả ra mùi thơm của thịt nướng, của nước béo nhỏ xuống than làm câu chuyện của mọi người thêm vui vẻ và làm nước miếng của họ ứa ra.

Mọi người trong giới quí phái nông thôn đều dùng bữa ở đây, trong quán của ông Jourdain, một chủ quán đồng thời là lái ngựa, một tay láu cá nhưng lại có nhiều tiền. Những đĩa thức ăn được chuyển tới vợi đi rất nhanh cũng như các bình rượu táo màu vàng. Mỗi người đều kể chuyện làm ăn, buôn bán của mình. Người ta nói về vụ thu hoạch sắp đến. Thời tiết hiện nay rất tốt cho rau cỏ nhưng đối với thóc lúa thì chẳng ra gì.

Bất chợt có tiếng trống vang lên trước quán ăn. Mọi người đều đứng lên, trừ một vài người không mấy quan tâm. Một người đến bên cửa sổ, miệng còn nhai thức ăn, chiếc khăn còn trên tay. Sau khi hồi trống chấm dứt, anh mõ giọng nhát gừng ngắt câu một cách tuỳ tiện rao to: “Có lệnh báo cho dân chúng Goderville nói riêng và tất cả những người trong chợ nói chung, sáng nay trên đường tới Beuzeville, khoảng giữa chín giờ và mười giờ, có người đã đánh rơi một chiếc ví bằng da màu đen trong đó có năm trăm frăng và một số giấy tờ quan trọng khác. Ai nhặt được chiếc ví ấy yêu cầu mang tới toà Thị chính giao nộp cho ông Xã trưởng hoặc cho bác Fortune Houlbrèque ở Manerville. Sẽ có hai mươi frăng tiền thưởng”.

Rao xong người mõ bỏ đi. Người ta còn nghe được lần nữa từ xa vọng lại.

Thế là mọi người quay sang bàn tán về vụ chiếc ví bị rơi và tự hỏi liệu bác Houlbrèque có thể nhận lại chiếc ví được không. Và cuối cùng bữa ăn trong quán đã kết thúc.

Trong khi mọi ngươi đang dùng cà phê thì viên Đội trưởng Cảnh sát xuất hiện trước quán ăn.

Ông Đội trưởng hỏi:

Bác Hauchecorne, người ở Bréaute, có mặt ở đây không?

Bác Hauchecorne ngồi ở đầu bàn phía xa, trả lời:

- Có tôi đây.

Và viên đội nói tiếp:

- Bác Hauchecorne, xin bác vui lòng đi theo chúng tôi về uỷ ban xã, ông Xã trưởng muốn nói chuyện với bác.

Bác nông dân ngạc nhiên, lo ngoại, uống nốt li rượu, đứng lên, lưng còng hơn buổi sáng, bước đi một cách khó nhọc và luôn miệng nhắc lại:

- Có tôi đây! Có tôi đây!

Và bác đi theo viên đội.

Ông Xã trưởng đang ngồi trên chiếc ghế bành đợi bác.

Ông ta là chưởng khế của vùng này, người to béo, nghiêm nghị, nói năng với giọng khoa trương.

- Bác Hauchecome - ông ta nói - Sáng hôm nay người ta đã nhìn thấy bác nhặt được trên đường Beuzeville một chiếc ví do ông Houlbreque ở Manerville đánh rơi.

Người nông dân sửng sốt nhìn ông Xã trưởng hoảng sợ không hiểu tại sao mình lại bị nghi ngờ như vậy.

- Tôi, tôi nhặt được chiếc ví ư?

- Đúng thế, chính bác.

- Tôi xin lấy danh dự mà thề rằng nay đến hình dáng của chiếc ví tôi cũng không biết nữa là.

- Người ta đã nhìn thấy bác làm việc này.

- Người ta đã nhìn thấy tôi nhặt chiếc ví ư? Người ấy là ai vậy?

- Ông Malandain, người bán yên cương ngựa.

Bác nông dân nhớ lại, hiểu rõ sự tình, đỏ mặt lên vì tức giận.

- A! Hắn đã trông thấy tôi, cái thằng đồ khốn ấy! Hắn chỉ nhìn thấy tôi nhặt được một sợi dây thôi, đúng thế, thưa ông Xã trưởng. Lục trong túi quần, bác nông dân đưa ra một sợi dây.

Ông Xã trưởng không tin, lắc đầu:

- Bác Hauchecorne, làm sao mà tôi tin được rằng ông Malandain, một người đáng tin cậy, lại nhìn sợi dây thành chiếc ví được.

Bác nông dân tức giận, giơ tay lên, nhổ toẹt sang một bên để chứng minh danh dự của mình và nhắc lại:

- Nhưng sự thật lại như vậy đấy, lạy Chúa. Sự thật rất thật đấy thưa ông Xã trưởng. Tôi xin nguyện lấy sự cứu rỗi linh hồn tôi mà nhắc lại điều đó.

Ông Xã trưởng nói tiếp:

- Sau khi nhặt được vật ấy, bác còn tìm ở xung quanh có đồng tiền lẻ nào rơi ra ngoài nữa không.

Bác nông dân già vừa tức giận vừa sợ hãi đến nghẹt thở.

- Nói như thế mà nói được!... Nói như thế mà nói được! Bịa chuyện ra để hại một người lương thiện! Nói như thế mà nói được! Bác tha hồ cãi, nhưng người ta không tin bác.

Người ta để bác đối chất với Malandain nhưng lão vẫn khẳng định câu chuyện mà lão bịa ra. Hai người cãi chửi nhau trong suốt một tiếng đồng hồ. Theo yêu cầu của Hauchecome, người ta khám người bác, nhưng không thấy gì cả.

Cuối cùng thì ông Xã trưởng hết sức phân vân. Ông ta cho bác nông dân ra về và nói sẽ xin ý kiến bên toà án để giải quyết vụ việc này.

Tin tức được lan truyền khắp nơi. Khi ra khỏi Uỷ ban, nhiều người vây quanh bác Hauchecome hỏi han với vẻ tò mò và giễu cợt, nhưng chẳng có lấy một ai cảm thấy bất bình thay cho bác. Khi bác nói đến sợi dây thì người ta cười tỏ vẻ không tin.

Người ta nói:

- Thôi đi ông già láu cá.

Bác bực mình, thất vọng tức điên khi người ta không hiểu mình, nhưng không biết làm thế nào ngoài cách kể rõ đầu đuôi câu chuyện.

Tối đến, phải về nhà. Bác lên xe cùng với ba người hàng xóm. Bác chỉ cho mọi người nơi bác nhặt được sợi dây và trên đường về bác kể diễn biến của sự việc đã xảy ra.

Tối hôm ấy, bác tới từng nhà trong làng Bréaute để thuật lại câu chuyện. Nhưng bác chỉ gặp toàn những người không tin lời bác.

Đêm hôm ấy bác phát ốm.

Hôm sau, lúc một giờ trưa, Marius Paumèlle, người hầu trong trang trại của ông Breton ở Manerville trả lại chiếc ví cùng tiền nong và giấy tờ cho ông Houlbrèque ở Manerville.

Anh ta khẳng định rằng mình đã nhặt được chiếc ví trên đường cái; nhưng vì không biết đọc, anh ta mang về nhà đưa cho ông chủ của mình.

Tin mới được lan đi khắp các làng lân cận. ông Hauchecome cũng nhận được tin này. Ông đi kể lại câu chuyện cùng với kết cục mới của nó. Ông đã thắng lợi.

- Cái làm tôi buồn phiền- Bác Hauchecome nói- không phải là sự việc đã xảy ra mà chính là cái thói điêu toa. Không có gì đau lòng bằng một lời thoá mạ do điêu toa.

Suốt cả ngày; bác mang câu chuyện không may của mình kể với những người qua lại trên đường những người đang dùng bữa trong các quán ăn, những người đi lễ vào ngày chủ nhật, trong đó có nhiều người không quen biết. Bác cảm thấy yên tâm nhưng vẫn thấy có cái gì đó khó chịu. Nhiều người có vẻ đùa cợt khi nghe bác kể. Có những người tỏ vẻ không tin hẳn. Có người lại hoài nghi khi nghe bác nói. Và hình như có những tiếng xì xào sau lưng bác.

Hôm thứ ba vừa rồi, bác đi chợ Goderville mục đích cũng là kể lại câu chuyện. Lão Malandain đang đứng trước cửa cười phá lên khi thấy bác đi qua. Tại sao?

Bác đang nói chuyện với một chủ trại ở Criquetot thì lão này đột nhiên vỗ vào bụng và nói thẳng vào mặt bác:

“Thôi đi, đại láu cá!”. Và lão quay gót đi thẳng. Ông Hauchecorne ngẩn ngươi ra và mỗi lúc càng thêm lo ngoại. Tại sao người ta lại hoài bác là “đại láu cá?”

Khi ngồi vào bàn trong quán ăn của ông Jourdain, ông lại giải thích sự việc đã xảy ra. Một tay lái ngựa ở Montuvilliers nói to với bác:

- Thôi, thôi, lão bợm già ơi, tôi biết chuyện sợi dây của lão rồi!

Ông Hauchecorne lắp bắp:

- Nhưng người ta đã tìm thấy chiếc ví rồi kia mà?

Nhưng tay lái ngựa nói tiếp:

- Thôi im đi bố ơi, một người nhặt được, một người đem trả. Chẳng ai nhìn thấy, chẳng ai biết chuyện, có thánh mà lần ra được.

Người nông dân uất ức đến nghẹn thở. Cuối cùng thì bác đã hiểu. Người ta tố cáo bác dùng một kẻ tòng phạm để trả lại chiếc ví.

Bác muốn cãi lại nhưng khách ăn trên các bàn đã cười ầm cả lên.

Bác không thể ăn được nữa và bỏ đi giữa những lời nhạo báng. Bác trở về nhà, nghẹn ngào, phẫn uất vì tức giận và xấu hổ. Bác càng sửng sốt với cái tinh khôn của người vùng Normandie như bác thì bác có thể dùng chuyện này để chơi lại cho họ một vố khác. Tuy nhiên bác cảm thấy sự vô tội của bác không thể biện bạch được do có sự bất công và nghi ngờ.

Thế là bác lại đi kể lại câu chuyện, mỗi lần lại kéo dài thêm ra, mỗi ngày lại thêm nhữn tình tiết mới với những phản ứng quyết liệt hơn, những lời thề long trọng hơn. Từ nay trong óc bác chỉ có chuyện sợi dây. Bác càng bào chữa bao nhiêu thì người ta càng ít tin bác bấy nhiêu.

- Đấy là lí lẽ của kẻ ăn có nói không - Người ta nói với nhau sau lưng bác.  Bác cảm thấy như thế, bác khổ sở, ấm ức và kiệt sức vì những lo nghĩ vô ích.  Bác này rộc người đi trông thấy.  Những tay thích bông đùa thường bảo bác kể chuyện “sợi dây” để mua vui như nói với người lính kể lại chuyện trận mạc của mình.  Cuối tháng chạp bác ốm liệt giường. Bác qua đời vào những này đầu của tháng giêng và trong lúc hấp hối, bác biện bạch cho sự vô tội cửa mình bằng cách nhắc đi, nhắc lại: Một mẩu dây nhỏ... một mẩu dây nhỏ... nó đây, ông Xã trưởng ơi!

ROSE

Tặng Léon Chapron.

Hai người đàn bà trẻ có vẻ như đang bị khâm liệm bằng những lớp hoa. Chỉ có hai người trong một chiếc xe lan-đô lớn chở những bó hoa như một chiếc giỏ khổng lồ ([18]). Trên ghế phía trước bọc xa-tanh trắng chứa đầy hoa tím của Thành phố Nice và trên tấm da gấu trên đùi hai người là những bó hoa hồng, hoa mi-mô-da, hoa đinh hương, hoa cúc tây, hoa huệ, hoa cam được buộc bằng những dải lụa như đang đè nặng lên hai tấm thân mảnh dẻ chỉ còn để hở trên chiếc giường rực rỡ thơm ngát ấy hai cánh tay và một phần cổ áo của người này màu xanh và người kia màu hoa cà.

Chiếc roi của người đánh xe được bao bằng da chân ngỗng, dây cương được nhồi cỏ, vành bánh xe có màu vàng lục; và ở chỗ treo đèn có hai bó hoa lớn, hình tròn trông giống như cặp mắt của con vật có bánh xe đang lăn trên đường. Chiếc xe lan-đô đang chạy nước kiệu trên đường phố Antibes, đi theo là những cỗ xe kết hoa, những phụ nữ trong xe như đang bị chìm trong những làn sóng của hoa tím. Đó là ngày hội hoa ở Cannes .

Mọi cỗ xe đều đến đại lộ Fonciere nơi cuộc chiến sẽ xảy ra.

Trên khu phố rộng mênh mông hai hàng xe kết hoa chạy đi, chạy lại như những dải hoa dài bất tận. Ngươi ta ném hoa từ xe này sang xe khác. Hoa bay trong không trung như những viên đạn đập vào mặt rồi rơi trên đường đầy bụi, nơi có một đội quân trẻ con đang nhặt.

Những đám đông dân chúng đứng trên vỉa hè bị những hiến binh cưỡi ngựa ngăn và đẩy một cách thô bạo không cho những người chân đất tò mò đang muốn chạy xuống đường, như không cho phép những kẻ nghèo hèn đứng lẫn vào những người giàu có mà chỉ được yên lặng đứng nhìn.

Trong những cỗ xe người ta nhận ra nhau, gọi nhau, người ta bắn nhau bằng những bông hoa hồng. Một chiếc xe có nhiều phụ nữ xinh đẹp, vận bộ đồ màu đỏ như quỉ, đang lôi kéo cái nhìn của mọi người. Một ông trông rất giống Henri IV ([19]) thích thú ném rất mạnh một bó hoa lớn, buộc bằng một sợi dây cao su; sợ bị ném trúng mình đàn bà thì nhắm mắt lại còn đàn ông thì cúi đầu xuống để tránh, nhưng bó hoa chỉ bay một đường vòng cung sau đó lại về với chủ nó.

Hai người đàn bà trẻ sau khi đã ném hết hoa của mình thì nhận được một bó hoa nhỏ, Sau một tiếng đồng hồ chiến đấu, đã thấm mệt, họ ra lệnh cho người đánh xe lên đường đi ra đảo Juan. Mặt trời khuất bóng ở Esterel vẽ thành một mảnh đen ở chân trời đỏ au có in hình những rặng núi phía xa.

Biển lặng màu xanh sáng sát với đường chân trời. Hòn đảo lúc này trông giống một đàn những con vật quái dị trên biển, những con vật kinh khủng bất động có vây và có bướu, có mào bằng lông, mắt đỏ rực trong bóng tối.

Hai người đàn bà trẻ nằm xuống, đắp người bằng chiếc áo choàng lông nặng nề. Sau đó một người nói:

- Có những buổi tối dễ chịu, mọi việc đều tốt đẹp. Đúng không, Margot?

Người kia đáp:

- Phải, rất tốt đẹp. Nhưng lúc nào chị cũng thấy nó còn thiếu một cái gì đó.

- Là cái gì? Em thấy mình hoàn toàn sung sướng. Em không thiếu cái gì cả.

- Thiếu chứ! Tại em không chịu suy nghĩ đó thôi. Một cái gì đó làm cơ thể người ta đờ đẫn, người ta muốn đòi hỏi nhiều hơn...cho trái tim của họ.

Người kia tươi cười:

- Một chút tình yêu ư?

- Đúng thế.

Họ im lặng nhìn về phía trước, sau đó người có tên là Marguerite lẩm bẩm:

- Hình như cuộc sống trở nên không thể chịu đựng được nếu không có cái đó. Em rất muốn có cái đó, dù là của một con chó. Chúng ta đều như vậy cả, đúng như chị nói.

- Nhưng không, em thân mến. Chị thì muốn được mọi người yêu, bất kể là ai. Em có tin rằng chị rất dễ chịu khi được...(Người này đang tìm ai có thể yêu mình bằng cách đưa mắt nhìn xung quanh. Sau khi nhìn về phía chân trời, cặp mắt của bà ta quay lại nhìn hai chiếc khuy đồng lấp lánh trên lưng áo của người đánh xe rồi mỉm cười nói tiếp: )... khi được người đánh xe của mình yêu.

Bà Margot tươi cười rồi hạ thấp giọng:

- Chị cam đoan với em, em sẽ rất vui sướng nếu em được một tên đầy tớ yêu. Cái đó đã đến với chị hai, ba lần rồi. Chúng liếc mắt một cách kì cục, cười chết đi được. Tất nhiên người ta phải tỏ ra nghiêm khắc hơn, để chúng không si mê nữa, sau đó người ta tống chúng ra khỏi nhà với một lí đo nào đó...

Bà Marguerite nghe, mắt nhìn về phía trước rồi tuyên bố:

- Không, trái tim của người hầu thì không đủ đối với em. Chị hãy nói tại sao chị biết chúng yêu chị.

- Chị nhận ra chúng cũng như mọi người khác khi họ trở nên ngớ ngẩn.

- Em thấy những người yêu em không tỏ ra ngốc nghếch đâu.

- Ngu đần, không thể nói chuyện được, không thể trả lời được không hiểu đó là cái gì.

- Có phải những cái đó là sự biểu hiện tình yêu của một tên đày tớ không? Chị có... cảm động có vui thích không?

- Cảm động thì không, còn vui thích thì có đôi chút. Dù sao đi nữa, phụ nữ thường vui thích trước tình yêu của một người đàn ông.

- Ô! Chị Margot.

Đúng thế, em thân mến. Chị sẽ kể cho em nghe một câu chuyện khác thường đã xảy đến với chị. Em sẽ thấy lạ lùng và bối rối khi điều đó đến với chúng ta.

Cách đây bốn năm, vào mùa thu, chị đi kiếm một cô hầu phòng. Chị đã cố gắng xem xét người này người khác đến năm hoặc sáu người, nhưng không vừa ý và chị đã thất vọng cho đến khi tìm được một người trong mục rao vặt trên báo: một cô gái biết khâu, biết thêu, biết sửa tóc và... biết nói tiếng Anh nữa... đang tìm việc làm.

Chị viết thư theo địa chỉ trên báo và hôm sau người ấy đến trình diện. Cô ta người mảnh khảnh, hơi xanh xao, vẻ rụt rè và có cặp mắt đen rất đẹp. Chị ưng ý ngay lập tức. Chị hỏi giấy chứng nhận của cô ta; cô ta đưa ra một tờ giấy viết bằng tiếng Anh vì cô ta đã thôi việc ở nhà phu nhân Rymwel sau mười năm phục vụ.

Giấy chứng nhận nói thêm đây là do ý muốn trở về Pháp và cô không bị chê trách trong suốt thời gian phục vụ nhiều năm ấy, và cô gái thích làm đỏm theo kiểu Pháp.

Cách viết của người Anh làm chị buồn cười và chị đồng ý để cô ta làm người hầu phòng cho mình.

Tên cô ta là Rose và nhận việc ngay hôm ấy.

Sau một tháng chị thấy thích cô ta.

Đây là một sự khám phá, một viên ngọc và là một hiện tượng. Cô ta biết sửa tóc theo thị hiếu, biết vò đănten tốt hơn cả người mẫu và biết may váy áo nữa.

Chị ngạc nhiên về tài năng của cô ta. Chưa lúc nào chị được phục vụ tốt đến như vậy.

Cô ta mặc áo cho chị với những ngón tay nhẹ nhàng đáng ngạc nhiên. Không khi nào động chạm đến da thịt chị vì chị thấy không có vì khó chịu bằng việc tiếp xúc với bàn tay của cô hầu phòng. Lập tức chị tiêm nhiễm những thói quen lười biếng vì không gì dễ chịu bằng để cô ta mặc giúp quần áo từ đầu xuống đến chân, từ sơ-mi cho đến đôi tất. Cô người hầu rụt rè, lúc nào mặt cũng ửng đỏ và lúc nào cũng im lặng. Khi chị ra khỏi bồn tắm, cô ta xức nước thơm và lấy khăn lau người cho chị; khi chị thiu thiu ngủ trên đi-văng chị coi cô ta như một người bạn với địa vị thấp kém hơn là một người hầu bình thường.

Một buổi sáng người gác cổng với vẻ bí mật xin được nói chuyện với chị. Chị ngạc nhiên và cho ông ta vào. Đây là một người có thể tin cậy được, một quân nhân, trước kia là sĩ quan tuỳ tùng của chồng chị. Ông ta có vẻ khó chịu về điều sẽ nói. Cuối cùng ông ta nói nhỏ:  Thưa bà, ở dưới kia có ông thanh tra Cảnh sát của khu phố.

Chị bất chợt hỏi:

- Ông ấy muốn vì?

- Ông ta muốn khám toà nhà này.

Cảnh sát là rất có ích nhưng chị không ưa họ. Chị thấy đây không phải là một nghề lịch sự. Và chị bực mình hỏi:

- Tại sao lại khám? Có vấn đề gì? Họ không được vào!

Ông các cổng nói tiếp:

- Ông ta quả quyết rằng trong toà nhà này có một tên vô lại đang ẩn nấp.

Đến đây thì chị sợ và ra lệnh đưa ông thanh tra tới gặp chị để giải thích rõ. Đây là một người có học vấn, đã được thưởng Bắc đẩu bội tinh. Ông ấy xin lỗi, sau đó khẳng định trong số đầy tớ của chị có một tên tù khổ sai lẩn trốn!

Chị trả lời tất cả bọn họ đã được kiểm tra kĩ trước khi cho vào làm việc. Và chị đọc tên từng người:

- Ông gác cổng Pierre Couffin, cựu quân nhân?

- Không phải.

- Người đánh xe François Pingau, con trai người chủ trang trại của cha tôi?

- Không phải.

- Người chăm sóc chuồng ngựa, dân Champagne?

- Không phải.

- Ông thấy đấy, ông nhầm rồi.

- Xin lỗi bà, tôi tin chắc là mình không nhầm. Hắn đã phạm trọng tội. Xin bà cho gọi tất cả tới trước mặt bà và tôi.

Chị đành chịu và cho gọi tất cả những người giúp việc tới nam cũng như nữ.

Nhìn một thoáng ông thanh tra Cảnh sát tuyên bố:

- Đây chưa phải là tất cả.

- Xin lỗi ông còn một người hầu phòng là một cô gái, ông có thể cho rằng đây là một tên tù khổ sai lẩn trốn ư?

Ông ấy hỏi:

- Tôi có thể xem mặt cô ta chăng?

- Chắc chắn là được.

Chị giật chuông và Rose xuất hiện. Khi cô ấy tới nơi thì ông thanh tra ra một cử chỉ và hai nhân viên Cảnh sát đứng nấp sau cánh cửa mà chị không biết nhảy ra tóm lấy cô ấy rồi trói chặt hai tay bằng một sợi dây thừng.

Chị kêu lên một tiếng tức giận và định nhảy ra ngăn cản họ. Ông thanh tra Cảnh sát ngăn chị lại:

- Thưa bà, cô này là một người đàn ông tên là Jean Nicolas Lecapel, bị án tử hình vì tội giết người và cưỡng dâm. Tội của hắn được giảm xuống thành tù cấm cố. Hắn đã trốn cách đây bốn tháng. Chúng tôi truy lùng hắn từ bấy đến nay.

Chị phát điên lên và không tin. Ông thanh tra mỉm cười rồi nói:

- Tôi chỉ xin đưa ra một chứng cứ. Cánh tay hắn có vết xăm. Ống tay áo được kéo lên. Đúng là như vậy. Người Cảnh sát còn hỏi thêm:

- Xin bà miễn cho chúng tôi việc nêu ra những chứng cứ khác.

Và người ta áp tải người hầu phòng của chị đi.

*

- Em có tin không cái chế ngự chị không phải là sự tức giận đã bị chơi một vố như thế, bị đánh lừa, bị đưa ra làm trò cười; không phải là sự xấu hổ là đã được thay váy áo, được xoa bóp bởi con người ấy mà là một... sự nhục nhã sâu cay...một sự nhục nhã của phụ nữ. Em hiểu không?

- Em chưa hiểu.

- Nào...Em suy nghĩ mà xem...hắn đã bị kết tội...vì cưỡng dâm, người đàn ông ấy...và chị nghĩ... tới người mà hắn đã cưỡng hiếp...và cái đó đã nhục mạ chị...thế đấy...Bây giờ thì em hiểu chưa?

Và bà Marguerite không trả lời. Bà ta nhìn thẳng về phía trước với cặp mắt đăm đăm và khác thường hướng vào hai chiếc khuy đồng lấp lánh, với nụ cười của con quái vật thân người, đầu sư tử mà phụ nữ thường có.

CHÂLI

Tặng Jean Beraud

Thuỷ sư đô đốc Vallee đang ngồi lọt thỏm trong một chiếc ghế bành, nói bằng giọng một bà già: “Tôi có một chuyện phiêu lưu tình ái, rất đặc biệt, các bạn có muốn nghe tôi kể không?”

Và ông nói trong khi vẫn ngồi bất động trong chiếc ghế, vẫn giữ nụ cười trên môi, nụ cười kiểu Voltaire thường có trong những câu chuyện hoài nghi kinh khủng ([20])

*

Khi ba mươi tuổi tôi, Đại uý trên một con tàu, được cấp trên giao cho một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn ở vùng trung tâm Ấn Độ. Chính phủ Anh cung cấp cho tôi mọi phương tiện cần thiết để hoàn thành công trình ấy. Tôi và một vài người nữa đi ngay tới cái xứ sở la lùng, đáng ngạc nhiên và kì diệu này.

Cần phải có hai chục tập sách để mô tả chuyến đi ấy.

Tôi đi qua những vùng đất tráng lệ; tôi được các hoàng tử đẹp một cách siêu phàm, sống trong các lâu đài không thể tưởng tượng được, đón tiếp. Trong hai tháng trời, tôi như đang đi trong một bài thơ, qua những lâu dài thần tiên trên lưng những con voi tưởng tượng. Tôi khám phá được nhiều phế tích khác thường trong những khu rừng quái dị; tôi nhìn tận mắt những lâu đài trạm trổ như những đồ trang sức, nhẹ nhàng như những tấm lụa thêu ren và to lớn như những quả núi, những lâu đài phi thường khiến người ta một khi đã yêu hình dáng của nó tất yếu phải yêu một phụ nữ, nhìn chúng người ta có một sự khoái cảm về vật chất cũng như về xác thịt. Cuối cùng nói như Victor Hugo([21]), tôi đang rất tỉnh táo đi vào một giấc mộng.

Sau đó tôi đã tới cái đích của chuyến đi, Thành phố Ganhara, ngày xưa là nơi thịnh vượng nhất của vùng Trung Ấn, bây giờ không còn được như trước nữa, do một ông hoàng giàu có và chuyên quyền, hào hiệp và hung bạo tên là Rajah Maddan, đúng là nhà vua của phương Đông vừa tế nhị vừa thô lỗ vừa nhã nhặn vừa khát máu, vừa ban ơn theo kiểu nữ giới vừa độc ác vô cùng. Lâu đài của ông ta ở tận cùng trong một thung lũng bên một chiếc hồ nhỏ, xung quanh có rất nhiều chùa từ dưới nước nổi lên.

Thành phố ở phía xa trông như một vệt trắng lớn dần lên khi người ta lại gần và người ta có thể nhận ra những nóc vòm, những mũi tên trên đỉnh các dinh thự xinh đẹp, mỏng mảnh kiểu Ấn Độ.

Đi trong Thành phố chừng một tiếng đồng hồ, tôi gặp một con voi đầy đủ yên cương của nhà vua gửi đến cho tôi.

Và tôi tới gặp nhà vua trong sự đưa rước của một đoàn người trong cung đình.

Tôi muốn tranh thủ thời gian để ăn mặc cho sang trọng hơn, nhưng đoàn người của nhà vua không cho phép. Người ta muốn biết tôi, muốn biết tôi chờ đợi những gì trong nhu cầu giải trí để người ta chuẩn bị.

Tôi ngồi giữa một đội lính đen tựa tượng đồng với bộ quân phục sặc sỡ trong một căn phòng lớn xung quanh là hành lang, ở đấy có những người mặc đồ lụa với những hình sao và đá quí.

Trên một chiếc ghế đài, giống như ghế dài của chúng ta, không có lưng tựa, nhưng được phủ bằng một tấm thảm đẹp, tôi nhận ra một hình người sáng chói, như mặt trời đang ngồi: đó là Rajah đang đợi tôi, bất động trong bộ quần áo màu vàng chói. Người ta gài vào người ông mười lăm ngàn viên kim cương, viên lớn nhất đeo trên trán, lóng lánh như một ngôi sao Delhi, là vật báu riêng của dòng họ Parihara Mundore mà chủ nó là một hậu duệ.

Đó là một chàng trai trạc hai mươi lăm tuổi, hình như có dòng máu người da đen trong huyết quản, tuy rõ ràng đây là người Hin-đu. Cặp mắt dài, nhìn thẳng hơi lơ đãng, gò má cao, môi dày, râu quăn, trán thấp và hàm răng nhọn trắng bóng lộ ra mỗi khi cười một cách máy móc.

Ông ta đứng lên và chìa tay ra cho tôi theo kiểu Anh quốc rồi mời tôi ngồi lên một chiếc ghế cao, chân không chạm đất. Người ta cảm thấy khó chịu khi ngồi trên chiếc ghế này.

Và ngay sau đó ông ta đề nghị đi săn hổ vào ngày mai. Việc săn bắn và việc đấu võ đòi hỏi phải chuẩn bị chu đáo, không kể người ta còn phải chuẩn bị những công việc khác nữa..

Mọi người đều biết rõ tôi tới đây không phải chỉ để giải trí nên tìm cách để có tôi đi theo trong những cuộc vui của nhà vua.

Vì tôi rất cần ông ta nên tôi cố gắng khen ngợi những thiên hướng của ông. Ông ta rất hài lòng về thái độ của tôi và ông cho tiến hành ngay một cuộc đấu võ và mời tôi ngồi trong cung điện nhìn thẳng ra đấu trường.  Theo lệnh của ông hai võ sĩ xuất hiện, mình trần trùng trực, da màu đồng đen, mỗi ngón tay là một móng nhọn bằng thép; và họ xông vào nhau ngay lập tức, trên làn da đen của mỗi người đều có những vết cắt máu chảy túa ra.

Cuộc đấu kéo dài. Thân thể của họ đầy những vết thương và hai võ sĩ vẫn tiếp tục xâu xé nhau. Một người bị một vết thương trên mặt, người kia tai bị xé thành ba mảnh.

Và nhà vua nhìn với vẻ vui mừng say đắm và dã man.

Ông ta kêu lên những tiếng hài lòng ra những cử chỉ khuyến khích và luôn miệng kêu: “Đánh đi ! Đánh đi !”.

Một trong hai võ sĩ ngã xưống và ngất đi; người ta phải khiêng anh ta ra khỏi đấu trường. Còn Rajah tiếc rẻ vì cuộc đấu đã kết thúc quá nhanh chóng. Sau đó ông ta nhìn và hỏi ý kiến của tôi. Tôi không tán thành nhưng vẫn phải khen ngợi cuộc đấu; và ông ra lệnh đưa tôi về Phòng Giải trí, nơi tôi ăn nghỉ ở đó.

Tôi đi qua nhiều khu vườn để về nơi mình cư ngụ.

Lâu đài này ở phía đầu Quảng trường hoàng gia, bên cạnh hồ Vihara. Lâu đài vuông vức, bốn mặt đều có hành lang có cột.

Mỗi góc lâu đài đều có tháp con trông giống như những bông hoa mọc từ những cây cối phương Đông. Tất cả mái nhà đều khác thường trông như những chiếc mũ cát-két.

Giữa đỉnh lâu đài có một mái vòm các chuông nhỏ trông như núm vú bằng đá cẩm thạch chĩa thẳng lên trời.

Từ chân lên đến đỉnh lâu đài đều trạm trổ những nhân vật tế nhị mà những cử chỉ, động tác phản ảnh phong tục, tập quán Ấn Độ.

Các phòng đều được soi sáng bằng những cửa sổ lớn trông ra vườn. Trên sàn đá hoa cương vàã mã não vẽ những bông hoa màu xanh da trời.

Tôi chưa kịp rửa mặt thì một quan chức hoàng gia tên là Haribadada chịu trách nhiệm liên lạc giữa nhà vua và tôi báo tin nhà vua tới thăm tôi.

Và Rajah xuất hiện, bắt tay tôi và bắt đầu kể hàng ngàn câu chuyện lặt vặt và hỏi ý kiến tôi về những vấn đề ông ta nêu ra. Rồi ông ta muốn cho tôi xem những phế tích của lâu đài cũ ở phía bên kia khu vườn.

Đây là một khu rừng toàn những đá có những con khỉ lớn sinh sống. Khi chúng tôi tới gần thì những con đực bỏ chạy trên bờ tường và nhăn mặt nhìn chúng tôi, còn những con cái có cái đầu trụi lông bồng con biến mất. Nhà vua thích chí cười và vỗ vào vai tôi với vẻ hài lòng rồi ông ngồi xuống một tảng đá, xung quanh là một đàn khỉ lông trắng đang giơ những nắm đấm về phía chúng tôi.

Khi đã chán những cảnh này, nhà vua đứng lên và tiếp tục đi bên tôi, tỏ ra sung sướng vì đã cho tôi xem những cảnh lạ từ lúc tôi tới đến nay và đề nghị tôi tham gia một cuộc săn bắn lớn được tổ chức vào ngày mai.

Tôi tham gia cuộc đi săn ấy, rồi cuộc thứ hai, thứ ba...thứ hai mươi tiếp đó. Người ta săn tất cả những loại thú có trong vùng: hổ, báo, voi, gấu, cá sấu... tôi không nhớ còn những con thú gì nữa nhưng có dễ đến một nửa loài thú từ ngày khai sơn lập địa đến nay... Tôi đã chán cái cảnh nhìn thấy máu chảy trong những trường hợp như vậy.

Cuối cùng tinh thần hăng hái của nhà vua dịu bớt để cho tôi có thời gian làm việc và cung cấp cho tôi nhiều người phục vụ, ông ta tặng tôi nhiều đồ trang sức, những tấm vải đẹp...

Và mỗi ngày nhà vua cho người mang đến cho tôi những món ăn của hoàng gia; mỗi đợt lại có những cuộc duyệt binh, khiêu vũ để tỏ ra xứ sở này có nhiều cảnh sắc huy hoàng và quyến rũ.

Những lúc ông ta để tôi rỗi rãi một mình làm việc hoặc đi xem những đàn khỉ mà xã hội của chúng làm tôi thích thú hơn là đối với đất nước này.

Nhưng một buổi chiều, sau khi tôi đi dạo về, tôi thấy trước cửa lâu dài của tôi Haribadada trân trọng thông báo một cách bí mật một món quà biếu của nhà vua đang ở trong lâu đài; và ông ta chuyển lời xin lỗi của nhà vua rằng đã không tặng tôi sớm hơn món quà này.

Sau bài nói bí ẩn ấy, ông ta cúi đầu rồi biến mất.

Tôi vào trong lâu đài thì thấy sáu bé gái xếp hàng dọc, đứng im như một xiên cá. Đứa nhiều tuổi nhất vào khoảng tám tuổi, trẻ nhất, sáu tuổi.. Thoạt tiên tôi không hiểu tại sao nhóm trẻ này lại được gửi tới đây, sau đó tôi đoán ra sự tế nhị của nhà vua, đây là một sự ao ước mà nhà vua lấy làm tặng phẩm.

Tôi bối rối và khó chịu và cả xấu hổ nữa trước đám con trẻ đang nhìn tôi bằng những cặp mắt nghiêm trang và có lẽ chúng thấy trước được tôi sẽ bắt chúng phải làm những gì.

Tôi không biết nói gì với chúng. Tôi muốn trả chúng lại cho nhà vua. Nhưng người ta không được phép làm như vậy đối với hoàng gia. Như vậy sẽ bị khép vào tội chết. Tôi cần phải giữ lại đám trẻ con này.

Chúng vẫn đứng yên và nhìn tôi, đợi tôi ra lệnh, tìm cách đọc suy nghĩ của tôi.. Ô! Món quà tặng đáng nguyền rủa này . Nó làm tôi khó chịu làm sao. Cuối cùng tôi tự thấy cứ như vậy là lố bịch, tôi hỏi đứa lớn nhất:

- Em tên là gì?

- Châli - Nó trả lời.

Nước da của Châli rất đẹp, hơi vàng như ngà. Là một pho tượng kì diệu với bộ mặt có những đường nét dài và nghiêm trang. Tôi hỏi tiếp xem nó trả lời thế nào và có bối rối không:

- Tại sao em lại ở đây?

Nó trả lời bằng giọng êm dịu, du dương:

- Chúng em đến để làm những việc khiến ông hài lòng, những việc ông đòi hỏi ở chúng em, thưa đức ông.

Đứa trẻ đã được dạy dỗ chu đáo.

Tôi cũng đặt ra câu hỏi ấy cho đứa bé nhất và nó cất tiếng yếu ớt:

- Em đến đây để ông sai bảo, thưa ông chủ.

Nó có vẻ như một con chuột nhắt, cũng xinh đẹp như những đứa khác. Tôi bế nó lên và hôn nó. Những đưa khác ra vẻ muốn rút lui cho rằng tôi đã lựa chọn xong nhưng tôi ra lệnh cho chúng ở lại, ngồi quây tròn xung quanh tôi và bằng ngôn ngữ của chúng tôi kể chuyện các vị thần cho chúng nghe.

Chúng nghe một cách chăm chú, rùng mình khi có những chi tiết sợ hãi và ra những điệu bộ theo nhân vật chính trong truyện.

Khi kể chuyện xong tôi gọi Latchman mang bánh mứt kẹo cho chúng. Chúng ăn đến phát ốm. Sau đó tôi tổ chức những trò chơi cho giới nữ.

Một trong những trò chơi ấy mang lại thành công tốt đẹp, Với đôi chân tôi làm thành một chiếc cầu. Lần lượt từng đứa phải chạy và chui qua cầu; đứa bé nhất chui trước còn đứa lớn nhất thì bị vướng vì nó không chịu cúi thật thấp. Cái đó làm chúng bật cười.

Sau đó tôi sắp xếp chỗ ngủ cho những người vợ ngây thơ không cưới xin của tôi.

Trong tám ngày tôi hài lòng đóng vai trò người cha đối với những con búp bê ấy. Và những người bạn nhỏ của tôi, ăn vận những bộ đồ lụa xinh đẹp thêu chỉ vàng và bạc, chạy như những con vật qua những hành lang những căn phòng yên lặng được chiếu bằng thứ ánh sáng lờ mờ.

Rồi một buổi tối, tôi không còn nhớ sự việc xảy ra như thế nào, đứa lớn nhất, tên là Châli, trông giống như một pho tượng bằng ngà, trở thành vợ tôi.

Đó là một con người đáng mến, hiền lành, ít nói đã yêu tôi với một sự sợ hãi trước pháp luật của châu Âu. Tôi yêu Châli với tình yêu của một người cha và của một người đàn ông. Xin lỗi các quí bà, tôi đã đi quá xa.

Những đứa trẻ khác tiếp tục chơi trong lâu đài giống như đàn mèo nhỏ.  Châli thì không rời khỏi tôi trừ những lúc tôi đến gặp nhà vua.

Chúng tôi đi dạo hàng giờ trong những phế tích của lâu đài cũ giữa những đàn khỉ đã trở thành bạn bè của chúng tôi.

Châli ngủ trên đầu gối của tôi, cái đầu như đầu con nhân sư, vô tư lự nhưng giữ tư thế của một dân tộc lịch sự và mơ màng của một pho tượng thiêng liêng.

Tôi mang theo một chiếc đĩa lớn bằng đồng và xếp lên đó nhiều bánh kẹo và hoa quả. Những con khỉ sán lại gần, có những con nhỏ đi theo. Chúng ngồi vây quanh chúng tôi đợi chúng tôi phát quà bánh cho chúng. Một con khỉ đực bạo đạn tiến đến bên tôi chìa tay ra như kẻ ăn xin, tôi cho nó một chiếc kẹo và nó mang về cho con cái.

Tất cả những con khác giận dữ kêu lên. Không chịu nổi sự ồn ào ấy, tôi ném quà bánh cho từng con một trong bọn chúng Tôi thích sống bên những phế tích ấy, tôi muốn mang theo những dụng cụ làm việc của tôi đi cùng. Nhưng bọn khỉ sợ hãi, coi đây là những thứ dùng để sát hại chúng nên chúng đã chạy trốn tán loạn.

Có những buổi tối tôi ngồi bên Châli trên một hành lang trông ra hồ Vihara. Chúng tôi nhìn nhau mà không nói gì. Mặt trăng ở phía chân trời ném xuống hồ một chiếc áo khoác ngoài bằng ánh sáng rực rỡ còn phía bên kia hồ, những ngôi chùa như những cây nấm từ dưới nước mọc lên.

Nâng chiếc đầu nhỏ của người tình nhân của mình lên, tôi hôn rất lâu, rất lâu vào chiếc trán nhẵn, cặp mắt đầy bí ẩn, đôi môi hé mở trước sự ve vuốt của tôi...Tôi có một cảm giác hỗn độn, mạnh mẽ, thi vị và nhất là trong tay có một cô gái thuộc dòng giống bí ẩn. Nhà vua ngày càng tặng tôi nhiều thứ.

Một hôm ông ta cho mang sang tặng tôi một thứ đồ chơi mà Châli rất thích.

Đó là một hộp vỏ sò, vỏ ốc dính lại với nhau bằng một thứ bột. Ở Pháp loại đồ chơi này chỉ đánh giá bốn mươi xu.

Nhưng ở đây loại trang sức này bán rất cao. Có lẽ đây là loại trang sức đầu tiên tới đây.

Tôi đặt chiếc hộp lên mặt bàn, mỉm cười về tầm quan trọng của loại đồ chơi xấu xí của loại hàng xén này.

Nhưng Châli thì rất say mê nắm nghía. Đôi lúc cô ta hỏi tôi: “Ông cho phép em cầm nó trên tay chứ?” Và khi tôi đồng ý, cô ta thận trọng mở nắp hộp, mân mê những vỏ sò, vỏ ốc ấy bằng những ngón tay nhỏ nhắn của mình. Hình như cô ta cảm thấy sự rung cảm tế nhị ấy đã đi vào tận con tim của mình.

Lúc này nhiệm vụ của tôi đã hoàn thành, tôi phải trở về.

Tôi phải suy nghĩ để quyết định rất lâu số phận của người bạn gái nhỏ bé của mình. Cuối cùng tôi đành ra về một mình.

Lấy làm tiếc, nhà vua lại tổ chức những cuộc đi săn tiếp theo. Sau mười lăm ngày vui chơi thoả thích, tôi tuyên bố là mình phải ra đi và nhà vua đã trả lại tự do cho tôi.

Cuộc li biệt với Châli thật là não nùng Cô ta gối lên ngực tôi mà khóc. Tôi không thể an ủi được cô. Những chiếc hôn của tôi cũng chẳng ăn thua vì.  Bất chợt, một ý định đến với tôi, tôi đứng lên lấy chiếc hộp vỏ sò, vỏ ốc, đặt vào tay cô rồi nói: “Tôi tặng em. Nó là của em”.

Trước hết tôi nhìn thấy một nụ cười. Nét mặt của Châli trở nên rạng rỡ vì giấc mơ nay đã thành hiện thực.

Và cô ta ôm hôn tôi.

Khi chia tay lần cuối, khỏi phải nói cô ta đã khóc rất nhiều.

Tôi lần lượt hôn những cô vợ nhỏ bé của mình và ra đi.

*

Hai năm sau đó, tôi có việc phải làm ở Bombay vì tôi đã quen biết xứ sở này và tiếng nói của nó.

Tôi hoàn thành nhanh chóng công việc trong chừng mực có thể và trước mắt tôi có ba tháng tự do. Tôi làm một chuyến đi thăm bạn tôi, vua Ganhara và người vợ nhỏ bé thương yêu của tôi là Châli chắc chắn đã thay đổi nhiều.

Vua Rajah Maddan vui mừng đón tiếp tôi. Ông ta làm chết ba đấu sĩ và không để yên cho tôi một phút nào trong ngày tới thăm đầu tiên.

Chiều tối, tôi được tự do, tôi cho gọi Haribadada tới để hỏi nhiều chuyện rồi cuối cùng tôi hỏi:

- Anh có biết hiện giờ Châli mà nhà vua đã tặng ta ra sao rồi không?

Nét mặt buồn bã, lo ngại, Haribadada trả lời tôi với vẻ khó khăn:

- Tốt nhất xin Ngài đừng hỏi đến cô ấy nữa.

- Tại sao? Cô ta đã trở thành một người đàn bà xinh đẹp rồi phải không?

- Không phải, thưa Ngài.

- Vậy thì Châli ra sao rồi? Cô ta hiện ở đâu?

- Cô ấy đã kết thúc một cách bi thảm.

- Cô ta chết rồi ư?

- Vâng, thưa Ngài. Cô ấy chết vì phạm một trọng tội.

Tôi cảm động tim đập mạnh.

Tôi hỏi tiếp:

- Một hành động đáng xấu hổ ư? Cô ta đã làm gì? Cô ta hiện ở đâu?

- Tôi nói cô ấy đã kết thúc một cách bi thảm. Xin Ngài đừng hỏi nữa.

- Tôi muốn biết.

- Cô ấy đã ăn cắp.

- Thế nào? Châli ăn cắp ư? Ăn cắp của ai?

- Của Ngài.

- Của tôi ư? Tại sao lại như vậy?

- Vào cái ngày Ngài ra đi, cô ta đã ăn cắp chiếc hộp đựng vỏ sò, vỏ hến mà nhà vua đã tặng Ngài.

- Nhưng tôi đã cho cô ta cái hộp ấy kia mà.

Người Ấn Độ ấy nhìn tôi bằng cặp mắt ngạc nhiên và trả lời:

- Vâng, cô ấy cũng đã thề như vậy, rằng Ngài đã cho cô ấy chiếc hộp. Nhưng mọi người không tin và nhà vua đã ra lệnh trừng phạt cô ấy.

- Phạt như thế nào? Người ta đã làm gì cô ta?

- Người ta đã nhét cô ấy vào một chiếc túi và ném xuống hồ qua ô cửa sổ này, nơi cô ấy đã ăn cắp...

Tôi cảm thấy đau đớn vô cùng, ra hiệu cho Haribađa đi ra để anh ta không nhìn thấy tôi khóc.

Tôi ngồi ở hành lang nhìn ra hồ, nơi Châli đã ngồi trên đầu gối tôi nhiều lần.

Và tôi nghĩ đến bộ xương của cái thân thể xinh đẹp ấy đã rữa nát trong một chiếc túi, buộc dây thừng nằm dưới đáy hồ mà ngày xưa chúng tôi ngồi ngắm mặt nước.

Sáng hôm sau tôi ra đi mặc dù có những lời nài nỉ mãnh liệt của Rajah.

Và bây giờ tôi tin chắc rằng tôi chưa từng yêu ai tha thiết như Châli.

[1] Một điệu hát ở thế kỉ thứ XVII và XVIII của Pháp- ND.

[2] Tên bài quốc ca của Pháp- ND.

[3] Arthur Schopenhauer (1788-1860) nhà triết học Đức nổi tiếng về chủ nghĩa bi quan. ND.

[4] Nhà thơ và nhà văn Pháp (1797-1863) ND.

[5] Có thể dịch là Trời cho- ND.

[6] Công quốc Monaco- một giải đá bên bờ biển phía Nam nước Pháp, là nước nhỏ nhất trên thế giới sau Vatican. Monaco cũng là tên của thủ đô, tên của một khu phố trong 4 khu phố của công quốc. Từ 1419 bị dòng họ Crimaldi thống trị. Tuyên bố độc lập từ 1861, do một hậu duệ của dòng họ trên đứng đầu. Dưới sự bảo trợ của Pháp, là thành viên của EU – ND.

[7] monégasque là người sinh trưởng trong công quốc Monaco- ND.

[8] Tiếng Pháp: Sans garantie du gouvernement -  tức là chính phủ không bảo đảm- ND.

[9] Tiếng Đức: Vâng, vâng, vâng – ND.

[10] Những chiến sĩ Công xã Paris-ND.

[11] Perre Jean de Beranger (1780-1857) nhà thơ và là nghị sĩ Pháp năm 1848- ND.

[12] Joseph : nhân vật trong Kinh Thánh. Sách Sáng Thế Ký kể rằng: Joseph rất đẹp trai, bị bán qua xứ Ai Cập, làm nô lệ cho quan thị vệ. Vợ ông quan này ham muốn Joseph, nên lợi dụng lúc vắng người, nắm áo chàng đòi hỏi chuyện yêu đương.

[13] Edgar Allan Poe, người Mỹ, (1809-1849) nhà thơ và là nhà văn viết những truyện hư ảo- ND.

[14] Đất Mới - Terre-Neuve- là một hòn đảo phía Tây Canada, giữa vịnh Saint-Laurent và Đại Tây Dương ND.

[15] Georges Danton (1759-1794) và Honore Gabriel Riqueti, Comte de Mirabeau (1749-1791) là những nhà chính trị Pháp- ND).

[16] “Đại úy Fracasse” tên một nhân vật trong cuốn tiểu thuyết cùng tên của nhà văn người Pháp Théophile Cautier (1811-1872) -ND.

[17] Bản tiếng Pháp Juge de paix tức thẩm phán hoà giải- ND

[18] Landau là loại xe ngựa có bốn bánh, hai ghế, bốn chỗ ngồi quay mặt vào nhau- ND.

[19] Henri IV (1533-1610) vua nước Pháp từ 1589 đến 1610- ND.

[20] Voltaire (1694-1778) là nhà văn và nhà triết học Pháp- ND).

[21] Victor Hugo (1802-1855) nhà văn theo chủ nghĩa lãng mạn Pháp- ND.