Alexandre Dumas:

Dành tặng Me-xừ Dmitri Pavlovich Narischkine

Lawrence Ellsworth:

Dành tặng con trai tôi

Lời giới thiệu

Độc giả yêu văn học chẳng mấy ai chưa từng biết đến đại văn hào người Pháp Alexandre Dumas cùng những tác phẩm để đời của ông, Bá tước Monte Cristo và Ba chàng lính ngự lâm. Hẳn bạn đã đọc Ba chàng lính ngự lâm hay chí ít cũng đã xem qua một trong nhiều phiên bản của truyện này phỏng dựng thành phim điện ảnh hoặc phim truyền hình, và rất đỗi quen thuộc với chàng d’Artagnan dũng cảm cùng những vị bằng hữu: Athos, Porthos, và Aramis. Có lẽ bạn biết rằng bộ truyện ấy đã đưa đến sự ra đời của biết bao chuyện kể tiếp nối theo sau, mà đỉnh cao là tác phẩm lừng danh nhất từ trước đến nay, truyện Người đàn ông mang mặt nạ sắt, một tác phẩm đã được chuyển thể thành phim khá nhiều lần.

Vậy thì, lý do gì mãi tận ngày nay bạn vẫn chưa hề nghe đến cái tên ‘Người bí ẩn khoác áo Hồng y’, nhất là vào khi nó được cho là “câu chuyện nối dài của Ba chàng lính ngự lâm” như những gì đã quảng cáo?

Để tôi kể bạn nghe một chuyện.

Nhân vật chính trong chuyện của chúng ta là một người đàn ông có sức sống mãnh liệt và tài năng xuất chúng, một nhân vật mà tầm vóc và sự nghiệp của ông đã vang danh trên thế giới. Ông sống hào hoa và yêu không giới hạn, dồn dập mang về của cải rồi ném cả vào nhà hát và nhà xuất bản, phí hoài cho lâu đài và cho cả mỹ nữ nhân tình, hân hoan trong cuộc đời đầy biến đổi, đắm chìm vào thú ẩm thực xa hoa, và say sưa làm chính trị.

Tên của ông, tất nhiên rồi, là Alexandre Dumas.

Bắt đầu sự nghiệp cầm bút vào cuối những năm 1820, chàng trai trẻ Dumas khi ấy vừa là thi sĩ vừa là kịch tác gia; vở kịch Melo đầu tay của ông sáng tác vào năm 1829 đã gây hiệu ứng đủ mạnh giúp ông dấn bước hẳn vào con đường văn nghiệp, để rồi suốt những năm 1830 ông sáng tác hết vở kịch này sang vở kịch khác, vở sau bao giờ cũng gây bất ngờ và tỏa sức hấp dẫn át hẳn vở trước. Ban đầu, kịch của ông lấy bối cảnh đương đại, nhưng sau đó ông chuyển sang dùng các nguồn sử liệu để sáng tác, và đến cuối thập niên 30 ông lại đổi hướng thành văn xuôi. Thời bấy giờ, những tập san phát hành tiểu thuyết dài kỳ đã bước vào giai đoạn thịnh hành, và hình thức viết theo kết cấu chương hồi là mảnh đất màu mỡ để kẻ vốn điêu luyện với văn phong biên kịch như Dumas thỏa sức sáng tạo nên những khung cảnh sống động, được điểm tô bằng lời thoại ngắn gọn mà hàm chứa ý tưởng dồi dào.

Sau vài thành công khiêm tốn với truyện văn xuôi dài kỳ, năm 1844 ông cho ra đời tuyệt tác Ba chàng lính ngự lâm, và năm sau đó là Bá tước Monte Cristo. Cả hai tác phẩm này đã gây tiếng vang rộng khắp trên thế giới, và suốt mười lăm năm tiếp theo ông đều đặn hái quả ngọt từ sức sáng tác không hề biết đến sự mệt mỏi; ông viết truyện sau tiếp lấy thành công từ truyện trước, trong đó phải kể đến những tiểu thuyết lừng danh như Huynh đệ người Corsica, Cuộc chiến giữa những người đàn bà, Chuỗi hạt của vương hậu, Hoa tulip đen, bộ ba tác phẩm về dòng họ Valois, và một truyện mang tựa đề Bóng chim câu, viết về Bá tước Moret, người em chung nửa huyết thống của Quốc vương Louis XIII. Những tác phẩm này đã được dịch ra hàng chục thứ tiếng và được độc giả ở mọi thị trường xuất bản mến mộ, gồm cả Vương quốc Anh và đặc biệt là Hoa Kỳ.

Nhưng Dumas là người giao du rộng rãi ngoài xã hội, kẻ không sao ngăn được mình đừng dính líu vào đời sống chính trị; và tài nói chuyện hài hước vừa sắc sảo vừa không kiêng dè khiến ông chuốc lấy thù oán với nhiều người. Năm 1851, người đỡ đầu của ông là Vua Louis-Philippe bị truất ngôi bởi Louis-Napoléon Bonaparte; mà vị tân Tổng tài này của nước Pháp thì không có thiện cảm với Dumas, nên nhà văn tính chuyện tốt nhất là rời bỏ đất nước để tìm sang xứ khác. Ông sang sinh sống ở nước Bỉ, rồi lại lạc bước đến nước Nga, và cuối cùng là nước Ý, nơi đây ông lại xía vào bầu không khí náo nhiệt của phong trào độc lập Italia. Ông không hề ngừng viết, có điều sản phẩm của ông được đón nhận càng ngày càng ít đi, thậm chí tại nước Pháp doanh thu từ sách của ông đã suy giảm đến mức chỉ còn nhỏ giọt. Ở đất nước quê hương, kẻ một thuở danh nổi như cồn nay đã trở thành… một gã lỗi thời.

Năm 1864, ông trở về Paris, lòng quyết tâm tìm lại tiếng tăm và sự giàu có. Bấy giờ tuy đang viết về những cuộc hành trình đến nước Nga và nước Ý, ông vẫn cho rằng mình nên quay lại những câu chuyện phiêu lưu lịch sử, vốn là nguồn thành công lớn nhất của ông. Năm 1865, chủ bút tuần báo Les Nouvelles là Jules Noriac ướm hỏi Dumas về một bộ truyện dài kỳ thăm lại bối cảnh trong tác phẩm hút khách đầu tay của ông là Ba chàng lính ngự lâm. Dumas, còn chưa nguôi niềm mê say với vương triều Louis XIII cùng vị Hồng y Tể tướng Richelieu, nghe vậy liền sốt sắng nhận lời. Thế là ra đời một thiên truyện nhiều kỳ với nhan đề Bá tước Moret, một câu chuyện phiêu lưu kể về Quốc vương Louis, về người em cùng cha khác mẹ và ưa thích phiêu bồng của ông là Moret, về người tình Isabelle de Lautrec của chàng Moret, và về vị chính khách lỗi lạc là Hồng y Richelieu.

Đặc biệt là Hồng y Richelieu; nhân vật được cuốn tiểu thuyết đề cập ở mật độ ngang bằng với mật độ dành cho Bá tước Moret, và cuối cùng thì tác phẩm này được người ta biết đến nhiều hơn với cái tên là Người bí ẩn khoác áo Hồng y. Sự chú ý được dồn vào vị Hồng y lý giải vì sao ở truyện này Dumas từ chối đưa vào sự hiện diện của d’Artagnan cùng ba vị ngự lâm quân bạn thân của chàng, khi mà họ rõ ràng chẳng có gì để lưu luyến với cốt truyện nơi đây. Vả chăng, Dumas đã sáng tác dễ đến cả triệu từ về d’Artagnan cùng đồng đội, ông đâu cần phải nói đi nói lại những gì mình đã viết cả rồi.

Thế là Dumas trở lại thời của triều đình Louis XIII và bắt tay vào viết. Cảm hứng tuôn trào, qua sáu tháng ông đã nặn ra một truyện về phiêu lưu, chính trị luận và tình cảm lãng mạn mang phong cách cổ điển nhưng thời gian qua nhiều chục năm đã trở thành gánh nặng tuổi tác, người văn sĩ nay là kẻ đau ốm già nua, còn tờ Les Nouvelles thì số ra như nấc cụt rồi dừng hẳn. Câu chuyện bấy giờ cũng vậy: sau khi viết được chín phần mười, Dumas không bao giờ xong nốt phần còn lại.

Người đời sẽ cho rằng sau biết bao khắc khoải, và sau quá nhiều thành công lẽ ra Dumas đã có thể tập trung nỗ lực để hoàn tất bộ truyện ngõ hầu giúp nó tìm đến sự xuất bản, giống như rất nhiều tác phẩm trước đó. Song ông chỉ đơn giản là mãi mãi không tìm ra một cái kết cho truyện này.

Đó là sự suy đoán nhìn từ góc độ của người làm công việc biên tập cuốn sách đang nằm trên tay bạn, nhưng riêng tôi thì cho rằng mình biết được một lý do hấp dẫn lý giải vì sao. Theo cách nghĩ của tôi thì vấn đề ấy Dumas vốn đã giải quyết từ lâu, khi ông viết truyện Bóng chim câu vào mười lăm năm trước đó. Trong truyện kể riêng lẻ, hoàn chỉnh ấy, ông đã trình bày phần kết cho câu chuyện về Richelieu, về Bá tước Moret cùng người tình Isabelle de Lautrec của chàng. Bóng chim câu, tuy ít người biết đến vì dung lượng truyện quá ngắn nên khó lòng được xuất bản, song đã mang đến cho số phận của Moret và Isabelle một cái kết có hậu.

Vậy thì ông đã làm xong điều ấy. Tại sao ông phải lặp lại những gì mình vốn đã viết ra?

Trong ấn bản này, lần đầu tiên độc giả có thể tìm thấy thiên tiểu thuyết vĩ đại cuối đời của Alexandre Dumas, Người bí ẩn khoác áo Hồng y trở nên trọn vẹn và hoàn chỉnh hơn khi có thêm phần ngoại truyện Bóng chim câu. Chắc chắn bạn đọc sẽ hứng thú với truyện này.

Lời người dịch

Người bí ẩn khoác áo Hồng y là tác phẩm được nhà văn Alexandre Dumas viết vào giai đoạn cuối cùng của văn nghiệp. Tác phẩm kể về chuyện xảy ra ở triều đại Louis XIII, vào thời điểm nối tiếp sau câu chuyện về những nhân vật có lẽ chẳng còn xa lạ với độc giả: hiệp sĩ d’Artagnan cùng ba người bạn thân của chàng, Athos, Porthos và Aramis. Lẽ cố nhiên, bạn đọc sẽ không tìm thấy những chàng hiệp sĩ ấy ở truyện này nữa, tuy vẫn còn đó hai con người quan trọng: Hồng y De Richelieu và Quốc vương Louis XIII. Khung cảnh của chuyện cũng hoàn toàn đổi khác, thay cho bầu không khí sôi nổi của những người cầm kiếm là chuỗi màn đấu trí gay cấn giữa những người mưu sâu kế hiểm.

Trong truyện này, bạn đọc sẽ gặp gỡ Bá tước Moret, chàng hoàng tử hào hoa, lãng mạn, một nhân vật mà thời lượng nhà văn dành cho chàng là bằng ngang với Hồng y De Richelieu. Tác phẩm này, vì vậy, những lần xuất bản khác nhau tại Pháp cũng được biết đến với tựa đề Bá tước Moret.

Là tác phẩm tiểu thuyết lịch sử, đa phần nhân vật trong truyện đều là những tên tuổi có thật thời bấy giờ, được hư cấu tài tình vào cốt truyện đậm tính hấp dẫn, sống động và khôi hài đặc trưng của nhà văn Dumas.

Người bí ẩn khoác áo Hồng Y, nguyên bản tiếng Pháp, được xuất bản lần đầu vào những năm 1860 dưới dạng tiểu thuyết đăng báo dài kỳ. Sau này, người ta tìm thấy bản hoàn chỉnh trong một căn gác nhỏ sau khi tác giả qua đời. Trên tay độc giả là bản Việt dịch từ bản Anh ngữ của phiên bản ấy.

Với mong mỏi mang đến với bạn đọc một tác phẩm giá trị và đặc sắc của văn hào mà tên tuổi của ông đã quá thân thuộc ở rất nhiều quốc gia trên thế giới, dịch giả cố gắng chuyển tải một cách tốt nhất ý văn của tác giả thông qua bản Anh ngữ, đối chiếu với bản gốc Pháp ngữ cho những điểm quan trọng, giữ nguyên một số thán từ bằng tiếng Pháp như chúng vốn vậy ở bản tiếng Anh, và sử dụng các đại từ đã được Việt hóa theo thời gian, nay tuy đã là từ cũ, nhưng xét thấy phù hợp cho câu chuyện thuộc khung cảnh của những năm 1600.

Một bản dịch qua hai lần ngôn ngữ thì thiếu sót khách quan lẫn chủ quan hẳn nhiên là điều không tránh khỏi. Rất mong bạn đọc lượng thứ và góp ý cho một bản dịch tốt hơn sau này.

Trân trọng,

Nguyễn Đăng Thuần

Dịch giả

PHẦN I

NGƯỜI BÍ ẨN KHOÁC ÁO HỒNG Y

I

Lữ quán Râu Vẽ

Ngày giờ đang trôi về điểm cuối của năm 1682 sau Công nguyên, khách lữ hành đến ở lại ít hôm nơi thủ đô của đất nước được thi ca mệnh danh Vương quốc loài hoa Ly, vì công việc hay để cho vui, có hay không có thư giới thiệu, đều có thể trông cậy vào lòng mến khách của Lữ quán Râu Vẽ. Ở đấy, tại Phố Người Mang Vũ Khí, bên trong ngôi nhà của ông chủ Soleil, người lữ khách chắc chắn sẽ tìm thấy niềm vui, thức ăn ngon và một gian phòng dễ chịu.

Tuy đứng kề bên một quán rượu đèn mờ rách mướp nơi đầu phố mà có lẽ nó vốn đã vậy từ thời Trung cổ, tên quán được dùng làm tên đường nhờ tấm bảng hiệu họa hình một gã Arméd¹, Râu Vẽ vẫn tỏ ra không dễ gì nhầm lẫn. Lữ quán ấy, mà giờ đây chúng tôi giới thiệu cùng bạn đọc, trông nổi bật hơn nhiều, khách bộ hành bị nó hấp dẫn nhờ tấm bảng hiệu đường bệ đến nỗi một khi đã nhìn vào đấy thì chẳng ai hơi đâu còn muốn tiếp tục đi xa hơn.

Hòa cùng tiếng vi vu của làn gió thổi hiu hiu trên cây gậy đầu có gắn lưỡi liềm mạ vàng là tấm bảng hiệu bằng thiếc phác họa hình một ông Vua Thổ, trang trí bằng bộ râu màu mè chói lọi, ra ý biện minh cho cái tên kỳ khôi là Lữ quán Râu Vẽ.

Thêm vào hình vẽ là một câu đố chữ, tô điểm cho mặt tiền ngôi nhà, nằm bên trên lối ra vào:

(Ảnh)

Ghép lại cả hình lẫn câu đố, người ta sẽ hiểu là:

TẠI QUÁN RÂU VẼ

MẶT TRỜI² HÂN HẠNH PHỤC VỤ QUÝ KHÁCH VÀ NGỰA CỦA QUÝ KHÁCH

Giá như có thể được thì chắc Lữ quán Râu Vẽ cũng muốn ăn thua về danh hiệu thâm niên với Tửu quán Người Mang Vũ Khí nhưng vì ngại mang tiếng thiếu thành thực, chúng tôi đành thừa nhận rằng quán rượu đèn mờ mới là cái đầu tiên có mặt tại đây.

Cách đây vừa hai năm, người chủ cũ của lữ quán này là Claude-Cyprien Mélangeoie đã bán cơ sở của ông ta cho ông chủ Blaise-Guillaume Soleil với số tiền một ngàn pistole³. Vừa khi khế ước thanh lý xong, người chủ mới liền mời ngay thợ vẽ và thợ trang trí, chẳng đếm xỉa gì đến chủ quyền ngoại thất của mấy con chim én đang làm tổ và chủ quyền nội thất của những con nhền nhện đang nằm yên ngủ kỹ. Ông tân trang lại mặt tiền, cải tạo lại những gian buồng khách mướn, và cuối cùng, để tạo sự bất ngờ trước những người hàng xóm đang trố mắt đoán non đoán già không biết ông chủ Soleil đào đâu ra được từng ấy tiền để trả cho ngôi nhà ấy, ông cho vẽ vời câu đố chữ mà chúng tôi vừa hân hạnh mang khoe cùng bạn đọc.

Lắc lắc đầu từ phải sang trái, mấy bà già ở Phố Thánh Giá Bretonnerie và Phố Áo Choàng Trắng thì tiên tri theo kiểu cách thần bí ở người đã cao niên rằng những trang trí màu mè kiểu ấy trước sau gì cũng mang chuyện vui về cho cái quán, vốn khách khứa và bề ngoài của nó đã là vậy xưa giờ qua bao thế kỷ rồi. Nhưng mặc kệ lời tiên tri của những bà già, và trước sự kinh ngạc của những kẻ cho đấy chính là những lời sấm, mọi tiên đoán tai ương của họ hóa ra đều sai bét. Ngược đời thay, cơ sở làm ăn này đã phất lên như gió mà hoàn toàn nhờ vào những khách hàng thân quen. Số người này, tuy không có ý bất kính với những phong cách cũ, đã gia tăng và thậm chí còn gấp đôi cả sức kinh doanh của Lữ quán Râu Vẽ. Cùng lúc ấy, bầy chim lén âm thầm xây lại tổ nơi ngóc ngách của những vòm cửa sổ, còn lũ nhện không chịu kém cũng lặng lẽ giăng lên những tấm mạng mới choang nơi góc tối của những gian buồng khách.

Dần dà, bí ẩn lớn lao này cũng được phơi bày ra ánh sáng: người ta râm ran đồn rằng phu nhân Marthe-Pélagie Soleil linh lợi, duyên dáng, hiền lành, vẫn còn trẻ trung và xinh đẹp ở tuổi vừa ba mươi, là em kết nghĩa của một bà lớn ở Cung đình mà tiền của bà này hoặc giả là tiền của một bà khác còn quyền thế hơn nữa được ứng ra để giúp đỡ ông chủ Soleil ổn định chuyện làm ăn. Hơn thế, bà chị nuôi này chính là người gửi đến Lữ quán Râu Vẽ một nhóm khách hàng thân thiết mới: những vị quý tộc người ngoại quốc mà giờ đây thường xuyên lui tới những con phố thuộc khu vực thợ làm kính chung quanh Phố Thánh Avoiye, nơi trước đây hầu như không có mấy dấu chân người lai vãng.

Đâu là chuyện thực và đâu là bịa đặt ở những tin đồn này? Câu chuyện sau đây sẽ tỏ bày cùng quý vị.

Chúng tôi sẽ bắt đầu bằng việc thuật lại rành mạch những gì đã diễn ra vào ngày 5 tháng 12 năm 1628 tại phòng khách lớn của Lữ quán Râu Vẽ, là bốn ngày sau khi Hồng y Richelieu trở về từ cuộc vây hãm lẫy lừng tòa thành La Rochelle, một chiến trận tạo nên nguồn cảm hứng cho một chương trong tác phẩm Ba chàng lính ngự lâm của chúng tôi. Bấy giờ đã là bốn giờ chiều, do chiều cao của những tòa nhà và cách chúng đứng tựa vào nhau, ấy là lúc bóng tà dương nghiêng hẳn xuống Phố Người Mang Vũ Khí.

Tạm thời lúc này, chiếm lĩnh phòng khách lớn chỉ có một người, nhưng ỷ mình là nhân vật khách quen nên gã vừa khua khoắng om sòm vừa choán hết một khoảng không gian bằng cả bốn khách uống rượu bình thường.

Gã đã nốc hết một cốc vang và đang uống được phân nửa cốc thứ nhì. Gã vừa nằm ườn qua ba chiếc ghế vừa thò cặp đinh thúc ngựa cọ lên bề mặt đan sợi liễu gai của chiếc ghế thứ tư đến rách ra từng mảnh, cùng lúc ấy mũi dao găm của gã cũng tranh phần rạch lên mặt bàn một mô hình kẻ ô nhảy lò cò. Chạy dọc theo đùi và trườn như một con rắn giữa đôi chân bắt tréo của gã là thanh trường kiếm rapier, núm chuôi kiếm không lúc nào rời khỏi tầm tay với.

Khuôn mặt gã hiện ra vừa đủ nhờ có tia sáng cuối ngày chiếu qua ô cửa sổ chấn song rồi tìm đường lần đến bên dưới chiếc mũ rộng vành. Trạc tầm 36 đến 38 tuổi, gã có mái tóc, cặp lông mày và hàng ria mép đen sẫm cùng nước da rám nắng của người đàn ông sống ở miền Nam. Ở gã có chất thép ánh lên trong mắt và sự ngạo nghễ lộ rõ trên môi, hơi cong lên giống miệng chúa sơn lâm nhe ra hàm răng trắng sáng. Sống mũi dọc dừa và chiếc cằm nhô ra muốn nói gã là kẻ khí phách ngang tàng, quai hàm lộ rõ như ở loài mãnh thú thì tỏ rõ sự can đảm đến thí mạng, sự gan góc mà chúng ta không nhất thiết cảm ơn người sở hữu, vì đấy không phải là kết quả của sự khẳng khái mà chẳng qua chỉ là di sản từ bản năng loài thú ăn thịt. Tóm lại khuôn mặt gã, khá điển trai, toát lên một cá tính thẳng thừng tàn nhẫn mà miễn nhiễm với sự dối trá, lọc lừa hay phản trắc, vẻ mặt thường thấy sự thịnh nộ và cơn hung bạo.

Trang phục của gã là lối học đòi quý ông vào thời ấy: nửa dân thường, nửa quân nhân, áo sơ mi phồng ra ở phần trên thắt lưng và thò đôi tay áo ra bên ngoài chiếc áo chẽn cánh ngắn, quần lửng rộng túm lại ngang gối, nối tiếp theo là đôi ủng ống cao. Tất cả đều tươm tất trong sự thoải mái của người mặc, dù không sang và cố gắng vay mượn một vẻ ngoài thanh lịch.

Ngài Soleil chủ quán, lượn qua phòng khách lớn đã hai hay ba lần rồi. Rõ ràng là mong sao tránh làm thổi bùng lên sự thịnh nộ hay cơn hung bạo, ông không phàn nàn lấy một lời về sự phá phách cả bằng chân lẫn bằng tay mà gã trai chừng như đang hết sức miệt mài. Không những thế, ông còn nhếch mép tươi cười tuồng như không có gì, dễ dãi thay lão chủ quán, bộ mặt vẫn tỉnh khô trong lúc vẻ mặt gã tửu khách thì thất thường, quạu cọ.

Dù vậy, qua đến sự chường mặt lần thứ ba hoặc thứ tư thì ông chủ Soleil đã nhịn hết nổi đành phải lên tiếng hỏi han gã khách quen. “Ôi dà, nhà quý tộc của tôi,” ông tỏ giọng đồng cảm, “dạo này chuyện làm ăn coi bộ tệ nhỉ; kiểu này anh bạn vui tính đây, gọi cậu thế đúng không?” ông trỏ vào thanh kiếm của vị khách quen “e là rỉ sét luôn trong vỏ mất thôi.”

“Đúng thế rồi,” vị tửu khách dài giọng châm chích, “nên ông lo vẫn còn mươi hay mười hai chai gì đấy tôi chưa giả tiền cho ông chứ gì?”

“Ồ, lý nào lại vậy hở Me-xừ! Tôi thề có chúa trên cao là cậu có xài hết năm mươi hay thậm chí cả trăm chai thì giấc ngủ của tôi cũng không bớt êm chút xíu nào hết! Tôi đâu còn xa lạ gì cậu, vị khách quen mười tám tháng nay lui tới quán tôi! Chả nhẽ tôi lại sợ thiệt dù một xu với cậu đây sao? Ý này nghe sao kỳ cục quá trời. Mà cậu biết đó, nghề gì cũng vậy, có lúc lên cũng có lúc xuống; giờ đang là lúc đức ông Hồng y - Công tước quay về sau chiến trận, nghĩa là kiếm phải nằm thật kỹ trong bao, ít ra cũng mất vài tuần. Tôi nói vài tuần vì nghe đâu ngài ấy chỉ lưu lại Paris ít lâu rồi ngài ấy lại sớm cùng nhà vua lên đường chinh chiến ở bên kia rặng núi. Nếu vậy thì nó cũng như trong thời gian vây thành La Rochelle vậy: quỷ tha mấy cái chỉ dụ ấy! Vàng vẫn cứ thế mà tuôn cả vào ví cậu cho xem.”

“A, đấy là chỗ ông bị nhầm rồi, ông bạn Soleil ạ. Bữa hôm kia và sáng hôm qua tôi vẫn như thường lệ đi hành nghề danh giá của mình; dù cuối ngày bà Phoebe vẫn từ chối ban ân. Nhưng vì tiền đang khiến ông lo quá, thì đây ông thấy, đúng hơn là nghe, còn vài đồng trong cái túi của tôi đây, nếu âm thanh này ông tin là thật.” Gã tửu khách khẽ rung chiếc hầu bao xúng xẻng “Nên giả như tôi chưa trả nợ tại đây và ngay lúc này, ấy chẳng qua vì tôi muốn để nó đấy cho một quý ngài trả hộ, kẻ đầu tiên sẽ đến mướn công việc của tôi. Và chắc là,” gã vừa tiếp tục vừa rời mắt khỏi ông chủ Soleil và chăm chú nhìn qua tấm kính màu ô cửa sổ, “người chủ mới của tôi chắc là quý ông ngoài kia, kẻ đến đây từ Phố Thánh Giá Của Bretonnerie, vừa đi vừa nghếch mũi lên trời, giống một kẻ đang tìm bảng hiệu Râu Vẽ. Quả thực ông ấy đã thấy rồi, ông ấy vui mừng không gì hơn. Biến đi nào, ông chủ Soleil, quý ông này rõ ràng có ý định chuyện trò cùng tôi. Trở về nhà bếp của ông đi, và đừng quấy quả những người mang kiếm bàn công chuyện! Nhưng trước tiên hãy thắp sáng những ngọn đèn kia đã, vài phút nữa thôi chỗ này sẽ tối thui như cái mồ, mà tôi thì cần nhìn rõ mặt những người cùng tôi giao dịch.”

Gã tửu khách đã không nhầm vì ngay khi ông chủ quán trong dáng vẻ của người hấp tấp nghe lời gã đã ba chân bốn cẳng mất hút qua cánh cửa bếp thì một bóng người được ánh sáng cuối cùng trong ngày chiếu rọi đã xuất hiện ngay ở ngưỡng cửa hướng ra đường.

Vị khách mới đến chưa vội dấn bước vào không gian tranh tối tranh sáng đáng ngờ của gian phòng khách Lữ quán Râu Vẽ. Ông thận trọng đưa mắt nhìn khắp lượt; thế rồi, gian phòng lúc này chỉ có duy nhất một người, và rất có thể đây chính là người ông muốn tìm, ông kéo áo choàng lên che khuất mặt rồi thong thả tiến về phía gã.

Nếu người trùm áo choàng sợ bị nhìn ra thì sự cẩn thận của ông ta quả là không thừa, vì ngay khi ấy ông chủ Soleil, hệt như hành tinh mang tên lão, mỗi tay cầm một ngọn nến đã thắp sáng, trở lại phòng và cắm vào hai chân đèn bằng thiếc trên tường.

Người khách lạ dõi theo bằng sự sốt ruột chẳng buồn che giấu. Rõ ràng ông chỉ thích cảnh mập mờ sáng tối như vừa nãy, rồi cảnh sắc ấy sẽ càng lúc càng đen đặc khi màn đêm rũ xuống. Ấy vậy, ông vẫn không nói gì, tự ra bộ hài lòng phóng mắt qua khe hẹp áo choàng nhìn theo những động tác của ông chủ Soleil. Chỉ khi cánh cửa bếp một lần nữa khép lại sau lưng người chủ quán thì ông mới quay sang gã tửu khách, kẻ dường như chẳng buồn nhìn đến ai. Không cần mào đầu, ông hỏi luôn, “Có phải ông là Étienne Latil, kẻ trước đây đi cùng Công tước d’Épernon, rồi sau đó là một viên tướng lĩnh xứ Flanders?”

Gã tửu khách, tay nâng cốc lên môi dở chừng cũng là lúc câu hỏi vang lên, gã chẳng thèm quay đầu về phía người vừa hỏi, vì câu hỏi ấy đã nhằm vào gã bằng giọng điệu xem chừng đang làm phật lòng cái tính thích dương dương tự đắc của gã: “Nếu là tôi thì ai muốn gọi tôi từ hai cái tên ấy nhỉ, chuyện ấy can hệ gì ông nào?”

Và gã kết thúc việc nâng chiếc cốc lên đến miệng, sau một chốc ngưng lại giữa chừng.

Người đàn ông trong chiếc áo choàng để yên gã tửu khách chăm sóc cái cốc bao lâu tùy thích. Đợi khi chiếc cốc rỗng đặt trở lại mặt bàn, bấy giờ ông mới lên tiếng, giọng có phần cầu kỳ, “Tôi lấy làm vinh hạnh được hỏi liệu ông có phải là Hiệp sĩ Étienne Latil chăng?”

“A! Giờ khá hơn rồi đấy,” gã tửu khách vừa nói vừa gật gù tán thưởng.

“Vậy hãy giúp tôi được nghe ông trả lời đi nào.”

“Được lắm. Vâng, thưa ngài, tôi chính là Étienne Latil. Vậy xin hỏi ngài muốn gì ở anh ta, chàng Étienne đáng thương ấy?”

“Tôi muốn đề nghị anh ta một vụ làm ăn tốt đẹp.”

“Một vụ làm ăn tốt đẹp ư! A! À!”

“Đúng vậy, hơn thế nữa, là tuyệt vời mới đúng.”

“Nói ngài bỏ lỗi tôi nhận là hai cái tên Étienne và Latil đều chỉ vào tôi đây, nhưng trước khi ta cùng đi tiếp, cho phép tôi thận trọng bắt chước lại câu ngài vừa hỏi nhé: tôi lấy làm vinh hạnh được hỏi liệu mình đang tiếp chuyện cùng ai chăng?”

“Miễn lời tôi ông thấy hợp tai chứ tên tôi với ông quan trọng gì?”

“Nếu cho rằng khúc ca ấy với tôi là đủ thì ngài nhầm mất rồi, thưa ngài. Quả là tôi xứng tuổi đàn em, nhưng dù sao tôi cũng là người thuộc giới quý tộc, và ai đó giới thiệu với ngài về tôi chắc cũng đã nói trước là tôi đây không chơi với hạng dân thường lẫn tiểu tư sản. Nếu ngài muốn tôi ra mặt cho đồng bạn của ngài là gã thợ mộc nào đấy, hay hàng xóm của ngài là gã chủ tiệm buôn gì đấy, thôi thì các ngài hãy cứ đi mà lo liệu với nhau chứ đừng lôi tôi vào hay bảo tôi lo giúp làm gì. Mấy vụ cãi lộn đó thật lòng tôi không ham.”

“Xem nào, Me-xừ Latil, tên thì tôi không muốn để ông biết, nhưng danh hiệu thì có nói ra tôi thấy cũng chẳng sao. Đây, chiếc nhẫn tôi dùng làm dấu niêm, nếu ông nhận ra hình phù hiệu nghĩa là ông có quen biết với địa vị của tôi ở thế giới này.”

Nói rồi ông rút chiếc nhẫn ra khỏi ngón tay chìa ra cho gã kiếm sĩ đấu mướn. Gã cầm lấy, mang đến cửa sổ soi dưới ánh sáng của bầu trời chạng vạng.

“Ồ,” gã dài giọng trầm trồ, “một chiếc nhẫn mã não, kiểu khắc chạm chỉ có ở Florence. Ra ngài là người Ý, lại là một hầu tước, thưa ngài. Cành lá nho và ba hạt trai, biểu tượng của sự sang giàu không sai trật. Riêng hạt xoàn đính một bên đã đáng giá bốn mươi pistole.”

“Đủ để bảo đảm một cuộc thương lượng rồi chứ?” người khách lạ vừa hỏi vừa đưa bàn tay thon dài, trắng trẻo ra khỏi áo choàng cầm lại chiếc nhẫn. Bàn tay thứ nhì, có đeo găng, ló ra và loáng một cái đã đeo lại chiếc găng cho bàn tay vừa rồi.

“Tất nhiên rồi, đủ với tôi mà cũng chứng tỏ thiện chí của ngài, thưa Hầu tước, nhưng để đặt trước cho một giao kèo mà giữa tôi với ngài kiểu gì cũng đồng thuận, sẽ hào hiệp biết bao nếu ngài sẵn lòng trả cho số tiền mươi hoặc mười hai chai rượu tôi còn nợ quán đây. Không phải điều kiện gì, ấy chẳng qua vì tôi là người có sau có trước, và nhỡ ra có sẩy chân giữa cuộc mạo hiểm, tôi chúa ghét để lại nợ sau lưng dù nợ ấy có nhỏ đến đâu.”

“Chuyện dễ.”

“Và trên cả sự hào hiệp ấy, khi hai chiếc cốc trước mặt tôi giờ đã rỗng, nếu ngài không ngại gọi giúp hai cốc khác để tôi thay cho chúng” gã mê rượu nói tiếp. “Cổ họng tôi đang khát và tôi nghe thấy một nhu cầu giúp nó ướt át để những lời lẽ cháy bỏng khi ra ngoài chúng thôi làm khô rát miệng tôi.”

“Ông chủ Soleil!” vị khách lạ vừa gọi lớn vừa thu người kín hơn vào bên trong chiếc áo choàng thụng.

Ông chủ Soleil xuất hiện như thể nãy giờ lão vốn chực sẵn đàng sau cánh cửa chỉ chờ để ra.

“Mang sổ ghi nợ quý ông này ra đây, thêm hai cốc thượng hạng nữa nhé.”

Người chủ quán trọ Râu Vẽ thoắt cái mất tiêu, hệt một anh hề Gánh Xiếc Olympic rơi qua lá cửa sập, rồi lại tức thì hiện ra cùng hai cốc rượu trên tay, một cốc lão đặt trước mặt vị khách lạ, cốc còn lại đặt trước Étienne Latil.

“Voilà⁴,” ông nói. “Đây giấy tính tiền, một pistole, năm xu, và hai denier⁵.”

“Đây một đồng louis tiền vàng đáng giá hai pistole rưỡi,” vị khách vừa nói vừa thảy đồng tiền lên mặt bàn. Người chủ quán trọ định cho tay vào hầu bao lấy tiền thối thì vị khách ngăn lại, “Khỏi cần. Chỗ tiền thừa ấy lão cứ việc giữ hộ quý ngài đây.”

“Vậy là trúng phóc,” gã bất hảo lẩm bẩm. “Lời lẽ sặc mùi con buôn, cách xa cả dặm vẫn còn ngửi thấy. Những tay Florence này, tất tật đều con buôn, đến cả các vị Công tước của họ cũng là những anh cho vay lãi chẳng kém gì mấy lão hà tiện xứ Frankfurt hoặc những tay cắt cổ xứ Milan. Dẫu sao thì, như lão chủ trọ nhà ta đã bảo, thời giờ đang eo hẹp, mà khách hàng đâu phải khi nào cũng sẵn để mà kén chọn.”

Trong khi ấy, ông chủ Soleil cứ lùi một bước là nghiêng mình lễ phép chào một cái. Lão biết rằng giới lãnh chúa rất ít người chịu mau mắn trả nợ, nên lão dành cho vị khách mới đến một ánh mắt chứa chan niềm cảm phục.

II

Nguyên do người khách lạ đề nghị với Etienne Latil

Người khách lạ đưa mắt nhìn theo ông chủ Soleil cho đến khi cánh cửa một lần nữa khép lại sau lưng lão. Chờ khi biết chắc còn lại một mình với Étienne Latil, ông cất tiếng, “Thế nào, Me-xừ thân mến, giờ đã biết người giao dịch cùng ngươi không phải một gã thợ đốt lò, chẳng hay ngươi có sẵn sàng giúp một quý ngài rộng lượng dẹp bỏ kẻ địch của mình không đây?”

“Những đề nghị ấy thông thường dành cho tôi và ít khi nào tôi tỏ ý khước từ. Nhưng trước khi bàn sâu hơn tôi nghĩ mình cũng nên nói giá để ngài biết.”

“Điều ấy ta biết rồi: mười pistole nếu làm kẻ trợ thủ trong một pha đọ kiếm tay đôi, hai mươi lăm nếu là người trực tiếp thách đấu, lấy cớ gì cũng được, khi mà bên kia không chịu đấu và một trăm pistole là giáp mặt đấu ngay, kẻ được chỉ phải chết ngay tại chỗ.”

“Chết ngay tại chỗ,” gã kiếm sĩ đấu mướn lặp lại. “Hắn không chết tôi trả lại tiền, bị thương hay không bị thương cũng trả.”

“Ta hiểu, và cũng biết ngươi không chỉ là một kiếm sĩ tài ba, mà còn là một người trọng nghĩa khí.”

Étienne Latil hơi nghiêng đầu, như rằng chỉ nhận lấy những gì gã xứng đáng. Thực vậy, gã là người trọng nghĩa khí theo kiểu của gã.

“Sao đây,” người khách lạ nói tiếp, “ta tín nhiệm vào ngươi được chưa?”

“Từ từ, đừng vội. Người Ý có câu, chi va piano, va sano (Ai đi thong thả thì đi an toàn). Trước khi giao ước, tôi muốn biết đây là vụ gì, gã ấy là gã nào, ba loại giá của tôi ngài mướn loại nào. Nói ngài hay, loại nào tiền tươi cũng trả trước. Trò này tôi chơi đã lâu nên chẳng hơi đâu để mình bị gạt.”

“Đây, một trăm pistole.” Người khách lạ thảy bao tiền xuống bàn kêu lên đánh xoẻng. “Muốn chắc, ngươi cứ đếm.”

Mặc kệ thứ âm thanh quyết rũ nhất trần đời, gã đấu mướn chẳng thèm lấy tay sờ, thậm chí không buồn đưa mắt nhìn. “Ra ngài muốn xài hạng cao nhất,” gã nhếch mép cười cợt. “Là một cú đấu trực diện.”

“Để kết thúc là chết ngay,” người khách lạ nối lời, tuy lạnh lùng song cũng không khỏi có chút run lên.

“Vậy thì ngài chỉ cần cho biết tên, địa vị và thói quen của kẻ ngài cho là địch thủ. Ở những vụ kiểu này tôi vốn quen hành xử đường hoàng, chính vì vậy tôi cần biết thực rõ người tôi sẽ giáp mặt. Như ngài biết hoặc chưa biết, mọi thứ đều phụ thuộc vào cách người ta chọn để giao kiếm lần đầu tiên. Ngài đâu thể đánh nhau cùng gã quê mùa nơi tỉnh lẻ giống như cách ngài đấu với kẻ dũng sĩ đã thành danh, ngài cũng đâu thể so tài cùng chàng công tử xứ Paris bằng phong cách ngài thi thố với vệ sĩ của nhà vua hay của Me-xừ Hồng y. Nếu ngài không nói hết cho tôi, hoặc tôi bị ngài thông tin trật lất, và vì vậy khiến tôi giao đấu không hợp cách cùng đối tượng, chắc gì tôi là người hạ sát kẻ địch của ngài, mà đâu chừng hắn mới chính là người hạ sát tôi, như vậy là không như ý cho tôi và cả cho ngài. Hơn thế nữa, ai biết được rủi ro không chỉ dừng lại ở những gì thấy được nơi trận đấu, mà thực ra chúng còn lớn hơn nhiều. Nhỡ ra vụ áp phe này lại gây nên chút ít ồn ào thì chí ít tôi đây cũng sẽ được vài tháng ra ngồi chơi nhà ngục. Chốn ấy là nơi vừa ẩm ướt lại vừa thiếu lành mạnh, rượu bổ thường tốn rất nhiều tiền, và kết quả là ngài sẽ phát sinh thêm phí tổn. Mọi tính toán đều phải suy xét cho bằng hết. À, còn như ngài chỉ cần tôi làm trợ thủ,” gã đấu mướn tiếp tục có phần ngạo mạn, “và ngài chịu đương đầu những mạo hiểm giống hệt như tôi thì tôi đây sẽ dễ tính hơn nhiều, cái gì cũng có giá của nó cả, phải không ngài?”

“Không thể. Ở vụ này thì ta không thể ra mắt thách đấu được, tuy rằng với niềm tin một nhà quý tộc thì ta cũng thực lòng lấy làm tiếc.”

Câu trả lời, thốt ra bằng một giọng vừa điềm tĩnh lại vừa cứng cỏi, không tự đắc cũng không bạc nhược, khiến Latil đâm ra ngờ mình đã bị nhầm; rằng người mà gã đang tiếp chuyện dẫu vẻ mặt của hắn đâu chừng có thể là độc ác, và tướng mạo của hắn đâu chừng có thể là tệ hại, không phải kẻ xuống nước cầu viện mà quả thực là người chia tay mướn kiếm, và rằng kiếm người này phải nằm yên trong vỏ ấy chẳng qua vì những lý do riêng trầm trọng mà thôi. Sự ngờ vực của gã càng được khẳng định khi người khách lạ thờ ơ nói tiếp, “Còn chuyện phát sinh hai mươi, ba mươi, thậm chí có là năm mươi pistole, tự ta biết đâu là phải lúc mà chẳng cần chất vấn nửa lời.”

“Vậy thì vào việc thôi,” Étienne Latil nói. “Kẻ thù ngài là ai, khi nào và làm sao gặp hắn? À khoan, hắn tên gì?”.

“Tên hắn không quan trọng,” người đàn ông trong chiếc áo choàng kín người đáp. “Đêm nay người cùng ta đến Phố Vườn Anh Đào. Ta sẽ chỉ người cánh cửa nhà nơi khoảng hai giờ sáng hắn sẽ bước ra. Ngươi đợi đó, vì không ai ngoài hắn xuất hiện vào giờ ấy nên nhầm lẫn là chuyện không thể. Thêm nữa, ta sẽ nói người biết cách nhận ra hắn.”

Gã kiếm sĩ đấu mướn lắc đầu, và rồi một cách miễn cưỡng đẩy chiếc túi đựng tiền trở về bên kia bàn. “Vậy không được,” gã thở dài. “Tôi nói rồi, và giờ tôi lặp lại: tôi phải biết kẻ tôi sắp xử là ai.”

“Me-xừ Latil, quả thật là,” người khách lạ ra chiều sốt ruột, “ngươi đẩy sự đắn đo của mình đi xa quá. Địch thủ của ngươi hoàn toàn không thể làm hại ngươi hay đủ khả năng đương cự với ngươi: hắn là thằng nhóc chỉ tròn hai mươi ba tuổi, vừa trở về Paris được tám ngày, kẻ mà người ta vẫn đinh ninh là đang ở nước Ý. Vả lại, ngươi sẽ hạ sát hắn ngay trước khi hắn nhìn thấy mặt ngươi, còn muốn an toàn thì ngươi cứ việc đeo mặt nạ.”

“Thưa ngài,” Latil, khuỷu tay kê lên bàn, cằm tựa giữa hai lòng bàn tay, “Vụ này của ngài bắt đầu nghe như là một cuộc ám sát vậy.”

Người khách lạ nín lặng. Latil lại lắc đầu và đẩy bao tiền trở lại lần nữa. “Trường hợp này, e rằng tôi không phải kẻ ngài cần đến. Loại công việc này không hợp với tôi.”

“Có phải chính nhờ phục vụ Công tước d’Épernon mà ngươi đã học được những đắn đo như vậy, hở anh bạn thân mến của ta?” Người khách lạ hỏi.

“Không phải,” Latil trả lời, “chính nhờ những sự đắn đo như vầy tôi mới thôi không còn phụng sự cho ngài ấy.”

“Ồ, ra vậy. Ngươi không thể nhẫn nhịn làm việc cạnh Simon khét tiếng.”

Tên Simon này là một trong những kẻ tra tấn dã man dưới quyền gã công tước cáo già.

“Simon là người của cây roi,” Latil không giấu sự khinh bỉ, “còn tôi là người của thanh kiếm.”

“Thôi được,” người khách lạ nói, “Ta hiểu ở vụ này số tiền nên được nhân đôi. Hai trăm pistole chắc thừa sức để xoa dịu sự áy náy của ngươi rồi chứ.”

“Ngài có chỗ chưa rõ. Tôi đâu phải là kẻ hành nghề tập kích. Muốn tìm những người hành nghề ấy ngài cứ việc đi về hướng Phố Thánh Pierre Cùng Đàn Bò, là nơi tụ họp của lũ chuyên nghề cắt cổ mướn. Ngài làm ơn hiểu cho, tôi làm việc theo phong cách của tôi chứ không theo phong cách của ngài và rằng tôi kiểm soát thế nào thì đây là quyền chủ động tôi chọn, miễn sao tôi dẹp hắn cho ngài thì thôi. Chẳng phải ngài muốn vậy hay sao, loại trừ hắn cho khuất mắt ngài? Chỉ cần hắn không cản đường ngài nữa là được chứ gì.”

“Ta không để việc này làm theo cách của ngươi được.”

“Mẹ kiếp! Thực là kinh tởm. Gia đình Latil xứ Pompignac dù không tồn tại từ thời Thập tự chinh như gia đình Rohan hay gia đình Montmorency, thật vậy. Nhưng nhà tôi là quý tộc lương thiện và dù có là út thì tôi cũng cao quý ngang bằng anh cả nhà tôi.”

“Ta không theo kiểu nhà ngươi được, thật đấy.”

“Tôi mà lại phải ám sát một người bằng phong cách thế ư? Làm vậy sao tôi có thể ngẩng cao đầu!”

“Đấy không phải là ám sát.”

“Ồ? Đức Hồng y đâu nghĩ giống như ngài.”

Thay vì đáp lại, người khách lạ lôi từ túi ra đặt cạnh bao tiền trên bàn thêm hai xâu tiền đúc nữa, mỗi xâu đúng một trăm đồng pistole, vừa lúc ấy, thân hình ông ta lộ ra bên dưới vạt áo choàng và Latil thấy ra kẻ thương lượng kỳ quái là một gã lưng gù từ trước nhìn ra sau và từ sau nhìn ra trước.

“Ba trăm pistole,” gã quý tộc lưng gù nói. “Chừng đó là đủ để xoa dịu thói áy náy của ngươi và chấm dứt mọi phản đối của ngươi rồi chứ?”

Latil lắc đầu thở dài. “Ngài thực là có sức thuyết phục, thưa ngài, khó để mà kháng cự được ngài. Nói cho ngay, họa là tim tôi đúc từ đá mới khiến một vị lãnh chúa như ngài phải thất vọng trong hoàn cảnh khó xử thế này, vậy nên ta thử tìm ra một thỏa hiệp nhé. Ngần này quả thực là dư dả; tôi không thể đòi hỏi nhiều hơn.”

“Ta không chắc mình còn đưa thêm được gì khác,” người khách lạ trả lời, “ngoài hai xâu nữa giống hệt hai xâu này. Nhưng ta phải báo trước,” vị khách nói thêm, “tất cả ta chỉ có vậy. Nhận hay không, ngươi chọn đi.”

“Ồ! Cám dỗ thay! Cám dỗ thay!” Latil thì thầm, tay vân vê hầu bao cùng bốn xâu tiền vàng. “Ngài buộc tôi phải phản bội lại nguyên tắc cá nhân và từ bỏ cả thói quen của bản thân.”

“Vậy thì đi thôi,” nhà quý tộc nói. “Trên đường đi ta tiếp tục nói chuyện.”

“Ngài muốn tôi làm gì? Hở quý ngài có sức thuyết phục không gì kháng cự nổi. Nào, ta sẽ đến Phố Vườn Anh Đào, đúng chứ?”

“Đúng.”

“Tối nay?”

“Nếu được.”

“Ngài phải rõ ràng vì tôi đây không thể sai lầm.”

“Tất nhiên. Vả lại, giờ ngươi đang biết điều, và theo về bên ta, đã được mua và được trả tiền để…”

“Khoan, tôi chưa cho tiền vào túi cơ mà.”

“Gì đây, lại rắc rối à?”

“Không đâu, tôi chỉ muốn nói trước vài ngoại lệ. Exceptis excipiendis⁶, như chúng tôi nói khi còn ở Trường Libourne…”

“Nói ngoại lệ của ngươi xem.”

“Thứ nhất: mục tiêu không phải là nhà vua cũng không phải là đức Hồng y.”

“Đời nào; kẻ thù của họ thì có.”

“Không phải đồng minh của nhà vua chứ?”

“Hầu như không. Dù ta e mình phải nói đây là một kẻ sủng ái của Vương hậu.”

“Không phải tùy tùng của Hồng y Bérulle chứ?”

“Không, hắn là một gã mới hăm ba.”

“A… ra hắn là tình yêu của Lệnh bà.”

“Có thể. Ngoại lệ của ngươi đã hết chưa?”

“Chúa ơi, hết rồi!” Latil chuẩn bị vơ đống tiền vàng cho vào bị. “Vương hậu đáng thương của chúng ta. Không gì ngoài xui xẻo đến với Lệnh bà từ ngày họ giết mất Công tước Buckingham của Lệnh bà…”

“Vậy nên,” gã quý tộc lưng gù ngắt lời, rõ ràng đang muốn kết thúc thái độ lần khân của Latil và hối gã cất bước, “ngươi là người sẽ đoạt mạng Bá tước Moret.”

Latil té phịch xuống ghế. “Bá tước Moret?”

“Bá tước Moret,” người khách lạ lặp lại. “Hắn ta chắc không nằm trong số những ngoại lệ của ngươi đấy chứ?”

“Là Antoine de Bourbon ư?” Latil bám hai tay vào bàn.

“Ừ, thì Antoine de Bourbon.”

“Là con trai của Quốc vương Henry anh minh của chúng ta ư?”

“Con rơi, nói đúng ra là vậy.”

“Con rơi hoàng gia thường lại là con ruột đích thực của nhà vua, được sinh ra vì tình hơn là vì bổn phận.” Gã lắc đầu. “Vàng của ngài đây, hãy nhận lại đi thôi thưa ngài. Tôi không ra tay với Con trai của Nước Pháp.”

“Con của Jacqueline de Bueil thì đâu phải thuộc về hoàng gia!”

“Ngài ấy vẫn là con trai đức vua Henri IV.” Nhổm dậy, Latil khoanh tay chằm chằm nhìn người khách. “Ngài có biết là tôi đã có mặt lúc cha ngài ấy bị giết chăng, thưa ngài?”

“Ngươi á?”.

“Trên bậc lên xuống của xe ngựa, với tư cách là thị đồng của Công tước d’Épernon. Tên sát thủ phải xô tôi sang bên để xáp vào nhà vua. Không có tôi chắc hắn đã thoát rồi, có lẽ vậy. Chính tôi là người túm chặt ve áo chẽn của hắn và níu lấy hắn…”

Latil chìa đôi bàn tay lỗ chỗ đầy sẹo. “Đây, dấu vết những nhát dao của hắn. Máu của vị vua vĩ đại và máu của tôi cùng hòa quyện, và chính tôi đây, thưa ngài, giờ là kẻ ngài tìm đến đề nghị ám sát con trai của người! Nghe rõ đây, tôi không phải Jacques Clément⁷ hay Ravaillac⁸, tôi đây không phải kẻ giết vua mà chính ngài… chính ngài mới là quân tàn ác khốn kiếp. Cầm lại vàng của ngài rồi lập tức xéo ngay, bằng không tôi sẽ đóng ngài vào tường như ghim cổ một con rắn độc!”

“Câm mồm, tên mật thám,” người khách lạ lùi lại, “hoặc ta sẽ bắt mi xẻo môi thọc lưỡi để câm mồm.”

“Không phải ta đây kẻ giết người, chính ngươi mới là quân sát nhân. Ta cũng không phải là mật thám và cản ngươi không phải việc của ta. Nhưng để ngươi không tìm ra ai khác mà biết đâu sẽ chấp nhận lời đề nghị độc ác, ta sẽ triệt hạ cả âm mưu lẫn tướng mũi khoằm xấu xí của ngươi, ta sẽ mang bộ xương độc địa của ngươi ra làm bù nhìn đuổi chim sẻ, nó chỉ xứng mỗi việc ấy mà thôi. En garde⁹, đồ khốn!”

Sau lời nói cùng dáng điệu dũng mãnh, Latil tuốt kiếm ra khỏi vỏ.

Nhưng người khách lạ, tuy lùi một bước về phía sau, hóa ra lại không hề tỏ ý muốn đào tẩu. Nhát đâm của Latil, thật là uy phong và thiện nghệ với ý đồ găm mục tiêu dính chặt vào tường như xác bướm, đã trượt đích chỉ vừa trong gang tấc. Gã khách lạ thủ thế rồi phản công lanh lẹ và liên tiếp không ngừng với những đòn xỉa tới và đòn đánh nhứ khiến gã kiếm sĩ đấu mướn phải trổ hết tài nghệ, sự thận trọng và sự trầm tĩnh của mình ra đón đỡ. Chừng như phấn khích vì không ngờ đụng phải một tay kiếm xứng hàng địch thủ, Latil có ý muốn kéo dài cuộc đấu để thỏa tính ham mê nghệ thuật môn đấu kiếm. Gã đấu với đối thủ như diễn tập ở trường luyện kiếm, gã mê mải vờn quanh chờ khi đối thủ bở hơi tai hay mắc lỗi là lập tức chớp lấy cơ hội tung ra những nhát kiếm cuối cùng, những đòn tấn công gã rõ ràng đã quá thông thuộc và có thể dựa vào đó để giành thế thượng phong.

Thế nhưng, không kiên nhẫn như Latil và ngán ngẩm vì không tìm thấy sơ hở của địch thủ, đã vậy còn thấy mình bị dồn ép tơi bời và chừng như đã bị chặn mất lối ra cửa, gã lưng gù bất thần hô lớn, “Bằng hữu, vào cả đây! Cứu ta, hắn giết ta!”

Tiếng hét vừa cất lên, ba gã đàn ông bạn gã đang chờ bên kia rào chắn Phố Người MangVũ Khí đã hối hả ập vào nhất loạt tấn công anh chàng Latil vận rủi. Vừa xoay người giáp mặt bọn họ, gã hứng trọn nhát đâm vào giữa lưng bởi kẻ địch thủ đang cầm cự; từ phía bên kia một trong những kẻ tấn công cũng thọc luôn vào gã một nhát. Không kịp trở tay, gã nhận tiếp hai nhát đâm trí mạng nữa, một trước ngực thủng ra sau lưng, một sau lưng thủng ra trước ngực.

Latil đổ ập xuống sàn nhà.

(Ảnh đấu kiếm)

III

Ngài quý tộc lưng gù nhận ra sự dại dột

vì thèm muốn cái chết của bá tước Moret

Sau vụ hành hình là một thoáng thinh lặng như tờ, còn người trong cuộc thì lẳng lặng lau khô kiếm rồi tra vào vỏ.

Nhưng rồi, vì sự ầm ĩ vang lên trước đó - tiếng la hét của Latil cùng tiếng kiếm chạm vào nhau khua rổn rảng - ông chủ Soleil cùng đám phụ bếp của lão đâm bổ vào từ lối cửa nhà bếp. Cùng lúc ấy, nơi cánh cửa chính mở ra đường cũng có dăm cái đầu hiếu kỳ lố nhố hiện ra.

Ai nấy trố mắt sững sờ nhìn người đàn ông nằm sóng sượt giữa sàn nhà, máu từ bốn vết thương trên người chàng chảy thành dòng lan ra tứ phía.

Một giọng nói cất lên phá tan sự im lặng, “Mau gọi lính canh tuần đi thôi.”

Nhưng, nằm trong số những người nhảy vào tiếp cứu gã quý tộc lưng gù, gã đâm sau lưng chàng Latil đáng thương lớn tiếng kêu lên, “Đứng lại! Không ai đi đâu hết! Ta sẽ giải thích tất cả. Các ngươi thấy rồi đấy những gì chúng ta làm chỉ để giúp bạn chúng ta là Hầu tước Pisany tự vệ trước Latil, tên giết người khét tiếng, kẻ đã nhử ngài ấy vào tròng. Hãy yên tâm, trước mặt các ngươi là những nhà quý tộc danh giá, và là bằng hữu của Hồng y.”

Tuy đám dân thường ai nấy đều nghe lời tháo mũ cầm tay, song họ vẫn dành cho những người cố gắng trấn an họ bằng ánh mắt toát lên sự ngờ vực. Đây là một sự việc trầm trọng, dù không phải là chuyện hiếm thời bấy giờ.

Người đang nói hiểu ra gã vẫn cần thuyết phục sự tin theo của những người ở đấy. Chỉ vào một trong những đồng bạn của mình, gã nói, “Đây, trước mặt các ngươi là ngài Vincent Voiture, nhà thơ, người trí tuệ, là một trong những viện sĩ đầu tiên khi ngài Conrart sáng lập Viện hàn lâm, cũng là Quan tiếp dẫn sứ thần cho ‘Me-xừ’, em của nhà vua.”

Một gã đàn ông nhỏ nhắn, linh lợi, lịch thiệp, mặt mũi đỏ au, y phục toàn đen và thanh kiếm xoay tréo góc ra phía sau lưng, phác cử chỉ thừa nhận những danh hiệu ấy trước sự kính nể và thán phục của đám dân thường.

“Còn đây,” người phát ngôn nói tiếp, “ngài Charles, Bá tước Brancas, con trai Công tước Villars và là Hiệp sĩ Danh dự của Thái hậu Lệnh bà. “Cuối cùng là ta đây,” hắn tiếp, vừa ngân giọng vừa nghểnh nghểnh đầu hệt như chú ngựa đang lắc bờm. “Ta, quý ngài Pierre de Bellegarde, Hầu tước Montbrun, Lãnh chúa Souscarrières, con trai Công tước Bellegarde Đại thần nước Pháp, Cận thần nhà vua, bạn thân của Quốc vương Henri IV quá cố, và cũng là hầu cận trung thành của Quốc vương Louis XIII, đức vua vinh quang của chúng ta. Nếu những bảo đảm ngần ấy các ngươi thấy hãy còn chưa đủ, thì các ngươi cứ việc tìm đến Chúa Trời mà thưa.

“Giờ thì,” gã tiếp, “những ai phải lau rửa sàn nhà và chôn cái xác thì đáng được đền bù. Đây, tiền trả cho các ngươi.” Chộp lấy bao tiền trên bàn, gã xưng là quý ngài Pierre de Bellegarde, Hầu tước Montbrun, Lãnh chúa Souscarrières thảy xuống chân lão chủ Lữ quán Râu Vẽ. Vừa khi chiếc túi đổ xòa ra hai mươi đồng louis tiền vàng thì Souscarrières đã lùa hết vào bị của gã bốn xâu tiền một trăm pistole của Pisany. Trò xiếc dễ dàng qua mắt Hầu tước Pisany vốn gã này đang sợ phiền phức vì vụ áp phe đã âm thầm chuồn ra cửa trước rồi ba chân bốn cẳng chạy biến, một động tác không lấy gì làm khó đối với kẻ có đôi chân dài ngoằng như gã.

Lão chủ quán cùng đám phụ bếp vốn kinh ngạc trước những cái tên to tát và những tước vị vênh vang như thế, giờ lại càng choáng váng vì thứ âm thanh êm ái của những đồng tiền vàng reo vang trên sàn nhà. Đầu để trần, bọn họ ai nấy lóng ngóng cúi chào. Thế rồi hai người trong bọn họ đon đả tháo nến ra khỏi tường để soi đường cho các ngài quý tộc oai vệ, những người vừa hạ cố giết người trong nhà họ rồi vứt lại một bị vàng đầy nhóc. Phu nhân Soleil, bà nội trợ đảm đang ba mươi tuổi, nhanh nhẹn gom hết những đồng vàng tung tóe cho vào túi và chúng tôi thiết tưởng cũng nên vội vã nói thêm rằng nàng làm vậy mà chẳng tơ tưởng gì chuyện lén chồng giấu bớt, vì đằng nào thì đồng ra đồng vào ở đây cũng là một tay nàng thay chồng giữ tất.

Về phần mình, Souscarrières kẻ ra bộ đường bị cho hợp với giọng điệu khoa trương khoác áo choàng vào người, kéo mũ lệch về bên tai trái, thẳng bước về phía trước, gã cứ vậy chuồn đi trong dáng vẻ oai phong.

Những người khác thì rời đi khiêm tốn hơn, tuy vẫn với kiểu cách ngạo mạn đủ để gây ấn tượng với đám dân thường.

Đang khi cả ba bắt đầu tăng tốc để bắt kịp Hầu tước Pisany, chúng tôi muốn cung cấp cho bạn đọc vài chi tiết quan trọng về những nhân vật vừa mới đặt chân lên sân khấu.

Như lời Souscarrières đã nói, diễn viên chính trong tấn tuồng vừa rồi là Hầu tước Pisany, con trai Hầu tước phu nhân Rambouillet. Gọi tên Hầu tước phu nhân Rambouillet nghĩa là gọi tên người phụ nữ suốt gần năm mươi năm thổi nên phong cách và tập quán xã hội thượng lưu Pháp thế kỷ thứ mười bảy thời bấy giờ.

Hầu tước Pisany sinh ra cũng đẹp đẽ và cân đối như năm người con khác của bà hầu tước. Vốn dĩ cũng cao quý và thông minh như ho, hẳn là gã đã được xếp vào “những cây lãnh sam nhà Rambouillet” như cách người ta gọi gia đình đáng yêu này nếu gã đừng bị người bảo mẫu vặn trẹo cột sống. Tai nạn ấy đã biến gã thành người như chúng ta thấy, một kẻ dị hình cay nghiệt đến mức chẳng bao giờ có thể tìm ra tấm giáp sắt che lưng che ngực khả dĩ vừa ý cho cục bướu đôi, mặc dù gã cất công đi khắp nước Pháp cùng nước Ý lùng kiếm cho ra những tay thợ đóng áo giáp tinh vi nhất. Sự méo mó hình dạng này đã lần hồi biến gã từ một chàng quý tộc dĩnh ngộ, hào hoa và dũng cảm trở thành con quái vật của tạo hóa, một loài ác quỷ chực săm soi và hủy diệt bằng được những gì mắt gã cho là trẻ trung và tuấn mỹ. Tâm trạng bực dọc, đặc biệt với những chuyện thuộc về lĩnh vực của trái tim, là thứ luôn đẩy gã đi vào những cơn uất giận đủ để sẵn sàng phạm những tội ác ghê rợn và ti tiện, những loại tội lỗi không dành cho một quý tộc thuộc hàng tên tuổi và địa vị như gã.

Diễn viên thứ nhì của chúng ta là Vincent Voiture, con trai một nhà buôn rượu, tay chơi bài pickê thượng thặng, kẻ lưu tên tuổi là “hình vuông Voiture,” nghĩa là, ghi bảy mươi điểm bằng bốn xu xếp thành hình vuông.

Như lời Souscarrières giới thiệu, Vincent Voiture, một văn nhân nổi tiếng vào thế kỷ thứ mười bảy, không chỉ là Quan tiếp dẫn sứ thần cho Hoàng đệ Gaston d’Orléans mà còn là một trong những trí tuệ hàng đầu thời ấy. Gã nhỏ người nhưng có dáng, phục sức nhã nhặn, mặt mũi lúc nào cũng làm bộ thật thà như đếm. Gã có thói mê thích bài bạc đến mức cứ ngồi sòng chưa quá năm phút là máu ăn thua trào lên tưởng chừng không kịp cởi luôn cả áo ra mà đặt cược. Công nương lẫn quý bà trong triều hết thảy đều biết gã; gã là kẻ sủng thần của họ: gã được che chở bởi Vương hậu Anne Áo quốc; gã là người tin cẩn của Thân vương phu nhân, vợ ngài Công tước Condé, con người có bản tính tham lam, hèn hạ và bủn xỉn đã làm ô danh dòng dõi toàn những vị anh hùng. Gã còn là bạn của Hầu tước phu nhân Rambouillet, của nàng Julie d’Angennes yêu kiều, và của phu nhân De Saintot. Đối với họ, gã là mẫu đàn ông Pháp luôn biết cách mang trí tuệ và tâm hồn giúp phụ nữ cảm nhận được nhiều điều thú vị. Gã cũng là tay chịu chơi, hễ sắp có chuyện là kiếm của gã ít khi nào chịu ở lâu bên hông. Gã từng có ba trận đấu tay đôi được nhiều người nhắc đến: một dưới ánh sáng mặt trời, một dưới ánh sáng trăng và một dưới ánh sáng của những ngọn đuốc. Hầu tước Pisany không thể làm gì nếu không có gã, thường trông cậy vào gã khi vào cuộc phiêu lưu hiểm độc.

Kẻ thứ ba, như Souscarrières đã nói, là Bá tước Brancas trẻ tuổi, Hiệp sĩ danh dự của Thái hậu Marie de Médicis. Đừng tính La Fontaine, sẽ không ngoa khi nói rằng suốt thế kỷ thứ mười bảy không có ai trên đời này lại mang tật đãng trí giống gã. Một lần đang lúc cưỡi ngựa về nhà giữa đêm tối, gã bị mấy tên cướp ngựa ghì cương chặn lại. “Hê, lũ đầy tớ các ngươi,” gã la lên, “buông ngựa ta ra đi chứ!” Rồi gã chợt giật mình sực tỉnh trước khẩu súng ngắn hỏa mai lù lù kề sát họng.

Vào hôm gã cưới vợ, gã dặn người bạn thi thoảng ngủ cùng giường nhớ chừa chỗ để tối ấy gã về ngủ (thời ấy thì đây là chuyện bình thường giữa bè bạn ở chung với nhau).

“Cậu sao thế, hở ngài Bá tước?” người bạn cùng phòng của gã phản đối. “Bữa nay cậu làm lễ cưới cơ mà.”

“Sao cơ, ừ nhỉ! Mình quên khuấy đi mất.”

Diễn viên thứ tư và cuối cùng là Souscarrières; chúng tôi sẽ không nói thêm ngoài những gì đã nói về câu chuyện sẽ sớm để ta có cơ hội hiểu biết trọn vẹn về gã. Qua cách nói của gã vừa rồi, hy vọng là bạn đọc cũng phần nào thấy qua cá tính kỳ dị ở người này.

Ba gã này, như đã kể, đắc ý về chiến thắng ở Lữ quán Râu Vẽ; hè nhau vượt rào chắn hai đầu Phố Người Mang Vũ Khí: hai gã phóc trên cao, một gã chui dưới thấp, cố đuổi theo Hầu tước Pisany đang bỏ chạy về hướng Lâu đài Rambouillet ở Phố Thánh Thomas Nơi Điện Louvre, là chỗ của Nhà hát Vaudeville vào thời của chúng ta sau này.

Quả vậy, họ đã bắt kịp gã nhưng chỉ tại điểm giao lộ giữa Phố Áo Lạnh và Phố Cây Tầm Ma, cách Lâu đài Rambouillet chừng một trăm sải chân.

Nghe thấy tiếng người đến gần, gã hầu tước quay lại và nhận ra bọn họ. Gã liền hớn hở để cặp chân sếu nghỉ ngơi chốc lát, phần gã thì vừa hào hển vừa đợi.

Ba gã chậm chân, giống anh em Curiatti¹⁰ trong thần thoại, bị tụt lại đàng sau chẳng phải vì thương tích mà là do chiều dài của đôi chân. Souscarrières, tương đối khỏe dù chiều cao không quá năm bộ sáu, là người chạy dẫn đầu, theo sau là Bá tước Brancas, kẻ đã quên béng chuyện vừa mới xảy ra và thắc mắc cớ làm sao gã cứ phải cắm cổ cong lưng mà chạy. Sau rốt là Voiture bé nhỏ, tuổi chưa quá ba mươi mà bắt đầu có dấu hiệu phát phì, tay quệt mồ hôi trán, phải ráng lắm gã mới bám kịp Souscarrières và Brancas.

Souscarrières dừng lại trước Pisany, lúc này đang ngồi trên một cái mốc làm rào chắn đầu đường. Tay khoanh trước ngực, mắt nhìn tăm tối, vẻ mặt dữ tợn, trông gã lúc này không khác gì một trong những pho tượng điêu khắc thường thấy ở những công trình kiến trúc thế kỷ thứ mười lăm: những pho tượng quái vật mình người đầu thú ngồi thu lu trên góc mái nhà và giương mắt chằm chặp nhìn xuống dưới. “Thế đấy, Pisany,” Souscarrières nói, “anh vẫn còn bừng bừng cơn thịnh nộ đến mức phải kéo bọn tôi dính cả vào việc làm xấu xa của anh đấy à? Giờ thì một người đã bị giết. Đúng vậy, đó cũng chẳng phải tổn thất gì lớn, hắn chẳng qua là tên chó săn nói ra ai cũng biết, và tôi thì có thể làm chứng đấy là do tự vệ, vậy là anh thoát khỏi sự truy tố. Nhưng nếu tôi không có mặt để đâm một nhát bên này vừa khi anh đâm một nhát bên kia thì anh đã bị hắn xiên như xiên ếch rồi còn đâu.”

“Ồ?” Pisany đáp. “Đây sẽ là bi kịch đến vậy sao?”

“Anh nói “bi kịch đến vậy là ý gì?”

“Thế ai bảo là tôi không cố tình để mình bị giết chứ hả? Nhìn đi, tôi có một cuộc đời mới đẹp đẽ làm sao: đàn ông thì cười cợt, đàn bà thì né tránh, thà rằng chết quách cho xong, hay tốt hơn đừng thò mặt ra đời này làm gì, vậy chẳng phải hóa hay à?” Gã vừa nghiến răng vừa vung tay thoi loạn xạ lên trời.

“Ô kìa, ngài Hầu tước thân mến của tôi, ra là ngài muốn để mình bị giết đi. Vậy thì mắc mớ chi lại kêu réo bọn tôi vừa khi đường gươm của Étienne Latil sắp sửa thành toàn cho mong ước của ngài?”

“Vì trước khi chết, tôi muốn rửa hận.”

“Nghiệt ngã! Ngài ấy muốn rửa hận, và ngài ấy có một bằng hữu ở Souscarrières, nhưng ngài ấy mượn tay bằng hữu đi giết một gã hèn mọn ở Phố Người Mang Vũ Khí.”

“Tôi tìm kiếm một tên giết mướn vì chỉ có tên giết mướn mới hòng làm được cái việc tôi muốn phải xong. Nếu Souscarrières lẽ ra có thể làm việc ấy, thì tôi đã chẳng cần gì đến ai khác. Đáng lý ra tôi sẽ tự thách đấu rồi giết chết tươi kẻ tôi muốn giết. Còn vui sướng nào lớn hơn khi tự mình có thể làm chuyện này, để thấy tên đối thủ đáng ghét gục ngã dưới chân, rên rỉ quằn quại trong nỗi thống khổ tột cùng của cái chết.”

“Vậy sao anh không tự đi mà làm chuyện đó?”

“Đừng bắt tôi trả lời, vì đơn giản là tôi không thể.”

“Sao? Mordieu¹¹! Giữ bí mật cho bạn là giữ kín bí mật của mình. Vậy nếu anh muốn một kẻ phải chết thì cứ việc tẩn cho hắn một trận rồi giết quách đi là xong.”

“Nghe đây, gã khốn!” Pisany tức tối gào lên. “Người ta có đấu được một gã thân vương không hử? Nói lại nhá, một gã thân vương có chịu hạ mình đấu với anh hay với tôi, những gã quý tộc bình thường không hử? Đời nào! Muốn dẹp một tên như thế, chỉ còn cách là hắn phải chết.”

“Rồi sao nữa?” Souscarrières hỏi.

“Hắn chết rồi, tôi tự xử luôn. Sao đây? Đời như vậy chẳng kinh khủng là gì?”

“Ừ nhỉ!” Souscarrières đập trán. “Đấy cũng là số phận của tôi ư?”

“Ai biết được,” Pisany nhún vai chán nản.

“Này Pisany đáng thương của tôi. Cái gã anh lấy làm gai mắt ấy, liệu hắn có thể là…?”

“Là gì?”

“… Ôi không, lý nào là vậy. Hắn từ Ý trở về mới hơn tuần chớ mấy?”

“Đi từ Lâu đài Montmorency đến Phố Vườn Anh Đào đâu cần phải mất đến một tuần.”

“Vậy thì, đấy hẳn là…” Souscarrières thoáng do dự, rồi buột miệng reo lên, “Đích thị Bá tước Moret rồi!”

Gã hầu tước chỉ đáp lời bằngmột câu chửi đổng cực kỳ phạm thượng.

“Á à! Mà nếu vậy, kẻ anh đem lòng yêu là ai thế, hở bạn Pisany thân mến của tôi?” Souscarrières thắc mắc.

“Anh thừa biết ai sống ở đó chứ.” Pisany chằm bằm. “Bộ như thế buồn… buồn cười phỏng?”

“Chẳng lẽ là phu nhân De Maugiron, chị của Marion Delorme?”

“Chị của Marion Delorme. Đúng thế.”

“Ai ở trong cùng ngôi nhà với người chị kia của nàng vậy nhỉ, Phu nhân De La Montagne chăng?”

“Đúng, một trăm lần đúng!”

“Ồ, này Hầu tước thân mến của tôi, vậy thì hãy đi mà ngỏ lời cảm ơn chúa vì anh đã không lo được chuyện mình muốn, ấy là giết chết tươi chàng Bá tước Moret tội nghiệp vì lý do cậu ấy là tình nhân của Phu nhân De Maugiron; một quý tộc như anh suýt phải hối hận cả đời vì phạm vào một tội ác vô nghĩa.”

“Hả?” Pisany bật người đứng thẳng dậy.

“Bá tước Moret đâu phải tình nhân của phu nhân De Maugiron!”

“Thế hắn là tình nhân của ai?”

“Em gái nàng ấy, phu nhân De La Montagne.”

“Không thể nào.”

“Hầu tước, tôi thề đúng là vậy.”

“Bá tước Moret là tình nhân của phu nhân De La Montagne? Anh thề vậy ư?”

“Lời thề của quý tộc.”

“Nhưng đêm ấy lúc tôi đến thăm phu nhân De Maugiron…”

“Đêm hôm kia chứ gì?”

“Ừ.”

“Lúc mười một giờ khuya chứ gì?”

“Sao anh biết?”.

“Biết chứ. Vì phu nhân De Maugiron đâu phải bồ của Bá tướcMoret.”

“Nói anh hay, anh nhầm rồi.”

“Lại nữa.”

“Tôi gặp nàng hôm ấy, nàng bảo tôi cứ đến, tôi sẽ thấy nàng chỉ có một mình. Gạt người gia nhân sang một bên, tôi đến thẳng cửa buồng ngủ của nàng thì nghe thấy tiếng đàn ông vọng ra từ bên trong.”

“Ai chả biết có tiếng đàn ông. Nhưng đấy không phải tiếng Bá tước Moret.”

“Ôi! Đừng làm đau tôi thế chứ!”

“Anh đâu thực sự thấy Bá tước, đúng không nào?”

“Có, tôi thấy hắn.”

“Hồi nào?”

“Sau đó tôi nấp ở cửa ra vào Lâu đài Lesdisguières, bên kia đường đối diện nhà Phu nhân De Maugiron.”

“Rồi sao?”

“Tôi thấy hắn bước ra, rõ ràng như đang thấy anh đây vậy.”

“Trừ mỗi việc là anh không thấy cậu ấy ra khỏi buồng phu nhân De Maugiron, mà là thấy cậu ấy ra khỏi buồng phu nhân De La Montagne.”

“À ha,” Pisany rống lên, “thế thì gã đàn ông tôi nghe thấy trong buồng phu nhân De Maugiron thực ra là đứa nào?”

“Ồ, Hầu tước, đấy là một triết gia!”

“Triết gia?”

“Phải, có sao đâu?”

” ‘Có sao đâu’ ư, anh nói vậy là ý gì? Tên đàn ông ấy nếu không phải là ôn con của Nước Pháp thì tôi đã tự tay giết hắn rồi.”

“Giết hắn ư! Chà chà!” Souscarrières nói bằng giọng điệu chẳng khác nào xô gã hầu tước vào một cái thế giới đầy rẫy những hoài nghi kỳ cục.

“Đúng vậy,” gã hầu tước nói cứng, “giết hắn.”

“Thực chứ? Dù hắn có là ai chứ?” Souscarrières càng lúc càng cười cợt.

“Đúng. Đúng. Đúng. Một trăm lần đúng!”

“Vậy thì,” Souscarrières nói, “giết tôi đi, ngài Hầu tước thân mến của tôi, tên đàn ông ấy là tôi đây nè.”

“A, quân vô lại!” Pisany rít qua kẽ răng. Gã rút kiếm. “Thủ thế đi!”

“Đừng khách sáo, ngài Hầu tước thân mến của tôi,” Souscarrières dài dòng, nhưng kiếm thì đã lăm lăm trên tay tự lúc nào. “Sẵn sàng phục vụ ngài!”

Họ xáp vào nhau, và mặc tiếng kêu la inh ỏi của Voiture cùng bộ mặt đực ra như ngỗng của Brancas, Hầu tước Pisany và Lãnh chúa Souscarrières bắt đầu choảng nhau chí tử. Mọi chuyện càng thêm phần kinh khủng khi trận đấu diễn ra giữa lúc tứ bề chẳng có thứ ánh sáng nào khác ngoài ánh trăng ẩn dưới áng mây mờ. Hai kiếm sĩ, người nào cũng mang thứ tình yêu vị kỷ nhiều chẳng kém gì tình yêu vì mạng sống, có bao nhiêu tài nghệ kiếm thuật đều dốc cả ra quyết xài bằng hết. Souscarrières, vượt trội về thể lực, rõ ràng vừa khỏe hơn lại vừa khéo hơn. Nhưng Pisany được cái có cặp giò, và tận dụng hết chiều dài của nó gã cũng giành được lợi thế về những đòn tấn công bất ngờ cùng những cú thụt lùi chớp nhoáng. Cuối cùng sau chừng hai mươi giây, Hầu tước Pisany bật một tiếng rên yếu ớt qua kẽ răng. Gã thõng tay, gượng đưa lên thì gần như tức thì thanh kiếm lại rơi xuống. Không giữ nổi sức nặng cơ thể, gã tựa người vào tường, thở dài rồi té khuyu.

Souscarrières hạ kiếm xuống rồi nói, “Các cậu là nhân chứng rằng hắn thách đấu mình trước đấy nhé?”

“Ôi, đồng ý!” Brancas và Voiture trả lời.

“Và các cậu có thể làm chứng là mọi thứ đều theo đúng luật danh dự đúng không?”

“Bọn mình có thể làm chứng vậy.”

“Được! Giờ thế này, mình thích nhìn tên xấu xa này khỏe mạnh hơn là phải trông thấy hắn chết, hãy mang quý ngài De Pisany đây về nhà bà thân mẫu của ngài ấy, rồi cho người mời Bouvard, bác sĩ giải phẫu của nhà vua đến nhé.”

“Đó là việc tốt nhất nên làm.” Voiture nói. “Giúp tôi nào Brancas. May thay ta chỉ còn cách Lâu đài Rambouillet chưa đầy năm mươi bước.”

“A!” Brancas nói. “Tệ thật! Bữa tiệc đã bắt đầu tốt đẹp là thế.”

Đang lúc Brancas và Voiture hết sức nhẹ tay khênh Hầu tước Pisany về nhà mẹ gã, Souscarrières vụt biến mất ngay góc Phố Cây Tầm Ma và Phố Áo Lạnh. “Mấy tên gù chết toi này,” gã làu bàu. “Đến gã này đã là đứa thứ ba, cứ phải bị đâm thủng ruột mới bằng lòng thỏa dạ. Quân đáng ghét.”

IV

Lâu đài Rambouillet

Lâu đài Rambouillet nằm giữa Nhà thờ Thánh Thomas du Louvre, xây vào cuối thế kỷ thứ 12 để tưởng niệm vị thánh tử vì đạo; và Y viện Ba Trăm, sáng lập vào triều đại Louis IX khi nhà vua từ Ai Cập trở về, để làm nơi chữa trị cho ba trăm hay nói theo cách thời bấy giờ là mười lăm lần hai mươi nhà quý tộc bị người Saracen¹² khoét mắt.

Người xây cất lâu đài này mà chúng tôi sẽ mô tả kỹ hơn ở phần sau là Hầu tước phu nhân Rambouillet, sinh năm 1588, năm mà Công tước De Guise cùng anh trai bị giết ở Blois theo lệnh Henri III. Bà là con gái của Jean de Vivonne (Lão Hầu tước Pisany) với Julie Savelli, một mệnh phụ người Roma xuất thân dòng trâm anh thế phiệt, một gia tộc có đến hai thành viên là đức giáo hoàng, Honoré III và Horace IV, và một người là vị thánh của giáo hội, Thánh Lucine.

Năm mười hai tuổi, bà kết hôn cùng Hầu tước Rambouillet của nhà Angennes, cũng thuộc hàng thế gia, được rạng danh bởi Hồng y Rambouillet nổi tiếng và bởi Hầu tước Rambouillet, người được sắc phong làm Phó vương Ba Lan trong thời gian tước vị này chờ trao cho Henri III.

Rambouillet là gia tộc được biết đến cả về sự hóm hỉnh và tính thành thực. Xác thực cho tính ưa hài hước là câu chuyện về lời nói ngụ ngôn của ông nội Hầu tước Rambouillet, còn minh họa cho sự liêm khiết là giai thoại về cha của ông.

Ông nội ngài Hầu tước, tên gọi Jacques de Rambouillet, cưới phải một bà vợ tính khí có vài điểm nho nhỏ đáng bàn. Một hôm, giữa lúc đôi co cùng bà trong một cuộc đấu khẩu có cơ bùng nổ thành trận ẩu đả thực sự thì bỗng nhiên ông dừng lại; ôn tồn hạ giọng, ông nói: “Phu nhân, giật râu tôi đi nào.”

“Hả?” bà vợ ngơ ngác.

“Giật đi, rồi tôi bảo cho nghe.”

Bà nội ngài Hầu tước chộp lấy chòm râu ông chồng giật một phát.

“Mạnh nữa,” ông bảo bà.

“Không đau à!”

“Đừng lo.”

“Thế này à?”

“Đúng rồi, nhưng là mạnh nữa cơ. Mạnh nữa. Thật mạnh xem. Đấy nhé! Chả nhằm nhò gì tôi cả. Giờ đến lượt tôi.”

Ông đột ngột túm lấy một lọn tóc của bà giật phắt. Bà vợ kêu ầm lên.

“Bà thấy chưa, hở phu nhân,” ông lấy giọng điềm đạm, “tôi khỏe hơn bà. Cứ việc tranh cãi cùng tôi nếu việc ấy khiến bà thấy vui, nhưng đừng dại dột đánh nhau với tôi, bà nhé.”

Theo cách ấy Xanthippe¹³ tân thời được cảnh cáo rằng, tuy chồng bà xem ra cũng thông thái không kém gì so với Socrates¹⁴, song về đức kiên nhẫn thì ông ta thua hẳn.

Như chúng tôi vừa nói, cha của ngài Hầu tước Rambouillet được sắc phong làm Phó vương Ba Lan trong thời gian nước này chờ Henri III sang trấn nhậm. Suốt thời kỳ tại vị, ông để dành được một trăm ngàn đồng écu. Ông mang hết số tiền này trình lên nhà vua.

“Ngài giễu ta đấy ư, Me-xừ De Rambouillet?” Henri III nói. “Một trăm ngàn écu là của ngài tiết kiệm cơ mà.”

“Người nhất định phải nhận lấy, thưa điện hạ,” ngài Rambouillet trả lời. “Hôm nay người chưa cần nhưng hôm khác người sẽ cần.” Ông thuyết phục nhà vua thu nhận và sau này Henri đã không phải hối tiếc về chuyện này.

Ở trận Jarnac, nơi Thân vương De Condé bị sát hại một cách dã man, cũng ngài Rambouillet là người đã lập nên kỳ tích. Chiến thắng ấn tượng đến mức Công tước d’Anjou gửi về hoàng huynh là Quốc vương Charles IX một lá thư không tiếc lời khen ngợi Rambouillet. Lá thư này sau đó được gia tộc của ông lồng vào bên trong một chiếc khung bằng vàng.

Năm 1606, chừng sáu năm sau khi kết hôn, Me-xừ De Rambouillet đang lúc bối rối về tiền nong đã mang Lâu đài Pisany bán cho Pierre Forget-Dufresne lấy 34.500 livre tiền đúc Thành Tua. Năm 1624, đến lượt mình Forget-Dufresne thu được lãi đậm nhờ bán tòa nhà với giá ba mươi ngàn đồng écu cho Hồng y - đại thần Richelieu, người mua về để đập bỏ xây mới. Tại thời điểm câu chuyện của chúng ta, Richelieu đang bận bịu xây cất trên chỗ đất ấy cái mà sau này sẽ là Dinh Hồng y. Trong thời gian chờ đợi tòa dinh thự kỳ quan này hoàn thiện mỹ mãn, Richelieu có hai ngôi nhà thôn dã, một ở Chaillot và một ở Rueil, và một tòa lâu đài thị thành tại Quảng trường Hoàng Gia, cạnh nhà kỹ nữ lừng danh Marion Delorme.

Cùng thời ấy, trong suốt ba mươi năm, Paris mỗi ngày một rộng ra và điểm tô đẹp đẽ. Bạn có thể bảo rằng chính Henri IV là người đặt nền móng cho những gì sẽ trở thành Paris hiện đại sau này. Cuối triều đại Henri III, Paris ôm lấy một vùng diện tích 1.414 mẫu. Suốt triều đại Henri IV, từ công viên Tournelles đến những vùng đất trồng ở Marais, cả khu vực quanh pháo đài Temple, nơi nào cũng mọc lên nhà mới. Phố Thái Tử Phi được xây cất, Quảng trường Hoàng Gia được xây cất, các vùng ngoại ô Saint-Antoine, Montmartre, Saint-Martin, Saint-Denis và Saint-Honoré tất cả đều tăng lên gấp rưỡi, ngoại ô Saint-Germain mới có sau thì trở thành khu phố thứ mười bảy. Bề mặt của Paris bấy giờ đã phình ra 1.660 mẫu.

Bấy giờ, năm 1604, Cầu Mới¹⁵, cây cầu khởi xây bởi Henri III người đặt viên đá móng đầu tiên vào năm 1578 đã hoàn thành trọn vẹn. Cũng vậy, năm 1606, công trình Hotel de Ville¹⁶ do François I cho khởi công vào năm 1533 được hoàn tất. Năm 1613, người ta dựng cổng Saint-Gervais và bắt đầu xây cầu vòm Arcueil. Năm 1614 đến năm 1616 là thời gian những tòa nhà cùng những cây cầu nối ra đảo Saint-Louis được xây cất. Pho tượng vua Henri IV cưỡi ngựa được đặt lên Cầu Mới, những tảng móng đầu tiên được thả xuống cho Cung điện Luxembourg. Marie de Médicis trong thời gian nhiếp chính của bà đã cho trồng những hàng cây xanh rợp bóng dọc theo con lộ Cours-la-Reine.

Trong giai đoạn bùng nổ xây dựng theo sau đó, từ năm 1624 đến năm 1628, Paris phát triển càng rộng lớn hơn nữa. Hệ thống tường phía Tây vươn rộng ra ôm lấy cung điện Palais de Tuileries, vùng lân cận Butte-des-Moulines và vùng lân cận Ville-Neuve. Hệ thống tường xây mới thì khởi đầu tại cửa Conférence bên bờ sông Seine, ở đầu cuối hoa viên Tuileries, kéo dài đến Phố Thánh Honoré nơi người ta xây cửa Saint-Honoré, ngang qua Phố Galion nơi người ta xây cửa Montmartre, rồi nối vào tường hiện có tại cửa Neuve-Saint-Denis ở góc của con phố cùng tên.

Hầu tước phu nhân Rambouillet là người góp phần không nhỏ vào những điểm tô cho vẻ đẹp của Paris. Sau khi bán Lâu đài Pisany cho Pierre Forget-Dufresne, bà đã về ngôi nhà nhỏ của người cha tại hồ Thánh Thomas Nơi Điện Louvre, nhưng nơi ở mới này lại quá chật chội dành cho một mệnh phụ, sáu người con cùng đông đúc kẻ hầu người hạ. Chính vào lúc bấy giờ bà đã quyết định xây tòa lâu đài Rambouillet nổi tiếng, một công trình đặc biệt lừng danh sau này. Tuy nhiên, hồi ấy khi xem bảng vẽ do các kiến trúc sư đưa ra bà đã lấy làm không vừa ý, vì cảm thấy nhiều chi tiết vẫn còn chưa xử lý tối ưu cái hình thể kỳ dị của mặt bằng hiện có. Thế nên bà quyết định tự mình vẽ lấy sơ đồ thiết kế cho tòa nhà. Suốt một thời gian dài, bao miệt mài của bà đều hoài công vô ích, mãi cho đến một ngày người ta bỗng nghe thấy tiếng bà reo lên hệt như tiếng reo của ngài Archimedes¹⁷, “Tìm ra rồi!” Bà vơ lấy giấy bút nhanh chóng phác thảo toàn bộ nội thất lẫn ngoại thất cho tòa lâu đài, từng chi tiết vẽ ra đều toát lên sự tinh tế và thẩm mỹ tuyệt diệu đến mức Thái hậu nhiếp chính Marie de Médicis phải một phen xúc động mãnh liệt và lấy đó áp dụng luôn vào việc xây cất Cung điện Luxembourg. Thái hậu, người mà thuở thiếu thời tại Florence đã mắt thấy những tòa cung điện lung linh bậc nhất, cũng là người đã mang về cho Tân Athens¹⁸ những nghệ thuật kiến trúc đỉnh cao thời bấy giờ, đã gửi các ý tưởng kiến trúc tòa cung điện đến hỏi ý kiến phu nhân De Rambouillet và cũng là để lấy tòa lâu đài của bà làm ví dụ.

Con gái lớn và là con cả của Hầu tước phu nhân Rambouillet là nàng Julie-Lucine d’Angennes kiều diễm, người khơi dậy sự xôn xao thậm chí hơn cả mẹ nàng. Tính từ thời của nàng Helen, người vợ ngoại tình của chàng Ménélas, kẻ xô châu Âu vào vòng chiến tranh cùng châu Á, thế gian chưa mỹ nhân nào có nhan sắc khiến bao tiếng lòng xuyến xao thành những khúc tình ca, mênh mang giữa dòng âm sắc ngọt ngào cùng giai điệu đắm say hơn thế. Ai trót dại để con tim theo nàng đi mất, kẻ ấy đừng mong gì ngày nào đó nó sẽ trở về. Thương tích ấy nếu không phải trí mạng thì nhẹ nhất cũng không gì có thể trị lành, đấy là thương tích vì ánh mắt của nàng Julie đáng yêu, cũng là khóe thu ba của phu nhân De Montausier xinh đẹp. Nàng Ninon de Lenclos¹⁹ có khách đa tình sẵn lòng là “kẻ bị đọa đày”, còn nàng Julie-Lucine d’Angennes thì có khách si mê tình nguyện làm “kẻ đang giãy chết.”

Sinh năm 1600, lúc này nàng hai mươi tám, dù đã qua đi những tháng năm đầu của lứa tuổi hoa niên, nhưng cũng là lúc nàng bước vào thời kỳ sắc đẹp sung mãn nhất.

Tuy phu nhân De Rambouillet còn bốn cô con gái nữa, song tất cả đều lu mờ so với người chị cả, và ngày nay thì gần như chẳng có mấy ai còn nhớ đến những cô em này. Ba trong số họ, phu nhân d’Hyères, phu nhân De Saint-Étienne và phu nhân De Pisany, hết thảy đều đã khoác cho mình tấm áo nữ tu. Riêng nàng út, Claire-Angélique d’Angennes, thì về làm chính thất cho Me-xừ De Grignan.

Ở các chương trước, bạn đọc đã có dịp làm quen với trưởng nam của bà là Hầu tước Pisany. Ngoài ra bà Hầu tước còn có người con trai thứ nhì nhưng đứa bé tội nghiệp đã qua đời vào năm lên tám vì cái hôn bất cẩn của người y nữ, kẻ vừa đi thăm một bệnh nhân ôn dịch tại nhà thương trở về. Căn bệnh ôn dịch ấy đã lấy mạng cả hai chỉ trong vòng chưa quá hai ngày.

Tính độc đáo hình thành đặc điểm riêng chỉ có ở Lâu đài Rambouillet trước tiên phải kể đến cảm hứng say mê mà nàng Julie xinh đẹp bao giờ cũng rộng lòng ban phát cho các quý ông lịch sự khi họ lân la kiếm cớ lại gần, thứ đến là lòng tận tụy có một không hai của gia nhân ở đây. Hầu tước Pisany có vị gia sư là Chavaroche, đối thủ của Voiture ở một trong ba trận đấu kiếm tay đôi mà chúng tôi đã nhắc đến, người đánh nhau với gã dưới ánh sáng của ngọn đuốc và để lại cho gã một nhát đâm thủng đùi. Chavaroche đã, sẽ và mãi là một gã si tình trong số những kẻ si tình sẵn lòng “giãy chết” vì Julie. Khi Julie, sau mười hai năm hôn nhân, rốt cuộc vào tuổi ba mươi chín đã quyết định làm tròn bổn phận sinh con để thỏa lòng mong ước của trượng phu là Me-xừ De Montausier, nàng đã lâm vào cơn đau chuyển dạ rất khó khăn. Biết rằng chỉ cần mở miệng là gã đi ngay, họ đã phái Chavaroche đến Tu viện Saint-Germain thỉnh cầu Dây đai của Thánh Marguerite, một di bảo thần thánh được biết sẽ phò trợ cho những ca đẻ khó. Chavaroche lập tức lên đường không chậm trễ. Nhưng đến nơi thì lúc ấy chỉ mới ba giờ sáng, tu sĩ vẫn còn chưa thức giấc. Gã đành bấm bụng đợi gần nửa giờ dù trong lòng nóng như có lửa.

“A!” Gã kêu lên. “Quả không sai, khiếm nhã thay những tu sĩ này, ngủ đến chảy thây giữa lúc phu nhân De Mantausier đang phải vượt cạn!”

Rồi cứ thế, Chavaroche không nói gì ngoài những lời lẽ cay chua báng bổ dành cho mấy ông thầy dòng Tu viện Saint-Germain.

Xếp dưới Chavaroche một bậc, chúng ta thấy có gã tên Louis de Neuf-Germain. Suốt ngày gã treo thanh kiếm dài thòng bên hông như hình đeo chiếc bóng, gương mặt được trang trí chòm râu dê thiếu điều cọ hẳn vào lồng ngực. Gã được phong là Thi sĩ thơ vui của Me-xừ, em nhà vua, và gã có biệt tài gieo vần con cóc khá dễ dàng. Có hôm phu nhân De Rambouillet bảo gã ứng khẩu một bài về ngài d’Avaux, thân huynh Quan Thống sứ Mesme, vị sứ thần đặc mệnh đã hạ bút ký Hòa ước Phương Bắc. Neuf-Germain xổ liền một bài thơ về tên d’Avaux, điệp vần với âm ‘a’ và âm ‘ô’. Khổ bốn câu đầu nghe như vầy:

Ngày hôm ấy, Jupiter Manda

Bảo Mercury vui vẻ ngợi ca

Và thiên thần hát khúc cantata

Cùng hoan hô, người vĩ đại Devaux

Bạn đọc nào quan tâm muốn biết luôn những khổ còn lại sẽ tìm thấy chúng trong mớ thi phẩm chọn lọc của Voiture.

Neuf-German, tất nhiên rồi, có một cô bồ nhỏ ở Phố Gravillier, con phố chót ở Paris nơi đàn ông biết ga lăng đều có thể đến đấy kiếm cho mình một tình yêu hợp ý. Một tên giang hồ, khăng khăng rằng cô gái vốn dĩ thuộc về hắn, đã chạm mặt với Neuf-Germain và hai người lời qua tiếng lại giữa đường. Gã bợm chộp lấy chòm râu dê của Neuf-Germain giật mạnh đến nỗi một túm râu đứt rời vào tay hắn. Neuf-Germain, kiếm lúc nào cũng sẵn bên mình và không hổ danh là kẻ truyền dạy dăm miếng vỡ lòng cho Hầu tước Pisany, liền rút phắt thanh rapier chọc liền một nhát buộc gã bợm thả rơi nắm râu xuống đất. Tên này máu chảy dầm dề vừa lủi chạy vừa la bải hải, đuổi theo hắn là nửa số người trong đám đông hiếu kỳ, nửa còn lại vây tròn lấy Neuf-Germain kẻ khen nịnh người tung hô om sòm náo nhiệt. Phần Neuf-Germain thì khoái chí vung kiếm chém không khí một nhát nghe đánh vút, miệng không ngớt giễu cợt tên bợm lúc này đã mất tiêu vì chẳng có lý do đâu để mà trở lại.

Neuf-Germain đi rồi, một anh thợ vá giày biết rằng kẻ chiến thắng là người của Lâu đài Rambouillet, nơi tiếng tăm vang đến cả tầng lớp bình dân thấp kém nhất. Để ý chòm râu dê khả kính bị giật đứt khỏi cằm của gã vẫn còn trên mặt đất, anh ta nhặt nhạnh đến sợi cuối cùng, cho hết vào tờ giấy gói ghém cẩn thận, rồi thẳng bước hướng về Lâu đài Rambouillet.

Đúng lúc gia đình đang dùng bữa tối thì Hầu tước Rambouillet được báo có anh thợ vá giày từ Phố Gravillier xin được vào thưa chuyện. Tin tức thật lạ tai khiến Rambouillet tò mò xem thử gã thợ giày muốn nói chuyện gì. “Đưa hắn vào,” ông nói.

Mệnh lệnh được chấp hành. Anh thợ vá giày bước vào, cúi chào rồi tiến về phía ngài Rambouillet. “Bẩm ngài Hầu tước,” anh ta cung kính, “tôi vinh hạnh mang trả lại chòm râu của Me-xừ De Neuf-Germain, ông ấy đã không may đánh rơi nó trước cửa nhà tôi.”

Chẳng hiểu chuyện gì là chuyện gì, ngài Rambouillet cứ việc tiện tay khoắng vào hầu bao móc bừa một đồng écu mới choang có đúc hình Louis XIII, thời ấy gọi là đồng louis, rồi đưa luôn cho anh thợ vá giày. Gã đàn ông hả hê lui bước, không phải vì bỗng dưng nhận hẳn một đồng écu, mà là vô tình được vinh dự nhìn thấy ngài Rambouillet cùng gia đình ngồi quanh chiếc bàn, ăn uống cười nói chẳng khác gì những người bình thường.

Ngài Rambouillet và cả nhà còn đang ngơ ngác nhìn nắm râu thì Neuf-Germain cùng chiếc cằm nham nhở sợi có sợi không đi vào. Gã trố mắt sửng sốt, thầm thắc mắc sao mình trở về lâu dài nhanh là vậy mà râu của mình còn về trước cả mình.

Dưới một cấp nữa, ta gặp chàng Silésie người giám mã, lại thêm một anh gàn hầu cận một anh hùng. Ở Lâu đài Rambouillet, mọi người đều có tính gàn của riêng mình, nhưng Silésie lại là gã điên rất đặc biệt. Nếu Neuf-Germain được phu nhân De Rambouillet gọi là gã điên ở ngoài đường, thì Silésie cũng được bà ban cho biệt danh là gã điên ở trong nhà, dù gã cùng vợ con sống bên ngoài tòa nhà chính, nhưng tính ra cũng chỉ cách chừng vài bước chân.

Một sáng nọ, những người chung nhà với Silésie đều kêu ca với ngài Hầu tước rằng do thời tiết ngày càng nóng bức, họ không làm sao ngủ được dưới cùng một mái nhà với anh giám mã.

Me-xừ De Rambouillet cho gọi Silésie đến. “Tối qua,” ông hỏi, “ngươi làm gì huyên náo khiến chung quanh ai cũng kêu là không chợp mắt được thế hử?”

“Bẩm ngài Hầu tước,” Silésie đáp, “con giết bọ chét ạ.”

“Giết bọ chét cớ sao lại ồn thế?”

“Bẩm, con nện búa để giết chúng ạ.”

“Búa á? Nói xem nào, Silésie!”

“Ngài Hầu tước cũng biết cái giống bọ chét là sống dai hơn bất cứ con gì đúng không ạ?”

“Đúng.”

“Nên muốn chắc ăn không để chúng thoát, hễ bắt được là con mang ra cầu thang dùng búa giã nát bét.”

Mặc ngài Hầu tước nhắc nhở, Silésie vẫn lì lợm chứng nào tật ấy. Mãi cho đến đêm nọ, khi ấy có lẽ vì mơ ngủ, gã bước hụt nấc thang chót và từ đỉnh cầu thang gã lộn đầu xuống. Mọi người ùa ra thì thấy gã đang nằm vẹo cổ.

Sau Silésie đến thợ cả Claude, nghệ nhân đồ bạc, một gã hề hậu đậu, một tên thích xem hành quyết đến phát rồ, và mặc cho cảnh tượng có hung bạo đến đâu, gã quyết không bỏ lỡ lấy một bữa. Ấy vậy, kể từ sau dạo được xem một vụ có đến ba hay bốn người bị lần lượt xử tử, thợ cả Claude không chịu ló mặt khỏi nhà thêm lần nào nữa.

Lấy làm lo lắng, bà Hầu tước hỏi thăm gã có chuyện gì không ổn. “A, bẩm bà Hầu tước,” Claude lắc đầu buồn bã, “con chẳng sướng gì chuyện đi xem tử tội giãy chết nữa.”

“Nhưng sao lại thế?” Hầu tước phu nhân hỏi han gã người hầu của mình.

“Vì từ hồi đầu năm đến nay, mấy gã đao phủ xỏ lá ấy toàn là bóp cổ để tội nhân chết trước rồi mới chịu treo cổ lên sau. Thật vô lý hết sức. Chừng nào họ treo sống trở lại, khi ấy con sẽ ra xem.”

Một hôm, đúng hơn là vào đêm nọ, gã đi xem pháo hoa vinh danh Thánh Jean, nhưng khi viên pháo đầu tiên được bắn lên thì gã nhận ra mình bị đứng sau lưng một khán giả to cao và cái đầu tổ chảng của kẻ ấy khiến gã bị khuất tầm nhìn. Gã tính thay vì bị kẻ khác làm phiền, tốt nhất là leo hẳn lên đồi Montmartre. Chỉ là khi hổn hển lên đến đỉnh đồi rồi quay đầu về hướng Tòa thị chính thì pháo hoa cũng bắn vừa hết. Vậy là, thay vì có thấy mà không sướng, thợ cả Claude chả còn thấy được gì.

Thế là gã bỏ đi ngắm báu vật của Thánh Denis và tỏ ra hết sức vui thích. Về đến nhà, được sự hỏi han của bà Hầu tước, gã nói, “A, bẩm bà, mấy gã giáo sĩ ranh ma ấy, chúng có những món đồ mới đẹp đẽ làm sao!”

Rồi gã bắt đầu kể ra nào là những cây thánh giá nạm hạt xoàn, những chiếc áo lễ đính ngọc trai, rồi cái mặt nhật tỏa hào quang bằng vàng, và những cái chân đèn bằng bạc. “Nhưng có một món đồ quan trọng hơn cả,” gã nói thêm.

“Món gì mà người cho là quan trọng hơn cả thế, hở thợ cả Claude?”

“A, bẩm bà, họ có cánh tay của hàng xóm chúng ta.”

“Hàng xóm nào?” phu nhân De Rambouillet hỏi, bụng nghĩ mãi không ra hàng xóm nào mà lại sinh ra cái ý mang tứ chi đi tặng vào bộ sưu tập báu vật của Thánh Denis.

“Pardieu²⁰, tay của Thánh Thomas láng giềng nhà ta đấy, bẩm bà; nhà thờ gắn tên ông ấy chả kề bên nhà ta là gì?”

Lâu đài Rambouillet còn hai người hầu nữa là hoàn thành trọn vẹn bộ sưu tập: thư ký Adriani và thợ thêu Dubois. Gã đầu tiên đã ra hẳn một thi tập đề tặng cho ngài Schomberg. Gã thứ nhì, nghe theo tiếng gọi của thiên hướng, đã trở thành một tu sĩ dòng Anh em hèn mọn. Song tiếng gọi ấy đã không kéo dài được lâu, thời gian tập tu còn chưa xong gã đã kiếm chuyện chuồn khỏi tu viện. Ngại chường mặt trở về gặp lại phu nhân De Rambouillet, gã xin làm chân gác cửa cho đám diễn viên hài ở Lâu đài Bourgogne. “Vì theo cách ấy,” gã biện bạch, “tôi mới có cơ hội được nhìn thấy phu nhân khi bà lớn có dịp đi xem hát.”

Quả tình, ông bà Hầu tước Rambouillet được kẻ ăn người ở trong nhà rất mực quý yêu. Một tối nọ, luật sư Patru, rất đường bệ về ngôn từ lịch sự ở Viện hàn lâm Pháp, dùng bữa tối tại Lâu đài Nemours cùng Cha tu viện trưởng Saint-Spire. Một trong hai người khi trò chuyện đã nhắc đến Hầu tước phu nhân Rambouillet. Viên quan thử rượu vang là Audry đang lúc đi ngang qua phòng sau khi dặn dò đám hầu bàn những loại rượu cần phục vụ, nghe tên bà hầu tước được nhắc đến liền dừng lại. Khi hai vị khách nói tiếp về bà, viên quan thử rượu liền ra hiệu tất cả hầu bàn ra khỏi phòng.

“Ông làm cái quỷ quái gì thế hở Audry?” Patru hỏi.

“A, thưa các ngài!” viên quan thử rượu đáp. “Tôi từng ở với phu nhân De Rambouillet những mười hai năm; bởi quý ngài có vinh hạnh là bè bạn của bà Hầu tước, vậy thì sẽ không ai xứng đáng phục vụ quý ngài tối nay ngoài tôi đây.”

Vậy là không nề hà gì đến địa vị danh giá của mình, ông khoác chiếc khăn hầu bàn lên tay, ra đứng sau lưng các vị khách và phục vụ họ cho đến hết bữa ăn.

Giờ thì chúng ta đã quen biết các vị chủ nhân cùng đầy tớ ở Lâu đài Rambouillet, chúng tôi sẽ đưa bạn đọc vào thăm bên trong tòa dinh thự nhân một tối, nó là nơi tiếp đón những tinh hoa hàng đầu của thế kỷ thứ 17.

(Ảnh)

V

Chuyện xảy ta tại Lâu đài Rambouillet

khi Souscarrières đang hạ tên gù thứ ba của gã

Vào buổi tối ngày 5 tháng 12 năm 1628, mà chúng ta đã bắt đầu tại Lữ quán Râu Vẽ ở chương đầu của truyện này, anh tài văn chương thời ấy những kẻ mà xã hội thượng lưu của họ bị Molière mang ra để châm chọc cười cợt, và đến lượt mình họ cũng lấy Molière làm đề tài để mua vui hết thảy đều tập trung về lâu đài của Hầu tước phu nhân. Tối ấy, họ ghé dinh thự bà Hầu tước không phải như khách thường. Họ đến bằng tư cách khách mời bởi từng người đều được phu nhân De Rambouillet gửi thư báo trước rằng đây sẽ là cuộc họp mặt có điều đặc biệt.

Vậy là họ không chỉ đi đến đấy, mà là xô nhau chạy đến đấy.

Ở thời đại hạnh phúc ấy, khi mà phụ nữ bắt đầu tạo ra ảnh hưởng nhất định với xã hội, những gì xảy ra đều được cho đấy là sự kiện. Ảnh hưởng này, vào thế kỷ thứ 17 là bởi phu nhân De Rambouillet, Thân vương phu nhân, phu nhân De Montausier, Tiểu thư De Paulet, Tiểu thư De Scudéry; qua thế kỷ thứ 18 là bởi Ninon de Lenclos, phu nhân De Sévigné, phu nhân De Montespan, phu nhân De Maintenon, Tiểu thư De Lafayette, phu nhân De Tencin, phu nhân De Deffand, phu nhân d’Epinay, phu nhân De Genlis; suốt thời kỳ Cách mạng²¹ là bởi phu nhân De Stael, phu nhân De Roland và phu nhân De Tallien; và đến thời đại đánh dấu sự vinh quang của triều đại dài ba thế kỷ ấy là bởi Vương hậu Hortense, phu nhân De Girardin, phu nhân De Sand. Về phần mình, ở thế kỷ xảy ra câu chuyện này thì nàng thơ vẫn còn đang trong thời kỳ chập chững, nàng được khai sinh từ thế kỷ trước đấy nhờ Marot, Garnier và Ronsard, nàng bập bẹ những vở bi kịch, những khúc ca đồng quê và những vở hài kịch đầu tiên của mình cùngHardy, Desmarets, Raissigner. Thế rồi, nhờ sự giúp sức của Rotrou, Cormeille, Molière và Racine, nàng dùng văn học kịch nâng tầm nước Pháp vượt lên tất cả quốc gia khác. Và như vậy, nàng mang sự trong sáng để làm hoàn thiện ngôn ngữ đẹp đẽ ấy, thứ tiếng được Rabelais nhào nặn, được Boileau gạn lọc, rồi đến lượt Voltaire chưng cất, khiến nó trở thành ngôn ngữ ngoại giao của thế giới văn minh. Ở ngôn ngữ, sự trong sáng là tính toàn vẹn.

William Shakespeare, thiên tài vĩ đại của thế kỷ thứ 16, đúng hơn là của mọi thế kỷ, vừa qua đời trước đấy mười hai năm, lúc bấy giờ chỉ có người Anh là biết đến. Hoàn toàn không sai khi nói rằng tên tuổi lẫy lừng khắp châu Âu của vị đại thi hào thời nữ hoàng Elizabeth là một hiện tượng đi trước thời đại, song những trí tuệ ưu tú tập trung tại lâu đài của phu nhân De Rambouillet bấy giờ thậm chí còn chưa hề nghe thấy cái tên ấy, người mà một trăm năm sau này Voltaire gọi là một gã quê mùa. Hơn nữa, ở một thời kỳ mà nhà hát bị thống trị bởi những vở kịch Giải thoát nàng Andromède, Chế ngự lợn rừng Calydon, và Cái chết của Bradamante, những tác phẩm như Hamlet, Macbeth, Othello, Julius Caesar, Richard III, và Romeo và Juliet ắt hẳn là thô ráp trước khẩu vị thanh tao của người Pháp.

Không, bởi ảnh hưởng của Vương hậu và Liên minh công giáo của gia tộc Guise, chính Tây Ban Nha mới là nơi thiết đặt thị hiếu trong văn chương, qua những người như Lope de Vega, Alarcon, Tyrso de Molina và Calderon.

Để đóng lại chỗ ngoặc đơn kéo dài đã lâu do nó tự mở ra và vì hoàn cảnh ép buộc nó phải vậy, chúng tôi lặp lại lời mình vừa nói lúc đầu: Ở thời đại hạnh phúc ấy, những gì xảy ra đều được cho là sự kiện, và chúng tôi sẽ thêm rằng một lời mời từ phu nhân De Rambouillet ấy là một sự kiện. Bà Hầu tước là người ưa vắt óc nghĩ ra những trò kinh ngạc và rất thích chí ngắm nhìn gương mặt há mồm trợn mắt của khách mời.

Có lần bà đã mang đến cho đức giám mục giáo phận Lisieux, Philippe de Cospéan, một sự ngạc nhiên vượt ngoài những gì một vị giám mục đủ sức dự liệu. Trong khuôn viên lâu đài Rambouillet có một tảng đá lớn hình tròn, tại đó vang lên tiếng róc rách của một dòng suối chảy. Khuất sau bức màn tạo nên bởi những thân cây, nơi ấy được dành riêng để nhớ đến Rabelais, người thường giấu mình trong phòng đọc sách và thi thoảng ở phòng ăn tối. Một sáng đẹp trời, Hầu tước phu nhân đưa ngài giám mục giáo phận Lisieux dạo bước hướng về chỗ con suối. Gần đến nơi, đôi mắt vị giáo sĩ cấp cao cứ hấp ha hấp háy, cố nhận ra thứ gì đấy phát hào quang rực rỡ len lỏi qua những cành cây kẽ lá. Tuy vậy, ngài vẫn đều bước đến gần, và ngài thấy dường như cuối cùng mình cũng phân biệt ra một cách rõ ràng chừng bảy hoặc tám cô thiếu nữ hóa trang theo kiểu các nữ thần thiên nhiên cây cỏ, mà nói hẳn ra là trên mình chẳng mặc gì ráo trọi. Cầm đầu là cô đại tiểu thư De Rambouillet hóa trang là Diana nữ thần săn bắn, y phục chỉ có túi đựng tên đeo vai, cung dài cầm trên tay, cùng một vầng trăng khuyết đeo trước trán. Đàng sau nàng là tất cả thiếu nữ trong lâu đài đang tạo dáng xinh tươi bên hòn đá lớn, bày ra một khung cảnh mà theo lời Talleman des Réaux mô tả là xinh đẹp đáng yêu nhất trần đời. Giá gặp phải một vị giám mục sống vào thời chúng ta hẳn sẽ cho rằng cảnh tượng ấy là sự vô phép, song ngài Lisieux thì ngược lại, ngài vẫn tỏ ra khá thảnh thơi và đáng mến. Có điều từ lần ấy trở về sau, ngài chỉ đồng ý ghé thăm bà Hầu tước sau khi đã thật sự ăn chắc rằng nơi tảng đá nhà Rambouillet chẳng có chuyện lý thú nào thêm nữa.

Ở hoàn cảnh tương tự thì Actaeon hóa thành hươu và bị đàn chó săn xé xác, nhưng trường hợp này Hầu tước phu nhân biết rõ là hoàn toàn khác hẳn. Tuy bầy nữ thần chắc cũng tạo được ấn tượng gì đấy với ngài giám mục tốt bụng, nhưng ngài thì e là không gây được cảm xúc gì nơi bọn họ, có chăng là cả bọn suýt chuồn thẳng vì dung mạo của ngài trông xấu quá. Vả lại, ngài Giám mục giáo phận Lisieux cũng biết rõ về sắc đẹp của mình, đến mức có lần ngài đùa với Giám mục giáo phận Riez rằng ngài thấy hơi thiếu tự tin khi đem mình ra so sánh với chàng Adonis.

“Bởi vậy tôi mới nợ đức cha lời cảm ơn,” Giám mục giáo phận Riez đáp, “vì hồi đức cha chưa trở thành đồng sự, tôi vẫn phải giữ ngôi giám mục xấu trai nhất nước Pháp.”

Có thể những vị khách nam của phu nhân De Rambouillet, số lượng nhiều hơn hẳn khách nữ, xô nhau đến lâu đài vì thầm nuôi hy vọng rằng Hầu tước phu nhân sẽ dành cho họ một sự ngạc nhiên tương tự những gì bà đã chuẩn bị cho Giám mục giáo phận Lisieux. Vậy là, đi trước những sự kiện còn chưa biết để thống trị lấy buổi họp mặt lần đầu tiên ấy là bầu không khí của sự tò mò hồi hộp. Tuy nhiên, về cái gì thì vẫn đang trong nhận thức mơ hồ.

Cuộc trò chuyện của họ xoay quanh mọi vấn đề về tình yêu và thi ca, song chủ yếu vẫn là vở kịch mới được biểu diễn bởi nghệ sĩ của Nhà hát Bourgogne, là nơi giới mộ điệu bắt đầu lui tới kể từ khi nhóm Bellerose, la Villiers, Mondory, la Beaupré cùng vợ, Tiểu thư De Vaillot, cùng nắm quyền điều khiển nhà hát.

Phu nhân De Rambouillet giúp những vở kịch trở thành một thời thượng bằng cách tổ chức biểu diễn tại nhà mình vở Frédégonde và vở Mối tình trinh trắng của Hardy. Từ lần ấy trở đi, người ta quyết định rằng phụ nữ nhà hiền thục, những người tận lúc bấy giờ vẫn còn e dè chuyện xem kịch, đã có thể đặt chân đến Nhà hát Bourgogne. Vở kịch mang ra đàm luận tối hôm ấy là một tác phẩm tựa đề ‘Kẻ bệnh tưởng’ hay ‘Chết trong tình yêu’, công trình đầu tay của một thanh niên còn rất trẻ, người được bà Hầu tước đỡ đầu và có tên là Jean de Rotrou. Tuy giá trị chỉ vào mức thường thường, song nhờ sự ủng hộ của Lâu đài Rambouillet mà vở kịch đã hái được thành công đủ để Hồng y Richelieu chìa tay đưa Rotrou về Quảng trường Hoàng gia cho vào nhóm “thuộc hạ” nổi tiếng, đang là Mairet, Létoile và Colletet, bên cạnh hai thuộc hạ còn trứ danh hơn nữa là Desmarest và Bois-Robert.

Đang lúc mọi người bàn luận về vở hài kịch gây tranh cãi của Rotrou, mà Scudéry cùng Chapelain thi nhau băm nát từng tí một hòng tìm cho ra những chỗ hay của nó, một chàng thanh niên điển trai, tầm mười chín tuổi, trang phục tao nhã bước vào. Lấy phong độ một quý tộc, chàng đi qua phòng khách đến chỗ các bà lớn rồi chào hỏi từng người theo thứ bậc, bắt đầu là Thân vương phu nhân vì là vợ của ngài Condé thân vương thứ nhất, thứ đến là bà Hầu tước, rồi đến nàng Julie kiều diễm.

Người bạn cùng đi với chàng trông nhỉnh hơn hai hoặc ba tuổi và ăn vận toàn đen. Người này tiến vào giữa những vị khách uyên bác và đường bệ, đi chậm lại cách sau chàng một bước.

“Cậu ấy đây rồi,” bà Hầu tưỚc nhận ra hai chàng trai trẻ và trỏ vào người đi đầu, “người thắng cuộc đích thực. Hẳn rất đẹp khi tuổi trẻ vậy đã một mình phi ngựa tận đồi Capitoline mà không ai, hy vọng thế, cưỡi chiến xa song mã vừa rượt theo sau vừa réo gọi, ‘Caesar kia, hãy nhớ rằng nhà người đã chết.’”

“Ngược lại, thưa Hầu tước phu nhân,” Rotrou, chính là chàng, trả lời. “không nhà phê bình khó tính nào chê bai tác phẩm tồi tệ của tôi bằng chính tôi. Tôi thề rằng tôi chỉ có đây là bởi vì tôi nhận được mệnh lệnh từ Bá tước Soissons bảo tôi gác lại vở ‘Tình nhân chết’, như rằng nó chết thật rồi, để bắt đầu với vở hài kịch mà hiện giờ tôi đang biên soạn.”

“Chẳng hay tên vở hài kịch này là gì thế hở hiệp sĩ của tôi?” Tiểu thư Paulet hỏi.

“Một chiếc nhẫn không gã đàn ông nào còn muốn đeo vào một khi đã gặp được tiểu thư, nàng sư tử khả ái: ‘Chiếc nhẫn dành cho sự lãng quên’.”

Lời nịnh đầm được đáp lại bằng cái nghiêng đầu duyên dáng của người vừa được nịnh. Trong lúc ấy chàng thanh niên y phục toàn đen cố đứng sao cho thật khuất xa về phía sau. Nhưng trong khi chẳng một ai biết gì về chàng, và khi khách vào yết kiến bà Hầu tước người nào cũng có một danh xưng hoặc ngày nào đấy sẽ tạo dựng cho mình một danh xưng, thái độ của chàng, tuy khiêm nhường, vẫn không sao ngăn được mọi ánh mắt đổ dồn về phía mình.

“Và ngài làm sao có thời gian sáng tác vở hài kịch mới vậy hở Me-xừ Rotrou” nàng Julie kiều diễm hỏi, “khi mà giờ đây ngài đã vinh dự làm việc cùng tay chân của Hồng y rồi?”

“Me-xừ Hồng y có quá nhiều việc cần làm ở cuộc vây hãm thành La Rochelle nên để chúng tôi tạm nghỉ ít lâu,” Rotrou trả lời, “vậy nên tôi nhân cơ hội này làm việc gì đấy cho riêng mình.”

Chẳng có sự chú ý nào dành cho Rotrou vì lúc này tất cả vẫn đang bị hút vào chàng thanh niên sắc phục toàn đen.

“Trông chàng ta không giống người cầm kiếm,” tiểu thư De Scudéry thì thầm với anh của mình.

“Không, cậu ấy ra dáng thư lại biện lý hơn nhiều,” ông anh trả lời.

Chàng thanh niên y phục đen nghe thấy cuộc trò chuyện, khẽ nghiêng đầu nở nụ cười hiền lành. Rotrou cũng nghe thấy câu chuyện. “Đúng, đúng, đúng!” chàng nói. “Vì anh ấy chính là thư lại của một phòng biện lý, một vị thư lại mà ngày nào đấy sẽ hơn hẳn chúng ta, cam đoan cùng các vị là như vậy.”

Giờ đến lượt những người đàn ông trong đám khách mời mỉm cười, nửa ngờ vực và nửa như xem thường. Nhưng cánh phụ nữ mới là những kẻ tò mò nhìn kỹ hơn trước dự báo cường điệu quá mức của Rotrou.

Mặc dù tuổi còn trẻ, chàng trai gây sự chú ý vì nét mặt nom đờ đẫn, vầng trán rộng hằn những nếp nhăn do suy tư, nhưng bên dưới là ánh mắt sáng rực như có lửa. Những gì còn lại trên gương mặt thì lại tỏ ra khá thô thiển, cái mũi bự trên cặp môi dày trịch, phần nào che đi bằng một hàng ria mép lún phún.

Rotrou quyết định đã đến lúc thỏa mãn sự tò mò của những vị khách. “Hầu tước phu nhân, cho phép tôi được giới thiệu người bạn đồng hương thân thiết của tôi, Pierre Corneille, con trai của Tổng biện lý hạt Rouen và sẽ sớm là cậu con trai thiên tài.”

Cái tên hoàn toàn chưa ai biết đến.

“Corneille²²,” Scudéry lặp lại. “Tên một loài chim báo điềm gở.”

“Đúng thế… đối với kẻ địch của anh ta,” Rotrou trả lời.

“Ab ilice cornix,” Chapelain thì thào với Giám mục giáo phận Grasse. “Tiếng quạ réo từ cây sồi.”

“Corneille,” đến lượt mình bà Hầu tước lặp lại, nhưng bằng giọng ấm áp hơn.

“A!” Routron nói với phu nhân De Rambouillet. “Phu nhân đang thử cố nhớ ra trang đầu bài thơ nào, phần đầu vở bi kịch nào bà đã đọc thấy cái tên ấy chứ gì. Chưa hề có đâu, thưa phu nhân. Cái tên ấy chỉ mới xuất hiện trên phần đầu một vở hài kịch cậu ấy mang theo từ Rouen về đây ngày hôm qua. Ngày mai tôi sẽ đưa cậu ấy đến Nhà hát Bourgogne để gặp Mondory và chỉ một tháng sau, chúng ta đây sẽ tán thưởng cậu ấy.”

Chàng thanh niên ngước mắt lên trời giống một thi nhân ra điều muốn nói, “Mong là vậy!”.

Các vị khách nữ càng tò mò nhiều hơn và tiến đến chỗ hai chàng thanh niên. Dẫn đầu là Thân vương phu nhân, tính nôn nóng được nghe lời tán tụng, thấy trong mọi nhà thơ tiềm ẩn những con người ngợi khen sắc đẹp của bà, một nhan sắc đang bước vào thời kỳ phai nhạt. Mặc cho các ông, nhất là các vị thi sĩ khinh khỉnh đứng yên tại chỗ, bà hăm hở đẩy chiếc ghế bành của mình về phía nhóm người đang bao quanh lấy Rotrou và người bạn đồng hành của chàng ta. “Nào, Me-xừ Corneille,” bà nói, “tên vở hài kịch là gì thế?”

Corneille tò mò xoay người về chỗ phát ra giọng nói kiêu kỳ. Thấy vậy, Rotrou thì thầm gì đấy vào tai chàng. “Nó mang tựa đề Mélite,” Corneille nói, “trừ phi phu nhân có nhã ý tặng nó một cái tên hay hơn.”

“Mélite,” Thân vương phu nhân lặp lại. “Mélite. Ồ không, hãy để yên vậy. Mélite, nghe hấp dẫn làm sao và nếu như câu chuyện cũng thế…”

“Hấp dẫn ở chỗ nó không phải là chuyện hư cấu, bẩm phu nhân,” Rotrou nói, “mà đúng hơn là một lịch sử.”

“Lịch sử? Là sao nhỉ?” Tiểu thư Paulet thắc mắc. “Ý ngài nói là chuyện thật ư?”

“Nào,” Rotrou quay sang người bạn cùng đi, “hãy nói với các quý bà quý cô đây về câu chuyện đi chứ, ông mãnh.”

Corneille đỏ mặt tận mang tai, cứ như chàng là ông mãnh bị bắt quả tang thực sự.

“Vấn đề là chuyện ấy kể ra có tiện chăng” phu nhân De Combalet đưa quạt lên che mặt ra điều nhỡ khi chuyện của Corneille có đôi chỗ được gọi là khiếm nhã.

“Thay vì chỉ kể ra câu chuyện,” Corneille ngại ngần, “Tôi xin ngâm vài vần thơ vậy.”

“Dào,” Rotrou nói, “có gì đâu mà cậu quá xấu hổ. Tôi có thể kể lại nội dung chỉ bằng hai câu nhưng làm vậy thì chẳng còn gì hay vì đây là câu chuyện thật, và do nhân vật chính cũng là bạn tôi đây nên cậu ấy chẳng cần gì phải hư cấu. Thưa quý bà, hãy hình dung rằng kẻ phóng khoáng tư tưởng này có một người bạn…”

“Rotrou, Rotrou!” Corneille ngắt lời.

“Đừng ngắt lời, để yên mình nói tiếp,” Rotrou nói. “Hãy tưởng tượng kẻ phóng khoáng này có một người bạn giới thiệu cậu ta làm quen một gia đình nề nếp ở Rouen mà người bạn ấy có hôn ước cùng cô con gái hiền thục trong nhà. Các vị nghĩ xem ngài Corneille đã làm gì nào? Cậu ấy, con người tốt nhất, thật vậy đấy, đã đợi đến khi đám cưới xong xuôi, và rồi nói sao nhỉ… các vị đều hiểu, đúng không ạ?”

“Me-xừ Rotrou!” phu nhân De Combalet vừa kêu lên vừa kéo chiếc khăn trùm nữ tu Dòng Camêlô của nàng che lấy đôi mắt.

“Và rồi sao nữa?” Tiểu thư De Scudéry lộ vẻ ranh mãnh. “Ai khác chắc hiểu ngài, Me-xừ Rotrou ạ, nhưng cảnh cáo ngài là tôi không hiểu gì hết.”

“Hy vọng là họ hiểu, nàng Sappho²³ xinh xắn ạ” (biệt danh được gán cho tiểu thư De Scudéry trong nhóm mộ điệu này). “Hãy hỏi tiểu thư Paulet và đức Giám mục giáo phận Grasse, vì họ hiểu chỗ ấy đúng không?”

Tiểu thư Paulet dùng chiếc quạt khẽ đập vào mấy ngón tay của Rotrou bằng điệu bộ hết sức gợi cảm, “Tiếp đi, gã ranh con. Nói nhanh lên xem nào.”

“Thế thì tôi theo châm ngôn ad eventum festina²⁴ của Horace mà nói luôn khúc cuối vậy,” Rotrou nói. “Là vầy, ngài Corneille bằng tâm hồn thi nhân đã tuân theo lời khuyên của người bạn của Maecenas, ấy là: chẳng lý gì phải đợi lâu. Cậu ấy tìm ra cô gái đang lúc chỉ một mình, đánh sập cái thành trì chung thủy của nàng ta và ngay trên đống đổ nát từng là hạnh phúc của bạn mình, cậu ta xây cho mình một lâu đài của niềm vui sướng, một niềm vui mãnh liệt đến mức trái tim cậu ấy ồ ạt tuôn ra nguồn suối thơ, chính là nguồn suối Chín Thần Nàng Thơ uống dòng nước mát.”

“Nguồn suối Hippocrene trào ra từ con tim một anh thư lại công tố?” Thân vương phu nhân thốt lên. “Nghe thấy khó tin làm sao.”

“Trừ phi được chứng minh ngược lại, bẩm Thân vương phu nhân. Và bằng chứng ấy anh bạn Corneille của tôi sẽ để bà xem.”

“Vậy thì nàng Mélite ấy quả là cô gái đầy may mắn,” tiểu thư Paulet góp vào. “Và này ngài Rotrou, nếu vở hài kịch của Me-xừ Corneille là thành công như ngài dự báo thì nàng ấy sẽ trở thành bất tử.”

“Đúng thế,” tiểu thư De Scudéry hờ hững, “nhưng tôi ngờ là sự bất tử này, cho dù nó dài lâu bằng sự bất tử của nữ tiên tri xứ Cumae, kết cục rồi cũng mang đến cô nàng một tấm chồng.”

“Ô? Và phải chăng tiểu thư cho rằng một người xinh đẹp, tất nhiên rồi, sẽ thật bất hạnh biết bao khi vẫn ở vậy không chồng?” Tiểu thư Paulet hỏi. “Nhưng hãy hỏi phu nhân De Combalet liệu lấy chồng có phải là sự vui sướng vô ngần hay chăng?”

Câu trả lời của phu nhân De Combalet chỉ là cái thở dài cùng đôi mắt ngước nhìn trời và cái đầu lắc lư sầu não.

“Thôi thì cũng được,” Thân vương phu nhân nói, “nhưng ngài Corneille có đề nghị sẽ ngâm cho ta nghe vài vần thơ trong vở hài kịch cậu ấy thì phải.”

“Và cậu ấy đang sẵn sàng làm vậy,” Rotrou vui vẻ. “Thơ tuôn từ thi sĩ cũng giống như nước tuôn từ suối nguồn. Nào, anh bạn Corneille!”

Corneille đỏ mặt, miệng ấp a ấp úng, tay sờ sờ lên trán, thế rồi bằng giọng nghe bi thương nhiều hơn là hài kịch, chàng thống thiết ngâm lên những vần thơ sau:

Bạn ơi, căn bệnh tôi là không thể chữa,

Tôi biết chỉ một cách nhưng tôi không làm được!

Sự đổi trao là ngay sau bao khắc nghiệt,

Mặc sự kiêu kỳ, Mélite đã chiếm trọn trái tim tôi.

Tâm trí tôi lệ thuộc cả vào nàng.

Nếu tôi dám thì thầm, đấy chỉ là khi nàng vắng mặt,

Và tôi cố để dành một cách vô ích,

Chút tự do cho sự đau xót của tôi.

Ánh mắt nàng nhìn tôi, sự ràng buộc dễ chịu ấy

Trói chặt lấy tôi, siết chặt lấy tôi,

Che lấp lý trí của tôi bằng sự quyến rũ

Để tôi tìm đến niềm đau mà chối từ sự bình phục.

Ánh mắt nàng là một nguồn sức mạnh,

Khơi dậy trong tôi niềm hy vọng đã chết,

Vỗ về trái tim đang nhức nhối của tôi,

Giúp tình yêu trong tôi chống lại sự độc ác của nàng.

Nhưng hy vọng này cũng chỉ là ảo tưởng,

Nhen nhóm trong tôi chỉ một đốm lửa tàn,

Nào ai khiến tôi vui trong nỗi khổ,

Mà không cần nói chắc những gì nàng cho tôi.

Ngày nàng sinh ra, Venus, dù bất tử

Cũng muốn chết đi vì tủi hổ thẹn thùng,

Cũng vì hờn ghen mà rời khỏi thiên đường,

Là bởi nhan sắc của nàng xinh đẹp quá.

Vẻ đẹp ấy không chịu nằm sâu kín

Mà ở mãi trên gương mặt của nàng.”

Chốc chốc bài thơ lại được chào đón bằng những tiếng xì xào tán thưởng, chứng tỏ thần nàng thơ không chỉ cư ngụ ở Paris mà có lúc cũng ghé chơi tận vùng tỉnh lẻ, và tinh hoa trí tuệ cũng không nhất thiết phải là Lâu đài Rambouillet hay Quảng trường Hoàng gia mới có. Đến câu thơ cuối cùng, “… Mà ở mãi trên gương mặt của nàng.” từng tràng pháo tay lốp đốp vang lên, phu nhân De Rambouillet là người vỗ tay trước để ra hiệu những người khác làm theo. Quý ông thì chỉ vài người phản đối bằng cách nín lặng, riêng ngài Montausier em thì gương mặt lộ vẻ nuốt không trôi loại thơ thẩn kiểu này.

Nhưng chàng thi sĩ thậm chí còn chả buồn chú ý gì việc ấy và, say sưa vì sự tán thưởng mà những đóa hoa anh tài đất Paris tụ tập về đây dành cho mình, chàng nghiêng mình chào cảm ơn rồi nói, “Kế đến là bài sonnet về nàng Mélite. Tôi có nên ngâm tiếp không nhỉ?”.

“Có chứ, có chứ,” Thân vương phu nhân, phu nhân De Rambouillet, nàng Julie xinh đẹp và Tiểu thư Paulet đồng reo lên, cùng với những người vào hùa theo gu của bà chủ tòa nhà.

Corneille tiếp tục:

“Sắc đẹp nào sánh với Mélite,

Mê say nào sánh với mê say này,

Sức hấp dẫn của nàng là vô địch,

Chỉ tình tôi mới tương xứng cùng nàng.”

“Dù mắt tôi gặp nhiều nhan sắc mới,

Dù nàng lạnh lùng làm cay đắng tim tôi,

Nàng chẳng buồn nghe thấy tiếng thở dài,

Vẫn quá yêu nàng nên lòng tôi đau buốt.”

“Nàng bưng tai trước lửa tình đang cháy,

Nàng nhắm mắt trước tiếng gió thì thầm,

Nàng không biết tình si là sức mạnh,

Muốn nàng là mỹ nữ của riêng tôi.”

Xét về sự kích thích hào hứng thì sonnet hơn hẳn mọi thể thơ khác, tuy Boileau, người mãi tám năm sau đấy mới ra đời, cho rằng “Một bài sonnet hoàn hảo chẳng qua cũng chỉ là một bài thơ dài.” Và bài sonnet này được ngợi khen là hoàn hảo, đặc biệt bởi các quý bà quý cô, bằng những tràng pháo tay vừa lâu vừa rôm rả. Đến cả tiểu thư De Scudéry cũng hạ cố để hai bàn tay của nàng được gặp nhau tí chút.

Rotrou, trái tim chung thủy đang ở cao trào của niềm vui trong sự trìu mến và ái mộ, tận hưởng thắng lợi của bạn mình hơn ai hết.

“Quả vậy Me-xừ Rotrou ạ, cậu nói đúng!” Thân vương phu nhân nói. “Bạn cậu là một chàng thanh niên phải được nhiệt tình ủng hộ.”

“Nếu phu nhân nghĩ vậy, chẳng hay phu nhân có thể thưa qua Ngài thân vương dành cho cậu ấy một chân nho nhỏ gì đấy không ạ?” Rotrou hạ giọng chỉ mình phu nhân De Condé nghe thấy. “Vì cậu ta thì tay trắng, mà phu nhân cũng biết rồi, sẽ xót xa thay khi sự nghiệp một thiên tài có cơ chết yểu chỉ vì thiếu đi dăm đồng tiền vàng.”

“À, Ngài thân vương ấy à! Mang thi ca ra thưa chuyện cùng ngài ấy chỉ toi công. Hôm nọ, ngài gặp ta đang dùng bữa tối cùng Me-xừ Chapelain. Sau đấy ngài hỏi, ‘Con sáo đen nhỏ thó dùng bữa cùng bà là ai thế?’ Khi ta trả lời đấy là ngài Chapelain, ngài bảo, ‘A, thế ngài Chapelain ấy là ai? Là người sáng tạo ra La Pucelle²⁵.” Ồ, ra là một bác thợ đẽo tượng.’ Quả là bó tay. Nhưng ta sẽ nói với phu nhân De Combalet để nàng ấy thưa chuyện cùng hồng y xem sao. Chắc cậu ấy chịu dò lại mấy vở bi kịch cho đức ông chứ nhỉ?”

“Cậu ấy sẽ đồng ý với bất cứ gì giúp được cậu ấy ở lại Paris. Hãy hình dung mà xem, ngồi ở văn phòng biện lý mà cậu ấy còn viết được những vần thơ như vậy, huống hồ ở thế giới có phu nhân là bà hoàng còn Hầu tước phu nhân là tể tướng thì cậu ấy còn tiến đến đâu.”

“Thành công hay không thì Mélite vẫn là một vở kịch hay. Ta xem việc này là sắp xếp thế nhé.”

Nói rồi bà chìa bàn tay cao sang quý phái, Rotrou đón lấy và nhìn ngắm như đang tìm hiểu về vẻ đẹp của nó.

“Này, cậu đang nghĩ gì thế?” Thân vương phu nhân hỏi.

“Tôi ngắm bàn tay này và tự hỏi có thực là nó đủ chỗ để cưu mang hai chàng thi sĩ chăng. Ôi một bàn tay biết bao nhỏ bé.”

“May thay,” phu nhân De Condé nói, “Chúa ban cho ta những hai bàn tay: một cho cậu, và một cho người cậu đang xin hộ.”

“Corneille, Corneille,” Rotrou kêu lên, “nào lại đây! Vì sự ái mộ dành cho bài sonnet về nàng Mélite, Thân vương phu nhân cho phép cậu hôn tay đấy.”

Corneille đứng ngơ ngẩn. Chàng thấy mình hoa mắt cơ hồ ngã lăn ra. Vừa được phu nhân De Rambouillet hoan hô, lại sắp được hôn tay Thân vương phu nhân, tất cả đều trong buổi tối đầu tiên chàng ra mắt tại Paris chưa bao giờ, dù trong những giấc mơ tham vọng nhất của mình chàng dám thèm thuồng dù chỉ một trong hai đặc ân này.

Nhưng thực ra thì ai là người được vinh dự ở đây? Có phải là Corneille và Rotrou, người đã hôn tay bà vợ của thân vương thứ nhất? Hay đấy là phu nhân De Condé, kẻ vừa được hôn tay bởi những vị tác giả sau này của Vencelas và Le Cid? Hậu thế cho rằng Thân vương phu nhân mới là kẻ có được điều vinh hạnh.

Đang lúc ấy, thợ cả Claude, tay cầm cây đũa trắng hệt Polonius trong Hamlet, đến to nhỏ gì đấy cùng bà Hầu tước Rambouillet. Bà nghiêng tại lắng nghe, thì thầm ban huấn thị và mệnh lệnh cho gã rồi ngẫng đầu cất giọng vui vẻ. “Thưa các vị lãnh chúa cùng các quý bà, quý cô, những người bạn tuyệt vời và quý báu của tôi, nếu đây là dịp tôi mời quý vị dành buổi tối cùng tôi chỉ để nghe những vần thơ của ngài Corneille, hẳn quý vị cũng chẳng lấy đó làm lý do để than trách. Nhưng tôi tề tựu quý vị về đây thực ra vì mục đích vật chất nhiều hơn là mục đích tinh thần. Tôi vốn hay nói về sự hơn hẳn của các món nước quả và kem Ý so với nước quả và kem Pháp. Sau thời gian dài tìm tòi, tôi phát hiện một nguồn nước quả chính cống xứ Naples, và cuối cùng thì tôi thấy mình có thể mời quý vị nếm qua. Xin đừng đồng tình theo tôi vì sự yêu mến quý vị dành cho tôi nhé hãy đồng tình với tôi vì quý vị yêu thích nước hoa quả! Me-xừ Corneille, tôi nhờ tay cậu nào.”

“Còn đây là tay tôi, Me-xừ Rotrou,” Thân vương phu nhân, người tối ấy nhất quyết giống hệt bà Hầu tước phu nhân, cũng chia tay để Rotrou đỡ lấy.

Corneille, kẻ thiên tài đến từ tỉnh lẻ, rụt rè và lóng ngóng đưa tay mình về phía bà Hầu tước. Cùng lúc ấy, Rotrou, bằng dáng vẻ lịch sự và sành điệu, nghiêng tay làm chỗ tựa cho phu nhân De Condé. Bá tước Salles, người trẻ tuổi hơn giữa hai anh em nhà Montausier tình nguyện hộ tống nàng Julie xinh đẹp, còn Hầu tước Montausier thì đỡ tay tiểu thư Paulet. Gombauld đi kề bên tiểu thư De Scudéry, những người còn lại tự sắp xếp với nhau theo cách sao cho phù hợp nhất.

Phu nhân De Combalet, vẻ ngoài nghiêm trang trong bộ áo nữ tu Dòng Camêlô được giảm nhẹ phần nào nhờ chùm hoa violet xen lẫn nụ hồng cài trên áo, khước từ mọi cánh tay đàn ông chìa ra mà theo sát sau Thân vương phu nhân. Theo cạnh nàng là phu nhân De Saint-Étienne, con gái thứ hai của Hầu tước, cũng là người khát khao cuộc sống kẻ tu hành. Tuy nhiên, giữa hai nàng có chỗ khác biệt, mỗi ngày trôi qua, phu nhân De Saint-Étienne lại một bước trở về gần hơn với thế tục, còn nàng Combalet thì mỗi ngày một bước lùi ra xa.

Cho đến lúc này, chưa thấy chuyện gì đáng ngạc nhiên dành cho khách mời của phu nhân De Rambouillet, nhưng rồi bà Hầu tước với tư cách là người dẫn đường đã vượt qua Thân vương phu nhân tiến về chỗ vách tường không thấy cửa đâu cả. Đến đấy bà dùng quạt khẽ đập vào vách.

Vách tường liền mở ra như có phép màu và mọi người thấy mình đứng trước ngưỡng cửa một gian phòng tuyệt đẹp, bài trí bằng đồ đạc phủ nhung màu thiên thanh, chạy viền bằng bạc và bằng vàng. Cũng như đồ đạc, đồ trang trí treo tường cũng là nhung thiên thanh và chạy viền tương tự. Giữa phòng là một chiếc bàn bày biện các loại hoa, quả, bánh ngọt và kem lạnh; đồng chủ tọa là hai tiểu thiên sứ, không ai khác chính là hai chị em gái Julie d’Angennes và phu nhân De Saint-Étienne.

Khách khứa đồng thanh ồ lên thán phục; tất cả đều cho rằng bên kia bức tường ấy là khuôn viên của Y viện Ba Trăm, hóa ra lại là một gian phòng bày biện trang nhã và sơn màu kỳ ảo, tưởng chừng vị kiến trúc sư là một bà tiên còn nhà trang trí là một ảo thuật gia đại tài.

Giữa lúc mọi người mê li trước vẻ quý phái và tính thẩm mỹ của gian phòng, nơi sau này sẽ lừng danh với cái tên Gian Phòng Màu Thiên Thanh, Chapelain mang bút chì và giấy ra góc salon, ngồi xuống và thảo liền ba khổ bốn câu đầu tiên bài Ode to Zirphée, một tuyệt tác nổi tiếng gần như bài La Pucelle của ông vậy.

Các vị khách đã thấy ra Chapelain định làm gì, vậy nên bốn phía lặng yên như tờ khi người được xem là thi sĩ đầu tiên vào thời ông ta đứng dậy, một tay xòe ra, một chân đặt lên phía trước, mắt ngời sáng và cất giọng sang sảng ngâm những vần thơ sau:

“Urgande đã một lần biết rõ

thiện cảm của Amadis và nhóm quý tộc của ông ấy.

Bằng sức mê hoặc của mình nàng phá vỡ quy luật thời gian,

rằng mọi thứ trời cho đi, trời sẽ lấy lại.

Tôi phải để bạn mắt thấy những gì nàng đã làm:

Là giữ Artemisia bằng nghệ thuật

Mà Urgande dùng để giữ Amadis.

Bằng năng lực của nghệ thuật này,

tôi xây ngôi nhà nhỏ này đây

thách thức thời gian và mệnh số,

thoát sự phai tàn của đổi thay

Vì ở thiên đàng này cái trôi qua thực ra chỉ dừng lại.

Nơi thời gian qua nhanh đã giấu đi bộ mặt đáng sợ của mình,

Là bộ mặt của tuổi già hay sự chết.

Vẻ đẹp vô song này

vững chãi trước tai ương,

tòa lâu đài ảo diệu,

sức hút thật mê hồn,

ánh sáng vàng rực rỡ

rạng ngời và chói lọi

mãi mãi không lu mờ.”

Những tiếng reo nồng nhiệt cùng ba hồi vỗ tay dồn dập chào đón sự ứng khẩu. Giữa lúc mọi người vui vẻ hoan hô thì Voiture đột ngột xộc vào. Nhợt nhạt và lem luốc máu, gã rối rít, “Bác sĩ! Bác sĩ đâu! Hầu tước Pisany đấu với Souscarrières bị trọng thương!”
Theo sau gã là Hầu tước Pisany, bất tỉnh và tái nhợt như xác chết, được khênh vào salon trong vòng tay của Brancas và Chavaroche. “Con trai của ta!” “Anh của tôi!” “Hầu tước!” Lần này là những tiếng kêu hoảng hốt thi nhau cất lên, và quên bẵng sự vui thích về Gian Phòng Màu Thiên Thanh, ai nấy đều hối hả xô đến cạnh người bị thương.

Ngay vào lúc Hầu tước Pisany trong tình trạng bất tỉnh được khênh vào Lâu đài Rambouillet thì tại Lữ quán Râu Vẽ, một sự việc ngoài dự liệu xảy ra khiến mọi sự trở nên rối rắm, một sự việc mà ắt hẳn sẽ gây thêm nhiều điều phức tạp sau này.

Nằm trên mặt bàn nơi trước đó gã còn bày ra những cốc bia của mình, Étienne Latil, kẻ mà ai nấy đinh ninh đã toi mạng chỉ còn chờ được khâm liệm, bỗng thở dài, mở mắt, rồi thốt lên hai tiếng tuy yếu ớt nhưng hoàn toàn có thể hiểu được: “Ta khát.”

VI

Marina và Jacquelino

Vài phút trước khi Latil kêu lên hai tiếng, dấu hiệu cho biết kẻ bị thương đã trở lại sự sống mà suy cho cùng thì đây cũng là năng lực đặc thù ở chàng kiếm khách của chúng ta, có chàng trai trẻ xuất hiện tại Lữ quán Râu Vẽ hỏi thăm về một thôn nữ tên Marina, đến từ tỉnh Pau, đang trọ ở Phòng số Mười Ba. Chàng thêm rằng người này rất dễ nhận biết nhờ mái tóc đẹp, đôi mắt đen tuyền đáng yêu và đội chiếc mũ bonnet màu đỏ là kiểu trang phục thường gặp ở vùng đồi núi xứ Coarraze, nơi Henri IV thuở trước thường đầu trần chân đất leo trèo như đứa trẻ.

Bà chủ Soleil không vội trả lời, vừa say sưa ngắm nhìn vẻ đẹp trẻ trung của vị khách vừa không quên tặng chàng nụ cười quyến rũ nhất của mình. Mãi lúc sau, bằng vẻ hóm hỉnh nàng thừa nhận là có một người phụ nữ trẻ tên Mariana trong căn phòng ấy, và đang chờ đợi ở đấy dễ hơn nửa giờ rồi thì phải.

Thế rồi, lấy điệu bộ duyên dáng mà các chị ba mươi băm lăm ưa thích bày ra với mấy chú xinh trai tuổi vừa hai mươi hoặc hăm hai, bà chủ Soleil chỉ cầu thang, lên trên ấy chàng thanh niên sẽ thấy gian buồng số mười ba cần tìm.

Người thanh niên ấy, như chúng tôi vừa nói, là một chàng trai tuấn tú tuổi tầm hai mươi đến hăm hai, chiều cao vừa phải nhưng dáng dấp ưa nhìn, mỗi một cử động đều toát lên sự thanh thoát và mạnh mẽ. Chàng có đôi mắt màu xanh biếc của người miền Bắc, che dưới cặp chân mày và mái tóc sậm màu của người miền Nam. Nước da của chàng rám nắng, lúc này hơi xanh vì mệt mỏi. Hàng ria mép mảnh mai cùng chỗ râu cằm mới mọc tô vẽ thêm cho đôi môi mỏng hay cười, mỗi khi hé ra là để lộ hai hàm răng trắng mà các bà các cô ở Cung đình ai nấy đều không khỏi lấy làm ghen tị.

Trang phục của chàng mặc theo lối nông phu xứ Basque, vừa thoải mái lại vừa thanh nhã. Đội trên đầu là chiếc mũ nồi màu đỏ, đúng hơn là màu huyết dụ, giữa có đính quả tua màu đen cùng hai chiếc lông vũ thả xuống làm đẹp cho gương mặt. Trên mình chàng là chiếc áo chẽn cùng màu, đính viên đăng ten màu đen, ống tay áo bên trái buông thõng để tiện cho người mặc phản ứng phòng vệ trước một nhát dao hay nhát kiếm bất ngờ, vốn là kiểu may thông thường vào thời ấy, thời của những cuộc tấn công vào ban ngày và những cú tập kích vào ban đêm. Chiếc áo chẽn này cài cúc tận cổ, kiểu áo không còn là mốt ở Paris nữa vì thời nay người ta mặc áo chẽn hở cổ để khoe lớp áo sơ mi đăng ten bên trong. Phần dưới eo lưng chàng thanh niên mặc quần màu da xám và mang đôi giày cao gót thay vì mang ủng, thanh dao ngắn nhét xuyên qua sợi dây thắt lưng bằng da, còn thanh rapier thì treo dọc bên đùi. Những thứ này là vũ khí dành cho một quý tộc, không nhất thiết tương hợp với cách ăn mặc của một tá điền.

Chàng đến chỗ cánh cửa, chắc chắn rằng gian buồng là đúng số mười ba rồi cẩn thận gõ theo nhịp sắp sẵn: hai tiếng nhanh, ngừng một lát, hai tiếng nữa, cuối cùng là tiếng gõ thứ năm.

Đến tiếng thứ năm cánh cửa liền mở ra, xác nhận rằng vị khách viếng đang được mong đợi.

Người mở cửa là một phụ nữ tuổi chừng hăm tám đến ba mươi, một đóa hoa gợi cảm mà sức sống đang vào thời kỳ sung mãn nhất. Đôi mắt nàng, mà vừa nãy dưới lầu chàng thanh niên nói đến, lấp lánh tựa hai viên kim cương đen tuyền bên dưới hàng mi dài mềm mượt. Mái tóc của nàng đen óng ả, màu tóc mà đến cả mực viết hay cánh quạ cũng không thể sánh bằng. Đôi má trắng trẻo của nàng bừng đỏ vì hơi nóng của sự ham muốn bất chợt hơn là vì phải chịu đựng ánh mắt nhìn chăm chú. Cổ nàng quàng những vòng chuỗi hạt buông xuống khuôn ngực thở phập phồng. Ngoại hình của nàng xét về mỹ học thì mang nét của Niobe nhiều hơn là của Diana, tuy vậy trông nàng khá nhỏ nhắn với vòng eo thon thả phía trên đôi bờ hông nở nang căng tròn như ở người con gái Tây Ban Nha. Chiếc váy vạt chéo kẻ sọc đỏ trắng và khoe một bên ống chân khiến nàng để lộ sự quý phái khác với bề ngoài của y phục, còn đôi bàn chân thì dường như quá bé để giữ vững cho những tặng vật hậu hĩnh ở bên trên.

Nói cánh cửa mở ra là không đúng vì thực sự nó chỉ hé một nửa. Chờ đến khi chàng thanh niên gọi Marina bằng giọng nghe như đọc ám hiệu hơn là gọi tên và được đáp lại là Jacquelino thì cánh cửa mới được mở hẳn. Người canh cửa né sang bên để chàng trai bước vào. Nàng lại nhanh nhẹn sập cửa, cài then, rồi quay lại nhìn chàng từ đầu xuống chân như muốn biết chắc về người nàng đang đợi.

Họ nhìn nhau với ánh mắt tò mò, Jacquelino tay khoanh lại, đầu ngẩng cao, miệng mỉm cười; Marina, đầu đưa về phía trước, điệu bộ thư giãn nhưng mình hơi thu lại, mường tượng như một nàng báo hoa đang chờ chực hễ có dịp lập tức vồ mồi.

“Ventre-saint-gris²⁶!Chàng thanh niên thình lình reo lên. “Không ngờ ta có bà chị họ tuyệt diệu dường này!”

“Tôi cũng vậy, không ngờ đấy, ngài em họ,” người phụ nữ trẻ đáp lại.

“Bởi vậy,” Jacquelino tiếp, “họ hàng mà trước giờ chưa gặp qua lần nào như chúng ta hẳn nhiên là nên làm quen bằng cái ôm hôn mới phải.”

“Với tôi có lẽ là sự chào đón rất hợp giữa… chị em họ với nhau,” Marina vừa nói vừa chìa đôi má lúc này đã chuyển màu hây hây mà một kẻ có con mắt tinh đời sẽ cho đấy là sự hừng nóng vì ham muốn chứ không phải đỏ vì e thẹn.

Và hai người bọn họ ôm hôn nhau.

“Ôi! Có linh hồn vui vẻ của cha ta chứng giám,” chàng thanh niên nói bằng giọng tươi vui dường như là cố hữu ở chàng, “ôm đàn bà đẹp trong tay quả là chuyện tốt đẹp nhất thế gian, nhất là điều gì theo sau đấy có thể còn là một chuyện còn tốt đẹp hơn nữa.” Và chàng lại giang hai tay hiện thực hóa ý tưởng bằng hành động.

“Thôi nào, ngài em họ,” người đàn bà trẻ vừa nói vừa ngăn chàng lại. “Chẳng phải tôi không đồng tình cùng ngài ý tưởng vui thích ấy, nhưng hai ta giờ đang thiếu thời gian. Lỗi cũng tại ngài. Sao ngài để tôi phải đợi mất những nửa giờ?”

“Pardieu! Câu hỏi này mới khó làm sao! Vì ta vẫn ngỡ kẻ gặp mình là một chị vú em phốp pháp người Đức hay một mụ gia sư khô đét người Tây Ban Nha nào đấy. Chúa ơi, nào ai biết là cô chị họ lại là người vừa đẹp vừa thấy là muốn yêu như nàng đang đợi ta đây.”

“Tôi nhận cho ngài lý do này, nhưng giờ tôi phải vội đi để kịp thưa chuyện cùng người đã phái tôi đến đây, để gặp ngài và để ngài phục tùng lệnh người ấy với tư cách một hiệp sĩ được đại công nương cho gọi.”

Chàng thanh niên quỳ xuống một bên gối. “Xin khiêm nhường và thiết tha đợi lệnh.”

“Ôi! Ngài sao có thể quỳ vậy, thưa ngài!” Marina hốt hoảng, nàng vội nâng chàng trai đứng lên. “Ngài nghĩ sao vậy chứ?”

Rồi nàng lại nói thêm bằng nụ cười tinh nghịch, “Thật tệ là ngài mới quyến rũ làm sao.”

“Đến đây nào,” chàng trai nói và nắm lấy đôi bàn tay của người được gọi là chị họ vào giữa đôi tay của mình rồi kéo nàng ngồi xuống cạnh bên, “sự trở về của ta chí ít cũng được ghi nhận bằng sự hài lòng đấy chứ?”

“Hơn thế,” nàng nói, “bằng sự hân hoan.”

“Và ta được vui lòng cho phép yết kiến chứ?”

“Hơn cả vui lòng.”

“Và thông điệp ta mang đến sẽ được tiếp đón bằng sự cảm thông chứ?”

“Bằng sự nồng nhiệt.”

“Ấy thế mà từ lúc ta về tính ra đã tám ngày rồi, và từ lần liên lạc đầu tiên đến giờ ta đã đợi mất hai ngày rồi!”

“Ngài thật quyến rũ, ông em họ của tôi ạ, nhưng xin ngài đấy. Từ hôm chúng tôi từ La Rochelle trở về đến giờ là bao ngày? Hai ngày rưỡi đúng không?”

“Đúng thế.”

“Và trong hai ngày rưỡi đó, ngày hôm qua và ngày hôm kia là gì?”

“Ngày lễ hội, theo ta biết, vì ta thấy họ.”

“Từ chỗ nào?”

“Từ đường phố, như một người bình thường.”

“Ngài nghĩ gì về họ?”

“Tuyệt vời.”

“Ngài ấy có óc tưởng tượng đúng không, ngài Hồng y thân mến của chúng ta ấy? Quốc vương Louis XIII nữa, phục trang như thần Jupiter!”

“Và như Jupiter Stator.”

“Stator hay gì gì chăng nữa, ai cần biết?”

“Có đấy, bà chị họ xinh đẹp của tôi. Những biểu tượng như thế đều có lý do cả.”

“Là sao?”

“Thế nàng biết ý nghĩa của Jupiter Stator là gì chăng?”

“Biết chết liền.”

“Nó có nghĩa ‘Jupiter sẽ đến’, nói khác đi, nơi ngài sẽ đến.”

“Thế Jupiter đến nơi nào?”

“Chân núi Alps, tất nhiên rồi.”

“A, hèn nào. Vậy nên tia sét trong tay ngài ấy là có ý dọa cả Áo lẫn Tây Ban Nha hở?”

“À… tia sét ấy làm bằng gỗ mà thôi.”

“Và không có sấm sét?”

“Không hề, nhất là sấm sét chiến tranh thì được làm bằng tiền, mà cả nhà vua lẫn Hồng y lúc này đâu ai còn bao tiền. Vậy nên, chị họ thân mến à, Jupiter Stator, sau khi hú Đông rồi dọa Tây, đành hạ sét xuống nằm xuôi xị.”

“Ồ! Hãy nói thế với Thái hậu và Vương hậu tội nghiệp của chúng ta tối nay, ngài sẽ khiến cả hai rất vui đấy.”

“Ta có chuyện còn hay hơn thế để kể với họ. Ta có thư của Công tước Savoy gửi cho quý vị lệnh bà, ngài ấy thề rằng quân Pháp sẽ không bao giờ vượt qua dãy Alps.”

“À ừ. Cho là lần này ông ấy giữ lời, vốn không phải thói quen của ông ta, chắc ngài cũng biết rồi.”

“Nhưng lần này ông ta có mọi động cơ để giữ lời.”

“Ngài em họ ơi, ta đang chuyện trò linh tinh hết khoảng thời gian ta không được lãng phí vô ích.”

“Lỗi của nàng đấy, chị họ.” Chàng thanh niên khoe đôi hàm răng bằng nụ cười thật tươi. “Nàng mới là người không muốn dùng thời gian vào việc tốt đẹp hơn.”

“Vậy sao, vì tôi hết lòng với chủ mà được đền đáp như thế này đây sao? Với những lời trách cứ sao? Mon Dieu²⁷! Đàn ông thật bất công!”

“Ta đang lắng nghe đây, chị họ.” Chàng thanh niên chật vật khoác cho mình vẻ mặt nghiêm trang nhất.

“Thế thì đây: quý vị lệnh bà đợi tiếp ngài đêm nay, vào khoảng mười một giờ.”

“Sao, đêm nay ư? Ta vinh hạnh được yết kiến quý vị lệnh bà vào đêm nay?”

“Chính là đêm nay.”

“Ta ngỡ sẽ có một buổi dạ vũ ba lê tại Cung đình đêm nay chứ!”

“Có nhưng Vương hậu vừa nghe tin ngài trở về đã lập tức than khó ở và nhức đầu không chịu nổi. Lệnh bà bảo chỉ giấc ngủ mới giúp mình thư giãn mà thôi. Bouvard được gọi đến, và nhận ra đó là những triệu chứng của bệnh đau nửa đầu mạn tính. Tuy Bouvard có thể là bác sĩ của vua song ông ấy là người của chúng tôi, cả thể xác và linh hồn. Ông ấy khuyên nghỉ ngơi và tuyệt đối an giấc nhờ vậy mà Vương hậu chờ ngài.”

“Nhưng làm sao ta vào điện Louvre? Ta không nghĩ mình sẽ qua được cổng.”

“Đừng lo, mọi thứ đều được sắp đặt. Đêm nay, hãy ăn mặc như một nhà quý tộc, rồi thả bộ xuôi Phố Mương Thánh Germain. Một người mặc chế phục vàng sẫm và xanh mực dành cho thị đồng của Thân vương phu nhân sẽ chờ sẵn ngài nơi góc Phố Con Lăn. Nghe xong mật hiệu hắn ta sẽ đưa ngài đến hành lang dẫn đến dãy buồng của Vương hậu, tại đây người thị đồng sẽ giao ngài cho thị tỳ của Vương hậu. Nếu được, nương nương sẽ để ngài diện kiến ngay. Nếu không, ngài sẽ đợi ở gian phòng gần bên để chờ đến lúc.”

“Vậy sao khi ấy nàng không dẫn ta đi cùng hở chị họ? Như thế hẳn sẽ vui thích hơn rất nhiều.”

“Vì lúc này nhiệm vụ dành cho tôi đã hết, tôi còn có việc phải làm ở nơi khác.”

“Nàng có phong cách của người biết cách kết hợp công việc cùng niềm vui.”

“Còn ngài thì sao, hở em họ? Chúng ta chỉ có một kiếp này chớ mấy.”

Ngay khi ấy họ nghe vang lên tiếng chuông đồng hồ từ Phố Áo Choàng Trắng. “Chín giờ rồi!” Marina kêu lên. “Ôi, hôn tôi nhanh lên nào, em họ, rồi để tôi đi mau. Tôi hầu như chẳng còn mấy thời gian trở về Louvre và nói rằng em họ là một chàng dễ thương sẽ mang… thứ gì chàng sẽ mang cho Vương hậu ấy nhỉ?”

“Sinh mệnh của ta! Vậy đã đủ chưa?”

“Cái đó thì lại là quá nhiều! Đừng dâng thứ mà đã đưa ra thì không lấy về được nữa. Au revoir²⁸, em họ nhé.”

“Hãy khoan.” Chàng thanh niên chặn nàng lại. “Ta phải nói với gã thị đồng mật khẩu gì đây?”

“Ờ nhỉ, quên mất. Ngài hãy nói là Casale, và hắn sẽ đáp lại là Mantua.”

Người đàn bà trẻ nghiêng mặt chờ đón một nụ hôn, nhưng lần này không phải lên má mà là lên môi. Chàng hôn nàng những hai lần.

Thế rồi nàng hối hả xuống lầu hệt một người chẳng có việc gì phải lưu gót.

Jacquelino đứng đấy một lát, mỉm cười, nhặt lấy chiếc mũ nồi đã rơi xuống từ lúc bắt đầu cuộc nói chuyện, sửa lại thật ngay ngắn trên đầu ra ý để cho người đưa tin từ điện Louvre có đủ thời gian đi khỏi và mất dạng. Rồi chàng vừa chậm rãi xuống cầu thang vừa hát một ca khúc của Ronsard:

“Ngày lại ngày trôi qua

Lâu hơn một năm dài…

Tôi khắc khoải chờ mong

Ngắm vẻ đẹp người ấy,

Kẻ nắm giữ tim tôi,

Mà vẫn không gặp nàng.”

Hát đến đoạn thứ ba và đặt chân xuống bậc thang chót, chàng đưa mắt nhìn vào phòng khách lớn nơi tầng trệt, dưới ánh sáng ngọn nến gắn trên tường, có gã đàn ông đang nằm trên một chiếc bàn, tái xanh, vấy máu và rõ ràng sắp chết. Đứng bên gã có một vị tu sĩ chừng như đang lắng nghe những lời xưng tội sau cùng. Những gương mặt tò mò đang nhìn qua các khung cửa đi và cửa sổ nhưng không ai dám vào vì e ngại sự hiện diện của vị tu sĩ và sự trang nghiêm ở hành động cuối cùng của người đàn ông.

Trước cảnh tượng ấy, chàng ngừng hát. Nhác thấy người chủ quán gần đó, chàng gọi, “Này, ông chủ Soleil!”

Soleil tiến đến, mũ cầm tay. “Ngài cần gì hở chàng thanh niên đẹp trai?”

“Sao người đàn ông ấy nằm trên bàn có một vị tu sĩ đứng bên thế?”

“Cậu ta xưng tội.”

“Pardieu! Cái đó thì tôi thấy rồi! Ý rằng anh ta là ai? Và anh ta phải xưng tội cái gì?”

“Cậu ta là ai ư?” Người chủ quán ảo não. “Cậu ta là chàng trai can trường và ngay thẳng tên gọi Étienne Latil, là vị khách tốt nhất của tôi đây. Vì sao xưng tội ư? Vì cậu ta có lẽ còn sống thêm nhiều lắm cũng chỉ vài giờ nữa. Cậu ta muốn gọi một tư tế, nên khi nhà tôi trông thấy vị thầy dòng xứng đáng này từ Phố Áo Choàng Trắng đi ra, cô ấy đã van ngài ấy đến.”

“Thế nào mà kẻ ngay thật của ông lại sắp chết?”

“Ôi, ngài ơi! Nếu là kẻ khác hẳn toi mạng bằng mười lần thế rồi. Cậu ta bị hai nhát khủng khiếp xuyên thủng ngực, một nhát đâm từ trước ra sau và một nhát đâm từ sau ra trước.”

“Vậy là anh ta một đấu hai?”

“Bốn, ngài ơi, bốn cơ!”

“Là gây lộn sao?”

“Là cố tình giết người!”

“Giết người?”

“Đúng, để bịt miệng!”

“Vậy nếu để anh ta nói thì anh ta nói gì?”

“Họ đề nghị cậu ấy một ngàn pistole để ám sát Bá tước Moret, nhưng cậu ấy từ chối.”

Cái tên khiến chàng thanh niên giật nảy mình. Chàng chăm chú nhìn người chủ quán rồi nói, “Ám sát Bá tước Moret! Này người tốt, ông chắc chứ?”

“Tôi nghe từ chính miệng cậu ta sau khi hỏi nước uống.”

“Bá tước xứ Moret,” chàng thanh niên lặp lại. “Là Antoine de Bourbon?”

“Antoine de Bourbon, đúng thế.”

“Con trai Quốc vương Henri IV?”

“Với Phu nhân Jacqueline de Bueil, Nữ Bá tước xứ Moret.”

“Lạ thật,” chàng thanh niên thì thầm.

“Lạ hay không thì đấy là những gì cậu ấy nói ra.”

Sau một thoáng im lặng, chàng thanh niên chen người qua đám đầu bếp và nữ hầu phòng đang án ngữ lối đi, trước sự kinh ngạc của ông chủ Soleil và bất chấp những tiếng kêu la phản đối, “Ơ ông này, bộ ông nghĩ mình đi đâu vậy hả?” Chàng vào phòng lúc này chỉ có vị tu sĩ dòng Capuchin và Étienne Latil, tiến thẳng đến chỗ chiếc bàn và thả một bao tiền chắc nặng xuống cạnh người bị thương.

“Étienne Latil,” chàng nói, “chỗ này là để chữa trị cho nhà ngươi. Nếu bình phục, đợi khi đi được hãy tự mình tìm đến lâu đài Công tước Montmorency, nơi Phố Áo Choàng Trắng. Nếu chết, hãy chết bằng lòng tin vào Chúa, thánh lễ sẽ làm siêu thoát linh hồn ngươi.”

Lúc chàng thanh niên tiến đến, kẻ bị thương chống khuỷu gượng dậy. Như thể trông thấy một hồn ma, gã không thốt được ra lời, mắt mở to, miệng há hốc.

Nhưng khi chàng thanh niên quay lưng đi khỏi, người bị thương thều thào, “Bá tước Moret!” rồi lại ngã người xuống bàn.

Về phần người tu sĩ, ngay khi chàng Jacquelino giả đặt bước chân đầu tiên vào phòng ông đã vội lùi lại và kéo sụp chiếc mũ áo choàng che kín mặt, như sợ rằng mình bị nhận diện.

(Ảnh)

VII

Cầu thang và Hành lang

Rời khỏi Lữ quán RâuVẽ, Bá tước Moret, vì đấy quả thực là chàng, xuôi theo Phố Người MangVũ Khí, rẽ phải vào Phố Áo Choàng Trắng rồi gõ lên cánh cửa Lâu đài Montmorency. Đây là tòa dinh thự thị thành của Công tước Montomorency, còn gọi là Henri đệ nhị. Tòa nhà có hai cửa, một mở ra Phố Áo Choàng Trắng, một nhìn ra Phố Thánh Avoye.

Rõ ràng con trai Henri IV là người rất quen thuộc với những người sống trong nhà, vì vừa nhận ra chàng, một thị đồng tuổi mười lăm vội cầm lấy chân nến bốn chia, thắp sáng rồi đi trước soi đường, chàng hoàng tử nối gót theo sau.

Dãy phòng của bá tước Moret nằm ở lầu một. Vào đến tiền phòng, tên thị đồng thắp sáng thêm hai cái chân nến giống cái đang cầm tay rồi nói, “Xin nghe lệnh Hoàng tử.”

“Chủ ngươi đã giao người việc gì tối nay chưa hở Galaor?” Bá tước Moret hỏi.

“Bẩm ngài, chưa ạ, con đang rỗi.”

“Thế người đi cùng ta nhé?”

“Bẩm vâng!”

“Nếu vậy, hãy mặc ấm và mang theo áo choàng kín. Khuya nay lạnh đấy!”

“Con đã sẵn sàng!” tên thị đồng vui vẻ. Thường xuyên chạy việc vặt cho chủ, những chuyện này hắn chẳng còn lạ gì. “Con sẽ gác ngựa cho ngài chứ?”

“Sang hơn: ngươi sẽ vinh dự là lính canh tại Louvre. Nhưng sẽ không hé môi, Galaor nhé, cả với chủ ngươi cũng vậy.”

“Nghĩa là im như thóc, vâng ạ,” tên thị đồng nín cười đặt ngón tay lên môi, rồi cất bước ra cửa.

“Hượm nào,” Bá tước Moret nói. “Ta cần dặn tiếp.”

Tên thị đồng khom người.

“Hãy chuẩn bị một con ngựa, đặt súng ngắn hỏa mai đã đầy đạn vào cả hai bao súng.”

“Một con ngựa thôi ư?”

“Đúng, một mà thôi người sẽ ngồi sau ta. Thêm con thứ hai sẽ gây sự chú ý.”

“Xin vâng.”

Mười giờ vang lên, Bá tước nghiêng tai, đếm từng tiếng chuông đồng. “Mười giờ rồi,” chàng nói. “Đi đi, và sẵn sàng mọi thứ sau mười lăm phút đấy nhé.”

Tên thị đồng cúi chào rồi lui ra, hãnh diện đến phổng mũi vì được dự phần vào chuyện bí mật của Bá tước.

Còn lại một mình, chàng Bá tước đến tủ chọn lấy bộ y phục dành cho quý tộc, giản dị mà thanh lịch với áo chẽn và quần ôm gối đều bằng nhung. Tay áo chẽn được xẻ thành từng dải chạy dài tận măng sét khoe lớp sơ mi vải lanh mịn chạy viền đăng ten Brussels quý phái bên trong. Chàng mang đôi ủng cao tận gối rồi đội chiếc mũ dạ màu xám trang hoàng những chiếc lông vũ điệp màu với y phục chàng đang mặc, màu đỏ và màu xanh, cố định vào nhau bằng một ghim hoa đính hạt xoàn. Thế rồi chàng khoác chéo qua vai chiếc đai kiếm sang trọng, đeo vào thanh kiếm có tay cầm màu đỏ, một thứ vũ khí vừa quý báu lại vừa thực dụng.

Cuối cùng, với tính tự kiêu thường thấy ở người trẻ tuổi, chàng dành vài phút ngắm nhìn bề ngoài của mình, để ý mái tóc lượn sóng tự nhiên đã ôm gọn ngay ngắn vào khuôn mặt, còn lọn tóc dài làm đẹp mà chàng đeo vào do hàm ria và chòm râu cằm không chịu ra dày theo ý muốn thì được thả xuống hướng về bên trái. Chàng lấy từ ngăn kéo một bao tiền để thay cho bao tiền chàng đã để lại cho Latil, và rồi, như sực nhớ ra, chàng lẩm bẩm, “Mà gã quỷ sứ nào lại nhất quyết đòi mình phải chết bằng được thế nhỉ?”

Chàng ngẫm nghĩ một lúc, nhưng vì không tìm được giải đáp nào thỏa mãn cho thắc mắc của mình, sẵn tính vô lo của tuổi trẻ chàng gác vấn đề sang một bên. Chàng sờ vỗ lên người khắp lượt để chắc rằng mình không quên thứ gì, liếc nhìn vào gương lần cuối rồi vừa thả bước xuống cầu thang vừa hát nốt đoạn cuối bài hát chàng bỏ dở chừng tại Lữ quán Râu Vẽ.

“Bài hát ơi xin hãy

Đến nơi tôi mơ đến,

Vào buồng tình nhân tôi,

Hôn những ngón tay ấy,

Hứa rằng mọi cảm xúc,

Còn đọng trong tim tôi.”

Tại cánh cửa mở ra phố, chàng Bá tước thấy tên thị đồng của mình đang chờ bên con ngựa. Chàng nhảy phóc lên yên bằng động tác nhẹ nhàng, mềm mại của một người kỵ sĩ thành thục. Theo lệnh chàng, Galaor leo lên ngồi phía sau. Đợi hắn ngồi yên chỗ, chàng Bá tước cho ngựa phi nước kiệu dọc Phố Maubué, sang Phố Troussevache để vào Phố Thanh Honoré, và cuối cùng thì đến Phố Con Lăn.

Tại góc Phố Con Lăn và Phố Mương Thánh Germain, bên dưới pho tượng Đức Bà được thắp sáng, một người nhỏ tuổi đang ngồi trên một bệ mốc ranh giới. Trông thấy một nhà quý tộc cặp theo một thị đồng ngồi trên mông ngựa, và cho rằng đây có lẽ là quý ông mình đang đợi, hắn vội đứng dậy mở áo choàng. Dưới lớp áo choàng là chiếc áo vét màu vàng sẫm và xanh mực: chế phục của gia nhận nhà Thân vương phu nhân.

Bá tước nhận ra tên thị đồng là người chàng sẽ phải gặp. Chàng bảo Galaor leo xuống, đến lượt mình chàng cũng xuống ngựa rồi tiến đến.

Tên thị đồng leo xuống bệ đá kính cẩn chờ.

“Casale,” Bá tước gọi.

“Mantua” tên thị đồng trả lời.

Chàng Bá tước ra lệnh Galaor lùi lại, tiến gần đến người dẫn đường cho mình, chàng nói, “Vậy là ta sẽ đi theo nhà ngươi, đúng không cậu bé xinh xắn?”

“Đúng thế, Me-xừ Bá tước,” tên thị đồng trả lời, thanh âm hết sức nhỏ nhẹ du dương khiến hoàng tử nghi ngờ mình đang trò chuyện với người là phụ nữ.

“Vậy thì,” chàng lập tức bỏ lối nói chuyện giữa người đàn ông với một chú chàng trai trẻ, “hãy vui lòng dẫn đường cho tôi nào.”

Sự đổi giọng của chàng Bá tước không thoát khỏi sự chú ý của tên thị đồng, hắn vừa đưa mắt liếc ngang vừa cố nén nhưng đành bật cười. Thế rồi hắn ra hiệu chỉ hướng sẽ đi rồi rảo bước dẫn đường cho chàng.

Đến chỗ cầu rút, tên thị đồng thì thào mật hiệu gì đấy với lính canh, và họ qua khỏi cổng ngoài cung điện Louvre. Vào sân, họ thẳng hướng về góc đông bắc.

Đến cổng trong, tên thị đồng tháo bỏ áo choàng bày ra bộ chế phục xanh vàng và nói hoàn toàn bằng giọng nữ, “Người nhà Thân vương phu nhân.”

Gương mặt tên thị đồng hiện rõ dưới làn ánh sáng chiếc lồng đèn treo cổng. Những tia sáng chiếu óng ánh trên mái tóc vàng kim buông xuống bờ vai tròn, lấp lánh qua đôi mắt màu trời xanh biếc đầy vẻ tươi vui tinh nghịch, và rạng rỡ trên đôi môi đầy đặn thanh tú như sẵn sàng đón nhận một cái cắn yêu. Bá tước Moret liền nhận ra Marie de Rohan-Montbazon, Nữ Công tước xứ Chevreuse.

Chàng bắt kịp nàng tại ngã rẽ của cầu thang và nói, “Này Marie thân mến, phải chăng ngài Công tước bạn ta gửi nàng đến để cố tình khiến ta phải ghen tị với ngài ấy?”

“Không đâu, Bá tước thân mến của tôi, nhất là vì ông ấy biết tỏng ngài đang phỉnh chính mình về Phu nhân De La Montagne.”

“Đối đáp hay lắm,” hoàng tử cười. “Ta thấy không chỉ là người đẹp nhất nàng còn là sinh vật đáo để nhất thế gian này.”

“Nếu cuộc hành trình từ Hà Lan được kết quả cuối cùng là để nghe những lời khen tặng của ngài đây, thưa Hoàng tử,” nàng vừa nói vừa làm bộ cúi chào, “thế thì chuyến đi cũng đáng tiền.”

“À ha! Vậy mà ta vẫn ngỡ sau chuyện lén lút nho nhỏ ấy ở vườn Amiens nàng đã bị lưu đày rồi ấy chứ.”

“Ôi, chuyện ấy ư! Biết ra cả tôi cùng Vương hậu đều vô tội và trước sự khư khư bằng được của Lệnh bà, Hồng y buộc lòng phải tha tôi.”

“Vô điều kiện?”

“Ờ, tôi phải tuyên thệ là không được xía vào chuyện lén lút nào nữa.”

“Vậy lời thề ấy nàng giữ ra sao?”

“Từng ly từng tý, như ngài thấy.”

“Thế lương tâm nàng chẳng có gì để nói cùng nàng sao?”

“Vì sao chứ? Tôi có sự miễn xá của giáo hoàng rồi cơ mà.”

Bá tước phì cười.

“Với lại,” nàng tiếp, “bộ đưa em chồng đi gặp chị dâu của anh ta là lén lút ư?”

“Marie ơi,” chàng Bá tước vừa nói vừa cầm lấy bàn tay nàng rồi áp má kề môi vào đấy bằng cử chỉ ấm áp mà chàng rất biết cách thừa hưởng từ ông bố hoàng gia của mình, hệt những gì chúng ta đã thấy với cô “chị họ” ở Lữ quán Râu Vẽ. “Marie à, nàng sẽ khiến ta kinh ngạc khi biết buồng nàng nằm trên lối dẫn đến cung Vương hậu đấy chứ?”

“A, mình ngài mới đúng là con trai đích thực của Henri IV! Còn tất cả người khác chỉ là… con hoang.”

“Kể cả Louis XIII, hoàng huynh của ta sao?” Bá tước cười.

“Nhất là hoàng huynh ngài, Louis XIII, người được Chúa giữ gìn! Sao mà ông ấy trong huyết quản của mình chả có mấy chút là của ngài vậy nhỉ?”

“Chúng tôi không phải cùng một mẹ, Nữ Công tước à.”

“Biết đâu lại chẳng cùng một cha nữa.”

“Ôi Marie!” Bá tước Moret rên rỉ. “Nàng đáng yêu quá phải hôn nàng mới được!”

“Ngài điên sao? Ai lại đòi hôn một gã thị đồng nơi cầu thang bao giờ? Làm vậy còn gì danh giá của ngài đặc biệt lại là người vừa mới về từ nước Ý.”

“Không được sao,” Bá tước nói. “Thôi vậy, ta cụt hứng rồi.” chàng buông tay Nữ Công tước rơi đánh phịch.

“Vậy đó!” nàng nói. “Vương hậu cho một trong những hầu cận xinh đẹp nhất của mình đến gặp chàng ta tại Lữ quán Râu Vẽ, còn chàng thì vẫn luôn miệng càm ràm!”

“Chị họ Marina của ta ư?”

“Chị họ Marina của ta”, chứ còn ai vào đây?”

“A! Ventre-saint-gris! Vậy thiếu nữ bỏ bùa ấy là ai?”

“Hở! Ngài không biết sao?”

“Không!”

“Ngài không biết Fargis sao?”

“Fargis, chả nhẽ là phu nhân của sứ thần trấn nhậm Tây Ban Nha?”
“Còn ai vào đấy. Nàng ấy được trao vị trí thân cận bên Vương hậu sau khi chuyện qua lại ở vườn Amiens khiến tất cả chúng tôi bị trục xuất.”

“Ha ha!” Bá tước Moret cười. “Vương hậu được canh giữ thật chu đáo, có Nữ Công tước Chevreuse đứng đầu giường và phu nhân De Fargis đứng cuối giường. Ôi hoàng huynh Louis tội nghiệp của ta! Ông ấy chẳng có sự may mắn nào cả, phải vậy không hở Nữ Công tước.”

“Hoàng tử, ngài đường đột quá chừng, may là cuối cùng cũng vừa đến nơi.”

“Ồ, đến rồi sao?”

Nữ Công tước lấy từ trong bị một chiếc chìa khóa rồi mở cánh cửa đi vào một hành lang tối tăm. “Đây là đường đi của ngài, thưa hoàng tử,” nàng nói.

“Nàng không đưa ta đi hết đường sao?”

“Không, ngài tự mình đi lấy.”

“Ta tự mình đi lấy sao? Ôi, đành vậy. Giờ một cánh cửa cạm bẫy sẽ mở ra dưới chân ta, và sẽ là một đêm tốt lành cho Antoine de Bourbon. Chẳng phải vì ta có quá nhiều thứ để mất, mà chính vì phụ nữ đối xử với ta quá ư phụ bạc.

“Này kẻ vô ơn, giá ngài biết ai đợi mình ở cuối hành lang này…”

“Sao! Một người phụ nữ khác lại đợi ta cuối đường này sao?

“Đúng vậy, người thứ ba vào buổi tối nay. Còn kêu ca phàn nàn nữa thôi!”

“Không, không, nào ta phàn nàn chuyện gì đâu! Au revoir, hỡi Nữ Công tước.”

“Coi chừng cánh cửa cạm bẫy ấy.”

“Đành mạo hiểm thôi vậy.”

Nữ Công tước đóng sập cánh cửa và chàng Bá tước thấy vây quanh mình chỉ một màu tối đen như mực.

Chàng lưỡng lự một thoáng, không biết mình đang ở vào nơi nào. Chàng phân vân định quay lại thì tiếng chìa khóa trong ổ xoay đánh cách chặn luôn ý tưởng đó.

Cuối cùng, sau thêm chừng vài giây do dự chàng quyết định đưa chân về phía trước. “Ventre-saint-gris!” chàng nói. “Rốt cục thì nàng Nữ Công tước đáng yêu cũng nói ta là người con đích thực của Henri IV, không nghi ngờ gì nữa.”

Hai tay dò dẫm về phía trước, chàng từ từ tiến về đầu cuối của hành lang. Giữa không gian tứ bề tăm tối, đến người gan dạ nhất cũng phải do dự.

Chưa đầy hai mươi bước chân thì chàng nghe thấy tiếng váy áo sột soạt và tiếng thở hít vào.

Chàng đứng lại. Âm thanh sột soạt và hơi thở cũng dừng lại.

Chưa biết nên nói gì trước những âm thanh đáng yêu này thì chàng nghe thấy giọng nói êm ái run run cất lên, “Hoàng tử, ngài đấy ư?”

Tiếng nói nghe cách xa chưa đầy hai bước chân. “Phải,” Bá tước đáp.

Chàng bước tới và cảm thấy một bàn tay đưa ra tìm thấy tay mình. Nhưng rồi nàng rụt lại ngay và chàng thoảng nghe tiếng thổn thức dịu dàng như điệu thở thiên thần hay tiếng đàn hạc khẽ rung lên vì hơi gió lướt qua.

Âm thanh khiến Bá tước nghe xao lòng, ở chàng dâng lên một cảm giác mới lạ.

Cảm giác ấy thật là dịu ngọt.

“Nàng ở đâu?” chàng thì thầm.

“Đ-đây,” giọng nói lật bật.

“Ta được bảo rằng sẽ tìm thấy một bàn tay dẫn lối cho ta. Phải chăng nàng… từ chối?”

Sự hiện hữu ngại ngần ấy hơi lưỡng lự rồi nói, “Đây, ngài cầm lấy.”

Bá tước giữ lấy bàn tay ấy vào giữa đôi tay và cố nâng lên môi thì dừng lại vì tiếng nói cất lên, thảng thốt và quyến rũ, “Hoàng tử!”

“Thứ lỗi cho ta, Tiểu thư,” Bá tước nói, giọng kính cẩn như đang tỏ lời trước Vương hậu.

Chàng hạ tay nàng xuống lưng chừng trước đôi môi và cả hai cùng rơi vào im lặng. Ấy vậy chàng vẫn giữ lấy tay nàng trong tay mình, còn nàng cũng không cố rụt tay về, chỉ đứng im lìm như đã mất cả hơi sức, hoặc cả ý chí, để rụt về.

Tay nàng nằm yên đấy, im lìm như chính nàng lúc này vậy, song điều ấy cũng không ngăn được Bá tước nhận ra ở bàn tay ở nàng sự bé nhỏ, tinh tế, thanh tao, quý phái và, trên hết, là sự trinh nguyên.

Chàng đứng đấy, bất động và im lặng, tay giữ lấy tay nàng, hoàn toàn quên bẵng nhờ đâu mình đã đến nơi này.

“Đi thôi chứ, Hoàng tử?” tiếng nói ngọt ngào hỏi.

“Nàng muốn ta đi đâu?” Bá tước hỏi lại, có phần lúng túng.

“Nhưng… Vương hậu đang đợi ngài cơ mà. Vương hậu ấy.”

“À, phải! Ta quên khuấy đi mất.” Chàng thở dài. “Ta đi thôi.”

Chàng lại dò dẫm vào bóng tối, giống một Theseus dò dẫm trong mê cung tuy đơn giản hơn nhưng tăm tối hơn so với ở Crete, được dẫn dắt không phải bằng cuộn chỉ của Ariadne mà là đích thân nàng Ariadne.

Sau dăm bước, Adriadne của chàng rẽ về bên phải. “Ta đến rồi.” nàng nói.

“Ơn trời!” Chàng Bá tước thì thầm.

Và quả thực họ đã dừng lại trước một cánh cửa lớn bằng pha lê nhìn vào tiền phòng của Vương hậu.

Do Lệnh bà đang khó ở, mọi ánh sáng đều tắt hết chừa lại mỗi một ngọn đèn treo ở trần nhà. Qua cánh cửa bằng pha lê, ánh đèn lập lòe trông tựa ánh sáng sao.

Dưới ánh sáng mù mờ như thế ấy Bá tước cố gắng nhìn rõ người dẫn đường, song những gì chàng thấy được chỉ là nét ngoài vóc dáng nàng mà thôi.

Người thiếu nữ dừng lại. “Hoàng tử,” nàng nói, “giờ đã đủ sáng để thấy đường, xin theo thiếp.” Nàng rụt tay ra dù chàng hơi cố gượng giữ lại. Thế rồi nàng mở cánh cửa và đi vào tiền phòng của Vương hậu, Bá tước cất bước theo sau.

Cả hai nhón chân lặng lẽ băng qua tiền phòng đến chỗ đối diện, nơi có cánh cửa mở vào phòng ngủ của Vương hậu. Họ bỗng dừng lại vì một âm thanh tiếng đến gần: có tiếng người lao xao đang leo cầu thang lớn dẫn đến cung Vương hậu.

“Mon Dieu!” thiếu nữ khẽ thốt lên. “Phải chăng là nhà vua đang rời buổi dạ vũ để ghé thăm Lệnh bà xem thử liệu ốm thật hay giả?”

“Họ đang tiến về lối này,” hoàng tử nói.

“Hãy đợi đây,” cô gái bảo. “Để thiếp đi xem sao!”

Nàng chạy vụt đến cửa cầu thang, ghé mắt nhìn rồi nhào trở lại chỗ Bá tước. “Là ngài ấy!” nàng kêu lên. “Nhanh nào, hãy vào chỗ hốc này!”

Miệng nói tay mở cánh cửa chìm ẩn sau bức tranh tường, nàng đẩy Bá tước rồi vào theo.

Kịp lúc. Cánh cửa hốc tường vừa khép lại thì cửa nơi cầu thang đã mở ra, đi đầu là hai tên thị đồng cầm đuốc, theo sau là hai gã sủng thần, Baradas và Saint-Simon, sau nữa là viên quan hầu Beringhen, và cuối cùng là Vua Louis XIII. Ra hiệu đám tùy tùng đứng đợi, ông dấn bước đi vào cung riêng của Vương hậu.

(Ảnh)

VIII

Quốc vương Louis XIII

Tuy vẫn mong được bạn đọc miễn thứ, song thiết tưởng giờ cũng là lúc chúng tôi nên giới thiệu về Quốc Vương Louis XIII, và dành hẳn một chương để nói đến tính nết kỳ dị của ông vua này.

Vua Louis XIII sinh vào Thứ Năm, ngày 27 tháng 9 năm 1601, như vậy tại thời điểm câu chuyện của chúng ta thì ông đã là hai mươi bảy năm ba tháng tuổi. Nhìn dáng vẻ bi ai sầu não với hàng ria đen và nước da tăm tối, người ta không tìm thấy ở ông bất cứ điểm nào gợi nhớ Henri IV, cả tâm tính cũng như ngoại hình. Ông quá ư dàu dàu, già nua trước tuổi đến mức người ta thậm chí còn không dám chắc liệu ông có đúng là người Pháp hay không. Xứ Tây Ban Nha thiên hạ đồn rằng ông là con trai của Virginia Orsini, Công tước xứ Braccinano, anh họ của Marie de Médicis. Quả vậy, vào lúc lên đường sang Pháp, Marie de Médicis khi ấy tròn hai mươi bảy đã nhận lấy một lời khuyên từ ông cậu của bà là đức cựu Hồng y Ferdinand cũng là Ferdinand, kẻ đầu độc anh trai Francis cùng chị dâu Bianca Capello để tiếm lấy vương quyền xứ Tuscany.

Ferdinand đã khuyên như vầy: “Cháu yêu của ta, cháu đi kết hôn cùng một ông vua đã ly dị người vợ đầu vì lý do bà ấy không con. Cháu sẽ hành trình mất một tháng với sự tháp tùng của ba chàng trai đẹp: Virginio Orsini, vốn đã là nhân tình của cháu; Paolo Orsini; và cuối cùng là Concino Concini. Cho đến lúc đặt chân đến Pháp, hãy giữ sao để không bị ruồng bỏ cháu nhé.”

Người Tây Ban Nha quả quyết rằng Marie de Médicis đã y theo lời khuyên ông cậu viết trong thư. Chỉ tính riêng đoạn từ Genoa đến Marseilles cuộc hành trình đã mất hết mười ngày, đến Henri IV tuy thực bụng chẳng nôn nao gì mấy chuyện gặp mặt người mà ông gọi là “chị ú chủ nhà băng” cũng thầm nghĩ chuyến đi sao lâu đến lạ đời. Thi sĩ Malherbe cố tìm hiểu căn nguyên sự chậm trễ và, đúng sai mặc kệ, vững tin rằng mình đã biết lý do: đấy là vì thần Neptune quá mê thích cô dâu của Quốc vương nước Pháp nên đã lưu luyến cầm chân nàng.

Mười ngày trên biển để vui sao?

Nghĩ vậy khác nào phản bội nàng.

Bởi quá yêu nàng như kho báu

Vua biển giữ nàng, có thế thôi.

Trong bức họa ‘Vương hậu Marie về bến’ treo ở điện Louvre, Ruben vẽ cảnh con tàu của nàng bị vây kín bởi bầy tiên cá của thần Neptune. Có lẽ cái lý do hoang đường về sự chậm trễ ấy của nàng đã không lấy gì là đáng tin cho lắm mà nói cho ngay thì Vương hậu Margot là người vợ đầu của Henri thấy nơi ông vua chồng mình cũng chưa hề có lý do nào gọi là đáng tin bao giờ.

Chín tháng sau Đại Công tước Ferdinand mới hoàn toàn yên bụng khi được báo tin về sự ra đời của Thái tử Louis biệt danh “Người công minh” vì cậu bé sinh vào Cung Thiên Bình.

Từ thuở ấu thơ Louis XIII đã khoác lên mình bộ dạng u sầu vốn là đặc điểm riêng thấy nơi người mang họ Orsini. Kể từ khi mở mắt chào đời, ông đã mang khuynh hướng là một gã Italia suy nhược. Là nhạc sĩ kiêm nhạc công hạng thường và là một họa sĩ hạng xoàng, ông luôn hợp là một anh lắm tài vặt hơn là vua, dù ông vẫn tôn sùng ý tưởng là vua. Thể chất èo uột, lúc còn là đứa bé ông đã phải chịu đựng những kiểu trị bệnh kinh tởm thời bấy giờ, trở thành chàng trai trẻ ông vẫn triền miên đau ốm khiến y học có đến ba hay bốn lần suýt bó tay mặc ông chờ chết.

Viên bác sĩ đầu tiên của ông là Héroard, kẻ làm nhiệm vụ hàng ngày ghi vào nhật ký mọi ăn uống, sinh hoạt của ông trong suốt thời gian hai mươi tám năm. Héroard thuật rằng kể cả khi còn bé Louis đã là kẻ vô cảm, thậm chí còn độc ác đối với người khác. Đã hai phen ông bị vua cha Henri IV vụt roi trừng trị: lần đầu là do ông nuôi lòng căm tức một nhà quý tộc chân chính mà ông đòi lấy súng bắn chết cho hả; lần sau là vì ông dùng cái chày gỗ nghiến lên đầu một con chim sẻ.

Có lần, duy chỉ một lần, ông tỏ rõ sự cương quyết ở người xứng đáng là vua. Vào hôm tổ chức lễ đăng quang, lúc được trao quyền trượng dành cho Vua nước Pháp, một bảo vật nặng cân đúc bằng vàng, bạc và khảm đá quý, thì tay ông run lên. Thấy vậy, Me-xừ Condé ở cương vị Thân vương Thứ nhất đứng gần vua liền đưa tay ra để giúp đỡ lấy thanh quyền trượng.

Louis cau mặt ngoảnh đi. “Không cần,” ông nói. “để tự ta nhận lấy.”

Giống như một đứa trẻ, trò tiêu khiển của ông chủ yếu là tô màu lên tranh khắc, ráp lá bài thành những ngôi nhà và nuôi bách thanh để săn bắt lũ chim nhỏ. “Ông hành động hệt đứa bé,” L’Estoile nói, “ở tất cả những gì ông làm.”

Thứ đeo đuổi mê thích của ông bao giờ cũng chỉ hai thứ, âm nhạc và săn bắt. Trong nhật ký của Héroard mà phần lớn đã bị người chép sử bỏ qua, chúng tôi tìm thấy những sinh hoạt kỳ cục tái hiện lại rõ ràng cuộc sống của ông lúc sinh thời.

Vào giờ trưa, ngài ở hành lang đùa nghịch cùng con chó Patelot và con chó Grisette. Đến một giờ ngài về cung, cùng Igret là người vú nuôi ra góc tiếp khách để chơi đàn luýt vì ngài ưa thích soạn nhạc và tự thưởng thức giọng ca của mình hơn bất cứ gì khác.

Đôi khi, để cho vui, ông làm dăm bài thơ về những câu chuyện vặt, dưới dạng cách ngôn hoặc châm ngôn, và gặp khi cao hứng ông cũng muốn người khác hòa điệu cùng mình. Có hôm ông bảo Bác sĩ Héroard, “Chuyển đoạn văn xuôi này thành văn vần nào: “Ta muốn ai yêu ta hãy yêu ta dài dài, ai ít yêu ta thì mau mau rời xa ta.”

Vậy là viên ngự y tài ba, một gã dua nịnh giỏi hơn là thi sĩ, ứng khẩu thành đôi câu như vầy:

Ai yêu ta thì kề cận với ta,

Ai không yêu ta thì cút xéo.

***

Như thường thấy ở người mang tính tình u ám, Louis XIII là kẻ man trá đã thành thói. Trước khi định bụng diệt trừ ai, bao giờ ông cũng dành cho kẻ ấy nụ cười thương mến nhất. Thứ Hai, ngày 2 tháng 3 năm 1613 là hôm ông lần đầu dùng đến câu nói cửa miệng của François I, “Ta thề bằng danh dự nhà quý tộc.”

Cùng vào năm ấy, triều đình tiến hành nghi thức đánh dấu Louis là quốc vương trưởng thành, bắt đầu bằng thủ tục mỗi sáng một vị quý tộc đến tặng áo cho nhà vua trẻ. Đầu tiên là Courtauvaux, một trong những người bạn đồng hành thuở thiếu thời (bạn đọc có thể còn nhớ người kế nhiệm sau này, Chalais, đã bị kết tội là có ý đồ đầu độc đang khi trao áo cho nhà vua.)

Cũng khoảng thời gian ấy, Luynes là người đầu tiên được tiến cử cho nhà vua bởi Concino Concini, kẻ được Vương hậu nâng lên cấp bậc Thống chế xứ Ancre. Trước đó, Louis chỉ có mỗi người đầy tớ trông coi lũ chim là Pierrot, một chàng tá điền mộc mạc đến từ Saint-German. Luynes được phong chức tổng quản chim, xếp dưới là Pierrot, kẻ xưa nay gần như chỉ biết tuân lệnh chính mình giờ buộc phải dưới quyền của Luynes. Vị tân tổng quản được giao hết lũ chim gồm diều hâu, chim cắt, bách thanh và tổ chức thành “Nội các Chim” cho vua. Louis tỏ ra vui thích với trò này và từ dạo ấy sáng tối đi đâu cũng giữ Luynes bên mình thậm chí, theo Héroard ghi lại, có lúc đang ngủ cũng cho đòi anh ta vào sai bảo.

Dẫu Luynes không phải lúc nào cũng đủ khả năng khiến ông vui vẻ thì anh ta chí ít cũng trong giới hạn cho phép đối với con cái hoàng gia, cố sao để vị vua trẻ khuây khỏa bằng cách cổ vũ sở thích săn bắn của ông. Ta cũng đã thấy Louis cùng con bách thanh chạy khắp cung điện của mình để ví bầy chim. Luynes đưa ông cùng lũ chó lùn ra mấy con hào cạn quanh điện Louvre để săn thỏ, rồi mang diều hâu đi săn chim ở Plaine Grenelle. Tại đây, ngày 1 tháng 1 năm 1617 (mọi sự kiện ngày tháng trong đời một ông vua như Louis XIII đều quan trọng) ông săn được con diệc đầu tiên, và lần đầu hạ một chú gà gô tại Vaugirard vào ngày 18 tháng 4 năm ấy.

Cuối cùng, sự việc dẫn đến cầu Dormant gần điện Louvre, nơi ông lần đầu đã săn người và hạ sát Concino Concini.

Hãy cùng đọc lại trang nhật ký Héroard đã ghi lại cho ngày Thứ Hai, 24 tháng 4 năm 1617, khi Louis XIII lần đầu tiên săn người thay vì chim sẻ, thỏ, diệc hay gà gô. Đối với triết gia lẫn sử gia, đây là lối tường trình kỳ cục.

Chúng tôi chép nguyên văn như sau; bạn đọc, nhất là nữ, cân nhắc trước khi đọc:

Thứ Hai, 24 tháng Tư năm 1617

Điện hạ thức giấc lúc bảy giờ ba mươi; mạch đầy và đều, sắc hồng, da đẹp, nước tiểu màu vàng. Làm công chuyện, chải đầu, mặc y phục, cầu nguyện, điểm tâm lúc tám giờ ba mươi: bánh mì, thạch đông, chút vang trắng, nước.

Từ mười đến mười một giờ, Thống chế d’Ancre bị giết trên cầu Louvre.

Ăn trưa lúc mười hai giờ: salad măng mười hai đọt, súp kem mào gà bốn cái, súp gà mười thìa, gà hấp đọt măng, bê hấp, tủy xương ống, mì tallerins mười hai sợi, hai cánh bồ câu rô ti, gà gô rô ti kẹp hai lát bánh mì với thạch đông, sung năm quả, sơ ri sấy mười bốn quả, mứt mộc qua, thêm chút bánh mì, vang đỏ hảo hạng, đằm bụng bằng một thìa cà phê hạt thì là.

Kế đến là một khoảng để trống. Sau những gì xảy ra trong ngày, người bệnh trẻ thấy mình cũng nên trốn gã ngự y chốc lát. Ông leo lên chiếc bàn bi-a để diễn thuyết trước đám quần thần. Ông tiếp nghị viên của Pháp viện tối cao. Ông phán nghe hệt như vua phán. Nhưng đến sáu giờ thì cảm giác thèm ăn quay trở về và ông lại rơi tõm vào nanh vuốt gã bác sĩ.

Sáu giờ ba mươi, ăn tối: salad măng mười hai đọt, bánh mì với súp, gà hấp đọt măng, bê hấp, tủy xương ống, bánh mì nướng xốt nấm, hai cánh bồ câu rô ti dùng với bánh mỳ và thạch, cam vắt hai quả, sung năm quả, nho dầm đường, sơ-ri sấy, thêm ít bánh mỳ, vang đỏ hảo hạng, đằm bung bằng một thìa cà phê hạt thì là.

Chơi đến bảy giờ ba mươi.

Làm công chuyện: mềm, vàng, phong phú.

Chơi đến chín giờ ba mươi.

Dùng trà thảo dược, cởi y phục, đi ngủ. Mạch đều, da đẹp. Cầu nguyện; chợp mắt lúc mười giờ, ngủ đến bảy giờ.

Rất an ổn, đúng không nào, với những gì diễn ra trong ngày của đứa bé hoàng gia đáng thương? Bạn đọc có thể e rằng việc ra tay hạ sát tình nhân của mẹ, kẻ gần như ăn chắc chính là cha ruột của người em Gaston đang là Nguyên soái Pháp quốc, nói tóm lại là nhân vật số hai ở vương quốc này sau mỗi mình ông lẽ ra sẽ khiến ông ăn mất ngon và chơi mất vui mới phải. Với đôi tay nhúng máu lần đầu, lẽ ra việc này khiến ông thậm chí sẽ e ngại cầu nguyện mới phải. Ấy vậy mà không. Quả đúng bữa trưa có chậm mất một giờ, nhưng ông sao có thể ngon miệng trọn vẹn giữa lúc còn mải dõi mắt từ cửa sổ điện Louvre xem Vitry sát hại Thống chế d’Ancre cơ chứ.

Ông còn dành cả thời gian để vui chơi nữa, từ bảy giờ đến bảy giờ ba mươi rồi lại từ chín giờ đến chín giờ ba mươi, trái hẳn với thói quen thường ngày và xảy ra duy nhất vào dịp ấy trong suốt hai mươi tám năm Bác sĩ Héroard chăm chỉ biên niên vào nhật ký.

Hơn thế, ông ngủ trong trạng thái mạch đều, da đẹp. Cầu nguyện xong ông ngủ từ mười giờ và thẳng giấc tận bây giờ sáng hôm sau: giấc ngủ dài chín giờ.

Ôi, đứa bé đáng thương!

Thức dậy sau giấc ngủ dài, ông đã là ông vua có tiếng lẫn có miếng. Sau việc làm quyết đoán hôm trước, sự ngon giấc mang lại cho ông năng lượng để có lối hành xử giống vua. Không chỉ khiến Thái hậu lâm cảnh thất sủng, ông còn đày bà đến tận Blois, cấm bà tiếp xúc các ái nữ công chúa và cả người con trai Gaston d’Orléans yêu quý của bà. Đám đại thần của bà kẻ bị lột chức người bị đá đít, duy chỉ còn Giám mục giáo phận Luçon, người sau này trở thành đức Hồng y vĩ đại, là được phép theo chân bà đày ải xứ khác, nơi lý ra mà nói thì ông sẽ cố gắng lấp đi khoảng trống mà cái chết của Concini để lại trong tim bà mới phải.

Nhưng dẫu là vua, Louis XIII lại chưa phải là đàn ông. Kết hôn cùng Trưởng nữ Công chúa Tây Ban Nha, Anne Áo quốc, ông chỉ là chồng về danh nghĩa. Ngài Durand, Tổng trưởng Bộ Tài chính Chiến tranh, đã toi công sáng tác những vở ba lê cung đình để Louis vào vai Quỷ mặt lửa hát tặng Vương hậu dăm vần thơ êm dịu:

Này vầng dương đẹp kia ơi,

Vì người, ta chịu lửa thiêu không ngừng,

Cứ phó mặc để người dẫn lối,

Và biết rằng người có quyền năng,

Khiến ta là kẻ chiều theo ý người.

Dù trên mình mặc bộ phục trang ba lê giống ngọn lửa tình xốn xang bừng cháy, khi ông vào giường và tháo bỏ áo quần ra thì lửa cũng theo đó mà mất tăm.

Thấy sự ham muốn bắt chước theo ‘Giải thoát Renaud’ chẳng hề đi đến đâu, họ thử lần nữa với ‘Những cuộc phiêu lưu của Tancrède trong khu rừng kỳ bí’. Trong vở ba lê này, vũ đạo của ngài Porchère tái hiện cảnh một nhà vua vị thành niên tò mò muốn biết chuyện gì diễn ra vào đêm tân hôn giữa một anh chồng với cô dâu. Ngài d’Elbeuf cùng Tiểu thư De Vendôme thậm chí còn diễn đi diễn lại cho vua xem từng động tác riêng tư, thầm kín ấy của tân lang và tân nương. Vô ích: suốt hai giờ liền vua chóc ngóc cạnh giường xem đôi vợ chồng biểu diễn cảnh tân hôn, rồi lặng lẽ chuồn về cung vẫn với tâm trạng đứa trẻ nít.

Rốt cục chính Luynes, ngán ngẩm vì bị Sứ thần Tây Ban Nha và đại sứ giáo hoàng lằng nhằng nhũng nhiễu, đành mạo hiểm sự ân sủng và địa vị đang có để ép bằng được nhà vua hoàn thành đoạn chót chuyện hôn nhân.

Ngày quan trọng ấy được ấn định vào 25 tháng Giêng năm 1619. Thêm lần nữa chúng ta hãy quay lại nhật ký của Bác sĩ Héroard để xem mục ghi của ngày ấy.

Ngày 25 tháng Giêng năm 1619 hôm ấy, nhà vua, không hay biết những gì chờ ông vào cuối ngày, đã thức giấc trong trạng thái khỏe khoắn, sắc diện tươi tốt, thậm chí còn ra chiều hớn hở. Sau điểm tâm lúc chín giờ mười lăm, ngài xem lễ tại nguyện đường Chapelle de la Tour, lâm triều cùng hội đồng cố vấn, dùng bữa trưa, ghé thăm Vương hậu, đến vườn Tuileries bằng lối đi men theo dòng sông, theo lối cũ trở về lúc bốn giờ ba mươi để nghị việc cùng Hội đồng cố vấn thêm lần nữa, đến chỗ ngài De Luynes tập ba lê, dùng bữa tối lúc tám giờ, thăm Vương hậu lần nữa, từ biệt lúc mười giờ, về cung, đi ngủ song vua vừa ngã lưng thì Luynes xộc vào hối ông ngồi dậy.

Vua nhìn Luynes như thể gã này vừa đề nghị một chuyến du hành sang Trung Hoa. Phần Luynes vẫn khăng khăng một mực rằng châu Âu đang bắt đầu sốt vó trước viễn cảnh ngai vàng Pháp quốc không có người nối dõi, và sẽ hổ thẹn cho quốc vương nếu em gái ngài, Quận chúa Christine, người vừa kết hôn cùng Hoàng tử Victor-Amadeus xứ Piedmont, con trai Công tước xứ Savoy, lại sinh con trước khi Vương hậu sinh thái tử. Thấy ra những lập luận này mặc dầu hấp dẫn về lý song về tình vẫn không đủ khiến vua xao động, Luynes liều mạng xốc lấy nhà vua rồi cứ thế mà bê đến nơi ông vua này lì lợm không muốn đến.

Bạn đọc nếu nghi ngờ chi tiết nhỏ nhất này vì nó được nói ra từ một tiểu thuyết gia thay vì sử gia thì hãy đọc điện thư ngày 30 tháng Giêng năm 1619 của đại sứ giáo hoàng, ở đấy bạn đọc sẽ tìm được một câu xác chứng như sau: ‘Luynes ôm hông vua mặc sự kháng cưỡng và gần như ép vua vào tận giường Vương hậu’.

Nhưng dù rằng trong việc này Luynes không bị mất đi ân sủng của nhà vua trái lại còn được phong là Nguyên soái Pháp quốc gã vẫn nhận lấy chút ít đau thương về chuyện khác. Thái tử trong cuộc đua xuất hiện trước khi Quận chúa xứ Piedmont sinh con đầu lòng đã không thành công được như ý vì cậu ta không chào đời mãi tận mười chín năm sau, vào 1638 mà Luynes, kẻ đáng ra hưởng được niềm vui thấy cây do gã trồng đã cho quả, thì lâm bệnh sốt nổi mụn và toi mạng vào năm 1621. Cái chết của gã đã để ngỏ cho sự quay về Paris của Marie de Médicis, và cùng với sự mãn hạn lưu đày bà đã đưa Richelieu trở lại Hội đồng cố vấn của Nhà vua. Một năm sau, ông trở thành Hồng y; và năm sau nữa là tể tướng.

Kể từ đấy Richelieu mới là người thống trị và, bằng việc chống lại những chính sách của Áo và Tây Ban Nha, ông tranh cãi bất hòa với Anne Áo quốc lẫn Marie de Médicis. Vì chuyện này mối hiềm thù của hai người bám riết theo ông và mưu mô của họ thi nhau vây bủa lấy ông. Marie de Médicis, giống nhà vua, có một giáo sĩ cầm trịch hội đồng cố vấn của riêng bà và, không chịu lép vế với nhà vua, ông này cũng là Hồng y: Hồng y Bérulle. Duy có điều Hồng y Richelieu là bậc kỳ tài còn Hồng y Bérulle là anh mít đặc. Trong khi đó thì ngài, em của nhà vua, được Richelieu sắp đặt hôn nhân cùng Tiểu thư De Montpensier nhưng lại dùng khối gia tài kếch xù đào mỏ từ cô vợ này để mưu đồ chống lại chính Hồng y là người mai mối. Gã âm thầm tổ chức một hội đồng bí mật dưới sự cầm đầu của Bác sĩ Bouvard, thầy thuốc của vua thay cho Bác sĩ Héroard dũng cảm.

Ngài sẽ là người kế vị nếu Louis XIII chết mà không người nối dõi, và qua Bouvard, gã đã chạm được một ngón vào mạch đập của bệnh nhân bởi Bouvard, người tận tụy vì chính nghĩa Tây Ban Nha, kẻ sống vì Giáo hội, chính là ác thần của hai bà Thái hậu và Vương hậu. Mọi người đều biết ông vua sầu não này xanh xao vì phiền muộn, hao gầy vì âu lo, kẻ không có người thương chỉ có người ghét, người mà đám bác sĩ chực chờ gây họa bằng trình độ y học chết người thời bấy giờ, tẩy ruột thường xuyên và trích máu liên miên có thể tiêu tùng chỉ một sớm một chiều, sẽ mất hút vào những tâm trạng u tối mà đời ông ta vốn đã vậy.

Vua mà chết thì Richelieu cũng thuộc quyền sinh sát của kẻ thù, và nội hai mươi bốn tiếng sau khi vua tắt thở ông cũng sẽ được mang ra treo cổ. Nhưng Bá tước Chalais không thích phải chờ đến lúc ấy, ông tỏ ý muốn sớm ra tay giết chết Hồng y. Đề nghị này được Marie de Médicis tán thành, Phu nhân De Conti liền mua sẵn dao găm, nhưng Anne Áo quốc dịu hiền lên tiếng phản đối bằng vỏn vẹn mấy từ: “Ông ta là giáo sĩ.”

Vậy nên nhà vua, kẻ ghét bỏ mẹ vì vụ ám sát Henri IV, nghi ngờ em vì vụ mưu phản của Chalais, khinh bỉ Vương hậu vì đã ngoại tình cùng Buckingham, nhất là vụ bê bối ở vườn Amiens vị vua này, ghét vợ thậm tệ vì vốn dĩ không ưa gì tất thảy đàn bà, vừa thiếu đi những đức tính của dòng họ nhà Bourbons lại vừa chỉ có một nửa trong số những thói hư tật xấu của dòng họ nhà Valois, đã ngày càng trở nên lạnh nhạt và tách biệt với gia đình. Ông biết cuộc chiến dự tính của mình tại Ý, hay đúng hơn đó là cuộc chiến dự tính của Hồng y, là cả sự việc đáng nguyền rủa đối với Marie de Médicis, Gaston d’Orléans và nhất là Anne Áo quốc, vì đấy thực sự là cuộc chiến chống lại Ferdinand II và Philip IV, mà Vương hậu thì một nửa là người Áo còn nửa kia là người Tây Ban Nha.

Thành ra khi nghe Vương hậu viện cớ đau đầu nhức óc để thoái thác buổi dạ tiệc ba lê tối ấy được biểu diễn để tôn vinh chiến công giành được thành La Rochelle nghĩa là vinh danh việc chồng nàng đã chiến thắng người yêu của nàng, Louis XIII đâm ra ngờ vực chưa biết nàng âm mưu bè đảng chuyện gì đây. Suốt buổi tối ánh mắt vua không hề đặt vào vũ công mà để cả vào Thái hậu và Gaston d’Orléans, miệng nhỏ giọng trao đổi với Hồng y (lúc này đang ngồi cạnh vua bên trong cùng lô) những nhận xét chẳng liên quan gì đến nghệ thuật vũ đạo. Kết thúc vở ba lê, thay vì về cung Louis nảy ra ý muốn bất ngờ ghé sang thăm Vương hậu, để tự mình xem nàng đau ốm ra sao. Đấy là lý do chúng ta vừa thấy ông đến quá ư đột ngột, đi trước là hai tên thị đồng, đi cùng có hai gã sủng thần và theo sau là Beringhen, tất cả xuất hiện ở phòng ngoài ngay khi Bá tước Moret cùng người dẫn đường kịp lánh mình vào trong hộp tường.

Năm phút sau khi vào cung Vương hậu, Louis XIII rời đi, và đây là những gì xảy ra vào năm phút ấy.

Phép tắc hoàng gia đã định rằng, khi vua ở cùng một cung điện với Vương hậu, các cửa dẫn vào cung Vương hậu đều không được cài then, để đêm tối vua có thể dễ dàng đi qua ba lần cửa ngăn cách giữa hành lang và buồng ngủ Vương hậu.

Vào đến bên trong, ông quét mắt nhìn khắp lượt, xoáy vào những nơi đen tối nhất kể cả những góc khuất xa nhất.

Tất cả không có gì khác lạ. Vương hậu đang ngon giấc trong dáng vẻ yên lành chỉ thấy ở người trinh bạch, nhịp thở êm và sâu khi Louis XIII, đố kỵ bằng quyền uy là vua hơn là quyền hạn của người chồng, rời khỏi ngưỡng cửa tiến đến giường.

Song các bà hậu thường là những người hay tỉnh ngủ, và mặc dù bước chân của người chồng uy nghiêm hoàn toàn bị thinh lặng vì mặt thảm Flanders dày trịch, hơi thở của nàng vẫn run lên và ngắt quãng, bàn tay trắng nõn thanh tao khẽ vén rèm, mái tóc buông lơi đáng yêu khẽ cất lên khỏi gối và đôi mắt mở lớn trong một thoáng lạ lùng nhìn ngắm vị khách ngoài dự liệu. Cùng khi ấy nàng thốt lên bằng giọng hơi run vì ngạc nhiên, “Kìa, là ngài đấy ư, Điện hạ?”

“Là ta đây, Vương hậu,” vua lãnh đạm đáp, nón cầm tay như bao quý ông vẫn vậy khi ở trước mặt một quý bà.

“Và cơ may đáng mừng nào đã khiến ngài gia ân thăm thần thiếp giờ này?” Vương hậu tiếp.

“Ta nghe rằng Vương hậu khó ở. Lo cho sức khỏe của khanh, ta muốn tự mình sang đây bảo khanh hay, rằng trừ phi khanh không ngại quá bước thăm ta, e là ta không có niềm vui thấy khanh ngày mai hoặc ngày kia.”

“Điện hạ đi săn ư?”

“Không, Vương hậu ạ; vì sau tất cả những lễ hội này khiến ta lao lực mà Bouvard quyết định ta cần tẩy ruột và trích máu. Vậy nên ông ấy sẽ tẩy ruột cho ta ngày mai và trích máu cho ta ngày kia. Tạm biệt nhé, bỏ qua cho ta đã khiến khanh thức giấc. Tiện thể, ai trực hầu khanh đêm nay vậy nhỉ, phu nhân De Fargis hay phu nhân De Chevreuse?”

“Không ai trong hai người ấy, tâu Điện hạ mà là Tiểu thư Isabelle de Lautrec.”

“A! Tốt lắm,” vua thốt lên, như rằng cái tên này khiến ông yên lòng. “Nàng ấy đâu?”

“Ở phòng bên, nàng để nguyên y phục chợp mắt trên đi văng. Điện hạ muốn thần thiếp gọi nàng chăng?”

“Không cần phải vậy. Au revoir, Vương hậu.”

“Au revoir, Điện hạ.” Và Anne, sau tiếng thở dài luyến tiếc, giả vờ hay thực lòng đây nhỉ, song hoàn cảnh ấy chúng tôi ngờ nàng chỉ giả vờ đưa tay buông rèm rồi buông mình rơi xuống gối.

Về phần Louis XIII, ông đội mũ, đưa mắt nhìn gian phòng lần cuối chứng tỏ là vẫn còn mang mối hoài nghi. Thế rồi ông vừa đi ra vừa lẩm bẩm, “Xem ra lần này Hồng y hố to rồi.”

Ông ra phòng ngoài nơi đoàn tùy tùng đang đợi sẵn. “Vương hậu quả thực rất nhọc,” ông nói. “Tất cả, ta đi thôi!” Và theo đúng thứ tự như khi đến, đoàn người lại đều bước hướng về cung nhà vua.

IX

Những gì xảy ra ở hậu cung của Anne Áo quốc

sau khi Quốc Vương Louis đi khỏi

Vừa khi âm vang bước chân nhỏ dần về phía cuối hành lang và ánh đuốc chập chờn phản chiếu vài giọt sáng yếu ớt sau cùng, cánh cửa tủ nơi Bá tước Moret ẩn nấp bên trong được người đưa đường cho chàng nhẹ nhàng hé ra và từ khe hở nàng thiếu nữ len lén thò đầu ra bên ngoài.

Thấy rằng tất cả lại về với yên tĩnh và bóng tối, nàng đánh liều bước ra nhìn về cuối hành lang, nơi những tia sáng le lói từ ánh đuốc của thị đồng đang tắt dần.

Yên tâm là nguy hiểm đã trôi qua, nàng trở lại nơi tủ tường bảo với người bên trong bằng giọng thoảng như tiếng chim oanh, “Hoàng tử, ra ngoài thôi.”

Thế rồi, vẫn luôn giữ một khoảng cách và ở vào một tư thế vừa đủ khiến chàng trai trẻ không tài nào nom rõ mặt hoàn toàn, nàng lần lượt mở qua ba lần cửa mà vua vừa khép lại sau lưng.

Chàng trai đi theo nàng, nín lặng, khó thở, ngượng nghịu. Bên trong ngăn tủ tường chật hẹp, tối om, cô gái không còn chọn lựa nào khác ngoài việc để mình bị lèn chặt vào chàng, và dù được bảo vệ bằng bàn tay của tấm lòng trinh bạch, nàng cũng không tài nào ngăn được tình cảnh chàng Bá tước bị xửng vửng do hít phải hơi nàng thở và hấp thụ mùi hương tiết ra từ mỗi lỗ chân lông trên mình người thiếu nữ, là hương thơm dịu mát của tuổi xuân.

Sắp sửa mở cánh cửa sau cùng và nghe thấy bước chân chàng đang gần vào tiếng bước của mình, nàng đưa tay ra hiệu về phía chàng Bá tước, giọng có phần lạc đi vì không giữ được sự điềm tĩnh, “Hoàng tử, xin ngài đợi ở đây. Khi nào muốn tiếp kiến, Lệnh bà sẽ cho gọi.” Nói rồi nàng đi thẳng vào buồng của Vương hậu.

Lần này, Anne Áo quốc không phải đang ngủ mà cũng không vờ là đang ngủ. “Isabelle, là em đấy phải không?” nàng vừa hỏi vừa vén rèm mạnh tay hơn đồng thời nhỏm dậy nhanh nhảu hơn lúc nãy với nhà vua.

“Vâng, bẩm Lệnh bà, là em đây ạ” người thiếu nữ trả lời, cố tình đưa chân vào chỗ tối để khỏi bị Vương hậu nhận ra mặt nàng đang đỏ lựng.

“Em biết vua vừa đi sao?”

“Em có thấy ngài, bẩm Lệnh bà.”

“Ông ta rõ ràng đang nghi ngờ.”

“Có lẽ, song ngài ấy xem chừng không dám chắc.”

“Bá tước ở đây chăng?”

“Thưa, đang ở buồng bên.”

“Hãy thắp nến và đưa ta chiếc gương soi.”

Isabelle tuân lời, vừa đặt chiếc gương vào tay Vương hậu vừa ghé ngọn nến bé tí để soi sáng.

Anne Áo quốc là người nếu bảo dễ nhìn sẽ đúng hơn là xinh đẹp. Nét mặt nàng hết sức nhỏ nhắn, sống mũi không thanh thoát song làn da sáng sủa cùng mái tóc vàng lộng lẫy vốn thường thấy ở người thuộc vương triều xứ Flanders mà nàng chia sẻ cùng Charles V và Philip II. Là người ham làm đẹp, nàng muốn thấy mình hấp dẫn trước đàn ông kể cả ngài em chồng. Vậy nên nàng tỉ mỉ xếp lại dăm lọn tóc đã bị làm rối, vuốt lại những nếp gấp của chiếc áo choàng lụa dài, rồi chống một khuỷu tay để nâng mình tạo dáng. Trả lại chiếc gương kèm nụ cười cảm ơn người thị nữ, nàng ra ý rằng mình đã sẵn sàng.

Isabelle đặt gương và nến lên mặt bàn trang điểm, kính cẩn cúi mình rồi lui gót qua khung cửa mà Vương hậu bảo với nhà vua ấy là nơi thị nữ của nàng đang chợp mắt trên chiếc ghế sofa.

Gian buồng ngủ vẫn được thắp sáng bằng ánh nến và một chiếc đèn nhỏ, cả hai đều được đặt ở vị trí sao cho tia sáng chúng phát ra đều dồn cả vào cạnh giường nơi Anne tiếp chuyện cùng nhà vua, và giờ là đợi tiếp kiến Bá tước Moret.

Tuy vậy, còn lại một mình, Vương hậu, trước khi gọi chàng, chừng như đang chờ ai hay chuyện gì đấy. Nhiều lần nàng ngoái đầu về phía cuối gian phòng, vừa ra điệu bộ vừa nói thầm một cách bồn chồn.

Cuối cùng thì nơi cuối phòng hai cánh cửa cũng bật mở gần như cùng lúc. Ở một cánh cửa xuất hiện một thanh niên vào tuổi hai mươi, gương mặt linh lợi, mái tóc đen nhánh, ánh mắt cứng rắn cố tỏ ra hòa dịu đầy vẻ giả tạo. Gã ăn vận sang trọng với y phục bằng vải sa tanh trắng, bên ngoài khoác áo choàng màu đỏ thêu chỉ dát vàng. Quàng quanh cổ gã là chiếc Huân chương Đức Thánh Thần, như vẫn thấy trên mấy bức họa chân dung về gã thời bấy giờ, tay gã cầm chiếc nón dạ màu trắng, trang trí bằng hai chiếc lông vũ đồng màu với áo choàng.

Người đàn ông trẻ này chính là Gaston d’Orléans, thường được xưng gọi là Me-xừ, và theo những lời xì xào ở điện Louvre thì gã được mẫu hoàng đặc biệt yêu thương vì là con đẻ của bà với ngài Concino Concini đẹp trai và lịch sự. Và những ai từng thấy hình ảnh người này cạnh người kia như cách đây không lâu chúng tôi thấy vậy tại Bảo tàng Blois, nơi có treo chân dung Thống chế d’Ancre lẫn người con thứ của Marie de Médicis, hẳn đều để ý đến sự giống nhau lạ thường giữa hai người. Điều này càng khiến người ta tin rằng sự gán ghép động trời ấy có lẽ là sự thực.

Chúng tôi từng nói kể từ sau vụ việc Chalais, nhà vua đã đặt Me-xừ vào cảnh bị xem thường. Thực ra Louis XIII còn giữ chút lương tâm ông không thể không nhạy cảm trước những gì bấy giờ gọi là danh dự của vương triều, mà thời nay người ta gọi là danh dự của nước Pháp. Thói kiêu ngạo và tự phụ của ông qua tay của Richelieu đã được nhào nặn từ những nết xấu thành một chút đức hạnh. Nhưng Gaston, vừa nhỏ nhen vừa hèn nhát, đã dấn sâu vào vụ thông đồng Nantes. Gã đòi tham gia vào Hội đồng cố vấn nhà vua; và để giữ hòa khí Richelieu gật đầu ưng thuận; nhưng khi Me-xừ đòi mang vào theo cả cố vấn riêng là gã Ornano tệ hại, Richelieu cương quyết lắc đầu. Gã hoàng thân nhỏ tuổi liền la lối, lăng mạ, đập phá và tuyên bố Hội đồng lo mà tự nguyện thu nhận Ornano, bằng không sẽ bị cưỡng ép phải nhận. Richelieu, kẻ không thể bắt nhốt Gaston, đành gô cổ Ornano để gỡ giận. Vậy là Gaston tống cửa xộc vào phòng Hội đồng, và bằng giọng xấc xược quát hỏi kẻ nào lại táo gan dám nhốt cả cố vấn của gã.

“Là lão thần,” Richelieu từ tốn đáp.

Và rồi, mặc Gaston cắn răng tức tối, chuyện đáng ra nên chấm dứt tại đây nếu phu nhân De Chevreuse đừng vì Tây Ban Nha xúi bẩy mà tự mình xúi bẩy Chalais, rồi Chalais lại tìm đến Me-xừ đề nghị giúp gã ra tay tống khứ lão Hồng y mắc dịch. Và đây là những gì y gạ gẫm, đúng hơn là nhỏ to thậm thọt với Gaston: y sẽ mang tùy tùng đến dự bữa cùng Richelieu tại dinh Fleury của ông ta, rồi tại đó sẽ trở mặt trước sự chiêu đãi của gia chủ và bất thần hô người dùng vũ lực giết phứt lão giáo sĩ không có sự phòng bị. Suốt thời kỳ dài sáu mươi năm, Tây Ban Nha vẫn một cách ấy mà thòng bàn tay nhuốm màu vàng gớm ghiếc ra để loại trừ bất cứ những ai đủ tầm chống lại mình. Trong chính trị, loại trừ đồng nghĩa với thủ tiêu. Cứ vậy triều đình ấy đã loại trừ Coligny, William xứ Nassau, Henri III, Henri IV và giờ thì đến lượt Richelieu, một cách làm tuy thô thiển mà mang lại hiệu quả.

Nhưng lần này, cách làm ấy đã bị tổ trác.

Sẵn dịp xô xát này mà Richelieu, hệt thần Hercules với kỳ công làm sạch chuồng ngựa Vua Augeas, đã dọn sạch những gã thân vương tạo phản ra khỏi Triều đình. Anh em nhà Vendômes, hai gã con hoang của HenriIV, bị tống giam; Bá tước Soissons thì đào tẩu, phu nhân De Chevreuse bị lưu đày, còn Công tước Longueville thì bị thất sủng. Về phần Me-xừ, gã ký tên vào bản tự thú trong đó gã cung khai và cam kết tuyệt giao với bằng hữu của gã. Và rồi gã kết hôn, được làm cho trở nên giàu có, nhưng bị tước hết mọi danh dự.

Duy chỉ Chalais là kẻ chủ mưu mà không phải gánh nhục, do gã được tha về với hình thù một cái xác không đầu.

Ấy vậy mà Me-xừ, kẻ bị rẻ rúng đến sâu cay, khi ấy chỉ vừa hai mươi tuổi.

Ở cánh cửa kia xuất hiện gần như cùng lúc với Me-xừ là một bà vào tuổi năm lăm năm sáu, trang phục theo lối hoàng gia, đầu đội vương miện nhỏ bằng vàng, bên ngoài áo choàng tắm viền lông chồn Ecmin, bên trong váy sa tanh trắng thêu vàng thật. Phục trang toàn đồ mới, có điều không đẹp và không quý phái. Thân hình bà nung núc khiến ai nấy hiểu ra vì sao Henri IV sinh thời hay gọi là “nàng ú chủ nhà băng”. Marie de Médicis, căm tức và bất mãn, vui thích về mưu mô đen tối. So với Catherine de Médicis về thiên tư thì bà không bằng những trụy lạc thì bà hơn hẳn. Nếu tin theo miệng đời đàm tiếu, thì trong số những người con bà sinh ra chỉ có một là của Henri IV: Henriette, sau này là Vương hậu Anh quốc.

Thế nhưng giữa tất cả những người con bà không thương ai ngoài mỗi Gaston. Bà sẵn sàng tiếp tay cho lợi ích của gã dù việc này nghĩa là cái chết dành cho người con đầu, việc mà thâm tâm bà vốn dĩ hoan nghênh như một điều không thể tránh khỏi. Tựa như Catherine de Médicis với người con trai Henri III, niềm ám ảnh trong bà là phải thấy Gaston sớm ngồi bằng được vào ngai vàng. Nhưng bà ghét Louis XIII bao nhiêu thì sự ghét ấy ông cũng dành cho bà bấy nhiêu vì một tội còn tệ hơn nữa. Người ta nói bà đã gần như đưa dao tận tay để Ravaillac hạ sát Henri IV. Bản thú tội của Ravaillac đã ám chỉ kẻ chủ mưu là bà cùng Công tước d’Épernon nhưng trận cháy ở Dinh Tư Pháp đã xóa mọi dấu vết của lời tự thú ấy.

Ngày hôm trước, cả bà mẹ cùng người con trai đều được Anne Áo quốc mời hội kiến và báo họ biết rằng Bá tước Moret, người đã về đến Paris cách đó một tuần, có thư cho họ từ Công tước Savoy. Họ đến cung Vương hậu như chúng ta vừa thấy qua hai cửa khác nhau, là hai lối dẫn từ cung riêng của họ. Nếu bị bắt gặp họ định bụng sẽ biện lý do vì quan tâm đến Lệnh bà khó ở, rằng họ chỉ vừa hay tin tại buổi vũ kịch ba lê, rằng vì quá lo nên họ đến ngay không kịp cả đổi thay y phục. Đối với Bá tước Moret, nếu có chuyện bất ngờ xảy ra thì chàng sẽ ẩn nấp vào đâu đó, đối với chàng thanh niên hăm hai thì nấp vào đâu cũng không thành vấn đề; Anne Áo quốc thì thừa kinh nghiệm về những trò xếp đặt kiểu này.

Trong khi ấy, Bá tước Moret chờ đợi ở phòng bên mà tự đáy lòng đang thầm tạ ơn trời về khoảng thời gian trì hoãn. Làm sao chàng có thể xuất hiện trước Vương hậu giữa lúc tâm tư còn hồi hộp khi vừa chia tay với người dẫn đường chàng chưa rõ là ai? Mười phút tạm hoãn là vừa đủ để giúp chàng lấy lại sự đều đặn cho con tim và sự điềm tĩnh cho lời nói. Hoàn cảnh bối rối vừa rồi khiến chàng trôi dạt vào ảo mộng, một cảm giác ngọt ngào chàng chưa từng nếm trải bao giờ.

Thình lình, tiếng Anne Áo quốc cất lên khiến chàng giật mình choàng tỉnh. “Bá tước,” nàng hỏi, “ngài đấy ư?”

“Vâng, bẩm nương nương” chàng Bá tước đáp, “thần chờ nghe ý chỉ của người.”

“Vậy thì vào đây, chúng tôi nóng lòng tiếp kiến ngài.”

(Ảnh)

X

Thư đọc to và thư đọc một mình

Bá tước Moret khẽ lắc mái đầu trẻ trung, thanh nhã như để xua tan cơn mộng ảo. Chàng đẩy mở cánh cửa trước mặt, rồi đứng nơi ngưỡng cửa vào cung Anne Áo quốc.

Chúng tôi phải thừa nhận là, mặc sự hiện diện của những nhân vật địa vị cao quý, cái liếc nhanh đầu tiên của chàng vẫn nhằm vào tìm kiếm người đưa lối đáng yêu lúc này, người con gái vừa chia tay chàng mà thủy chung vẫn không lộ rõ mặt. Nhưng dù có quét mắt vào tận những góc khuất nhất thì cuối cùng chàng cũng đành bỏ cuộc và hướng tia nhìn cùng sự chú ý vào những người ở ngoài chỗ sáng.

Nhóm người này, như chúng tôi vừa tả, là Thái hậu, đương kim Vương hậu và Công tước d’Orléans.

Thái hậu đứng cạnh giường; Anne Áo quốc ở trên giường, còn Gaston thì ghé mông cạnh chị dâu.

Bá tước kính cẩn nghiêng mình, tiến về phía chiếc giường rồi quỳ gối một chân trước Anne Áo quốc lúc này chìa tay để chàng đặt lên đấy cái hôn chào hỏi. Thế rồi, cúi mình lên sàn nhà, chàng hoàng tử trẻ chạm môi vào viền lai áo choàng của Marie de Médicis, và cuối cùng, vẫn còn tư thế quỳ, chàng quay sang Gaston hôn vào tay gã nhưng Me-xừ vội đỡ chàng đứng dậy và nói, “Hãy vào vòng tay của ta nào, em của ta!”

Bá tước Moret, vốn chàng đích thật con trai Henri IV và mang tâm địa thiện lương hiền hậu, không thể tin vào tất cả những gì người ta nói về Gaston. Chàng ở Anh suốt thời gian xảy ra vụ mưu phản Chalais, tuy chàng quen biết Phu nhân De Chevreuse ở đó, nhưng nàng ta dè chừng không để chàng biết sự thật việc này. Chàng lại ở Ý suốt thời gian diễn ra cuộc vây hãm thành La Rochelle, nên không biết gì chuyện Gaston vờ ngã bệnh để trốn tránh phải ra trận. Thêm vào đó, chỉ thích vui chơi mà không màng chuyện thị phi Triều đình, chàng lại càng không hay biết gì những âm mưu của lòng đố kỵ mà Marie de Médicis thường dành cho những ai là con riêng chồng bà ta.

Thế là chàng vui vẻ tiến vào vòng tay của Gaston, và chúc tụng ông anh bằng chân tình xuất phát từ đáy lòng.

Quay sang chào Vương hậu chàng nói, “Bẩm nương nương, cảm nhận niềm hân hoan được tiếp kiến với sự hiện diện của hoàng gia hôm nay, hạ thần vô cùng cảm tạ Công tước Savoy đã trao thần cơ hội quý dường này.”

Vương hậu mỉm cười. “Thực ra chúng ta đây mới cảm tạ về sự giúp đỡ hoàng tử dành cho hai bà hậu đáng thương, kẻ bị khước từ bởi tình cảm người chồng, người bị ngăn cách trước tình thương người con, còn có cả người em bị vòng tay anh mình từ chối vì hoàng tử mang đến đây những lá thư hẳn khiến chúng ta nghe lòng được vỗ về an ủi.”

Bá tước Moret liền lôi từ áo chẽn ra ba phong thư niêm kín. “Cái này, bấm nương nương,” chàng vừa nói vừa trao một phong thư cho Vương hậu, “là thư của Don Gonzalès de Cordova, Tổng đốc Milan kiêm đại diện tại Ý cho Quốc vương Philip IV, hoàng huynh uy dũng của Lệnh bà. Ngài ấy khẩn mong Lệnh bà dùng mọi ảnh hưởng có được để giúp Me-xừ De Fargis vẫn là Đại sứ tại Madrid.”.

“Ảnh hưởng của ta ư?” Vương hậu lặp lại. “Bảo rằng ta gây ảnh hưởng với vị vua là người thì nghe ra còn khả dĩ, chứ ai mà gây được ảnh hưởng với một ông vua là ma ngoài cái thứ cầu hồn như thằng cha Hồng y - Công tước cơ chứ?”

Bá tước cúi chào, rồi quay sang Thái hậu trình ra lá thư thứ nhì. “Còn thư này, bẩm Lệnh bà, thần chỉ biết là rất quan trọng, và tự tay Công tước Savoy thảo lấy. Mọi chuyện nói trong thư đều bí mật, thần chỉ có mỗi nhiệm vụ trao tận tay Thái hậu Lệnh bà.”
Thái hậu vội cầm lấy, bóc ra, và do không đọc được tại chỗ mình đang đứng, bà mang lá thư đến chỗ cây nến và ngọn đèn trên mặt bàn trang điểm.

“Và đây,” Bá tước Moret vừa nói tiếp vừa trình phong thư thứ ba cho Gaston, “là thư gửi Hoàng huynh từ Phu nhân Christine, người chị đài các của ngài, người mà nét đẹp cùng sự đáng yêu so ra còn nhiều hơn cả tính cách cao sang của bà ấy.”

Giữa lúc ai nấy bắt đầu chăm chú đọc thư gửi cho mình, chàng Bá tước lợi dụng khoảng thời gian trống đưa mắt sục tìm từng ngóc ngách gian buồng thêm lần nữa tất cả chỉ có hai bà hậu, Gaston và chàng.

Marie de Médicis quay trở lại cạnh giường nàng dâu rồi nói với Bá tước, “Này me-xừ, một khi chúng tôi tiếp xúc với người ở vào địa vị như cậu, người sẵn lòng cất công vì một vị thân vương thất sủng cùng hai người đàn bà cô thế, tốt nhất là không nên giấu giếm gì với người đó. Và sẽ tốt hơn nữa nếu chấp nhận lời hứa danh dự của anh ta, rằng dù là đồng minh hay trung lập, anh ta vẫn một lòng giữ kín những bí mật đã giao phó cho mình.”

“Bẩm Thái hậu,” Bá tước Moret cất lời, vừa cúi chào vừa đặt một tay lên ngực, “lời hứa danh dự của thần là giữ im lặng, dù là trung lập hay đồng minh. Nhưng cũng xin đừng xem việc giữ im lặng này là lời cam kết của lòng tận trung.”

Hai bà hậu đưa mắt nhìn nhau. “Vậy là cậu còn mối dự phòng?” Marie de Médicis lên tiếng vặn hỏi, cùng lúc với Anne Áo quốc và Gaston dùng mắt cật vấn.

“Thần có đến hai, bẩm Thái hậu,” chàng Bá tước trả lời bằng giọng nhẹ nhàng mà kiên quyết. “Tiếc thay, thần phải nhắc lệnh bà rằng dù gì thần cũng là con trai Quốc vương Henri IV. Thần không thể rút gươm đấu với người Tân giáo hay chống lại quốc vương anh của thần. Cũng vậy, thần không thể chối từ rút gươm chiến đấu với kẻ địch nước ngoài mà Quốc vương nước Pháp đang lâm chiến, nếu Quốc vương nước Pháp trao thần vinh dự này.”

“Quốc vương hay Tân giáo gì gì thì cũng chẳng phải kẻ địch của chúng ta, hỡi Hoàng tử,” Thái hậu nói, bà nhấn mạnh hai tiếng hoàng tử. “Kẻ địch của chúng ta, kẻ địch độc nhất của chúng ta, kẻ thù truyền kiếp của chúng ta, kẻ đã thề sẽ hủy hoại chúng ta, là cái lão Hồng y kia kìa.”

“Thần chẳng thiện cảm gì với Hồng y, bẩm Thái hậu, song thần trân trọng nói rõ rằng người lịch sự không nên tuyên chiến với giáo sĩ. Tuy nhiên, xét về phương diện khác, nếu việc làm khó ông ấy là ý Chúa thì thần sẽ xem đây như sự trừng phạt vì ông ấy ứng xử bất kính với lệnh bà. Như vậy là đủ để Thái hậu tín nhiệm thần rồi chứ ạ?”

“Này Hoàng tử, ta tin là cậu đã biết Don Gonzalès viết những gì cho con dâu ta. Gaston cũng sẽ cho cậu biết cô chị Christine đã viết những gì. Gaston?”

Công tước d’Orléans chìa lá thư của mình cho Bá tước Moret kèm theo một cử chỉ mời mọc. Chàng Bá tước tiếp lấy và đọc.

Công nương Christine trong thư trình bày với ông em của mình lý do vì sao nên để nhạc phụ bà ta, Charles-Emmanuel xứ Savoy, sở hữu vùng Mantua và Montferrat hơn là để Công tước De Nevers thừa kế gia sản của nhà Gonzaga, vì ông quận công này chẳng bè bạn gì với Louis XIII cả trong khi người thừa kế của Công tước Savoy, ông chồng Victor-Amadeus của nàng ta, là anh rể của Quốc vương nước Pháp.

Bá tước Moret đưa trả lá thư cho Gaston kèm theo một câu chào thân mật. “Này hoàng đệ, vậy ý chú thế nào?” Gaston hỏi.

“Bẩm, thần đâu phải một nhà chính trị,” Bá tước Moret cười cười trả lời; “nhưng xét về dòng dõi thì việc này nghe ra cũng phải.”

“Và giờ, đến lượt ta,” Marie de Médicis nói rồi trao cho Bá tước Moret lá thư Công tước Savoy gửi cho bà. “Cậu cũng nên biết thư mình mang đi nội dung viết những gì mới phải.”

Bá tước tiếp lấy tờ thư rồi đọc lên những dòng sau: “Hãy làm tất cả những gì có thể để ngăn chặn cuộc chiến tại nước Ý nhưng nếu chiến tranh vẫn phát động bất chấp mọi nỗ lực của bạn bè chúng ta, hãy tin rằng Susa Pass sẽ được phòng thủ vững vàng.” Lá thư, chí ít là nhìn ở bề ngoài, vỏn vẹn chỉ có vậy.

Chàng thanh niên cúi chào trước Marie de Médicis bằng sự tôn kính thể hiện đến từng động tác nhỏ nhặt nhất. “Giờ thì,” Thái hậu nói, “chúng ta vẫn tri ân người đưa tin tuổi trẻ tài cao về sự khéo léo và lòng tận tụy của chàng ta, và hứa rằng nếu chúng ta thành công với những sắp đặt của mình, vận may của chàng ta sẽ theo sau vận may chính chúng ta.”

“Muôn vàn cảm tạ thiện ý của Thái hậu, song một khi lòng tận tâm mà trông mong được đền đáp, thì nó đã bị vấy bẩn vì toan tính và tham vọng mất rồi. Vận may của riêng thần đã đủ cho nhu cầu của thần, và giả như thần có yêu cầu chút vinh quang cá nhân thì đấy chẳng qua chỉ để biện minh cho thân phận cao quý của thần mà thôi.”

“Đã vậy,” Marie de Médicis nói, giữa lúc người con dâu của bà chìa tay để Bá tước Moret đặt lên một nụ hôn, “mọi hàm ơn là riêng thuộc về chúng ta. Nào Gaston, hãy thể hiện tình cảm với người em này của con. Nhanh lên nhé: đồng hồ điểm chuông đúng giữa đêm cậu ấy phải ở bên ngoài điện Louvre.”

Bá tước thở dài đưa mắt nhìn quanh lần cuối cùng. Chàng vốn nuôi hy vọng vẫn cùng một người đưa chàng vào đây giờ sẽ dẫn chàng đi ra.

Tiếc nuối khôn cùng, chàng đành từ bỏ hy vọng ấy. Chàng ngỏ lời giã biệt hai bà hậu, thế rồi dáng vẻ có phần lúng túng, chàng dời gót theo Công tước d’Orléans.

Gaston dẫn chàng đến cung điện của gã, tại đây gã mở một cánh cửa dẫn đến một cầu thang bí mật. “Nào, hoàng đệ của ta,” gã nói, “hãy nhận lấy lời cảm ơn của ta thêm lần nữa, và hãy tin vào sự biết ơn chân thành của ta.”

Bá tước cúi chào. “Có mật khẩu không ạ?” chàng hỏi. “Đệ có cần phải hô gì đấy để ra ngoài chăng?”

“Không. Chỉ cần gõ vào cửa sổ của Lính canh Thụy sĩ và nói “Người nhà Công tước d’Orléans, có việc buổi tối,’ họ sẽ để đệ đi qua.”

Chàng Bá tước ngoái nhìn sau lưng một lần cuối, gửi tiếng thở dài êm dịu nhất hướng về người dẫn lối bí ẩn của chàng, rồi xuôi theo hai nhịp cầu thang, gõ lên ô cửa sổ của Lính canh Thụy sĩ, nói những lời cần thiết và tức khắc thấy mình đang đứng giữa sân ngoài. Thế rồi, là kẻ khi vào Louvre thì phải có mật hiệu nhưng khi ra thì không cần, chàng đi qua cây cầu rút và thấy mình lại ở giao lộ Phố Mương Thánh Germain và Phố Con Lăn. Đứng đấy đợi chàng là tên thị đồng và con ngựa của chàng, nói đúng hơn là tên thị đồng và con tuấn mã của Công tước Montmorency.

“A,” chàng thì thầm, “mình cược là nàng đẹp mê hồn và chưa đến tuổi mười tám. Ventre-saint-gris! Mình e đến phải thông đồng chống lại Hồng y mất thôi, nếu đấy là cách duy nhất để gặp nàng lần nữa.”

Giữa lúc ấy, chờ khi Bá tước Moret đã hoàn toàn ra đến sân ngoài, Gaston d’Orléans quay trở lại cung riêng, giam mình trong buồng ngủ, buông rèm cửa để phòng ngừa những con mắt tọc mạch. Xong xuôi, gã lôi từ túi lá thư của cô chị Christine, bàn tay run run cầm lá thư đưa sát vào ngọn lửa một cây nến.

Từng chút một, dưới sức nóng của lửa, giữa những dòng thảo bằng mực đen dần dần hiện ra những dòng mới cùng nét chữ nhưng được viết bằng loại mực vô hình, và giờ chúng là những chữ màu vàng và màu đỏ.

Những dòng chữ này đọc như sau: “Cứ tiếp tục tỏ bày lộ liễu cùng Marie de Gonzague, nhưng hãy ngấm ngầm củng cố lòng tin của Vương hậu. Chỉ khi ông anh chúng ta chết đi thì Anne Áo quốc mới lên ngôi bằng không, này Gaston thân yêu, với sự giúp sức của Phu nhân De Fargis và Phu nhân De Cheureuse, bà ta phải tìm cho ra cách để dù có không là nữ hoàng thì ít ra cũng là Vương hậu nhiếp chính.”

“Ồ,” Gaston thì thầm, “đừng lo nhé bà chị bé bỏng, ta sẽ thận trọng.” Thế rồi gã mở bàn, cho lá thư vào một ngăn kéo bí mật và khóa kỹ.

Về phần Thái hậu, vừa khi Công tước d’Orléans rời đi bà cũng từ biệt con dâu và lui gót. Về đến cung của mình bà mau chóng tháo bỏ xiêm y, mặc đồ ngủ, cho tất cả tỳ nữ lui ra ngoài.

Còn lại một mình, bà kéo sợi dây chuông khuất sau những tấm màn rèm. Thoáng chốc, từ cánh cửa khuất đàng sau bức tranh thảm treo tường bước ra một người đàn ông tuổi khoảng bốn lăm năm mươi có gương mặt xương xẩu màu vàng cùng mái tóc, lông mày và ria mép đồng màu đen mun.

Gã này là nhạc sĩ, kiêm thầy thuốc mà cũng là chiêm tinh gia cho Thái hậu. Gã ta, đáng buồn phải nói rằng, là người thay chân Henri IV, Vittorio Orsini, Concino Concini, Bellegarde, Bassompierre, và Hồng y Richelieu: Vautier xứ Provence, kẻ tự biến mình thành thầy lang để cai trị thể xác của bà và thành thầy tướng để chi phối tâm trí của bà.

Sự xuống đời của Richelieu, nếu bạn đọc có thể gọi được là như thế, đã được thế chân bằng sự lên đời của Hồng y Bérulle, một anh ngốc, và của Vautier, một gã lang băm và những ai biết được thứ ảnh hưởng mà gã có được đối với Thái hậu đều cho rằng, nói gì thì nói, cái ảnh hưởng ấy của gã ăn đứt cả ảnh hưởng của Hồng y.

Vautier vào phòng chờ bên ngoài buồng ngủ của Thái hậu. “Nhanh nào, khẩn trương nào,” bà réo, “mang lại đây, nếu khanh có nó, thứ chất lỏng để bôi chữ tàng hình ấy!”

“Có ngay, bẩm Lệnh bà,” Vautier miệng nói tay rút từ chiếc bị của mình một cái lọ bẹt bằng thủy tinh. “Thái hậu bảo gì thì đấy là vàng ngọc, thần quên thế nào được! Nó đây. Thế rốt cục Thái hậu đã nhận thư mình chờ chưa nhỉ?”

“Ngay đây,” Thái hậu vừa nói vừa lôi lá thư kẹp giữa bộ ngực. “Chỉ vỏn vẹn dăm dòng bá vơ từ Công tước Savoy. Nhưng hẳn ông ấy có điều cần nói chứ ai rỗi đâu mà đi lựa một trong mấy đứa con hoang của chồng ta rồi bảo đưa nhờ cái thư lãng xẹt như vậy bao giờ.”

Bà trao cái thư cho Vautier. Gã đón lấy và mở ra đọc. “Quả thế thật,” gã nói, “nhất định phải có gì khác hơn thế này.”

Những gì viết ra bề ngoài, như đã nói, chỉ là năm hoặc sáu dòng phần đầu trang giấy, rõ ràng là bút tích của Charles-Emmanuel. Nhưng xét chân lý nằm ở chỗ cái phải đọc bao giờ cũng là cái ẩn chứa sau những dòng chữ ấy, rõ ràng đã đến lúc phải viện đến sự chuyên nghệ xử lý hóa chất của Vautier.

Một điều chắc chắn là: giả như có thông điệp vô hình nào đấy nấp bên trong lá thư viết từ Công tước Savoy, thì nó phải nằm bên dưới dòng cuối cùng, trên ba phần tư còn lại của trang giấy.

Vautier nhúng cây cọ vào thứ chất lỏng mà gã chế sẵn rồi thận trọng phết lên phần dưới của trang giấy. Đầu cọ vừa thấm ướt bề mặt giấy trắng thì lập tức đây đó khắp trong những dòng chữ lờ mờ hiện ra, và sau năm phút xử lý như vậy, lời tham mưu sau đây được thấy rõ rành rành:

“Hãy làm bộ phản đối sự tỏ tình cuồng nhiệt của con trai Lệnh bà là Gaston với Marie de Gonzague. Nếu một cuộc chiến tranh cùng nước Ý vẫn quyết định bất chấp sự phản đối của Lệnh bà, hãy đạo diễn để Gaston chỉ huy quân đội, lấy cớ là để tách biệt cậu ấy với nhà Gonzague. Hồng y - Công tước, kẻ mang tham vọng độc nhất là vị tướng tối cao ở thời đại chúng ta, sẽ từ chức để tỏ sự phản kháng. Nhà vua sẽ phải chấp nhận cái không thể tránh được!”

Marie de Médicis và cố vấn của bà đưa mắt nhìn nhau. “Khanh có tham mưu nào hay hơn dành cho ta không đấy?”

“Không có, bẩm Lệnh bà,” gã trả lời. “Thần đã luôn thấy ra rằng nghe theo lời khuyên của Công tước Savoy là việc thông thái nên làm đó.”

“Thế thì ta theo lời khuyên này thôi vậy,” Marie de Médicis thở dài. “Dù gì chúng ta cũng cưỡi lên lưng cọp mất rồi. Khanh hỏi ý sao trời chưa vậy hở Vautier?”

“Hồi tối nay thần đã bỏ ra một giờ trên đỉnh thiên văn đài Catherine de Médicis.”

“Thế những vì sao trên ấy nói gì?”.

“Những vì sao ấy hứa là Thái hậu sẽ toàn thắng trước kẻ thù.”

“Vậy thì hãy cứ thế,” nói xong Marie de Médicis chìa ra trước mặt gã thầy bói sao bàn tay tuy đã có phần nung núc mỡ nhưng trông ra vẫn còn hấp dẫn, gã kính cẩn cúi xuống hôn vào đấy.

Cả hai dắt nhau vào buồng ngủ và không quên quài tay ra sau khép cửa lại.

Một mình trong phòng, Anne Áo quốc dỏng tai nghe tiếng bước chân xa dần của Gaston d’Orléans và bà mẹ chồng của nàng. Đợi đến khi âm vang ấy hoàn toàn biến mất, nàng từ từ nhổm dậy, xỏ hai bàn chân nhỏ nhắn vào đôi hài sa tanh màu xanh thêu chỉ bằng vàng của xứ Tây Ban Nha, đến ngồi bên chiếc bàn trang điểm. Nàng lôi từ hộc bàn một túi vải nhỏ chứa bột hoa diên vĩ, loại hương thơm nàng thích dùng cho y phục hơn bất cứ mùi hương nào khác, cũng là loại mà bà mẹ chồng của nàng đã mang về từ xứ Florence để làm quà cho nàng. Nàng rắc bột này lên trang thứ nhì để trống của lá thư gửi từ Gonzalès de Cordova cách thức tuy khác biệt nhưng kết quả thì giống nhau như ở lá thư của Christine gửi Gaston và thư của Charles-Emmanuel gửi Thái hậu.

Bên dưới lớp bột, chữ viết bỗng chốc xuất hiện trên trang giấy của Gonzalès de Cordova gửi cho Vương hậu. Thông điệp là từ chính Quốc vương Philip IV. Nàng đọc:

Hoàng tỷ, qua người bạn tốt của chúng ta là ngài De Fargis, ta được biết về kế hoạch mà, đặt trường hợp Quốc vương Louis XIII qua đời, tỷ hứa sẽ kết hôn cùng vị hoàng đệ và là người thừa kế ngai vàng của ông ấy, Gaston d’Orléans. Tuy nhiên, sẽ còn tốt hơn vậy nếu như, tại thời điểm Louis chết, tỷ là bà hậu đang có thai.

Vương hậu Pháp quốc lợi thế hơn chồng ở chỗ họ có thể tự mình hạ sinh lấy thái tử, một khả năng chồng họ không có.

Hãy cân nhắc sự thật hiển nhiên này, và do tỷ không nhất thiết giữ lại thư này làm cảm hứng cho những dòng suy tư hãy đốt nó đi.

Philip

Vương hậu, sau khi đọc thư của ông vua em mình lần thứ nhì, rõ ràng để khắc sâu từng từ vào tâm khảm, cầm một góc tờ thư, ghé vào ngọn nến, châm lửa rồi đưa ra chỗ trống để ngọn lửa bùng cháy nuốt trọn lá thư. Ánh lửa chiếu sáng bàn tay xinh đẹp của nàng và khiến đầu móng tay nàng ửng hồng phơn phớt. Chỉ đến lúc ấy nàng mới chịu thả lá thư rơi xuống và tan rã thành ngàn đốm sáng li ti trước khi chạm đến sàn nhà. Nhưng, để chắc chắn mình không bị quên, nàng lại chép toàn bộ lá thư ra giấy rồi bỏ vào một ngăn kéo bí mật dưới bàn khóa kỹ.

Thế rồi nàng chầm chậm trở về giường và kéo tuột chiếc áo ngủ sa tanh từ vai xuống hông, phơi lộ hình hài như nàng Venus giữa một làn sóng bạc. Nàng từ từ buông mình rồi thở dài kê đầu lên gối, miệng thì thầm, “Ôi, Buckingham! Buckingham!”

Và rồi chỉ còn vài ba tiếng thổn thức lẻ loi quấy rầy sự tĩnh lặng của gian buồng trong cung điện hoàng gia.

XI

Người bí ẩn khoác áo Hồng y

Trong phòng trưng bày tranh của điện Louvre có treo một tác phẩm hội họa của Philippe de Champaigne, họa sĩ thuộc giáo phái Jansen. Đó là bức họa chân dung Hồng y Richelieu đúng thật như ông ở ngoài đời, một người mang thần thái sắc sảo, tinh anh, và oai vệ.

Không giống họa sĩ xứ Flanders là những người đồng xứ sở của ông, hay họa sĩ Tây Ban Nha là những người vào hàng bậc thầy của ông, Philippe de Champaigne là kẻ hà tiện về màu sắc và né tránh gam màu sáng vốn thường thấy ở bảng màu của Rubens và Murillo. Nói tóm lại ông để vị thánh chức mặt mày ảm đạm ẩn hiện trên một vùng tranh sáng tranh tối, như ló ra từ khung trời chập choạng của nền chính trị, với dòng chú thích là Aquila in Nubibus (đại bàng ẩn trong mây mờ). Hình ảnh này lẽ ra có thể tâng bốc hơn nữa, nhưng làm vậy lại sẽ nâng sự dối trá cao hơn sự thật.

Ngắm nhìn chân dung này, tất cả các bạn, những người có lương tâm, sau hai mươi lăm thập kỷ sẽ hồi sinh lại con người vinh quang đã khuất và cảm nhận về bậc thiên tài này cả về thể xác lẫn tinh thần, kẻ sinh thời bị thế gian phỉ báng, suốt thế kỷ sau đó bị làm ngơ và hầu như rơi vào quên lãng, và mãi sau hai trăm năm yên nghĩ dưới mồ mới tìm thấy sự tôn vinh mà ông ta có quyền trước thế hệ mai sau.

Bức chân dung có sức hút khiến người đi qua bất giác dừng chân và không khỏi thấy mình đang trầm tư suy tưởng. Đó là người hay là một linh hồn, nhân vật ấy trong tấm áo thụng ngoài màu đỏ, áo choàng cánh màu trắng, cổ đứng rộng bản kiểu Venice, mũ bốn cạnh vuông màu đỏ, vầng trán rộng, tóc và ria mép màu hoa râm, đôi mắt xám tro với ánh nhìn soi mói, đôi bàn tay quý phái tuy gầy và nhợt nhạt? Hình dáng này, cháy bừng với cơn sốt triền miên, chừng như sắc đỏ ở gò má là dấu hiệu duy nhất về sinh khí. Phải chăng cảm giác dường như càng suy tư trước bức chân dung bạn lại càng phân vân tự hỏi liệu đây là người sống hay, như Thánh Bonaventure, là người chết đội mồ trở về để viết lại những dòng hồi tưởng của ông ta? Phải chăng từ nền vải hình người ấy mường tượng trồi lên, cất bước khỏi khung tranh và thong thả tiến đến gần, khiến bạn giật mình lùi lại như né tránh hồn ma có thực.

Điều rõ ràng và không thể chối cãi ở bức họa này ấy là nó vẽ ra một người của tư duy và trí tuệ, và chỉ có thế. Ở đây không có chỗ dành cho lòng trắc ẩn và cảm xúc yếu mềm may thay cho nước Pháp. Trong sự rỗng không của nền quân chủ kéo dài từ thời Henri IV đến thời Louis XIV, với một ông vua suy nhược và bất lực, một Triều đình bất ổn và sa đọa, một đám vương thân hám lợi và lật lọng, để vãn hồi trật tự từ một mớ hỗn độn cần có khối óc là trên hết.

Chúa tạo ra cỗ máy vô hồn đáng sợ này, một con người mang trái tim gỗ đá được ý trời đặt chính xác vào giữa Louis XI và Robespierre, một cái máy cắt mang sứ mệnh triệt hạ những tay đại lãnh chúa, như Louis XI đã đè bẹp những “đại chư hầu” và như Robespierre sẽ trấn áp những nhà quý tộc. Giống những vì Sao Chổi màu đỏ thắm, những cỗ máy lịch sử này thi thoảng vẫn xuất hiện. Chúng tự thân tiến tới, chúng tiếp cận không gây tiếng động, chúng hành sự lạnh lùng không biết xót thương, và chúng chỉ ngừng lại sau khi nhiệm vụ đã hoàn thành, nghĩa là, tất cả đều đã bị diệt sạch.

Như vậy Richelieu lẽ ra sẽ xuất hiện trước mặt bạn vào cái đêm ngày 5 tháng 12 năm 1628 hôm ấy, khi mà, mặc cho bầu không khí thù hận bủa vây lấy mình, ông vẫn cương quyết thực hiện bằng được những mưu đồ to tát mà ông đã tính toán kỹ càng: xóa sổ dị giáo tại nước Pháp, xô Tây Ban Nha ra khỏi Milan và đẩy nước Áo ra khỏi Tuscany. Ông chính là người sẽ xuất hiện trong phòng đọc sách của mình trước mặt bạn, nói mà không để lộ bản thân, nhìn mà không lộ vẻ đang nhìn, vị thánh chức ấy, người mà sử gia Michelet vĩ đại mệnh danh là Người bí ẩn khoác áo Hồng y.

Ông rời khỏi buổi dạ tiệc ba lê khi trực giác mách rằng đằng sau sự vắng mặt của Vương hậu còn có một nguyên do chính trị, và đó chỉ có thể có nghĩa là một mối đe dọa dành cho ông. Điều độc địa gì đấy đang được trù tính bên trong cung điện hoàng gia này, nơi chỉ dăm ba gian phòng hẹp mà khiến ông vất vả và phiền phức còn hơn cả phần thế giới rộng lớn bên ngoài. Ông về nhà trong tâm trạng buồn rầu, mệt mỏi, gần như chán ghét, miệng không ngớt làu bàu giống Luther, “Có lúc mà đến cả Đức Chúa của chúng ta cũng ra chiều chán ngán trò chơi, bài trên tay Ngài ngửa cả ra bàn.”

Ông biết rõ thứ bị đe dọa không chỉ là quyền lực mà cả mạng sống của ông nữa. Những nhát dao găm thọc vào người sẽ làm nên lớp áo hành xác dành cho ông. Ông thấy tình cảnh của mình vào năm 1628 lúc này chính là tình cảnh của Henri IV hồi năm 1606: mọi người muốn rằng ông phải chết. Tệ nhất là đến cả Louis XIII cũng ghét ông. Chỗ dựa duy nhất của Richelieu đấy là nhà vua, nhưng hễ vua thua thiệt thì Hồng y dễ là người lãnh đủ. Giá kẻ thiên tài như ông là người cường tráng khỏe mạnh thì khả dĩ ông còn chống chịu được, giống gã đần Bérulle địch thủ của ông vậy, nhưng do thiếu tiền thường xuyên phải liên tục vắt óc cho ra những nguồn tài nguyên mới, rồi hở ra là có đến cả chục mưu đồ hè nhau chống lại ông, hết thảy khiến ông đêm ngày hệt ngồi trên đống lửa. Đó chính là căn nguyên chứng sốt nóng khiến hai má ông đỏ au mà trán và tay thì tái nhợt tựa ngà voi. Đế thêm vào những tranh cãi bất tận về thần học là cơn thịnh nộ truyền vào trong ông và sự cần phải dằn lại cay đắng và giận dữ, vậy là tự thâm tâm ông bốc cháy phừng phừng, lúc nào cũng còn cách cái chết không quá một inch.

Kỳ diệu là qua hơn hai lần như thế mà ông vẫn không chết. May mắn thay, vua ít nhiều linh cảm được rằng Richelieu mà toi thì vương quốc của mình cũng tiêu. Ở chiều ngược lại, Richelieu thừa hiểu vua mà tiêu thì mạng sống của ông cũng còn không quá hai mươi bốn tiếng: ông, kẻ bị thù ghét bởi Gaston, bởi Anne Áo quốc, bởi Thái hậu, bởi ngài Soissons người lưu đày biệt xứ, bởi hai anh em nhà Vendôme bị giam trong nhà ngục; tóm lại là kẻ bị thù ghét bởi toàn thế giới quý tộc; còn hơn thế, là kẻ bị thù ghét của toàn xứ Paris vì đã cấm chỉ chuyện giải quyết ân oán bằng những trận so kiếm tay đôi giữa công chúng, ông hiểu điều tốt đẹp nhất mình nên mong mỏi ấy là chết vào cùng ngày, cùng giờ vua bị chết, nếu được.

Duy một người vẫn một lòng với ông trong cái trò cò cưa dai dẳng này, khi mà vận đen và vận đỏ theo nhau xoành xoạch đến nỗi chỉ nội trong ngày mà nắng đẹp cùng giông bão thảy đều có cả. Đó là cô cháu mà cũng là con gái nuôi của ông, phu nhân De Combalet, người chúng ta đã gặp tại Lâu đài Rambouillet, trong bộ áo nữ tu Dòng Camêlô nàng vẫn luôn mặc kể từ sau cái chết của chồng.

Bấy giờ, việc làm đầu tiên của vị Hồng y khi về đến tư dinh tại Quảng trường Hoàng Gia ấy là gõ vào một cái chuông. Ba cánh cửa hầu như mở toang cùng lúc: cánh trước mặt xuất hiện Guillemot, người hầu phòng tin cẩn của ông; cánh bên này là Charpentier, viên thư ký của ông; cánh thứ ba là Rossignol, người giải mã thư từ cho ông.

“Cháu gái ta về chưa?”

“Bẩm Đức ông, vừa tức thì,” anh hầu phòng trả lời.

“Hãy bảo với cháu ta rằng ta cần ở lại phòng làm việc đêm nay, và hỏi xem cháu ta muốn sang đây thăm ta hay để ta đến đấy nhé.”

Anh hầu phòng tín cẩn khép cửa lại và đi thực thi mệnh lệnh.

Hồng y quay sang Charpentier. “Ngươi gặp Cha Joseph chưa nhỉ?” ông hỏi.

“Ông ấy tối giờ đã đến đây hai lần,” viên thư ký trả lời, “và nói là ông ấy phải thưa chuyện cùng Đức ông vào tối nay.”

“Nếu ông ấy quay lại lần thứ ba, hãy mời vào. Ngài Cavois vẫn chỉ huy phòng lính canh đấy chứ?”

“Phải ạ, bẩm Đức ông.”

“Hãy bảo anh ta đừng đi đâu. Đêm nay ta có thể cần đến.”

Viên thư ký lui ra.

“Còn ngươi, Rossignol,” Hồng y hỏi, “đã giải mã xong lá thư ta giao chưa nhỉ, lá thư trong mớ giấy tờ của thầy thuốc hoàng gia Senelle, lúc ông ấy trở về từ Lorraine ấy?”

“Đã xong, bẩm Đức ông,” bậc thầy giải mã trả lời bằng chất giọng miền Nam đặc sệt. Người này là một gã nhỏ thó tầm bốn lăm năm mươi, thói quen cúi mình thưa bẩm khiến gã trông như một anh gù. Nét dễ nhớ nhất ở gã là cái sống mũi lê thê tưởng chừng đỡ được những ba hay bốn đôi kính mắt, tuy gã vẫn khiêm tốn chỉ xài đúng một đôi. “Nó dễ ợt hà. Đức vua gọi là Céphale, Vương hậu là Procis, Đức ông là Nhà tiên tri, còn phu nhân De Combalet là Venus.”

“Tốt,” Hồng y nói. “Cứ trao chìa khóa giải mã, ta sẽ tự mình đọc lấy.”

Rossignol khom mình chào và dợm bước lui ra.

“Tiện thể,” Hồng y nói thêm, “ngày mai nhớ nhắc ta trao ngươi số tiền thưởng hai mươi pistole đấy nhé.”

“Đức ông còn gì sai bảo nữa không ạ?”

“Hết rồi, hãy về phòng làm việc của ngươi và chuẩn bị chìa khóa giải mã. Khi nào ta gọi phải có ngay.”

Rossignol vừa đi lùi vừa khom người thiếu điều cụng đầu xuống mặt nền.

Vừa khi cánh cửa khép lại sau lưng gã, bên trong bàn làm việc của Hồng y khe khẽ vang lên một tiếng chuông. Mở ngăn kéo ông thấy quả chuông vẫn còn hơi rung rung, ông liền dùng ngón tay ấn vào một nút nhỏ hẳn là truyền phát tín hiệu đến phòng ở của phu nhân De Combalet, vì chưa đầy phút sau nàng đã xuất hiện phía bên kia phòng làm việc, nhưng là từ một cánh cửa khác nữa.

Lối phục sức của nàng bây giờ đã khác xa: không có mạng che mặt cùng với băng đô và cũng không còn tấm vải thung dòng tu cùng khăn choàng trùm đầu, thay vào đó nàng mặc chiếc đầm lửng mỏng nhẹ, thắt eo lưng bằng sợi dây da. Mái tóc hung xinh đẹp được thoát khỏi tình trạng bị bó buộc, buông từng lọn uốn xoăn mềm mượt xuống bờ vai bên trên vùng cổ áo khoét rộng hào phóng hơn nhiều so với những gì một nữ tu Dòng Camêlô nghiêm trang được phép, làm phô bày đường cong bầu ngực bên dưới chùm hoa violet xen nụ hồng cài áo một kiểu trang sức vừa thể hiện dòng dõi vừa tôn vinh sắc đẹp của chủ nhân, là chùm hoa mà lần trước chúng tôi đã nhắc đến, tuy lúc ở lâu đài của phu nhân De Rambouillet thì nó được cài nơi vai áo.

Màu nâu sẫm của tấm áo làm nổi bật làn da trắng của chiếc cổ mảnh mai cùng đôi bàn tay xinh đẹp; và, do nền vải không bị gò bó trong bộ khung tạo dáng làm bằng kim loại vốn là vật phổ dụng thời bấy giờ, những đường xếp nếp của chiếc áo được thoải mái làm đẹp cho hình dáng cân đối của nàng.

Nhìn thấy cô cháu gái đáng yêu, kẻ vào phòng mang theo cả bầu không khí hương thơm tươi mát, tuổi hai mươi lăm khoác lên mình nàng một vẻ đẹp ngập tràn sắc xuân, càng duyên dáng yêu kiều hơn nữa nhờ sự giản dị của chiếc áo nàng đang mặc, vầng trán khắc khổ của Hồng y giãn ra, gương mặt thảm não của ông bừng sáng, ông giang hai tay về phía nàng cất tiếng gọi, “Ô! Marie, hãy lại với ta nào.”

Người thiếu nữ không chờ được thúc giục mà mang cả nụ cười hiền hậu bước hẳn đến chỗ ông. Nàng gỡ chùm hoa đeo trên ngực, khẽ chạm vào môi rồi dâng tặng cho ông cậu.

“Cảm ơn, con yêu của ta,” Hồng y nói. Tỏ vẻ thưởng thức mùi thơm của chùm hoa, ông cũng đưa nó đến gần môi của mình. “Cảm ơn nhé, con yêu.”

Thế rồi, kéo nàng lại gần và đặt lên trán nàng nụ hôn của người cha dành cho đứa con của mình, ông nói, “ta thích những cánh hoa này, chúng tươi mát như con và tỏa hương giống con vậy…”

“Cậu thân yêu, cậu quả thật trăm lần nhân hậu. Người bảo là muốn gặp con sao? Hạnh phúc thay biết rằng người cần con có mặt.”

“Ta luôn cần con, Marie thân yêu của ta,” Hồng y vừa nói vừa ngắm nhìn người cháu gái của ông bằng ánh mắt hân hoan, “riêng tối nay sự hiện diện của con càng cần thiết hơn bao giờ hết.”

“Ôi, cậu tốt bụng của con!” phu nhân De Combalet vừa nói vừa định hôn vào đôi tay của Hồng y, ông ngăn lại bằng cách kéo tay nàng về phía môi mình. “Tối nay trông người lại bất an, tuy với người thì âu lo vốn đã thành quen thuộc.” Nàng mỉm cười không vui. “Đã có chuyện gì chăng, mọi việc với cậu vẫn thành công cơ mà?”.

“Đúng vậy,” Hồng, đáp, “Ta chẳng nên cùng lúc vừa hưng phấn lại vừa suy tư, vừa vui vẻ lại vừa buồn bã, vừa cương quyết lại vừa bất lực nhưng vốn ở ta là vậy, con là người hiểu rõ hơn ai hết, đúng không Marie. Sự nghiệp giữa đám đông không mang theo hạnh phúc của đời riêng. Con yêu ta bằng cả lòng mình đấy chứ con yêu?”

“Bằng cả tấm lòng và bằng cả tâm hồn, cậu ạ!”

“Chắc con nhớ rằng sau cái chết của Chalais, tưởng chừng ta đã giành đại thắng: Vương hậu, anh em Vendôme và Bá tước Soissons buộc phải quỳ gối trước mặt ta. Ta đã tha thứ cho họ nhưng đổi lại, bọn họ đã làm gì? Họ tấn công vào gan ruột của ta. Họ biết thế gian này kẻ ta yêu thương chỉ mỗi mình con, rằng với ta sự hiện diện của con là cần thiết như không khí và như ánh sáng của mặt trời. A, họ lên án con sống cùng ‘tên giáo sĩ xấu xa,’ con sống cùng ‘gã đàn ông khát máu.’ Sống cùng ta ư? Không sai, con sống cùng ta, đúng hơn là ta sống vì con! Ấy vậy cuộc sống này, với con là tận tụy biết bao, với ta là trong sáng biết bao, cả khi con đáng yêu dường này, và trong vòng tay ta thế này, tâm trí ta trước sau không tì vết, cuộc sống này, với nó chúng ta cùng hãnh diện, thì bọn họ quy là điều tủi hổ. Con đã quá hãi sợ bọn họ, con tái lập lời nguyện sẽ là nữ tu và vào tu viện kín. Ta thậm chí phải kêu xin người mà ta đây đang xung đột là Đức Giáo hoàng một đặc ân lùi lại ít lâu thời hạn con ẩn tu. Âu lo ư? Sao ta có thể không âu lo? Ta không sợ họ giết ta, việc này chẳng nghĩa gì, trận công thành La Rochelle ta còn liều mạng không dưới hai mươi lần. Nhưng nếu ta bị bãi chức, lưu đày, hay tống giam, ta sống sao đây khi chia lìa với con.”

“Cậu thân yêu,” người nữ tu Dòng Camêlô xinh đẹp cất lời, nàng dành cho Hồng y ánh mắt nhiều hơn cả sự dịu dàng một người cháu dành cho ông cậu, thậm chí có lẽ còn nhiều hơn cả tình yêu của con gái dành cho người cha, “khi con nguyện như vậy, tuy cậu vẫn tốt bụng như cậu có thể là người đúng như vậy, con đã không hiểu biết người như con giờ đây hiểu biết người đã không yêu người như hôm nay con yêu người. Con đã đưa ra lời thề nguyện, nhưng Giáo hoàng đã khước từ lời nguyện ấy; và hôm nay, lời nguyện xem như không còn nữa. Hôm nay con thề dù xảy ra bất cứ chuyện gì, người đi đâu con sẽ theo đó: điện vàng hay ngục tối với con đều như nhau. Trọn tình yêu dành vào nơi đâu, trái tim sẽ sống ở nơi ấy. Cậu yêu quý, trái tim con sống ở bên người, vì con yêu người và sẽ luôn yêu người.”

“Cho là vậy, nhưng khi họ đánh bại ta, liệu kẻ thắng cuộc chịu để con tiếp tục dành sự tận tình cho ta chăng? Này Marie, thứ ta sợ hơn cả bị cách chức, hơn cả bị tước bỏ quyền lực, hơn cả bị tiêu tan tham vọng, ấy là phải chia lìa với con. Than ôi! Giá ta chỉ phải đấu với Tây Ban Nha, Áo và Savoy thì chẳng có chuyện gì đáng nói. Nhưng phải đấu với người chung quanh ta, những kẻ nhờ ta mà giàu có, sung sướng và quyền lực! Ta không dám cất chân nghiền nát dù bọn họ mười mươi là rắn độc và bọ cạp. Đây mới là điều khiến ta mỏi mệt đến tuyệt vọng. Kẻ địch ngoại quốc của ta, Spinola, Wallenstein, Olivares chúng là ai cơ chứ? Ta thừa sức hàng phục tất cả; với ta, đó không phải kẻ địch thực sự, không phải là đối thủ thực sự. Đối thủ là tên Vautier kia, kẻ địch là tên Bérulle kia hoặc kẻ rình rập lấy ta trong xó tối, kẻ mà tên gì ta không biết, có hay không ta cũng không hay. Ta, kẻ viết ra những tấn bi kịch ấy vậy lại không biết vở kịch nào đen tối hơn tấn tuồng ta diễn! Bởi thế, cả giữa khi lâm trận cùng hải đội Anh quốc, giữa khi xé toang những bức tường thành La Rochelle duy chỉ bằng sức mạnh của trí tuệ ta nói vậy, dù nói về chính ta ta đã phải vươn ra ngoài quân đội hiện thời để mộ thêm mười hai ngàn lính Pháp cho Công tước De Nevers, người kế vị hợp pháp của Mantua và Montferrat, để ông ta thắng được người thừa kế của mình. Sẽ là đủ nếu ta chỉ phải đối địch cùng Philip IV, Ferdinand II và Charles-Emmanuel, nghĩa là Tây Ban Nha, Áo và Savoy. Nhưng gã chiêm tinh gia Vautier lại ‘thấy nơi những vì sao’ rằng quân đội sẽ không bao giờ qua được phía bên kia dãy núi, còn gã Bérulle giả dối thì ngại rằng thành công của Nevers không chừng sẽ gây phương hại đến ‘sự hiểu biết lẫn nhau’ giữa Quốc vương công giáo Tây Ban Nha và Quốc vương Cơ đốc giáo Pháp quốc. Bọn họ gửi thư cho Créqui qua Thái hậu, chính là Créqui được ta tôn làm khanh tướng của vương quốc, là Thống chế nước Pháp, Thống sứ xứ Dauphiné tên Créqui ấy kẻ muốn làm nguyên soái bằng tiền của Công tước Montmorency, tên Créqui ấy kẻ không gì khiến hắn vừa lòng toại ý. Lại còn phát sinh thiếu đói trong quân đội khiến binh lính hoang mang đào ngũ, ai là kẻ hưởng lợi nếu chẳng phải Savoy cơ chứ? Và ai là kẻ sắp lăn đá ra từ rặng Savoy hòng cản chân quân Pháp ai khác ngoài chính Vương hậu Pháp, Marie de Médicis? Đích thị mụ ta, con gái kẻ sát nhân, cháu gã Hồng y bị bắt buộc trả lại áo dòng kẻ đầu độc chị dâu và anh ruột.

“Nhưng gã chiêm tinh gia Vautier đã thấy chuyện ấy nơi những vì sao! Được thôi, bọn họ cứ việc cản bước ta hay đúng hơn là quân đội của ta. Bọn họ hy vọng khiến cho ta sức cùng lực kiệt, hủy hoại ta và chặn đứng quân ta. Vì lợi ích của nước Pháp chúng ta vẫn bất chấp và đưa quân tiến thẳng về Mantua và Montferrat, những vùng lãnh thổ tuy nhỏ bé nhưng ở vào vị trí chiến lược. Pháo đài Casale chính là chìa khóa vào dãy Alps. Trong tay Savoy thì chìa khóa ấy cũng sẽ bị Áo và Tây Ban Nha tùy ý sử dụng.

“Rồi thì xứ Mantua vùng đất của gia tộc Gonzaga, trung tâm văn chương cuối cùng của nước Ý chỉ xếp sau có mỗi Venice. Mantua, điểm khống chế Tuscany, Venice và Lãnh thổ Giáo hoàng. Nào ích gì việc tấn công vây hãm thành Casale nếu thành Mantua bị thất thủ? Ta đang thương lượng cùng Gustavus Adolphus, nhưng ích gì việc liên minh với Tân giáo ở phía Bắc khi ta đè bẹp Tân giáo ở phía Nam? Nếu thành công với chiến dịch phía Nam, ta sẽ gom hết quyền hành về một mối, cả quyền hành tinh thần lẫn quyền hành thế tục, và thống lĩnh Pháp quốc đến trọn đời. Bọn họ dám cho rằng cản đường ta sẽ là gã lừa đảo Vautier và tên thiển cận Bérulle!”

Ông nhổm dậy. “Hơn thế nữa,” ông nói thêm, “bọn họ dám cho rằng giữ chân ta sẽ là mụ con dâu ấy và mụ mẹ chồng ấy, khi mà ta đang nắm trong tay bằng chứng về tội gian dâm của người này và tội đồng lõa giết hại Henri IV của người kia. Than ôi, dù những lời này suýt nữa bật ra từ cửa miệng, ta lại phải cố nén trước bọn họ vì làm vậy sẽ động đến niềm kiêu hãnh của nhà vua nước Pháp.

“Kìa cậu!“phu nhân De Combalet sợ hãi kêu lên.

“Ồ, ta cũng có nhân chứng trong tay,” Hồng y nói. “Với Vương hậu Anne Áo quốc thì đã có phu nhân De Bellier và ‘Patroclus,’ còn với Marie de Médicis thì đã có người đàn bà xứ Escoman. Song ta chưa tìm thấy người này, có lẽ là trong nhà lao Những đứa con gái sám hối, còn nếu nàng ta đã chết, kẻ bị đày đọa đáng thương, ta vẫn sẽ nói chuyện cùng xác chết.” Ông bồn chồn đi qua đi lại.

“Cậu yêu à,” phu nhân De Combalet vừa nói vừa lấy luôn mình làm vật chắn đường. “Tối nay đừng nói về chuyện này, hãy cứ để đấy cho ngày mai.”

“Đúng đấy, Marie ạ,” Richelieu phải dùng đến sức mạnh của ý chí để có thể dừng chân đứng lại. “Hôm nay con đã làm gì rồi? Con đã đến đâu vậy?”

“Con sang chơi nhà phu nhân De Rambouillet.”

“Chuyện gì xảy ra ở đằng ấy? Có gì hay chăng? Cái bà ‘Arhenice’ trứ danh ấy nói gì ?” Hồng y cố mỉm cười.

“Bà ấy giới thiệu cùng mọi người một thi sĩ trẻ vừa đến từ Rouen.”

“Ở Rouen có xưởng chế tạo nhà thơ chắc? Rotrou vừa đến đây ba tháng chứ mấy, còn mới toanh hà.”

“Thực ra thì chính Rotrou mới là người giới thiệu cậu ấy.”

“Thế gã nhà thơ này tên gì?”

“Pierre Corneille.”

Hồng y nhún vai ra ý bảo: Vô danh tiểu tốt. “Hắn đến cùng một vở bi kịch trong túi chứ gì?”

“Cùng một vở hài kịch, gồm năm màn.”

“Tựa đề?”

“Mélite.”

“Đâu phải là một cái tên lịch sử.”

“Đúng vậy, nguồn gốc của nó thuần tưởng tượng. Rotrou bảo tác phẩm này chắc chắn sẽ làm lu mờ hết thảy mọi thi phẩm, quá khứ, hiện tại lẫn sau này.”

“Cuồng ngôn!”

Phu nhân De Combalet khéo léo chuyển đề tài. “Thế rồi Phu nhân Rambouillet giới thiệu mọi người một ngạc nhiên thực sự: phía bên kia vách tường đối diện Y viện Ba Trăm và không ai hay biết trừ thợ xây và thợ mộc, bà ấy đã bí mật dựng lên một công trình gá thêm vào lâu đài một gian phòng mới tuyệt đẹp, tất cả đều khoác màu xanh nhung, vàng kim và bạc. Trước giờ con chưa gặp phong cách thẩm mỹ nào tinh tuyệt như thế ấy.”

“Con ưa thứ gì đấy giống thế không hở Marie? Dễ ợt để ta sẵn dịp gồm vào dinh thự đang xây cất nhé.”

“Cảm ơn cậu, nhưng mong người nhớ rằng với con thì chỉ cần một gian buồng thanh tu miễn gần kề bên người là được.”

“Chuyện có vậy thôi sao?”

“Không hẳn dù con không chắc có nên kể cậu nghe tiếp không đây.”

“Sao thế?”

“Vì chuyện tiếp theo có dính líu đến một… thanh kiếm.”

“Đấu kiếm à! Lại là đấu kiếm!” Richelieu rít lên. “Ta phải làm sao mới dẹp được nỗi ám ảnh danh dự điên rồ này ra khỏi nước Pháp đây chứ?”

“Lần này thì không phải là một trận đấu kiếm tay đôi mà chỉ đơn thuần là một cuộc so tài. Hầu tước Pisany được đưa về nhà trong tình trạng mất máu vì bị thương.”

“Vết thương nguy kịch à?”

“Không ạ, anh ta hên nhờ cái lưng gù: lưỡi kiếm đâm phải đỉnh bướu nên trượt sang bên thay vì chọc thủng. Thầy thuốc mổ vết thương bảo vầy: ‘Quỷ thần ơi, nó trượt dọc bên ngực rồi xuyên thủng cánh tay trái.’”

“Ta biết nguyên nhân chúng đánh nhau không nhỉ?”

“Con cho là anh ta có nhắc đến Bá tước Moret.”

“Bá tước Moret ư,” Richelieu nhíu mày lặp lại. “Dường như ba ngày nay ta đã nghe thấy cái tên này thì phải. Thế anh ta tặng Hầu tước Pisany nhát kiếm ấy à?”

“Không ạ, đấy là một trong những người bạn của Hầu tước.”

“Tên gì?”

Phu nhân De Combalet ngắc ngứ, lòng biết rõ cậu nàng ghét đấu kiếm đến mức nào. “Cậu yêu ơi,” nàng lựa lời, “người hiểu con nói gì rồi đấy: đây đâu phải là đấu tay đôi hay là giải quyết ân oán hay hội ngộ gì đâu. Những người đối địch chẳng qua chỉ có sự bất đồng trước cửa lâu đài mà thôi.”

“Nhưng kẻ đối địch này là ai? Tên hắn là gì hở Marie.”

“À, là Souscarrières gì đấy.”

“Souscarrières ư!” Richelieu thốt lên. “Ta biết cái tên ấy.”

“Có lẽ, nhưng con đoan chắc cùng người, cậu yêu ơi, lỗi không phải tại anh ta.”

“Ai cơ?”

“Me-xừ Souscarrières ấy.”

Hồng y lôi trong túi ra một cuốn sổ nhỏ rồi tra cứu. Thế rồi ông gật gù, chừng như đã tìm thấy cái cần tìm.

“Hầu tước Pisany rút kiếm trước rồi đâm chọc lung tung như gã rồ,” phu nhân De Combalet tiếp, “Voiture và Brancas là nhân chứng thuật lại như vậy.”

“Đây rồi chính hắn,” Hồng y lẩm bẩm. Ông gõ chuông.

Charpentier liền hiện ra. “Cho đòi Cavois,” Hồng, ra lệnh.

“Cậu ôi! Người không định bắt giữ chàng trai này và đưa anh ta ra xét xử đấy chứ?” phu nhân De Combalet thảng thốt, hai tay nàng xoắn xít vào nhau.

“Trái lại,” Hồng yphì cười: “có lẽ ta thử trao hắn vận may xem sao.”

“Ôi! Đừng giễu cợt con thế, cậu ơi!”

“Marie ơi, với con thì đời nào ta giễu cợt. Ngay lúc này vận may trong tay tên Souscarrières này. Thậm chí còn hơn thế, đấy chính là vận may hắn cần. Giữ sao đừng vụng về vuột mất là tùy nơi hắn.”

Cavoin bước vào. “Này Cavois,” Hồng y quay sang viên đội trưởng lính canh, lúc này mắt vẫn còn nửa nhắm nửa mở, “hãy đến ngôi nhà Phố Frondeurs, giữa Phố Traversière và Phố Sainte-Anne, rồi vào đấy hỏi thăm một gã lịch sự gì đấy tự gọi mình là Pierre de Bellegarde, Hầu tước xứ Montbrun, Quý ông xứ Souscarrières.

“Tuân lời, bẩm Đức ông.”

“Nếu anh thấy hắn có nhà, bảo với hắn dù rằng đã khuya, ta vẫn sẵn lòng trò chuyện đôi câu với hắn.”

“Vậy nếu hắn không chịu?”

“Ồ Cavois, ta cho rằng chuyện vặt như thế anh thừa sức xử lý. Có chịu hay không chịu, ta vẫn muốn thấy hắn. Rõ chứ?”

“Nội trong một giờ hắn sẽ có mặt hầu Đức ông,” Cavois vừa nói vừa gập người.

Ra đến cửa thì viên đội trưởng lính canh giáp mặt một người đang bước vào, trông cách ông nhường đường cho người này và tỏ sự chào hỏi kính cẩn thì đây ắt hẳn là nhân vật quan trọng.

Thật vậy, người này không ai khác chính là Du Tremblay, vị tu sĩ lừng danh thuộc Dòng Capuchin, thường được biết đến bằng danh xưng Cha Joseph, hay còn gọi là Đức cha cố vấn.

XII

Đức cha cố vấn

Cha Joseph có tiếng là “linh hồn thứ hai” của Richelieu, thấy ông là đám tôi tớ tin cẩn của vị thánh chức lập tức rút lui, dành đặc quyền cho ngài cố vấn hậu trường, Éminence grise, được trơ trọi giữa một khoảng không gian nể vì rộng rãi.

Không hơn gì người khác, phu nhân De Combalet cũng nghe trong mình bứt rứt, bồn chồn vì cách xuất hiện không hề gây tiếng động của Cha Joseph. Nên nhác thấy ông nàng vội chìa trán ra trước Hồng y ngỏ ý muốn nhận một cái hôn từ biệt. “Cậu ơi,” nàng nói, “đừng làm việc khuya quá đấy nhé.”

Thế rồi nàng lui gót, hối hả chuồn qua cánh cửa đối diện với chỗ cửa mà ông thầy dòng vừa đặt chân vào, giữ lấy cự ly nửa gian phòng giữa nàng và người mới đến khi ông này tiến về phía Hồng y.

Vào thời của truyện này, không kể Dòng Giảng Thuyết do Hồng y Bérulle sáng lập vào năm 1611 và sau thời gian dài bị cản trở được Giáo hoàng Paul V chính thức thừa nhận vào năm 1613, các dòng tu hầu như đều rơi cả vào tầm ảnh hưởng của Hồng y đại thần. Ông được công nhận là Hồng y bảo trợ của tu sĩ thuộc Dòng Biển Đức, Dòng Xitô, Dòng Thánh Norbert, Dòng Đa Minh, Dòng Camêlô và cuối cùng là toàn gia tu sĩ đội mũ trùm đầu thuộc Thánh Franxicô: Dòng Phanxicô, Dòng Hèn Mọn, Dòng Thánh Phanxicô Paola, Dòng Franxicô, Dòng Capuchin, vân vân và vân vân. Để công nhận sự bảo trợ này, tất cả những dòng tu kể trên, cho dù thuộc về thuyết giảng, khẩn cầu, giáo huấn hay truyền bá; và dù họ đi bất cứ nơi đâu, hết thảy đều hành động như một nguồn tình báo âm thầm, và là nguồn tình báo có độ đáng tin tăng cao bội phần bởi tin tức chủ yếu là nói ra từ miệng những người xưng tội.

Thống lĩnh toàn thể mật vụ mặc áo dòng, những kẻ mẫn cán với phận sự giám sát, là Cha Joseph tu sĩ Dòng Capuchin, người từng trải về cách thức ngoại giao lẫn mưu đồ bí mật. Giống những người xuất hiện sau này như Sartine, Lenoir và Fouché, ông là bậc thiên tài về lĩnh vực hành nghề nội gián. Ông dùng ảnh hưởng của mình để đưa em trai là Leclerc du Tremblay vào giữ chức Tổng quản Ngục Bastille. Như vậy, kẻ tù nhân sẽ do Thầy Dòng Capuchin Du Tremblay phát hiện, vạch tội và bắt đi; rồi được Tổng quản Du Tremblay đóng cùm, bỏ ngục và canh giữ. Lỡ ra kẻ tốt số ấy có chết trong nhà ngục, âu cũng là chuyện rất thường hay xảy ra, lễ xưng tội và bí tích lâm chung cũng do Thầy Dòng Capuchin Du Tremblay gánh lấy vậy là mọi chuyện chỉ có người nhà biết với nhau.

Thừa tác vụ của Cha Joseph được chia thành bốn ban, mỗi ban đều do tu sĩ Dòng Capuchin đứng đầu. Ông còn có một thư ký tên gọi Cha Ange Sabini, hành động với tư cách là Joseph cho Cha Joseph. Mỗi khi có việc cần đi đó đi đây, ông thường di chuyển trên lưng ngựa và theo sau có Cha Ange cưỡi trên lưng con ngựa thứ nhì. Phải một hôm, con ngựa cõng Cha Joseph là một ả ngựa cái trong khi ngựa của Cha Ange lại là một anh ngựa đực. Hai con bốn cẳng quấn riết vào nhau khiến mũ áo trùm đầu của hai bác thầy dòng bị rơi vào vai diễn hết sức kỳ cục, đến mức Cha Joseph tin rằng phong thái nghiêm trang yêu cầu ông phải bỏ ngay cái phương tiện đi đứng theo kiểu ấy. Từ đấy về sau, ông chỉ dám ngồi kiệu hoặc bên trong khoang xe ngựa.

Tuy nhiên, khi cần duy trì sự che giấu nhận dạng đang lúc thi hành bổn phận thường ngày, Cha Joseph lại đi bộ và kéo sụp mũ áo khuất cả đôi mắt để không bị ai khác nhận ra dễ dàng với khung cảnh Paris thời bấy giờ, nơi đông nghẹt tu sĩ thuộc đủ mọi dòng tu.

Vào đúng đêm hôm ấy, Cha Joseph đã ra ngoài, ẩn danh và đi bộ.

Hồng y, ánh mắt tinh anh sau bàn làm việc, đợi khi cánh cửa đầu tiên khép lại sau lưng viên đội trưởng rồi đến lượt cô cháu gái cũng đặt chân ra khỏi cánh cửa thứ nhì ông mới quay sang Cha Joseph. “À,” ông cất giọng, “Du Tremblay thân mến, cha có chuyện cần nói tôi thì phải?” Hồng y vẫn giữ thói quen gọi vị tu sĩ bằng tên họ.

“Đúng vậy, bẩm Đức ông,” Cha Joseph đáp, “và tôi đã hai lần đến đây hòng tìm vinh dự diện kiến ngài!”

“Tôi đã nghe nói lại. Việc này khiến tôi hy vọng là cha hẳn đã nghe được gì đấy về Bá tước Moret câu chuyện hắn trở về Paris, và lý do của sự trở về ấy.”

“Tuy chưa rõ lắm những gì ngài cần biết, song tôi tin mình đã dò đúng đường.”.

“Ồ! Bạn hữu bên Phố Áo Choàng Trắng của cha đã làm việc rồi đây. Thế họ đã phát hiện…?”

“Khá khiêm tốn. Họ chỉ biết được là Bá tước Moret đang ở tại Lâu đài Montmorency của Công tước Henri II, ra khỏi nhà vào ban đêm để thăm người tình sống tại Phố Vườn Anh Đào đối diện Lâu đài Lesdiguières.”

“Phố Vườn Anh Đào, đối diện Lâu đài Lesdiguières… Đấy là nhà của hai chị em nhà Marion Delorme!”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông, là nhà của phu nhân De La Montagne và phu nhân De Maugiron, nhưng chưa rõ ai trong hai người là tình nhân cậu ấy.”

“Cái đấy thì tôi biết ngay thôi,” Hồng y nói.

Rồi ra hiệu để vị thầy tu Dòng Capuchin tạm dừng tường thuật, ông lấy bút viết lên một mảnh giấy:

Hai em gái nhà ngươi ai là người tình Bá tước Moret?

Ai là bồ của cô em còn lại? Có tình địch khốn khổ nào chăng?

Thế rồi quay sang một ô cửa nằm ở bên trên bàn làm việc, ông đưa tay chạm vào nút ấn. Ô cửa này thông sang một ngôi nhà kế cận và khi mở thì bày ra một khoảng hở bằng với bề dày vách tường cùng ô cửa thứ nhì ở mặt tường bên kia. Nằm giữa hai ô cửa là hai cái chuông - một trái và một phải - để kích hoạt thứ phát minh mới lạ chưa ai từng biết ngoại trừ ngài Hồng y.

Hồng y đặt tờ giấy nằm giữa hai ô cửa, rung chuông phải rồi khép lại ô cửa phía bên ông. “Tiếp,” ông quay lại nói với Cha Joseph, kẻ nãy giờ chăm chú theo dõi mà chẳng hề tỏ ra kinh ngạc.

“Bẩm Đức ông, tôi đang nói bạn hữu bên Phố Áo Choàng Trắng đã làm vài việc, nhưng chính là ý trời, vốn bảo trợ công việc của Đức ông, đã chu toàn hầu hết.”

“Du Tremblay, rằng ý trời bảo trợ tôi sao, cha chắc chứ?”

“Còn việc gì tốt đẹp hơn thế, bẩm Đức ông?”

Hồng y, tốt nhất nên tin luôn thay vì hỏi nhiều, mỉm cười nói, “Vậy hãy để ý trời thuật lại chuyện về Me-xừ Bá tước Moret nào.”

“Ồ, bẩm Đức ông, tôi chỉ được nghe từ Phố Áo Choàng Trắng, như những gì tôi có vinh dự kể ngài đây, rằng Bá tước Moret đã ở Paris được tám ngày, rằng cậu ấy ở cùng Me-xừ Montmorency và có một cô bồ ở Phố Vườn Anh Đào, một tẹo thế thôi ạ.”

“Tôi e cha đã bất công với những vị cha tốt ấy. Ai làm được gì đều làm hết sức mình luôn là ý trời mới làm được tất cả. Hãy nghe xem ý trời đã làm gì.”

“Chỉ xui tôi mặt chạm mặt với chàng Bá tước ấy.”

“Cha thấy hắn sao?”

“Đúng như tôi vinh dự thấy ngài đây, bẩm Đức ông.”

“Còn hắn, hắn thấy cha chứ?” Richelieu đổi giọng lo lắng.

“Cậu ấy thấy tôi, nhưng không nhận ra tôi.”

“Ngồi xuống đã nào, Du Tremblay, và kể tôi nghe!”

Richelieu đã quen làm bộ ân cần mời ông thầy Dòng Capuchin hãy ngồi xuống, cha Joseph cũng quen làm bộ lễ phép cảm tạ mà đứng yên. Thế rồi ông nói tiếp: “Chuyện là vầy, bẩm Đức ông, vừa rời khỏi Phố Áo Choàng Trắng và trên đường mang tin về cho ngài thì tôi thấy nhiều người hè nhau chạy về hướng Phố Người Mang Vũ Khí.”

“Nhắc đến Phố Người Mang Vũ Khí, chẳng phải có lữ quán gì đấy đang bị cha để ý đấy sao? Lữ quán Râu Vẽ thì phải?”

“Đấy là nơi đám đông chạy đến, bẩm Đức ông.”

“Và cha chạy theo cùng đám đông chứ gì?”

“Đức ông biết rõ hơn ai rằng tôi đời nào bỏ qua chuyện ấy. Hình như đã có vụ mưu sát nào đấy xảy ra với một kẻ đáng thương tên Étienne Latil, tùy tùng cũ của Me-xừ d’Épernon.”

“Của Me-xừ d’Épernon? Vậy thì, Du Tremblay, hãy ghi nhớ gã Étienne Latil này hắn có thể hữu dụng về sau.”

“Cái ấy thì tôi đây không chắc, bẩm Đức ông.”

“Vì sao?”

“Tôi e hắn đã khởi sự cho cuộc hành trình mà trước giờ có người đi nhưng chưa thấy người về.”

“Ừ nhỉ cha chẳng vừa nói hắn bị giết là gì.”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông. Ngỡ là đã chết hẳn, hắn hồi dương đòi gặp tư tế… vậy là tôi có đó.”

“Quả thực có ý trời, Du Tremblay ạ! Và cha chịu nghe hắn xưng tội, tôi chắc thế?”

“Đầy đủ.”

“Và có đôi điều giá trị trong ấy?”

“Còn tùy đánh giá của Đức ông,” vị tu sĩ Dòng Capuchin cười lớn, “chỉ cần ngài giải cho tôi tội lỗi nói ra lời xưng tội.”

“Không sao, không sao,” Richelieu vui vẻ, “Tôi giải tội cho cha rồi đấy.”

“Cảm ơn, bẩm Đức ông, Étienne Latil bị sát hại vì từ chối sát hại… Bá tước Moret.”

“Nhưng ai lại mang động cơ giết hại chàng trai ấy, kẻ chí ít đến giờ vẫn không bè cánh hay mưu đồ gì cả?”

“Một tình địch.”

“Cha chắc chứ?”

“Tôi nghĩ vậy.”

“Nhưng cha không biết người này do ai giết?”

“Không, bẩm Đức ông, cả anh ta cũng thế. Anh ta chỉ biết đấy là một gã gù.”

“Có hai kiếm sĩ lưng gù ở Paris: Hầu tước Pisany và Hầu tước Fontrailles. Không thể là Pisany vì chính hắn cũng hứng trọn một kiếm bởi tay bạn hắn là Souscarrières vào chín giờ tối qua trước cổng Lâu đài Rambouillet. Vậy thì Fontrailles phải được cha theo dõi.”

“Tôi sẽ cho người theo dõi hắn, bẩm Đức ông, mà hướm đã còn một chuyện khác thường hơn nhiều tôi muốn thưa lại cùng ngài.”

“Nói đi, nói đi, Du Tremblay. Chuyện của cha rất đáng quan tâm.”

“Vâng, bẩm Đức ông, chuyện khác thường ấy là thế này: đang lúc tôi còn nghe Latil xưng tội, ai đặt chân vào phòng nếu không phải đấy là Bá tước Moret?”

“Cái gì, tại Lữ quán Râu Vẽ á?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông, tại Lữ quán Râu Vẽ. Đích thị Bá tước Moret đã bước vào, trang phục như một quý ông vùng Basque; cậu ấy đến gần người sắp chết và để cạnh anh ta một túi đựng đầy ắp tiền vàng. Cậu ấy còn bảo thế này, ‘Nếu bình phục, hãy tìm đến lâu đài Công tước Montmorency. Nếu chết, hãy chết bằng lòng tin vào Chúa, thánh lễ sẽ làm siêu thoát linh hồn ngươi.’”

“Ý định như vậy là tốt,” Richelieu nói, “nhưng dẫu sao ta vẫn nên phái bác sĩ Chicot đến xem bệnh cho con người đáng thương ấy. Cha chắc là Bá tước Moret không nhìn ra cha đấy chứ?”

“Chắc chắn, bẩm Đức ông.”

“Hắn giả trang đến làm gì nơi lữ quán ấy?”

“Chúng ta sẽ sớm biết. Bẩm Đức ông, ngài thử đoán tôi gặp ai tại giao lộ Phố Thạch Cao và Phố Người Mang Vũ Khí xem nào?”

“Ai?”

“Cải trang hệt một tá điền ở rặng Pyrenees…”

“Nói quách cho rồi, Du Tremblay! Khuya đến vậy tôi đâu còn dư dật thời giờ.”

“Phu nhân De Fargis.”

“Phu nhân De Fargis!” Hồng y sửng sốt. “Ả đến lữ quán sao? ”

“Xem ra có thể vậy.”

“Ả làm dân xứ Catalan, hắn làm người dân xứ Basque. Vậy là cuộc hội kiến mất rồi.”

“Tôi cũng bảo với tôi là vậy mà hội kiến thì cũng có năm bảy loại hội kiến, bẩm Đức ông. Cô nàng là một ả thích trai, còn cu cậu là con đẻ Henri IV.”

“Dào, chả phải hò hẹn gì đâu, Du Tremblay ơi. Tên Bá tước trở về từ nước Ý, bằng ngả đường của xứ Piedmont. Tôi dám mang đầu ra cược là hắn mang thư cho bà hậu thậm chí hai bà hậu. A! Hắn phải liệu cái thần hồn!” Gương mặt Richelieu chợt đanh lại. “Đã có hai đứa con trai của Henri IV bị tôi cho ngồi sau ổ khóa không chìa rồi đấy!”

“Tóm lại, bẩm Đức ông, kết quả tối nay của tôi là vậy đó. Tôi báo lại vì nghĩ rằng đây đều là những việc quan trọng”

“Và đấy là lý do xác đáng, Du Tremblay ạ. Cha cũng bảo hắn đang cùng Công tước Montmorency thì phải?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông.”

“Vậy ra hắn cũng ở trong ấy? Chẳng lẽ Montmorency lại quên ta từng xử trảm một kẻ trong gia đình ông ấy rồi sao? Cũng như người cha và người ông, ông ta muốn trở thành nguyên soái. Ông ấy vốn có một kình địch ở Créqui, kẻ cho rằng hắn ta mới xứng với chức ấy vì đã kết hôn cùng con gái nhà Lesdiguières. Cứ như thể mang lấy thanh gươm nhà Guesclin là chuyện dễ không bằng! Ít ra thì Montmorency là một hiệp sĩ thực sự, kẻ biết xem trọng giá trị của danh dự. Được thôi, ai muốn có thanh soái kiếm thì cứ việc ra trước dãy tường thành Casale mà tìm lấy nó. Du Tremblay, cho đến giờ buổi tối là tốt đẹp, và tôi hy vọng có trọn tối tốt đẹp.”

“Chẳng hay Đức ông còn muốn tôi làm gì?”

“Như lời tôi dặn, để mắt Lữ quán Râu Vẽ. Phải kín đáo, đừng để vuột mất tên bị thương cho đến chừng nào hắn bình phục hoặc giả chầu trời. Bá tước Moret thì tôi cho là đã quay sang bận bịu người khác hơn là với Fargis, kẻ còn mãi lọc lừa giữa Cramail và Marillac. Nhưng này, Du Tremblay, nếu ý trời chỉ ả thì sự việc sẽ hoàn toàn thay đổi. Mà cha biết rồi, ý trời đầu làm hết cho ta.”

“Tiện dịp này, ta cần nhớ lấy câu cách ngôn, đúng hơn đấy là châm ngôn, “Trời giúp kẻ nào tự giúp mình.”

“Cha là một người thừa sáng suốt, Du Tremblay thân mến, và tôi ắt sẽ rất buồn nếu thiếu cha bên cạnh. Trước mắt hãy để tôi phụ giúp giáo hoàng tống khứ người Tây Ban Nha, là những kẻ ngài ấy hải sợ, và dẹp bỏ người Áo quốc, là những kẻ ngài ấy căm ghét, rồi thì ta sẽ thu xếp sao cho chiếc mũ đỏ đầu tiên từ thành Rome về đây sẽ vừa vặn với số đo chỏm đầu của cha.”

“Nhỡ có không vừa kích thước chỏm đầu thì tôi sẽ hỏi xin của Đức ông một cái đã cũ để tỏ rằng, dẫu trời có ban đến tôi đặc ân gì chăng nữa, tôi vẫn luôn là tôi tớ của người chứ không hề bằng ngang với người.” Đặt tay lên ngực, Cha Joseph khiêm tốn cúi chào.

Đến cửa cha gặp phải Cavois, kẻ lách sang bên tránh lối cha đi ra, giống lúc nãy đã né mình nhường lối cha đi vào. Chờ Đức cha cố vấn đi rồi, Cavois thưa với Hồng y, “Cậu ấy có mặt, bẩm Đức ông.”

“Souscarrières hử?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông.”

“Vậy ra hắn ở nhà?”

“Không ạ, nhưng đầy tớ mách rằng cậu ấy chơi bạc ngoài Phố Villedot, nơi mà cậu ấy thường lui tới, và sự thật đúng là như vậy.”

“Bảo hắn vào.”

Cavois vẫn đứng yên, mặt cúi gằm.

“Sao thế?” Hồng y hỏi.

“Bẩm Đức ông, con muốn xin một việc.”

“Nói đi, Cavois. Anh rõ hơn ai rằng anh là người được ta quý mến và sẽ làm những gì có thể.”

“Con chỉ mong là khi Me-xừ Souscarrières đi khỏi thì con sẽ được phép về nhà cho thời gian còn lại của đêm thôi ạ. Từ ngày trở về Paris đến giờ đã tám hôm liền, đúng hơn là tám đêm liền con chưa có lấy một lần ngã lưng trên chiếc giường của mình, bẩm Đức ông.”

“Và anh chán bổn phận của mình?”

“Không hề, bẩm Đức ông. Nhưng Phu nhân Cavois thì chán… ngủ một mình.”

“Nghĩa là Phu nhân Cavois cần tình yêu?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông. Nhưng là tình yêu chồng nàng ấy.”

“Nàng là gương tốt cho các quý bà ở trong Triều đình. Này Cavois, anh được về nhà cùng vợ đấy.”

“Ồ, xin đội ơn ngài, bẩm Đức ông!”

“Ta ra lệnh anh kiếm nàng ta.”

“Kiếm Phu nhân Cavois sao?”

“Đúng thế rồi mang nàng ấy đến đây.”

“Đến đây sao, bẩm Đức ông? Để gặp ai?”

“Ta muốn nói chuyện cùng nàng ấy.”

“Nói chuyện? Với nhà con?” Cavois há hốc vì kinh ngạc.

“Ta có món quà ban tặng để bù đắp cho những đêm không ngủ vì chồng nàng phục vụ cho ta.”

“Quà sao?” Cavois không tin vào tai gã.

“Đưa Me-xừ Souscarrières vào đây, Cavois, rồi đang lúc ta nói chuyện cùng hắn, hãy về mang vợ anh đến đây.”

“Nhưng mà, bẩm Đức ông, đến giờ ấy thì nàng đã ngủ.” Cavois gãi đầu.

“Đánh thức nàng ta dậy.”

“E nàng không muốn đến.”

“Mang hai lính theo anh.”

Cavois phì cười. “Con sẽ làm thế, bẩm Đức ông” gã nói, “mà báo trước ngài hay, Phu nhân Cavois là người nghĩ sao nói vậy, và nói nhiều.”

“Tốt. Ở Triều này ngay thẳng là của hiếm, Cavois ạ.”

“Vậy, lệnh Đức ông… là thật chứ?”

“Chưa bao giờ thật hơn lúc này, Cavois.”

“Vậy Đức ông sẽ được tuân lời.” Vẫn còn chưa hết hồ nghi, Cavois cúi chào rồi lui ra.

Lợi dụng chút thời gian một mình Hồng y lại quay sang mở cái ô cửa nhỏ bên trên bàn làm việc. Ở chỗ vừa nãy ông đặt tờ câu hỏi thì bây giờ có một mảnh giấy cùng đôi dòng ngắn gọn hồi đáp những gì ông yêu cầu.

Phu nhân De La Montagne là người tình Bá tước Moret, phu nhân De Maugiron là bồ của Lãnh chúa Souscarrières. Hầu tước Pisany: kẻ tình địch leo cây bất hạnh.

“Thú vị thật,” Hồng y vừa khép lại lá cửa ô vừa lẩm bẩm, “thế nào mà chuyện đêm nay xâu kết cả vào nhau vậy nhỉ. Chả nhẽ gã khờ Du Tremblay tin vậy lại hóa ra trúng phóc, rằng thực sự là có ý trời?”

Vừa lúc này thì viên thư ký của ông, Charpentier, kẻ khoác luôn vào mình vai người hầu hay quản gia gì đấy, mở toang cửa ngân nga xướng danh, “Quý ngài Pierre de Bellegarde, Hầu tước Montbrun, Lãnh chúa vùng Souscarrières.”

(Ảnh)

XIII

Phu nhân Cavois trở thành người hợp tác với Me-xừ Michel

Bạn đọc hẳn đã nhận ra, kẻ vừa được xướng nguyên một chuỗi tước vị khoa trương ầm ĩ ấy không ai khác chính là anh bạn Souscarrières của chúng ta, người mà chúng tôi đã phác họa đôi nét chân dung ở đầu truyện.

Souscarrières bằng phong thái điềm nhiên thong thả đi vào, hời hợt chào Đức ngài Hồng y, ra điều nơi đây chẳng việc gì đáng phải e sợ.

Hồng y quét mắt nhìn khắp lượt, vẻ như muốn để ý xem liệu có ai vào cùng Souscarrières.

“Xin thứ lỗi, Đức ông,” Souscarrières lên tiếng, gã điệu đà đẩy một chân tiến về phía trước còn tay cầm nón thì hơi khoanh lại, “nhưng ngài định tìm gì thì phải?”

“Ta đang tìm những kẻ vừa mới được xướng tên cùng nhà ngươi, Me-xừ Michel ạ.”

“Michel?” Souscarrières trố mắt lặp lại. “Kẻ nào mang tên ấy thế nhỉ?”

“Kẻ nào ư? Này Me-xừ quý mến, là ngươi chứ kẻ nào vào đây?”

“Ồ! Lý ra tôi đừng để ngài mắc lỗi trầm trọng thế mới phải. Tôi đây là con trai được thừa nhận của Ngài Roger de Saint-Larry, Công tước Bellegarde mà cũng là Đại thần Pháp quốc. Người cha tiếng tăm của tôi vẫn còn sống và sẵn lòng nói vậy với ngài. Tôi là Lãnh chúa xứ Souscarrières nhờ vào gia tư điền sản có trong tay. Tôi được Phu nhân Quận chúa Nicole de Lorraine trao danh hiệu Hầu tước nhờ cuộc hôn nhân giữa tôi cùng Tiểu thư Anne de Rogers cao quý.”

“Này Me-xừ Michel,” Richelieu cười nhạt, “ta sẽ kể ra lý lịch của nhà ngươi. Ta biết rõ hơn người và sẽ chỉ bảo cho ngươi.”

“Tôi cũng hiểu,” Souscarrières đáp lại, “rằng bậc vĩ nhân như Đức Hồng y đây, sau bao ngày gian lao khó nhọc có lúc cũng nên hưởng thụ lấy một giờ vui vẻ. Phúc đức thay những ai có thể cung phụng chút bông phèng cho bậc thiên tài như thế, dù có phải cười cợt vào chính họ.”

Đắc chí với kiểu khen đã nghĩ ra, Souscarrières cúi chào thật thấp trước Hồng y.

“Này Me-xừ Michel, ngươi sai bét từ đầu chí cuối,” Hồng y vẫn thản nhiên và khư khư bám vào cái tên ấy. “Ta đâu có mệt nhọc, đâu cần gì cái sự bông phèng, mà cũng đâu rỗi rang để cười cợt nhà ngươi. Nhưng vì ta có một đề nghị cho ngươi, nên ta muốn tỏ rõ mình làm vậy chẳng qua vì giá trị bản thân người chứ chẳng phải vì ta bị lừa bịp bởi ba cái danh xưng và tước hiệu nhà người tự nhận.”

Giữa một thoáng tâm trạng vui vẻ, Hồng y gắn vào câu cuối một kiểu cười tủm tỉm được đặc biệt dành riêng cho gã.

“Vậy mời Đức ông chớ quanh co dài dòng mà cứ nói hẳn ra đi ạ.” Souscarrières nổi quạu.

“Vậy ta bắt đầu nhé, Me-xừ Mitchel?”

Không đôi co gì thêm, Souscarrières lẳng lặng gật đầu.

“Nhà ngươi biết Phố Bourdonnais, phải thế không Me-xừ Mitchel?” Hồng y hỏi.

“Người Cathay²⁹ sang đây mới không biết phố ấy mà thôi, bẩm Đức ông.”

“Ừ! Thưở người còn niên thiếu có người thợ nướng bánh trứ danh là chủ Lữ quán Ống Khói nơi phố này. Người đàn ông đáng quý ấy vốn là nghệ nhân ẩm thực mà hồi còn là Giám mục xứ Luçon ta đã nhiều lần nếm qua thức ăn ông ta chế biến. Ông ta tên Mitchel, người mang vinh hạnh là cha của nhà ngươi.”

“Tôi tưởng mình vừa lưu ý với Đức ngài Hồng y rằng tôi là con trai được thừa nhận của Công tước Bellegarde rồi thì phải,” Lãnh chúa Souscarrières cao giọng dù đã hơi chút thiếu tự tin.

“Sự thật vẫn luôn là sự thật,” Hồng y trả lời. “Và ta kể ngươi rõ sự thừa nhận này xảy ra thế nào. Người làm bánh đáng quý ấy có bà vợ, một phụ nữ xinh đẹp mà khách thượng lưu lui tới Lữ quán Ống Khói hết thảy đều lân la tán tỉnh. Vào một ngày hạnh phúc hôm ấy bà ta đã sinh hạ một con trai và đứa bé chính là ngươi, Me-xừ Mitchel thân mến. Người sinh ra giữa một cuộc hôn nhân mà cha ngươi hay chồng của mẹ ngươi, tùy ngươi muốn gọi thế vẫn đang hiện diện ở trên đời, vì vậy ngươi phải mang lấy tên mẹ ngươi lẫn tên cha ngươi. Nghe đây, Me-xừ Mitchel, chỉ ai là vua mới có quyền hợp pháp hóa con ngoài hôn phối.”

“Quỷ dữ, ôi quỹ dữ!” Souscarrières rên lên.

“Giờ hãy nói về sự thừa nhận của nhà ngươi. Từ một đứa bé đáng yêu ngươi trở thành một chàng trai xinh đẹp, xuất sắc các bộ môn điền kinh, có biệt tài chạy nhanh như gió, chơi quần vợt như d’Alichon, rút kiếm chớp nhoáng chẳng kém gì so với Fontenay. Đạt trình độ hoàn mỹ thế ấy, người quyết chí biến tài năng thành tài sản cho mình. Để khởi sự ý đồ, ngươi lang thang khắp Anh quốc, nơi mà chiến thắng ở những cuộc thi đấu thể thao đã mang về cho ngươi năm trăm ngàn đồng franc. Chính xác đấy chứ?”

“Hơn kém vài pistole, bẩm Đức ông.”

“Chính nơi đó vào buổi sáng đẹp trời ngươi gặp một người tên Lalande, thầy dạy quần vợt cho Quốc vương Điện hạ. Ông ta bảo với người lời lẽ gần giống như vầy: ‘Pardieu, Me-xừ Souscarrières! À khoan, thứ lỗi ta quên khuấy đi mất mà sao ngươi không hề thích cái tên Mitchel vậy nhỉ, cái tên đẹp đẽ như thế kia, ấy vậy ngay lần đầu có được chút tiền ngươi lại vứt hẳn ra một nghìn pistole mua lấy cái lều rách bướm nơi miền quê gần Grosbois, có tên là Souscarrières. Từ đấy về sau người không còn là Mitchel nữa mà là Souscarrières, rồi lần hồi là Lãnh chúa Souscarrières. Thứ lỗi vì lạc đề khá lâu, song ta e việc này là cần thiết để hiểu được đầu đuôi câu chuyện.”

Souscarrières cúi đầu.

“Vậy là gã Lalande bảo người thế này, ‘Pardieu, Me-xừ Souscarrières, cậu khá lắm: cậu có trí thông minh, cậu có lòng dũng cảm, câu chơi thể thao giỏi và là người có số đào hoa. Có điều câu không có ưu thế về dòng dõi. Vẫn biết ở đời không ai có thể chọn cha và mẹ sinh ra mình, bằng không thì thiên hạ ai cũng cha là Công khanh mẹ là Công tước cả. Tuy nhiên, khi trong tay đã có sẵn tiền thì vẫn có cách nắn lại sai lệch nhỏ mọn này cho số phận.’ Này Me-xừ Mitchel thân mến, ta không có đấy nhưng trí tưởng tượng của ta vẫn thấy rõ đôi mắt nhà người tròn xoe ra sao trước lời mào đầu như thế. Lalande lại nói tiếp như vầy, ‘Cậu hiểu rồi đấy, chỉ cần xem trong đám đại lãnh chúa từng dan díu với quý bà mẹ cậu rồi lựa ra một người dễ dãi nhất. Me-xừ Bellegarde chẳng hạn: hiển nhiên ngài ấy đang gần kề. Mẹ cậu thì sẽ hết lòng khiến cậu trở thành một quý ông; bà ta chỉ cần thông báo với Đại nhân rằng cậu không phải là con của người thợ làm bánh mà chính là con ngài ấy, và lương tâm ngài ấy nhất định sẽ không để một chàng trai cao quý dường ấy gọi một kẻ là cha mà không phải là cha. Vì ký ức ngài ấy đang ngày càng hồ đồ, ngài ấy sẽ thậm chí còn không nhớ có thật đã từng qua lại gì đó với mẹ cậu lần nào hay chưa; ngài ấy sẽ thừa nhận cậu, và sự thừa nhận ấy sẽ đáng giá ba mươi ngàn franc.’ Chẳng phải sự việc diễn ra đúng thế sao?”

“Gần như vậy, bẩm Đức ông. Nhưng tôi e rằng ngài bỏ sót một điều.”

“Điều gì thế? Tuy ký ức của ta có thể còn tốt hơn so với Me-xừ Bellegarde, nhưng nếu nó mắc lỗi, ta đây sẵn sàng nhận lỗi.”

“Ấy là ngoài năm trăm ngàn franc ngài vừa nhắc, tôi còn mang về từ Anh quốc sự cách tân của chiếc kiệu ngồi, và suốt ba năm nay tôi vẫn đang cậy cục xin tờ chứng chỉ sử dụng tại nước Pháp.”

“Ngươi nhầm rồi, Me-xừ Mitchel. Ta không quên câu chuyện phát minh ấy, càng không quên chuyện nhà ngươi trình xin ta cấp cho cái tờ chứng chỉ độc quyền trí tuệ ngược lại, đây chính là lý do vì sao ta cho gọi ngươi về đây. Nhưng chuyện gì cũng phải theo thứ tự. Triết gia có câu, ‘Thứ tự là phân nửa thiên tài.’ Trước tiên ta hẳn nói về chuyện hôn nhân nhà ngươi cái đã.”

“Ta bỏ qua đoạn đó không được sao, bẩm Đức ông?”

“Đâu có được. Danh hiệu Hầu tước của ngươi móc đâu ra nếu không phải là từ Nữ Công tước Nicole de Lorraine nhờ vào chuyện cưới vợ của nhà ngươi? Lúc bấy giờ, có nhiều đồn đãi về nhà ngươi liên quan đến bà Công tước đáng quý ấy, những lời đồn mà người thận trọng không né tránh, rồi khi bà ấy qua đời cách đây sáu tháng thì người lại mang đứa con năm tuổi ra và khoác vào người nó bộ đồ tang. Được thôi, ta đây chả quở trách gì ngươi vì mặc gì cho con cái là quyền của mọi người.”

“Đức ông thật nhân hậu,” Souscarrières cười ruồi.

“Dù sao thì, trở về từ Lorraine ngươi đã dẫn theo một thiếu nữ, Tiểu thư Anne de Rogers. Ngươi khoe nàng là ái nữ của một grand seigneur³⁰, nhưng kỳ thực nàng là con của bà Công tước ấy. Nhân dịp lễ kết hôn cùng nàng mà, theo ngươi nói, ngươi trở thành Hầu tước Montbrun; thế nhưng, để sự vinh thân ấy có giá trị thì kẻ được phong tước phải là Me-xừ Mitchel chứ không thể là Me-xừ Bellegarde, vì pháp luật đâu công nhận con cái đẻ ngoài luồng. Do không có quyền dùng cái tên Bellegarde, ngươi cũng không thể là Hầu tước mang tên ấy, một cái tên không phải của ngươi mà cũng không thể là của ngươi.”

“Đức ông thật khắc nghiệt với tôi!”

“Trái lại, này Me-xừ Mitchel, người sẽ thấy ta vô cùng dễ tính. Phu nhân Mitchel, người không rõ khi cưới gã đàn ông như ngươi rồi thì đời nàng sẽ sướng khổ thế nào Phu nhân Mitchel đã tự để cho mình bị gã Villaudry tha hồ dụ dỗ. Người biết tên Villaudry ấy, đứa con thứ của Miossens mà ngươi muốn ra tay hạ sát. Ngươi bắt đầu cảm thấy nghi ngờ khi nghe nàng trao Villaudry chiếc vòng đeo tay do tóc nàng bện lại. Ngươi dọa sẽ mang nàng ném xuống kênh đào Souscarrières nhưng ngươi vẫn chưa dám chắc bị nàng cắm sừng, và ngươi, do bản chất không phải tàn ác, muốn chờ để thấy thêm bằng chứng. Rồi khi có trong tay bằng chứng ấy một lá thư hoàn toàn do chữ nàng viết ra, rõ rành rành một nỗi niềm ô nhục ngươi theo nàng ra vườn, rút gươm ngắn và bảo nàng cầu chúa. Nàng thấy ra lần này không giống như lần ngươi dọa sẽ ném nàng xuống kênh, rằng lần này ngươi sẽ làm thật. Ngươi đâm hai nhát, và may thay chỉ trúng vào tay nhưng cắt lìa hai ngón của nàng. Thấy máu chảy ngươi động lòng trắc ẩn, ngươi tha chết rồi đuổi nàng về lại xứ Lorraine.

“Về phần Villaudry, tuy ngươi đã nương tay với người vợ, nhưng ngươi nhất quyết không dành sự nhân từ cho hắn. Tìm thấy hắn tại một thánh lễ trong nhà thờ Dòng Anh Em Hèn Mọn ở gần bên Quảng trường Hoàng Gia, ngươi liền xông vào, kiếm lăm lăm cầm chặt trên tay. Thế nhưng hắn từ chối phải tội phạm thánh và để kiếm nằm yên trong vỏ. Chẳng phải vì hắn không muốn đấu với ngươi; hắn thậm chí còn nói, ‘Giá vì thanh danh thì ta đã rút kiếm, nhưng ta không như thế, chẳng việc gì ta phải đấu trong này.’ Và quả đúng như vậy, hắn ta sau đó đã trang trọng thách đấu với ngươi với tư cách con trai Me-xừ Bellegarde, và gặp ngươi tại Quảng trường Hoàng Gia, cũng là nơi Bouteville từng đấu với Beuvron. Ngươi đã giải quyết trận đấu rất cừ khôi, điều ấy ta biết, và chấp nhận mọi yêu cầu từ địch thủ, thế rồi ngươi chọc thủng người hắn những sáu nhát và vô số nhát đánh bằng sống kiếm.

“Bouteville hồi ấy cũng giải quyết trận đấu của hắn thật tuyệt diệu, song điều ấy vẫn không ngăn được ta xử hắn tội chém đầu. Ngươi cũng vậy, Me-xừ Michel, giá ngươi là thực danh Pierre de Bellegarde, Hầu tước Montbrun, và Lãnh chúa Souscarrières thì đầu ngươi ta cắt cụt từ lâu vì, tệ hơn cả Bouteville, ngươi dám tuốt kiếm trong nhà thờ, nghĩa là ngươi đã phạm vào tội phải chặt tay lẫn chặt đầu. Ngươi vẫn nghe ta đấy chứ, Me-xừ Mitchel?”

“Pardieu! Tất nhiên, bẩm Đức ông, tôi vẫn nghe ngài đây,” Souscarrières trả lời. “Và phải nói là tôi từng nghe qua những cuộc nói chuyện hấp dẫn hơn rất nhiều so với như vậy.”

“Lần ấy ngươi toàn mạng nên giờ lại hóa hay, tuy tối nay ngươi lại giở thói cũ với gã Hầu tước Pisany tội nghiệp. Hắn chắc cũng hóa cuồng vì giận khi lao vào giao đấu với gã hề như ngươi.”

“Tôi nào gây gổ gì với hắn, hở Đức ông: là hắn tấn công tôi ấy chứ.”

“Hừ, ít ra thì gã hầu tước đáng thương này không quá xui xẻo đến mức rút kiếm gây chuyện ở Phố Vườn Anh Đào, nơi hắn sẽ phải giáp mặt cả ngươi lẫn Bá tước Moret.”

“Ối này Đức ông! Ngài biết những gì…?

“Những gì ta biết là nếu mũi kiếm nhà ngươi đừng chọc đúng vào cái bướu gù của hắn rồi trượt sang bên, và nếu những thanh xương sườn của hắn đừng chống dính vào nhau như mảnh giáp giữ ngực thì ngươi đã găm hắn vào tường hệt một con bọ cánh cứng rồi còn gì. Ngươi rõ là tên nóng nảy dữ tợn, Me-xừ Michel thân mến ạ.”

“Thề với Đức ông là tôi không hề kiếm chuyện đánh nhau. Voiture và Brancas sẽ làm chứng với ngài. Chẳng qua tôi bị quá nhiệt khi phải đuổi theo hắn từ Phố Người Mang Vũ Khi đến tận điện Louvre mà thôi.”

Nghe mấy từ Phố Người Mang Vũ Khí, mắt lẫn tại của Richelieu lập tức giương lên.

“Hắn có vụ cãi nhau trong quán rượu,” Souscarrières tiếp, “và nổi đóa lên vì chuyện ấy.”

“Quả có vậy,” Richelieu nối tiếp mạch chuyện mà anh chàng Souscarrières vô tình mở ra trước ông, “bên trong Lữ quán Râu Vẽ.”

“Kìa, Đức ông!” Souscarrières há hốc.

“Hắn đến đấy,” Richelieu mạo hiểm chặn đầu tuy bụng vẫn thầm muốn biết cả mọi chuyện, “để xem liệu có thể dùng tên Étienne Latil nào đấy tống khứ được gã tình địch là Bá tước Moret hay không. May thay, đáng lẽ tìm ra tên đồ tể thì hắn gặp phải một kiếm khách trung thực, kẻ nhất quyết không để tay mình vấy máu hoàng gia. Người thấy chưa, Me-xừ Michel, giữa tất cả những gì ngươi làm, tuốt kiếm trong nhà thờ, đấu kiếm với Villaudry, đồng lõa giết Étienne Latil, đụng độ với Hầu tước Pisany, giá ngươi có dù chỉ hai phần tư dòng máu là quý tộc, không phải người chỉ có mỗi dòng máu bình dân là quá đủ để ta chém đầu hơn bốn lần.”

“Than ôi, bẩm Đức ông!” Souscarrières bối rối. “Tôi nhận mình mắc nợ tấm lòng cao cả của ngài một mạng này!”

“Và cả khối óc của người nữa chứ, Me-xừ Mitchel thân mến.”

“A! Chỉ cần Đức ông để tôi mạn phép dùng trí tuệ này phục vụ cho ngài,” Souscarrières kêu lên rồi phủ phục xuống chân của Hồng y, “giữa đám phàm phu tôi sẽ là người vui sướng nhất!”

“Chúa cấm ta nói lời từ chối vì ta cần những kẻ như ngươi.”

“Hẳn vậy, bẩm Đức ông, những kẻ có trí thông minh và lòng tận tụy tôi dám khẳng định là như vậy.”

“… Thế ta sẽ dựa vào ai khi lòng tận tụy ấy kết thúc vào một ngày nào đấy.”

Souscarrières giật mình. “Không đâu, điều ấy không hề xảy ra đâu,” gã kêu lên. “Sao mà tôi quên cả những gì nợ Đức ông?”

“Hừm. Cân nhắc đi, Me-xừ Mitchel: người nắm vận may trong tay ngươi nhưng đầu dây thòng lọng của ngươi thì trong tay ta.”

“Bẩm Đức ông, xin hãy chỉ bảo tôi cách dùng cái trí thông minh ngài đã tốt bụng công nhận đi ạ.”

“Cái ấy thì…”

“Tôi toàn tâm toàn ý lắng nghe!”

“Nếu vậy… Giả sử ta cấp ngươi tờ chứng chỉ cho sáng kiến mang về từ Anh quốc chẳng hạn?”

“Tờ chứng chỉ cho những chiếc kiệu ngồi ấy ư?” Souscarrières kêu lên. Gã loáng thoáng nhìn ra cái vận may mà Hồng y muốn gã giữ lấy trong tay, thứ mà với gã cho đến giờ vẫn chỉ loanh quanh trong giới hạn của niềm mơ ước.

“Một nửa,” Hồng y nói, “Một nửa mà thôi. Ta để dành nửa kia cho phúc lành ta muốn ban tặng.”

“Đức ông muốn tưởng thưởng cho trí thông minh của người khác nữa sao?” Souscarrières dò hỏi.

“Không, mà là thứ còn hiếm hoi hơn cả trí thông minh. Ấy là, lòng tận tụy.”

“Đức ông là chủ nhân. Nếu tôi được trao một nửa tờ chứng chỉ, thì một nửa là số tôi thu xếp.”

“Quả vậy. Nên người sẽ có một nửa số kiệu ngồi tại Paris; là hai trăm thì phải.”

“Đúng như ngài nói, hai trăm, bẩm Đức ông.”

“Vị chi là bốn trăm phu kiệu. A, Me-xừ Mitchel, cho rằng bốn trăm phu ấy hết thảy đều thông minh, rằng chúng biết chú ý mình đang đưa ai đi về đâu và đang nghe thấy kẻ đó nói gì. Thêm nữa, cho rằng đội trưởng số phu này cũng là kẻ thông minh, rằng hắn sẽ bẩm lại với ta, chỉ mỗi một mình ta, tất tật những gì tai nghe mắt thấy. Cuối cùng, cho rằng người này thu về mỗi năm mười hai ngàn franc dù rằng hai mươi bốn ngàn cũng chẳng lấy chi là khó nhọc và rằng, thay vì bị gọi chỉ với cái tên là Mitchel, hắn lại thích được xưng hô là Quý ngài Pierre de Bellegarde, Hầu tước xứ Montbrun mà cũng là Lãnh chúa xứ Souscarrières. Ý ta là, này anh bạn, ngươi thích tên gì thì cứ việc nhiều bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Còn những cái tên ngươi vốn chiếm giữ làm của riêng ấy thì có thể ngươi còn phải lo mà bảo vệ lấy chúng trước những kẻ chủ nhân của chúng; Nhưng hãy yên chí là ta không làm khó gì ngươi về chúng dù một tẹo.”

“Bẩm Đức ông, ngài bảo thật đấy chứ?”

“Rất thật, này Me-xừ Mitchel thân mến. Ta sẽ trao ngươi tờ chứng chỉ cho phân nửa số kiệu ngồi lưu hành tại Paris. Ngày mai thì kẻ hợp tác với ngươi, người ký tên cho phân nửa kia, sẽ mang đến ngươi lá thư để ngươi ký cho phần mình. Vậy là ngươi thỏa lòng rồi chứ?”

“Và thư ấy nói gì về nghĩa vụ của tôi đối với ngài?” Souscarrières thập thò.

“Không gì cả, Me-xừ Michel thân mến. Ngươi phải hiểu, vấn đề ấy là giữa ngươi và ta. Điều quan trọng là giữ kín hoàn toàn. Hừm! Quan hệ của ta mà bị người ngoài biết thì mọi chuyện kể như đổ bể. Việc này nhất thiết không lộ ra cả với Me-xừ lẫn Vương hậu. Ngươi phải bô bô về ta là một kẻ chuyên quyền thường áp chế Vương hậu, và rêu rao rằng ngươi không thể hiểu làm sao mà Vua Louis XIII lại chịu đựng một cái vía nặng trịch như ta.”

“Nhưng tôi đời nào lại có thể thốt ra những điều như thế!” Souscarrières nói.

“À, nếu có thì ngươi vẫn có thể. Vậy ta đồng ý rồi đấy nhé. Kiệu ngồi của nhà ngươi sẽ trở thành một thịnh hành, khống chế cạnh tranh, và toàn thể Triều đình sẽ không chịu đi đâu trừ phi ngồi kiệu nhất là khi kiệu của ngươi là loại hai chỗ ngồi rèm kín như bưng.”

“Đức ông có chỉ thị cụ thể nào chăng?”

“Quả có vậy! Ta đặc biệt lưu ý ngươi về các quý bà này. Trước hết là Thân vương phu nhân, kế đến là Quận chúa Marie de Gonzague, rồi phu nhân De Chevreuse, và phu nhân De Fargis. Rồi thì các quý ông: Bá tước Moret, ngài Montmorency, ngài Chevreuse, và Bá tước Cramail. Ta bỏ qua Hầu tước Pisany; nhờ tay ngươi, trong vài hôm ta chẳng phải bận tâm về hắn.”

“Ngài sẽ không có gì đáng phải bận tâm. Vậy chừng nào tôi nên khởi sự hoạt động này?”

“Càng sớm càng tốt. Ngươi nên bắt đầu nội tuần này đi thôi, trừ phi ngươi bị thiếu kinh phí.”

“Không đâu, bẩm Đức ông, thực tình thì đây là loại công việc tôi dự định làm riêng cho mình.”

“Nếu vậy thì hãy làm ngay đi song nếu cần, ngươi có thể liên lạc trực tiếp với ta.”

“Đích thân ngài ư, bẩm Đức ông?”

“Đúng vậy. Chả phải ta có quan tâm với việc này đấy sao? Nhưng hẳn khoan, đây là Cavois, người xem ra có điều muốn nói. Anh ta là người sẽ mang đến ngươi một tờ thỏa thuận để ký vào ngày mai, và do anh ta biết đến mọi giao kết trong ấy cả những giao kết riêng giữa hai ta nên nhỡ khi ngươi quên thì đã có anh ta nhắc giúp. Vào đây Cavois, hãy vào đây. Anh gặp ngài đây rồi, đúng không?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông,” Cavois vào theo lệnh Hồng y.

“Tốt. Ngài đây là bạn hữu của ta nhưng chỉ trong số những người ghé thăm ta vào khoảng thời gian từ mười giờ tối đến hai giờ sáng. Với ta, riêng chỉ một mình ta, thì ngài ấy là Me-xừ Mitchel; với mọi người khác thì ngài ấy là Quý ngài Pierre de Bellegarde, Hầu tước Montbrun, Lãnh chúa Souscarrières. Tạm biệt nhé, Me-xừ Mitchel thân mến.”

Souscarrières cúi rạp mình từ biệt, bụng chưa dám tin về số hên gặp được và thầm hỏi liệu Hồng y đang nghiêm túc hay chỉ là xỏ gã cho vui. Nhưng xét đến nhiều mối bận tâm của Hồng y thì gã nhận thấy rõ ràng ông ta cũng chẳng rỗi hơi bày chuyện vu vơ và chắc chắn tất cả là thật.

Về phần Hồng y, tin rằng mình đã khéo léo chiêu mộ được một đồng minh có đủ khả năng, tâm trạng vui vẻ lại trở về và bằng giọng sảng khoái ông cất tiếng gọi lớn, “Phu nhân Cavois! Vào đi nào, phu nhân Cavois!”

XIV

Hồng y bắt đầu nhìn rõ bàn cờ

Tiếng gọi vừa ra khỏi cửa miệng thì Hồng y thấy ngay một thiếu phụ nhỏ nhắn đi vào, nàng tuổi chừng hai mươi lăm hoặc hai mươi sáu, dáng vẻ lanh lợi, gương mặt sáng sủa, mũi hơi hếch, chừng như không chút sợ sệt trước mặt ông. “Ngài đã gọi con, bẩm Đức ông,” nàng chủ động nói trước, giọng đặc trưng vùng Languedoc. “Vậy thì con đây.”

“Tốt! Ấy thế mà Cavois lại bảo e là con không muốn đến.”

“Con sao? Không đến khi ngài hạ cố cho gọi ư? Con ngại gì chứ ? Đức ông đâu bảo con một mình đến đây?”

“Phu nhân Cavois!” viên đội trưởng vệ binh nén giọng cảnh cáo.

“Chàng cứ ‘gọi phu nhân Cavois’ tùy thích. Đức ông gọi em đến là có lý do, không phải chuyện này thì chuyện nọ. Ngài ấy muốn nói gì em sao? Hãy để ngài ấy nói với em. Ngài ấy muốn em nói gì cùng ngài ấy sao? Thì hãy để em nói với ngài ấy.”

“Không phải chuyện này thì chuyện nọ, phu nhân Cavois,” Hồng y ra hiệu chàng đội trưởng lính canh đừng xen vào cuộc đối thoại.

“Chả cần ngăn chàng ấy đâu, bẩm Đức ông” phu nhân Cavois nói. “Con bảo im lặng là chàng im lặng. Hay chàng muốn nhắc rằng chàng là người phụ trách ở đây cũng nên?”

“Bẩm Đức ông, xin bỏ qua cho nàng! Nàng không quen nghi lễ Triều đình, nên…”

“Hãy để Đức ông xin em bỏ lỗi! Trông cái miệng há ra của chàng kìa, Cavois. Sao chứ, Đức ông mới là người nợ em lời xin lỗi cơ mà.”

“Hả?” Hồng y phì cười, “Ta là người cần được bỏ lỗi sao?”

“Hẳn nhiên rồi! Bộ giáo đồ Cơ Đốc là phải khiến những người yêu nhau bị cách biệt hoài hoài sao, như ngài ấy?”

“Á à! Ra là con yêu hắn chứ gì, là chồng con ấy?”

“Sao con lại không yêu chàng cơ chứ? Ngài biết lần đầu con biết vậy ra sao không, bẩm Đức ông?”

“Không, nhưng hãy nói xem nào, phu nhân Cavois. Ta cũng rất muốn nghe.”

“Mireille, Mireille!” Cavois đâm hoảng, cố tìm cách kiểm soát chị vợ.

“Cavois, Cavois!” Hồng y vừa cười vừa nhại giọng viên đội trưởng lính canh của mình.

“Vâng, nói để ngài hay, con là ái nữ một gia đình danh giá ở Languedoc, còn Cavois là con một nhà điền chủ ở vùng Picardy.”

Cavois không biết tay chân mình nên để vào đâu.

“Nói vậy không có nghĩa chàng bị xem thường đâu, Louis. Bẩm Đức ông, cha con họ Serignan, nơi vùng Catalonia ông ấy là nguyên soái, đích xác là vậy. Hồi ấy con là quả phụ mang tên Lacroix, còn rất trẻ, chưa có con, và nói không ngoa là rất xinh đẹp.”

“Con vẫn còn, phu nhân Cavois ạ,” Hồng y nói.

“À, con từng là người xinh đẹp. Hồi ấy con mười sáu, bây giờ con hăm sáu, có cả thảy đến tám đứa con, bẩm Đức ông.”

“Hả, tám đứa? Ngươi có vợ sòn sòn tám đứa, tên khốn kia, thế mà ngươi dám kêu ca là ta không để ngươi được về nhà ngủ cùng vợ ngươi?”

“Sao, chàng than vãn vậy ư, Cavois của em!” Mirelle thốt lên. “Ôi, người yêu bé nhỏ của em, để em hôn chàng cái nào!”

Mặc kệ sự có mặt của Hồng y, nàng thản nhiên vít cổ anh chồng hôn một phát đánh chụt.

“Phu nhân Cavois, kìa phu nhân Cavois!” giữa lúc Hồng y không nhịn được ôm bụng cười ngất thì chàng đội trưởng lính canh lại hết hồn vì sợ.

“Ta tiếp tục nhé, bẩm Đức ông,” phu nhân Cavois nói mà vẫn vô tư vít cổ chồng. “Hồi ấy chàng phục vụ Me-xừ Montmorency, nên chẳng có gì lạ khi chàng đến tận Languedoc dù là dân vùng Picardy. Ở đấy chàng quen biết rồi phải lòng với con, nhưng chàng chẳng lấy gì làm giàu mà con thì kha khá chút đỉnh, nên gã trai khờ đã không dám ngỏ lời. Thế rồi chàng hiềm khích cùng ai đấy, và trước hôm đấu kiếm chàng đến viên quan lục sự lập di chúc để lại cho con. Chàng để gì cho con chứ, mọi thứ của chàng, chỉ có vậy cho kẻ thậm chí còn không biết chàng đã yêu mình. Bữa ấy con đến nhà viên quan lục sự thăm bạn con là vợ ông ta, và bà ấy nói vầy, ‘Em biết không? Nếu Me-xừ Cavois chết thì em hưởng mọi thứ anh ta có.’ ‘Me-xừ Cavois? Ai thế nhỉ?’ ‘Em biết rồi đấy, chàng đẹp trai ấy chứ ai.’ Bẩm Đức ông, hồi ấy chàng khá đẹp trai tuy sau này đã có phần xuống cấp, cũng không sao: con chẳng bớt yêu chàng hơn chút nào. Phải vậy không, Cavois?”

“Bẩm Đức ông,” Cavois van vỉ, “mong ngài hãy bỏ qua cho nàng.”

“Con thấy sao hở phu nhân Cavois?” Richelieu nói. “Ta có nên tống thằng cha ì xèo này ra cửa không nhỉ?”

“Ấy đừng, bẩm Đức ông! Con gặp chàng quả là rất ít. Chuyện là vậy đó, bà bạn ấy mách rằng chàng mê con như kẻ phát rồ, rằng chàng có trận tỉ kiếm vào hôm sau và nếu mệnh hệ gì thì sẽ để lại cho con toàn bộ tài sản của chàng. Ngài biết không, câu chuyện khiến con xúc động và kể hết lại với cha, anh và bạn bè để mọi người cùng biết. Qua sáng hôm sau thì con phóng ngựa thật nhanh để cố chặn đứng cuộc đấu kiếm giữa Cavois và kẻ hiềm khích với chàng. Nhưng đến nơi thì đã quá muộn! Me-xừ đây là tay kiếm cừ khôi, đã tặng cho đối thủ hai kiếm và phần chàng thì chẳng bị kiếm nào. Chàng đã đấu một trận bình an vô sự. Con liền bá lấy cổ chàng và nói, ‘Yêu em vậy sao chàng không cưới em. Chàng đâu cần dồn ép nỗi niềm khao khát ấy.’ Vậy là chàng cưới con.”

“Có vẻ nỗi niềm khao khát ấy của hắn bị dồn ép cũng chưa phải lâu la gì mấy,” Hồng y nói.

“Chưa, nhưng giờ đây, Đức ông ôi, chàng cũng chẳng vui vẻ hơn gì kẻ ấy. Kể từ hồi chàng phục vụ cho ngài, con phải quán xuyến mọi chuyện của chàng. Hễ mỗi lần năm thì mười họa ghé về nhà, lần nào chàng cũng cứ lừ đừ đờ đẫn. Con ráng vỗ về chàng, hết Cavois bé bỏng của em rồi lại phu quân nhỏ bé em, cố làm bộ điệu xinh xắn nhất cốt sao chàng vui thích. Chàng không hề nghe phải những tiếng nhiếc móc, than vãn hay chì chiết nào cả. Nhưng con thề chàng vẫn như một kẻ bị vắt kiệt toàn bộ sức lực.”

“Nghe vậy thì ta thấy ra ông chủ Cavois đây quan trọng với con hơn bất cứ gì khác trên đời.”

“Ồ đúng thế, bẩm Đức ông?”

“Hơn cả vua?”

“Con chúc vua sung túc nhưng vua chết thì con cũng đâu có chết, còn nhỡ Cavois đáng thương của con mà chết thì con chỉ còn nước ra đi cùng chàng.”

“Hơn cả Vương hậu?”

“Tuy con tôn kính Lệnh bà nhưng con thấy là Vương hậu Pháp quốc mà bà ấy lại không sinh con đủ số. Nhỡ vua gặp chuyện xui thì tất cả rắc rối to, và như thế bà ấy có lỗi.”

“Hơn cả… ta?”

“Đúng thế, bẩm Đức ông. Ngài chẳng có ý làm tổn thương gì con, nhưng chàng thì hao mòn hết vì ngài, đã vậy mỗi khi đi xa ngài lại mang luôn chàng đi theo, thậm chí là đánh trận như ngài làm vậy cả năm trời ở La Rochelle, và chuyện này thì con chẳng hề thấy vui chút nào cả.”

“Nhưng” Richelieu chống đỡ, “giả như vua chết, Vương hậu chết, ta chết giả như ai nấy chết cả riêng mình hai ngươi làm gì được chứ?”

Phu nhân Cavois phá ra cười khanh khách rồi liếc xéo chồng nàng một phát. “A!” nàng nói. “Thì chúng con…”

“Làm gì, nói mau.”

“Chúng con làm giống Adam và Eve đã làm đấy thôi, bẩm Đức ông, bọn họ cũng chỉ hai người chớ mấy.”

Hồng y phì cười. “Vậy ra,” ông tiếp, “ở trong nhà ngươi có tám con?”

“Xin tha lỗi, bẩm Đức ông, sáu thôi ạ. Chúa lòng lành mang đi hai đứa rồi ạ.”

“Ồ, con sẽ chóng có lợi chừng ấy, ta chắc thế.”

“Con tính vậy, đúng không, hở Cavois?”

“Mà vậy thì; chúng ta phải chu cấp cho những đứa trẻ đáng thương này.”

“Ơn Chúa, chúng không thiếu ăn thiếu mặc, bẩm Đức ông.”

“Đúng thế, nhưng nhỡ ta đây bị cái chết mang đi, thì chúng sẽ khó khăn.”

“Trời cao thương xót lấy chúng ta!” hai vợ chồng kêu lên.

“Ta cũng mong trời cao thương xót lấy hai con và cả ta nữa. Dù vậy, chuyện sau này ta vẫn phải tính. Này phu nhân Cavois, ta ban cho con, cùng chung với Me-xừ Mitchel, xưng danh Pierre de Bellegarde, Hầu tước Montbrun, và Lãnh chúa Souscarrières, một nửa độc quyền đối với tất cả kiệu ngồi tại Paris.”

“Ôi, Đức ông!”

“Giờ thì, Cavois,” Richelieu tiếp, “hãy đưa phu nhân nhà anh về nếu nàng ấy vẫn hài lòng về anh, bằng không ta cho nhốt anh hẳn một tuần trong nhà cùng nàng ấy.”

“Ôi, Đức ông!” anh chồng lẫn chị vợ thốt lên và cùng nhau quỳ thụp xuống hôn vào tay ông.

Hồng y chìa tay ra trước cả hai. “Ngài lâm râm gì thế, hở Đức ông?” Phu nhân Cavois ngơ ngác trước âm thanh lạ lẫm của thứ tiếng La Tinh.

“À, là ngôn từ đẹp nhất của Phúc âm con ạ, tiếc là Hồng y thì không được thuyết giảng. Giờ các con về nhé!”

Nói rồi, ông đẩy họ ra khỏi phòng làm việc, nơi chỉ mới qua hai tiếng mà đã xảy ra quá nhiều sự việc.

Còn lại một mình, nét mặt Hồng y trở lại vẻ nghiêm nghị thường ngày. “Nào,” ông thầm nói một mình, “ta tóm tắt và sắp xếp lại những sự kiện tối nay xem.” Thế rồi, lấy từ túi ra một cuốn sổ, cầm lấy bút chì ông viết:

Bá tước Moret từ Savoy về đã tám ngày. Yêu đương với phu nhân De La Montagne. Bí mật hẹn gặp cô ả nhà Fagis tại Lữ quán Râu Vẽ. Hắn, giả trang là một gã Basque, còn ả làm cô gái Catalan. Lãnh nhiệm vụ mang thư của Charles-Emmanuel về cho hai bà hậu, hầu chắc chắn. Étienne Latil bị mưu sát vì từ chối giết Bá tước Moret. Pisany, kẻ bị phu nhân De Maugiron từ chối, đã bị Souscarrières gây thương tích. Toàn mạng nhờ có cái lưng gù.

Souscarrières được cấp chứng chỉ cho kiệu ngồi và được thâu dụng làm thống lĩnh tình báo thế tục, tương ứng cùng Du Tremblay là thống lĩnh tình báo tu sĩ.

Vương hậu vắng dạ vũ ba lê vì nhức đầu.

“Xem nào, còn gì không nhỉ?” Ông lục lọi trí nhớ. “A!” ông chợt reo lên. “Lá thư moi từ túi bác sĩ của nhà vua, Senelle, rồi bán cho Du Tremblay bởi thuộc hạ của gã. Xem có gì trong ấy nào, chắc Rossignol cũng dư thời gian giải mã rồi.”

Ông cất cao giọng, “Rossignol! Rossignol!”

Gã đàn ông nhỏ thó với đôi mục kỉnh lại xuất hiện.

“Thư và mật mã đâu rồi?” Hồng y hỏi.

“Có đây, bẩm Đức ông.”

Hồng y cầm lấy. “Tốt lắm,” ông nói. “Vậy thì chờ đến mai và nếu bản dịch khiến ta hài lòng, nó sẽ đáng giá bốn mươi pistole cho anh thay vì hai mươi như thường lệ.”

“Vậy thì mong là Đức ông sẽ hài lòng.”

Rossignol lui ra. Hồng y mở thư đọc, nguyên văn thế này:

Nếu Jupiter bị đuổi khỏi Olympus thì ngài ấy có thể tá túc ở Crete, Minos luôn sẵn sàng tiếp đón. Dẫu sao thì sức khỏe Cephalus chẳng kéo dài được lâu, hắn chết thì cũng chả lý gì Jupiter đừng cưới Procris. Triều đình đồn Oracle muốn tống khứ Procris rồi gả Venus cho Cephalus. Giữa lúc này, Jupiter cần tiếp tục làm bộ đắm say và ve vãn Hebe, còn Juno thì cứ ra vẻ ta đây phản đối. Quan trọng là, kể cả vào tận giờ này, phải lừa Oracle tin rằng Jupiter thực tình phải lòng Hebe.

Minos

###

“Hừm,” Hồng y nói thầm sau khi xem xong lá thư, “xem chìa khóa giải mã ra sao.”

Khóa giải mã, như đã nói, đã được gắn kèm vào lá thư. Chúng tôi xin viết lại để bạn đọc cùng xem.

CEPHALUS QUỐC VƯƠNG

PROCRIS VƯƠNG HẬU

JUPITER ME-XỪ

JUNO MARIE DE MÉDICIS

OLYMPUS ĐIỆN LOUVRE

ORACLE HỒNG Y

VENUS PHU NHÂN DE COMBALET

HEBE MARIE DE GONZAGUE

MINOS CHARLES IV, CÔNG TƯỚC XỨ LORRAINE

CRÈTE LORRAINE

Thay tên thật vào tên mật mã thì thông điệp sẽ là như sau, cho thấy Rossignol không hề phóng đại tầm quan trọng:

Nếu Me-xừ bị đuổi khỏi Louvre thì ngài ấy có thể tá túc ở Lorraine, Công tước Lorraine luôn sẵn sàng tiếp đón. Dẫu sao thì sức khỏe quốc vương chẳng kéo dài được lâu, hắn chết thì cũng chả lý gì Me-xừ đừng cưới Vương hậu. Triều đình đồn Hồng y muốn tống khứ Vương hậu rồi gả phu nhân De Combalet cho quốc vương. Giữa lúc này, Me-xừ cần tiếp tục làm bộ đắm say và ve vãn Marie de Gonzague, còn Marie de Medicis thì cứ ra vẻ ta đây phản đối. Quan trọng là, kể cả vào tận giờ này, phải lừa Hồng y tin rằng Me-xừ thực tình phải lòng Marie de Gonzague.

Charles IV, Công tước xứ Lorraine

###

Richelieu đọc lại lần nữa rồi mỉm cười đắc thắng, “Ra vậy! Cuộc cờ thấy rõ hơn rồi đây.”

XV

Châu Âu năm 1628

Nến đây chúng tôi thiết nghĩ sẽ không hại gì nếu giúp bạn đọc, cũng giống Hồng y Richelieu, quan sát bàn cờ được rõ hơn.

Sự rõ ràng này, sau hai trăm ba mươi bảy năm, sẽ dễ dàng hơn cho chúng ta so với Hồng y vào thời ấy, kẻ bị bủa vây trùng điệp giữa muôn ngàn toan tính, bị tung hứng giữa những thông đồng chồng lấn vào nhau, lôi được bàn chân ra khỏi bẫy rập này để rồi bị dính kẹt bàn tay vào một bẫy rập khác. Nhướng mắt trông về chân trời xa để vượt ra ngoài những lợi ích hạn hẹp đang khiến tầm nhìn của ông bị cản trở, thì chân trời ấy đã bị che khuất sau hàng lớp khói sương dày đặc.

Nếu đây chỉ là một trong những cuốn sách người ta thường bày biện lên mặt bàn phòng khách giữa hộp đồ lưu niệm và một cuốn album ảnh, để khách khứa có dịp ngắm nhìn những hình ảnh chạm khắc bề ngoài, hay là sách được dùng để đọc lớt phớt nơi phòng chờ, sau khi ai đó đã xem xong trong buồng của quý cô, thì chúng tôi cũng sẵn sàng bỏ qua những chi tiết mà với những tâm tư lơ đãng thì dẫu có đọc cũng chỉ để thấy ra sự buồn tẻ. Tuy nhiên, vì mặc nhận niềm tin rằng sách chúng tôi sẽ là một phần của thư viện chuẩn mực cho xã hội - nếu không phải vào lúc sinh thời thì cũng vào thời gian sau này - chúng tôi hỏi xin ở độc giả sự cho phép trình bày ra đây, tại phần đầu chương này, một bức tranh tổng quát về bối cảnh châu Âu vào thời ấy. Điều này sẽ giúp làm rõ những gì diễn ra ở chương sau, và cũng soi rọi lại những gì đã đọc ở chương trước.

Vào những năm cuối triều đại Henri IV và bước sang những năm đầu Thánh Chức Richelieu, nước Pháp không chỉ xếp vào hàng nước lớn, mà còn là mục tiêu của mọi sự chú ý. Nằm trong số các vương quốc châu Âu thời bấy giờ, nước Pháp là quốc gia đứng đầu về mặt văn hóa và tinh thần, và sắp đứng đầu cả về kinh tế lẫn quân sự.

Giờ là đôi điều vắn tắt về tình trạng của phần châu Âu còn lại.

Chúng ta sẽ bắt đầu từ trung tâm tôn giáo vĩ đại ấy, nơi cùng lúc ảnh hưởng cả nước Áo, nước Tây Ban Nha và nước Pháp ta bắt đầu với Rome.

Thống trị Rome về mặt thể lý và phần còn lại thế giới Công giáo về mặt tinh thần là lão già sáu mươi vóc người choắt cheo vẻ mặt ù lì, sinh quán Florence và kiêu hãnh là người mang tính tham của dân xứ Florence. Thứ nhất là người Ý, luôn luôn là hoàng thân, mà trên hết là vị đại thượng phụ keo kiết hám của, ngài không ngừng suy tính làm sao để làm tăng thêm địa phận cho Tòa Thánh và như vậy là tăng thêm của cải cho những người cháu của ngài, gồm ba Hồng y là Francis và hai anh em nhà Antonio, cùng người thứ tư là Thaddeus, tướng soái của đội quân Giáo hoàng. Thành Rome bị vơ vét để cung phụng cho hệ thống gia đình trị của ngài. Như Marforio, mà Cato mối họa ấy của các giáo hoàng từng nói, để làm thế thì chẳng cần gì những kẻ man di, chỉ gia đình Barberini là đủ. Thực vậy, Maffeo Barberini, đắc cử chức giáo hoàng lấy hiệu là Urban VIII, đã thống nhất những vùng đất của thánh Peter thuộc lãnh địa Công tước mang tên vị thánh ấy. Dưới quyền của ngài, hoạt động tuyên truyền của Dòng tên, khởi xướng từ người cháu hiếu thảo của Giáo hoàng Gregory XV là Đức ông Ludovico, đã hưng thịnh và lan tỏa rộng khắp. Theo ngọn cờ của Ignatius Loyola, tu sĩ Dòng tên trở thành lực lượng cảnh sát đi tu lấy hoạt động tuyên truyền làm vũ khí chinh phục. Từ thành Rome đoàn người truyền giáo cùng tiến bước, ở Trung Hoa hộ hòa nhã chừng nào thì ở châu Âu họ cay nghiệt đúng bằng chừng ấy.

Lúc bấy giờ, giáo hoàng nuôi hy vọng giữ chân người Tây Ban Nha trong lãnh địa Công tước Milan và ngăn chặn người Áo vượt qua dãy Alps, miễn việc này làm được mà không đòi hỏi sự cố gắng hay mạo hiểm cá nhân nào cả. Ngài thúc ép nước Pháp giữ vững vùng Mantua và giải tỏa áp lực vây hãm thành Casale, nhưng không chịu hứa gì việc sẽ phải đi dù chỉ một người hay chi ra dù chỉ một cắc³¹ cho nỗ lực này. Những lúc rỗi rãi, ngài ưa sửa lại cho thánh thi Giáo hội và làm thơ vui theo phong cách Anacreon. Năm 1624, Richelieu xét đoán qua tính cách của ngài mà nhìn thấu sự sáo rỗng của thành Rome, nơi đánh mất ảnh hưởng tôn giáo vì lập trường chính trị lừng khừng, và là nơi đến một chút sức mạnh đang có cũng chỉ là thứ ban đầu đi mượn từ nước Áo, sau đó là từ Tây Ban Nha.

Tây Ban Nha: từ sau cái chết của Philip III, Tây Ban Nha giấu giếm tình cảnh sụp bệ của mình bên dưới những tuyên bố oai hùng cùng thái độ dương dương ngạo mạn. Trị vì đất nước là Philip IV, hoàng huynh Anne Áo quốc, một ông vua thuộc hạng làm biếng và phó mặc triều chính cho tể tướng là Bá tước - Công tước Olivares, giống vua Louis XIII phó thác quốc sự vào tay Hồng y - Công tước De Richelieu. Tuy nhiên, vị đại thần Pháp quốc là trang anh kiệt còn vị đại thần này của Tây Ban Nha là một kẻ độc tài liều mạng. Suốt thời kỳ của triều đại Charles V và Philip II, từ phần thuộc địa giữa Quần đảo Tây Ấn vàng đổ về thành hẳn một dòng sông. Sang thời Philip IV thì dòng sông ấy mỗi năm sản xuất chỉ còn chưa đến năm trăm ngàn đồng écu tiền vàng. Ấy vậy, những chiến thuyền chất đầy vàng thỏi giá trị ước trên mười hai triệu lại bị Đô đốc Piet Hein của Các Tỉnh Thống Nhất chặn bắt và đánh chìm tại Vịnh Mexico.

Giữa cơn thoi thóp, Tây Ban Nha yếu ớt đến nỗi ngay cả Công tước Savoy, chính là Charles-Emmanuel lưng gù, kẻ bị cười cợt với mỹ danh là Vương chủ chuột Macmot, cũng đã hai lần nắm trong tay số phận cái đế quốc mà một thời Charles V từng khua môi là xứ sở không có mặt trời lặn. Tây Ban Nha không còn gì nữa, thậm chí không còn khả năng làm người trút hầu bao cho Ferdinand II, kẻ than vãn cớ sao mình chẳng nhận được tiền. Giàn lửa thiêng của Philip II, vua của những ngọn lửa, đã tiêu hao thứ nhiên liệu là sức sống của một dân tộc vốn có thừa thứ ấy qua nhiều thế kỷ trước; rồi thì Philip III, khi đánh đuổi người Moor đã hủy hoại luôn nguồn ngoại lực lẽ ra đã có thể khiến sức sống này hồi sinh trở lại. Tây Ban Nha đành bấm bụng đi đêm cùng lũ cướp đã đốt phá thành Venice; đại tướng quân của Tây Ban Nha, Spinola, là viên chỉ huy lính đánh thuê người Ý; còn đại sứ giả của Tây Ban Nha là Rubens, một gã họa sĩ hạng thường xứ Flanders.

Nước Đức ngay từ đầu Chiến tranh Ba mươi năm, từ năm 1618, là cả một cái lò sát sinh nhân mạng với mấy bác đồ tể rao hàng bán lẻ thịt người khắp các vùng giáp giới phía Đông, phía Bắc, phía Tây và ngay giữa lòng nước Đức. Những ai tuyệt vọng né tránh không để bị mang đi giết thịt hay không bị trở thành thầy tu, thời Trung Cổ đấy là đi chết thì phải tìm cho ra cách để mua đường băng qua sông Rhine, sông Danube hay sông Vistula.

Vùng phía Đông được hùng cứ bởi già Bethlen Gábor, kẻ tự xưng là Quốc vương Hungary và là người sẽ chết vì trải qua những bốn mươi hai trận đánh, sau khi đã kịp thời sáng tác ra tất cả mẹo lừa về áo quần nhà lính, mũ lông gấu dành cho kỵ binh mang thương và tay áo ống xòe dành cho kỵ binh nhẹ, những thứ mà binh sĩ chúng ta thời nay vẫn khoác vào hù dọa lẫn nhau. Quân đội của ông là nơi ra binh chủng khinh kỵ binh, và hãy xem ông hứa hẹn gì với lính ông mộ về? Lương lính: không có; lương thực: không có; mạnh ai nấy được, thấy đồ ngon cứ xơi và thấy đồ quý cứ lấy để chóng làm giàu cho chính mình. Ông cho họ cuộc chiến không có luật, cuộc cướp bóc không có điểm dừng.

Vùng phía Bắc được chiếm giữ bởi Gustavus Adolphus thường gọi là Gustave nhân từ. Trái ngược với Bethlen Gábor, ông này chực gô cổ những quán ăn cướp rồi mang chúng móc vào thòng lọng. Vị thủ lĩnh trứ danh này, học trò của La Gardie người Pháp, nhờ chuỗi thắng trận liên tiếp ở Ba Lan đã đoạt lấy những thành trì quan trọng vùng Livonia và vùng Prussia. Vào lúc này thì ông đang bận rộn thiết lập một liên minh cùng tín đồ Tân giáo nước Đức chống lại Hoàng đế Ferdinand II, kẻ quyết tâm trừ diệt bằng hết tín đồ Tân giáo vì dám công khai khinh nhờn Chỉ dụ Phục nguyên văn kiện mà năm mươi năm sau này Louis XIV lấy đó làm mẫu khi hủy bỏ Chỉ dụ Nantes.

Gustavus Adolphus là bậc thầy về kỷ nguyên của ông và nói về nghệ thuật quân sự thì ông là cha đẻ của chiến tranh tân thời. Tinh thần vững chãi của ông không chứa đựng sự bị quan như ở Coligny, không có vẻ nghiêm trọng như ở William Trầm mặc, cũng không nóng nảy như ở Maurice xứ Nassau. Cả vào lúc giữa trận giao tranh, ông vẫn một phong thái đường hoàng trầm tĩnh, gương mặt giữ vẻ như đang cười. Thân to vai rộng cộng chiều cao đến sáu bộ, ông phải cưỡi trên lưng một chiến mã khổng lồ. Sự béo phì tuy có lúc gây nên rắc rối song cũng giúp ích được cho ông: một viên đạn suýt giết chết gã Spinola dân Genoa thân hình toàn nạc chỉ đủ sức chìm vào lớp mỡ của Gustave rồi ở luôn trong ấy mà không thấy đâu nữa.

Vùng phía Tây chiếm giữ bởi nước Hà Lan, một quốc gia rối ren và tự chia cắt. Hà Lan có hai cái đầu, Barneveldt và Maurice, và cắt hết cả hai chiếc đầu ấy. Barneveldt, một con người hiền lành, yêu tự do mà lấy hòa bình làm trọng; thủ lĩnh của các tỉnh và là người chủ trương tản quyền (vô hình chung tán thành sự yếu ớt); làm sứ thần gặp Elizabeth, Henri IV và James I, thu hồi về Hà Lan các vùng Brille, Flushing và Ramekan, bị gán tội phản quốc và dị giáo, rồi chết chém trên đoạn đầu đài.

Người giết Barneveldt là Maurice xứ Nassau, kẻ tuy là người hùng cứu nguy Hà Lan hơn mười lần nhưng đánh mất sự ủng hộ của dân chúng chính vì hành động sát nhân này. Vương chủ Maurice ước được yêu mà sợ bị ghét. Một sáng nọ, khi ngang qua chợ Gorcum gã chào thần dân bằng nụ cười tươi rói, ngỡ rằng thấy gã cười người ta sẽ tung nón lên trời và reo to, “Vive Nassau!” Gã đợi mãi chỉ nghe sự im lặng, chả cái nón nào tung lên trời.

Từ đấy về sau, gã sống trong sự chết vì cảm giác bị người đời mặc kệ. Người lính gác không biết mệt mỏi, vị thủ lĩnh không sợ hiểm nguy giờ trở thành gã mộng du giữa giấc mơ ngày, một thằng cha sụt cân, mất ngủ rồi chết hẳn. Kế vị Maurice là người em của gã, Frederick Henri, kẻ xem việc thừa kế của mình chẳng qua cũng là chuyện bán mua trong cái chợ người: chỉ đầu tư vào số ít, nhưng là số ít được tuyển lựa, cho ăn ngon, mặc ấm và trả tiền sòng phẳng. Thông thạo về chiến tranh chiến thuật, ông chiếm lấy những tuyến đường yết hầu neo vào những khu đầm lầy còn sót lại, bố trí người một cách khoa học dù đấy nghĩa là giấu họ vào chỗ nước ngập sâu tận gối. Những người can đảm này vì hà tiện nên không ai muốn chết, nhưng giới cai trị hà tiện của Hà Lan sợ họ chết còn hơn chính họ sợ mình chết; hễ thấy quân ta bị lộ trước họng hỏa mai và đại pháo là mấy viên đội trưởng gào tướng lên, “Mấy đứa kia! Không được chết đấy nhé! Vốn tiêu vào mỗi đứa hết ba ngàn franc rồi đấy!”

Nhưng chiến trường then chốt không phải ở vùng phía Đông, phía Bắc hay phía Tây mà là ngay chính giữa trung tâm nước Đức, chiếm cứ bởi một gã chủng tộc không rõ ràng, chúa tể của bầy ăn cướp và ăn trộm, người mà về sau được Schiller tâng bốc là anh hùng. Gã thuộc dòng giống Slav? Hay gã đúng là dân tộc Đức? Chiếc đầu tròn cùng đôi mắt xanh tuyên bố gã chính là dân gốc Slav; mái tóc hung khẳng định gã là người Đức; da màu ô liu lại cả quyết gã là dân Bohemia chính cống. Quả thực, người thủ lĩnh mang thân hình gân guốc cùng gương mặt tàn bạo này, chữ ký thành tên Wallenstein, là người sinh quán tại Prague, trong hoàn cảnh hoang tàn, khói lửa và giết chóc.

Ở gã không tồn tại khái niệm đức tin hay luật lệ, nhưng niềm tin thì gã chắc chắn có một đúng ra là có đến ba. Gã tin số gã dầu có sao cũng đã có sao trời lo liệu, gã tin vào sự may mắn và gã tin vào tiền.

Wallenstein xác lập ở châu Âu giai đoạn làm chủ của quân nhân, cũng như địa ngục xác lập ở trần gian giai đoạn thống trị của sự chết. Kiếm được bộn tiền nhờ chiến tranh, lại được bảo kê bởi Hoàng đế La mã Thần thánh (Ferdinand II, về sau cũng là người hạ lệnh giết gã), gã là một ông tướng khoác áo thân vương dầu thiếu vẻ đường hoàng của Gustavus hay sự lanh lợi của Spinola. Trơ lì cảm xúc ngay đến sự giận dữ, gã dửng dưng trước những tiếng kêu gào, khóc lóc và than vãn của đàn bà và lạnh lùng trước những lời nguyền rủa, đe dọa và buộc tội của đàn ông. Tệ hại hơn: gã xem thế gian này chỉ như trò thi thố, còn đời người vốn dĩ một tấn tuồng quay số mở thưởng. Gã để mặc binh lính bạ đâu cược đó: mạng sống đàn ông, tiết hạnh đàn bà, máu của những thường dân vô tội. Thời bây giờ rơi vào tay ai kẻ đó là chủ; kiếm trong tay ai kẻ đó là vua.

Richelieu cặn kẽ nghiên cứu sự cùng hung cực ác nơi gã. Tỏ lời kính nể dành cho Wallenstein, ông không viện dẫn gì đến tội ác đích thân gã xuống tay mà đề cập nhiều về tội ác do chính gã vẽ đường; mô tả tính thiểm độc vô luân của người này, ông chỉ đơn giản lặp lại lời nói của chính gã: “Cũng thế cả, vậy thì đã sao?”

Nhưng Chiến tranh Ba mươi năm vẫn còn chưa xong với nước Đức. Thời kỳ đầu hay còn gọi là thời kỳ sứ quân chấm dứt vào năm 1623, khi Tuyển hầu tước Frederick V giành lấy vương quyền xứ Bohemia nhưng bất thành và bị đánh bại dưới tay Hoàng đế La mã Thần thánh. Đang lúc này thời kỳ Đan Mạch diễn ra sôi động khi Christian IV, Hoàng đế Đan Mạch, nhảy vào xí phần với Wallenstein và Tilly. Chẳng lâu la gì lắm, một năm sau cuộc chiến sẽ đi vào giai đoạn chót, được gọi tên là thời kỳ Thụy Điển.

Đấy là câu chuyện ở nước Đức. Giờ chúng ta cùng sang nước Anh.

Tuy là giàu hơn Tây Ban Nha, Anh quốc chẳng vì vậy mà kém phần bệnh hoạn. Vua thì cùng một lúc, vừa gấu ó với thần dân vừa hơn thua với người vợ, lại vừa gây gổ với hơn nửa Nghị viện của mình. Sớm muộn gì ông cũng giải tán cả Nghị viện dù rằng, cũng như câu chuyện với người vợ, ông lại sẽ muốn họ quay về.

Charles I kết hôn cùng Công chúa Henriette, người có lẽ thật sự là con gái ruột duy nhất của Henri IV. Henriette tóc hung, hoạt bát và hóm hỉnh, trông gợi dục hơn là đáng yêu, vẻ dễ nhìn hơn là xinh đẹp, tính ương ngạnh và nhanh hờn giận, mê đàn ông và thích được ve vãn. Nàng trải qua một đoạn đường tuổi xuân khá gồ ghề. Đưa sang Anh lúc tuổi vừa mười bảy, lão Bérulle phò tá không rời nàng nửa bước, tối ngày van lơn nàng noi theo nữ thánh Mary Magdalene ăn năn làm thần tượng cho mình. So bì cùng nước Pháp, nước Anh dưới mắt nàng là xứ sở ảm đạm và man di; nàng quen sống ở Pháp nơi dân chúng là những người vui tươi ồn ã, và với nàng đàn ông Anh đều một vẻ nhăn nhó và hãm tài. Nàng nhận ra mình lấy phải gã chồng nhạt nhẽo. Vốn họ ngoại là người Đan Mạch, Charles I có chút giá băng trong huyết quản. Sống với một gã chồng là vua, mà vua ấy lại là thằng cha với bản mặt thẳng đơ, kiêu kỳ và lạnh lùng, rõ thật chẳng khác gì đâm đầu hành xác để ăn năn.

Ít ra thì gã còn được cái ra chiều lịch sự. Nàng cố lấn quyền qua nhiều lần dựng chuyện gây lộn vặt, nhưng lần nào thâm ý của nàng cũng bị gã vua chồng thẳng tay dập tắt. Vẫn không ngán, nàng tỏ ra ngày càng nanh nọc hơn, và bắt đầu lớn tiếng chửi hỗn.

Hôn nhân của nhà vua đã mở đường cho sự xâm nhập Thiên chúa giáo. Là người hộ vệ Henriette về nhà chồng, cũng là kẻ khuyên lơn nàng ráng noi theo đức nhẫn nhịn của Magdalene, Bérulle hiểu dân Anh đã đi đến chỗ căm ghét cái tín ngưỡng “giáo hoàng” đến mức nào. Ấy vậy, chiếc mũ giám mục mới lại nhồi nhét quyết tâm và tham vọng đầy ứ vào người lão, nhất là sau khi Vua James nhu nhược cho phép lão chứng thực đến mười tám ngàn tín đồ Công giáo tại London trong vòng chưa hết một ngày. Định bụng thử xem sức mạnh mình vừa có đến đâu, lão yêu sách: vì con em nhà Công giáo được phép nương nhờ mẹ đến năm mười ba tuổi, và vì giám mục Công giáo là người phò tá Vương hậu còn trẻ tuổi, lão cùng giáo sĩ bộ sậu phải được xuất hiện với đầy đủ lễ phục trên các phố London. Khi yêu sách được nhà vua gật đầu, Vương hậu liền xem đó là dấu hiệu của sự dễ bắt nạt. Thế là thay vì tìm thấy trên giường mình người vợ biết thương yêu và người thân thiếp biết hàm ơn, Charles I vớ phải một con mụ Công giáo chua ngoa, kẻ không biết chiều lòng vua dù là theo khát vọng đức tin hay là về đam mê chăn gối.

Chuyện chưa dừng ở đó. Một sáng đẹp trời tháng Năm, vị Vương hậu trẻ tuổi, tháp tùng bởi ngài giám mục, người giáo sĩ đặc trách phát chẩn cùng tất cả thị nữ theo hầu, đã đi hết chiều dài London đến tận bãi dựng giá treo cổ tại thành Tyburn, nơi treo cổ Cha Garnet cùng số tu sĩ Dòng tên sau sự kiên Âm mưu Thuốc súng đã xảy ra hai mươi năm về trước. Tại đó, trước những ánh mắt căm uất của cư dân thành London, nàng thản nhiên cầu nguyện cho linh hồn của những tên giết người đáng nguyền rủa, những kẻ ôm ba mươi sáu thùng thuốc súng định cho nổ tan xác nhà vua, đại thần, và nghị viện.

Lời chửi rủa của dân chúng đối với đoàn người và lễ nghi sùng bái bay đến tai khiến vua choáng váng. Cơn giận nổi bùng lên dữ dội trước buổi lễ hồi niệm cho những kẻ đáng lý ra phải chìm vào quên lãng, ông hạ lệnh, “Bọn giáo sĩ và lũ đàn bà cả gan cầu nguyện cho những tên sát nhân chết treo ngoài ấy, xua chúng xéo đi như bầy thú cho ta!”

Vương hậu hết tru tréo lại quay sang gào khóc. Đám giáo sĩ luôn mồm nguyền rủa lũ vô thần và đe dọa sẽ rút phép thông công. Đám thị nữ người nào kẻ ấy khóc sướt mướt như bầy con gái của Zion sắp bị đưa đi làm nô lệ, dù thực ra bọn họ chỉ là sắp bị đưa trở lại nước Pháp mà thôi. Khi tất cả chuẩn bị ra đi, Vương hậu, vẫn nước mắt tuôn rơi lã chã, chạy ra cửa sổ buồng nàng kêu lớn lời vĩnh biệt. Đúng lúc ấy Charles I bước vào, ông yêu cầu nàng đừng xúc phạm thêm nữa đến ý thức luân thường đạo lý của người Anh. Vương hậu cứ bưng mặt nấc lên càng lúc càng to hơn. Charles ôm ngang eo lưng lôi nàng ra khỏi nơi cửa sổ, song Vương hậu vẫn lì lợm bám chặt vào chấn song. Charles mím miệng lôi mạnh nàng ra. Vương hậu vừa khóc ngất vừa chìa đôi bàn tay rướm máu lên trời cầu Chúa giáng xuống chồng nàng sự báo thù.

Chúa đã hồi đáp lời nàng vào hôm khác. Lần này, từ cánh cửa sổ trong Cung Whitehall, vua Charles bước ra và đi đến đoạn đầu đài.

Cuộc cãi vã vợ chồng lần này đã trở thành hình ảnh báo trước cho cuộc cãi vã giữa hai nước Anh và Pháp, và khiến tất cả những bà hậu của cộng đồng vương quốc cơ đốc giáo hùa nhau lên án Charles I, rằng ông chính là Râu Xanh của nước Anh. Giáo hoàng Urban VIII lấy làm căm tức và nói với sứ thần Tây Ban Nha, “Nếu chủ ngài từ chối tuốt gươm đòi lại lý lẽ cho nàng công chúa đáng thương này, ông ấy không xứng là người Cơ đốc giáo mà cũng không đáng mặt hiệp sĩ.” Cùng lúc ấy, Vương hậu Tây Ban Nha trẻ tuổi, chị gái Henriette, viết thư cho Hồng y Richelieu, kêu gọi ông hãy vì sự cao quý mà trợ giúp cho Vương hậu Anh quốc bị ngược đãi. Cả Thái hậu cùng Trưởng nữ Công chúa Bỉ cũng biên thư kêu gọi Vua Louis. Bérulle bằng giọng điệu của lão cũng xúc xiếm thêm vào. Bạn đọc có lẽ dễ dàng tin chắc rằng Louis XIII, vốn tâm địa nhỏ nhen và chấp nhặt, đã xem việc Vua Charles trục xuất người Pháp ra khỏi triều đình ông ta là hành động sỉ nhục Hoàng gia Pháp quốc.

Riêng mình Richelieu nhất mực phản đối. Hành động kiên quyết này là nguồn cơn sự việc người Anh yểm trợ cho Tân giáo đồ của thành La Rochelle, cái chết vì mưu sát của Công tước Buckingham, cõi lòng tan vỡ của Anne Áo quốc, và liên minh giữa những bà hậu cùng những nàng công chúa trước kẻ thù chung là Richelieu.

Giờ hãy cùng trở lại nước Ý, là nơi ta sẽ tìm thấy lý do của những lá thư mà Bá tước Moret mang về cho Vương hậu, Thái hậu và Gaston d’Orléans, giữa bối cảnh chính trị của Montferrat và Piedmont, và trước những xung đột quyền lợi giữa Công tước Mantua và Công tước Savoy. Charles-Emmanuel Công tước xứ Savoy, đã tham vọng lại càng tham vọng hơn vì cho rằng lãnh địa của mình quá chật hẹp, vài năm trước đã chiếm đoạt Thái ấp phong hầu Salazzo một cách thô bạo. Bị nước Pháp dưới quyền Henri IV từ chối thừa nhận tính hợp pháp của hành vi bành trướng, ông quay sang yểm hộ Biron đi đêm cùng Tây Ban Nha chống lại Vua Henri một âm mưu phản nghịch không chỉ với vua mà cả với Tổ quốc là nước Pháp. Biron mưu đồ lấy non sông chia năm xẻ bảy: các tỉnh miền Nam sẽ thuộc về Philip III của Tây Ban Nha, của Savoy sẽ là Lyonnais, Provence, và Dauphiné, phần Biron sẽ là Burgundy và đất Bá tước Franche, cộng thêm một infanta³² Tây Ban Nha mang về làm vợ.

Âm mưu bại lộ, Biron bị chặt đầu.

Giá đừng bị nước Áo đẩy vào chiến tranh thì có lẽ Henri IV cũng để yên cho Savoy. Vì cần tiền, nhà vua đã bấm bụng kết hôn cùng Marie de Médicis. Có được nguồn tài chính trong tay rồi, ông xua quân thẳng đến Savoy giáng cho ngài Công tước một đòn xiểng liểng. Henri IV chừa lại vùng đất Hầu tước Salazzo cho ngài Công tước, nhưng lấy sạch các vùng đất Bresse, Bugey, Valromey, quận Gex, hai bên bờ sông Rhône đoạn từ Geneva đến Saint-Genix, và cuối cùng là Château-Dauphin trên đỉnh cao thung lũng Goito.

Phía bên ngoài Château-Dauphin, Charles-Emmanuel giữ lấy phần còn lại của Piedmont. Dù vậy, thay vì hai chân đạp hai bên dãy núi Alps thì giờ ông bị khép háng sang một bên sườn núi phía Đông, tuy vẫn là chủ những con đèo chạy từ nước Pháp sang nước Ý.

Chính từ sự việc này Vua Henri tinh quái của chúng ta đã giễu Charles-Emmanuel là Vương chủ của loài chuột Macmot và mỹ danh này đeo dính ông ta đến cuối đời.

Sau này, Vương chủ chuột Macmot lại trở thành một vương thân người Ý và cậy vào nước Ý để bành trướng thêm bờ cõi. Ông nhiều lần nỗ lực bất thành với việc này, mãi đến khi ở đâu bỗng dưng hiện ra một cơ hội mà ông gọi là buồn ngủ gặp chiếu manh mà cũng là dịp may trời định.

Francis IV của xứ Gonzaga mà cũng là Công tước hai xứ Mantua và Montferrat qua đời, để lại nàng quận chúa bé bỏng tên gọi Marie de Gonzague, đứa con duy nhất từ cuộc hôn nhân giữa ông với Margare xứ Savoy, con gái Charles-Emmanuel.

Công tước Savoy lập tức đứng ra trao cho mình quyền cai trị xứ Monferrat nhân danh cháu gái là Marie. Ông trù liệu sẽ mang Marie gả cho con trai cả của mình là Victor-Amadeus, rồi tiện dịp hợp nhất Mantua và Montferrat vào với Piedmont luôn thể. Không dè Hồng y Ferdinand Gonzaga, anh của vị Công tước quá cố, đã hối hả từ thành Rome quay về, giữ quyền nhiếp chính xứ Mantua và giữ kỹ cô cháu gái vào Lâu đài Goito, tránh để nàng bị ép gả vào tay ông cậu mắc dịch bên họ ngoại.

Đến lượt mình Hồng y Ferdinand qua đời, và Charles-Emmanuel lại khấp khởi trước phút giây ngàn năm có một. Thế nhưng lại có một người anh thứ ba, Vincenzo Gonzaga, bỗng đâu lại lù lù xuất hiện. Ông này không nói không rằng đảm nhận luôn thẩm quyền nhiếp chính xứ Mantua.

Charles-Emmanuel vẫn kiên nhẫn chờ thời. Sức khỏe ốm yếu thất thường, vị Công tước mới không sống được bao lâu, ông lâm trọng bệnh, và Công tước Savoy chắc ăn rằng lần này đố Montferrat và Mantua lọt khỏi tay ông.

Nhưng ông không thấy từ bên kia dãy núi bão tố sắp đổ về.

Ở nước Pháp có một người mang tên Louis de Gonzague, Công tước xứ Nevers, con cả thuộc chi thứ dòng họ Gonzaga. Con trai của ông, Charles de Nevers, là chú của ba vị toàn quyền vừa kể của Montferrat, vậy nên cháu nội của ông, Công tước Rethel, là người có họ với Marie de Gonzague, kẻ thừa kế Mantua và Montferrat.

Còn bây giờ, quan tâm của Hồng y Richelieu mà quan tâm của Hồng y Richelieu thì bao giờ cũng là cho nước Pháp là cần có ai đó hết lòng ủng hộ cho fleurs de lys³³ giữa các thế lực xứ Lomba, những thế lực luôn sẵn sàng ra mặt cho Áo và Tây Ban Nha. Ông gửi chỉ thị đến Hầu tước Saint-Chamont, sứ thần Pháp quốc tại Mantua. Ngài Hầu tước chuyển tiếp ý chủ đến ngài Vincenzo Gonzaga. Làm theo ý này, Vincenzo Gonzaga khi sắp chết đã chỉ định Charles, tức Công tước De Nevers, là người thừa kế cho mình.

Công tước Rethel thay mặt cha tiếp quản lấy cơ ngơi, lấy danh hiệu là Giám mục phụ tá quản trị, Quận chúa Marie thì được đưa về Pháp, nơi đây nàng được đặt dưới sự chăm sóc của Catherine de Gonzague, Thái Công tước Phu nhân xứ Longueville. Bà là quả phụ của Henri I d’Orléans-Longueville và là con gái Louis de Gonzague, vì thế là cô của Marie.

Charles de Nevers có kẻ địch tên là Caesar Gonzaga Công tước xứ Guastalla, người có công nội bị khép tội đã đầu độc thái tử anh của Henri II và sát hại Công tước xứ Parma mà cũng là con trai Đức Giáo hoàng Paul III: Pierre-Louis Farnese khét tiếng.

Kẻ địch khác nữa của Nevers là người chúng ta có quen biết, đấy chính là Công tước Savoy. Chính sách của nước Pháp đã đẩy ngài Công tước càng lúc càng dịch lại gần hơn với Tây Ban Nha và Áo quốc. Ra mặt cho ông, người Áo tiến vào thành Mantua bằng một đạo quân dưới sự chỉ huy của tướng Spinola, còn Don Gonzalès de Cordova thì cam kết giành lại từ tay người Pháp xứ Casale, Nice, de la Paille và Monte-Calvo.

Người Tây Ban Nha đã chiếm hết trừ mỗi Casale, và chỉ chưa đầy hai tháng Công tước Savoy thấy mình là chủ nhân của thung lũng Po, thung lũng Tanaro và thung lũng Belbo, cùng toàn bộ đất đai giữa ba thung lũng ấy. Chuyện diễn ra từ đầu đến cuối đang khi người Pháp còn mải bận vây hãm thành La Rochelle.

Chờ gom đủ số, Pháp chi viện cho Công tước Rethel một đạo quân mười sáu ngàn người dưới sự chỉ huy của Hầu tước Uxelles. Tuy nhiên, vì non kinh nghiệm, phán đoán tồi, vô trách nhiệm, và rất có thể bị Créqui phản bội, đạo quân đã bị Charles-Emmanuel bẻ gãy, khiến Hồng y uất lên vì giận.

Nhưng giữa lòng Piedmont vẫn còn một thành trì hiên ngang dưới ngọn cờ nước Pháp: thành Casale, được phòng thủ bởi viên chỉ huy trung thành và gan dạ mệnh danh Hiệp sĩ xứ Gurron.

Mặc Richelieu nhiều lần ra tuyên bố đại ý nước Pháp sẽ ủng hộ quyền của Charles de Nevers, Công tước Savoy vẫn ăn chắc lần này sẽ là một cuộc chiến mà trước sau gì Louis XIII cũng bỏ cuộc, bởi ông biết Nevers là kẻ Thái hậu Marie de Médicis ghét thấu xương. Thời trai trẻ, Nevers đã khước từ kết hôn cùng bà vì cho rằng nhà Médicis không phải hàng môn đăng hộ đối. Hồi nhà Médicis vẫn còn là lãnh chúa hạng hèn thì nhà Gonzaga đã là gia tộc của hoàng thân.

Vì vậy, sự ủng hộ này của Hồng y dành cho Nevers chính là một nguyên nhân khác nữa của sự căm tức ngột ngạt phủ chụp lấy người ông mà chúng ta đã nghe ông mang ra thở than cùng cháu gái.

Thái hậu có nhiều lý do để căm ghét Hồng y Richelieus. Thứ nhất mà cũng là chua cay nhất, ấy đã một thời bà từng yêu ông nhưng về sau ông chẳng còn yêu gì bà nữa; lúc mới đầu bà nghe ông tất cả, và sau rốt bà chống ông tất cả. Nếu Richelieu muốn nâng tầm vĩ đại cho nước Pháp bằng phí tổn tính vào nước Áo, thì bà mong thay một nước Áo mở mang bên nước Pháp co ro chịu nhục. Còn nếu ông muốn ủng hộ Charles de Nevers làm Công tước xứ Mantua, thì bà đây, được thôi thúc bởi mối hận lòng, nhất định phản đối cho bằng được.

Vương hậu Anne Áo quốc căm ghét Hồng y Richelieu bởi lẽ ông đã phá bĩnh chuyện tình ăn vụng giữa nàng cùng Công tước Buckingham, phơi bày hết chuyện diễn ra ở bên trong khu vườn Amiens bê bối, cho đày ải phu nhân De Chevreuse đồng lõa, và cản người Anh vì mối lợi mang về cho nước Pháp. Tệ hại hơn, nàng ấp ủ mối ngờ vực xấu xa, dù không bao giờ thốt ra ngoài miệng, rằng Hồng y vì lý do nào đấy đã xúi Felton cắm dao vào ngực Buckingham. Cuối cùng, nàng căm ông vì chằm hăm vào nàng hệt cái đuôi, chặn mọi ngả đường không để nàng kiếm người yêu mới, và dù nàng có làm gì, dù kín đáo đến đâu, ông đều biết cả.

Gaston d’Orléans căm ghét Hồng y Richelieu vì gã hiểu rằng ông đã quá rành bản chất thật của gã: tham lam, thâm hiểm và hèn hạ. Ông biết gã mong sao Vua Louis là anh gã chết quách, thậm chí gã nôn nóng chờ đợi chuyện này. Ông từ chối không cho gã gia nhập vào Hội đồng cố vấn nhà vua, Ornano cố vấn riêng của gã thì bị ông bỏ ngục, Chalais bạn thân và đồng lõa của gã thì bị ông khép tội mưu phản rồi chém đầu còn gã, Me-xừ, thì bị ông tước hết danh dự vì cùng chung một tội, dù vẫn để gã được làm người giàu có. Tuy không yêu ai ngoài yêu mình, gã hy vọng một khi vua chết thì gã sẽ nhanh chân ẵm lấy Vương hậu, dù nàng già hơn gã bảy tuổi nhất là ngộ nhỡ nàng có bầu.

Cuối cùng, bản thân vua cũng căm ghét Hồng y vì ông cảm giác Richelieu là hiện thân của đấng anh tài, lòng ái quốc và trọn tình yêu dành cho nước Pháp, còn ông thì sặc mùi ích kỷ, dửng dưng và xoàng xĩnh; ông cảm thấy ngày nào Hồng y còn chưa chết thì ông chưa phải đang thực sự trị vì đất nước, ngày nào Hồng y chết rồi thì ông chưa biết sẽ phải trị vì đất nước ra làm sao. Nhưng một thứ luôn kéo ông trở về phía Hồng y, dù rằng thứ ấy cũng là một nguồn cơn oán hận. Phải chăng thứ ấy là độc dược ông trót uống vào, hay là tấm bùa ông đeo quanh cổ, hay là một chiếc nhẫn phù phép tròng vào ngón tay ông? Không: thứ ma thuật ấy là một cái tủ vàng đầy ắp, cái tủ ấy lại luôn rộng mở trước ông. Concini đã giam ông trong khốn khó, Marie de Médicis đã nhốt ông trong nghèo khổ; và ông, Quốc vương Louis XIII, chưa lần nào nếm qua cảm giác có tiền, mãi đến khi gã pháp sư ấy nện đầu cây gậy thần xuống đất, và trước ánh mắt choáng váng của ông, cả dòng sông Pactolus bằng vàng tuôn ra ồ ạt. Richelieu chú ý đảm bảo rằng nhà vua luôn sẵn tiền trong tay, cho dù bản thân ông đôi khi không có lấy một cắc.

Bây giờ, trong hy vọng rằng mọi thứ trên bàn cờ giờ đã rõ ràng với bạn đọc, như nó vốn là vậy trước mắt Richelieu, chúng tôi tiếp nối lại câu chuyện vào chỗ đã gián đoạn.

XVI

Marie de Gonzague

Tám ngày đã trôi qua tính từ khi chuỗi sự kiện được tạm thời dừng kể, và để bắt đầu lại từ chỗ câu chuyện còn bỏ dở, mời bạn đọc quá bộ theo chúng tôi đến Lâu đài Longueville. Lâu đài này tựa lưng vào lâu đài Nữ Hầu tước Rambouillet, vì vậy cả hai đều ở cùng ô phố kẹp giữa Phố Thánh Thomas Nơi Điện Louvre và Y viện Ba Trăm. Khác nhau là, Lâu đài Longueville thì ra vào từ Phố Thánh Niçaise, đối diện Cung điện hoàng gia Tuileries; còn lâu đài bà Hầu tước, như chúng tôi đã mô tả, thì hướng mặt ra Phố Thánh Thomas Nơi Điện Louvre.

Lâu đài này trước đây thuộc về Thân vương Henri de Condé, người đã có lần nhầm Chapelain là một nhà điêu khắc, và là nơi ở của ông cùng vợ là Thân vương phu nhân, người chúng ta đã gặp tại Lâu đài Rambouillet. Năm 1612, hai năm kể từ sau lễ cưới giữa ông cùng Thân vương phu nhân mà hồi ấy gọi là Tiểu thư De Montmorency, ông rời bỏ tòa nhà sang tậu hẳn một lâu đài nguy nga ở Phố Thánh Lambert Mới, khiến con phố này cũng được đổi tên là Phố Condé, và mãi tận ngày nay vẫn còn mang tên ấy. Vào thời gian của câu chuyện chúng ta nghĩa là ngày 13 tháng 12 năm 1628 (ở điểm này các mốc sự kiện đều hết sức quan trọng nên điều sáng suốt là ghi rõ tháng ngày cụ thể) tòa lâu đài cũ này của Thân vương Condé đã là nơi ở của Thái Công tước Phu nhân Longueville cùng người được bà bảo trợ, Quận chúa Marie con gái của François de Gonzague (đất đai của ông đang là nguyên cớ của sự náo loạn không chỉ ở Ý mà cả ở Tây Ban Nha và Áo) và Margaret de Savoy, ái nữ Charles-Emmanuel.

Marie de Gonzague, chào đời năm 1612, bấy giờ đã tròn mười sáu tuổi. Sử gia thời ấy chung một thừa nhận nhan sắc của nàng là nhan sắc của ngàn hoa; và theo những nhà biên niên sinh cùng thời, vì những gì họ ghi lại là đáng tin hơn cả, chúng tôi hiểu rằng vẻ đẹp của nàng là sự hội tụ nhan sắc của tất cả thiếu nữ thành Mantua những người mang vóc dáng hoàn hảo nhất cùng nước da toàn mỹ nhất, giống những quý bà xứ Arles, như hoa bừng nở giữa đầm lầy, được thiên nhiên ban tặng mái tóc huyền, màu mắt xanh, hàm răng ngọc, hàng mi nhung, và đôi môi ẩn giấu bao lời hứa ngọt ngào say đắm.

Là người có hôn ước cùng Công tước Rethel con Charles de Nevers, người thừa kế Công tước Vincenzo, vai trò của nàng hiển nhiên chiếm một vị trí quan trọng ở các sự kiện diễn ra theo sau này. Sắc đẹp của nàng, ví như thể vì sao bắc cực, không chỉ đủ sức thu hút mọi tia mắt dồn về từ quý tộc trẻ tuổi chốn vương triều mà còn lôi cuốn cả sự chú ý từ quý ông thuộc đủ lứa tuổi, những kẻ mà quan tâm và tham vọng toàn đậm màu chính trị.

Người ta đều biết Marie de Gonzague là người có sự bảo hộ đặc biệt của Hồng y Richelieu, mà đây cũng là một lý do thêm nữa để những ai muốn tỏ lòng kính mến Hồng y đều hết sức lưu tâm đến việc lấy lòng nàng.

Hiển nhiên nhờ sự bảo trợ của Hồng y, mà minh chứng là sự hiện diện của phu nhân De Combalet, người ta thấy những chiếc kiệu mới theo nhau đến Phố Thánh Nicaise rồi dừng lại trước cửa Lâu đài Longueville. Đây là kiệu thuộc độc quyền chia sẻ giữa Souscarrières và Phu nhân Cavois và chúng bỗng dưng là loại phương tiện được ưu ái bởi hết thảy các nhân vật quan trọng. Khách ngồi kiệu được mời vào tiền sảnh, một gian phòng bài trí bằng tranh thảm treo tường còn trần nhà thì vẻ những hình ảnh kể lại cuộc đời của Dunois đứa con hoang, người dựng lên lâu đài Longueville. Ánh lửa bập bùng tỏa ra từ các mặt lò sưởi kết hợp cùng ánh nến lung linh trên những chiếc chân đèn nhiều nhánh, chính giữa phòng thả xuống một đèn chùm vĩ đại, đứng bên dưới là Quận chúa Marie.

Một trong những người đến trước tiên là Me-xừ Thân vương.

Vì Ngài Thân vương thủ một vai nhất định trong câu chuyện chúng ta đang đọc, và giữ một vị trí quan trọng vào thời gian trước và sau vai ấy, một vai diễn ảm đạm và ám muội, chúng tôi mạn phép giúp độc giả làm quen đôi điều về người con đáng ngờ không hẳn là con đẻ này của hoàng tộc Condé.

Những vị Condé thứ nhất đều là những người hào sảng và thân thiện gần gũi, riêng ông thì vừa nhút nhát vừa tỏ ra xa lánh. Ông từng bảo “Có thể ta là kẻ co đầu rụt cổ, nhưng ta không tệ như gã anh em chú bác Vendôme”. Lời nói nghe như tự an ủi, giả thử ông cần có sự an ủi nào đấy.

Nên giải thích ra sao về sự khác biệt này giữa ông và tiền nhân trong họ?

Thân vương Condé thứ nhất, tuy vóc dáng nhỏ con và lưng hơi gù, là người mà bao phụ nữ thầm yêu trộm nhớ. Người đời thường hát về ông như vầy:

Ngài Thân vương là chàng đẹp trai nhỏ bé

Ngài hay tươi cười và ngài hát thật hay

Quý cô xinh xinh xa gần ngài yêu cả

Chúa vẫn bao che dù tội ngài vô số.

Khi qua đời, bị Montesquiou băm vằm nát thây ở Chiến trận Jarnac³⁴, vị Thân vương Condé nhỏ người chiếm nhiều cảm tình phụ nữ này để lại một con trai. Cùng với Henri de Navarre trẻ tuổi, người con trai này trở thành một vị thủ lĩnh của phe Tân giáo.

Henri de Condé thứ nhất xứng đáng là con trai ngài Thân vương Condé thứ nhất. Vào một lần tấn công nơi Chiến trận Jarnac, ông chỉ huy năm trăm nhà quý tộc trong tình trạng một tay chỉ còn treo lủng lẳng còn một chân thì gãy đến lòi xương ra ngoài ống giày. Ở sự kiện Thảm sát Ngày Thánh Bartholomew³⁵, khi Charles IX quát lớn, “Cái chết hay Thánh lễ,” mặc Henri de Navarre khôn khéo trả lời thánh lễ, Condé đã lập tức đáp ngay cái chết.

Ông là người vĩ đại sau cùng thuộc thế hệ đầu dòng họ Condé. Tuy nhiên, ông đã không chết vinh quang ngoài chiến địa với một thân mình dày đặc thương tích hay bị băm vằm bởi một gã Montesquiou nào khác, mà là chết do vợ đầu độc.

Sau một bận vắng nhà hết năm tháng, ông trở về lâu đài của mình là Château des Andelys để thăm vợ. Nàng là thiếu phụ trẻ thuộc Gia tộc La Trémouille, dan díu cùng một gã thị đồng tên Gascon rồi mang bầu. Sau bữa tối mừng ông trở về, nàng nài ép ông dùng một quả đào tráng miệng.

Hai giờ sau ông lăn ra chết tốt. Tên thị đồng thì hối hả chuồn sang Tây Ban Nha ngay tối ấy.

Vụ án mạng khiến dân chúng xôn xao và kẻ đầu độc liền bị bắt giam. Đứa con ngoại tình được sinh ra trong ngục tối nơi người mẹ hao mòn rệu rã theo tháng ngày, không ai dám đưa nàng ra xử vì hầu chắc chắn nàng sẽ bị khép vào tội chết. Tám năm sau, Vua Henri IV vì không muốn thấy sự tuyệt tự của nhà Condé, một chi tuyệt đẹp của cây phả hệ Bourbon, đã ra lệnh miễn xử và tha nàng khỏi ngục. Người quả phụ được xóa tội nhờ lòng khoan dung của hoàng gia nhưng vĩnh viễn bị ô danh trong mắt của thần dân.

Con trai của bà là Henri đệ nhị, chính là Thân vương Condé kẻ hiểu Chapelain thành nhà điêu khắc. Chúng tôi nhận đây sẽ kể đôi dòng về hoàn cảnh ông kết hôn cùng Tiểu thư De Montmorency, một chuyện ly kỳ đáng được xen vào ở điểm này tuy có cơ bị lạc đề hơi lâu tí chút. Dẫu vậy, thiết nghĩ chẳng hại gì khi chuyện sử được nghe từ một tiểu thuyết gia, nhất là về những tình tiết mà sử gia thì thường cho là không đáng kể lại, đây là giả dụ họ quả là có biết.

Năm 1609, Vương hậu Marie de Médicis tổ chức sự kiện vũ kịch ba lê hoàng gia. Suốt thời gian tập dượt vũ kịch Quốc vương Henri IV tỏ ý hờn dỗi vì sự kiện này tề tựu toàn những quý bà xinh đẹp nhất Triều đình làm vũ công mà Vương hậu lại cấm cửa người ông đang yêu là nàng Jacqueline de Beuil, thân mẫu của Bá tước Moret. Vì các quý bà vũ công khi đến đại sảnh tập dượt ở điện Louvre đều phải đi ngang cung điện Henri IV, và vua biểu thị nỗi ấm ức của mình bằng cách sập cửa lại.

Ngày nọ, ông hé cửa ra một tẹo qua khe hở ông nhìn thấy Tiểu thu Charlotte de Montmorency.

Trong hồi ký của mình Bassompierre nói, “Dưới gầm trời này không gì đẹp bằng tiểu thư De Montmorency, không gì kiều diễm bằng, không gì toàn mỹ bằng.”

Nàng là bóng hồng tuyệt sắc đến độ tâm trạng bực dọc của nhà vua thốt nhiên nhẹ hẫng rồi chấp chới bay đi như cánh bướm. Ông nhổm khỏi ghế lần theo nàng, líu ríu như chàng Aeneas bị lôi theo bóng nàng Venus bọc trong mây.

Hôm ấy là lần đầu ông chịu dự khán vũ kịch.

Có một cảnh các người đẹp được vào vai nữ thần thiên nhiên nếu thời hậu thế của chúng ta phục trang cho nữ thần thiên nhiên đã là quá ngắn, thì vào thế kỷ thứ mười bảy xiêm y của mấy nàng nữ thần này lại càng chẳng thấy đâu. Ở cảnh này có đoạn tất cả nữ thần đồng giương lao làm động tác phóng thẳng về phía trước. Đúng lúc ấy, tiểu thư De Montmorency cùng ngọn lao trên tay bất thần xoay người nhắm thẳng vào nhà vua, người bấy giờ không che áo giáp vì không dự liệu có sự gì nguy hiểm. Sau này kể lại khoảnh khắc ấy, ông nhớ mãi cử chỉ nàng Charlotte xinh đẹp ôi sao mà mềm mại, khiến ông cảm giác như thật rằng lao của nàng đã cắm ngập tim ông.

Cả phu nhân De Rambouillet lẫn Tiểu thư Paulet có mặt tại buổi vũ kịch ba lê hôm ấy liền ngỏ ý kết bạn cùng tiểu thư DeMontmorency, tuy họ hơn nàng năm sáu tuổi.

Từ hôm ấy trở đi, Quốc vương Henri IV tốt bụng hoàn toàn quên khuấy Jacqueline de Beuil (ông vốn chóng quên theo cách ấy, vẫn biết vậy.) Thế rồi, tâm trí ông chỉ còn duy nhất một ý nghĩ chiếm hữu bằng được nàng tiểu thư nhà Montmorency. Trù liệu của ông là kiếm cho nàng Charlotte xinh đẹp một anh chồng mà với khoản hồi môn bốn hay năm trăm nghìn franc gì đấy hắn ta sẽ mải mê chú mục ra nơi khác nên không thấy nhà vua đang kiếm chuyện cọ xát vợ mình.

Cùng cách này ông đã áp dụng hết sức mỹ mãn với Nữ Bá tước Moret khi tìm cho nàng một tấm chồng là Me-xừ Césy, kẻ được ông phong làm sứ thần ngoại giao kèm theo vinh hạnh xuất ngoại nhậm chức ngay vào đêm hoa chúc của nàng.

Vua cho rằng người ông cần tìm vốn chẳng phải đâu xa mà đã sẵn sàng ngay trước mặt. Vì nếu một người là con trai kẻ thông dâm và sát nhân mà được cưới ái nữ của Nguyên soái Pháp quốc, lại có cả vua đứng chủ hôn, thì vết nhơ lúc chào đời lo gì chả biến mất.

Người đàn ông vui vẻ trước một thương lượng như thế ấy, vua cũng dễ dãi gật đầu hết thảy thỉnh nguyện của ông ta. Nguyên soái tặng ái nữ số tiền hồi môn một trăm ngàn écu, vua dấm dúi thêm vào nửa triệu. Vậy là ngài Henri đệ nhị họ Condé mới hôm trước còn là kẻ thu nhập mỗi năm vỏn vẹn có mười ngàn thì vào sáng thành hôn hôm sau bỗng thấy mình hàng năm bổng lộc năm mươi ngàn.

Tất nhiên, vào tối tân hôn ngày hôm ấy, theo lý ông phải lên đường ngay.

Duy có điều ông chẳng đi đâu cả.

Dẫu vậy, ông vẫn làm theo đúng thỏa thuận, nhưng chỉ ở mức là đêm tân hôn ông ngủ ở buồng không phải buồng cô dâu. Cùng lúc ấy, Henri IV - ông bồ khú đế tuổi năm mươi - thì có được cú hẹn của tiểu thư Charlotte. Để báo hiệu nàng chỉ một mình và là cô chủ của chính mình, nàng sẽ xuất hiện trên ban công ở giữa hai ngọn đuốc, tóc của nàng để thả xuống vai.

Thấy nàng quả có đó, vua muốn ngất xỉu vì sung sướng.

Nếu theo HenriIV qua hết từng ngã rẽ của mối tình cuối cùng này thì e rằng thời gian không có đủ, về cơn cuồng nộ loạn trí của ông khi Condé cùng vợ trốn biệt sang Hà Lan, về sự hưng cảm ghê gớm của ông bỗng chốc bị cắt ngang dưới mũi dao của Ravaillac, khi ông đang trên đường tìm đến tiểu thư Paulet đáng yêu để hỏi xem người thiếu nữ ấy sẵn có cho ông những lời an ủi gì.

Sau cái chết của nhà vua, Me-xừ De Condé quay trở về Pháp quốc cùng vợ, về lý vẫn còn là tiểu thư De Montmorency vì sự kết hôn vẫn chưa xong cho đến khi họ cùng sống trong Ngục Bastille suốt ba năm. Có thể nói rằng, bằng vào những gì ngài Condé ưu tiên thổ lộ riêng với học trò trường Bourges, không có ba năm ấy trong ngục Bastille thì Đại Công tước Condé lẫn phu nhân De Longueville sau này chắc hẳn chưa từng sinh ra đời.

Ngài thân vương vốn nức tiếng xa gần là thằng cha vắt cổ chày ra nước. Mỗi khi có chuyện thăm thầy cãi, ông cưỡi lên lưng một ả ngựa cái thường chạy lốc cốc khắp phố phường Paris, túc tắc theo sau lúc nào cũng một chú thị đồng duy nhất. Bấy giờ có một vị trạng sư nổi tiếng tên gọi La Martelière. Giống các vị đốc-tờ thời ấy, ông này cũng dành ra một số ngày nhất định để tiếp thân chủ không lấy tiền. Condé chọn đúng những ngày đó để ghé đến tham vấn chuyện luật.

Tuy lúc nào ăn mặc cũng tuềnh toàng, vào buổi tối chúng tôi đang kể, ông đã đóng bộ cẩn thận hơn thường ngày, có lẽ vì ông biết người anh vợ, Công tước Montmorency, sẽ chào hỏi Quận chúa Marie. Vị Công tước này đã hăm trước rằng ông mà bắt gặp Condé trong bộ dạng không ra một thân vương là ông làm lơ ngay tức khắc.

Thực vậy, Henri II, Công tước Montmorency là hình ảnh tương phản hoàn toàn với Henri II, Thân vương Condé. Ông là huynh trưởng nàng Charlotte xinh đẹp, và là người tao nhã và hào sảng so với Thân vương Condé, một gã thô lậu và keo kiết. Ngày nọ, nghe nói một quý ông có cơ may làm nên của cải nếu ông ta tìm được ai đó chịu cho ông ta vay hai mươi ngàn ecu trong khoản thời gian là hai năm, ngài Công tước nói luôn, “Khỏi tìm: kẻ ấy đây rồi.” Rút giấy ra, ông viết, Xuất ngay hai mươi ngàn. “Hãy mang giấy này đến quản gia của ta vào ngày mai, chúc anh phát đạt.” Ông bảo quý ông nọ như vậy.

Quả đúng hai năm sau quý ông này gặp Me-xừ De Montmorency xin trả món nợ hai mươi ngàn. “Thôi khỏi,” ngài Công tước xua tay, “anh nhớ vậy với ta là đủ; cứ việc giữ lại cùng lời chúc tốt lành của ta nhé.”

Ông đem lòng yêu đắm say Vương hậu, nhưng ngài Roger de Bellegarde cũng thế, thành thử ông đã thiếu điều muốn vật ngài ấy ra cắt tiết. Vương hậu thì với ai nàng cũng cù cưa đưa đẩy, giữa Me-xừ De Montmorency tuổi mới ba mươi và Me-xừ De Bellegarde tuổi đà sáu mươi nàng chưa biết yêu ai là hợp thế rồi Buckingham xuất hiện và giúp nàng giải quyết vấn đề. Bị mất mồi, lão quý tộc già tức tối quậy om sòm trước ả đàn bà tình cảm phức tạp khiến ngài Công tước trẻ tức cảnh một đoạn thơ mà không lâu sau hốc hẻm nào người ta cũng nghe thấy.

Sao sáng của Roger

Tắt nơi điện Louvre;

Mọi người thấy rõ ràng

Cha đạo cũng thấy thế,

Kẻ đá lão ra rìa

Là người từ Dover.

Một người khi cưới vợ thì dẫu là vua cũng chẳng vị tha gì hơn mấy anh chồng bình thường, vậy nên Louis XIII đã đày Me-xừ De Montmorency đi Chantilly cho khuất mắt. Nhờ ảnh hưởng của Marie de Médicis, ông được miễn xá và trở về Triều đình được một tháng, rồi sau đó lên đường nhậm chức tổng đốc Languedoc. Chính nơi đây ông được tin về trận đấu kiếm và vụ hành hình người em họ của ông là François de Montmorency, Bá tước xứ Bouteville.

Cảm tình của Thái hậu dành cho Montmorency xuất phát từ người vợ của ông, Maria Felice Orsini. Nàng chính là con gái Virginio Orsini, kẻ vào vai tùy tùng Marie de Médicis lúc sang Pháp. Quan hệ này khiến Montmorency được gọi là cháu rể của bà.

Maria Orsini, mà theo lời thi sĩ Théophile thì nàng là người trắng trẻo như tuyết xứ thiên đàng, vốn dĩ người Ý nên máu của nàng là nhóm máu Hoạn Thư. Nàng tùng xẻo ông chồng không thương tiếc, kẻ mà theo những gì Talleman des Réaux thuật lại thấy gái là theo đuôi như mèo thấy mỡ. Hành hạ nhau chán chê, ngài quận công cùng vợ rốt cục đi đến một hòa ước: ông cứ việc chiều đào bất cứ khi nào ông thấy thích, miễn là ông khai tuốt với nàng.

Có bà bạn của nàng nghĩ mãi không ra cớ gì nàng lại để chồng thoải mái lông nhông như thế kia, thế rồi bà ta một mực gặng hỏi cho bằng được. “À,” nàng trả lời, “bao giờ em cũng đợi đến giờ ngủ mới lôi ra tra hỏi, rồi em đòi hết những gì em bị nợ.”

Thực vậy, chẳng lấy gì làm lạ khi phụ nữ, nhất là ở lứa tuổi xuân thì, ít ai cưỡng nổi sự mê say trước một vị thân vương đẹp trai ba mươi ba, đệ nhất thế gia của nước Pháp, xủng xẻng hàng triệu đồng tiền vàng, tổng đốc của một tỉnh, Đô đốc Pháp quốc năm mười bảy, Công tước và Công khanh năm mười tám, Hiệp sĩ Chúa Thánh Thần vào năm hai mươi lăm, tổ tiên gồm bốn nguyên soái và sáu thống chế, tùy tùng thì có đến một trăm quý tộc và ba mươi thị đồng.

Tối hôm ấy, Công tước Montmorency càng bảnh trai hơn bao giờ hết. Nên khi ông vừa đến, mọi ánh mắt liền dồn vào chân bước của ông, và rồi khắp phòng xì xào kinh ngạc khi ông lịch sự cúi người hôn tay phu nhân De Combalet, sau khi đã tỏ lời chào hỏi nàng Quận chúa Marie.

Từ sau cái chết của anh họ Bouteville một đòn đau giáng vào niềm kiêu hãnh của ông là người mang họ Montmorency hơn là nỗi đau bị mất đi một người trong họ đây là chỉ dấu làm lành đầu tiên ông đưa ra đối với Hồng y. Nhưng cử chỉ này không che mắt được ai: chiến tranh với Savoy, Tây Ban Nha và Áo chỉ còn là sớm muộn, và không riêng gì Me-xừ De Créqui, Công tước Montmorency cũng tham vọng giành về tay mình thanh kiếm Nguyên soái Pháp quốc, biểu tượng của sự khác biệt mà cha và ông nội của ông từng được mang trước mặt nhà vua vào tất cả những dịp đại lễ.

Người hiểu tham vọng của ngài Công tước hơn ai hết, vì ông ta cũng mang những hoài bảo tương tự mà đã tan tành theo khói mây, chính là Charles de Lorraine, Công tước Guise, con trai ngài Guise biệt danh Mặt Sẹo, kẻ gây ra sự kiện Thảm sát Ngày Lễ Thánh Bartholomew. Guise con sinh năm 1571, năm trước khi xảy ra sự kiện thảm sát, và nổi tiếng qua những câu chuyện tình hơn là chiến công ngoài trận địa tuy ông đã tham chiến ngoan cường ở cuộc bao vây thành La Rochelle, trận đánh mà ông vẫn quyết chiến trên một con thuyền chìm trong lửa. Ông xứng đáng với một tòa soái phủ hay ít ra là một vị trí nổi bật trong quân đội. Kể cả ông có là một quý ông bình thường như Bassompierre, Bellegarde, Cramail, hay thậm chí là Schomberg chăng nữa, lẽ ra ông phải có quyền ưu tiên ấy. Thế nhưng, không như Công tước Montmorency, ông chưa bao giờ mong chờ được gì tốt đẹp hơn vị trí hạng nhì. Về phần Montmorency, chiến thắng trước giáo đồ Can-vanh đã đưa ông vượt trên tất cả tướng lĩnh cùng thời đại. Ở chiến thắng ấy, ông đánh tan tác hạm đội dưới quyền chỉ huy của Công tước Soubise, cũng là người bị ông đoạt lại đảo Oléron và đảo Ré.

Giữa họ còn một sự ăn thua khác nữa: chiến tích chốn tình trường. Tuy Me-xừ De Guise trời sinh cái mũi củ tỏi cùng tạng người ngũ đoản, ông thừa hưởng từ cha mình ít nhiều phong thái của hoàng tộc khiến ông thực sự là người của quý bà. Phải mỗi tội lớn nhất mà phụ nữ phát hiện nơi ông đó là tuổi tác thứ mà chỉ Henri IV mới đủ sức làm cho trở thành mốt và chuyển đổi thành tài sản. Nhưng ta đều biết từ ngày sinh ra đời, Công tước Guise nay đang tiến gần tuổi sáu mươi, tuổi mà ông cố xem như là một cuộc phiêu lưu mới.

Đêm nọ ông làm diễn viên đóng thế cho một viên quan tư vấn, nhưng không phải giữa tòa mà là ở trên giường. Vị luật gia này - vốn đang ở xa và được cho là chưa quay về ít nhất trưa hôm sau - đã thình lình về nhà đúng lúc năm giờ sáng. Ông ta dùng chìa khóa riêng vào nhà rồi mò đến chỗ buồng ngủ. Cửa buồng may thay đã được chốt chặt bên trong và thế là ông ta đập cửa réo gọi vợ om sòm. Chị vợ không hoảng hốt vì như vậy rất dễ bị lộ. Nàng tống bừa Me-xừ De Guise - đang tô hô từ đầu đến chân - vào bên trong tủ áo của chồng. Thấy chiếc cổ áo giả của ông vứt trên ghế nàng vơ lấy cho luôn vào túi. Xong xuôi, dụi mắt như ngạc nhiên giữa lúc đang say giấc, nàng ra mở cửa, bụng đinh ninh ông chồng sẽ cứ vậy phi thẳng vào giường và bồ nàng sẽ nhân cơ hội ấy nhanh chân tẩu thoát.

Đặt chân vào buồng, ông trạng sự liền kéo toang màn cửa đón lấy ánh bình minh, và thứ đầu tiên đập vào mắt ông ta ấy là y phục còn lại của ngài Công tước. “Nàng ơi,” ông ta thắc mắc, cặp chân mày nhăn tít, “quần áo gì thế này?”

“A, của ông lái buôn đồ cũ gửi em xem thử đấy, nếu vừa với chàng thì ông ấy biếu hẳn không lấy tiền. Nào, sang đây ngả lưng tí đã chàng nhọc lắm rồi còn gì.”

“À thôi,” viên quan tư vấn từ chối, “ta có buổi hẹn sớm ở tòa pháp đình nên phải ra đấy ngay.”

Thế rồi, cởi bộ đồ lấm lem bụi đường, ông ta khoác y phục của ngài Công tước vào người, một bộ đồ hết sức sang trọng. “Ở nàng ơi,” ông reo lên, “bộ này khít vào ta như cắt may vậy đó. Hãy giả tiền bác lái buôn đồ cũ đi nhé, vợ yêu, hỏi xem ông ấy còn nữa thì cứ việc mang đến nhé. Ta đi đây.”

Nói sao làm vậy, ông chỉ lưu lại chút thời gian vừa đủ để lấy vài thứ giấy tờ nằm trên bàn, khoác áo choàng ra ngoài bộ đồ vừa mặc rồi te te một mạch đến pháp đình.

Sau lưng ông, chị vợ đóng sập cửa buồng rồi mở toang cửa tủ. “Chao ôi, đức ông của em,” nàng nói, “ngài đến chết vì cóng mất thôi!”

“Chết sao được, hề hề,” ngài Công tước vui vẻ. “Đang khi chồng nàng khoác lấy y phục của ta thì ta cũng khoác lấy áo quần của hắn rồi. Trông ta ra dáng thầy cãi đấy chứ nhỉ?” Vừa nói ông vừa chụp chiếc mũ trạng sư lên đầu rồi thủng thỉnh ra khỏi tủ, từ đầu đến chân hoàn toàn là trang phục một luật gia tư vấn.

Chị vợ cười hinh hích, cho rằng mọi chuyện thật khôi hài. Với Công tước Guise thì phần hay nhất của trò đùa còn đang ở phía trước, sáng ấy ông có buổi triều kiến Quốc vương Henri IV tại điện Louvre, ông thầm nhủ nếu mang bộ y phục quan tư vấn này để đến đấy thì chắc là vui lắm.

Lúc đầu vua không nhận ra ông, và cuối cùng khi đã nhận ra, vua làm bộ nghiêm túc hỏi han, rằng ông cải trang như thế làm chi vậy.

Me-xừ De Guise liền mang cuộc phiêu lưu ra thuật lại. Cho rằng chuyện mình kể nghe hay như thật, phần vua thì cười như nắc nẻ, ông quyết định được thể làm già. “Bẩm điện hạ,” ông trình trọng, “không tin thì xin cứ cho một lính canh đến tòa pháp đình dẫn ngài tư vấn về đây, Điện hạ sẽ thấy ông ta mặc y phục của thần.”

Vua vốn người chẳng đời nào để lỡ dịp vui cười, liền gật đầu chuẩn tấu và cho đội viên quan tư vấn trong vòng một giờ phải đến ngay. Ngài trạng sư há mồm không ra lời, nghĩ không thông vì sao mình có vinh hạnh này, liền lúp xúp theo nhanh về Louvre.

Vốn không hề sợ ngượng khi chơi trò gouailler (từ Gô-loa cổ dùng chỉ trò cù lét, thời bấy giờ đang là từ mốt, nhưng chúng tôi thấy tiếc là ở ngôn ngữ thời nay thì nó hầu như hiếm gặp), vua lôi ngài luật gia sang một bên, vừa vờ vịt huyên thuyên trăm thứ hầm bà lằng vừa từ từ đưa tay lần cởi áo choàng của ông này. Viên quan tư vấn, bụng lạ lùng quá đỗi, cứ để yên không dám cưỡng lại. Thình lình vua la lên, “Ô hay! Ventre-saint-gris! Ngài Trạng sư, ông mặc y phục của Me-xừ De Guise!”

“Ai cơ? Me-xừ De Guise?” ngài trạng sư thắc mắc, ngờ rằng vua này chắc bị điên. “Là vợ thần mua từ lái buôn đấy chứ.”

“Thật thế ư!” Vua nói. “Không dè Dòng dõi Guise lại xuống cấp đến lột cả đồ trên người mang đi bán. Merci, ngài Trạng sư, đã để ta thấy sự lạ đời.” Nói rồi vua truyền viên trạng sư ra về, âm thầm thấm ý chuyện ông này mang nguyên y phục Thân vương xứ Lorraine.

Về đến nhà, câu đầu tiên ngài trạng sư hỏi vợ là, “Nàng ơi, đố biết áo quần ta mặc là của ai?”

“Ai mà biết!” chị vợ hơi thấy lo.

“Ha ha! Là y phục của đức ông Công tước De Guise cơ đấy,” ngài tư vấn sửa lại tư thế để làm dáng.

“Ai bảo thế?” chị vợ thầm phập phồng.

“Vua chứ ai. Gặp lại thứ này giá như cũ, nàng mua thêm về cho ta nhé.”

“Dễ ợt hà,” chị vợ híp mắt. “Thiếp đây dư sức mua bằng hết tủ đồ lão ấy.”

Me-xừ De Guise vốn tính thường nhớ trước quên sau, và tính đãng trí này đã có lần đẩy ông vào một chuyến phiêu lưu đầy lãng mạn. Tối nọ ông nấn ná bài bạc ở chỗ Me-xừ De Créqui mãi cho đến khi quá muộn không còn xe ngựa để ra về. Vì Lâu đài nhà Guise khá xa, Me-xừ De Créqui lấy ngựa mình khuyên ngài thân vương mượn tạm. Me-xừ De Guise lên ngựa mà quên mất chuyện cưỡi ngựa nên thay vì điều khiển ngựa thì ông để mặc chú ngựa đi tự do. Đêm tối giờ này, con ngựa vốn thường chở Me-xừ De Crésqui đến chơi nhà bồ nhí nên nó cứ vậy mà chở Me-xừ De Guise đến tận cửa nhà nàng. Guise thấy cửa này không giống của nhà mình, nhưng thấy vui vui và mặc kệ: kéo mũ áo choàng che kín mặt, ông xuống ngựa và gõ cửa.

Ra mở cửa là một nàng hầu xinh gái, ả bợp yêu con ngựa đuổi thẳng vào chuồng, nơi con ngựa biết chắc cả tàu yến mạch đang đợi nó. Thế rồi ả đưa Me-xừ De Guise lên một chiếc cầu thang, ánh sáng yếu ớt vừa đủ để ông khỏi bị hụt chân té gãy cổ, đến gian phòng thì ánh sáng mất hẳn theo cầu thang. Người cưỡi ngựa rõ ràng cũng được chờ sẵn hệt như con ngựa ông vừa cưỡi, ông thấy mình bị đánh yêu một phát rồi ngã hẳn vào vòng tay mở rộng.

Không ai nói lời nào, tất cả đều diễn ra giữa một màu tối đen như mực. Me-xừ De Guise hẳn khá rành Me-xừ De Créqui nên bắt chước biểu diễn giống hệt, bằng chứng là quý cô này xong xuôi thì quay ra ngủ khì mà không biết nãy giờ nàng đã yêu lộn người. Nhưng tảng sáng thì nàng bị thức giấc vì cú trở mình của Me-xừ De Guise.

“Bon Dieu³⁶, chàng ơi,” nàng nói, “sao chàng dậy sớm thế?”

“À,” Me-xừ De Guise, thói bộc tuệch cũng ngang bằng như tật đãng trí, trả lời, “ta nóng lòng chia sẻ cùng bè bạn rằng đêm qua nàng đã du mộng với Me-xừ De Guise, không phải là Me-xừ De Créqui.”

Bù cho thói phong lưu, Me-xừ De Guise là người có tính tình rộng rãi. Buổi sáng nọ Thống sứ De Chevry nhờ Raphaël Corbinelli, là cha của Jean Corbinelli nổi tiếng về tình bạn cùng phu nhân De Sevigné, đến giao hộ năm mươi livre mà ông chơi bài đã thắng ngày hôm trước. Số tiền được đựng trong năm bao, bốn bao lớn mỗi bao chứa mười ngàn livre tiền bạc, một bao nhỏ chứa mười ngàn livre tiền vàng.

Corbinelli định đếm lại cho ông nhưng ngài Công tước gạt đi. Nhìn thấy một bao nhỏ hơn so với số còn lại, không cần mở ra xem bên trong, ông nói luôn, “Đây, ông bạn. Phần quà biếu ông đấy.”

Corbinieeli về nhà mở bao thì thấy mười ngàn livre tiền vàng, ông liền ba chân bốn cẳng trở lại nhà Me-xừ De Guise. “Bẩm đức ông,” ông nói, “tôi nghĩ ngài biếu nhầm tiền vàng thay vì tiền bạc cho tôi thì phải.”

Ngài Công tước vươn thẳng chiều cao ngắn gọn của mình. “Giữ lấy nó đi, Me-xừ, cứ việc giữ lấy nó,” ngài nói. “Các vị thần vương gia đình tôi không quen lấy lại những gì mình đã biếu.”

Thế là Corbinelli được ôm trọn mười ngàn livre.

Khi ngài Montmorency được xướng danh, Me-xừ De Guise tức tốc đi kiếm Me-xừ De Grammont để gây chuyện. “Này ông bạn,” ông nói, “tôi phải làm ra nhẽ với ông mới được.”

“Không phải chuyện cờ bạc đấy chứ, ngài Công tước?” Grammont đáp lại. “Năm sau như năm trước, hay dở gì ông cũng thắng tôi cả trăm ngàn livre, đến nỗi vợ tôi còn năn nỉ biếu không cả chục ngàn écu hằng năm miễn là ông chịu hứa đừng dụ tôi chơi bạc nữa ấy chứ.”

“Mà tôi không chịu chứ gì! Chúa ơi, không phải chuyện đó.” “Thế thì chuyện gì?”

“Gì à? Vì tôi biết sau tôi ông là thằng cha lắm mồm nhất trên đời, tuần trước đã bảo ông là tôi dành được cảm tình tột bậc của phu nhân De Sablé rồi cơ mà. Nhẽ ra ông phải rao khắp Paris mới phải chứ, sao ông chả nói gì thế.”

Me-xừ De Grammont cười ruồi. “Là tôi ngại mất lòng Me-xừ De Montmorency.”

“A,” Me-xừ De Guise nói, “tôi tưởng giữa họ đã hết rồi cơ mà.”

“Trông cách họ cãi nhau thì chưa.”

Quả vậy, Nữ Hầu tước và ngài Công tước kia đang cãi nhau.

“Xem thử họ cãi gì thế, Bá tước,” Me-xừ De Guise bảo, “rồi về đây kể tôi nghe nào.”

Ngài Bá tước tiến đến chỗ họ. “Này Me-xừ,” lời của Nữ Hầu tước, “ngài quá quắt lắm. Hôm khiêu vũ mới rồi ở Louvre, ngài lợi dụng chuyện tôi bị ốm để nhảy nhót cùng những bà đẹp nhất Cung đình.”

“Nhưng này Nữ Hầu tước yêu quý của tôi,” lời của ngài Công tước, “vậy bà muốn tôi phải làm sao?”

“Nhảy cùng những ai xấu xí ấy, Me-xừ thân mến!”

Bá tước Grammont, lân la vừa kịp nghe được mấy câu trên, quay về mách lại với ông Công tước này. “Này Bá tước,” ngài Công tước nói, “tôi nghĩ giờ chính là lúc ông trở lại chỗ Me-xừ De Montmorency để chia sẻ cùng ông ấy những gì tôi đã bộc bạch cùng ông đấy.”

“Chúa ơi, không đâu!” vị Bá tước lắc đầu. “Chuyện như thế đến người là chồng tôi còn không nói huống hồ là bồ bịch.”

“Vậy thì,” ngài Công tước này thở dài, “tự tôi sẽ đi nói với ông ấy vậy.”

Nhưng ông vừa cất bước chân đầu tiên về phía Montmorency thì cả hai lá cửa bật toang ra cùng tiếng người lễ tân hô lớn, “Đức ngài Hoàng thân Gaston d’Orléans.”.

Khắp phòng tiếng chuyện trò thốt nhiên dừng bặt, ai đúng kiểu nào đều chững lại y nguyên kiểu ấy, kẻ đang ngồi thì nhổm cả dậy, kể cả nàng Quận chúa Marie.

“A à,” phu nhân De Combalet, người tin cẩn của Hồng y, vừa đứng dậy vừa nhủ thầm, “tấn hài kịch bắt đầu rồi đây. Mình không được bỏ sót lời nào bên trong nhà hát này cả lời sau hậu trường cũng thế, nếu được.”

XVII

Mở màn tấn hài kịch

Quả vậy, lần đầu tiên, công khai và giữa một đại vũ hội, Công tước d’Orléans đích thân xuất hiện trước Quận chúa Marie de Gonzague.

Dễ thấy rằng gã trau chuốt đến từng chi tiết cho phong cách bề ngoài của mình. Gã diện chiếc áo chẽn nhung trắng như bông đính ren bằng vàng thật. Áo choàng cũng giống vậy, và lót trong là sa tanh đỏ thắm. Chiếc quần nhung túm ống quá gối của gã cũng đồng màu với mặt vải trong của tấm áo choàng, tiếp đến là bít tất lụa cùng đôi giày đế thấp bằng vải sa tanh trắng. Gã đội, thay vì cầm trên tay, vì khác với thói quen thường ngày gã bước vào mà cứ vậy để yên không lấy xuống, chiếc mũ dạ màu trắng đính dải viền kim cương và lông vũ màu đỏ tươi. Ở mọi lỗ khoét trên áo chẽn cũng như nơi sát với nịt tất gã đính những dải tua hai màu sợi thẳng sợi quăn trông thật bảnh bao và lạ mắt.

Đức ngài Gaston vốn kẻ được ưa thích đã chẳng mấy ai, được kính trọng lại càng ít ỏi. Chúng tôi từng đề cập đến tư cách của gã ở vụ xét xử Chalais, rằng tư cách ấy đã tổn hại biết bao đến uy danh chính gã giữa xã hội quý tộc thời bấy giờ, những con người gan dạ, lịch sự và hào hiệp. Theo sau tiếng xướng danh, đón gã vào là sự im lặng.

Quận chúa Marie nghe thấy tiếng hô thì đưa mắt ngụ ý về phía Thái phu nhân De Longueville. Hôm ấy, quả phụ phu nhân De Longueville nhận được lá thư từ Đức ngài Hoàng thân báo trước ý định viếng thăm và yêu cầu, nếu được, vài phút đàm luận cùng Quận chúa Marie về những vấn đề theo gã là hết sức quan trọng.

Gã vừa tiến đến chỗ Quận chúa Marie vừa khe khẽ chu mồm huýt thành một giai điệu săn bắn gì đấy. Bởi mọi người đều biết gã này chu mồm đã thành thói, trước mặt Vương hậu gã vẫn vậy, nên chẳng ai chấp gì một tác phong khiếm nhã Quận chúa Marie cũng thế, nàng duyên dáng chìa tay ra.

Hoàng thân hôn lấy bàn tay, gã áp vào môi vừa lâu lại vừa chặt. Thật nhã nhặn, gã chào thái phu nhân, quay sang phu nhân De Combalet gã hơi hơi nghiêng đầu, rồi đưa mắt nhìn khắp lượt các vị lãnh chúa và các vị phu nhân. Sau rốt gã mở lời, “Xin chào, quý bà và quý ông, ta rất muốn giới thiệu sáng kiến mới này của quý ngài Souscarrières. Thề danh dự, không có thứ gì tiện hơn thế này. Chẳng hay Quận chúa thử qua lần nào chưa?”

“Chưa, thưa ngài, thiếp chỉ nghe qua phương tiện này từ những người dùng nó đến đây hồi tối nay.”

“Rất tiện nghi, tuy rằng giữa ngài Richelieu và ta chẳng phải là bạn tốt, ta chỉ có thể ngợi khen việc ông ấy chứng nhận đặc quyền sáng kiến này cho Me-xừ De Bellegarde. Cha cậu ấy là quan đại giám mã suốt đời chưa thấy nghĩ ra trò trống gì tương tự, và ta định sẽ trao con trai ông ta số tiền nhiều nhất có thể được cho dịch vụ này. Này Quận chúa, hãy hình dung một chiếc kiệu hai bánh cứng cáp, bên trong bọc vải nhung và chỗ ngồi thì thoải mái dễ chịu, có cả cửa sổ để nhìn ra, và cả màn rèm để che lại. Có loại chỉ dành cho một người, và cũng có loại xếp chỗ cho hai người. Ta được đưa đến đây bởi phu kiệu từ Auvergne, họ có thể đi thong thả, chạy nước kiệu hoặc phóng nước đại mà vẫn không ảnh hưởng gì đến khung kiệu. Bên trong điện Louvre ta thử cho kiệu đi từ từ, ra khỏi điện ta cho chạy nhanh. Nhịp đi của họ mạnh mẽ nhưng mềm mại.

“Gặp khi thời tiết xấu, khách có thể từ cửa xe xuống hẳn vào tiền sảnh, vậy là khách có thể đặt chân vào nhà mà không ngại lấm bùn. Thật tiện lợi biết bao. Họ đặt chiếc kiệu nàng biết chăng, họ gọi đấy là kiệu xuống ngay trên sàn nhà, nên khách không phải nhọc công leo lên. Ta sẽ biến nó thành chuyện kinh doanh cho ta, thề đấy, để phát minh này biến thành mốt thời thượng. Công tước, ta giới thiệu cùng ông đấy,” gã hướng sang Montmorency và hơi nghiêng đầu.

“Tôi đã dùng qua ngày hôm nay,” ngài Công tước nghiêng đầu đáp lễ, “và tôi hoàn toàn cùng ý với ngài.”

Gaston d’Orléans lại quay sang Công tước Guise. “Ô kìa, chào anh họ. Chiến sự có tin gì không nhỉ?”.

“Câu ấy chúng tôi hỏi ngài mới phải. Gần mặt trời bao nhiêu thì càng tỏ rạng bấy nhiêu chứ.”

“Ừ, đấy là khi mặt trời ấy chưa khiến ta lòa mắt. Về phần mình, chính trị thì ta đây còn tệ hơn kẻ chột. Tiếp diễn đà này e là ta nên hỏi Quận chúa Marie cho mượn tạm một gian phòng để hỏi thăm tin từ láng giềng Ba Trăm kế nhà nàng.”

“Nếu Hoàng thân trông chờ tin sốt dẻo, có thể tôi có cho ngài đây: nghe đâu là tối nay khi đã xong việc cho Vương hậu, Tiểu thư Isabelle de Lautrec sẽ mang đến chúng ta lá thư nàng ấy nhận được từ cha mình, Nam tước de Lautrec, người mà ngài cũng biết là đang ở Mantua cùng Công tước Rethel.”

“Ồ,” Gaston ngạc nhiên, “tin này công khai được thế sao?”

“Ngài Nam tước tin vậy, bẩm ngài, và nói đúng thế trong thư của ông ấy.”

“Đáp lại,” Gaston nói, “ta sẽ ban ông vài chuyện ngoài hành lang, đấy mới là thể loại quan tâm bởi chính trị giờ ta không màng đến.”

“Kể đi nào, ngài hãy kể đi nào!” các cô các bà đồng reo lên.

Theo thói quen, phu nhân De Combalet làm động tác đưa quạt lên che mặt.

“Tôi cược là ngài sắp kể về thằng con hư đốn nhà tôi chứ không sai.” Công tước Guise nói.

“Đúng vậy. Hắn khăng khăng đòi nhận lễ tặng áo, giống một thân vương ấy. Vậy mà đã có đến tám hay mười người gì đấy khờ đến độ đi vinh danh như thế cho hắn rồi. Nhưng vừa cách đây vài hôm người được hắn chỉ định kế tiếp là Tu viện trưởng xứ Retz. Cha tu viện trưởng vờ run tay đánh rơi vào lửa khiến áo bị cháy sém. Sau đó ông ấy cầm lấy nón, chào, rồi đi mất.”

“Làm tốt, đúng vậy, làm tốt lắm,” Công tước Guise nói, “lần đến khi gặp tôi sẽ có lời khen ông ấy.”

“Nếu ai đó nói ra,” phu nhân De Combalet xen vào, “người ấy đâu chừng sẽ nói rằng con trai ngài hành động còn tồi tệ hơn thế.”

“Ồ, quý bà nói đi, hãy nói đi xem nào!” Me-xừ De Guise nói.

“À, lần rồi khi ghé thăm người chị là phu nhân De Saint-Pierre, Nữ tu viện trưởng xứ Reims, hắn dùng bữa với bà tại phòng khách. Thế rồi, ra điều là thân vương hắn xông vào tận trong tu xá. Hắn, gã trai mười sáu, nhong nhong đuổi bám theo nữ tu. Hắn chộp lấy người xinh nhất, mặc nàng có ưng thuận hay không hắn vẫn giữ chặt rồi hôn chùn chụt. ‘Em trai!’ Phu nhân De Saint-Pierre vội la lên, ‘Bớ này này em trai! Đừng nghịch dại như thế! Chớ chạm vào Hiền thê của Chúa!’ ‘Được thôi,’ tên ba trợn đáp, ‘Muốn ngăn em ôm lấy đức hiền thê thì xin Chúa cứ việc, nếu ý Người là thế Người thừa sức làm thế.’ ‘Ta sẽ tố cáo lên Vương hậu!’ người nữ tu khóc lóc, trông nàng lúc này thật khả ái vô cùng, nhưng câu nói thì khiến bà tu viện trưởng đâm hoảng. ‘Còn người kia nữa, hãy ôm lấy luôn thể,’ bà bảo gã thân vương. ‘Chị ơi, nàng ấy xấu quá!’ gã thân vương trả lời. ‘Tốt cho ngươi chứ sao, sẽ trông như ngươi đang cư xử trẻ con mà bất phân tốt xấu.’ ‘Thật hở chị?’ ‘Nếu không làm vậy, nàng xinh đẹp sẽ tố người lên Vương hậu.’ ‘Nếu vậy thì xấu cũng tới luôn!’ Thế là hắn ôm hôn cả nàng xấu xí, cô này thì vui vẻ chịu ngay, nàng xinh đẹp cũng hết đường thưa kiện.”

“Này quả phụ giai nhân, sao nàng lại biết về chuyện ấy?” Công tước hỏi phu nhân De Combalet.

“Phu nhân De Saint-Pierre báo sự việc lên người cậu của tôi nhưng với Gia tộc Guise cậu tôi lại hiền quá, ông ấy nghe xong chỉ cười trừ!”

“Tháng trước gặp thằng bé, tôi thấy mũ đội đáng ra phải cắm lông chim thì hắn lại cắm chiếc vớ lụa màu vàng. Trò điên ấy nghĩa là gì thế?” Me-xừ thân vương xen vào hỏi.

“A,” Me-xừ d’Orléans nhanh nhảu, “nghĩa là hắn phải lòng nàng Villier Nhà hát Bourgogne, cô này thủ vai diễn có phục trang là vớ màu vàng. Hắn phái Tristan l’Hermite mang đến nàng lời khen về đôi chân, nàng tháo luôn một vớ ra khỏi chân trao cho Tristan và nói: ‘Nếu Me-xừ De Joinville dùng cái này thay lông cắm mũ đội ba ngày liên tục, ngài ấy muốn gì tôi chiều tất.’”

“Rồi sao nữa?” Phu nhân De Sablé sốt ruột.

“Còn sao nữa, hắn đội chiếc vớ ba ngày liền, và cha hắn, là ông anh họ De Guise của tôi đây, có thể kể lại cùng phu nhân rằng mãi tận mười một giờ buổi sáng ngày thứ tư mới thấy hắn về đến Lâu đài Guise.”.

“Đẹp mặt thay cuộc sống cho ngài tổng giám mục tương lai!” Phu nhân De Sablé nói.

“Nhưng mấy ngày nay,” Ngài hoàng thân nói tiếp, “hắn đang phải lòng Tiểu thư De Pons, một cô nàng tóc vàng tốt tươi và tròn trịa. Có hôm nàng mắc chứng phải dùng thuốc xổ. Hắn tìm đến người bào chế thuốc cho nàng để hỏi mua cùng loại thuốc ấy. Uống vào xong xuôi hắn viết thư cho nàng, ‘Vì ta cũng bị dùng thuốc xổ, vậy là khỏi ai nói gì chuyện nàng bí rị phải dùng thuốc xổ.’”

“A!” ngài Công tước kêu lên. “Thứ amour³⁷ cùng ả đào như thế đã lý giải vì sao, vào hôm nọ, đứa trời đánh ấy đã mời hề xiếc chó từ khắp Paris đến Lâu đài Guise. Hãy hình dung cảnh tôi về nhà bỗng thấy hoa viên khắp nơi toàn chó diện váy lính, dễ chừng ba trăm con có dư, và chừng ba mươi gã hề đứng quanh đấy, tên nào cũng mang bị trên người. ‘Ngươi định làm gì thế, Joinville?’ tôi hỏi. ‘Con đang dựng một vở diễn, thưa cha,’ hắn trả lời. Các vị thử đoán cớ gì hắn lại gom từng ấy gã hề xiếc về đây xem nào? Hắn hứa tặng mỗi người một đồng louis nếu trong ba ngày cả ba trăm con chó cùng nhảy một lượt cho mỗi mình Tiểu thư De Pons.”

“Tiện thể” Gaston sốt ruột, “dám hỏi Thái phu nhân, là láng giềng bà nghe gì về chàng Pisany đáng thương chăng? Voiture gặp cậu ấy hôm qua và bảo cậu ấy không tệ lắm.”

“Tôi có hỏi thăm hồi sáng nay, và nghe đâu bác sĩ vẫn còn quẩn quanh bên cậu ấy.”

“Tôi còn có tin mới hơn thế,” Công tước Montmorency thêm vào. “Tôi để Bá tước Moret tại của Lâu đài Rambouillet, cậu ta quyết định tự mình vào trong ấy.”

“Sao, Bá tước Moret ư?” Phu nhân De Combalet kêu lên. “Có phải là người mà Pisany đòi giết?”

“Chắc là vậy,” ngài Công tước trả lời. “Song dường như tất cả là hiểu lầm.”

Đúng lúc này, cửa bật mở và tiếng gã lễ tân vang lên, “Ngài Antoine de Bourbon, Bá tước xứ Moret.”

“Hượm đã,” ngài Công tước nói, “cậu ấy đây rồi. Tốt nhất để cậu ấy tự mình kể ngài, vì hễ nói lâu là tôi lại lắp bắp lặp bặp.”

Vừa đặt chân vào, Bá tước Moret liền cảm giác mọi tia mắt đổ dồn về phía chàng nhất là, chúng tôi chắc vậy, ánh mắt từ quý bà quý cô.

Chưa lần nào diện kiến Marie de Gonzague, chàng vẫn đứng ở cửa chờ Me-xừ De Montmorency đến dẫn đường giúp chàng. Ngài Công tước đon đả đến ngay, vẫn một phong thái lịch thiệp mỗi khi ngài làm bất cứ gì.

Không kém phần tao nhã, vị hoàng tử trẻ cúi đầu chào quận chúa, hôn vào tay nàng, trao nàng lời hỏi thăm từ Công tước Rethel mà lần trước đi qua Mantua chàng có gặp, hôn tay phu nhân De Longueville, cúi xuống nhặt giúp chùm hoa bị rơi từ ngực áo lúc bà bước tránh sang bên nhường chỗ cho phu nhân De Combalet. Chàng trao lại chùm hoa bằng cử chỉ thật đáng mến, nghiêm trang cúi chào Đức ngài Hoàng đệ Gaston, rồi đứng vào vị trí khiêm tốn gần ngài Công tước Montmorency.

“Này Hoàng tử,” Montmorency lên tiếng khi phần nghi lễ vừa chấm dứt, “chúng tôi đang nhắc đến thì vừa hay cậu đã xuất hiện.”

“Tôi sao? Ồ, có gì mà quý ngài nhắc về tôi trước sự hiện diện của những vị khách quan trọng tại đây?”

“Đúng thế,” một giọng nữ cất lên. “Một kẻ muốn giết ngài chỉ vì ngài là tình nhân của chị gái Marion Delorme. Cớ gì chúng tôi quan tâm về chuyện ấy?”

“A!” hoàng tử reo lên. “Tôi đã nhận ra tiếng nói này. Chẳng phải là chị họ nhỏ bé của tôi sao?”

“Đúng thế, ông chủ Jacquelino!” Phu nhân De Fargis vừa đáp vừa tiến đến chìa tay ra.

Bá tước Moret nghiêng mình xuống tay nàng và thì thầm, “Nàng biết rằng ta phải gặp lại nàng, chỉ là ta muốn nói nàng hay, rằng ta đang yêu.”

“Tôi ư?”

“Một tẹo nhưng nàng ấy, thực nhiều.”

“Hư đốn! Nàng tên gì?”

“Ta chưa biết tên nàng.”

“Đẹp không, ít ra?”

“Ta chưa thấy mặt nàng.”

“Trẻ chứ?”

“Hẳn thế.”

“Sao biết?”

“Từ giọng nói ta nghe, từ bàn tay ta chạm, và hơi thở ta say.”

“Cha chả, em họ. Sao nói ra thế hở?”

“Ta hai mươi mốt, lời nói ra là cảm nhận trong ta.”

“Ôi, tuổi trẻ! Rõ là tuổi trẻ!” Phu nhân De Fargis cảm thán, “Hạt kim cương vô giá xiết bao, mà bị mù mờ sao nhanh quá!”

“Này Bá tước,” ngài Công tước xen vào, “cậu đang khiến hết thảy quý bà quý cô phát ghen với ‘chị họ’ của cậu đấy. Đây là phu nhân De Fargis, cậu biết thừa ấy chứ. Họ đang muốn biết vì đâu cậu ghé thăm một kẻ đòi mướn người xử cậu kia kìa.”

“Thứ nhất,” Bá tước Moret trả lời, vẻ từ tốn hết sức đáng mến, “vì tôi là em họ phu nhân De Rambouillet.”

“Em họ ư? Qua đâu?” Me-xừ d’Orléans tỏ vẻ bán tín bán nghi, bởi gã thường ngày vốn tự kiêu về kiến thức phả hệ quý tộc của mình. “Giải thích xem nào, ngài Moret.”

“Qua bà chị họ Fargis nhỏ bé của tôi, người đã kết hôn cùng ngài Fargis xứ Angennes, em họ phu nhân De Rambouillet.”

“Mà thế quái nào cậu lại là em họ của phu nhân De Fargis?”

“Việc ấy,” Bá tước Moret tươi cười, “là bí mật giữa chúng tôi phải thế không, hở chị họ Marina?”

“Phải đấy, em họ Jacquelino,” phu nhân De Fargis dùng tay che miệng.

“Thứ đến, ngoài việc là em họ phu nhân De Rambouillet, tôi còn là người bạn của bà ấy.”

“Nhưng tôi gặp cậu ở nhà bà ấy đâu chỉ một, hai lần gì đó chớ mấy,” phu nhân De Combalet phản đối.

“Bà ấy bảo tôi đừng ghé nữa.”

“Vì sao?” phu nhân De Sablé hỏi.

“Vì Me-xừ De Chevreuse ghen tôi.”

“Ông ấy quyền gì?”

“À, ừ. Chúng ta hết thảy bao nhiêu người trong đại sảnh này nhỉ? Ba mươi, chắc vậy. Tôi sẽ nói từng người để đổi lấy một ngàn. Cả thảy vị chi ba mươi ngàn.”

“Sẽ không ai mách lại ai khác, ngoại trừ vài chú chó ở nhà,” Me-xừ nói.

“Nếu vậy, quyền… ghen dùm vợ ngài ấy.”

Tiếng cười ồ vang lên trước lời thú nhận của chàng Bá tước.

“Nhưng mà,” phu nhân De Montbazon nói, bà này đang lo mình không nghe hết để về học lại với em chồng Chevreuse, “cái đó đâu liên quan gì câu chuyện đòi ám sát.”

“A!” Ventre-saint-gris! Thật đơn giản. Kẻ nào gây tổn thương danh tiết phu nhân De La Montagne khi đồn rằng tôi là tình nhân nàng ấy?”

“Không ai khác ngoài phu nhân De Chevreuse,” phu nhân De Sablé đáp.

“Pisany đáng thương lại cho rằng chính phu nhân De Maugiron mới là niềm yêu thích của tôi. Vấn đề với hình hài khiến anh ta dễ dàng giận dỗi, sự thực từ gương soi khiến anh ta âm thầm bực bội. Đáng lẽ gọi tôi ra thách đấu, mà tôi sẽ vui vẻ nhận lời, anh ta đi mướn người gây chuyện. Rủi thay: anh ta mướn phải người trung hậu, kẻ từ chối không làm theo yêu cầu. Anh ta đòi giết người đấu mướn, nhưng đánh không thắng nổi. Anh ta đòi giết Souscarrières, và cũng đánh không lại. Đầu đuôi vậy đó.”

“Đó đâu phải chuyện chúng ta muốn nghe.” Me-xừ một mực. “Vì đâu cậu đến thăm kẻ đòi giết cậu?”

“Vì anh ta không thể đến với tôi. Tôi là người thực bụng, thưa ngài, tôi đoán Pisany đáng thương có thể nghĩ tôi có ý làm hại anh ta, và anh ta lại gặp ác mộng. Nên tôi đến bắt tay anh ta và dặn dò, sau này nếu có chuyện bực tôi, anh ta cứ việc mời tôi ra đấu kiếm. Tôi chỉ là quý ông dễ tính, và không cho mình quyền khước từ ai đó đang tin rằng danh dự anh ta bị xúc phạm dù tôi không xúc phạm bất kỳ ai.”

Nghe chàng thanh niên thốt ra những lời lẽ thật nhẹ nhàng nhưng đồng thời cũng thật dứt khoát, tiếng xì xào đồng tình vang lên đáp lại nụ cười chân thành thẳng thắn trên môi chàng.

Chàng vừa kịp dứt lời thì cánh cửa lại bật mở và tiếng gã lễ tân lại xướng lên, “Tiểu thư Isabelle de Lautrec.”

Nàng bước vào, hộ tống đàng sau là gã người hầu trong bộ đồ theo kiểu gia nhân, người theo cùng không rời nàng nửa bước.

Nhác trông người thiếu nữ, Bá tước Moret nghe ở mình một cảm xúc lạ lẫm khiến chàng bất giác dợm bước về phía nàng.

Nàng đưa chân về phía Quận chúa Marie, dáng dấp nàng thanh thanh, nét mặt thoáng sắc hồng. Nàng lễ phép cúi chào Quận chúa. “Bẩm Quận chúa,” nàng kính cẩn, “thiếp từ chỗ Vương hậu nương nương và mang thư thân phụ đến đây báo tin lành, xin được ghé thư này nơi chân Quận chúa.”

Lời đầu tiên Tiểu thư De Lautrec vừa thốt ra, tim Bá tước Moret cơ hồ nghẹt lại. Chàng nắm chặt tay phu nhân De Fargis, bóp chặt lấy, tiếng thở chàng thì thào, “Nàng! Là nàng! Ôi tình yêu của ta!”

XVIII

Isabelle và Marina

Đúng như Bá tước Moret đã mường tượng dù chưa thực sự biết gì kể cả một cái tên, mà chỉ nhờ vào khả năng thấu suốt diệu kỳ của tuổi trẻ, thứ khiến cảm giác xác tín hơn tri giác, tiểu thư Isabelle de Lautrec là đóa hoa toàn mỹ, tuy vẻ đẹp của nàng khác Quận chúa Marie.

Marie de Gonzague là người đẹp tóc nâu đôi mắt biêng biếc một màu trời, còn Isabelle de Lautrec là mỹ nhân tóc vàng với màu mắt, lông mày và lông mi sẻ chia một sắc huyền sâu thẳm. Da nàng trắng sáng, mỏng manh, thanh khiết, gợi sắc thái dịu dàng của một cánh hoa hồng bạch. Cổ nàng mang nét lượn dài mềm mại thường thấy trong các bức họa phụ nữ của Pérugin và ở những tác phẩm đầu tay của học trò ông là danh họa Sanzio. Đôi bàn tay nàng chính là hình mẫu cho đôi tay người đẹp La Ferronière trong tranh của Leonardo da Vinci, mềm mỏng, thon dài và trắng muốt. Tuy chiếc váy buông dài không lộ ra dù là bóng dáng đôi bàn chân, song biết rằng chúng cùng đôi tay là cân đối hài hòa, không khó để đoán được đấy là đôi bàn chân mảnh mai, thanh tú.

Thấy Isabella quỳ xuống trước mặt, Quận chúa Marie vội ôm lấy và khẽ hôn lên vầng trán của nàng. “Chúa đừng để ta cho phép quỳ trước ta là ái nữ một đầy tớ tín cẩn của gia tộc, cho ta hay tin lành nàng mang đến đi nào. Mà khoan, này ái nữ - người bằng hữu thân thiết, chẳng hay thân sinh nàng có nói tin này là dành để riêng ta hay ta có thể sẻ chia cùng những người yêu mến chúng ta?”

“Bẩm Quận chúa, như người sẽ đọc thấy ở đoạn tái bút, Me-xừ De La Saludie là Sứ thần của Điện hạ đã cho phép tin này lan truyền nước Ý và đến lượt mình Quận chúa sẽ để nó được biết đến rộng rãi nước Pháp.”

Quận chúa Marie hướng ánh mắt hỏi thăm về phía phu nhân De Combalet, người khẽ gật đầu xác nhận những gì thiếu nữ đưa tin xinh đẹp vừa nói ra.

Marie đọc thư.

Giữa lúc quận chúa còn lẩm nhẩm, cô gái trẻ bâng quơ nhìn qua những người đang tụ họp. Nãy giờ mải lo đối diện cùng chủ nhà mà sự có mặt của hai lăm đến ba mươi người trong phòng khách với nàng tưởng chừng là ảo ảnh.

Tia nhìn lướt nhanh của nàng ngừng lại ở Bá tước Moret, mắt họ va phải nhau, sự tiếp xúc vô tình lập tức lóe lên luồng điện giật thốn mạnh vào tim cả hai người.

Isabelle tái mặt và tựa người vào ghế của quận chúa.

Bá tước Moret ý thức thật rõ ràng xúc cảm đã đánh trúng vào nàng, bên tai chàng vang vọng thanh âm huyền diệu của thiên thần đang hòa giọng hợp xướng bài Vinh danh chúa ở trên trời!

Người lễ tân vừa nãy giới thiệu nàng là con gái gia tộc Lautrec lâu đời và lừng lẫy, một dòng họ có lịch sử cao quý gần như ngang bằng với các họ thân vương.

Và nàng chưa từng biết yêu ai. Chàng biết vậy: chàng xiết bao mong mỏi là vậy, và giờ đây chàng chắc chắn là vậy.

Vừa khi ấy, Quận chúa Marie đọc xong thư. “Các quý ngài,” giọng nàng cất lên, “đây là tin từ thân phụ nàng Isabelle đáng mến. Trên đường đi Mantua ngài ấy đã hội kiến Me-xừ De La Saludie, Công sứ Đặc mệnh Toàn quyền nước Ý của Quốc vương Điện hạ. Ngài De La Saludie được Hồng y trao nhiệm vụ thông báo cùng Công tước thành Mantua và Viện nguyên lão thành Venice về sự chiếm giữ của chúng ta với thành La Rochelle. Ông ấy cũng đảm trách nhiệm vụ tuyên ngôn rằng nước Pháp sẵn sàng đến chi viện cho Casale và hỗ trợ Charles de Nevers cai trị những vùng tân thuộc địa. Đi qua Turin, ông đã hội kiến Công tước Savoy là Charles-Emannuel để, nhân danh hiền tế là quốc vương của chúng ta, và thay mặt đức ông Hồng y, phát lệnh yêu cầu ông ấy từ bỏ quyền yêu sách đối với Montferrat. Đổi lại, bằng quyền hạn được trao ông đề nghị dành cho Công tước Savoy thành Trio, cùng khoản lợi tức mỗi năm mười hai ngàn franc. Me-xừ De Bautru đã lên đường sang Tây Ban Nha, phần Me-xừ De Charnace thì lên đường sang Áo, Đức và Thụy Điển, với cùng một thông điệp như vậy.”

“Mong là điều này không có nghĩa Hồng y dự tính liên minh chúng ta với những kẻ Tân giáo.” Me-xừ nói.

“Riêng tôi, nếu đấy là cách duy nhất để khu trú Wallenstein và bầy cướp của hắn bên trong nước Đức, tôi chẳng có gì để phản đối.” Ngài Thân vương nói.

“Đấy là lời của kẻ mang trong mình dòng máu Tân giáo đồ nước Pháp,” Gaston d’Orléans đáp lại.

“Thiết nghĩ dòng máu Tân giáo đồ nước Pháp trong huyết quản Điện hạ còn nhiều hơn cả trong huyết quản của tôi.” Thân vương cười lớn. “Giữa thân phụ ngài ấy là Henri de Navarre và thân phụ tôi là Henri de Condé thì khác biệt duy nhất là bá tánh mang vương quốc về cho người này, và chả mang gì cho người còn lại.”

“Như nhau cả thôi mà, các ngài ơi,” Công tước Montmorency nói, “đây là tin tuyệt vời. Thế chúng ta biết vị tướng lĩnh nào sẽ được trao quyền chỉ huy quân đội phái sang Ý chưa nhỉ?”

“Ồ chưa đâu, ngài Công tước,” Me-xừ đáp, “nhưng có vẻ là Hồng y, lần trước đã cho là hợp lẽ khi trao ngài một triệu đổi lấy chức Đô đốc để chỉ huy cuộc vây hãm thành La Rochelle, lần này sẽ chi ra một triệu nữa để dành quyền đích thân chỉ đạo chiến dịch nước Ý, thậm chí là hai triệu nếu cần.”

“Thưa ngài,” phu nhân De Combalet nói, “hãy thừa nhận rằng nếu ngài ấy chỉ huy chiến dịch cũng giống như ngài ấy đã chỉ huy cuộc vây hãm thành La Rochelle, thì quốc vương lẫn nước Pháp chẳng có lý gì để phàn nàn, không như ai kia đáng lẽ chi ra lại đòi vào những một triệu để gánh vác nhiệm vụ, ấy vậy lại chẳng ra trò trống gì.”

Gaston bặm môi. Gã đã chui lủi mất tăm hơi vào lúc vây hãm thành La Rochelle, sau khi nhét túi những năm trăm ngàn franc gọi là phí tổn để tham chiến.

“Me-xừ,” Công tước Guise lên tiếng, “chắc ngài không để vuột tầm tay dịp may như vầy để đòi quyền của mình đâu nhỉ?”

“Nếu ta đi thì ngài cũng vậy, anh họ.” Me-xừ đáp lại, “Qua tay Tiểu thư De Montpensier ta đã nhận từ Gia tộc Guise khá nhiều, nên vui sướng biết bao khi có dịp thể hiện ta chẳng phải người vô ơn bội bạc. Và cả ngài, này Công tước thân mến, cũng sẽ được đặc biệt hoan nghênh,” Gaston quay sang ngài Montmorency, “vì ta muốn tự chúc mừng lấy mình cùng dịp may tuyệt diệu để sửa chữa những bất công gây ra với ngài. Vũ khí chiến lợi phẩm thân phụ ngài để lại ấy là thanh Soái Kiếm, mà ta đoán chẳng nặng nề gì trong tay con ông ta. Chỉ nhớ rằng, Công tước thân mến, khi ấy ta sẽ mừng vui thấy bên ngài người cất bước chập chững đầu tiên dưới sự dìu dắt của bậc thầy tài giỏi: Bá tước Moret, vị hiền đệ quý mến của ta.”

Bá tước Moret cúi chào, phần Công tước - mũi phổng tròn giữa hoài bão tột bực vì lời hứa hẹn của Gaston - liền trả lời. “Xin hứa chắc với ngài, Me-xừ. Nếu cơ hội biến thành hiện thực, ngài sẽ thấy tôi nói lời giữ chắc lấy lời.”

Đúng lúc này, người lễ tân qua cánh cửa hông đi vào nói gì đấy với bà Thái Công tước phu nhân Longueville, bà này liền theo ông ta rời đi qua cùng một lối cửa.

Quý ông hết thảy đều bâu lại chung quanh gã Me-xừ. Khả năng về một cuộc chiến sắp xảy ra - càng dễ xảy ra hơn bao giờ hết khi ai nấy đều biết Savoy không có ý định phát động vây hãm thành Casale, còn người Tây Ban Nha thì quyết tâm ngăn cản Công tước De Nevers tiếp cận thành Mantua - khiến Me-xừ bỗng chốc được chú ý. Không thể nào một cuộc phiêu lưu như thế tiến hành được mà không có gã, và khi ấy địa vị chót vót của gã trong quân đội sẽ trao vào tay gã quyền đưa ra mệnh lệnh quan trọng.

Người lễ tân thoáng chốc lại trở vào nhỏ to thì thào cùng Quận chúa Marie, đến lượt mình nàng cũng đứng dậy rời đi với hắn qua cánh cửa mà phu nhân De Longueville vừa đi khỏi.

Phu nhân De Combalet, đứng gần đấy, nghe thấy cái tên Vautier thì giật thót mình. Vautier, bạn đọc hẳn còn nhớ, chính là mưu sĩ bí mật của Thái hậu.

Năm phút sau, đến lượt Đức ngài Gaston được gã lễ tân tiến đến hỏi thăm liệu gã có sẵn lòng theo chân phu nhân De Longuevile và Quận chúa Marie. “Các quý ngài,“gã vừa nói vừa chào thật điệu, “nhớ giúp rằng ta đây chẳng là ai đâu người đặc biệt, ta chẳng khát khao gì đời này ngoài chuyện được làm hiệp sĩ quên mình cho Quận chúa Marie. Và vì chẳng là ai, ta chẳng thể hứa gì cùng ai cả!”

Nói xong gã úp nón lên đầu rồi đủng đỉnh đi ra, hai tay theo thói quen nhét tọt vào hai bên túi chiếc quần lửng bó gối.

Dáng gã chưa khuất hẳn, lợi dụng mọi người còn mải sửng sốt vì sự tuần tự biến mất của Nữ Công tước De Longgueville, Quận chúa Marie, rồi Me-xừ hoàng đệ, Bá tước Moret băng qua phòng khách tiến thẳng đến Isabelle de Lautrec. Khẽ cúi chào trước người thiếu nữ gương mặt nóng ran lên mà lưỡi thì như đã bị ai đấy buộc lại, chàng nói, “Tiểu thư, xin biết cho đời này có gã đàn ông, vào cái đêm gặp nàng mà không một thoáng trông thấy được nàng, đã nguyện là của nàng đến hết đời hết kiếp; và tối nay trông được thấy nàng hắn ta đã làm mới lại lời thề ấy. Hắn tên là Bá tước Moret.”

Không đợi sự hồi đáp từ người thiếu nữ gương mặt đỏ lại càng thêm đỏ và môi mấp máy mãi không thành lời, chàng nghiêm trang cúi chào rồi đi ra.

Đi qua một hành lang tăm tối dẫn ra gian phòng chờ ánh sáng vô cùng yếu ớt, như lệ thường vốn vậy vào giờ này, Bá tước Moret cảm thấy một cánh tay luồn qua tay chàng và hiện ra trước mặt chàng là chiếc mũ áo choàng trùm đầu viền vải sa tanh hồng. Từ bên dưới chiếc mũ trùm đầu ấy chạm vào chàng hơi thở nóng hôi hổi, kế đến là tiếng nói mang âm điệu ân cần trách cứ, “Và thế là Marina đáng thương đã bị quên lãng.”

Chàng nhận ra tiếng nói ấy. Còn hơn thế, chàng nhận ra sức nóng trong hơi thở của phu nhân De Fargis, trước đây đã một lần phả vào mặt chàng ở Lữ quán Râu Vẽ. “Bá tước Moret đi rồi, thật vậy,” chàng cúi về phía hơi thở đang cháy bỏng đến độ dường như nó được phả ra từ chính nàng Venus Astarte³⁸, “nhưng…”

“Nhưng gì?” kẻ chất vấn của chàng miệng gặng hỏi người cũng nhón gót bên chàng, đến nỗi chung quanh tối om là thế mà chàng thanh niên vẫn thấy ra đôi mắt nàng lấp lánh bên trong chiếc mũ trùm hệt như hai hạt kim cương đen, cùng làn môi hé lộ hàm răng trắng muốt như chuỗi ngọc.

“Nhưng” Bá tước Moret tiếp, “Jacquelino vẫn còn đó, nếu như nàng hài lòng …”

“Nàng ấy sẽ hài lòng,” quý cô kiều mị nói.

Nàng ghé sát vào, chàng thanh niên lập tức cảm thấy trên môi mình một thứ hương vị vừa nồng nàn vừa dịu ngọt mà tự thuở xa xưa đã có từ diễn tả điều như thế và có tên cho cảm xúc như thế - từ ấy mà cũng là tên ấy chính là Eros³⁹.

Thế rồi, lắng nghe từng nhịp rung động theo luồng huyết mạch chạy về tim, Antoine de Bourbon hai mắt nhắm nghiền, đầu ngửa về phía sau. Chàng tựa vào tường buông tiếng thở dài, nghe thấy nàng Marina kiều diễm nhẹ bẫng như cánh chim Venus rời khỏi vòng tay của chàng. Đặt chân vào kiệu nàng ra lệnh, “Về Louvre.”

“Chúa ơi,” Bá tước Moret gắng gượng tách thân mình ra khỏi vách tường, “vive la France pour les amours⁴⁰. Những cuộc tình phong phú làm sao! Trở về nhà chưa tròn nửa tháng, tính ra mình đã vướng đến ba dù thực lòng chỉ yêu có một. Nhưng, ventre-saint-gris! Ai bảo mình là con trai Henri IV! Mà nếu người tình là sáu thay vì ba, ờ, thì ba gương mặt kia mình cũng chờ xem nốt!”

Say sưa, mụ mẫm và lảo đảo, chàng ra đến hàng hiên, gọi phu và leo vào kiệu. Thế rồi, mơ tưởng về cả ba mối tình, chàng mặc phụ kiện khênh mình về tận Lâu đài Montmorency.

XIX

Đức ngài Gaston học đòi Charles IX

diễn tấn tuồng hài kịch

Chứng kiến Thái phu nhân De Longueville, Quận chúa Marie và Me-xừ Gaston được cùng một gã lễ tân to nhỏ thì thào rồi đi ra cùng một cánh cửa, những vị khách khác đoán hẳn là đã có chuyện gì đấy bất thường. Vả chăng, lúc Me-xừ đi khỏi thì đồng hồ cũng điểm mười một giờ, nên có lẽ đấy chẳng qua là dấu hiệu cho biết đã đến giờ giải tán, vậy nên chỉ sau ít phút khách khứa đều lục tục ra về.

Phu nhân De Combalet cũng bắt đầu rời đi như bao người khác, thế nhưng người lễ tân chừng như đợi sẵn nơi hành lang tối mờ mà chúng tôi vừa kể đã nhẹ nhàng kéo nàng sang một bên rồi nói nhỏ, “Thái phu nhân có lời mong quý bà tạm thời lưu gót đợi bà lớn một lát.” Nói rồi gã mở cánh cửa một gian phòng khách nhỏ và mời nàng bước vào.

Phu nhân De Combalet quả đã không sai khi nàng nghĩ mình vừa nghe thấy cái tên Vautier. Gã được phái đến truyền đạt với phu nhân De Longueville về sự phản đối của Thái hậu, như gã từng làm vậy lúc Gaston d’Orléans đến thăm Marie de Gonzague vào hai hoặc ba lần trước đây. Lúc gã vừa đến đây, phu nhân De Longueville liền bảo cô cháu gái ra nghe lời nhắn của Thái hậu.

Quận chúa Marie, bản tính nhân hậu và thẳng thắn, đã cho gọi gã hoàng thân ra để yêu cầu giải thích. Vautier tính giả bài chuồn liền bị bà thái phu nhân cùng quận chúa buộc gã nhất thiết lưu lại để truyền đạt lần nữa thông điệp ấy cho gã hoàng thân.

Chúng ta đã thấy cách gã hoàng thân rời khỏi đại khách sảnh. Theo chân người lễ tân, gã được dẫn đến gian phòng nơi những người cần gặp đang chờ sẵn. Trông thấy Vautier gã liền tỏ ra, hoặc làm bộ tỏ ra, hết sức ngạc nhiên. Lấy ánh mắt ra chiều bực dọc, gã lại gần hất hàm, “Ngài đang làm gì ở đây thế hở Me-xừ, là ai phái ngài sang đây thế?”

Vautier quá biết cơn giận của Gaston chẳng qua chỉ là trò vờ vịt vì gã cũng đã đọc được mật thư của Công tước Savoy, có điều mãi đến lúc này gã vẫn còn chưa biết sự cãi lẫy ngoài mặt đến mức chia rẽ hai mẹ con thì dự tính khi nào sẽ bắt đầu. “Bẩm Đức ngài,” gã nói, “tôi chỉ là phận nô bộc thấp hèn cho thân mẫu oai nghiêm của ngài là Thái hậu lệnh bà, nên tôi buộc phải thi hành lệnh bà ấy. Tôi đến đây là vâng lệnh Thái hậu nài xin phu nhân De Longueville cùng Quận chúa Marie đừng nên khuyến khích mối quan hệ tâm tình trái với ước muốn của nhà vua và của chính Thái hậu lệnh bà.”

“Ngài nghe thấy chứ, Me-xừ,” phu nhân De Longueville mát mẻ. “Một mong muốn của hoàng gia được bày tỏ như thế có nghĩa gần như là mệnh lệnh. Chúng tôi phải chờ đợi ngài thông báo Lệnh bà mục đích những chuyến ghé thăm của ngài đấy.”

“Vautier, ngài quả am tường quá mức những sự kiện mang tầm trọng đại thế kỷ của Triều đình Pháp nên đâu biết gì ngày sinh tháng đẻ của ta nhỉ.” Công tước d’Orléans ý thức được sự cần thiết phải lấy giọng cho thật oai nghiêm và dõng dạc.

“Chúa nhân từ không cho phép điều ấy. Đức ngài sinh ngày 25 tháng 4 năm 1608 ạ.”

“Nghe đây, hôm nay là ngày 13 tháng 12 năm 1628, có nghĩa tuổi ta vị chi đã là hai mươi năm, bảy tháng và mười chín ngày, đâu trẻ nít gì nữa để chịu sự giáo huấn của các bà. Vả lại, cuộc hôn nhân đầu lần ấy đâu phải là ý ta. Giờ ta đã sang giàu đủ để vợ ta nếu nghèo thì trở thành xa hoa, và cao sang đủ để vợ ta nếu bình dân thì trở thành đài các. Lợi ích quốc gia đầu cấm con trai thứ đi cưới vợ nhì, và lần này ta đủ quyền tìm vợ theo ý mình.”

“Đức ngài,” phu nhân De Longueville và cháu gái lên tiếng cùng lúc, “nếu chỉ vì chúng tôi, ngài chả cần gì phải nhất quyết buộc Me-xừ Vautier mang lời đáp ấy về thưa lại với mẫu thân ngài là Thái hậu lệnh bà đâu ạ.”

“Me-xừ Vautier xét vậy là phải thì cứ việc thưa lại rằng ta chẳng nói gì. Chừng nào về điện Louvre tự ta sẽ trả lời vậy với Lệnh bà thân mẫu.”

Nói rồi gã xua tay ra lệnh Vautier cút xéo. Vautier liền rạp người xuống tuân lời.

“Ồ, Me-xừ…” phu nhân De Longueville cuống lên.

Nhưng Gaston ngắt lời. “Phu nhân, bao tháng nay mà đúng ra là kể từ lần đầu quen biết Quận chúa Marie đến giờ, ta đã đem lòng yêu nàng ấy. Sự kính trọng ta dành cho nàng và dành cho bà là lý do để lẽ ra ta chỉ nên thú nhận việc này sau ngày sinh nhật hai mươi mốt, vì ở tuổi mười sáu thời gian chờ đợi của nàng là dư đủ, nếu ý Chúa muốn vậy. Nhưng bởi ta phần thì vấp phải ý chí một bà mẹ muốn cản con mình đến bên nàng, phần thì đường lối ngoại giao sắp đặt nàng sẽ kết hôn cùng một vương thân hèn mọn ở xứ Ý, ta đành thưa với Lệnh bà thân mẫu thế này: Mẫu hậu, tuổi trẻ bồng bột má hồng hào của con đây có thể làm hỏng đi bao cố gắng làm vui lòng người đẹp, nhưng giả thử con có già hơn và mặt mày trắng tái hơn thì cũng chẳng vì thế con yêu nàng ít hơn. Tùy phu nhân cân nhắc đề nghị của ta, vì - người đã biết - dạm mời trái tim ta có nghĩa là dạm mời bàn tay của ta. Vậy nên, xin hãy chọn, là Công tước Rethel hay là ta, là Mantua hay là Paris, là vương thân hèn mọn người Ý hay là hoàng đệ của Quốc vương nước Pháp.”

“Than ôi, Đức ngài!” phu nhân De Longueville cất lời. “Giá ngài tự do hành động như quý ông bình thường nào khác, giá ngài đừng có trách nhiệm tâu trình Vương hậu, Hồng y, đức vua…”

“Đức vua ư, phu nhân? Ta còn phải tâu trình với đức vua, đúng vậy. Nhưng để vua chấp thuận cho cưới vợ ấy là công chuyện ta tự biết, và ta nhất quyết sẽ làm được vậy. Hồng y và Vương hậu ư, dào, sớm muộn gì đâu chừng họ mới là kẻ tâu trình ta ấy chứ.”

“Vì sao chứ, ngài?” hai người đồng thanh hỏi.

“Chúa ơi, ta có phải nói ra không nhỉ?” Gaston thốt lên, vẻ hết sức ngay thẳng và thành thật. “Hoàng huynh ta, Louis XIII, kết hôn đã mười ba năm nay mà vẫn chưa có mụn con; xét tình trạng sức khỏe, ngài ấy sẽ không bao giờ có. Và xét tình trạng sức khỏe kỹ hơn, quý vị sẽ biết ngày nào đấy không xa ngài ấy sẽ để lại ta ngai vàng của nước Pháp.”

“Vậy,” phu nhân De Longueville dè dặt, “ngài cho rằng sự chết sớm của đức vua, hoàng huynh của ngài, là sẽ phải xảy ra ư?”

Quận chúa Marie không nói gì, nhưng tham vọng trong lòng nàng thì hiện rõ mồn một nơi mắt nàng, và nàng chăm chú lắng nghe Me-xừ không sót lấy một từ.

“Bác sĩ Bouvard bảo chuyện vua chết chỉ còn là ngày một ngày hai, phu nhân ạ, và cho rằng đến giờ ngài ấy theo lẽ đã toi rồi mới phải; về điểm này thì tử vi cũng đồng tình cùng bác sĩ.”

“Tử vi ư?” phu nhân De Longueville thắc mắc.

Marie chăm chú thêm bội phần.

“Thân mẫu ta hỏi thăm Fabroni, chiêm tinh gia hạng nhất của nước Ý. Ông ấy bảo Louis sẽ vĩnh biệt thế gian trước khi mặt trời đi ngang cung Cự Giải vào năm 1630. Farboni cho ngài ấy sống thêm mười tám tháng nữa. Phần ta cùng nô bộc của mình cũng nghe lời dự đoán giống vậy từ một người là Bác sĩ Duval. Đen đủi thay, Duval gặp phải kết cục tồi. Số là Hồng y nghe được ông ta xem quẻ tử vi của nhà vua nên đã sai người gô cổ ông ấy và âm thầm tuyên án khổ sai chung thân, viện dẫn điều luật La Mã cổ là cấm đoán mệnh hoàng thân quốc thích. Này phu nhân, những chuyện này mẹ ta biết cả. Giống Vương hậu và chính ta đây, mẫu hậu ta âu sầu chờ cái chết đến với con trai cả. Đấy là lý do vì sao bà ấy muốn giữ lấy ta, như bà ấy đã làm vậy với anh ta, cho một người vợ hoàng tộc mà có thể mang lại cho ta một ngai vàng. Nhưng chuyện này nhất định ta không chịu. Vì chúa, ta xin thề như vậy! Marie ơi, ta yêu nàng, và trừ phi nàng cương quyết khước từ ta, ta đây sẽ cưới nàng làm vợ.”

“Vậy theo ngài thì Hồng y Richelieu nghĩ sao về cuộc hôn nhân này?” bà quả phụ phu nhân hỏi.

“Đừng lo, ta sẽ có câu trả lời dành cho Hồng y.”

“Là gì?”

“Này phu nhân, đấy là chỗ bà có thể giúp một tay.” Công tước d’Orléans nói.

“Bằng cách nào?”

“Bá tước Soissons chán cảnh lưu đày rồi, đúng không?”

“Ông ấy đang tuyệt vọng, nhưng nghĩ chưa ra cách gì để xin Me-xừ Richelieu cho phép hồi hương.”

“Sẽ ra sao nếu ông ấy kết hôn cùng cháu gái Hồng y nhỉ?”

“Phu nhân De Combalet ấy à?” Hai cô cháu tròn xoe mắt nhìn gã.

“Hồng y muốn gả dòng họ nhà ông ấy vào dòng dõi hoàng gia bằng mọi giá ấy chứ.” Gaston lim dim.

Mắt của bà cô cùng người cháu gái càng tròn hơn. “Ngài nghiêm túc đấy chứ?” phu nhân De Longueville hỏi.

“Ta đâu biết nói chơi.”

“Và con gái tôi là người mang tiếng nói trọng lượng với Soissons anh chồng của nó ngài muốn tôi bảo vậy với nó chứ gì?”

“Là vậy đó, phu nhân.” Nói rồi gã lại quay sang Quận chúa Marie, “Nhưng tất cả đều vô nghĩa nếu con tim của nàng không thuận tình, Quận chúa ạ.”

“Ngài biết là tôi đã hứa hôn cùng Công tước Rethel,” Marie nói. “Tôi không thể đơn phương phá vỡ sự ràng buộc mà cũng chẳng thể nói trái lời; nhưng cái ngày mối dây ràng buộc ấy bị cắt đứt và tôi được tự do cất tiếng cho chính mình, tôi tin ngài sẽ chẳng có gì phàn nàn về câu trả lời của tôi.”

Quận chúa khẽ nhún mình thay lời chào và dợm bước đi ra thì Gaston vội chộp lấy bàn tay nàng và đặt vào đấy một cái hôn thắm thiết. “Chao ôi, Quận chúa ôi!” gã kêu lên. “Nàng đã biến ta thành gã đàn ông hạnh phúc nhất trần đời! Chúng ta sẽ thành công và niềm vui sướng ấy của ta sẽ là chắc chắn.”

Thế rồi đợi Quận chúa Marie đi khỏi bằng cánh cửa này Gaston cũng hấp tấp ra về qua cánh cửa kia, trong dáng vẻ của một kẻ cần có chút khí trời mát mẻ hòng làm dịu bớt ngọn lửa mê say đang nực nội khắp người.

Phu nhân De Longueville, nhớ là mình đã dặn phu nhân De Combalet chờ đợi, liền mở toang cánh cửa thứ ba và thiếu điều há hốc vì sửng sốt. Gã người hầu làm nhiệm vụ lễ tân đã cẩu thả để cho cô cháu của Hồng y ngồi đợi ở gian phòng kề sát gian phòng vừa diễn ra cuộc trò chuyện giữa hai cô cháu cùng gã Gaston.

“Phu nhân,” bà Thái Công tước phu nhân mở lời, “không kể Đức ông Hồng y là chỗ bạn bè và là người bảo trợ, cả chúng tôi đây cũng chẳng mong giấu giếm chuyện gì, vậy nên tôi đã sắp đặt để cô nghe thấy cuộc nói chuyện về việc Thái hậu không đồng tình Me-xừ Hoàng thân đến thăm viếng chúng tôi.”

“Cảm ơn Thái phu nhân” phu nhân De Combalet đáp lễ, “và tôi lấy làm cảm kích là bà đã ân cần cho phép tôi hé cửa ra chút xíu để không bị bỏ sót lấy chữ nào của cuộc nói chuyện vừa rồi.”

“Thế, chắc cô cũng đã nghe thấy phần liên quan đến chính mình rồi nhỉ?” bà quả phụ phu nhân ngập ngừng dò hỏi, “Với tôi thì sau niềm vui thấy cháu gái trở thành Nữ Công tước d’Orléans, sẽ không gì vui sướng hơn khi thấy cô cũng trở thành người một nhà, phu nhân ạ. Con gái tôi sẽ dùng mọi quyền hạn để thuyết phục chuyện này cùng Bá tước Soissons, giả dụ rằng đây là những gì được mong mỏi.”

“Cảm ơn Thái phu nhân,” phu nhân De Combalet tươi cười, “và tôi cảm kích biết bao trước niềm vinh hạnh sẽ là phu nhân của một vị thân vương. Tiếc là khi khoác vào mình tấm áo quả phụ, tôi đã đặt cho mình hai lời nguyện: một là không bao giờ đi thêm bước nữa, và hai là hiến trọn đời cho người cậu của tôi. Dù vậy, mong bà hãy tin rằng thực lòng tôi sẽ rất lấy làm ân hận nếu do tôi mà sự kết thân của bà cùng Me-xừ không được diễn ra như ý muốn.”

Nói rồi nàng kính cẩn cúi chào, gương mặt chỉ hơi cười nhưng vẫn giữ lấy vẻ lịch thiệp. Nàng từ biệt phu nhân De Longueville, người lúc này đang ngẩn ra vì không tin rằng một lời thề dù kiêu hãnh dẫu đến đâu lại có thể khiến một quý cô từ chối trở thành phu nhân Bá tước xứ Soissons.

XX

Nàng Eve và con rắn xúi dại

“Về Louvre!” Phu nhân De Fargis đã nói vậy. Tuân lệnh nàng, những tên phu kiệu đưa nàng về tận chân cầu thang dẫn đến cả cung vua và cung Vương hậu. Cánh cửa mở ra đón nàng vào tuy rằng khi ấy đã quá mười giờ khuya, là lúc cầu thang chính vào cung đã khép lại.

Tối này và cho cả tuần sau là đến lượt phu nhân De Fargis vào cung bầu bạn với Vương hậu. Nàng là người được Vương hậu rất mực yêu thích, mức độ sánh ngang với cảm tình Vương hậu đã và vẫn còn dành cho phu nhân De Chevreuse. Nhưng Nữ Công tước Chevreuse vì dính líu vào đủ chuyện lạy ông con ở bụi này nên đã bị chú ý gắt gao bởi vua và Hồng y. Tệ hơn, tính hay khúc khích tối ngày của nàng ta khiến Louis XIII phát ghét bởi vị vua này từ nhỏ đã là kẻ quen thói hà tiện nụ cười. Như đã nói, khi phu nhân De Chevreuse bị lưu đày thì thế chỗ nàng là phu nhân De Fargis, một người phụng sự xinh đẹp, táo bạo, đa tình và khéo chiều ý chủ hơn cả nàng Chevreuse. Nàng may mắn vào được vị trí gần gũi bên Vương hậu một phần là nhờ ở địa vị người chồng, Me-xừ De Fargis d’Angennes, em họ của phu nhân De Rambouillet và là đại sứ tại Madrid. Sự may mắn ấy lại càng tăng thêm khi nàng có ba năm sống tại nữ tu viện Dòng Camêlô Phố Thánh Jacques, nơi nàng có dịp quen biết cùng phu nhân De Combalet, người tiến cử nàng với đức Hồng y.

Vương hậu đang bồn chồn chờ đợi. Bà hoàng lãng mạn này tuy còn thổn thức về chàng Buckingham đã mất nhưng vẫn sẵn sàng trước những cảm xúc lạ và những mối tình phiêu lưu khác. Trái tim tuổi hai mươi sáu của nàng, nơi mà chồng nàng chưa bao giờ được mời gọi ghé chân dù là một chỗ mong manh nhất, đang cần đến cái gì đấy chí ít na ná như tình yêu. Giữa nỗi niềm trống vắng tình cảm, trái tim ấy réo gọi mọi con tim lạc bước ngang qua như tiếng đàn gió réo trên đầu tòa tháp.

Tương lai chẳng hứa hẹn gì tốt hơn thứ niềm vui trôi xa vào quá khứ. Hạnh phúc lớn nhất dành cho nàng vẫn là một gã vua quạu cọ, một thằng cha sầu đời, một gã chồng không năng lực khát khao, một tên ti tiện chờ chực ngăn nàng tự thỏa mãn lấy bao nỗi khao khát cho riêng mình. Nàng còn mong gì hơn cái giờ phút được sung sướng nhìn gã chết thẳng cẳng, một điều mà ai cũng tin chắc sắp xảy ra? Để rồi nàng sẽ lấy Me-xừ, kẻ tuy bé hơn nàng bảy tuổi nhưng sẽ nôn nóng được cưới nàng, kẻ đang vì tham vọng thầm lén hay vì yêu thương người khác mà lo sợ nàng sẽ đảm nhận quyền nhiếp chính, và gạt hắn khỏi ngai vàng vĩnh viễn.

Giả sử nhà vua chết quách đi, nàng sẽ có ba số phận khả dĩ chọn lựa: hoặc cưới Gaston d’Orléans; hoặc nắm lấy quyền nhiếp chính; hoặc thoái vị trở về Tây Ban Nha.

Nên nàng chờ đợi, buồn bã và mơ mộng, trong một gian phòng nhỏ cạnh buồng ngủ, nơi chỉ những nô tỳ tín cẩn của nàng mới được phép đặt chân. Mắt nàng dán vào cuốn sách cầm trên tay, một vở bi hài kịch của Guilhem de Castro mang tựa đề La Jeunesse du Cid⁴¹. Đây là quà tặng dành cho nàng bởi Señor Mirabel, Đại sứ Tây Ban Nha tại Pháp.

Nghe thấy âm thanh sột soạt trên cánh cửa, nàng biết đây là phu nhân De Fargis. “Vào đi!” Nàng vừa reo vui vừa quẳng sang bên cuốn sách mà những năm sau này sẽ ảnh hưởng lớn lao đến đời nàng.

Được khích lệ, phu nhân De Fargis không chỉ đi vào mà gần như phóng vào quỳ thụp dưới chân Anne Áo quốc, cầm chặt lấy đôi bàn tay của chủ rồi đặt vào đấy cái hôn thắm thiết đến nỗi Vương hậu phải bật cười. “Em biết chăng, này Fargis xinh đẹp,” Anne nói, “có lúc ta tưởng chừng em chính là người tình âm thầm cải trang thành đàn bà, rồi ngày nào đó khi hoàn toàn yên tâm với tình bạn của ta em mới bất ngờ lộ nguyên hình.”

“Nếu thật vậy, hỡi nương nương xinh đẹp,” Fargis trả lời, môi hé mở khoe hàm răng trắng sáng, ánh mắt cháy bỏng ngước nhìn Anne Áo quốc, “liệu người có đánh liều chấp nhận em không nhỉ?”

“Đánh liều ư, đúng thế, vì khi ấy ta sẽ phải rung chuông và chỉ em ra cửa đáng tiếc thay, vì ngoài Chevreuse ra em là kẻ duy nhất khiến ta rối trí.”

“Chúa ơi, đức hạnh thế ấy là cố chấp và trái tự nhiên vì nó nhất định sẽ đưa đến sự chia lìa những trái tim yêu mến. Tâm hồn dễ dãi, như em đây, thì đúng điệu một vị thần thương người nhiều hơn - không như những người ra vẻ hay thẹn ấy cứ nhầm lẫn đến lời khen nhỏ nhất.”

“Em biết là ta không thấy em suốt tuần nay không đấy, Fargis?”

“Thế thôi sao? Chúa ơi, nương nương khả ái của em, thời gian tưởng cả thế kỷ ấy chứ!”

“Thế suốt thế kỷ rồi em đã làm gì?”

“Chẳng tốt đẹp mấy cho em, nương nương à. Em đã yêu lấy một ảo ảnh.”

“Một ảo ảnh?”

“Đúng vậy.”

“E hèm, em nói điều dại dột gì thế, nên đánh vào miệng em không nhỉ?”

“Vậy nương nương hãy thử để xem tay mình như thế nào.”

Anne đặt tay lên môi người tỳ nữ. Phu nhân De Fargis đang tư thế quỳ cứ thế đặt cái hôn thật lâu khiến nàng nghe ở lòng bàn tay một cảm giác buồn buồn không thể nhịn được cười. Hốt hoảng, nàng lật đật rụt tay lại. “Đừng hôn ta thế chứ, em khiến ta nổi gai khắp người ấy. Nói đi nào, em ôm lòng mình yêu ai thế?”

“Giấc mơ.”

“Mơ? Thế là thế nào?”

“Là thế ấy, vào cái thời của những kẻ đàn ông như Vendôme, như Condé, hay như Grammont, Courtauvaux và Baradas, tìm được một chàng hai mươi hai vừa đẹp, vừa sang lại vừa đa tình thì chả phải mơ là gì.”

“Nên đấy là giấc mơ của em?”

“Đúng vậy, những đấy chỉ là mơ. Vì chàng đã yêu người khác.”

“Nói thật nhé Fargis, em đang rồ thì phải, ta chả hiểu em nói gì cả.”

“Và em tin, nương nương ơi, rằng người đích thực là mộ đạo.”

“Em thì không ư? Chả phải em học hỏi gì từ tu viện Camêlô à?”

“Có chứ, nếu chỉ là từ phu nhân De Combalet.”

“Vậy em nói em đang ôm lòng yêu mộng ảo?”

“Phải, và mộng ảo ấy là về người nương nương có biết.”

“Ta ư?”

“Suy cho cùng mọi chuyện cũng từ nương nương mà em đây biến thành người ra ngẩn vào ngơ!”

“Ôi, Fargis tội nghiệp, đừng nói thế chứ.”

“Chẳng phải nương nương thấy chàng đáng yêu sao?”

“Ai cơ?”.

“Người đưa tin cho ta ấy, Bá tước Moret ấy.”

“Quả vậy, cậu ta xem ra là người có cảm tình, kẻ gây ấn tượng là hiệp sĩ đích thực.”

“A, nương nương ơi, giá Henri IV còn người con khác em quen cũng giống như chàng vậy, thì ngai vàng nước Pháp đâu thiếu người thừa kế như bây giờ?”

“Nhắc chuyện người thừa kế,” Vương hậu đăm chiêu, “chắc là ta nên cho em xem lá thư mà chàng Bá tước ấy đã mang về cho ta. Đấy là thư gửi từ em ta, Quốc vương Philip IV, nhưng có nhiều chỗ ta không hiểu.”

“Ồ, để em giải thích cho, những chuyện như thế ấy phần nhiều em hiểu cả.”.

Vương hậu hoàn toàn tin tưởng tài năng đoán đúng của người bầu bạn. Nàng mỉm cười đứng lên.

“Để em phụ giúp một tay nhé?” phu nhân De Fargis đề nghị.

“Không đâu, chỉ ta mới biết cách để mở chiếc ngăn bí mật ấy.” Anne đến bên chiếc bàn trang điểm, mở chiếc ngăn hai đáy, tháo đáy nổi lộ ra đáy chìm, từ chỗ ấy nàng lấy ra tờ giấy chép lại lá thư do chàng Bá tước mang về từ hôm trước. Lá thư ấy bề ngoài là của Don Gonzalès de Cordova, mà chúng ta hẳn nhớ trong thư đã chỉ thị chỉ mình Vương hậu mới được đọc.

Cầm lá thư ấy trong tay, nàng trở lại chỗ ngồi. “Lại ngồi gần bên ta nào,” nàng vừa nói vừa đưa tay khẽ vỗ mặt trường kỷ.

“Sao, cùng chỗ với người ư!”

“Đúng thế, để tiện bề kín kẽ khẽ giọng.”

Phu nhân De Fargis liếc nhìn tờ giấy trên tay Vương hậu. “Vậy thì em xin nghe. Ba, bốn dòng đầu tiên ấy nói gì vậy?”

“Chẳng có gì. Chỉ là khuyên ta giữ chồng em ở Tây Ban Nha càng lâu càng tốt.”

“Chẳng có gì ư? Đấy mà gọi là chẳng có gì ư? Ngược lại, rất có gì là đằng khác. Đúng quá, ngài De Fargis phải lưu lại Tây Ban Nha lâu bao nhiêu tốt bấy nhiêu. Mười năm thậm chí hai mươi năm! Ôi, quả là lời khuyên tốt. Nếu phần sau cũng giống phần đầu vậy thì nương nương đang được Quốc vương Solomon đích thân cố vấn chứ chả chơi. Nữa đi nào, hãy đọc nữa đi nào!”

“Đến những chuyện quan trọng nhất em cũng chẳng hề nghiêm túc được sao?” Vương hậu nhún vai nhưng lại cười bảo. “Giờ mới là lời khuyên từ vị hoàng đệ của ta, Quốc Vương Philip IV.”.

“Và đây là phần nương nương không hiểu lắm chứ gì?”

“Là phần ta chả hiểu gì cả, Fargis ạ.” Vương hậu nói, lấy dáng vẻ hoàn toàn vô tội.

“Hãy cùng nghe đi thôi.”

“Hoàng tỷ,” Vương hậu đọc, “qua người bạn tốt của chúng ta là Me-xừ De Fargis, ta được biết về kế hoạch mà đặt trường hợp Quốc vương Louis XIII qua đời, tỷ hứa sẽ kết hôn cùng vị hoàng đệ và là người thừa kế ngai vàng của ông ấy, Gaston d’Orléans.”

“Một kế hoạch tồi tệ,” phu nhân De Fargis ngắt lời, “theo đó nương nương bán cái tồi rồi mua lấy cái còn tệ hơn.”

“Khoan, còn nữa.” Vương hậu tiếp tục: “Tuy nhiên, sẽ còn tốt hơn vậy nếu như, tại thời điểm Louis chết, tỷ là bà hậu đang có thai.”

“Ồ, phải rồi,” phu nhân De Fargis thì thào, “vậy sẽ tốt hơn cho mọi người.”

“Vương hậu Pháp quốc,” Anne Áo quốc tiếp tục, chừng như cố hiểu ý nghĩa từng câu chữ, “lợi thế hơn chồng ở chỗ họ có thể tự mình hạ sinh lấy thái tử, một khả năng chồng họ không có.”

“Và đây là phần Nương nương không hiểu?”

“Hay ít ra là ta không hiểu làm sao có thể được.”

“Thương thay những chuyện như vậy, liên quan không chỉ niềm hạnh phúc của một vị Vương hậu vĩ đại mà là tương lai của cả một dân tộc vĩ đại tiếc thay ngoài tất cả những thứ khác ấy là việc phải dây dưa cùng một người phụ nữ đức hạnh!”

“Ý em là sao?

“Ý em là, giá như ở vườn Amiens nương nương đã làm chuyện em làm ở chỗ nương nương, trong vòng tay một người yêu nương nương hơn cả sinh mệnh chính mình, và là người hiến trọn sinh mệnh ấy vào tay của nương nương; giá như, thay vì kêu lớn Laporte và Putange, nương nương chẳng hề kêu la gì hết trọi…”

“Sao?”

“Sao ư! Thì vị hoàng đệ ấy của người đâu cần trao ra lời khuyên ấy, và kiếm ra một thái tử nào phải chuyện khó khăn.”

“Nhưng đấy sẽ là tội chồng lên tội!”

“Chả lẽ nương nương thực tình thấy có tội ở hành động được khuyến khích bởi vị vua không chỉ là vĩ đại mà còn có tiếng là mộ đạo ư?”

“Ta sẽ sai quấy với chồng ta, thứ đến là với ngai vàng của Pháp quốc khi đặt vào đấy giọt máu của một người Anh quốc.”

“Sai quấy đầu tiên, ở mọi đất nước trên thế gian, ấy là không thấy ra tội ấy chỉ là tội vặt, và nương nương chỉ phải nhìn quanh để thấy ra thần dân của người đa số đều nghĩ thế. Vả chăng, lừa dối một thứ chồng như vua Louis XIII, kẻ ngàn đời chả đáng mang danh kẻ làm chồng, thì có khi đấy lại là đức hạnh hơn là sai quấy nữa ấy chứ.”

“Kìa Fargis!”

“Nương nương, sâu thẳm đáy lòng người thừa rõ, thứ đã bị đánh mất chỉ vì một tiếng la nhẽ ra khi ấy người đừng lo, giá im lặng chắc người được cả rồi.”

“Chao ôi!”

“Thế là xong vấn đề thứ nhất, và cái ‘Chao ôi!’ vừa bảo rằng người đã đồng ý vậy. Bây giờ sang vấn đề thứ nhì, chuyện thái tử là con người ngoại quốc, hẳn người cũng đồng ý với em luôn.”

“Em bảo thế ư?”

“Này nhé: giả thử rằng, thay vì đi với một người Anh, tuy gợi cảm nhưng là người ngoại quốc, giờ nương nương đi với người Pháp, còn hơn thế, người Pháp trong hoàng tộc, con trai đích thực Henri IV, người cũng không kém phần gợi cảm,” Anne thở dài “và người này không giống như Louis, kẻ mà từ thị hiếu, thói quen cho đến tính tình theo em thấy dường như hắn là con Virginia Orsini mới phải.”

“Fargis, em tin lời đơm đặt ấy ư?”

“Đơm đặt, có lẽ, nhưng chúng lại đến từ bản quốc của nương nương. Tóm lại, giả như nương nương thế Bá tước Moret vào chỗ Công tước Buckingham chẳng hạn, liệu tội lỗi là quá lớn không nhỉ? Hay ngược lại, liệu đấy sẽ là hành động của ý trời đã đưa giọt máu thực sự của Henri IV trở về ngai vàng của nước Pháp?”

“Nhưng Fargis ơi, ta đâu yêu Bá tước Moret!”

“Lại còn thế sao, nương nương ơi, người đành hy sinh thôi, để phần nào bù trừ cho tội lỗi; vả lại, sự hy sinh của người sẽ là vinh quang và là tương lai của nước Pháp, hơn là vì lợi ích của riêng mình.”

“Fargis! Ta không hiểu làm sao một người đàn bà lại có thể dâng hiến cho một kẻ đàn ông không phải là chồng mà lại không đến chết vì ngượng khi lần đầu giáp mặt.”

“Ôi dào, nương nương! Đàn bà nào cũng nghĩ như người thì liệu sẽ có bao nhiêu gã chồng khóc than vợ mà đến vỡ óc cũng nghĩ không ra cớ gì vợ chết? Có lẽ hồi trước chuyện giáp mặt nhân tình thực là ôi khó quá, nhưng từ khi cái quạt được phát minh, số vụ chết vì ngượng càng ngày càng thưa hẳn.”

“Fargis! Chà, Fargis! Em rõ ra một người hư hỏng nhất thế gian. Đến Cheveruse chăng nữa, liệu rằng nàng ấy sa đọa có bằng em thì quả thực ta không dám chắc. Và đây là nhân tình trong mơ em nói ư?”

“Không, không phải của em. Chàng yêu Isabelle, kẻ nữ tỳ thân cận của người.”

“Là Isabelle de Lautrec, kẻ đưa cậu ấy đến gặp ta tối trước ấy sao? Mà cậu ấy thấy nàng ở đâu nhỉ?”

“Chàng không nhìn thấy nàng. Tình ấy chiếm lấy chàng đang lúc chơi trò bịt mắt ôm nàng trong đêm tối.”

“Cậu bé tội nghiệp! Chuyện này sẽ không như ý của cậu ta. Ta chắc là đã có giao ước giữa cha nàng cùng gã Tử tước Pontis nào đấy. Dẫu sao thì, này Fargis, chuyện này ta hãy để sau nhé. Ta muốn cảm ơn em về việc em phục vụ cho ta.”

“Và việc mà Bá tước vẫn có thể phục vụ cho người.”

“Fargis!”

“Vâng, nương nương?”

Anne cất giọng thản nhiên như rằng hai người chẳng bàn bạc chuyện gì to tát. “Này Fargis thân yêu, đỡ ta đến giường nào. Chúa ơi, nghe xong chuyện của em chắc đêm nay ta đến phải nằm mơ mấy giấc chiêm bao khù khờ dại dột mất.”

Vừa nói vị Vương hậu vừa đứng lên, nàng cất bước về giường ngủ, vẻ vô lo uể oải hơn bình thường, người hơi tựa lên vai bạn tâm tình Fargis. Tuy Vương hậu có những điều sai quấy, nhưng ai cũng thừa nhận nàng là người yêu quý bạn bè.

XXI

Thay mặt chính mình, Hồng y thử qua cải phát minh

ông đã chứng nhận độc quyền cho Souscarrières

Nhờ được cảnh báo trước bởi lá thư tìm thấy nơi Bác sĩ Senelle rồi được Rossignol giải mã, Hồng y khá thản nhiên trước sự tường thuật của phu nhân De Combalet về màn kịch giữa Me-xừ, Thái phu nhân De Longueville, Quận chúa Marie và Vautier. Câu chuyện đang diễn ra đúng hệt những gì kẻ địch của ông đã sắp đặt cùng Marie de Médicis.

Marie de Médicis rõ ra là kẻ hận ông cùng cực mà nguồn cơn của mối hiềm thù ấy thì chúng tôi cũng đã có lần đề cập đâu đó. Không chỉ vậy, bà là đối thủ ông hãi nhất vì ảnh hưởng của bà đối với người con trai cùng sự thao túng của bà đối với lão Hồng y Bérulle, kẻ có chân trong Hội đồng cố vấn nhà vua.

Vì vậy thứ Richelieu phải loại bỏ chính là ảnh hưởng chết người của Thái hậu, một ảnh hưởng đang trở nên ngày càng lớn mạnh từ sau khi bà trở về từ xứ lưu đày. Louis XIII cần phải được tách khỏi người mẹ hơn nhiều so với việc cần được tách khỏi những tâm trạng đen tối vốn là nỗi sợ của bác sĩ Bouvard.

Có một cách chắc chắn để làm điều này, nhưng đó là phương thức kinh khủng mà trong quá khứ hễ nghĩ đến là Richelieu lại đâm ra do dự. Ấy vậy, đến bây giờ thì biện pháp khó khăn này xem ra là việc chẳng đặng đừng. Đã đến lúc phải chứng minh với Louis XIII rằng người mẹ của ông là kẻ đồng lõa trong cái chết của Henri IV, mà với Louis XIII thì lòng tôn kính ông dành cho người cha Quốc vương Henri IV là đến mức gần như sánh ngang sự sùng bái.

Louis đã trừng phạt Concini bằng việc cho người giết chết rồi treo xác lên cầu Louvre chính vì gã táo gan làm kẻ đồng lõa trong hành động mưu sát nhà vua hơn là vì gã vừa lén lút nhân tình cùng mẫu hậu lại vừa âm thầm rút ruột ngân khố của Pháp quốc.

Vậy nên ngài Hồng y chắc chắn một điều: khoảnh khắc Louis XIII thấy ra sự đồng lõa của người mẹ trong vụ ám sát Henri sẽ là khoảnh khắc của sự bắt đầu cuộc lưu đày cuối cùng và vĩnh viễn của bà ta.

Khi chiếc đồng hồ ở phòng làm việc vang lên tiếng chuông mười một giờ ba mươi, Richelieu lấy từ bàn hai tờ văn thư đã ký tên và đóng dấu niêm kín rồi gọi anh người hầu Guillemot. Ông cởi chiếc áo thụng đỏ, áo lễ phục ren trắng, áo choàng cánh viền lông, rồi mặc vào chiếc áo Dòng Capuchin giản dị như của Cha Joseph rồi bảo người gọi kiệu. Kéo sụp mũ áo che kín mặt, ông bước vào kiệu và ra lệnh đưa đến Lữ quán Râu Vẽ ở Phố Người Mang Vũ Khí.

Từ Quảng trường Hoàng Gia đến Phố Người Mang Vũ Khí đoạn đường không mấy xa. Họ xuôi theo Phố Thánh Catherine Mới rồi Phố Thị Dân, rẽ trái sang Phố Giáo Đường rồi rẽ phải vào Phố Áo Choàng Trắng, qua khỏi nữ tu viện thì gặp Phố Người Mang Vũ Khí.

Hồng y chú ý cái mà ông cho là điểm tốt nơi ông chủ Soleil: tuy ngọn tháp ở Phố Áo Choàng Trắng đang thong thả ngân lên những tiếng chuông báo hiệu mười hai giờ, quán ông ta đèn đuốc vẫn sáng choang, sẵn sàng tiếp rước khách lữ hành. Một thằng bé đứng trước quán, hễ gặp khách là đon đả mời chào.

Hồng y ra lệnh phụ kiệu đợi ông nơi góc Phố Thạch Cao. Ông xuống kiệu rồi lững thững đến trước cửa Lữ quán Râu Vẽ, thấy vậy thằng bé liền nhanh nhảu hỏi có phải ông muốn tìm chàng Latil sám hối, nó lầm tưởng ông là Cha Joseph.

Mà đó cũng chính là mục đích Hồng y muốn đến đây.

Latil thuộc loại người nếu không chết là bắt đầu bình phục. Khắp người gã vốn chằng chịt vết thương vì kiếm, nên nhát mới chẳng qua cũng chỉ theo đúng đường đi của nhát cũ. Tuy còn rất yếu, gã đã có thể thấy trước ngày gã được đưa đến Lâu đài Montmorency, bao vẫn còn xủng xoẻng những gì sót lại từ số vàng Bá tước Moret đã cho lần trước.

Gã không gặp lại Cha Joseph, người mà gã hú họa mời vào nghe xưng tội. Lạ lùng thay, vị khách thăm viếng gã lại là bác sĩ của Hồng y, kẻ theo lệnh khẩn cấp từ viên thư ký của Đức ông đã chữa chạy cho gã thật chu đáo. Latil không tài nào biết ra vì đâu gã lại có số may như thế.

Không còn nằm trên chiếc bàn khách sảnh ở tầng dưới, Latil đã được khênh vào chiếc giường ấm áp ở tầng trên, bên trong gian buồng số mười một, kề sát gian buồng số mười ba, là nơi đã thuê bao theo tháng của người đẹp Marina, hay phu nhân De Fargis nếu bạn gọi thế.

Ánh sáng từ ngọn nến trên tay thằng bé dẫn người thánh chức đi vào cửa khiến gã tỉnh giấc. Hình ảnh đầu tiên dưới ánh nến được thằng bé đặt lên bàn rồi lui ra hiện rõ trước mắt gã là một cái bóng màu xám của một người cao cao bên trong chiếc áo choàng trùm đầu. Latil cho rằng lại là một bác tu sĩ Dòng Capuchin, đâu chừng chính là người đã đến đây lần trước, vì phải thừa nhận rằng dẫu nói ra có thể gây mất lòng quý độc giả là người mộ đạo lần xưng tội mới rồi thực ra là dịp đầu tiên trong đời gã biết đến cái biệt chi phước đức xa xưa ấy trên cây gia hệ của Thánh Francis.

Trong trí gã hiện lên ý nghĩ có lẽ ông thầy dòng khả kính này tưởng rằng mạng gã đã tàn tệ và đang cần người nghe xưng tội lần hai, hoặc thậm chí đã chết và đang chờ được chôn cất. Thế là gã chặn trước: “Hãy thong thả, thưa Cha, chẳng việc gì mà vội. Nhờ ơn Chúa và nhờ cha cầu nguyện mà tôi đã gặp điều kỳ diệu. Tên Étienne Latil này xem ra sẽ sống tiếp, theo cách sống chất phác đáng thương, mặc cho mấy tay Hầu tước và Tử tước bốn đánh một hòng cắt cổ gã.”

“Tôi đã nghe về phẩm cách cao thượng của cậu, người anh em, và tôi mừng cậu đang lại sức.”

“Quỷ thật! Đấy là lý do ông đánh thức tôi vào giờ như vầy ư? Chả lẽ ông không đợi được đến sáng ngày để tặng tôi những lời khen như thế à?” Latil nói.

“Không đâu, người anh em, tôi có chuyện gấp và bí mật muốn nói.” Ông thầy dòng đóng giả trả lời.

“Ha ha, chẳng lẽ lại là chuyện đại sự?” Latil cười rộ lên.

“Đúng vậy. Chính là chuyện quốc gia đại sự.”

“Hay thật,” Latil không nín cười, “với kẻ đang bị hai nhát đâm bốn lỗ thủng mà ông vẫn cần đến nói chuyện thì ông đích thị là Đức cha cố vấn mất rồi!”

“Hơn cả thế,” lần này đến lượt Hồng y cười lớn. “Ta đây chính là Đức Hồng y.” Ông hạ mũ áo choàng để Latil nom rõ mặt.

“A!” Latil giật mình sợ hãi. “Vị thánh bảo hộ của tôi ơi, người bị diễu qua các cổng thành Jerusalem và bị ném đá cho đến chết quả thực là ngài, bẩm Đức ông.”

“Đúng thế, để ngươi thấy tính trọng đại công chuyện của ta, bởi nửa đêm ta một mình đến đây, mặc rủi ro âm thầm rình rập.”

“Ngài sẽ tìm thấy kẻ nô bộc tận tình tuân phục, trong chừng mực sức tôi cho phép.”

“Tốt. Vậy hãy định thần gom lại trí nhớ của nhà ngươi.”

Giữa khoảnh khắc im lặng như tờ, hai mắt của Hồng y chiếu vào Latil như muốn soi rọi qua từng ngõ ngách sâu xa trong trí gã.

“Tuy bấy giờ hãy còn trẻ tuổi, người ắt là tận trung với vị vua đã khuất, bởi đã thẳng thừng từ chối số tiền kếch xù mướn người đi giết chết con trai vị vua ấy.”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông tôi phải nói mình vẫn còn trung thành với ký ức về người. Đấy là một trong nhiều lý do tôi từ bỏ phục vụ cho Me-xù d’Épernon.”

“Ta nghe bảo người đứng ở bậc lên xuống xe ngựa vào lúc nhà vua bị ám sát. Liệu ngươi có thể kể lại với ta những gì mình nhớ về kẻ giết người vào lúc ấy và cả sau đấy? Công tước d’Épernon phản ứng ra sao trước thảm họa này?”

“Tôi có mặt từ trước ở sân điện Louvre để chờ đợi cùng Công tước d’Épernon. Đúng vào lúc bốn giờ thì nhà vua đi xuống.”

“Thế ngươi có để ý là khi ấy nhà vua đang vui hay buồn bã?” Hồng ý hỏi.

“Rất buồn, bẩm Đức ông. Nhưng phải chăng đây là lúc tôi sẽ thực sự nói ra, à, tất cả?”

“Tất cả! Nếu ngươi có dũng khí.” Hồng y nói.

“Nỗi buồn của nhà vua không đơn thuần chỉ là tâm trạng, nó còn bởi vì tất cả những lời tiên đoán. Ngài phải biết cả những lời ấy sao, bẩm Đức ông?”

“Ta không có ở Paris lúc ấy; ta không về mãi năm năm sau, vậy hãy thuật lại như ta chẳng hay gì cả.”

“Vậy được! Tôi kể lại với ngài tất cả, bẩm Đức ông, vì tôi cảm giác sự có mặt của ngài đang trao tôi dũng khí, và lý do ngài hỏi hẳn làm hài lòng Chúa, người có thể cho phép xảy ra cái chết của đức vua là ông chủ của tôi nhưng không có nghĩa đấy là cái chết mà kẻ ra tay không bị trừng phạt.”

“Can đảm lên, bằng hữu của ta, vì cái ngươi làm là điều phải.” Hồng y nói.

Người đàn ông thương tích nói tiếp, không giấu vẻ gắng gượng để hồi tưởng sự việc trong ký ức mặc dù đang mất máu. “Năm 1607, nhiều cuốn sách chiêm tinh xuất hiện ở phiên chợ Franfurt nói rằng Quốc vương nước Pháp sống đến năm năm mươi chín tuổi thì sẽ qua đời, nghĩa là năm 1610. Cùng năm ấy, cha bề trên tu viện Montargis tìm thấy trên bàn lễ liên tiếp những lá thư bí ẩn nói rằng nhà vua sẽ bị ám sát.

“Rồi ngày nọ, Thái hậu đến gặp ngài Công tước tại lâu đài ông ấy. Họ khóa cửa nhỏ to bên trong phòng thư viện, nhưng vốn là tên thị đồng tọc mạch tôi đã nhanh chân lẻn vào một chiếc tủ để có thể dỏng tai nghe lén. Tôi nghe Thái hậu bảo rằng một vị tiến sĩ thần học tên là Olivé, trong một cuốn sách dâng lên Philip III, đã dự đoán vua chết vào năm 1610. Hơn nữa, vua sẽ chết trong cỗ xe ngựa và nhà vua có biết về lời tiên đoán này.”

“Ngươi từng bao giờ nghe nói đến một người tên Lagarde chăng?” Hồng y hỏi.

“Vâng, bẩm Đức ông, điều ấy nhắc tôi một chi tiết mà tôi quên khuấy, một chuyện khiến Me-xừ d’Épernon lấy làm vô cùng bối rối. Kẻ tên Lagarde này khi trở về từ cuộc chiến chống lại người Thổ đã sống tại vùng Naples cùng một người tên Hébert, kẻ từng là thư ký cho Biron. Tên này bị xử trảm về tội mưu phản chỉ trước đó chưa đầy hai năm, những kẻ đồng lõa thì vẫn còn hạn lưu đày. Một hôm Hébert mời Lagarde ăn tối, đang lúc họ dùng bữa thì một người cao lớn y phục toàn tím vào phòng tuyên bố tất cả những ai lưu vong sẽ sớm đến ngày về Pháp vì trước cuối năm 1610 hắn sẽ ra tay giết nhà vua. Lagarde hỏi tên thì hắn trả lời là Ravaillac, và rằng hắn phục vụ cho Me-xừ d’Épernon.”

“Đúng vậy, ta biết về chuyện ấy.” Hồng y nói.

“Ngài cần tôi vắn tắt không ạ?”

“Đừng, đừng lược bỏ chữ nào. Thà thừa thãi hơn là thiếu thốn.”

“Trong thời gian Lagarde ở Naples, gã được đưa đến gặp Père Alagon, một tu sĩ Dòng tên, người hứa sẽ tham gia ám sát Henri IV. ‘Chúng ta sẽ chọn ngày đi săn, Ravaillac tấn công trên mặt đất, tôi thì tấn công từ lưng ngựa.’ Hắn nói vậy. Trên đường sang Pháp, Lagarde nhận được một lá thư thảo ra cùng kế hoạch. Vào đến Paris, gã mang thư ấy dâng nhà vua, thư nhắc đến tên Ravaillac và tên d’Épernon.”

“Vậy đức vua có cho lá thư là hệ trọng hay không?”

“Ồ, rất hệ trọng! Không ai trong điện Louvre biết vì sao đức vua lo âu buồn bã. Nguyên một tuần ngài một mình ôm lấy cái bí mật chết người. Thế rồi, để dành chút thời gian riêng tư, ngài rời Triều đình một mình đến ngôi nhà nhỏ ở Ivry của viên đội trưởng ngự lâm. Sau rốt, lo âu đến mất ngủ, ngài tìm đến xưởng súng đạn kể hết mọi chuyện với đại thần Sully rồi nài nỉ ông ta sắp đặt cho một chỗ, chỉ cần ba hay bốn phòng gì đấy, để ngài nghỉ ngơi và thay y phục.”

“Vì chuyện này,” Richelieu lẩm bẩm, “vì chuyện này mà ông ấy, một vị vua tài giỏi đến thế, vị vua giỏi nhất của nước Pháp, lại trở thành như Tiberius một gã ti tiện của thế gian, buộc phải ngủ lạ chỗ vì sợ bị hành thích! Ấy thế mà ta cứ kêu ca về rắc rối của mình!”

“Cuối cùng, vào một hôm lúc nhà vua đi ngang qua Nghĩa trang Người Vô Tội, một gã đàn ông sầu não mang chiếc áo choàng màu xanh lá kêu lớn, ‘Hỡi Điện hạ, nhân danh Chúa trời và Đức mẹ đồng trinh, tôi phải nói lên điều này. Có thật là ngài định gây chiến cùng giáo hoàng?’ Đức vua muốn dừng lại nói chuyện cùng người này nhưng chúng tôi không để ngài làm vậy.

“Chính vì những điều này mà đức vua phiền muộn như kẻ đang đều bước tiến về chỗ chết khi mà, vào cái ngày Thứ sáu 14 tháng 5 đen tối ấy, tôi thấy ngài bước xuống cầu thang điện Louvre rồi leo vào xe ngựa. Ấy là lúc Me-xừ d’Épernon gọi tôi bảo leo lên đứng ở bậc lên xuống.”

“Ngươi có nhớ bao nhiêu người đang ở trong xe và họ bố trí chỗ ngồi như thế nào chăng?”

“Ba người, bẩm Đức ông: nhà vua, Me-xừ De Montbazon và Me-xừ d’Épernon. Me-xừ d’Épernon ngồi bên trái, đức vua thì ngồi giữa. Tôi thấy rõ ràng một gã đứng tựa vào vách tường điện Louvre như thể đang chờ vua xuất hiện. Thấy cỗ xe ngựa để mở, mà giúp hắn dễ dàng nhận diện nhà vua, hắn rời chỗ vách tường và đi theo chúng tôi.”

“Đấy là kẻ ám toán?”

“Đúng, dù rằng lúc ấy tôi không biết. Vua không mang theo lính hộ vệ, ngài trên đường viếng thăm Me-xừ De Sully khi ấy mang bệnh, nhưng ngang Phố Cây Khô ngài đổi ý và ra lệnh đưa ngài đến gặp tiểu thư Paulet, bảo ngài muốn yêu cầu tiểu thư nhận dạy dỗ cho con trai là Vendôme, kẻ ngày càng sa vào những sở thích hư hỏng của người Ý.”

“Hãy tiếp tục, hãy tiếp tục, đừng bỏ sót bất kỳ chi tiết nào.” Hồng y nhấn mạnh.

“Ồ, bẩm Đức ông! Sự việc tưởng chừng vừa mới đây mà tôi vẫn đang còn ở đó. Đấy là một ngày đẹp trời, vào khoảng bốn giờ vào buổi chiều. Tuy mọi người đều nhận ra Henri IV, không có lấy một tiếng tung hô ‘Vive le roi⁴²! Ai nấy đều mang vẻ mặt cau có và sưng sỉa.”

“Khi đến Phố Rì Rầm, Me-xừ d’Épernon không đưa ra vật gì trước vua sao?”

“A, bẩm Đức ông, xem ra ngài biết đâu có ít hơn tôi!” Latil kêu lên.

“Trái lại, như đã nói, ta chả biết gì cả. Hãy tiếp tục.”

“Vâng, bẩm Đức ông, Công tước trao ngài một lá thư. Nhà vua bắt đầu đọc, rồi quên hẳn những gì đang diễn ra chung quanh.”

“Chính nó,” Hồng y lẩm bẩm.

“Đi chừng một phần ba đoạn đến Phố Hàng Sắt thì giữa đường có vụ va nhau giữa một xe ngựa không mui chở rượu và một xe ngựa có mui chở cỏ, quang cảnh khá hỗn loạn. Xà ích của chúng tôi bẻ lái sang trái, trục bánh xe gần như va vào vách Nghĩa trang Người Vô Tội khiến tôi phải ép sát người vào cửa vì sợ bị kẹp giữa. Cỗ xe chậm dần rồi dừng hẳn. Ngay khi ấy, một gã đàn ông bước lên đầu cọc mốc, đẩy mạnh tôi sang bên, lấn người vào trước mặt Me-xừ d’Épernon lúc này ngã người ra phía sau, và tung đòn đầu tiên giáng thẳng vào đức vua. ‘Cứu ta, ta bị đau!’ nhà vua hét lên và đưa cánh tay cầm lá thư lên che đỡ để lộ ra khoảng trống cho kẻ ám toán giáng đòn thứ nhì. Hắn vung tay. Lần này nhà vua không thốt được gì ngoài một tiếng thở hắt ngài đã bị ám sát.

“‘Đức vua chỉ bị thương!’ Me-xừ d’Épernon kêu lớn rồi ném áo choàng phủ lên mình ngài. Đang khi ấy tôi vật nhau với tên hung thủ và cố níu giữ thật chặt mặc hắn cầm dao đâm túi bụi vào tay tôi. Mạng tôi nào đâu nghĩa lý gì. Cuối cùng tôi chỉ chịu buông ra khi thấy mọi người đã xông giữ hắn. Me-xừ d’Épernon gào lên ‘Đừng giết hắn, đưa hắn về điện Louvre.’”

Richelieu đặt tay mình lên bàn tay của người bị thương ý như ngắt lời, rồi khẽ khàng hỏi, “Công tước nói thế à?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông, nhưng chỉ sau khi kẻ ám toán đã bị hoàn toàn khống chế và không còn nguy hiểm để người ta phải giết hắn. Họ đưa hắn về Louvre. Tôi lẽo đẽo theo sau, cho rằng hắn là người của tôi bắt được, tôi vừa vung đôi tay đầy máu vừa kêu lớn, ‘Chính hắn, hắn là người đã giết đức vua!’ Dân chúng gào lên ‘Ai? Là ai?’ ‘Hắn, tên mặc bộ áo quần màu xanh?’ Họ khóc lóc, họ gào thét, họ đe dọa tên hung thủ. Chốc chốc, xe chở đức vua lại mắc kẹt, sức ép chung quanh thật quá lớn.

“Nửa đường trở về thì tôi thấy Concini, Thống chế xứ Ancre. Ai đó đã báo ông ấy về tin dữ và ông ta đâm bổ về lâu đài. Ông ta đi thẳng vào cung Vương hậu, mở cửa mà không hề báo tên như rằng mình là ai thì lệnh bà đã rõ, ông ta kêu lên bằng tiếng Ý, ‘E amazzato⁴³.’”

“Hắn ta đã bị giết!” Richelieu lặp lại. “Tình tiết này ăn khớp hoàn toàn với những tường thuật khác. Phần còn lại thế nào.”

“Họ đưa tên hung thủ đến Lâu đài Retz, kề sát điện Louvre. Họ bố trí lính canh nhưng cửa lại để mở nên bất cứ ai đều có thể ra vào. Với tôi thì tên này là người bị tôi bắt, nên tôi tự mình gác ngay cửa phòng giam giữ hắn. Trong số những kẻ ra vào có Cha Coton, giáo sĩ giải tội của đức vua.”

“Đích thân Coton? Ngươi chắc chứ?”

“Chính là ông ấy, bẩm Đức ông.”

“Ông ta trò chuyện cùng Ravaillac?”

“Ông ấy trò chuyện cùng hắn.”

“Ngươi nghe họ nói gì chăng?”

“Có, hẳn rồi, và tôi có thể lặp lại từng từ một.”

“Hãy làm vậy!”

“Coton nói, bằng giọng bề trên, ‘Bằng hữu …’”

“Ông ta gọi Ravaillac là bằng hữu!”

“Đúng vậy. Ông ấy nói, ‘Bằng hữu, hãy lưu tâm chớ để bề trên lo nghĩ.’”

“Tên sát thủ phản ứng thế nào?”

“Bình tĩnh, như kẻ thấy mình được bảo vệ an toàn.”

“Hắn ta ở lại Lâu đài Retz hay không?

“Không. Me-xừ dÉpernon đưa hắn về lâu đài ông ấy, nơi ấy hắn bị giữ từ ngày 14 đến 17. Ngài Công tước có dư thời gian để trò chuyện riêng cùng hắn, và mãi đến ngày 17 hắn mới bị giải đến Ngục Conciergerie.”

“Lúc vua bị giết chính xác là mấy giờ?”

“Bốn giờ hai mươi phút.”

“Khắp Paris biết tin khi nào?”

“Trong vòng chín tiếng sau. Đến sáu giờ ba mươi Vương hậu được tuyên nhiếp chính.”

“Được tuyên nhiếp chính, một người nước ngoài vẫn còn nói tiếng Ý,” Richelieu cay đắng. “Một người Áo, cháu gái Charles V, chị họ Philip II nói cách khác, là hiện thân Liên minh Công giáo. Nhưng hãy đề cập đến kết cục của Ravaillac đã.”

“Không ai ngoài tôi có thể thuật lại tường tận với ngài những gì đã xảy ra. Tôi đã có đó khi hắn bị buộc vào xa hình⁴⁴. Tôi được ban đặc quyền, họ bảo: ‘Đây là thị đồng của Me-xừ d’Épernon, người đã bắt giữ tên sát thủ,’ và thế là, phụ nữ thì hôn tôi, đàn ông thì hét lớn ‘Đức vua muôn năm,’ dù rằng ngài đã chết. Thần dân, qua cơn sững sờ và nín lặng trước tin dữ, đã bùng lên sự điên cuồng phẫn nộ. Họ bắt đầu tụ tập la ó bên ngoài Ngục Conciergerie, không thể ném đá tên tử tội, họ thi nhau ném vào chỗ vách tường nơi hắn bị hành hình.”

“Ravaillac không hề khai tên kẻ đồng lõa sao?”

“Không hề, suốt những lần hỏi cung. Theo tôi thấy rõ ràng tận lúc kết liễu hắn vẫn tin sẽ có lệnh tha vào phút chót. Hắn có nói là trước đó hắn đã trò chuyện cùng vài giáo sĩ ở Angoulême, xưng tội rằng hắn mong giết đi một tên vua dị giáo; và thay vì ngăn cản hắn thì họ lại ban lễ giải tội cho hắn cùng chiếc hộp thánh tích mà họ bảo bên trong có chứa một mảnh thánh giá thật. Hòm thánh tích ấy khi được mở ra trước tòa thì hoàn toàn không có gì cả. Ít ra thì những gã giáo sĩ ấy đã không dám biến Chúa Jesus trở thành kẻ đồng lõa với một tội ác tày trời như thế.”

“Hắn nói gì khi nhận ra mình đã bị lừa?”

“Hắn chỉ nói mỗi câu, ‘tội man trá là ở kẻ man trá.’”

“Chính mắt ta thấy trích lục ‘biên bản’ ghi rằng ‘Chuyện gì xảy ra khi tù nhân được lấy cung là bí mật của tòa.’” Hồng y nói.

“Tôi không có ở đấy khi người ta hỏi cung” Latil nói, “nhưng tôi có mặt bên cạnh đao phủ ở xa hình. Bản án tuyên rằng kẻ tội nhân sẽ bị hành hạ tột cùng rồi mới phanh thây cho đến chết. Không chỉ có vậy, biện lý của đức vua, Me-xừ La Guesle, còn đề nghị đổ thêm chì nấu chảy, hắc ín và dầu sôi rồi kế đó là sáp trộn lưu huỳnh; và đề nghị này đã nhận được sự tán thành nồng nhiệt.

“Giả như chúng tôi giao hắn để người dân xử lấy thì cầm chắc là Ravaillac sẽ bị xé vụn chỉ trong thời gian chưa đầy năm phút. Lúc ra khỏi tù và cất bước đến đoạn đầu đài, ầm ầm theo chân hắn là trận cuồng phong của những lời nguyền rủa, hăm he, và thét gào căm phẫn. Chỉ khi ấy hắn mới thấy ra sự gớm ghê của tội ác hắn làm. Trên đoạn đầu đài, hắn quay lại bá tánh khẩn nài sự tha thứ và thảm thiết kêu xin được an ủi bằng một bài kinh Lạy Nữ Vương.”

“Thế người ta có cho hắn sự an ủi ấy không?

“Ồ, có chứ! Đồng thanh tương ứng mà toàn thể đám đông đứng quanh đoạn đầu đài hét lên, ‘Hỏa ngục dành cho ngươi, tên Judas đốn mạt!’”

“Hãy tiếp tục,” Richelieu nói. “Ngươi bảo rằng mình có mặt ở đài trảm quyết, gần bên đao phủ?”

“Đúng, tôi được ban đặc ân ấy vì đã bắt hay ít ra là đã giúp bắt được tên giết người.” Latil nói.

“Cũng phải,” Hồng gật gù. “Ta nghe nói hắn đã thú tội trên đoạn đầu đài đúng không?”

“Bẩm Đức ông, những gì xảy ra là như vầy. Mà ngài cũng hiểu, khi một kẻ đã chứng kiến cảnh tượng như thế, dẫu trôi qua bao ngày dài cùng năm tháng, cảnh tượng ấy vẫn như in trong hắn tận cuối đời.

“Sau những cú giật đầu tiên của bầy ngựa, mà chưa lôi được khúc xương sườn nào ra khỏi mình hắn, người ta dùng lưỡi dao lam khía những vết thương lên hai tay, hai đùi và ngực của hắn, rồi lần lượt rót vào đấy chì nóng chảy, dầu sôi rồi lưu huỳnh. Đến lúc ấy thì thân xác của hắn là cả một vết thương cùng khắp, và hắn rú lên với người hành hình, ‘Ngừng tay! Ngừng tay! Ta nói!’ Đao phủ ngừng tay lại. Viên lục sự đứng dưới chân đài xử tử liền leo lên. Trên tờ giấy riêng biệt với tờ biên bản, ông ta ghi hết những gì tên tử tù khai báo.”

“A,” Hồng y hối hả, “ở khoảnh khắc cuối cùng ấy, hắn khai gì?”

“Tôi muốn tiến gần hơn nhưng họ chặn tôi lại. Tôi chỉ có thể nghe được rõ ràng vài chữ là tên của d’Épernon và của Vương hậu.”

“Nhưng tờ biên bản? Và tờ giấy rời ấy nữa? Người chẳng hề nghe thấy gì khi còn trong nhà Công tước sao?”

“Đúng hơn thì tôi nghe người ta nói về chúng thường xuyên, bẩm Đức ông.”

“Họ nói gì?”

“Họ bảo viên thư lại của tòa đã giấu kín tờ biên bản vào chiếc hộp sắt bên trong bức vách kề sát giường ông ta. Riêng với tờ giấy rời, người ta cho là đang được cất giữ ở gia đình Joly de Fleury, kẻ tuy cực lực chối bỏ chuyện này nhưng, đáng thất vọng thay cho Me-xừ d’Épernon, lại là người được cho là đã mang khoe tờ giấy với vài bạn hữu, những kẻ mà vì chữ viết quá tồi của viên thư lại đã phải hết sức chật vật để đọc ra hai cái tên của Công tước và của Vương hậu.”

“Thế sau khi tờ giấy viết xong?”

“Khi lời khai được ghi chép xong, cuộc hành hình bắt đầu trở lại. Những con ngựa của viên tổng trấn mang đến thực chẳng khác gì những chiếc túi bọc xương, chúng yếu đến mức không thể xé nổi xác người tù, vậy là một quý ông cho mượn hẳn con ngựa đang cưỡi, và ngay lần kéo đầu tiên nó giật một cái đùi đứt phăng. Do hắn còn sống, đao phủ tiến đến định một nhát kết liễu thì bầy tùy tùng của tất cả lãnh chúa tham dự buổi hành hình hôm ấy đã hè nhau vọt qua rào chắn, leo lên đoạn đầu đài rồi tuốt kiếm xả thây tên tù thành nhiều mảnh. Kế đó bá tánh đổ xô vào băm kẻ giết vua thành nhiều mảnh nhỏ hơn rồi gom hết mang ra những chỗ ngã tư châm lửa đốt. Trên đường về Louvre, tôi còn thấy người Lính gác Thụy sĩ nướng một cái chân ngay dưới cửa sổ cung Vương hậu. Thế đấy!”

“Và đấy là tất cả những gì ngươi biết?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông, ngoại trừ việc tôi thường nghe kể kho báu mà Sully đã khổ công tích cóp như thế lại bị chia năm xẻ bảy giữa những nhà đại quý tộc ra sao.”

“Quả vậy. Một mình Thân vương Condé nẫng hết những bốn triệu nhưng đấy không phải điều ta quan tâm. Ta cùng trở lại việc trước mắt thôi nào. Nói xem, giữa tất cả những chuyện này ngươi có bao giờ nghe gì về một Nữ Hầu tước d’Escoman nào đấy chăng?”

“Có, tôi tin mình có nghe!” Latil nói. “Một người phụ nữ nhỏ nhắn có cái lưng hơi gù, thời con gái tên là Jacqueline Le Voyer. Tên bà ấy thực ra không phải là Escoman mà là Coëtman, và bà ấy là tình nhân của Công tước. Tuy được xưng danh Nữ Hầu tước, nhưng thực ra không phải, vì chồng bà chỉ mang tên là Isaac de Varenne. Ravaillac có khoảng thời gian sáu tháng ở nhà bà ấy, và người ta quy bà ấy tội đồng lõa kẻ giết vua. Bà ấy nói với tất cả những ai chịu khó lắng nghe rằng bà ấy chỉ vừa mới biết Ravaillac, và rằng chính Thái hậu mới là người đứng sau mọi chuyện.”

“Đã xảy ra chuyện gì với người đàn bà ấy?” Hồng y hỏi.

“Bà ta bị bắt ít hôm trước khi đức vua bị sát hại.”

“Phải rồi, và nàng ta vẫn còn trong ngục đến tận năm 1619 thì đột ngột bị đưa đi giam nơi khác, ta không biết là ngục nào. Ngươi biết chăng?”

“Đức ông hẳn nhớ lại vào năm 1613 Pháp viện tối cao đã ra lệnh ngừng điều tra vì tính chất nhạy cảm của vụ án. Họ cho rằng những lời buộc tội sẽ là mối đe dọa đối với vương quốc. Sau khi Concini bị giết và quyền hành về tay Luynes, vụ án lẽ ra đã có thể mở lại nhưng Luynes muốn giảng hòa cùng Thái hậu hơn là mạo hiểm một sự công khai đoạn tuyệt sẽ khiến bà đứng trước cơn thịnh nộ của Louis XIII. Và thế là, Luynes đẩy Tối cao Pháp viện vào chỗ tuyên bố lời buộc tội chống lại Thái hậu là vu khống. Marie de Médicis và d’Épernon vô can, còn Phu nhân Coëtman thì bị kết án thay cho họ.”

“Đúng là vậy, đấy là khi nàng ấy biến mất. Nhưng nàng ta bị đưa đến nhà ngục nào, đấy mới là điều ta muốn hỏi, và ta cho rằng ngươi biết câu trả lời bởi ngươi cố tránh né vấn đề.”

“Ngài nói đúng, bẩm Đức ông. Tôi có thể nói cho ngài biết bà ấy đâu, ít ra là đã ở đâu vì từ ấy đến nay đã chín năm rồi, có Chúa mới biết bà ấy còn sống hay đã chết.”

“Chúa phải để nàng ta còn sống!” Hồng y thốt lên, bằng sự thiết tha mà lộ rõ sự vững tin của ông đang bị ước muốn của chính ông điều khiển. Ông nói thêm, “Bởi ta chứng nghiệm thể xác càng thống khổ thì linh hồn càng nghị lực.”

“À, bẩm Đức ông, bà ấy bị giam ở một nơi mà chừng nào thịt còn chưa rã thì xương đừng hòng yên nghỉ.”

“Và ngươi biết nơi ấy là ở đâu chứ?” Hồng y sốt ruột.

“Ngôi nhà ấy xây lên cốt chỉ để giam cầm bà ấy, bẩm Đức ông, ở một góc sân bên trong Tu viện Ái Nữ Sám Hối. Người ta bỏ bà ấy vào một gian lăng mộ mà cửa đi đã bít kín, chỉ chừa lại một ô cửa sổ chấn song sắt để bà ấy được nhận đồ ăn và thức uống.”

“Tận mắt người thấy chứ?” Hồng y hỏi gặng.

“Tận mắt tôi thấy vậy, bẩm Đức ông. Khi chúng tôi rời đi, trẻ con thi nhau ném đá như đấy là một con quái vật, còn bà ấy không ngớt kêu la, ‘Họ dối trá! Tôi không phải là kẻ giết người, những kẻ giam tôi vào đây mới đích thị là quân giết người.’”

Hồng y nhổm dậy. “Không được để mất dù khoảnh khắc,” ông nói. “Đây chính là người ta đang cần.” Thế rồi ông bảo Latil: “Bằng hữu, hãy chóng lành và bình phục. Và một khi bình phục, đừng lo gì tương lai sau này.”

“Peste⁴⁵! Chỉ cần một lời hứa như vậy, chẳng còn gì để tôi lo cả, bẩm Đức ông. Để chắc ăn, giờ đã đến lúc.”

“Đến lúc gì?” Richelieu thắc mắc.

“Đến lúc chúng ta kết thúc. Tôi thấy rất yếu và… ôi… phải tôi đang chết không nhỉ?” Sau tiếng thở phào, gã ngã vật đầu ra gối.

Hồng y nhìn quanh quẩn cho đến khi tìm thấy một cái lọ nhỏ dường như đựng thuốc bổ. Ông rót vài giọt chất lỏng vào chiếc thìa nhỏ rồi đưa lại gần để người đàn ông nuốt xuống. Latil mở mắt rồi lại thở phào, nhưng lần này là sự nhẹ nhõm.

Hồng y đặt ngón tay lên môi người đàn ông ra hiệu bảo im lặng. Ông trùm mũ áo choàng, rồi cất bước ra khỏi phòng.

XXII

In Pace

Lúc này đã vào tầm một giờ ba mươi sáng, nhưng giờ giấc càng về khuya lại càng là một lý do tốt để Hồng y tiếp tục công việc điều tra của ông. Nếu ông để mình lộ diện vào ban ngày trước cửa ngôi nữ tu viện khét tiếng gần xa ấy, nơi gom góp tập hợp những thành phần phụ nữ hư thân từ những chốn tệ hại nhất Paris, e là người ta có thể nhận ra ông, và không khéo lại dấy lên đủ chuyện đoán non đoán già về lý do ông đến đấy. Ông biết bức màn mà Concini, Thái hậu và d’Épernon cố che đậy lên trên tấn bi kịch khủng khiếp của vụ sát hại Henri IV. Ông biết, như những gì ta thấy ở chương trước, rằng mọi chứng cứ thành văn đã bị làm cho biến mất. Ông sợ đến cả chứng cứ sống cũng có thể bị làm cho biến mất. Vụ tấn công vào Latil cho thấy tánh mạng gã giờ đây như chỉ mành treo chuông, có thể bị bàn tay thần chết giật đứt vào bất cứ lúc nào. Người đàn bà này đây, người theo lời kể lại đã để Ravaillac tá túc nhà mình đến sáu tháng và là người đã biết được một bí mật quốc gia, lúc này đã chết hoặc đang hấp hối bên trong một in pace⁴⁶ mỹ từ dùng để gọi hầm mộ mà những gã tu sĩ ấy, những kẻ hành xác vào hạng thượng thừa, thiết kế ra để áp đặt sự đọa đày thân thể và nỗi thống khổ tinh thần cho đến cùng tột giới hạn mà con người khả dĩ còn sức chịu đựng.

Phố Nhà Trạm, địa điểm của Tu viện Ái Nữ Sám Hối (sau này đổi tên thành Tu viện Dì Phước), nằm cách khá xa với Phố Người Mang Vũ Khí hay đúng hơn là Phố Thạch Cao, nơi chiếc kiệu ngồi vẫn đang chờ đón bác thầy dòng giả trang. Nhưng Hồng y đã chặn trước mọi phản đối từ đám phu kiệu của ông bằng cách đặt vào tay mỗi người một đồng écu tiền bạc. Họ dành ra một thoáng để bàn bạc nên theo tuyến nào là ngắn nhất. Thế rồi họ quyết định theo Phố Mái Vòm ra Phố Dao Kéo, băng qua Cầu Đức Bà rồi theo Phố Thánh Jacques qua Phố Cột Treo đến Phố Nhà Trạm. Tại đây, ở góc giao lộ với Phố Hiệp Sĩ, họ tìm thấy Tu viện Ái nữ Sám hối.

Khi kiệu dừng trước cổng thì tiếng chuông Giáo đường Saint-Jacques-du-Haut-Pas gần đó thong thả ngân lên hai giờ sáng. Hồng y nghiêng đầu ra cửa bảo một trong hai người phụ kiệu giật dây chuông ở cổng. Người phu cao lớn liền tuân lời.

Chỉ sau vài phút, mà Hồng y vì nóng lòng đã thêm hai lần ra lệnh giật dây chuông, ô cửa sổ song sắt trên cổng hé mở và gương mặt người nữ tu trực nhật hiện ra hỏi họ muốn gì. “Bảo bà ấy báo lại cùng mẹ bề trên là một thầy dòng Capuchin do Cha Joseph phái đến có chuyện quan trọng cần gặp,” Hồng y nói với một trong hai phu kiệu, và người này lặp lại nhất nhất từng chữ một.

“Là Cha Joseph nào?” người nữ tu hỏi.

“Chỉ một Cha Joseph mà thôi,” một giọng như mệnh lệnh trong kiệu vọng ra. “chính là thư ký của Hồng y.”

Tiếng nói toát ra vẻ oai nghiêm khiến người nữ tu không dám hỏi gì thêm, chỉ khẽ khàng đóng lại cánh cửa sổ trên mặt cổng rồi biến mất.

Chiếc kiệu hạ xuống mặt đất và vị tu sĩ cải trang bước ra. “Mẹ bề trên đến chưa?” ông cất tiếng hỏi khi thấy người nữ tu xuất hiện trở lại sau ô cửa sổ.

“Ngay tức khắc. Nhưng nếu Đức cha đến cốt chỉ gặp một trong những người tù ở đây thì không nhất thiết đánh thức mẹ bề trên: tôi có quyền để bất cứ kẻ tôi tớ xứng đáng nào của Chúa vào các buồng giam giữ bên trong, dù kẻ tôi tớ ấy là người mặc áo dài hay khoác áo dòng.”

Đôi mắt Hồng y vụt lóe như ánh chớp. Ông biết bà này nói thật: những người đàn bà không may khi bị giữ lại bên trong tu viện này để sám hối tội lỗi thì éo le thay, họ thường bị khiến cho phạm phải tội lỗi mới. Theo phản ứng phẫn nộ ban đầu ông định lên tiếng gạt phắt, song một ý nghĩ bất chợt nảy ra bảo ông rằng như thế có khi lại giúp ông dễ dàng đạt được mục đích. “Được,” ông nói. “Vậy đưa tôi đến buồng giam Phu nhân De Coëtman.”

Người nữ tu lập tức lùi lại. “Jésus-Dieu!” bà làm dấu thánh giá. “Đức cha nói tên gì ạ?”

“Đấy là tên một tù nhân của sơ, tôi tin vậy.”

Người nữ tu không nói gì.

“Lẽ nào người tù tôi muốn gặp lại chết rồi sao?” Hồng y cất giọng lo lắng, bởi ông e câu trả lời có thể là đúng vậy.

Người nữ tu vẫn im lặng.

“Tôi đang hỏi bà ấy còn sống hay đã chết,” giọng điệu của Hồng y đang bắt đầu lộ vẻ bồn chồn.

“Bà ấy chết rồi,” một tiếng nói vang lên từ bóng tối của tu viện bên kia ô cửa sổ.

Hồng y xoáy tia nhìn sắc sảo vào chỗ tối nơi vừa phát tiếng nói, và thấy đó là hình dạng con người mà ông nhận ra đâu như một người nữ tu khác. “Người là ai, kẻ trả lời dứt khoát câu hỏi không phải dành cho mình?” Richelieu chất vấn.

“Tôi là người để trả lời câu hỏi tính chất này, tuy chưa nhận ra ngài ở tư cách kẻ có quyền hỏi những câu ấy.”

“Tôi có quyền ấy,” Hồng y trả lời, “và người sẽ trả lời câu hỏi của tôi, dù muốn hay không muốn.” Thế rồi, quay sang người nữ tu đầu tiên, ông ra lệnh, “Mang đèn ra.”

Không có nhầm lẫn nào về giọng điệu của người vừa nói: đây là người đàn ông có quyền ra lệnh. Người nữ tu không chờ xác nhận từ mẹ bề trên, bà trở vào bên trong rồi trở ra cùng ngọn nến.

“Lệnh của Đức Hồng y,” ông thầy dòng cải trang vừa nói vừa rút từ trong áo choàng thụng ra một phong thư. Ông mở lá thư để lộ ra bên dưới vài hàng chữ là một dấu niêm lớn bằng sáp màu đỏ phản chiếu lóng lánh dưới ánh sáng ngọn nến. Ông đưa lá thư lên để mẹ bề trên có thể trông thấy lá thư qua chấn song cửa sổ. Cùng lúc ấy, người nữ tu chìa ngọn nến qua bên kia hàng chấn song để mẹ bề trên có thể đọc được những dòng sau:

Lệnh của Đức Hồng y Tể tướng, nay chỉ thị tất cả, vì quyền tinh thần và quyền thế tục của người, thay mặt Giáo hội và Quốc gia, trả lời bất cứ câu hỏi dù cho đó là gì, về bất cứ chủ thể dù cho đó là gì, mà người cầm lệnh này muốn hỏi, và đưa ông ấy đi gặp bất cứ và tất cả những tù nhân nào ông ấy nêu tên.

Ngày 13 tháng 12 năm Jesus Christ 1628

Armand, Hồng y de Richelieu

“Trước những mệnh lệnh như vầy,” mẹ bề trên nói, “kẻ này chỉ có thể cúi đầu.”

“Vậy hãy ra lệnh vị nữ tu này trở vào lại bên trong và khóa cửa lại.”

“Nghe rồi chứ, Sơ Perpetua? Hãy vâng lời đi thôi.” Mẹ bề trên nói.

Sơ Perpetua đặt ngọn nến lên đầu cầu thang dẫn ra cổng, trở vào bên trong và khóa lại cánh cửa sau lưng.

Trong lúc ấy Hồng y ra lệnh phụ kiệu nhấc kiệu lùi xa khỏi cánh cửa và chờ ông ra hiệu.

Mẹ bề trên mở cổng và Hồng y tiến vào. “Này người chị em, sao sơ nói Phu nhân De Coëtman đã chết khi mà bà ấy không phải vậy?” Ông nghiêm nghị chất vấn.

“Vì những ai xã hội hoàn toàn cự tuyệt đều xem là đã chết.” Mẹ bề trên đáp.

“Duy chỉ có kẻ dứt khoát chối bỏ lòng thành từ những người thân hữu mới được xem là người chết và đã được chôn cất,” Hồng y nói.

“Đá hầm mộ đã khép lại bên trên người ngài mới gọi tên.”

“Đá khép lại bên trên người còn sống không phải là tảng đá làm bia mộ, nó là tảng đá cửa nhà lao mà đã là cửa nhà lao thì khép rồi vẫn có thể mở ra.”

“Cho dù sắc lệnh Pháp viện tối cao buộc cánh cửa ấy khép lại luôn luôn và vĩnh viễn?” người nữ tu nhìn thẳng vào gương mặt vị tu sĩ cải trang.

“Không phán xét nào cao hơn công lý và ta là người Chúa trao quyền phán xét các quan tòa.”

“Quyền ấy nơi Pháp quốc chỉ có ở một người.”

“Đức vua sao?” vị tu sĩ hỏi.

“Không: người mà, về thứ bậc thì đứng dưới vua, về linh thần thì đứng trên vua, Hồng y Richelieu. Phải chăng chính ngài là Hồng y. Nếu vậy, tôi sẽ tuân lời, vì lệnh tôi là dứt khoát nên tôi phải khước từ bất cứ ai khác.”

“Cầm lấy ánh nến kia để đưa ta đến ngục thất phu nhân De Coëtman, gian nhà ở góc sân bên trái. Ta là Hồng y đây.”

Nói rồi ông tháo mũ áo choàng để lộ đầu và mặt, mà trông như ông đang muốn bày ra chiếc đầu của Medusa thời cổ xưa.

Mẹ bề trên vẫn bất động trong một thoáng, bị làm tê dại không phải vì sự kháng cự mà vì sự kinh ngạc. Thế rồi, trong dáng vẻ phục tùng thụ động thường thấy mỗi khi một người nghe thấy mệnh lệnh từ Richelieu ban ra, bà cúi đầu, cầm lấy cây nến, rồi cầm lấy tay ông. Đi trước dẫn đường, bà nói, “Theo tôi, bẩm Đức ông.”

Richelieu nối gót theo sau. Họ băng qua khoảnh sân trước. Đêm tĩnh lặng, nhưng lạnh lẽo và tăm tối, muôn ánh sao lấm chấm nổi bật giữa bầu trời đen tuyền, ánh sáng lấp lánh báo trước sự xuất hiện của sương giá mùa đông. Ngọn nến đứng yên giữa không khí, ánh lửa như không xao động vì thiếu vắng hơi thở của gió, chiếu thành quầng sáng hình tròn quanh bước chân đi của vị tu sĩ và người nữ tu, soi sáng những vật thể khi họ đến gần, rồi bỏ chúng chìm vào bóng tối khi họ đã đi qua.

Cuối cùng, họ bắt đầu thoáng thấy một công trình nhỏ hình tròn trông như một túp lều Ả Rập. Ở giữa, cao tầm ngang ngực, là một hình thù của ô vuông nhỏ màu đen. Đó là cửa số. Tiến đến gần, họ có thể thấy nó được chắn bằng mắt lưới song sắt dày đến độ chỉ vừa chui lọt một nắm tay.

“Bà ấy ở đây sao?” Hồng y hỏi.

“Bà ấy ở đây,” mẹ bề trên trả lời.

Khi họ đến gần hơn, Hồng y mường tượng như hai bàn tay nhợt nhạt bám lấy song sắt bỗng buông ra, một hình người lờ mờ vụt biến mất sâu vào bên trong vùng đen tối của hầm mộ.

Hồng y tiến lên trước và, bất chấp một thứ mùi lờm lợm xộc ra, ông kề mặt sát vào chấn song cố nhìn thấu vào bên trong. Đêm đen tối quá, ông không thấy được gì ngoài ánh sáng màu xanh nhàn nhạt trong bóng đen như đôi mắt một loài thú hoang.

Ông bước lùi lại, cầm lấy ngọn nến từ tay mẹ bề trên rồi thò qua khỏi chấn song soi hẳn vào trong. Song không khí bên trong quá độc địa, quá nặng nề, đến mức bên trong hầm mộ ánh lửa nhạt đi, teo lại và gần như muốn tắt.

Hồng y rụt nến ra ngoài, ánh lửa liền trở lại bình thường. Thế rồi, để xua tan không khí và chiếu sáng bên trong, ông lấy ra tờ lệnh đã ký giờ đây không còn cần thiết nữa, ông châm lửa rồi thả qua cửa sổ.

Mặc sự nặng nề của không khí bên trong, lá thư tỏa ánh sáng đủ để Hồng y trông thấy một hình hài co rúm nép vào thật sát vách tường đối diện, khuỷu tay tựa vào gối, cằm tựa vào nắm tay, khắp người độc một miếng giẻ lướt thướt quấn ngang hông dài đến gối.

Xanh xao, gớm ghiếc, run rẩy, cái hình hài ấy chăm chú nhìn người tu sĩ bằng đôi mắt trũng sâu với đêm đen hun hút bên trong. Chúng chằm chặp, thô lố và bất động gần như ngây dại.

Mỗi hơi thở của bà ta lại phát ra một tiếng rên nghèn nghẹt, đón đau như tiếng thở của người hấp hối. Bà đã sống trong tình trạng thống khổ triền miên đến độ hơi thở cùng tiếng rên đã hòa vào làm một.

Tuy không nhất thiết động lòng trước nỗi khổ đau của người khác, hay thậm chí cả sự khổ đau của chính mình, nhìn cảnh tượng này Hồng y không khỏi run lên từ đỉnh đầu đến tận ngón chân. Ông hướng cái nhìn chòng chọc dữ tợn sang mẹ bề trên, kẻ lúc này vẫn tỏ ra bình thản, “Đấy là mệnh lệnh.”

“Của ai?” Hồng y chất vấn.

“Án quyết.”

“Lệnh ấy nói gì?”

“Rằng Jacqueline Le Voyer, tức Nữ Hầu tước Coëtman, hiền thê của Isaac de Varenne, phải bị giam trong nhà bằng đá, cửa bít kín để không ai ra vào, chỉ được nuôi ăn bằng bánh mì và nước lã.”

Hồng y đưa tay ôm trán. Thế rồi, tiến lại gần ô cửa sổ chấn song mà bên trong bóng đêm đã trở lại, ông nói, “Phải ngươi đấy không?” ông hướng mặt vào nơi vừa nãy ông thấy dáng người nhợt nhạt. “Phải ngươi là Jacqueline Le Voyer, Phu nhân De Coëtman?”

“Bánh mì! Sưởi ấm! Y phục!” người tu hào hển.

“Ta hỏi người đấy, có phải ngươi là Jacqueline Le Voyer, Phu nhân De Coëtman.” Hồng y lặp lại.

“Tôi đói lắm! Tôi lạnh lắm!” tiếng nói trả lời, kèm theo một tiếng nấc.

“Trả lời ta trước đã,” Hồng y cương quyết.

“Nếu tôi nói mình là kẻ ngài vừa gọi tên, ngài chỉ để tôi chết đói mà thôi. Suốt hai hôm nay họ bỏ mặc tôi, mặc cho lời khóc lóc của tôi.”

Hồng y lại trừng mắt nảy lửa sang mẹ bề trên, người vẫn không ngớt thì thào, “Mệnh lệnh! Mệnh lệnh!”

“Mệnh lệnh là bà ta sống bằng bánh mì và nước lã, không phải là bị bỏ đói.”

“Tại sao bà ấy lì lợm sống mãi thế chứ?” mẹ bề trên nói.

Hồng y suýt nữa đã thốt lời lăng mạ. Cố nén giận, ông làm dấu thánh giá rồi từ tốn “Nếu sơ nói cùng tôi rằng mệnh lệnh ấy cho sơ cái quyền để bà ấy chết, tôi thề trước Chúa là sơ sẽ vào thế chỗ bà ấy trong hầm mộ này.”

Quay trở lại con người khốn khổ đang là đối tượng đối đáp giữa hai người, Hồng y nói, “Nếu ngươi thừa nhận ngươi chính là phu nhân De Coëtman, và nếu ngươi trả lời những câu hỏi của ta một cách đúng đắn và thành thực, trong vòng một giờ ngươi sẽ có y phục, sưởi ấm và bánh mì.”

“Y phục! Sưởi ấm! Bánh mì!” người tù nức nở. “Ngài thề chứ?”

“Bằng năm vết thương trên mình chúa chúng ta.”

“Ngài là ai?”

“Ta là giáo sĩ.”

“Vậy thì, tôi không tin ngài. Chính giáo sĩ và nữ tu đã hành hạ tôi thành nông nỗi này ròng rã chín năm trời. Để tôi chết đi, tôi không nói đâu.”

“Nhưng ta là quý tộc trước khi trở thành giáo sĩ, và ta thề bằng danh dự với tư cách là một quý tộc.” Hồng y nói.

“Vậy ngài cho rằng chuyện gì xảy ra nếu ngài phản bội lời thề ấy?” người tu hỏi vặn.

“Ta sẽ bị phỉ nhổ ở thế gian này và đọa hỏa ngục ở kiếp sống tiếp theo.”

“Nếu vậy thì xin vâng! Mặc chuyện gì xảy ra, tôi sẽ nói tất cả!” Bà lại khóc.

“Và nếu ta hài lòng trước những gì ngươi nói, ngoài bánh mì, y phục và sưởi ấm, ngươi có cả tự do nữa.”

“Tự do ư?” người tù thảng thốt, bà đâm bổ đến cửa sổ ép gương mặt trắng tái của mình vào chấn song sắt. “Vâng, tôi chính là Jacqueline Le Voyer, Phu nhân De Coëtman! Vâng, tôi sẽ nói tất cả, tất cả, tất cả!”

Thế rồi trong cơn vui sướng hóa điên, bà rú lên “Tự do!” Tiếng cười của bà cất lên cuồng dại, hung hiểm, bà lay giật tấm lưới chấn song bằng sức mạnh khó tin so với cái thân xác lắt lay xương xẩu. “Tự do! Ôi ngài nhất định là hiện thân Chúa Jesus Christ của chúng ta nếu ngài có thể bảo kẻ đã chết ‘Hãy thức dậy ra khỏi mồ nhà ngươi!’”

“Này người chị em,” Hồng y quay sang mẹ bề trên, “ta sẽ quên đi mọi chuyện nếu chỉ trong năm phút sơ có dụng cụ mang đến để có thể mở một lỗ thông đủ lớn cho người đàn bà này ra khỏi đây.”

“Hãy theo tôi,” mẹ bề trên nói.

Hồng y quay người dợm bước theo. “Đừng bỏ tôi! Xin ngài đừng bỏ tôi! Nếu bà ấy đưa ngài đi, ngài sẽ không bao giờ trở lại, tôi sẽ mãi mãi không còn được gặp lại ngài. Ánh sáng trời cao chiếu vào hầm mộ của tôi sẽ tắt và tôi lại lần nữa chôn vùi nơi đây.”

Hồng y chia tay cho người tù. “Hãy bình tâm ngơi nghỉ, hỡi con người tội nghiệp, có Chúa chở che, nỗi khổ của ngươi sắp qua rồi.”

Khư khư giữ lấy tay ông bằng hai bàn tay gầy trơ xương bấu chặt như cái cặp ngàm, bà ta nức nở, “Một bàn tay! Tôi nắm một bàn tay! Mười năm rồi toàn vuốt loài hổ dữ, giờ đây tôi mới thấy bàn tay. Phúc đức thay, ôi phúc đức thay, tay người chìa cho tôi!” Nói rồi bà đặt vào bàn tay ấy những chiếc hôn đến thảm não.

Hồng y không đủ dũng khí rụt tay về, cất tiếng gọi phụ kiệu, rồi chỉ mẹ bề trên, ông bảo, “Hãy đi theo người này, bà ấy sẽ trao các ngươi dụng cụ cần thiết để xé toạc hầm mộ này. Trong ấy có sẵn năm pistole dành cho mỗi người.”

Hai người đàn ông đi theo mẹ bề trên, kẻ cầm nến đưa họ đến chỗ trông như nhà kho nơi họ để vật dụng làm vườn. Chưa đầy năm phút sau họ đã trở về, người cao lớn vác trên vai một cái cuốc chim, còn người kia thì trên tay cầm một thanh xà beng.

Họ đưa dụng cụ gõ vào mặt tường rồi nghe ngóng âm thanh, đến chỗ áng chừng là mỏng nhất, họ bắt tay vào việc.

“Tôi nên làm gì đây, bẩm Đức ông?” mẹ bề trên hỏi.

“Hãy sưởi ấm gian phòng của sơ và chuẩn bị chút thức ăn.” Hồng y ra lệnh.

Mẹ bề trên rút lui.

Tia mắt của Hồng y dõi theo bà và lấp lánh phản chiếu từ ánh nến trên tay bà. Ông nhìn bà đi vào tu viện, thâm tâm bà có lẽ cũng không bao giờ dám lóe lên ý nghĩ kháng cự. Bà biết quá rõ tình thế của mình, và tuy rằng quyền lực của Hồng y vẫn còn cách xa so với tầm cao nó sẽ với đến sau này, bà biết mình vẫn hoàn toàn lệ thuộc vào quyền sinh sát của ông vì lúc này đây uy quyền thiêng liêng của ông thậm chí còn lớn lao hơn cả uy quyền thế tục của ông. Ông viện đến quyền nào cũng được, quyền cai trị đối với nhà lao, quyền giáo hội đối với tu viện.

Chỉ khi nghe thấy tiếng cuốc mổ và tiếng xà beng vang vọng từ tường đá, người tù mới dám tin những gì Hồng y vừa hứa hẹn. “Thế ra nó là thực! Nó là thực!” bà kêu lên. “Ôi, ngài là ai, để tôi có thể cầu phúc cho ngài trong thế gian này và mãi đến muôn đời?”

Thế rồi bà nghe thấy những viên đá đầu tiên nứt ra rồi lọt thỏm vào bên trong, và mắt bà, vốn quen thuộc với bóng tối như mắt loài chim sống về đêm, nhìn thấy ánh sáng xuyên vào hầm mộ của bà từ một lỗ thông không phải là cửa sổ chấn song, nơi duy nhất chín năm qua cấp nguồn ánh sáng và không khí cho bà. Bà thả vội bàn tay của Hồng y, đâm bổ đến lỗ thông, bất chấp hiểm nguy có thể bị cuốc chim mộ phải, bà bấu lấy từng viên đá cố sức lôi ra, làm bất cứ gì có thể làm được cốt sao gấp rút được giải thoát.

Không chờ cái lỗ đủ lớn để thoát ra, bà chui bừa bằng đầu trước, kế đến là đôi vai, mặc cho những vết cứa và những vết bầm dập, bà lảm nhảm không ngừng trong nước mắt, “Cứu tôi! Ôi, hãy cứu lấy tôi! Hãy kéo tôi khỏi nấm mồ này, vị cứu tinh ơn phước, người anh em quý yêu!” Vì bà đã chui được nửa người, họ xốc lấy nách của bà, cơ thể bà lạnh chẳng khác gì vách đá. Sau rốt họ cũng xoay sở lôi bà ra.

Ra được bên ngoài, hành động đầu tiên của con người đáng thương ấy là nén không khí trong lành cho thật đầy lồng ngực. Bà vươn thẳng hai tay lên những vì sao trong tiếng gào đau đớn vì vui mừng, bà lại quỳ thụp xuống lầm lầm tạ ơn Chúa. Rồi thì nhìn thấy vị cứu tinh, bà giang tay nhào về phía ông ta.

Nhưng ông, hoặc vì thương hại người đàn bà thân thể lộ liễu, hoặc vì xấu hổ trước hình dạng của bà, đã cởi phăng chiếc áo choàng tu sĩ vốn dễ dàng tháo từ phía trước. Ông chụp tấm áo lên vai bà, phần ông trở lại chính là ông với bộ y phục mặc bên trong, bộ đồ quý tộc vải nhung đen chạy ruy băng màu tím.

“Hãy che thân nhà ngươi bằng tấm áo choàng này, người chị em.” ông nói, “cho đến khi ngươi nhận được y phục mà ngươi được hứa hẹn.” Nói xong, thấy bà lảo đảo hoặc vì xúc cảm hoặc vì không còn hơi sức, ông gọi, “Này những người nhân hậu, hãy đến đây.” Thưởng họ gấp đôi số tiền ông đã hứa, ông nói, “Hãy đỡ lấy người đàn bà này, vì quá yếu không tự mình đi nổi, và bế bà ta đến phòng mẹ bề trên.”

Ông một mình đi trước đến chỗ gian phòng nơi theo lệnh ông mẹ bề trên đã nhóm lửa trong lò sưởi và đốt hai ngọn nến đặt trên bàn. “Bây giờ,” Hồng y nói, “hãy mang giấy, bút, mực rồi để chúng tôi nói chuyện riêng!”

Mẹ bề trên vâng lời. Còn lại một mình, tựa vào bàn, Hồng y lẩm bẩm, “Lần này, ta thiết nghĩ thần của Chúa quả thực bên ta.”

Đúng lúc ấy, người cao lớn trong hai người phụ kiệu tiến vào, bế theo người tù ngây dại như thể bà là một đứa trẻ. Anh ta đặt bà vào vị trí theo chỉ dẫn của Hồng y, mình vẫn cuộn trong chiếc áo choàng tu sĩ, ở gần nhưng không quá sát vào lò sưởi. Xong xuôi, cúi chào như biết rằng mình đang đứng trước người quyền cao, anh ta khẽ khàng lui ra ngoài.

XXIII

Câu chuyện

Hồng y vẫn còn ngồi một mình cùng con người đáng thương ấy, kẻ nằm im lìm khiến người ta dễ lầm tưởng bà ta đã chết nếu đừng có những cơn giá buốt sợ sệt chốc chốc khẽ lay động nền vải thô của tấm áo choàng phủ trên người bà ta. Thân xác bà co rút không lộ cả tay chân, hình dạng bà toát lên sự thanh thản, nhưng là sự thanh thản của một cái xác hơn là của một người còn sống.

Nhưng rồi, từng chút từng chút một, hơi ấm của lửa xuyên qua lần áo choàng và cử động run rẩy bên dưới trở nên thường xuyên hơn. Đôi bàn tay, mà người ta lẽ ra đã lầm tưởng đấy là tay của bộ xương người nếu chúng đừng có những chiếc móng dài co quắp, thò ra khỏi đôi tay áo rồi theo bản năng vươn về phía lò sưởi, chứng tỏ rằng cái thể xác nơi chúng thuộc về vẫn còn chưa đến giới hạn của sự chịu đựng. Tiếp đến là gương mặt tái mét, hai hố mắt nhướng lên khó nhọc, rồi đến lượt đôi gò má sạm đen và cặp môi rút về phía sau chìa đôi hàm răng nhô hẳn ra ngoài, tất cả trông như cái đầu một con rùa từ từ trồi khỏi vỏ mai. Đôi chân cũng duỗi thẳng về phía lò sưởi, lộ ra dưới viền áo thụng hai bàn chân lạnh cũng như đá. Thế rồi, trong bộ dạng cứng đờ, hình người ấy chầm chậm ngồi lên, một giọng nói như phát ra từ lồng ngực xác chết: “Lửa! Ôi lửa mới tuyệt làm sao!”

Bà ta bò gần hơn đến ngọn lửa như một đứa bé sơ sinh không ý thức hiểm nguy, không còn thực sự nhận ra cái nóng vì chân tay đã lạnh cóng.

“Cẩn thận, người chị em, coi chừng bỏng đấy.” Hồng y nói.

Phu nhân De Coëtman rùng mình và cứng nhắc xoay người về hướng phát ra tiếng nói. Bà đã không chú ý trong phòng còn có người nào khác, không nhìn thấy bất cứ gì ngoài lò sưởi mà với bà nó đang hấp dẫn chẳng khác gì cạnh bờ chóng mặt của vực sâu.

Bà lom lom nhìn Hồng y một lúc nhưng không nhận ra ông trong bộ y phục quý tộc do vừa nãy bà chỉ thấy qua ông trong chiếc áo choàng tu sĩ. “Ngài là ai?” bà hỏi. “Tiếng nói của ngài tôi nghe thấy quen quen, nhưng bề ngoài thì tuồng như không phải.”

“Ta là người đã cho ngươi y phục và sưởi ấm, và kế đến sẽ cho người bánh mì và tự do.”

Bà cố nặn óc nhớ ra, rồi nói, “Ồ, phải!” Bà lết về phía ông. “Phải rồi, ngài đã hứa.”

Nhưng rồi bà nhìn quanh quất rồi hạ giọng, “Nhưng ngài giữ được lời hứa chứ? Tôi có kẻ thù, những kẻ thù kinh khủng và quyền thế.”

“Đừng lo ngươi được một người che chở còn kinh khủng và quyền thế hơn họ.”

“Là ai!”

“Đức Chúa!”

Phu nhân De Coëtman lắc đầu. “Người đã quên tôi lâu rồi,” bà nói.

“Đúng thế, nhưng một khi Người nhớ lại, Người sẽ không quên nữa.”

“Tôi đói lắm,” bà nói.

Đúng lúc ấy, như thể nghe thấy lời bà, cửa bật mở và hai nữ tu tiến vào, mang theo bánh mì, rượu vang, một chén nước súp và một đĩa thịt gà nguội.

Nhác thấy họ, Phu nhân De Coëtman thét lên sợ sệt. “Những kẻ hành xác tôi! Xin hãy che chở tôi!” Nói rồi bà khom người nấp sau lưng ghế của Hồng y, để người bảo vệ không quen biết che chắn lấy bà trước các nữ tu.

“Như thế đủ chưa, bẩm Đức ông?” mẹ bề trên hỏi vọng vào từ nơi ngưỡng cửa.

“Đủ rồi, nhưng sơ thấy các sơ đây làm cho tù nhân hãi sợ rồi đấy. Hãy bảo họ để các thứ mang đến lên bàn rồi ra khỏi đây thôi.”

Hai người nữ tu đặt nước súp, thịt gà, bánh mì và rượu vang lên bàn trước mặt Phu nhân De Coëtman, với một chiếc thìa để bên chén nước dùng và bộ dao nĩa bên món gà nguội. “Đi thôi,” mẹ bề trên nói, và các nữ tu rời đi.

Mẹ bề trên quay người cất bước thì Hồng y đưa ngón tay lên. Trông thấy cử chỉ nhằm vào mình, mẹ bề trên dừng bước. “Hãy nhớ,” ông nói, “ta sẽ nếm trước mọi thứ người đàn bà này sẽ ăn và uống.”

“Chẳng có gì đâu phải sợ, bẩm Đức ông,” mẹ bề trên trả lời. Thế rồi, bà khẽ cúi chào rồi đi khỏi.

Người tù đợi đến khi cánh cửa khép lại thì với cánh tay gầy rộc về phía chiếc bàn. Nhưng bà bỗng chững lại. Hồng y cầm lên chén nước súp hớp lấy một ngụm nhỏ rồi quay sang người đàn bà đói khát đang vươn tay về phía ông. “Ngươi bảo là chưa ăn gì suốt hai ngày nay?”

“Ba, bẩm Đức ông.”

“Sao ngươi gọi ta là Đức ông?”

“Tôi nghe mẹ bề trên gọi ngài như vậy mà quả thực ngài hẳn là một bậc đại quý mới dám che chở tôi như thế này.”

“Nếu ba ngày nay chưa ăn chút gì thì ngươi phải cẩn thận. Cầm lấy chén này, nhưng chỉ uống từng chút bằng thìa nhỏ.”

“Tôi làm bất cứ gì ngài bảo, bẩm Đức ông, việc này cũng như tất cả.” Điệu bộ háo hức, bà cầm lấy chén nước súp từ tay Hồng y rồi cho thìa đầu tiên vào miệng. Thế nhưng cổ họng bà như đã co rút, bao tử của bà như đã teo lại, nước súp trôi vào người bà thật là khó khăn và khiến bà rất đau.

Tuy nhiên, từng chút một cảm giác ấy rồi cũng dịu dần. Đến thìa thứ năm hay thứ sáu thì bà đã có thể uống trực tiếp từ chén súp. Đến lúc uống xong bà lại quá yếu nên mồ hôi lạnh túa ra ướt trán và bà cơ hồ muốn ngất đi.

Hồng y nếm trước chút rượu vang rồi chuyển sang cho bà, dặn bà chỉ nhắp một ngụm nhỏ.

Bà nhắp liền vài ngụm, hai bên má của bà liền đỏ phừng vì cảm giác sốt nóng đột ngột. Áp tay vào ngực, bà kêu lên, “Ôi, tôi đang uống phải lửa!”

“Giờ thì, sau lát nữa chúng ta sẽ nói chuyện.” Nói rồi Hồng y đỡ bà ta dậy và ngồi vào chiếc ghế gần lò sưởi.

Nhìn cảnh tượng người đàn ông khẽ khàng săn sóc một hình hài rách nát, không ai còn nhận ra ở ông một vị giáo sĩ cấp cao uy mãnh, nỗi khiếp sợ của giới quý tộc Pháp, kẻ thẳng tay chém rơi đầu những nhân vật mà đến hoàng gia cũng không đủ khả năng khuất phục.

Bạn có thể nói ông là một con người tàn ác, và vẻ ngoài nhân từ này chẳng qua vì lợi ích của riêng ông. Nhưng về mặt này chúng tôi trả lời chính sách tàn ác chỉ cần thiết khi nó phục vụ cho công lý.

“Tôi vẫn còn đói,” người đàn bà khốn khổ vừa nói vừa hau háu nhìn vào thức ăn trên bàn.

“Ngươi sẽ có thật nhiều thời gian để ăn,” Hồng y nói. “Vậy là ta đã giữ lời hứa: ngươi được sưởi ấm, ngươi được cho ăn, ngươi sẽ có y phục và ngươi sẽ tự do.”

“Ngài muốn biết những gì?”

“Ngươi quen Ravaillac ra sao, lần đầu ngươi gặp hắn ở đâu?” -

“Tại Paris, ở nhà tôi. Tôi là bạn tâm giao của tình nhân đức vua, phu nhân Henriette d’Entragues, còn Ravaillac thì sống ở Angoulême dưới sự bảo trợ của Công tước d’Épernon. Hắn đã mắc phải hai tội nặng: hắn bị giam cầm một năm vì tội giết người rồi sau đó hắn được tha bổng. Nhưng trong thời gian giam cầm hắn lại dây vào nhiều vụ nợ nần. Thành thử hắn đi ra chỉ để trở vào.”

“Có bao giờ ngươi nghe kể về thần kiến của hắn chăng?”

“Theo lời chính hắn kể tôi nghe, ở thần kiến đầu tiên và quan trọng nhất ấy là mỗi khi đốt lửa rồi khom mình lên trên, hắn thấy một loài dây leo từ đám lửa bò ra rồi biến thành chiếc kèn trumpet thiêng liêng của Tổng lãnh thiên thần. Cây kèn ấy tự định hình trên mồm hắn; tự vang lên điệu kèn lệnh thánh chiến dù hắn không hề thổi. Từ bên trong loa kèn một dòng bánh thánh túa ra nổ tung tứ bề.”

“Hắn đã nghiên cứu thần học sao?” Hồng y hỏi.

“Hắn tập trung nghiên cứu vào một vấn đề pháp học duy nhất: khi nào thì một giáo đồ Cơ Đốc có bổn phận diệt trừ kẻ thù của giáo hoàng? Khi hắn được tha khỏi tù, biết hắn là tín đồ nhiệt thành được linh hồn Chúa ghé thăm và quen biết viên quan cố vấn pháp luật phụ trách vụ án của hắn Me-xừ d’Épernon yêu cầu đưa hắn về Paris cho giai đoạn xét xử kế tiếp. Vì hắn phải đi qua Orléans, Me-xừ d’Épernon đã sắp xếp để Me-xừ d’Entragues và con gái ông là Henriette trao hắn một tờ thư đi đường để hắn đến được Paris và trú ngụ tại nhà tôi.”

“Ấn tượng đầu tiên ở hắn với ngươi là gì?” Hồng y hỏi.

“Ban đầu tôi hãi sợ hắn, một gã đàn ông cao lớn, cơ bắp lực lưỡng, làn da rám nắng và nét mặt ngăm đen. Gặp hắn tôi đã nghĩ mình nhìn thấy Judas. Nhưng sau khi đọc thư của Henriette nói hắn là kẻ rất mộ đạo, và thấy cách cư xử của hắn tỏ ra ôn tồn hòa nhã, tôi không còn thấy sợ nữa.”

“Và từ nhà của ngươi hắn đến Naples?”

“Đúng vậy, thay mặt Công tước d’Épernon. Hắn lưu lại đó với một người tên Hébert, thư ký của gã Biron phản phúc. Chính tại nơi ấy hắn lần đầu tuyên bố mình có kế hoạch sẽ giết vua.”

“Phải rồi, Latil thuật lại ta nghe điều giống thế. Người biết tên Latil này chứ?”

“Ồ vâng! Lúc tôi bị bắt, hắn ta là thị đồng tin cẩn của Me-xừ d’Épernon. Hẳn là hắn ta biết khá nhiều.”

“Và những gì hắn biết hắn đều thuật ta nghe cả. Hãy tiếp nào.”

“Tôi đói,” Phu nhân De Coëtman nói. Hồng y rót cho bà một ly vang và để bà chấm bánh mì vào đấy. Sau khi ăn bánh mì và uống chút rượu vang, bà thấy bình tâm hơn.

“Hắn tìm đến người sau khi trở lại từ Naples chứ?” Hồng y hỏi.

“Ai cơ? Ravaillac ư? Đúng vậy, những hai lần, vào ngày Lễ Thăng Thiên và ngày Lễ Mình Máu Thánh Chúa, hắn bảo tôi là hắn, rằng đã được quyết định, sẽ hành thích đức vua.”

“Theo ngươi vì đâu hắn lôi ngươi vào chuyện bí mật của hắn?”

“Hắn nói mình bị xâu xé bởi những mối hoài nghi, nhưng hắn buộc phải làm việc ấy.”

“Vì cái gì?”

“Vì món nợ của hắn với Me-xừ d’Épernon, người muốn đức vua bị ám sát để giúp mẫu hậu thoát sự nguy hiểm.”

“Mẫu hậu mắc phải nguy hiểm gì.”

“Đức vua muốn đưa Concini ra xét xử tội lạm quyền và kết án về tội mưu phản, đồng thời khép Vương hậu vào tội tư thông và đuổi bà trở về xứ Florence.”

“Và trước những gì hắn thổ lộ, ngươi đã quyết định sẽ làm sao?”

“Ravaillac dường như không nhận ra Vương hậu dính dáng vào âm mưu, nên tôi đã nghĩ đến chuyện kể hắn nghe tất cả. Đáng lẽ làm vậy thì tôi viết một lá thư cho nhà vua xin được tiếp kiến nhưng không nhận được hồi đáp. Mà quả tình vào lúc đó tâm trí người hoàn toàn chìm đắm vào si mê phu nhân của Thân vương de Condé. Vậy là tôi viết thư cho Vương hậu, nói rằng tôi có điều quan trọng cần thưa, và đợi ba ngày để được tiếp kiến. Nhưng ba ngày trôi qua mà vẫn không có trả lời; sang đến ngày thứ tư thì bà ấy rời đi Saint-Cloud.”

“Ai nói thế với ngươi?”

“Vautier, lúc bấy giờ là người bào chế thuốc của Vương hậu.”

“Và ngươi rút ra kết luận gì?”

“Rằng Ravaillac đã sai, và rằng Vương hậu, là Thái hậu sau này, thực sự đã nhúng tay vào âm mưu.”

“Rồi sao?”

“Tôi quyết định phải gặp được vua bằng mọi giá, vậy là tôi tìm đến các Tu sĩ Dòng tên ở Phố Thánh Antoine xin được nói chuyện cùng giáo sĩ giải tội của đức vua.”

“Và họ tiếp kiến ngươi ra sao?”

“Rất tệ hại.”

“Nhưng họ đưa người đến gặp Cha Coton chứ?”

“Không, Cha Coton đi vắng. Tôi được đưa đến cha thẩm vấn, người này bảo rằng tôi đang tưởng tượng ra mọi chuyện. ‘Gì, quấy rầy giáo sĩ giải tội của Quốc vương á? Vì sao?’ ông ấy nói vậy. ‘Vì họ âm mưu giết vua!’ tôi gào lên. ‘Dào, đi mà lo chuyện của ngươi ấy,’ ông ấy trả lời. ‘Hãy cẩn thận, nếu có nguy hiểm gì xảy ra với vua, tôi sẽ đi thẳng đến quan tòa trình với họ rằng cha đã từ chối lắng nghe.’ Tôi nói vậy. ‘Ờ, thế thì tự ngươi đi mà nói với Cha Coton.’ Ông ta nói. ‘Ông ấy giờ ở đâu?’ ‘Ở Fontainebleau. Nhưng chẳng việc gì người phải đến đấy, để tự ta đi lấy.’

“Tuy nhiên tôi không tin tưởng cha thẩm vấn, vậy là qua hôm sau tôi mướn xe ngựa đưa tôi đến Fontainebleau. Nhưng sắp sửa đi thì tôi bị bắt.”

“Tên của Tu sĩ thẩm vấn này là gì?”

“Cha Philippe. Thế rồi, từ nhà giam, tôi viết thêm hai lá thư gửi đức vua, và tôi chắc rằng một trong hai đã đến tay người.”

“Còn lá thư kia?”

“Lá thư kia tôi gửi qua đường Me-xừ De Sully.”

“Ai mang thư?”

“Quý cô De Gournay.”

“Ta biết bà ấy, một phụ nữ đơn thân lớn tuổi chuyên viết sách?”

“Đúng thế. Bà ấy mang nó đến Me-xừ Sully tại Arsenal; nhưng vì lá thư nhắc đến cái tên d’Épernon và Concini và lặp lại lời cảnh báo mà tôi đã nói về Vương hậu, Me-xừ Sully không dám cho vua xem. Tuy nhiên, ông nói nếu có mối nguy thực sự thì ông ấy có thể nhắn tin và cho người đưa tôi cùng quý cô De Gournay đến Louvre. Nhưng vì nhà vua đã nhận quá nhiều cảnh báo như thế rồi nên ông chỉ nhún vai gạt bỏ lá thư của chúng tôi, cho rằng lời nói là không đáng tin cậy.”

“Thư đó ghi ngày nào?”

“Hẳn là ngày 10 hay 11 tháng 5.”

“Ngươi nghĩ có khi nào quý cô De Gournay đã giữ lại nó chăng?”

“Có thể, nhưng khi ấy tôi không biết. Tôi đang ở trong nhà lao. Vào đêm nọ nhằm vào ngày 28 tháng 10 năm 1619, tôi biết vậy vì khi ấy tôi còn theo dõi được thời gian tôi bị đưa đi khỏi nhà lao đầu tiên. Một viên mõ tòa bước vào buồng giam, ra lệnh tôi đứng lên, đọc cho tôi nghe sắc lệnh của Pháp viện tối cao kết án tôi suốt đời nhốt kín giữa bốn vách tường hầm mộ, chỉ chừa mỗi ô cửa sổ đan lưới chấn song cho ánh sáng và không khí, chỉ được mỗi bánh mì và nước lã để cầm hơi. Tôi vốn nghĩ thật là tệ hại khi chịu cảnh giam cầm chỉ vì cố gắng cứu nhà vua, nhưng bản án mới này gần như hủy hoại tôi hoàn toàn. Nghe đọc xong tôi khuỵu xuống sàn bất tỉnh. Tôi chỉ vừa hai mươi bảy xuân xanh vậy thì tôi phải chịu đựng bản án ấy thêm bao nhiêu năm nữa?

“Giữa lúc tôi ngất đi thì họ mang tôi ra ngoài và đưa vào một cỗ xe ngựa. Gió luồn vào cửa sổ thổi qua mặt giúp tôi hồi tỉnh. Tôi thấy mình ngồi giữa hai cảnh lại, mỗi người nắm một sợi xích kẹp vào cổ tay của tôi. Người ta đã khoác vào người tôi một chiếc áo thụng nữ tu màu đen, chiếc áo mà đến tận giờ tôi vẫn giữ mảnh rách rưới còn lại để che thân. Tôi biết mình bị đưa đến Tu viện Ái Nữ Sám Hối nhưng không biết đây là nơi nào. Cỗ xe ngựa đi qua một cái cổng mở sẵn, lóc cóc trên lối đi dẫn vào khoảnh sân rồi dừng lại trước hầm mộ ngài vừa cứu tôi ra.

“Họ ép tôi chui qua một lỗ khoét trên tường để vào trong ấy, rồi một trong hai viên cảnh lại vào theo đàng sau tôi. Tôi đang tình trạng dở sống dở chết và chẳng có hơi sức để kháng cự. Tôi tựa vào cửa sổ, tên ở trong dùng một trong hai sợi xích cổ tay buộc vào cổ tôi, hắn lại nối sợi kia vào rồi thông qua cửa sổ cho tên đứng ngoài, xong xuôi hắn chui ra và tôi thoáng thấy hai người khác trong bóng tối bắt đầu làm việc. Đó là hai người thợ xây, họ bắt đầu trám kín lỗ hổng trên tường.

“Chỉ đến khi đó thì tôi thật sự tĩnh trí. Tôi bật ra một tiếng hét hoảng loạn, cố lao về phía họ thì tôi bị sợi xích buộc cổ giằng lại. Trong một thoáng để mặc mình bị siết nghẹt cổ tôi gom hết sức bình sinh giật mạnh. Mắt xích cứa vào cổ tôi nhưng vì sợi xích không có gút thòng lọng nên không thít chặt và tôi cắm cúi kéo về phía trước. Hơi thở tôi bật tiếng rống ồ ồ, mọi thứ trong mắt tôi chuyển màu đỏ quạch. Tên cảnh lại giằng ngược sợi xích còn tôi thì vẫn liều mạng chúi đầu về phía lỗ hở, nhưng đến khi tôi vươn được người đến nơi thì cái lỗ hở ấy đã bị trám kín đến ba phần tư. Tôi thọc đôi bàn tay qua khe trống cố giật những viên đá rơi ra đang khi vữa hồ còn ướt. Một gã thợ xây đắp hồ lên đôi bàn tay của tôi còn gã kia thì chèn vào một viên đá nặng. Tôi bị mắc cứng giống như bị kẹp vào bẫy. Tôi khóc, tôi gào. Tôi thấy trước những gì sẽ xảy ra: vì không ai có thể vào bên trong chỗ giam tôi, nếu tôi bị đắp hồ cứng vào chỗ tường cách xa với cửa sổ, tôi sẽ chết đói trong tư thế đôi bàn tay dính chặt trong trường. Tôi thảm thiết van xin được thả ra.

“Một trong hai người thợ xây không nói không rằng thọc thanh xà beng vào bên dưới nạy viên đá nhích lên. Rán hết sức tôi rút mạnh đôi bàn tay bị mắc kẹt ra khỏi vách tường và té ngửa xuống bên dưới ô cửa sổ, rời rã vì nỗ lực gấp bội, vừa giật xích lao về phía trước vừa cố ngăn hai người thợ xây bít tường nhốt tôi.

“Trong khi ấy, họ kết thúc sự lao động tối tăm và chết chóc, và khi hồi sức thì tôi đã bị nhốt trong hầm mộ. Bản án của Pháp viện tối cao đã được thực hiện.

“Suốt tám ngày liền tôi mê sảng điên loạn. Bốn ngày đầu tôi lết khắp mặt sàn gian hầm mộ gào rú tuyệt vọng, và bốn ngày ấy tôi không ăn gì cả tôi muốn nhịn ăn cho đến chết, và tưởng mình đủ sức làm điều đó.

“Chính cái khát đã làm tôi thối chí. Sang đến ngày thứ năm thì họng tôi cháy rát. Tôi bấm bụng uống vài giọt nước, và đây là lúc tôi chấp nhận gắng gổ sống tiếp.

“Thế rồi trong một chốc tôi nghĩ mọi chuyện có gì đấy không phải, một bản án nhầm lẫn mà sẽ sớm được lật lại. Một sự việc như thế hẳn là không thể nào dưới triều đại con trai Henri, dưới thời nhiếp chính của người vợ quốc vương Henri. Tôi chỉ muốn cứu lấy Henri IV mà thôi, không thể nào vì thế họ lại muốn trừng phạt tôi nhiều hơn họ trừng phạt kẻ giết ông ấy, một kẻ mà sự hành hạ dành cho hắn ta chỉ kéo dài không quá một giờ, trong khi với tôi thì chỉ có Chúa mới biết là sự hành hạ sẽ kéo dài bao nhiêu giờ, bao nhiêu ngày, bao nhiêu năm.

“Nhưng rốt cục thì cả hy vọng này cũng lay lắt rồi chết hẳn.

“Đã quyết tâm sống tiếp, tôi hỏi xin rơm khô để lót ổ nằm, nhưng mẹ bề trên bảo tôi được tuyên án chỉ có bánh mì và nước lã mà thôi, nếu Tối cao pháp viện muốn tôi có rơm thì họ đã ghi điều ấy vào bản án rồi. Vậy là tôi bị từ chối thứ mà chúng ta rộng lòng ban cho loài vật hạ đẳng nhất: chỉ đơn thuần một bó rơm khô.

“Tôi nuôi hy vọng khi nào đêm đông khắc nghiệt kéo đến thì tôi sẽ được chết trong giá rét, bởi hồi ấy tôi nghe rằng cóng đến chết là cách nhẹ nhàng để ra đi. Nhiều lúc vào mùa đông đầu tiên ấy, trong cái buốt ngấm vào tận xương và nhiệt độ giá băng thì tôi đã trôi giạt vào giấc ngủ, nói đúng hơn là bất tỉnh nhân sự.

“Tôi sống cho đến lúc xuân sang, tôi thấy lác đác những đóa hoa xuất hiện, tôi thấy cây lại mọc lá có màu xanh. Vài cơn gió mát dịu thoảng vào, và tôi thấy hai má của mình đầm đìa nước mắt. Tôi vẫn ngỡ mùa đông đã làm khô đi từ lâu những dòng nước mắt ấy, nhưng cùng với mùa xuân, cùng sự sống, chúng cũng theo nhau quay trở về.

“Không làm sao tả được nỗi buồn phiền sâu thẳm trong tôi, khi dõi mắt ngắm nhìn tia nắng xuân đầu tiên xiên qua cửa sổ soi thấu vào lòng hầm mộ. Tôi với tay vào tia nắng ấy, tôi cố bắt lấy để ôm nó vào lòng. Than ôi! Nó vuột khỏi tôi, nó phù phiếm chẳng khác nào những tia hy vọng muốn lấy đó để làm biểu tượng.

“Suốt bốn năm đầu và sang một phần thời gian năm thứ năm tôi đánh dấu từng ngày qua lên vách tường bằng mảnh đá lũ trẻ ném vào giữa lúc tôi lên cơn điên loạn. Nhưng khi thấy mùa đông trở lại lần thứ năm, trái tim tôi đã thực sự chết hẳn. Nào nghĩa gì khi đếm ngày đi qua? Tốt nhất tôi chỉ nên nghĩ về những ngày còn lại của đời mình.

“Qua một năm ngủ trên nền đá lạnh và tựa lưng vào vách tường ẩm ướt, y phục trên người tôi bắt đầu mòn đi, qua hai năm thì chúng rách như tờ giấy ướt rồi rã thành nhiều mảnh. Tôi đợi cho y phục trên người gần như mất hẳn mới hỏi xin thêm, nhưng mẹ bề trên lại bảo bản án chỉ nhắc đến bánh mì và nước lã, ngoài ra không có thêm gì khác.

“Từng chút rồi từng chút, y phục tôi rách dần và rơi ra. Mùa đông lại đến. Những cái đêm kinh khủng mà trước kia tôi chống chọi bằng váy len ấm áp thì giờ đây tôi chịu đựng bằng cơ thể lõa lồ hay gần như vậy. Tôi nhặt nhạnh những miếng giẻ rách bươm và cố làm sao đắp lại chúng vào người, nhưng chúng lại rơi xuống như lá mùa thu để lại tôi một mảng da trần.

“Thi thoảng những giáo sĩ lại đến chăm chú xem tôi qua cửa sổ. Lúc đầu tiên thấy họ, những con người đạo đức, những thiên thần bác ái, tôi van xin sự rủ lòng thương xót. Họ cười sặc sụa. Đến khi tôi chịu cảnh lõa thể thì họ lại kéo nhau đến nhiều hơn, nhưng tôi thôi nói năng với họ, chỉ cố gắng che lấy thân mình bằng đôi bàn tay và mái tóc của tôi.

“Tôi sống cuộc đời đơn điệu và vô hồn của một con thú. Tôi uống; ăn; cả suy tư cũng gần như không còn. Tôi ngủ thật nhiều đến mức có thể ngủ được, ít ra thì trong giấc ngủ tôi không cảm nhận được nỗi đau của cuộc đời.

“Ba hôm trước, họ không mang đồ ăn vào tầm như mọi khi. Tôi chỉ ngỡ là nhầm lẫn sao đấy. Tôi đợi. Đêm xuống. Tôi đói, tôi gọi với ra. Không có tiếng trả lời. Đêm ấy, tuy vốn đã khổ sở, tôi vẫn xoay sở ngủ được. Tảng sáng hôm sau tôi chực nơi cửa sổ để chờ thức ăn họ mang đến. Không có. Thấy nữ tu đi ngang tôi cất tiếng gọi nhưng họ lần tràng hạt mà không nói gì. Đêm lại đến và tôi thấy ra họ có ý đồ bỏ đói tôi. Bản chất của chúng ta mới đáng buồn và yếu ớt làm sao! Khi mà lẽ ra tôi sẽ đón mừng cái chết, thì bây giờ tôi lại sợ chết.

“Đêm thứ hai ấy tôi chỉ ngủ được chừng một hoặc hai tiếng, và khi ngủ thì tôi lại rơi vào những giấc mơ rùng rợn. Cơn đau ở bao tử và vùng bụng của tôi co thắt từng cơn, và hễ mỗi khi giấc ngủ giúp tôi chợp mắt thì cơn đau ấy lại đánh thức tôi dậy. Tảng sáng tôi lại vùng dậy để xem họ có mang đồ ăn đến hay không. Tôi kêu khóc, không phải vì bánh mì, mà bởi vì cơn đau đớn buộc tôi gào thét.

“Hẳn nhiên, chẳng ai trả lời cho tiếng khóc của tôi cả.

“Tôi cố cầu nguyện, lặp đi rồi lặp lại, nhưng vô vọng. Tôi không thể tìm thấy tên của Chúa cái tên mà lúc này đây thì lại đến với tôi hết sức dễ dàng.

“Trời lại chạng vạng, bóng đêm xâm nhập vào hầm mộ của tôi, bức màn đen buông xuống, trời tối. Tôi lại rơi vào cơn đau như thế ấy, tôi cho rằng đêm này là đêm cuối của đời mình. Tôi không đủ sức để khóc nữa tôi đã hụt hơi. Tôi đầu hàng.

“Cuộn mình trong thống khổ tột độ, tôi đếm từng giờ qua trong đêm, không tài nào thoát nổi cơn đau lấy một giây. Cứ mỗi tiếng chuông ngân dường như giáng thẳng vào sọ tôi và nổ tung thành triệu triệu đốm sáng. Cuối cùng nửa đêm đã điểm, tôi nghe thấy tiếng cổng ngoài mở ra rồi khép lại. Một âm thanh bất thường vào giờ ấy, vậy là tôi lết đến cửa sổ, vừa nhìn ra ngoài vừa đu mình vào chấn song bằng cả hai tay và ngoạm vào ngưỡng cửa bằng cả hai hàm răng. Tôi thấy một ánh đèn xuất hiện ở cổng, đi vào phòng khách, rồi xuôi vào sân trong và tiến đến gần. Trong thoáng chốc tôi đã dám hy vọng, nhưng khi thấy người đi với mẹ bề trên là một tu sĩ, mọi sự chấm hết. Tôi buông chấn song, nạy răng ra khỏi ngưỡng của chúng dường như dính chặt vào đó như thể đã bị hàn vào đá và rồi ngã vật trở lại nơi mà ngài thấy tôi.

“Đấy đã là thời khắc tối hậu. Hai mươi bốn tiếng sau thì có lẽ ngài chẳng thấy gì ngoài cái xác không hồn.”

Như thể đợi cho câu chuyện của phu nhân De Coëtman kết thúc mà, quả thực, có lẽ bà ta đang vậy vừa khi những lời cuối nói xong thì mẹ bề trên xuất hiện ở cửa ra vào. “Đức ông ra lệnh ạ?” bà hỏi.

“Trước tiên, một câu hỏi và như đã nói, sơ phải trả lời chân thực.”

“Xin nghe lời ngài, bẩm Đức ông” mẹ bề trên cúi đầu trả lời.

“Ai là kẻ đến gặp sơ đã tỏ ra kinh ngạc khi thấy sinh vật đáng thương này còn sống, tuy lõa thể, chỉ được ăn bánh mì và nước, và bị chôn trong hầm mộ?”

“Phải chăng chính Đức ông là người ra lệnh tôi phải nói?” mẹ bề trên hỏi lại.

“Bằng cả hai phần quyền hạn của ta, về tinh thần và thế tục, ta yêu cầu được biết tên kẻ hành hình của người đàn bà này. Sơ cùng những người khác chẳng qua cũng chỉ là những người hành hạ bà ta.”

“Chính là quý ngài Vautier, chiêm tinh gia và là bác sĩ của Thái hậu.”

“Ông ấy là người tôi gửi thư đến, tuy bấy giờ ông ta chỉ là người bào chế thuốc cho lệnh bà.” Phu nhân De Coëtman nói.

“Tốt lắm,” Hồng y nói. “Mệnh lệnh những kẻ đòi tử hình người đàn bà này sẽ được thi hành trọn vẹn.” Ông khoác tay về phía phu nhân De Coëtman. “Đối với mọi người trên thế gian này ngoại trừ tôi và sơ, người đàn bà này đã chết. Đó là lý do vì sao sơ đã cho người mở cửa hầm mộ bà ấy hồi tối nay: để mang thi thể bà ấy ra ngoài. Và trong mộ bà ta sơ sẽ chôn một hòn đá, hay một súc gỗ, hoặc một xác chết sơ kiếm được ở một nhà thương đâu đó việc ấy hoàn toàn tùy ý sơ.”

“Theo đúng lệnh ngài, bẩm Đức ông.”

“Ba nữ tu của sơ đều dính dáng vào bí mật này: người đã ra mở cổng và hai người mang thức ăn. Sơ sẽ nói rõ họ biết những gì sẽ xảy ra đối với kẻ nói ra khi mà họ nên im lặng. Suy cho cùng thì,” ông giận dữ chỉ vào phu nhân De Coëtman, “họ đã chính mắt trông thấy tấm gương này.”

“Còn gì huấn thị nữa không, bẩm Đức ông?”

“Hết rồi! Khi sơ ra ngoài, hãy vì lòng tốt bảo với người cao lớn trong số phu kiệu của tôi rằng nội trong mười lăm phút, tôi cần thêm một chiếc kiệu ngồi giống hệt chiếc kiệu lúc nãy, chỉ khác là có thể khóa được và có rèm kiệu phủ cửa sổ.”

“Tôi sẽ chuyển lệnh của Đức ông.”

Ở một bên nét mặt đã quay đi trước mẹ bề trên, Hồng y mỉm nụ cười vui vẻ mà chúng ta đã thấy vào cái đêm ông trao cho Souscarrières và phu nhân Cavois tờ chứng nhận độc quyền kiệu ngồi. Đấy là vẻ mặt mà chúng ta sẽ còn thấy lại, không chỉ là một lần, khi câu chuyện của chúng ta dần dà mở ra.

“Còn bây giờ,” Hồng y quay sang phu nhân De Coëtman, “ta cho là người đã khỏe hơn để ăn được một hay hai cái cánh gà, thậm chí còn uống thêm được nửa cốc rượu vang vì sức khỏe của mẹ bề trên tốt bụng của chúng ta đây.”

###

Ba hôm sau, nhà chép sử L’Estoile đã viết như sau vào nhật ký biên niên của ông ta, dựa vào tin nhận được từ Tu viện Ái Nữ Sám Hối:

Khuya ngày 13 đến 14 tháng 12, tại gian buồng giam bằng đá được xây trong khuôn viên Tu viện Ái Nữ Sám Hối, nơi bà ấy bị giam cầm suốt chín năm tính từ ngày Pháp viện tối cao kết án bà chỉ được nuôi ăn bằng bánh mì và nước lã, Ái nữ Jacqueline Le Voyer, còn gọi là phu nhân De Coëtman, hiền thê của Isaac de Varenne, bị tình nghi là tòng phạm của Ravaillac trong vụ ám sát minh quân, Quốc vương Henri IV, đã qua đời. Bà được chôn cất tại nghĩa trang tu viện ngay trong đêm.

XXIV

Maximilien de Béthune, Nam tước Rosny, Công tước Sully

Suốt thời gian phu nhân De Coëtman thuật chuyện, Hồng y lắng nghe bằng sự chú ý như nuốt lấy từng chữ câu chuyện kể lê thê và buồn thảm của bà ta. Song dẫu rằng từng chi tiết kẻ nạn nhân khốn khổ kể ra đều là bằng chứng vô đạo đức về sự toa rập của Concini, d’Épernon và Thái hậu trong vụ mưu sát Henri IV, từ đầu chí cuối không có bằng chứng hữu hình nào không có bất cứ gì cụ thể, hiển nhiên, rành rành được nói lên từ câu chuyện này.

Nhưng rõ ràng như ban ngày, trong suốt còn hơn cả pha lê, không chỉ là sự vô tội của phu nhân De Coëtman mà là sự tận lực của bà ta khi tìm đủ mọi cách ngăn cản vụ giết vua kinh khủng vào ngày 14 tháng 5 ấy một sự tận lực được đền đáp bằng chín năm giam cầm ở Ngục Conciergerie và chín năm bên trong một hầm mộ tại Tu viện Ái Nữ Sám Hối.

Và do biên bản từ phiên tòa xét xử Ravaillac đã bị thiêu hủy và thất lạc, Hồng y vẫn phải bằng mọi giá tìm và lấy cho được tờ giấy ghi lại những lời cung khai cuối cùng của Ravaillac lúc gã đã ở trên xa hình.

Đã là vậy thì đây là nỗi gian nan, thậm chí có thể gọi là điều không thể mà Hồng y sẽ phải giáp mặt; xem ra sau bao công sức bỏ ra thì giờ ông lại phải trở về điểm xuất phát. Song Richelieu vốn cũng đã dự liệu ngay từ đầu rằng những trở lực mà ông giáp mặt sẽ là gần như khó lòng vượt qua nổi.

Chúng tôi tin mình có nói rằng tờ giấy này từng nằm trong tay viên lục sự của Pháp viện tối cao, ngài Joly de Fleury. Rủi thay, Joly de Fleury đã chết cách đây hai năm, mà Hồng y thì chỉ sau khi trở về từ vụ xét xử Chalais mới nghĩ đến việc bắt đầu thu thập chứng cứ chống lại Thái hậu bởi mãi đến vụ xét xử Chalais ông mới ngộ ra một cách trọn vẹn mức độ hiềm thù của Marie de Médicis hạ cố dành cho ông.

Ngài Joly de Fleury qua đời để lại một trai và một gái, và Hồng y đã triệu tập cả hai đến phòng làm việc tại tư dinh nơi Quảng trường Hoàng gia để cật vấn về số phận của tờ giấy, vật vô vàn quan trọng không chỉ với riêng ông mà quả thực là với cả lịch sử. Nhưng các con của Joly de Fleury lại cho biết tờ giấy không còn trong tay họ nữa.

Hồng y được kể rằng cách đây mười một năm, một ngày vào tháng 3 năm 1617, có một thiếu niên khoảng mười lăm mười sáu mặc y phục đen và đội chiếc mũ rộng kéo sụp xuống che lấy đôi mắt, theo cùng là người đàn ông khác lớn hơn tầm mười đến mười hai tuổi, cả hai đến tìm gặp ngài Joly de Fleury. Viên thư lại của Pháp viện tối cao tiếp họ trong phòng làm việc, tại đấy ông ta đàm luận cùng họ gần một tiếng đồng hồ, rồi sau đó bằng dáng điệu hết sức cung kính ông tiễn họ ra tận đường nơi một cỗ xe ngựa một thứ hiếm hoi thời bấy giờ đang chờ sẵn.

Vào bữa ăn tối hôm ấy, vị cố vấn pháp luật khả kính dặn dò con trai và con gái, “Này các con, sau này khi ta mất nếu kẻ nào tìm đến yêu cầu tờ giấy ghi lại lời thú tội cuối cùng trên xa hình của Ravaillac, các con hãy nói rằng tờ giấy đó không còn cất giữ ở nhà này nữa, tốt nhất cứ bảo tờ giấy ấy không hề tồn tại trên đời này.”

Hồng y được trả lời đúng vậy, khi ông hỏi chuyện con trai và con gái của ngài Joly de Fleury vào thời gian trước khi bắt đầu câu chuyện của chúng ta chừng năm hoặc sáu tháng. Ban đầu họ còn phủ nhận luôn cả sự tồn tại của tờ giấy ấy, nhưng sau một hồi bị Hồng y dồn ép họ đã nhỏ to hội ý một lúc và quyết định nói hết mọi chuyện.

Tuy nhiên, họ hoàn toàn mù tịt về nhân dạng của hai vị khách bí ẩn mà xem ra là những kẻ đã đến đòi mảnh giấy chứng cứ quan trọng ấy từ người cha của họ.

Chỉ sáu tháng sau thì mức độ nghiêm trọng của những mối đe dọa chống lại ông đã buộc Hồng y mở lại cuộc điều tra của mình.

Hơn lúc nào hết, như chúng ta đều thấy, mảnh bằng chứng này là vô cùng cần thiết để hoàn thành bản cáo trạng ông đang xây dựng để che chở lấy mình trước Marie de Médicis. Nhưng hơn bao giờ hết, ông lâm cảnh tuyệt vọng không sao tìm thấy nó.

Tuy nhiên, như Cha Joseph đã nói rồi, ý trời đã đưa Hồng y đến tận giai đoạn này và chắc rằng ông vẫn có thể nuôi lấy niềm hy vọng là không đến nổi phải đứt gánh nửa đường trước mục tiêu vẫn còn dang dở.

Vả lại, như là bằng chứng hỗ trợ, ông sẽ lần theo lá thư phu nhân De Coëtman đã viết cho nhà vua, nhờ tay Quý cô De Gournay gửi đến Sully một lá thư mà Sully đâu chừng có thể đã giữ lại.

Nếu vậy thì việc giành được lá thư này hy vọng sẽ dễ dàng. Vị cựu đại thần, nói đúng hơn là bạn cũ Henri IV, vẫn còn sống và sẻ chia thời gian lúc thì ở lâu đài của ông ta tại Villebon khi thì ở ngôi nhà nghỉ đông trên Phố Thánh Antoine, giữa Phố Nhà Vua và Phố Máng Nước Thánh Catherine. Người ta nói rằng, vẫn trung thành với thói quen tự hồi nào đến giờ, ông ta luôn có ở phòng làm việc vào lúc năm giờ sáng. Hồng y lôi chiếc đồng hồ quả quýt cực kỳ tinh xảo ra khỏi túi: bây giờ là bốn giờ.

Đúng năm giờ ba mươi sau khi tạt qua nhà tại Quảng trường Hoàng gia để lấy mũ và gửi lại lời nhắn người bạn chí thân, Già Mulot de Lafollone, rằng ông muốn gặp mặt cùng ăn trưa, và cho chàng hề, Bois-Robert, rằng ông cần gặp mặt nói chuyện trước giờ trưa Hồng y gõ cửa Lâu đài Sully. Ra mở cửa là một người lính gác Thụy sĩ trong bộ đồng phục của triều đại Henri IV, đấng quân vương mà thần dân đã bắt đầu gọi là le Grand Roi⁴⁷.

Tiện dịp Richelieu viếng thăm Sully, vị đại thần thường hay bị lu mờ dưới cái bóng người đại thần kế nhiệm ông ta, hãy để chúng tôi giới thiệu cùng độc giả một trong những nhân vật thú vị nhất vào cuối thế kỷ 16 đầu thế kỷ 17, một người mà tính cách thường hay bị hiểu lầm nhất là bởi sử gia, những kẻ bằng lòng với việc đánh giá dựa vào bộ mặt ông ta phơi bày trước công chúng mà không cần đắn đo liệu có nên thử dạo quanh một vòng để quan sát những mặt khác của ông xem thế nào.

Maximilien de Béthune, Công tước Sully, tại thời điểm câu chuyện của chúng ta là người ngoài sáu mươi tám, một con người mang niềm tự phụ lạ đời về dòng dõi của mình. Thay vì chỉ việc chấp nhận cha và ông nội của ông xuất thân từ các dòng họ ở những vùng đất Bá tước xứ Béthune thuộc vùng Flanders, ông lại phịa ra một cây phả hệ cho thấy ông là hậu duệ của một người Scotland tên Bethun, nên với ngài Tổng giám mục Giáo phận Glasgow thì ông là chỗ anh em con chú con bác. Ông cũng hết lòng chứng tỏ mình có dây mơ rễ má với dòng họ Guise vĩ đại thông qua dòng họ Coucy, nên cũng có mối liên kết họ hàng với Hoàng đế Áo quốc và Quốc vương Tây Ban Nha.

Mặc ông tự nhận có họ với Tổng giám mục Glasgow và quan hệ bà con với các dòng họ ở Tây Ban Nha và ở Áo, người ta gọi Sully là Me-xừ Rosny bởi sinh quán của ông là ở làng Rosny, gần Mantes. Khi Gabrielle d’Estrées, người tình của đức vua, cảm thấy bị xúc phạm trước những bình phẩm thẳng thừng của Me-xừ De Sancy, Tổng trưởng Tài chính, nàng ta đã xúi Henri IV đưa Sully vào thay ông này và tin chắc ông sẽ là người đầy tớ cúc cung tận tụy với nàng. Henri IV thì chẳng lưu tâm gì đến tính nết ti tiện và thói vô ơn ở các tình nhân của ông một trong những khiếm khuyết tệ hại của ông vua vĩ đại này và do những lời lẽ phỉnh nịnh ích kỷ của Gabrielle mà Henri IV quên mất rằng, vì phải mua lấy sự trung thành của lính gác Thụy sĩ, Me-xừ de Sancy đã phải tự mình cầm cố viên kim cương tuyệt đẹp vẫn còn mang tên ông và là một món đồ giá trị bậc nhất. Do phải hy sinh vì lợi ích nước Pháp mà viên Tổng trưởng tài chính tội nghiệp đã trở nên nghèo túng đến mức Henri IV - để có ngân quỹ cho người kế nhiệm - buộc lòng phải viện đến một chước gọi là đánh chặn từ xa, cơ bản đấy là chiến thuật cù nhầy mang ra thi thố cùng chủ nợ. Thực vậy, mỗi khi buộc phải giáp mặt cùng chủ nợ, gã Sancy bất kính thi thoảng lại để mình bị bắt với tư cách là con nợ của chung. Khi được dẫn giải đến cửa nhà lao, ông trưng ra trước cai ngục tờ lệnh bắt giữ mình, thế rồi ông tự tha cho mình và bỏ đi một mạch sau khi cúi chào từ biệt các trưởng quan.

Sully là người kế nhiệm của ông. Nhưng lần đầu tiên khi ngài Sully cương trực được yêu cầu chứng tỏ sự trung thành với người nhận đỡ đầu thì đấy lại là vấn đề khiến ông đứng trước quyết định phải bất trung với tín ngưỡng. Khi Henri IV nuôi hy vọng cải đạo cho các con để hợp pháp hóa người thừa kế nghiêm túc ngỏ lời cầu hôn cùng Gabrielle, thì hóa ra Sully lại là một trong những kẻ chống đối hôn nhân này một cách gay gắt nhất.

Ý tưởng của vua Henri về việc kết hôn cùng Gabrielle không chỉ là mong muốn chiều lòng người tình: ông muốn trao cho nước Pháp một Vương hậu người Pháp, thứ nó chưa bao giờ có được.

Henri IV, ma mãnh và hiểu rõ điểm yếu của chính mình, chẳng che giấu gì cái ý đồ rằng người đàn bà ông cưới về sẽ không có ảnh hưởng gì đến vận mệnh Quốc gia. Mỗi ngày ông dành hai tiếng cho công việc trị nước, đến cả những vấn đề hắc búa nhất cũng được ông giải quyết dứt điểm bằng sự cương quyết của một tổng chỉ huy quân đội song mọi người đều biết vị thủ lĩnh hùng hồn này, kẻ muốn được xem là một nhà cai trị độc đoán, đang có ở nhà một mụ vợ hay cô bồ cũng là một kẻ thống trị buồng ngủ độc tài không kém.

Với một ông vua như vậy, cưới ai là cả một vấn đề to tát.

Giá như người Tây Ban Nha có bị nện cho nhừ tử ở trận Arques hay Ivry thì cũng chẳng là gì nếu một bà hậu, sinh quán hoặc mang tính khí của dân Tây Ban Nha chính cống, cai trị cái giường của ông vua, và từ cái giường ấy sẽ sải rộng bàn tay khuynh loát cả vương quốc.

Khi Henri IV quyết định tái hôn, ông gần như là vị quốc vương duy nhất ở châu Âu mang kiếm ra trận mạc. Ông là kẻ chiến thắng ngồi trên mình ngựa, cắm trên mũ chùm lông màu trắng của Ivry, người vinh quang duy nhất của lục địa. Nhưng thanh kiếm ấy, thanh kiếm Pháp quốc ấy, sẽ không còn là mối đe dọa khi nó bị cuỗm bên giường bởi một bà hậu trung thành với ngoại bang.

Đấy là những gì một chính trị gia vĩ đại, một trang dũng lược như Richelieu chẳng hạn, đáng lẽ đã hiểu ra nhưng lại là điều mà Sully không hiểu.

Sully, người có đôi mắt xanh lạnh lẽo và nước da hồng hào dù đã ngoài sáu mươi, những đặc điểm có thể biện minh cho lời tự xưng dòng dõi Scotland, là kẻ đáng sợ hãi hơn là đáng mến, ngay cả đối với Henri IV. Như những gì thư ký Marbault của Duplessis-Mornay xác nhận, ông đi đâu là mang nỗi sợ hãi theo đó: nỗi sợ về việc làm của ông, nỗi sợ về quyết định của ông, thậm chí là nỗi sợ về cái nhìn của ông.

Trước hết thì ông là người lính, trọn đời ông dành cả cho trận mạc; ở cương vị đại thần thì ông là người hoạt bát, năng động, và, rất hiếm khi là một nhà tài chính giỏi. Ông áp dụng quyền chỉ huy chung đối với tất cả những vấn đề quân sự, tài chính và hàng hải và chỉ huy riêng đối với mối tình đầu của ông, pháo binh.

Ông trở thành chỉ huy pháo binh vì Gabrielle, người muốn có danh vọng cao hơn vì người cha tầm thường đáng tiếc của nàng, đã dại dột đến mức cho phép Henri IV ướm lời phong chức Đại tướng quân lực lượng pháo binh cho Sully và Sully cũng đã khôn ngoan đến mức chộp ngay lấy cơ hội ấy mà không có lấy một chút tri ân dành cho Gabrielle. Ngày Gabrielle quyết định lăng mạ Sully bằng cách ban cho ông chức vụ quan trọng đầu tiên như một thứ chỉ dùng một lần rồi vứt là ngày nàng đảm bảo rằng mình sẽ không bao giờ trở thành Vương hậu Pháp quốc.

Henri IV đã cố công hợp thức hóa hai con trai do Gabrielle sinh ra bằng cách ban chúng tước hiệu hoàng tử và tổ chức lễ rửa tội theo tước hiệu như thế. Sau đó Fresnes là Quốc vụ khanh của Henri đã gửi Sully văn kiện xác nhận lễ rửa tội của chúng với tư cách là Con nước Pháp.

Nhưng Sully gạt đi, “Chẳng có con nước Pháp nào ở đây cả.” Nói rồi ông gửi trả lại văn kiện, phần nhà vua thì không dám nhất mực khác đi.

Đó là cách Sully nắn gân chủ nhân. Lẽ ra nếu Henri IV khăng khăng bằng được thì Sully có thể sẽ nhượng bộ. Nhưng ở trường hợp này chính Quốc vương Henri lại là người xuống nước, và thế là Sully nghiệm ra nhà vua dẫu yêu chiều Gabrielle thì cùng lắm cũng chỉ bằng mức độ quý trọng ngài dành cho Sully.

Gabrielle bắt đầu già đi và trở nên chua ngoa cáu bẳn. Vậy là để đối đầu với nàng Sully đã mang về một địch thủ còn trẻ trung, xinh đẹp và quyến rũ tóm lại là trọn gói đầy đủ.

Gabrielle, thảm thương thay, nay chỉ là một gói hàng đã bị cướp sạch, mở bung và trống không.

Gói mới thì trực tiếp đến từ Đại Công tước Tuscany. Ông ta gửi cho nhà vua bức chân dung người cháu gái của mình, một hình ảnh thu nhỏ đáng yêu của Marie de Médicis thời con gái, bức hình toát lên vẻ thanh xuân và tươi mát, trong đó dấu hiệu béo phì mới chớm chỉ có thể xem như là bằng chứng của sức khỏe.

Gabrielle chẳng thèm đếm xỉa gì. “Vấn đề đâu phải chân dung của nàng ta,” nàng nói, “vấn đề là ở chỗ két tiền nàng ta ấy.”

Quả vậy, Henri IV bấy giờ đang lâm thế giữa tình và tiền hai thứ chỉ được chọn một. Mà ông phải quyết định cho nhanh, trước khi tình yêu tiền ở người yêu của ông kịp đầu độc tình yêu của chính ông.

Ở Paris vào thời đó có một người thuộc chủng tộc Moor, nguyên là một bác thợ giày từ Lucca tên Zamet tìm được vận may ở Pháp và trở thành ông chủ của 1,7 triệu đồng écu tiền vàng. Thành công được tìm thấy đầu tiên của Zamet là vào làm thợ giày cho Henri III, người đã thu dụng biệt tài nghề nghiệp của ông để đóng ra những đôi hài duyên dáng làm đẹp cho bàn chân hoàng gia. Henri III, bị mê hoặc bởi những kiểu giày lạ mắt, đã cất nhắc Zamet vào chức Giáo sư trong Nôi điện và là Đạo diễn cho Đội hợp xướng Lễ sinh Hoàng gia và vị vua vĩ đại này là người yêu thích âm nhạc.

Đấy là sự khởi đầu cho vận may của Zamet. Trong thời gian diễn ra cuộc nổi dậy của Liên minh Công giáo, khi mọi người ai cũng cần tiền thì với ai Zamet cũng cho vay tất: thành viên liên minh, người Tây Ban Nha, kể cả Quốc vương xứ Navarre, kẻ chưa hề mở miệng hỏi vay tiền. Phải chăng Zamet đã thấy trước sự vĩ đại của Henri xứ Navarre, như Croesus dự cảm về Caesar vậy? Xem ra đây là một so sánh tương hợp.

Suy cho cùng thì Zamet cũng chỉ là công cụ của Đại Công tước Ferdinand của Đế chế. Nhưng Sully và Zamet vốn chẳng lạ gì nhau, Sully chỉ chực chờ thời; một khi cơ hội đến và ông tóm chặt lấy nó bằng bàn tay cứng như sắt thép, ông sẽ thắng.

Đối với Gabrielle, Sully chẳng qua cũng chỉ hơn một đầy tớ tí chút, như chính ông nói vậy trong hồi ký của mình. Vào một ngày không thể nào quên, Gabrielle đã ví Sully là một “gã quân hầu” không hơn không kém của đáng tội, dù có thể đúng thực là vậy chăng nữa thì Sully rất ghét ai gọi mình như thế. Ông tìm đến Henri IV ta thán về lời mạ lị này, và đức vua liền nói với Gabrielle, “Có một ‘gã quân hầu’ như Sully vẫn tốt hơn là có đến mười người tình nhân như nàng.”

Thời của Sully đã đến. Công tước Ferdinand đã đi khỏi và, tuy là một cựu Hồng y, đã sang bên kia dãy núi Alp để đầu độc anh ruột là Francis và chị dâu là Bianca.

Gabrielle thì ở tại Fontainebleau cùng với đức vua. Bấy giờ ngày Lễ phục sinh đã gần kề và giáo sĩ giải tội gợi ý nàng nên ăn lễ tại Paris. Nàng đã có ý nghĩ chết người là sẽ ở lại nhà của Zamet người Moor một ý tưởng đã an bài số phận của nàng.

Sully, kẻ đã hiềm khích với nàng, tuy vậy vẫn đến thăm viếng nàng ở đó. Vì sao? Có lẽ ông không sao tin được nàng lại ngu xuẩn đến thế.

Người đàn bà đáng thương này lại ngỡ rằng mình sắp trở thành Vương hậu đến nơi. Nàng cư xử với kiểu cách của một bà hoàng thực sự, phán bảo với Sully nàng luôn vui lòng tiếp Công tước phu nhân Sully vào giờ vấn an buổi sớm và vấn an buổi tối.

Lời nói láo xược khiến bà Nữ Công tước nổi cơn thịnh nộ. Để vợ nguôi cơn giận dữ, Sully nói, “Sự việc không như ả tưởng đâu, sớm muộn gì bà cũng được mục đích tấn tuồng miễn là mọi chuyện cứ vậy mà tiếp diễn.”

Rõ ràng ông biết tất cả.

Vậy phải chăng Sully biết Gabrielle sẽ bị đầu độc?

Hẳn vậy. Sully là chính khách, ông giữ ý lánh khỏi Paris để những kẻ đầu độc tiện bề hạ thủ, và không quên dặn là xong việc thì báo để ông biết.

Chúng tôi nói “những kẻ đầu độc” vì có đến hai, và người thứ hai được đặt tên là Lavarenne, kẻ chết vì sốc bởi một kẻ lắm lời thay vì đặt cho gã cái tên của người thì lại cho gã cái tên một loài cá.

Cũng như Zamet trước là một bác thợ giày, Lavarenne nguyên là một anh đầu bếp. Trớ trêu thay, Henri đã giới thiệu gã vào bếp của Ma-đam hoàng muội của ông. Tại đây, gã nổi danh là người sành sỏi chế biến món thịt gà. Một hôm, gặp mặt gã khi ấy đã là người giàu có, bà nói, “Giỏi lắm Lavarenne thân mến: ngươi vặt lông gà đặc sản tính ra đã nhiều hơn số lông gà mái tơ đã giật bởi hoàng huynh anh ta rồi đấy.”

Nực cười; Quả rất nực cười. Song giai thoại của Ma-đam cũng cho thấy bản chất tham vọng của tay cựu đầu bếp chuyên về món thịt gà.

Lavarenne chính là người mà Sully căn dặn, “Giả như vì sao đấy tai nạn xảy đến với Gabrielle là Nữ Công tước xứ Beaufort, ta là người đầu tiên được biết đấy nhé.”

Lavarenne hiểu ý. Thế là Sully trở thành một trong những người đầu tiên được báo tin; Lavarenne viết cho ông rằng Gabrielle đột ngột ngã bệnh vì một căn bệnh lạ khiến gương mặt nàng biến dạng đến nỗi gã “e là nếu trở về Paris HenriIV sẽ hoảng sợ khi nhìn thấy, nên gã mạo muội khẩn xin nhà vua hãy lưu lại Fontainebleau, nhất là vì giờ đây nàng đã chết.”

Gã còn nói thêm, “Và tôi nơi đây, tay giữ lấy xác thân người đàn bà tội nghiệp mà lòng bàng hoàng không tin nổi rằng nàng sẽ không hồi tỉnh sau một, hai giờ nữa.”

Đúng vậy, hai gã quá chắc ăn với chất lượng thuốc độc do mình bào chế đến mức giữa khi Gabrielle vẫn còn sống thì gã này đã biên thư báo gã kia là nàng đang hấp hối; và viết thư cho vua báo tin nàng đã chết. Quả rất nực cười.

Mà nàng cũng không chết chóng vánh như họ nghĩ. Nàng lay lắt, vật vã trong đau đớn tột độ đến tận sáng Thứ Bảy. Lavarenne gửi thư báo tin với Sully vào tối hôm Thứ Sáu, và thư đến nơi vào lúc trời còn chưa sáng rõ. Sully hôn vợ khi ấy còn đang trên giường và nói, “Mình à, rốt cục thì bà cũng không phải dự vấn an buổi sớm hay vấn an buổi tối của Nữ Công tước Beaufort đấy nhé. Sợi dây ấy giờ đây đã đứt. Giờ thì ả đã chết, Chúa ban cho nhà vua chúng ta cuộc đời tốt đẹp và muôn tuổi!”

Chính Sully đã nói về vấn đề này ít nhiều bằng lời lẽ như trên trong hồi ký của ông.

Với việc Gabrielle chết đi, Sully không còn nhiều khó khăn để thuyết phục Henri yên bề cùng Marie de Médicis. Nhưng trước khi Sully có thể xúc tiến cho cuộc hôn nhân ấy, ông còn phải chặt đứt một sợi dây nữa: Henriette d’Entragues.

Trong tất cả những vị vua nước Pháp chúng ta, Henri IV chính là người dễ dàng xúc cảm nhất với từ amours. Gabrielle vừa nhắm mắt cũng là lúc ông mê tít nàng Henriette d’Entragues, ái nữ Marie Touchet. Trước khi dâng hiến trái tim mình, nàng đòi một lời hứa sẽ lấy nàng làm vợ, trước khi dâng hiến con gái mình; cha nàng đòi một số tiền là năm trăm ngàn franc.

Nhà vua gửi tờ hôn ước dự tính để Sully xem trước, đồng thời ra lệnh ông chi trả năm trăm ngàn franc cho thân sinh của người tình.

Sully xé toạc tờ hôn ước, cho người mang nửa triệu franc đồng tiền bạc trút vào khách sảnh bên ngoài buồng ngủ của Henri.

Henri IV khi về phòng của mình đã bước trên đống tiền xu ngập tận gối và nhìn xuống gương mặt của những vị vua nước Pháp. Số tiền dưới chân ông thậm chí còn lẫn cả những đồng guilder⁴⁸ bởi một phần của số tiền là đến từ Tuscany.

“Ouais⁴⁹! Cái gì đây?” ông kêu lên.

“Đây là năm trăm ngàn franc điện hạ định chi cho Me-xừ d’Entragues đổi lấy khả năng ái nữ ông ấy chịu yêu ngài.”

“Ventre-saint-gris! Ta không hề hình dung năm trăm ngàn đồng franc lại chiếm chỗ nhiều đến vậy,” ông vua nói. “Này Sully giỏi giang, thử xem khanh có thể thu xếp thế nào đấy để người ta chịu lấy chỉ một nửa số này không nhỉ?”.

Sully sắp xếp thỏa thuận với số tiền ba trăm ngàn đồng franc. Tất nhiên là Henri IV không kể gì rủi ro đã viết lại tờ hôn ước. Nhưng đúng như những gì Sully đã dự đoán, tiền thì đã chi ra nhưng tình thì nàng Henriette d’Entragues dùng dằng chẳng muốn trao nhiều.

Sully được chào đón như một người phục hồi lại của cải cho quốc gia, và không như Me-xừ Sancy, ông chẳng đời nào ly ra một xu tiền túi cho sự phục hồi ấy. Không nhất thiết là kẻ tham ô hay biển thủ, song người ta có thể gọi ông là gã lái buôn rất biết cách làm giàu, kẻ không bao giờ bỏ qua bất kỳ cơ hội nào dù nhỏ nhất. Henri biết rõ và thường mang chuyện này ra làm trò cười cợt. Một hôm đi ngang qua cung điện, mãi chú ý chào vua đang đứng nhìn mình từ ban công, Sully sẩy chân vấp té. Vua thấy vậy liền nói vọng xuống, “Ta chả lấy làm lạ thấy khanh vấp chân như vậy, giả như tên lính gác Thụy sĩ khỏe nhất của ta bụng nhồi đầy rượu như hầu bao của khanh lèn chặt tiền hối lộ thì không chỉ vấp chân mà thôi: hắn ngã sấp mặt sóng soài là ít.”

Tuy làm đến chức Tổng trưởng Tài chính, Sully hà tiện cho túi tiền của chính mình không khác gì ông keo cú cho ngân khố của quốc gia, thay vì tậu xe, bao giờ ông cũng chỉ trên mình ngựa gõ móng khắp Paris. Bởi ông là một kỵ mã hậu đậu, người ta trông vào ai nấy đều phì cười, đến cả bọn trẻ con cũng vậy.

Nhưng xưa nay chưa hề có một Tổng trưởng nào keo cú như ông. Một ông người Ý, khi trở lại Arsenal dễ đã là lần thứ năm nay thứ sáu mà vẫn chưa đòi được nợ, thấy ba tên tội phạm bị treo cổ ngoài Quảng trường Grève ông ta đã chạnh lòng thốt lên: “Hãy trông mấy gã quỷ sứ ấy mới tốt số làm sao! Ít ra thì bọn họ không phải làm ăn với thằng cha Sully mắc dịch.”

Tuy nhiên, không phải ai ai Sully cũng đối xử theo cách như với ngài người Ý đáng kính đến nổi ông ta phải ghen tị cả với phạm nhân bị treo cổ. Có một người tên Pradel, từng là đại quản gia của Thống chế Biron, đã bền chí đòi nợ lương trả chậm. Sully không muốn trả số tiền lương còn thiếu này và một ngày nọ ông còn cư xử quá đà là sai người tống khứ kẻ đòi nợ. Khi bị áp giải ngang qua phòng ăn của Sully, Pradel lấy con dao bày biện trên bàn ăn và xoay lưng về phía Sully, lúc này đã sập cửa trước kẻ thỉnh cầu tội nghiệp. Pradel đi thẳng đến nơi diện kiến nhà vua, dao trong tay, ông bảo vua cứ việc treo cổ mình, miễn là trước khi chết hãy để ông được thọc con dao này vào bụng lão Sully chó má.

Sully lập tức trả hết nợ.

Công tước Sully là người đầu tiên trồng những hàng du nổi tiếng vạch đường cho hệ thống quốc lộ của nước Pháp, nhưng ông là kẻ bị một số người thù ghét thậm tệ và họ đã chém cụt thân cây kèm theo câu rủa, “Đây là dành cho Rosny, cầu cho hắn bị chém đầu như Biron vậy.”

Nói về Biron, Sully thuật lại trong hồi ký của ông rằng viên thống chế, cùng với mười hai người đàn ông hào hoa nhất Triều đình, đã có lần cố gắng tổ chức một buổi vũ kịch ba lê mà họ lại không đủ khả năng chi trả cho việc dàn dựng. Đức vua bảo họ, “Các ông đừng hòng đi đâu mà không có một gã Rosny bên mình,” nói rồi vua tự bỏ tiền của mình ra để tài trợ.

Có thể khó tin nổi điều này lại xảy ra ở kẻ mà sử gia miêu tả là con người mang tướng mạo chằm vằm, khắc khổ, nhưng Sully hóa ra là người ham mê thú vui nhảy nhót. Hằng đêm cho đến khi xảy ra cái chết của Henri IV và càng thường xuyên hơn sau đó có một tên quân hầu hoàng gia tên Laroche gảy đàn luýt cho Sully và anh ta diễn tấu tất cả những giai điệu khiêu vũ mới nhất. Ngay từ nốt nhạc đầu tiên Sully đã đứng dậy, vừa nhảy một mình vừa ve vẩy chiếc mũ ông thường đội trong phòng làm việc. Khán giả xem ông múa chỉ có mỗi hai người bạn thân nhất của ông, và buổi dạ tiệc chắc sẽ hoàn hảo hơn giá như có thêm vài mống đàn bà tham dự, nhưng ngài Công tước thì lại không muốn thanh danh mình bị gây nguy hiểm hay ít ra đấy là do Tallemant des Réaux vì không ưa gì Sully nên đã nói vậy và chúng ta có quyền hoài nghi về việc này. Hai vị khán giả ấy, kẻ có thể có, mà cũng có thể không, hài lòng khi phải ngồi xem quý ngài đực rựa múa chay ấy là ngài Chevry và ngài Chevigny.

Vì ông không sẵn lòng khiêu vũ cùng các phụ nữ dễ dãi, người ta thắc mắc lẽ ra ông có thể yêu cầu Công tước phu nhân Sully vào nhảy cùng cho đỡ nhạt mới phải, song có vẻ như ông chẳng bận tâm gì chuyện nhảy đầm mà lại không có đào. Khi phát lương tháng, ông thường căn dặn người của mình, “Một phần dành cho chiếc bàn ăn, một phần trao cho vợ, còn lại một phần là để cho tình nhân. Các ngươi đừng trộn lẫn vào nhau đấy nhé.”

Ngày nọ, ngán ngẩm phải giáp mặt nhiều người khi lên xuống cầu thang, những kẻ chỉ chực thăm vợ ông hơn là tìm gặp ông, ông đã cho xây riêng một cầu thang đi thẳng đến dãy buồng bà Công tước phu nhân. Thang làm xong, ông bảo vợ, “Phu nhân, tôi đã cho làm một cầu thang riêng cho bà rồi đấy nhé. Làm ơn bảo những kẻ viếng bà theo cầu thang ấy mà đi. Bất cứ ai dùng cầu thang của tôi sẽ bị ném lộn cổ xuống sàn đấy.”

Ngày được bổ nhiệm chức Đại tướng quân lực lượng pháo binh, ông dùng con dấu in hình đại bàng và tia chớp cùng dòng khẩu hiệu Quo Jussa Jovis “Ta cất cánh bằng lệnh của thần Dớt (Zeus).”

Con dấu của Hồng y Richelieu, người đặt chân lên cầu thang của Sully lúc năm giờ ba mươi vào buổi sáng, thì in hình đại bàng ẩn khuất trong mây mờ Aquila in Nubibus.

“Tôi xướng danh thế nào đây nhỉ?” người gia nhân hỏi tên vị khách vào sáng sớm.

“Xướng danh ư?” ông mỉm cười vì biết trước hiệu ứng câu trả lời. “Hãy báo là Me-xừ Hồng y Richelieu!”

XXV

Hai con đại bàng

Thật vậy, Sully trước nay chưa nghe thấy tiếng báo danh hoàn toàn không mong đợi như thế bao giờ. Nghe tiếng hô chát chúa bên tai, ông quay lại xem thử ai lại nhè lúc bắt đầu ngày mới của ông mà đến đây quấy rầy như vậy.

Ông đang dành trọn tâm tư viết bộ hồi ký đồ sộ để lại cho chúng ta sau này, song cái tên vừa được xướng lên bởi người thuộc hạ khiến ông cực chẳng đã phải nhấc mông khỏi ghế.

Sully ăn vận theo mốt của năm 1610, thời trang cách mười tám hai mươi năm về trước với chiếc quần thụng lửng bằng vải nhung đen xẻ dọc thành từng dải kích thước đều nhau, chiếc áo chẽn bằng vải sa tanh màu tím bên dưới vòng cổ xếp nếp hồ cứng, mái tóc cắt ngắn, hàm râu để dài xoăn ngược lên phía trên được ghim lại bằng que tăm dài theo phong cách của Coligny. Bên ngoài ông khoác thêm chiếc áo choàng thụng mặc nhà lỗi mốt, cổ đeo dây chuyền vàng đính biểu tượng nạm hạt kim cương về phẩm cấp và chức vụ của ông, tất cả trông như thể ông sắp sửa dự phiên thiết triều Hội đồng cố vấn vua Henri IV. Với y phục như vậy ngoại trừ cái áo choàng thụng, ông thường ra khỏi nhà vào khoảng một giờ chiều (nếu gặp ngày trời đẹp). Dẫn theo bốn lính hộ vệ người Thụy sĩ, ông bách bộ từ lâu đài của mình đến Quảng trường Hoàng gia, đến đấy thì ông chầm chậm dạo quanh quảng trường theo những con đường có mái che vòm cung. Khách bộ hành dừng lại trông theo khi thấy ông đi qua, từ tốn và nghiêm nghị, trông hệt một bóng ma thế kỷ trước hiện về.

Hai vị đại thần, đứng trước mặt nhau trong lần gặp đầu tiên, trông như dáng đại bàng mà mỗi người dùng làm biểu tượng cho riêng mình: Aquila in Nubibus, đại bàng nấp trong mây và khống chế tất cả những gì nó bao quát giữa lúc ẩn mình từ trên cao, là hình ảnh thích hợp về vị đại thần đang quán xuyến tất cả cho Louis XIII, nhà vua của ông; còn bên kia, Quo Jussa Jolis, đại bàng sấm sét theo lệnh vua, mô tả Sully với tư cách là cách tay mặt mạnh mẽ nhưng tuân theo mệnh lệnh của Henri IV.

(Độc giả đã biết qua những tình tiết lịch sử này rồi có thể phàn nàn đây là những chi tiết vụn vặt đưa vào chỉ tổ làm gián đoạn nội dung đẹp đẽ của truyện. Với các bạn đọc ấy xin cứ việc bỏ qua đoạn này, song chúng tôi lồng vào đây cốt là dành cho độc giả nào vẫn còn xa lạ với lịch sử, và những ai do bị hấp dẫn bởi cái tựa đề tham vọng của cuốn tình sử lãng mạn này mà tiện thể cũng muốn biết được thêm ít nhiều.)

Richelieu, khá trẻ hơn so với Sully vị Hồng y tuổi chỉ bốn mươi hai trong khi Sully đã ngoài sáu mươi tám tiến đến người bạn cũ của Henri IV bằng sự kính cẩn cả vì tuổi tác và vì danh tiếng.

Sully phát cử chỉ về phía một chiếc ghế, Richelieu thong thả ngồi vào. Ông già kiêu hãnh, quen thuộc với nghi thức triều đình, thầm khen phong thái của vị khách.

“Me-xừ Công tước,” Hồng y mỉm cười lên tiếng, “sự viếng thăm của tôi có lẽ không làm ngài ngạc nhiên chứ?”

“Tôi thừa nhận việc này là không mong đợi.” Sully trả lời bằng thái độ trực ngôn cố hữu.

“Nhưng vì lý do gì, Me-xừ Công tước? Tất cả đại thần làm việc hay từng làm việc vì lợi ích cho mai sau mà chúng ta là trong số những người ấy đều hết lòng vì hạnh phúc, vinh quang và sự vĩ đại của Vương quốc Pháp mà họ phụng sự. Vì lý do gì mà tôi đây, phụng sự khiêm nhường cho người con lại không nên tìm đến sự hỗ trợ, cố vấn và sự am hiểu của kẻ đã phụng sự thật cao quý cho người cha?”.

“Việc gì phải nhớ đến công lao một kẻ đã không còn khả năng phụng sự?” Sully cay đắng. “Cây già mục ruỗng có dùng đốt củi còn chả xong, đáng gì phải bận tâm ban cho nó một nhát rìu ân huệ.”

“À, gỗ mục ban đêm phát dạ quang, Me-xừ Công tước ạ, còn gỗ tươi tối trời thường khuất lấp. Nhưng tôi chấp nhận lời ví von vì, tạ ơn Chúa, ngài vẫn luôn là một cây sồi, và mong sao chim hót trên cành sồi ấy chính là loài chim ký ức.”

“Hèn nào người ta bảo ngài biết làm thơ, Me-xừ Hồng y ạ,” Sully khinh khỉnh.

“Đúng vậy, Me-xừ Công tước, vào thời gian rỗi, nhưng không phải cho tôi. Tôi nghiên cứu thi ca không phải để trở thành thi sĩ, mà là để biết cách bình thơ và tưởng thưởng nhà thơ.”

“Vào thời của tôi, người hào hoa chả ai hơi đâu quan tâm những chuyện như thế ấy.”

“Thời của ngài là thời đại huy hoàng, là thời đại của những trận chiến như Coutras, Arques, Ivry, và Fontaine-Française. Đó là thời mà chính sách cũ của François I và Henri II lại một lần nữa được mang ra áp dụng, một chính sách đối lập với Hoàng gia Áo quốc, một chính sách mà ngài là một trong những người cổ xúy tiên phong.”

“Về nó tôi đã tranh chấp cùng Thái hậu.”

“Chính sách ấy xác lập ảnh hưởng của nước Pháp ngay tại nước Ý,” Hồng y vẫn thao thao như không để tâm gì đến sự cắt lời dù thâm tâm ông lại ghi nhận thật kỹ càng. “Nó mang về cho chúng ta các vùng Savoy, Bresse, Bugey, và Valromey. Nó hỗ trợ người Hà Lan khởi nghĩa chống Tây Ban Nha và khuyến khích người theo Phái Luther tại Đức chống lại người Công giáo. Và ngài là kẻ chủ xướng của nỗ lực thứ hai, nhằm ý đồ tạo ra một kiểu nhà nước Cộng hòa Ki-tô giáo ở đó mọi xung đột sẽ được giải quyết tại quốc hội, nơi mọi hệ phái gặp nhau trên quan hệ bình đẳng và những gia tư điền sản bị Hoàng đế Mathias tịch thu có thể hoàn trả lại cho những kẻ thừa kế hợp pháp.”

“Đúng vậy, và giữa khi đang diễn ra những nỗ lực vinh quang ấy thì những kẻ mưu sát đã lấy mạng đức vua.”

Richelieu lại âm thầm ghi nhận sự cắt lời lần thứ nhì. Ông sẽ trở lại với cả hai vấn đề, nhưng giờ thì ông cứ làm bộ say sưa trước đã: “Vào những ngày vinh quang như thế người ta đâu dư dật thì giờ để dành cho văn chương, vì đâu phải nhờ Caesar mà Horace và Virgil sanh ra đời, hay đúng hơn nào phải Julius là Caesar của họ mà chính thị ấy là Augustus. Tôi kính ngưỡng những vị tướng quân và những vị đại thần làm việc cho ngài, Me-xừ Sully ạ, nhưng xin đừng vì thế mà xem khinh những thi sĩ của tôi. Tướng quân và đại thần sẽ làm cho đế chế trở thành vĩ đại, nhưng thi sĩ mới chính là những kẻ thắp lên ánh sáng một nền văn minh. Bởi quá khứ lẫn tương lai là đêm đen tăm tối, chỉ nhà thơ mới làm chúng sáng ngời. Thử hỏi ai là tướng lãnh và đại thần của Augustus, duy nhất chỉ một người bất cứ ai đều có thể gọi tên, Agrippa. Thử hỏi ai là kẻ thân cận của người bạn Maecenas của Augustus, chúng ta sẽ nhớ ngay ấy là Virgil, Horace, Varius, Tibullus… thậm chí là những kẻ bị Augustus lưu đày, mà trong đó có cả Ovid bất diệt. Tôi không thể là một Agrippa, hay thậm chí là một Sully, vậy hãy để tôi làm Maecenas.”

Sully trố mắt nhìn sững kẻ mà ông nghe kể về tính chuyên quyền và bạo ngược không dưới hai mươi lần, nhưng lại là kẻ đến đây vừa ôn lại cho ông những tháng ngày quyền uy huy hoàng vừa tỏ sự kính ngưỡng vị chủ nhân đời trước. Ông rút que tăm khỏi chòm râu rồi nhét vào giữa hai hàm răng, bộ điệu hăm hở chẳng khác gì gã đàn ông đương độ tráng niên, “Rất tốt, ngài cứ việc nuôi dưỡng những gã thi nhân của ngài, dù tôi không dám chắc liệu thơ của mấy thằng cha ấy có hay ho như lời ngài nói hay không.”

“Me-xừ Sully, từ khi nào nghi trồng những hàng du mà ngày nay tỏa bóng xuống những con đường chúng ta đi qua?” Richelieu hỏi.

“Me-xừ Hồng y,” Sully vui vẻ, “đấy là những năm 1598 đến 1604, tính ra đã là hai mươi bốn năm về trước.”

“Khi mới trồng chúng có đẹp đẽ và tốt tươi như ngày nay chăng?”

“Chúng được trồng khỏe và sinh trưởng khỏe, ôi những hàng du ấy của tôi.”

“Tôi biết có những kẻ hiểu nhầm ý ngài đã chém đứt lìa nhiều trong số chúng, họ không thấy ra bàn tay lo xa của bậc vĩ nhân muốn gieo bóng mát cho những kẻ lữ hành mỏi mệt. Thế nhưng với những cây sống sót thì chúng vươn cao, sải rộng, lá xanh rợp bóng chứ?”

“Quả đúng là vậy,” Sully kiêu hãnh; “và mỗi lần ngắm chúng xiết bao cứng cáp, xiết bao mạnh khỏe, xiết bao xanh tươi, trong tôi cũng vơi nhiều bao phiền muộn về số cây bị chém gục.”

“Cũng là như vậy với tôi và thi nhân của tôi, Me-xừ Sully ạ. Giới phê bình chê bai người này nhưng họ cũng ngợi ca người khác, và những ai tồn tại sẽ phát triển mạnh hơn và thành công càng nhiều hơn. Hôm nay tôi trồng cây du tên Rotrou; ngày mai cũng có thể tôi trồng cây sồi tên Corneille. Tôi tưới chúng rồi chờ đợi. Tôi không nói được những cây nào lẽ ra xanh tốt nếu ở vào triều đại của ngài: Desmarets, Bois-Robert, Mairet, Voiture, Chapelain, Gombauld, Baro, Raissiguier, La Morelle, Grandchamp tôi đã không thể biết. Nếu vài trong số ấy sinh trưởng thành bụi rậm thay vì trở thành một cánh rừng, âu đấy chẳng phải lỗi tại tôi.”

“Đúng, đúng, đúng” Sully gật gù. “Kẻ cần lao cao cả phải lúc nhàn cư cần thú tiêu khiển như thế ấy và họ bảo ngài rất biết cách làm việc, Me-xừ Hồng y ạ. Nó chẳng thua kém gì hơn so với nghề làm vườn, tôi chắc vậy.”

“Cầu chúa ban phước cho khu vườn của tôi và biến nó thành khu vườn dành cho hậu thế, Me-xừ Sully à.”

“Nhưng tôi không tưởng rằng ngài trở giấc lúc năm giờ để đến đây tặng tôi dăm lời khen ngợi rồi bộc bạch cùng tôi về đám thi nhân của ngài đâu nhỉ?” Sully thắc mắc.

“Thứ nhất, tôi không thức dậy lúc năm giờ,” Hồng y mỉm cười, “vì tôi chưa hề đi ngủ. Me-xừ Sully, có lẽ vào thời của ngài người ta thức khuya dậy sớm, nhưng vẫn có chợp mắt. Song vào thời tôi thì chúng tôi không hề chợp mắt. Không đâu, tôi không đến đây cốt để biếu xén ngài dăm lời nịnh nọt rồi tâm tư đủ chuyện cùng ngài về đám thi nhân của mình. Song khi cơ hội đã đến thì tôi cẩn trọng không để nó ra đi. Thực ra thì, dám thưa cùng Me-xừ kính mến, tôi đến cốt để nói cùng ngài về hai điều chính ngài nêu ra trước.”

“Chính tôi nêu hai điều?”

“Đúng.”

“Tôi đã nói gì đâu!”

“Ngài bỏ quá cho, nhưng lúc tôi đề cập đến nỗ lực của ngài chống lại Áo quốc cùng Tây Ban Nha, ngài đã nói, ‘Vì nó tôi đã tranh chấp cùng Thái hậu.’”

“Đúng thế. Chẳng phải bà ta vừa là người Áo vì mẹ bà ấy là Jeanne, vừa là người Tây Ban Nha vì cậu bà ấy là Charles V đấy ư?”

“Chính xác mà cũng bởi tại ngài, Me-xừ Sully, mà bà ấy trở thành Vương hậu Pháp quốc.”

“Và tôi đã sai khi đã cố vấn như thế cho vị chủ nhân kính mến của mình, Quốc vương Henri IV. Từ dạo ấy, tôi ăn năn không biết bao lần.”

“A, ngày nay tôi đang phải chiến đấu giống những gì ngài chiến đấu hai mươi năm về trước, một cuộc chiến đấu ngài đã nhận thua. Và đến lượt tôi có thể lại nhận thua lần nữa vì tôi bị đối đầu những hai bà hậu, một trẻ và một già.”

“May thay,” Sully vừa cười vừa nhai nhai que tăm, “lần này thì không phải kẻ sinh sau là người có ảnh hưởng nhiều hơn. Vua Henri IV yêu đương thừa thãi, con ông ấy yêu chả bõ bèn gì.”

“Me-xừ Công tước, có khi nào ngài nghĩ về sự khác biệt này giữa người cha và người con không nhỉ?”

Sully nhìn Richelieu tủm tỉm ra ý hỏi “Ngài nghiêm chỉnh đấy chứ?” Thế rồi ông cất giọng lạ lẫm, “Khác biệt giữa cha và con sao? À, có, tôi có nghĩ về chuyện ấy, và nghĩ thường xuyên.”

“Ngài hẳn nhớ lại về người cha ấy: một người hoạt động không mệt mỏi, ban ngày cưỡi ngựa cả hai mươi dặm đường và đến tối lại chơi quần vợt, hết vừa đi vừa tham nghị đại thần lại quay sang tiếp kiến sứ thần, bận bịu từ sáng mãi đến tối, đánh bạc thì phải thắng, thua thì kiếm chuyện gạt lừa rồi hào hiệp trả lại số tiền thắng được nhờ ăn gian. Tâm trí dễ tổn thương vì lời khiếm nhã nhưng phản ứng chỉ bằng nụ cười, tuy cái cười của ông bao giờ cũng gần với nước mắt. Một khi làm gì là làm với tất cả hăng say, dẫu ý muốn bất chợt có đưa ông đến chỗ bốc đồng hồ dại. Là kẻ lừa dối đàn bà mà lại tôn vinh đàn bà. Ông sinh ra bằng món quà nhân hậu của trời cho, cũng chính là món quà khiến Thánh Thèrése khóc thương Satan, kẻ chỉ có thể sống bằng lòng căm ghét.”

“Ngài biết Quốc vương Henri IV ư?” Sully kinh ngạc hỏi.

“Hồi còn trẻ tôi đã gặp nhà vua mỗi một hay hai lần, thế thôi, nhưng tôi đặc biệt tìm hiểu về ông ấy. Trái ngược với người cha, hãy trông vào người con ông ấy: chậm chạp như cụ già, rầu rĩ như kẻ sắp chết, thích đứng thay vì đi, bao giờ cũng chăm chăm ra cửa sổ, nhìn mà trông như là không nhìn. Hắn có dáng đi tựa kẻ vô hồn, ưa đánh bạc mà không màng ăn thua, nhưng thâm tâm thì rất ghét thua. Ngủ tối ngày triền miên mê mệt, đôi mắt lúc nào cũng khô khốc, không yêu gì cả và tệ hại nhất đó là không yêu ai cả.”

“Tôi hiểu,” Sully nói. “Đối với một gã như thế, ngài có thể có chút ảnh hưởng.”

“Được vậy là bởi mặc cho tất cả những gì vừa nói hắn ít ra còn được hai phẩm chất: kiêu hãnh với nền quân chủ và dễ động lòng đố kỵ vì danh dự Pháp quốc. Đấy là hai cái đinh thúc ngựa mà tôi dùng để thúc hắn. Và chừng đó là đủ giá như đừng vì người mẹ của hắn, bao giờ cũng bênh vực Tây Ban Nha và ngợi ca Áo quốc. Thế nhưng tôi đây, vì theo đuổi chính sách của Quốc vương Henri IV vĩ đại cùng Sully đại thần của ông ta, chỉ muốn đối chọi với hai kẻ thù truyền kiếp ấy của nước Pháp chúng ta. Vậy nên tôi tìm đến ngài, bậc thầy của tôi, kẻ tôi noi theo và khâm phục, nhất là về những vấn đề tài chính, để hỏi nơi ngài sự hậu thuẫn chống lại thiên tài quỷ dữ, kẻ thù của ngài lúc bấy giờ và cũng là của tôi bây giờ.”

“Thế tôi giúp được thế nào đây, cho một trang anh liệt như ngài, kẻ quyền uy hơn cả nhà vua?” Sully hỏi.

“Ngài có nói giữa lúc còn dang dở những dự định vẻ vang thì những kẻ mưu sát đã lấy mạng đức vua.”

“Tôi nói là những kẻ mưu sát hay kẻ mưu sát nhỉ?”

“Ngài nói là những kẻ mưu sát.”

Sully im lặng.

“Vậy nên,” Richelieu kéo ghế gần hơn về phía Sully nói tiếp, “hãy nhớ lại nếu ngài có thể, tất cả những gì trong trí nhớ của ngài về cái ngày 14 tháng 5 định mệnh ấy, và kể tôi nghe trước đấy ngài đã được cảnh báo những gì.”

“Chúng tôi nhận không ít cảnh báo, song rủi thay lại chẳng chú ý gì nhiều đến chúng. Khi đặt hết niềm tin vào ý trời thì người ta lại để trí khôn của mình ngủ quên. Tuy nhiên, theo tôi thì vua Henri đã phạm phải hai sai lầm hệ trọng.”

“Là gì vậy?”

“Ngài hứa hẹn với Giáo hoàng Paul Vlà sẽ phục hồi đặc ân cho tu sĩ dòng tên, nhưng khi Giáo hoàng thúc ép thì ngài lại kiếm chuyện cù nhầy mà nói, ‘Giá tôi có đến hai mạng thì tôi cũng hoan hỉ tặng một để làm hài lòng Đức Thánh Cha, nhưng vì chỉ có một nên tôi phải gìn giữ vừa để kính lễ ngài vừa vì lợi ích của bá tánh.’ Sai lầm thứ nhì là ngài đã lăng nhục gã Concino Concini đê tiện, tên thần tử sủng ái của Vương hậu trước đông đủ bá quan văn võ. Khi hiệp sĩ hào hoa của bà ấy, một người trau chuốt vẻ bề ngoài, kẻ chiến thắng những trận đấu giáo trên mình ngựa, người làm lu mờ cả những vị thân vương, bị xỉ vả trước những ông quan tòa, những nhà học giả, những vị giáo sĩ, bà xem đây là sự sỉ nhục nhằm vào chính bà và thề sẽ trả thù một món nợ máu theo kiểu Ý, ngạc nhiên thay. Từ đấy về sau, bà nhất quyết khóa chặt lòng mình trước nhà vua.”

“Giữa những cảnh báo bị làm ngơ ấy,” Richelieu hỏi: “có cái nào gửi đến bởi một người đàn bà tên phu nhân De Coëtman chăng?”

Sully giật mình. “Có, quả vậy,” ông nói. “Song chúng không phải là duy nhất. Có một gã tên Lagarde sống trong gia đình Hébert tại Naples cảnh báo nhà vua coi chừng d’Épernon có âm mưu ám sát. Lại có một gã Labrosse nào đó, kẻ chúng tôi không hề lần ra, lưu ý cùng Me-xừ Vendôme vào sáng tháng 5 ấy rằng khoảng thời gian từ ngày 13 sang ngày 14 sẽ là nguy hiểm chết người đối với nhà vua. Tôi không biết liệu ngài có xét đến mối liên hệ giữa con số 14 với sự sinh ra, trưởng thành và chết đi của Quốc vương Henri IV chăng?”

“Không,” Richelieu trả lời. Ông thả chùng dây cương cốt sao để Sully tự chạy vào tròng.

“Thế thì nghe nhé,” vị đại thần tính toán cấp cao, kẻ rút gọn tất tật vào khoa học những con số ề à lấy giọng. “Thứ nhất: Quốc vương Henri IV ra đời sau ngày Chúa Jesus chúng ta giáng sinh tính ra là mười bốn thế kỷ, mười bốn thập niên và mười bốn năm. Thứ nhì: ngày đầu đời của ngài là 14 tháng 12 và ngày cuối đời là 14 tháng 5. Thứ ba: tên của ngài, Henri de Navarre, đếm được cả thảy mười bốn chữ. Thứ tư: ngài thọ bốn lần mười bốn năm, bốn lần mười bốn tuần và bốn lần mười bốn ngày. Thứ năm: Ngài bị Jean Chatel gây thương tích vào năm 1954, mười bốn ngày sau ngày 14 tháng 12, từ lúc ấy đến ngày ngài qua đời tính ra là mười bốn năm, mười bốn tháng và mười bốn lần năm ngày. Thứ sáu: ngài ca khúc khải hoàn Trận chiến Ivry vào ngày 14 tháng 3. Thứ bảy: Me-xừ Thái tử, kẻ nay là vua đường triều, rửa tội vào ngày 14 tháng 8. Thứ tám: đức vua chúng ta bị ám sát vào ngày 14 tháng 5, kể từ sự kiên Chúa nhập thể thì đó là mười bốn thế kỷ và mười bốn chu kỳ năm năm. Thứ chín: Ravaillac bị treo cổ mười bốn ngày sau khi vua chết. Thứ mười và là cuối cùng: một trăm mười lăm lần mười bốn là 1610, năm mà nhà vua đã qua đời.”

“Ừ nhỉ,” Richelieu gật gù, “lạ lùng và kỳ dị làm sao. Nhưng mỗi người đều có một con số ma thuật phải không. Cái bà tên phu nhân De Coëtman ấy mà,” ông lại tiếp, “nàng ấy cũng không trực tiếp nói chuyện với ngài sao, Me-xừ Công tước?”

Sully dè bỉu. “Kể cả người giỏi nhất và tận tâm nhất chăng nữa thì cũng có cái dở của mình. Đích thân tôi đã tâu vua về nàng ấy. Nhưng vua chỉ nhún vai rồi nói, ‘Nếu là ông thì sẽ làm sao, hở Rosny’ ngài vẫn dùng tên cúng cơm của tôi dù chính ngài phong tôi là Công tước Sully ‘Nếu là ông thì sẽ làm sao? Tất cả đều trông chờ ý Chúa, đành vậy thôi.’”

“Cảnh báo này gửi đến bằng thư, phải vậy không hở Me-xừ Công tước?”

“Đúng thế.”

“Lá thư đề gửi đến ai?”

“Đến tôi, để trao đến tay vua.”

“Nó đến từ kẻ nào?”

“Từ phu nhân De Coëtman.”

“Phải chăng một bản sao khác đến từ một người đàn bà khác?”

“Từ quý cô De Gournay.”

“Thế thì tôi phải hỏi ngài, Me-xừ Công tước ạ và tôi làm vậy vì quyền lợi và danh dự nước Pháp…”

Sully gật đầu, ra ý ông đang sẵn sàng để trả lời.

“… Lá thư ấy, vì sao ông không trao nó đến tay vua?”

“Vì nó công khai buộc tội Vương hậu Marie de Médicis, Épernon và Concini.”

“Lá thư ấy mà, Me-xừ Công tước ngài còn giữ nó không?”

“Không, tôi đã trả nó lại.”

“Xin hỏi là cho ai?”

“Cho kẻ mang nó quý cô De Gournay.”

“Me-xừ Công tước, liệu ngài có ngại gì khi viết cho tôi vài dòng như vầy: ‘Nay ủy thác quý cô De Gournay trao Me-xừ Hồng y Richelieu lá thư mà phu nhân De Coëtman gửi Công tước Sully vào ngày 11 tháng 5 năm 1610’?”.

“Không ngại, giả như quý cô De Gournay từ chối trao ngài. Nhưng bà ấy sẽ không làm vậy bởi đây là người phụ nữ nghèo túng và đang cần được giúp đỡ, vậy chẳng việc gì ngài cần sự ủy thác của tôi cả.”

“Nhưng nếu tôi cần?”

“Phái người đến chỗ tôi và anh ta sẽ trở về cùng tờ giấy ấy.”

“Giờ là vấn đề cuối cùng, Me-xừ Sully, và mong ngài nhận nơi tôi sự tri ân đến tận đáy lòng.”

Sully nghiêng đầu.

“Trong ngôi nhà của Joly de Fleury, ở góc Phố Thánh Honoré và Phố Con Ngoan, đằng sau một viên gạch ở trên vách, được cất giữ tờ biên bản lời khai của Ravaillac với Pháp viện tối cao.”

“Không: nguyên tờ văn kiện ấy được giữ tại Cung Pháp đình và bị hủy hoại sau trận hỏa hoạn. Cái mà Joly de Fleury có đấy là tờ ghi lại những gì Ravaillac cung khai tại giá treo cổ, giữa những gọng kìm cùng chì nấu chảy.”

“Tờ khai ấy không còn trong tay gia đình Fleury nữa.”

“Đúng ra nó đã được Me-xừ De Fleury trao đi trước khi ông ấy qua đời.”

“Ngài biết chắc về nó chứ?” Richelieu hỏi.

“Chắc.”

“Ngài biết nó!” ông reo lên, không nén được cử chỉ mừng rỡ. “Vậy là ngài có thể nói tôi biết nó ở đâu? Tờ giấy này, ắt nó sẽ là ân huệ cứu rỗi cho tôi. Nó là không gì hơn ngoài sự vinh quang, sự cao quý và là niềm vinh dự của nước Pháp nó là tất cả! Nhân danh Chúa, xin hãy nói rằng tôi có thể có nó.”

“Không thể được.”

“Không thể được? Vì sao?”

“Tôi mắc một lời thề.”

Hồng y đứng dậy. “Nếu Công tước Sully đã mắc lời thề, tôi đành tôn trọng lời thề ấy. Nhưng thật lòng mà nói,” ông chậm rãi, “việc này sẽ là mệnh hệ cho nước Pháp.”

Không kèo nài gì thêm với Sully dù nửa chữ, ông nghiêng mình trân trọng chào từ biệt, nhận nơi vị đại thần già nua lời chào đáp lễ lịch sự nhưng vừa phải. Thế rồi ông dời gót, lòng bắt đầu ngờ vực cái ý trời mà Cha Joseph hứa chắc là sẽ luôn ở bên mình phù trợ ông.

XXVI

Hồng y trong chiếc áo choàng ngủ

Khoảng bảy giờ sáng Hồng y về đến căn nhà của ông tại Quảng trường Hoàng gia, đám phu kiệu được ông cho về ai nấy đều thấy mình được trả tiền xứng công nên tỏ ra hài lòng về một đêm thức trắng. Ông chợp mắt chừng hai tiếng, đến khoảng chín giờ ba mươi thì xuống phòng làm việc trong chiếc áo choàng ngủ và đôi dép lê.

Gian phòng này với Công tước Richelieu chính là trung tâm thế giới của ông, nơi ông giam mình làm việc mười hai đến mười bốn tiếng mỗi ngày. Ông ăn trưa cùng giáo sĩ giải tội, bạn hữu thân thiết, mấy chàng hề cùng những người ưa thích bắt quàng làm họ, sau đấy ông lại về đây chợp mắt một lát trên chiếc trường kỷ rộng gần bằng cả một chiếc giường, khi mà chính sự níu kéo ông quá lâu nơi bàn làm việc. Ông hay dùng bữa tối cùng người cháu gái của mình.

Không ai được phép bén mảng đến gian phòng làm việc này, nơi chứa đầy những bí mật đại sự, vào những lúc Richelieu vắng mặt. Ngoại lệ được dành cho Charpentier, thư ký của ông và là người ông tín nhiệm như chính mình. Mỗi khi vào bên trong, Charpentier sẽ mở hết những cánh cửa thông trừ cánh cửa dẫn đến nhà Marion Derlome, bởi cánh cửa này mỗi Richelieu mới có chìa khóa.

Cavois từng bép xép rằng đôi khi thay vì về buồng để ngủ thì Hồng y lại để nguyên y phục mà nghỉ ngơi ngay trên chiếc trường kỷ ở phòng làm việc. Và có lần đang lúc giữa đêm thì Cavois nghe thấy Hồng y đang trò chuyện cùng ai đấy mà anh ta nhận ra đây là giọng nữ.

Lời nhỏ to theo gió lan xa, kẻ lắm điều nhiều chuyện ai nấy đều cả quyết người nữ ấy chính là Marion Delorme, một cô gái mới non mười tám và là đóa hoa xuân đang thời đẹp nhất. Họ nói chắc rằng nàng bước chân xuyên tường nhẹ nhàng như tiên nữ, không thì cũng giống nữ thần nương gió theo đường lỗ khóa để luồn vào, và thỏ thẻ cùng Hồng y toàn những chuyện chẳng dính dáng gì chính trị chính triếc.

Song chưa một ai thấy nàng bằng xương bằng thịt trong nhà Hồng y cả.

Tuy nhiên, chúng tôi những kẻ đã vào gian phòng làm việc lắm lời bàn tán ấy và nắm được mọi chuyện bí mật bên trong thì biết rằng ở đấy có một hòm thư riêng được Hồng y dùng để liên lạc với người láng giềng xinh đẹp. Marion chẳng cần gì phải đến tận phòng của Hồng y, và ông cũng chẳng hơi đâu quá bước đến nhà nàng.

Hôm ấy, chừng như ông có điều muốn nói, nên vào đến phòng là ông viết liền hai dòng chữ vào một mảnh giấy nhỏ, mở phía bên này của hòm thư riêng ấy, chui mảnh giấy vào bên trong, rung lên một tiếng chuông, rồi sập cửa hòm thư xuống.

Tờ giấy này, bởi chúng tôi có thể thuật lại cùng độc giả - những người chúng tôi chẳng có gì phải giấu, chứa đựng câu hỏi sau: “Tuần rồi Bá tước Moret ghé thăm phu nhân De La Montagne bao nhiêu lần? Cậu ấy chung tình hay không chung tình? Tóm lại, ta biết những gì về cậu ấy?”

Cuối tờ giấy ký tên, như mọi khi, là “Armand.” Tuy nhiên, cả bút tích lẫn chữ ký đều được giả dạng và chẳng có điểm nào chung với bút tích và chữ ký của vị đại thần.

Thế rồi ông gọi Charpentier và hỏi có ai đang đợi ở phòng ngoài chăng. “Đức cha Mulot, Me-xừ De Lafollone và Me-xừ De Bois-Robert,” viên thư ký trả lời.

“Tốt lắm, mời họ vào.” Richelieu nói.

Chúng tôi vừa kể Hồng y thường dùng bữa trưa cùng giáo sĩ giải tội, bạn hữu, hề giúp vui và cả những kẻ bu bám ăn theo, và bạn đọc chúng ta hẳn lấy làm lạ sao giáo sĩ giải tội của Đức ông lại ngồi lẫn lộn trong đám này, song Cha Mulot không phải mẫu giáo sĩ khắc khổ chỉ muốn chất chồng lên vai kẻ sám hối những bài kinh cầu pater nosters⁵⁰ và ave marias⁵¹.

Không, Cha Mulot, hơn tất cả gì khác, là bạn của Hồng y. Mười một năm trước, theo sau sự kiện hạ sát Thống chế xứ Ancre, Concino Concini, khi mà Thái hậu bị đày đi Blois và ngài Richelieu trẻ tuổi, bấy giờ là Giám mục giáo phận Luçon, bị đày đi Avignon, Cha Mulot đã làm điều dị thường. Hoặc vì muốn tỏ tình bằng hữu cùng Richelieu, mà cũng có thể là do tin tưởng về sự xuất chúng của ông sau này, Mulot đã bán hết những gì ông có, gom góp được chừng ba hay bốn ngàn écu rồi mang cả số tiền này đặt vào tay kẻ sau này là đức ông Hồng y. Từ ấy về sau, ông trở thành một trong những vị cố vấn thân thiết nhất và thẳng thắn nhất của Richelieu.

Và ông là một cận thần giỏi, nhưng về khoản rượu ngon rượu dở thì ông là kẻ không ai chịu được. Một hôm đang khi dùng bữa tại nhà Me-xừ d’Alaincourt, Tổng đốc Lyon, ông lấy làm bực dọc với thứ rượu vang đặt tại bàn ăn. Ông gọi ơi ới tên hầu rượu rồi vừa véo vào tai hắn vừa gắt, “Này anh bạn, chỉ quân lưu manh mới tiếp chủ nhân hắn thứ rượu như thế. Có thể ông ấy không biết có thứ nào ngon hơn chứ ta thì biết, vậy nên hãy dẹp ngay thứ vô vị này đi rồi đưa rượu khác ra đây.”

Là một người mê thích rượu vang, ngài giáo sĩ đáng kính có một cái mũi hệt như mũi của Bardolph, người bạn đồng hành vui tính của vua Henry V nước Anh, một cái mũi đỏ rực tưởng chừng có thể dùng thay cho một chiếc lồng đèn. Một hôm, khi còn là Giám mục Luçon, Richelieu vừa đội thử mấy chiếc mũ lông hải ly vừa quay sang hỏi ý Cha Mulot. “Cha có nghĩ cái này hợp với tôi không nhỉ?” ông hỏi.

Bois-Robert nhanh nhảu xen vào: “Bẩm Đức giám mục, nó sẽ hợp hơn với áo lễ của ngài giá như nó có màu giống màu cái mũi của ngài giáo sĩ giải tội.”

Ngài Mulot tử tế thầm hứa không bao giờ bỏ qua lời bông đùa láo xược này của Bois-Robert.

Vị khách thứ nhì chờ tiếp kiến Hồng y là một quý ông xứ Touraine tên là Lafollone. Gã là người canh giữ được vua ban tặng cho Hồng y với nhiệm vụ không để bất cứ ai khiến ông rộn trí không cần thiết hoặc quấy rầy ông bằng những vấn đề lặt vặt. Gã Lafollone này là cao thủ thưởng thức đồ ăn cũng giống như Mulot là quái kiệt về bình phẩm đồ uống, mà ngắm ông này uống và nhìn ông kia ăn lại là trò vui hàng ngày của đức ngài Hồng y. Quả tình, ngoài chiếc bàn bày biện thức ăn ra Laffollone chẳng còn suy tư về bất cứ gì khác. Nếu có người xã giao rằng trời hôm nay đi dạo là đẹp, đi săn là tuyệt, đi bơi là nhất, vân vân, thì gã đáp ngay rằng thời tiết như hôm nay mà đi ăn mới là hết sảy. Hồng y vẫn còn nhiều hộ vệ, nhưng với Lafollone bên cạnh thì ông không cần có thêm một chuyên gia nếm thử nào nữa.

Vị khách thứ ba, hay đúng hơn là người thứ ba chờ gặp Hồng y, là François Le Métel de Bois-Robert, một trong những cộng sự văn chương mà cũng là gã hề của ông. Bois-Robert có tật lúc nào cũng đổ quạu dù không ai hiểu nguyên cớ là vì đâu. Gã là dân xứ Rouen, thành phố gã từng là trạng sư nhưng phải bỏ của chạy lấy người sau khi một ả đàn bà quy gã vào cái tội khiến nàng chửa đẻ hai mặt con. Chân ướt chân ráo đến Paris, ban đầu thì gã tá túc ở chỗ Hồng y Du Perron, nhưng rồi sau đó gã quyết định phụng sự cho Hồng y Richelieu là hơn cả. Mà như chúng tôi đã nói, gã là một thằng cha hở ra là càm ràm, miệng lưỡi chực chờ tuôn đủ thứ lời lẽ cay đắng mỗi khi không nhận được sự tôn trọng mà gã đinh ninh rằng mình xứng đáng. “A hà, Me-xừ, chó còn được ăn vụn bánh từ bàn của ngài, chả nhẽ tôi còn tệ hơn chó ư?” ngày nọ gã nói cùng Hồng y như vậy.

Sự nhún nhường này khiến Hồng y xua tan nghi kỵ và cho phép Bois-Robert được kết tình bằng hữu với ông, rồi dần dà ông thấy ra hễ vắng gã là ông nghe trống trải. Gặp lúc trong lòng thơ thới, ông gọi tên gã chỉ hai từ “Le Bois⁵²” cụt lủn, nhại lại câu chuyện cười sáng tác bởi Me-xừ De Châteauneuf về khu rừng đến từ Normandy.

Bois-Robert là bản tin buổi sáng của Hồng y: cái loa của gã giúp ông biết tất tật những gì xảy ra trong làng văn ông đang nuôi dưỡng. Bois-Robert, kẻ có tấm lòng cao cả ẩn dưới vẻ bề ngoài dễ dàng giận dỗi, đã chỉ dẫn cho bàn tay của Hồng y trong nỗ lực của ông với tư cách một mạnh thường quân văn chương, thi thoảng còn ép bàn tay ấy xòe rộng ra mỗi khi nó nắm chặt vì sự căm ghét hay đố kỵ. BoisRobert, theo cách riêng của gã, giúp Richelieu chế ngự sự đen tối của ý nghĩ thù địch, và thuyết phục ông rằng kẻ đã có quyền thế thì phải biết dẹp bỏ lòng hẹp hòi.

Giữa sự căng thẳng triền miên của đời sống chính trị, hiểm họa thường trực về mưu toan soán nghịch, cuộc chiến không có điểm dừng của ông với kẻ thù chung quanh, người ta hiểu rằng có lúc Hồng y cũng cần tạm lánh mình vào không khí vui nhộn. Đối với ông, đấy gần như là một vấn đề về sức khỏe tinh thần: vì cung dẫu chắc mà giương căng mãi thì đến một ngày e rồi cũng gãy.

Nhất là sau những lần như đêm rồi ông đã trải qua, Hồng y thường có ý tìm đến nhóm ba người này, những kẻ mang lại cho ông vài giây phút thư giãn ngoài nhiệm vụ, lo toan và vất vả. Hơn nữa, ngoài những chuyện ông biết trước là sẽ được nghe từ gã Bois-Robert hoạt kê và sôi nổi, ông hy vọng nhờ gã mà ông biết được nơi có thể tìm thấy thứ còn lại của quý cô De Gournay.

Ngay khi thư gửi Marion Delorme nằm yên vị trong cái hòm thư riêng, như chúng tôi vừa kể, ông ra lệnh Charpentier mời ba vị khách vào.

Charpentier mở cửa. Bois-Robert và Lafollone chậm bước chờ nhau, người này có ý để người kia vào trước, nhưng Mulot, kẻ chừng như đang tâm trạng bực bội, huých hai người sang hai bên rồi sấn sổ chen chân vào trước.

Nhìn thấy trên tay ông cầm một lá thư, Hồng y mở lời, “Ô hô! Ông có gì đấy, hở đức cha thân mến?”

“Tôi có gì ư?” Mulot lớn tiếng, chân giẫm bình bịch. “Phẫn nộ, thực phẫn nộ!”

“Vì sao?”

“Ai viết thư này sẽ không bao giờ viết cho tôi lá thư nào nữa!”

“Ai?”

“Kẻ viết cho tôi thay mặt Đức ông!”

“Bon Dieu! Họ viết gì trong ấy?”

“Viết gì không phải là vấn đề. Thực ra thư viết bởi người của ngài còn lịch sự nữa là khác.”.

“Thế thì là chuyện gì?”

“Cách nó xưng danh! Ngài thừa biết tôi là giáo sĩ giải tội của ngài, đâu phải là giáo sĩ phát chẩn, bởi nếu tôi có đồng ý làm giáo sĩ phát chẩn cho ai, đấy sẽ là cho người quan trọng hơn ngài. Tôi là Kinh sĩ Thánh Chapelle!”

“Thế cái thư này đề gửi thế nào?”

“Gửi Me-xừ Mulot, Giáo sĩ phát chẩn của Đức ông vậy đó!”

Hồng y phì cười, vốn ông đã biết trả lời là như thế, “Thế nếu tôi là kẻ xưng hô trong thư ấy?”

“Nếu là ngài chắc tôi thật ngạc nhiên. Dẫu rằng trời biết đây không phải trò dớ dẩn lần đầu ngài mắc phải.”

“Tôi mừng khi thấy chuyện như vậy lại khiến cha dỗi.”

“Nó đâu khiến tôi dỗi; nó khiến tôi tức điên ấy chứ!”

“Càng tốt chứ sao!”

“Vì sao?”

“Vì khi giận trông cha thực buồn cười. Và bởi tôi thích nhìn cha giận, nên từ đây về sau tôi sẽ gọi cha là Me-xừ Mulot, Giáo sĩ phát chẩn của Đức ông.”

“Cứ thử xem, rồi ngài sẽ thấy.”

“Thấy gì?”

“Tôi bỏ đi để ngài ăn trưa một mình.”

“Thì tôi phái Cavois đi kiếm cha.”

“Tôi sẽ không ăn.”

“Cậu ấy sẽ ép cha ăn.”

“Tôi cũng không uống.”

“Cậu ấy sẽ gí những chai Romanée, Clos-Vougeot, và Chambertin thật sát vào mũi cha.”

“Im ngay!” Mulot la lên giận dữ và tiến đến Hồng y với hai bàn tay nắm chặt. “Ngài quả thực một người kinh khủng!”

“Mulot! Mulot!” Hồng y cười ngất với Mulot lúc này đang đứng sát bên ông. “Cẩn thận, bằng không cha thấy ra mình bị treo cổ!”

“Treo cổ? Lý do?”

“Lý do là cha đã tiết lộ bí mật của tòa giải tội!” Hai gã kia cười rộ lên khi Mulot xé vụn lá thư quẳng vào lò sưởi.

Giữa lúc ấy, gia nhân bê vào một chiếc bàn bày sẵn thức ăn. “A, hãy xem bữa trưa có gì nào,” Lafollone reo lên, “có thứ gì khiến một quý ông đã ăn xong điểm tâm thịnh soạn lại phải thèm nhỏ dãi không nhỉ.” Gã vừa giở từng đĩa thức ăn vừa nheo mũi hít hà, “A ha! Gà trống thiến cung đình, ragu chim choi choi và chim chiền chiện, cặp dẽ gà rô-ti, nấm nhồi Farci theo phong cách Provence, tôm sống kiểu Bordeaux phải lúc thèm ăn, chỉ ngần này là ổn.”

“Dào!” Mulot nói. “Thức ăn lúc nào chả thừa thãi. Ai chả biết Hồng y tự buông mình vào đủ thứ ôi thôi tội trọng, huống chi là cái thói háu ăn, nhưng hãy xem ngài ấy đãi chúng ta phong cách vang gì đây. Ừm, một vang đỏ Bouzy, một Bordeaux grand cru hết ý cho kẻ đau bao tử, như bao loại vang xứ sở Bordeaux vậy. Ồ, muôn năm các thứ Burgundy! Một Pommard, một moulin-à-vent… không được nhất như ý, nhưng áng chừng cũng tạm đủ xài.”

“Này bác thầy dòng, ăn trưa mà có cả champagne, Bordeaux, rồi cả burgundy, nhiêu đấy chưa đủ cho ông à?”

“Tôi đâu có nói không đủ,” Mulot giả lả; “tôi chỉ nói là chọn rượu nhẽ ra hơn thế nữa ấy chứ.”

“Cậu ăn trưa cùng chúng tôi chứ, Le Bois?” Hồng yhỏi.

“Đức ông thông cảm. Ngài bảo tôi ghé sáng nay mà không nói gì bữa trưa, nên tôi đã dùng bữa với Racan, kẻ tôi gặp đang lúc ngồi chổng gót lên trời ở góc Phố Đền Thánh Cổ và Phố Thánh Antoine.”

“Cậu nói cái quái gì thế hử! Vào bàn nào, Mulot, ngồi xuống đây, Lafollone, hãy lặng mà nghe vì Me-xừ Le Bois sắp thết chúng ta câu chuyện kể ý vị.”

“Kể xem nào, kể xem nào,” Lafollone giục. “Tôi sẽ không cắt lời ngài đâu.”

“Tôi nâng cốc Pommard này chờ nghe chuyện cậu đấy, Le Bois,” Mulot nói, vẫn còn chút càu ràu. “Mong lần này không dở như lần trước.”

“Tôi đâu ở đây cốt để cù lét ngài,” Bois-Robert trả miếng. “Tôi chỉ kể sự thật mà thôi.”

“Sự thật ư,” Hồng y xen vào, “không phải chỉ giống như cậu ngồi gác chân ở góc phố lúc vừa tám giờ ba mươi sáng đấy chứ?”

“Tùy Đức ông tự xét đoán lấy. Chắc ngài biết Malherbe sống cách đây chưa đầy trăm bước chân, ở Phố Des Tournelles.”

“Biết,” Hồng y nói. Ông ăn rất ít vì dà dày kém cỏi, nên có thể vừa ăn vừa nói chuyện.

“Là vầy! Xem chừng đêm qua hắn cùng Ivrande và Racan nhậu nhẹt tận khuya rồi cả ba quắc cần câu lăn đùng cả ra ở buồng ngủ nhà hắn. Racan là kẻ đầu tiên tỉnh rượu hắn có việc phải làm vào sáng sớm. Hắn thức dậy mặc vội quần mà không biết đã tròng nhầm chiếc xà lỏn ống phồng của Ivrande, đã thế lại xỏ vội chân vào cả giày của Ivrande nữa, cứ vậy hắn súc mồm rửa mặt rồi biến. Năm phút sau thì Ivrande thức giấc không thấy giày đâu cả. ‘Mordieu!’ hắn bảo với Malherbe. ‘Tớ cược là tên Racan lẩm cẩm đã mang chúng mất rồi!’ Ivrande kéo vội chiếc quần lửng bó gối của Malherbe mặc gã thi nhân nằm trên giường ú ớ phản đối, rồi ba chân bốn cẳng rượt theo và trông thấy Racan đang đi ngoài phố trong bộ y phục quá khổ so với gã.

“Ivrande bắt kịp Racan và đòi quần lại. ‘Ừ nhỉ, cậu đòi chí phải!’ Racan bảo gã như vậy. Và rồi không chần chừ gì thêm, như tôi vừa vinh hạnh kể với Đức ông, gã ngồi phệt xuống góc Phố Thánh Antoine và Phố Đền Thánh Cổ, trước bao khách qua đường của thành phố Paris, tuột luôn cả quần lẫn giày và đổi với Ivrande.

“Vừa ngay khi ấy thì tôi đến và ngỏ ý đãi Racan chút gì đấy ăn trưa. Lúc đầu thì gã từ chối, bảo là gã dậy sớm vì có việc cần kíp phải làm ngay; nhưng khi gã cố nhớ đấy là việc gì thì gã chẳng nhớ gì ráo. Mãi đến khi tôi cùng gã ăn trưa gần xong thì gã bỗng vỗ trán thốt lên, ‘Ồ, giờ thì tớ nhớ ra là phải làm gì rồi.’”

“Là gì thế?” Hồng y hỏi bằng vẻ thích thú với chuyện kể của Bois-Robert như mọi khi.

“Gã định đi hỏi thăm sức khỏe bà Hầu tước phu nhân Rambouillet, người mà từ dạo rủi ro xảy ra với Hầu tước Pisany đã ngã bệnh vì sốt.”

“Quả có thế,” Hồng y nói, “ta nghe cháu gái kể lại bà ấy ốm khá nặng như cậu có lẽ đã biết, Le Bois. Nếu đi đâu ngang qua nhà nhớ tạt vào hỏi thăm bà ấy nhé.”

“Không cần thế đâu, bẩm Đức ông.”

“Hử? Vì sao?”

“Vì bà ấy khỏe rồi.”

“Khỏe rồi sao! Ai chữa?”

“Voiture.”

“Dào. Hắn là bác sĩ khi nào vậy?”

“Không hề, bẩm Đức ông, nhưng ngài biết là chữa sốt thì đâu cần bác sĩ.”

“Thế là thế nào?”

“Tất cả những gì ngài cần chỉ là hai con gấu.”

“Hả? Gấu ư?”

“Đúng thế. Anh bạn Voiture của chúng ta nghe rằng ngài có thể khiến một kẻ đang lên cơn liền hạ sốt bằng cách tạo cho hắn một kinh ngạc bất ngờ, vậy là cậu ấy ra đường kiếm xem có thứ gì khiến phu nhân De Rambouillet phải kinh ngạc bất ngờ chăng. Thế rồi cậu ấy gặp một gánh xiếc thú lưu động. ‘Pardieu!’ cậu ấy reo lên. ‘Đây rồi.’ Cậu ấy mướn gã Savoy cùng bầy thú của gã rồi đưa hết về Lâu đài Rambouillet. Bà Hầu tước đang ngồi bên trong, cạnh lò sưởi đàng sau tấm bình phong. Voiture lẳng lặng bước vào mang theo hai con gấu ra sau bình phong rồi đặt chúng lên hai chiếc ghế đàng sau bà Hầu tước. Nghe có tiếng khìn khịt sau lưng, Phu nhân Rambouillet vừa ngoái lại thì đụng phải hai cái mõm gấu kề sát vào mặt. Bà chỉ còn thiếu điều vì hãi mà lăn quay ra chết tốt, nhưng cơn sốt cũng theo đó mà mất luôn.”

“Hay nhỉ!” Hồng y nói. “Ông nghĩ sao, hử Mulot?”

“Tôi nghĩ trong mắt Chúa, mọi phương tiện đều tốt cả,” vị giáo sĩ ề à. Rượu vang có khuynh hướng bộc lộ tôn giáo nơi ông vì nó đặt ông vào trạng thái ân sủng.

“Chúa ư? Này thằng cha thuyết giáo nhà quê! Ông cả gan nhét Chúa vào đám ti tiện Voiture, gã xiếc rong và hai con gấu, tất tật cùng trong phòng khách nhà mụ Rambouillet hử?

“Chúa có ở nơi nơi,” vị tuyên úy vừa tỏ niềm hạnh phúc vô bờ bến vừa ngước mắt cùng cái ly đưa cao lên trời. “nhưng ngài thì, bẩm Đức ông ngài không tin nơi Chúa!”

“Hả?” Hồng y đớ lưỡi. “Tôi ư, không tin Chúa ư?”

“Ngài đang bảo tôi là ngài tin sao?” gã giáo sĩ soi rọi Hồng y bằng đôi mắt đen ti hí lấp lánh bên trên sống mũi.

“Tất nhiên là tin đứt chứ lị!”

“Thôi đi, bữa xưng tội lần trước ngài nhận là ngài đâu có tin.”

“Lafollone! Le Bois! Chớ tin lời nào Mulot nói. Ông ấy say quá nên lẫn lộn buổi xưng tội với một bài tự vấn lương tâm,” Hồng y cười lớn. “Cậu sắp xong chưa, Lafollone?”

“Xong rồi, bẩm Đức ông.”

“Tốt. Chừng xong rồi cậu hãy nói lời tạm biệt rồi để đấy cho ta. Ta cần giao Le Bois một nhiệm vụ đặc biệt.”

“Về phần mình, bẩm Đức ông” Le Bois nói, “tôi có một thỉnh cầu nho nhỏ cùng ngài.”

“Lại một người xin bảo trợ chứ gì?”

“Đúng hơn là một phụ nữ, bẩm Đức ông: một quý cô.”

“Le Bois! Quá đà rồi đấy, anh bạn.”

“Dào, Đức ông! Bà ấy bảy mươi rồi!”

“Thế người này làm gì?”

“Bà ấy viết nên những vần thơ, bẩm Đức ông?”

“Những vần thơ?”

“Đúng vậy, và khá hay! Ngài muốn nghe không ạ?”

“Không, chúng sẽ khiến Mulot ngủ gật còn Lafollone thì đầy hơi.”

“Nghe đi ạ, bốn dòng chớ mấy?”

“À, ừ chỉ bốn thì không sao.”

“Đây, bẩm Đức ông,” Bois-Robert vừa nói vừa trao Hồng y bức tranh khắc hình nàng Jeanne d’Arc.

“Nhưng đây là tranh khắc,” Hồng y nói, “cậu bảo vần thơ cơ mà.”

“Xin đọc ở bên dưới tấm tranh, bẩm Đức ông.”

“À! Tốt.” Hồng y đọc lên bốn dòng sau:

Người đồng ý cho chăng hỡi Mẹ đồng trinh tôn kính,

Rằng mắt đẹp và kiếm của mình người sẽ ban con?

Đôi mắt đẹp để con say sưa nhìn tổ quốc,

Kiếm để mang tự do về đất nước mến yêu.

“A, à,” Hồng ygật gù, rồi ông đọc lại một lần nữa. “Khá hay, những dòng này, tự hào, dũng mãnh. Ai viết thế?”

“Hãy đọc tên tác giả được viết ngay dưới, bẩm Đức ông.”

“Marie Le Jars, Tiểu thư De Gournay. Hả!” Hồng y bật dậy. “Những dòng này là của quý cô De Gournay?”

“Của quý cô De Gournay, đúng thế, bẩm Đức ông.”

“Cùng một quý cô De Gournay người sáng tác thi tập mang tựa đề Bóng tối?”

“Đúng thế, người đã cho ra đời Bóng tối.”

“Nhưng bà ấy đích thị là người ta định phái cậu đến gặp, Le Bois.”

“Thực vậy ư?”

“Hãy dùng cỗ xe của ta đón bà ấy đến gặp ta.”

“Lại thêm kẻ khốn khó cơ hàn!” Mulot tặc lưỡi. “Ngài phái hắn long nhong theo đuổi từng thi nhân xui xẻo thì ngựa của ngài chỉ còn nước chết.”

“Thưa cha,” Bois-Robert mát mẻ, “Chúa tạo ra ngựa đức ông là để dùng, cũng như người tạo ra những gã Kinh sĩ Thánh Chapelle vậy.”

“Ha Ha! Lần này cậu hạ ông ấy rồi, compère⁵³,” Richelieu cười rộ giữa lúc Mulot còn ngắc ngứ.

Nhưng rồi vị giáo sĩ cũng thốt được ra lời. “Ta không phải giáo sĩ phát chẩn của Hồng y!” ông bực bội gào tướng lên.

“Quý cô De Gournay đã có đây rồi ạ,” Bois-Robert nói.

“Sao? Quý cô De Gournay đã có đây rồi ư?” Hồng y hỏi.

“Đúng vậy. Vốn sáng nay tôi định bụng xin giúp bà ấy với Đức ông. Biết tính độ lượng của ngài nên tôi chắc ngài sẽ chấp thuận, và bảo bà ấy khoảng mười giờ đến mười giờ ba mươi thì đến đây. Vậy nên bà ấy chắc đang đợi.”

“Le Bois, cậu là một quý ông đúng nghĩa. Nào, đức cha, ta cạn ly chót nhé. Lafollone, thêm một thìa confit rồi đọc kinh cảm tạ đi thôi. Tôi phải tiếp quý cô De Gournay, một phụ nữ cao nhã và là ái nữ con nuôi của Montaigne.”

Lafollone vui vẻ đan tay áp lên bụng rồi ngước mắt thành kính nhìn lên trời. “Lạy Chúa,” gã đọc, “xin ban chúng con ân huệ tiêu hóa bữa trưa này mà chúng con vừa ăn thật ngon miệng.”

Đấy là những gì mà Hồng y gọi là lời kinh cảm tạ của Lafollone. “Và giờ, nào các vị,” Hồng y nói, “chúng ta tạm biệt nhé.”

Cả Lafollone và Mulot đều nhổm dậy sau lời đuổi khách, Lafollone tươi cười, mặt Mulot vẫn còn sưng sỉa, cả hai cùng cất bước đi về phía cửa.

Mulot, chân loạng choạng hệt gã say Silenus, vừa đưa tay lên trời vừa líu lưỡi, “Một Hồng y mà không tin nơi Chúa! Ôi thật là kinh tởm!”

Về phần Bois-Robert thì đã ra khỏi phòng của Đức ông từ lâu, gã nóng lòng mang tin tốt đến cho người được gã bảo trợ.

Trong một khoảnh khắc, Hồng y còn trơ trọi một mình. Nhưng chừng đấy thời gian là vừa đủ để ông lấy lại vẻ mặt góc cạnh, tuy mắt ông vẫn còn suy tư trên gương mặt nghiêm khắc của mình. “Lời khai của Ravaillac vẫn còn,” ông lẩm bẩm. “Sully biết ai có. Ồ rồi ta cũng sẽ biết!”

Và khi Bois-Robert quay lại, tay dẫn theo Quý cô De Cournay, một nụ cười, dấu hiệu hiếm hoi trên sắc mặt ủ rũ, thoáng hiện trên đôi môi ông.

XXVII

Quý cô De Gourney

Như chúng tôi đã nói, quý cô De Gournay là người phụ nữ không chồng, sinh vào giữa thế kỷ thứ mười sáu. Bà xuất thân từ một gia đình danh giá ở vùng Picardy.

Năm mười chín bà đọc đến những Tiểu luận của Montaigne. Cảm giác lạ lùng và cuốn hút, bà quyết định phải diện kiến bằng được vị tác giả.

Ngay vào lúc bấy giờ, Montaigne đã đến Paris. Bà mau chóng tìm ra địa chỉ và gửi ông một thư ngỏ làm quen, trong thư bà trình bày niềm kính mến dành cho ông và tập sách của ông.

Montagne đến thăm bà vào ngày hôm sau. Ông rất lấy làm yêu thích tuổi trẻ và tính cách sôi nổi nơi bà, nên ngỏ ý muốn dành tặng bà mối cảm tình của người cha dành cho con gái, lời đề nghị mà bà chấp nhận bằng cả sự hàm ơn. Từ hôm ấy trở đi, mỗi khi ký tên bà chua thêm dòng chữ, “Ái nữ con nuôi của Montaigne.”

Bà sáng tác những vần thơ không tệ, như chúng ta vừa có dịp đọc qua. Song những vần thơ ấy không đủ sức mang đến cho bà cảm giác ấm bụng khi sống trong tình trạng khốn khó và bi đát. Bấy giờ Bois-Robert, người đời gọi là Thần cứu rỗi những nàng thơ nghèo khổ, biết được cảnh ngộ túng quẫn của bà liền nảy sinh ý định đưa bà đến giới thiệu cùng Hồng y Richelieu.

Bois-Robert hiểu rõ quyền lực của Hồng y, và gã bảo với bà rằng “Được Đức Hồng y ban phước ở nơi thế giới này thì cũng tốt đẹp gần bằng như được Chúa Jesus Christ của chúng ta giáng phước ở thế giới tiếp theo vậy.”

Bois-Robert không ngần ngại giới thiệu người gã bảo trợ đến Quảng trường Hoàng gia, và thực là sự trùng hợp lạ thường khi gã hẹn bà đến phòng đợi của Hồng y đúng vào cái ngày Đức ông định bụng phái gã đi mời bà đến.

Người phụ nữ không chồng nghèo túng đã rất đúng giờ, như rằng đã được cảnh báo trước về thói quen của Hồng y.

Vậy là, như chúng tôi vừa nói, ông tiếp bà bằng vẻ mặt tươi cười và, nhờ thông tỏ cái Paris văn chương như lòng bàn tay, tặng thêm một lời khen à propos⁵⁴ cho cuốn sách của bà, thi tập Bóng tối.

Nhưng người phụ nữ tỏ vẻ điềm đạm đáp lời, “Ngài cười một bà già nghèo khổ mà tôi thiết tưởng thiên tài thì phải cười, khắp thế gian này nào có ai phiền ngài sự khuây khỏa?”

Hồng y, lấy làm ngạc nhiên trước vẻ nhún nhường pha lẫn tài đối đáp, vội bước đến ngỏ lời xin lỗi. Thế rồi, quay sang Bois-Robert, ông nói, “Xem nào, Le Bois, cậu muốn chúng ta làm gì cho Quý cô De Gournay nhỉ?”

“Mọi sự trông cậy vào sự rộng rãi của ngài, bẩm Đức ông.” Bois-Robert trả lời trong động tác cúi chào.

“Thế thì, ta sẽ ban bà ấy khoản trợ cấp hai trăm đồng écu nhé?” Hồng y nói.

Đó là khoản tiền to tát thời bấy giờ, nhất là đối với một người đàn bà cô thân túng bấn. Hai trăm écu vào thời kỳ ấy tính ra là một ngàn hai trăm livre, bằng bốn đến năm ngàn franc vào thời của chúng ta.

Quý cô De Gournay phát cử chỉ hàm ơn và mở lời cảm tạ thì Bois-Robert, cảm thấy chưa thỏa mãn, đã xen vào cắt lời. “Đức ông bảo hai trăm écu ư?”

“Đúng thế,” Hồng y trả lời.

“Chừng ấy quá hậu hĩnh với bà ấy, bẩm Đức ông, và xin hết lòng cảm ơn ngài. Song quý cô De Gournay còn người sống nhờ nữa ạ.”

“A, bà ấy có đầy tớ nữa sao?” Hồng y hỏi.

“Đúng thế ạ, ái nữ của nhà quý tộc thì làm sao tự lo cho mình. Đức ông nào lạ gì việc ấy.”

“Quả có thế. Vậy chẳng hay quý cô De Gournay có bao nhiêu người hầu hạ trong nhà?” Hồng y quyết định nếu không vượt quá thì cũng đáp ứng đủ bất cứ gì Bois-Robert hỏi xin.

“Bà ấy có Tiểu thư Jamyn,” Bois-Robert trả lời.

“Ồ! Ngài Bois-Robert,” người phụ nữ có thân thì thầm, “xin đừng lạm dụng tấm lòng rộng rãi của ngài ấy.”

“Hãy vững tin vào tôi,” Bois-Robert nói, “Tôi biết Đức ông hơn ai hết.”

“Vậy Tiểu thư Jamyn này là ai?” Hồng y hỏi.

“Đứa con ngoài giá thú của Amadis Jamyn, và quý cô De Gournay cảm tạ ngài thay cho nàng ấy,” gã thi sĩ mặt dày trả lời. “Nhưng còn có cả Piaillon dấu yêu nữa.”

“Piaillon dấu yêu á?” Hồng y thắc mắc, giữa lúc quý cô De Gournay đáng thương cuống lên ra hiệu Bois-Robert dừng lại, những dấu hiệu mà Bois-Robert vờ như không thấy.

“Đúng thế, Piaillon dấu yêu nữa ạ, chả nhẽ Đức ông không biết Piaillon dấu yêu sao?”

“Ta mà biết thì quả là chuyện lạ đấy, Le Bois.”

“Là con mèo của quý cô De Gournay ấy!”

“Ôi Đức ông!” bà già cô đơn tội nghiệp càng cuống tợn. “Xin ngài rộng lòng bỏ lỗi cho!”

Nhưng Hồng y xua tay trấn an. “Ta cấp cho Piallon dấu yêu một khoản trợ cấp hàng năm hai mươi livre, với điều kiện nàng thường xuyên được phục vụ bữa ăn có lòng bò.”

“Sẽ có đủ lòng bò, kể cả lòng xứ Caen, nếu Đức ông có nhã ý yêu cầu.

Và quý cô De Gournay muốn thay Piaillon yêu dấu của tôi nói lời cảm ơn ngài, nhưng …”

“Sao đây, Le Bois?” Hồng y không nhịn được cười. “có ‘nhưng’ nữa sao?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông. Vì Piallon dấu yêu vừa sinh ra một lứa mèo con.”

“Ôi!” quý cô De Gournay tuyệt vọng vặn vẹo hai tay vào nhau.

“Bao nhiêu cả thảy?” Hồng y hỏi.

“Năm ạ!” Bois-Robert trả lời.

“Chúa ơi!” Hồng y kêu lên. “Piaillon dấu yêu mắn đẻ nhỉ. Không sao, Le Bois, ta thêm một pistole cho mỗi mèo con.”

“Giờ thì, quý cô De Gournay,” Bois-Robert hể hả, “tôi cho phép bà ngỏ lời cảm tạ Đức ông đấy.”

“Chưa, chưa đâu,” Hồng y xen vào. “Còn quá sớm để quý cô De Gournay ngỏ lời cảm ơn, vì ta mong sẽ sớm ngỏ lời cảm ơn bà ấy.”

“Sao?” Bois-Robert đực mặt ra.

“Để ta cùng bà ấy trò chuyện một lát, Le Bois. Ta muốn được quý cô đây giúp cho một việc.”

Bois-Robert trố mắt nửa tin nửa ngờ, ban đầu vào Hồng y, rồi hướng sang quý cô De Gournay.

“Ồ, ta biết cậu đang nghĩ gì, chàng hề ạ, nhưng để ta nghe thấy tiếng lớn tiếng nhỏ về danh dự quý cô De Gournay thì ta xử cậu lập tức. Giờ thì hãy ra phòng ngoài và đợi bà ấy nhé.” Hồng y nói.

Bois-Robert cúi chào rồi lui gót, gã chịu không biết chuyện thế này là như thế nào.

Hồng y đợi cho đến khi cánh cửa khép lại mới tiến đến gần quý cô De Gournay, lúc này cũng đang vắt óc mà chẳng biết gì nhiều hơn Bois-Robert. “Vâng, này quý cô, tôi muốn hỏi bà giúp đỡ cho một việc.” Ông nói.

“Chuyện gì vậy, bẩm Đức ông?” bà cô nghèo túng hỏi.

“Tôi cần bà nhớ lại vài ký ức. Tôi chắc chuyện này chẳng khó bởi bà là người trí nhớ tốt, đúng không?”

“Là trí nhớ rất tốt, bẩm Đức ông, miễn là đừng lùi về xa quá.”

“Thứ tôi muốn được hỏi bà là về một chuyện, nói đúng hơn là hai chuyện, đã xảy ra khoảng ngày 9 đến 11 tháng 5 năm 1610.”

Quý cô giật thót mình khi nghe nhắc đến ngày tháng ấy, bà đưa ánh mắt lo lắng nhìn Hồng y. “9 đến 11 tháng 5,” bà lặp đi lặp lại. “9 đến 11 tháng 5, vào năm 1610 nghĩa là cái năm mà chúng ám sát Đức vua Henri IV thân yêu tội nghiệp của chúng ta, vị vua dấu yêu của chúng ta.”

“Đúng vậy, quý cô. Và điều tôi cần hỏi bà là về cái chết của ngài ấy.”

Quý cô De Gournay không nói gì, song vẻ âu lo nơi bà càng lúc càng rõ hơn.

“Đừng lo, quý cô, điều tra của tôi không liên quan gì đến bà và lợi tức của bà, chỉ cần đến lòng tận tâm vì sự thật nơi bà mà thôi. Phần thưởng Bois-Robert vừa nài xin cho bà là không sao bởi thứ tôi ban ra là ít hơn nhiều so với sự xứng đáng của bà.”

“Xin ngài bỏ lỗi, bẩm Đức ông, vì tôi chẳng hiểu gì cả.” Bà cô nghèo túng vẫn bối rối.

“Hai từ sẽ khiến bà sáng tỏ. Bà biết một phụ nữ tên Jacqueline Le Voyer, phu nhân De Coëtman, đúng thế chăng?”

Quý cô Gournay giật bắn người và tái mặt. “Đúng thế,” bà nói. “Bà ấy là chỗ đồng hương với tôi nhưng là người kém tôi ba mươi tuổi, ấy là giả như bà ấy vẫn còn sống.”

“Tôi tin đấy là vào ngày 9 hoặc 10 tháng 5, tôi không chắc ngày nào trong hai, rằng bà ấy gửi lá thư đến địa chỉ Me-xừ Sully, để được chuyển đến cho nhà vua.”

“Đúng vậy, đấy là vào ngày 10, bẩm Đức ông.”

“Bà biết trong thư viết những gì chứ?”

“Đấy là lời cảnh báo rằng vua sẽ bị ám sát.”

“Lá thư có nhắc đến tên những kẻ chủ mưu chăng?”

“Có, bẩm Đức ông,” quý cô De Gournay run giọng.

“Bà nhớ phu nhân De Coëtman tố giác những ai chăng?”

“Tôi nhớ.”

“Bà có thể nói tôi biết tên những kẻ này chăng?”

“Ngài hỏi tôi một vấn đề quá ư hệ trọng, bẩm Đức ông.”

“Quả có vậy. Thế này nhé, tôi đọc tên những kẻ ấy ra, sai hay đúng, bà chỉ gật đầu là được.” Ông ngừng lại một lát. “Những kẻ mà phu nhân De Coëtman điểm tên ấy là Thái hậu lệnh bà, Concini Thống chế xứ Ancre và Công tước d’Épernon.”

Quý cô De Gournay, gần như muốn đứt hơi, lặng lẽ gật đầu xác nhận.

“Lá thư ấy,” Hồng y lại tiếp, “bà trao cho Me-xừ De Sully, kẻ trước an nguy tính mạng của nhà vua đã không chuyển đến tay ngài nhưng bà thì cảm thấy mình đã làm tất cả những gì có thể.”

“Đúng là như vậy, bẩm Đức ông,” quý cô De Gournay nói.

“Lá thư ấy bà giữ nó chứ?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông, vì chỉ hai người có quyền hỏi tôi về nó: Công tước Sully, người lá thư ấy đề gửi, và phu nhân De Coëtman, người thảo lá thư ấy.”

“Bà chưa hề nghe Công tước Sully hỏi lời nào về nó?”

“Chưa hề, bẩm Đức ông.”

“Cũng chưa hề nghe phu nhân De Coëtman nói gì?”

“Tôi nghe nói bà ấy bị bắt vào ngày 13. Từ dạo ấy tôi không còn gặp bà ấy và không biết liệu bà ấy còn sống hay đã chết.”

“Vậy là bà có lá thư ấy?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông.”

“Vậy thì, bà cô thân mến, tôi phải hỏi xin bà trao nó cho tôi.”

“Không được, bẩm Đức ông,” quý cô De Gournay nói, bằng một vẻ cương quyết mà chỉ mới cách đây một khoảnh khắc thì lẽ ra đã là điều chừng như khó tưởng tượng.

“Vì sao vậy?”

“Vì, như tôi đã vinh hạnh thưa Đức ông vừa nãy, chỉ hai người có quyền hỏi về nó với tôi: phu nhân De Coëtman, người bị buộc tội đồng lõa trong vụ việc mờ ám và kinh khủng, và đối với người này lá thư có thể dùng như một vật minh oan; và Me-xừ Công tước De Sully.”

“Phu nhân De Coëtman không còn cần đến sự minh oan bởi bà ấy đã chết đêm qua khoảng một đến hai giờ sáng, tại Tu viện Ái Nữ Sám Hối.”

“Chúa để hồn bà ấy nghỉ ngơi,” quý cô De Gournay làm dấu thánh giá. “Bà ấy là vị Thánh tử đạo!”

“Còn đối với Công tước Sully,” Hồng y tiếp, “vì ông ấy chẳng bận tâm gì lá thư này suốt mười tám năm qua, không có vẻ gì ông ấy quan tâm nó ngày nay.”

Quý cô De Gournay lắc đầu. “Tôi không làm gì được khi chưa có sự cho phép của Me-xừ Sully, nhất là vì phu nhân De Coëtman không còn trên thế gian này nữa.”

“Thế giả như,” Richelieu cất lời, “tôi bảo rằng khoản trợ cấp tôi vừa ban cho bà là cái giá của lá thư này?”

Quý cô De Gournay đứng thẳng người bằng vẻ tự trọng không gì lay chuyển. “Bẩm Đức ông, tôi là ái nữ thuộc dòng quý tộc và vì vậy là người cao quý, cũng như ngài là người cao quý. Tôi thà chịu đói đến chết nếu phải vậy, nhưng dứt khoát không làm gì có lỗi với lương tâm.”

“Hỡi ái nữ thuộc dòng quý tộc, bà sẽ không chịu đói đến chết, mà cũng chả cần phải làm điều gì có lỗi với lương tâm,” Hồng y nói, lộ vẻ hài lòng trước sự can đảm ở một người viết sách bần hàn. “Tôi bảo đảm Me-xừ Sully sẽ trao bà sự cho phép bà cần. Bà nên tự mình đến Lâu đài De Sully nếu muốn, cùng sự hộ tống của viên đội trưởng lính gác của tôi.”

Ông gọi Cavois và Bois-Robert, hai người vào cùng lúc bằng hai lối cửa khác nhau. “Cavois, dùng xe ngựa của tôi đưa quý cô De Gournay đến nhà Me-xừ Công tước De Sully. Hãy báo rằng anh đến nhân danh tôi và anh sẽ được tiếp kiến tức thì. Sau đó cũng với cỗ xe ngựa, hãy hộ tống bà ấy về nhà là nơi bà ấy sẽ trao anh lá thư mà đích thân anh sẽ mang về đây trao tận tay tôi.”

Thế rồi, quay sang Bois-Robert ông bảo, “Le Bois, ta nhận đây tăng gấp đôi số tiền trợ cấp dành cho quý cô De Gournay, người con ngoại hôn Amadis Jamyn, Piaillon dấu yêu, cùng lũ con của nó. Đúng chứ? Có sót ai không nhỉ?”

“Không, bẩm Đức ông,” Bois-Robert trả lời, không giấu vẻ vui mừng khôn xiết.

“Hãy sắp xếp với người trông nom ngân khố của ta để có thể bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 1628.”

“Ôi! Đức ông!” quý cô De Gournay giữ chặt lấy bàn tay của Richelieu rồi đặt lên đó một cái hôn.

“Chính tôi là người hôn tay bà mới phải, quý cô De Gournay,” Hồng y nói.

“Ôi, Đức ông! Đức ông!” quý cô De Gournay giữ chặt tay ông trong tay bà. “Với một bà cụ ở tuổi tôi…!”

“Bàn tay cao quý thì trẻ mãi,” Hồng y nói. Và ông nghiêm trang hôn tay bà như rằng bà là một thiếu nữ tuổi hai mươi lăm.

Thế rồi quý cô De Gournay cùng Cavois rời đi chung một cửa, còn Bois-Robert đi ra bằng cửa khác.

XXVIII

Tường tình của Souscarrières

Còn lại một mình, Hồng y gọi viên thư ký Charpentier và yêu cầu anh ta mang vào cho ông thư từ trong ngày. Trong số này có ba lá thư quan trọng.

Lá thứ nhất là từ Bautru, đại sứ tại Tây Ban Nha nói là phái viên thì đúng hơn bởi đại sứ chưa bao giờ là tước hiệu của gã. Gã được biết đến nhiều nhất ở cương vị là một chàng hề lỡ cỡ ở Triều đình, và chúng ta có thể gọi gã là Quan Tấu Hài. Song tước hiệu như thế lại không hợp với ngoại giao cấp cao, thôi thì chúng ta gọi gã là đại sứ vậy.

Lá thư thứ nhì là từ La Saludie, Công sứ đặc mệnh tại Peidmont, Mantua, Venice và Rome.

Lá thư thứ ba là từ Charnassé, mật sứ phái sang Đức mang theo sứ mệnh bí mật đến Gustavus Adophus.

Bautru là người rất được Richelieu yêu mến có lẽ vì gã là một trong những kẻ thù khó chịu nhất của Me-xừ d’Épernon. Do cả gan tấu hài chọc quê Me-xừ mà gã được ngài công tước phái Simon ghé nhà hỏi thăm rồi sơ ý gây “tai nạn” tên Simon ấy, nếu bạn đọc còn nhớ, chính là người mà Latil mô tả là cánh tay phải tàn bạo của ngài. Đang còn gắng gượng hồi phục sau “tai nạn”, mình mẩy bầm dập, hai quả thận đau đớn, Bautru phải chống gây khập khiễng vào cung thăm Thái hậu.

“Ngài bị gút hay sao vậy hở ngài De Bautru?” Thái hậu thắc mắc. “Sao phải chống gậy thế kia?”.

“Bẩm Lệnh bà,” Thân vương Guéménée xen vào, “Bautru đâu bị gút. Ngài ấy mang gậy chẳng qua cũng như Thánh Lawrence mang cái vỉ nướng để tượng trưng cho dụng cụ tuẫn mạng ấy mà.”

Ở tỉnh của Bautru có vị quan tòa từ thị trấn nhỏ gần nhà thường hay tìm đến quấy rầy khiến gã đâm bực và ra lệnh thằng bé người hầu đừng tiếp đón ông này. Mệnh lệnh là vậy, lần sau khi vị quan tòa tìm đến thằng bé người hầu vẫn xướng tên ầm ĩ.

“Tên hề kia, ta bảo mi kiếm cớ khước từ ông ấy rồi cơ mà?” Bautru bực tức.

“Chúa ơi, ông bảo thế nhưng con chả biết nói sao?”

“Rõ ngốc! Bảo ta đang ngủ.”

Thằng bé đi ra, rồi trở vào. “Bẩm, ông ấy bảo sẽ đợi ông thức giấc.”

“Bảo ta đang ốm.”

Thằng bé đi ra, rồi trở vào. “Bẩm, ôngấy bảo sẽ bày ông cách chữa.”

“Bảo ta sắp chết.”

Thằng bé đi ra, rồi trở vào. “Bẩm, ông ấy muốn tỏ lời sau cuối.”

“Bảo ta chết rồi.”

Thằng bé đi ra, rồi trở vào. “Bẩm, ông ấy muốn vẩy nước thánh cho ông.”

“Thôi thôi, bảo ông ấy vào,” Bautru rầu rĩ. “Hóa ra ta chưa phải kẻ lì lợm hạng nhất.”

Một trong những phẩm chất Hồng y đánh giá cao nhất ở gã là tính chân thực. Hồng y nói về gã như vầy, “Bautru, kẻ mà ai cũng gọi là tên ngốc, có tính tình chính trực nhiều hơn hai Hồng y Bérulles cộng lại.” Hồng y cũng đánh giá cao Bautru ở thái độ khinh miệt thành Rome, nơi mà gã gọi là Thiên đường của tên ngốc Giáo hoàng. Một hôm Richelieu trò chuyện với gã về sự tấn phong mười Hồng y mới do Giáo hoàng Urban XII bổ nhiệm, người cuối cùng trong số ấy gọi tên là Farcetti.

“Tôi đếm chỉ có chín,” Bautru nói.

“Thế Farcetti thì sao?” Hồng y hỏi.

“Đức ông thứ lỗi tôi nghĩ đấy đã là danh hiệu ông ấy rồi ấy chứ.”

Thư của Bautru viết rằng Tây Ban Nha chừng như xem thường sứ vụ của gã. Bá tước Quận công Olivarest đưa gã đến chuồng gà mái của nhà vua rồi bảo rằng như vậy là hợp, bởi khi Quốc vương Philip V đến thì ông ấy sẽ cho gã trở về los gallos, tiếng Tây Ban Nha là gà trống. Lão chơi chữ để xỏ đểu nước Pháp. Gã thêm rằng việc Olivares mời Hồng y xem xét khá nhiều đề nghị của Tây Ban Nha ấy chẳng qua là mưu chước câu giờ, bởi Madrid đã mắc vào hiệp ước phải giúp Charles-Emmanuel giành lấy Montferrat rồi chia cắt nó với vùng Savoy. Gã đặc biệt cảnh báo Đức ông chớ đặt lòng tin vào Đại sứ Fargis, kẻ bằng cả thể xác lẫn linh hồn đã thuộc về Thái hậu lệnh bà, ít ra là thể xác, linh hồn thì Bautru có chỗ chưa chắc lắm. Fargis chỉ nhất nhất làm theo những gì vợ ông ấy chỉ thị, thực chất là mệnh lệnh chuyển tiếp từ Marie de Médicis và Anne Áo quốc.

Richelieu, đọc xong những dòng nguệch ngoạc của Bautru, khe khẽ nhún vai và lẩm bẩm, “Hòa bình vẫn hơn, nhưng chiến tranh ta cũng sẵn sàng.”

Thư của La Saludie tỏ ra dứt khoát hơn nữa. Để đổi lấy việc Công tước Charles-Emmanuel chịu từ bỏ yêu sách vùng Montferrat và Mantua, Richelieu từng đề nghị ông ta nhận lấy thành phố Trino, nơi có lợi tức hàng năm những mười hai ngàn écu. Ngài Công tước từ chối, trả lời rằng ông ta muốn Casale chứ không phải Trino, và Casale lẽ ra sẽ là của ông ta trước khi Quốc vương Louis xua quân đến tận vùng Lyon.

Nevers, vị Công tước mới xứ Mantua và là một người Pháp, hiện càng ngày càng tuyệt vọng tuy rằng sự đến nơi của La Saludie trước đó đã giúp ông lấy lại tinh thần chút đỉnh. Nhưng viên công sứ giờ đây lo là họ sẽ phải từ bỏ kế hoạch phái Công tước De Guise cùng bảy ngàn quân đổ bộ xuống Genoa để chi viện cho ngài Công tước này, bởi lẽ mọi ngả đường từ Genoa đi Montferrat hiện giờ đều bị người Tây Ban Nha bít kín. Nhà vua sẽ phải chấp nhận tấn công Đèo Susa ở dãy núi Alps, là nơi tuy vững chắc nhưng không phải là không chiếm được.

Sau khi hội kiến cùng Công tước xứ Savoy và Công tước xứ Mantua, La Saludie cho biết ông sẽ tiếp tục lên đường đi Venice.

Richelieu rút sổ tay ra ghi: Hãy viết cho Hiệp sĩ Marini, Sứ thần của chúng ta tại Turin, và ra lệnh ông ta tuyên bố với Charles-Emmanuel rằng kể từ giờ nhà vua xem hắn là kẻ địch.

Charnassé, người mà trí thông minh được Hồng y rất mực tin tưởng, lên đường còn xa hơn cả hai người kia. Ông ghé thăm cả Constantinople và Nga trước khi đặt chân đến Thụy Điển. Nam tước Charnassé, giữa nỗi buồn quặn thắt vì sự mất mát người đàn bà ông yêu thương, đã hỏi xin Hồng y một chuyến công cán dài ngày thật xa khỏi Paris. Từ Constantinople ông băng qua nước Nga và bây giờ đã đến chỗ Quốc vương Gustavus.

Lá thư từ vị nam tước đầy kín những lời khen tặng dành cho Quốc vương Thụy Điển, được vẻ ra trước Richelieu như một người duy nhất đủ khả năng chặn bước tiến của Quân đội Hoàng đế ở Đức, nếu người Tân giáo sẵn lòng liên minh với ông ta.

Richelieu thoáng suy nghĩ; rồi như thể xua đi sự đắn đo cuối cùng, ông nhủ thầm, “Hừ, mặc Giáo hoàng nói sao tùy ý. Ta có thể là Hồng y; nhưng dẫu phải mạo hiểm cái chức ấy ta vẫn phải đặt vinh quang và sự vĩ đại của Pháp quốc trên hết.”

Rồi lấy ra một tờ giấy, ông viết:

Hãy thúc giục Quốc vương Gustavus, chừng nào ông ấy xong xuôi với người Nga thì hãy tiến vào nước Đức để cứu lấy đồng đạo, những kẻ mà Hoàng đế Ferdinand đang nuôi ý đồ hủy diệt.

Hãy hứa hẹn cùng Quốc vương Gustavus rằng Richelieu sẽ cấp tiền để yểm trợ chủ trương này, và báo rằng Quốc vương nước Pháp có thể cùng lúc tấn công Lorraine để đánh lạc hướng.

Hồng y, như chúng ta đều thấy, vẫn còn nhớ lá thư mật mã mà Rossignol đã dịch tuần trước.

Cuối cùng ông nói thêm:

Nếu sự mạo hiểm cùng Quốc vương Thụy Điển là đầu xuôi đuôi lọt, Quốc vương nước Pháp sẽ không phải lo gì về Hoàng gia Áo quốc nữa.

###

Thư cho Hiệp sĩ Marini và lời nhắn cho Nam tước Charnassé đã được gửi đi cùng ngày.

Hồng y còn mải bận giải quyết công chuyện ngoại giao thì Cavois trở về mang theo lá thư của phu nhân De Coëtman, trao bởi quý cô De Gournay sau khi đã được Me-xừ De Sully cho phép.

Thư viết như sau:

Thư gửi Quốc vương Henri IV, Đức Điện hạ quý yêu

Thần thiếp khẩn xin ngài, nhân danh nước Pháp và để bảo vệ mệnh ngài, lập tức bắt ngay gã đàn ông tên François Ravaillac, kẻ nơi nơi đều biết là sát thủ giết vua. Hắn ta đã thú nhận với thiếp sự sắp đặt tệ hại của hắn, và - thần thiếp mạo muội nói ra - hắn bị thúc ép ra tay bởi Vương hậu Marie, Thống chế xứ Ancre và Công tước d’Épernon. Thần thiếp, kẻ bề tôi hèn mọn của Lệnh bà, đã viết ba lá thư đến Vương hậu, nhưng vì không thấy hồi âm nên phải viết hẳn cho đức vua. Thần thiếp van cầu Me-xừ Công tước De Sully, người mà thần thiếp tin chắc là bằng hữu trung thành của Điện hạ, đặt lá thư này ra trước ngài.

Kẻ bề tôi và nô tì hèn mọn,

Jacqueline Le Voyer,

Phu nhân De Coëtman

Hồng y gật gù hài lòng bởi lá thư là tất cả những gì ông hy vọng. Ông mở chiếc ngăn kéo bí mật có một đầu dây thép nối đến dãy buồng của cháu gái ông, và rồi sau một lát ngần ngừ nửa muốn gọi nàng nửa lại thôi, ông đẩy chiếc ngăn kéo về chỗ cũ.

Thế rồi ông để ý thấy Cavois vẫn còn đứng đó chừng như có điều gì khác muốn thưa. “Ủa, Cavois, anh còn muốn gì đây hở gã phiền phức kia?” ông hỏi bằng giọng điệu mà người tay chân không khó nhận ra chủ của mình đang vui.

“Bẩm Đức ông, đấy là Me-xừ De Souscarrières muốn được nộp tường trình thứ nhất.”

“À, được! Hãy ra lấy tường trình thứ nhất ấy của Me-xừ De Souscarrières mang vào cho ta.”

Cavois đi ra.

Dường như tuyên bố của Cavois vừa nhắc ông điều gì, Hồng y đứng dậy bước đến chỗ cửa hộp thư riêng dùng để liên lạc với Marion Delorme. Ông mở ra rồi cho tay vào lấy mảnh giấy nhỏ bên trong. Mảnh giấy có vài dòng như sau:

Cậu ấy ghé thăm phu nhân De La Montagne mỗi một lần tuần rồi. Tin rằng cậu ấy đang ôm lòng vấn vương một ả nữ tì của Vương hậu, một thiếu nữ tên Isabelle de Lautrec.

“Ô hô,” Hồng y thốt lên, “ái nữ của Nam trước François de Lautrec, kẻ đang cùng với Công tước Rethel tại Mantua.”

Thế là ông viết dòng tin nhắn như sau: Hãy chỉ thị Nam tước Lautrec triệu hồi ái nữ trở về với ông ấy.

Rồi ông thầm độc thoại: “Mình đã định phái Bá tước Moret ra tác chiến ở nước Ý, và giờ cậu ấy sẽ còn hơn cả sẵn sàng khi biết sẽ được gần gũi hơn với người tình dấu yêu.”

Ông vừa thảo xong mẫu thư thì Cavois đã trở lại và trao ông một phong bì có gắn hình vũ khí của Công tước Bellegarde.

Hồng y xé phong bì lôi ra lá thư, ông bắt đầu đọc:

Tường trình của Xừ Michel, xưng là Souscarrières

Trình Đức ngài Hồng y De Richelieu

Ngày hôm qua, 13 tháng 12, ngày công vụ đầu tiên của Xừ Michel, xưng là Souscarrières:

Me-xừ Mirabel, Đại sứ Tây Ban Nha, gọi kiệu ở Phố Thánh Sulpice để được đưa đến cửa hiệu thợ kim hoàn Lopez lúc mười một giờ trưa.

Cùng giờ ấy, phu nhân De Fargis mướn kiệu ở Phố Con Lăn và cũng đến cửa hiệu của Lopez.

Một phụ kiệu trông thấy Đại sứ Tây Ban Nha trò chuyện cùng nữ tỳ của Vương hậu rồi trao nàng ấy một lá thư.

Vào buổi trưa, Me-xừ Hồng y De Bérulle mướn kiệu tại Hành lang Điện Louvre để được đưa đến trước nhất là tư dinh Công tước Bellegarde, sau đó là tư dinh Thống chế Bassompierre. Qua đầu mối trong nhà Me-xừ De Bellegarde, người vẫn tin tôi là con ông ấy, được biết họ bàn tính một cuộc họp kín sắp đến tại Cung Tuileries về cuộc chiến tranh ở Piedmont. Cuộc họp này sẽ có sự hiện diện của các Me-xừ De Bellegarde, Bassompierre, De Guise, và De Marillac. Ngày giờ sẽ báo Đức ngài Hồng y biết sau.

“A!” Hồng y hài lòng. “Đã bảo cu cậu Souscarrières này sẽ làm được việc mà.”

Phu nhân De Bellier, nữ tỳ tâm phúc của Vương hậu, mướn kiệu vào khoảng hai giờ đến gặp Michel Dause, người bào chế thuốc cho Vương hậu, kẻ tối ấy cũng bỏ tiền túi mướn kiệu đến Điện Louvre.

“Tốt!” Richelieu lẩm bẩm. “Vậy ra Vương hậu đương triều muốn có riêng cho mình một gã Vautier, giống như Thái hậu vậy? Mình sẽ để mắt đến tên này.” Ông viết vào sổ tay: Mua đứt sự trung thành của phu nhân De Bellier, nữ tỳ tâm phúc của Vương hậu, cùng gã Patrocle, quan trông coi chuồng ngựa hoàng gia, tình nhân của nàng ta.

Ông lại đọc tiếp.

Đêm qua vào khoảng tám giờ, Thái hậu Lệnh bà mướn kiệu đến nhà Thống sứ Verdun, kề sát vách nhà một chiêm tinh gia lừng danh có biệt hiệu là “Bị Cấm”. Cuộc nói chuyện của họ kéo dài một giờ. Sau đó Bị Cấm bước ra, dưới ánh sáng của lồng đèn treo kiệu thì thấy gã đeo một chiếc nhẫn kim cương lấp lánh, món quà có lẽ là từ Thái hậu Lệnh bà. Không biết hai người bọn họ to nhỏ với nhau về chuyện gì.

Cũng đêm qua, Bá tước Moret lên kiệu ở Phố Thánh Avoye rồi đến Lâu đài Longueville. Khá đông người tụ tập tại đây, có cả Me-xừ Gaston d’Orléans, Công tước Montmorency, và phu nhân De Fargis, những người này cũng đến bằng kiệu.

Lúc ra về, phu nhân De Fargis trò chuyện dăm câu cùng Bá tước Moret bên trong gian tiền sảnh. Chuyện gì thì không rõ nhưng xem chừng thú vị với cả hai, bởi phu nhân De Fargis vừa dời bước vừa cười rúc rích, còn Bá tước Moret thì vừa đi ra vừa hát một mình.

“Chuyện này quá tuyệt,” Hồng y lẩm bẩm, rồi tiếp tục.

Đêm qua, khoảng mười một đến mười hai giờ khuya, Hồng y Richelieu, giả dạng thành một bác thầy Dòng…

“Cái gì thế này?” Hồng y ngẩn người, rồi lại tiếp tục với sự tò mò càng lúc càng tăng.

… thành một bác thầy Dòng, mướn Kiệu ở Phố Hoàng Gia qua Phố Người Mang Vũ Khí, rồi đến Lữ quán Hàm Râu Vẽ…

“Hừm,” Hồng y làu bàu.

… đến Lữ quán Hàm Râu Vẽ, ở đó ngài ghé thăm phòng của Étienne Latil. Lúc một giờ ba mươi, Đức ông xuống lầu ra lệnh phụ kiệu đưa đến Tu viện Ái Nữ Sám Hối ở Phố Nhà Trạm.

“Quái quỷ! Quái quỷ!” Hồng y rủa thầm. Ông lại tiếp tục với sự tò mò càng lúc càng thôi thúc:

Đến nơi, ngài thuyết phục sơ giữ cửa gọi mẹ bề trên, là người mở cửa. Thế rồi ngài được dẫn đến buồng giam phu nhân De Coëtman. Sau cuộc nói chuyện kéo dài một phần tư giờ qua cửa sổ chấn song của buồng giam, ngài gọi hai phu kiệu bảo họ phá thủng một lỗ vách vừa đủ lớn để phu nhân De Coëtman chui ra. Nửa giờ sau khi Đức ông ra lệnh, việc này được làm xong.

Hồng y ngừng lại suy nghĩ một lát, và rồi ông đọc tiếp.

Vừa khi thoát ra khỏi buồng giam, phu nhân De Coëtman đang tình trạng không có y phục, Hồng y lấy áo choàng thụng của mình để quàng người bà ta, và rồi, trong y phục toàn đen, hộ tống bà ta đến phòng mẹ bề trên, ở đó quý bà này được sưởi ấm bên một lò sưởi lớn và lại sức. Ba giờ sáng Đức ông gọi thêm kiệu thứ nhì cho phu nhân De Coëtman. Ngài ngồi kiệu mình đi cùng kiệu bà ta đến nhà trọ và chăm sóc sắc đẹp của quý bà Nollet, đối diện Cầu Đức Bà. Ngài để bà ta lại đấy, kèm theo vài chỉ thị, rồi đi khỏi.

“Không tệ, không tệ,” Hồng y làu bàu. “Phải thừa nhận hắn ít ra là kẻ thú vị. Tiếp xem nào.”

Lúc năm giờ mười lăm, Đức ông về đến nhà nơi Quảng trường Hoàng gia. Năm phút sau, trong bộ y phục thường ngày, ngài được rước đến Lâu đài Sully, và lưu lại đó khoảng nửa giờ. Khoảng sáu giờ mười lăm, ngài trở về Quảng trường Hoàng gia.

Mười phút sau khi ngài trở về, phu nhân De Combalet lên chiếc kiệu khác đến nhà quý bà Nollet. Chừng một giờ sau, nàng đưa về nhà phu nhân De Coëtman trong y phục nữ tu Dòng Camêlô, ấy là vào khoảng tám giờ.

Đây là tường trình của Xừ Michel, xưng là Souscarrières, vinh hạnh đệ trình Đức ông, kèm theo bảo đảm rằng sự kiện diễn ra chính xác như đã kể.

Ký tên,

Michel, xưng là Souscarrières

“Chúa ơi,” Hồng y kêu lên, “tên ranh con xỏ lá. Cavois! Cavois!”

Người lính canh hộc tốc chạy vào. “Thưa vâng, bẩm Đức ông?”

“Gã mang tường trình này ấy mà, hắn còn đây chứ?”

“Bẩm Đức ông, trừ phi tôi có sự nhầm lẫn, chính là đích thân Me-xừ De Souscarrières đấy ạ.” Cavois dài dòng.

“Mang hắn vào, Cavois thân mến, mang hắn vào đây.”

Dường như Lãnh chúa Souscarrières đã liệu trước chính xác lời mời, gã tức khắc hiện ra ở cửa, bề ngoài giản dị nhưng thanh lịch, và cúi chào Hồng y thật là kiểu cách.

“Vào đây, Me-xừ Michel,” Đức ông bảo.

“Có mặt, bẩm Đức ông,” Souscarrières trả lời.

“Ta đã không lầm khi đặt sự tín nhiệm vào cậu. Cậu quả là một kẻ thông minh.”

“Nếu Đức ông hài lòng về tôi, tôi cũng sẽ lấy làm vui mừng.”

“Rất hài lòng. Nhưng ta không ưa câu đố vì ta chả dư thời gian ngồi đấy đoán mò. Làm thế nào cậu có thể thuật lại từng chi tiết của ta chính xác đến vậy?”

“Bẩm Đức ông,” Souscarrières không che giấu nụ cười tự mãn, “Tôi biết chắc Đức ông sẽ tự mình thử qua cái phương tiện đi lại mới toanh mà chính mình đã cho phép.”

“Rồi sao?”

“Nên tôi lảng vảng ở Phố Hoàng Gia cho đến khi thấy được Đức ông ra khỏi nhà.”

“Rồi sau đó?”

“Sau đó, bẩm Đức ông, gã phu kiệu to xác nhất, kẻ gõ cửa nữ tu viện, kẻ bế phu nhân De Coëtman đến bên lò sưởi, và vân vân chính là tôi.”

“Cha chả!” Hồng y kêu lên. “Ra là vậy sao?”

XXIX

Quốc vương đi nhét mỡ

Và bây giờ, vì mục đích câu chuyện của chúng ta, bạn đọc nhất thiết phải để chúng tôi giới thiệu kỹ hơn về Quốc vương Louis XIII, người mà chúng ta chỉ mới quen biết sơ qua vào cái đêm ở hậu cung của Vương hậu. Đêm ấy, ông đến vì bị thôi thúc bởi mối ngờ vực của Hồng y Richelieu rằng Vương hậu biết đâu chừng đang mưu đồ gì đấy chống lại ông. Chúng ta nhớ lại ông có nói, rằng theo lệnh của Bác sĩ Bouvard, ông phải tẩy ruột vào hôm sau và trích máu vào hôm sau nữa.

Ông được tẩy ruột, ông được trích máu, và nó đã chẳng khiến ông vui hơn lại càng không làm ông khỏe hơn: ngược lại, có mỗi tâm trạng ảo não cùng nước da xám ngoét của ông là có vẻ như gia tăng hơn trước.

Không ai biết nguyên nhân sự âu sầu ấy là do đâu, tuy nó đã hành hạ ông từ hồi mười bốn mười lăm đến tận giờ. Tâm trạng này khiến ông lần lượt thử qua bằng hết mọi hình thức khuây khỏa hay trò tiêu khiển và trước đây ông chưa hề nếm trải. Tệ hại hơn, giữa cái cung điện động đúc của chính mình ông lại là kẻ gần như cô độc không bè bạn, cặp kè bên ông có mỗi gã khờ l’Angely, kẻ ngày lại ngày độc một bộ áo quần đen thùi lùi khiến bầu không gian đã u ám lại càng thêm nẫu ruột.

Chẳng có chốn nào cô liêu hơn dãy buồng hoang vắng của ông, nơi mà đến một bước chân đàn bà cũng chưa ai thấy từng một lần ghé vào, ngoại trừ có mỗi Vương hậu Anne và Thái hậu, những kẻ làm vậy chỉ vì muốn tránh đừng để ông lại gần cung của mình.

Bạn đọc nếu có buổi yết kiến nhà vua đã được xếp lịch sẵn, khi đến nơi vào giờ đã định thì thông thường người đầu tiên tiếp bạn sẽ là Me-xừ De Tréville, không thì Me-xừ De Guitaut, hoặc Beringhen, kẻ với cương vị là Quan hầu cận Thứ nhất được biết đến với danh xưng Me-xừ Nhất. Không người này thì cũng người kia trong số quý ông này sẽ đưa bạn vào một gian phòng xem chừng trống hốc, nơi mà e bạn phải mất công hấp háy nhìn quanh lòng tự hỏi không biết vua quả thực có đây chăng. Thế rồi bạn chắc nhìn ra, nhà vua đang đứng ở một ô cửa sổ dõi đôi mắt trông ra ngoài trời, có lẽ là với một trong những quý ngài của ông, người mà ông trân trọng bảo, “Đến đây nào, Me-xừ Gì Đấy, ta hãy cùng buồn chán đi thôi.” Bất cứ ai nghe giọng điệu của vua lúc này đều biết chắc ông đang nói bằng nỗi niềm chân thực tận đáy lòng.

Hơn một lần, Vương hậu, cố lợi dụng cái tính cách âu sầu rệu rã này hòng tranh thủ phần nào quyền lực nhưng trong lòng vẫn biết chắc đích thân nàng thì chẳng thể làm ăn gì được, đã theo lời cố vấn của Thái hậu và mang đến đây một giai nhân tuyệt sắc, kẻ nàng không thắc mắc gì về sự trung thành cùng hy vọng cô gái sẽ lọt vào ánh mắt của nhà vua, rồi nhân đó nàng sẽ tìm cách gây ảnh hưởng. Mười lần như một, vô ích.

Đây là ông vua qua bốn năm làm kẻ có vợ đã bị Luynes vì kiên nhẫn hết nối đành bế liều vào tận giường bà vợ, một vị vua mà ái khanh chung phòng toàn đực rựa chứ chẳng hề có bóng dáng quý bà. Người Ý cho rằng họ đã biết cái gu của ông và tóm tắt về ông bằng một câu vọn vẹn, La buggera ha passato i monti nghĩa là, “Đồng dục qua núi.”

Đến phu nhân De Cheveuse, “la Irrésistible⁵⁵” thứ thiệt, thử tìm cách ga gẫm xem sao, mặc cho sức gợi cảm là ba thứ cộng lại: đa tình, mơn mởn, mỹ miều, rốt cục nàng đành chào thua nốt.

“Mà này, Điện hạ” có hôm nàng xóc hông vì cay cú vẻ trơ trơ lạnh ngắt của ông, “ngài là người đâu thích tình nhân, đúng không?”

“Có chứ, quý cô, ta có chứ,” vua nói.

“A! Thế ngài thích cái gì nơi nàng ấy?”

“Chỉ ở phần phía trên dây nịt,” vua trả lời.

“Được,” phu nhân De Chevreuse nói, “lần sau ghé đến điện Louvre thiếp sẽ phục trang như nghệ sĩ Gros-Guillaume, kẻ béo đến nỗi đã mang dây nịt trên mà vẫn có thêm dây nịt dưới: nhưng thiếp chỉ mang dây nịt dưới, tức là sợi nịt buột ngang đùi.”

Cũng chính vì hy vọng khiến vua bị hấp dẫn mà nàng Isabelle de Lautrec, vị tiểu thư trinh trắng và đẹp xinh vô ngần chúng tôi đôi lần giới thiệu cùng bạn đọc, đã được đưa đến Cung điện. Chúng ta đã thấy nàng tận tâm với Vương hậu đến dường nào, tuy cha nàng là quản gia của Công tước Rethel. Và quả thực, Isabelle đáng yêu đến mức nàng đã gây sự chú ý nơi Louis XIII. Ông chuyện gẫu cùng nàng và thấy ra ở nàng tính nết thật yêu kiều. Về phần Isabelle nàng lại chẳng hề hay biết mình đang là một phần của âm mưu sắp sẵn, nên nàng vô tư chuyện trò cùng nhà vua bằng cả sự khiêm cung và lễ phép của mình. Song ấy đã là chuyện cách sáu tháng trở về trước so với câu chuyện của chúng ta bây giờ, và từ bấy đến nay nhà vua đã kiếm về cho mình một gã thị đồng để làm đầy tớ riêng, kẻ mà ông tâm đắc đến độ không có đâu dư dật thời gian dành cho Isabelle, nói gì đến thì giờ cho Vương hậu.

Quả tình, với ông vua này, sủng thần nối đuôi nhau hệt như ngựa đua tranh phần thắng, chóng vánh đến độ khó biết được ai là người ở đường đua lợi thế, ấy là nói theo ngôn ngữ môn đua ngựa.

Đầu tiên phải kể đến Pierrot, chàng tá điền chất phác chúng tôi đã đề cập.

Kế đến là sự xuất hiện của Luynes, phụ trách bầy chim của vua, xưng danh là Tổng quản Nội các Chim.

Tiếp theo là d’Esplan, người khênh nỏ cho vua, kẻ được ông phong là Hầu tước xứ Grimaud.

Rồi thì Chalais, kẻ nhận lấy kết cục chặt đầu.

Tiếp đến là Baradas, người sủng thần hiện thời.

Còn bây giờ, rốt cục cũng đến sự xuất hiện của Saint-Simon kẻ nuôi mộng trở thành sủng thần vĩnh viễn. Saint-Simon đang toan tính vào sự thất sủng của Baradas một sự thất sủng hoàn toàn có thể đoán trước bằng vào tính khí phập phù của Quốc vương Louis XIII, một ông vua thích đặt sủng thần vào chỗ không thể, một chỗ lưng chừng giữa tình bạn và tình luyến ái.

Ngoài các sủng thần ra phải kể đến những gương mặt quan tùy tùng trung thành của Louis XIII. Số này gồm có Me-xừ De Tréville, Đội trưởng lính ngự lâm, người có lẽ độc giả khá quen biết từ những truyện khác mà chúng tôi thiết nghĩ không cần nhắc lại; Bá tước De Nogent-Bautru, anh của Bautru mà Hồng y đã cử sang Tây Ban Nha, kẻ lần đầu ra mắt Hoàng gia đã có dịp gặp vua ở một lối đi ngập nước bên trong khuôn viên cung điện Tuileries nơi ông đã phải công kênh nhà vua trên vai hệt như Thánh Christopher công kênh đức Jesus Christ, và là người có đặc quyền hiếm hoi, thứ đặc quyền chỉ chia sẻ với mỗi gã ngốc l’Angely, ấy là được phép trước mặt vua cứ việc nghĩ sao nói vậy, kể cả kiếm chuyện cù lét để vua cười đang khi tâm trạng rầu thối ruột; Bassompierre, được phong là thống chế vào năm 1622 nhờ làm tốt phận sự trong buồng của Marie de Médicis hơn là vì xông pha nơi chiến trường, ông còn là kẻ nhanh trí, quyến rũ và ham yêu, người có một ký ức thật đặc biệt về thời đại của mình, đấy là từ cuối thế kỷ thứ mười sáu sang đầu thế kỷ thứ mười bảy; Sublet-Desnoyers, thư ký mà thật ra là người hầu cận của vua; La Vieuville, Tổng trưởng Tài chính; Guitaut, Đội trưởng lính canh, người một lòng vì ông và vì Vương hậu Anne Áo quốc, kẻ khước từ mọi mời chào tham gia phục vụ cho Hồng y bằng mỗi câu “Không thể được, bẩm Đức ông tôi là người của vua, và Phúc âm bảo không ai thờ hai chúa”; cuối cùng là Thống chế De Marillac, anh của Tổng trưởng Tư pháp, kẻ mà sự hành hình của ông sau này là một vết nhơ vấy máu trên vương triều của Louis XIII hay đúng hơn là thánh chức của Hồng y Richelieu.

Cũng đúng vào cái hôm sau khi Souscarrières trao cho Richelieu bản tường thuật tỉ mỉ đến kỳ lạ về những sự kiện xảy ra đêm trước, nhà vua, sau khi dùng bữa trưa cùng Baradas, đã tổ chức một cuộc tiệc ngẫu hứng cùng Nogent. Ông cho gọi hai nhạc công là Molinier và Justin cùng góp mặt với cây đàn luýt và cây đàn viola giữa lúc ông đắm mình vào trò tiêu khiển mới. Thế rồi quay sang Bassompierre, Marillac, Desnoyers và La Vieuville lúc này vừa mới vào, ông bảo, “Này các vị, hãy vào bếp và nhét mỡ vào thịt.”

“Phải đấy, các vị, ta cùng đi nhét mỡ nào!” l’Angely khinh khỉnh đế theo. “Hoàng gia và nhét mỡ lợn: hai chuyện này đi đôi rất hợp.”

Lấy làm đắc chí với câu bông phèng nhạt nhẽo của mình, tay này gã chộp mũ vào đầu còn tay kia gã kéo mũ Nogent sụp xuống tai. “Ơ kìa tên hề, ngươi làm gì thế hử?” Nogent gắt.

“Trùm mũ lên đầu anh và đầu tôi chứ gì,” l’Angely nói.

“Trước mặt vua sao? Ngươi nghĩ sao thế hử?”

“Dào! Lễ nghi đầu áp dụng vào những chàng hề như chúng ta.”

“Điện hạ, hãy may mồm gã hề hỗn xược này đi ạ!” Nogent bực bội kêu lên.

“Sao hử, Nogent? Ông nghĩ ai cũng may mồm l’Angely được cả ư?”

“Điện hạ trả lương để thần nghĩ sao thì nói thế,” l’Angely nói. “Bảo may mồm lại thì thần chậm chạp nào khác gì Me-xừ De La Vieuville, kẻ ngài phong là Tổng trưởng Tài chính dù ông ấy chả có tài chính mà phải sống bằng tài chính của ngài. Ít ra thần còn được cái ăn cắp tiền chính mình một cách trung thực.”

“Chả lẽ Điện hạ không nghe thấy gã nói gì ư? Nogent cố chấp.

“Ta có, nhưng ta cho rằng ông nên lưu ý mình nói sao ấy.”

“Thần nói sao… với ngài ư, Điện hạ?”

“Đúng thế. Lúc chơi quần vợt và vừa khi ta đánh trượt, ông kêu lên, “Thấy chưa? Ấy là Louis anh minh.” Ông hẳn là anh hề cũng giống l’Angely thế thôi, Nogent, nếu ta cho phép ông nói những điều như thế ấy. Đi thôi, các vị, ta cùng đi nhét mỡ nào.”

Câu nói ‘ta cùng đi nhét mỡ nào’ này xứng đáng có một sự giải thích, vì chúng tôi không muốn để độc giả rơi vào cảnh tù mù khó hiểu. Sự thể là như sau.

Như chúng tôi vừa nói qua, để chống cự chứng buồn triền miên nhà vua đã lao vào đủ trò tiêu khiển, dù chẳng mấy khi ông thấy chúng giúp ông giải sầu thực sự. Thuở còn là bé con thì ông làm súng phun nước từ những mảnh da ghép, khi là chàng thiếu niên ông trét màu lem luốc lên vải bạt mà quần thần của ông phải gọi ấy là những “tác phẩm hội họa”, rồi ông chơi cái thứ mà bọn họ có nghĩa vụ gọi đấy là “quà tặng âm nhạc” (tuy ông là một tay trống không tệ theo lời Bassompierre kể lại). Ông cùng Me-xừ Desnoyers đóng khung rồi đóng lồng chim; ông chế biến các thứ mứt trái cây và mứt dẻo mà mứt dẻo thì ngon đặc biệt; ông lại dồn hết thời gian vào chuyện làm vườn và trồng thành công cây đậu Hà Lan vào tiết tháng Hai, sản phẩm được bày bán ngoài chợ và Me-xừ De Montausson làm bộ thấy tươi ngon nên quyết định mua về một ít; cuối cùng, ông học cách làm một anh thợ cạo. Một hôm, đang khi còn hăng say với thú vui mới có, ông triệu tập hết đám quần thần rồi lần lượt cạo sạch, chừa lại mỗi người một vệt râu dê mỏng dính sát ngay chỗ môi dưới, kiểu râu đã trở thành nổi tiếng với tên gọi là râu “hoàng gia.”

Chẳng mấy chốc khắp điện Louvre ai nấy truyền tai nhau bài thơ trào phúng như sau:

Kìa, râu đáng thương!

Ai cạo ngươi thế này?

Vua Louis vĩ đại

Xưng tên Thứ Mười Ba

Chánh thợ cạo nhà ta.

Me-xừ De La Force,

Ngài cũng cạo đi thôi!

Chả dám, xin cảm ơn,

Bầy lính của Điện hạ,

Sẽ không tha cho thần.

Ta cùng nuôi râu đẹp

Như của Richelieu

Và như vậy là đủ

Chớ dại dột khù khờ

Thử tài ông vua Pháp!

Tuy nhiên, Quốc vương Louis sớm chán trò trổ tài cạo trụi râu đám quần thần nịnh nọt, như ông từng chóng chán bao thứ khác. Trước đó vài tuần, ông xuống bếp để thí nghiệm một giả thuyết về công thức chế biến tiết kiệm ngon bổ rẻ, ngõ hầu Tướng quân Coquet đủ tiền cho món súp sữa còn Me-xừ De La Vrillière thì vẫn dùng món bánh quy của mình cho buổi sáng. Ở đó ông thấy bếp trưởng và toán đầu bếp đang nhét thịt lợn muối và mỡ lợn vào những tảng cốt lết bê và thịt thăn bò, cả thỏ nguyên con và gà lôi nguyên con nữa, một quá trình mà ông phát hiện là hết sức hay ho. Và thế là, cả tháng trời Quốc vương Điện hạ cặm cụi vào bếp nhét mỡ lợn, và khăng khăng rủ rê đám cận thần cùng vào bếp thi tài với ông.

Không biết liệu nghệ thuật nấu nướng có được cải thiện nhờ tay vua hay không, nhưng có điều nhà vua đã thực sự cải thiện vẻ bề ngoài của bộ môn này. Những tảng thịt lưng bê và bò phi lê, đủ dày để xén tỉa nghệ thuật, bắt đầu thoát ly khỏi nhà bếp hóa thân vào những hình thù hư cấu: cổ thụ, đền đài, cầy, sói, hươu, nai và cả fleurs de lys nữa. Nogent và một số người khác đạt từ trình độ xén thành hình huy hiệu đến nghệ thuật tượng hình khá dâm bôn, giúp bọn họ kiếm lấy những lời trách cứ nghiêm khắc từ Louis ưa làm vẻ uy nghiêm, kẻ cấm tiệt những hình thù đồ ăn vô vị ấy xuất hiện trên mặt bàn ngự thiện.

Và giờ thì bạn đọc ắt là đã biết vừa đủ để chúng tôi tiếp tục với câu chuyện. Nghe vua bảo “Các vị, ta cùng đi nhét mỡ nào,” đám nịnh thần liền hấp tấp theo chân ông đi xuống thang lầu.

Bassompierre tranh thủ thời gian mọi người đi từ phòng ăn xuống thang lầu đã sai người chuẩn bị chỗ gian phòng dành cho thú vui chơi mới nhất của nhà vua, nơi được kê năm hoặc sáu chiếc bàn mặt đá hoa cương, mỗi bàn đều để sẵn tảng bê lưng, phi lê bò, thỏ rừng, gà gô; và là nơi mà quan thái thịt Georges đang đợi sẵn bên những khay mỡ lợn xông khói đã được cắt vụn thành mẫu nhỏ cùng những que xiên dùng nhét mỡ, mà ông sẽ tuần tự phân phát cho những ai muốn làm vui lòng Đức vua bằng cách vào hùa theo cái sở thích kỳ cục mới nhất của ông. Bassompierre, theo chúng tôi nhìn thấy, nhân lúc chộn rộn đã đặt tay lên vai ngài Tổng trưởng Tài chính và nhỏ giọng nhưng vừa đủ lớn để mọi người đều nghe thấy, “Này Me-xừ Tổng trưởng, nếu không chê tôi nói lắm lời, xin hỏi khi nào ngài định trả tôi tiền lương quý với tư cách Thượng tướng quân vệ binh Thụy Sĩ, một chức tước mà tôi đã chi hết một trăm ngàn écu tiền mặt?”

Thay vì trả lời, Me-xừ De La Vieuville, kẻ thi thoảng lại giả điên khiêng đồ hệt Nogent, vừa bắt đầu quay tròn hai cánh tay ra chiều đấy là hai chiếc kim đồng hồ vừa luôn miệng xì xồ, “Tôi muộn, tôi muộn, tôi muộn…!”.

“Chúa ơi,” Bassompierre kêu lên, “cả đời tôi đoán ra không biết bao nhiêu là câu đố, nhưng câu này thì tôi bó tay.”

“Này Me-xừ Nguyên soái,” La Vieuville trả lời, “khi một người bị muộn, ông ấy bây giờ đâu có đây, đúng không?

“… Đúng.”

“Mà đâu có đây thì đâu có tiền để trả, đúng không. Tôi muộn, tôi muộn, tôi muộn!”

Ngay khi ấy thì cuộc tiệc có thêm sự gia nhập của Công tước d’Angoulême, đứa con ngoại hôn giữa Quốc vương Charles IX với Marie Touchet, và Công tước De Guise, kẻ chúng ta đã gặp lần trước tại buổi dạ vũ tổ chức cho Quận chúa Marie và là kẻ mà Công tước d’Orléans hứa hẹn sẽ trao một binh đoàn, giả dụ rằng ông là phó tổng tư lệnh theo vua tham chiến tại nước Ý. Cả hai chờ cho đến khi vua nhận ra mới chịu tiến lại gần.

Bassompierre, ngắc ngứ chưa tìm được lời đáp lại La Vieuville, dấn bước tiến về phía Công tước d’Angoulême chúng tôi nói dấn bước vì khi Angoulême quay lại, gã bị gí sát mặt một trong những cái mũi kinh khủng nhất thời đại. “Ông muộn, ông muộn, ông muộn được thôi, thì vợ ông cũng thế,” Bassompierre làu bàu.

“Can gì đến tôi chứ? A, pardieu, giá tôi làm giả được tiền như Me-xừ d’Angoulême đây này, thì tôi đâu phải lo gì.”

Công tước d’Angoulême chưa thủ sẵn một lời đối đáp liền xoay chiếc mũi nhìn ra hướng khác, làm bộ không nghe thấy gì cả nhưng Quốc vương Louis XIII thì nghe rõ và hỏi xen vào một cách ác ý, “Này anh họ, ông nghe thấy Me-xừ De Bassompierre nói gì không đấy?”

“Không, bẩm Điện hạ, thần bị điếc tai phải,” ngài Công tước trả lời.

“Như Caesar vậy,” Basompierre nói.

“Ông ấy thắc mắc không biết ông có đúc tiền giả chăng.”

“Ơ này, bẩm Điện hạ, thần đâu có thắc mắc liệu Me-xừ d’Angoulême có làm tiền giả hay không, thần quả quyết như một sự việc ai nấy đều biết ấy chứ.” Bassompierre cải chính.

Công tước d’Angoulême nhún vai. “Hai mươi năm nay thần quen chịu đựng chuyện tào lao này rồi.”

“Có chút sự thật nào trong ấy chăng, anh họ? Hãy kể mọi người cùng nghe nào,” vua nói.

“A, mon dieu, được thôi: sự thật là thế này. Trong Lâu đài Grosbois thần cho một nhà giả kim thuật tên Merlin mướn một gian phòng mà ông ấy khen là nơi hoàn hảo để tìm thấy Hòn đá Triết gia. Ông ấy trả thần mỗi năm bốn ngàn đồng écu với điều kiện đừng hỏi han những gì ông ấy làm, và để ông ấy ở trong nhà Con trai nước Pháp nơi luật pháp không sờ đến được. A, một gian phòng mà tiền cho mướn còn nhiều hơn cả tòa nhà cộng lại, ai dại gì tọc mạch để rồi không khéo lại mất mối, đúng không, bẩm Điện hạ?”

Ông thấy mình vu khống ngài ấy chưa hở Bassompierre?” vua nói. “Còn gì trong sáng hơn chuyện làm ăn của người anh họ chúng ta?”.

“Vả lại,” Công tước d’Angoulême nói tiếp, “một chút tiền giả đối với thần, con trai Quốc Vương Charles IX của nước Pháp, thì nào đáng gì đâu so với cha ngài, trong ký ức vinh quang, con trai Antoine de Bourbon và Quốc vương xứ Navarre, là một tên kẻ cướp thực thụ?”

“Cái gì cha ta, kẻ cướp á!” Louis XIII kêu lên.

“A ha! Có lẽ đây là lý do có hôm ông ấy bảo với thần rằng, ‘nếu ta là vua thì tốt, còn không thì sẽ bị treo cổ!’” Bassompierre kích vào.

“Điện hạ, với tất cả niềm tôn kính với người,” Công tước d’Angoulême lại tiếp, “nhà vua, người cha của ngài, là tên kẻ cướp trong cờ bạc.”

“Và ta,” Louis XIII nói, “ta sẽ nói rõ ngài hay cướp trong cờ bạc không phải là cướp, mà chỉ là lừa gạt mà thôi. Vả chăng, tàn cuộc chơi thì ông ấy cũng trả lại tất cả.”

“Không phải bao giờ cũng vậy,” Bassompierre nói.

“Không phải bao giờ cũng vậy là sao?” Vua hỏi.

“Thần thề là quả đúng như vậy, và mẫu hậu đáng kính của điện hạ sẽ ủng hộ thần. Có hôm, đúng hơn là đêm nọ, thần vinh dự chơi bạc cùng đức vua. Trong thố có năm mươi pistole, nhưng bọn thần để ý trong số này có trộn lẫn những đồng nửa pistole. Thần nói đức vua rằng: ‘Điện hạ, người cố tình tráo đồng nửa pistole đổi lấy đồng một pistole đấy phỏng?’ Đức vua trả lời: ‘Đâu có, là khanh ấy chứ.’ Vậy là thần nhặt hết những đồng nửa pistole, mở cửa sổ ném cả ra ngoài cho đám đầy tớ đang đợi dưới sân, rồi quay lại sòng bạc dùng toàn đồng một pistole.”

“Ông làm thế ư, Bassompierre?” vua hỏi.

“Đúng thế, bẩm Điện hạ và mẫu hậu đáng kính của ngài nói, ‘Bữa nay Bassompierre là vua, còn vua là Bassompierre.’”

“Hay cho các ông, nói nay lắm,” Louis XIII kêu lên. “Thế vua cha ta đã nói sao?”

“Bẩm Điện hạ, rõ ràng ký ức về thảm họa hôn nhân giữa ngài ấy cùng Vương hậu Marguerite đã xui khiến ngài ấy dùng những lời lẽ không công bằng khi nói thế này, “Thế đấy, hậu thích rằng giá hắn là vua thì hậu sẽ có được chồng trẻ.”

“Thế rốt cục ai thắng bạc?” Louis XIII hỏi.

“Đức vua Henri IV, bẩm Điện hạ. Ngài ấy ôm trọn thố tiền, ngài ấy ắt là mải bận suy tư về lời nhận xét của Lệnh bà, vì khi bỏ túi số tiền thắng cuộc ngài ấy vơ luôn cả những đồng tiền của thần vẫn còn để ở trên bàn.”

“Ồ, thần thấy ngài ấy lấy cắp nhiều hơn thế nữa ấy chứ…” Công tước d’Angoulême nói.

“Cha của ta ư?” Louis XIII hỏi.

“Có lần thần thấy ngài ấy lấy cắp một chiếc áo choàng.”

“Áo choàng…?”

“Tuy đúng là như vậy, lúc bấy giờ, ngài ấy vẫn là Quốc vương xứ Navarre.”

“Tốt lắm, kể tất cả cùng nghe đi, anh họ.” Louis XIII nói.

“Quốc vương Henri III hấp hối tại Saint-Cloud, bị ám sát tại cùng ngôi nhà nơi ông cùng Me-xừ De Gondy mưu toan cuộc thảm sát Ngày lễ thánh Barthélemy, tuy lúc bấy giờ ông ấy chỉ mới là Công tước d’Anjou. Dẫu sao thì, đúng vào lễ kỷ niệm của ngày quyết định, và Quốc vương Navarre có mặt tại đó; chính trong vòng tay ngài ấy mà Henri III đã chết và trao lại ngài ấy ngai vàng. Y phục vải nhung tím của Navarre không hợp cho lễ tang mà ngài ấy lại không đủ tiền mua bộ áo quần toàn đen cho mình, vậy là ngài ấy cuộn tròn chiếc áo choàng liệm màu đen đang phủ mình nhà vua rồi kẹp nó vào dưới nách mang đi, nghĩ rằng chẳng ai chú ý gì ngài ấy. Nhưng dẫu sao thì ngài ấy vẫn có lý do để mà thông cảm, giả như làm vua thì phải có lý do mới đi trộm đồ, vì không có chiếc áo choàng ấy thì ngài ấy đâu thể khóc than đúng kiểu!”

“Và giờ, này anh họ, ông than thở không đủ tiền trả lương đầy tớ trong khi bỏ túi mỗi năm những bốn ngàn écu tiền mướn phòng của một tên chuyên làm vàng đểu.” Nhà vua nhận xét

“Có nhầm lẫn, bẩm Điện hạ,” Công tước d’Angoulême nói. “Là đầy tớ của thần than rằng thần không thể trả lương cho họ, chứ có bao giờ thần nói gì đâu. Lần cuối cùng chúng đến gặp thần đòi tiền, nói rằng chúng chả đứa nào có lấy một cắc bạc, thần chỉ trả lời, ‘có hay không là phụ thuộc vào chúng bây, lũ ngốc. Đường đến Lâu đài d’Angoulême là bốn con phố tối om, đấy chả phải sự sắp đặt hoàn hảo là gì, hử? Đến đấy làm việc đi.’ Chúng nghe theo lời khuyên của thần. Sau đó ít lâu người ta phàn nàn về nạn trộm cắp ở Phố Rải Sỏi, Phố Thị Dân, Phố Thánh Catherine Mới và Phố May Áo, nhưng mấy tên hề ấy chả còn quấy rầy thần chuyện tiền công gì nữa.”

“Đúng vậy,” Louis XIII nói, “và có ngày ta sẽ treo cổ mấy tên hề của ông lên cổng lâu đài nhà ông.”

“Miễn là ngài được sự cho phép của Hồng y, bẩm Điện hạ!” Công tước d’Angoulême nhe răng cười.

“Các vị, nhét mỡ đi thôi,” vua đổi giọng hằn học, thế rồi ông chăm chú vào tảng lưng thịt bê và bắt đầu dùi thủng lỗ chỗ bằng nỗi bực dọc cứ như thể chiếc kim nhét mỡ là thanh kiếm còn tảng thịt bê là Hồng y vậy.

“Chúa ơi, Louis!” l’Angel kêu lên. “Thần nghĩ lần này chính ngài mới là kẻ bị đè ra nhét mỡ!”

XXX

Trong khi Quốc vương đang nhét mỡ

Chính những lời đối đáp tầm phào giữa bầy cận thần như vừa rồi, một lũ người chẳng có chút kiêng dè nào dành cho ông, đã gieo vào lòng ông vua này nỗi ngấm ngầm hậm hực với viên đại thần của mình, và đẩy ông đến chỗ có những quyết sách bất ngờ, kỳ quặc khiến chủ trương và sự kiên trì của Hồng y thường xuyên gặp phải không ít rắc rối.

Giả dụ kẻ thù của Hồng y lợi dụng được một trong những khoảnh khắc nhỏ nhen ấy của Louis XIII, họ có thể dễ dàng thuyết phục ông chấp nhận những quyết định ngu xuẩn, hoặc đưa ra những hứa hẹn trên trời với bọn họ, dù ông có giữ được những lời hứa ấy hay không thì đấy là chuyện khác.

Tuy nhiên, do lời lẽ của Công tước d’Angoulême lần này đang khiến cục tức lì lợm mắc ngược ngang cuống họng, nhà vua đưa mắt quanh quẩn xem ai có thể tạo cho ông một cái cớ để hả nhanh cơn giận, giữa lúc tay vẫn không ngừng chọc vào tảng thịt lưng bê. Ánh mắt của ông dừng lại ở hai gã nhạc công lúc này đang đứng trên bục thấp, một người đang ra sức gãi vào dây đàn luýt còn người kia cật lực kỳ cọ dây đàn viola, bộ dạng cả hai đều cau có khó chịu hệt ông vua đang chọc tảng thịt bê thiếu điều tơi tả.

Ông phát hiện chi tiết mà trước nay ông chưa hề để ý: mỗi người bọn họ chỉ ăn mặc có một nửa. Molinier thì khoác một chiếc áo chẽn dài tay mà không mang bít tất cao, còn Justin thì mang bít tất cao cùng áo cánh da mà không có áo chẽn dài tay.

“Này! Gì thế này, giả trang à?” Louis XIII hỏi giật giọng.

“Đợi đã! Thần có câu trả lời.” L’Angely nhanh nhảu.

“Này anh hề, khôn hồn đừng để ta thất vọng.”

Có những đặc quyền mà, ngoại trừ mỗi mình l’Angely, Louis XIII không dành cho bất kỳ ai. Không giống bao ông vua khác vào những lúc chỉ một mình với gã hề hầu cận, đáng lẽ nghe những lời hài hước giải khuây thì Louis XIII lại cùng gã chuyện trò về sự chết. Nhà vua thì mê say cuốn hút vào bao ý niệm tuyệt vọng và kinh hoàng đáng sợ, còn L’Angely kề cận bên ông buông dòng tâm tưởng xuôi theo những chuyến hành trình về chốn xa bên dưới nấm mồ. Gã là Horatio của vị Hoàng tử xứ Đan Mạch thứ nhì này, người đang tìm kiếm còn có thể là ai? Có lẽ, cũng như người thứ nhất, những kẻ đã hạ sát cha mình. Những cuộc chuyện trò của họ từa tựa cuộc đàm đạo giữa Hamlet với người phu đào huyệt, nhưng đượm màu u tối nhiều hơn.

Vào những lần đấu khẩu cùng l’Angely, thường thì nhà vua là người cuối cùng bỏ cuộc và nhường lại phần thắng cho anh hề. Lần này cũng không ngoại lệ.

“Nào, nói rõ đi, gã hề!” Louis XIII nói.

“Louis, xưng là Louis anh minh bởi ngài sinh nhằm cung Thiên Bình, riêng dịp này thì xứng đáng với tên ấy mặc gã bạn đồng nghiệp Nogent của thần ban nãy đã bày trò vô lễ với ngài. Hôm qua, không biết vì lý do lẩn thẩn gì mà ngài, đường đường là Quốc vương nước Pháp và Navarre, lại viện lẽ nghèo túng rồi cắt lương hàng năm của mấy chàng nhạc công đáng thương ấy xuống còn một nửa. Tuy nhiên, bẩm Điện hạ, những người được trả chỉ nửa lương thì chỉ có thể đủ tiền mặc một nửa y phục mà thôi. Nên ngài thấy đấy, nếu muốn gây gổ với ai về áo quần của họ, thì xin hãy gây gổ với thần vì thần mới là người bày họ ăn mặc như thế ấy.”

“Lời khuyên của gã hề!” nhà vua nói.

“Nếu lời khuyên ấy khiến họ thất vọng,” L’Angely đáp.

“Thôi được, ta tha cho bọn họ.” Nhà vua nói

“Đội ơn Quốc vương Louis anh minh nhân từ độ lượng nhất trên đời,” l’Angely nói.

Hai gã nhạc công đứng dậy chào.

“Thôi, thôi! Ta miễn lễ!” Nhà vua nói.

Thế rồi ông đưa mắt nhìn quanh xem thử những ai đang thực tình bắt chước ông trong thú vui giải trí này.

Desnoyers chọc lỗ một con thỏ, La Vieuville chọn một con gà gô, Nogent là một tảng thăn bò trong khi Saint-Simon, kẻ không quá hãnh diện việc này, thì lao vào đĩa thịt lợn muối. Bassompierre đang trò chuyện cùng Công tước De Guise, Baradas đang chơi trò dùng ly hứng bóng, còn Công tước thì ngửa người ra ghế, mắt lim dim hoặc vờ đang ngủ.

“Ông đang nói gì với Công tước De Guise thế, ngài Thống chế” vua hỏi. “Chắc thú vị lắm nhỉ.”

“Với chúng thần, đúng vậy,” Bassompierre trả lời. “Công tước De Guise đang kiếm chuyện gây gổ với thần.”

“Về chuyện gì?”

“Dường như rằng Me-xừ De Vendôme đang buồn chán trong ngôi nhà giam ông ấy.”

“Tốt! Tuy rằng ông ấy luôn xem ra buồn chán giống vậy khi ở Louvre!” l’Angely nói.

“Vậy nên, ông ấy đã biến thư cho thần.” Bassompierre tiếp.

“Cho ông ư?”

“Có lẽ ông ấy nghĩ rằng thần tán thành.”

“Thế người anh Vendôme của ta muốn gì?”

“Ông ấy muốn Điện hạ gửi ông ấy một trong số thị đồng đáng yêu,” l’Angely xen vào.

“Im nào, gã hề kia!” Vua nói.

“Ông ấy muốn được tha khỏi ngục Vincennes để tham gia chiến dịch nước Ý.”

“Được! Hãy để người Piemont dè chừng nếu họ quay lưng lại với ông ta.” l’Angely lại đế vào.

“Vậy ông trả lời ông ấy chứ?” Nhà vua hỏi.

“Đúng vậy, thần nói là sẽ phí công trừ phi ông ta muốn ngỏ lời hỏi xin gia nhập vào ban tham mưu của Me-xừ De Guise.”

“Sao lại là thế?”

“Vì phu nhân De Conti em gái ngài Công tước là tình nhân của thần.”

“Thế ông trả lời ra sao, De Guise?”

“Thần bảo ông ta rằng việc ấy chả nghĩa lý bởi cô, dì, thím, mợ của Vendome tất thảy đều là tình nhân của thần, và chuyện ấy cũng chả khiến thần ưa ông ấy hơn chút nào.”

Nhà vua ngoảnh lại. “Còn ông, anh họ Angoulême của ta, ông đang làm gì thế?”

“Thần đang chiêm bao, bẩm Điện hạ.”

“Về cái gì?”

“Về cuộc chiến ở Piedmont.”

“Thế ông thấy gì?”

“Bẩm Điện hạ, thần thấy ngài dẫn quân rầm rập đi vào nước Ý, trên một trong những tảng đá cao nhất dãy núi Alps ngài thấy tên mình được khắc bên cạnh tên của Hannibal và Charlemagne. Điện hạ, ngài thấy sao về giấc chiêm bao của thần?”

“Chúng ta chấp thuận chiêm bao này, hãy chắc rằng kẻ khác cũng chiêm bao cùng kiểu.” L’Angely nói.

“Thế ai chỉ huy quân đội cho ta? Hoàng đệ của ta hay Hồng y?” vua hỏi.

“Coi chừng, nếu đấy là hoàng đệ của ngài, ngài ấy sẽ chỉ huy với tư cách là cấp dưới của ngài, nhưng nếu đấy là Hồng y thì ông ta sẽ là cấp trên của ngài.” L’Angely lại thọc vào.

“Nơi nào có vua thì nơi đó chỉ huy là vua, không có ai khác.” Công tước De Guise nói.

“À! Đấy chính xác là sự việc diễn ra với cha của ngài, Tướng quân Scarface, vào thời Quốc vương Henri III.”

“Mà kết cục không mấy tốt cho ông ta,” Bassompierre xen vào.

“Này các ngài,” vua cất tiếng, “cuộc chiến ở Piedmont không phải là việc nhỏ, và mặc cho bất đồng giữa ta và mẹ ta, việc này đã được quyết định tại Hội đồng Cố vấn Nhà vua. Này anh họ Angoulême và Me-xừ De Guise, ta phải báo trước các ông là đám người phe Thái hậu đang ra sức ủng hộ để Me-xừ giành chức chỉ huy.

“Điện hạ,” Công tước d’Angoulême nói, “thần không ngại nói trước, thần tin đấy sẽ là Me-xừ Hồng y. Sau thành công tại La Rochelle, thần nghĩ ông ấy sẽ bị tổn thương ghê gớm nếu bị tước mất quyền chỉ huy - phụ tá cho nhà vua, tất nhiên rồi.”

“Đấy là ý kiến của ông sao?” nhà vua hỏi.

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ.”

“Ông có biết hai năm trước Hồng y đã muốn bỏ ông vào Vincennes, và ta là người đã ngăn việc ấy lại chăng?”

“Điện hạ nhầm mất rồi.”

“Lý do?”

“Nếu Đức ông muốn đặt thần vào Vincennes, thần chắc là mình đáng được vậy.”

“Hãy tận dụng tấm gương người anh họ Angoulême của ngài, ông ấy là người từng trải đấy.” L’Angely nói.

“Anh họ, ta hiểu là nếu mình đề nghị ông chỉ huy quân đội thì ông sẽ nói khác, đúng không?” Vua hỏi.

“Nếu quốc vương của tôi, người mà tôi tôn kính và phải nghe lời, ra lệnh tôi chỉ huy quân đội thì tôi sẽ làm vậy. Nhưng giả dụ có thể được, tôi sẽ mang chức chỉ huy ấy đến trao cho Đức ông rồi nói vầy, “Xin cho tôi một chức phó chỉ huy bằng ngang với các me-xừ de Bassompierre, de Bellegarde, de Guise, và de Créqui, vậy là tôi vui rồi.”

“Peste!” Bassompierre buột miệng. “Me-xừ d’Angoulême, tôi chịu không biết có gì ngài nhún nhường đến vậy.”

“Tôi nhún nhường trong suy xét của mình, nhưng kiêu hãnh khi sánh mình với kẻ khác, thưa ngài Thống chế.”

“Còn ngài, Louis, ngài sẽ chọn ai? Hồng y, Me-xừ hay chính ngài?” l’Angely hỏi. “Theo thần, như đã nói với ngài, thần sẽ chọn Me-xừ.”

“Vì sao thế, gã hề?”

“Vì ông ấy ‘ốm’ từ đầu chí cuối ở sự kiện Bao vây thành La Rochelle, ông ấy sẽ khỏe khoắn kịp lúc sang nước Ý. Có lẽ quốc gia nóng nực phù hợp với hoàng huynh của ngài hơn là quốc gia lạnh lẽo.”

“Trừ khi nóng quá thì không kể,” Baradas nói.

“Ồ, ra khanh quyết định mở mồm rồi đấy ư?” nhà vua nhận xét.

“Đúng vậy, khi thần có điều cần nói ra, không thì thần im lặng.” Baradas trả lời.

“Thế sao khanh lại không nhét mỡ?”

“Vì tay thần đang sạch và thần không muốn bôi bẩn chúng, vả lại thần đang vui nên không muốn rầu đời.”

“Được” Louis XIII lấy từ túi ra một cái bình, “thứ này sẽ phục hồi đôi bàn tay thơm phức của khanh.”

“Gì thế?”

“Nước cam.”

“Ngài biết thần khó chịu với nước cam của ngài cơ mà.”

Nhà vua bước về phía Baradas và vẩy nước cam vào mặt hắn. Những giọt nước cam chưa kịp chạm vào thì gã trai trẻ đã nhảy phóc lên, chộp lấy chiếc bình từ tay nhà vua rồi đập xuống nền nhà vỡ tan tành.

“Thấy chưa, tất cả quý ông” gương mặt nhà vua tái đi. “Các ông sẽ làm gì khi một đứa thị đồng can tội hỗn láo như tên khốn này đã làm vậy với ta đây?”

Mọi người im bặt. Duy có Bassompierre vẫn không giữ cái lưỡi nằm yên. “Điện hạ, thần sẽ phạt đòn hắn.”

“Thế ư, ngài phạt đòn tôi hở Me-xừ Thống chế?” Baradas gào lên. Rút phát thanh kiếm trước sự hiện diện của nhà vua, hắn đâm bổ vào viên thống chế. Công tước De Guise và Công tước d’Angoulême vội giữ cứng hắn lại.

“Me-xừ Baradas,” Bassompierre nói, “rút kiếm trước mặt vua là hành động cấm kỵ, kẻ phạm tội sẽ bị phạt chặt tay, vì sự tôn kính nhà vua ta sẽ thay người dạy ngươi một bài học ngươi đáng phải nhận lãnh. Georges, đưa que xiên nhét mỡ cho ta.”

Giằng lấy từ tay người cận vệ món dụng cụ làm bếp nhỏ bé, Bassompierre cao giọng, “Buông Me-xừ Baradas ra đi nào.”

Họ thả Baradas ra, và bất chấp tiếng kêu la của nhà vua, hắn hung hãn hươi kiếm đánh luôn. Nhưng viên thống chế là một kiếm thủ già dặn kinh nghiệm, kẻ dẫu hiếm khi rút kiếm trước kẻ địch thì cũng thường xuyên đấu tập cùng bạn bè. Bằng phong độ hoàn hảo và không lùi lại lấy một bước chân, ông nhẹ nhàng tránh né từng đòn đánh của anh chàng sủng thần và ở ngay vào cơ hội đầu tiên đã nhanh tay vung que xiên thọc sâu vào vai đối thủ rồi để luôn trong đó.

“Hãy nhận lấy, nhãi con, vậy sẽ tốt hơn phạt đòn và mi sẽ nhớ lấy lâu hơn.”

Thấy máu thấm đẫm tay áo Baradas, nhà vua bật ra tiếng kêu khóc. “Me-xừ Bassompierre, hãy đi khuất mắt ta và đừng bao giờ trở lại!”

Viên thống chế cầm lấy nón. “Điện hạ,” ông nói, “khẩn mong người cho phép thần khiếu nại phán xử này.”

“Đến ai?” nhà vua hỏi.

“Đến nhà vua khi ông ấy thức tỉnh.”

Và trong khi nhà vua thét lên, “Bác sĩ Bouvard! Gọi Bác sĩ Bouvard,” Bassompierre vừa nhún vai đi ra vừa vẫy tay từ biệt Công tước d’Angoulême và Công tước De Guise, miệng lầm bầm một mình, “Ngữ ấy mà cũng đòi là con Henri IV? Còn khuya!”

XXXI

Cửa hiệu Ildefonse Lopez

Bạn đọc chúng ta hẳn còn nhớ trong bản tường trình của Souscarrières gửi Hồng y có nhắc đến chuyện phu nhân De Fargis cùng Me-xừ De Mirabel, Đại sứ Tây Ban Nha, đã trao nhau một lá thư tại cửa hiệu kim hoàn của Lopez.

Nhưng có một chuyện mà Souscarrières chưa hề hay biết ấy là Lopez cả thể xác lẫn linh hồn đều đã giao hết vào Hồng y, vốn dĩ đây là điều hết sức lợi lộc bởi ông ta vừa là tín đồ Hồi giáo lại vừa là người Do Thái, bất cứ lúc nào, tùy theo ý thích, muốn gọi mình là ai cũng được. Điều này lý giải vì sao ông ta rất cần sự bao che vì ngộ nhỡ có bị khép tội là tên dị giáo thì còn có người đứng ra bênh vực, dầu ông đã cẩn thận chén thịt lợn hàng ngày để chứng tỏ ta đây chả phải môn đệ ngài Moses mà cũng không phải môn đồ của ngài Mohammed.

Ấy thế mà có hôm thiếu chút nữa ông bị rắc rối to vì sự dốt nát của một gã phúc trình viên hội đồng cố vấn. Ông bị buộc tội bí mật chi trả trợ cấp thay cho Tây Ban Nha, vậy là người phúc trình viên xuất hiện, kiểm tra sổ sách của ông và tìm thấy một dòng bút toán tai hại như sau: “Guadamassil cho Señor de Bassompierre.”

Lopez, bị cảnh báo là ông có thể bị khép tội mưu phản dựa vào việc “chi trả” này cho Thống chế Bassompierre, đã ba chân bốn cẳng tìm đến phu nhân De Rambouillet, người mà cùng với nàng Julie xinh đẹp vốn là khách hàng ruột của ông. Ông van xin nhờ bà bảo vệ, phân trần rằng tội trạng của ông chẳng qua chỉ là một mục ghi chép vào sổ sách kế toán là, “Guadamassil cho Señor de Bassompierre”

Phu nhân De Rambouillet kể lại vụ việc với phu quân, thế là ông chồng lập tức đến chỗ người phúc trình viên, chẳng ai xa lạ mà là bạn của ông, và quả quyết rằng Lopez vô tội.

“Nhưng mà ngài Hầu tước của tôi, rõ rành rành là Guadamassi cơ mà!” Gã phúc trình viên nói.

Ngài Hầu tước ngập ngừng, thế rồi ông hỏi viên chức sắc tòa án, “Ngài biết tiếng Tây Ban Nha đấy chứ?”

“Không.”

“Thế ngài biết Guadamassil là gì chăng?”

“Không, nhưng riêng cái tên đó tôi đã thấy hẳn là rất quan trọng!”

“Quý ngài của tôi ơi, nó chỉ có nghĩa Me-xừ De Bassompierre đặt mua… một tấm tranh thảm Guadamassil để treo tường, thế thôi.”

Người phúc trình viên một mực không tin khiến ngài Hầu tước phải bê đến cuốn từ điển tiếng Tây Ban Nha để ông này tận mắt xem giải nghĩa.

Thực ra thì Lopez gốc gác là người Moor; nhưng khi những người Moor cuối cùng bị trục xuất khỏi Tây Ban Nha vào năm 1610 thì Lopez đào tẩu sang Pháp xin hưởng quyền lợi người lánh nạn. Đấy là lúc ông quen biết ngài Hầu tước Rambouillet, người nói tiếng Tây Ban Nha lưu loát.

Lopez vốn người linhlợi và sắc sảo, có lần ông mách nước cho một đoàn thương nhân đánh hàng vải sợi sang Constantinople. Chuyến hàng đã thành công tốt đẹp và đám thương nhân không quên cho ông hưởng một phần tiền lãi. Có tiền trong tay ông mua một viên kim cương ở dạng thô mang về mướn người cắt gọt, đánh bóng rồi bán lại với cái giá một vốn bốn lời đến mức không lâu sau đó những ai có kim cương thô đều đua nhau mang đến ký gửi cho ông. Ông trở thành thợ kim hoàn hàng đầu ở Paris tự lúc nào không hay, và do ông mướn về cho mình toàn thợ gọt đá trình độ thượng thừa, hầu hết những món đồ kim hoàn đẹp nhất thời ấy đều qua tay ông cả. Trong đám nghệ nhân làm cho ông có một người tài nghệ tinh xảo đến mức chỉ một nhát đập mà anh ta tách được một viên kim cương khiếm khuyết thành hai nửa hoàn hảo.

Trong thời gian diễn ra cuộc vây hãm thành La Rochelle, Hồng y đã phái Lopez sang Hà Lan trang bị tàu mới để sẵn sàng tham chiến và mua bằng hết những thứ gì nổi được trên nước. Ở đấy, ông cũng cất công thu thập cả một bộ sưu tập đủ thứ trên đời những món hàng hiếm, độc, lạ xuất xứ tận Ấn độ và Trung Hoa xa xôi và sau này mang chúng về Pháp bán lại, hình thành nên thị trường hàng bày biện Phương Đông ngay trong lòng nước Pháp.

Vào lúc hết hạn lưu trú tại Hà Lan, ông đã là một thương gia hàng nhập cảng giàu sụ, đồng thời cũng âm thầm hoàn thành sứ mệnh được Hồng y giao phó.

Lopez cũng để ý sự trùng hợp khi ngài Đại sứ Tây Ban Nha và phu nhân De Fargis đồng thời viếng thăm cửa hiệu của ông, còn người thợ cắt kim cương của ông thì nhác thấy người này trao ra cùng lúc kẻ kia nhận vào một lá thư. Thành ra Hồng y được xác nhận hai lần cho một tin tình báo, chỉ khiến ông quý mến nhiều hơn sự mẫn cán của Souscarrières.

Qua đó Hồng y cũng biết rằng, khi Vương hậu gọi kiệu đưa khách đến cửa hiệu của Lopez vào ngày mười bốn sáng hôm ấy, đó không phải là biểu hiện một người phụ nữ muốn mua đồ nữ trang, đúng hơn đấy là một ả đàn bà đang muốn bán vương quốc.

Thế là, ngày 14 tháng 12, vào khoảng mười một giờ buổi trưa, khi Me-xừ Bassompierre cắm que xiên nhét mỡ vào vai Baradas cũng là lúc Vương hậu định bước ra cùng phu nhân De Fargis, Isabelle de Lautrec, phu nhân De Chevreuse, và Patrole, quan giám mã thứ nhất của nàng.

Phu nhân De Bellier, thị tỳ thứ nhất, đi vào cùng một tay ôm chiếc lồng vẹt đã phủ khăn che kín còn tay kia thì cầm một phong thư.

“Ôi, mon Dieu, đang có gì trên tay em đấy?” Vương hậu cất tiếng hỏi.

“Bẩm, có quà từ Trưởng nữ Công chúa Claire-Eugenie gửi cho Nương nương.”

“Thế đây là quà từ Brussels?” Vương hậu hỏi

“Đúng vậy, bẩm Nương nương có cả thư giải thích về món quà.”

“Để xem nào.” Vương hậu nói. Không ngăn nổi bản tính hiếu kỳ ở phụ nữ, nàng với tay về phía cái lồng chim.

“Chưa được,” phu nhân De Bellier rụt chiếc lồng lại. “Nương nương phải đọc thư trước đã.”

“Vậy kẻ mang lồng chim cùng thư đến đây là ai thế?”

“Michel Dause, người bào chế thuốc của Nương nương. Ông ta là phái viên của chúng ta tại Bỉ đấy thôi. Thư đây, Nương nương đọc đi ạ.”

Vương hậu cầm lấy lá thư, mở ra và đọc:

Cháu yêu của ta,

Ta gửi tặng cháu một con vẹt kỳ diệu mà nếu đừng sợ hãi thì cháu sẽ thấy ra nó biết nịnh cháu bằng những năm thứ tiếng. Đây quả thực là con vật xinh xắn, chung thủy và bé bỏng. Ta chắc rằng cháu sẽ không hề có lấy một lý do để phàn nàn về nó.

Người cô hết lòng của cháu,

Claire-Eugénie

“A! Nó nói được, nó nói được!” Vương hậu reo lên.

Tức thì một giọng nói nho nhỏ cất lên từ bên dưới tấm vải đậy, bằng tiếng Pháp, “Vương hậu Anne Áo quốc là nương nương đẹp nhất thế gian này.”

“A ha! Tuyệt quá đi mất thôi!” Vương hậu reo ầm lên. “Chim ơi, vậy chim nói tiếng Tây Ban Nha thử xem nào.”

“Yo quiero Doña Ana hacer por usted todo para que sus deseos lleguen.”

“Tiếng Ý nào,” Vương hậu thích thú. “Chim nói gì đấy bằng tiếng Ý xem nào?”

Con chim không để nàng đợi lâu cũng giọng nói ấy cất lên bằng tiếng Ý, “Darei la mia vita per la carissima padrona mia.”

Vương hậu thích quá vỗ tay không ngớt. “Thế chim của ta còn nói được thứ tiếng nào nữa nhỉ?” nàng hỏi.

“Tiếng Anh và tiếng Hà Lan nữa, bẩm Nương nương,” phu nhân De Bellier trả lời.

“Tiếng Anh, nói tiếng Anh xem nào!” Anne Áo quốc thúc giục.

Con vẹt, không chần chừ lấy một tẹo, cất giọng nói luôn, “Give me your hand and I shall give you my heart.”

“Hở! Ta không hiểu. Em biết tiếng Anh không hở Isabelle?”

“Có ạ, bẩm Nương nương.”

“Thế nó nói gì vậy?”

“Chú vẹt bảo, ‘Hãy trao cho ta bàn tay nàng, con tim ta sẽ thuộc về nàng.’”

“Ôi, lãng mạn quá đi! Vậy thứ tiếng cuối cùng người vừa bảo nó nói được ấy là gì thế hở Bellier?” Vương hậu hỏi lại.

“Bẩm Nương nương, là tiếng Hà Lan ạ.”

“A, rủi thay! Hết thảy chúng ta đây nào có ai biết tiếng Hà Lan.” Vương hậu kêu lên.

“Nương nương hẳn đợi đã, Beringhen là dân Friesland, thế thì anh ta biết tiếng Hà Lan đấy chứ.” Phu nhân De Fargis nói.

“Gọi Beringhen nhanh nào, cậu ấy chắc đang ở phòng chờ của nhà vua đấy thôi.” Vương hậu giục.

Phu nhân De Fargis đi một lát rồi dẫn Beringhen vào. Đó là một anh chàng bộ tướng cao ráo, đẹp trai với mái tóc màu vàng và bộ râu màu đỏ, ở anh ta mang dòng máu một nửa là người Đức còn nửa kia là người Hà Lan, nhưng nơi sinh ra và lớn lên thì lại là nước Pháp. Nhà vua rất yêu mến anh ta, về phần mình thì anh ta cũng hết lòng tận tụy với nhà vua. Phu nhân De Fargis cầm tay áo anh ta lôi vào; anh ta thì ngơ ngác không hiểu mọi người lôi mình vào đây làm gì và, vì trung thành với mệnh lệnh, chỉ sau khi được bảo là theo yêu cầu của Vương hậu cho đòi anh ta mới chịu rời vị trí của mình ở nơi phòng đợi của nhà vua.

Nhưng con vẹt tinh khôn đến mức vừa khi Beringhen đi vào, nó biết anh ta nói được tiếng Hà Lan, và không đợi đến yêu cầu nói lời khen thứ năm, nó xổ luôn một tràng thật dài, “Och, myne welbeminde koningin, ik bemin u, maar ik u meer in hollandsch, myne liefste geboorte taal.”

“Ô hay! Beringhen kinh ngạc thốt lên. “Con vẹt này nói tiếng Hà Lan cứ như thể nó là dân Amsterdam ấy nhỉ.”

“Thế nó nói gì với ta thế, hở Me-xừ Beringhen?” Vương hậu hỏi.

“Nó bảo thế này, ‘Vương hậu yêu quý của tôi ơi, tôi yêu người biết bao, và yêu nhất là khi tôi nói tiếng Hà Lan, tiếng mẹ đẻ của tôi.’”

“Giỏi lắm! Còn giờ để xem xem, ta chắc rằng nó xinh đẹp cũng ngang bằng tài học vấn vậy.” Nói xong nàng rút phăng tấm vải và trước mắt nàng hiện ra thứ mà nàng vốn đã ngờ vực: bên trong chiếc lồng không phải một chú vẹt mà là một cô gái tí hon xinh xắn, chiều cao chỉ hai bộ và mặc y phục kiểu Friscia.

Cô gái duyên dáng nghiêng người chào Vương hậu. Thế rồi cô ra khỏi lồng qua một khung cửa vừa đủ để cô cất bước đi qua mà không phải khom người. Cô lại nghiêng mình chào, còn duyên dáng hơn cả vừa rồi.

Vương hậu bế cô gái lên tay và đặt một nụ hôn như với một em bé, mà quả thực người cô ta không khác gì một bé gái hai tuổi tuy đã là thiếu nữ mười lăm tuổi.

Đúng lúc ấy thì có tiếng người từ hành lang vọng vào, “Me-xừ Nhất! Me-xừ Nhất!”

Theo lễ nghi của Triều đình thì đấy là tước hiệu dành cho Quan hầu cận Thứ nhất của nhà vua. Beringhen, đã xong phận sự với Vương hậu, liền bước nhanh về phía cửa và gặp ngay Quan hầu cận Thứ nhì, kẻ đang tìm kiếm anh ta. Qua cánh cửa để mở, Vương hậu nghe thấy tiếng hai người đối đáp như sau:

“Gì thế?”

“Đức vua cho đời Bác sĩ Bouvard.”

“Mon Dieu!” Vương hậu thắc mắc. “Có chuyện chẳng lành với Điện hạ rồi ư?” Nàng ra cửa định hỏi thêm cho rõ, nhưng chỉ thấy hai viên quan hầu quay lưng chạy đi, mỗi người theo một hướng khác nhau. “A!” nàng kêu lên. “Làm sao biết được chuyện gì đã xảy ra với vua đây nhỉ?”

“Nương nương định đi xem thử sao?” tiểu thư De Lautrec hỏi.

“Ta không dám, nhà vua chưa gọi ta.” Vương hậu nói.

“Quả là xứ sở lạ đời, người vợ âu lo mà lại không dám hỏi han về chồng.” Isabelle nhủ thầm.

“Nương nương có cho rằng em nên đến đó xem sao không nhỉ?” phu nhân De Fargis hỏi.

“Những ngộ nhỡ vua nổi giận thì sao?”

“Ồ, ngài ấy đâu giống sắp sửa ăn thịt em. Vua Louis XIII sẽ không vậy đâu!” Thế rồi, tiến về phía Vương hậu, nàng hạ giọng, “em chỉ nhìn qua khe cửa một tí thôi.”

Nói rồi nàng đi thẳng.

Năm phút sau nàng trở lại, vừa đi vừa cười vui vẻ.

Thấy thế Vương hậu thở phào. “Vậy ra chẳng có gì nghiêm trọng cả sao?”

“Ồ, rất nghiêm trọng là khác: đã xảy ra một vụ đấu kiếm.”

“Đấu kiếm ư?” Vương hậu nhướng mắt.

“Đúng thế, trước mặt nhà vua.”

“Ai táo tợn làm vậy?”

“Me-xừ Baradas và Me-xừ De Bassompierre. Me-xừ Baradas bị thương.”

“Bằng một nhát kiếm ư?”

“Không, mà là một cái xiên nhét mỡ.” Và Phu nhân De Fargis chưa lấy lại vẻ mặt nghiêm trang đã bật lên chuỗi cười trong như ngọc, cử chỉ thường thấy ở những thiếu nữ tính ưa thích cợt đùa vui vẻ.

“Nào, quý bà, giờ thì chuyện đã rõ, và ta không nghĩ là mình để tai nạn này xen vào cuộc viếng thăm Señor Lopez của chúng ta.”

Baradas dẫu rằng đẹp trai song chưa phải là kẻ gây được nhiều thiện cảm ở Vương hậu hay những quý bà quý cô quanh nàng, nên nghe nàng nói vậy cũng không ai tỏ vẻ gì phản đối.

Vương hậu vừa đặt cô gái tí hon vào tay phu nhân De Bellier vừa hỏi cô tên gì. Cô gái trả lời mình tên Gretchen, có nghĩa là “Hoa Cúc” mà cũng có nghĩa là “Ngọc trai.”

Kiệu ngồi đã đợi sẵn dưới chân cầu thang lớn của điện Louvre. Mỗi chiếc có thể phục vụ cho hai khách, Vương hậu ngồi cùng phu nhân De Fargis và Gretchen tí hon.

Mười phút sau đoàn kiệu đã có mặt ở chỗ của Lopez, nơi giao lộ giữa Phố Con Cừu và Quảng trường Đình Công. Phu kiệu khẽ hạ chiếc kiệu của Vương hậu xuống, một chàng thanh niên mũ cầm trên tay đứng nơi ngưỡng cửa thấy vậy liền bước đến mở cửa kiệu rồi đưa cánh tay về phía Vương hậu.

Chành thanh niên ấy là Bá tước Moret.

Nhận được lá thư của “Chị họ Marina” gửi “Em họ Jacquelino” báo rằng Vương hậu sẽ có ở cửa hiệu của Lopez từ khoảng mười một giờ cho đến giữa trưa, chàng đã tức tốc đến đây để chờ sẵn.

Chàng nhanh chân đến đây là để gặp gỡ Vương hậu rồi tiện thể chào hỏi phu nhân De Fargis, hay thâm tâm là để được nhìn thấy ánh mắt nàng Isabelle? Việc này thì chúng tôi xin chịu có điều chúng tôi thấy rõ là sau khi thi lễ cùng Vương hậu và bắt tay với phu nhân De Fargis xong xuôi chàng liền nhanh nhẹn tiến về phía chiếc kiệu đến sau và chìa cánh tay mời tiểu thư De Lautrec dùng làm điểm tựa, cử chỉ trân trọng và lịch thiệp hệt như vừa rồi chàng đã làm vậy trước Vương hậu.

“Tiểu thư, nàng hãy thứ lỗi cho ta vì không đến với nàng trước tiên, như thực lòng ta ước muốn vậy, nhưng vì Vương hậu đang có đây, mọi thứ đều phải sau nghi lễ, cả tình yêu cũng thế,” chàng nói vậy cùng Isabelle.

Thế rồi khẽ nghiêng mình chào người thiếu nữ, chàng đưa nàng đến chỗ đoàn tùy tùng đang đứng thành vòng bao quanh Vương hậu, rồi cất bước lùi lại trước khi hai má nàng kịp đỏ bừng cả lên vì không thốt được câu trả lời gì đấy.

Cử chỉ săn đón của Bá tước Moret tỏ ra đặc biệt khác hẳn so với những quý ông từ trước đến nay, và cả ba lần đối diện cùng Isabelle chàng đều biểu lộ một thứ tình yêu hòa lẫn sự trân trọng mà không thể không đọng lại ấn tượng trong lòng người thiếu nữ. Suốt thời gian ở cửa hiệu Lopez nàng vẫn mãi thì người đứng riêng ra một góc, tâm trí vẩn vơ đến quên cả ngắm nhìn bao món đồ quý giá trưng bày khắp chung quanh.

Đặt chân vào bên trong, Vương hậu đưa mắt nhìn khắp nơi cho đến khi nhìn ra ngài Đại sứ Tây Ban Nha, đang tán gẫu cùng người thợ cắt kim cương, chừng như hỏi thăm về giá trị những viên đá nào đấy.

Về phần mình, nàng đã mang đến Lopez một xâu chuỗi ngọc trai đẹp đẽ có nhiều hạt bị hỏng cần được thay mới. Song giá tiền để thay một lúc những tám đến mười hạt lại quá cao nên nàng còn chần chừ chưa chịu gật đầu để cho Lopez làm.

Phu nhân De Fargis đang chuyện trò cùng Bá tước Moret, nàng nghe chàng nói bằng một tai, còn tai kia của nàng thì nghe thấy câu chuyện của Vương hậu. Nàng bước sang hỏi, “Nương nương hãy thứ lỗi, nhưng người thấy mình cần thêm là bao nhiêu ấy nhỉ?”

“Nhìn này, em thân yêu,” Vương hậu nói. “Ta muốn có chiếc mặt nhẫn hình cây thánh giá này nhưng gã người Do Thái tên Lopez khăng khăng đòi không dưới một ngàn pistole mới bán.”

“A, Lopez!” phu nhân De Fargis kêu lên. “Anh thật là quá lắm, cây thánh giá này bản gốc giá bán chỉ ba mươi denier mà and dám đòi những một ngàn pistole chỉ cho một phiên bản nhại lại.”

“Trước hết, tôi không phải người Do Thái, mà tôi là người Đạo Hồi.” Lopez cãi.

“Do Thái hay Đạo Hồi với tôi cũng thế cả,” phu nhân De Fargis nói.

“Rồi thì,” Vương hậu nói tiếp, “ta cần một tá viên ngọc trai để sửa chiếc vòng cổ mà anh ta đòi những năm mươi pistole mỗi viên.”

“Phải chăng đây là tất cả mà người cần?” phu nhân De Fargis hỏi. “Em có cả thảy bảy trăm pistole cho người tại đây.”

“Ở đâu nào, em yêu?” Vương hậu hỏi.

“Trong mấy chiếc túi của quý ông ngăm đen cao lớn đàng kia, người đang đứng bên tấm thảm tường Ấn độ ấy.”

“À! Chẳng phải là Particelli đấy sao?”

“Không đâu, Lệnh bà ơi, đấy là Me-xừ d’Émery.”

“Particelli hay d’Émery, bộ chẳng phải là một sao?”

“Đối với mọi người, bẩm Nương nương, nhưng không phải đối với nhà vua.”

“Ta không hiểu.”

“Chắc người không biết rằng khi Hồng y bổ nhiệm Me-xừ d’Émery vào chức Quan kho bạc thì vua nói, ‘Tốt, hãy để Me-xừ d’Émery này nhậm chức ngay đi thôi.’ ‘Vì sao thế?’ Hồng y kinh ngạc hỏi. ‘Vì ta nghe có một tên bất lương tên Particelli thèm muốn chức ấy,’ vua nói vậy. ‘Particelli ư? Hắn bị treo cổ rồi,’ Hồng y trả lời. ‘A, ta mừng là vậy,’ vua nói, ‘bởi nghe đâu hắn là tên kẻ trộm đáng sợ.’”

“À, ừ, thế thì…?” Vương hậu do dự.

“Thế thì,” phu nhân De Fargis đỡ lời, “nương nương chỉ việc bỏ nhỏ vào tai Me-xừ d’Émery là ông ấy sẽ trao ngay cho người số tiền bảy trăm pistole.”

“Nhưng làm sao ta giả lại tiền cho hắn?”.

“Đơn giản đừng bảo vua biết d’Émery là Particelli và ngược lại là xong.”

Nói rồi phu nhân De Fargis đi nhanh đến chỗ d’Émery, kẻ lúc này không hay biết Vương hậu đang có mặt bởi đang bận săm soi mấy súc vải. Nhưng vừa khi nhác thấy nàng, cũng là lúc phu nhân De Fargis khẽ thì thào vài tiếng bên tai, gã liền lúp xúp chạy lại bằng đôi chân ngắn ngủn bên dưới một cái bụng to tướng.

“Nào, Nương nương, người nhớ Me-xừ Particelli chứ!” phu nhân De Fargis nói.

“D’Émery,” viên quan kho bạc cãi.

“Mon Dieu, tất nhiên rồi,” Vương hậu nói.

“Ngay khi Me-xừ Particelli nhận ra sự lúng túng của ngài…”

“D’Émery, d’Émery,” viên quan kho bạc gân cổ lên.

“… Ông ấy liền mở cho Nương nương một hạn mức ghi sổ với Me-xừ Lopez là hai mươi ngàn livre.”

“Hai mươi ngàn livre! Ối chao ơi” gã đàn ông ngũ đoản kêu lên.

“Ngài cảm thấy thế là chưa đủ với một Vương hậu vĩ đại dường ấy sao Me-xừ Particelli? Ngài cho rằng cần tăng thêm nhỉ?”

“D’Émery, d’Émery, d’Émery,” gã tuyệt vọng nhắc đi nhắc lại. “Rất vinh hạnh giúp việc cho nương nương, nhưng mà nhân danh chúa, làm ơn gọi tôi là d’Émery giùm cho với.”

“Ồ, tất nhiên rồi, Particelli bị treo cổ mất rồi, đúng không nhỉ?” phu nhân De Fargis nói.

“Cảm ơn nhé, Me-xừ d’Émery, quả là ngài đang giúp đỡ ta thực sự.” Vương hậu tiếp lời.

“Chính tôi mới là người biết ơn nương nương nhưng xin người bảo giúp với phu nhân De Fargis, kẻ hay ưa thích bị nhầm lẫn, làm ơn đừng gọi tôi là Particelli nữa.”

“Nhất trí, Me-xừ d’Émery, ta nhất trí,” phu nhân De Fargis đỡ lời, “miễn là ngài bảo với Me-xừ Lopez rằng ngài chịu đài thọ cho Vương hậu lên đến hai mươi ngàn livre.”

“Được, được, nhưng không có Me-xừ Particelli nào nữa nhé, không có, nhé?”

“Không có, Me-xừ d’Émery ạ! Tất nhiên là không rồi!” phu nhân De Fargis vừa nói vừa dẫn gã sang chỗ Lopez.

Đang khi ấy thì Vương hậu cùng viên sứ thần Tây Ban Nha trao nhau cái liếc nhìn rồi không ai bảo ai cả hai cùng dịch lại. Bá tước Moret thì lưng tựa cột say sưa nhìn ngắm Isabelle de Lautrec, nàng đang làm bộ vừa nghịch đùa cùng thiếu nữ tí hon vừa trò chuyện với phu nhân De Bellier dù chẳng lòng dạ đâu để nghịch đùa với chả nói chuyện khi mà khắp người như bị hun nóng bởi tia nhìn cháy bỏng của chàng Antoine de Bourbon. Phu nhân De Fargis đang lo sao cho thật chắc ăn rằng Lệnh bà nương nương sẽ có được hai mươi ngàn livre ghi trước, còn d’Émery và Lopez thì mải mê bàn tính về các điều khoản và điều kiện giao kèo. Từng người đều bận bịu vào chuyện của mình nên chẳng ai để ý gì đến gã sứ thần cùng Vương hậu, đang dần dần trôi giạt vào nhau cho đến khi hai người cùng dừng lại bên nhau.

Hai người trao nhau dăm ba câu dạo đầu lấy lệ trước khi chuyển sang chuyện khác thú vị hơn. “Nương nương chắc nhận lá thư từ Don Gonzalès rồi nhỉ?” gã sứ thần ướm lời.

“Rồi, từ tay Bá tước Moret.”

“Và nương nương không chỉ đọc những dòng nổi rõ trên bề mặt, viết bởi ngài Tổng trấn Milan…”

“… mà cả những dòng ẩn chìm ở bên dưới viết bởi hoàng huynh của ta nữa.”

“Và nương nương đã cân nhắc về lời khuyên dành cho mình?”

Vương hậu ngượng ngùng nhìn xuống.

“Lệnh bà, quốc gia có những lúc gặp sự cần kíp mà đến cả người địa vị cao nhất cũng phải cúi đầu tuân phục. Giả như nhà vua bị chết đi…”.

“Chúa cứu chúng ta khỏi điều bất hạnh ấy, Me-xừ ạ!”

“Nhưng người sẽ ra sao… giả như rằng nhà vua chết thật?”

“Việc ấy sẽ do Chúa an bài.”

“Chúng ta đâu cần phó mặc Chúa an bài mọi sự, hở Lệnh bà. Người có tin lời Gaston chăng?”

“Gã xấu xa hèn mọn ấy ư? Không đời nào!”

“Họ sẽ trả người về Tây Ban Nha, hoặc chí ít là giam người vào một tu viện kín trong lòng nước Pháp.”

“Ta không tự dối mình rằng mệnh số của ta đâu chừng sẽ không như thế ấy.”

“Người có thể trông cậy vào sự hậu thuẫn của mẹ chồng được chăng?”

“Ồ không đâu. Mụ ấy vờ vịt yêu thương ta, nhưng ta biết tỏng trong lòng mụ ấy đang ghét ta thậm tệ.”

“Quả vậy. Nhưng giả thử nương nương có con khi vua chết, người sẽ được tôn làm nhiếp chính và tất cả sẽ quỳ dưới chân người.”

“Ta biết điều ấy, Me-xừ ạ.”

“Thế thì?”

Vương hậu thở dài. “Nhưng… không có kẻ nào ta yêu mà…”

“Phải chăng người muốn nói trong lòng vẫn còn yêu ai đó mà, tiếc thay, tình yêu ấy cuối cùng chẳng đến đâu.”

Anne Áo quốc khẽ lau đi giọt lệ.

“Lopez đang nhìn chúng ta, tên Lopez này khiến thần không tin lắm. Ta chia tay thôi, nhưng trước hết hãy hứa cùng thần một điều.” Viên sứ thần khẽ nói.

“Là gì thế, Me-xư?”

“Thần chỉ yêu cầu điều này, song yêu cầu này là thể theo mệnh lệnh của người anh tôn kính của nương nương, mà cũng là thay cho cả Tây Ban Nha và nước Pháp.”

“Ngài muốn ta hứa gì, hở Me-xừ?”

“Rằng, nếu hoàn cảnh nghiêm trọng ấy quả thực là xảy ra, người sẽ nhắm mắt lại giao hết mọi chuyện vào tay phu nhân De Fargis.”

“Ngài đã có lời hứa cho việc ấy,” phu nhân De Fargis hiện ra giữa Vương hậu và viên sứ thần. “Tự tôi hứa với ngài, thay mặt cho Vương hậu nương nương.”

Thế rồi nàng thì thào nói thêm, “Lopez đang nhìn ngài còn gã thợ cắt kim cương đang dỏng tai ra đấy.”

“Các quý bà!” Vương hậu cao giọng. “Lúc này hẳn là hai giờ rồi. Chúng ta phải trở về Louvre cho bữa ăn tối, và hỏi thăm về Me-xừ Baradas đáng thương luôn thể!”

XXXII

Lời khuyên của gã hề

Như chúng ta vừa thấy, Quốc vương Louis XIII ban đầu thấy mình bị xúc phạm vì sự vô lễ của gã sủng thần Baradas khi tên này giật lấy bình nước cam trên tay rồi ném xuống dưới chân. Nhưng ngay khi trông thấy Me-xừ De Bassompierre gây thương tích làm tuôn trào dòng máu quý giá của sủng thần Baradas quý giá thì bao giận dữ của ông vua này lại bỗng chốc biến thành niềm thống khổ. Lăn xả vào gã thiếu niên bị thương, ông rút que xiên nhét mỡ ra khỏi vai hắn ta và, mặc tất cả những lời khuyên can, vua cho rằng mình cũng biết nghề thuốc rồi nằng nặc đòi đích thân trị thương cho hắn.

Song quà cáp và đặc quyền mà Louis XIII quen trút như mưa vào gã sủng thần, gợi nhớ đến những đặc ân mà Henri III sinh thời ban tặng cho các mignon⁵⁶, đã khiến hắn trở thành một thằng bé quá quắt. Baradas gạt nhà vua ra xa, đẩy mọi người ra xa, thề rằng hắn không đời nào quên chính hắn và vua bị lăng nhục. Hắn hét lên rằng công lý ra lệnh Thống chế Bassompierre phải bị tống giam vào ngục Bastille trừ phi ông ta chịu nhận lời công khai thách đấu giải quyết vấn đề, như kẻ dưới thời Henri II phải đi đến kết cục là cái chết ở thành La Châtaigneraie vậy.

Nhà vua cố gắng khuyên lơn hắn bình tĩnh, nhưng Baradas, kẻ thà bỏ qua chuyện bị thương vì kiếm đâm, thậm chí là kiếm đâm bởi chính tay lão thống chế Basompierre hợm hĩnh ấy, chứ nhất định không bỏ qua chuyện bị thương vì cái xiên nhét mỡ. Hắn ra tối hậu thư với vua: phải ban cho hắn cuộc đấu kiếm hợp pháp trước sự hiện diện của vua cùng cả triều đình, bằng không thì Bassompierre phải bị tống cổ vào Bastille. Thế thôi.

Baradas sau đó vùng vằng trở về phòng, như chàng Achilles oai vệ bỏ về lều sau khi Agamemnon từ chối trả lại nàng Briséis xinh đẹp.

Sự kiện này khiến tất cả những người tham gia cầm xiên nhét mỡ thấy mình đang bị rơi vào tình huống khó xử, cả những người không nhét mỡ cũng thế. Công tước De Guise và Công tước d’Angoulême, không muốn bị dây dưa vào chuyện gây gổ nhẽ ra phải đóng cửa bảo nhau như thế này, lẳng lặng đội nón, thong thả đến cửa, rồi cùng nhau bước hẳn ra ngoài.

Chờ cánh cửa khép lại sau lưng, Công tước De Guise dừng chân hỏi Công tước d’Angoulême, “Thế nào, chuyện này ngài thấy sao?”

Angoulême nhún vai. “Tôi thiết nghĩ tuy hứng lấy lắm điều vu khống song trước cái chết những gã sủng thần Quélus, Schomberg, và Maugiron ông vua già Henri III khốn khổ vẫn còn tỏ ra ít thảm thương hơn so với đức vua Louis XIII tốt đẹp của chúng ta khi nhìn thấy Me-xừ Baradas bị có mỗi vết xước.”

“Có chuyện con khác cho một trời một vực thế không nhỉ?” Công tước De Guise vừa hạ giọng vừa lấm lét nhìn quanh. “Chúa ơi, tôi phải nhận là mình vẫn thích Vua Henri IV hơn dù tự bản chất ông ấy vẫn là tên dị giáo.”

“Ông ta chết rồi ngài mới bảo thế; hồi ông ta còn sống ngài lại ghét như hủi.”

“Ông ấy gây quá nhiều tổn hại đến dòng dõi cao quý chúng ta thì làm sao là bè bạn cho được.”

“Chuyện ấy thì tôi đồng ý,” Công tước d’Angoulême nói, “nhưng bảo rằng là con nhất định phải giống cha thì e là không thể chấp nhận được. Cái sự tương đồng như thế đâu cứ phải nhà nào cũng có. Như ngài chẳng hạn, ngài quận công thân mến của tôi,” Angoulême khẽ huých vào tay Công tước De Guise. “Dù gì cũng là người vinh hạnh quen biết ông chồng của bà cụ thân sinh ra ngài, và có niềm vui được làm kẻ giao du với ngài, tôi dám thật lòng không có lấy một tẹo ác tâm mà nói rằng mình đâu hề thấy ra sự gì giống nhau giữa ngài và ông ta.”

“Ơ này ngài Công tước thân mến!” Me-xừ De Guise lùng bùng không chắc liệu có phải Angoulême đang xỏ mình hay không.

“Mà không!” Angoulême quả quyết, bằng bộ điệu thân mật vui tươi để người nghe không thể bảo ngay là ông đang thật. “Mà không! Rõ ràng là vậy, chao ôi. Ông thân sinh quá cố của ngài cao lớn nhưng ngài lại thấp con, ông ấy mũi khoằm nhưng ngài thì mũi hỉnh, ông ấy mắt đen nhưng ngài thì mắt nâu.”

“Kế đến ngài sẽ nói ông ấy trên má có sẹo còn tôi thì không có chứ gì!”

“Chỉ vì ngài đâu bao giờ ra trận như ông ấy.”

“Sao!” De Guise kêu lên. “Tôi ư, không bao giờ ra trận ư? Thế thì La Rochelle là cái giống gì hả? “

“Ờ phải, tôi quên. Ngài từng thấy chiến trận từ trên nóc pháo đài.”

“Này Công tước,” Me-xừ De Guise rụt tay mình ra khỏi tay Angoulême, “tôi nghĩ ngài đang phải một ngày khó ở, và giờ đã đến lúc chúng ta tạm biệt.”

“Tôi, đang phải một ngày khó ở? Phải đấy là những gì ngài nghĩ không đấy? Nếu tôi có nói điều gì đấy khó ưa, đấy nhất định chẳng phải tôi cố tình. Nếu ngài trông không giống cha ngài, ngài phải hiểu đấy chẳng qua vô tình nó thế. Ví dụ nhé, tôi giống cha tôi không nào? Ông ấy, Charles IX, tóc đỏ, da dẻ màu đỏ au. Một tẹo tôi cũng đâu có giống! Đâu việc gì ngài phải mích lòng. Ai cũng thế thôi, không giống cha thì giống người nào đó. Đức vua chúng ta chẳng hạn, trông rất giống Virginia Orsini, gã anh họ sang Pháp cùng Thái hậu. Ngài vẫn còn nhớ Orsini, đúng không? Trong khi đến lượt mình thì Me-xừ hoàng đệ lại giống với Concino Concini hệt như giọt nước này so với giọt nước kia. Tự ngài chắc cũng thừa biết kẻ mà với ông ấy thì ngài trông khá giống.”

“Không, tôi không biết, mà cũng không cần biết.”

“Đúng vậy, lẽ ra ngài đã không thể biết vì sáu tháng trước khi ngài sinh ra ông ấy đã bị giết bởi ông chú Mayenne của ngài. Thôi được, ngài rất giống với một người là Bá tước Saint-Mégrin. Hay phải chăng ngài đã biết rồi? “

“Tôi lấy làm tiếc, ngài Công tước thân mến, nhưng tôi cảnh cáo ngài nên dừng lại ở đây thì hơn.”

“Giờ thì tôi e ngài mới là kẻ nói trong giận dữ và ác tâm, không phải tôi. Tôi có nổi đóa khi Me-xừ Bassompierre bảo tôi đang trao tiền giả không nhỉ? Đâu có. E rằng ngài mới là người lâm phải tâm trạng khó ở, chứ không phải là tôi khó ở, và tôi mới là người nói lời tạm biệt.”

“Ừ, ngài đúng,” Me-xừ De Guise nói rồi đột ngột rảo bước bỏ đi, xuôi theo Phố Cây Khô về hướng Phố Thánh Honoré, mặc kẻ đàm luận cay độc Angoulême ngẩn người chưng hửng vì đang còn chưa kịp nói cho xong lời chót. Lát sau, ông này cũng tiếp bước về hướng Cầu Mới, hy vọng tìm ra nạn nhân khác để bắt đầu lại trò chòng ghẹo nhỏ nhen ông vừa khiến Công tước De Guise phải hứng chịu.

Cùng lúc ấy, những cận thần khác từng người cũng ra về, cho đến khi nhà vua thấy chỉ còn trơ lại mỗi mình với l’Angely. Gã hề, vui thích với cơ hội được là người duy nhất, đến đứng nhìn chằm chặp vào nhà vua đang ngồi cúi đầu, đôi mắt ủ rũ dán chặt xuống nền nhà.

“Hà!” l’Angely thở dài nặng nhọc.

Louis ngẩng đầu lên. “Hở?” ông hỏi, bằng giọng điệu một kẻ khổ đau đang mong chờ có sự đồng cảm.

“Hở!” l’Angely lặp lại bằng giọng điệu giống hệt.

“Khanh phải nói sao về Me-xừ De Bassompierre?”

“Thần cho rằng ai thiện nghệ với cây kim nhét mỡ hẳn từng là đầu bếp khi còn trẻ.” L’Angely trả lời, không giấu được sự ngưỡng mộ giả hiệu.

Ánh mắt đờ đẫn của Louis XIII vụt lóe lên. “l’Angely, ta cấm khanh đùa giỡn về tai nạn của Me-xừ Baradas.”

Gương mặt l’Angely lập tức khoác lấy vẻ đớn đau sâu sắc. “Vì Cung điện không thể chịu đựng việc mất đi người ấy?”

“Thêm một tiếng nữa, Gã Hề kia, ta sẽ cắt cổ nhà ngươi ra,” vua giẫm mạnh chân bật dậy.

Ông bắt đầu rảo bước quanh phòng bằng dáng vẻ của người đang khích động. “Vậy đó,” l’Angely phóc lên chiếc ghế nơi nhà vua vừa nhổm dậy bỏ đi. “Trước tiên là mấy tên thị đồng của ngài cư xử vô phép, còn giờ thì ngài dọa cắt cổ ai? Thần ư. Và giờ thần đây, lại bị đe dọa. A! Gã đồng nghiệp Nogent quả không sai: họ gọi ngài Louis Anh minh là có cớ hẳn hoi. Ôn dịch thật!”

“Ồ!” Louis XIII kêu lên, không buồn đáp lại những lời bỡn cợt của gã hề, chẳng phải vì ông không biết đáp lại ra sao. “Đích thân ta sẽ báo thù Me-xừ De Bassompierre!”.

“Ngài từng bao giờ nghe chuyện con rắn cắn lưỡi cưa và phát hiện té ra mình không phải kẻ duy nhất trên đời này có răng chưa nhỉ?”

“Ý khanh là gì? Khanh đang biện minh cho hắn ư?”

“Này con trai, dù ngài là vua, ý thần là ngài không thể vứt đi những người bạn thực sự để bảo vệ những người bạn sai trái. Hãy trông vào Richelieu, vị đại thần của chúng ta. Tuy ngài được gọi là Anh minh lúc sống, nhưng rất có thể ông ấy mới là người được gọi là Anh minh khi chết.”

“Sao?”

“Ngài không hiểu sự việc theo cách ấy sao, Louis? Thần thì có. Còn nhớ khi Hồng y đến bảo ngài, ‘Điện hạ, trong khi thần tận tâm tận lực thay ngài và vì vinh quang của nước Pháp, người em của ngài lại mưu đồ dã tâm chống lại thần, nghĩa là đang chống lại chính ngài. Ngài ấy mang bầy tùy tùng đến dinh Fleury ăn tối cùng thần, mưu tính rằng giữa chừng Me-xừ De Chalais sẽ vung kiếm tuốt xác thần. Bằng chứng đây. Hãy hỏi người em của ngài thì sẽ rõ.’ Vậy là ngài thẩm vấn người em của ngài, và ông ta như mọi khi đã khuỵu người vì kinh hãi rồi phủ phục dưới chân ngài thú nhận tất cả. A! Đấy là trọng tội phản quốc và ông ấy lẽ ra đã bị chém bay đầu.

“Còn giờ ngài sẽ đến bảo Me-xừ de Richelieu như vầy, ‘Ta đi nhét mỡ, nhưng Baradas không nhét mỡ. Ta thử ép hắn thì hắn giật bình nước cam trên tay ta, không hề có lấy sự tôn kính trước oai nghiêm của ta, và đập nát chiếc bình xuống sàn nhà. Ta hỏi một tên thị đồng quá hỗn xược với nhà vua của hắn thì đáng bị gì, và Thống chế Bassompierre, một kẻ biết phải quấy, đứng ra trả lời , “Phạt roi, bẩm Điện hạ.” Tức thời Me-xừ Baradas tuốt kiếm xỉa liền một nhát vào Me-xừ De Bassompierre, kẻ vì sự tôn kính đức vua đã từ chối rút kiếm mà chỉ tiếp lấy một cái xiên nhét mỡ từ tay Georges rồi cắm thẳng vào vai Me-xừ Baradas. Vì vậy, ta yêu cầu, tống ngay Me-xừ De Bassompierre vào Bastille.’

“Nhưng vị đại thần của ngài người mà thần sẽ ủng hộ ngược lại với tất cả, kể cả ngài. Vị đại thần của ngài, người là hiện thân cho công lý, sẽ nói như vầy, ‘Chính Me-xừ De Bassompierre mới là người ở về phía lẽ phải. Tuy thần đã tống giam nhiều quý tộc và thậm chí là thân vương vào Bastille, thần sẽ không tống giam ông ấy. Ngược lại, thần sẽ cho người đập nhừ tử tên thị đồng vì đã giật lấy cái bình trong tay Điện hạ, gông hắn lại vì dám tuốt kiếm trước mặt ngài. Việc này, thần đây, kẻ phụng sự của ngài, người quan trọng nhất nước Pháp sau ngài, sẽ làm.’ Điện hạ, ngài sẽ trả lời ông ấy thế nào đây, vị giáo sĩ trung thành của ngài ấy?”

“Ta chỉ có thể nói rằng ta yêu Baradas và ta chúa ghét Me-xừ de Richelieu.”

“Vậy thì ngài đâu chỉ sai một lần mà ngài sai đến những hai lần: ngài đi ghét một con người vĩ đại, kẻ làm tất cả những gì làm được để ngài cũng là người vĩ đại, và ngài đi yêu một đứa ngu đần kẻ không biết cố vấn lấy một câu cho ngài chẳng khác gì tên Luynes, hay thậm chí còn phản trắc với ngài giống như Chalais vậy.”

“Bộ khanh không nghe thấy yêu sách của cậu ta đòi một cuộc phân xử bằng đấu kiếm đấy ư? Chuyện này nào phải là chưa có tiền lệ, trận đấu kiếm giải quyết vấn đề giữa Jarnac và La Châtaigneraie, dưới thời Henri II đấy.”

“Tất nhiên. Nhưng ngài quên rằng đây là chuyện bảy mươi lăm năm về trước, hồi chưa có chỉ dụ cấm đấu kiếm, lùi lại khi ấy thì hai vị lãnh chúa hào hùng như Jarnac và La Châtaigneraie có quyền rút kiếm để choảng nhau. Nhưng sau này, vì sắc lệnh của chính ngài mà De Bouteville, dòng họ Montmorency đấy nhé, đã trả giá bằng chiếc đầu của mình vì đấu kiếm. Cứ thử đến bảo Me-xừ de Richelieu rằng ông ấy nên để Me-xừ Baradas, thị đồng yêu của vua, đấu kiếm cùng Me-xừ De Bassompierre, Thống chế Pháp quốc, rồi xem xem ngài sẽ thấy chuyện gì!”

“Nhưng ta phải để Baradas tội nghiệp của ta có sự thỏa dạ nào đấy, bằng không hắn sẽ làm cái điều mà hắn nói sẽ làm.”

“Điều gì thế?”

“Hắn sẽ giam mình trong mấy gian phòng của hắn!”

“Ồ, thế ngài có nghĩ vì chuyện ấy mà quả đất sẽ ngừng quay bởi thằng cha Me-xừ Galileo ấy bảo rằng quả đất vốn đang quay không nhỉ? Không đâu. Me-xừ Baradas chẳng qua thì cũng là một đứa vô ơn ích kỷ hệt những người trước hắn mà thôi, và đến lúc thì ngài cũng ngán hắn tận óc như từng ngán những kẻ trước đó vậy. Nếu là thần, con trai à, giả như ở vào hoàn cảnh của ngài bây giờ, thần biết rõ mình sẽ làm gì.”.

“Sao, l’Angely, khanh sẽ làm gì đây? Bởi ta phải thừa nhận thi thoảng người quả thực cho ta lời khuyên hay.”

“Thậm chí ngài có thể nói mỗi mình thần cho ngài lời khuyên hay.”

“Gì cũng được ngoại trừ Hồng y khanh chỉ nói về mỗi ông ấy.”

“Ồ, xin đừng hỏi ông ấy. Đây đâu phải là chuyện của ông ta.”

“Nói đi, l’Angely ở vào hoàn cảnh của ta, khanh sẽ làm gì?”

“Nếu việc có sủng thần không làm ngài vui lên, hãy thử có một tình nhân xem sao.”

Louis XIII co rúm người lại, với vẻ mặt nửa như cả thẹn nửa như ghê tởm.

“Thần thề rằng, con trai ạ, ngài không biết mình đang bỏ sót cái gì đâu,” gã hề nói. “Mỗi người đàn bà là một thực thể đẹp đẽ đáng trân trọng và nhất thiết không được xem thường.”

“Không phải là đàn bà ở Cung điện này!”

“Thế những người đàn bà ở Cung điện này thì có vấn đề gì?”

“Bọn họ đều không biết xấu hổ và điều này khiến ta chán ghét.”

“Thật thế ư, con trai? Hy vọng ngài không phải nói về phu nhân De Chevreuse đâu nhỉ?

“Ồ, phải rồi! Hãy nghe khanh bênh vực phu nhân De Chevreuse xem nào.”

“À,” l’Angely tỏ bộ mặt trông thật ngờ nghệch, “thần hiểu là nàng ấy khá thông minh.”

“Hừ, hãy đi mà bảo điều ấy với Milord Henry Rich và với Châteauneuf. Đi mà bảo điều ấy với cả ông già Bertrand de Chaux Tổng giám mục Giáo phận Tours nữa, kẻ mà lẫn trong đống giấy má người ta tìm thấy một tờ chi phiếu ký hơn hai mươi lăm ngàn livre cho phu nhân De Chevreuse.”

“Phải, mọi thứ đều đúng cả thần còn nhớ cách mà Vương hậu vì không thể từ chối bất cứ gì với sủng thần của mình đã hỏi xin ngài chiếc mũ Hồng y cho vị giám mục xứng đáng ấy. Nhưng ngài đã từ chối, và người ta nghe thấy ông già tội nghiệp ấy than vãn, ‘Giá phu nhân đừng là sủng thần Vương hậu mà là của vua thì ta đã là Hồng y mất rồi.’ Nhưng dẫu gì thì ba tình nhân, thậm chí còn có cả một giám mục lẫn trong đám ấy, cũng đâu phải là nhiều với một người đàn bà tuổi hai mươi tám đã qua hai đời chồng?”

“Ồ, danh sách ấy đâu dừng lại ngang đấy! Hãy hỏi Marillac, hỏi gã hiệp sĩ hào hoa Crufft của ả ta, hỏi…”

“Thôi, thôi, chừng đó đủ rồi,” l’Angely hốt hoảng. “Thần đầu có siêng năng hỏi han chuyện trò quá nhiều người. Ta chuyển sang người khác nhé, phu nhân De Fargis chẳng hạn, tuy thần đành thừa nhận luôn từ đầu cho tiện rằng nàng chính xác không còn là trinh nữ.”

“Hóa ra nãy giờ khanh giỡn mặt, Chàng Hề? Ngươi từng thấy ả cùng Créqui chưa nhỉ? Cramail nữa? À, một Marillac khác nữa chứ, Quan giữ Ấn ấy? Khanh chưa nghe câu ca tiếng Latinh về ả nhỉ? ‘Fargia di mihi sodes, quantas commiosti sordes, inter primas atque laudes, quando‘… Câu chót ta không thể hát được.”

“Chưa, thần chưa nghe bài này!” Angely nói. “Hãy hát câu chót đi, từ đầu chí cuối ấy. Thần thấy nó hay mà.”

“Không, ta không thể,” Louis đỏ mặt. “Có những từ người đứng đắn chả ai lại nói thế.”

“Dù rõ ràng ngài thuộc nó nằm lòng, thậm chí thuộc đến từng âm tiết. Đồ đạo đức giả! Nhưng thôi, ta tiếp vậy. Ngài nghĩ sao về Công nương De Conti? Nàng ấy có phần già dặn, mà chẳng qua cũng nghĩa là nàng có thêm kinh nghiệm thế thôi.”

“Theo những gì Bassompierre nói, đấy là điên rồ. Còn theo những gì tự ả nói, đây là ngu xuẩn!”

“Những gì viên thống chế đã phải nói ra thì thần có nghe, còn như những gì nàng nói thì thần không biết. Nào, con trai, hãy kể toàn bộ giai thoại lý thú ấy đi nào hẳn là hay lắm đây!”

“Ồ, ả bảo người em đang bài bạc trắng tay thế này, ‘Em trai, chơi thế đủ rồi đấy.’ Hắn ta liền đáp, ‘Chị gái, em sẽ chừa chơi bài chơi bạc khi chị chưa giao du nhân ngãi.’ Thế là ả đàn bà hư hỏng ấy không còn la mắng gì hắn nữa! … Dẫu sao thì, lương tâm của ta không có phép mình nói chuyện tình yêu cùng với đàn bà đã có chồng.”

“Phải đấy là nguyên do ngài không nói chuyện về tình với Vương hậu không nhỉ? Nhưng không sao, ta chuyển sang những quý cô chưa chồng vậy. Ngài nghĩ sao về Isabelle de Lautrec xinh xắn? Ngài không thể quy kết cho nàng những thói điên rồ ấy đâu nhé.” Louis đỏ bừng tận mang tai. “A ha!” l’Angely vỗ tay. “Trúng phóc đúng không nào?”

“Ta chẳng có gì để phê phán đức hạnh của tiểu thư De Lautrec. Ngược lại là khác,” Louis XIII nói bằng giọng ai cũng nghe ra có chút hơi run.

“Thế thì nhan sắc của nàng?”

“Càng không có.”

“Sự tế nhị của nàng, chẳng hạn?”

“Không, nàng thật là yêu kiều, nhưng…”

“Nhưng sao?”

“Ta không biết liệu có nên nói ra cùng ngươi điều này chăng, l’Angely, nhưng mà…”

“Nói đi chứ!”

“Ta không cho rằng nàng thực sự thích ta nhiều lắm.”

“À, con trai ơi, ngoại trừ chút khiêm tốn giả tạo, ngài đâu mất mát gì mà không thử.”

“Còn Vương hậu nếu ta nghe lời khuyên của ngươi, ả sẽ nói gì?”

“Nếu ai đó sắp nắm lấy bàn tay của tiểu thư De Lautrec, đấy cũng có thể chính là ngài. Bất cứ gì để lôi ngài ra khỏi sự bu bám của những tên thị đồng xấc xược và những kẻ cận thần khi quân như thế ấy.”

“Nhưng mà Baradas…”

“Baradas sẽ ganh tị như một con cọp, và có lẽ cũng kiếm cớ đâm cho tiểu thư De Lautrec một nhát. Nhưng thần nghĩ hắn sẽ nhận mình chỉ tổ khêu lên một nàng Jeanne d’Arc mà thôi. Thôi nào, cứ thử đi!”

“Nhưng ta ngại rằng Baradas sẽ tiếp tục giận dữ thay vì làm lành với ta.”

“Thì lúc nào cũng có Saint-Simon sẵn đấy.”

“Phải rồi, hắn là gã trai tốt,” nhà vua nói, “mỗi khi chúng ta đi săn, hắn bao giờ cũng là kẻ duy nhất biết cách thổi kèn báo hiệu.”

“Ngài thấy chưa? Bao giờ cũng có sự an ủi.”

“Vậy ta nên làm gì, l’Angely?”

“Ngài nên làm theo lời khuyên của thần và lời khuyên của Me-xừ de Richelieu. Vì sao, với một đại thần như ông ấy, và một gã hề như thần, trong vòng sáu tháng ngài sẽ trở thành vị vua số một ở châu Âu.

“Thôi được, ta sẽ thử.” Louis thở dài.

“Bắt đầu khi nào?” l’Angely hỏi.

“Bắt đầu từ tối nay.”

“Tốt! Hãy là người đàn ông từ tối nay, ngài sẽ là vị vua vào ngày mai.”

XXXIII

Lời xưng tội

Vào hôm sau khi Vua Louis XIII theo lời khuyên của gã hề l’Angely hạ quyết tâm sẽ khiến cho Me-xừ Baradas nếm mùi ganh tị, Hồng y Richelieu phái Cavois đến Lâu đài Montmorency cùng lá thư trao ngài Công tước. Thư đọc như sau:

Me-xừ Công tước,

Cho phép tôi được tận dụng đặc quyền của nhiệm vụ thánh chức, bày tỏ ước muốn gặp gỡ vị tướng quân lỗi lạc bậc nhất để cùng nghiêm túc bàn về chiến dịch sắp đến của chúng ta.

Đồng thời, cho phép tôi đề nghị cuộc nói chuyện này được thực hiện nơi tệ xá ở Quảng trường Hoàng gia, gần với lâu đài để ngài tiện quá bước. Mong rằng cuộc gặp sẽ diễn ra hợp ý và được ngài xem là chuyện chỉ có hai ta cùng biết đến. Nếu ngài cho rằng chín giờ buổi sáng là phù hợp, thời gian ấy với tôi cũng vậy.

Nếu ngài muốn có người theo cùng và xét thấy việc này không trở ngại, mong ngài dẫn theo người bạn trẻ Bá tước Moret, bởi tôi muốn vinh hạnh gặp mặt và dành cho cậu ấy một nhiệm vụ xứng đáng tên tuổi và tông môn.

Hãy tin rằng người thảo thư này luôn là kẻ phụng sự chân thành và tận tụy nhất của ngài.

Armand, Hồng y de Richelieu

###

Mười lăm phút sau khi nhận lệnh đưa thư, Cavois trở về cùng hồi âm của ngài Công tước. Me-xừ De Montmorency vui vẻ tiếp thư, mong muốn chuyển lời đến Hồng y rằng ngài chấp nhận lời mời và sẽ đến đúng hẹn, có cả sự tháp tùng của Bá tước Moret.

Hồng y tỏ vẻ hài lòng với lời phúc đáp này. Ông tiện dịp hỏi thăm Cavois về cuộc sống cùng cô vợ, và lấy làm mừng khi nghe rằng bình yên đã ngự trị gia đình anh ta bởi suốt tám đến mười ngày qua Cavois chỉ phải đi trực mỗi hai đêm. Thế rồi Richelieu bắt đầu với công việc thường ngày.

Tối hôm ấy, Hồng y phái Cha Joseph đi tìm hiểu xem chàng Latil thương tích giờ thế nào. Anh ta đang lành vết thương, nhưng vẫn chưa thể ra khỏi phòng.

Mặt trời mọc buổi sáng sớm hôm sau, Hồng y xuống phòng làm việc như thường lệ, thế nhưng mới vào giờ đó mà đã có người chờ được gặp ông. Một quý cô che mạng, nói rằng nàng ta muốn ẩn danh, đã đến đây chừng mười phút và đang ngồi ở ngoài phòng đợi.

Hồng y sử dụng nhiều dạng người khác nhau làm đặc vụ cho mình, nên thay vì cố đoán có thể là ai trong số đó, ông chỉ ra lệnh viên thuộc hạ là Guillemot ra đưa nàng ta vào và canh giữ để không ai làm gián đoạn cuộc đàm luận của họ. Cần gì thì ông sẽ gõ chuông báo hiệu.

Đưa mắt nhìn đồng hồ, ông thấy vẫn còn hơn một tiếng mới đến giờ hẹn cùng ngài Montmorency. Cho rằng mình dư dả thời gian làm việc cùng quý cô che mạng, ông không chỉ thị gì thêm nữa.

Chốc lát sau đó Guillemot trở vào dẫn theo người anh ta vừa báo.

Nàng ta vẫn đứng nơi ngưỡng cửa. Hồng y ra hiệu với Guillemot, anh này liền lui ra để ông một mình cùng người khách viếng thăm.

Vị khách bước hẳn vào bên trong phòng làm việc, Hồng y thoáng nhìn thì nhận ra nàng còn trẻ và là người xuất thân quý phái, tuy gương mặt ẩn giấu sau mạng. Ông cũng nhận thấy nàng dường như có điều sợ sệt. “Này quý cô,” ông cất tiếng, “nghe rằng con muốn được tiếp kiến. Thế thì ta đã có đây, con nói đi.” Nói rồi ông ra dấu mời nàng đến gần.

Quý cô che mặt bước về phía trước nhưng tỏ vẻ đôi chút ngập ngừng, một tay nàng đặt lên thành ghế, tay kia nàng đưa lên ngực như cố giữ bình tĩnh cho nhịp đập trái tim. Cùng lúc ấy đầu nàng hơi nghiêng ra sau, như rằng nàng đang trải qua một con xúc cảm hay là nỗi sợ nào đấy.

Những biểu hiện này không lọt khỏi sự quan sát sắc sảo của Hồng y. “Từ vẻ kinh hãi nhận thấy nơi con,” ông mỉm cười, “đang khiến ta tin rằng từ chỗ kẻ địch của chính ta mà con đã đến đây. Đừng sợ gì, cả ta hay bọn họ; vì ngay từ khoảnh khắc đặt chân vào đến đây con đã được xem như cánh chim bồ câu trở về Tàu Noah.”

“Quả thực con từ nơi kẻ địch của ngài đi đến đây; và con đến bằng thân phận một người đang trốn chạy. Con hỏi xin sự giúp đỡ của ngài, một người với tư cách vừa là giáo sĩ vừa là đại thần của nhà vua; bởi ngài là giáo sĩ, mong ngài hãy nghe con xưng tội; bởi ngài là đại thần, xin ngài hãy bảo vệ lấy con.” Thế rồi vị khách che mặt chắp hai tay cầu nguyện.

“Ta sẵn sàng nghe lời xưng tội ngay cả khi con vẫn giấu tên, song làm sao ta có thể bảo vệ khi con là ai ta còn chưa biết.”

“Bẩm Đức ông, vì có lời hứa của ngài chịu nghe lời xưng tội, con chẳng còn lý do nào để giấu mình, bởi lời xưng tội sẽ đặt ấn tích thiêng liêng lên miệng người xưng tội.”

“Thế thì,” Hồng, ngồi xuống, “hãy đến đây ái nữ của ta, và hãy tin tưởng vào ta gấp hai lần, bởi con gọi ta là giáo sĩ lại vừa là đại thần.”

Người thiếu nữ tiến đến gần Hồng y, quỳ xuống bên ông rồi vén mạng che mặt.

Hồng y hiểu trước mặt mình không phải là một kẻ sám hối như mọi ngày nên ông đưa mắt chăm chú nhìn; xong khi tấm mạng vừa vén lên thì ông giật thót người không nén được tiếng kêu kinh ngạc. “Isabelle de Lautrec,” ông thì thầm.

“Vâng, bẩm Đức ông. Liệu con dám mong rằng dung mạo của con đã không làm thay đổi ý định tốt đẹp của Đức ông không nhỉ?”

“Không đâu, con của ta,” Hồng y phác cử chỉ biểu lộ sự vui vẻ. “Con đến từ một dòng họ là những vị đầy tớ trung thành của nước Pháp, và là ái nữ một người mà ta trân trọng và ngưỡng mộ. Ta thừa nhận khi con lần đầu đến Triều đình ta đã có phần nào ngờ vực; nhưng vì con đã ở đây, ta chẳng nghĩ gì khác ngoài sự đồng tình về cách con ứng xử.”

“Cảm ơn, bẩm Đức ông lời ấy giúp con lấy lại niềm tin tưởng. Con đến đây xin ngài giúp đỡ, bởi con ngờ rằng mình đang nguy khốn.”

“Nếu đây là sự nguyện cầu con tìm, hay là lời khuyên ta có thể đưa ra, thế thì, này con của ta, hãy đứng lên và đến ngồi bên ta.”

“Không đâu, bẩm Đức ông, xin hãy cho phép con là sao thì vẫn cứ như vậy. Con muốn những gì mình phải nói ra đây vẫn giữ được đặc điểm của một lời xưng tội, vì nếu không thì nó có thể nghe giống lời tố giác nhiều hơn, mà đấy chẳng phải là những gì con mong muốn.”

“Vậy thì nói đi, con của ta, và ta sẽ lắng nghe,” Hồng y nói. “Chúa không cho phép ta lờ đi sự nhạy cảm như thế, ngay cả khi chúng có thể không nhất thiết đến vậy.”

“Khi con được bảo ở lại Pháp để cha con sang Ý cùng Công tước De Nevers, ông ấy viện hai lý do để thanh minh quyết định của mình: Thứ nhất, chuyến đi đường xa sẽ khiến con kiệt lực mà điểm đến chỉ là một thành phố có nguy cơ sẽ bị vây hãm và thất thủ. Thứ hai, ông đã kiếm được cho con một chỗ gần Vương hậu, một vị trí hẳn làm toại lòng bất cứ thiếu nữ nào, dù có là người mang hoài bão còn nhiều hơn cả con chăng nữa.”

“Hãy nói ta nghe về những mối hiểm nguy mà con nhận thấy từ vị trí mới này của con.”

“Vâng, bẩm Đức ông. Có sự cảm nhận nơi con rằng tuổi trẻ và lòng nhiệt thành con dành cho vị nữ chủ nhân vương giả dường như rơi vào trạng thái hoài nghi. Đức vua, hoặc tự ngài hay do bị thúc ép bởi lời khuyên kẻ khác, dường như đang tỏ ra để tâm vào con ở mức nhiều hơn con đáng được vậy. Ban đầu sự tôn kính trước Điện hạ khiến con không nhận ra ý nghĩa những sự rào đón như thế ấy, dù rằng tính e ngại luôn giữ ngài không vượt giới hạn những cử chỉ xã giao lịch thiệp. Ấy vậy, ngày nọ con thấy mình cần thưa lại Vương hậu về những gì nhà vua nói với con. Nhưng kinh ngạc làm sao, Vương hậu chỉ cười rồi nói, ‘này bé con, sẽ thật là tuyệt diệu nếu quả thực vua phải lòng với em.’”

“Suốt đêm con nghĩ mãi về lời ấy, và thấy rằng việc con lưu lại trong cung điện và vị trí của con gần gũi với Vương hậu dường như ẩn chứa nhiều điều khác hơn là những gì thoạt trông ban đầu. Qua hôm sau, nhà vua càng tỏ ra quan tâm gấp bội. Cả tuần ấy, ngài sang nội cung Vương hậu những ba lần, một sự việc chưa lần nào xảy ra trước đây. Lần này thì ngài ấy tiến thẳng đến chỗ con và không nói với ai ngoài con. Song ngay khi ngài ấy vừa cất lời, con liền lễ phép cúi chào và cáo lỗi vì lý do trong mình đang khó ở, và xin Vương hậu cho phép được lui ra.

“Vương hậu Anne chừng như không hài lòng về lối xử sự của con. Khi con hỏi lý do vì sao người tỏ vẻ xa cách làm vậy thì người trả lời, “Ta chẳng giận dỗi gì em cả; ta chỉ lấy làm tiếc rằng dường như em không thể phụng sự thực tình cho chúng ta.” Lệnh bà Thái hậu thậm chí còn tỏ ra lạnh lùng hơn cả Vương hậu.”.

“Và,” Hồng y hỏi, “con có hiểu Vương hậu mong đợi thứ phụng sự gì chăng?”

“Con lờ mờ hình dung và khi nhận ra thì cảm thấy gương mặt mình bừng đỏ tận chân mày. Tuy nhiên, vì Vương hậu vẫn hòa nhã nên con tạm gác mối bận tâm sang bên và cố gắng phụng sự tốt nhất cho người vào những tháng vừa qua. Nhưng vào hôm qua, trước tự kinh ngạc của chính con và hai bà hậu, Điện hạ, người suốt nhiều tuần không hề quá bước đến gần nơi ở của Vương hậu, đã đột ngột xuất hiện và lần này ngài ấy còn có cả nụ cười. Ngài ấy chào hỏi người vợ, hôn tay người mẹ rồi cất bước tiến thẳng về phía con. Vương hậu cho phép con được ngồi đang lúc người hiện diện, nhưng vì cả vua cũng có mặt nên con vẫn đứng đấy. Thế nhưng đến lượt vua lại bảo con ngồi xuống và, vừa đùa vui với Grechen, thiếu nữ tí hon mà người cô là Trưởng nữ công chúa Claire-Eugénie gửi tặng cho Vương hậu, đức vua vừa hỏi chuyện với con. Ngài hỏi thăm sức khỏe, bảo con lần sau ngài ấy sẽ mời các bà hậu đi săn và muốn rằng có cả con đi cùng.

“Những sự quan tâm này từ vị quân vương dành cho người thiếu nữ hèn mọn là quá khác thường đến mức con cảm giác bao ánh mắt đều dồn cả vào mình, và con lại đỏ mặt vì ngượng hơn bao giờ hết. Con không biết mình đáp lại những gì với Điện hạ hay con không trả lời gì cả mà thay vào đó chỉ là sự ấp úng những từ rời rạc. Con cố đứng dậy thì vua cầm lấy bàn tay khiến toàn thân con đờ ra trên ghế ngồi. Để giấu đi sự ngượng ngùng, con ôm lấy Gretchen bé nhỏ vào tay. Nhưng làm vậy thì con lại phải ngước nhìn lên, và trông thấy gương mặt con, ngài ấy hỏi, ‘Sao nàng khóc?’ Đến khi ấy con mới nhận ra từ khóe mắt của mình từng giọt lệ đang lặng lẽ trào ra rồi lăn dài trên má.

“Con không biết vua muốn nói gì khi hỏi han nước mắt của con, nhưng ngài ấy khẽ vuốt lấy bàn tay con rồi trao thiếu nữ tí hon một viên kẹo. Cô ta nhận lấy bằng nụ cười ranh mãnh, tuột khỏi vòng tay của con rồi chạy đến thì thầm cùng Vương hậu. Con thấy quanh mình trở nên trống trải, không dám đứng dậy mà cũng không dám ngồi mãi đấy. Hoàn cảnh đang quá sức chịu đựng, con nghe máu dồn lên tai, hai bên thái dương co giật dồn dập, đồ đạc như run lên và vách tường bốn phía xoay tròn. Mọi ý thức nơi con biến mất, thế rồi con ngất đi.

“Tỉnh lại, con đang nằm trên chiếc giường của mình, kề bên là phu nhân De Fargis.”

“Phu nhân De Fargis,” Hồng y mỉm cười lặp lại.

“Đúng thế, bẩm Đức ông.”

“Tiếp đi, con của ta.”

“Con không hỏi gì thêm vì những gì chị ta kể đã khiến con hết sức hoang mang, lời chúc mừng úp mở của chị ta khiến con vô cùng thẹn thùa, lời khuyên đầy ngụ ý của chị ta quá ư lạ lẫm và đột ngột, khiến con không biết nên diễn đạt ra sao cho phải.”

“Ừ.” Hồng y nói. “Nàng ấy bảo con nhà vua đã đem lòng yêu con, đúng thế chứ? Nàng ấy chúc mừng con đã đạt được một kỳ công mà đến cả Vương hậu cũng không thể, và khuyến khích con đáp lại tình yêu của Điện hạ một cách hay nhất mà con có thể làm được, để một khi lọt vào sự chiếu cố của nhà vua con có thể thế chỗ những tên sủng thần ngạo mạn và vận dụng ảnh hưởng mới giành được phục vụ cho lợi ích chính trị của kẻ đang đối địch với ta.”

“Tên của ngài không được nhắc đến, bẩm Đức ông.”

“Không, sẽ không được nhắc đến, không phải vào lúc đầu. Nhưng dẫu sao thì ta đoán đây là những gì nàng ấy bảo với con, đúng không?”

“Gần như đúng từng chữ, bẩm Đức ông!”

“Và con trả lời ra sao?”

“Con không trả lời. Mọi linh cảm về điều xấu xa gì đấy khi nhà vua tỏ sự chú ý đến con, ban đầu còn mơ hồ thì giờ đây đang thành hiện thực. Họ muốn biến con thành một công cụ chính trị. Con òa khóc và không dừng lại được. Vương hậu xuất hiện, ôm chặt rồi hôn lấy con. Cái ôm này với con không phải là cảm giác an ủi nữa mà là cơn lạnh buốt thấu xương. Cái hôn này với con chừng như đang che giấu một liều độc dược bí mật, cái hôn của một bà Vương hậu đi khuyến khích một tì nữ yêu và ham muốn người chồng của chính mình!

“Vương hậu kéo phu nhân De Fargis sang một bên khẽ trao đổi vài lời, rồi quay sang con bà ấy nói, ‘Ngủ ngon nhé, Isabelle. Em có thể tin vào tất cả những gì Fargis nói, nhất là khi nàng ấy đoan chắc cùng em niềm cảm kích mà chúng ta dành cho sự hết lòng của em.’ Nói rồi bà ta ra khỏi phòng.

“Phu nhân De Fargis ở lại. Chị ta bảo con hãy tự do làm những gì mình muốn nói khác đi là hãy cứ việc yêu lấy nhà vua. Chị ta nói thật lâu trong lúc con vẫn giữ im lặng, cố làm con hiểu rằng việc chiếm được tình cảm nhà vua đấy là điều tốt đẹp và sẽ là vì tất cả những điều tốt đẹp nhất. Rõ ràng chị ta tin là đã khiến cho con bị xiêu lòng, bởi đến lượt mình chị ta hôn con rồi rời đi. Thế nhưng khi cánh cửa khép lại sau lưng chị ta thì cũng là lúc ý con đã quyết: Con sẽ tìm đến ngài, bẩm Đức ông, để quỳ dưới chân ngài kể hết mọi chuyện.”

“Này con của ta, những gì con vừa kể ta nghe chỉ là câu chuyện về những nỗi sợ hãi. Những nỗi sợ này không phải tội lỗi mà cũng chẳng phải là tội ác. Trái lại, chúng càng chứng tỏ sự vô can và lòng trung thành của con mà thôi. Vậy nên ta thấy chẳng lý do gì con phải tìm đến quỳ gối dưới chân ta và thuật lại câu chuyện của mình bằng hình thức một lời xưng tội.”

“Nhưng con chưa kể hết tất cả, bẩm Đức ông. Mối ác cảm này, đúng hơn là nỗi sợ mà nhà vua làm dấy lên trong con, lại không phải là điều gì đấy con cảm thấy đối với hết thảy đàn ông. Sự chần chừ duy nhất khi con tìm đến đây không phải vì con phải nói ra cùng ngài rằng ‘Nhà vua yêu con’, mà đúng hơn đấy là vì con phải nói rằng ‘Bẩm Đức ông, con đang sợ vì con yêu người khác.’”

“Và cái người khác này, phải chăng yêu hắn là tội ác?”

“Không phải, bẩm Đức ông nhưng đấy là… nguy hiểm.”

“Nguy hiểm ư? Tại sao? Ở lứa tuổi con bây giờ, xã hội lẫn tự nhiên đều đồng ý rằng mục đích của người thiếu nữ sống là để yêu và để được yêu, con ạ.”

“Nhưng không phải thế khi người thiếu nữ ấy sợ rằng tình yêu của mình đang ở trên mình về đẳng cấp và về dòng dõi.”

“Này con của ta, dòng dõi của con là hoàn toàn tốt đẹp, và họ của con tuy không tỏa sáng rạng ngời như cách đây trăm năm, nhưng vẫn sánh ngang với những dòng họ danh giá nhất nước Pháp.”

“Ôi, bẩm Đức ông, xin đừng khuyến khích con lao vào niềm hy vọng dại khờ và nguy hiểm!”

“Con sợ người con yêu không yêu con sao?”

“Trái lại, Đức ông ơi, con tin chàng đang rất yêu con… và đấy là điều khiến con hốt hoảng.”

“Thế con tin vào tình yêu này không, con của ta?”

“Con đã xưng tội cùng ngài rồi đấy.”

“Và giờ lời xưng tội đã nói ra, con nói có một thỉnh nguyện với ta thì phải.”

“Đúng hơn thì đấy là lời van cầu, bẩm Đức ông: tình yêu của nhà vua đã đẩy con vào hoàn cảnh mà, ngay cả khi ngài ấy không theo đuổi, con vẫn bị ép buộc phải đáp lại. Và cho dù con bằng cách này hay cách khác trì hoãn được trong thời gian ngắn, đến lúc nào đấy họ sẽ thấy con không chịu làm theo những gì họ muốn, và rồi… Lời van cầu của con, bẩm Đức ông, là xin ngài hãy gửi con theo cha mình. Dù nơi ấy có hiểm nguy đến đâu, vẫn không hiểm nguy bằng tình cảnh của con ở nơi đây.”

“Giá như ta đang xử trí một tâm hồn ít thanh khiết hơn và ít cao thượng hơn, ta sẽ nối bước cùng những kẻ không ngại làm vẩn đục sự trong trắng của con và làm tan vỡ trái tim con ta cũng sẽ nói rằng, hãy để ông vua ấy, kẻ chưa bao giờ biết yêu bất cứ gì trên thế gian này, đem lòng yêu con và biết đâu cuối cùng con sẽ đáp lại tình yêu của ông ta. Ta sẽ nói, một mặt hãy vờ là công cụ cho những người đàn bà kia, những kẻ âm mưu làm bẽ mặt nước Pháp, mặt khác âm thầm phục vụ sự vĩ đại của quốc gia bằng cách bí mật liên minh cùng với ta. Nhưng con sinh ra không phải dành cho những sự câu kết như thế ấy. Nếu mong muốn rời khỏi nước Pháp, thì con cứ ra đi. Nếu muốn theo chân người thân phụ, ta sẽ trao phương tiện để con làm vậy.”

“Ôi, tạ ơn ngài!” người thiếu nữ vừa nức nở vừa ôm lấy bàn tay của Hồng y và đặt lên đấy liên tiếp những cái hôn trước khi Hồng y có thể làm bất cứ gì để ngăn lại.

“Hãy nhớ rằng đường mà con đã chọn chẳng phải là không có hiểm nguy.”

“Bẩm Đức ông, với con thì hiểm nguy thực sự là ở cung điện này, nơi con thấy mình bị đe dọa bởi những hiểm họa vô hình và bí ẩn, nơi mà mỗi lần cất bước con lại nghe dưới chân mặt đất run lên, và là nơi mà con sợ rằng mình sẽ đánh mất đi sự trong trắng của con tim và sự thuần khiết của khối óc. Xin giúp con tránh xa những bà hậu mê mải cùng mưu sâu kế hiểm, những ông hoàng giả vờ thứ tình yêu mà họ không hề cảm thấy yêu, những cận thần giảo hoạt chuyên xúi giục đàn bà làm những điều không thể mà như rằng đây là lẽ tự nhiên dễ dàng, những tiếng nói vương quyền luôn hứa hẹn mang danh dự thưởng cho niềm tủi hổ. Đức ông, hãy cứu con thoát khỏi tất cả những thứ ấy, để con có thể giữ gìn trung thực và trong sạch những gì con đã được Chúa ban, và con mãi mãi biết ơn người.”

“Ta không thể từ chối một người đã khẩn thiết đến vậy. Hãy đứng lên, mọi thứ sẽ sẵn sàng cho con lâu nhất chỉ nội trong một giờ, sẽ không gì ngăn con rời khỏi đây, con ạ.”

“Con được miễn thứ rồi phải không, bẩm Đức ông?”

“Kẻ không mắc tội thì không cần sự miễn thứ.”

“Vậy ít ra xin người hãy ban phúc cho con, phép lành của người sẽ làm nhẹ nhõm tâm hồn xáo trộn của con.”

“Con của ta, đôi bàn tay ta chìa ra còn kém thanh khiết hơn tâm hồn của con tuy lúc này đây đang xáo trộn, bởi đôi tay này đã lấm bẩn vì chính trị luận và trách vụ thế gian. Không phải ta, Chúa mới là người ban phúc cho con, và ta nhiệt thành cầu mong điều ấy.”

Đúng lúc này, đồng hồ điểm chín giờ. Richelieu bước đến bàn làm việc, rung lên một tiếng chuông và Guillemot bước vào. “Người ta mong đợi đã đến chưa?” Hồng y hỏi.

“Vừa tức thời. Ngài Công tước đang ở phòng tranh.”

“Một mình hay có ai theo cùng?”

“Có một chàng thanh niên.”

“Tiểu thư, trước khi trả lời con đầy đủ, hay ít nhất là chi tiết hơn, ta có chuyện cần bàn cùng hai người vừa đến. Guillemot, hãy hộ vệ tiểu thư De Lautrec sang nhà cháu gái của ta, rồi nửa giờ sau hãy trở lại đây xem ta rỗi chưa nhé.” Hồng y nói.

Thế rồi, ban lễ nghi từ biệt tiểu thư De Lautrec để nàng theo chân người hầu đi khỏi, ông mở cánh cửa thông sang phòng tranh nơi ông để Công tước Montmorency cùng Bá tước Moret chờ đợi, tuy chỉ mới vừa trong chốc lát.

XXXIV

Hồng y sáng tác vở hài kịch mà không cần đến thuộc hạ giúp đỡ

Hai vị thân vương chỉ vừa chờ đợi trong chốc lát, và sẵn lòng đợi lâu hơn nữa mà không lấy đó làm điều phật ý bởi họ biết có nhiều trách nhiệm Hồng y cùng lúc phải cáng đáng mà thời giờ của ông thì quá sức hạn hẹp. Tuy bấy giờ ông còn chưa vươn đến đỉnh cao quyền lực mà ông sẽ xứng đáng sau sự kiện trứ danh được lịch sử gọi là Ngày của những kẻ bị mắc lừa⁵⁷, người ta trên thực tế, nếu không muốn nói là chính thức, vốn đã mặc nhận Hồng y là tể tướng đại thần. Điều này đặc biệt đúng trong các vấn đề liên quan đến chiến tranh và hòa bình, lĩnh vực mà trí tuệ và thiên tài xuất chúng của ông mãi mãi bị chống đối bằng sự căm ghét của hai bà hậu cùng thế lực đồng minh trong Hội đồng quốc gia, những kẻ tụ họp ở Cung điện Luxembourg của Thái hậu dưới sự đầu trò của Hồng y Bérulle. Khi mà hai bên không thể tìm thấy sự đồng ý thì vua xen vào can thiệp và ban lời chấp thuận hay không chấp thuận. Sự chấp thuận này có khi nghiêng về phía Richelieu, có lúc nghiêng về phía Thái hậu, tùy thuộc vào thời tiết của vua Louis XIII.

Vấn đề hệ trọng phải quyết định nội trong hai hoặc ba ngày tới không phải là có nên tiến hành chiến tranh tại Ý hay không việc này quyết định rồi mà là ai sẽ là người chỉ huy quân đội. Do sự việc quan trọng đụng chạm đến hai bà hậu mà Hồng y phải suy tính và biên thư mời Công tước Montmorency đến gặp mặt, cùng với cả Bá tước Moret; thế nhưng cuộc gặp với Isabelle de Lautrec lại khiến ông thay đổi ý định dành cho chàng Bá tước.

Kể từ khi người anh họ là kiếm thủ Bouteville bị hành quyết, đây là lần đầu Montmorency đến gặp gỡ trực diện với Richelieu, song chúng ta đã thấy vị Tổng trấn cao quý xứ Languedoc đặt bước đầu tiên hướng về sự hòa giải khi ông đến chào hỏi phu nhân De Combalet tại buổi dạ vũ ở nhà Quận chúa Marie de Gonzague, và dĩ nhiên cô cháu gái không quên tường thuật một vinh dự như thế với ông cậu của mình. Một chính khách lịch lãm như Hồng y không thể không nhận ra biểu hiện trân trọng dành cho cô cháu chính là thông điệp gửi về cho người cậu, và rằng thân vương đang có lời đề nghị làm hòa.

Còn với Bá tước Moret thì đây là chuyện khác. Chàng thanh niên này, rất chân thực và thuần Pháp về tính cách tuy cuộc sống vây quanh toàn người Ý và người Tây Ban Nha, mới hai mươi hai nhưng đã nổi danh về lòng dũng cảm, là mẫu người Hồng y muốn thu phục, bảo vệ và khuyến khích nhất là vì chàng là con trai thực sự duy nhất của Henri IV, người chưa bao giờ công khai mưu tính hại ông. Bá tước Moret, xa lánh những chuyện lén lút chốn cung đình, vinh dự với một chức chỉ huy trong quân đội, phục vụ cho nước Pháp và chính sách của Công tước Richelieu, sẽ là một đối trọng trước những người anh mang nửa dòng máu của mình là anh em nhà Vendômes, những kẻ đang ngồi tù vì âm mưu chống lại Hồng y.

Theo ý kiến của Hồng y, giờ đã đến lúc phải khép chàng hoàng tử trẻ tuổi này vào kỷ luật. Bằng không, để chàng ta bị chèo kéo vào những mưu toan của Vương hậu Anne và Thái hậu, hay bị rủ rê làm tình nhân bởi phu nhân De Fargis hay phu nhân De Chevreuse, nhất định cu cậu sẽ sớm bị thít đầu vào rọ và rồi dẫu có muốn cũng đừng hòng tẩu thoát.

Hồng y đưa tay ra trước với Me-xừ De Montmorency, ông này cũng nắm lấy và thật tình tay bắt mặt mừng. Nhưng với Bá tước Moret, người thuộc dòng máu hoàng tộc, ông chỉ cho phép mình cúi chào như rằng ông đang đứng trước mặt Me-xờ Hoàng đệ.

Sau vài lời khen tặng qua lại dạo đầu, Hồng y nói, “Ngài Công tước, khi bắt đầu cuộc chiến ở thành La Rochelle, bởi muốn độc quyền chỉ huy chiến dịch thủy quân tôi đã mua lấy chức Đô đốc Pháp quốc theo cái giá mà ngài đã yêu cầu. Hôm nay, tôi không có ý chào bán với ngài thứ gì đấy, mà là trao cho ngài nhiều hơn những gì tôi đã nhận.”

“Đức ông tin rằng nói đến phụng sự và lợi ích Quốc gia thì tốt nhất nên mào đầu bằng lời hứa hẹn để chắc rằng tôi sẽ hết lòng?” Công tước nói bằng nụ cười lịch thiệp nhất của mình.

“Không đâu, Me-xừ Công tước ạ, tôi hiểu rõ ở ngài bầu nhiệt huyết nhiều hơn bất cứ ai, và cũng chính vì thừa nhận sự gan dạ và lòng trung thành của ngài mà tôi trò chuyện thẳng thắn cùng ngài đến vậy.”

Montmorency cúi chào.

“Khi thân sinh của ngài qua đời, tuy là người thừa kế gia tài và tước vị của ngài ấy, có một thứ ngài không thể thừa hưởng vì tuổi còn quá nhỏ: đấy là trọng trách Nguyên soái Pháp quốc. Thanh kiếm fleur de lys không thể đặt lên tay một đứa bé con. Hơn nữa, đã có một cánh tay trung kiên cầm lấy nó, quý ngài De Lesdiguières. Ngài ấy được tấn phong nguyên soái, và chỉ thôi chức khi tuổi đã tám lăm. Chính từ dạo ấy, người con trai ngài ấy là Thống chế Créqui nuôi tham vọng thay thế cha mình. Nhưng thanh kiếm nguyên soái thì không phải vật để lưu truyền trong gia tộc. Năm nay, Me-xừ De Créqui từng có cơ hội đoạt lấy thanh kiếm này khi ông ấy được đề nghị kế nhiệm Công tước Nevers chỉ huy đoàn viễn chinh, nhưng thay vì nhận lời thì ông ấy tuyên bố nghe theo lời Thái hậu, chống lại tôi và chống lại nước Pháp. Chừng nào tôi còn sống, ông ấy đừng mong gì trở thành nguyên soái!”

Công tước Montmorency không nén được tiếng thở gấp vì hả lòng hả dạ, và bằng chứng về sự hả hê này đã không thoát khỏi đôi mắt nhạy bén của Richelieu. Hồng y nói tiếp, “Ngài thân vương kính mến, tôi kỳ vọng tìm thấy nơi ngài lòng tận tâm tôi không tìm thấy nơi Thống chế Créqui. Mối quan hệ giữa ngài cùng Thái hậu nhất thiết không được tác động đến tình yêu của ngài dành cho nước Pháp. Mong ngài ghi nhớ rằng kết quả cuộc chiến này tại nước Ý là muôn phần hệ trọng đối với sức mạnh và danh tiếng của nước Pháp.”

Bá tước Moret tỏ ra chăm chú lắng nghe, vậy là Hồng y quay sang chàng. “Ngài cũng vậy, chàng hoàng tử trẻ, vì theo lẽ không ai yêu nước Pháp của chúng ta hơn ngài, đất nước mà người cha tôn kính của ngài đã hiến dâng tất cả, kể cả sinh mệnh của ông ấy.”

Và rồi, thấy rõ Công tước Montmorency nóng lòng muốn nhanh đến đoạn chót, ông nói, “Đi vào phần chính, bằng sự thẳng thắn chân thực mà tôi hy vọng được đáp lại cũng giống như vậy, giả như rằng tôi được ban trách nhiệm tiến hành cuộc chiến này, thì ngài, Công tước quý mến, sẽ nắm quyền chỉ huy chính. Và nếu ngài là người đầu tiên đặt chân qua cổng thành Casale khi vòng vây đã bị phá toang, đàng sau cánh cổng ấy ngài sẽ tìm thấy thanh soái kiếm, theo lẽ ấy được gia tộc ngài nắm giữ lần thứ ba. Nếu ngài muốn trao thanh kiếm ấy sang người nào khác, ngài có thể làm vậy, song tôi muốn ngài cầm lấy nó, chấp nhận hay không tùy ngài định liệu. Xin hãy suy xét thấu đáo về việc ấy, Me-xừ Công tước.”

“Bàn tay của ngài, bẩm Đức ông.” Montmorency nói.

Hồng y chìa tay ra.

“Nhân danh nước Pháp, Đức ông, hãy là vị chúa tể và chấp nhận sự phục vụ của tôi. Tôi thề triệt để tuân lệnh ngài, miễn rằng mệnh lệnh ấy không gây tổn thương đến danh dự.”

“Trước thân vương tôi không là chúa tể, Me-xừ Công tước,” Richelieu nghiêm trang, “nhưng tôi là một nhà quý tộc. Yên tâm, tôi không đòi hỏi một quý ngài Montmorency nào làm bất cứ gì khiến ông ấy hổ thẹn với tên tuổi chính mình.”

“Khi nào ta bắt đầu, bẩm Đức ông?”

“Ngay khi có thể, Me-xừ Công tước ạ. Giả định tôi được phó thác quyền tư lệnh, tôi dự tính sẽ khởi sự cuộc chiến đầu tháng sau.”

“Nếu vậy thì thời gian không còn nhiều, thưa Đức ông. Tôi sẽ khởi hành về trấn của mình vào tối nay, và sang ngày 10 tháng Giêng tôi sẽ có mặt tại Lyon cùng một trăm hiệp sĩ và năm trăm kỵ binh.”

“Nhưng chẳng lẽ ngài không xét đến khả năng ai đó có thể được giao lãnh đạo cuộc chiến tranh này sao? Ngài sẽ tính sao nếu chuyện này xảy ra?” Hồng y nói.

“Ngoài Đức ông ra không ai xứng đáng lãnh đạo cuộc phiêu lưu này cả, và tôi không nghe lệnh ai ngoài ngài và Quốc vương Louis XIII.”

“Vậy thì, Thân vương ngài hãy lên đường; nhớ rằng tôi một lòng mong đợi ngài sẽ lấy được thanh soái kiếm.”

“Tôi đưa người bạn trẻ Bá tước Moret đi cùng được không nhỉ?”

“Không, Me-xừ Công tước à. Tôi đang cân nhắc một sứ mệnh đặc biệt dành cho Me-xừ Bá tước Moret. Nếu từ chối, ngài ấy cứ việc theo cùng ngài. Nhiệm vụ dành cho ngài ấy đòi hỏi sự dũng cảm, bàn tay vững chắc và sự hết lòng của những người tháp tùng ngài ấy.”

Công tước cùng Bá tước Moret bàn bạc nhỏ giọng tránh để Hồng y nghe thấy, Moret nói với ngài Công tước, “Để tôi mượn thị đồng Galaor nhé.”

Thế rồi, lòng tràn ngập vui sướng, Công tước nắm lấy tay Hồng y, bắt chặt để tỏ ý cảm tạ rồi vội vã rời khỏi phòng làm việc.

Còn lại một mình với Bá tước Moret, Hồng y tiến về phía chàng tỏ lời trân trọng và nhẹ nhàng, “Này Bá tước, xét về vai vế và tuổi tác mà tính ra tôi đều hơn cậu những hai lần, mong là cậu bỏ lỗi khi tôi nói rằng trong tất cả những người con của Quốc vương Henri cậu là người duy nhất thật sự giống ông ấy, và mong rằng tôi sẽ yêu quý người con trai cũng như đã yêu quý người cha.”

Vị hoàng tử trẻ lần đầu tiên trực tiếp đối diện cùng Richelieu, và lần đầu tiên trực tiếp nghe giọng nói mà mọi người đều cảnh báo chàng từ trước. Chàng lấy làm kinh ngạc biết bao khi gương mặt uy nghiêm dường ấy lại có thể sáng lên ấm áp, và giọng nói uy quyền dường ấy lại có thể nhỏ nhẹ hiền từ.

“Đức ông,” chàng trả lời, tiếng cười pha lẫn chút cảm xúc, “ngài thật có lòng tốt quan tâm đến một gã thanh niên ngờ nghệch tối ngày chỉ mải lo vui chơi, kẻ mà giá được hỏi liệu hắn ta có thể làm sao để tốt hơn thì hắn chịu chết vì chẳng biết gì để nói.”

“Một người con trai thực sự của Henri IV thì không chuyện gì không làm được, Me-xừ,” Hồng y nói, “vì dòng máu ấy mang theo lòng quả cảm và trí thông minh. Đấy chính là lý do tôi không thể bàng quan nhìn cậu sa vào đường lầm lạc, trở thành con mồi cho bao nguy hiểm rình rập quanh mình.”

“Tôi ư, bẩm Đức ông?” chàng thanh niên ngạc nhiên. “Những nguy hiểm ấy là gì thế, và tôi lầm lạc đường nào cơ?”

“Cậu dành cho tôi vài phút chú ý được chăng, Me-xừ Bá tước? Và trong vài phút ấy cậu nghiêm trang lắng nghe tôi nhé?”

“Bẩm Đức ông, vào tuổi tôi và với di sản mà tôi được kế thừa thì đấy là bổn phận, cho dù ngài có không phải là giáo sĩ phụng sự của quốc gia và là anh tài kiệt xuất thì tôi vẫn thế. Vậy nên tôi sẽ lắng nghe ngài nghiêm trang thì chắc là không, nhưng kính cẩn thì nhất định là có.”

“Cậu về đến Paris vào cuối tháng 11 vào ngày 28 thì phải.”

“Ngày 28, đúng vậy, bẩm Đức ông.”

“Cậu mang theo về cả thư gửi từ Milan và Piedmont cho Thái hậu Marie de Médicis, cho Vương hậu Anne Áo quốc và cho Me-xừ.”

Chàng Bá tước trố mắt nhìn Hồng y, sửng sốt và chưa biết trả lời sao cho phải. Nhưng cuối cùng, trước sự thật và con người tinh tường nói ra sự thật ấy, chàng nói, “Đúng vậy, bẩm Đức ông.”

“Nhưng vì hai bà hậu cùng Me-xừ đã vắng nhà đi hội kiến nhà vua, cậu đành lưu lại Paris đợi một tuần. Thay vì ngồi yên, cậu quay sang bày trò tán tỉnh phu nhân De La Montagne, em gái Marion Delorme. Trẻ trung, phong độ, giàu có, con vua, cậu đã không phải đợi quá lâu; nội chưa quá hai ngày cậu đã là tình nhân nàng ấy.”

“Vậy phải chăng đây là con đường lầm lạc ngài âu lo, và là nguồn cơn hiểm nguy tôi cần tránh?” Bá tước Moret phì cười, thầm làm lạ sao một ông giáo sĩ trọng thần như vậy lại băn khoăn về chuyện vặt vãnh thế kia.

“Không đâu, Me-xừ ta còn chưa nói đến việc ấy. Không đâu, khó nói rằng chuyện bồ bịch cùng em gái kỹ nữ là một trò văn nghệ nguy hiểm, tuy đấy không hẳn là hoàn toàn không có rủi ro. Tên rồ Pisany ấy ngỡ cậu tòm tem phu nhân De Maugiron nên muốn giết cậu cho hả tức. May thay, tên sát thủ hắn chọn hóa ra lại thực thà hơn là tàn ác, vì lòng trung thành với ký ức về nhà vua vĩ đại đã từ chối đụng đến con trai nhà vua ấy. Rốt cục anh ta trở thành nạn nhân của đức tính trung thực của mình; chính cậu thấy anh ta, nằm trên một chiếc bàn và hấp hối xưng tội cùng một bác thầy dòng Capuchin.”

“Tôi ư? Chính xác là hồi nào mà tôi chứng kiến cảnh thương tâm ấy nhỉ?” Bá tước Moret thầm mong bắt bí Richelieu.

“Ngày 5 tháng 12, tầm sáu giờ tối, tại phòng khách lớn của Lữ quán Râu Vẽ. Cải trang là một quý ngài xứ Basque, lúc này cậu vừa từ biệt xong phu nhân De Fargis, người cũng hóa trang là cô gái xứ Catalan. Nàng ta chỉ dẫn cậu đến gặp Vương hậu Anne Áo quốc, Thái hậu Marie de Médicis và Me-xừ tại Louvre khoảng từ mười một giờ đến nửa đêm.”

“Chúa ơi, Đức ông! Phải thừa nhận rằng mật thám của ngài quả thực là danh bất hư truyền.”

“Cậu quá khen. Thế giờ cậu có cho rằng tôi chịu khó thu thập thông tin như thế ấy bởi vì tôi lo cậu có thể trở thành mối đe dọa với tôi không nhỉ?”

“Tôi không biết nữa. Xem chừng Đức ông dành quan tâm rất nhiều vào tôi thì phải.”

“Rất nhiều, Bá tước ạ. Tôi muốn tránh cho người con của Henri IV không bị trở thành mối đe dọa của chính cậu ấy.”

“Là sao hở Đức ông?”

“Sự việc Thái hậu Marie de Médicis, kẻ nửa này là người Ý nửa kia là người Áo, và Vương hậu Anne, kẻ nửa kia là người Áo nửa này là người Tây Ban Nha, cùng âm mưu chống lại nước Pháp chính là phạm tội ác song quan hệ gia đình thường khi lấn át thậm chí cả bổn phận của một người làm vua. Nhưng Bá tước Moret, kẻ có mẹ là người Pháp cùng cha là ông vua thuần dòng máu Pháp, mà lại âm mưu cùng hai bà hậu là kẻ vì nước Tây Ban Nha và nước Áo thì tôi phải ngăn ngừa trước hết là thuyết phục, thứ đến là khuyên lơn, cuối cùng là sức mạnh nếu cần.”

“Ai bảo ngài tôi đang âm mưu, hở Đức ông?”

“Đến giờ thì chưa, Bá tước à, có lẽ nhờ bản năng cao quý bẩm sinh của cậu. Điều mà bản năng này có lẽ đang mách cậu ấy là, thân là con trai Henri IV, người dành trọn đời mình chống lại Áo và Tây Ban Nha là hai kẻ mưu đồ muốn thôn tính nước Pháp, cậu không được đi ngược lại lợi ích nước Pháp để phục vụ cho động cơ của họ. Này con trai của Henri IV, vua cha của cậu bị chết bởi tay người Áo và Tây Ban Nha đừng dấn quá sâu vào liên kết cùng những kẻ giết cha mình!”

“Nhưng tại sao Đức ông nói điều này với tôi thay vì với Me-xừ?”

“Me-xừ chả dính dáng gì đây cả hắn là con trai Concini, đâu phải là của Henri IV.”.

“Me-xừ Hồng y, hãy cân nhắc những gì ngài nói!”

“Đúng vậy, tôi biết mình có cơ đứng trước cơn thịnh nộ của Thái hậu, cơn thịnh nộ của Me-xừ, thậm chí cả cơn thịnh nộ của nhà vua, nếu Bá tước Moret rời khỏi đây quyết định nói ra hết những gì tôi vừa nói. Tôi vẫn thích hơn với ý nghĩ rằng Bá tước Moret sẽ lấy làm biết ơn về sự quan tâm của tôi, sự quan tâm không vì bất cứ gì ngoài tình yêu và sự ngưỡng mộ lớn lao tôi dành cho người cha cậu ấy. Song tôi đành tạm bằng lòng với ý nghĩ là Bá tước Moret sẽ giữ lấy những gì tôi nói cho riêng mình, vì lợi ích của cậu ta và vì lợi ích của nước Pháp.”

“Phải Đức ông đang yêu cầu tôi đưa ra lời thề với ngài không đấy?”

“Ai lại đi yêu cầu những chuyện như thế từ con trai Henri IV bao giờ!”

“Nhưng Đức ông đâu phải mời tôi đến đây chỉ để đưa ra một lời khuyên. Tôi tin mình có nghe gì đấy về chuyện giao phó một sứ mệnh thì phải?”

“Đúng vậy, Bá tước à, một sứ mệnh mà sẽ mang cậu lánh thật xa những hiểm nguy tôi đang lo sợ.”

“Vậy là ngài muốn tôi bỏ lại sau lưng mối nguy này?”

Richelieu gật đầu.

“Nghĩa là tôi phải rời Paris?”

“Tôi đang định phái cậu trở lại nước Ý.”

“Hừm!” Bá tước Moret không nói gì.

“Bộ có lý do gì khiến cậu không muốn trở lại Ý hay sao?”

“Không có, chỉ là tôi thích hơn nếu lưu lại Paris.”

“Cậu từ chối, phải không hở Me-xừ Bá tước?”

“Không, không hẳn giá như nhiệm vụ này có thể chậm lại.”

“Cậu phải lên đường ngay tối nay; muộn nhất là rạng sáng ngày mai.”

“Không được, bẩm Đức ông.” Bá tước Moret lắc đầu quầy quậy.

“Sao?” Hồng y kêu lên. “Nước Pháp đương đi đến chiến tranh mà cậu lại từ chối tham gia?”

“Không hề. Nhưng tôi định ở lại Paris cho đến thời khắc cuối cùng có thể được.”

“Ý cậu nhất quyết vậy, phải không Me-xừ Bá tước”

“Ý tôi nhất quyết vậy, bẩm Đức ông.”

“Sự nấn ná không muốn nhận của cậu chẳng khác nào cú đấm tệ hại giáng vào tôi. Vậy mà tôi định dựa vào tính quả cảm của cậu, lòng tận tâm của cậu và phẩm chất thanh cao của cậu để giao làm người hộ tống một quý cô trẻ tuổi, ái nữ một người mà tôi dành sự quý mến cao nhất. E là tôi lại phải tìm đâu đó một kẻ sẵn sàng bảo vệ cho những chuyến đi của tiểu thư Isabelle de Lautrec mất thôi.”

“Isabelle de Lautrec!” Bá tước Moret thảng thốt kêu lên. “Chính là Isabelle de Lautrec mà ngài muốn được hộ tống về với cha nàng ấy ư?”

“Đích thị cô gái ấy. Mà sao? Bộ cái tên ấy khiến cậu thấy lạ hử?”

“Ôi, thứ lỗi cho tôi, Đức ông ơi, xin bỏ qua cho tôi!”

“Ấy chớ, đừng bận tâm làm gì, Bá tước. Tôi tin thế nào cũng tìm được cho nàng một người hộ vệ khác.”

“Đừng, đừng, Đức ông ơi, đừng tìm gì thêm nữa kẻ hộ tống, tên hộ vệ, hay là người bảo vệ tiểu thư De Lautrec dẫu có tàn hơi vì kiệt lực đang sờ sờ trước mặt ngài đây! Hắn là tôi đây, Đức ông ơi! Hắn chính là tôi đây.”

“Ủa?” Hồng y ngạc nhiên. “Vậy là cậu đi à? Tôi chẳng có gì để lo nữa à?”

“Chẳng có gì cả, bẩm Đức ông!”

“Cậu nhận nhiệm vụ này chứ?”

“Tôi nhận!”

“Được, nếu vậy thì hãy nghe chỉ thị của tôi.”

“Tôi nghe.”

“Tôi đặt vào tay cậu tiểu thư De Lautrec, người mà suốt hành trình này cậu phải hộ vệ an toàn và chu đáo như với em gái ruột…”

“Tôi xin thề!”

“… Và đưa nàng đến với người cha, hiện giờ ở Mantua. Sau đó cậu trở về gia nhập vào đoàn quân và nhận nhiệm vụ theo lệnh Me-xừ Montmorency.”

“Tuân lệnh, bẩm Đức ông.”

“Và nếu có xảy ra mà cậu cũng hiểu rồi đấy thôi, một kẻ lo xa phải tính trước mọi thứ nếu có xảy ra chuyện cậu phải lòng…”

Bá tước Moret chột dạ.

“Chỉ giả định thế thôi, cậu hiểu không, vì những chuyện như thế ấy vốn đã từng xảy ra. Tóm lại, nếu chuyện ấy xảy ra, hãy hiểu rằng tôi chẳng thể làm gì được cho cậu, kẻ là con trai một nhà vua, Me-xừ ạ nhưng có nhiều điều tôi làm được cho tiểu thư De Lautrec và thân sinh nàng ấy.”

“Ngài có thể biến tôi thành kẻ hạnh phúc thế gian này, bẩm Đức ông. Bởi tôi vốn yêu tiểu thư De Lautrec mất rồi.”

“Quả vậy sao? Ta giải thích điều này sao nhỉ? Có lẽ là vầy, đêm nọ cậu bí mật đến Louvre, được phu nhân De Chevreuse, cải dạng thành một tên thị đồng, dẫn cậu đến cầu thang sau rồi đẩy cậu vào một hành lang tối om dẫn đến buồng Vương hậu, và ai đấy chờ sẵn để đưa đường cho cậu chứ gì? Nhẽ nào lại thế nhỉ, ôi quả là sự trùng hợp diệu kỳ!”

“Đức ông ơi,” Bá tước Moret nhìn hồng y kinh ngạc, “sự ngưỡng mộ nơi tôi dành cho ngài gần như sánh ngang với lòng biết ơn của tôi! Nhưng…” Chàng ngừng lại, vẻ băn khoăn.

“Nhưng sao?” Hồng y hỏi.

“Chỉ mỗi điều tôi đang lo lắng.”

“Điều gì?”

“Tôi yêu tiểu thư De Lautrec, tôi hết mình tận lực vì nàng, nhưng… không biết liệu tiểu thư De Lautrec có yêu tôi, liệu nàng chịu để tôi hộ vệ?”

“Này Me-xừ Bá tước, cái đó tôi thấy cũng còn tùy nơi cậu.”

“Nhưng…? Tôi chưa biết làm thế nào mình có cơ may đảm bảo được là chuyến khởi hành phải xảy ra tối nay, hay muộn nhất là sớm mai như lời Đức ông nói. Việc này sẽ được sắp đặt ra sao đây?”

“Đúng vậy, Me-xừ Bá tước, giữa hai người với nhau cần trò chuyện càng sớm càng tốt. Nhưng khoan, có vài chỉ thị đang chờ tôi đưa ra. Cậu đợi đây một lát nhé, để tôi lo mấy việc này trước đã.”.

Bá tước Moret cúi chào, ánh mắt của chàng nhìn theo người đàn ông bằng sự ngưỡng mộ xen lẫn kinh ngạc. Ông ta, tác động toàn châu Âu từ chính thư phòng này; ông ta, bận bịu chống đỡ bao mối đe dọa thường trực mà vẫn rỗi rang chú ý những chi tiết nhỏ bé đến khó tin.

Cửa khép lại sau lưng Hồng y. Bá tước Moret vẫn còn đó, mắt vẫn dán vào cánh cửa ấy cho đến khi nó lại mở ra và nơi khung cửa ấy mắt chàng không chỉ thấy mỗi mình Hồng y mà cả tiểu thư Isabelle De Lautrec.

Hai kẻ thầm yêu nhau nghe ở mình như bị điện giật, cả hai cùng bật lên tiếng kêu đầy thảng thốt. Thế rồi, bằng sự mau lẹ của ý nghĩ, Bá tước Moret tiến đến, quỳ một bên gối rồi nắm lấy tay nàng. Chàng đặt vào bàn tay ấy một hơi thở mà người thiếu nữ lập tức nhận ra trước mặt nàng là niềm mê say của một người ôm mối tình si, không phải sự nguy hiểm của kẻ khéo lừa tình cảm.

Trong khi ấy thì Hồng y, kẻ đạt được mục đích giật con trai của Henri IV ra khỏi chốn cung đình và biến chàng thành một đồng minh, đã ngợi ca cái kết có hậu thành vở hài kịch hào hùng viết ra mà không cần sự trợ lực của đám thuộc hạ thường ngày, các quý ngài Desmarests, Rotrou, L’Estoile, và Mairet.

(Corneille, chắc bạn đọc nhớ ra, lúc này còn chưa có vinh hạnh diện kiến trước Hồng y.)

XXXV

Hội đồng cố vấn nhà vua

Sự kiện lớn kế tiếp mà tất cả đều thấp thỏm chờ đợi, nhất là Richelieu bởi ông nắm chắc Louis XIII cũng như bất cứ ai biết rõ về ông vua này, ấy là cuộc họp của Hội đồng cố vấn nhà vua. Cuộc họp theo sắp đặt sẽ diễn ra tại cung Luxembourg của Thái hậu, được xây cất thời bà giữ ngôi nhiếp chính theo mô hình của những lâu đài xứ Florence. Tòa nhà có cả gian phòng trưng bày những tác phẩm hội họa được Rubens vẽ ra từ mười năm trước, đó là những kiệt tác lộng lẫy tả lại những kiện quan trọng nhất trong đời Marie de Médicis. Ngày nay, chúng nằm trong số những bảo vật đặt tại phòng trưng bày của điện Louvre.

Sự kiện này sẽ được tổ chức vào buổi tối.

Hội đồng gồm những thành phần cốt cán là con rối của Thái hậu Marie de Médicis, đặt dưới sự chủ trì của Hồng y Bérulle nhưng được lèo lái bởi Vautier. Thành viên có Nguyên soái De Marillac, kẻ đường đường là thống chế nhưng chưa từng ló mặt ra chiến địa, và là người mà Hồng y trong hồi ký của mình luôn nhắc đến với cái tên Marillac Lưỡi Kiếm bởi trong một lần tranh chấp với một người tên Caboche ở ngoài sân tennis, ông thình lình tuốt kiếm giết người khi đối phương đang còn chưa thủ thế. Một thành viên nữa là anh của Lưỡi Kiếm, Michel de Marillac, Tổng trưởng tư pháp kiêm Chưởng Ấn, kẻ nằm trong đám tình nhân của phu nhân De Fargis.

Khi họp bàn những vấn đề quan trọng, Hội đồng cố vấn nhà vua có thêm sự góp mặt của những nhân vật mà độc giả chúng ta đã biết rồi, ấy là Công tước d’Angoulême, Công tước De Guise, Công tước De Bellegarde, và Thống chế Bassompierre.

Kể từ hồi bị tống khứ nhục nhã vì nhúng tay vào vụ mưu phản Chalais, tự hồi nào không biết Me-xừ cũng đã chui vào lại hội đồng. Bất cứ khi nào hội đồng đứng trước một quyết định hệ trọng cần có vua hiện diện, nhà vua sẽ tham dự. Mọi quyết định phải được vua thông qua, vua là người có thể chấp thuận, không chấp thuận hay thậm chí thay đổi hết những gì hội đồng đã nghị quyết.

Hồng y Richelieu, trên thực tế đã là tể tướng mặc dù về danh nghĩa thì chưa, và ít năm sau sẽ là người giành trọn quyền hành; tuy nhiên, trong hội đồng ngay tại lúc này thì ông chẳng qua cũng chỉ là thêm vào một tiếng nói giữa nhiều tiếng nói khác, tuy ông vẫn thường thuyết phục được vua gật đầu theo ý mình, và lôi kéo được sự ủng hộ của anh em nhà Marillac, Công tước De Guise, Công tước d’Angoulême, và đôi khi cả Thống chế Bassompierre. Chống đối ông một cách kiên định là Marie de Médicis, Vautier, và Hồng y Bérulle. Ngoài ra còn hai hay ba người khác nữa, số này thì a dua theo bộ điệu nháy nhó của Thái hậu.

Tối nay thì Me-xừ thông báo trước là không dự hội đồng, làm bộ viện cớ đương có chuyện cãi lẫy cùng Thái hậu, nhưng thừa biết có hay không có gã thì Thái hậu cũng dòm chừng cho lợi ích của gã.

Hội đồng cố vấn nhà vua theo lịch sẽ bắt đầu nhóm họp lúc tám giờ. Gần đến tám giờ mười lăm thì mọi người theo sự triệu tập đều có mặt đông đủ. Ai nấy đứng sau lưng ghế đợi Thái hậu ngồi trước.

Tám giờ ba mươi, vua đến. Ông tỏ lời chào hỏi mẹ, Thái hậu cũng đứng dậy đón chào. Ông hôn tay người mẹ rồi ngồi xuống chiếc ghế hơi cao hơn một chút cạnh chiếc ghế của bà đang ngồi. Thế rồi ông xướng câu theo khuôn đã có sẵn, “Quý ngài, mời an tọa.”

Hàng ngũ đại thần và cố vấn danh dự, theo tuần tự, ai nấy ngồi vào ghế dành sẵn cho mình được xếp đặt ngay ngắn quanh bàn.

Vua từ từ đưa mắt nhìn quanh từng người hiện diện, bằng giọng rề rề đến nẫu ruột, ngữ điệu không lên cũng không xuống, chủ đề gì cũng một giọng ấy, ông hỏi, “Ta không thấy Me-xừ em ta, ông ấy đâu?”

“Ông ấy không nghe theo lệnh của điện hạ, nên rõ ràng ông ấy không dám xuất hiện trước mặt ngài,” Vautier nói. “Điện hạ thấy nên chăng ta cứ tiến hành mà không có ông ấy?”

Vua lẳng lặng tỏ ý chấp thuận. Thế rồi, chú mục vào cả đại thần và cố vấn, ông nói, “Các ngài, mọi người đều biết lý do chúng ta có đây ngày hôm nay. Chúng ta đang xem xét liệu có nên mở cuộc bao vây thành Casale và giải cứu Mantua theo thỉnh cầu của Công tước De Nevers, là người đã được chúng ta công nhận và ủng hộ, và chống lại mọi toan tính của Công tước Savoy tại Montferrat. Dẫu rằng tuyên bố chiến tranh hay hòa bình là quyền hạn hoàng gia, ta vẫn muốn lắng nghe ý kiến các ngài trước khi quyết định, đồng thời vẫn bảo lưu quyền quyết định cuối cùng dù cho lời khuyên ấy là gì. Ta mời đại thần của chúng ta, Hồng y Richelieu, tóm tắt lại toàn bộ sự vụ.”

Richelieu đứng dậy, ông cúi mình thi lễ trước vua cùng Thái hậu rồi nói: “Thần sẽ trình bày ngắn gọn. Lúc lâm chung, Vincent de Gonzague Công tước xứ Mantua đã trối trăn để lại quyền lãnh chúa xứ Mantua cho Công tước Nevers là người bà con gần nhất bởi ông không có nam thừa kế. Công tước Savoy thì mưu việc dạm hỏi con gái Gonzague về làm dâu bởi nàng là nữ thừa kế hai xứ Mantua và Montefrrat, và như thế ông ta sẽ mở mang lãnh thổ và trở thành một thế lực tại Ý. Tham vọng này chính là nguyên do ông ta thường xuyên phản bội lại nước Pháp. Người phụng sự này của Quốc vương Louis XIII trộm nghĩ việc ủng hộ Nevers là chính sách nên làm, vì đặt một người Pháp vào chiếc ngai Mantua và Montferrat sẽ giúp chúng ta giành thế mạnh ở vùng Lombardy. Ở đó, xen giữa Giáo hoàng và dân Venice, ta sẽ bù trừ được sức mạnh của Tây Ban Nha và của Áo đồng thời vô hiệu hóa ảnh hưởng của họ ở phía Bắc nước Ý.

“Hành động mà kẻ tôi tớ này của Điện hạ đã làm trong thời gian qua đều không ngoài mục đích phục vụ chính sách này. Chính vì để dọn đường cho cuộc hành quân vào nước Ý mà cách đây vài tháng chúng ta phái một lực lượng tiên phong về phía Nam. Binh đoàn ấy dưới sự chỉ huy của Thống chế Créqui đã thảm bại, không phải dưới tay Công tước Savoy như kẻ thù nước Pháp màu mồm tuyên bố mà bởi sự bất tài gần như sánh ngang tội bán nước, vì bộ binh và hiệp sĩ của chúng ta đã không được cho ăn và không được tiếp tế, buộc phải đào ngũ vì kiệt lực.

“Dù vậy, chủ trương của chúng ta là không thay đổi, chẳng qua chúng ta đang chờ đợi cơ hội thuận tiện để tiếp tục chiến dịch mà thôi. Người phụng sự này của Điện hạ tin rằng thời cơ ấy nay đã đến bởi chúng ta đã lấy xong thành La Rochelle, quân lính cùng hạm đội của chúng ta đã rảnh tay sẵn sàng. Vấn đề trình ra trước Điện hạ giờ đây là, ta đánh, hay chờ? Người phụng sự này tin rằng chúng ta nên tiến hành chiến tranh tức khắc, và xin sẵn sàng đối đáp mọi phản biện.”

Nói xong, Hồng y cúi chào vua cùng Thái hậu Marie rồi ngồi vào chỗ của ông, nhường lại quyền phát biểu cho các đối thủ, đúng hơn là cho đối thủ duy nhất, Hồng y Bérulle.

Đến lượt mình, Hồng y Bérulle liếc nhanh về phía Thái hậu chờ ám hiệu, và bà đáp lại bằng một cử chỉ nhỏ. Hiểu ý, ông đứng dậy cúi đầu chào điện hạ cùng Thái hậu rồi nói, “Những lý do của Hồng y Richelieu nêu lên nghe qua thì mười mươi tốt đẹp, nhưng xét kỹ thì dự định theo đuổi cuộc chiến tại nước Ý lần này không chỉ đầy hiểm nguy mà chừng như hoàn toàn không thể. Đức quốc giờ đây đã gần như bại trận, nghĩa là những binh đoàn mà Hoàng đế Ferdinand có sẵn đang nhiều hơn rất xa so với số quân Pháp có thể gom lại. Thêm nữa, Quốc vương Philip IV, vị hoàng huynh đáng kính của Vương hậu, trong tay luôn có sẵn nguồn kho tàng dồi dào từ những mỏ khoáng sản ở vùng Tân Thế Giới, dư đủ để mộ thêm nhiều đạo quân thậm chí còn đông đảo hơn cả quân lính của những quốc vương xa xưa ở vùng Persia.

“Thay vì can thiệp vào nước Ý, Hoàng đế chắc chắn dành mọi nỗ lực vào việc tiếp tục đè bẹp lũ Tân giáo cứng đầu hòng lấy lại những địa phận, tu viện và tài sản khác thuộc về Giáo hội mà bọn chúng đã bám giữ bất công. Vậy thì tại sao nước Pháp, người con gái cả của Giáo hội, lại đi chống đối một sự đeo đuổi cao quý dường ấy và là sự đeo đuổi của người Kitô giáo? Chẳng phải sẽ tốt hơn nếu đức vua noi theo chính sách này và dồn mọi nỗ lực của chúng ta vào việc xóa bỏ dị giáo ngay trong phạm vi biên giới của chúng ta, trong khi cả Hoàng đế cùng Quốc vương Tây Ban Nha cũng làm giống thế trong phạm vi biên giới của Hà Lan và của Đức? Ấy thế mà, không những chống đối trực diện những nỗ lực một lòng vì đạo đến như vậy, Me-xừ de Richelieu thậm chí còn đề nghị hòa bình cùng nước Anh và liên minh với những thế lực dị giáo, những hành động chỉ có thể làm mờ đi vinh quang của Điện hạ mà thôi. Thay vì giảng hòa với nước Anh, chẳng phải việc nên làm là tiếp tục gây chiến tên vua Charles I, và chặn đứng hành vi bách hại giáo dân tại Anh của hắn đấy sao? Phải chăng nước Pháp phải quên đi cách mà tỳ nữ và hầu cận của Vương hậu Henriette bị tách khỏi chủ nhân của mình, vi phạm đến hiệp ước trang trọng giữa hai nước? Chẳng lẽ Chúa sẽ không tưởng thưởng cho sự phục hồi tôn giáo chính thống tại Anh quốc, cũng như sự xóa bỏ dị giáo tại Pháp, Đức và Hà Lan? Bằng niềm tin chân thành mà thần nói vì lợi ích của nước Pháp và của chính nhà vua, ý kiến khiêm nhường này xin đặt dưới chân Điện hạ cùng Thái hậu.”

Đến lượt mình, Hồng y Bérulle về chỗ sau khi tỏ điệu bộ cảm ơn khắp lượt những cái gật gù tán thành của đám người phe Thái hậu Marie, trong đó có cả sự đồng tình kín đáo của Chưởng Ấn Marillac, kẻ bị dụ dỗ về chung chuồng nhờ công phu nhân De Fargis.

Nhà vua quay sang Hồng y Richelieu. “Me-xừ Hồng y, ngài vẫn nghe đấy chứ? Nếu có trả lời, hãy trả lời.”

Richelieu đứng dậy. “Thần e rằng người bạn đồng nhiệm kính mến là Me-xừ Hồng y De Bérulle đã nắm được tin tức sai bét về hiện tình chính trị nước Đức lẫn hoàn cảnh tài chính Tây Ban Nha. Những binh đoàn của Hoàng đế Ferdinand tuy đáng gờm song vẫn chưa kiểm soát được nước Đức. Và người phụng sự này của Điện hạ còn biết rằng nằm trong số những binh đoàn Đế chế mà Hồng y Bérulle vừa nhắc đến có lẫn những đoàn quân nợ lòng trung thành với Maximilian, Công tước xứ Bavaria và là thủ lãnh Liên minh Công giáo. Thay vì đồng minh với hoàng đế, ta nên đẩy con sư tử phía Bắc là Gustavus Adolphus vĩ đại ra đương cự với ông ta. Chỉ vài trăm ngàn livre tiền vàng lấp lánh sáng rực là hoàn toàn thuyết phục được ông ấy làm việc này. Kẹp giữa lực lượng Tân giáo của Gustavus Adolphus cùng lực lượng Công giáo của Maximilian, các binh đoàn của Ferdinand tha hồ mà bận rộn.

“Còn với kho tàng bằng trí tưởng tượng của Quốc vương Philip IV thì xin để người phụng sự này làm rõ giá trị thực của chúng. Quốc vương Tây Ban Nha thu về từ vùng Tây Ấn mỗi năm vỏn vẹn năm trăm ngàn écu, ấy thế mà cách đây hai tháng cả Hội đồng cố vấn Madrid choáng váng mất tinh thần khi hay tin hạm đội kho tàng của Tây Ban Nha từ Nam Mỹ đã bị Đô đốc Hein xứ Hà Lan chiếm giữ và đánh đắm tại Vịnh Mexico, tổn thất hết mười hai triệu écu, một tai họa nặng nề đến mức Quốc vương miện hạ Tây Ban Nha bỗng thấy mình mất hết khả năng chu cấp Hoàng đế Ferdinand một triệu đồng tiền vàng như lời đã hứa hẹn.

“Bây giờ, sang phần thứ nhì trong diễn thuyết của Me-xừ Bérulle, người phụng sự này trộm thấy Điện hạ vì danh dự lẽ nào cam chịu nhìn vị Công tước hợp pháp xứ Mantua bị hất khỏi lãnh thổ của chính ông ấy, kẻ mà không chỉ được chúng ta công nhận mà còn được chỉ định là người thừa kế nhờ uy thế đầy sức thuyết phục của Sứ thần chúng ta là Me-xừ Saint-Chamont với ngài cựu Công tước nay đã qua đời.

“Điện hạ nhất thiết không chỉ viện trợ cho đồng minh tại Ý, mà còn bảo vệ cho đất nước châu Âu đáng yêu ấy trước âm mưu của người Tây Ban Nha, kẻ nuôi ý đồ thôn tính vĩnh viễn hòng tăng thêm sức mạnh vốn đã quá mạnh. Nếu chúng ta không mạnh mẽ ủng hộ Công tước xứ Mantua, ông ấy khó lòng kháng cự được thế lực Tây Ban Nha và buộc phải trở thành một chư hầu nữa của vương triều đó. Hơn nữa, đừng quên rằng Công tước Vincent quá cố vốn sắp sửa trao nốt Montferrat cho chúng ta để trêu ngươi Charles-Emmanuel và phá hỏng toan tính của Savoy.

“Cuối cùng, thiển ý nơi người phụng sự này của đức vua đó là chúng ta dứt khoát phải trừng trị sự khinh nhờn của Công tước Savoy, kẻ chống lại lợi ích chính chúng ta suốt ba mươi năm nay. Nếu hắn không bị bắt phải chịu trách nhiệm về quá nhiều âm mưu chống lại ta, về sự thông đồng với Chalais, về sự cấu kết với Biron, lại còn sự toa rập cùng người Anh để bọn họ xâm lấn Đảo Ré và La Rochelle, đấy sẽ là nỗi nhục muôn đời của nước Pháp.”

Quay sang nhà vua và xưng hô trực tiếp, Hồng y nói, “Điện hạ, bằng việc bình định thành La Rochelle phiến loạn, ngoài việc giành được sự vinh quang ngài đã đặt quốc gia vào vị thế thuận lợi nhất để thực hiện bước đi kế tiếp. Đã nhiều năm chịu sự đè nén của quân lính Quốc vương Tây Ban Nha và Công tước xứ Savoy, nước Ý đang kêu gào sự trợ giúp từ đôi tay chiến thắng của ngài. Lẽ nào ngài từ chối bênh vực cho láng giềng và đồng minh, những kẻ sắp bị tước quyền thừa kế hợp pháp một cách bất công? Riêng thần đây, thưa Điện hạ, thần, người phụng sự cho ngài, hôm nay dám cam đoan cùng ngài rằng nếu ngài chấp nhận quyết định cao quý này, thành công của ngài sẽ lớn lao chẳng kém gì chiến dịch bao vây thành La Rochelle. Thần không phải nhà tiên tri” Richelieu đưa ánh mắt đầy ngụ ý về phía người đồng nhiệm, Hồng y Bérulle “cũng không phải con trai nhà tiên tri, nhưng thần có thể chắc chắn với Điện hạ rằng, nếu chúng ta tiến hành kế hoạch này, ngài sẽ giải thoát cho Casale và mang hòa bình về miền bắc nước Ý vào trước cuối tháng Năm. Và rồi, trên đường đưa quân về qua ngả Languedoc, ngài dẹp tan hoàn toàn người Tân giáo vào tháng Bảy. Vậy là Điện hạ, chiến thắng nơi nơi, có thể nghỉ ngơi tại Fontainebleau, hay bất cứ nơi đâu mình muốn, cho hết tháng ngày đẹp đẽ của mùa thu.”

(Bạn đọc có thể xét thấy chương này khô khan và hơi dài, song niềm trân trọng trước sự kiện lịch sử đã dẫn dắt chúng tôi tái hiện lại từng chi tiết cuộc họp vĩ đại này nơi Điện Luxembourg, quyết định về cuộc chiến lịch sử tại nước Ý, cùng nội dung phản biện giữa hai vị Hồng y. Thiết nghĩ rằng với một truyện lịch sử thì ngoài việc giải trí cho bạn đọc đã am hiểu về lịch sử mà truyện dựa vào để thuật lại, truyện cũng nên phục vụ cả những ai đọc lịch sử qua những gì chúng tôi viết lại.)

Kết thúc phần đối đáp của Me-xừ de Richelieu, nhiều tiếng xầm xì tán đồng vang lên trong số quý tộc được mời đến dự họp, rõ nhất là từ Công tước d’Angoulême và Công tước De Guise.

Giờ thì đến lượt nhà vua. Ông cất lời, “Khi nói về mình và về chính sách của chúng ta, Đức ông xưng mình là ‘người phụng sự của nhà vua’ vì chính sách ấy dựa vào mệnh lệnh trực tiếp của ta. Thực vậy, chúng ta tin rằng cuộc chiến này tại Ý là cần thiết, rằng chúng ta phải hỗ trợ cho đồng minh, và rằng chúng ta phải duy trì vị thế bằng cách chống lại cả sức mạnh lẫn ảnh hưởng của Tây Ban Nha. Danh dự của chúng ta đang bị đe dọa.”

Theo lẽ thì những gì vua nói phải được đáp lại bằng thái độ tôn kính, song người ta chỉ nghe thấy tiếng hoan nghênh vang lên từ đám bè bạn của Hồng y, còn những kẻ theo phe của Thái hậu thì chật vật nén lại những tiếng rì rầm bất mãn. Marie de Médicis và Hồng y Bérulle nhỏ giọng trao đổi vài lời bằng thứ âm điệu bí bách sinh động.

Nét mặt nhà vua lạnh như tiền, ông đưa ánh mắt ẩn chứa sự đe dọa liếc nhìn những kẻ đang xì xào bất phục rồi nói tiếp: “Không bàn chiến tranh hòa bình gì nữa cả, bởi chiến tranh đã được quyết định xong. Bây giờ, ta sẽ bàn khi nào thì bắt đầu chiến tranh. Chúng ta muốn nghe các ý kiến, hiểu rằng vua bảo lưu quyết định cuối cùng. Xin mời, Me-xừ De Bérulle, lời khuyên của ngài đáng trân trọng, kể cả khi nó không được nghe theo.”

Marie de Médicis hướng cái gật đầu cảm ơn về phía Louis XIII rồi quay sang nói với Bérulle, “Lời vua mời chính là mệnh lệnh. Hãy nói đi, Đức ông.”

Bérulle đứng dậy, ông dài giọng nhai lại từng chữ tước vị. “‘Người phụng sự của nhà vua’ đề nghị phát động cuộc chiến ngay tức khắc, nhưng tiếc thay ý kiến của thần sẽ đi ngược hoàn toàn với ý đồ hấp tấp như thế kia. Nếu thần không nhầm, Điện hạ đang rất muốn đích thân lãnh đạo cuộc chiến này. Tuy nhiên, có ít nhất hai lý do phải hoãn nó lại. Thứ nhất: quân đội nhà vua cần hồi phục trong doanh trại mùa đông vì họ đã vắt kiệt sức lực sau cuộc vây hãm dài ngày ở thành La Rochelle. Cho lính hành quân từ bờ đại dương đến tận chân dãy núi Alps mà không để họ có lấy một khoảng thời gian ngơi nghỉ, dễ có nguy cơ phải giương mắt nhìn họ đào ngũ tập thể. Việc đẩy những người lính đáng quý này ra hứng chịu cái lạnh khắc nghiệt của mùa đông trên rặng núi phủ đầy tuyết, dù đích thân vua dẫn đầu chăng nữa, cũng là hành động thất nhân tâm.

Dù chúng ta có đủ số tiền cần thiết cho cuộc chiến lần này, mà lúc này chúng ta đang không có, minh chứng bằng sự việc cách đây chưa đầy tuần mẫu hậu tôn kính của Điện hạ yêu cầu chu cấp một trăm ngàn livre thì người phụng sự của ngài đáp lại rằng lệnh bà chỉ được cấp không quá năm mươi ngàn tóm lại, dù ta có đủ tiền chăng nữa, gom hết la lừa trong vương quốc cũng không thể đủ số để thồ lương thực cần dùng cho quân đội. Đó là chưa nói đến thực tế rằng di chuyển trọng pháo vào mùa đông là công việc hoàn toàn không thể, nhất là dọc theo những đạo lộ vô danh mà công binh của chúng ta chưa từng khảo sát. Chẳng phải chờ đến lúc xuân sang mới là sáng suốt hơn sao? Thời gian này, chúng ta có thể thực hiện mọi chuẩn bị cần thiết để di chuyển nhân lực và khí tài tham chiến bằng đường biển.

Người dân thành Venice, trong sự việc Mantua là những kẻ có quyền lợi còn hơn nhiều so với chúng ta, chưa từng có bất kỳ động thái nào chống lại sự việc Charles-Emmanuel xâm lăng vào Montferrat, và sẽ không làm bất cứ gì yểm trợ cho cuộc phiêu lưu này của Điện hạ. Nếu sự ép bức Công tước xứ Mantua là vấn đề quan trọng như thế ấy thì sao Venice, gần hơn rất nhiều so với Pháp, lại chẳng làm gì cả?

Cuối cùng, vấn đề Điện hạ nên bận tâm hơn cả những vấn đề nào khác ấy là nên tránh sự đoạn tuyệt công khai với kẻ hùng mạnh nhất trong tất cả quốc vương Công giáo, đấy là Quốc vương Tây Ban Nha, bởi việc này sẽ gây tổn thương lớn đối với Quốc gia và hơn cả sự thất thủ thành Casale và thành Mantua. Thần nói xong!”

Bài nói chuyện của Hồng y Bérulle đã gây ấn tượng rõ rệt với Hội đồng cố vấn nhà vua. Thay vì trực diện chống đối một cuộc chiến được vua ủng hộ thì ông quay sang phác họa những hao phí tiền bạc cùng nghĩa vụ nợ nần có thể phát sinh theo cùng cuộc chiến ấy. Tướng lãnh được mời đến hội đồng, Bellegarde, Công tước d’Angoulême, Công tước De Guise, Tướng quân Marillac, người nào kẻ ấy đều không còn trai tráng như xưa và ý chí hăm hở trước bao cơ hội của chiến tranh có lẽ cũng ít nhiều bị đẩy lùi bởi nỗi ngại ngần trước những lao khổ và hiểm nguy của nó.

Hồng y Richelieu lại đứng dậy. “Tôi xin hồi đáp mọi vấn đề mà người đồng nhiệm đáng kính đã nêu ra,” ông nói. “Trước tiên, tuy không nghĩ Điện hạ đã ra quyết định cuối cùng về vấn đề, tôi vẫn vững tin người dự định sẽ đích thân chỉ huy cuộc chiến. Điện hạ bằng sự thông thái của mình phải đưa ra quyết định ấy, tuy tôi e rằng người có thể phải hy sinh lợi ích chính mình cho quốc gia, với tư cách một vị vua theo bổn phận sẽ làm như vậy.

Đề cập đến vấn đề tổn hao sức lực của quân đội mà Hồng y Bérulle đang rất mực lo âu, nếu cho binh lính di chuyển bằng đường biển và đổ bộ đất liền tại Marseilles thì họ vẫn phải theo đường bộ hành quân về bộ tư lệnh đặt tại Lyon. Thà rằng để họ hành quân theo nhịp độ có điều tiết xuyên qua lòng nước Pháp, được ăn uống đầy đủ, được nghỉ ngơi đầy đủ, được trả lương đầy đủ, thì sẽ tốt hơn nhiều. Ý này giải quyết vấn đề đào ngũ trong binh lính. Đề cập đến những khó khăn khi phải đưa quân vượt qua dãy núi Alps, thà rằng phải chiến đấu vượt qua trở lực của thiên nhiên bây giờ còn hơn phải chiến đấu xuyên thủng hàng lớp phòng thủ của kẻ địch sau này, nếu ta để chúng có thời gian củng cố những tuyến đường ta phải đi qua.

Đúng là tuần trước tôi phải cấp phát cho mẫu hậu tôn kính của đức vua chỉ mỗi năm mươi ngàn livre trong khi lệnh bà yêu cầu một trăm ngàn, nhưng sự cắt giảm ấy là được chính đức vua chuẩn thuận vì phí tổn trước mắt của cuộc chiến tranh sắp đến. Cuộc hành quân dự định đang hoàn toàn nằm trong phương tiện của chúng ta, đặc biệt vì tôi đã vay được sáu triệu écu để làm nguồn tài trợ, bằng việc đưa danh dự và của cải chính mình ra cam kết.

Đối với tuyến đường chúng ta phải đi qua, trên thực tế nó đã được khảo sát và được lập bản đồ. Từ lâu Điện hạ đã yêu cầu xem xét cuộc hành binh và ra lệnh tôi cử người thâm nhập các vùng Dauphiné, Savoy, và Piedmont để làm nhiệm vụ khảo sát trước. Me-xừ De Pontis và Me-xừ d’Escures nay đã làm xong công việc lập bản đồ về chi tiết địa hình.

Như vậy mọi chuẩn bị cho cuộc chiến tranh đều đã được thực hiện: tiền chiến dịch có trong kho bạc, binh lính đã sẵn sàng, bản đồ đã vẽ xong một cuộc chiến tranh nước ngoài, như Điện hạ chỉ ra, sẽ gia tăng hơn nhiều vinh quang của ngai vàng so với một cuộc nội chiến như ở La Rochelle. Nỗ lực của Tây Ban Nha hòng chiếm đóng nước Ý sẽ bị đẩy lùi nếu ta biết nhanh tay hành động, vậy khẩn mong Điện hạ phát lệnh hành quân sớm nhất có thể được. Đến phiên mình, tôi đã nói xong.”

Hồng y vừa trở về chỗ vừa hướng về Louis XIII cái nhìn ra chiều nài xin nhà vua ủng hộ thỉnh cầu ông vừa nói lên.

Tỏ vẻ không chú ý gì đến cử chỉ của Hồng y, vua đưa tay ngay khi ông dứt lời. “Các ngài,” ông nói, “ý chí của ta mong các ngài tán thành Hồng y Richelieu, người phụng sự của ta. Chúng ta đã quyết định chiến tranh với Công tước xứ Savoy, và nóng lòng ra quân ngay tức khắc. Trong số các ngài những ai có thỉnh cầu về sự chuẩn bị của mình thì hãy đề đạt với Me-xừ Hồng y. Vào thời gian sớm nhất ta sẽ quyết định liệu có đích thân tư lệnh cuộc chiến này hay không, và nếu vậy thì ai sẽ là phó tổng tư lệnh cho ta. Bằng quyết định như vậy, cuộc họp này đã đến điểm dừng.” Vua đứng lên. “Cầu Chúa chở che mọi người. Chúc tất cả một giấc ngủ tốt lành.”

Cúi chào Thái hậu, Louis XIII rời đi.

Hai vấn đề Hồng y thúc ép ông đều thắng cả hai: chiến tranh trừng phạt Công tước xứ Savoy và khởi sự hành quân ngay tức khắc. Thế thì chắc chắn ông sẽ thắng luôn vấn đề thứ ba đó là, ông sẽ được giao phụ trách chiến tranh ở nước Ý, như ông vốn đã vậy cho cuộc vây thành La Rochelle.

Marie de Mesdicis vừa nện chân bỏ đi vừa nghiến răng hậm hực, theo sau chỉ có mỗi Bérulle và Vautier.

“Tôi e chúng ta phải nói rằng,” Bérulle làu bàu, “như François I theo sau Pavia vậy, “Mất tất cả chỉ còn mỗi danh dự!”

“Chưa chắc!” Vautier nói. “Tất cả chưa mất vì vua chưa phong Richelieu chức phó tổng tư lệnh.”

“Chả lẽ ông không thấy trong ý tứ của nhà vua thì Richelieu đã được chỉ định rồi đấy sao?” Thái hậu nói.

“Có thể, nhưng chưa phải chính thức.” Vautier đáp.

“Ông nghĩ xem cách gì ngăn chặn việc này chăng?”

“Có lẽ,” Vautier xoa cằm, “nhưng thần cần nói chuyện với Me-xừ ngay tức khắc.”

“Tôi sẽ tìm cậu ấy rồi mang đến cho ông.” Bérulle xen vào.

“Nhanh, đừng phí một giây nào.” Thái hậu giục. Thế rồi quay sang Vautier, bà hỏi, “Là ông tính sao?”

“Chừng nào vào đến một nơi có thể biết chắc không có ai nghe lén, thần sẽ nói.”

“Vậy thì đi thôi.” Marie de Médicis cùng gã cố vấn rảo bước xuôi hành lang đi về nơi ở riêng.

XXXVI

Mưu chước củaVautier

Tuy vẫn có phòng dành riêng trong Điện Luxembourg của Thái hậu, nhà vua đã lên đường về thẳng Điện Louvre để tránh điều ông dự cảm là dứt khoát xảy ra, ấy là những lời lẽ phản đối của hai bà Thái hậu và Vương hậu.

Và thực vậy, sau khi Marie de Médicis trở về nơi của mình, nghe trình bày và chấp thuận kế hoạch mới nhất của Vautier, bà đã quyết định trước khi dùng đến nó, thôi thì thử cố gắng thay đổi lần chót ý định của ông vua con mình xem sao.

Về phần Louis XIII, ngay khi về đến cung thì ông cho gọi l’Angely, có điều ông làm việc này sau khi đã hỏi thăm xem Baradas có nhắn gì không.

Baradas không nói gì cả, không nhắn lời nào cả.

Chính vì sự lì lợm của tên thị đồng sưng sỉa mà ông đã mang theo tâm trạng nặng nề đến tận buổi họp Hội đồng cố vấn. Vautier đã thầm đoán đây chính là lý do, và dựa theo đó để dựng lên kế hoạch của gã.

Thực vậy, tuy là cũng nói ra vài lời tỏ tình với tiểu thư De Lautrec và làm đúng những gì đã hứa với l’Angely, Louis XIII vẫn cứ mơ tưởng về Baradas. Đấy chính là những gì l’Angely lo sợ, vậy nên vừa nghe thấy mình được cho gọi, gã liền hối hả đến ngay và quỳ thụp xuống chân của nhà vua.

Vì một chướng ngại bất ngờ đã phát sinh giữa sự sắp đặt của l’Angely, một bí ẩn mà không ai có thể giải thích được, kể cả giải thích với nhà vua. Đêm trước, tùy theo lẽ nàng sẽ phải chăm sóc cho Vương hậu, nhưng đến phiên thì tiểu thư De Lautrec lại vắng mặt, và Louis XIII khi hỏi về chuyện này thì chỉ nhận lấy sự nín bặt từ đám phu nhân ngơ ngác của Vương hậu. Suốt ngày hôm ấy không ai thấy tiểu thư De Lautrect ở đâu trong Điện Louvre. Vương hậu đi khắp các gian phòng của mình rồi khắp ngõ ngách cung điện, nhưng không ai biết nàng ở đâu hay bất kỳ tin tức gì.

Nhà vua, vừa bực vừa ngượng trước sự vắng mặt này, đã yêu cầu l’Angely đích thân tìm hiểu, và đây là nguyên do vừa đặt chân về đến cung ông đã cho đôi gã hề của mình ngay lập tức.

Nhưng l’Angely, chẳng may mắn gì hơn bao kẻ khác, không tìm hiểu được gì để báo lại với nhà vua.

Thực tình Louis XIII không bận tâm nhiều về sự thiếu vắng tiểu thư De Lautrec so với sự thiếu vắng Baradas, có điều ông bị ngỡ ngàng với sai lầm của l’Angely bởi ông vốn bắt đầu tin rằng gã khó có thể bị sai bao giờ.

Thế là ông đắm chìm vào tâm trạng buồn bực, thở than sao số phận cứ hở ra là chống lại mình. Đang lúc ấy thì Beringhen nhè nhẹ cào lên cánh cửa. Nhận ra ám hiệu của Beringhen và nghĩ rằng lại thêm một kẻ hết lòng muốn chia sẻ với nỗi niềm khốn khổ của mình, vua khẽ khàng cất tiếng, “Vào đi.”

Me-xừ Nhất đi vào. “Ngươi muốn gì ở ta ở Beringhen?” vua hỏi. “Chả lẽ người không hay là ta ghét bị quấy rầy khi l’Angely cùng ta chìm vào tâm trạng buồn chán hay sao?”

“Ngài không nghe lời ấy từ tôi,” l’Angely xen vào. “Xin chào, Me-xừ Beringhen.”

“Bẩm Điện hạ,” viên quan hầu phòng đáp, “thần chưa bao giờ cho phép mình làm phiền đức vua khi biết người đang muốn được buồn trong yên tĩnh, song thần không thể nào bất tuân mệnh lệnh từ hai lệnh bà là Thái hậu Marie de Médicis và Vương hậu Anne Áo Quốc.”

“Sao!” Louis XIII kêu lên. “Hai bà, ở đây ư?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ.”

“Cả hai?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ.”

“Và họ muốn gặp ta?”

“Đúng vậy, cùng nhau, bẩm Điện hạ.”

Vua nhìn quanh quất, tưởng chừng làm vậy thì có thể tìm được nơi nào đấy để ẩn mình, nhưng ông vừa dợm chân thì cửa đã bật mở và Marie de Médicis tiến vào, theo sau là Vương hậu Anne Áo quốc.

Gương mặt của nhà vua tái xanh và mỗi khi kích động ông lại hơi bị run lên, nhưng rồi ông lấy lại vẻ bình tĩnh, quyết định tỏ thái độ trợ trơ mặc những lời cầu xin sắp đến. Ông đối mặt với hiểm nguy bằng tư thế của một con bò tót đương ngoan cố gằm mặt giương sừng ra phía trước.

Ông hướng sang người mẹ trước, kẻ địch nguy hiểm nhất của ông. “Thái hậu, lấy danh dự của một quý ông, ta tưởng rằng khi phiên họp Hội đồng cố vấn nhà vua kết thúc thì cũng là lúc ta không bị quấy quả gì thêm nữa. Muốn gì ở ta? Nói nhanh cho!”

“Con trai của ta, ta không muốn gì ngoài mỗi chính con,” Marie de Médicis cất lời, Vương hậu Anne thì hai tay xoắn vào nhau gật đầu ủng hộ và đồng tình. “Chẳng lẽ như thế là chưa đủ khi tên ấy đã ép con chịu đựng những vũng lầy ở Aunis mất hết sáu tháng trời, dù con suy nhược và đau đớn thế kia, mà giờ hắn lại còn muốn bắt con phải chịu cảnh lạnh lẽo và tuyết phủ của rặng núi Alps vào thời gian nghiệt ngã nhất của mùa đông!”

“A, Thái hậu,” vua nói. “Lúc ta được Chúa chở che khỏi những cơn sốt vùng đầm lầy, chẳng phải Hồng y cũng chịu cùng rủi ro đấy sao? Và giờ người nói ông ấy đang đẩy ta cùng gia đình của ta đi xa hơn. Đừng lo, ta sẽ không đương đầu với tuyết và băng của dãy Alps một mình. Ta sẽ nêu tấm gương gan dạ và quả cảm trước binh lính, và ông ấy sẽ có đó bên ta.”

“Ta không nghi ngờ gì điều ấy, con trai ạ chính Hồng y cũng nói hệt như thế. Nhưng sao con có thể so sánh sự quan trọng mạng sống ông ta với của mình cơ chứ? Vương quốc dẫu có mất đi một chục gã đại thần như Me-xừ Hồng y cũng đâu có sao, nhưng với con thì…! Một cơn khó ở của con là đủ để nước Pháp run bắn lên vì sợ, và người mẹ của con cùng người vợ của con đây sẽ van cầu Chúa che chở cho con.”

Nghe thế, Vương hậu Anne cũng quỳ thụp xuống. “Điện hạ” nàng nói, “chúng thần quỳ gối không chỉ trước Chúa mà trước ngài nữa, để van ngài như van Chúa đừng bỏ rơi chúng thần. Hãy xét cho những gì Điện hạ có thể cho là bổn phận của người thì đối với chúng thần lại là cả một nỗi kinh hoàng sâu sắc. Lỡ ra Điện hạ có bề gì, thì chúng thần sẽ thế nào đây, và cả nước Pháp nữa?”

“Chúa trên cao nếu người cho phép ta được chết thì sẽ thấy trước hậu quả và an bài cho những hậu quả ấy, Vương hậu ạ. Những thì đã quyết định rồi thì không thể thay đổi được nữa.”

“Vì sao thế?” Marie de Médicis thốt lên. “Nếu cuộc chiến tranh bất hạnh này cần thiết đến vậy, dù con đã quyết định về nó mặc cho sự khuyên can của tất cả cố vấn của con”

“Người muốn nói là tất cả cố vấn của con sao, Thái hậu,” nhà vua cắt lời.

“Nếu nó là cần thiết,” Marie de Médicis tiếp, làm bộ không nghe thấy sự cắt lời, “vì sao con phải đích thân đi? Không lẽ gã đại thần đáng kính của con không thể”.

“Thái hậu, người biết không,” vua cắt lời lần thứ hai, “ta đặc biệt chẳng ưa gì Me-xừ Hồng y, nhưng ta tôn trọng ông ấy, ta ngưỡng mộ ông ấy, và sau Chúa, ông ấy là người che chở vĩ đại nhất cho vương triều này.”

“Điện hạ, đã có ý trời trông coi vương triều này, dù con có hay không có Hồng y thì cũng thế. Hãy giao nhiệm vụ cho đại thần của con chỉ huy cuộc chiến tranh và con thì ở lại đây yên ổn cùng chúng ta.”

“À phải rồi, để mở đường cho sự bất tuân trong đám tướng lãnh! Để giúp những De Guise, Bassompierre và cả Bellegarde của Thái hậu từ chối vâng lời một tên giáo sĩ và hủy hoại cơ đồ nước Pháp! Không đâu, Thái hậu ơi! Thừa nhận sự xuất chúng của Me-xừ Hồng y không thôi là chưa đủ, ta phải yểm hộ ông ấy nữa kia. A, giá mà hoàng gia có vị thân vương nào đấy ta tín nhiệm được nhỉ!”

“Chẳng phải con có một hoàng đệ đấy sao? Chẳng phải con có Me-xừ đấy sao?”

“Dào. Cho phép ta nói cùng người điều này nhé, Thái hậu, người thật độ lượng biết bao với kẻ làm con mà ngạo ngược, làm em mà phiến loạn!”

“Nhưng đúng là phải vậy, con trai à. Để mang sự bình yên trở về với gia đình, ta phải biết giang tay ôm lấy kẻ lưu đày, ta phải yêu thương cả đứa con lẽ ra bị trừng phạt thay vì được tưởng thưởng. Chính vào lúc đỉnh điểm như bây giờ mà logic phải thôi điều khiển đường lối và tài năng cai trị phải đồng nghĩa với tình cảm rộng lượng. Bản thân Chúa cũng chỉ ta thấy bằng ví dụ rằng có những lúc ta trừng phạt người tốt và tưởng thưởng kẻ xấu. Điện hạ, hay giao vị tể tướng của người lo việc chỉ huy cuộc chiến này, và xếp Me-xừ vào phụ tá cho ông ấy với tư cách phó tổng tư lệnh. Ta chắc chắn nếu ngài trao cho hoàng đệ của mình trách nhiệm này, hắn ta sẽ từ bỏ chuyện điên rồ theo đuổi Quận chúa Marie de Gonzague.”

“Thái hậu,” Louis XIII cau mặt, “người chớ quên ta đây mới là vua, và do vậy ta chính là chủ nhân và nếu người em của ta muốn tham gia vào nỗ lực này thì lẽ ra hắn đã có thể làm vậy từ lâu, với sự thuận tình của ta chứ không phải theo mệnh lệnh của ta. Thách đố quyền cai trị của ta không phải là cách để có được quyền chỉ huy quân đội. Ta đã quyết định rồi, Thái hậu. Về tương lai, ta sẽ chỉ huy, còn hắn phải vâng lời. Việc này vốn đã là quyết định của ta suốt hai năm qua nghĩa là, kể từ sự việc xảy ra trong vườn ở Amiens.” Ông vừa nhấn mạnh vào lời lẽ cuối cùng vừa đưa ánh mắt đầy ẩn ý nhìn vào Vương hậu Anne Áo quốc. “Và suốt hai năm vừa qua ấy, ta đã nhận ra đường lối này là đường lối tốt.”

Anne, vẫn quỳ trước vua, nghe mấy lời cay nghiệt thì vụt dậy đưa tay ôm mặt như muốn giấu đi những dòng lệ. Vua phát cử chỉ gì đấy hướng về nàng nhưng sự chuyển động hầu như không rõ ràng và bị kìm lại ngay sau đó.

Tuy nhiên, người mẹ đã kịp thời chú ý liền chộp lấy đôi bàn tay của ông. “Louis, con của ta,” bà tha thiết, “đây nào phải đâu một sự tranh chấp, đây chỉ là sự khẩn cầu mà thôi. Ta nào phải một bà Thái hậu nói chuyện với vua, ta là bà mẹ đang trò chuyện cùng con trai của mình. Louis ơi, nhân danh tình yêu của mẹ mà đôi lúc con xem thường tuy rồi thì con cũng vẫn luôn thừa nhận, và chịu nghe theo lời nài xin của chúng ta. Con là vua là hội tụ của mọi tài năng và thông thái. Rút lại quyết định đi con, vì đây là quyền của con, và hãy tin ở mẹ, không chỉ vợ của con và người mẹ này của con, mà là cả nước Pháp đều biết ơn con.”

“Thôi được,” vua nói, lòng mong sao cuộc nói chuyện này xong quách. “Đêm nay ta sẽ ngủ cùng lời khuyên ấy và ngẫm nghĩ về những gì người nói.” Thế rồi ông ra hiệu với người mẹ và người vợ bằng cử chỉ cộc lốc mà vua hay dùng để cho biết cuộc tiếp kiến đến đây là hết.

Hai bà hậu lui ra, Anne Áo quốc vịn vào tay của Thái hậu. Nhưng họ xuôi hành lang chưa quá hai mươi nhịp bước thì một cánh cửa bật mở và gần nơi khung cửa ló ra cái đầu của Me-xừ, tức Gaston d’Orléans. “Sao rồi?” gã hỏi.

“À,” Thái hậu nói, “làm được gì chúng ta làm cả rồi. Giờ tùy anh lo đoạn chót đi thôi.”

“Mẫu hậu biết phòng Me-xừ Baradas ở đâu không nhỉ?” Gã em của nhà vua hỏi.

“Biết. Cửa thứ tư bên trái, gần như đối diện hơn với cửa buồng nhà vua.”

“Tốt,” Gaston nói. “Ta sẽ để hắn làm những gì ta muốn, thậm chí có phải hứa hẹn với hắn lãnh địa Công tước xứ Orléans chăng nữa dù nói thế không có nghĩa ta sẽ trao cho hắn.”

Hai bà hậu chia tay gã thân vương trẻ tuổi rồi lui về cung riêng của mình, phần Hoàng thân Me-xừ Gaston d’Orléans thì nhón chân đi về hướng ngược lại, đến gian phòng của Me-xừ Baradas.

Chúng tôi không biết cụ thể chuyện gì trôi qua giữa Me-xừ và tên thị đồng trẻ, Me-xừ có đem Lãnh địa Công tước xứ Orléans ra dụ dỗ với hắn ta không, hay chỉ là một trong hai lãnh địa nhỏ hơn của gã là Dombes hoặc Montpensier; những gì chúng tôi biết được ấy là nửa giờ sau khi vào lều của Achilles thì gã Ulysses thời hiện đại vẫn kiểu đi nhón gót lần mò về buồng hai bà hậu. Đến nơi thì gã mở cửa bằng dáng vẻ vui tươi và cất giọng tràn đầy hy vọng, “Thắng lợi rồi! Hắn ta đã chịu trở lại với nhà vua.”

Thực vậy, gần như ngay khi ấy nhà vua nhận được sự ngạc nhiên đúng vào lúc ông chẳng còn mong đợi gì nhiều. Me-xừ Baradas, không buồn cào lên cửa theo nghi lễ bắt buộc, đi hẳn vào phòng ngủ Quốc vương Louis XIII, kẻ nhận ra tên thị đồng của mình bằng tiếng kêu vui sướng và đón hắn bằng vòng tay rộng mở.

XXXVII

Nắm rơm bị bỏ sót, hạt cát bị bỏ qua

Trong khi những mưu chước hèn mọn ấy được giăng mắc chống lại ông thì dưới ánh sáng của một ngọn đèn Hồng y vẫn mải mê khom lưng dán mắt vào tấm bản đồ về thứ mà thời bấy giờ gọi là “Những cuộc hành quân của Vương quốc.” Tấm bản đồ hiển thị rõ mồn một đường ranh giới phân chia nước Pháp và Savoy theo chi tiết trắc đạc của Me-xừ De Pontis, kỹ sư công binh và là nhà địa lý. Trước mắt Hồng y còn có cả tuyến đường quân đội sẽ di chuyển, những thị trấn và làng mạc làm điểm dừng quân, những con đường lớn và đường nhỏ mà theo đó lương thực cần dùng cho ba mươi ngàn người sẽ được vận chuyển đến nơi đến chốn. Tấm bản đồ này, tác giả là Me-xừ d’Escures, trình bày chính xác địa hình gồm thung lũng, đồi núi, dòng sông, thậm chí là con suối. Hồng y gật gù hài lòng: đây là tấm bản đồ tỉ mỉ nhất ông từng xem qua.

Giống hệt Bonaparte thời hậu thế vào tháng Ba năm 1800 khi ông trải rộng tấm bản đồ nước Ý, đưa tay trỏ vào vùng bình nguyên Marengo rồi nói to “Đây là nơi ta sẽ đánh bại Mélas,” Hồng y Richelieu cũng vậy, với dáng vẻ của người cầm quân hơn là chức sắc của giáo hội, ông thốt lên thành lời “Đây là nơi ta sẽ đánh bại Charles-Emmanuel.” Ông vui vẻ quay sang Me-xừ De Pontis, “Me-xừ Tử tước, cậu là vị đầy tớ trung thành của nhà vua, mà hơn thế, cậu là bậc anh tài. Cuộc chiến này đạt được kết quả như mong đợi thì nhất định cậu sẽ được tưởng thưởng xứng đáng. Mà vì tôi không nghi ngờ gì kết quả sẽ là như thế nên cậu yêu cầu thưởng trước được rồi đấy.”

Me-xừ De Pontis cúi chào. “Bẩm Đức ông, vốn nam nhi ai cũng mang hoài bão, ở trong đầu hoặc ở trong lòng. Của tôi thì ở trong lòng, và vì Đức ông đã yêu cầu nên tôi sẽ mở lòng ra với ngài.”

“A!” Hồng y tỏ ra thông cảm. “Cậu đang yêu hở, Tử tước?”

“Vâng, bẩm Đức ông.”

“Và tình yêu của cậu là trên cả cấp bậc của cậu chứ gì?”

“Không phải cấp bậc của tôi, mà có lẽ là vận may của tôi.”

“Và làm thế nào để tôi đáp ứng cho cậu trong trường hợp như thế?”

“Thân sinh người phụ nữ tôi yêu là một vị thuộc hạ trung thành của Đức ông, người nhất quyết không làm gì nếu chưa có sự cho phép của ngài.”

Hồng y suy nghĩ một lúc như cố gắng lục lọi ký ức. “À!” ông vỗ trán. “Cậu đã từng thân cận Vương hậu hồi năm ngoái đúng không và thế là cậu đã thấy tiểu thư Isabelle de Lautrec chứ gì?”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông,” Tử tước De Pontis đỏ mặt.

“Nhưng tôi không tin tiểu thư De Lautrec từng được giới thiệu với Điện hạ với tư cách là hôn thê của cậu đâu nhỉ?”

“Không, bẩm Đức ông không phải với tư cách hôn thê. Thực ra thì khi trình bày với Me-xừ De Lautrec về tình yêu của tôi dành cho nàng thì lời đầu tiên ngài ấy nói ấy là, ‘Isabelle còn chưa được mười sáu. Chừng hai năm nữa sau khi sự việc ở Ý giải quyết xong có lẽ ta sẽ nói lại chuyện này khi ấy nếu cậu còn yêu con gái tôi và được sự chấp thuận của Hồng y thì tôi cũng chẳng ngại gì mà không gọi cậu bằng hai tiếng con rể.’”

“Thế còn tiểu thư De Lautrec cô ấy nghĩ sao về lời hứa của cha mình?”

“Khi tỏ cùng tiểu thư về tình yêu của tôi, và rằng thân sinh nàng cho phép tôi nói về chuyện ấy cùng nàng, thì nàng đã hứa, à, đúng hơn tôi nên nói là thừa nhận cùng tôi mới phải rằng tim nàng đang tự do, và nàng kính cha đến mức khó lòng không vâng lời.”

“Cô bé ấy nói thế với cậu hồi nào?”

“Năm ngoái, bẩm Đức ông.”

“Từ ấy đến nay cậu mang ra nói chuyện với cô ấy lần nào chưa?”

“Không… thường xuyên.”

“Lần cuối cậu tỏ tình cùng cô bé ấy là khi nào?”

“Bốn hôm trước.”

“Cô ta trả lời sao?”

“Nàng đỏ mặt và lúng túng vài tiếng, mà tôi cho là vì bối rối.”

Hồng y cười thầm, “Cô nàng hóa ra xưng tội mà đã lược bỏ gì đấy rồi thì phải.”

Tử tước De Pontis lo lắng nhìn Hồng y. “Đức ông phản đối hoài bão của tôi sao?” chàng hỏi.

“Không đâu, Tử tước à, không đâu. Nếu cậu yêu tiểu thư De Lautrec, thì có lẽ có vài trở ngại đấy… nhưng không phải là từ tôi mà ra.”

Tử tước lộ vẻ nhẹ nhõm. “Cảm ơn, bẩm Đức ông,” chàng nói rồi cúi chào.

Ngay khi ấy, chuông đồng hồ ngân lên hai giờ sáng.

Hồng y lựa lời khước từ chàng Tử tước mà trong lòng không khỏi lấy làm buồn, bởi dựa theo lời tỏ bày của Isabelle thì ông biết sẽ khó, đúng hơn là không thể, chấp thuận cho người nô bộc chí tình này thứ phần thưởng mà chàng ao ước.

Ông sắp sửa lui về phòng riêng thì cánh cửa thông sang phòng của phu nhân De Combalet bật mở và nàng xuất hiện nơi ngưỡng cửa với gương mặt bừng sáng nụ cười.

“Kìa Marie thân yêu,” Hồng y nói, “vì đâu cháu tự quấy rầy chính mình vào giờ này mà lẽ ra cháu đang chợp mắt mới phải?”

“Cậu quý yêu,” phu nhân De Combalet trả lời, “niềm vui có thể giành chỗ của giấc ngủ bằng ngang như với nỗi buồn vậy. Khi buồn, cậu sẻ chia cùng cháu. Khi chiến thắng, không lẽ cháu đừng nên chia vui. Và hôm nay cậu đã chiến thắng, phải thế không hở cậu?”.

“Phải rồi, Marie ạ một chiến thắng thật sự,” ông nghe tim mình nở căng lên trong lồng ngực.

“Vâng.” phu nhân De Combalet nói, “khi cậu giành chiến thắng, hãy để cháu sẻ chia cùng cậu.”

“Cháu sẻ chia niềm vui sướng của ta đi hỡi Marie thân yêu, bởi cháu có quyền làm như thế. Cháu là một phần đời của ta, một phần của mọi sự xảy đến với ta dù đấy là vui hay là buồn. Riêng lần này ta có thể tự do hít thở bởi chiến thắng của ta đã trở thành trong sáng. Lần này ta không phải đạp vào một kẻ nào khác để leo lên, hay bằng cách đưa một kẻ địch lên giàn treo cổ. Này Marie, chiến thắng vĩ đại nhất là chiến thắng đạt được không tốn một mũi tên hòn đạn và chỉ nhờ vào sự thuyết phục mà thôi. Những ai bị ép bằng vũ lực sẽ trở thành kẻ địch của ta, những ai thúc thủ trước lý lẽ sẽ trở thành đồng minh của ta.

“Marie thân yêu, nếu Chúa dẫn lối cho ta thì nội trong sáu tháng châu Âu sẽ có thế lực mới, mà tất cả những thế lực còn lại sẽ phải khiếp sợ và thần phục, và thế lực ấy chính là nước Pháp. Tất cả những gì ta cần đấy là được ý trời che chở thêm sáu tháng nữa thôi trước hai ả đàn bà phản trắc ấy! Nội trong sáu tháng, thành Casale sẽ được giải vây, xứ Mantua sẽ được giải cứu, còn những kẻ Tân giáo đồ xứ Languedoc thấy ta trở về từ nước Ý cùng đoàn quân ca khúc khải hoàn sẽ xin nghị hòa mà không cần chiến tranh thêm nữa, hy vọng là vậy. Rồi giáo hoàng sẽ thôi phản đối ta, nhà vua sẽ đứng về phía ta như ông ấy làm vậy vào lúc này, và ta có thể hành xử cả quyền thế tục lẫn quyền tinh thần tại nước Pháp. Trừ phi điện hạ gặp phải trên đường đi một nắm rơm vô tình bỏ sót hay một hạt cát vô tình không chú ý nhưng lại hoàn toàn đủ sức lật đổ ngay cả kế hoạch đồ sộ nhất, ta sẽ là chủ nhân của nước Pháp và cả nước Ý!

“Thế nên, Marie, hãy hôn ta đi nào, rồi hãy tìm đến giấc ngủ cháu xứng đáng. Về phần ta, không chắc rằng ta ngủ được không nhưng ít ra thì ta sẽ cố thử.”

“Nhưng ngày mai cậu sẽ biến thành kẻ suy nhược.”

“Không đâu, thay cho giấc ngủ, niềm vui này sẽ tiếp sức cho ta.”

“Cậu quý yêu, hãy để cháu kiểm tra khi thức giấc ngày mai, để xem cậu đã qua hết một đêm như thế nào, cậu nhé?”

“Hãy đến sớm để là bình minh của ta, hoặc đến muộn để làm bóng hoàng hôn cho ta miễn rằng ta được thấy ánh mắt xinh đẹp của cháu, ta sẽ biết rằng ngày trôi qua vẫn ổn. Cháu cũng hãy ngon giấc đi nhé.”

Và rồi, đặt một cái hôn lên vầng trán phu nhân De Combalet, ông dẫn nàng ra tận cửa thư phòng rồi đứng nơi ngưỡng cửa và dõi mắt trông theo đến khi nàng khuất vào bóng tối cầu thang. Chỉ khi ấy Hồng y mới khép cửa. Ông chuẩn bị về phòng ngủ nhưng đúng lúc ông định dời bước thì lại nghe một tiếng gõ nhè nhẹ lên tấm panen ăn thông sang nhà nàng Marion Delorme.

Ông nghĩ chắc mình vừa nghe nhầm, nhưng vừa khi ông dừng lại và thử lắng nghe lần nữa thì tiếng gõ lại vang lên, lớn hơn và gấp gáp hơn. Vậy là ông không nhầm: có người ở chỗ cửa thông sang nhà láng giềng.

Richelieu đến cánh cửa chính phòng làm việc xoay chìa khóa trong ổ, rồi lại gần tấm panen cửa chìm. “Ai gõ đấy?” ông khẽ khàng lên tiếng.

“Là tôi đây,” tiếng một người phụ nữ cất lên. “Ngài một mình đấy chứ?”

“Ừ.”

“Vậy thì tôi vào nhé. Tôi có chuyện cần báo mà thiết nghĩ việc này thì nhiều hơn là một chút quan trọng.”

Hồng y nhìn quanh để chắc rằng ông chỉ một mình, dù thực sự vốn là vậy, rồi ấn vào một nút lò xo để tấm panen bí mật ấy mở ra.

Nơi ngưỡng cửa một chàng thanh niên mặt mũi sáng sủa vừa đợi vừa vân vê mấy sợi ria mép giả. Đấy chính là nàng Marion Delorme.

“A! Ra là nàng, cậu bé thị đồng xinh xắn,” Richelieu mỉm cười. “Thú thật nếu nghĩ là ai đến giờ này thì kẻ ấy hẳn không phải là nàng.”

“Chẳng phải ngài từng dặn tôi ‘Bất cứ giờ nào có điều quan trọng cần báo thì hãy bấm chuông, nếu chuông hỏng, thì hãy gõ cửa’ đấy sao?”

“Quả ta có nói vậy, Marion quý mến của ta, cảm ơn nàng vẫn nhớ lời này.” Nói rồi Hồng y ngồi xuống và ra hiệu Marion đến ngồi bên ông.

“Trong trang phục này ư?” Marion bật cười nhón gót xoay một vòng, thể hiện vẻ thanh thoát tự nhiên dù là đang trong bộ y phục không đại diện cho nữ tính của nàng. “Không đâu, làm vậy không khéo thất lễ cùng Đức ông. Xin ngài hãy để tôi vẫn đứng khi tường thuật ngài một câu chuyện nhỏ trừ phi ngài thích hơn khi nghe tôi vừa nói vừa quỳ một bên gối, mà như vậy tôi e chuyện lại đi quá xa và biến thành một buổi lễ xưng tội.”

“Hãy nói với ta theo bất cứ cách gì nàng muốn, Marion ạ,” Hồng y nói, vầng trán ông hiện nếp nhăn lo âu, “vì nếu ta không nhầm thì nàng xin tiếp kiến để chuẩn bị cho ta tin xấu.”

“Tôi không chắc liệu đây có phải là tin xấu, mặc dù bản năng phụ nữ mách tôi rằng nó không phải là tốt. Ngài hiểu chứ ạ.”

“Ta đang nghe.”

“Đức ông chắc biết chuyện nhà vua đã gây gổ sủng thần ông ta là ngài Baradas chứ ạ?”

“Đúng hơn thì Me-xừ Baradas đã gây gổ nhà vua.”

“Thế ư, bởi Me-xừ Baradas là kẻ đang hờn dỗi cơ mà. Thôi được, hồi tối nay khi vua đang ở cùng gã hề là l’Angely thì hai bà hậu đi vào, thế rồi nửa giờ sau hai bà lại đi ra. Họ có vẻ bực tức và dừng chân một lát nói chuyện với Me-xừ Công tước d’Orléans, sau đó ông này đi gặp gỡ Me-xừ Baradas. Sau gần mười lăm phút trò chuyện bên khung cửa sổ, gã thân vương cùng tên thị đồng thỏa thuận xong cùng nhau ra khỏi phòng đi vào hành lang. Me-xừ đợi cho đến khi gã thấy Baradas đi vào cung riêng của nhà vua, khi ấy gã mới xuôi theo hành lang đến dãy buồng của hai bà hậu.”

Hồng y đăm chiêu một lúc, và rồi ông nói với Marion mà không buồn che đậy sự lo lắng của mình, “Tường thuật của nàng thật cụ thể khiến ta chắc là mình không cần phải hỏi liệu rằng nó chính xác hay không.”

“Chính xác ạ và trong bất cứ trường hợp nào tôi cũng không có lý do để giấu bớt Đức ông điều gì.”

“Nếu không cho là câu hỏi đặt ra quá khinh suất, này bạn của ta, ta rất muốn được biết làm thế nào nàng nghe được tin này.”

“Hoàn toàn không khinh suất chút nào, vì tôi hy vọng phụng sự cho cả ngài và người bạn cho tôi tin tức này.”

“Người bạn ấy là ai thế?”

“Kẻ hy vọng được là đầy tớ tận tụy của Đức ông.”

“Tên hắn ta?”

“Saint-Simon.”

“Thị đồng mới của vua? Người thấp lùn?”

“Chính xác.”

“Nàng quen hắn?”

“Có quen, nhưng không thân. Hồi tối nay cậu ấy đến nhà tôi.”

“Trước hay sau nửa đêm?”

“Tôi sẽ kể những gì tôi biết, bẩm Đức ông, và nhất định ngài sẽ hài lòng với chuyện này. Hồi tối nay cậu ấy từ điện Louvre đến nhà tôi mang theo câu chuyện cậu ấy nóng lòng muốn kể ngay như vầy, đang định ghé thăm người huynh đệ Baradas thì cậu ấy nhìn thấy hai bà hậu từ cung Điện hạ đi ra. Hai người bọn họ mải bực bội nên không chú ý gì đến cậu ấy. Saint-Simon thấy hai bà dừng lại nơi một ngưỡng cửa để nói chuyện với Me-xừ, Công tước d’Orléans, nhưng rồi cậu ấy vẫn tiếp tục theo lối của mình đến chỗ Baradas. Gã thị đồng vẫn còn hờn dỗi và nói rằng qua hôm sau hắn định sẽ rời khỏi Louvre. Ngay lúc ấy thì Me-xừ đi vào, gã đã không trông thấy khổ người có phần hơi nhỏ nhắn của Saint-Simon. Cậu ấy lặng lẽ đứng đấy và, như tôi nói, theo dõi câu chuyện giữa người huynh đệ của mình và gã thân vương nơi hốc khung cửa sổ. Thế rồi cả hai đều rời đi, Baradas thì đến chỗ nhà vua, còn Me-xừ thì rất có thể đã xốn xang chạy thẳng đến chỗ mấy bà hậu để báo tin thắng lợi của gã.”

“Và cậu Saint-Simon có phần hơi nhỏ nhắn ấy đã tìm đến kể nàng nghe tất để nàng lặp lại cùng ta, đúng không?”

“Chúa ơi, để tôi kể lại ngài theo nguyên lời cậu ấy: ‘Chị Marion thân mến ơi, e rằng tất cả diễn biến đến rồi đi này báo trước một âm mưu chống lại Hồng y Richelieu. Họ bảo chị là bạn tốt của ngài ấy, tôi cả hỏi việc này thực hay không, nhưng nếu vậy, xin hãy báo giúp cho ngài ấy việc này. Nhớ thêm rằng tôi là kẻ phụng sự khiêm nhường cho ngài ấy.’”

“Quả là một cậu bé khôn khéo. Ta sẽ không bỏ quên việc phụng sự này cậu ấy đã làm và nàng có thể bảo lại cậu ấy đúng như vậy. Riêng nàng, này Marion, ta làm sao để chứng tỏ sự cảm kích đây nhỉ?”

“Kìa, Đức ông.”

“Ta sẽ nghĩ tiếp về việc này, nhưng tạm thời…” Hồng y rút từ ngón tay chiếc nhẫn kim cương đẹp tuyệt. “Đây,” ông nói, “hãy nhận lấy hạt kim cương này để lưu niệm về ta.”

Nhưng Marion thay vì chìa tay, nàng lại giấu biệt ra sau lưng. Hồng y với ra sau, nắm lấy tay nàng rồi tự tay đeo chiếc nhẫn vào ngón tay của nàng. Thế rồi, đặt chiếc hôn vào bàn tay ấy, ông nói, “Này Marion, hãy bảo ta nàng vẫn và luôn sẽ là bạn tốt của ta.”

“Bẩm Đức ông,” Marion nói, “tuy với tình nhân có lúc tôi vẫn bị sai lầm, nhưng với bè bạn thì, nhất định không bao giờ.”

Nói rồi, một tay chống nạnh còn tay kia cầm mũ, trong dáng điệu tự tin của tuổi xuân và nhan sắc nàng cúi chào hệt một chú thị đồng thực thụ. Bằng nụ cười kèm theo cái nháy mắt, nàng quay gót trở về nhà, vừa đi vừa xòe tay ngắm nghía chiếc nhẫn, miệng lẩm nhẩm ca bài Villanelle gì đấy của Desportes.

Lại một lần nữa Hồng y chỉ còn một mình ở trong phòng, tay đưa lên che khuất đôi mày rậm. “Vậy ra,” ông lầm bầm, “đây là nắm rơm bị bỏ sót, hạt cát bị bỏ qua. Cái tên này,” ông vẫn thì thầm độc thoại bằng sự khinh miệt không thể nào diễn đạt, “cái tên… Baradas này.”

XXXVIII

Quyết sách của Richelieu

Hồng y trải qua nguyên một đêm trằn trọc bất an. Đúng như nàng Marion xinh đẹp đã nghĩ bởi nàng đã không còn lạ gì về ông khi gặp phải những thời khắc quan trọng mang tính quyết định, tin tức nàng mang đến là hết sức trầm trọng: ông vua ấy đã làm lành với tên sủng thần qua sự thậm thọt của Me-xừ, kẻ thù cay cú của Hồng y. Sự việc này mở toang cánh cửa dẫn đến vô số điều tiềm tàng tệ hại, và Hồng y phải lo vắt óc ra mà tính toán cho bằng hết. Qua đến sớm hôm sau không phải là khi ông thức giấc mà đúng hơn là vào lúc ông trở mình nhổm dậy ông mới liệt kê đầy đủ trong trí mình từng khả năng có thể xảy ra.

Khoảng chín giờ sáng thì một vị sứ giả nhà vua được xướng danh. Hồng y đã có ở trong phòng làm việc, và ra lệnh dẫn người đưa thư vào. Kính cẩn cúi chào Đức ông, anh ta trao ra một phong thư gắn niêm đỏ thắm. Không cần biết thư viết gì bên trong, Hồng y trao anh ta một bao hai mươi đồng pistole, như ông thường vậy mỗi khi nhận thư từ nhà vua. Dành cho những dịp như thế này, Hồng y vốn đã chuẩn bị tiền chia thành nhiều bao rồi để trong ngăn kéo gần đó.

Tia nhìn lướt qua bảo ông rằng thư này là đích thân vua gửi, vì địa chỉ trên thư là nét chữ viết tay của Điện hạ. Ông liền mời người đưa thư nán lại ở phòng thư ký Charpentier, để ông trao phúc đáp tức thì.

Ông ngồi yên một lúc rồi như một lực sĩ sắp bước vào cuộc thi thể lực đã thoa dầu để cơ bắp bóng nhoáng, ông cũng rút khăn tay vuốt lấy vầng trán cao vốn lúc này đã bóng nhẫy mồ hôi, rồi bắt đầu bỏ dấu niêm phong.

Giữa lúc ấy, ông không để ý có tiếng cửa nhè nhẹ mở ra và nơi khe trống xuất hiện gương mặt âu lo của phu nhân De Combalet. Nàng được nghe từ Guillemot rằng cậu mình trằn trọc suốt đêm qua, và được biết từ Charpentier rằng có chỉ thị của vua gửi đến. Vậy là nàng đánh bạo tiến vào thư phòng của ông cậu, nơi nàng lấy làm tự tin rằng với mình thì cứ việc ra vào dù rằng chưa được phép.

Nhưng, trông thấy ông cậu ngồi thừ người trên tay cầm lá thư vẫn còn lưỡng lự chưa mở ra, cảm giác bồn chồn ở nàng lại tăng lên bội phần. Tuy không biết gì về sự thăm viếng của Marion Delorme, nàng vẫn linh tính rằng tin xấu đã xảy ra sau khi nàng ngỏ lời chúc cậu mình ngon giấc.

Cuối cùng thì Richelieu cũng mở thư ra. Ông đọc, nét sa sầm thoáng hiện trên vầng trán, rồi sạm lại thành gương mặt tối tăm.

Nàng lặng lẽ lách mình đi vào rồi men theo vách tường đến tựa người bên chiếc ghế cách ông vài bước. Hồng y hơi giật mình, nhưng vì ông vẫn im lặng nên phu nhân De Combalet chắc mẩm rằng nàng vẫn chưa bị chú ý.

Hồng y đọc tiếp, chốc chốc lại dùng khăn quệt trán. Rõ ràng ông đang trong trạng thái hoang mang cùng cực.

Phu nhân De Combalet mon men đến gần, nàng nghe thấy ông thở thành tiếng. Thế rồi bàn tay ông dường như mất hết cả hơi sức, ông buông tờ thư rơi xuống mặt bàn.

Đầu ông từ từ xoay về phía người cháu gái bày ra một gương mặt tái nhợt rồi lại tím bầm, ông lật bật chìa tay về phía nàng. Phu nhân De Combalet đón lấy rồi hôn lên bàn tay ấy.

Thế nhưng Hồng y vòng tay ngang hông kéo nàng lại gần ông, ép bàn tay nàng vào chỗ tim của ông, còn tay kia ông cầm lấy tờ thư đưa cho nàng. “Đọc đi,” ông nói, cố gắng nở nụ cười gượng gạo.

Phu nhân De Combalet lẩm nhẩm đọc tờ thư.

“Hãy đọc lớn lên,” Hồng y nói. “Để đối mặt với chuyện này, ta cần nghe nó từ một kẻ khác. Và tiếng đọc của con sẽ quả quyết đấy là sự thực.”

Phu nhân De Combalet đọc:

Me-xừ Hồng y người bạn tốt của ta,

Sau khi cân nhắc kỹ càng các vấn đề, quốc ngoại lẫn quốc nội, đều bằng sự nghiêm cẩn như nhau, ta kết luận rằng giữa mặt này so với mặt kia thì quan trọng hơn cả là vấn đề quốc nội. Xét đến những bất ổn đang xảy ra trong lòng vương quốc vì hành động của Me-xừ De Rohan và lũ người Tân giáo của hắn, và bằng niềm tin đặt vào thiên tài chính trị nơi khanh thường xuyên thể hiện rõ, chúng ta quyết định để khanh ở lại Paris lèo lái việc quốc sự trong thời gian chúng ta vắng mặt. Đồng thời gian ấy chúng ta hành quân về phía Nam, có Me-xừ hiền đệ quý mến của ta đảm nhận chức phó tổng tư lệnh cùng các quý ngài d’Angoulême, Bassompierre, Bellegarde, và De Guise là tướng lãnh chỉ huy. Chúng ta sẽ giải tỏa vòng vây thành Casale và dẹp bỏ tham vọng của Me-xừ Công tước xứ Savoy. Chúng ta sẽ thư từ hàng ngày về cho khanh để duy trì thông tin đều đặn, và hỏi thăm lời cố vấn của khanh khi phát sinh tình huống khó xử.

Vào thời gian sớm nhất có thể được, khanh hãy đệ trình báo cáo về tình trạng thực tế của binh lính hợp thành quân đội của chúng ta, đại pháo sẵn có phục vụ cho chiến dịch, kinh phí sẵn sàng để chi dụng, sau khi đã giữ lại những khoản mà khanh cho là cần thiết để thực thi các trách vụ của mình.

Ta trăn trở thực lâu và thực nhiều để đưa ra quyết định về việc vừa thông báo với khanh, bởi ta nhớ tâm sự của vị thi nhân vĩ đại người Ý ấy, buộc lòng phải ở lại Florence vì hiện trạng thành phố rối ren mà vẫn mong đi Venice để kết thúc một thương lượng quan trọng: “Ta ở, chuyện gì sẽ xảy ra? Ta đi, ai thay ta ở nhà?” Ta may mắn hơn ông ấy, bởi ta có khanh, Me-xừ Hồng y, một cái ta khác mà ta có thể để lại Paris để cáng đáng mọi thứ mà nếu ở nhà thì ta sẽ phải làm.

Vậy nên, do không còn gì thêm nữa để bàn, này Me-xừ Hồng y, cầu Chúa giữ gìn và che chở cho khanh.

Bằng sự quý mến dành cho khanh,

Louis

Càng về sau giọng phu nhân De Combalet càng nhỏ dần, đến những dòng cuối thư thì gần như nàng không còn được nghe thấy gì nữa.

Tuy nhiên, nội dung của lá thư đã khắc như in vào trí nhớ của Hồng y tuy rằng ông đọc qua mới chỉ một lần, và ông bảo phu nhân De Combalet đọc lên chẳng qua là để thanh âm mềm dịu của nàng giúp tâm trí ông lấy lại sự bình thản, như hiệu ứng tiếng đàn hạc của chàng David xua đi nỗi bấn loạn trong lòng hoàng đế Saul.

Đọc xong, nàng áp má lên trán Hồng y. “Ôi!” nàng nói. “Quân vô lại! Chúng tìm cách đẩy cậu vào chỗ chết!”

“Này Marie ở vào địa vị của ta con sẽ làm gì?”

“Cậu ơi, người nghiêm túc hỏi lời khuyên của con đấy chứ?”

“Rất nghiêm túc.”

“À nếu con ở vào địa vị cậu…” Nàng do dự.

“… thì sao?”

“Nếu ở vào địa vị cậu, con sẽ bỏ mặc cả đám bọn chúng. Chẳng chóng thì chầy xem chung sống ra sao nếu không có cậu xoay sở.”

“Là lời khuyên của con đấy sao, Marie?”

Nàng vươn thẳng người cất giọng thẳng thừng, “Đúng thế, đấy chính là lời khuyên của con! Không ai trong bọn người này vua, hậu, hoàng thân xứng đáng với bao công sức cậu dành cho chúng cả.”

“Rồi thì chúng ta sẽ làm gì, nếu ta rời bỏ ‘bọn người này’, nói theo cách con gọi họ ấy?”

“Ta sẽ về một trong những đan viện của cậu, bất cứ cái nào tốt nhất, và dựa nhau sống qua ngày ở đấy. Con sẽ quý yêu và chăm sóc cậu, những gì ta quan tâm chỉ còn là thi phú và thiên nhiên, không còn nhớ gì đến lũ sâu bọ ấy.”

“Con là hiện thân niềm an ủi, Marie yêu quý, và luôn là cố vấn tốt của ta. Và lúc này, hơn bao giờ hết, lời khuyên của con và ý chí của ta đã hòa vào làm một. Đêm qua sau khi con đi rồi, ta đã ít nhiều được báo trước quả đấm sắp giáng xuống nên đã phải dành trọn đêm để chuẩn bị đón nhận và quyết định cách phản ứng thích hợp.”

Ông đưa tay ra rút một tờ giấy rồi viết:

Kính bẩm Điện hạ,

Thật khó để nói hết được niềm vui sướng nào hơn trước thể hiện mới mẻ về thịnh tình và tín nhiệm Điện hạ muốn ban cho, nhưng tiếc rằng thần không thể nhận lãnh. Sức khỏe của thần vốn yếu ớt nay càng bị hao tổn từ sau cuộc vây hãm thành La Rochelle, mà ơn Chúa chúng ta đã thắng lợi. Nỗ lực khiến thần bị kiệt sức, nên bác sĩ, gia đình, bạn hữu thảy đều khẩn nài thần tận dụng sự nghỉ ngơi tuyệt đối chỉ có thể tìm thấy nơi heo hút vùng thôn dã mà thôi. Chẳng đặng đừng, thần đành gạt bỏ mọi công việc, và lui về nếp nhà cùng Chaillot thần đã mua để dành lúc về già. Khẩn mong Điện ha chấp nhận sự từ chức của thần, và tin rằng kẻ này vẫn luôn là bề tôi khiêm nhường và tận trung nhất của ngài.

Armand, Hồng y Richelieu

Phu nhân De Combalet đã ý tứ lùi lại trong khi ông thảo thư. Nhưng đặt bút ký xong ông vẫn trao sang cho nàng. Nàng lặng lẽ đọc, và không ngăn nổi từng giọt lệ lăn dài trên hai má.

“Con đang khóc!” Hồng y nói.

“Đúng vậy,” nàng đáp, “những giọt lệ mừng vui!”

“Sao con gọi đây là những giọt lệ mừng vui hở Marie?”

“Vì chúng tuôn trào từ niềm hân hoan tự đáy lòng của con, bất chấp sự mù quáng của tên vua và sự khốn khổ của vương quốc hắn ta đang trị vì.”

Hồng y ngước mắt nhìn lên và đặt tay ông vào cánh tay người cháu gái. “Con nói đúng,” ông nói, “nhưng Chúa dẫu có thể bỏ rơi một ông vua cũng không dễ gì bỏ rơi một vương quốc. Cuộc đời chúng ta vốn dĩ ngắn ngủi và phù vân, nhưng cuộc đời một quốc gia thì kéo dài qua hàng thế kỷ. Hãy tin ta, Marie, Chúa không đời nào ngoảnh mặt với nước Pháp bởi vai trò vĩ đại nó phải gánh vác ở châu Âu. Những gì ta đã bắt đầu, kẻ khác sẽ kết thúc, và có thêm hay bớt đi một ai đấy cũng không thay đổi gì vận mệnh quốc gia này.”

“Nhưng công bằng là đâu khi một người đắp đường cho vận mệnh quốc gia lại không được là người hoàn tất con đường ấy, rằng ông ta phải nếm trải qua bao nỗi gian lao, riêng kẻ ngồi mát lại được hưởng bát vàng?” Phu nhân De Combalet nói.

“Thế đấy, Marie,” Hồng y nói, vầng trán của ông giãn ra, “vô hình trung con lại chạm đến câu hỏi to tát loài người đã hỏi con nhân sư suốt ba ngàn năm nay: vì sao những kẻ tạo sự phồn thịnh lại rất thường hay chuốc lấy nỗi bất hạnh? Trong lòng chúng ta con nhân ư ấy lại mang một tên khác: Sự hoài nghi. Vì sao Chúa, công lý tối cao, lại cho phép sự bất công tột bậc đến thế?”

“Cậu thân yêu, con chả có gì phàn nàn về Chúa. Con chỉ muốn hiểu mà thôi.”

“Chúa có quyền bất công, Marie ạ, vì người có trọn vĩnh hằng để chữa sự bất công của mình. Giá chúng ta thấu hiểu được những bí ẩn của Người hẳn chúng ta sẽ thấy thứ xem ra bất công với mình chính là thứ phục vụ cho mục đích của người lúc chung cuộc. Căng thẳng giữa Điện hạ và ta, người được Chúa che chở, phải được giải quyết rốt ráo, nếu không hôm nay thì cũng phải vào ngày nào khác. Nhà vua sẽ quyết định vì gia đình ông ta hay vì nước Pháp? Ta là vì nước Pháp. Và Chúa ủng hộ nước Pháp. Chung cuộc, kẻ nào có thể chống lại ta nếu Chúa đứng bên ta?”

Ông rung chuông, qua tiếng thứ nhì thì thư ký Charpentier xuất hiện.

“Charpentier,” ông nói, “hãy soạn bản danh sách binh lính sẵn sàng hành quân cho chiến dịch nước Ý, kèm theo bản danh mục đại pháo. Ta cần mọi thứ trong vòng một phần tư giờ”.

Charpentier cúi chào rồi lui ra.

Thế rồi Hồng y trở lại bàn, cầm bút, và ngay dưới dòng cuối của thư từ chức, ông viết tiếp:

Tái bút: Điện hạ sẽ tìm thấy kèm theo thư này bản danh sách đầy đủ về binh lính hợp thành quân đội viễn chinh cùng khí tài của họ. Về ngân quỹ, phần còn lại của sáu triệu vay bằng sự bảo lãnh của thần Hồng y kiểm tra từ một cuốn sổ tay luôn mang bên mình là 3.882.000 livre, được cất giữ bên trong két sắt, chìa khóa thì thư ký của thần sẽ vinh hạnh trao tay trực tiếp cho Điện hạ.

Vì có những người trong điện Louvre e sợ rằng văn kiện quốc gia phó thác cho thần có thể bị thất thoát, thần xin trao lại không chỉ phòng làm việc mà là toàn bộ ngôi nhà của mình cho Điện hạ. Vì mọi thứ thần có đều đến từ ngài, nên tất cả của thần đều là của ngài. Những người phụng sự cho thần vẫn tiếp tục sự mẫn cán của họ vì Điện hạ, và tường trình hàng ngày của họ sẽ được gửi đến cho ngài.

Đến hai giờ ngày hôm nay, Điện hạ có thể tiếp quản trọn vẹn ngôi nhà của thần.

Thần kết thúc những dòng này cũng như vừa kết thúc những dòng trên bằng việc mạo muội nhân danh chính mình là bề tôi tuân phục nhất mà cũng là trung thành nhất của Điện hạ.

Armand, Hồng y Richelieu

Hồng y vừa viết vừa lẩm nhẩm thành tiếng nên người cháu gái của ông không nhất thiết phải đọc mới biết phần tái bút nói gì.

Vừa khi ấy thì Charpentier bước vào mang theo tờ báo cáo: ba mươi lăm ngàn binh lính sẵn sàng cho chiến dịch, cùng bảy mươi khẩu đại pháo.

Hồng y niêm phong lá thư, bỏ vào phong bì cùng tờ danh sách, cho gọi người đưa thư. Trao cho anh ta, ông căn dặn, “Hãy mang về Điện hạ, trao tận tay.”

Ông biếu kèm anh ta bao tiền như thường lệ, bao thứ nhì thêm vào bao thứ nhất ban nãy.

Theo lệnh Hồng y, cỗ xe của ông được thắng ngựa sẵn sàng. Hồng y rời phòng, không mang theo gì ngoài y phục chính mình. Ông vào xe cùng phu nhân De Combalet, cho người hầu duy nhất của mình là Guillemot ngồi cùng xà ích. Xong xuôi, ông bảo, “Đi Chaillot!”
Quay sang cô cháu gái, ông nói thêm, “Nội trong ba ngày nếu đích thân nhà vua không tìm đến Chaillot thì sang ngày thứ tư ta đăng trình về giáo phận Luçon.”

XXXIX

Lũ chim săn mồi

Kết quả như chúng ta vừa thấy, sự bày mưu vẽ kế bởi Công tước xứ Savoy đã mang đến thành công mỹ mãn: “Nếu một cuộc chiến tranh cùng nước Ý vẫn quyết định bất chấp sự phản đối của Lệnh bà, hãy đạo diễn để Gaston chỉ huy quân đội, lấy cớ là để tách biệt cậu ấy với nhà Gonzague. Hồng y - Công tước, kẻ mang tham vọng độc nhất là vị tướng tối cao ở thời đại chúng ta, sẽ từ chức để tỏ sự phản kháng. Nhà vua sẽ phải chấp nhận chuyện không thể tránh được!”

Đến mười giờ sáng hôm ấy, hoàng gia trong cung điện Louvre ai nấy vẫn đang chờ đợi quyết định của Hồng y. Họ chờ đợi một cách nôn nao, mà lạ thay, sự nôn nao ấy đang diễn ra trong cảnh quây quần hòa thuận. Những nhân vật hoàng gia này là vua, Thái hậu, Vương hậu Anne, và Me-xừ.

Me-xừ làm bộ đã tìm thấy một sự hòa giải nơi Thái hậu, mà so với quan hệ gây gổ giữa hai người thì sự giả tạo là giống hệt như nhau. Ấy vậy, dù tỏ ra chan hòa cùng những người kia đến thế nào, tốt xấu gì thì Me-xừ cũng xem khinh tất cả; con tim hèn hạ và tráo trở của gã biết rất rõ, rằng mặc kệ những nụ cười và những lời tán dương qua lại, với mọi người gã chỉ là cái bản mặt khó ưa, và gã cũng lấy sự âm thầm cay ghét ra để đáp lại sự ngấm ngầm kỳ thị ấy.

Bốn người tụ họp trong phòng khách của Vương hậu Anne, nơi lần trước chúng ta đã gặp phu nhân De Fargis bằng thói buông tuồng của bản tính đa dâm đã mách cho chủ một lời khuyên hết sức hay ho.

Tại cung riêng của nhà vua, của Marie de Médicis và của Me-xừ Công tước d’Orléans, những kẻ cùng phe của từng người tất cả đều chực chờ mệnh lệnh: Vieuville, Nogent-Bautru, và Baradas, giờ đã leo lên đỉnh cao quyền lực, tập trung ở dãy phòng của vua; Hồng y Bérulle và Vautier đang ngồi đợi ở buồng Thái hậu; còn dãy phòng của Công tước d’Orléans thì có Bác sĩ Senelle, chính là người đã viết lá thư bằng mật mã gợi ý Me-xừ nhỡ bị đổ bể ở Triều đình thì hãy tìm đến Lorraine tá túc, lá thư bị bán vào tay Cha Joseph bởi chính tên thị đồng của hắn, kẻ được tưởng thưởng xứng đáng nhờ phản chủ, giờ đang sẵn sàng phản chủ thêm lần nữa.

Về phần Vương hậu Anne, nàng có đồng minh riêng kề cận không rời: Phu nhân De Chevreuse, phu nhân Fargis và thiếu nữ tí hon Gretchen. Gretchen, món quà từ Trưởng nữ công chúa Claire-Eugénie, là người mà bạn đọc sẽ nhớ đến bởi vóc lùn bé nhỏ của nàng có thể đi vào những nơi mà với người bình thường là không thể.

Khoảng mười giờ ba mươi, lúc mà sự trông chờ phản ứng từ Hồng y, mà ta vẫn chưa quên, đang tiến vào giai đoạn cao trào thì người đưa thư của vua trở về. Vì vua ban lệnh anh ta vào ngay phòng Vương hậu, mà Hồng y cũng yêu cầu thư phải được trao tận tay vua, người đưa thư thấy chẳng còn lý do nào khác để chần chừ nên thực thi ngay sứ mệnh của mình.

Tất cả đều dán ánh mắt lo âu vào cái phong thư đang cất giữ số phận của mọi tham vọng và thù ghét của họ giữa lúc nhà vua vừa tiếp lấy nó với vẻ xúc động lộ hẳn ra ngoài mặt vừa hỏi han người đưa thư, “Đức ông có gửi gắm người điều gì trực tiếp nói lại cùng ta chăng?”

“Bẩm Điện hạ, không có gì ngoài việc mang đến tận tay ngài phong thư này kèm theo sự kính cẩn khiêm nhường của ông ấy.”

“Tốt lắm,” vua nói. “Cho lui!”

Người đưa thư ra khỏi phòng.

Nhà vua mở thư và bắt đầu đọc. “Đọc lớn, Điện hạ, đọc lớn!” Thái hậu Marie cất tiếng, sự ra lệnh và sự van lơn tuy lỏi chỏi nhưng gộp chung vào nhau khiến giọng bà mang âm sắc kỳ dị.

Vua thì dường như đang cân nhắc liệu mình có nên đọc thành tiếng hay không. “Điện hạ,” Vương hậu Anne nói, “chẳng phải tất cả chúng ta đây đều chia sẻ cùng những quan tâm như nhau đấy sao?”

Vầng trán nhà vua thoáng cau lại dường như cho thấy ông không hoàn toàn đồng ý vậy nhưng dù đấy là vì cần phải tôn trọng người mẹ hay vì chính mình có những lý do riêng, ông cũng bắt đầu cất giọng đọc. Thư này độc giả đã xem rồi, song hiệu ứng nó gây ra với những kẻ ở đây thiết tưởng cũng đáng để ý đến.

“Kính bẩm Điện hạ…”

Ông mới dứt câu thì cả phòng rơi tuột vào tĩnh lặng, đến nỗi Louis ngước mắt khỏi lá thư như để chắc chắn yên tâm rằng người nghe không phải vụt tan biến như ma.

“Điện hạ đọc đi chứ,” Thái hậu sốt ruột.

Trong bốn người thì vua ít bồn chồn hơn cả, có lẽ vì chỉ mình ông gánh vác trọng trách nền quân chủ và hiểu được tính trầm trọng của sự kiện này. Ông bắt đầu đọc tiếp, giọng chầm chậm và hơi run tí chút.

“Thật khó để nói hết được niềm vui sướng nào hơn trước thể hiện mới mẻ về thịnh tình và tín nhiệm Điện hạ muốn ban cho…”

“Ôi!” Thái hậu Marie thốt lên, không nên được sự nóng lòng bộp chộp. “Hắn chấp nhận!”

“Nghe nào, Thái hậu,” vua nói. “Còn có từ nhưng nữa đấy.”

“Thế thì đọc tiếp, Điện hạ, đọc tiếp.”

“Nếu muốn ta đọc tiếp thì đừng ngắt lời ta nữa, Thái hậu nhé.” Và ông tiếp tục, với mỗi một giọng rù rờ chán ngắt áp dụng đối với mọi thể loại:

“… nhưng tiếc rằng thần không thể nhận lãnh.”

“Lão từ chối!” Me-xừ cuống quít và Thái hậu hùa theo, không tài nào kiềm chế được nữa.

Vua cau mày bực tức.

“Thứ lỗi chúng ta, Điện hạ,” Thái hậu nói, “tiếp, nào!”

Anne Áo quốc, tuy giả dối không thua gì Marie de Médicis nhưng tỏ ra tự chủ tốt hơn bởi những gì nàng phải che đậy, đặt bàn tay trắng trẻo đang run vì xúc cảm lên chiếc váy satanh màu đen của bà mẹ chồng, ra hiệu cẩn thận và giữ im lặng.

Vua tiếp:

“Sức khỏe của thần vốn yếu ớt nay càng bị hao tổn từ sau cuộc vây hãm thành La Rochelle, mà ơn Chúa chúng ta đã thắng lợi. Nỗ lực khiến thần bị kiệt sức, nên bác sĩ, gia đình, bạn hữu thảy đều khẩn nài thần tận dụng sự nghỉ ngơi tuyệt đối chỉ có thể tìm thấy nơi heo hút vùng thôn dã mà thôi.”

“A!” Marie de Médicis lại kêu to, lần này thì kèm theo tiếng thở kêu đánh phào từ sâu bên trong bộ ngực phốp pháp đồ sộ của bà. “Cái nghỉ ngơi ấy là hồng phúc không chỉ cho vương quốc nhà ta, mà quả thực là cho cả châu Âu nữa.”

“Kìa mẫu hậu!” Công tước d’Orléans xuỵt giọng, bởi gã thấy mắt vua vụt lóe lên tia chớp.

Anne ấn mạnh hơn vào gối Marie. Nhưng Thái hậu vì đã mất khả năng tự chủ nên miệng vẫn bô bô không ngớt, “Ôi, con trai ta! Con không hình dung lão ấy đã làm ta mất mặt đến mức nào đâu.”

“Không hẳn,” Louis XIII nhăn mày. “Ta biết chứ.” Và ông lại tiếp, có phần dằn giọng:

“Chẳng đặng đừng, thần đành gạt bỏ mọi công việc, và lui về nếp nhà cùng Chaillot thần đã mua để dành lúc về già. Khẩn mong Điện hạ chấp nhận nơi thần sự từ chức, và tin rằng kẻ này vẫn luôn là bề tôi khiêm nhường và tận trung nhất của ngài.

“Armand, Hồng y Richelieu”

Những người lắng nghe lập tức đứng cả dậy, ai nấy đều chắc rằng thư viết ngang đây kể như xong. Cả hai bà hậu quay sang hôn hít Công tước d’Orléans rồi tiến đến gần định hôn vào tay vua.

Nhưng vua đưa mắt chặn họ lại. “Chưa hết,” ông nói. “Còn đoạn tái bút.”

Câu ‘Còn đoạn tái bút’ thốt lên khiến tất cả bỗng chốc khựng lại, tuy hồi ấy phu nhân De Sévigné chưa viết châm ngôn rằng phần thư quan trọng nhất bao giờ cũng là phần chứa trong đoạn tái bút.

Thái hậu không nén nổi nên buột miệng chặn trước, “Này con, mong là thằng cha Hồng y ấy ngộ nhỡ có rút lại lời từ chức thì con vẫn giữ nguyên lập trường của chính mình.”

“Thái hậu, ta đã hứa rồi,” Louis XIII đáp.

“Vậy hãy cùng nghe đoạn tái bút xem nào,” Me-xừ giục. Vua đọc:

“Tái bút: Điện hạ sẽ tìm thấy kèm theo thư này bản danh sách đầy đủ về binh lính hợp thành quân đội viễn chinh cùng khí tài của họ. Về ngân quỹ, phần còn lại của sáu triệu bay bằng sự bảo lãnh của thần là 3.882.000 liore, được cất giữ bên trong két sắt, chìa khóa thì thư ký của thần sẽ vinh hạnh trao tay trực tiếp cho Điện hạ.”

“Gần bốn triệu đồng cơ đấy!” Thái hậu Marie de Médicis tít mắt hả hê, lộ nguyên hình một thói hám tiền chẳng buồn phải e dè giấu giếm.

Vua nện chân, tất cả im thin thít.

“Vì có những người trong điện Louvre e sợ rằng văn kiện quốc gia phó thác cho thần có thể bị thất thoát, thần xin trao lại không chỉ phòng làm việc mà là toàn bộ ngôi nhà của mình cho Điện hạ. Vì mọi thứ thần có đều đến từ ngài, nên tất cả của thần đều là của ngài. Những người phụng sự cho thần vẫn tiếp tục sự mẫn cán của họ vì Điện hạ, và tường trình hàng ngày của họ sẽ được gửi đến cho ngài.

Đến hai giờ vào ngày hôm nay, Điện hạ có thể tiếp quản trọn vẹn ngôi nhà của thần.

Thần kết thúc những dòng này cũng như vừa kết thúc những dòng trên bằng việc mạo muội nhân danh chính mình là bề tôi tuân phục nhất mà cũng là trung thành nhất của Điện hạ.

Armand, Hồng y Richelieu”

“A,” nhà vua cất giọng khàn đục kèm theo ánh mắt nhiều ngụ ý, “giờ thì tất cả hài lòng rồi đấy nhé, từng người sẵn sàng tin rằng mình là chủ rồi đấy nhé.”

Thái hậu Marie, tự cho mình là người quan trọng nhất của thành phần hoàng gia tề tựu, lên tiếng trước tiên. “Điện hạ, con rõ hơn ai hết rằng ở đây con là chủ, và riêng ta sẽ là người đầu tiên nêu gương về sự tuân phục của mình nhưng, nhân dịp rút lui lịch sử này của Me-xừ Hồng y, hãy để mẹ dành lời khuyên cho con.”

“Vậy hãy nói xem nào, Thái hậu” vua bảo. “Lời khuyên của người bao giờ cũng được hoan nghênh.”

“Con nên gấp rút bổ nhiệm một hội đồng lo chuyện quốc sự trong khi con vắng mặt.”.

“Vậy là giờ đây, khi ta hành quân viễn chinh cùng ông em của ta mà không đi với Me-xừ Hồng y nữa, thì lệnh bà cũng hết lo sợ cho sức khỏe của ta và cho vương quốc của ta, đúng không hử Thái hậu?”

“Con trai ơi, khi bỏ ngoài tai lời van nài của ta và của Vương hậu, người vợ hiền của con, có vẻ như con đã nhất quyết rồi nên ta đâu còn dám nói thêm gì nữa?”

“Thế người đề nghị sẽ gồm những ai vào cái hội đồng này, Thái hậu?”

“À, ta tin chắc Hồng y Bérulle có thể đảm đương vị trí của Me-xừ Richelieu.” Thái hậu nói.

“Và ai nữa?”

“Con có Me-xừ De La Vieuville phụ trách tài chính và Me-xừ De Marillac là Quan giữ ấn rồi đấy. Những người này có thể ở lại đây.”

Vua gật đầu. “Thế còn chiến tranh?” ông hỏi.

“Cái đó thì con đã có Thống chế Marillac, em trai Quan giữ Ấn đấy. Một hội đồng như thế ấy, toàn những kẻ tận lực mà còn là chủ tọa, nhất định sẽ bảo đảm an toàn cho quốc gia này, con ạ.”

“Còn đối với công việc hải quân,” Me-xừnói, “vì Me-xừ Hồng có lẽ sẽ từ bỏ các chức đô đốc gắn liền trách nhiệm đại thần của ông ấy, Điện hạ đã có các quý ngài De Lorient và Du Ponent.”

“Này Me-xừ, ngươi đừng quên hai chức vị đô đốc này là của ông ấy mua từ Me-xừ De Guise và Me-xừ De Montmorency, và trả cho mỗi người một triệu livre.”

“Thì chi trả lại tiền cho ông ấy,” Me-xừ nói.

“Bằng tiền ông ấy hả?” vua đã chán ngấy việc tỏ ra công bằng để cho rằng đó là hành vi vô liêm sỉ, dầu biết Me-xừ hoàn toàn đủ khả năng để có những hành vi như thế.

Hàm ý châm biếm của nhà vua khiến Me-xừ giãy nảy. “Không đâu, Điện hạ,” gã khịt mũi. “Chỉ cần ngài cho phép, thần sẽ xoay tiền mua một chức, chức còn lại chắc chắn sẽ được Me-xừ De Condé chi trả. Trừ phi vua muốn rằng ta nên mua lại cả hai. Thường thì đô đốc vĩ đại của vương quốc là những người anh em với nhà vua.”

“Rất tốt,” vua nói, “cứ vậy xem sao.”

“Này con trai,” Marie de Médicis nói, “duy có điều ta phải nói ra ấy là trước khi giao cho Me-xừ de La Vieuville với tư cách Tổng trưởng Tài chính kiểm soát số tiền kếch xù mà Hồng y Richelieu để lại, nhà vua bằng quyền của mình nên âm thầm trích ra những phần quà sao cho nó xem ra hợp tình hợp lý tí chút.”

“Nhất định là không có phần cho người em của ta hắn còn giàu hơn cả chúng ta ở đây ấy chứ! Hắn vừa bảo mình có trong tay hai triệu để mua lại mấy chức đô đốc cho Du Ponent và De Lorient đấy!”

“Bẩm Điện hạ, thần bảo là mình xoay cơ mà. Me-xừ de Richelieu xoay sở được sáu triệu bằng cam kết nước bọt, nên thần nghĩ chí ít mình cũng xoay sở được hai triệu bằng thế chấp tài sản, chứ thần đã có xu nào đâu.”

“Ta mới là kẻ không tài sản,” Marie de Médicis nói, “kẻ đang rất cần một trăm ngàn livre mà Me-xừ Hồng y lại bảo lão chỉ có thể chu cấp năm mươi. Có năm mươi ngàn thêm vào ta sẽ mang đi đặt cọc người họa sĩ vẽ chân dung cho ta là Me-xừ Rubens, ông ấy mới nhận được vỏn vẹn mười ngàn livre để thực hiện đến hai mươi kiệt tác trưng bày phòng tranh ở Điện Luxembourg. Những kiệt tác hội họa này là để cống hiến cho sự tưởng nhớ và vinh quang vĩ đại của quốc vương quá cố, tức phụ thân của ngài đấy, Điện hạ à.”

“Và để tưởng nhớ cha ta, vị vua đã khuất, lệnh bà sẽ chi trả lấy, Thái hậu ạ,” Louis XIII đáp lại Marie de Médicis bằng một giọng thản nhiên đến hụt hẫng.

Thế rồi, quay sang Anne Áo quốc ông hỏi, “Còn khanh, Vương hậu, có nguyện vọng gì chăng?”

“Điện hạ” Anne Áo quốc cụp mắt xuống, “ngài đã cho phép thần thiếp mang xâu chuỗi được ngài ban tặng đến thợ kim hoàn Lopez để hỏi giá thay những hạt bị mất. Nhưng vì những hạt ngọc trai ấy quá hiếm và quá đẹp, nên giá cả để thay số hạt ấy là hơn hai mươi ngàn livre.”

“Nếu vậy sự quan tâm của khanh hôm nay là trả cho một gã thợ kim hoàn nào đấy gấp mười lần những gì hắn xứng đáng, vậy mà hôm qua nó lại là sự âu lo chân thành vì sức khỏe của ta, rằng khanh van ta đừng đi chiến dịch cùng Me-xừ Hồng y vì sẽ phải phơi mình ra tuyết lạnh núi Alps. Thế đây có phải là yêu cầu duy nhất của khanh chưa nhỉ?”

Anne nín lặng.

“Ta chắc rằng Vương hậu, ái nữ của ta hẳn sẽ vui sướng tưởng thưởng cho lòng tận tâm của người thị tỳ là phu nhân De Fargis một món quà mười ngàn livre,” Marie de Médicis xen vào, gần như là nói với Anne Áo quốc, “mà một nửa số ấy nàng ta sẽ gửi đến cho người chồng, chính là Đại sứ của chúng ta tại Madrid, kẻ không thể đại diện xứng đáng cho Điện hạ bằng số lương ít ỏi hiện thời.”

“Một yêu cầu khiêm nhường như thế thì ta khó có thể nói lời từ chối.” Vua nói.

“Riêng với thần,” Me-xừ lên tiếng, “vì trách vụ tư lệnh nặng nề mà Điện hạ trao cho thần theo mệnh lệnh của người, mong rằng Điện hạ chẳng hẹp hòi gì để thần phải chỉ huy cuộc chiến tranh bằng tiền túi của mình, và giúp thần khởi sự cuộc hành quân với…” gã ngại ngùng chưa dám nêu con số.

“Bao nhiêu?” vua hỏi.

“Không quá một trăm năm mươi ngàn livre.” Thấy nhà vua chẳng tỏ vẻ gì cau có, gã thêm vào, “là tối thiểu đấy ạ!”

“Ta hiểu, sau khi chi ra hết hai triệu mua mấy cái chức đô đốc, ngươi có thể hơi kẹt tiền vì giá cả cuộc hành quân,” vua thoáng chút dè bỉu, “mà ta cũng thừa nhận khi làm giáo sĩ phụng sự cho ta thì Me-xừ Hồng y cũng bỏ ra hai triệu để mua lại những tước hiệu ấy từ De Guise và De Montmorency; nhưng chẳng thèm nói gì chuyện cần một trăm năm mươi ngàn livre để chi dùng cho cuộc hành quân, thậm chí còn cho cả ta và nước Pháp được vay thêm sáu triệu. Nhưng tất nhiên rồi, ông ấy đâu phải anh em của ta và cũng đâu có họ hàng gì với gia đình này.”

“Nhưng tiền nên đi đâu nếu không về gia đình của con?” Marie de Médicis chống chế.

“Thực vậy, Thái hậu,” Louis XIII nói. “Huy hiệu nhà ta là con chim bồ nông, một loài chim mà nếu thiếu thức ăn nó sẵn sàng lấy máu chính mình để nuôi con. Nó cho bầy con ăn máu của chính nó, còn ta không có con cái của riêng ta. Nhưng nếu con chim ấy cũng không con không cái, có lẽ nó dùng máu chính mình để nuôi cái gia đình của nó. Này Thái hậu, con trai lệnh bà sẽ có một trăm năm mươi ngàn livre để chi dùng cho cuộc hành quân của hắn.” Louis XIII dằn mạnh vào mấy chữ con trai lệnh bà, để mọi người biết rằng Gaston là con cưng của Marie de Médicis.

“Còn gì nữa không?” vua lại hỏi.

“Còn,” Marie nói. “Ta cũng có một đầy tớ trung thành đáng được thưởng, tuy tận tụy là vậy nhưng ông ta luôn từ chối sự ban thưởng bằng tiền mặc cho nhu cầu của ông ta đang ngặt nghèo cấp thiết. Hôm nay, ý trời đã mang lại số tiền này để đáp ứng cho những nhu cầu như thế…”

“Thái hậu, hãy lưu ý cho,” vua cắt lời. “Tiền này không phải từ ý trời, mà là từ Me-xừ Hồng y. Nếu lệnh bà nhập nhằng ông này vào ông nọ, thì việc chúng ta loại trừ Hồng y ấy là nghịch đạo bởi đây là hành động chống đối ý trời.”

“Dù sao chăng nữa, con trai ơi, ta phải nói lên rằng trong sự chia chác hào hiệp của con, Me-xừ Vautier chưa nhận được gì cả.”

“Thế thì ta thưởng hắn bằng số tiền ta cho người bạn của Vương hậu, phu nhân De Fargis mà khoan, ý trời ban chúng ta có mỗi 3.882.000 livre chớ mấy… à không, ta nhầm, sau khi trừ ra hai trăm bốn mươi ngàn đồng tiền vàng, số còn lại vẫn đủ để thưởng cho người đầy tớ trung thành của riêng ta. Ý ta nói đến chàng hề l’Angely, kẻ chưa từng bao giờ xin ta bất cứ gì.”

“Con trai ơi,” Thái hậu can, “hắn đã có sự ân cần của con rồi đấy, thế đã là đặc ân xứng đáng rồi ấy chứ.”

“Một đặc ân mà không ai khác tranh phần, phải vậy không bà mẹ của ta? Nhưng trưa rồi,” vua cho tay vào túi lấy chiếc đồng hồ quả quýt. “Hai giờ ta phải tiếp quản lấy ngôi nhà và phòng làm việc của Hồng y. Còn giờ thì Me-xừ Nhất đang cào cửa báo ta biết bữa ăn dành cho ta đã chuẩn bị xong.”

“Bon appétit⁵⁸, anh trai!” Me-xừ nói. Thấy rằng mình xem như đã giành lấy những hai chức đô đốc, cái ghế Phó Tổng tư lệnh các lực lượng binh lính nhà vua, lại thêm một trăm năm mươi ngàn livre đút túi, nỗi sung sướng quá độ khiến gã suýt ngạt thở.

“Không cần chúc tụng, Me-xừ ạ,” nhà vua lạnh nhạt, “bởi ta biết chắc bữa ăn sẽ khiến ta hài lòng.” Nói rồi vua bỏ ra ngoài, thầm kinh ngạc rằng sự đích thân tham gia chính sự khiến bữa trưa thường lệ phải đợi ông mất hết mười phút, tức mười hai giờ mười phút, thay vì mười hai giờ.

Giá Bác sĩ Héroard đáng kính đừng chết cách đấy sáu tháng trở về trước thì nhất định chúng ta sẽ biết đến từng thìa súp đầy những gì Quốc vương Louis XIII đã ăn và uống vào bữa trưa hôm ấy, bữa ăn khai mào cho thời kỳ trị vì thực sự của ông. Nhưng tất cả những gì chúng tôi biết ấy là ông dùng bữa tête-à-tête⁵⁹ với sủng thần Baradas. Một tiếng rưỡi đồng hồ sau đó, ông leo vào xe ngựa bảo xà ích, “Quảng trường Hoàng gia, tư dinh của Me-xừ Hồng y.” Đúng hai giờ, có thư ký Charpentier dẫn đường, vua đặt chân vào phòng làm việc của viên giáo sĩ phụng sự thất sủng, ghé mông vào ghế của ông ta rồi cất tiếng thở dài khoan khoái. Thế rồi ông vừa một mình tủm tỉm vừa thốt ra lời mà chính ông cũng lấy làm khó hiểu, “Rốt cuộc! Bây giờ thì mình sẽ trị vì.”

XL

Nhà vua bắt tay lo quốc sự

Lên ngôi giữa sự hoang phí điên rồ của chế độ nhiếp chính, khi mà ngân quỹ nước Pháp có bao nhiêu ném cả bấy nhiêu vào tiệc tùng lễ hội để tỏ lòng yêu mến quý ngài đẹp trai, kẻ thao túng mọi quyền hành bằng mối tư tình cùng Thái hậu; khi mà nước Pháp trở nên nghèo khó bởi vốn liếng của Henri IV bị xâu xé thỏa thuê, những gì Sully đã phải cần cù tích cóp để rồi nhìn chúng rơi cả vào tay d’Épernon, De Guise, De Condé, cùng những nhà quý tộc vĩ đại khác, khi mà tiền được vung ra cho bất cứ gì cần thiết để ngăn chặn sự căm hờn của dân thường do nghi ngờ Vương hậu mưu sát quốc vương chồng mình sau tất cả sự việc như vậy, Louis XIII không biết gì ngoài cảnh nghèo kiết xác cho đến khi ông bổ nhiệm Richelieu làm đại thần cho mình. Nhờ năng lực quán xuyến của Hồng y học từ Me-xừ De Sully nhưng sự liêm chính thì hơn hẳn trật tự lại trở về với ngân khố nhà vua và ông chẳng còn xa lạ gì nữa với thứ kim loại mà trước nay ông vẫn đinh ninh chỉ mỗi mình Tây Ban Nha mới có: vàng.

Nhưng cái giá mà vị giáo sĩ khắt khe này cần có để đạt đến điểm ấy cũng thật là cay nghiệt. Nước Pháp bấy giờ, khi mà thuế thu từ giai cấp cần lao không còn khả năng cứu vãn tình cảnh vỡ nợ của quốc gia xảy ra năm 1789, sự miễn thuế đối với giới tăng lữ và tầng lớp quý tộc ấy vậy vẫn bất khả xâm phạm đến mãi tận năm 1795. Huống hồ vào thời của ông, dẫu Hồng y có đưa ra đề nghị thu thuế từ những tầng lớp vốn dĩ đã được thuế miễn trừ thì đề nghị ấy cũng sẽ bị bác bỏ thẳng thừng. Bị thúc ép vì sự cùng quẫn của quốc gia, ông chỉ còn biết mổ vào chính cơ thể quốc gia ấy: dân chúng, tiểu nông, và người nghèo.

Nhân dân Pháp bị kẻ thù bủa vây tứ phía phía Tây, người Anh; phía Bắc và phía Đông, người Áo; phía Nam, người Tây Ban Nha và để giải nguy cho người dân, Hồng y phải cướp lấy của họ. Trong vòng chỉ bốn năm ông đã tăng nguồn thu từ thuế lên mười chín triệu, đủ số tiền cần thiết để hỗ trợ quân đội và thành lập một lực lượng hải quân. Ông phải nhắm mắt trước cảnh dân chúng sống lầm than, bưng tai với tiếng kêu khóc của người nghèo, và ngoảnh mặt lờ đi bao bộ dạng thảm thương cùng ánh nhìn lom lom tức tối. Ông phải giành lấy sự chú ý và trọng dụng của nhà vua; không có nước thần hay nhẫn phép, ông viện đến thứ bùa là tiền bạc, và Richelieu tìm thấy tiền như vậy còn Louis XIII, kẻ chưa bao giờ thưởng thức qua cảm giác có tiền, bỗng dưng thấy tiền đầy ắp cả hai tay.

Đây là nguồn gốc sự ngưỡng mộ của Quốc vương Louis đối với người giáo sĩ phụng sự, cũng là nguồn cơn lòng đố kị nhà vua dành cho ông.

Ai lại có thể không kính nể một con người chỉ cần lời nói suông đã huy động đến sáu triệu livre, trong khi vua, dẫu bằng văn từ thậm chí thêm vào cả chữ ký, cũng xoay không ra dù chỉ năm mươi ngàn?

Nhưng vua cũng chưa hề đủ khả năng tin vào sự hiện hữu của số tiền 3.882.000 livre hứa hẹn ở trong thư nên việc đầu tiên ông đòi ở Charpentier là chiếc chìa khóa mở ra kho tàng kếch xù ấy.

Charpentier, không bình phẩm lấy một lời, mời vua đứng xê ra rồi đẩy chiếc bàn làm việc sang một bên. Anh ta dỡ tấm thảm hôm qua là Hồng y và hôm nay là vua đã gác chân, lộ ra một tấm cửa sập. Anh talấy chìa xoay khóa rồi nâng cửa mở ra, bên dưới là một chiếc hòm sắt khá lớn.

Khóa hòm là sự kết hợp giữa các chữ cái và những con số, được Charpentier chia sẻ cùng nhà vua. Nắp hòm mở ra nhẹ nhàng như là cửa vừa rồi, và trước đôi mắt hấp háy của Louis XIII là số tiền ông nôn nao muốn thấy.

Thế rồi, theo mệnh lệnh anh ta đã nhận được, Charpentier cung kính chào nhà vua, trao lại chiếc chìa khóa rồi rút lui, để nền quân chủ ở một mình cùng với rương tiền, hai khái niệm vua cùng trố mắt nhìn nhau.

Hồi ấy, khihoạt động ngân hàng đang còn ở giai đoạn chập chững, chưa có sự phát triển tiền giấy đại diện cho tư bản, tiền đúc bằng vàng là thứ vô cùng quý hiếm ở nước Pháp. Bởi vậy số tiền 3.882.000 livre của Hồng y để lại là ở hình thức một triệu đồng tiền mang hình vua Charles IX, Henri III, và Henri IV, cộng một triệu đồng doubloon tiền đúc Tây Ban Nha, và bảy hay tám trăm ngàn tiền reale Mexico, là tiền mặt dưới dạng vàng cục. Còn lại là kim cương bọc lại thành từng gói nhỏ, hai đầu vặn xoắn như viên kẹo, ngoài dán nhãn ghi giá trị quy thành tiền.

Louis XIII đáng lẽ cảm nhận niềm sướng vui gợi lên từ số vàng lóng lánh đập vào mắt thì lại nghe lòng buồn nặng trĩu. Ông ngắm nhìn núi tiền kếch xù, nhận ra hình những vị vua đúc trên mặt đồng tiền, thọc tay vào để cảm giác sức nặng của vàng, cầm lấy những viên kim cương đưa lại gần săm soi độ tinh khiết. Thế rồi ông thẳng người, đứng lên, chăm chú nhìn xuống khối tiền giá trị hàng triệu được gom góp qua nỗi khổ như thế đối với những kẻ làm ra chúng, và được dâng nộp bằng sự tận lực như thế từ kẻ gom góp chúng.

Ông nghĩ mình đã hứa hẹn thật dễ dàng làm sao với gần ba trăm ngàn livre để tưởng thưởng cho sự cống hiến của kẻ địch, những kẻ căm ghét chính người vận động nên nguồn ngân quỹ này. Ông tự vấn, bất chấp bản thân, liệu rằng trong tay ông số tiền ấy có được chi tiêu theo cách mang lại lợi ích cho nước Pháp, như thể ông đặt nó vào tay vị đại thần phụng sự của ông.

Và như vậy, không lấy đi dù chỉ một đồng, ông gõ hai tiếng chuông để gọi Charpentier. Ông ra lệnh viên thư ký khóa hòm và đóng lại là cửa sập, xong xuôi ông giao luôn chìa khóa cho anh ta. “Khanh hãy nhớ đừng chi đồng nào trong chiếc hòm này nhé, trừ phi có lệnh viết của ta.” Ông nói.

Charpentier cúi đầu tuân lệnh.

“Ta sẽ làm việc cùng ai đây?” Vua hỏi.

“Đức ông Hồng y bao giờ cũng làm việc một mình thôi ạ.” Viên thư ký trả lời.

“Một mình? Về những công việc gì, chả lẽ là tất cả?”

“Tất cả sự vụ của Quốc gia, bẩm Điện hạ.”

“Nhưng đâu ai có thể tự mình xử lý tất cả sự vụ của Quốc gia!”

“Ông ấy có đặc vụ báo cáo cho mình.”

“Những ai là đặc vụ quan trọng?”

“Cha Joseph, Lopez người Tây Ban Nha, Me-xừ De Souscarrières, và những người khác mà thần sẽ vinh hạnh nêu tên khi vấn đề phát sinh hay khi họ đến đây trình báo cáo. Ai nấy đều đã được thông báo rằng họ nay sẽ làm việc trực tiếp cho Điện hạ.”

“Tốt lắm.”

“Với lại, bẩm Điện hạ,” Charpentier tiếp, “còn nhiều đặc vụ được Hồng y phái đến những cường quốc châu Âu: Me-xừ De Bautru đến Tây Ban Nha, Me-xừ De La Saludie đến Ý, và Me-xừ De Charnassé đến Đức. Thư đã đến nơi thông báo họ trở về hôm nay, hay ngày mai là muộn nhất.”

“Chừng nào họ về đến, truyền đạt chỉ thị từ Me-xừ Hồng y xong xuôi thì khanh hãy đưa họ gặp ta nhé. Hiện giờ thì có ai đang đợi để báo cáo không nhỉ?”

“Me-xừ Cavois, Đội trưởng Vệ binh phủ Hồng y, vinh dự được tiếp kiến Điện hạ.”

“Ta nghe Me-xừ Cavois là người trung hậu và là một người lính can trường. Hãy mời anh ta vào.”

Charpentier bước đều về phía cánh cửa ngoài. “Me-xừ Cavois,” anh ta cất tiếng hô. Cavois liền xuất hiện.

“Mời vào, Me-xừ Cavois, mời vào,” vua nói. “Khanh có việc bẩm ta thì phải?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ. Thần muốn hỏi xin ở ngài một ân huệ.”

“Cứ nói. Nếu việc này giúp chúng ta giữ được một bề tôi tốt, chúng ta sẽ vui vẻ chấp thuận ngay.”

“Bẩm Điện hạ, mong ngài chấp nhận sự từ chức của thần.”

“Từ chức! Nhưng tại sao, Me-xừ Cavois?”

“Thần thuộc về Me-xừ Hồng y khi ngài ấy là đại thần; nhưng giờ ngài ấy hết làm đại thần rồi, thần cũng không còn thuộc về ai nữa cả.”

“Này Me-xừ, nói thế nghĩa là sao, nhưng khanh thuộc về ta cơ mà?”

“Thần hiểu Điện hạ mà nhất quyết muốn vậy, thần đành phải tại vị như cũ, song xin được báo trước cùng ngài rằng thần sẽ là một tên đầy tớ tồi.”

“Vì sao phụng sự cho ta khanh sẽ là một người đầy tớ tồi, mà cho Me-xừ Hồng y thì lại không phải vậy?”

“Vì trái tim thần đã đặt vào sự phục vụ cho ngài ấy, bẩm Điện hạ.”

“Và nó sẽ không là với ta?”

“Bẩm Điện hạ, cho ngài thần đành thú nhận mình chỉ cảm thấy mỗi bổn phận mà thôi.”

“Do đâu khanh trở nên gắn bó với Me-xừ Hồng y đến thế?”

“Ồ, đấy là do việc làm tốt đẹp của ngài ấy.”

“Vậy nếu ta muốn làm điều tốt đẹp, thậm chí còn hơn cả ông ấy?”

Cavois lắc đầu. “Sẽ là không giống nhau đâu ạ.”

“Sẽ là không giống nhau?” Vua lặp lại.

“Thần nợ Me-xừ Hồng y về tất cả những gì thần có. Ngài ấy xem thần là người cùng một nhà, chu cấp cho con cái của thần, và gần đây nhất là cấp cho thần, hay đúng hơn là cho vợ của thần, một đặc quyền mà sẽ mang lại mười hai đến mười lăm ngàn mỗi năm.”

“À ha? Me-xừ Hồng y trợ cấp từ Quốc gia cho vợ con người giúp việc một năm những mười hai đến mười lăm ngàn! Quả là sự việc đáng quan tâm.”

“Bẩm Điện hạ, thần đâu có bảo là trợ cấp, thần nói là đặc quyền đấy chứ.”

“Thế cái đặc quyền cấp cho phu nhân Cavois ấy là gì?”

“Cùng chia sẻ với Me-xừ Mitchel, độc quyền về tất cả kiệu ngồi lưu thông trên đường phố Paris.”

Nhà vua suy tư một lúc, ánh mắt ông rũ xuống. Cavois đứng nghiêm không cựa quậy, tay trái cầm mũ, tay phải để thẳng đơ theo đường chỉ dọc của ống quần.

“Nếu ta ban khanh vị trí trong đội vệ binh của ta bằng với vị trí hiện giờ khanh có với Hồng y thì thế nào, Me-xừ Cavois?”

“Bẩm Điện hạ, ngài đã có Me-xừ De Jussac, một sĩ quan mẫu mực mà thần chắc rằng ngài sẽ không muốn gây thương tổn.”

“Ta sẽ tấn phong Jussac là thống chế.”

“Nếu Me-xừ De Jussac yêu quý Điện hạ như thần yêu quý Me-xừ Hồng y, mà điểm này thì thần không có lý do để ngờ vực, anh ta vẫn thích là đội trưởng để sát cánh cùng nhà vua của mình, hơn là trở thành một thống chế và rời xa ông ấy.”

“Nhưng, nếu khanh rời bỏ công việc của chúng ta, Me-xừ…”

“Đấy là thỉnh cầu của thần, bẩm Điện hạ.”

“… Khanh muốn nhận một khoản tiền thưởng ngàn rưỡi hay hai ngàn pistole cho thời gian phục vụ Me-xừ Hồng y chăng?”

“Bẩm Điện hạ,” Cavois nghiêng mình trả lời, “thời gian thần làm việc cho Đức ông tự nó đã là sự tưởng thưởng, vì vốn nó là xứng đáng và còn hơn thế. Chúng ta sắp đi vào chiến tranh, bẩm Điện hạ, mà chiến tranh thì sẽ tốn rất nhiều tiền. Hãy giữ lại phần thưởng dành cho những người sẽ chiến đấu, không phải cho những kẻ như thần, đã dâng số phận cho một người, sẽ sống chết theo cùng người ấy.”

“Phải chăng người đầy tớ của Me-xừ Hồng y tất cả đều giống khanh vậy, Me-xừ Cavois?”

“Thần nghĩ vậy, bẩm Điện hạ, tuy có một số người xứng đáng hơn.”

“Thế, khanh chẳng có hoài bão hay ước muốn gì nữa sao?”

“Không có gì cả, bẩm Điện hạ, ngoài vinh dự được theo Me-xừ Hồng y bất cứ nơi nào ngài ấy đến, và tiếp tục là một phần trong gia đình ngài ấy, dù hèn mọn đến đâu chăng nữa.”

“Thôi được, Me-xừ Cavois,” vua nói, bực dọc vì sự cương quyết đến cứng đầu của gã đội trưởng đã một mực khước từ tất cả. “Khanh được tự do.”

Cavois cúi chào bước giật lùi ra ngoài, va vào Charpentier đang cắm cúi vào trong.

“Còn khanh, Me-xừ Charpentier,” vua kêu lên, “khanh cũng khước từ phụng sự cho ta như Me-xừ Cavois đấy phỏng?”

“Không đâu, bẩm Điện hạ. Thần được Me-xừ Hồng y ra lệnh ở lại đến chừng nào có đại thần mới được thụ phong thế vào chỗ ngài ấy, hoặc Điện hạ đã nắm chắc mọi việc liên quan đến sự vụ quốc gia.”

“Rồi khi ta nắm chắc mọi việc, hay có người phụng sự mới nhậm chức, bấy giờ thì người sẽ làm gì?”

“Thần sẽ khẩn xin Điện hạ để thần rời khỏi đây và quay lại với Me-xừ Hồng y, người mà thần đã phục vụ quen rồi.”

“Nhưng nếu ta yêu cầu Me-xừ Hồng y để khanh ở lại cùng ta thì sao?” vua hỏi. “Khi mà ta có một giáo sĩ phụng sự, kẻ không tự mình làm lấy tất cả như Me-xừ Hồng y, ta sẽ cần một người trung thực và thông minh giúp việc, và ta chắc khanh đủ khả năng đảm nhận việc này.”

“Bẩm Điện hạ, thần tin chắc Me-xừ Hồng y sẽ lập tức nghe theo yêu cầu của Điện hạ, vì thần không đáng để gây bất đồng giữa nhà vua và chủ nhân của thần. Nhưng khi ấy thần sẽ phải phủ phục xuống chân Điện hạ nói rằng, “Thần có cha già đã bảy mươi và mẹ đã ngoài sáu mươi. Me-xừ Hồng y đã cấp dưỡng và cứu họ thoát khỏi cảnh khốn khổ. Một khi thần không còn ở bên Me-xừ Hồng y nữa thì chỗ của thần là ở bên họ. Điện hạ ơi, hãy cho phép đứa con trai này chăm sóc người thân sinh của hắn, và vuốt mắt khi họ đến lúc phải ra đi. Và thần chắc rằng Điện hạ sẽ không chỉ chấp thuận lời cầu xin của thần, ngài còn tỏ lời khen ngợi việc ấy.”

“Vinh danh thân mẫu và thân phụ của khanh, chúc họ được sống lâu,” vua càng tỏ ra buồn bực hơn. “Ngày đại thần mới được thụ phong vào chỗ Me-xừ Hồng y là ngày khanh tự do, Me-xừ Charpentier.”

“Thần có trao lại Điện hạ chiếc chìa khóa mà ngài đã giao cho thần không ạ?”.

“Không, cứ giữ lấy nó. Nếu một kẻ được người hầu phụng sự hết mình đến nhà vua phải ganh tị như Me-xừ Hồng y đã phó thác nó cho khanh, ta chắc là chẳng có bàn tay nào trung thực hơn thế. Nhớ lấy, nhất thiết không cấp phát bất cứ khoản nào khi chưa có lệnh viết của ta, bằng bút tích từ chính tay ta.”

Charpentier cúi đầu tuân lệnh.

“Chẳng phải khanh có ở đây một gã Rossignol gì đấy mà nghe rằng hắn giỏi về giải mã mật thư hay sao?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ.”

“Ta muốn gặp hắn.”

“Điện hạ chỉ việc gõ ba tiếng chuông là ngài sẽ thấy hắn xuất hiện. Điện hạ thích tự mình gõ hay để thần ạ?”

“Gõ đi,” vua nói.

Charpentier đánh ba tiếng chuông và Rossignol mở cửa đi vào, trên tay gã cầm một tờ giấy.

“Thần ở lại hay đi, bẩm Điện hạ?” Charpentier hỏi.

“Hãy để chúng ta lại,” vua nói.

Charpentier ra ngoài.

“Khanh là Rossignol?” vua hỏi.

“Vâng, bẩm Điện hạ” gã đàn ông nhỏ thó trả lời, mắt vẫn không rời tờ giấy.

“Họ bảo khanh giỏi về giải mã?”

“Bẩm Điện hạ, mặt ấy thì thần chưa thấy có người nào giỏi hơn.”

“Bất cứ mật mã nào khanh cũng phá được chứ?”

“Chỉ có một mật mã duy nhất cho đến nay còn kháng cự lại thần, nhưng có Chúa giúp đỡ, hy vọng thần sẽ làm chủ nó.”

“Lá thư gần đây nhất được khanh giải mã là gì thế?”

“Một lá thư từ Công tước xứ Lorraine gửi cho Me-xừ.”

“Cho em ta?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ, cho Đức ngài Hoàng đệ.”

“Vậy Công tước Lorraine bảo gì với em ta?”

“Điện hạ muốn báo cáo đầy đủ?”

“Đúng!”

“Để thần đi lấy.” Rossignol quay đi, và rồi quay lại, “Bản gốc hay bản dịch ạ?”

“Cả hai.”

Rossignol phi vút ra ngoài với vận tốc của một chú chồn sương, tuy là con chồn có vầng trán gấp nếp, và trở lại gần như tức thì với hai tờ giấy cầm trên một tay, nhưng mắt thì vẫn dán chặt vào tờ giấy nãy giờ cầm ở tay còn lại. “Chúng đây, bẩm Điện hạ,” gã vừa nói vừa trình ra lá thư gốc từ Công tước Lorraine và bản dịch của lá thư ấy.

Vua bắt đầu với bản gốc, và đọc, “‘Nếu Jupiter…’”

“Me-xừ,” Rossignol cắt lời vua chen vào.

“… bị đuổi khỏi Olympus…” Louis XIII đọc tiếp.

“Là Louvre,” Rossignol nói.

“Mà vì sao Me-xừ bị đuổi khỏi Cung đình?” vua hỏi.

“Vì ngài ấy mưu phản,” Rossignol điềm đạm trả lời.

“Me-xừ mưu phản? Phản ai?”

“Phản Điện hạ và Quốc gia.”

“Khanh biết mình nói gì không đấy?”

“Thần nói là Điện hạ đọc tiếp đi ạ.”

“… Thì ngài ấy,” Louis XIII tiếp, “có thể tá túc ở Crète.”

“Là ở Lorraine.”

“Minos…!”

“Công tước Charles IV.”

“… Luôn sẵn sàng tiếp đón. Dẫu sao thì sức khỏe Cephalus…”

“Sức khỏe của Điện hạ.”

“Hắn gọi ta là Cephalus à?”

“Đúng thế, bẩm Điện hạ.”

“Minos thì ta biết, nhưng Cephalus thì ta không nhớ. Hắn là ai thế?”

“Bẩm Điện hạ, là một vị hoàng tử xứ Thessaly, có vợ là một nàng công chúa xinh đẹp xứ Athens. Chàng lạnh nhạt vì nàng không chung thủy, nhưng sau đó chàng đã làm lành.”

Louis XIII nhíu mày. “Thế,” ông nói, “Tên Cephalus ấy biết vợ là ả đàn bà phản trắc nhưng hắn vẫn quay ra làm hòa là ta ư?”

“Đúng thế, bẩm Điện hạ là ngài,” Rossignol điềm đạm trả lời.

“Khanh chắc chứ?”

“Pardieu, chắc chứ sao không? Như Điện hạ sẽ thấy.”

“Đến đâu rồi nhỉ?”

“‘Nếu Me-xừ bị đuổi khỏi Louvre thì ngài ấy có thể tá túc ở Lorraine, Công tước Lorraine luôn sẵn sàng tiếp đón. Dẫu sao thì sức khỏe Cephalus…’ nghĩa là, quốc vương; Đã đến ngang đó, bẩm Điện hạ.”

“‘… chẳng kéo dài được lâu.’ Nghĩa là sao, chẳng kéo dài được lâu?”

“Nghĩa là Điện hạ bệnh tình xanh xao, quả tình thật yếu ớt xanh xao - ít nhất thì đấy là ý kiến của Công tước Lorraine.”

“A!” vua tái mặt. “Vậy là ta sức khỏe suy nhược, quả tình là vậy” Ông quờ tay và tìm thấy một chiếc gương soi. Ông nhìn vào mặt của mình rồi vỗ túi tìm lọ muối dược liệu. Tìm không thấy, ông cố giữ bình tĩnh, rồi cất giọng bối rối đọc tiếp. “‘Hắn chết thì cũng chả lý gì chúng ta đừng cưới Procris…’ Procris?”

“Nghĩa là, Vương hậu,” Rossignol nói. “Procris là người vợ phản trắc của Cephalus.”

“… chả lý gì chúng ta đừng cưới Procris cho Jupiter? Cho Me-xừ?” vua kêu lên.

“Đúng thế, bẩm Điện hạ. Cho Me-xừ.”

“Cho Me-xừ!” Mồ hôi từ trán nhà vua tuôn như suối, ông lau qua bằng một chiếc khăn tay rồi lại đọc tiếp: “Triều đình đồn Oracle…”

“Đức ông.”

“… muốn tống khứ Procris rồi gả Venus…”

Vua đưa mắt nhìn Rossignol, gã cứ chúi mũi vào tờ giấy trên tay mà quên khuấy chuyện từ hử cùng vua.

“Venus?” vua sốt ruột lặp lại.

“Phu nhân De Combalet, là phu nhân De Combalet,” Rossignol cuống lên.

“… Cho Cephalus,” vua tiếp. “Là gả phu nhân De Combalet cho ta? Cho ta ư? Chúng lấy đâu ra cái ý tưởng đó? ‘Giữa lúc này, Jupiter’ tức là, Me-xừ ‘tiếp tục ve vãn Hebe…’”

“Quận chúa Marie de Gonzague.”

“… Làm bộ đắm say, cũng như làm bộ bất bình với Juno.”

“Thái hậu.”

“Quan trọng là đến tận lúc này, phải khiến Oracle nghĩa là, Hồng y bị lừa mà tin rằng Jupiter thực bụng yêu Hebe. Ký tên, Minos.”

“Charles IV.”

“A!” nhà vua lầm bầm. “Hèn gì hắn ra vẻ cắn răng hy sinh tình yêu lớn lao để trở thành phó tổng tư lệnh. Vậy ra, sức khỏe ta chẳng còn được lâu, hử? Và khi ta chết, các người sẽ gả cô vợ chết chồng của ta cho ông em quý hóa của ta ư! Ơn Chúa, dầu cho ta có xanh xao, ‘quả tình thật yếu ớt xanh xao’, nhưng ta nào đã chết. Vậy ra em của ta đang mưu đồ phản nghịch, và nếu bại lộ, hắn cứ việc tháo chạy đến Lorraine rồi nương thân chỗ Công tước! Hắn cho rằng nước Pháp không nuốt nổi một miếng đầy mồm như Lorraine, Công tước và tất cả chắc? Bọn họ tặng chúng ta, anh em nhà Guise chẳng lẽ là chưa đủ hay sao?”

Thế rồi, quay sang Rossignol, vua hỏi, “Làm thế nào mà lá thư này rơi vào tay Me-xừ Hồng y?”

“Ngài ấy có nó từ Me-xừ Senelle.”

“Là một trong số bác sĩ của ta,” Louis XIII nói. “Ra vậy, chúng phục dịch ta tốt làm sao!”

“Nghi ngờ có âm mưu giữa triều thần Lorraine và triều thần Pháp quốc, Cha Joseph đã lo mua chuộc thuộc hạ của Me-xừ Senelle từ trước rồi.”

“Cha Joseph này xem chừng là một gã sáng ý,” vua nói.

Rossignol nháy mắt. “Ông ta là cái bóng của Đức ông đấy ạ,” gã nói.

“Vậy là người hầu của Senelle…?”

“Trộm lá thư và gửi đến chúng thần.”

“Bấy giờ Senelle ở đâu?”

“Không xa Nancy lắm; người thuộc hạ ấy trở về nói hắn đã vô tình đốt lá thư lẫn trong mớ giấy lộn. Ngài Công tước không nghi ngờ gì cả, và thảo thư khác gửi cho Me-xừ, Đức ngài hoàng đế.”

“Thế cái ông em Jupiter của ta trả lời gã Minos thông thái ấy ra sao?” vua hỏi, mặt ông nở nụ cười sượng cứng, hàng ria chun lại chờ đợi câu trả lời.

“Thần đang còn chưa biết. Đây là trả lời của ngài ấy mà thần đang ngâm cứu.”

“Hả? Khanh có thư trả lời của hắn?”

“Đúng thế, bẩm Điện hạ.”

“Đưa nó cho ta.”

“Ngài không hiểu đâu, đến thần còn chưa hiểu nữa là.”

“Vì sao?”

“Vì sau khi bị mất lá thư đầu, e sợ bị rủi ro, họ đã phát minh mật mã mới.”

Vua nhìn vào lá thư rồi đọc lên những dòng chữ kỳ bí khó hiểu: “‘Astre-se-Be-l’amb sướng hả hê L.M.T. muốn là.’ Khi nào thì khanh sẽ biết thư này có nghĩa gì?”

“Thần sẽ có nó ngày mai, bẩm Điện hạ.”

“Đây đâu phải chữ viết em ta.”

“Đúng vậy, lần này người thuộc hạ không dám chôm lá thư vì e bị nghi ngờ, nên anh ta chép lại.”

“Thế cái thư này được chép lại hồi nào?”

“Hồi trưa nay, bẩm Điện hạ.”

“Vậy mà khanh đã có ngay một bản?”

“Cha Joseph trao thần hồi hai giờ.”

Vua trầm tư mất một lúc, rồi lại quay sang gã đàn ông bé choắt, lúc này đã giật lá thư về và say sưa đánh vật với những dòng chữ trong thư. “Khanh sẽ ở lại cùng ta, đúng không hở Me-xừ Rossignol?” vua hỏi.

“Đúng thế, bẩm Điện hạ, cho đến chừng nào cái thư này được giải mã trọn vẹn.”

“Sao, chỉ là cho đến chừng nào cái thư này được giải mã thôi ư? Khanh định trở lại theo cùng Me-xừ Hồng y ư?”

“Đúng ra là vậy, nhưng chỉ khi ngài ấy lại là đại thần. Nếu không thế ngài ấy cũng chả cần có thần làm gì.”

“Nhưng ta cần khanh cơ mà!”

“Điện hạ ơi,” Rossignol lắc đầu quây quậy, đến mức đôi mục kỉnh thiếu điều văng mất, “mai thần chuồn khỏi nước Pháp mất rồi.”

“Vì sao?”

“Vì phục vụ cho Me-xừ Hồng y, và qua ngài ấy là cho Điện hạ, khi giải đoán mật mã đặt ra phục vụ cho âm mưu bọn họ, thần đã gây thù chuốc oán với các ông bà đại quý tộc, những kẻ hiềm thù mà chỉ Hồng y mới đủ sức che chắn cho thần mà thôi.”

“Nhưng nếu ta che chắn cho khanh thì thế nào?”

“Điện hạ có thể nuôi ý tốt, song…”

“Nhưng sao?”

“Nhưng ngài không có quyền lực.”

“Hả?” Nhà vua trố mắt.

“Vả lại,” Rossignol tiếp, “thần nợ Me-xừ Hồng y mọi thứ. Thần là một chú bé nghèo khổ xứ Alby khi Hồng y tình cờ phát hiện nơi thần tài năng về mật mã. Ngài ấy đã thâu nhận và trả lương một ngàn écu, sau đó là hai ngàn, rồi thì cộng thêm hai mươi pistole cho mỗi lá thư thần giải mã thành công. Sáu năm nay thần giải mật mã tệ nhất cũng được một đến hai cái thư mỗi tuần, nên cũng dành dụm được một số tiền nho nhỏ để sống nơi khác.”

“Ở đâu?”

“Nước Anh.”

“Vậy khanh chắc sang Anh xin vào làm việc cho Quốc vương Charles ở bên đó?”.

“Vua Charles mời thần mỗi năm hai ngàn pistole và cứ mỗi lá thư giải mã xong sẽ được thưởng thêm năm mươi pistole nữa, nếu thần chịu bỏ việc chỗ Me-xừ Hồng y. Thần khước từ.”

“Nếu ta mời khanh cũng bằng ngang như Quốc vương Charles đề nghị?”

“Bẩm Điện hạ, nhu cầu bức thiết nhất của một con người ở thế gian đó là được lưu lại trên thế gian. Với Me-xừ Hồng y bị thất sủng, thì cho dù có sự che chở của Điện hạ chăng nữa mà có lẽ chính vì sự che chở này thần sống được giỏi lắm không quá một tuần. Khi ngài ấy rời khỏi đây, mọi quyền lực của ngài ấy giữ cho thần bấy nay sống được tại đây cũng chẳng còn, nhưng vì Điện hạ mà thần sẵn sàng mạo hiểm tính mệnh của mình… thêm hai mươi bốn tiếng nữa.”

“Vậy là hết khoản thời gian đó là khanh không còn sẵn lòng mạo hiểm tính mệnh của mình vì ta nữa?”

“Chúng ta nợ sự hết lòng với thân sinh ra mình, rồi sau đó là với ân nhân của mình. Điện hạ, hãy tìm kiếm sự hết lòng từ thân sinh ra Điện hạ, hay từ những kẻ nào mà với họ Điện hạ đã làm điều tốt đẹp. Thần tin chắc Điện hạ sẽ tìm thấy nó ở đó.”

“Khanh tin chắc. Hừ, ta thì có lý do để hoài nghi điều đó!”

“Giờ thì thần đã cho Điện hạ biết lý do vì sao thần lưu lại, đấy là, để thi hành một nhiệm vụ giờ thì ngài đã biết những nguy cơ rình rập thần trong thời gian còn lưu lại nước Pháp, cho dù đấy chỉ là thời gian rất ngắn, khẩn mong Điện hạ đừng cản thần khởi hành, một chuyến đi mà mọi thứ đã chuẩn bị.”

“Ta sẽ không cản, nhưng với điều kiện dứt khoát là khanh phải nguyện không phụng sự cho bất cứ vương chủ ngoại quốc nào mà có thể dùng tài của khanh vào mục đích bất lợi cho nước Pháp.”

“Điện hạ đã có lời thề ấy.”

“Đi đi. Me-xừ Hồng y thật may mắn có những kẻ tôi tớ như khanh và đồng sự của khanh.” Nhà vua nhìn đồng hồ. “Bốn giờ rồi. Ta sẽ trở lại đây mười giờ sáng mai; bản giải mật mã phải sẵn sàng vào giờ ấy nhé.”

“Sẽ có, bẩm Điện hạ.”

Nhà vua với tay định lấy mũ thì Rossignol hỏi, “Điện hạ không muốn trò chuyện cùng Cha Joseph ạ?”

“Có chứ, có chứ,“vua nói, “chừng nào ông ấy đến, bảo Charpentier cho vào nhé.”

“Ông ấy đã ở ngay đây, bẩm Điện hạ.”

“Thế thì hãy cho ông ấy vào, ta sẽ tiếp kiến ngay tức khắc.”

“Ông ấy đây, bẩm Điện hạ,” nói rồi, Rossignol lui ra để nhường chỗ cho Đức cha cố vấn.

Người tu sĩ xuất hiện và đứng khép nép ở ngưỡng cửa phòng làm việc. “Vào đây, vào đây, mon Père⁶⁰,” vua nói.

Vị tu sĩ tiến vào bằng sự hạ mình đến từng biểu hiện nhỏ nhất, đầu cúi gằm, hai tay khoanh trước ngực. “Là thần đây, bẩm Điện hạ,” gã thầy dòng Capuchin dừng lại cách nhà vua bốn bước.

“Khanh đang đợi ư?” vua vừa hỏi vừa nhìn người tu sĩ bằng ánh mắt dò hỏi, vì trước mắt ông đang mở ra cả một thế giới hoàn toàn mới mẻ.

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ.”

“Bao lâu rồi?”

“Một giờ gì đấy ạ.”

“Và khanh đợi lâu đến vậy mà không có ai cho ta biết là khanh ở đấy?”

“Bẩm Điện hạ, một tu sĩ hèn mọn thì không có việc gì tốt đẹp hơn ngoài việc đợi lệnh từ vị vua của mình.”

“Nghe bảo khanh là người tài năng xuất chúng, mon Père.”

“Bẩm Điện hạ, kẻ thù của thần có thể nói vậy,” vị tu sĩ trả lời bằng ánh mắt rầu rĩ giả tạo.

“Khanh giúp Hồng y mang lấy gánh nặng chức phận ông ấy?”

“Như Simon Cyrene giúp Chúa chúng ta mang cây thập tự giá vậy.”

“Khanh là kẻ hết mình vì Cơ đốc giáo, đúng không mon Père? Giá bây giờ là thế kỷ thứ mười một chắc khanh sẽ thuyết giáo về thập tự chinh như Peter Người ẩn sĩ vậy.”

“Thần thuyết giáo về thập tự chinh ngay cả vào thế kỷ thứ mười bảy, bẩm Điện hạ, dù là không có thành công.”

“Thực vậy ư? Bằng cách nào?”

“Thần viết một sử thi bằng tiếng Latinh tựa đề Turciade để gợi cảm hứng cho các hoàng tử Cơ đốc giáo chiến đấu chống lại người Hồi giáo. Song họ vẫn chưa có dấu hiệu cảm hứng nào dù thời gian trôi qua đã khá lâu.”

“Khanh phụng sự rất đắc lực cho Me-xừ Hồng y?”.

“Đức ông bị cản trở mọi lúc mọi nơi, nhưng thần giúp được gì thì giúp, theo khả năng hạn chế của thần.”

“Đức ông trả cho khanh bao nhiêu mỗi năm?”

“Không trả gì hết, bẩm Điện hạ. Dòng tu chúng thần không được phép nhận bất cứ gì ngoài của bố thí. Đức ông chỉ trả tiền cho cỗ xe ngựa của thần mà thôi.”

“Khanh có xe ngựa ư?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ, nhưng không phải với sự thỏa mãn của niềm kiêu hãnh. Trước đây thì thần cưỡi lừa.”

“Vật cưỡi hèn mọn của Chúa chúng ta,” vua nói.

“Nhưng Đức ông nhận thấy thần đi lại không được chóng lắm.”

“Nên ông ấy cho khanh một cỗ xe?”

“Bẩm Điện hạ, ban đầu thần khiêm cung khước từ cỗ xe, nên ngài ấy cho thần một con ngựa. Rủi thay, đấy lại là một ả ngựa cái, rồi có hôm viên thư ký của thần lại cưỡi phải một gã ngựa đực…”

“Thôi, thôi, ta hiểu rồi,” vua vội vã cắt lời. “Và đấy là lúc khanh chịu nhận cỗ xe mà Hồng y đề nghị chứ gì?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ, thần đành miễn cưỡng nhận lấy.” Vị tu sĩ đáp, “Bởi thần nghĩ Chúa sẽ lấy làm vui khi thấy đức khiêm nhường được sự tôn vinh.”

“Mặc dù Hồng y đã từ nhiệm, mon Père, ta muốn được giữ khanh lại bên mình,” vua nói. “Hãy nói xem liệu khanh có yêu cầu gì chăng?”

“Không có gì cả, bẩm Điện hạ. Vì sự cứu rỗi của mình, thần vốn đã có thể sốt sắng nhận lãnh niềm vinh hạnh.”

“Khanh chẳng có mong ước gì ta có thể thỏa mãn sao?”

“Chỉ xin Điện hạ cho phép thần trở lại tu viện của mình, nơi lẽ ra thần đừng bao giờ ra khỏi đó.”

“Vì khanh quá hữu ích cho sự vụ quốc gia nên ta e khó lòng chấp thuận.”

“Thần chỉ có thể thấy ra điều ấy qua đôi mắt Đức ông mà thôi. Ánh sáng ấy mất đi thì thần trở thành kẻ mù, bẩm Điện hạ.”

“Ở mọi nơi dù có là cơ ngơi tôn giáo, mon Père, đều có thể thấy hoài bão được tặng thưởng theo công trạng của nó. Chúa đâu cho khanh tài năng để bị trở thành mai một. Me-xừ Hồng y là một minh chứng về tầm cao mà người ta có thể đạt được.”

“Nên từ tầm cao ấy, người ta có thể té xuống thật nặng.”

“Nhưng dù khanh té xa đến đâu, mà khi té khanh đội chiếc mũ đỏ của Hồng y trên đầu, thì cái sự té ấy cũng đáng ấy chứ.”

Một ánh lửa tham lam le lói bên dưới hàng mi cụp xuống của bác thầy dòng Anh em hèn mọn.

Ánh lửa le lói này không thoát khỏi sự chú ý của nhà vua. “Khanh đã bao giờ nghĩ đến một chức vị cấp cao trong Giáo hội chưa nhỉ?” ông hỏi.

“Có lẽ thần đã từng có ý nghĩ như thế, nhưng chỉ với Me-xừ Hồng y mà thôi.”

“Vì sao chỉ với Me-xừ Hồng y mà thôi?”

“Vì nó sẽ tận dụng mọi ảnh hưởng của ngài ấy với Rome để mà đạt được mục tiêu ấy.”

“Và khanh cho rằng ảnh hưởng của ta không bằng của ông ấy?”

“Điện hạ đã đề nghị trao cho Tổng giám mục giáo phận Tours một chiếc mũ Hồng y, nhưng ngài ấy là một tổng giám mục đâu phải là một bác thầy dòng Capuchin.”

Louis XIII nhìn Cha Joseph chằm chằm từng chút một, nhưng không đọc được gì bên dưới đôi mắt cụp xuống hay nét mặt trơ ra như mặt đá hoa cương. Chỉ có đôi môi là dường như động đậy.

“Vả chăng,” người tu sĩ nói tiếp, “có một điều quan trọng hơn cả khi chấp nhận những nhiệm vụ mà Me-xừ Hồng y và Chúa giao phó ấy là sự nguy hiểm của việc phạm vào những tội lỗi mà sẽ hủy hoại đi sự cứu rỗi cho linh hồn người. Nhưng với Me-xừ Hồng y, người thi hành quyền của Rome cho cả sự ăn năn lẫn sự xá miễn, thần chẳng phải lo sợ gì nữa, vì nếu thần phạm tội vào ban ngày thì thần xưng tội vào ban đêm. Me-xừ Hồng y sẽ xóa tội, và thần cứ việc thanh thản thẳng giấc. Tuy nhiên, giả như thần phụng sự cho một vị chủ nhân thế tục, à, kể cả một vị vua… vua cũng không thể xóa tội cho thần. Thần không thể mắc tội vì quốc gia mà vẫn giữ một lương tâm trong sáng.”

Vua vẫn chăm chú nhìn giữa lúc người tu sĩ thao thao bất tuyệt, và ông ta càng nói chừng nào, gương mặt vua càng lộ vẻ chán ghét chừng ấy. “Thế chừng nào khanh muốn quay trở về tu viện của mình?” vua hỏi ngay khi Cha Joseph vừa dứt lời.

“Ngay khi thần có sự cho phép của Điện hạ.”

“Khanh có rồi, mon Père,” vua cáu kỉnh.

“Đôi on Điên ha,” vị tu sĩ vừa nói vừa vòng tay ngang ngực và gập mình sát đất. Và rồi, khác hẳn lúc vào, không đơ người cũng chẳng khép nép, ông rảo bước ra cửa thậm chí chẳng ngoái lại nói lời từ biệt.

“Đạo đức giả, tham vọng! Ngươi, chí ít là vậy, ta chẳng tiếc làm gì” Louis XIII lầm bầm.

Thế rồi, sau một lúc nhìn ngắm bóng đêm đổ xuống, ông buột miệng. “Chẳng sao. Nhưng có điều chắc chắn: nếu ta từ bỏ ngai vàng tối nay, như Hồng y làm vậy sáng nay với gian phòng này, sợ rằng ta chẳng thể tìm thấy bốn người tha hương và thất sủng theo ta. Ba cũng không, hai cũng không, thậm chí là một.”

Rồi ông lại lầm bầm, “À, có lẽ là một vẫn còn gã hề của ta, l’Angely. Tất nhiên rồi, tuy rằng hắn là chàng hề!”

XLI

Các vị sứ thần

Qua sáng hôm sau lúc mười giờ, đúng theo lời đã hẹn, nhà vua lại có tại phòng làm việc của Hồng y.

Những gì đang trải nghiệm đối với ông tuy đáng bẽ mặt song thâm tâm cũng lấy làm hết sức thú vị.

Trở về cung điện Louvre ngày hôm trước, ông từ chối không tiếp ai mà chỉ giam mình cùng với thị đồng Baradas, kẻ được ông gửi tặng ba ngàn pistole thông qua Charpentier xem như phần thưởng đã dùi ông hạ bệ Hồng y. Ông thầm tính tốt nhất hãy khoan chia chác cho người khác, trừ Baradas được nhận trước phần thưởng của hắn.

Trước khi trao Vương hậu số tiền ba mươi ngàn, Thái hậu số tiền sáu mươi ngàn và Me-xừ số tiền một trăm năm mươi ngàn livre, ông muốn xem qua lá thư Me-xừ trả lời Công tước Lorraine, mà Rossignol đã hứa là sẽ có cho ông mười giờ sáng hôm nay.

Vậy nên, như chúng tôi vừa kể, đúng mười giờ vua lại đặt chân vào phòng làm việc của Hồng y, ngay cả khi còn chưa ném áo choàng vắt qua thành ghế và tháo mũ đặt lên bàn làm việc, ông đã gióng liền ba tiếng chuông.

Rossignol xuất hiện với sự nhanh nhẹn thường ngày của gã.

“Sao rồi?” vua hỏi giọng háo hức.

“À, bẩm Điện hạ,” Rossignol hấp háy đàng sau cặp kính, “chúng thần đã bẻ xong rồi.”

“Nhanh lên,” vua nói, “nào cùng xem sao. Chìa khóa đâu?”

“Có đây, bẩm Điện hạ.” Gã trình bảng mã lên.

Vua đọc:

###

Je Vua

Astre se Vương hậu

Ве Thái hậu

L’amb Me-xừ

L.M. Hồng y

T Chết chắc

Pif-paf Chiến tranh

Zane Công tước xứ Lorraine

Gier Nữ Công tước xứ Chevreuse

Oel phu nhân De Fargis

O mang thai

“Rồi sao đây?” vua hỏi.

“Ráp vào là xong.”

“Không đâu,” vua nói, “khanh quen rồi thì hãy làm đi. Những việc này ta đau óc lắm.”

Rossignol cầm lấy lá thư và đọc, “Vương hậu, Thái hậu và Công tước d’Orléans cùng sướng hả hê. Riêng Hồng y quả này chết chắc. Tên vua muốn là vua: hắn quyết định chiến tranh cùng Thân vương chuột Macmot, mà lại giao Công tước d’Orléans làm tư lệnh. Công tước d’Orléans yêu ái nữ Công tước Lorraine, nhưng chàng thà kết hôn cùng Vương hậu dù nàng ấy hơn chàng bảy tuổi. Chàng chỉ lo rằng, theo lời khuyên của phu nhân De Fargis hay Nữ Công tước xứ Chevreuse, nàng có thể để mình mang thai khi vua chết. Ký tên, Gaston d’Orléans.”

Nhà vua lắng nghe không cắt lời, tuy rằng ông quệt trán nhiều lần và cứa đi cứa lại mặt ván sàn bằng đầu bánh xe của đinh thúc ngựa. “Mang thai,” ông mấp máy, “mang thai. Nếu ả mang thai, nhất định không phải là của ta.”

Thế rồi, quay sang Rossignol: “Phải đây là thư đầu tiên thuộc loại này mà khanh giải mã không đấy?”

“Ồ, không đâu, bẩm Điện hạ! Thần giải mã đến mươi mười hai cái như vậy rồi.”

“Hả! Và Me-xừ Hồng y không bao giờ đưa chúng cho ta xem?”

“Việc gì phải khiến Điện hạ khổ đau vì điều bất hạnh mà có thể chẳng bao giờ xảy ra chứ ạ?”

“Nhưng sao khi bị những kẻ này công kích và buộc tội, ông ấy không dùng những vũ khí này để chống lại chúng?”

“Ngài ấy sợ làm vậy sẽ khiến họ trở thành kẻ địch của nhà vua.”

Nhà vua cất vài bước đi qua đi lại, từ đầu này sang đầu kia gian phòng, đầu cúi gằm và mũ thì tùm hụp trên mắt.

Thế rồi, quay sang Rossignol, ông nói, “Hãy cho ta bản sao của từng lá thư ấy, kèm theo bản giải mã, cùng tờ chìa khóa mã.”

“Tuân lệnh, bẩm Điện hạ.”

“Khanh nghĩ là sẽ còn có những thư khác như thế này không nhỉ?”

“Hầu chắc chắn, bẩm Điện hạ.”

“Ai là người ta sẽ tiếp hôm nay?”

“Đấy không phải việc của thần, bẩm Điện hạ. Việc của thần là giải mã mà thôi. Ngài nên gọi Me-xừ Charpentier.”

Rossignol còn chưa ra khỏi cửa, nhà vua đã đưa bàn tay bồn chồn, lật bật gióng lên hai tiếng chuông. Tiếng đánh giật ngược và dữ tợn thể hiện rõ rệt tâm trạng của ông lúc này.

Charpentier xuất hiện ngay tức khắc, nhưng chỉ đứng ở nơi ngưỡng cửa.

Hai mắt nhà vua dán chặt xuống sàn nhà, nắm đấm siết chặt chống lên mặt bàn làm việc của Hồng y, miệng không ngớt lẩm nhẩm… Vương hậu mang thai… một Vương hậu ngoại bang trên ngai vàng nước Pháp. Với một gã người Anh, có thể lắm chứ!”

Thế rồi, bằng giọng trầm thấp tuồng như ông sợ cả chính mình nghe thấy mình nói gì: “Không gì là không thể. Không phải ở gia đình này, theo những gì xảy ra trước đây.”

Mải mê chìm đắm trong suy nghĩ, vua quên chú ý Charpentier. Cho rằng viên thư ký không trả lời tín hiệu triệu tập của mình, ông ngước mắt nóng nảy và định đánh chuông lần thứ nhì thì, quan sát điệu bộ và đoán ra ý định, Charpenter bước đến lên tiếng, “Thần có đây rồi, bẩm Điện hạ.”

“Tốt, tốt,” vua nói, chật vật lấy lại vẻ điềm tĩnh. “Hôm nay chúng ta có gì đây?”

“Bẩm Điện hạ, Bá tước Bautru từ Tây Ban Nha đã về đến, cùng Bá tước La Saludie trở về từ Venice.”

“Họ làm gì ở những nơi ấy?”

“Bẩm Điện hạ, thần không biết. Hôm qua thần đã vinh dự giải trình cùng ngài rằng Me-xừ Hồng y đã phái họ, cũng như phái Me-xừ Charnassé, người sẽ về đến đây từ Thụy Điển muộn nhất là ngày mai.”

“Khanh thông báo họ rằng Hồng y đã hết là đại thần và ta sẽ thay ông ấy tiếp họ rồi chứ?”

“Thần đã gửi lệnh của Đức ông, là họ phải tường trình nhiệm vụ của mình với Điện hạ như lẽ ra họ sẽ tường trình cho chính Hồng y vậy.”

“Giờ ai vào trước?”

“Me-xừ De Bautru.”

“Chừng nào ông ấy đến hãy đưa vào ngay nhé.”

“Ông ấy có đây rồi, bẩm Điện hạ.”

“Vậy mời ông ấy vào.”

Charpentier xoay người lại, nhỏ giọng nói vài câu, rồi bước sang bên nhường lối cho Bautru.

Viên đại sứ vẫn còn trong y phục đường xa và ngỏ lời xin lỗi vì xuất hiện trước vua với bộ dạng như vậy, song xưa nay ông vẫn vậy khi gặp Hồng y Richelieu. Vừa đặt chân về đến sảnh khách, ông không muốn để Điện hạ đợi lâu.

“Me-xừ De Bautru,” vua nói với ông, “Hồng y đã nói tốt về khanh, rằng khanh là người đáng tin cậy, và rằng một ý kiến trung thực của Bautru là đáng bằng hai ý kiến của Hồng y Bérulle.”

“Bẩm Điện hạ, thần đã nỗ lực để xứng đáng sự tin tưởng Hồng y dành cho thần.”

“Và khanh cũng sẽ chứng tỏ xứng đáng với niềm tin của ta nữa, đúng không, hãy trình bày với ta tất cả như khanh vẫn thường trình bày với ông ấy nhé?”.

“Bẩm Điện hạ, là tất cả ạ?” Bautru hỏi rồi giương mắt nhìn vua.

“Tất cả. Ta đang tìm kiếm sự thật và ta muốn tất cả về nó.”

“À, bẩm Điện hạ, ngài nên bắt đầu từ Đại sứ De Fargis của ngài, kẻ thay vì lắng nghe chỉ thị của Hồng y, vì danh dự và vinh quang của Điện hạ, đã làm theo lệnh của Thái hậu, gây điều tổn hại cho nước Pháp.”

“Người khác cũng đã thông tin chuyện này với ta. Ta sẽ lưu tâm đến nó. Khanh đã nói chuyện cùng Bá tước - Công tước Olivares chưa nhỉ?”

“Đã, bẩm Điện hạ.”

“Mệnh lệnh giao phó cho khanh liên quan đến ông ấy là gì thế?”

“Thương lượng một dàn xếp hòa bình cho xứ Mantua, nếu được.”

“Và?”

“Khi thần cố gắng nói chuyện công việc thì ông ta đưa thần đến trại gà mái của Quốc vương Philip IV, nơi tập trung nhiều loài gà vừa hiếm vừa lạ mắt từ khắp nơi trên thế giới, và ngỏ ý trao thần vài con mang về làm quà biếu Điện hạ.”

“Vậy là hắn giễu khanh mất rồi?”

“Cả thần và cả ngài, là người mà thần đại diện, bẩm Điện hạ.”

“Này Me-xừ!”

“Vì ngài yêu cầu thần nói thực, nên thần kể lại đúng như thế. Thôi thì thần xin nói dối vậy? Bởi nếu sự thật nghe ra dễ mích lòng, thần cũng nên thay nó bằng lời tuy dối trá mà được lòng mát dạ.”

“Không, hãy nói ta nghe về sự thật dù có là gì chăng nữa. Bọn họ nghĩ sao về chiến dịch vào nước Ý mà ta đã định?”

“Bọn họ nhe răng cười, bẩm Điện hạ.”

“Bọn họ nhe răng cười? Bộ họ không biết những gì chúng ta định làm hay sao chứ?”

“Có chứ, bẩm Điện hạ nhưng họ bảo hai bà hậu sẽ khiến ngài đổi thay ý định, và rằng Me-xừ, kẻ giữ chức tư lệnh, thì nghe lời hai bà chứ không nghe lời ngài, đội viễn chinh rốt cuộc cũng chả nên trò trống gì để yểm trợ Công tước Nevers.”

“Á! Bọn họ nghĩ thế tại Madrid?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ, bọn họ nghĩ thế và viết thế theo như thần biết, bởi thần hối lộ một tên thư ký của ngài Bá tước - Công tước. Olivares viết cho Don Gonzalès de Cordova như vầy, ‘Nếu tên vua ấy giao Me-xừ kiểm soát quân đội, đừng lo: đoàn quân ấy chả đời nào qua khỏi Đèo Susa. Ngược lại, nếu hồng y đảm trách chỉ huy, có hay không có vua cũng thế, Công tước Savoy sẽ cần tất cả những gì ngài có thể phái đến yểm trợ ông ấy.’”

“Khanh chắc chứ?”.

“Chắc, bẩm Điện hạ.”

Vua lại đi tới đi lui, đầu cúi gằm, mũ sụp tận mắt, cứ như đấy là thói quen khi ông gặp chuyện âu lo vậy. Bỗng ông đứng khựng lại, đưa ánh mắt như xuyên thủng qua người Bautru, ông hỏi, “Thế Vương hậu khanh nghe gì về bà ấy không nhỉ?”

“Chỉ những gì nói tại cung đình thôi ạ.”

“Bọn họ nói những gì tại chốn cung đình?”

“Chả đáng để đến tại Điện hạ đâu.”

“Không sao. Ta muốn biết”

“Toàn bôi nhọ và đơm đặt cả, bẩm Điện hạ. Ngài chả nên bẩn tai vì lời lẽ thấp hèn.”

“Ta bảo khanh rồi,” Louis XIII nóng nảy nện chân, “đặt điều hay sự thực, ta muốn nghe những gì chúng nói về Vương hậu!”

Bautru cúi rạp mình. “Điện hạ đã ra lệnh, kẻ bề tôi trung thành phải tuân lệnh.”

“Vậy thì tuân lệnh đi.”

“Bọn họ nói sức khỏe Điện hạ đang tiêu tùng…”

“Sức khỏe của ta đang tiêu tùng! Chừng như tất cả hy vọng vậy. Chừng như sức khỏe của ta là sự cứu rỗi của chúng. Tiếp.”

“Vì sức khỏe của ngài đang tiêu tùng, Vương hậu sẽ có những bước đi để đảm bảo…” Bautru lưỡng lự.

“Đảm bảo cái gì?” vua hỏi gặng. “Nói! Hãy nói ngay cho ta!”

“Đảm bảo quyền nhiếp chính.”

“Nhưng chỉ khi có người thừa kế ngai vàng thì mới được nhiếp chính cơ mà!”

“… Đảm bảo quyền nhiếp chính,” Bautru lặp lại.

Vua nện chân. “Vậy ra, cùng lời đồn đại giống nhau tại Tây Ban Nha và tại Lorraine ở Lorraine đấy là sự lo âu, nhưng ở Tây Ban Nha đấy là niềm hy vọng. Thực vậy, nếu Vương hậu trở thành Thái hậu nhiếp chính, thì Paris sẽ là của người Tây Ban Nha. Vậy đấy là những gì chúng nói sao, Bautru?”

Bautru cúi rạp mình trước vua. “Điện hạ ra lệnh thần nói. Thần đã tuân theo lệnh.”

“Khanh làm tốt. Ta đã bảo khanh rằng ta đang tìm kiếm sự thật, và khanh đã chỉ cho ta thấy dấu vết bây giờ thì, ơn chúa, ta đã đủ sức làm gã thợ săn lần theo dấu vết này cho đến tận cùng.”

“Bẩm, Điện hạ còn yêu cầu gì thêm chăng?”

“Hãy về nhà nghỉ ngơi. Khanh chắc đã mệt rồi.”

“Điện hạ chưa bảo liệu thần đã may mắn là khiến ngài hài lòng, hay xui xẻo vì đã làm cho ngài bực bội.”

“Ta không thể nói mình vui thích khi nghe thấy những gì khanh vừa nói, Me-xừ Bautru à, nhưng mà khanh đã làm tròn bổn phận của khanh, mà như thế thì tốt hơn. Lần sau nếu có chỗ khuyết trong Hội đồng cố vấn quốc gia, ta nghĩ mình sẽ ban cho khanh một chân ở đó.” Nói rồi Louis XIII tháo găng tay để vị Sứ thần đặc mệnh quốc vương Philip IV được phép hôn vào tay ông.

Bautru, đúng theo nghi lễ, đi giật lùi ra khỏi phòng để không bị quay lưng về phía nhà vua.

Còn lại một mình, vua lẩm bẩm, “Ra vậy cái chết của ta là niềm hy vọng của kẻ khác; danh dự của ta chẳng qua là trò đùa; còn sự kế vị ngai vàng là một màn sổ xố. Nếu người em của ta lên ngôi, hắn sẽ phản bội nước Pháp và mang đi đấu giá với kẻ chào mua cao hơn. Và người mẹ của ta, bà vợ goá của Henri IV, vị vua vĩ đại bị mưu sát bởi ông ấy nuôi mộng khiến nước Pháp vĩ đại hơn nữa người mẹ ấy của ta sẽ giúp hắn. May thay…” và nhà vua rít lên một tiếng cười, “… khi ta chết, Vương hậu lại có thể mang thai, nghĩa là sẽ đảo lộn tất cả. A, cuộc hôn nhân của ta mới hạnh phúc làm sao?”

Thế rồi gương mặt ông càng tối tăm hơn nữa, tiếng của ông gần như lùng bùng trong cổ họng. “Chẳng lấy gì làm lạ khi bọn họ tất cả đều muốn ta tống khứ Hồng y!”

Cho rằng mình nghe thấy một âm thanh nho nhỏ từ cánh cửa, ông bèn quay lại. Cánh cửa mở ra. “Bẩm, Điện hạ định tiếp kiến Me-xừ La Saludie không ạ?” Charpentier hỏi.

“Ta tin vậy,” vua nói. “Tất cả những gì họ nói đều vô cùng thú vị với ta.” Ông lại rít thêm một tiếng cười: “Họ bảo vua thì chả bao giờ biết những gì diễn ra trong cung điện của ông ta! Nhưng dẫu có là người biết sau cùng, ông ta vẫn có thể phát hiện xem nếu muốn.” Thấy Me-xừ La Saludie xuất hiện nơi cửa, ông tiếp luôn, “Vào đi, vào đi, Me-xừ La Saludie, ta đang trông đợi khanh đây. Khanh đã được bảo là sẽ báo cáo cho ta thay vì cho Hồng y rồi, đúng không nhỉ? Nói đi, và đừng giấu giếm ta những gì mà với ông ấy khanh mới chịu chia sẻ.”

“Nhưng mà, bẩm Điện hạ,” La Saludie nói, “trong hoàn cảnh thần tìm thấy mình, thần không chắc liệu mình nên lặp lại…”

“Lặp lại cái gì?”

“Những lời lẽ tán dương từ Ý cho một người mà dường như ngài có sự phàn nàn về ông ta.”

“A! Họ tán dương Hồng y tại Ý ư? Từ phía xa bên kia dãy núi họ nói gì về Hồng y thế?”

“Bẩm Điện hạ, họ chưa hay rằng Hồng y đã hết là người phụng sự của ngài, và họ chúc mừng Điện hạ đang được phò tá bởi một thiên tài chính trị và quân sự hàng đầu của thế kỷ chúng ta. Thần được Hồng y chỉ thị sang thông báo chiến thắng thành La Rochelle cho Công tước xứ Mantua, Viện nguyên lão thành Venice, và Đức thánh cha Urban VIII. Tin tức thần mang đến được tiếp nhận bằng sự hân hoan ở Mantua, sự nhiệt tình ở Venice và sự hài lòng ở Rome. Cuộc viễn chinh sang Ý của Điện hạ sắp đặt đã gây hoang mang cho Charles-Emmanuel xứ Savoy nhưng lại trấn an tất cả những vị thân vương khác. Còn đây là thư của Công tước xứ Mantua, Viện nguyên lão thành Venice, và Đức thánh cha. Tất cả đều bày tỏ niềm tin mạnh mẽ vào kế sách của Hồng y. Mọi người của ba thế lực này với mong muốn ủng hộ nỗ lực này một cách tốt nhất đã chỉ thị thần mang hối phiếu ra chủ ngân hàng của họ đổi lấy tiền mặt tổng cộng là một triệu năm trăm ngàn đồng tiền vàng.”

“Những tờ hối phiếu ấy chỉ thị tên ai?”

“Là nhân danh Me-xừ Hồng y, bẩm Điện hạ. Chúng đều là hối phiếu chi theo lệnh, ngài ấy chỉ phải bồi thư⁶¹ để lấy tiền.”

Vua cầm lấy những tờ hối phiếu rồi quay đi. “Một triệu năm trăm ngàn,” ông nói, “cùng với sáu triệu ông ấy vay bằng số tiền này chúng ta hành quân ra chiến trận. Và toàn bộ tiền được xoay sở bởi chỉ một người, như rằng tự thân ông ấy là uy quyền và vinh quang của nước Pháp.”

Thế rồi, chợt nghĩ ra điều gì, Louis XIII bước đến chỗ cái chuông gõ lên hai tiếng. Charpentier liền xuất hiện. “Khanh biết số tiền sáu triệu định dùng để tài trợ chiến tranh là của Hồng y vay từ những ai không nhỉ?”

“Có, bẩm Điện hạ, từ Me-xừ De Bullion.”

“Có tốn nhiều công sức để thuyết phục ông ấy cho vay không nhỉ?”

“Ngược lại, bẩm Điện hạ, chính ngài ấy là người ngỏ ý trước.”

“Lý đâu lại thế?”

“Me-xừ Hồng y phàn nàn rằng binh đoàn do Hầu tước d’Uxelles tập hợp đã bị tan rã bởi tiền lương của họ bị Thái hậu ăn chặn, còn lương thực cho họ thì bị Thống chế Créqui ém giữ. ‘Đoàn quân ấy đã bị bại trận,’ Đức ông nói. ‘À, vậy ta phải tập hợp đoàn quân khác, thế thôi.’ Me-xừ De Bullion đáp lời. ‘Bằng gì đây?’ ‘Bằng gì ư? Tôi sẽ cho ngài đủ dùng cho một đội quân năm mươi ngàn người, cộng them một triệu đồng tiền vàng dự trữ.’ ‘Nếu vậy, tôi sẽ cần đến sáu triệu’. ‘Khi nào?’ ‘Sớm chừng nào tốt chừng ấy.’ ‘Tối nay thì muộn lắm không nhỉ?’ Thế là Hồng y phá ra cười. ‘Sao, bộ ngài có sẵn từng ấy trong túi ư?’ ‘Không, nhưng từng ấy thì có sẵn trong kho. Tôi sẽ trao ngài tờ hối phiếu để trình Fieubet, Chưởng quản ngân khố.’ ‘Đáp lại ngài yêu cầu bảo lãnh ra sao, Me-xừ De Bullion?’ Ngài ấy đứng dậy cúi chào Đức ông, ‘Chỉ một lời của ngài là đủ.’ Hồng y ôm lấy ông ta. Thế rồi Me-xừ De Bullion lấy giấy thảo vài dòng rồi trao Hồng y, chỉ thế thôi ạ.”

“Tốt lắm! Ta sẽ tìm thấy Me-xừ De Bullion ở đâu nhỉ?”

“Tại Ngân khố, thần nghĩ vậy.”

“Đợi đã.” Nhà vua đến chỗ bàn làm việc của Hồng y và ông bắt đầu viết:

Me-xừ De Bullion,

Ta có việc cần đến năm mươi ngàn livre để không phải đụng đến số tiền khanh đã có lòng tốt cho Hồng y vay mượn. Hãy cho ta biết số tiền này thu xếp được không nhé; ta hứa sẽ hoàn lại nội trong tháng.

Bằng sự quý mến dành cho khanh,

Louis

Thế rồi, quay sang Charpentier ông hỏi, “Beringhen đang có đây chăng?”

“Có, bẩm Điện hạ.”

“Hãy trao cho hắn thư này, bảo hắn đi kiệu đến gặp Me-xừ De Bullion, rồi chờ lấy phúc đáp mang về.”

Charpentier cầm lấy bức thư, vừa cất bước thì bỗng dưng quay lại.

“Sao thế?” vua hỏi.

“Me-xừ Beringhen đang trên đường, nhưng thần muốn thông báo Điện hạ rằng Me-xừ De Charnassé từ Miền Tây nước Phổ vừa về đến, mang theo thư của Quốc vương Gustavus Adolphus gửi Hồng y.”

Louis gật đầu. “Me-xừ La Saludie, khanh có gì cần nói nữa chăng?”

“Bẩm Điện hạ, chỉ là muốn ngài ghi nhận nơi đây sự tôn kính của thần, và rằng thần mong muốn được thêm tiếng nói của mình vào những người đã phải lấy làm tiếc về sự ra đi của Me-xừ de Richelieu; bổn phận của thần với tư cách một bề tôi trung thành của ngài xin được nói vậy, bởi liên quan về nước Ý, ngài ấy là người chúng ta cần. Thần sẽ lấy làm hạnh phúc nếu được phép gửi lời thăm hỏi đến ngài ấy, dù biết rằng ngài ấy đã thôi chức.”

“Ta còn làm tốt hơn thế, Me-xừ La Saludie à,” vua nói. “Ta sẽ cho khanh cơ hội được trực tiếp trò chuyện cùng ông ấy.”

La Saludie cúi chào.

“Đây là hối phiếu từ Mantua, Venice và Rome. Hãy đến Chaillot và bày tỏ lời hỏi thăm của khanh với Hồng y cùng với những tờ lệnh này. Khanh hãy trình các hối phiếu này ra để ông ấy bối thự, rồi mang đến Me-xừ De Bullion quy thành tiền nhân danh Đức ông. Để giúp khanh rút ngắn đường đi, hãy dùng lấy xe ngựa của ta, hiện đang chờ ngoài cửa. Trở về chóng bao nhiêu, ta ghi nhận sự sốt sắng và sự tận tâm ở khanh bấy nhiêu.”

La Saludielại cúi rạp lần nữa rồi, không lãng phí thêm một giây nào nữa cho lời lẽ khách sáo và phép tắc, ông rút lui để thi hành lệnh vua.

Charpentier vẫn còn ở cửa. “Ta sẵn sàng gặp Me-xừ De Charnassé rồi,” vua nói.

Cho dẫu nhà vua chưa từng được tuân lời ở Louvre cũng như ở nhà của Hồng y chăng nữa; ông vừa tỏ ý muốn gặp Me-xừ De Charnassé thì người này bỗng từ đâu xuất hiện ngay trước mắt.

“A hà, Nam tước,” vua nói, “xem chừng chuyến đi sứ của khanh mã đáo thành công rồi thì phải.”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ.”

“Hãy đi ngay vào báo cáo của khanh mà không phải chần chừ thêm nữa. Chỉ hôm qua thôi ta mới rốt cuộc nhận ra giá trị của thời gian.”

“Điện hạ chắc đã biết lý do thần được phái sang Đức rồi ạ?”

“Đức ông, kẻ ta tin đã chủ động ra lệnh, cho rằng chỉ cần báo trước sự lên đường và báo lại sự trở về của khanh là đủ. Trừ ra ta chưa được biết gì.”

Điện hạ muốn thần trình bày lại tường tận về những chỉ thị cho thần không ạ?”

“Nói.”

“Đây là những mệnh lệnh mà thần đã nhẩm thuộc phòng khi lệnh viết bị mất: ‘Nỗ lực thường xuyên của Dòng họ Áo quốc nhằm hủy hoại đồng minh của đức vua buộc ngài phải thay họ hành động; sau chiến thắng thành La Rochelle, ngài đã quyết định tập hợp binh lính tinh nhuệ nhất và đích thân đưa quân đi trợ lực cho đồng minh của ngài ở nước Ý. Theo đó, ngài phái Me-xừ De Charnassé sang Đức đảm bảo rằng tất cả đồng minh ở đây đều hoàn toàn ủng hộ ngài, và họ sẽ hành động nhịp nhàng cùng ngài vì lợi ích phòng vệ qua lại. Nam tước De Charnassé được toàn quyền thảo luận về những phương cách phù hợp và thích đáng nhất mà theo đó đức vua có thể giúp sức cho đồng minh của mình.”

“Đấy là chỉ thị chung dành cho khanh,” vua nói, “nhưng chắc chắn khanh còn có những chỉ thị cụ thể hơn chứ nhỉ?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ. Đối với Công tước Maximilian xứ Bavaria, kẻ mà Đức ông biết là rất căm giận Hoàng đế, thần phải cố vấn tạo thành một Liên minh công giáo chống lại Ferdinand cả ở Đức và ở Ý, trong khi Gustavus Adolphus thì tấn công Hoàng đế bằng đoàn quân Tân giáo của ông ta.”

“Thế chỉ thị cho khanh về Quốc vương Gustavus Adolphus là những gì?”

“Thần được lệnh hứa hẹn cùng Vua Gustave rằng nếu ông chịu lãnh đạo một liên minh Tân giáo như Công tước Bavaria sẽ làm vậy với người Công giáo, ông sẽ được chu cấp 500.000 livre mỗi năm, thần cũng được lệnh hứa rằng Điện hạ sẽ yểm trợ ông ấy bằng cách tấn công Lorraine, tỉnh láng giềng của Đức và là cái nôi sản sinh ra vô số âm mưu chống lại nước Pháp.”

“Đúng vậy,” vua cười, “ta hiểu rồi: Crète và Vua Minos. Nhưng nếu tấn công Lorraine thì Hồng y, hay đúng hơn là chính ta, sẽ được cái gì?”

“Nó sẽ buộc mấy thân vương của Dòng họ Áo quốc phải hướng quân sang phòng thủ vùng Alsace, mà sẽ rời mắt khỏi nước Ý và nước Pháp cứ vậy mà tì tì kết thúc công chuyện xứ Mantua.”

Louis ép trán mình vào giữa hai bàn tay. Sách lược rối như hẹ của người giáo sĩ phụng sự cả về quy mô lẫn độ phức tạp đang khiến ông phải vắt óc suy nghĩ.

“Thế,” vua nói, sau một lúc im lặng, “Quốc vương Gustavus Adolphus ưng chịu chứ?”

“Có, bẩm Điện hạ, nhưng với những điều kiện nhất định.”

“Là gì?”

“Chúng có cả trong thư này, bẩm Điện hạ,” Charnassé vừa nói vừa lôi từ bao tiền của mình một phong thư rập nổi hình huy hiệu Thụy Điển. “Điện hạ muốn tự mình đọc lấy thư này, hay để thần, có thể rành hơn vì trong cuộc, giải thích ý tứ để ngài hiểu?”

“Ta muốn đọc tất cả, Me-xừ đại sứ ạ,” vua vừa nói vừa tiếp lấy lá thư từ tay Charnassé.

“Điện hạ, lưu ý rằng Quốc vương Gustavus Adolphus lời lẽ hay bông lơn xuề xòa, chẳng câu nệ thể thức ngoại giao, và nghĩ sao viết vậy như lính tráng tâm tình cùng nhau vậy.”

“Nếu ta có quên đi, thì ta sẽ nhớ lại, còn nếu ta chưa biết, thì ta sẽ học hỏi.” Thế rồi, ông mở niêm rồi lẩm nhẩm đọc thư:

[Stuhm, sau khi Thụy Điển giành chiến thắng cuối cùng, mang về các thành lũy vùng Livonia và xứ Phổ của người Ba Lan chiếm đóng]

Ngày 19 tháng 12 năm 1628

Hồng y hiền hữu,

Bởi ngài vốn biết về ta là người có đôi chút dị giáo, thiết tưởng ngài sẽ không lấy làm ngạc nhiên về lời lẽ thô mộc của thư này ta viết cho ngài, vị Hoàng tử thần thánh của Giáo hội.

Với ta, ngài là một vĩ nhân hơn thế, một con người thiên tài hơn thế nữa, ngài còn là một kẻ thành thực, kẻ mà người khác có thể nói chuyện và bắt tay làm việc. Vậy thì, ta hãy cùng nói về công việc của Pháp và Thụy Điển đi nhé, về cách chúng có thể đều bước ra sao. Ta sẵn sàng thương lượng, nhưng chỉ với ngài mà thôi.

Ngài có chắc về ông vua của ngài không đấy? Ngài có chắc liệu ngay ở tiếng hô đầu tiên ông ấy sẽ không lập tức quay sang mẹ ông ấy, vợ ông ấy, em ông ấy, giáo sĩ giải tội của ông ấy, hay sủng thần của ông ấy Luynes, phải không, hay Chalais? Ta chịu không hiểu nổi. Trong khi ấy thì ngài, kẻ trong ngón út giấu nhiều nghề hơn tất cả những người này, vua, hậu, thân vương, sủng thần, người giáo hội chả nhẽ ngài không sợ ngày nào đó mình sẽ bị hạ bệ vì âm mưu ti tiện gì đấy đang ngấm ngầm ở chốn hậu cung, như rằng ngài chẳng qua cũng chẳng hơn gì gã tể tướng hay thằng cha tổng trấn xứ Thổ Nhĩ Kỳ?

Nếu ngài chắc chắn về vị trí của mình, hãy cho ta niềm vinh hạnh nghe thấy ngài bảo như vầy: này Gustave bằng hữu, ta còn đủ sức kiểm soát những ông hoàng bà chúa bã đậu ấy ít nhất ba năm nữa, những kẻ mang đến cho ta quá nhiều việc nhưng lại gây quá nhiều rối ren. Nếu ngài có thể đích thân đảm bảo cùng ta rằng nhà vua sẽ ủng hộ ngài, thì ta sẽ lập tức bắt đầu hành quân không chậm trễ nhưng nếu ngài bảo rằng chuyện còn chờ ý nhà vua, thì thôi vậy. Có lời ngài nói ra, ta sẽ hỗ quân và chiến mã, chúng ta sẽ san bằng Praha, thiêu rụi Vienna, cướp phá cả thằng Buda lẫn thằng Pest. Còn nếu chỉ là lời nói của Vua Pháp, ta sẽ chẳng lưu tâm dù chỉ là gióng lên lấy một tiếng trống, nhồi đạn lấy một khẩu hỏa mai, hay thắng yên cương lấy một con chiến mã.

Này Đức ông thân thiết của ta, nếu chiều gió thổi là như vậy, thì hãy hồi âm qua Me-xừ De Charnassé để ta biết mà cất gươm vào bọc, tuy làm vậy sẽ khiến ta buồn lòng. Nhưng nếu được Quỷ satan cho phép, chúng ta sẽ hiệp tác chiến dịch cùng nhau, cùng thưởng thức chiến lợi phẩm là rượu vang thượng hạng của xứ Hung!

Lấy tư cách một người dũng cảm, ta mong tài năng sẽ bảo trọng lấy ngài thay vì cầu Chúa xót thương ngài. Trong niềm hân hoan và kiêu hãnh, ta đề thư này gửi đến ngài.

Với sự quý mến dành cho ngài,

Gustavus Adolphus

Càng đọc vua càng trào dâng nổi bực tức, và đọc xong thì ông và cả lá thư nhàu bét trong tay mình. Quay sang Nam tước De Charnasse, ông hỏi, “Khanh biết thư này nói gì chưa?”

“Bẩm Điện hạ, ý chính thì thần biết rồi nhưng về chi tiết thì chưa.”

“Thứ quê mùa! Kẻ võ biền thô thiển phương Bắc!” nhà vua làu bàu.

“Bẩm Điện hạ,” Charnassé nhận xét, “thứ quê mùa ấy vừa đánh bại cả người Nga lẫn người Ba Lan. Hắn nghiên cứu thuật dụng binh của một người Pháp tên La Gardie nhưng đã qua mặt cả người này: hắn là kẻ phát minh chiến tranh hiện đại, tóm lại, là kẻ duy nhất đập tan tham vọng của Hoàng đế Ferdinand, nện cho Tilly và Wallenstein thua xiểng liểng.”

“Phải, ta biết đấy là những gì bọn họ nói,” nhà vua trả lời. “Ta biết rằng theo ý kiến Hồng y, người hùng chiến tranh đầu tiên tại châu Âu là Quốc vương Gustavus Adolphus, nhưng,” ông nói thêm bằng tiếng cười có ý nhạo báng nhưng lại tỏ ra không mấy tự tin, “có lẽ ta không cùng chung ý kiến ấy.”

“Thần thành thật lấy làm tiếc, bẩm Điện hạ,” Charnassé nói rồi cúi chào.

“A!” Louis XIII nói. “Vậy phải chăng khanh muốn đại diện chúng ta trở lại gặp Quốc vương Thụy điển, hở Nam tước?”

“Đấy hẳn là vinh hạnh lớn lao cho thần và, thần cũng tin là lợi ích lớn lao cho nước Pháp.”

“Tiếc thay điều này là không thể,” Louis XIII nói, “vì Quốc vương Thụy Điển nói ông ta chỉ mong giao dịch với Me-xừ Hồng y, mà Hồng y thì giờ đã không còn dính líu gì đến những việc như thế nữa.”

Có tiếng cào lên cửa. Vua quay lại và hỏi, “Gì thế?” rồi nhận ra tiếng cào ấy là của Me-xừ Nhất, ông bảo, “Beringhen, là khanh đấy ư? Vào đi.”

Beringhen tiến vào. “Bẩm Điện hạ,” anh ta vừa nói vừa trình lên một phong thư quá cỡ đóng dấu niêm lớn tướng, “hồi âm của Me-xừ De Bullion.”

Vua mở thư ra đọc:

Điện hạ kính mến,

Thần rất lấy làm thất vọng, song vì để phục vụ cho Me-xừ de Richelieu mà thần đã dốc cạn mấy rương tiền đến tận đồng cuối cùng, và tuy lòng ao ước làm hài lòng Điện hạ, thần không nói được đến chừng nào thì có thể trao ngài số tiền năm mươi ngàn livre theo yêu cầu.

Trong sự tiếc nuối chân thành cùng niềm tôn kính sâu xa nhất, thần vinh hạnh được bẩm cùng Điện hạ rằng thần vẫn luôn là kẻ tôi tớ khiêm cung, trung thành và tuân phục nhất của ngài.

De Bullion

Louis xoắn lấy hàng ria. Lá thư của Gustave cho biết ông đang có bao nhiêu uy tín chính trị, còn thư của Bullion thì cho biết ông đang có bao nhiêu uy tín tài chính.

Đúng lúc ấy, La Saludie trở lại, theo sau có bốn người phu, ai nấy đều khom người vì sức nặng của chiếc bao cõng trên lưng.

“Gì thế này?” vua hỏi.

“Bẩm Điện hạ,” La Saludie nói, “là một triệu năm trăm ngàn livre mà Me-xừ De Bullion gửi cho Me-xừ Hồng y đấy ạ.”

“Me-xừ De Bullion?” vua thốt lên. “Ông ấy có nhiều tiền từng này sao?”

“Có Đức mẹ trên cao, dường như là thế, bẩm Điện hạ!” La Saludie nói.

“Thế ông ấy phải khanh đến ai để lấy tiền lần này? Fieubet ư?”

“Không đâu, bẩm Điện hạ. Lúc đầu ông ta định vậy, nhưng rồi quyết định rằng với số tiền chẳng đáng là bao như thế, ông chỉ nguệch ngoạc vài dòng cho thầy ký thứ nhất là Me-xừ Lambert ạ.”

“Quân chó má lừa lọc!” vua lầm bầm. “Lão kẹt tiền đến mức không thể đưa ta năm mươi ngàn livre, nhưng lão có những một triệu năm trăm ngàn chi cho Me-xừ de Richelieu đổi lấy hối phiếu từ Mantua, Venice, và Rome.”

Ông buông mình rơi phịch xuống ghế, bải hoải ê chề trước bao nỗi thế thái nhân tình dồn dập hai ngày qua. Loáng thoáng nhìn ra sự thực không thể né tránh, ông nói với Charnassé và La Saludie, “Này các khanh, ta có lời cảm ơn. Các khanh đều là bề tôi giỏi giang và trung thành. Ta sẽ cho gọi trong vài ngày đến để nói rõ mong ước của ta.” Nói rồi ông ra hiệu họ lui ra. Hai người cúi chào rồi rời đi.

Bốn người phu đã đặt những chiếc bao tiền xuống sàn từ lúc nào và đang chờ đợi. Louis vươn tay đến chỗ cái chuông gõ hai tiếng. Charpentier liền hiện ra. “Me-xừ Charpentier,” vua nói, “hãy cất số tiền một triệu năm trăm ngàn livre này đi nhưng hãy giả tiền cho mấy bác phu này trước đã.”

Charpentier trao mỗi người một đồng Louis, bọn họ liền rời đi.

“Me-xừ Charpentier,” vua lại nói, “ta không chắc mình có đến đây ngày mai không. Ta mệt mỏi lắm rồi.”

“Thật tiếc là ngày mai Điện hạ không thể đến,” Charpentier nói. “Bởi mai là ngày trình báo cáo.”

“Báo cáo gì?““Báo cáo từ các trưởng đặc vụ của Hồng y.”

“Các trưởng đặc vụ này gồm những ai?”

“Cha Joseph, nhưng ngài đã cho phép ông ấy trở về tu viện, nên dĩ nhiên ông ấy sẽ không đến báo cáo ngày mai; Me-xừ Lopez người Tây Ban Nha, Me-xừ De Souscarrières.”

“Những báo cáo này viết thành văn, hay trực tiếp bằng lời?”

“Vì đặc vụ của Hồng y biết ngày mai họ sẽ báo cáo cho vua, nên có vẻ như họ sẽ báo cáo trực tiếp bằng lời.”

“Vậy thì ta sẽ có ở đây,” vua nói và uể oải đứng lên.

“Vậy nếu các đặc vụ đích thân đến đây…”

“Ta sẽ tiếp họ.”

“Thần phải cảnh báo trước cùng Điện hạ về bản tính của một trong những người này, về kẻ mà thần chưa nói.”

“Có đặc vụ thứ tư nữa à?”

“Một đặc vụ còn bí mật hơn cả những người kia.”

“Là ai thế?”

“Một phụ nữ, bẩm Điện hạ.”

“Phu nhân De Combalet chứ gì?”

“Ồ, Điện hạ nhầm mất rồi, phu nhân De Combalet không phải là đặc vụ, mà là cháu gái của Hồng y.”

“Vậy thì người đàn bà ấy là ai? Nàng ta nổi danh không?”

“Có, bẩm Điện hạ.”

“Tên gì?”

“Marion Delorme.”

“Đức ông thu nhận người kỹ nữ lừng danh ấy ư?”

“Nàng là một trong những đặc vụ đắc lực nhất của Đức ông đấy ạ. Thực ra thì chính qua nàng mà ngài ấy được cảnh báo trước rằng mình sắp bị thất sủng.”

“Qua nàng ấy?” vua kinh ngạc.

“Khi Hồng y muốn tìm hiểu tin tức bí mật về âm mưu của Cung đình, ngài ấy hỏi đến nàng. Có lẽ biết rằng Điện hạ đang ở văn phòng này thay cho Hồng y, nàng ấy có điều đặc biệt quan trọng muốn nói cùng Điện hạ.”

“Ta cho rằng nàng ấy không đến đây công khai.”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ. Nhà nàng kề sát vách nhà này, và Hồng y có cánh cửa gắn chìm nơi vách tường tiếp giáp để người ta có thể qua lại giữa hai nhà.”

“Khanh chắc chứ, Me-xừ Charpentier, rằng Đức ông không cho đây là phản phúc khi những bí mật này đều tiết lộ cả cho ta đấy chứ?”

“Ngược lại, tất cả những gì thần nói với Điện hạ là theo lệnh trực tiếp của ngài ấy.”

“Cánh cửa bí mật ấy ở đâu?”

“Ngay sau tấm vách này, bẩm Điện hạ. Trong thời gian làm việc ngày mai, gặp lúc ngồi một mình, nếu ngài nghe một tiếng gõ dịu dàng trên vách, và đồng ý để tiểu thư Delorme vinh hạnh vào tiếp kiến, ngài chỉ việc ấn vào chiếc nút này, cửa sẽ tự động mở ra. Nếu ngài không muốn gặp trực tiếp, ngài chỉ cần đập vào nút ba lần, sau mười phút sẽ vang một tiếng chuông, và giữa hai lần cửa ngài sẽ thấy một tờ báo cáo giấy.”

Louis XIII suy nghĩ một lúc. Rõ rằng trí tò mò của ông đang đấu tranh vật vã với sự chán ghét đàn bà nơi ông nhất là đối với những ai theo nghiệp như của nàng Marion Delorme.

Cuối cùng, phần thắng nghiêng về trí tò mò. “Nếu một vị Hoàng tử thần thánh của Giáo hội như Đức ông còn sẵn lòng tiếp kiến tiểu thư Delorme thì ta nghĩ mình cũng có thể để nàng diện kiến. Và giả như việc ấy hóa ra là tội lỗi, ta chỉ cần xưng tội là xong. Mai nhé, Me-xừ Charpentier.”

Thế rồi nhà vua rời đi, nhợt nhạt, rã rời và đờ đẫn còn hơn cả ngày hôm trước, nhưng thấm thía hơn rằng làm một đại thần mới khó làm sao, và làm một ông vua xoàng xĩnh mới dễ làm sao.

XLII

Khi nhà vua tạm nghỉ

Không khí âu lo đã lan tỏa khắp điện Louvre: suốt mấy ngày vua đến Quảng trường Hoàng gia, ông không chịu gặp bất cứ ai trong gia đình của mình Thái hậu, Vương hậu, hay Công tước d’Orléans và chưa ai trong bọn họ nhận được phần quà ông đã hứa, từ chính cái kho tàng mỗi mình ông sờ được mà thôi.

Đã vậy, Hội đồng cố vấn mới của Nhà vua, do Bérulle cùng Tướng quân Marillac hăng hái tổ chức lại sau khi Hồng y từ chức, cũng chưa hề có lệnh để triệu tập, nên cũng chưa được dịp cân nhắc về bất cứ chuyện gì.

Từng ngày, theo tin đồn phát ra từ cái loa Beringhen, kẻ có nhiệm vụ mặc áo cho vua vào buổi sáng và cởi áo cho vua vào buổi tối, cũng là người tiễn vua đi rồi đón vua về, thì mỗi sáng bắt đầu đi mặt mày Điện hạ trông rệu rã, mỗi tối khi về bộ mặt ấy càng ủ dột nhiều hơn.

Chỉ có gã hề của vua là l’Angely và sủng thần là Baradas mới vào được gian phòng trong của ông.

Giữa bầy chim săn mồi đang há mỏ giương vuốt hướng đến rương tiền của Hồng y, chỉ một mình Baradas nhận được ba ngàn pistole phần hắn từ Charpentier. Nói cho ngay thì hắn không giương vuốt mà cũng chẳng há mỏ, bởi món quà hào phóng tự nó tìm đến chứ hắn chẳng hề mở miệng xin xỏ gì. Tên thị đồng này có phần lỗi của hắn, nhưng hắn cũng có sĩ diện của tuổi trẻ. Cầm tiền trong tay hắn tiêu xài vung vít, nhưng không thể dùng ảnh hưởng của mình với vua để kéo dài sự hoang phí lâu hơn. Hết tiền thì hắn lặng lẽ chờ vì hắn biết rõ mình sở hữu vóc dáng thanh tú, tóc tai đẹp đẽ, áo quần sành điệu trước sau gì tiền cũng có lại, cho dù hắn chứng nào tật nấy, tiền vào chưa xong tay này đã vội vàng ra khỏi tay kia.

Trong lúc vua đi vắng, Baradas vừa tiêu khiển qua giờ cùng bạn hắn là Saint-Simon, vừa đợi lộc trời sắp rụng xuống, rồi cùng người huynh đệ trẻ của hắn ngâm cứu xem những gì nên làm khi có tiền. Hai gã thanh thiếu niên vì chúng tuổi tác còn rất trẻ: Baradas lớn tuổi hơn cũng chưa tròn hai mươi hí húi bàn bạc cách hay nhất để xài bằng hết số tiền ba ngàn pistole ấy. Cuối cùng chúng nhất trí sẽ bỏ ra một tháng nếm mùi đời sống ông hoàng. Chúng băn khoăn duy nhất một điều: liệu vua thực sự có tiền không? Không ít lần phiếu tính tiền có hoàng gia ký tá hẳn hoi nhưng khi trình ra lại bị quan ngân khố hoàng gia thẳng thừng từ chối. Cho dù cái tên Louis có uy nghiêm đến đâu, chúng e không khéo lại lâm cảnh khóc dở mếu dở giống mấy người thương nhân nhỏ lẻ.

Cuối cùng Baradas rút lui về phòng, lôi giấy, bút và mực ra rồi khởi sự một công trình to tát dành cho một quý ngài thanh lịch bậc trung sống vào thời ấy viết một cái thư. Mất gần một buổi gãi đầu xoa trán, hắn đã hoàn thành công trình mỹ mãn; hắn gấp lá thư cẩn thận cho vào túi, khẳng khái chờ nhà vua trở về, và rồi, còn khẳng khái hơn nữa, hắn hỏiĐiện hạ khi nào thì hắn trình phiếu cho thủ quỹ để nhận lấy số tiền mà hắn được hứa hẹn.

Vua khoát tay bảo hắn thích lúc nào thì hãy đi lúc ấy, bởi thủ quỹ đã sẵn sàng phát tiền theo lệnh. Baradas liền hôn tay nhà vua, hắn nhảy xuống cầu thang bốn bậc một lần, phóc lên kiệu của hãng “Michel và Cavois,” yêu cầu lập tức đưa hắn đến ngay chỗ Hồng y, hay đúng hơn là lâu đài trước đây của Hồng y.

Tại đây, hắn tìm thấy Thư ký Charpentier người luôn trung thành với bổn phận, và xuất trình tờ lệnh phát tiền. Charpentier tiếp nhận lấy tờ giấy, đọc, và nhìn ra chữ ký của nhà vua. Anh ta cung kính cúi chào Me-xừ Baradas, bảo hắn đợi một lát, cầm tờ giấy đi vào, năm phút sau lại trở ra với một bao vàng ba ngàn pistole.

Trông thấy cái bao, tim Baradas muốn nhảy bắn ra ngoài lồng ngực bởi hắn không dám tin cả vào mắt mình. Charpentier đề nghị đếm lại số tiền cho hắn xem, song quá nôn nao ôm rịt cái bao vào lòng cho nó sướng nên Baradas hăm hở đòi bỏ qua thủ tục. Dù vậy, Charpentier vẫn cương quyết làm đầy đủ phận sự, và Baradas vẫn còn yếu ớt sau thương tích nên không dám tự tin sẽ giằng được cái bao tiền từ tay anh ta. Vậy là hắn đành sốt ruột chờ đến khi Charpentier đếm xong, hắn mới lặc lè tha cái bao xuống kiệu chờ sẵn.

Tại đây, Baradas cho tay vào bao vốc ra một nắm tiền vàng lẫn lộn với tiền bạc và ngỏ ý thưởng cho Charpentier. Viên thư ký cúi chào và khước từ. Baradas hết sức lấy làm kinh ngạc, trố mắt nhìn Charpentier quay trở vào qua cánh cửa lâu đài.

Nhưng rồi Baradas cũng dần dần qua cơn ngạc nhiên. Sau một lát lấy lại bình tĩnh, hắn ra lệnh phu kiệu trông chừng cái bao để hắn đến ngôi nhà kế bên. Hắn cất bước đến gần rồi đưa tay gõ cửa. Lôi từ trong túi cái thư đã chăm chỉ viết ra, đưa cho người giữ cửa phục trang thanh lịch, hắn nói “Nhờ trao giúp tiểu thư Delorme.”

Hắn kèm vào lá thư hai đồng écu, mà người gác cửa cũng lịch sự từ chối hệt như Charpentier. Thế rồi Baradas trở về kiệu và, bằng giọng chỉ có ở những kẻ rủng rỉnh tiền đầy túi, hắn dõng dạc nói với phu kiệu, “Về Louvre!”

Đám phu kiệu, vẫn không quên để ý chiếc túi trĩu nặng và căng tròn của Baradas, đã khởi hành ở một vận tốc mà lực sĩ marathon thời hiện đại nếu thấy được e cũng phải xuýt xoa kính nể.

Một phần tư giờ sau, Baradas, đến một giây cũng không dừng sờ soạng cái bao vốn đang là bạn đồng hành của hắn, đã có mặt tại cửa điện Louvre. Tại đây hắn đụng phải phu nhân De Fargis, cũng vừa đến và đang thò chân bước xuống từ một chiếc kiệu khác.

Hai người nhận ra nhau, và một nụ cười lượn cong trên đôi môi gợi cảm của người thiếu phụ trẻ lém lỉnh, khi nàng trông thấy gã Baradas chật vật đang xoay trở cánh tay bị thương để nhấc cái bao nặng trịch. Nàng tỏ giọng lịch thiệp đầy châm chọc, “Ngài có muốn tôi phụ một tay chăng, hở Me-xừ Baradas?”

“Cảm ơn, quý bà,” tên thị đồng trả lời. “trên đường đi nếu tình cờ gặp người huynh đệ Saint-Simon của ta đâu đấy, mong nàng làm ơn bảo giúp hắn xuống đây.”

“Tất nhiên rồi, dễ ợt hà, Me-xừ Baradas.” Người đàn bà trẻ yểu điệu đáp lời. Và rồi nàng vừa nhanh nhẹn chạy lên bậc cầu thang, vừa vén tà áo đầm lộ ra đường cong của bắp chân, nhưng chỉ vừa đủ để khuyến khích người xem tự đoán ra những phần còn lại.

Năm phút sau, Saint-Simon đi xuống. Baradas đã hào hiệp trả hết tiền cho đám phu kiệu và giờ thì hai gã thanh niên cùng hợp lực để nhấc bổng cái bao nặng nề lên cầu thang, tuy rằng trong tác phẩm hội họa của Paul Véronese chúng ta lại thấy hai chàng trai trẻ trong trang phục lễ tiệc đang khuân một chiếc vò hai quai lớn tướng chứa lượng rượu vang đủ để hai mươi người say khướt.

Giữa khi ấy, Louis XIII đang kéo dài bữa tối suốt năm giờ, suốt thời gian ấy ông đàm đạo cùng gã hề của mình, kẻ không quên để ý vẻ mặt càng ngày càng u ám của quốc vương điện hạ.

Louis XIII đang ngồi góc bên này của lò sưởi lớn trong phòng khách, trước mặt ông đặt một cái bàn. Góc bên kia, l’Angely khom người trên một chiếc ghế cao hệt chú vẹt bâu vào cành đậu, chân tựa vào thanh ngang dưới ghế để co đầu gối thế mặt bàn, trên đấy gã đặt đĩa thức ăn bằng sự tự tin theo cảm giác chông chênh thận trọng.

Vua tỏ vẻ chán miệng, chỉ nhắm nháp vài trái anh đào khô và nhấp môi với một chiếc cốc óng ánh huy hiệu hoàng gia màu vàng kim xen lẫn xanh biển. Trên đầu ông đội chiếc mũ dạ màu đen tô điểm bằng lông vũ màu đen, vành mũ rộng in bóng hòa vào sự biểu lộ tăm tối trên nét mặt.

L’Angely, trái lại, bụng đói cồn cào và bù đắp cho sự lỡ mất bữa ăn tối thứ nhì thường lệ của gã vào lúc năm hoặc sáu giờ chiều bằng cách kéo về phía mình tất cả những món ăn vua chê, chủ yếu là một tảng patê gà lôi to tướng và dẽ gà nguyên con nhồi sung. Sau khi làm bộ mời mọc mà biết thừa vua sẽ lắc đầu, gã cắt patê và thịt gà thành từng lát dày trịch rồi từ tốn chuyển vào đĩa của mình. Tấn công xong món patê, kế đến là thịt dẽ gà, rồi cuối cùng là mấy quả sung, gã tự rót cho mình một cốc vang đem về từ chỗ Hồng y, không phải gì khác ngoài thứ ngày nay chúng ta thường gọi là Booc-đô. Nhà vua và Hồng y, hai cái bao tử dỡ nhất vương quốc, phải thêm nước làm loãng để uống loại vang hảo hạng này. Nhưng l’Angely nhờ tiêu hóa tốt bất kể thứ gì nên để nguyên độ đậm, vừa nhấp ngụm vừa lim dim tận hưởng mùi vị ngọt ngào đằm thắm toát ra từ thứ nước mê ly ấy.

Chai đầu tiên cạn sạch đã gác lên trên nóc lò sưởi, không lâu sau có thêm sự nhập cuộc của chai thứ nhì, được l’Angely vốn người sành rượu giữ nơi cách lửa lò sưởi ở cự ly vừa đủ. Dầu vẫn còn đứng trên mặt bàn, độ rỗng lòng chai cho biết nó chẳng còn lưu lại đó được lâu, khi mà niềm kính trọng sâu sắc của l’Angely dành cho chất rượu đang khiến gã thường xuyên thò tay vuốt ve bê rót cho đầy cốc. Gã hề, giống những triết gia Hy Lạp là kẻ địch của tính do dự, ước sao gạt hẳn chiếc cốc sang bên rồi rót rượu vào bàn tay khum lại, để uống như một thằng bé uống nước suối nguồn.

L’Angely lại lần nữa thò tay xoa chai rượu, gã cất lên tiếng thở phào thống khoái đúng vào lúc Louis buông xuống tiếng thở dài não ruột. L’Angely chững lại, tay này bê chai rượu dỡ chừng, chạc xương gà cầm ở tay kia. “Xem ra,” gã nhận xét, “làm vua cũng chẳng vui thú gì, nhất là khi Điện hạ bỗng là vua.”

“A, này l’Angely đáng thương, ta bất hạnh quá chừng quá đỗi.” Vua nói.

“Hãy kể hết ra đi, con trai à. Làm vậy ngài sẽ nhẹ nhõm,” l’Angely gác cái chai giờ đã cạn sạch lên trên lò sưởi rồi tự cắt cho mình một lát bánh.

“Mọi người đều đánh cắp của ta, mọi người đều dối trá với ta, mọi người đều phỉnh gạt ta.”

“Đúng thế! Bộ Điện hạ bây giờ mới biết?”

“Không phải, mà là bây giờ ta mới xác thực.”

“Nào, nào, con trai, đừng gặm nhấm nỗi bị quan thế chứ. Thần thừa nhận về phần mình thần có chiều hướng nghĩ rằng mọi chuyện không phải là quá tệ. Bữa ăn ngon miệng, bánh trái ngọt ngào, rượu vang số dzách, trái đất xoay vừa phải để thần khỏi bị té lăn cù, toàn thân nghe tràn trề một hơi ấm an vui để có thể nhìn đời bằng ánh sáng màu hồng.”

“L’Angely!” Louis XIII gằn giọng. “Đừng dị giáo, bằng không khanh sẽ bị vụt roi.”

“Sao?” l’Angely vặn lại. “Chả lẽ nhìn đời bằng ánh sáng màu hồng là dị giáo?”

“Không, nhưng bảo trái đất xoay ấy là dị giáo.”

“Ối chà, ma foi⁶², thần đâu phải kẻ đầu tiên nói vậy. Trước thần cả Copernicus lẫn Me-xừ Galileo vẫn bảo thế ấy chứ.”

“Cho là vậy, nhưng Kinh thánh bảo ngược lại, và khanh không thể vờ rằng Copernicus và Galileo là thông thái hơn cả Moses!”

“Hừm,” Angely không nói gì.

“Này nhé,” vua lên lớp, “nếu trái đất quay và mặt trời đứng yên, vậy làm thế nào mà Joshua lại chặn được mặt trời suốt ba ngày?”

“Điên hạ có chắc là Joshua đã chặn đứng mặt trời suốt ba ngày không đấy?”

“Không phải Joshua, mà là Chúa.”

“Và ngài cho rằng Chúa đã cho ông ấy khoảng thời gian phụ thêm này để lùa năm gã vua xứ Canaan vào nhốt trong hang đá chứ gì? Ôi, giá là Chúa thì thần sẽ mang đến bóng đêm thay vì phải đi chặn mặt trời, để những tên quỷ dữ đáng thương ấy còn có được cơ may tẩu thoát.”

“L’Angely, ôi l’Angely,” nhà vua buồn bã, “khanh còn tệ hơn một gã Tân giáo.”

“Cẩn thận đấy, Louis ngài gần một gã Tân giáo hơn cả thần, cho rằng ngài là con thực của gã Tân giáo ấy.”

“L’Angely!” nhà vua giật giọng.

“Ngài nói đúng, Louis,” l’Angely lại mở đợt tấn công mới vào mấy quả sung. “Ta dừng nói chuyện thần học nhé. Vậy là ngài bảo mọi người phỉnh gạt ngài, đúng không hở con trai?”

“Mọi người, l’Angely ạ!”

“Thậm chí mẹ ngài ư?”

“Nhất là mẹ của ta.”

“A ha! Thế còn em của ngài?”

“Em ta, hơn ai khác!”

“Ra vậy. Thế mà thần vẫn ngỡ ngài cho rằng chỉ Hồng y là kẻ lừa lọc ngài ấy chứ.”

“Ngược lại, Angely ạ, ta tin Me-xừ Hồng y là người duy nhất không lừa ta.”

“Sao? Thế thì phải chăng thế giới này bị đảo lộn mất rồi?”

Louis gật đầu buồn rười rượi.

“Thế mà thần lại nghe bảo rằng giữa lúc hứng chí vì tống cổ lão ấy, ngài hứa ầm lên là sẽ tặng tiền cho cả nhà ấy chứ!”

“Chao ôi!”

“Thần nghe đâu ngài biếu những sáu mươi ngàn livre cho mẫu hậu, ba mươi ngàn cho Vương hậu, và một trăm năm mươi ngàn livre cho Me-xừ.”

“Này l’Angely, đấy là những gì ta hứa cho.”

“Nghĩa là ngài chưa cho? Tốt!”

“L’Angely, ta chợt nảy ra ý này.” Vua nói

“Hy vọng không phải thiêu cháy thần như một gã dị giáo hay treo thần lên như một đứa kẻ cắp chứ nhỉ!”

“Không, không phải vậy. Vì ta có tiền…”

“Ngài có tiền?”

“Đúng thế, con ta.”

“Danh dự đấy chứ?”

“Danh dự của quý ông! Không chỉ có mà có rất nhiều tiền.”

“Nếu vậy, hãy dùng tiền ấy mua thêm rượu giống thế này đi thôi, con trai,” l’Angely lại xoa xoa vào cái chai. “Hãy đầu tư vào loại vang 1629 ấy!”

“Đâu có được, đấy đâu phải điều ta thích làm. Vả lại, khanh biết thừa ta chỉ uống toàn nước chớ nào phải rượu.”

“Tất nhiên! Nên Điện hạ đâu vui nổi.”

“A, có họa là điên nếu ta vui.”

“À, thì thần cũng là điên đây này, nhưng thần đâu vui vì chuyện ấy. Nào, nói ý nghĩ của ngài xem sao!”

“Ta quyết định khiến cho khanh trở thành giàu có, l’Angely ạ.”

“Giàu có? Thần ư? Thần cần giàu có để làm gì? Thần có đồ ăn và chỗ ở tại Louvre rồi đấy thôi. Khi nào cần tiền, thần chỉ việc cho tay vào túi điện hạ. Tuy chưa hề moi được bao nhiêu, song với thần xem như là đủ và thần cũng chẳng kêu ca gì.”

“Ta biết khanh chẳng hề kêu ca, bởi vậy nên ta mới rầu rĩ.”

“Mắc mớ gì ngài phải luôn rầu rĩ? Tính nết ngài rõ thật kỳ cục.”

“Khanh không hề kêu ca khanh, kẻ ta không cho lấy thứ gì nhưng bọn họ thì tối ngày kêu ca, dù ta đã thường xuyên cho chác.”

“Cứ mặc họ kêu có sao đâu!”

“Nhưng nếu ta chết, này l’Angely…”

“Tuyệt, lại là một ý nghĩ vui tươi. Ít ra là chờ sau lễ Carnaval chứ nhỉ.”

“… Ta mà chết đi, họ sẽ xua khanh đi không có lấy một xu.”

“Thì thần sẽ đi vậy.”

“Nhưng rồi khanh sẽ ra sao?”

“Thần trở thành bác thầy dòng Trappist, thế thôi. Họ có tu viện gần Louvre đấy.”

“Khanh biết không, bọn họ ai nấy đều mong ta chóng chết. Chuyện này thì khanh nói sao đây, hở l’Angely?”

“Thần nói Điện hạ cần phải sống, để chọc chúng tức chơi.”

“Sống ở đời nào đáng vui gì, l’Angely?”

“Chả nhẽ ngài cho rằng ra Saint-Denis⁶³ nằm thì sẽ vui hơn?”

“Chỗ nào cũng thế thôi, l’Angely,” vua cất giọng bi thảm.

“Louis, báo trước để ngài hay, khi chết đi sẽ nhàm chán hơn nhiều. Chưa gì ngài đã làm xương cốt thần muốn rệu hết cả ra đây này.”

“Thế khanh không muốn trẫm làm khanh giàu có ư?”

“Thần muốn ngài làm ơn để thần thanh toán nốt chỗ rượu trong cốc và cả chỗ patê trong đĩa!”

“Ta có thể cho thanh ba ngàn pistole, như ta đã cho Baradas.”

“Ngài cho Baradas ba ngàn pistole?”

“Đúng.”

“Ừ, hẳn ngài hãnh diện nhỉ. Tiền tiêu tốt đấy.”

“Khanh cho đấy là lãng phí à?”

“Trái lại là đằng khác! Hắn sẽ mang ra chia cả cho trai xinh và gái đẹp.”

“Khanh biết không, ta nghĩ khanh chẳng tin vào bất cứ gì.”

“Và không tin cả đạo đức của Me-xừ Baradas.”

“Trò chuyện với khanh là tội lỗi.”

“Đúng vậy, nếu nói ra sự thực là tội lỗi. Có muốn vài lời khuyên chăng, con trai?”

“Là gì?”

“Hãy đến nhà nguyện, cầu cho thần được cứu rỗi linh hồn, và để yên cho thần dùng xong món tráng miệng.”

“Lời khuyên tốt thậm chí có thể nói ra từ kẻ điên,” vua uể oải đứng dậy. “Ta đi cầu nguyện vậy.” Và nhà vua bỏ ra nhà nguyện của mình.

“Vậy là ngài sẽ cầu nguyện cho thần, còn thần sẽ ăn, uống và hát cho ngài, rồi ta cùng xem cái nào lợi ích nhất.”

Và quả vậy, trong khi Louis XIII, rầu rĩ hơn bao giờ hết, tự giam mình bên trong nhà nguyện thì l’Angely, kẻ vừa mới uống cạn chai thứ nhì, giờ lại khui sang chai thứ ba và bắt đầu nghêu ngao ầm ĩ:

Khi ngài Bacchus ghé chân,

Đấy là phải lúc ta cần chiếu manh.

Say sưa một giấc ngủ vùi,

Khác nào trong bọc chứa đầy vàng thoi,

Ngọc ngà, châu báu, bạc tiền,

Midas, Croesus ai giàu hơn ta.

Ta là một gã hề vui vẻ,

Ta đâu cần nguyệt quế đội đầu,

Tham lam, danh vọng đều vô nghĩa,

Vua, hậu, hoàng thân cũng là người,

Đời người một áng mây trôi,

Thảnh thơi ca hát ấy là sướng vui.

Bạn ơi hãy rót đầy đi nhé,

Để men thơm xóa hết suy tư,

Để trôi đi bao nỗi muộn phiền,

Để lắng đọng cảm tình ngây ngất,

Ta vui vẻ ngã mình yên giấc,

Hồn lâng lâng lạc cõi mộng lành!

XLIII

Et tu, Baradas?

Trở lại từ nhà nguyện, Louis tìm thấy l’Angely nằm ườn lên bàn, đầu tựa vào cánh tay, đã thiếp đi hoặc đang vờ thiếp đi.

Ông dõi nhìn bằng ánh mắt buồn rầu. Nơi ông - lớn lên giữa sự nuôi nấng và dạy dỗ ác tâm, mang tâm hồn một kẻ nửa người, yếu ớt và vị kỷ, tuy có lúc tự bản năng lóe lên chút ánh sáng của lòng chân thật và tính công minh - nghe thắt lại một niềm thương cảm trước người bạn đồng hành khốn khổ. L’Angely tận lực biết bao, không phải cốt để ông cười như bao gã hề khác thường làm vậy với nhà vua của họ, mà chỉ là sóng bước cùng ông xuôi theo những hành lang tăm tối của cái địa ngục tẻ ngắt mang tên trầm cảm. Louis nhớ lại lời đề nghị của ông dành cho gã hề giữa lúc tùy hứng cố hữu của mình, mà l’Angely không chối từ mặc dầu lẩn tránh. Ông nhớ đến vẻ hóm hỉnh và sự nhẫn nại mà l’Angely mang ra để chịu đựng những lần ông cáu gắt, nhớ đến sự dốc sức dốc lòng của gã mà không nề hà bản thân dù sống giữa nơi bị bủa vây bởi mưu mô và lòng tham cầm lấy bút, mực và giấy, ông thảo một tờ lệnh cấp cho l’Angely cùng số tiền mà ông đã cho Baradas. Ông khẽ cho tờ giấy vào túi gã, cẩn thận để gã không bị làm thức giấc. Thế rồi ông quay trở về dãy buồng riêng, nghe đám nhạc công tấu đàn luýt một giờ, gọi Beringhen sửa soạn để ông vào giường ngủ, rồi cho gọi Baradas đến trò chuyện.

Baradas đến, gương mặt vẫn còn phồng lên vì sướng sau khi hết xếp lên rồi lại chồng xuống, đếm đi rồi đếm lại số tiền ba ngàn pistole.

Nhà vua cho gã ngồi ở chân giường, rồi hỏi bằng giọng trách cứ, “Chuyện gì mà khanh vui thế?”

“Thần vui vì,” Baradas trả lời, “thần không có lý do để buồn mà lại đang có lý do để vui!”

“Lý do gì?” Louis thở dài.

“Chả lẽ Điện hạ quên là đã cho thần ba ngàn pistole rồi ư?”

“À, không, ta nhớ chứ.”

“Vậy đó: ba ngàn pistole! Phải thừa nhận với Điện hạ thần chưa dám mong đến số tiền như thế.”

“Vì sao?”

“A, người cho nhưng chưa chắc Chúa chịu cho!”

“Nhưng nếu như người ấy là vua?”

“Dù vậy, thì Chúa vẫn là Chúa!”

“Và?”

“Và thế là, Điện hạ ôi, tiền đã đưa ra, đúng và đủ từng đồng, sòng phẳng ngay tức khắc! Peste! Theo thần thấy Me-xừ Charpentier so ra ăn đứt Me-xừ De La Vieuville. Cái thứ người cứ hỏi đến tiền là ve vẩy hai tay rồi lảm nhảm, ta bơi, ta bơi, ta bơi…”

“Vậy là khanh đã nhận xong ba ngàn pistole.”

“Đúng thế, bẩm Điện hạ.”

“Vậy là khanh giàu sụ?”

“Đúng thế, ha ha!”

“Vậy giờ khanh tính sao? Khanh có định là con chiên tồi ném tiền vào sòng bạc với đàn bà, giống đứa con hoang đàng không đấy?”

“Ô kìa, Điện hạ!” Baradas làm ra bộ tổn thương sâu sắc. “Ngài biết thần chẳng bao giờ chơi bạc cơ mà.”

“Ít ra khanh còn biết nói vậy.”

“Còn với đàn bà, thần đâu thể chịu được họ.”

“Có đúng là vậy không, Baradas?

“Chính cái đề tài này thần cãi nhau với Saint-Simon thường xuyên, và dẫn Điện hạ ra làm gương cho hắn.”

“Đúng thế, Baradas: đàn bà sinh ra để gây hung hiểm cho tâm hồn chúng ta. Không phải đàn bà là kẻ bị con rắn gian tà xúi giục bởi đàn bà vốn đích thị là loài rắn dữ!”

“Đúng phóc như ngài nói, bẩm Điện hạ! Châm ngôn này thần sẽ khắc cốt ghi tâm và chép vào cuốn kinh cầu nguyện để khỏi quên!”

“Nói đến kinh cầu nguyện, ta đã để ý khanh hôm thánh lễ Chủ nhật tuần trước, Baradas, và khanh có vẻ mất tập trung.”

“Nếu vậy, đấy là vì mắt thần đã xoay cùng chiều với mắt Điện hạ, hướng về tiểu thư De Lautrec.”

Nhà vua cắn ria và đổi đề tài. “Vậy, có tiền rồi khanh tính làm gì?”

“Giá số tiền nhiều gấp ba hay bốn lần, thần sẽ dùng cho việc mộ đạo,” gã thị đồng nói, “sáng lập một tu viện hay dựng một thánh đường chẳng hạn, nhưng với số tiền hạn hẹp thế này…”

“Khanh biết ta đâu giàu có gì, Baradas.” Vua nói.

“Ồ, thần nào có ý kêu ca gì đâu, bẩm Điện hạ, ngược lại là đằng khác ấy chứ. Ý thần là với số tiền hạn hẹp thế này, thần đành phải trước tiên biếu cho mẹ và các chị em gái của thần một nửa.”

Louis gật đầu.

“Rồi thì,” Baradas tiếp, “thần sẽ chia một ngàn năm trăm pistole còn lại thành hai nửa. Bảy trăm năm mươi ngàn thứ nhất sẽ sắm cho thần hai con ngưa tốt để tham gia chiến dịch nước Ý của Điện hạ, cùng với súng ống, tiền lương và y phục cho một tên quân hầu.”.

Nhà vua gật gù tán thành. “Thế bảy trăm năm mươi ngàn còn lại khanh định làm gì?”

“Thần để dành, cùng một ít tiền túi. Chúa ban phước cho Điện hạ vì đã tốt bụng giúp kẻ khác có thể cứu được bao trẻ mồ côi và an ủi góa phụ.” Baradas vừa tiếp vừa ngước mắt thành kính nhìn trời.

“Ôm lấy ta nào, Baradas ôm lấy ta!” nhà vua kêu lên, hai mắt rớm lệ. “Hãy dùng tiền như khanh nói, con của ta, và ta đảm bảo khanh sẽ chẳng bao giờ cạn tiền cả.”

“Ôi Điện hạ,” Baradas đáp, “ngài vĩ đại, cao thượng và anh minh chẳng kém gì Hoàng đế Solomon trong mắt Chúa ngài còn to tát bằng mấy lần ông ấy vì không có ba trăm bà vợ và tám trăm…”

“Chúa che chở cho ta!” nhà vua thảng thốt kêu lên trước ý nghĩ vừa chớm nghe qua, và vội vã đưa hai tay lên trời. “Nói chuyện thế này là tội lỗi, Baradas, vì nó hàm ý nghịch lại đạo đức và tôn giáo.”

“Điện hạ nói đúng” Baradas nói. “Để thần đọc ngài nghe vài câu chuyện sùng đạo vậy nhé?” Tên thị đồng biết đây là cách nhanh nhất để dừng cuộc trò chuyện chán ngấy với ông vua. Hắn nhổm dậy, lôi từ giá sách cuốn Sự an ủi vĩnh hằng của Gerson, ngồi xuống gần bên nhưng không phải trên giường, và bắt đầu uốn giọng thật truyền cảm.

Đến trang thứ ba thì vua thiếp đi.

Baradas nhón chân đứng lên, trả cuốn sách trở về chỗ cũ, rón rén chuồn khỏi cửa và trở lại trò chơi xúc xắc với Saint-Simon mà ban nãy hắn phải tạm dừng vì vua gọi.

Qua sáng hôm sau, đúng mười giờ, vua ra khỏi điện Louvre đặt chân lên xe ngựa và được đưa thẳng đến phòng làm việc, nơi mà suốt hai ngày qua vô số chuyện ông chưa từng ngờ vực đã xuất hiện dưới cái lốt chân thực của nó.

Vua gặp Charpentier đang đợi sẵn. Tái nhợt, mệt mỏi và suy nhược, vua hỏi báo cáo thường nhật đã có chưa.

Charpentier trả lời vì Cha Joseph đã từ chức trở về tu viện, nên không có báo cáo nào từ ông ấy, chỉ có từ Souscarrières và Lopez mà thôi.

“Những báo cáo này đến rồi chứ?” vua hỏi.

“Như thần đã vinh dự nói cùng điện hạ,” Charpentier trả lời, “biết rằng hôm nay Ngài có mặt ở đây nên cả Me-xừ Lopez lẫn Me-xừ De Souscarrières đều bảo họ sẽ tự tay mang báo cáo đến trình. Nhà vua có thể chỉ cần tự mình đọc lấy báo cáo, và gọi họ nếu có chỗ nào cần giải thích rõ thêm.”

“Những báo cáo ấy đâu rồi?”

“Me-xừ Lopez đang có đây cùng tờ báo cáo của ông ấy; song để dành đủ thời gian cho Điện hạ trò chuyện cùng ông ấy và mở thư từ của Me-xừ Hồng y, thần đã hẹn với Me-xừ De Souscarrières đến đây vào giờ trưa.”

“Bảo Lopez vào.”

Charpentier đi ra, vài giây sau, quay vào xướng danh Don Ildefonse Lopez.

Lopez bước vào, mũ trên tay và cúi chào sát đất.

“Tốt rồi, Me-xừ Lopez, tốt rồi,” vua nói. “Ta biết về khanh đã khá lâu, là người khiến ta tốn kém khá nhiều tiền.”

“Nhẽ nào là vậy, bẩm Điện hạ?”

“Chả phải Vương hậu mua đồ trang sức ở cửa hiệu của khanh đấy ư?”

“Đúng thế, bẩm Điện hạ.”

“Thì đấy, hôm kia Vương hậu hỏi xin ta hai mươi ngàn livre cho một xâu chuỗi hạt trai mà bà ấy muốn mua từ khanh.”

Lopez cười lớn, mồm gã khi cười phô nguyên bộ răng đáng lẽ đã có thể dùng làm ngọc giả.

“Khanh cười gì thế?” vua hỏi.

“Bẩm Điện hạ, thần nói chuyện với người như trò chuyện cùng Me-xừ Hồng y được chứ ạ?”

“Đúng thế.”

“Nếu vậy thì, trong báo cáo hôm nay trình Đức ông có dành nguyên một đoạn nói về cái chuỗi ngọc trai ấy đúng hơn là về ý nghĩa của nó.”

“Đọc ta nghe đoạn ấy.”

“Lệnh vua sẽ được phục tùng, nhưng Điện hạ sẽ hiểu rõ hơn nếu để thần giải thích đôi điều trước đã.”

“Nói.”

“Hôm 22 tháng Mười Hai, Vương hậu nương nương xuất hiện tại cửa hiệu của thần, viện cớ là mua một xâu chuỗi hạt trai.”

“Khanh bảo là ‘viện cớ’?”

“Viện cớ, đúng vậy, bẩm Điện hạ.”

“Mục đích thực sự của bà ấy là gì?”

“Để gặp gỡ Sứ thần Tây Ban Nha, tức Hầu tước De Mirabel, kẻ tình cờ có mặt tại đấy.”

“Ông ấy ‘tình cờ’ có đấy ư?”

“Tất nhiên, bẩm Điện hạ. Bao giờ cũng là sự tình cờ gặp nhau giữa Vương hậu nương nương cùng Hầu tước De Mirabel, kẻ muốn được xuất hiện tại Louvre phải báo trước nhiều ngày.”

“Việc ấy là do ta ra lệnh theo sự cố vấn của Hồng y.”

“Cho nên Vương hậu nương nương nếu có chuyện cần truyền đạt đại sứ hay chuyển lời cho anh là Quốc vương Tây Ban Nha, thì phải tình cờ thấy ngài đại sứ ở đâu đấy, vì quý bà không thể gặp ngài ấy bằng cách nào khác.”

“Và cái ‘sự tình cờ gặp nhau’ này xảy ra tại cửa hiệu của khanh?”

“Với sự cho phép của Me-xừ Hồng y.”

“Vậy là Vương hậu gặp gỡ Đại sứ Tây Ban Nha?”

“Đúng rồi, bẩm Điện hạ.”

“Họ hội đàm lâu không?”

“Đủ thời gian trao đổi dăm lời.”

“Ta muốn được nghe ‘dăm lời’ ấy.”

“Thần kể ngài Hồng y nghe cả rồi.”

“Nhưng Hồng, không kể ta nghe. Ông ấy là người rất dè dặt.”

“Vậy xin nói trước là những gì thần nói ra e khiến Điện hạ rất kém vui.”

“Họ nói sao khanh cứ nói lại vậy.”

“Những gì thần lặp lại với Điện hạ là do người thợ cắt kim cương của thần nghe được.”

“Hắn biết tiếng Tây Ban Nha ư?”

“Phải rồi, bẩm Điện hạ, do Me-xừ Hồng y ra lệnh anh ta âm thầm học thứ tiếng ấy. Nhưng vì không ngờ nên đã không có ai đề phòng. Họ trò chuyện thế này:

“Đại sứ: ‘Nương nương chắc đã nhận qua Tổng trấn Milan và Bá tước Moret, một lá thư từ người anh vinh quang của người rồi nhỉ?’

“Vương hậu: ‘Rồi, Me-xừ ạ.’

“‘Chẳng hay nương nương nghĩ sao về thư ấy?’

“‘Ta đã suy nghĩ về điều nói trong thư, nhưng phải cân nhắc thêm vài điều trước khi trả lời.’

“‘Trả lời thế nào?’

“‘Bằng một chiếc hộp được cho là đựng vải, nhưng thực ra chính là cô gái tí hon mà ngài thấy đang đùa nghịch cùng phu nhân De Bellier và tiểu thư De Lautrect đàng kia.’

“‘Cô bé tin cậy được không nhỉ?’

“‘Cô bé là món quà cho ta từ bà cô Claire-Eugénie, Trưởng nữ Công chúa Hà Lan, và hành động vì lợi ích của nước Tây Ban Nha.’”

“Vì lợi ích của nước Tây Ban Nha…” nhà vua lặp lại. “Xem ra mọi thứ quanh ta đều vì lợi ích của nước Tây Ban Nha nói khác đi là của những kẻ thù của ta. Thế còn cô bé tí hon này?”

“Cô bé đã được phái đi ngày hôm qua trong chiếc hộp của mình, nhưng trước đó, cô bé đã nói với Me-xừ De Mirabel bằng thứ tiếng Tây Ban Nha rất sõi như vầy, ‘Lệnh bà chủ nhân của tôi bảo rằng người đã cân nhắc lời khuyên của anh mình, và nếu sức khỏe của vua tiếp tục xấu đi, người sẽ thực hiện biện pháp chẳng lấy gì làm lạ.’”

“Chẳng lấy gì làm lạ,” nhà vua lặp lại

“Chúng thần không hiểu nghĩa là gì, bẩm Điện hạ,” Lopez nói, đầu cúi gằm.

“Nhưng ta hiểu,” vua nhíu mày, “và thế là đủ. Vương hậu có nói gì chuyện nàng sẽ sớm có thể chi trả cho xâu chuỗi nàng ấy đã mua chỗ khanh chăng?”

“Thần được trả tiền xong rồi ạ” Lopez nói.

“Sao, ngươi được trả rồi ư?”

“Đúng thế, bẩm Điện hạ.”

“Bởi ai?”

“Bởi Me-xừ Particelli.”

“Particelli? Ngân hàng người Ý?”

“Đúng vậy.”

“Nhưng họ bảo ta là hắn bị treo cổ rồi cơ mà.”

“Phải, phải,” Lopez nói, “nhưng trước khi chết, hắn đã bán ngân hàng của mình cho Me-xừ d’Émery, một kẻ thực thà tốt bụng.”

“Tất cả,” Louis XIII lẩm bẩm, “tất cả đều tước đoạt của ta và dối gạt ta! Thế Vương hậu bấy nay không gặp Me-xừ De Mirabel đâu nhỉ?”.

“Vương hậu trị vì ấy ư, không ạ; nhưng Thái hậu thì có ạ.”

“Mẹ ta? Bao giờ cơ chứ?”

“Hôm qua.”

“Để làm gì?”

“Để báo rằng Hồng y bị lật đổ, rằng Bérulle đã thay ngài ấy, và rằng Me-xừ được phong là phó tổng tư lệnh, để mà ngài sứ thần có thể biên thư về Quốc vương Philip IV hay ngài Bá tước-Công tước thông tin rằng cuộc hành quân vào nước Ý xem như chả còn gì nữa.”

“Cái gì, cuộc hành quân vào nước Ý chả còn gì nữa?”

“Đấy là từng lời nói ra bởi Lệnh bà đấy ạ.”

“Ồ, phải rồi. Ta hiểu rồi. Bọn họ sẽ đối xử đoàn quân này hệt như với đoàn quân thứ nhất, bỏ mặc binh lính không tiền lương, không thức ăn, không áo mặc. Ôi, quân hèn hạ! Quân hèn hạ!” nhà vua dùng bàn tay bóp chặt trán mình. “Khanh còn gì khác muốn nói chăng?”

“Vài chuyện nhỏ, bẩm Điện hạ. Me-xừ Baradas ghé cửa hiệu của thần sáng nay để mua vài món đồ trang sức.”

“Trang sức gì?”

“Một vòng cổ, một vòng tay, vài chiếc kẹp tóc.”

“Giá bao nhiêu?”

“Ba trăm pistole.”

“Vì sao hắn muốn vòng cổ, vòng tay và những chiếc kẹp tóc ấy?”

“Có lẽ cho tình nhân nào đấy, bẩm Điện hạ.”

“Hả?” vua trố mắt. “Đêm qua hắn còn bảo ta là hắn ghét hết thảy đàn bà cơ mà. Còn gì nữa không?”

“Hết rồi, bẩm Điện hạ.”

“Nói tóm lại: Vương hậu Anne và Me-xừ De Mirabel nhất trí rằng nếu tình trạng của ta tệ đi, nàng sẽ làm điều chẳng ai lấy gì làm lạ. Thái hậu bảo Me-xừ Mirabel rằng hắn có thể báo lại cho Quốc vương Philip IV là Me-xừ Bérulle đã thay thế Me-xừ Hồng y và em ta là phó tổng tư lệnh, nên chi cuộc chiến tranh nước Ý xem như bể dĩa. Cuối cùng, Me-xừ Baradas dùng tiền ta cho hắn để mua vòng cổ, vòng tay và kẹp tóc. Tuyệt lắm, Me-xừ Lopez; khanh đã nói với ta những gì ta cần biết. Tiếp tục phụng sự thật tốt cho ta nhé hay phụng sự Me-xừ Hồng y, thì cũng vậy và đừng bỏ sót câu nào bay qua cửa hiệu nhà khanh nhé.”

“Mong rằng Điện hạ đừng gây nguy hiểm gì đến công chuyện làm ăn của thần.”

“Ấy chớ, Me-xừ Lopez. Ta chỉ mong có sự kết thúc cho tất cả những trò phản phúc này mà thôi. Thế nhé, trên đường đi ra nếu có gặp Me-xừ De Souscarrières thì khanh bảo giúp hắn vào đây.”

“Thần đây rồi, bẩm Điện hạ,” một giọng nói vang lên. Souscarrières xuất hiện nơi ngưỡng cửa, nón cầm tay, mình gập xuống theo động tác cúi chào kiểu cách chốn cung đình.

“A! Khanh đang dỏng tai hử, Me-xừ?” vua hỏi.

“Không đâu, bẩm Điện hạ! Ấy chẳng qua vì lòng quá mong phục vụ mà thần đoán chừng Điện hạ đang muốn gặp mặt thần.”

“À ha! Và khanh có vô khối chuyện hay muốn kể ta nghe thì phải?”

“Là báo cáo về hai ngày qua, bẩm Điện hạ.”

“Vậy khanh hãy thuật lại xem nào.”

“Bẩm Điện hạ, ngày hôm kia người em tôn quý của ngài đã mướn kiệu đến gặp đặc sứ của Công tước De Lorraine và Đại sứ Tây Ban Nha.”

“Chẳng lấy gì làm lạ. Tiếp.”

“Ngày hôm qua vào khoảng mười một giờ, Lệnh bà Thái hậu mướn kiệu đến cửa hiệu Lopez, và Đại sứ Tây Ban Nha cũng thế.”

“Ta biết họ nói gì. Tiếp.”

“Hôm qua, Me-xừ Baradas mướn kiệu từ Louvre đến phủ Me-xừ Hồng y tại Quảng trường Hoàng Gia. Cậu ấy đi vào, năm phút sau trở ra với một bao tiền nặng trịch.”

“Chuyện ấy ta biết.”

“Từ cửa nhà Hồng y, cậu ấy đi sang cửa hàng xóm.”

“Hàng xóm nào?” vua lộ vẻ động lòng.

“Tiểu thư Delorme.”

“Tiểu thư Delorme! Hắn thăm tiểu thư Delorme?”

“Không phải, bẩm Điện hạ, cậu ấy chỉ gõ cửa và khi tôi tớ ra mở cửa thì cậu ấy trao một lá thư.”

“Một lá thư!”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ. Thư giao xong, cậu ấy lên kiệu trở về Louvre. Sáng nay, cậu ấy lại đi…”

“Đúng thế. Hắn đi kiệu đến cửa hiệu Me-xừ Lopez, mua đồ trang sức, và rồi… và rồi hắn đi đâu?”

“Cậu ấy trở về Louvre, bẩm Điện hạ, nhưng đặt trước kiệu cho cả đêm nay.”

“Khanh còn gì khác để báo cùng ta không nhỉ?”

“Về chuyện gì, bẩm Điện hạ?”

“Về Me-xừ Baradas ấy!”

“Hết rồi, bẩm Điện hạ!”

“Vậy thì khanh lui được rồi.”

“Nhưng mà, bẩm Điện hạ, thần cần báo cáo về phu nhân De Fargis.”

“Lui.”

“Về Me-xừ Marillac.”

“Lui.”

“Về Me-xừ em ngài!”

“Hôm nay đủ rồi. Lui!”

“Nhưng về chàng Étienne Latil bị thương thì sao ạ, người được kiệu đi gặp Me-xừ Hồng y ở Chaillot ấy?”

“Chả quan tâm. Lui.”

“Nếu vậy thì, bẩm Điện hạ, thần xin lui ạ.”

“Ừ. Lui đi.”

“Liệu rằng khi lui ra thần có thể mạo muội ôm niềm hy vọng là vua hài lòng về mình không nhỉ?”

“Rất hài lòng là khác!”

Souscarrières cúi chào lui ra.

Vua thậm chí không đợi đến khi gã khuất dạng đã vội vàng đánh chuông một phát.

Chapentier liền xuất hiện.

“Me-xừ Charpentier,” vua hấp tấp, “mỗi lần Hồng y có chuyện cần hỏi tiểu thư Delorme, ông ấy gọi thế nào?”

“Dễ ợt hà,” Charpentier trả lời. Anh ta ấn lò xo để lộ ra ô cổng bí mật, rung cái chuông giữa hai tấm cửa, rồi quay sang nhà vua, “Nếu tiểu thư Delorme có nhà nàng ấy sẽ đến ngay. Điện hạ muốn tiếp nàng ấy một mình hay muốn thần ở cùng?”

“Hãy để ta một mình.”

Charpentier biến mất. Về phần Louis XIII, ông bồn chồn đợi trước lối đi bí mật.

Vài giây sau, đôi tai bồn chồn của ông nghe thấy âm thanh một bước chân nhè nhẹ. “A,” ông thốt lên thành lời, “cuối cùng ta sẽ biết sự thật.”

Ông nói còn chưa xong thì cánh cửa mở ra và Marion xuất hiện bằng cả sắc đẹp của nàng thiếu nữ tuổi mười tám, trong chiếc váy sa tanh trắng trơn và xâu chuỗi hạt trai giản dị đeo ở cổ, một áng mây đen tuyền uốn lượn bồng bềnh buông xuống đôi bờ vai trắng ngần đầy đặn.

Louis XIII, tuy hiếm khi lay động trước sắc đẹp phụ nữ, bất giác lùi lại, ánh mắt không giấu sự ngưỡng mộ.

Marion bước vào, dáng vẻ cung kính khéo léo hòa trộn vào động tác làm duyên nơi thiếu nữ tạo thành tư thế hơi nghiêng mình thi lễ thật đáng yêu, thế rồi nàng hạ đôi mi mắt, hiền hòa như một nàng thiếu nữ vắt sữa. “Quốc vương của thần thiếp, người thiếp luôn mong niềm vinh hạnh được diện kiến nay đã cho gọi. Trên đôi gối này thiếp lắng nghe lời ngài; dưới chân ngài thiếp xin đợi lệnh.” Nàng ngọt ngào thỏ thẻ.

Vua lắp bắp vài từ rời rạc, vô hình trung biến thành cái cớ để nàng Marion âm thầm khoái chí trước hiệu ứng từ tài nghệ mê hoặc của mình. “Không thể,” vua nói, “không thể nào. Ta nhầm không đây. Hay khanh không phải tiểu thư Marie Delorme?”

“Không phải, bẩm Điện hạ! Vì với ngài thần thiếp chỉ là Marion.”

“Vậy ra, nếu khanh là Marion…”

Marion khẽ nhún mình chào, mắt nhìn xuống khép nép đến phát yêu.

“… Nếu khanh là Marion,” vua lại tiếp, “chắc hôm qua khanh nhận một lá thư.”

“Thư thì ngày nào thiếp cũng nhận vô số,” người kỹ nữ bật tiếng cười giòn.

“Một lá thư vào khoảng năm đến sáu giờ.”

“Khoảng năm đến sáu giờ thiếp nhận đến mười bốn cái thư, bẩm Điện hạ.”

“Khanh còn giữ chúng chứ?”

“Thiếp đốt mười hai trong số đó. Lá thứ mười ba thiếp giữ ở con tim. Còn cái này là lá thứ mười bốn.”

“Đây là chữ viết của hắn,” nhà vua thảng thốt kêu. Vội vội vàng vàng ông chộp lấy lá thư từ tay Marion. Ông lật qua, rồi lật lại, miệng lẩm bẩm, “Nó vẫn chưa mở ra.”

“Vì nó đến từ ai đó gần với vua, và vì thiếp biết là hôm nay mình có thể được vinh dự tột cùng là diện kiến với Đức ngài Điện hạ, nên thiếp cẩn thận giữ lá thư đúng như khi vừa nhận.”

Nhà vua giương mắt sửng sốt nhìn vào Marion, và rồi ông vung vẫy lá thư bực dọc. “Hừm!” ông nói. “Ta muốn biết nó nói gì trong ấy.”

“Bẩm Điện hạ, có một cách mở nó ra mà không phá niêm.”

“Nếu là một trung úy cảnh vệ, hắn ta có thể làm như vậy,” Louis XIII nói, “nhưng ta lại là vua.”

Marion nhẹ nhàng lấy phong thư khỏi tay ông. “Nhưng vì nó được gửi cho thiếp, nên thiếp có thể mở nó.” Nói rồi nàng bẻ niêm phong bì và rút tờ thư đưa cho Louis XIII.

Louis XIII lưỡng lự một thoáng, song một thoáng ấy đã bị rút lại còn rất ngắn vì sự hối thúc của mọi cảm xúc tối tăm đang ngự trị con tim tức tối. Ông đọc thành tiếng lẩm nhẩm, giọng chùng xuống thấp hơn bao giờ hết.

Chúng tôi phải thừa nhận rằng những gì viết trong thư không phải là thứ để mang lại biểu hiện tươi vui trên gương mặt Louis, nơi mà giá biểu hiệu tươi vui như thế có xuất hiện thì nó chỉ đọng lại giỏi lắm không đầy dăm phút.

Những gì viết trong thư là thế này:

Marion mến yêu,

Ta tuổi hai mươi, quý bà quý cô nhiều người từng ngỏ lời thiện cảm khen ta là chàng trai tuấn tú. Không chỉ vậy, họ tỏ bày cử chỉ tiếp theo để cho biết lời khen ấy hoàn toàn thật lòng. Ta còn là sủng thần đứng đầu của Quốc vương Louis XIII, kẻ vốn tính thường ngày keo cú chợt vì lẽ vu vơ vừa quyết định tặng ta món quà ba ngàn pistole.

Saint-Simon bạn ta đoan chắc trần đời này nàng không chỉ là cô gái nhan sắc đẹp nhất, mà hơn thế, về bất cứ gì chỉ nàng là nhất. Nàng nghĩ sao nếu ta đề nghị hai ta sẽ bên nhau dành trọn tháng và thỏa sức tiêu xài bằng hết số tiền ba ngàn pistole từ gã vua đần ấy. Này nhé, một ngàn dành cho nữ trang hạt xoàn và y phục, một ngàn cho ngựa và những cỗ xe ngựa, và một ngàn để ta cùng nàng vui chơi và tiệc tùng. Lời đề nghị hợp ý nàng chăng? Nàng bảo “Ừ”, ta lập tức ôm bao tiền có mặt. Bằng nàng bảo “Không”, ta buộc tiền vào cổ nhảy xuống sông.

Mà nàng sẽ bảo “Ừ”, đúng không? Nàng đâu muốn chịu trách nhiệm về cái chết của gã trai đáng thương này, kẻ chẳng phạm tội gì ngoài mỗi tội đang yêu nàng phát điên dẫu trước nay chưa hề gặp mặt.

Trả lời trước tối mai nàng nhé, và bao tiền cùng ta sẽ đến bên chân nàng.

Kẻ hết dạ yêu nàng,

Baradas

Đến những dòng sau cùng giọng của Louis run lắp bắp đến gần như vô nghĩa, dẫu rằng tiếng ông đọc đủ lớn để nghe được.

Thư hết, hai cánh tay ông rã rời thả xuống đánh phịch, bàn tay cầm thư thì nằm kê trên đầu gối.

Gương mặt ông bợt bạt như giấy, hai mắt ngước nhìn trời tuyệt vọng, và như Caesar, người dường như không cảm thấy gì những mũi dao nhọn của bao kẻ âm mưu khác, đã phải hét lên “Et tu, Brutus⁶⁴!” chỉ vì nhát đâm từ chính tay kẻ thân thương duy nhất với ông ta, Louis XIII cũng cất tiếng hét trong nỗi niềm thống khổ:

“Et tu, Baradas!”

Không dành cho nàng Marion Delorme lấy một tia mắt liếc nhìn nào thêm nữa, thậm chí tuồng như không thèm bận tâm nàng đang còn có đó, nhà vua khoác áo choàng qua vai, chụp mũ đội vào đầu, kéo sụp xuống tận mắt, đâm bổ xuống cầu thang, bay người ra khỏi cửa, chui tọt vào xe ngựa. Bác người hầu nhanh nhảu sập cửa xe giữa khi ông cất tiếng reo vang, “Đi Chaillot!”

Về phần Marion, chứng kiến xong cảnh nhà vua tháo thân kỳ cục, nàng chạy đến bên cửa sổ, kéo rèm sang bên và nhìn ông phóng mất dạng bên trong cỗ xe. Bằng nụ cười gian ác mà lại rất quyến rũ như thế ấy, nàng khe khẽ thốt lên, “Rõ rồi: ta phải thành gã thị đồng mất thôi.”

XLIV

Étienne Latil và Hầu tước Pisany đã vô tình chạm trán ra sao

Chúng tôi vừa thuật lại diễn biến câu chuyện Hồng y lui về thái ấp thôn dã của ông ở Chaillot và để lại tòa nhà, nói đúng ra là nội các của ông, nơi Quảng trường Hoàng gia cho Louis XIII.

Tin đồn về chuyện Hồng y bị ra rìa đã nhanh chóng lan khắp thành Paris. Vào một dịp hò hẹn nơi Lữ quán Râu Vẽ, chính phu nhân De Fargis là người loan tin sốt dẻo với bồ nàng là Marillac Tổng trưởng Tư pháp.

Cái tin sốt dẻo ấy tức thì lọt vào tai bà chủ Soleil đang nấp ở gian buồng kế cận, từ miệng bà chủ nó tiếp tục chạy sang ông chủ Soleil, và hai vợ chồng cùng hấp tấp đi tìm Étienne Latil để thông báo, gã vừa ra khỏi giường cách đây ba ngày và đang chống kiếm tập đi lại loanh quanh trong phòng.

Ông chủ Soleil từng ngỏ ý đưa gậy riêng để gã chống tạm, cây gậy đẹp hết ý, chỗ tay cầm gắn một viên mã não giống hệt cây gậy của Mudarra Đồ Chết Toi trong vở kịch của Lope de Vega. Nhưng Latil gạt phắt, bảo rằng kẻ cầm kiếm không tựa vào bất cứ gì ngoài kiếm của mình.

Tin Richelieu thất sủng khiến gã thốt nhiên khựng lại, hai tay bám chặt đốc kiếm giữ thăng bằng, gã đưa mắt tròn xoe dò hỏi ông chủ Soleil, “Những gì ông nói là thật sao?”

“Thật như Tin Mừng⁶⁵ vậy.”

“Tin này ông nghe thấy từ đâu?”

“Từ một quý bà ở Cung đình.”

Étienne Latil biết tất tật rằng ngôi nhà nơi gã bị mấy nhát đâm đến mức phải chịu cảnh ăn dầm ở dề cũng là nơi đón tiếp những vị khách che mặt giấu tên thuộc đủ thứ thành phần trong xã hội. Gã khập khiễng chừng vài bước suy tư rồi lại quay sang ông chủ Soleil. “Vậy là giờ đây ông ấy không còn là giáo sĩ phụng sự gì nữa, ông nghĩ sao về sự an toàn bản thân cho Me-xừ Hồng y?”

Ông chủ Soleil nhăn mặt lắc đầu. “Nếu ông ấy bên mình không còn lính hộ vệ, tốt nhất ông ấy nên lo mà đeo lại tấm giáp che ngực như hồi còn ở thành La Rochelle thì hơn.”

“Ông nghĩ rủi ro chỉ từng ấy thôi sao?” Latil hỏi.

“À, đồ ăn nữa chứ,” Soleil nói. “Tôi đoán là cháu gái ông ấy, phu nhân De Combalet, sẽ cảnh giác kiếm người nếm thử đáng tin cậy.” Rồi lão nói thêm bằng một nụ cười rộng kéo tận mang tai thường khiến cho mặt lão sáng rỡ, “Nào, cậu cho là nàng ấy kiếm đâu ra một người như thế nhỉ?”

“Nàng ấy đã tìm thấy hắn rồi, ông chủ Soleil ạ,” Latil nói. “Hãy gọi giúp tôi một chiếc kiệu đi nào.”

“Sao, bây giờ ư?” ông chủ Soleil kêu lên. “Cậu đã bình phục đâu! Cậu liều vậy mà đi sao?”

“Đúng rồi, tôi là kẻ liều lĩnh thế ấy, ông chủ ạ. Bởi tôi thừa nhận mình là đứa liều, mà sự liều ấy có thể khiến tôi trả giá bằng mạng sống, ta nên tính sổ dứt điểm đi thôi, để lỡ ra tôi có chết cũng chẳng có gì ông phải chịu thiệt. Xem nào: ba tuần dưỡng bệnh; bốn bình trà; hai cốc rượu; cùng sự tận tâm của bà chủ Soleil mà không giá nào tính được cho vừa cộng lại là hơn hai mươi pistole chứ nhỉ?”

“Làm ơn đi, Me-xừ Latil, tôi đâu yêu cầu sự đền đáp! Để cậu ở, lo cậu ăn…”

“Ha ha! Lo tôi ăn ư! Thật dễ làm sao.”

“… rồi chăm sóc cho cậu, chừng đó là đủ vinh hạnh rồi! Mà thôi vậy, nếu cậu thực lòng nài nỉ đưa tôi hai mươi pistole để ghi nhận sự hài lòng nơi cậu…”

“Ủa, ông không từ chối sao?”

“Chúa ngăn tủi nhục mạ cậu như thế!”

“Vậy làm ơn gọi hộ kiệu giữa khi tôi đếm cho ông đủ hai mươi pistole.”

Ông chủ Soleil cúi chào rồi lui ra. Ngay khi trở vào lão bước hẳn về phía chiếc bàn nơi hai mươi pistole đã xếp chồng chờ sẵn. Đếm xong tiền bằng một cái liếc nhìn, biệt tài chỉ riêng chủ quán trọ và nhân viên thuế vụ chia sẻ cho nhau, lão nói, “Kiệu đến rồi, Me-xừ.”

Latil cho kiếm vào vỏ, ra hiệu Soleil đến gần rồi nói, “Để tôi tựa tay ông một lát.”

“Cậu cứ việc tựa tay tôi mà bước, Me-xừ Étienne thân mến, nhưng thực lòng tôi hết sức âu sầu khi phải tiễn cậu đi như vậy.”

“Soleil, mon ami,” Latil nói, “Tôi ghét phải chứng kiến mặt ông đang sáng rỡ mà lại bị một áng mây buồn, dù đấy là cái buồn không thấy, nên tôi hứa là khi trở lại Paris tôi sẽ ghé về đây trước tiên nếu ông vẫn để dành loại rượu vang Coulange như vậy thì rất tuyệt. Tôi chỉ mới làm quen với nó hai ngày trước, và thấy tiếc là chưa thân thiết cùng nó nhiều hơn.”

“Me-xừ Latil, tôi vừa dự trữ ba trăm chai, tôi để dành tất cả cho cậu đấy.”

“Mỗi ngày ba chai vị chi từng ấy uống hết sẽ là ba tháng. Vậy thì tôi lưu lại với ông ba tháng nhé, ông chủ Soleil, trừ phi tôi cạn nguồn ghi sổ.”

“Cậu sẽ chẳng bao giờ cạn nguồn ghi sổ. Một người bè bạn với Me-xừ Moret, Me-xừ Montmorency, Me-xừ Richelieu, một hoàng tử, một Công tước, một Hồng y…”

Latil lắc đầu. “Chơi cùng anh tá điền chất phác có khi làm ông thấy kém sang nhưng được cái không sợ chạy làng, ông chủ Soleil ạ.” gã trịnh trọng nói xong thì cất bước leo vào kiệu.

“Tôi bảo phu kiệu rước cậu đi đâu đây hở Me-xừ?” ông chủ quán hỏi.

“Hãy đến Lâu đài Montmorency trước, ở đấy tôi có chuyện cần làm, xong rồi lên đường đi Chaillot.”

“Lâu đài Đức ngài Công tước Montmorency,” Soleil lấy giọng oai vệ, “qua Phố Áo Choàng Trắng rồi rẽ vào Phố Thánh Giá Của Bretonnerie!”

Đám phu kiệu không thèm đợi đến tiếng hô lần thứ nhì. Còn hơn thế, bọn họ ghi nhận lời dặn nhỏ của ông chủ Soleil là làm ơn đi đường hay nhẹ nhàng bởi khách ngồi kiệu là một gã trọng thương chưa lành hẳn.

Họ dừng lại trước cổng nhà Montmorency. Đứng trước nhà là anh lính gác cổng người Thụy Sĩ, lễ phục chỉnh tề, tay cầm gậy baton. Latil vẫy tay ra hiệu và anh ta tiến đến. “Này anh bạn,” Latil nói, “đây là một nửa pistole. Hãy tốt bụng xướng danh tôi nhé.”

Chàng người Thụy Sĩ ngả mũ, hỏi rằng mình sẽ xướng danh ai.

“Quý ông bị thương mà Bá tước Moret đã ghé thăm giữa lúc ông ấy đang trọng bệnh, và hứa đáp lễ ngay khi ông ấy đi lại được. Hôm nay tôi lần đầu cất bước ra khỏi nhà và, như đã hứa, có mặt tại đây. Làm ơn hỏi giúp liệu tôi được vinh hạnh tiếp kiến cùng Me-xừ Bá tước.”

“Me-xừ Bá tước Moret đã rời khỏi lâu đài năm hôm trước,” anh lính gác cổng người Thụy Sĩ đáp, “và không ai rõ cậu ấy đi đâu.”

“Cả Đức ngài Công tước cũng thế ư?”

“Đức ngài đã đi khỏi vào hôm trước vì công chuyện tổng trấn của ngài ấy ở thành Languedoc.”

“Vậy là tôi đã không gặp may, nhưng ít ra cũng đã giữ lời hứa cùng Me-xừ Công tước. Những gì mà kẻ trong danh dự làm được có lẽ chỉ có vậy.”

“Nhưng mà,” anh chàng người Thụy sĩ vừa nói vừa bước tránh sang bên nhường lối, “trước khi lên đường cùng thị đồng, Bá tước Moret đã bảo Galaor để lại lời dặn dò với tất cả gác cổng lẫn lính canh, mà có thể liên quan đến Các hạ.”

“Lời dặn dò gì vậy?”

“Ngài ấy để lại mệnh lệnh rằng nếu có người tên Étienne Latil tìm đến đây, ông ấy phải được thu xếp nơi ăn và chỗ nghỉ, và phải được tiếp đãi như người tâm phúc ở sát cạnh phòng riêng Bá tước.”

Latil nghiêng nón chào vị hoàng tử vắng mặt rồi nói, “Me-xừ Bá tước Moret cư xử xứng danh người con Henri IV. Quả thực tôi là người ấy, chừng nào ông ấy về tôi sẽ vinh hạnh ngỏ lời cảm tạ và sẵn lòng phục vụ. Còn đây, mon ami, thêm nửa đồng pistole vì niềm vui biết được rằng Bá tước Moret đã nghĩ tốt về tôi. Phu kiệu, đi Chaillot thôi nào, đến nơi ở Me-xừ Hồng y!”

Những người phu kiệu nhấc tay đòn và lại bắt đầu nhịp chân đều bước, xuôi Phố Simon Kẻ Thật Thà, Phố Maubué, rồi Phố Troussevache. Tại đây, qua khỏi Phố Hàng Sắt, cuối cùng họ đến Phố Thánh Honoré.

Mà khéo làm sao, đúng vào khoảnh khắc ở trước cổng Lâu đài Montmorency Latil cất tiếng hô, “Đi Chaillot thôi nào!”, khéo làm sao, chúng tôi nghĩ vậy, đây cũng là lúc Hầu tước Pisany kẻ tạm thời vắng bóng vì chúng ta phải để tâm đến biết bao sự kiện quan trọng khác vươn mình trở dậy kể từ khi trúng phải một nhát đâm trí mạng từ kiếm của Souscarrières. Quyết định rằng việc đầu tiên nên làm một khi đứng dậy đi lại được ấy là tìm đến Bá tước Moret để ngỏ lời xin lỗi, gã gọi kiệu rồi cất giọng hô lớn, sau khi bỏ nhỏ đám phu kiệu vui lòng nhịp chân đi nhẹ bước vì mình bị thương vừa mới lành, “Đến Lâu đài Montmorency!”

Rời khỏi Lâu đài Rambouillet, những người phu kiệu xuôi theo Phố Thánh Thomas Nơi Điện Louvre sang Phố Thánh Honoré, rồi thẳng đường về phía Phố Hàng Sắt.

Kết quả của sự vận động ngược chiều qua lại này là hai chiếc kiệu chạm trán nhau tại đầu Phố Cây Khô. Hầu tước Pisany vì mải bận suy tính sẽ nói những gì cùng Bá tước Moret nên đã không để ý nhận ra Étienne Latil. Nhưng Latil, tâm trí bây giờ đã thảnh thơi, ngay lập tức nhận ra kẻ đối diện là Hầu tước Pisany.

Bạn đọc có thể hình dung hiệu ứng mà bóng ma này gây ra với gã kiếm khách lắm lời ưa gây chuyện. Anh ta bất thần hô đám phu dừng kiệu rồi nhô đầu ra khỏi cửa sổ gọi vang lên, “Ê! Me-xừ Gù!”

Lẽ ra Hầu tước Pisany đã có thể cư xử khôn ngoan hơn ấy là làm bộ như tiếng kêu ấy là chửi ai đâu khác, song gã quá sức nhạy cảm về cái bướu của mình nên đã lập tức nhô đầu ra cửa kiệu, xem thử tên khốn nào cả gan xách mé sự dị hình thay vì réo gã bằng tước hiệu.

“Ngươi gọi ta có chuyện gì đấy?” gã hầu tước cất tiếng hỏi giữa lúc đám phu kiệu quyết định dừng lại.

“Ta muốn ngươi dừng lại một lát. Ta có chuyện phải tính sổ với ngươi.” Latil nói. Quay sang đám phu kiệu của mình, gã tiếp: “Nhanh lên! Hãy đặt kiệu ta xuống để cửa kiệu của ta bằng ngang với cửa kiệu của hắn.”

Đám phu kiệu liền nhấc đòn rồi xếp cho kiệu của Latil thẳng hàng với kiệu của Pisany. “Thế này được chưa, Me-xừ?” bọn họ hỏi.

“Tốt!” Latil nói. “A à!”

Gã buông tiếng thở phào toại nguyện vì rốt cục đã gặp lại mối cừu hận trong lòng bấy nay, kẻ mà tên thì chưa biết nhưng địa vị thì bộc lộ nơi chiếc nhẫn hắn khoe ra lần trước.

Về phần mình, Pisany rốt cuộc cũng nhận ra Latil. “Đi thôi!” gã hối đám phu kiệu của mình. “Ta chả muốn dây dưa gì tên ấy.”

“Có lẽ vậy, nhưng rủi thay tên ấy lại đang thích dây dưa cùng quý ông. Đứng yên, tất cả các ngươi!” gã kiếm sĩ quát phu kiệu bên kia. “Tên nào dám di chuyển, ventre-saint-gris, như Henri IV sinh thời thường nói, ta lập tức xẻo tai tên ấy!”

Cánh phu kiệu đang nhấc Pisany lên lại đặt gã xuống bên lề đường. Cùng lúc này người đi qua kẻ đi lại bị hấp dẫn vì cuộc đấu khẩu bắt đầu xúm quanh lại vểnh tai nghe ngóng.

“Ta thì bảo,” Pisany thét lên, “tên nào lần khân chưa chịu rước ta đi, ta cho gọi gia nhân đập tên ấy nhừ đòn!”

Đám phu kiệu của Hầu tước ai nấy đều lắc đầu. “Thà nhừ đòn vẫn còn sướng hơn bị xẻo tai.” Một gã làu bàu.

“Cho gọi gia nhân của ngài đi,” gã khác nói. “Bọn tôi cũng có gậy chớ bộ.”

“Hoan hô, các bằng hữu của ta!” Latil đắc chí, gã thấy vận may đang tỏ ý bênh mình. “Đây, bốn pistole để bốn người các ngươi cùng uống mừng sức khỏe của ta! Còn bây giờ, ta dám hô lên tên của mình, ông đây là Étienne Latil. Ngươi dám nói tên nhà người chăng, Me-xừ Gù?”

“Quân láo!” Pisany mắng lại. “Bị xuyên thủng hai nhát chả lẽ chưa đủ với ngươi à?”

“Không chỉ đủ,” Latil đáp, “mà là quá nhiều. Nhưng ta đồng ý chỉ đâm thủng ngươi một kiếm là hòa.”

“Ngươi bạo hành một kẻ đến hai chân chính mình đứng còn chưa vững nữa sao?”

“Thật thế ư?” Latil hỏi. “Nếu vậy, sân chơi là công bằng. Ta và ngươi sẽ vừa ngồi vừa đấu. Thủ thế đi, Hầu tước… Ôi trời! Không có ba tên đồng bọn theo cùng ngươi, còn kẻ nào đâm sau lưng ta nhỉ?” Latil tuốt kiếm rồi vờn qua vờn lại mũi kiếm ngay trước mặt địch thủ.

Không còn đường nào để khước từ. Đám đông nhiều chuyện lúc này đã xúm xít vây quanh hai chiếc kiệu. Hơn nữa, chúng tôi từng kể rồi, Hầu tước Pisany chẳng phải kẻ hèn nhát, gã cũng tuốt kiếm ra.

Hai đấu thủ chỉ nhìn thấy mặt nhau qua cửa kiệu và hoàn toàn được che khỏi mọi đôi mắt quan sát từ bên ngoài, chừa lại có mỗi hai lưỡi kiếm huơ qua huơ lại giữa hai chiếc kiệu đang kề sát vào nhau. Người ta thấy chúng xỉa, gạt, đỡ, nhứ, đâm, thọc, cùng lúc những tiếng thét tức tối phát ra đầu tiên từ cửa kiệu bên này, thứ đến là cửa kiệu bên kia.

Cuối cùng, sau cuộc tỉ thí kéo dài gần năm phút, giữa tiếng reo hò khoái chí của đám đông, người ta nghe thấy một tiếng la, đúng hơn là một tiếng chửi đổng, phát ra từ một trong hai kiếm thủ. Latil đã phóng kiếm ghim tay đối thủ vào khung kiệu.

“Thế nhé!” Latil ngạo nghễ. “Giữ lấy vết thương ấy, ngài Hầu tước quý mến, nhớ là mỗi lần ta giáp mặt, ngài đều được phục vụ giống như vậy.”

Với bá tánh bình dân thì kẻ thắng chính là người hùng, nhất là khi kẻ thắng ấy trông đẹp trai hay tỏ vẻ hào hoa. Latil thì mặt mũi cũng sáng sủa, vả lại, gã vừa ném cho đám phu kiệu phía bên kia những bốn pistole.

Hầu tước Pisany thì ngược lại, xấu xí, bị thua, lại khư khư giữ mấy đồng pistole trong túi. Dầu có muốn yêu cầu khách bàng quan trợ giúp hay công bằng, gã biết chắc mình cũng bị nhạo báng và từ chối. Vậy là gã quyết định: “Về Lâu đài Rambouillet,” gã ra lệnh.

“Đi Chaillot!” Étienne Latil cũng hô lên.

XLV

Hồng y ở Chaillot

Về đến Chaillot, Hồng y thấy mình quá giống hoàn cảnh của thần Atlas, kẻ sau khi mang lấy sức nặng của thế gian đã có thể tạm gác sức nặng ấy sang đôi vai người bạn Hercules của mình trong chốc lát. Ông cảm thấy cuối cùng mình đã có thể cất một tiếng thở phào. “À,” ông lẩm bẩm, “mình có thời gian làm thơ rồi đấy nhé.”

Thực vậy, Chaillot là chốn nghỉ dưỡng được Hồng y tậu về làm nơi xa lánh mọi sinh hoạt chính trị, ở đây ông có thể viết ra, nếu không phải là thơ thực thụ thì chí ít cũng được dăm ba dòng để gọi ấy là thơ.

Chỗ ông tháng tháng ẩn mình một đôi hôm là gian phòng làm việc ở tầng trệt cửa mở ra khu vườn tuyệt đẹp, lối đi chạy giữa hai hàng chanh rợp bóng và mát dịu vào cả những ngày hè oi ả nhất.

Giờ thì ông quay lại sự nghỉ ngơi thư thái ấy. Chừng bao lâu? Ông không biết được.

Đặt chân về đến chốn bình yên đong đầy tứ thơ này, ý nghĩ đầu tiên đến với ông là nhắn gọi những thuộc hạ thường ngày, những văn sĩ mà ở những trận đánh của tư duy ông ví họ giống những viên tướng ông phái đi chinh phạt ở Tây Ban Nha và ở Ý. Có bên mình Rotrou và Corneille, ông hiệu triệu lực lượng văn chương của nước Pháp để chống lại lực lượng như là Shakespeare của nước Anh.

Rồi ông sực nhớ ra, tuy là chủ nhân ngôi nhà tại Chaillot, ông giờ nào phải là vị đại thần quyền uy để mà cưu mang ban bố gì đâu nữa. Ở đây ông chỉ là một thường dân vô chức phận, kẻ bỗng dưng là thành phần mà nếu kết giao không khéo lại dây dưa phiền phức. Thế là ông quyết định chả mời gọi gì nữa, xem cố tri còn người nào tìm đến ông chăng.

Vậy là ông bày ra dàn ý của vở bi kịch mới - vở Mirame, nội dung chẳng có gì ngoài sự mượn văn để trả đũa ả Vương hậu đương triều - và bắt đầu soát xét lại những cảnh ông đã bắt tay biên soạn.

Hồng y Richelieu, Vốn mang tiếng là giáo đồ Công giáo chẳng lấy gì là tốt, nói về đức tính biết bao dung kẻ địch lại càng là một giáo đồ Cơ đốc giáo tệ hại. Ông bị âm mưu độc địa hất bay khỏi quyền lực và trở thành thân bại danh liệt, và ông quy cả vào Vương hậu Anne là một trong những kẻ bày ra âm mưu ấy. Cứ vậy ông tự an ủi lấy mình bằng ý tưởng sẽ trả thù theo bất cứ cách gì có thể.

Chúng tôi tiếc là phải bộc lộ ra yếu điểm nhỏ nhen này ở một vị đại thần như thế ấy, song chúng tôi là kẻ viết truyện sử, nào phải người biện bạch cho ông.

Biểu lộ đồng cảm đầu tiên cho cảnh ngộ của ông hóa ra là từ một nhân vật ông không hề dự liệu. Guillemot, thuộc hạ của ông, báo rằng có chiếc kiệu ngồi vừa đưa đến một người vẻ như còn đang bình phục từ cơn bạo bệnh hay trọng thương gì đấy. Ông ấy gắng gổ đến chiếc trường kỷ nơi tiền sảnh, thả mình trong tình trạng kiệt quệ sức lực và nói rằng “Chỗ của ta là đây.” Đám phu kiệu nhận tiền xong bỏ đi cũng nhanh như khi đến. Người này, trong chiếc nón dạ có phần tả tơi và chiếc áo choàng ngã màu vàng ố, ăn mặc ra lối người nhà binh hơn là dân thường, đeo bên mình một thanh rapier như thường thấy ở mấy bức vẻ nháp của họa sư Callot, theo phong cách vừa mới bắt đầu trở thành mốt thời nay.

Khi được hỏi tên gì để vào thông báo với Hồng y, hắn chỉ nói, “Ta không là ai, nên chẳng cần xướng danh là ai.”

Hỏi rằng nếu vậy cớ gì hắn đến đây, hắn bảo rằng, “Đức ông đang thiếu lính hộ vệ, ta chỉ giúp đảm bảo an toàn cho ông ấy.”

Cho rằng chuyện nghe ra có chỗ không bình thường, Guillemot quyết định thôi thì báo lại phu nhân De Combalet cùng Me-xừ Hồng y cho chắc. Hồng y lập tức ra lệnh đưa người lính gác bí ẩn ấy vào để ông gặp mặt.

Năm phút sau, cửa mở và Étienne Latil xuất hiện nơi lối ra vào, tái mét và tựa vai vào cạnh cửa, tay phải cầm nón rách, tay trái đặt lên núm tròn của đốc kiếm.

Với biệt tài nhớ mặt của mình, Richelieu chỉ liếc qua đã nhận ra ngay là ai. “A!” ông nói. “Ngươi đấy ư, Latil thân mến của ta?”

“Bằng xương bằng thịt, bẩm Đức ông.”

“Ngươi đã khá hơn rồi chứ?”

“Vâng, bẩm Đức ông, vì đã bình phục nên tôi đến xin được phụng sự cho Đức ông.”

“Đa tạ lòng tốt, Me-xừ,” Hồng y cười, “nhưng nào có ai mà ta cần tay ngươi trừ khử.”

“Có lẽ vậy,” Latil đáp, “song chả lẽ không có ai muốn trừ khử ngài ư?”

“Bởi ngươi lưu ý đến,” Hồng y nói, “việc ấy xem ra là hoàn toàn có thể.”

Vừa lúc ấy thì phu nhân De Combalet đi vào qua một cánh cửa hông, ánh mắt âu lo đảo từ cậu của nàng sang kẻ phiêu lưu khuyết danh.

“Hãy sang đây, Marie,” Hồng y nói, “và giúp ta chào đón chàng trai dũng cảm này, người đầu tiên đến đây giúp đỡ khi ta gặp lúc sa cơ.”

“Ồ, tôi sẽ không phải là người cuối cùng,” Latil nói, “nhưng tôi không hối tiếc khi được tính là kẻ đầu tiên.”

“Cậu ơi,” phu nhân De Combalet nói, sau khi dành cho Latil ánh mắt thiện cảm của người phụ nữ, “ngài ấy thật xanh xao hốc hác.”

“Mà nói lên mọi điều tốt đẹp về cậu ấy. Bác sĩ của ta, người đã và đang thăm bệnh cho cậu ấy, có bảo rằng cậu ta chỉ mới ngồi dậy được cách đây ba ngày. Nên sự viếng thăm quá sớm như vầy quả là đáng khen cho cậu ấy.”

“Ồ,” phu nhân De Combalet thốt lên, “thế ra đây là quý ông bị trọng thương từ vụ ẩu đả tại Lữ quán Râu Vẽ đấy sao?”

“Nàng đúng rồi, quý cô xinh đẹp, cho phép tôi ngả nón làm quen nhé,” Latil nói. “Bọn họ hạ tôi trong một lần đánh lén, nhưng cuối cùng tôi cũng bắt được tên gì đáng nguyền rủa ấy phải gánh chịu hậu quả, và vừa mới tức thời đưa hắn về nhà bằng một nhát kiếm đâm thủng tay.”

“Hầu tước Pisany ư?” phu nhân De Combalet nói. “Thật rủi thay cho chàng trai tội nghiệp ấy. Cậu ta vừa mất một tuần liệt giường vì trúng phải vết thương vào đúng cái đêm ngài suýt mất mạng.”

“Hầu tước Pisany?” Latil hỏi lại. “Thật hay là rốt cục cũng biết ra tên hắn. Hèn nào khi tôi bảo phu kiệu của mình ‘Đi Chaillot,’ hắn cũng bảo phu kiệu của hắn ‘Về Lâu đài Rambouillet’ - một địa chỉ tôi lưu tâm ghi nhớ.”.

“Nếu cả hai vẫn còn chưa lành hẳn vết thương, làm sao các ngươi tỉ thí được?” Hồng y hỏi.

“Tôi và hắn ngồi kiệu để đấu, bẩm Đức ông, đấy là tiện nhất, đúng điệu cho kiếm sĩ bị thương.”

“Và ngươi kể ta nghe chuyện này, sau sắc lệnh cấm đấu kiếm do chính ta ban ra!” Hồng y nói. “Tuy thực chất ta chẳng còn là đại thần, nên không phải là chuyện của ta nữa. Đúng ra thì, với một năm…” Hồng y bỏ dở bằng tiếng thở dài, chứng tỏ ông chưa thực sự xa rời chuyện thế gian như ông muốn tin là vậy.

“Nhưng chẳng phải người nói rằng Me-xừ Latil là tên ngài đúng không? Đến đây đề nghị phụng sự đấy ư, thưa cậu?” phu nhân De Combalet thắc mắc. “Ngài ấy đề nghị phụng sự gì thế?”

Latil nâng kiếm. “Phụng sự về cả tấn công lẫn phòng thủ,” gã nói. “Me-xừ Hồng y hiện giờ đang thiếu một Đội trưởng vệ binh, lẫn những người vệ binh để anh ta làm đội trưởng. Giờ tôi đảm nhận cả hai vị trí ấy.”

“Đội trưởng vệ binh ư?” tiếng một phụ nữ vang lên từ sau lưng Latil. “Ta đâu nghĩ vậy. Làm gì có chuyện đó chừng nào vẫn còn Cavois của ngài ấy!… Mà cũng là, tất nhiên rồi, Cavois của ta.”

“A!” Hồng y reo lên. “Giọng này nghe thật quen. Vào đây, phu nhân Cavois thân mến, vào đây nào.”

Một người phụ nữ nhanh nhẹn xinh xắn - tuy vào tuổi ba mươi nàng đã chớm đẫy đà hơn là thon gọn - lách vào phòng, lấn mình vào Latil khi đi qua, và cúi chào Hồng y cùng phu nhân Combalet.

“Rốt cục ngài đã thoát ra được cái trách vụ kinh khủng cùng đủ thứ rắc rối nó mang lại với chúng ta ấy nhỉ!” Nàng vừa xoa tay vừa nói.

“Con bảo là ‘mang lại với chúng ta’ sao?” Hồng y hỏi. “Vậy ra cái trách vụ của ta mang lại rắc rối cho con hử, quý bà?”

“Thiết nghĩ con cũng nên nói vậy! Con ngủ không yên cả đêm cũng như ngày, con sợ tai ương gì đấy sẽ tấn công Đức ông, và cả Cavois tội nghiệp của con nữa. Suốt ngày con âu lo và giật mình cả với âm thanh khẽ nhất. Suốt đêm con mộng mị và thức giấc vì một cái giật mình. Ngài không biết giấc mộng của người đàn bà khi nàng ta phải ngủ một mình là tồi tệ đến thế nào đâu ạ.”

“Nhưng có Me-xừ Cavois thì sao?” phu nhân De Combalet cười hỏi.

“Ý chị là khi có anh ấy cùng giấc ngủ với em chứ gì? Ôi, Cavois! Ơn trời, ít nhất chúng em chưa hề đánh mất ý chí vì việc này. Mười đứa sau chín năm, nghĩa là chúng em chưa thấy đủ, nhưng theo thời gian em thấy mình âu lo càng ngày càng nhiều hơn. Rồi thì Me-xừ Hồng y mang anh ấy đi chinh phạt thành La Rochelle hết tám tháng! May mà em đã dự liệu khi nào anh ấy lên đường nên thời gian đã không bị phí phạm. Nhưng lần này, phu nhân ơi, Đức ông đang lăm le mang anh ấy đi Ý. Chị tin được không chứ? Mà họa là có Chúa mới biết là bao lâu! Nên chị em suốt ngày cầu Chúa ban phép màu, và nhờ lời thành tâm khấn nguyện ấy mà Me-xừ Hồng y bị mất việc.”

“Thế ư, vậy cảm ơn con nhé, phu nhân Cavois!” Hồng y cười.

“Đúng vậy, cảm ơn em nhé,” phu nhân De Combalet tiếp. “Quả thực là ân huệ lớn lao Chúa dành cho hai chị em chúng ta. Đấy là một ông chồng cho em và một người cậu cho tôi.”

“Phà!” phu nhân Cavois nhận xét. “Một ông chồng và một người cậu đâu phải là hai thứ giống nhau.”

“Nhưng này con ơi,” Hồng y nói, “trừ phi Cavois mất chức cùng với ta, bằng không cậu ấy phải lên đường theo vua.”

“Đi đâu?” phu nhân Cavois hoảng hốt.

“Đi Ý chứ đi đâu!”

“Anh ấy ư, đi Ý ư? Không đâu, Đức ông à. Anh ấy xa con ư? Xa người đàn bà nhỏ nhắn này ư? Không đời nào!”

“Nhưng chẳng phải cậu ấy đã rời xa con đi chiến trận cùng ta đấy sao?”

“Ồ, với ngài thì được. Con nghĩ anh ấy đã bị ngài bỏ bùa sao đấy mất rồi. Tội nghiệp, anh ấy không được nhanh nhẹn lắm, và nếu không có con quán xuyến chuyện nhà và nuôi dạy con cái thì không biết anh ấy phải làm sao. Nhưng bảo rời xa con mà đi với ai khác không phải là ngài ư? Đừng hòng! Ngộ nhỡ anh ấy làm mích lòng Chúa vì ngã vào tay người phụ nữ khác thì khốn.”

“Nhưng vì nhiệm vụ thì sao đây?”

“Nhiệm vụ gì?”

“Hết phụng sự cho ta, thì cậu ấy phải phụng sự nhà vua.”

“Á, nếu đã hết phụng sự cho ngài, thì anh ấy phải phụng sự cho con! Con đoán lúc này đây anh ấy đã xin Điện hạ cho từ chức xong xuôi hết rồi.”

“Anh ta bảo em là sẽ làm vậy ư?” phu nhân De Combalet hỏi.

“Anh ấy có cần bảo em mọi thứ mình sẽ làm không nhỉ? Chả phải em luôn biết anh ấy sẽ làm gì trước khi cả anh ấy làm thực đấy sao? Chả phải trước mắt em anh ấy trong suốt cứ như là pha lê đấy sao? Khi em đã bảo chị lúc này anh ấy có lẽ đã làm gì, nghĩa là anh ấy đã làm rồi!”

“Nhưng mà, phu nhân Cavois này,” Hồng y nói, “là đội trưởng lính canh cho ta cậu ấy lĩnh lương sáu ngàn livre hàng năm. Với thân phận thứ dân bây giờ, ta đâu trả nổi ngần ấy tiền cho đội trưởng lính canh. Đây sẽ là tổn thất lớn cho nguồn chi tiêu trong nhà. Hãy nghĩ đến tám đứa con của mình đi, con ạ!”

“Vâng, nhưng chẳng phải ngài đã chu toàn rồi đấy sao? Độc quyền kinh doanh một nửa số kiệu ngồi đã là ít nhất mười hai ngàn livre mỗi năm chẳng phải như thế tốt hơn nhiều so với một chức với nhà vua, chức vụ mà anh ấy có thể bị đuổi bất cứ lúc nào khi vua thấy trong người khó ở? Con cái chúng con, ơn trời, đứa nào cũng béo tốt hồng hào, và ngài sẽ thấy chúng chẳng thiếu thứ gì. Có con cái mạnh khỏe, đã là có tất cả!”

“Cái gì, các con của con đang có đây ư?”

“Tất cả, ngoại trừ đứa mới sinh vào thời gian chiến sự thành La Rochelle, lúc này mới năm tháng và còn ở với nhũ mẫu. Nhưng nó cũng mạnh khỏe như mấy đứa kia vậy.”

“Với nhũ mẫu? Con lại sắp sinh nữa đấy ư, phu nhân Cavois?”

“Nhờ trời giúp đỡ mà rốt cục chồng con đã về sau gần tháng vắng nhà. Vào đây! Vào đây nào tất cả các con!Với sự cho phép của Hồng y!”

“Ừ, ta sẽ cho phép nhưng bây giờ ta phải cho phép, đúng hơn là ra lệnh, Latil ngồi xuống. Hãy lấy ghế và ngồi xuống đi nào, Latil.”

Latil không nói gì nhưng nhanh nhẹn vâng lời. Đứng vậy thêm phút nữa anh ta ắt hẳn sẽ ngất đi.

Giữa khi ấy, bầy con của Cavois gióng hàng đi vào lớn nhỏ theo thứ tự, đứa con đầu vào trước, một cậu bé xinh xắn chín tuổi, tiếp theo là bé gái, rồi lại một bé trai, rồi lại một bé gái, cứ vậy cho đến một nhóc vừa hai tuổi.

Từ đứa cao nhất đến đứa bé nhất chúng xếp hàng chỉnh tề trước Hồng y, trông hệt như một bộ sáo bè.

“Nào các con,” phu nhân Cavois nói, “đây là người chúng ta nợ tất cả các con, mẹ và Papa. Hãy quỳ xuống và tỏ lời cảm ơn đi nào.”

“Này phu nhân Cavois! Chúng ta không được quỳ trừ phi trước Chúa.”

“Và trước những ai đại diện cho người. Nào các cún con, quỳ xuống nào.”

Lũ trẻ vâng lời.

“Nào, Armand,” phu nhân De Cavois nói với đứa con trai đầu, “hãy đọc cho Me-xừ Hồng y nghe bài cầu nguyện mẹ dạy con đọc mỗi sáng và mỗi tối xem nào.”

“Lạy Chúa,” thằng bé ê a, “xin người ban sức khỏe cho cha con, mẹ con, em trai con, em gái con và cho cả Đức ông nữa nhé, là người có ơn tất cả với chúng con, là người sẽ mất việc để Papa buổi tối có thể trở về nhà.”

“Amen!” lũ trẻ đồng thanh phụ họa.

“À há,” Hồng y cười nhăn nhó, “hèn nào chẳng lấy gì làm lạ khi lời cầu nguyện kia với chừng đó giọng chân thành phụ họa khiến Chúa phải gật đầu ưng thuận.”

“Các con!” phu nhân Cavois nói. “Chúng ta đã nói xong những điều cần thưa cùng Đức ông, tất cả đứng dậy đi ra nào.” Lũ trẻ đứng lên răm rắp ra khỏi phòng theo đúng trật tự như lúc vào. “Tốt!” phu nhân Cavois xoa tay. “Ngoan lắm.”

“Phu nhân Cavois,” Hồng y bảo, “giả dụ ta trở về chức cũ, ta sẽ cử con làm đội trưởng huấn luyện bộ binh của nhà vua.”

“Lạy Chúa, Đức ông đừng bảo thế!”

Phu nhân De Combalet hôn hít lũ trẻ và từ biệt mẹ chúng, kẻ xếp lũ trẻ vào ba chiếc kiệu chờ sẵn, phần mình cùng đứa hai tuổi cũng vào trong chiếc kiệu thứ tư. Hồng y bồi hồi đứng trông theo đoàn kiệu.

“Bẩm Đức ông,” Latil ngồi thẳng người trên ghế, “ngài sẽ chẳng cần gì tôi làm người hộ vệ bởi Me-xừ Cavois cũng theo ngài rời chức vụ. Song thứ ngài cần dè chừng e rằng chưa hẳn là sắt thép, vì người mang tên Médicis mới chính là kẻ thù thực của ngài.”

“Tôi hoàn toàn mang cùng ý nghĩ,” phu nhân De Combalet lên tiếng khi nàng trở vào phòng. “Và tôi sợ điều giống như vậy: thuốc độc.”

“Ngài cần có một ai đấy sẵn sàng hy sinh, bẩm Đức ông, người sẽ nếm trước mọi thứ ngài sẽ uống và mọi thứ ngài sẽ ăn. Tôi đề nghị mình sắm vai này.”

“Thật tiếc làm sao, Me-xừ Latil thân mến,” phu nhân De Combalet mỉm cười, “nhưng ngài muộn mất rồi, bởi kẻ khác đã đề nghị mình làm việc đó.”

“Và đã được chấp nhận?”

“Thành thật mong là vậy,” nàng vừa nói vừa dịu dàng nhìn người cậu của mình.

“Là ai thế?” Latil hỏi.

“Tôi,” phu nhân De Combalet trả lời.

“Nếu vậy, sẽ không cần có tôi đây nữa. Đức ông, tạm biệt nhé.”

“Cậu định làm gì?” Hồng y hỏi.

“Tôi rời đi thôi. Ngài đã có đội trưởng lính canh, ngài cũng đã có người nếm trước tận tụy, vậy tôi đâu còn tư cách gì để lưu lại chốn này?”

“Còn, với tư cách một người bầu bạn. Này Étienne Latil, tấm lòng như cậu không phải thứ dễ tìm, và khi đã tìm được, tôi phải giữ lấy nó.” Quay sang phu nhân De Combalet, ông tiếp, “Marie cháu yêu, ta phó thác cả cho con anh bạn Latil này đấy nhé. Dù lúc này ta tìm chưa ra vị trí xứng đáng với cậu ấy, nhưng cơ hội khi cần tự khắc nó đến thôi.

“Nào, hãy xem bằng hữu văn chương có người nào chung thủy cùng ta như đội trưởng lính canh và phó đội của ta chăng. Ta nóng lòng thử xem ngày mai sẽ thế nào.”

“Me-xừ Rotrou,” tiếng Guillemot xưởng danh rõ to.

“Thấy chưa?” Hồng y nói cùng Latil và phu nhân De Combalet. “Một người đã đến rồi, và chưa phải người ta trông đợi.”

“Quỷ tha ma bắt!” Latil nhủ thầm. “May mà ông thân sinh hồi ấy chưa chịu dạy mình thưởng thức món thi ca.”

XLVI

Mirame

Rotrou không đến một mình. Hồng y tò mò đưa mắt nhìn người chưa biết tên đi cùng theo sau, mũ cầm tay, dáng chào không cúi hẳn của chàng thể hiện sự kính nể mà không quá hạ mình.

“Cậu đấy ư, Rotrou,” Hồng y vừa nói vừa cầm tay chàng. “Ta không giấu là mình dựa vào sự chung thủy của bạn thơ hơn tất cả ai khác. Ta lấy làm hài lòng rằng cậu là người trung thành nhất trong những người theo ta.”

“Giá tôi đã có thể tiên liệu điều này sẽ xảy đến với ngài, bẩm Đức ông, hẳn là tôi có mặt tại đây còn sớm hơn vầy nữa! Những gì tôi có thể đoán trước ấy là, nếu việc sẩy chân của ngài có khép lại vài cánh cửa nào đấy thì nó lại mở ra những cánh cửa khác hơn. A,” Rotrou xoa tay, “giờ là dịp thật tốt để ta cùng viết những vần thơ!”.

“Và chàng thanh niên này cùng chung ý ấy?” Richelieu vừa hỏi vừa nhìn người đồng hành của Rotrou.

“Đúng thế, bẩm Đức ông, rằng khi háo hức đến báo tin nghe được tại nhà phu nhân De Rambouillet rằng Đức ông đã hết là người phụng sự, cậu ấy nài nỉ tôi giới thiệu cậu ấy với ngài ngay tức thì. Cậu ta hy vọng chuyện quốc gia giờ đây không còn chiếm thời gian thì ngài có thể ghé xem khi vở hài kịch của cậu ấy được diễn tại Nhà hát Bourgogne.”

Đề nghị này với vị Hoàng tử thần thánh của Giáo hội, phải thời đại ngày nay e là khí không phải, xem ra lại không hề kỳ quặc hay khiếm nhã gì đối với Richelieu. “Vậy tác phẩm mà cậu giới thiệu cùng diễn viên hài Nhà hát Bourgogne là gì thế?” Hồng y hỏi.

Chàng thanh niên vận y phục toàn đen e dè trả lời, “Nó có tên là Melite, bẩm Đức ông.”

“À!” Richelieu gật gù. “Vậy thì hẳn cậu đây là Me-xừ Corneille, kẻ mà anh bạn Rotrou giới thiệu là sẽ sớm bỏ xa tất cả chúng tôi đây, kể cả cậu ấy nữa.”

“Bằng hữu có xu hướng quá lời, bẩm Đức ông mà Rotrou với tôi còn hơn cả bằng hữu: anh ấy là một người huynh trưởng.”

“Người xưa thường bảo tình bằng hữu như vậy chỉ thấy ở chiến binh, nhưng chưa thấy ở nhà thơ bao giờ,” Richelieu nói với cả hai, rồi lại quay sang Corneille. “Cậu mang nhiều hoài bão không nhỉ, chàng trai trẻ?”

“Bẩm Đức ông, có ạ. Và tôi có một hoài bão trên hết, mà nếu được nhận ra hẳn khiến tôi vô cùng vui sướng.”

“Và đấy là?”

“Xin hỏi anh bạn Rotrou của tôi ấy ạ.”

“Vậy ra! Hoài bão nhưng rụt rè,” Hồng y nói.

“Không hẳn là rụt rè, bẩm Đức ông,” Rotrou nói, “mà đấy là khiêm tốn.”

“Và chính hoài bão này,” Hồng y hỏi, “phải chăng đây là điều tôi có thể đồng ý với cậu?”

“Một tiếng thôi, bẩm Đức ông đúng vậy,” Corneille nói.

“Vậy thì hãy nói đi. Kể từ khi hoài bão chính tôi bị phá ngang, hơn lúc nào hết tôi sẵn lòng nhận ra hoài bão của những người khác.”

Rotrou xen vào, “Bẩm Đức ông, anh bạn Corneille của tôi ngóng trông vinh dự được là một thuộc hạ của ngài. Giá Đức ông vẫn còn là đại thần phụng sự quốc vương, cậu ấy nuôi hy vọng rằng thành công của vở hài kịch sẽ giúp cậu ấy được diện kiến cùng ngài. Ấy vậy, giờ đây ngài chỉ là người của sự cao thượng với thời gian dành cả cho những việc vĩ đại ngay trước mắt, cậu ấy bảo tôi, ‘Ngày Jean, mon ami, giờ thì Hồng y sẽ quay sang việc thực sự của mình. Hãy giới thiệu tôi đang khi bên ngài ấy còn một chỗ.’”

“Vẫn còn một chỗ, Me-xừ Corneille ạ,” Hồng y nói, “và cậu sẽ có nó. Nào các Me-xừ, ở lại dùng bữa cùng ta nhé, và nếu những người bạn khác của chúng ta cũng gặp lúc đến đây, ta sẽ chia sẻ cùng tất cả vở kịch mới mà ta vừa soạn thảo được vài cảnh.”

Hồng y đã không phải thất vọng vì đến bữa tối ông đã tập họp được quanh bàn ăn năm người thuộc hạ: Bois-Robert, Colletet, L’Estoile, Rotrou và Corneille. Richelieu tiếp đón họ bằng niềm vinh hạnh như đang dùng bữa cùng những người đồng hội. Sau bữa tối, ông đưa các bằng hữu vào phòng đọc sách nơi ông đang nóng lòng muốn chia sẻ cùng họ dự án mới của mình. Ông lôi ra một tập sách mỏng trên đó có dòng chữ khổ lớn:

MIRAME

“Nào các Me-xừ,” Hồng y nói, “mọi thứ chúng ta làm đến nay mới chỉ là phần dạo đầu cho tác phẩm này. Cái tên ‘Mirame’ không mang ý nghĩa gì với các vị, hẳn là vậy, vốn cái tên ấy cũng như vở kịch là hoàn toàn hư cấu. Duy có điều đây không phải là chuyện đặt ra mà chỉ là sự tái tạo lại những gì vốn có, theo chừng mực của người thi nhân có tài năng và trí tưởng tượng. Vậy nên các vị có lẽ sẽ nhận ra con người thực và nơi chốn thực ẩn dưới những cái tên tưởng tượng trong này. Hy vọng đôi điều nói trước như vậy sẽ tiện cho những lời bình luận rất đáng được nghe từ quý vị.”

Cử tọa khẽ cúi chào. Corneille liếc nhìn Rotrou như muốn nói, “Mình không biết điều này nghĩa là gì, nhưng chắc rằng cậu sẽ giải thích sau.” Rotrou tỏ cử chỉ rằng chàng cứ yên chí.

Đợi hai chàng thanh niên diễn xong màn kịch câm, Richelieu lại tiếp tục: “Hãy hình dung một vị Quốc vương xứ Bithyna hay ở bất cứ đâu cũng được là kẻ địch thủ của Quốc vương xứ Colchis. Quốc vương xứ Bithynia có một ái nữ tên gọi là Mirame, người có bạn gái tâm tình là Almire và một đầy tớ tên Alcine. Về phần mình, Quốc vương xứ Colchis, kẻ đang xung đột với Bithynia, có một tên sủng thần thanh lịch, gợi cảm và ranh mãnh tên là Arimant. Các vị cũng có thể tìm thấy kẻ nào đấy giống vậy ở một đất nước láng giềng của Pháp quốc.”

“Công tước Buckingham,” Bois-Robert nói.

“Đúng vậy,” Richelieu nói.

Rotrou huých gối sang Corneille, vẫn còn đang chật vật theo dõi câu chuyện, tuy rằng cái tên Buckingham hơi làm rõ một chút vấn đề.

“Bây giờ, Azamor, Quốc vương xứ Phrygia, và là đồng minh của Quốc vương xứ Bithynia, không chỉ nặng lòng yêu Mirame, mà ông ấy còn là vị hôn phu của nàng.”

“Nhưng, tất nhiên rồi, nàng lại đem lòng say đắm Arimant,” Bois-Robert nói.

“Cậu hiểu ra rồi đấy, Le Bois,” Richelieu cười lớn. “Nào, các Me-xừ, các vị thấy được bối cảnh rồi, đúng không?”

“Chuyện giản đơn,” Colletet nói. “Mirame yêu kẻ thù của cha, nên bán đứng người cha cho tình nhân của nàng.”

Rotrou lại dùng đầu gối gõ vào gối Corneille một phát, nhưng Corneille vẫn như kẻ lần mò giữa trời đêm ba mươi.

“Thế là đi xa quá, Colletet ạ,” Hồng y nói. “Một người vợ có thể phản chồng, nhưng để một người con gái phản bội cha thì quả là đi xa quá. Không đâu, sang màn hai, nàng chỉ tiếp tình nhân ở trong vườn cung điện.”

“Như Vương hậu nào đấy của Pháp quốc,” L’Estoile nói, “lén lút hẹn hò cùng Quý ngài Buckingham…”

“Yên nào, Me-xừ L’Estoile! Không khéo người đời lại cho rằng lời đồn ấy lịch sử là có thật. Dẫu sao thì, hai bên rốt cuộc đã lao vào xung đột. Arimant chiến thắng trận đầu, nhưng rồi, ở một tình thế đảo ngược vốn dĩ thường tình trong biên niên sử chiến tranh, hắn đã bị Azamor đánh bại. Hay tin chiến thắng của tình nhân đã chuyển thành thảm bại, nàng Mirame bi thương đến tan nát cõi lòng. Về phần Arimant, vì không thể đối mặt với ê chề mà lao hẳn thân mình vào mũi kiếm, và ai nấy tin rằng hắn đã chết. Mirame muốn chết theo người yêu nên tìm đến người tri kỷ của mình, phu nhân De Chevreuse… ủa, lộn rồi! ‘Phu nhân De Chevreuse,’ ta đang nghĩ gì thế nhỉ? Mirame than khóc cùng bạn tri kỷ của mình, nàng Almire, rồi rủ nàng ấy cùng uống độc dược cho có bạn, một loài cỏ mà nàng ấy mang về từ Colchis. Độc dược uống vào, cả hai đều lăn ra bất tỉnh.

“Giữa lúc ấy Arimant lại hồi phục từ những vết thương, vốn chưa phải đến mức trí mạng. Nhưng hắn lại bị giáng một đòn tuyệt vọng khi biết được cái chết của Mirame. Ai nấy đều khổ đau cho đến khi Almire tiết lộ rằng thứ nàng đưa Công nương uống chẳng qua chỉ là thuốc an thần chứ chẳng phải độc dược hay độc diếc gì cả, giống thứ mà nàng Medea từng dụ con rắn thần canh giữ Bộ lông cừu vàng uống vào. Vậy là rốt cuộc nàng Mirame không chết, nên Quốc vương xứ Colchis giảng hòa cùng Azamor, còn nàng Mirame thì đoàn tụ cùng gã Arimant.”

“Hoan hô!” Colletet, L’Estoile, và Bois-Robert reo lên cùng lúc.

“Cao thượng thay!” Bois-Robert nói thêm, hy vọng dành được sự chú ý.

“Kể cũng không dở chút nào,” Rotrou nói. “Cậu nghĩ sao hở “Corneille?” Corneille dè dặt gật đầu.

“Xem ra cậu chả xúc động gì, Me-xừ Corneille,” Richelieu nói, giọng lộ vẻ đôi chút mất lòng vì sự thiếu nhiệt tình nơi người nghe trẻ nhất.

“Không phải vậy đâu, bẩm Đức ông,” Corneille nói. “Chỉ là tôi đang suy nghĩ về bố cục của vở kịch.”

“Bố cục thì hoàn hảo,” Richelieu nói. “Màn một kết thúc bằng cảnh đối thoại giữa Almire và Mirame nơi Mirame đồng ý tiếp Arimant sau những lùm cây trong cung điện. Màn hai kết thúc khi mà, đang tâm tình, nàng lùi lại trước sự đường đột của gã và kêu lên, Ôi ta đã nói, đã làm gì thế này? Ta đã là kẻ phạm tội rồi ! Ôi, sự lỗi đạo bên dưới vỏ thủy chung!”

“Hoan hô!” Le Bois vỗ tayềmĩ. “Chính đề và phản đề: Kinh điển thay!”

“Màn ba kết thúc trong tuyệt vọng” Hồng y tiếp, “khi Azamor nhận ra rằng bất chấp mình thắng trận Mirame vẫn yêu Arimant. Màn bốn khép lại bằng cái chết của Mirame, sang màn năm vua xứ Bithynia thuận tình để con gái kết hôn cùng Arimant.”

“Đúng thế!” L’Estoile khen ngợi. “Vở kịch là trọn vẹn và không thể hoàn hảo hơn nữa, Đức ông ạ!”

“Mong là vậy,” Richelieu nói. “Và ta đã viết nên vài vần thơ mà riêng mình rất lấy làm tâm đắc, rằng những vần thơ này sẽ giúp câu chuyện trở nên mạch lạc.”

“Ngài chia sẻ những vần thơ này cùng chúng tôi chứ, bẩm Đức ông?” Bois-Robert nói.

“Rất hân hạnh. Đây là cảnh đầu giữa nhà vua và kẻ tâm phúc của ông ta, Acaste, lúc nhà vua than thở chuyện con gái mình đem lòng yêu kẻ địch.”

###

NHÀ VUA: Kế sách của Arimant sẽ tan tành mây khói,

Tinh binh của hắn là một bầy ảo tưởng ta khinh,

Nhưng sợ rằng dù ta có làm gì,

Con ta vì yêu hắn mà quên cả.

Ôi, vì giọt máu của mình, ta sợ.

ACASTE: Sao, Điện hạ, giọt máu của ngài ư?

NHÀ VUA: Phải, là giọt máu của ta, nghe này:

Ta sẽ giải thích thật rõ ràng, rành mạch

Ấy chính là giọt máu xinh đẹp nhất

Đối với hắn là ánh đuốc thiên đường

Mà với ta là lửa chết chóc, Mirame

Trái tim con gái ta bị hấp dẫn bởi người xa lạ

Lôi cuốn hắn về đây, gieo mầm hiểm họa đối với ta

Dẫu cho ta có là kẻ bất bại

Ái nữ sẽ khiến ta thành kẻ thất bại!

ACASTE: Chúa ơi! Sao có thể trở thành như thế?

NHÀ VUA: Acaste, Đấy chính là sự thật không sai.

Hắn toan tính đến từng giây, từng phút, từng giờ

Triệt hạ ta, không cách này thì bằng cách khác

Hắn mua chuộc người cận kề bên ta,

phá hoại từng nỗ lực của ta

Bằng tất cả mưu đồ, vừa công khai lại vừa lén lút!

Những vần thơ trên qua giọng đọc rõ ràng và dứt khoát, nhận được tràng pháo tay tán thưởng không ngớt.

Vào thời ấy, kịch thơ vẫn còn cách xa mức độ hoàn hảo mà Corneille và Racine về sau vươn đến. Phản đề là cách thức thịnh hành mãi đến cuối thời kỳ; những bài thơ hay đã bắt đầu được mến chuộng hơn những bài thơ bay bướm, và lời thơ phản ánh chân thực tính cách và hoàn cảnh đã giành được chỗ đứng trong thi ca..

Hứng chí trước sự đồng tình khen ngợi, Richelieu tiếp. “Này các Me-xừ,” ông nói, “Trong cùng màn đầu mà ta giao các vị hoàn thành, ta có phác thảo một cảnh giữa nàng Mirame và người cha của mình. Vì cảnh này gói gọi các ý tưởng của ta, nên lời được soạn ra sao ta muốn được giữ nguyên như thế ấy.”.

“Xin hãy đọc để chúng tôi cùng nghe, bẩm Đức ông,” L’Estoile, Colletet, và Bois-Robert đồng thanh.

“Đức ông, hết thảy chúng tôi đã sẵn sàng,” Rotrou thêm vào.

“Ta quên lưu ý rằng Mirame ban đầu đã hứa hôn cùng Hoàng tử xứ Colchis,” Richelieu nói, “nhưng chàng ta bị chết, nàng viện cớ chung tình để trì hoãn kết hôn cùng Azamor và tạo điều kiện cho sự ve vãn của Arimant. Bây giờ là cảnh giữa nàng cùng cha mình. Các vị có thể liên tưởng đến sự ám chỉ theo ý mình.”

NHÀ VUA: Này ái nữ, ta lưỡng lự yêu ghét

Tên Arimant tự phụ hão huyền

Hắn gặp ta, là để nhìn thấy con

Viễn cảnh nào cho hy vọng giảng hòa?

“Nói khác đi: Buckingham bảo hắn đến bằng tư cách sứ thần trước Vua Louis XIII, nhưng thực chất là để gặp Lệnh bà,” Bois-Robert nói.

Lần thứ ba, Routou huých gối Corneille.

Richelieu tiếp,

MIRAME: Chàng làm hòa, ôi vui sướng biết bao

Cha thuận tình con nhất định gặp chàng

Bằng chàng đến để chia tình phụ tử

Con gặp chàng trong cái chết là xong.

NHÀ VUA: Nhưng giả như hắn là Vua Colchis?

MIRAME: Cha ghét chàng, con yêu lấy chàng sao?

NHÀ VUA: Dẫu sinh ra dưới thân phận tôi đòi, hắn nuôi dưỡng nhiều ý đồ to tát. MIRAME: Nhưng nếu đấy là để chống lại cha, nhất định chàng sẽ chuốc lấy thất bại. NHÀ VUA: Hắn cho rằng chở che hắn chính là, Thần Chiến tranh và cả Thần Vệ nữ.

“… Ta thật lòng muốn đoạn này viết sao giữ nguyên vậy,” Richelieu tự ngắt lời mình.

“Còn chưa thấy vẻ đẹp nào ai dám đụng vào,” Bois-Robert nói. “Tiếp nào, ngài đọc tiếp đi nào!”

Hồng y, cảm thấy yên dạ, đọc tiếp:

NHÀ VUA: Hắn cho rằng chở che hắn chính là, Thần Chiến tranh và cả Thần Vệ nữ MIRAME: Khoe khoang nhiều và mơ ước thật nhiều, ấy chỉ là sự khốn khổ mà thôi.

“Đến lượt tôi cũng van ngài đừng thay đổi gì cả.” Collete nói. Richelieu tiếp:

NHÀ VUA: Hắn khoe mình là chủ một niềm vui bí mật,

MIRAME: Kẻ tình nhân đáng tin ai nói thế bao giờ?

“Đối đáp khá sắc,” Corneille thì thầm.

“Cậu nghĩ vậy sao, chàng trai trẻ?” Richelieu hài lòng.

NHÀ VUA: Hắn bảo đã giành được con tim người trinh nữ,

MIRAME: Không phải con; đấy là điều nhơ nhuốc thanh danh.

NHÀ VUA: Nếu vậy, sao mặt con bỗng bừng bừng sắc đỏ?

MIRAME: Đấy chính là sắc màu sự giận dữ, thưa cha!

###

Richelieu dừng lại. “Ta chỉ viết được ngang đấy,” ông nói. “Ở màn hai và màn ba, ta cũng phác thảo vài cảnh mà sẽ đưa ra chia sẻ cùng những ai hoàn tất những màn này.”

“Ai sẽ hoàn thiện màn đầu tiên?” Bois-Robert hỏi. “Ai táo gan đặt những từ ngữ của mình cạnh từ ngữ của ngài, bẩm Đức ông?”

“A, các Me-xừ!” Richelieu nói, hớn hở một cách trẻ thơ vì được những nhà thơ này khen tặng hơn cả những khi ông từng được tán thưởng bởi thành công chính trị. “Nếu các vị nhận thấy màn đầu quá nản lòng, có cả thảy năm người, và tất cả năm màn các vị có thể bốc thăm để chọn!”

“Không gì là quá nản lòng với thanh niên,” Rotrou nói. “Anh bạn Corneille và tôi sẽ nhận lấy hai màn đầu.”

“Các cậu bạo dạn đấy!” Richelieu cười.

“Không bạo dạn lắm đâu, miễn là Đức ông cho dàn ý chi tiết của các cảnh để chúng tôi biết cách hòa hợp vào ý ngài.” “À, thế thì.” Bois-Robert nói, “tôi sẽ lo màn ba.”

“Tôi phụ trách màn bốn,” L’Estoile nói.

“Còn tôi, màn năm vậy,” Colletet nói.

“Colletet, nếu cậu nhận màn chót,” Richelieu nói, “vậy thì tôi đề nghị…” Đặt tay lên vai Colletet, ông kéo chàng ta vào một hốc cửa sổ, rồi hai người cùng to nhỏ với nhau.

Cùng lúc ấy, Rotrou nghiêng người sang Corneille thì thầm, “Pierre, từ đây trở đi vận may của cậu nằm ở tay cậu, giữ được nó hay không là tùy cả nơi cậu đấy.”

“Bằng cách nào đây chứ?” Corneille ngơ ngác hỏi.

“Hãy chắc rằng thơ của cậu viết ra, rằng có hay nhưng so ra vẫn chưa hơn thơ của Hồng y, thế thôi,” Rotrou nói.

XLVII

Tin tức từ Cung đình

Năm màn của vở Mirame đã giao xong, gợi ý cho Màn thứ năm cũng đã trao đổi cùng Collete, những người thuộc hạ ngỏ lời từ biệt, trừ Corneille và Rottou được Hồng y giữ lại để giải thích thêm kế hoạch của ông dành cho hai màn đầu.

Đêm ấy Corneille và Rotrou ngủ lại ở Chaillot, Bois-Robert thì trở lại vào sáng hôm sau để nhận lấy chỉ thị cho gã và cho cả hai người kia bởi gã là người có trách nhiệm truyền đạt. Hồng y lưu lại cả ba dùng bữa trưa đồng thời gửi gắm những ý tưởng sau cùng. Sau bữa trưa, Corneille và Rotrou rời đi, nhưng Bois-Robert thì vẫn ở lại.

Hồng y có vài điều bí mật đợi chờ Bois-Robert mang về, còn Bois-Robert cũng nhìn thấu nỗi khắc khoải ẩn sâu bên dưới vẻ mặt hồ hởi của Hồng y khi ông đàm luận về vở kịch.

Bois-Robert đã nói chuyện cùng Charpentier và Rossignol, và biết tất cả về những báo cáo khi quay trở về của Bautru, La Saludie và Charnassé. Ngày hôm trước, gã cũng ghé tu viện để thăm Cha Joseph, và có thể nói lại Hồng y những ý nghĩ của người tu sĩ này về công việc. Tin tức đã làm Richelieu hài lòng. Ông hoàn toàn tin tưởng vào sự khu xử của người tu sĩ và sự không nuôi tham vọng ở người này vì tuy rằng Joseph rốt cục có thể phản bội ông, sự việc ấy đã không xảy ra. Cuối cùng, Bois-Robert mang về cả những báo cáo thường nhật từ Souscarrières và Lopez.

Như vậy mọi hy vọng rằng nhà vua có thể lại quay trở về cùng ông chưa hẳn là tiêu tan, và dẫu rằng ba ngày đã trôi qua, Hồng y vẫn chưa dễ dàng tuyệt vọng.

Khoảng hai giờ, họ nghe thấy tiếng vó ngựa phi nước đại càng lúc càng rõ dần, thế là Hồng y vội chạy đến bên cửa sổ trông ra, tuy rằng lẽ cố nhiên người kị sĩ ấy không thể là nhà vua.

Hồng y hoàn toàn tự tin vào mắt mình và không khỏi bật lên một tiếng reo mừng rỡ, bởi ông thấy một thiếu niên mặc chế phục của thị đồng nhà vua nhẹ nhàng nhảy xuống và ném dây cương cho người trông coi chuồng ngựa. Richelieu nhận ra tên thị đồng là Saint-Simon, bạn của Baradas - kẻ đã dại dột mang sang nhà nàng Marion Delorme một lá thư hẹn hò tai hại. “Bois-Robert,” Hồng y hối thúc, “hãy đưa gã thiếu niên ấy đến gặp ta, và trông giúp đừng để ai quấy rầy chúng ta nhé.”

Bois-Robert lao vút xuống cầu thang, và trong nháy mắt Hồng y đã nghe thấy tiếng chân một chàng thiếu niên phóng ngược lên một bước bốn bậc.

Tại ngưỡng cửa của phòng đọc sách, Hồng y mặt đối mặt tiếp đón gã thiếu niên. Gã thiếu niên khựng lại, đưa tay cởi mũ mà trông như giật mạnh khỏi đầu, rồi quỳ thụp xuống trước mặt Hồng y. “Ngươi làm gì thế, Me-xừ?” Hồng y cười hỏi, “Ta nào phải là vua đâu!”

“Không còn nữa, đúng thế, bẩm Đức ông,” gã thiếu niên nói, “nhưng có bàn tay của Chúa ngài lại sẽ trở lại là vậy.”

Hồng y nghe thấy niềm vui sướng lướt qua mình như một luồng điện xẹt. “Người đã giúp ích được cho ta, Me-xừ ạ,” ông nói, “và nếu ta lại trở thành đại thần, dầu cho xứng đáng hay là không, ta sẽ cố quên đi kẻ thù nhưng hứa không bao giờ quên bằng hữu của mình. Sao đây, ngươi mang tin tốt về đấy chứ? Hãy đứng lên đã, ta yêu cầu ngươi đấy.”

“Tôi đến từ một quý cô mà mình không dám gọi tên trước Đức ông,” Saint-Simon vừa đứng lên vừa nói.

“Tốt lắm,” Hồng y nói. “Ta đoán được.”

“Nàng ấy bảo tôi trình Đức ông rằng nàng đã đàm luận cùng vua trong nhiều giờ, và sẽ rất lấy làm kinh ngạc nếu mãi đến ba giờ ba mươi chiều hôm nay mà vua chưa có tại Chaillot.”

“Quý cô này chắc không phải là người trong Cung đình,” Richelieu nói, “vì nàng phớt lờ quy tắc của lễ nghi, rằng vua thì không được đích thân lặn lội về thăm kẻ bề tôi hèn mọn như ta.”

“Nàng không phải là người trong Cung đình, đúng vậy,” Saint-Simon nói, “nhưng Cung đình lại lắm người mang vinh dự cho nàng qua những lần thường xuyên thăm viếng. Vậy nên kẻ này mạo muội cho rằng lời nàng dự báo là đáng để yên tâm tin tưởng.”

“Thế nàng ấy đã bao giờ chia sẻ ý kiến cùng người chưa?”

“Với tôi á, bẩm Đức ông?” Saint-Simon ngoác miệng cười bằng cả sự vô tư của tuổi trẻ, để lộ hàm răng thật đều đặn.

“Liệu nàng ấy bao giờ nói cùng ngươi chưa nhỉ, rằng chỉ cần Me-xừ Baradas đánh mất sự yêu mến của vua, hầu chắc chắn kẻ thế chân chính là Me-xừ Saint-Simon nhất là khi đứng sau gã chính là Hồng y tể tướng, người mới rồi đã phục hồi quyền lực?”

“Nàng ấy… hình như có nhắc điều gì đấy đại loại là thế, bẩm Đức ông, nhưng chẳng có gì làm chắc như một lời dự đoán. Nó là một lời hứa hẹn thì giống hơn, mà tôi thì lại kém tin tưởng hơn vào lời hứa của người tên Marion Delorme… á, mon Dieu, tôi nhắc tên nàng ấy mất rồi!”

“Ta là người cũng tựa Caesar,” Richelieu nói, “tai bên phải bình thường nghe hơi khó. Ngươi vừa nói ra cái gì thế?”

“Xin ngài bỏ lỗi, bẩm Đức ông,” Saint-Simon nói, “tôi tưởng rằng chỗ khó nghe của Caesar là tai trái kia ạ.”

“Ờ, có lẽ vậy,” Hồng y nói. “Dẫu sao thì, ta vẫn nhiều lợi thế hơn ông ấy, bởi ta điếc bên nào đều được cả. Nhưng từ chốn Cung đình đến đây, ngươi mang theo tin tức gì thế? Tất nhiên rồi, ta chỉ hỏi những gì ai cũng biết, bởi ta đang xa tít tận vùng Chaillot này.”

“Nói tóm lại tin tức là thế này,” Saint-Simon nói. “Me-xừ Hồng y vừa từ chức, suốt ba ngày điện Louvre vui vẻ như có hội.”

“Cái đó thì ta cũng có nghe.

“Vua hứa ban phát cho tất cả: một trăm năm mươi ngàn livre cho Công tước d’Orléans, sáu mươi ngàn cho Thái hậu lệnh bà, và ba mươi ngàn là cho Vương hậu.”

“Thế ông ấy đưa tiền cho họ chưa?”

“Chưa. Những người được hứa đã quá nhẹ dạ cả tin lời vua nói, và quên buộc ngài ấy ký vào chi phiếu ra lệnh Charpentier ngay tại chỗ. Nhưng…”.

“Nhưng sao?”

“Nhưng qua hôm sau, trở về từ Quảng trường Hoàng Gia, vua đã giam mình trong cung riêng, chỉ một mình cùng l’Angely dùng bữa. Ngài ngỏ lời ban cho l’Angely ba mươi ngàn livre, ông ta từ chối ngay tức thì.”

“A!”

“Đức ông ngạc nhiên sao?”

“Không hề.”

“Thế rồi điện hạ tiếp Baradas, kẻ mà ngài ấy cũng hứa ba mươi ngàn livre, nhưng hắn ta, ít cả tin hơn Me-xừ, Thái hậu, hay Vương hậu, và không chắc ai là kẻ giữ chìa khóa rương tiền, liệu đấy là Marillac Quan giữ Ấn, hay Marillac tướng quân anh ông ấy, hay La Vieuville, thậm chí phải chăng là Me-xừ De Bassompierre…”

“Đấy là nhà vua! Là nhà vua!”

“Là Vua ư?” Saint-Simon hỏi lại.

“Đúng! Điện hạ họp Hội đồng chưa nhỉ?”

“Chưa, bẩm Đức ông, nhà vua bảo họ mình không khỏe.”

“Họ muốn bàn bạc chuyện gì, ngươi biết chăng?”

“Chiến tranh, có lẽ vậy.”

“Vì sao ngươi nghĩ thế?”

“Me-xừ Gaston nổi sừng cồ vì những gì Me-xừ Bassompierre đã nói.”

“Ông ấy nói gì?”

“Me-xừ Gaston, lấy cương vị phó tổng tư lệnh, phác thảo tuyến đường hành quân cho binh đoàn. Đến một điểm thì gặp phải con sông, sông Durance, tôi nghĩ vậy. ‘Ta băng qua ở đâu?’ Bassompierre hỏi. ‘Ở đây, Me-xừ,’ Đức ngài Gaston vừa đặt ngón tay lên bản đồ vừa nói. Bassompierre trề môi, ‘Ngài làm ơn quan sát đi ạ, cái ngón tay của ngài đâu phải là cây cầu.’ Me-xừ Gaston hầm hầm bỏ ra khỏi hội đồng.”

Nét mặt Richelieu thoáng nụ cười châm biếm. “Hãy để họ thích sao làm vậy,” ông nói. “Họ có thể băng qua sông ở bất cứ nơi nào họ muốn, và ta chỉ việc đứng từ một cự ly an toàn mà cười vào thảm họa của bọn họ.”

“Làm ơn đừng cười, bẩm Đức ông,” Saint-Simon nói bằng giọng bất ngờ nghiêm nghị. Richelieu kinh ngạc giương mắt nhìn gã. “Thảm họa của bọn họ,” gã thiếu niên tiếp, “sẽ là thảm họa cho nước Pháp.”

“Nói hay lắm, Me-xừ” Hồng y đáp, “và ta xin cảm ơn nhà ngươi. Vậy là ngươi nói vua chưa gặp ai trong gia đình kể từ ngày hôm qua.”

“Không ai cả, bẩm Đức ông tôi cả quyết cùng ngài.”

“Và mới chỉ mình Me-xừ Baradas nhận được ba mươi ngàn livre của hắn.”

“Chuyện ấy thì tôi chắc. Hắn gọi tôi xuống chân cầu thang để giúp hắn cùng khuân của cải mới của hắn.”

“Thế hắn làm gì với số tiền ba mươi ngàn livre ấy?”.

“Chưa làm gì cả, bẩm Đức ông. Nhưng trong một lá thư, hắn đề nghị với Marion Delorme tôi vừa gọi tên nàng mất rồi, nên tôi gọi lại được chứ nhỉ, hay thôi vậy?”

“Được. Hắn đề nghị gì với Marion Delorme?”

“Tiêu tiền cùng với nàng.”

“Hắn đề nghị kiểu gì? Bằng miệng ư?”

“May thay, không phải vậy. Bằng thư.”

“Marion giữ lại thư ấy chứ, ta mong như thế quá? Nàng còn thư trong tay không nhỉ?”

Saint-Simon thò tay lôi đồng hồ. “Ba giờ ba mươi,” gã nói. “Lúc này chắc nàng đã đưa rồi.”

“Đưa ai?” Hồng y gặng hỏi.

“Còn ai ngoài đức vua, bẩm Đức ông?”

“Đức vua!”

“Vậy nên nàng mới bảo chiều nay sẽ không thể trôi qua mà không có chuyện Điện hạ không đến đây thăm ngài.”

“Á à! Ta hiểu rồi.”

Ngay khi ấy họ nghe thấy tiếng xe ngựa dồn dập đến nơi.

Hồng y, bỗng dưng tái nhợt, liền tựa người lên ghế.

Saint-Simon chạy đến bên cửa sổ. “Đức vua!” gã kêu lên.

Ngay sau đó, cửa cầu thang mở ra và Bois-Robert đâm bổ vào kêu lớn, “Đức vua!”

Cánh cửa thông sang dãy buồng của phu nhân De Combalet liền mở tung và nàng kêu thì thầm, giọng run lên vì xúc cảm, “Đức vua.”

“Đi nào, tất cả các người,” Hồng nói. “Hãy để mình ta với Điện hạ.”

Từng người theo từng ô cửa khác nhau, tất cả bỗng chốc biến mất dạng, còn Hồng y thì rút khăn lau mồ hôi trán.

Có tiếng chân leo lên cầu thang, từng bậc một âm thanh đều đặn. Guillemot xuất hiện ở cửa và gân cổ xướng danh, “Đức vua.”

“Quả tình,” Hồng y lẩm bẩm, “có Marion Delorme, ta có láng giềng là một kẻ ngoại giao đại tài.”

XLVIII

Vì sao Louis XIII luôn vận y phục đen

Guillemot rút lui. Quốc vương Louis XIII xuất hiện ngay trước mặt Hồng y Richelieu. “Điện hạ,” Richelieu cúi chào cung kính, “thần quá đỗi ngạc nhiên nghe rằng vua ghé đến trước cửa nhà hèn mọn của mình, đến mức đáng lẽ phải đi nhanh xuống cầu thang thì chân của thần bị chôn chặt trên sàn, ngỡ ngàng và bán tín bán nghi liệu có thực Điện hạ đã đích thân hạ cố viếng thăm.”

Vua quét mắt ngó nghiêng tứ phía. “Chỉ có riêng hai ta thôi chứ, Me-xừ Hồng y?” ông hỏi.

“Riêng hai ta, bẩm Điện hạ.”

“Khanh chắc chứ?”

“Chắc, bẩm Điện hạ.”

“Vậy là ta có thể tự do trò chuyện?”

“Hoàn toàn tự do, bẩm Điện hạ.”

“Vậy hãy đóng cửa và lắng nghe những gì ta phải nói ra đây.”

Hồng y cúi chào và làm theo lệnh. Ông khép cửa rồi chỉ ghế mời vua ngồi. Thay vì ngồi xuống, vua thả mình rơi phịch vào ghế. Hồng y lẳng lặng đứng một bên chờ đợi.

Vua chầm chậm nhướng mắt nhìn Hồng y, ngắm nghía ông một lúc rồi nói, “Này Me-xừ Hồng y, ta sai rồi.”

“Sai ư, bẩm Điện hạ? Mà sai về chuyện gì?”

“Về những gì ta đã làm.”

Đến phiên Hồng y giương mắt nhìn nhà vua. “Bẩm Điện hạ,” cuối cùng ông cất tiếng, “thần tin rằng một cuộc trò chuyện thẳng thắn, rõ ràng, dứt khoát, mà không gợn lại một chút mây, một sự ngờ vực hay một mảng tăm tối nào giữa hai chúng ta, từ lâu đã là cần thiết. Những lời Điện hạ vừa nói khiến thần tin rằng đã đến lúc cho cuộc trò chuyện như thế ấy.”

“Me-xừ Hồng y,” Louis XIII đứng thẳng người, “Ta mong khanh đừng đi xa đến mức quên…”

“… Rằng ngài là Quốc vương Louis XIII, còn thần là kẻ bề tôi hèn mọn Hồng y Richelieu chứ gì? Không đâu, Điện hạ hãy yên tâm. Tuy nhiên, vì niềm tôn kính sâu sắc dành cho Điện hạ, thần rất cần phải nói tất cả. Nếu thần rủi ra có nói phải điều gì gây thương tổn, thần sẽ về ẩn dật một nơi thật hẻo lánh xa xôi để Điện hạ chẳng bao giờ lại phiền toái vì thần, và thậm chí cũng chẳng còn cần thiết nhắc tên thần. Ngược lại, nếu ngài thừa nhận lý lẽ của thần là xác đáng, những vấn đề của thần là thực, ngài chỉ cần dành cho thần cùng một giọng mà vừa nãy ngài nói ‘Ta sai rồi.’ Ngài cũng không nhất thiết phải nói ‘Hồng y, khanh đã đúng.’ Chúng ta chỉ việc đặt những gì đã qua vào sự lãng quên của quá khứ là xong.”

“Hãy nói đi, Me-xừ,” vua nói. “Ta đang sẵn sàng lắng nghe khanh.”

“Điện hạ, cho phép thần bắt đầu bằng câu nói rằng sự trung thực và lòng chính trực của thần bao giờ cũng rõ ràng và hiển nhiên.”

“Có khi nào ta công kích những điều này chưa nhỉ?” vua hỏi.

“Chưa, nhưng Điện hạ để những điều này bị công kích, và đây là một sai lầm lớn.”

“Me-xừ!” vua gằn giọng.

“Điện hạ, thần được nói hay là không nói? Điện hạ bảo thần không nói chăng?”

“Không, ventre-saint-gris, như cha ta thường nói. Ngược lại, ta ra lệnh khanh nói nhưng làm ơn đừng gay gắt với những lời chỉ trích.”

“Tuy vậy, thần có bổn phận nói trước Điện hạ theo cách thần nghĩ ngài xứng đáng.”

Vua đứng dậy, giẫm chân, rảo bước đến cửa sổ, từ cửa sổ sang chỗ cửa đi, từ cửa đi trở lại ghế ngồi. Ông nín lặng hướng ánh mắt chằm chằm vào Richelieu cuối cùng, ông cũng ngồi xuống cất giọng, “Nói đi. Ta hy sinh niềm kiêu hãnh của ta lên cây thập tự giá hoàng gia. Ta sẽ nghe bất cứ gì khanh nói.”

“Bẩm Điện hạ, thần nói rằng thần sẽ bắt đầu bằng sự trung thực và lòng chính trực của mình, nên mong ngài soi xét những lời lẽ tiếp nối sau đây.”

Louis XIII trịnh trọng gật đầu.

“Bằng vào điền sản của mình,” Hồng y tiếp, “thần thu được mỗi năm tiền cho thuê là hai mươi lăm ngàn livre. Đức vua ban cho thần sáu đan viện, mỗi năm tạo ra một trăm hai mươi lăm ngàn livre. Như vậy bổng lộc hàng năm mang về cho thần tính ra là một trăm năm mươi ngàn livre.”

“Tất cả chuyện ấy ta đều biết,” vua nói.

“Điện hạ hiển nhiên cũng biết rằng, là giáo sĩ phụng sự cho người, thần sống giữa sự bủa vây của những đe dọa và âm mưu, đến mức độ phải có lính canh và một người đội trưởng để bảo vệ.”

“Chuyện ấy ta cũng biết.”

“Tiếp đến, bẩm Điện hạ, thần khước từ sáu mươi ngàn livre tiền hưu trí ngài đề nghị ban cấp sau khi chiếm thành La Rochelle.”

“Ta có nhớ.”

“Thần khước từ tiền lương đi kèm chức Đô đốc hải quân, đáng giá bốn mươi ngàn livre. Thần từ chối bổng lộc đi kèm chức Đô đốc hải quân, một trăm ngàn livre nói đúng hơn, khoảng tiền ấy thần hiến tặng cả cho Quốc gia. Cuối cùng, thần lắc đầu trước một triệu mà các ông chủ nhà băng mời mọc để được bao che không bị truy tố. Họ vẫn bị truy tố, và thần buộc họ ói ra mười triệu tiền phạt để sung vào ngân khố nhà vua.”.

“Này Đức ông, những việc này không ai tranh luận,” vua vừa nói vừa đưa tay nâng mũ. “Vương quốc này có khanh là người trung thực nhất.”

Hồng y cúi chào rồi tiếp, “Nhưng kẻ địch của thần trong Cung đình Điện hạ thì không nói thế kể cả người thân bên Điện hạ. Ai người phỉ báng thần ra khắp nước Pháp, và bôi nhọ thần trước con mắt toàn thể châu Âu? Là những người lẽ ra phải dành vinh dự cho thần trước hết, bẩm Điện hạ: Đức ngài hoàng đệ Gaston, Vương hậu Anne và Thái hậu lệnh bà.”

Nhà vua thở dài. Hồng y đã đụng vào vết thương. Richelieu nói tiếp, “Me-xừ bao giờ cũng đố kị với thần, làm sao thần đáp lại sự ngấm ngầm căm tức ấy? Vụ việc Chalais không là gì khác ngoài nỗ lực tìm cách giết thần. Sự thú nhận của tất cả những kẻ dính líu, trong số này có cả Me-xừ, đã đưa việc này ra ánh sáng. Và sự trả thù của thần là những gì? Thần mai mối để hắn ta kết hôn cùng Quận chúa De Montpensier, người nữ thừa kế giàu có nhất vương quốc, và thuyết phục Điện hạ ban hắn vinh dự và tước vị Công tước d’Orléans. Nhờ vậy, Me-xừ Gaston được hưởng thu nhập hàng năm một triệu năm trăm ngàn livre.”

“Nói khác đi là hắn còn giàu có hơn cả ta.”

“Là vua thì đâu cần giàu, bởi lẽ đấy là vua; nếu cần một triệu, vua chỉ việc ra yêu cầu và số tiền ấy có ngay lập tức.”

“Đúng vậy,” vua nói. “Hôm kia khanh đã trao cho ta bốn triệu, cộng thêm một triệu năm trăm ngàn vào ngày hôm qua.”

“Thần có nên nhắc lại cùng Điện hạ là Vương hậu Anne oán ghét thần đến đâu không nhỉ? Và, trong mắt bà ấy, tội của thần là những gì không nhỉ? Sự tôn kính vốn buộc thần phải im lặng về những việc ấy.”

“Cứ nói ra, Me-xừ Hồng y. Ta sẵn sàng và muốn nghe tất cả.”

“Điện hạ, bất hạnh lớn lao cho các vị hoàng tử, và là thảm họa cho quốc gia, ấy là hôn nhân giữa ông vua cùng bà chúa là người ngoại bang. Những Vương hậu đến từ nước Áo, nước Ý hay nước Tây Ban Nha, lắm lúc đã trở thành kẻ thù của Quốc gia. Có bao nhiêu bà hậu, vì ích lợi cho cha và cho anh của họ, đã ăn cắp thanh kiếm của Pháp quốc ở ngay dưới gối của nhà vua? Và những chuyện gì xảy ra sau đó? Bất chấp sự phản bội như thế, kẻ thực sự có tội vẫn không bị kết tội, và luôn là những cái đầu thấp hơn phải rơi xuống thế mạng. Sau khi thông đồng cùng nước Anh, Vương hậu Anne, kẻ ghét thần như hủi vì là công thần của nước Pháp, giờ lại quay sang câu kết cùng nước Tây Ban Nha và nước Áo.”

“Ta biết việc này ồ, ta biết việc này,” vua nói giọng yếu ớt. “Nhưng Vương hậu Anne đâu có quyền gì đối với ta.”

“Thực vậy. Nhưng Marie thì sao, Thái hậu ấy, bẩm Điện hạ? Thái hậu Marie, kẻ ác tâm nhất trong tất cả kẻ thù của thần, vì bà ấy là người thần tận tâm nhiều nhất và cũng từ bà ấy thần gánh chịu nặng nhất.”

“Hãy thứ lỗi cho ta, Me-xừ Hồng y.”

“Không đâu, bẩm Điện hạ, thần không thể.”

“Ngay cả khi ta hạ giọng ư?”

“Ngay cả khi ngài ra lệnh cho thần. Khi Điện hạ đã cất công tìm thần tận nơi đây, thần có bổn phận phải nói ra toàn bộ sự thật.”

Vua thở dài, giọng có phần run lên, “Bộ khanh nghĩ ta không biết gì tất cả sự thật ư?”

“Chưa phải là tất cả. Và chính lúc này ngài sẽ được nghe về chúng. Thân mẫu của ngài, bẩm Điện hạ, là kẻ thù không đội trời chung của nước Pháp. Thân mẫu của ngài, bẩm Điện hạ… thật kinh khủng khi nói ra điều này với người con trai, nhưng thân mẫu của ngài…”

“Mẹ ta thì sao?” nhà vua trừng trừng nhìn Hồng y.

Ánh mắt này của vua đủ sức làm câm lặng một kẻ thiếu kiên quyết, nhưng xem ra lại càng thúc đẩy Hồng y nói nhanh hơn. “Thân mẫu của ngài, bẩm Điện hạ,” ông nói, “là người không một dạ với chồng. Trước khi kết hôn, trong thời gian bà ấy ở Marseilles…”

“Hãy im đi, Me-xừ!” vua nói. “Vách không chỉ có tai, chúng còn nói được và có lúc nghe… cả những gì chúng không nên nghe. Không ai, ngoài khanh và ta, cần biết lý do vì sao ta lưỡng lự chọn người thừa kế ngai vàng, khi mà ai nấy đều thúc ép ta về việc đó mà trên hết kẻ đó là khanh. Và những gì ta nói là rất thực, này Me-xừ Hồng y,” vua đứng lên nắm lấy tay Hồng y, “rằng nếu ta tin rằng em ta là con trai đích thật của Quốc vương Henri IV, nói khác đi, là dòng máu duy nhất có quyền cai trị nước Pháp, thì nói có Chúa và khanh đang nghe ta, này Me-xừ, ta hẳn đã thoái vị nhường ngôi cho hắn và rút về ẩn thân nơi tu viện, để cầu nguyện cho mẹ ta và cho nước Pháp. Giờ khanh còn gì khác để nói cùng ta không đấy. Nếu có, ngoài tất cả những chuyện này, hãy nói ta nghe nào.”

“Ồ, bẩm Điện hạ có chứ quả là thần còn có điều khác hơn để thưa lại,” Hồng y nói, ngạc nhiên kể cả với chính mình, “vì thần bắt đầu hiểu ra lý do vì sao tự bản năng thần vẫn giữ niềm tôn kính dành cho Điện hạ, và sự ngưỡng mộ lại càng sâu sắc hơn vì sự sẻ chia bí mật này. Ôi, Điện hạ! Quả là cả chân trời sầu đau ẩn giấu đằng sau bức màn ngài vừa mới vén lên! Vì chỉ có trời làm nhân chứng cho thần, nếu không tin rằng tương lai nước Pháp phụ thuộc vào những gì khác thần cần nói cùng ngài, ngay lúc này thần dừng ngay và lặng câm vĩnh viễn. Nhưng Điện hạ ơi… đã bao giờ ngài suy tư về cái chết của Quốc vương Henri IV không vậy?”

“Này Me-xừ, mỗi ngày trôi qua là một ngày ta dành trọn suy tư của mình cho việc ấy!”

“Nhưng, khi suy tư về cái chết của ngài ấy, ngài có thử khám phá điều bí ẩn kinh khủng của sự kiện mười bốn tháng năm chăng?”

“Có, và ta đã làm vậy.”

“Thế ra, ngài biết ai là kẻ thủ ác thực sự rồi đúng không, bẩm Điện hạ?”

“Việc hạ sát Concini, Thống chế xứ Ancre, mà ngày mai nếu cần quyết định lại thì ta vẫn chấp thuận y như thế, chứng tỏ là ta biết ít nhất một người trong bọn họ tuy rằng ta vẫn còn chưa biết những kẻ khác.”

“Nhưng thần đây, bẩm Điện hạ, thần kẻ không có cùng lý do như ngài để ngoảnh mặt đi là kẻ đã thấy tận cùng của bí ẩn này, và có thể đọc tên tất cả những ai là sát thủ.”

Nhà vua rên lên.

“Điện hạ, chắc ngài nhớ có một phụ nữ ngoan đạo, một người lương thiện, biết rõ tội ác đang diễn ra đã thề rằng nó phải bị chặn đứng. Ngài biết sự tưởng thưởng dành cho lòng trung thành của nàng ấy là gì chăng?

Nàng bị chôn sống ở một ngôi nhà mồ tại Tu viện Ái nữ Sám hối, cửa được trám kín để giữ nàng bên trong, và nàng ở mãi đấy năm này sang năm nọ, phơi thân trước những tia nắng bỏng da của mùa hè và những cơn gió cắt thịt của mùa đông. Tên nàng là Coëtman, và nàng đã chết ở đấy cách đây mươi, mười hai ngày trước.

Và khi biết điều này, liệu Điện hạ vẫn chịu được một sự bất công như thế xảy ra?”

“Này Me-xừ Hồng y, hình hài vua là cao quý thiêng liêng,” Louis XIII đáp, ông tin vào sự sùng bái quân chủ chuyên chế thứ sùng bái đáng sợ mà, dưới thời Louis XIV, sẽ trở thành sự tôn thờ thần tượng. “Bất hạnh thay kẻ nào lại biết được những điều bí mật của nhà vua.”

“Bẩm Điện ha, đây là một bí mật được biết bởi kẻ không phải ngài mà cũng chẳng phải hạ thần.”

Nhà vua bất giác đề phòng, và dán ánh mắt chăm chú vào Hồng y. “Ngài chắc đã nghe,” Richelieu nói tiếp, “rằng nơi đoạn đầu đài, Ravaillac xin được thú tội.”

“Đúng thế,” nét mặt Louis XIII dần dần tái đi.

“Chắc ngài thậm chí cũng đã nghe rằng viên lục sự ở đấy đã lắng nghe trong khi kẻ bị kết án, bấy giờ đã cận kề cái chết, nói tên của những kẻ thủ phạm?”.

“Đúng.” Louis XIII nói, “mà được viết xuống một tờ giấy không giữ trong hồ sơ.”

Mắt nhìn của Hồng y cho rằng nhà vua càng tái xanh hơn trước. “Vậy thì ngài chắc đã nghe rằng tờ giấy ấy được cất giữ vô cùng cẩn mật bởi viên lục sự, Joly de Fleury?”

“Ta có nghe tất cả những điều ấy, Đức ông. Còn gì nữa? Còn gì khác nữa?”

“À, thần đã thử thu hồi tờ giấy này từ các con của Me-xừ Joly de Fleury.”

“Tại sao khanh lại muốn làm thế?”

“Để nộp cho Điện hạ, trong trường hợp ngài muốn hủy nó đi.”

“Đâu?”

“A, Điện hạ ngài biết chăng, tờ giấy ấy đã không còn được cất giữ nơi các con Me-xừ De Fleury nữa. Hai kẻ đàn ông không rõ danh tính, một là thiếu niên mười sáu tuổi, người kia hai mươi sáu, ngày nọ đã đến thuyết phục viên lục sự giao nộp tờ giấy, và họ đã thành công.”

“Và Đức ông, người không gì là không biết, ấy vậy lại không biết tên của hai kẻ đàn ông ấy?” vua hỏi.

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ,” Hồng y đáp.

“Vậy thì để ta bảo cho khanh!” vua vừa nói vừa nắm lấy cánh tay Hồng y. “Gã lớn tuổi trong số hai người ấy là Me-xừ De Luynes, còn người trẻ tuổi là ta đây.”

“Là ngài ư, Điện hạ!” Hồng y giật mình lùi lại.

Nhà vua cho tay vào ve áo, từ túi chìm bên trong lấy ra một tờ giấy rúm ró ố vàng, tờ biên bản Ravaillac đã đọc để ghi ngay trên đoạn đầu đài, tờ giấy liệt kê tên tuổi của những kẻ thủ phạm. Ông nói, “Nó đây.”

“Ôi, Điện hạ! Điện hạ!” Richelieu ăn năn thấy ra những gì mà ông vua xanh xao hẳn đã âm thầm vật vã trong suốt cuộc nói chuyện. “Hãy tha thứ cho thần về những gì vừa nói cùng ngài. Thần thật tâm cứ ngỡ Điện hạ không biết.”

“Vậy thì khanh lý giải sao đây về vẻ ưu tư buồn bã của ta, sự cô đơn cách biệt của ta, nỗi sầu đau vạn cổ của ta? Có bình thường chăng khi những ông vua nước Pháp dùng trang phục như ta? Hãy xem những vương triều nào khác, cái chết của một người cha, một người mẹ, một người anh, một người chị hay một ông vua, sự tang tóc là bộ y phục mang màu tím ngắt. Nhưng với kẻ đàn ông, dù đó là vua hay là một thứ dân tầm thường, cái chết của niềm thương yêu nghĩa là muôn đời chỉ một sắc phục đen tăm tối.”

“Điện hạ ơi,” Hồng, thiết tha, “tờ giấy này không cần giữ lại đâu. Hãy đốt nó đi.”

“Không. Có thể ta yếu ớt, nhưng may thay ta tự biết lấy mình. Dẫu mọi sự ra sao, và dẫu có lúc bà ấy lấn át lấy ta, mẹ ta đấy vẫn là mẹ ta. Nhưng một khi ta cảm thấy sự chi phối ấy có thể đẩy ta đến chỗ làm điều sai, làm điều trái đạo, ta sẽ nhìn vào tờ giấy này và lấy đó làm sức mạnh. Tờ giấy này, Me-xừ Hồng y,” vua nói bằng giọng buồn rầu nhưng cương quyết, “ta trao khanh giữ lấy như một hiệp ước giữa hai ta, vì vào cái ngày mà ta rốt cuộc đành cắt đứt tình mẫu tử trục xuất bà ấy khỏi Paris, buộc bà ấy rời khỏi nước Pháp ta sẽ làm việc ấy bằng tờ giấy này trong tay. Vào ngày ấy ta sẽ yêu cầu khanh trao lại tờ giấy, còn khanh, khanh có thể đòi hỏi sự đổi lại nơi ta bất cứ gì khanh muốn.”

Hồng y lưỡng lự. “Cầm lấy nó,” vua giục. “Ta muốn vậy. Cầm lấy.”

Hồng y cúi rạp mình và nhận lấy tờ giấy ố vàng. “Xin theo ý Điện hạ,” ông nói.

“Còn bây giờ, đừng đặt vào ta câu hỏi nào nữa cả, Đức ông. Ta đặt vào tay khanh nước Pháp, và chính ta.”

Hồng y quỳ gối, cầm lấy đôi bàn tay của vua. Hôn vào tay vua, ông nói, “Bẩm Điện hạ, đáp lại khoảnh khắc này, thần kính mong Điện hạ chấp nhận sự tận lực suốt quãng đời còn lại của thần.”

“Ta định vậy, Me-xừ,” vua đáp lại bằng vẻ oai nghiêm tối cao ông rất biết cách khoác vào những lúc cần thiết. “Nào, Hồng y của ta, hãy cùng quên hết những gì đã xảy ra, gác sang một bên những toan tính thấp hèn của mẹ ta, em ta, và Vương hậu, hãy cùng tận lực vì sự vinh quang và vĩ đại của nước Pháp!”

XLIX

Hồng y kiểm kê chi tiêu của nhà vua

Qua hôm sau, lúc hai giờ chiều, Vua Louis XIII ngồi lọt thỏm trong một chiếc ghế ngoại cỡ, cây gậy của ông đặt giữa hai chân, trên đầu gậy ông gác chiếc nón đen đính mấy cọng lông vũ cũng đen tuyền, vầng trán của ông đã bớt hằn nếp nhăn, nét mặt của ông bớt tái xanh hơn trước. Ông đưa mắt nhìn Hồng y đang cặm cụi ở bàn viết.

Cả hai đang ở trong phòng làm việc của Hồng y tại Quảng trường Hoàng Gia, nơi chúng ta chứng kiến cảnh nhà vua suốt ba ngày trị vì của mình đã trải qua những thời khắc với bao điều phiền toái.

Hồng y viết, và nhà vua chờ đợi. Hồng y ngước mắt nói, “bẩm Điện hạ, thần đã viết cho Tây Ban Nha, Mantua, Venice và Rome các thư trả lời mà Điện hạ đã nể mặt thần chấp thuận. Giờ thần vừa viết xong, cũng với sự chấp thuận của Điện hạ, thư gửi cho các hạ của ngài là Quốc vương Thụy Điển. Phúc đáp này là khó hơn những thứ kia: Quốc vương Gustavus Adolphus chưa liên minh với chúng ta, vả lại ông ta là kẻ đa nghi, ra quyết sách dựa vào hành động hơn là lời nói, nhưng lại dè dặt chờ đến khi có thời gian mới chịu quyết sách.”

“Hãy đọc thư khanh viết ta nghe, Me-xừ Hồng y,” Louis XIII nói. “Bởi ta vốn biết những gì trong thư mà người anh họ Gustave đã gửi.”

Hồng, cúi chào và bắt đầu đọc:

Các hạ,

Sự thân tình mà trong thư Các hạ dành cho ta ấy là niềm vinh hạnh lớn lao, nhưng nếu lấy sự thân tình ấy đặt vào thư hồi đáp thì e rằng ta lại mắc phải lỗi bất kính, và quên đi vị trí khiêm nhường của chính mình dẫu có là Hoàng tử thần thánh của Giáo hội như Các hạ có nhã ý xưng gọi.

Không đâu, Các hạ, ta không phải vĩ nhân, càng không phải là một thiên tài! Mà ta, như lời ngài nhận xét, vốn con người của sự thành thực, phẩm chất mà chủ nhân ta là Quốc vương Louis XIII đặc biệt ghi nhận vì nói đến thiên tài hay vĩ đại thì ngài ấy chỉ cần trông cậy vào chính mình. Thể theo ý muốn, ta sẽ thẳng thắn vào chuyện cùng Các hạ, nhưng không phải là gì khác hơn ngoài tư cách một người phụng sự giản dị của Quốc vương nước Pháp.

Đúng vậy, Các hạ, ta có chắc về vị vua của mình, hơn bao giờ hết, bởi vào đúng ngày hôm nay quốc vương xác quyết lại quyền hạn cho ta trước sự trực tiếp đối đầu với mẫu thân, Marie de Médicis, với hiền thê, Vương hậu Anne, và với hiền đệ, Đức ngài Gaston ngài ấy đặt vào tay ta bằng chứng rằng lỡ ra ngài ấy mềm lòng vì chữ hiếu, vì tình anh em, hay vì tình phu phụ, vốn là hạnh phúc và niềm tự hào của kẻ nam nhi và là những gì Chúa đặt vào mọi tấm lòng chân thực và sinh ra vốn dòng cao quý, lợi ích quốc gia vẫn đặt nặng lên trên những sự thôi thúc cao cả ấy. Đấng quân vương có lúc phải gác sang một bên cảm xúc của mình khi việc trị quốc cần đến kỷ cương và sự nghiêm khắc.

Các hạ, điều không may đối với Hoàng gia ấy là nhà vua, đại diện của Chúa ở thế gian, vì ở ngôi cao nên không thể thực sự có bè bạn ngoài những kẻ sủng thần hầu hạ. Nhưng trái lại, không để sủng thần của mình gây ảnh hưởng, chủ nhân của ta, người được tặng mỹ danh Anh minh, hoàn toàn đủ khả năng đáp lại sự thỉnh cầu của pháp luật tội hình khi một kẻ sủng thần bị kết tội khuynh loát chính sự như ngài ấy đã chứng tỏ trong vụ mưu phản của Me-xừ Chalais. Mưu đồ dù thâm sâu đến đâu, kẻ chủ mưu dù quyền lực đến đâu, cũng không thoát được đôi mắt am tường và bàn tay nắm chắc của vị vua này, người mà linh hồn và trái tim đã hiến dâng cả cho nước Pháp. Nếu ngày nào đấy ta có bị mất đi quyền lực, đấy không phải ta bị suy yếu vì mất đi nền tảng.

Vậy nên ta nói cùng ngài, Các hạ cũng như cùng nhà vua của ta, người mà ta vinh hạnh cùng chia sẻ lá thư của ngài, và với người ấy ta không có điều gì bí mật, đúng thế, ta hoàn toàn chắc chắn. Nếu Chúa ban cho ta sự được phép lưu lại thế gian này thêm ba năm nữa, và nếu nhà vua ban ta sự được phép tại vị là giáo sĩ phụng sự mà quả thực Louis XIII đã cho Richelieu một cái gật đầu ta có thể nhân danh nhà vua và nhân danh chính mình mà đảm bảo cùng ngài rằng nước Pháp đủ sức giữ đúng từng lời đã hứa với ngài, và ta hiệp tác cùng ngài cũng chân thực như làm việc với chủ.

Để xưng Các hạ là “bằng hữu,” ta biết chỉ có hai người trong quá khứ cổ xưa Alexander, Caesar và ba người trong nền quân chủ hiện đại Charlemagne, Philippe Auguste, và Henri IV mới đủ tầm vóc cho sự thân tình hào sảng ấy. Còn như ta, người hoàn toàn không xứng được như vậy, chỉ có thể tự nhận mình là kẻ tôi tớ tuân phục và hèn mọn nhất của Các hạ mà thôi.

Armand, Hồng y Richelieu

Tái bút. Thể theo sự hài lòng của Các hạ, quốc vương của ta đã cử Nam tước Charnassé đích thân mang thư này, và có trách nhiệm thương thảo cùng Các hạ về vấn đề trọng đại của nền tảng Liên minh Tân giáo. Ngài ấy hành động bằng toàn quyền giao phó bởi nhà vua, và toàn quyền giao phó bởi ta nữa, nếu ngài nhất mực cho là vậy.

Trong khi Hồng y đọc lá thư dài lê thê, mà phần nào nghe ra như một lời tạ lỗi với vua vì Gustavus Adolphus đã tỏ ý xem thường Louis XIII một cách khá tùy tiện, nhà vua nhìn chung tuy gật đầu tỏ ý đồng tình, chốc chốc lại đưa tay xoắn xít mấy sợi ria. Nhưng khi thư đọc xong, ông đứng lên trầm tư một lát, rồi quay sang hỏi Hồng y, “Này Đức ông, ở cương vị của nhà thần học, liệu khanh có thể đảm bảo rằng sự liên minh này cùng một tên dị giáo là không gây hại đến sự cứu rỗi linh hồn của ta đấy chứ?”

“Vì thần là người cố vấn Điện hạ làm như vậy, nếu bị tội lỗi gì thần đây sẽ một mình lãnh hết.” Hồng y nói.

“Nói vậy giúp ta phần nào thấy an tâm,” Louis nói, “song theo đường lối này kể từ khi khanh là kẻ phụng sự cho ta, và giả như ta sẽ tiếp tục theo lời khanh cố vấn về sau này, thực tình khanh có cho rằng giữa hai ta nếu không có kẻ này thì người kia chết chắc?”

“Câu hỏi này quá khó để trả lời. Những gì thần có thể nói ra cùng Điện hạ ấy là thần cầu Chúa đừng bao giờ để thần bị lạc, dù kiếp này hay là kiếp kế tiếp.”

“A!” hơi thở nhà vua nhẹ nhõm hơn. “Công việc của khanh xong hết chưa, Hồng y thân mến của ta?”

“Vẫn chưa, bẩm Điện hạ,” Richelieu nói. “Xin ngài cho thần thêm chốc nữa để chắc rằng cam kết của ta được duy trì và hứa hẹn của ta được giữ đúng.”

“Khanh đang nói về những số tiền đòi hỏi bởi em ta, mẹ ta và vợ ta đấy ư?”

“Đúng vậy, bẩm Điện hạ.”.

“Là những kẻ phản bội, gian manh và tráo trở! Khanh, kẻ chủ trương tiết kiệm ngân quỹ, chẳng phải đang định khuyên ta tưởng thưởng cho sự trắc nết, dối gian và phản phúc đấy chứ?”

“Không đâu, bẩm Điện hạ, nhưng ngài vốn biết là vua không nói chơi, một khi nói ra lời thì phải giữ lời. Điện hạ đã hứa một trăm năm mươi ngàn livre cho hoàng đệ…”

“Nếu hắn là phó tổng tư lệnh, nhưng giờ hắn đâu phải!”

“Càng thêm lý do để bồi thường cho ngài ấy.”

“Hắn là tên lừa đảo, làm bộ phải lòng Quận chúa Marie de Gonzague chỉ để đem về phiền toái cho chúng ta!”

“Phiền toái thì hết rồi, mong là vậy, vì chính miệng ngài ấy nói là đã từ bỏ tình yêu ấy.”

“Nhưng lại ra giá để từ bỏ.”

“Bẩm Điện hạ, nếu ngài ấy ra giá thì ngài phải trả cho cái giá đã định.”

“Một trăm năm mươi ngàn livre ư?”

“Đắt đỏ, thần biết vậy, nhưng là vua thì phải giữ lời.”

“Rồi sớm muộn gì hắn cũng ôm lấy số tiền một trăm năm mươi ngàn ấy đến Crète dâng cho Vua Minos, cái tên mà hắn gọi Công tước xứ Lorraine ấy.”

“Khi ấy, bẩm Điện hạ, số tiền một trăm năm mươi ngàn ấy đã được chi đúng chỗ: vì một trăm năm mươi ngàn livre sẽ mua về cho chúng ta sự chiếm đóng thành Lorraine.”

“Khanh có nghĩ là Hoàng đế Ferdinand sẽ để ta cuỗm lấy tòa thành ấy mang đi không đấy?”

“A, chẳng phải chúng ta có Gustavus Adolphus đối phó ông ấy đấy sao?”

Vua ngẫm nghĩ một lúc. “Khanh là một kỳ thủ cáo già, Me-xừ Hồng y ạ,” ông nói. “Gã Me-xừ em ta sẽ có một trăm năm mươi ngàn của hắn. Nhưng với mẹ ta thì bà ấy đừng hòng tơ tưởng gì đến số tiền sáu mươi ngàn livre.”

“Bẩm Điện hạ, Thái hậu lệnh bà cần tiền khá lâu rồi; bà ấy hỏi thần một trăm ngàn livre, mà thần chỉ cấp năm mươi ngàn. Nhưng đấy là lúc ta đang kẹt tiền, còn bây giờ ta đâu có thiếu.”

“Này Hồng y! Khanh đã quên những gì hôm qua đã nói về người mẹ của ta rồi ư?”

“Nhưng chẳng phải thần nói bà ấy vẫn là thân mẫu người đấy sao, bẩm Điện hạ?”

“Đúng vậy. Rủi cho ta và cho cả nước Pháp.”

“Bẩm Điện hạ, ngài đã cam kết trao Thái hậu lệnh bà sáu mươi ngàn livre.”

“Chắc vậy, nhưng ta đâu có ký?”

“Lời vua hứa nặng hơn cả văn tự khế ước, Điện hạ à.”

“Vậy thì hãy để số tiền ấy từ khanh chi ra chứ không phải ta. Có lẽ làm vậy bà ấy sẽ phần nào tôn trọng khanh mà để yên cho cả hai chúng ta chăng.”

“Thái hậu không đời nào để chúng ta yên cả, bẩm Điện hạ. Bà ấy sinh ra đã mang bản tính dòng họ Médicis ấy là can thiệp sâu vào chuyện người khác, và bà ấy sẽ dành trọn phần đời còn lại của mình để theo đuổi hai thứ không có được: tuổi xuân đã phai và quyền lực đã mất.”

“Thôi thôi, ta đồng ý cấp tiền cho Thái hậu. Nhưng Vương hậu, kẻ muốn ta trả tiền cho chuỗi hạt của Me-xừ d’Émery bằng chứng thẳng tay xài tiền của nàng ấy!”

“Bẩm Điện hạ, điều ấy chứng tỏ với chúng ta rằng Vương hậu nhận ra mình chẳng có quyền gì khi không có nhà vua. Mà vua là người giữ chìa khóa tráp tiền bốn triệu livre, ta cũng nên nhắc nhở điều ấy. Vậy là Vương hậu thiếu nợ hai mươi ngàn? Thế thì thần chắc rằng nương nương sẽ cảm kích khi nhận được số tiền năm mươi ngàn! Số tiền này ngài nên cấp nương nương để thể hiện ý tốt, với điều kiện hai mươi ngàn sẽ trích ra trả thẳng đến Me-xừ d’Émery. Vương miện của nước Pháp là vàng ròng nên phải chiếu sáng trên đầu cả vua lẫn Vương hậu.”

Vua đứng dậy đưa tay về phía Hồng y. “Me-xừ Hồng y, khanh không chỉ là vị giáo sĩ tuyệt vời và là một cố vấn giỏi giang, khanh còn là một kẻ địch hào hiệp. Ta ủy quyền khanh chi trả những khoản tiền ta vừa bàn bạc đấy.”

“Vua là người hứa hẹn thì vua đích thân thực hiện chứ ạ. Vua sẽ ký lệnh chi để xuất trình ra ngân khố, nơi những tờ lệnh ấy sẽ được giải ngân nhưng theo chỗ thần thấy thì dường như Điện hạ còn quên mất một khoản ban thưởng khác mà mình hứa rồi thì phải.”

“Khoản nào?”

“Thần ngỡ là mình nghe rằng đang lúc hào hiệp ngài đã hứa với gã hề của mình là Me-xừ l’Angely một số tiền bằng số tiền ngài đã ban sủng thần Baradas: ba mươi ngàn livre.”

Vua đỏ mặt. “L’Angely đã khước từ,” ông nói.

“Càng có lý do để ngài thể hiện sự rộng lượng, bẩm Điện hạ. Me-xừ l’Angely làm vậy bởi khước từ là hành động điên rồ, mà hề thì phải hành động điên rồ mới xứng đáng là hề của vua. Nhưng vua thì có hai người là bạn thực sự để trông cậy: tể tướng, và chàng hề của ông ta. Nên ngài không nên tỏ ra xem nhẹ với người này mà lại xem trọng với người kia.”

“Thật vậy, Đức ông. Khanh nói đúng; gã hề nhỏ thó ấy đã chịu đựng như thế từ tâm trạng tồi tệ của ta ba tháng qua…”

“Ba tháng có thể được bù đắp với mức mười ngàn mỗi tháng, bẩm Điện hạ. Hãy để hắn thấy rằng Quốc vương nước Pháp không quên bằng hữu cũng như những kẻ sủng thần ở bên mình.”

“A, một sủng thần, kẻ đã từ bỏ ta vì Marion Delorme, một người con gái mà… mà…”

“Mà hữu ích biết bao, bẩm Điện hạ, bởi nàng ấy đã cảnh báo rằng thần sắp bị thất sủng, và nhờ đó thần đủ thời gian để nghĩ cách giành lại cơ may. Không có nàng chắc hẳn thần đã bị bất ngờ, và không kịp chuẩn bị để giúp Điện hạ chứng tỏ sự sáng suốt trong khi thần vắng mặt. Hãy phái Me-xừ Baradas ra chỉ huy một đại đội, bẩm Điện hạ, để ban cho cậu ấy một cơ hội được chứng tỏ trước Điện hạ rằng mình là kẻ học trò có khả năng phụng sự trung thành cho người thầy của mình.”

Quốc vương nghĩ ngợi một lúc. “Này Me-xừ Hồng y,” ông hỏi, ” thế khanh nghĩ sao về gã bạn của hắn, Saint-Simon?”

“Thần nghĩ mình nên tiến cử cậu ấy với tư cách một người đáng tin và hợp ý với Điện hạ, kẻ có thể điền vào chỗ trống bỏ lại bởi sự bội ơn của Me-xừ Baradas.”

“Vả lại,” vua nói thêm, “hắn thổi kèn sừng trâu cũng khá hay. Ta mừng là khanh tiến cử hắn, Hồng y ạ. Để xem ta có thể làm gì được cho hắn. Tiện thể, theo khanh thì ta sẽ nói sao đây trước Hội đồng cố vấn nhà vua?”

“Điện hạ có tại Điện Louvre vào trưa mai không ạ? Đến lúc ấy, thần sẽ chuẩn bị giải thích kế hoạch hành quân, nên ta có thể dự tính điều gì đấy khả thi hơn là để quân lính sang sông bằng ngón tay của Me-xừ làm cầu.”

Nhà vua trố mắt nhìn Hồng y, kinh ngạc thấy rằng ngay cả khi xa lánh Triều đình nhưng lão này cái gì cũng biết. “A, này Hồng y thân mến của ta,” ông cười, “khanh hẳn là đang nuôi một bầy quỷ cho công việc phụng sự của mình! Trừ phi như ta hơn một lần nghĩ vậy chính khanh mới là con quỷ chúa.”

L

Tuyết lở

Khi Hội đồng cố vấn nhà vua, lần này theo sự triệu tập của Richelieu, tề tựu về Cung điện Louvre vào lúc mười một giờ thì đấy cũng là lúc một đoàn cả người và la đang túc tắc gần đến biên giới Piedmont. Tinh mơ hôm ấy đoàn người này khởi hành từ thị trấn Oulx trên đất Pháp, rồi đi xuyên qua vùng Exilles, và giờ đây trước mặt họ đã thấp thoáng những mái nhà heo hút nơi thị trấn Chaumont nhỏ bé thưa người kề sát biên giới.

Đoàn gồm có bốn người, hai nam và hai nữ, ai nấy đều ngồi đu đưa trên mình la. Hai người đàn ông đều mang y phục của dân xứ Basque, không che mặt dù đang trên đường và dễ thấy họ là trai trẻ, người lớn tuổi trạc tầm hăm ba, người nhỏ hơn nom chỉ mười tám. Riêng hai phụ nữ thì việc đoán tuổi là khó hơn bởi bên ngoài váy dài họ khoác tấm áo choàng có mũ trùm che kín mặt, cách phục sức vừa có thể dễ dàng quy vào lý do thời tiết lạnh, vừa thích hợp cho việc không muốn bị lộ diện.

Thời bấy giờ, băng qua dãy núi Alps đã có nhiều tuyến đường hoành tráng chạy từ Simplon, Mont-Cenis hay Saint-Gothard, nhưng lữ khách nếu muốn vẫn có thể đến được nước Ý theo những ngả đường mòn rất nhỏ, có đoạn phải dẫn la đi gióng thành hàng một. Những con vật này là phương tiện đi lại hoàn hảo ở những nơi địa hình hiểm trở, bởi chúng đã được rèn luyện nhiều lại ngoan ngoãn biết nghe lời.

Vào lúc này, chàng lớn tuổi đi bộ dẫn đường, tay giữ lấy sợi cương con la cưỡi bởi người trẻ tuổi hơn trong số hai phụ nữ cùng nhóm. Thấy rằng đường đi không có ai ngoại trừ một người vẻ như thương nhân bộ hành cách họ chừng năm trăm bước về phía trước đang vừa đi vừa nhịp roi vào chú la ốm o trên lưng cõng đầy những kiện hàng, nàng lật mũ trùm đầu lộ ra mái tóc vàng bồng bềnh cùng gương mặt có làn da tươi hồng tuyệt mỹ, làn da không thể nào có được nơi người độ tuổi trên mười tám.

Người phụ nữ kia đi theo sau, gương mặt được che khuất hoàn toàn bên dưới chiếc mũ. Đầu cúi gằm, có lẽ vì suy tư hay do quá mệt mỏi, bà ta dường như không để tâm gì đến hướng đi mà con vật bà cưỡi lần bước trên con đường mòn một bên là núi cao tuyết phủ và một bên thì vách đá cheo leo. May rằng con la dường như hiểu rõ việc của nó nên vẫn thận trọng dọ lối, thi thoảng lại nghiêng đầu quan sát vực sâu như rằng nó ý thức khá rõ sự nguy hiểm của một cú sẩy chân.

Nguy hiểm này gần như có thể nhìn bằng mắt; nên người lữ khách thứ tư, một chàng thiếu niên tóc vàng dáng vóc nở nang săn chắc cùng đôi mắt trẻ trung lấp lánh, ngồi khép chân sang bên theo thế ngồi phụ nữ xoay lưng về phía vực sâu như muốn lãng tránh hay đúng hơn, để ngăn mình khỏi bị ngợp độ cao. Cậu giữ chiếc mandolin bằng sợi vải xanh lơ quàng qua cổ, vừa cưỡi la vừa đàn hát nghêu ngao, rõ ràng là đang cố tình thể hiện tài năng trước con la đi chót, do lúc này không phải cõng ai nên con vật nom vui vẻ ra mặt. Lời bài hát là như thế này:

Venus có trăm ngàn tên thật

Và có cả trăm ngàn tên giả

Mỗi tên nàng tặng một người tình

Là những kẻ tuy yêu mà sợ

Vì nàng nhẫn tâm chẳng khác gì

Thần địa ngục, kẻ mang sự chết

Gặp người này yêu là nước mắt

Với người kia yêu là đớn đau

Vốn yêu là nỗi niềm tuyệt vọng

Mà trái tim ta vẫn yêu nàng

Ta gọi tên nàng là tất cả

Nàng là niềm thống khổ dịu dàng!

Ở người trai nhiều tuổi hơn, chàng không kéo đàn mà cũng chẳng hát hò chàng không có thời giờ cho chuyện đó. Mọi chú ý của chàng dồn cả vào người thiếu nữ mà chàng đang dẫn đi, cũng như hiểm nguy đang chờ chực nuốt chửng lấy nàng cùng con vật nàng cưỡi trên con đường quanh co chật hẹp. Nàng cũng dành trọn cho chàng ánh mắt hiền dịu và yêu kiều mà thiếu nữ thường chỉ dành cho người không chỉ yêu mà hiến trọn tâm hồn và thể chất cho nàng, và tình yêu cùng sự hết mình như thế ở nàng dành cho người ấy cũng bằng ngang như vậy.

Lát sau, tại một chỗ ngoặt trên đường đoàn người do dự dừng lại, có một vấn đề hệ trọng cần giải quyết. Như chúng tôi vừa kể, sau khi qua hết vùng Exilles trước đó hai giờ, họ đang tiến gần đến thị trấn Chaumont, địa phương cuối cùng trên đất Pháp, nghĩa là họ chỉ còn non nửa dặm là đến mốc ranh giới giữa tỉnh Dauphiné nước Pháp và tỉnh Piedmont nước Ý.

Qua khỏi cột mốc ấy, họ sẽ ở trên địa phận của kẻ địch, không chỉ vì Charles-Emmanuel Công tước cai quản vùng Savoy và Piedmont biết chuyện Hồng y chuẩn bị cho chiến tranh, mà còn bởi vì ông ấy từng bị nước Pháp chính thức thông báo rằng nếu không để quân Pháp mượn đường vây hãm thành Casale, hành động ấy sẽ được xem như lời tuyên chiến.

Vậy nên vấn đề nan giải là thế này: liệu họ có nên vượt qua Đèo Susa như bao kẻ bình thường khác và chấp nhận rủi ro có thể bị Charles -Emmanuel phát hiện rồi bắt giữ, hay nên tìm một kẻ hướng đạo có thể dẫn họ theo tuyến đường tránh nào đấy để khỏi đi qua vùng Susa và thậm chí cả vùng Turin rồi đưa họ băng vào Lombardy?

Nàng thiếu nữ, mang vẻ tự tin duyên dáng của một người con gái đang yêu người đem lòng yêu mình, phó mặc mọi băn khoăn để người tình lo lấy; nàng nhìn chàng với ánh mắt huyền đằm thắm cùng nét cười dịu ngọt, “Chàng biết rõ hơn em những gì nên làm em trông cậy vào chàng cả đấy.”

Chàng thanh niên, âu lo về sự an toàn của người chàng yêu thương, quay sang hỏi thiếu phụ đang giấu mặt bên dưới mũ áo choàng. “Còn bà nghĩ sao, hở phu nhân?” chàng hỏi.

Nghe thấy những lời này thì chiếc mũ trùm đầu được cất lên và người ta có thể nom thấy gương mặt một phụ nữ tuổi ngoài bốn lăm hay năm mươi, già nua, hốc hác, tàn tạ có lẽ vì trải qua thời gian dài đau khổ. Nơi duy nhất trên gương mặt bà ta dường như còn mang vẻ sống động ấy là đôi mắt. Ánh mắt ấy sáng lên bằng tia nhìn chòng chọc như cố đâm xuyên thế gian đi vào cõi mông lung. “Hở?” Bà hỏi. Bà đã không lắng tai, không nghe thấy, không để tâm, chỉ ngước mặt vì mọi người dừng lại.

Tiếng vang của dòng sông Doire ầm ầm như thác xô nhau qua hẻm núi át hẳn tiếng người nói bình thường khiến chàng thanh niên phải lớn giọng. Chàng lặp lại câu hỏi vừa rồi.

“Câu hỏi thì tôi có lời,” bà nói, “thiết nghĩ ta nên dừng chân ở thị trấn kế tiếp bởi ở đấy đã là vùng ranh giới và có thể rằng ta sẽ tìm thấy những gì cậu muốn biết. Nếu băng qua núi còn có một đường vòng nào đấy, dân trong làng người ta sẽ biết, và nếu chúng ta muốn kiếm người dẫn đường, nơi ấy sẽ có cho chúng ta. Có lâu thêm vài giờ để dò hỏi kỹ càng cũng chẳng sao; cái quan trọng là chúng ta, nói đúng hơn là cô cậu, không bị phát hiện.”

“Phu nhân quý mến,” chàng thanh niên đáp lời, “bà là hiện thân của thông thái và ta sẽ làm đúng những gì bà vừa bảo.”

“Là sao ạ?” thiếu nữ xen vào hỏi.

“Là ta đi tiếp thôi. Mà nàng đang ngắm nhìn gì thế?”

“Có gì đấy thật lạ lùng trên núi. Lạ lùng quá đi mất?”

Chàng thanh niên nhìn theo hướng nàng chỉ. “Gì cơ?” chàng hỏi.

“Mùa này mà hoa nở trên ấy!”

Thực vậy, ngay sát bên dưới đường băng tuyết là những đóa hoa đỏ thắm rung rinh trước những làn gió thoảng.

“Trên cao ở đây không thay mùa, Isabelle ạ,” chàng thanh niên dịu dàng. “Nơi này quanh năm chỉ có mỗi mùa đông, nhưng sự sống không thể bị vùi lấp. Dù là mùa đông hoa này vẫn nở trên mặt tuyết, vì thế nó mang tên là đóa hồng núi Alps.”

“Chúng trông đẹp làm sao,” Isabelle nói.

“Ta hái cho nàng một cành nhé?” chàng thanh niên đề nghị. Không để nàng thiếu nữ kịp trả lời, chàng đã phóng ngược lên dốc, leo qua những mô đá về phía những cành hoa lắc lư.

“Bá tước, Bá tước!” nàng thiếu nữ kêu lên. “Chúa ơi! Xin chàng đừng ngốc thế! Em chả dám nhìn đâu!”

Nhưng người được vinh danh là “Bá tước,” người chúng ta thừa biết chàng chính là Moret, đã đến tận gờ đá, ngắt lấy cành hoa, và trượt trở xuống như một chàng trai sơn cước thực thụ tuy rằng quanh hông chàng vẫn cuộn sẵn sợi thừng dùng để leo lên và tuột xuống, cũng giống người đồng hành và phòng khi gặp chuyện.

Chàng tặng đóa hồng núi Alps cho người thiếu nữ. Nàng đỏ mặt vì hạnh phúc, đưa cánh hoa khẽ chạm vào môi, rồi kéo vạt áo choàng cài hoa lên ngực.

Bỗng một âm thanh rền như sấm đổ xuống từ đỉnh núi trên cao. Một đám mây tuyết cuồn cuộn bốc lên trời, một khối trắng toát bắt đầu lao xuống dốc, mỗi lúc một nhanh và dữ dội.

“Coi chừng! Tuyết lở!” chàng nhỏ tuổi hơn vừa hét lên vừa phóng khỏi mình la. Người bạn đồng hành của cậu ta vội giữ lấy Isabelle vào vòng tay và tựa lưng vào vách đá. Người phụ nữ nhợt nhạt lớn tuổi hơn thì lật mũ trùm đầu để quan sát sự tình. Bất giác bà kêu lên thảng thốt.

Khối tuyết lở quét ngang lối đi trước mặt đoàn người chừng năm trăm bước. Tuy là khối tuyết nhỏ, những người lữ khách vẫn thấy dưới chân mình mặt đất rung lên khi trận gió chết chóc thổi qua. Nhưng tiếng thét của người đàn bà nhợt nhạt ấy không phải là tiếng kêu của người bị lâm nạn như chàng thiếu niên, chính là Galaor, lẫn Bá tước Moret lầm tưởng; đấy là vì chính mắt bà nhìn thấy cơn bão hung hãn đã cuốn người thương nhân cùng con la trước mặt họ rơi xuống vực.

Bá tước Moret và Galaor cho rằng họ đã thoát hiểm nguy và không hiểu vì sao bà ta lại gào lên, nên cả hai ngoái đầu nhìn lại. Ấy vậy, họ chỉ thấy bà ta tay chỉ trỏ miệng lắp bắp thất thanh lặp đi lặp lại, “Đàng kia! Đàng kia! Đàng kia!”

Hai người hướng ánh mắt vào đoạn đường hẹp phía trước. Người lái buôn cùng con la không còn thấy đâu, con đường trở nên hoàn toàn vắng lặng. Moret chợt hiểu. “Hãy từ từ và cẩn thận đi sau ta.” chàng bảo Isabelle, “còn bà, phu nhân Coëtman quý mến, hãy theo sau Isabelle. Galaor cùng ta sẽ chạy trước có lẽ ta có thể làm gì đấy để cứu lấy anh chàng đáng thương ấy.

Nói rồi, phóng về phía trước bằng sự nhanh nhẹn như một chú sơn dương, Bá tước Moret có Galaor theo sau hối hả đến nơi phu nhân De Coëtman vừa chỉ kẻ mà Hồng y Richelieu gửi theo cùng với tư cách bảo mẫu cho tiểu thư, dầu ông biết Moret chẳng đời nào thất lễ với nàng Isabelle trinh bạch.

LI

Guillaume Coutet

Đến nơi vừa được chỉ, hai chàng thanh niên giữ chắc vào nhau để phóng mắt vào lòng vực sâu đáng sợ.

Ban đầu họ chưa thấy gì vì mắt họ hướng ra ngoài quá xa. Nhưng rồi họ nghe có tiếng người phát ra từ ngay dưới nơi họ đứng, thanh âm chứng tỏ người này đang cố rõ giọng trong nỗi khiếp sợ tột độ. “Nếu là tín đồ Cơ đốc giáo, xin hãy vì Chúa cứu lấy tôi!”

Hướng mắt về phía tiếng nói, họ thấy cách chỗ họ đứng lưng chừng mười bộ một người đang đu vào thân cây, bên dưới là vực sâu ngàn bộ. Dưới sức nặng của ông ta, thân cây oằn xuống và dần dần bật gốc. Nơi ông ta kê chân là một tảng đá hơi nghiêng, rõ ràng không đứng được một khi cây bật gốc hẳn vào bất cứ lúc nào.

Bá tước Moret đánh giá hoàn cảnh trong nháy mắt. “Nhanh lên! Hãy cắt một khúc cây chừng nửa mét,” chàng kêu lên, “đủ lớn để đỡ nổi trọng lượng thân người đấy nhé.” Galaor, người miền sơn cước như Moret, hiểu ngay ý Bá tước muốn gì. Cậu ta rút thanh dao găm rộng bản ra khỏi bao chém nhập vào một cây sồi gãy và trong chớp mắt đã cắt ra một cành lớn có thể dùng làm thanh ngang cho một chiếc thang dây. Giữa lúc ấy thì chàng Bá tước cởi sợi thừng quanh hông ra một đoạn dài gấp đôi khoảng cách đến chỗ người đàn ông họ muốn cứu, rồi chàng buộc thanh ngang này vào đầu sợi dây. Vòng sợi thùng quanh một gờ đá, hướng vào người đàn ông lúc này đang cheo leo giữa sự sống và cái chết, chàng vừa bắt đầu đu mình xuống vừa lên tiếng trấn an ông ta.

Moret chuyền cho người đàn ông thanh ngang buộc ở đầu kia của sợi dây, ông ta bắt lấy đúng lúc thân cây bật hẳn gốc ra khỏi mặt đất và đổ nhào xuống lòng vực thăm thẳm.

Họ vẫn chưa thoát nạn: gờ đá giữ cho họ là chỗ đá sắc cạnh và sẽ cứa vào sợi thừng khi họ leo lên. May thay, hai người phụ nữ dẫn theo những con la đã đến nơi vừa kịp. Một con la chịu tiến gần sát đến bờ vực, ở một khoảng cách đủ để những người phụ nữ chuyền sợi thừng qua yên của nó. Giữa lúc Isabelle lẩm nhẩm cầu nguyện thì phu nhân De Coëtman cương quyết cầm lấy cương kéo mạnh con la. Nhờ có sự trợ lực, Moret leo trở lại qua khỏi bờ vực. Thế rồi, kéo lấy sợi thừng qua yên la như một con ròng rọc, sau vài giây đã xuất hiện gương mặt tái mét của người bán rong, kẻ thoát chết trong chân tơ kẽ tóc.

Đón lấy sự xuất hiện của ông ta là một tiếng reo mừng rỡ, cùng lời nói của Isabelle góp thêm vào, “Cố lên! Cố lên! Ngài được cứu rồi đấy!”

Người đàn ông đứng lên, loạng choạng về phía trước và đưa tay bám lấy con la. Con la né sang bên và người đàn ông, đã hết cả hơi sức, đưa tay lên trời buông tiếng kêu ú ớ rồi ngất vào tay Bá tước Moret.

Moret mở chiếc lọ đựng thứ nước tăng lực chưng cất từ núi Alps kề vào môi người đàn ông và giúp ông ta uống vài giọt. Dễ hiểu rằng bao nhiêu sức lực giúp ông ta cầm cự để toàn mạng đều tiêu tán sạch một khi ông ta thấy mình đã thoát hiểm.

Bá tước Moret đỡ ông ta ngồi xuống, lưng tựa vào phiến đá, còn Isabelle thì kề lọ muối hương liệu vào mũi để giúp ông ta chóng tỉnh lại. Bá tước tháo thanh ngang ra khỏi sợi thừng ném đi bằng động tác của người xem thường một vật đã dùng xong và cuộn sợi thừng trở lại quanh hông mình. Phần Galaor cũng làm ra điệu phớt tỉnh lấy oai cho dao vào bọc nghe đánh cách.

Vài giây sau, qua hai ba lần co giật, người đàn ông bắt đầu hồi tỉnh. Ông ta đưa mắt nhìn lơ láo, nhưng rồi trí nhớ cũng đã dần dần quay trở lại, ông ta nhận ra mình nợ ơn cứu mạng với tất cả những người chung quanh, và bắt đầu thốt ra những lời tri ân và cảm tạ.

Bá tước Moret, trong bộ dạng một người mộc mạc xuất thân chốn núi rừng thảo dã, bắt đầu hỏi han danh tính của nạn nhân. “Tên tôi là Guillaume Coutet,” người đàn ông trả lời. “Tôi có một hiền thê suýt nữa thành goá phụ và ba con chỉ thiếu chút nữa thôi đã là trẻ bị mồ côi cha. Nếu có bất cứ gì tôi có thể làm được cho các vị, dù là bằng mạng sống hay cái chết của tôi, mong các vị bảo cho một tiếng.”

Người đàn ông gượng đứng lên với sự giúp đỡ của Bá tước, và có lẽ vì sự hồi nhớ lại cảm giác kinh hoàng theo cùng hay đôi lúc xảy ra trước hoàn cảnh tai nạn, anh ta lần bước đến miệng vực rùng mình nhìn xuống chỗ gốc cây bị bật ra ban nãy. Thế rồi ông ta nhìn xa hơn vào mớ hỗn độn vô hình thù của tuyết, băng, đá tảng cùng cây gãy chồng chất ở đáy thung lũng, nơi dòng sông Doire cuồn cuộn tống vào đống chướng ngại bất ngờ chắn giữa dòng nước chảy.

Ông ta thở dài, nhớ đến con la cùng toàn bộ số hàng bị mất, mà rất có thể bao nhiêu vốn liếng đều nằm trong số đó. Thế rồi, trấn tĩnh lại, ông ta lẩm bẩm, “Mạng sống mới là món quà lớn nhất Người bạn cho chúng con, mon Dieu. Con xin tạ ơn Người cùng những vị ân nhân đã cứu con sống sót.”

Ông ta định quay lại đường mòn, nhưng vì quá sốc hoặc vẫn còn choáng mà ông ta yếu đến mức nhũn chân không bước nổi. “Tôi đã khiến quý vị chậm trễ,” ông ta nói với Bá tước Moret và Isabelle. “Và vì không thể làm gì để đáp ơn cứu mạng, tôi không dám giữ quý vị lâu hơn nữa. Duy có điều, xin làm ơn nhắn giúp người chủ Lữ quán Bách Xù Vàng về tai nạn giáng xuống với người anh họ Guillaume Coutet của ông ta, kẻ vẫn còn trên đường và chờ được giúp đỡ.”

Bá tước Moret khẽ thì thầm vài câu cùng Isabelle và nàng nhẹ gật đầu ưng thuận. Thế rồi, quay sang người bị thương, chàng nói, “Này ông bạn, Chúa ban chúng tôi cơ hội cứu mạng ông nên chúng tôi không có ý định bỏ rơi ông. Ta còn cách làng chưa đầy nửa tiếng đi đường; ông có thể cưỡi la của tôi, phần tôi sẽ cầm cương dẫn la cho tiểu thư đây như vẫn vậy trước lúc tai nạn.”

Guillaume Coutet định cất lời phản đối thì Moret ngăn lại nói tiếp, “Vì tôi cần đến ông, ông bạn ạ, và trong vòng hai mươi bốn giờ đến có thể rằng ông sẽ đáp lại những gì tôi đã làm cho ông bằng sự giúp đỡ còn nhiều hơn thế nữa.”

“Thật thế ư?” Guillaume Coutet hỏi.

“Bằng lời hứa của nhà quý tộc!” chàng Bá tước trả lời mà quên béng rằng mình vừa cởi bỏ lớp vỏ bọc bằng câu nói này.

“Nếu vậy,” người lái buôn vừa nói vừa cúi chào, “Tôi xin tuân lệnh vì bổn phận bây giờ đã nhân hai: thứ nhất là ngài đã cứu tôi, thứ nhì do ngài ở đẳng cấp có quyền ra lệnh với một kẻ nông dân nghèo như tôi.”

Vậy là, với sự giúp sức của Bá tước và Galaor, Guillaume Coutet leo lên ngồi lưng la. Chàng Bá tước trở về chỗ cũ của mình là cầm cương dẫn con la cõng Isabelle, kẻ nghe thấy lòng mình đang rộn rã bởi người nàng yêu đã được dịp chứng tỏ tình tháo vát, gan dạ và hào hiệp.

Sau chừng mười lăm phút, đoàn người vào đến làng Chaumont và dừng lại trước cửa Lữ quán Bách Xù Vàng.

Nghe qua những lời sơ lược của Guillaume Coutet, không phải về đẳng cấp của người vừa cứu mạng ông ta mà đúng hơn là về những gì anh ta được giúp đỡ, Germain - ông chủ Lữ quán Bách Xù Vàng - lập tức dành trọn lữ quán để chàng Bá tước tùy nghi sử dụng. Nhưng Bá tước Moret không cần nguyên cả quán, chàng chỉ đề nghị một gian phòng rộng hai giường cho Isabelle và phu nhân De Coëtman và một phòng tương tự cho mình và Galaor. Như vậy là đã đủ để chàng có sự thỏa mãn nhân đôi là có được những gì chàng muốn mà lại không ảnh hưởng đến ai khác.

Về phần Guillaume Coutet, ông ta được đưa vào buồng ngủ riêng của người em họ. Bác sĩ được mời đến, sau khi thăm khám từ đỉnh đầu đến tận ngón chân thì tuyên bố rằng hai trăm linh sau khúc xương của ông ta tất cả đều nguyên vẹn. Ông ta được chỉ dẫn ngâm mình trong nước thơm dược thảo hòa lẫn vài vốc muối, rồi sau đó chà xát toàn thân bằng long não. Bằng phép trị liệu này, cùng vài cốc rượu vang hâm nóng, bác sĩ hy vọng sau một hay hai ngày là bệnh nhân hoàn toàn có thể tiếp tục chuyến hành trình.

Bá tước Moret sau khi sắp xếp đâu vào đấy cho hai lữ khách nữ thì quay sang đảm bảo những gì bác sĩ yêu cầu đều theo đúng. Chờ khi người bệnh cảm thấy hơi khá hơn, Bá tước ngồi xuống cạnh giường của ông ta.

Guillaume Coutet lại luôn miệng tỏ lời tri ân và hứa hẹn sẽ một lòng trước sau như một. Đợi cho anh ta nói bằng hết, Moret mới mở lời, “Chúa mới là người ông nợ lời cảm ơn, ông bạn ạ, vì Chúa đã dẫn tôi đến cứu ông. Mà có lẽ đây là vì Người có mục đích kép: cứu lấy ông và cho tôi sự giúp đỡ của ông.”

“Nếu sự thực quả là vậy,” bệnh nhân nói, “hẳn tôi là người hạnh phúc nhất.”

“Tôi được chỉ thị bởi Hồng y Richelieu ông thấy đấy, tôi chẳng giấu giếm bí mật gì và đặt trọn niềm tin vào sự suy xét của ông rằng tôi được Hồng y Richelieu ra lệnh hộ tống nàng đến gặp cha ruột đang ở thành Mantua, ấy là vị tiểu thư mà ông đã gặp qua, cũng là người tôi đã dành trọn trái tim mình.”

“Cầu Chúa dẫn đường và che chở các vị trong suốt cuộc hành trình.”

“Amen nhưng ở Exilles chúng tôi nghe rằng Đèo Susa đã bị phong tỏa bằng gác chắn và thành lũy canh phòng cẩn mật. Nếu bị nhận diện ở đó, chúng tôi sẽ bị Công tước xứ Savoy bắt giữ làm con tin tức khắc.”

“Vậy thì mọi người tốt nhất nên tránh Đèo Susa.”

“Có đường vòng nào chăng?”

“Có, nếu tin cậy tôi sẽ dẫn đường.”

“Ông người vùng này ư?”

“Tôi từ Gravière.”

“Vậy là ông biết đường?”

“Để né thuế qua biên giới, tôi đã tìm hiểu mọi ngả đường mòn đi qua núi.”

“Ông dẫn đường giúp nhé?”

“Đấy là đường khó đi.”

“Chúng tôi không nề hà.”

“Nếu vậy thì tôi nhận.”

Bá tước Moret gật đầu, tỏ ý rằng lời của ông ta vậy là đủ. “Tuy nhiên,” chàng nói, “còn thêm chuyện này nữa.”

“Ngài cần thêm gì khác?” Guillaume Coutet hỏi.

“Tôi cần thông tin về chiến lũy đang được dựng lên ở Susa.”

“Việc ấy không khó, bởi tôi có người em tham gia xây lắp chúng.”

“Thế ông ấy hiện sống ở đâu?”

“Gravière, như tôi vậy.”

“Tôi tìm người em của ông, và chuyển lời của ông đến ông ấy được chứ?”

“Sao không nhắn chú ấy đến đây?”

“Như thế được chăng?”

“Nào khó gì. Gravière chỉ cách đây nửa giờ đi đường; em họ tôi sẽ đi ngựa đến đấy và đưa chú ấy trở lại đây.”

“Người em ấy của ông bao nhiêu tuổi?”

“Hơn ngài hai hoặc ba tuổi.”

“Khổ người như thế nào?”

“Tầm vóc gần như ngài.”

“Có nhiều người từ Gravière làm việc ở Susa không nhỉ?”

“Chỉ có mỗi chú ấy.”

“Ông nghĩ người em của ông sẵn lòng giúp tôi chăng?”

“Xét những gì ngài đã làm cho tôi, chú ấy sẵn sàng vì ngài đi vào chốn dầu sôi lửa bỏng.”

“Ồ, nếu vậy xin mời anh ấy đến đây. Tất nhiên rằng anh ấy sẽ được tưởng thưởng xứng đáng.”

“Không cần thế; ngài đã tưởng thưởng cả hai anh em chúng tôi rồi.”

“Vậy thì để tôi đích thân nhờ ông chủ đưa anh ấy đến đây vậy.”

“Ngài chỉ cần gọi rồi mặc chúng tôi nói chuyện cùng nhau, để cậu ta hiểu rằng tôi mới là người có lời yêu cầu.”

“Để tôi gọi ông ấy.”

Bá tước Moret đi ra và, mười lăm phút sau, ông chủ Germain cưỡi ngựa lên đường đi Gravière.

Một tiếng sau, ông ta trở lại Bách Xù Vàng, mang theo người em của Guillaume, Marie Coutet.

LII

Marie Coutet

Marie Coutet là chàng trai hăm sáu, mà theo lời người anh giới thiệu thì anh ta lớn hơn Bá tước Moret ba đến bốn tuổi. Anh ta mang vẻ đẹp vạm vỡ của người vùng núi: gương mặt chất phác biểu lộ một tấm lòng thiện lương, cơ thể gọn gàng nhưng khỏe mạnh, với đôi vai rộng và tay chân rắn chắc.

Trên đường đến đây, anh ta được thuật lại sơ lược những gì đã xảy ra. Anh ta được biết rằng người anh của mình bị trận lở tuyết cuốn đi nhưng đã may mắn níu chặt vào thân cây, và được một lữ khách qua đường cứu thoát. Nhưng vì sao anh mình lại cho gọi khi đã qua được cơn nguy hiểm thì đây là điều anh ta không hiểu. Ấy vậy anh ta vẫn đi ngay không có lấy một giây lưỡng lự, chứng tỏ là người hết lòng vì anh ruột của mình.

Đặt chân đến nơi anh ta đi luôn vào gian phòng nơi Guillaume Coutet đang nghỉ và ngồi cùng anh mình chừng mười phút, sau đó anh ta nhờ ông chủ Germain giúp mình được gặp gỡ và nói chuyện cùng quý ông lịch sự. Bá tước Moret liền nhanh chóng đáp lại lời mời gặp.

“Giới thiệu cùng ngài,” Guillaume nói cùng chàng “đây là Marie, em trai tôi. Chú ấy biết tôi chịu ơn cứu mạng với ngài và, cũng như tôi, chú ấy để mình tùy ý ngài sai khiến.”

Bá tước Moret ngắm nghía chàng trai miền sơn cước, mà thoạt trông chàng cho rằng mình đã thấy ở anh ta đức tính gan dạ và thực lòng. “Tên anh là tên người Pháp,” chàng nhận xét.

“Đúng thế, Thưa ngài,” Marie Coutet trả lời, “anh em tôi gốc gác là người Pháp. Bố mẹ tôi dân vùng Phénioux; ông bà cụ chuyển đến Gravière và sinh ra chúng tôi.”

“Nên anh vẫn cho mình là người Pháp?”

“Bằng tim tôi và cả tên tôi.”

“Nghe nói anh đang xây lắp chiến lũy tại Susa.”

“Họ trả tôi mỗi ngày mười hai xu để đào đất, và suốt ngày tôi làm mỗi việc ấy mà chỉ cần biết vì sao hay đất ấy là của ai.”

“Nhưng nếu vậy thì chẳng phải anh đang chống lại đất nước mình đấy sao?”

Chàng thanh niên nhún vai. “Vậy sao đất nước tôi không trả tiền để tôi phụng sự?” anh ta nói.

“Thế nếu tôi hỏi anh về chi tiết việc anh làm, anh sẽ chia sẻ cùng tôi chứ?”

“Đâu ai bắt tôi giữ bí mật chuyện ấy.”

“Anh biết gì về ngôn ngữ thành lũy chăng?”

“Tôi có nghe công binh nói nào là công sự lẻ, lũy bán nguyệt, bờ hào ngoài, nhưng tôi không biết chúng là gì.”

“Anh vẽ lại giúp tôi sơ đồ chiến lũy Đèo Susa, nhất là những pháo đài canh giữ trên đỉnh Montabon và Montmoron được chứ?”

“Tôi không biết đọc biết viết. Bút chì cả đời tôi còn chưa hề cầm đến nữa là.”

“Người nước ngoài đến gần nơi thi công được không?”

“Không. Có một hàng lính gác một dặm về phía trước.”

“Thế tôi giả làm thợ mới để cùng vào theo anh? Nghe bảo họ muốn tìm thêm người.”

“Bao nhiêu ngày?”

“Chỉ một mà thôi.”

“Hôm sau không thấy ngài trở lại, họ sẽ nghi ngờ ngay.”

“Thế nếu anh bị ốm một ngày?”

“Có thể được.”

“Và tôi vào làm thế cho anh?”

“Tôi nghĩ vậy. Anh của tôi sẽ viết vài dòng cho viên đốc công, Jean Miroux. Hôm sau tôi hết bệnh và quay trở lại công việc thì chẳng ai nghi ngờ gì.”

“Ông giúp vậy nhé, Guillaume?”

“Tất nhiên, thưa ngài.”

“Mấy giờ anh vào việc?”

“Bảy giờ sáng.”

“Vậy thì không nên mất thời gian, lấy thư rồi trở lại Gravière đi thôi. Bảy giờ sáng tôi sẽ có đó thay anh.”

“Áo quần thì sao đây?”

“Anh cho tôi mượn nhé?”

“Tủ của tôi hơi trống.”

“Tôi mua đồ may sẵn?”

“Thế thì nó quá mới.”

“Tôi làm bẩn nó vậy?”

“Nếu có người bắt gặp ngài mua những thứ ấy họ sẽ tức khắc chú ý ngay. Mật vụ của Công tước Savoy có mặt khắp nơi đấy.”

“Xem nào, khổ người anh bằng tôi y phục chắc cũng vậy. Đây, thứ này bù cho anh.” Bá tước trao Marie Coutet một túi tiền.

“Nhưng… chừng này thực sự là quá nhiều!”

“Không sao, mua xong y phục mới, thừa bao nhiêu anh có thể trả lại.”

Đồng ý theo sắp đặt như vậy, Marie Coutet ra ngoài mua sắm còn Guillaume gọi người mang bút mực để viết thư. Bá tước Moret đi tìm Isabelle giải thích việc mình cần bỏ ra một ngày để thăm dò, sau đó họ sẽ biết nên theo đường nào.

Sự gần gũi khi chung nhau một cuộc hành trình, điều kiện bắt buộc của hoàn cảnh và sự thú nhận lẫn nhau về tình yêu đặt hai con người trẻ tuổi vào vị thế tế nhị. Nhiệm vụ chính thức của Bá tước đang là người hộ vệ cho quý cô chàng yêu thương, tuy ngọt ngào nhưng đòi hỏi khoảng cách. Song lúc bên nhau trò chuyện thân mật với hai mái đầu chụm sát vào nhau là những giờ quý giá vô ngần; vào khi ấy, người này thấy mình đang nhìn thấu tâm tư của người kia, thấy nơi đó là hồ tình yêu sâu thẳm, mặt hồ lấp lánh cả một bầu trời của tiếng yêu.

Isabelle với phu nhân De Coëtman và Galaor theo cùng có thể băng qua biên giới nước Pháp mà không việc gì phải lo, nhưng Bá tước Moret thì không như vậy. Với chàng, đi vào lãnh thổ nước ngoài giờ đây đồng nghĩa với đi vào vùng hiểm nguy. Điều này khiến thời gian chàng có được bên người yêu lại càng quý giá hơn bởi bất cứ cuộc chia tay nào, dù ngắn ngủi đến đâu, đều có thể biến thành một cuộc phân ly vô thời hạn. Vậy nên chàng trai trẻ chắt chiu từng giờ có được bên Isabelle mãi đến khi Germain xuất hiện thông báo rằng Marie Coutet đã mang y phục trở lại và đang chờ ở dưới lầu.

Tuy rằng việc này nếu quan trọng thì có chăng cũng chỉ riêng đối với hai người, Isabelle vẫn đòi Moret hứa là sẽ không ra đi khi còn chưa nói lời từ biệt. Vậy nên chừng mười lăm phút sau, chàng lại xuất hiện trước nàng dưới bộ dang một anh nông phu xứ Piedmont.

Người thiếu nữ tận dụng triệt để vài phút ít ỏi để xăm soi từng tí một bộ y phục trên mình Bá tước, để rồi cuối cùng kết luận rằng nó trông rất vừa với người nàng đang yêu. Dưới sự soi sáng của tình yêu, một chiếc áo khoác trên mình người yêu dù xoàng xĩnh cũng thừa sức biến thành thứ y phục đẹp nhất.

Từ tòa tháp giáo đường làng Chaumont vang lên tiếng chuông báo mười giờ. Bây giờ chàng phải đi, để đến được Gravière vào khoảng mười một giờ, và qua bảy giờ sáng hôm sau Bá tước đã sẵn sàng tại nơi có công trình.

Trước khi rời đi, chàng không quên mang theo lá thư từ Guillaume Coutet, nội dung viết như sau:

Jean Miroux quý mến,

Kẻ mang thư này sẽ đưa tin cùng ngài rằng tôi đã trở về từ Lyon, nơi tôi đến để mua hàng hóa, và cho ngài biết về tình trạng của tôi sau tai nạn xảy ra dọc đường đi đoạn từ Saint-Laurent đến Chaumont. Tôi bị một trận tuyết lở kéo xuống lòng vực thẳm, may thay ngay sát dưới bờ vực, nhờ ơn Chúa che chở, tôi kịp bám lấy một thân cây để rồi sau đó được cứu bởi những vị lữ khách qua đường, những linh hồn Cơ đốc đầy thiện tâm mà tôi nguyện cầu Chúa mở rộng vòng tay chờ đón sau này. Vì tôi bầm dập do tai nạn nên người em Marie của tôi phải kề cận để tiện xoa bóp và chăm sóc. Tuy nhiên chú ấy không muốn sự vắng mặt của mình ảnh hưởng đến công việc dở dang nên có nhờ người bạn là Jacquelino thế chân, và chú ấy mong là sẽ trở lại vào ngày hôm sau. Tiếc thay cho con la tội nghiệp của tôi, con Bất Kham ấy ngài còn nhớ chứ, bởi đây là cái tên ngài đặt cho nó đã bị lao thẳng xuống đáy vực cùng toàn bộ hàng hóa của tôi vùi vào tuyết ở dưới độ sâu năm mươi bộ. Nhưng tạ ơn Chúa là thay vì mất mạng thì tôi mất mỗi con la cùng vài kiện vải bông. Còn người còn của, tôi sẽ gây dựng lại vốn liếng cho mình.

Người anh họ từ nước Đức của ngài,

Guillaume Coutet

Bá tước Moret luôn miệng mỉm cười khi đọc thư. Nó đúng là những gì chàng muốn; tuy chàng thầm thừa nhận dẫu chính chàng đọc ra chép lại cũng khó mà tự nhiên bằng lời lẽ trong thư này.

Vì lá thư là thứ cuối cùng chàng cần và ngựa của ông chủ Germain đã lắp xong yên cương và đang chờ trước cửa, chàng đặt lên tay Isabelle chiếc hôn cuối cùng để từ biệt rồi nhảy lên yên ngựa. Chàng mời Marie Coutet ngồi ôm đàng sau lưng, và khi giọng nói êm dịu cất lên “Bon voyage⁶⁶” cũng là lúc chàng phóng ngựa khuất dạng. Con ngựa này, rất có thể là bố đẻ của con la mà Jean Miroux hiển nhiên bằng kinh nghiệm của mình đã gán biệt danh là con Bất Kham.

Một giờ sau, hai chàng thanh niên đã có mặt tại làng Gravière, và sáng hôm sau vào đúng bảy giờ, Bá tước Moret trình thư tay của Guillaume Coutet cho Jean Miroux, người đưa chàng đi thẳng đến đội thợ lao công để thay Marie Coutet mà không có lấy chút thắc mắc. Đúng như Guillaume đã dự liệu, Jean Miroux hỏi han khá cặn kẽ về tai nạn xảy ra với người anh họ, và Jacquelino vui vẻ trả lời đầy đủ.

LIII

Lý do Bá tước Moret làm lao công xây dựng chiến lũy Đèo Susa

Chúng ta có lẽ ai cũng đoán ra, chẳng phải vì niềm vui được lao động chân tay mà Bá tước Moret cải trang thành một gã Piedmont rồi làm lụng suốt một ngày dài cho hệ thống thành trì Đèo Susa.

Ở cuộc nói chuyện trước khi lên đường giữa Hồng y Richelieu cùng Bá tước Moret, Hồng y đánh giá triển vọng chính trị của Moret xứng đáng là con trai Henri IV. Tự hào trước lời khen ngợi ấy của vị giáo sĩ vĩ đại, con trai của Henri IV quyết định sẽ cố sao để xác chứng cho sự khen ngợi này, không chỉ về dự định, mà với việc làm thực sự.

Thành thử, khi nhìn thấy cơ hội làm được một việc to tát cho Hồng y và nhà vua anh mình, dầu đứng trước rủi ro bị bắt như một gã gián điệp, chàng vẫn quyết tâm tận mắt quan sát hệ thống thành trì đang được Công tước xứ Savoy xây cất, rồi viết một tường thuật chi tiết gửi về cho Hồng y.

Ngay khi trở về tối hôm ấy, sau khi ngỏ lời chúc Isabelle ngon giấc như Romeo ngỏ lời từ biệt Juliet, “Ước sao giấc ngủ hôn lên đôi hàng mi, nhẹ hơn ong kia hôn lấy cánh hoa hồng,” chàng lui về phòng, nơi giấy, bút và mực được bày ra từ trước, và bắt tay vào viết lá thư sau gửi về Hồng y:

Thư gửi Đức ông Hồng y Richelieu,

Bẩm Đức ông,

Trước khi qua khỏi biên giới nước Pháp, tôi muốn được dành khoản thời gian ngắn biên thư này, để báo tin cùng Đức ông rằng cho đến nay chuyến đi của mọi người vẫn bình an vô sự.

Dầu vậy, khi đến gần biên giới tôi đã nghe thấy vài thông tin thiết nghĩ rất có ý nghĩa cho Đức ông, bởi ngài đang chuẩn bị hành quân đi qua vùng Piedmont.

Công tước Savoy, kẻ vừa hoãn binh bằng cách hứa hẹn để binh lính Pháp quốc mượn đường đi qua vùng lãnh thổ, hiện đang bố trí phòng thủ Đèo Susa. Vì vậy tôi đã quyết định xem tận mắt ông ấy đang xây dựng những gì ở đó.

Ý trời đã ban tôi dịp may cứu lấy mạng sống của một nông phu xứ Gravière. Em ông ta là nhân công xây dựng thành lũy, và tôi đã thế chân anh ta một ngày để vào làm việc giữa bao người khác. Nhưng trước khi thuật lại tường tận cùng Đức ông những gì đã mắt thấy tai nghe vào hôm nay, hãy để tôi mô tả những chướng ngại tự nhiên mà trên đường đi chắc chắn ngài sẽ gặp.

Chaumont, nơi tôi vinh hạnh viết tường trình này gửi về Đức ông, là thị trấn cuối cùng trên đất nhà vua gần sát đường biên giới. Chỉ cách một dặm đường về phía trước là cột mốc phân chia giữa vùng Dauphiné bên này và vùng Piedmont bên kia. Tiến sâu thêm một đoạn vào vùng lãnh thổ của Công tước Savoy, theo hẻm núi nằm kẹp giữa hai bên vách đá người ta sẽ thấy một hòn đá tảng, tứ bề dốc đứng và lên đến đỉnh chỉ có lối hẹp duy nhất bằng bậc cấp. Charles-Emmanuel xem khối đá khổng lồ này là thành trì thiên nhiên ngăn chặn quân Pháp và bố trí một đơn vị đồn trú ở trên đó. Khối đá vững chắc này có tên là Gélasse, nó canh giữ mọi ngả đường tiếp cận hai quả núi ở bên sườn, là Đỉnh Montabon và Đỉnh Montmoron.

Đường giữa hai núi này là Đèo Susa, cửa ngõ dẫn vào nước Ý và là nơi tôi trà trộn vào làm nhân công xây lắp thành lũy.

Công tước Savoy đã phong tỏa đường đèo này bằng lũy bán nguyệt, một công sự đào đắp uốn cong xẻ hào kiên cố, chiến lũy bố trí hai đầu, bao quát một bãi đất rộng chừng hai trăm bước chân dự kiến sẽ là nơi giao chiến.

Đỉnh Montabon bố trí một tháp canh bằng đá cho một trăm quân trấn thủ, và ngài Công tước đã cho xây hệ thống đồn lũy dọc sườn núi, mỗi đồn như vậy sẽ có quân số phòng thủ từ hai đến ba mươi người. Đại pháo rải khắp Đèo Susa khống chế toàn thung lũng, và chúng ta đừng mong gì triển khai dù chỉ một khẩu pháo mà không bị bao trùm dưới hỏa lực. Chỗ thung lũng đằng trước đường đèo chiều dài khoảng một dặm, chiều rộng thì lớn nhỏ không đều, nơi rộng nhất chừng hai mươi bước chân, nơi hẹp nhất vào khoảng mười bước. Đáy thung lũng lởm chởm gập ghềnh đá tảng và đá cuội sức người không thể dọn quang để thông lối.

Lúc đặt chân đến chỗ làm việc sáng hôm nay, tôi nghe rằng Công tước Savoy cùng con trai sẽ có chuyến thăm đến nơi đây. Họ đi từ Turin đến Susa để kiểm tra hoạt động xây cất. Quả vậy, vào khoảng một giờ họ đã xuất hiện và đi luôn vào công trường. Họ đưa ba ngàn quân đến Susa và thông báo sẽ có thêm năm ngàn quân đến đấy ngày hôm sau.

Tôi được sai lên Đỉnh Montmoron thông báo Công tước đã đến nơi và ở đấy tôi thấy người ta đang xây một pháo đài mới nhìn sang tháp canh trên đỉnh Montabon. Điều này xác nhận quan sát của tôi đó là, tấn công trực diện Đèo Susa là việc hoàn toàn bất khả thi, chỉ còn cách chuyển sang đánh bọc sườn.

Khuya nay khoảng ba giờ, nhân lúc trời sáng trăng chúng tôi sẽ rời khỏi Chaumont với sự dẫn đường của người được chúng tôi cứu mạng. Người này sẽ đưa chúng tôi theo những lối đi ít người biết đến vòng qua hệ thống đồn lũy của Công tước Savoy.

Sau khi hộ vệ tiểu thư De Lautrec gặp được cha nàng vô sự, tôi sẽ rời Mantua theo đường ngắn nhất trở về gặp ngài để nhận lấy vị trí của mình trong quân đội, và thể hiện trước Đức ông sự tôn kính và ngưỡng phục sâu sắc nhất.

Antoine de Bourbon, Bá tước xứ Moret

###

Quả vậy, đến ba giờ sáng đoàn người bắt đầu rời khỏi Chaumont theo thứ tự như lúc vào, nhưng lần này có thêm Guillaume Coutet làm người hướng đạo. Tất cả đều cưỡi la, tuy Coutet có lời cảnh báo trước rằng có những đoạn tất cả sẽ phải leo xuống đi bộ.

Những người lữ khách trực chỉ về phía hòn đá tảng Gélasse, lúc này lù lù trong bóng đêm như người khổng lồ Adamastor nhưng khi còn cách tảng đá vĩ đại ấy chừng năm trăm bước thì Guillaume Coutet dẫn họ rẽ vào một đường nhỏ bên trái. Đi tiếp chừng mười lăm phút, họ nghe thấy phía trước có tiếng nước chảy ồ ạt. Con suối giận dữ này chạy cắt ngang đường đi và là một trong hàng ngàn phụ lưu đổ về sông Po; những cơn mưa làm nước dâng lên và trở thành một chướng ngại ngoài dự liệu.

Guillaume dừng chân bên bờ suối, hết nhìn thượng lưu rồi nhìn hạ lưu lựa chỗ dễ băng qua, nhưng anh ta còn chưa đủ thời giờ suy tính thì Bá tước Moret, hăng hái vì biết rằng đôi mắt chứa chan kia đang dán vào chàng, đã thúc la đi thẳng vào suối. Nhanh như cắt, Guillaume chộp cứng lấy con la và ghì nó đứng lại, rồi mới cất lời bằng thanh điệu thường nghe ở người dẫn đường khi hiểm nguy hiện hữu ngay trước mắt, “Đây là việc của tôi, không phải của ngài. Đợi ở đây!”

Bá tước nghe theo lời. Isabelle xuống la, đến bờ suối đứng cạnh chàng trai của nàng. Galaor và phu nhân De Coëtman vẫn đứng tại chỗ ở trên đường. Dưới ánh trăng, sắc mặt phu nhân De Coëtman trông càng lạnh lẽo nhợt nhạt hơn cả vào lúc ban ngày. Bà đăm đăm nhìn dòng nước cuồn cuộn chảy hệt như cách bà lom lom nhìn xuống lòng vực sâu, vẫn một ánh mắt vô thần của một người phụ nữ đã mười năm sống chung với cái chết.

Guillaume ngồi trên lưng là bắt đầu dò dẫm lội qua suối, được khoảng một phần ba đoạn đường băng sang bờ bên kia thì dòng nước bắt đầu viết vào con vật. Trong chốc lát, con la bơi loạn xạ, không còn nghe theo sự điều khiển của chủ. Kẻ hành nghề buôn lậu xem ra đã quen với kiểu tình huống khẩn cấp này nên vẫn bình tĩnh, anh ta xoay sở giữ cho đầu la ngẩng lên trên mặt nước, thế rồi sau khi giạt về phía hạ lưu chừng hăm lăm ba mươi bước chân con vật đã sang đến bờ bên kia, hào hển và sũng nước, nó cõng chủ nhân leo lên bờ.

Mắt thấy cảnh tượng này Isabella bám vào tay Moret và giữ chặt, cho thấy chẳng phải nàng sợ cho người dẫn đường hay vì hiểm nguy bản thân nàng chốc nữa có thể sẽ trải qua, mà chính vì nàng nghĩ đến rủi ro ắt hẳn sẽ xảy ra nếu chàng vẫn khăng khăng theo ý định ban đầu.

Sang được bờ bên kia, Guillaume đi ngược lại điểm đối diện với những người đứng bên này. Anh ta ra hiệu mọi người đợi, rồi tiếp tục ngược về phía thượng lưu thêm năm mươi bước nữa. Anh ta lại cho la lội xuống nước, dò dẫm tìm chỗ cạn và lần này thì kết quả khả quan hơn vì con la không bị hụt chân tuy rằng nước vẫn còn cao ngang bụng.

Dò được những chỗ nước nông gần bờ phía bên này, Guilaume ra hiệu và mọi người hối hả theo đến chỗ anh ta. Về phần mình, anh quay người lại và cẩn thận ghi nhớ vị trí và tuyến đường vừa đi qua để tránh rủi ro có người sảy chân vào chỗ sâu rồi bị nước cuốn đi.

Những thứ cần dùng được bằng suối trước tiên, tiếp đến là hai người phụ nữ. Bắt đầu là Isabelle, nàng ngồi trên lưng la đi giữa Guillaume và Bá tước Moret để có người kèm giữ ở hai bên. Rồi thì Guillaume băng suối lần thứ tư và trở lại với một bên là phu nhân De Coëtman và một bên là Galaor. Người phụ nữ đồng ý sự xếp đặt này bằng cái gật đầu dửng dưng thường lệ. Cứ thế, mọi người sang cả bờ bên kia mà không bị sự cố gì.

Bá tước Moret ướt sũng tận gối tuy chàng đi ủng ống cao và Isabelle hiển nhiên cũng giống vậy. Lo rằng nàng sẽ bị tổn thương vì làn nước bằng giá, chàng hỏi thăm Guillaume xem có nơi nào thuận tiện mọi người dừng chân hong lửa chăng. Guillaume bảo rằng tiếp tục đi chừng một tiếng nữa sẽ có một ngôi nhà nghỉ trên núi là chỗ dừng chân của những người buôn lậu; ở đó mọi người sẽ tìm thấy lò sưởi ấm và mọi thứ khác mà họ có thể cần đến.

Chặng đường kéo dài chừng một hoặc hai dặm có địa hình tương đối dễ đi nên họ cho la chạy nước kiệu cho đến khi nhìn thấy những con dốc đầu tiên của răng núi dài. Tại đây họ phải leo xuống và dẫn la đi hàng một men theo con đường leo dốc. Guillaume đi đầu như bình thường, theo sau là Isabelle, Bá tước Moret, phu nhân De Coëtman, cuối cùng là Galaor. Mưa đã xói vào tuyết nên họ có thể cất bước mà không sợ trượt chân. Sau một giờ đồng hồ, đúng như Guillaume đã hứa, trước mắt họ là một ngôi nhà nghỉ chân khá rộng rãi.

Cửa ngôi nhà để mở, nhìn vào bên trong họ thấy một đám lộn xộn những người đàn ông mặt mũi lem nhem và cau có. Isabelle lưỡng lự và hỏi liệu mọi người có nên đi tiếp, nhưng Guillaume trấn an rằng bên trong có đủ chỗ nên nàng không phải lo bị tiếp xúc với những người mang bộ mặt khiến nàng e sợ.

Vải chăng, nhóm của họ được vũ trang đầy đủ: mọi người đều có dao săn thú thứ mà chúng ta đã thấy Galaor sử dụng khi cắt một thanh gỗ sồi làm bậc thang dây thêm nữa, mỗi quý ông còn mang theo mình hai khẩu hỏa mai khóa bánh xe. Về phần Guillaume thì anh ta mang thắt lưng một khẩu hỏa mai giữa một con dao săn và một thanh dao găm, sau lưng quàng thêm một khẩu súng dài, loại súng thường được người Tyrol dùng để săn sơn dương.

Họ dừng lại ở cửa ra vào, Guillaume xuống la vào trước.

LIV

Một chuyện ở núi sâu

Một lát sau, Guillaume quay trở ra, đặt ngón tay lên môi, cầm lấy dây cương con la của anh ta, rồi ra hiệu mọi người cùng đi theo. Họ đi vòng quanh ngôi nhà nghỉ ra khu trông giữ súc vật. Ở đây họ đưa la vào một lán che đã có hơn chục con.

Guillaume giúp hai người phụ nữ xuống la rồi mời họ đi theo anh ta. Isabelle quay sang Bá tước. Trái tim đang yêu của người thiếu nữ lấy bớt đi một ít lòng tin từng đặt vào tay Chúa để mang sang phó thác vào tay người mình yêu. “Em cảm thấy lo sợ,” nàng nói.

“Đừng sợ” Bá tước trấn an. “Ta sẽ trông chừng cho nàng.”

“Dẫu sao,” Guillaume xen vào, “nếu có gì đấy gây e sợ, nó hẳn là không phải nơi này, bởi tôi có rất đông bạn bè quanh đây.”

“Galaor và tôi thì sao?” Bá tước hỏi.

“Hãy để yên súng ngắn nơi thắt lưng, các ngài sẽ không cần đến nữa khi vào bên trong, dẫu rằng chúng có thể hữu dụng khi ta đang trên đường. Hãy đợi ở đây.” Anh ta tháo hành lý của hai phụ nữ ra khỏi mình la rồi tiến đến ngôi nhà nghỉ. Isabelle và phu nhân De Coëtman cùng theo sau.

Một chị phụ nữ đang đợi ở cửa sau dẫn lối đưa họ vào gian bếp, tại đây lò sưởi đã đốt lửa bập bùng cùng tiếng lép bép của củi khô. “Hãy ở đây nhé, tiểu thư,” Guillaume nói với Isabelle. “Nàng sẽ an ổn như ở Lữ quán Bách Xù Vàng vậy. Giờ tôi phải đi sắp xếp cho hai quý ông.”

Bá tước Moret và Galaor nghe theo chỉ dẫn của Guillaume và leo khỏi mình la, giấu súng vào thắt lưng rồi tháo dây buộc hành lý. Sự bảo đảm an toàn của Guillaume chỉ bao trùm lên các lữ khách, nhưng không lo được cho những túi hành lý buộc trên yên la của họ.

Ba người quanh ra cửa chính ngôi nhà nghỉ, đến ngưỡng cửa họ chưa vào ngay: chẳng phải vô cớ mà Isabelle tỏ ra sợ hãi khi nhìn thấy đám khách khứa hỗn hợp ở bên trong. Nhưng hai chàng hiệp sĩ thì không rụt rè như nàng; họ nhìn nhau hội ý rồi gật đầu, miệng tươi cười, tay vô tình cùng lúc chạm vào báng súng. Họ dấn bước theo Guillaume đi vào trong.

Guillaume thì chẳng tỏ vẻ gì bất tiện với những gương mặt chung quanh bởi anh ta vốn dĩ cũng là dân săn trộm và đi buôn trốn thuế từ nhỏ. Anh ta lấn vai huých khuỷu mở ra một lối đi về phía lò sưởi lớn giữa nhà lúc này đang có đến một tá đàn ông tụ họp chung quanh, người uống rượu kẻ phì phèo thuốc lá. Y phục hỗn tạp của họ xem chừng không chỉ ra một nghề cụ thể mà gộp chung đủ thứ thành phần nghề nghiệp.

Guillaume đến bên lò sưởi kề tai nói khẽ vài câu với hai người đàn ông đang ngồi đấy. Hai người này liền vui vẻ đứng dậy, bỏ lại hai kiện cỏ khô họ dùng làm chỗ ngồi. Bá tước Moret và Galaor đặt hành lý lên kiện cỏ khô rồi ngồi lên trên đồng hành lý. Bấy giờ họ mới có dịp quan sát trọn vẹn những thành phần đám đông ở chung quanh một cái nhìn lý giải đầy đủ sự e dè ban nãy của tiểu thư De Lautrec.

Đa phần những người đàn ông này đều là người trong hội anh em buôn bán né thuế đáng được tôn trọng như Guillaume, còn lại là một đám hỗn hợp: thợ săn trộm, cướp đường, thủ lĩnh lê dương, lính đánh thuê tứ xứ người Tây Ban Nha, người Ý, người Đức một sự pha tạp lạ lùng. Bọn họ trò chuyện ồn ào bằng nhiều thứ tiếng khác nhau vang lên cùng lúc, từ ngữ thì lạ tai và sinh động đến một nhà ngôn ngữ học tài ba chưa chắc mày mò ra được nghĩa. Những kẻ thuộc loại hung dữ hơn thay vì thoải mái quây quần vào nhau họ quyết định giữ lấy thân phận sói đơn độc, ai cũng có ý tỏ ra mình là kẻ nguy hiểm hơn cả. Chỉ vài người có quan hệ với nhau mới tụ họp lại.

Nhiều nhất trong số này là người Tây Ban Nha mà hầu hết đến từ chiến trận vây hãm thành Casale, nơi những kẻ bị vây hãm đang đói khát đến chết. Họ là lính đào ngũ đội lốt dân quân để trốn khỏi nước Ý. Một khi đến tận vùng núi non, họ chuyển sang một trong những hoạt động về đêm mà, ở mọi quốc gia, núi non là nơi để hành nghề. Ở đó, họ cùng xuôi dòng, hòa lẫn vào nhau thành một con sông chạy về phía bờ vực thẳm. Quanh đầu họ mờ mịt khói thuốc lá, hơi rượu hâm nóng và hơi thở phả ra toàn mùi men. Ánh lửa hắt ra từ vài cây nến treo tường và để bàn chẳng sáng hơn là bao so với ánh trăng từ một bầu trời đang có bão, nhưng khói từ những ngọn lửa nến này tỏa ra thì hăm hở hòa thêm vào đủ thứ mùi hôi lởn vởn trong không khí.

Chốc chốc, tiếng cãi cọ bất đồng lại vang lên ầm ĩ khi những bóng người lờ mờ huơ tay ra oai lẫn nhau trong cảnh tranh tối tranh sáng; nếu lời qua tiếng lại biến thành ẩu đả, giữa một gã Tây Ban Nha và một gã người Đức chẳng hạn, những kẻ nói tiếng của gã nào liền ồ ạt theo phe gã đó. Nếu hai phe lực lượng bằng nhau, cuộc hỗn chiến sẽ là cả một trận giao tranh tập thể, nhưng nếu phe này yếu thế hơn phe kia, người ta sẽ mặc kệ hai đối thủ đầu têu trực tiếp dàn xếp vụ việc, hoặc bằng cái bắt tay hay bằng một nhát dao.

Hai chàng hiệp sĩ trẻ ngồi xuống vừa định chìa tay ra sưởi ấm thì một trận cãi vã như thế, vốn chực chờ nổ ra bất cứ lúc nào, đã châm ngòi nơi một góc phòng. Lời lăng mạ chát chúa vang lên, tiếng Đức chửi qua tiếng Tây Ban Nha chửi lại để người nghe hân hạnh cùng biết quốc tịch của người chửi. Ngay tức thì hơn chục gã đàn ông xông pha qua làn khói tiến về nơi xung đột. Khổ nổi chỉ ba là người Đức trong khi hết chín là người Tây Ban Nha, vậy là những gã người Đức vừa nhanh nhẹn lui về băng ghế của mình vừa làm bộ xuề xòa “Dào, chả có gì”. Thấy vậy mấy gã Tây Ban Nha cũng ngồi xuống nói với qua “Mặc chúng.”

Được để yên tự xử lý với nhau, hai kẻ tranh chấp chẳng mấy chốc biến thành hai đấu thủ. Những lời lẽ hung tợn được hiện thực hóa bằng hành động hung bạo và dưới ánh nến hai lưỡi dao loang loáng hươi lên; tiếng chửi rủa bật ra chứng tỏ có người bị trúng thương, mức độ tục tĩu thì minh họa cho tình trạng thương tích nặng nhẹ. Cuối cùng một tiếng rú đau đớn cất lên, ghế đẩu lẫn ghế tựa bị hất ngã chỏng chơ khi có người phóng ra phía cửa, và từ bên dưới chiếc bàn áp góc người ta nghe thấy những tiếng nấc giãy chết.

Vừa khi trông thấy ánh thép lóe lên Bá tước Moret đã nhổm người định can thiệp, nhưng một bàn tay cứng cỏi kịp ghì lấy tay neo chàng lại chỗ ngồi. Kẻ tử tế ngăn chàng chính là Guillaume. “Ngồi yên, vì Chúa.” Anh ta nói.

“Nhưng… đấy là giết người!” chàng Bá tước nói.

“Can hệ gì đến ngài?” Guillaume nói qua kẽ răng. “Mặc người ta.”

Và như chúng ta vừa quan sát, chàng ngồi yên mặc họ giao chiến. Trong lúc kẻ giáng đòn tử thương thoát ra cửa, người bị trúng thương tựa lưng vào tường, khuỵu dần rồi ngã lăn xuống gầm bàn, hơi thở hấp hối nghe hào hển.

Một khi cuộc đấu kết thúc và kẻ sát nhân đã bỏ đi, không ai phản đối việc giúp đỡ gì đấy cho người sắp chết. Kẻ hấp hối ấy là người Đức, và hai ba người đồng hương lúc nãy xúm lại bế anh ta ra đặt nằm lên mặt bàn.

Thương tích chết người là nhát đâm thốc ngược bằng dao của xứ Catalan, loại dao có lưỡi nhọn hoắt nơi đầu mũi nhưng lại rộng bản phía đầu chuôi. Chỗ đâm nằm giữa xương sườn thứ bảy và thứ tám chọc hẳn vào tim, và khi kẻ bị thương được để nằm lên bàn, anh ta nấc lên lần cuối trước khi chết hẳn.

Vắng mặt bằng hữu và thân nhân, những kẻ đồng hương nhảy vào thủ vai người thừa kế và tuyên bố sở hữu toàn bộ tư trang trên mình kẻ xấu số. Không ai phản đối, ba gã đồng bạn người Đức bắt đầu lục soát người chết rồi thản nhiên chia nhau tiền bạc, vũ khí, áo quần, xem đây là chuyện bình thường nhất thế gian. Chia chác xong xuôi, ba gã người Đức lôi ra ngoài cái xác bấy giờ chỉ còn trơ lại áo sơ mi và quần chẽn ngang gối. Đến ngả đường nhìn xuống vực sâu ngàn bộ, họ thảy cái xác qua bờ vực như xác người thủy thủ chết bị vứt qua mạn tàu đang giữa biển khơi. Khác nhau là ở chỗ vài giây sau người ta nghe thấy âm thanh một khối xương và thịt đập vào bãi đá ở bên dưới.

Cha, mẹ, vợ, con, bè bạn của người chết, tất cả đều khuyết danh, và chẳng ai mảy may nghĩ về họ. Anh ta tên gì, từ đâu đến, thực ra là ai? Giờ đây là vô nghĩa. Giữa không gian vô định anh ta chỉ là một chấm nhỏ li ti, và chỉ mắt Thượng đế mới đếm ra anh ta giữa hằng hà chấm li ti con người. Cái chết của anh ta dẫu có chăng lưu vết trong vạn vật cũng chỉ như cánh nhạn nghe đông gần về đã lặng lẽ bay khuất về phương nam, bỏ lại phía sau mỗi một tiếng thì thầm trong gió, hay như xác kiến mà lữ khách qua đường đã vô tình nghiền nát dưới gót giày.

Nhưng Bá tước Moret thì sốt vó nhận ra sự cách biệt giữa Isabelle và sự kiện kinh khủng này không có gì ngoài tấm vách mỏng. Chàng dứt khoát đứng lên lần bước đến cửa bếp nơi nàng đang ẩn nấp, và thấy bà chủ quán ngồi ngay ngưỡng cửa. “Yên tâm, chàng trai trẻ, có tôi trông chừng đây.” Bà nói.

Ngay khi ấy - như thể Isabelle linh cảm qua tấm vách rằng người yêu đang đến tìm - cửa mở ra và nàng đứng đấy, trao đến chàng ánh mắt cùng nụ cười trong như tia nắng của thiên đường. “Chàng đấy ư,” nàng nói. “Phu nhân cùng em đã sẵn sàng và đang chờ sự ra hiệu của chàng.”

“Vậy thì đóng cửa lại, Isabelle thân yêu. Đừng mở ra khi chưa nghe thấy tiếng ta nhé. Ta đi gọi Guillaume và Galaor.”

Cánh cửa khép lại. Quay người định cất bước thì chàng Bá tước thấy mình mặt đối mặt với Guillaume. “Quý bà cùng quý cô đã sẵn sàng.” chàng nói. “Ta rời khỏi đây ngay đi thôi nơi này đang khiến tôi lo sợ.”

“Được. Nhưng ta sẽ thoát đi dần dần, đừng gộp chung lại ra đi đột ngột. Ngài cùng mọi người sẽ ra trước; chừng hai phút nữa tôi cùng hành lý sẽ theo sau.”

“Ông nghĩ có rắc rối không nhỉ?”

“Có đủ chuyện ở đây đêm nay, và ngài vừa thấy mạng người họ xem rẻ đến độ nào.”

“Vì sao ông đưa chúng tôi đến đây nếu biết chúng ta gặp phải nhiều tướng cướp như vậy?”

“Lần cuối tôi qua lại đường này đã là hơn hai tháng trước mà khi ấy chưa có giao tranh ở nước Ý. Nơi nào có chiến tranh thì có kẻ đào ngũ, và kẻ đào ngũ thì trở thành kẻ cướp. Giá biết được những gì chờ ta ở nơi đây, lẽ ra tôi đã không ghé lại.”

“Thôi được. Hãy gọi Galaor giúp tôi. Chúng ta sẽ chuẩn bị la và sẵn sàng bỏ lại nơi này phía sau lưng.”

“Xin vâng.”

Năm phút sau, bốn lữ khách cùng người hướng dẫn ngấm ngầm rời khỏi ngôi nhà nghỉ của khách thương trốn thuế, người và vật tất cả đều lặng lẽ, và bắt đầu lại cuộc hành trình vừa bị gián đoạn.

LV

Linh hồn và tinh tủ

Ra khỏi bãi giữ la, Guillaume chỉ Bá tước vệt máu dài tô đỏ lên mặt tuyết đến tận mép núi nơi cái xác bị quẳng xuống vực. Không ai nói thêm lời nào; chàng Bá tước dè dặt nhìn quanh, tay chàng theo bản năng lại đưa lên sờ vào báng súng.

Isabelle đã không nghe gì bên trong quán cũng không thấy gì bên ngoài quán, chàng Bá tước dặn dò nàng ở yên, và nàng đã làm đúng như vậy.

Ánh trăng tỏa sáng lạnh lẽo lên địa hình tuyết phủ, chốc chốc lại khuất sau những áng mây đen chầm chậm trôi ngang trời như con sóng khổng lồ.

Đường khá bằng phẳng nên Isabelle cứ để mặc cho la đưa chân theo lối đi, riêng nàng ngước mắt nhìn vào không gian bao la của bầu trời. Nơi núi non về mùa đông khi không khí khô ráo và lạnh buốt, người đi thì ở chỗ cao trông xuống sương mờ lãng đãng lưng chừng đồi sao trên trời chiếu ra thứ ánh sáng thuần khiết và lấp lánh. Trong tâm trạng mộng mơ se lòng, Isabelle chẳng mấy chốc trôi vào dòng trầm mặc.

Lo lắng về sự im lặng của nàng bởi kẻ yêu nhau tất tật đều lo cả Bá tước Moret nhảy phóc xuống la. Chàng một tay cầm lấy sợi cương con la nàng đang cưỡi, tay kia đỡ lấy nàng leo xuống. “Isabelle, nàng đang nghĩ gì vậy?” chàng hỏi.

“Chàng ơi, em còn nghĩ gì khi nhìn lên bầu trời đầy sao nếu không phải là về năng lực vô cùng của Thượng đế và về nơi bé nhỏ đang có chúng ta trong vạn vật, nơi mà niềm kiêu hãnh đang khiến chúng ta tin rằng nó được tạo ra chỉ để dành riêng cho chúng ta.”

“Vậy thì, người mộng mơ thân yêu của ta, nàng nghĩ sao nếu biết kích thước thực sự của những thế giới đang lăn qua khung trời xa kia, so sánh với thực thể Địa Cầu?”

“Chàng biết rồi nên hỏi, đúng không?”

Bá tước mỉm cười. “Tại Padua,” chàng kể, “ta theo học thiên văn với một bậc thầy vĩ đại người Ý, một vị giáo sư xem ta như bằng hữu thâm giao. Ông trò chuyện cùng ta về một bí mật chưa dám tiết lộ vì sợ rằng ông bị hiểm nguy khi làm vậy.”

“Bí mật khoa học lại nguy hiểm được sao?”

“Đúng vậy, nếu nó đối nghịch với sách thánh!”

“Người ta trên hết cần phải có đức tin! Trong tấm lòng mộ đạo, với đức tin khoa học là thứ yếu.”

“Nhưng Isabelle ơi, xin nhớ rằng nàng đang chuyện trò cùng con trai Henri IV, người có cha cải giáo vì hoàn cảnh chính trị bắt buộc. Lời cuối của ông ấy về ta trước khi mất mà chao ôi, ông ấy ra đi quá sớm không thể sẻ chia cho ta ý tưởng nào thêm nữa những lời cuối ấy là ‘Hãy để con ta tìm tòi, hãy để thằng bé khám phá, và để thằng bé tự quyết định lấy.’”

“Ý chàng là mình không phải tín đồ Công giáo ư?” Giọng Isabelle tỏ ra lo lắng.

“Không đâu nàng đừng lo,” Bá tước vội trấn an. “Nhưng thấy ta, một ông già Calvin, dạy ta dùng lẽ phải mà suy xét tín ngưỡng, và đừng chấp nhận tín lý tôn giáo nếu điều này đòi hỏi vì đức tin mà kìm hãm tư duy. Vậy nên ta tìm tòi, khám phá và thận trọng với bất cứ huấn dụ nào mặc định niềm tin mù quáng. Dù vậy, điều này không hề ngăn cản ta hân hoan trước sự vĩ đại của Thượng đế, trước lòng nhân từ của người là nơi ta nương tựa khi gặp thảm họa.”

“Nhẹ nhõm làm sao,” Isabelle mỉm cười. “Em đã sợ mình yêu người ngoại giáo.”

“Không khéo nàng yêu phải kẻ còn tệ hơn thế, Isabelle ạ. Người ngoại giáo thì có khi còn chấp nhận cải đạo, nhưng nhà tư tưởng thì họ tìm đến sự khai sáng, mà khai sáng thì tách xa tín lý vì nó tiếp cận với chân lý phổ quát. Isabelle ơi, ví thử ta sống tại Tây Ban Nha vào thời Philip II, hắn ta đã bị mang ra thiêu sống như một tên dị giáo.”

“Mon Dieu! Thế những vì sao em đang ngắm nhìn thì sao đây, và vị thầy người Ý ấy đã bảo chàng những gì?”

“Ông ấy bảo ta điều nàng sẽ phủ nhận, dẫu ta xét rằng điều ấy là chân lý tuyệt đối.”

“Em chẳng bao giờ phủ nhận những gì chàng nói cùng em đâu, người yêu ạ.”

“Nàng từng bao giờ sống gần biển chưa nhỉ?”

“Em từng đến Marseilles hai lần.”

“Vậy theo nàng nơi ấy đẹp nhất trong ngày là khi nào?”

“Lúc chiều rơi.”

“Nàng không tin bóng tà dương ấy dần trôi rồi sớm khuất sau chân trời đâu nhỉ?”

“Có, và em vẫn tin vậy.”

“Ta e nàng nhầm lẫn mất rồi, Isabelle ạ: chẳng phải Mặt Trời di chuyển đâu, mà là Trái Đất trên đó có nàng.”

“Đời nào!”

“Đã bảo là nàng sẽ phủ nhận mà.”

“Mặt đất đang đi thì em cảm thấy chứ.”

“Không đâu, vì mọi vật cùng di chuyển với nó, cả không khí quanh ta cũng vậy.”

“Như dẫu quanh ta là thế giới đang đi, ta vẫn thấy Thái Dương đấy thôi.”

“Đúng thế, Isabelle ạ, suy luận này gần như dẫn dắt nàng đến gần với khoa học. Nhưng Trái Đất không chỉ đang đi mà còn xoay nữa; bây giờ đây chẳng hạn, Mặt Trời vẫn chiếu sáng phía bên kia Trái Đất chúng ta đấy.”

“Nếu vậy ta đang bị đảo ngược chân hướng về trời cao mất rồi?”

“Ở một nghĩa tương đối thì chúng ta đang là vậy! Nhưng không khí mà ta vừa đề cập là bao quanh và giữ lấy chúng ta.”

“Em chẳng hiểu gì cả, Antoine ạ, mình nói sang chuyện khác nhé.”

“Nàng thích nói chuyện gì?”

“Chuyện mà đang khi em nghĩ thì chàng hỏi em đang nghĩ gì ấy.”

“Thế nàng nghĩ gì ?”

“Em đang thắc mắc những thế giới rãi rác khắp cả bầu trời kia phải chăng được tạo ra để là mái ấm cho linh hồn chúng ta sau khi chết không nhỉ.”

“Này Isabelle, ta chưa hề nghĩ mình sẽ tin rằng nàng lại mơ mộng xa đến vậy.”

“Mơ xa ư? Vì sao?”

“Chỉ hai hay ba trong số ấy nhỏ bé hơn thế giới của chúng ta: Sao Kim, Sao Thủy và Mặt Trăng ba cả thảy. Số còn lại đều lớn hơn Trái Đất này những tám mươi lần, bảy trăm lần, thậm chí một ngàn bốn trăm lần.”

“Phải chăng ý chàng là Thái Dương, mà hẳn nhiên rồi đó là vì sao chủ của mọi vì sao. Từ vầng dương kia chúng ta có tất cả sự ấm áp, sức mạnh và vẻ huy hoàng của thế giới quanh ta. Thái Dương không chỉ là nhịp đập ở trái tim mỗi người, nó là nhịp đập con tim của Địa Cầu.”

“Isabelle thân yêu, nàng chỉ nói bằng trí tưởng tượng cùng ý thơ của mình hơn là vị thầy người Ý của ta nói bằng sự uyên thâm của ông ấy.”

“Nhưng mà,” Isabelle gặng hỏi, “làm sao những chấm sáng ấy trên trời lại còn lớn hơn Địa Cầu?”

“Không kể đến những vì sao khó mà thấy được vì chúng ở quá xa, như Thiên Vương Tinh và Thổ Tinh chẳng hạn nàng thấy vì sao vàng kim không nhỉ, đàng kia ấy?”

“Em có thấy.”

“Đấy là Mộc Tinh, vì sao lớn hơn Trái Đất bốn trăm mười bốn ngàn lần và được tắm táp bằng ánh sáng vĩnh hằng của bốn mặt trăng quanh nó.”

“Nhưng làm sao mà nó trông ra quá bé khi Mặt Trời trông ra quá lớn?”

“Phần vì Mặt Trời lớn hơn Mộc Tinh gấp năm lần, phần vì chúng ta cách xa Mặt Trời chỉ ba mươi tám triệu lý⁶⁷, mà cách xa Mộc Tinh những một trăm bảy mươi triệu lý.”

“Mà những điều này là ai bảo chàng thế, Antoine?”

“Vị thầy người Ý của ta.”

“Thế quý danh ông ấy là gì?”

“Galileo.”

“Và chàng tin những gì ông ấy bảo?”

“Chắc chắn.”

“Ôi, Bá tước thân yêu, chàng khiến em sợ hãi trước những quãng đường quá xa như thế. Em lo linh hồn mình làm sao đi được ngần ấy hành trình!”

“Giả dụ chúng ta có linh hồn, Isabelle à.”

“Chàng ngờ ư?”

“Ta chưa hề thấy nó.”

“Ta đừng nói chuyện này nữa nhé; vị thầy người Ý cũng mặc, em vẫn thích tin thật nhiều là mình có linh hồn!”

“Nếu nàng tin mình có linh hồn, ta cố gắng tin rằng mình cũng có.”

“Ừ, cho là chàng có đi, rồi khi qua đời chàng được tự do lựa chọn, hoặc tạm thời ở lại nơi đây hay vĩnh viễn đi sang thế giới khác. Chàng chọn đâu nhỉ?”

“Này Isabelle yêu quý của ta, nếu là nàng thì nàng sẽ đi đâu?”

“Em thừa nhận mình thiên về Mặt Trăng, vì đây là vì sao dành cho những tình nhân đáng thương.”

“Đấy là lựa chọn tốt xét về ý nghĩa nó là tinh tú ở gần nhất, Isabelle là, chỉ cách nơi này mỗi chín mươi sáu ngàn lý, nhưng đấy lại là hành tinh tồi nhất để linh hồn nàng lưu lại.”

“Vì sao?”

“Vì nó là nơi không thể ngụ cư, dù có là linh hồn cũng thế!”

“Ôi, xui rủi làm sao! Chàng có chắc không đấy?”

“Tự nàng xét lấy. Hiện thời bao nhiêu kính thiên văn tốt nhất thế giới đều đặt ở Padua. Khi nhìn về hành tinh yêu thích của nàng, người ta không thấy gì ngoài sự tuyệt đối khô cằn và quạnh quẽ, ít ra là ở phần bán cầu thấy được; không có không khí, nên chẳng có sông, hồ hay đại dương, không cây cối, không sự sống. Có thể rằng nửa không thấy được bên kia biết đâu lại có mọi thứ mà nửa này không có. Nhưng ta lấy làm ngờ điều này, vậy nàng đừng gửi linh hồn mình lên đấy nhé, bởi lẽ nàng đi đâu thì ta phải theo cùng đến đó.”

“Chàng dường như biết cả những thế giới ấy như là chàng từng sống ở đó vậy, Bá tước của em! Thế ở tất cả những vì sao và những chòm tinh tú ấy, những hành tinh cùng nguyệt cầu ấy, em nên đi đến đâu nếu linh hồn của chàng đã quyết định theo em?”

“Nếu vậy,” Bá tước nói, “ta đến ngay nơi này: Sao Kim!”

“Với kẻ cho mình không phải người ngoại giáo, đấy là một đôi chút nhân nhượng. Vậy lý do gì Sao Kim là hành tinh chàng chọn?”

“Thấy đàng kia chứ, Isabelle thân yêu? Ánh lửa màu xanh ấy trên nền trời là Sao Kim; nó là dấu hiệu cho đầu hôm cũng là tín hiệu của sớm mai, là hành tinh rạng rỡ nhất Thái Dương Hệ. Nó chỉ cách Mặt Trời hai mươi tám triệu lý hay khoảng ấy, tiếp thu sức nóng và ánh sáng gấp hai lần Địa Cầu; nó cũng có khí quyển như nơi của chúng ta, và tuy rằng chỉ bằng non nửa hành tinh ta đang ở, núi non ở đó có độ cao một trăm hai mươi ngàn bộ. Đáng chú ý là đây, không như Sao Thủy, Sao Kim mây phủ hầu khắp nơi, nên ở đó hẳn là có sông và có suối, những thứ không hề tồn tại ở Mặt Trăng. Linh hồn dạo bước dọc bờ suối sẽ nghe được tiếng nước rì rào cùng không gian trong lành dịu mát.”

“Hay quá: thì ta cùng đến Sao Kim vậy,” Isabelle vui vẻ.

Hiệp ước ký kết vừa xong thì một âm thanh hối hả tiến đến gần. Hai người dừng cuộc chuyện trò để quay lại xem thử chuyện gì. Một người đang lao thật nhanh về phía họ, nhưng thay vì kêu réo ầm lên thì anh ta chỉ vẫy nón loạn xạ. Họ có thể trông thấy anh ta rõ ràng khi trăng trôi qua chỗ trống giữa áng mây như con thuyền trôi trên vùng biển xanh sâu thẳm.

Rõ ràng người này có điều gì đấy quan trọng cần truyền đến cho đoàn người lữ hành. Khi đến vừa đủ gần, anh ta hào hển gọi tên Guillaume. Guillaume liền xuống la và chạy đến đón anh ta, chính là một trong hai người buôn hàng lậu đã nhường chỗ bên lò sưởi cho Bá tước Moret và Galaor.

Hai người gặp nhau ở nơi cách xa năm mươi bước, nhỏ giọng trao đổi vài lời rồi cùng đi về phía đoàn người. “Tin xấu, bằng hữu Jacquelino,” Guillaume nói, giả vờ tỏ thái độ thân tình để đánh lừa người bạn buôn lậu về đẳng cấp của Moret, một đẳng cấp mà xem ra người bạn này cũng phần nào đoán ra. “Họ đang đến theo sau chúng ta. Cần tìm nơi ẩn nấp chờ họ đi qua khỏi.”

### LVI

Cầu Giacon

Đây là sự tình xảy ra nơi quán trọ của những người buôn lậu. Sau khi Bá tước Moret, Galaor và Guillaume Coutet rời khỏi gian khách sảnh, cửa trước lại bật mở và ló ra gương mặt gã người Tây Ban Nha, kẻ đã ra tay tàn bạo rồi co giò bỏ trốn. Cả gian phòng yên lặng như tờ, tưởng như vừa rồi chẳng có sự kiện bất thường nào xảy ra. “Bằng hữu Tây Ban Nha, lại đây!” Gã kêu lớn.

Đám người Tây Ban Nha nghe thấy tiếng gọi thì đứng cả lên tiến về phía gã người đồng hương. Nghi ngờ toán này có ý định mờ ám, một người buôn lậu bạn của Guillaume Coutet lẻn ra cửa sau rồi men ra phía trước đến gần những kẻ âm mưu đang thì thầm. Anh ta nghe thấy tên giết người nói cùng đám người đồng hương, rằng qua cửa sổ gian bếp hắn trông thấy hai phụ nữ, một người trông tướng mạo quý phái. Hắn nói hai phụ nữ này chừng như cùng đi trong đoàn người của Guillaume, quả là cơ hội trời cho không thể nào bỏ qua.

Tên giết người chẳng tốn bao công sức để thuyết phục đồng bọn cùng tóm lấy dịp may. Lũ cướp Tây Ban Nha bọn chúng mười người cả thảy, thừa sức trấn áp dễ dàng ba người đàn ông trong đoàn khách lữ hành, nhất là một trong số đó chẳng qua chỉ là kẻ dẫn đường, ắt chẳng hơi đâu thí mạng vì những người xa lạ. Gật gù khen phải, cả bọn hè nhau lấy vũ khí.

Cùng khi ấy, người buôn lậu cũng lén thoát đi rồi thục mạng chạy ra đường, hy vọng bắt kịp đoàn người trước khi băng đảng Tây Ban Nha kéo đến. Quả thực anh ta đã đến trước, nhưng cũng chẳng chóng hơn là bao.

Guillaume và người bạn buôn lậu cùng gấp rút thảo luận. Cả hai nắm rõ địa thế ở đây như trong lòng bàn tay, nhưng phải nơi không lùm cây tán lá, ẩn nấp cho hết năm người cùng bầy la không phải là chuyện dễ. Hai người kẻ nhăn trán người nhíu mày, rồi bất chợt cùng lúc thốt lên “Cầu Giacon.”

Cầu Giacon là một vòm đá cao bắt ngang qua hẻm núi để cõng mặt đường vượt phụ lưu sông Po ầm ầm như thác ở bên dưới. Sang đến bên kia cầu thì đường chia hai nhánh, một ngược lên Venaux, một vòng lại Susa, về phía sau lưng đèo. Đến ngã ba này, toán người Tây Ban Nha ắt phải đoán xem con mồi của chúng theo ngã nào. Nếu chúng đi trật đường thì đoàn người lữ hành có cơ may thoát thân nhất là khi những tên Tây Ban Nha này đinh ninh đoàn người không biết mình đang bị chúng đuổi sau lưng. Vậy nên có lẽ chúng chỉ chọn ngã này hay ngã kia rồi cứ thế mà chạy.

Đoàn người cưỡi la mất mười phút thì đến được Cầu Giacon. Guillaume cầm cương cho Isabelle, bạn anh ta cầm cương cho phu nhân De Coëtman, cứ thế họ qua khỏi nhịp cầu hẹp bản. Ý trời đang đứng về phía họ, vì một biển mây đen vốn che khuất chòm tinh tú mà vừa rồi chàng Bá tước cùng Isabelle say mê chiêm ngưỡng cũng đang sắp sửa nuốt chửng cả Mặt Trăng cùng vầng sáng của nó. Chừng năm phút nữa thôi, tứ bề sẽ tối đen như mực.

Người buôn lậu buông sợi cương con la của phu nhân De Coëtman, đi chừng năm mươi bước rồi quỳ thụp xuống áp tai vào mặt đất. Đoàn người cưỡi la đứng im. Sau vài giây chăm chú lắng nghe anh ta đứng vụt dậy chạy nhanh trở lại. “Chúng sắp đuổi đến nơi rồi,” anh ta nói, “chỉ còn cách sau ta sáu trăm bước. Mặt Trăng sẽ khuất vào mây chừng phút nữa, gấp lắm rồi, phải nhanh lên.”

Họ lại cưỡi la chạy đi. Mây quét ngang trời và Mặt Trăng biến mất; nhìn lại phía sau, đoàn người lữ hành thấy đám người truy đuổi họ trờ tới cây cầu ngay khi bức màn trời tối đen chụp xuống. Guillaume đang dẫn con la đi đầu bỗng đột ngột rẽ về bên trái, đưa cả đoàn sang một lối đi cắt ngang qua dốc đá dẫn xuống con sông nhánh cuồn cuộn bên dưới.

Lối mòn này có lẽ là đường tắt dẫn la xuống sông uống nước mát vào mùa hè oi bức. Đường dốc cao nên ai nấy phải dò dẫm để tránh bị sẩy chân. Xuống đến đáy vực người buôn lậu lại áp tai vào nền đá. “Chúng đang đến,” anh ta nói. “Lỡ như con la nào đấy của ta hí lên khiến chúng phát hiện, hãy bình tĩnh mặc tôi lo liệu tôi sẽ cầm cương con la ấy và đánh lạc hướng chúng.”

Guillaume đưa cả đoàn nấp ngay dưới khung vòm chiếc cầu đá, vào đấy rồi ai nấy đều dùng khăn buộc mõm la lại. Trong khi ấy người bạn buôn lậu tiếp tục đi về phía trước xem dọc con đường đi Venaux. Chẳng mấy chốc mọi người đều nghe được toán cướp Tây Ban Nha khi chúng băng qua cầu. Nhờ được cả chiếc cầu và bóng đêm đen che giấu, đoàn người lữ hành như hoàn toàn biến mất, trừ phi tai nạn bất ngờ nào đấy xảy ra khiến nơi họ ẩn náu bị lộ.

Qua khỏi cầu, bọn tướng cướp bắt đầu cãi nhau về chuyện nên tiếp tục theo đường đi Venaux, hay vòng lại theo hướng Susa. Cuộc cãi cọ trở nên căng thẳng và những ai trong đoàn người ẩn nấp hiểu tiếng Tây Ban Nha đều có thể nghe hết những gì chúng nói.

Bỗng nhiên họ nghe thấy một giọng nam cất cao tiếng hát từ phía xa vọng lại. Guillaume chặn ngón tay lên môi Bá tước Moret anh ta đã nhận ra tiếng của bạn mình.

Tiếng hát ngưng bật giữa cuộc tranh luận nơi ngã ba đường. Bốn người trong số bọn cướp bước đến chặn gã ca sĩ. “Này bằng hữu!” chúng gọi bằng tiếng Ý bập bõm. “Ngươi có thấy kẻ lữ hành nào cưỡi la qua đây chăng?”

“Tôi thấy hai đàn ông và hai ả đàn bà đi theo sự dẫn đường của Guillaume Coutet, khách thương từ Gravière,” anh ta nói. “Phải ý các ông là họ không đấy?”

“Đích thị!”

“À, họ chỉ khoảng năm trăm bước chân về phía trước trên đường đến Venaux,” người buôn lậu nói. Thông tin này kết thúc cuộc bàn cãi và toán cướp hối hả xuôi theo đường về hướng Venaux.

Từ bên trong bóng tối dưới cầu đoàn lữ khách thận trọng đưa mắt nhìn ra. Về phần chàng buôn lậu thì đi vào nhánh đường về Susa đồng thời ra hiệu đoàn lữ khách đi theo. Âm thanh bọn cướp càng lúc càng nhỏ dần, đợi thêm năm phút nữa, Guillaume dẫn đoàn người ngược dốc leo trở lên mặt cầu. Theo đường về Susa, đi được năm trăm bước thì họ bắt kịp người buôn lậu. Không muốn quay trở lại quán trọ sau khi lừa bọn cướp, anh ta tỏ ý xin được tham gia vào đoàn người. Lời đề nghị lập tức được chấp thuận và Bá tước Moret hứa rằng một khi sang đến bên kia biên giới đi vào vùng Piedmont, anh ta sẽ được hậu tạ xứng đáng.

Họ tiếp tục hành trình, giục la chạy nhanh chân vì đường về ngã Susa càng lúc càng dễ đi. Khi tiến về đích gần hơn nữa hai người dẫn đường khuyên mọi người cảnh giác, nhưng đường này chẳng mấy ai biết đến và lưa thưa người qua lại đến mức người xứ Savoy cũng chẳng buồn cắt đặt lính gác dẫu rằng nó tiến về tường thành phía Bắc.

Nhưng khi đến nơi thì họ nhận ra cả khu thành lũy bị bỏ hoang vì toàn bộ tuyến phòng thủ thị trấn Susa đều tập trung ở con đường đèo cách chừng một dặm về phía trước. Cuối cùng, men theo tường thành vòng quanh ra hướng đông, họ xuống khỏi núi và đi vào đường dẫn về thị trấn Malavet, nơi họ dừng chân nghỉ qua đêm.

Sáng hôm sau, mọi người cùng hội ý với nhau. Họ có thể đi xuống vùng đồng bằng rồi theo đường Rivarolo và Joui đến Hồ Maggiore, nhưng cách này khá mạo hiểm và rủi ra bị bắt thì tình cảnh còn tệ hơn cả việc bị rơi vào tay bọn cướp Tây Ban Nha. Thực ra lúc khởi hành từ nước Pháp Bá tước Moret còn có nhiệm vụ mang thư của Vương hậu Anne đến ngài Gonzalès de Cordova Tổng trấn thành Milan, và như vậy chàng có thể vờ như đang thi hành sứ mệnh cho hai bà hậu đến Rome và Venice. Có điều theo chước sẽ gây tổn thương cho niềm kiêu hãnh của chàng, kẻ là con trai thực sự của vua Henri IV và là người không ưa nói dối.

Thêm nữa, làm vậy sẽ rút ngắn cuộc hành trình, mà Antoine de Bourbon thì lại ước sao chuyến đi này dây dưa ra càng lâu càng tốt, và do ý kiến chàng đưa ra được xem trọng hơn cả, ý chí của chàng đã dành được ưu thế.

Vậy là họ quyết định đi vòng theo đường dài hơn, xuyên qua Aosta, Domodossola, rồi Sonovre, và bằng cách theo đường vòng tránh lưu vực Lombard họ sẽ tìm thấy đường về Verona, đến đó thì họ chẳng lo gì nữa. Sau hai ngày nghỉ ngơi tại Verona, đoàn người sẽ chia tay, hai phụ nữ sẽ tiếp tục trên yên ngựa hành trình về điểm đến, Mantua.

Đến Ivrea, chàng buôn lậu tháp tùng dẫn đường đến sau ngỏ lời từ biệt, sau khi sự nhiệt tình của anh ta được đền đáp bằng một bao tiền đủ nặng để Guillaume Coutet tin chắc hơn nữa là mình đang dẫn đường cho một nhà quý tộc ẩn danh. Để xác tín mối nghi ngờ này là đúng, anh ta quyết định đồng hành cùng đoàn lữ khách cho đến khi kết thúc chuyến đi. Khéo thay, sự xác nhận ấy chẳng mấy khó khăn để có được: nếu Guillaume Coutet quyết tâm phụng sự vì chàng Bá tước đã cứu mạng anh ta thì Antoine de Bourbon cũng quý mến và cảm nhận mối quan hệ mật thiết giữa vị cứu tinh và người được giải cứu.

Cuối cùng, sau hai mươi bảy ngày đi đường cùng một chuỗi sự kiện không quan trọng mà để khỏi mất thì giờ bạn đọc chúng tôi đã lược bỏ vì chúng chẳng ăn nhập gì mấy với những sự kiện trước đó, đoàn người đã về đến Mantua qua ngả đường Tordi, Nogaro và Castellarez.

### LVII

Lời nguyện thề

Không thư từ, không lời nhắn nào báo trước cho Nam tước De Lautrec về sự xuất hiện của ái nữ. Vậy nên phút đầu đoàn tụ là cả một sự vỡ òa tình phụ tử, dù chưa hẳn lúc nào ông cũng là một người cha hết dạ vì con.

Phải mất giây lâu ngài nam tước mới ghi nhận sự hiện diện của những người đồng hành cùng con mình và xem qua lá thư Hồng y Richelieu gửi cho ông. Đọc thư ông mới biết quý danh của chàng thanh niên có nhiệm vụ hộ vệ con gái mình, và cũng biết được Hồng y đã quan tâm chu toàn cho Isabelle của ông đến mức nào.

Xét mọi lẽ ông đều thấy mình có quá đủ lý do cần thông báo ngay đến Charles de Gonzague, vị tân Công tước xứ Mantua, về việc cha con đoàn tụ và về thân phận cao quý của người đã hộ vệ con gái ông đến tận cửa nhà bình an vô sự. Vậy là ông phái gia nhân đến Château de Té để báo tin cho ngài Công tước, một cái tin hẳn sẽ khiến ngài rất lấy làm quan tâm vì Bá tước Moret, với tư cách em ruột Louis XIII, hẳn là người biết rõ ý định bảo mật của quốc vương và Hồng y.

Hay tin chàng Bá tước đề nghị được tiếp kiến, Công tước xứ Mantua phúc đáp bằng cách nhảy tót lên ngựa chủ động đến tận nơi, mang theo chỉ một người hầu cận thân tín nhất. Tuy là con trai Henri IV, Bá tước Moret vẫn mũ cầm tay và đợi ông ngồi trước, một cử chỉ khiến ông khen thầm.

Vừa hay, qua lời sứ thần ngài Công tước cũng đã biết tin từ Paris vào hôm 4 tháng 1 năm 1629, vài ngày sau khi Bá tước Moret đưa Isabelle lên đường, một tin tức đủ khiến cho ông vơi đi bao sợ hãi, rằng Hồng y bằng vào lời hứa của nhà vua cho hay nước Pháp sẽ hết mình yểm trợ Mantua. Và giờ đây, trước mặt ông không phải là người đưa tin bình thường nữa mà là vị sứ thần đặc mệnh của Hồng y đoan chắc cùng ông rằng Hồng y và cả nhà vua đang trên đường đến đây.

Lịch sử cho chúng tôi biết rằng Thứ Năm ngày 15 tháng 1 là hôm nhà vua ăn tối tại Moulins và nghỉ đêm tại Varenne. Chúng tôi không biết đích xác ông ấy ở những đâu vào thời gian từ ngày 15 tháng 1 đến ngày 5 tháng 2, có điều chúng tôi biết chắc tại thời gian ấy trận đại dịch bùng phát từ nước Ý đã vượt qua dãy núi Alps lan đến tận Lyon. Giáp mặt với cái lạnh cắt da và dịch bệnh chết chóc như thế ấy, liệu chí can trường của nhà vua có đủ để đưa ông đi xuyên vùng Lyon lên đến tận dãy núi đóng băng?

Với những ai hiểu rõ bản tính tiền hậu bất nhất của nhà vua, đây quả là mối lo thật sự, nhưng với người biết Hồng y luôn trước sau như một, ít nhiều hy vọng vẫn còn đó. Bá tước Moret chỉ có thể lặp lại với Công tước xứ Mantua những gì chàng được Hồng y dặn dò: rằng quân Pháp có ý định vây hãm thành Casale để giải tỏa tức thì cho Mantua.

Không thể mất thời gian thêm nữa. Charles, Công tước xứ Nevers, biết được từ nguồn đáng tin cậy rằng Hoàng thân Gaston giữa lúc mụ người vì uất đã biên thư cầu viện Wallenstein ở Đức. Thế là gã Me-xừ đã vô tình lôi kéo về phía nước Pháp những tên người Hung mới dưới sự chỉ huy của tên Hoàng đế Attila kiểu mới. Suốt ba tháng qua, hai viên tướng của lũ người man di này là Aldringen và Gallas, những tay tổ nghề đốt phá, đã cướp bóc thỏa thuê dọc đường qua các vùng Worms, Franfurt và Swabia. Với ngài Công tước Mantua tội nghiệp, chúng dường như thể đã lù lù vượt qua dãy núi Alps, còn kinh khủng hơn cả những bộ lạc man rợ ở vùng Cimbri và Teutons, là những kẻ lấy khiên làm ván trượt để phi xuống núi rồi phóng vút qua những dòng sông hóa băng.

Bá tước biết mình không nên ở lâu tại Mantua, chàng đã hứa cùng Hồng y là sẽ trở về gia nhập chiến dịch thế nhưng, ngài Công tước lại nài nỉ chàng phụ giúp phòng thủ Mantua cho đến khi lực lượng nhà vua đến giải vây. Tình hình ở Mantua hiện quá sức ngặt nghèo đến nỗi Nam tước De Lautrec hầu như lấy làm tiếc là đã để con gái lặn lội đến tìm mình tại nơi hiểm nguy đến dường này.

Một ngày sau khi họ đến nơi, phụ thân Isabelle gọi nàng đến có chuyện riêng cần bàn. Ông nói với ái nữ về việc mình đã có lời giao ước sẽ gả nàng cho Tử tước Pontis đáp lại, Isabelle thẳng thắn thưa cùng cha về lời thề hẹn mà Bá tước Moret đã tỏ cùng nàng. Vẫn biết Me-xừ De Pontis vốn dòng dõi thế gia, nhưng hoàn toàn không thể so bì với Antoine de Bourbon vốn người mang đẳng cấp cao hơn hẳn bất kỳ ai không phải người hoàng tộc. Ngài nam tước thuận tình mời Bá tước Moret đến gặp để hỏi han ý định và được chàng đối đáp bằng lời lẽ ngay thật thường ngày, rằng Hồng y đã buộc chàng cam kết và sẽ chứng thực cho lời cam kết ấy một khi chàng hoàn tất nhiệm vụ.

Nam tước De Lautrec chấp nhận lời giao ước này, với điều kiện nếu Bá tước tử trận, hoặc đính ước với người khác, ông sẽ giành lại quyền định đoạt và đặt tay ái nữ vào bất cứ nơi nào ông muốn. Rào đón như vậy rồi, ông chẳng còn lý do gì để cản trở chàng Bá tước trẻ sánh đôi cùng Isabelle nữa.

Buổi tối sau hai cuộc nói chuyện trên, đôi thanh niên yêu nhau vừa dạo bước dọc bờ sông Virgil vừa kể lại cho nhau nghe những gì họ đã đối thoại cùng nam tước. Isabelle đòi người yêu của nàng hứa là không được phép để mình tử trận, chàng hứa rằng mình sẽ không bao giờ phu thê cùng ai khác, và cả hai cùng lấy làm vừa lòng.

Chúng tôi xét thấy cần phải nhấn mạnh ý không bao giờ phu thê cùng ai khác, vì đối với con trai Henri IV trừ ra Antoine de Bourbon thì đấy chẳng qua lời hứa lập lờ, biểu hiện bên ngoài tuy đúng vậy, nhưng tinh thần không nhất thiết là vậy. Chẳng có động cơ bí ẩn nào đằng sau lời hứa không được phép để mình tử trận, điều ấy đã hẳn, nhưng bảo không bao giờ phu thê cùng ai khác ngoài nàng Isabelle de Lautrec thì than ôi, lỡ ra có thêm vài tình nhân thì đâu tính là trái với lời thề, hay phải những lúc lạc lòng chẳng hạn, ấy chẳng qua tại Quỷ sứ khéo dụ chứ đâu phải vì chàng không chung thủy? Ai cũng thế thôi, chẳng riêng gì con trai kẻ mang tư tưởng tự do như Henri IV. Liệu chàng Jacquelino thật thà xứ Basque đủ sức đương cự trước hấp lực tràn trề nhục cảm của người chị họ Marina xinh đẹp, người mà tia mắt nóng bỏng luôn chờ chực phát lửa tình thiêu rụi tim chàng?

Sẽ là ra sao nếu lại có thêm một buổi tối giống như lần xảy ra sau buổi dạ tiệc của Marie de Gonzague, khi mà La Fargis, nụ hôn vẫn còn bỏng cháy trên môi chàng, đủng đỉnh đưa chân bước vào kiệu, sẽ là ra sao nếu Satan vỗ vai nháy mắt bảo chàng mau theo nàng vào trong luôn thể? Liệu chàng đủ cương quyết đạp Satan một phát rơi tòm về Địa ngục?

Chúng tôi không dám nói rằng với Antoine de Bourbon thì những gì chàng nói cùng Isabelle de Lautrec là dư sức đẩy lùi hấp lực của phu nhân De Fargis, vị nữ thần Venus Astarte mà những ai vô phúc được nàng yêu thì đừng mong gì thoát khỏi ngôn từ trái cấm ngọt ngào nàng luôn rù rì ở bên tai. Những gì chúng tôi nói được ấy là Bá tước Moret cần một nhân chứng hơn là dòng sông trôi mà kẻ ngoại giao gọi là Mincio, và cần những nguồn sáng khác hẳn thứ ánh sáng của Venus, Jupiter, Saturn, hay Cassiopeia. Thế là chàng đòi Isabelle theo chàng đến một ngôi giáo đường để rồi trước Chúa lắng nghe chàng xác nhận lại sự nghiêm trang của lời thề chàng đã thốt.

Isabelle, giống hệt người đồng cảnh Juliet, hứa hết những gì người yêu đòi nàng hứa, lặp lại với chàng cùng một ý của thi hào người Anh: “Tấm lòng em vô cùng, tình yêu em sâu thẳm; trao về chàng bao nhiêu, em lại có bấy nhiêu, cả hai đều vô tận⁶⁸.”

Hôm sau cũng vào giờ ấy, nghĩa là chín giờ khuya, hai bóng đen, cái này sau cái kia chỉ cách vài bước chân, cùng lách vào bên trong Giáo đường Thánh Andrew qua một cánh cửa hông nhỏ hẹp. Dưới ánh sáng của những ngọn đèn vĩnh cửu và những ngọn nến nguyện ước gợi sự tưởng nhớ về phép lạ, họ lần bước về phía bàn thờ Đức Mẹ Các Thiên Thần, mà người ta biết đến với cái tên còn đẹp hơn nữa ấy là Đức Mẹ Của Tình Yêu, kể từ khi sự khấn nguyện đầu tiên cách đấy nửa thế kỷ về trước đã bộc lộ ra tính dễ bị thương tổn vì yêu của một vị giám mục.

Đi trước là một thiếu nữ, nàng đến quỳ gối trước bàn thờ. Chàng trai trẻ theo sau cũng quỳ xuống cạnh nàng bên tay phải. Cả hai người, rạng rỡ cùng thanh xuân và sắc đẹp, bên nhau giữa không gian chan hòa ánh sáng. Nàng cúi đầu, đôi mắt đẫm lệ vì mừng vui, chàng ngừng mặt, ánh mắt sáng ngời vì hạnh phúc.

Mỗi người một lời nguyện cầu thầm lặng, nói là “mỗi người,” chúng tôi tình thực chỉ muốn nói đây là mỗi mình “Isabelle de Lautrec.” Vì bao lời tràn ngập con tim đã hun đúc thành sự nguyện cầu trên môi nàng gửi gắm về Đức mẹ thân yêu. Nhưng với đàn ông thì chỉ vào lúc nguy nan người ta mới cầu chúa; còn khi hạnh phúc, họ chẳng cầu nguyện được gì ngoài dăm câu bập bẹ ước ao chìm giữa tiếng thở dài say đắm.

Thế rồi, đợt sóng tình đầu tiên dâng trào, tay hai người run rẩy áp vào nhau. Isabelle thở hắt ra vì mừng vui đến mức nàng nghe tiếng lòng đang thắt lại. Nhất thời quên hằn mình ở đâu, nàng thổn thức kêu lên, “Ôi, tình yêu của em, trái tim em yêu chàng biết bao!”

Bá tước ngước nhìn lên Đức mẹ. “Nhìn kìa!” chàng hớn hở. “Đức mẹ mỉm cười! Và ta cũng vậy, bởi ta cũng yêu em xiết bao, Isabelle của ta.”

Họ lắng nghe nhịp đập trong lồng ngực, đang phập phồng dưới sức nặng của nỗi niềm hạnh phúc.

Bá tước áp bàn tay Isabelle lên ngực, rồi khẽ cầm lấy những ngón tay nhẹ nhàng đặt lên môi. Rút chiếc nhẫn ra khỏi ngón út, chàng lồng vào ngón giữa của nàng và nói “Lạy Đức mẹ, người bảo hộ tình yêu cả chốn nhân gian lẫn thiên đường, người đặt nụ cười lành vào nụ cười của chúng con, xin hãy chứng giám nơi đây lời cam kết, rằng suốt đời con không phu thê cùng ai ngoài Isabelle de Lautrec. Nếu phụ lời thề, con sẵn sàng đón nhận mọi trừng phạt đích đáng.”

“Ôi đừng, Mẹ đồng trinh,” Isabelle hốt hoảng, “xin đừng bao giờ phạt lấy chàng!”

“Isabelle!” Bá tước vừa khẽ gọi vừa giữ nàng thắm thiết giữa vòng tay, rồi nhè nhẹ buông nàng giữa bầu không khí trang nghiêm của giáo đường.

“Lạy Đức mẹ, đấng thánh và toàn năng” nàng nói, “xin người chứng giám đến lượt con tỏ lời thề nguyện. Con thề nơi đây dưới chân người, rằng kể từ nay linh hồn và thể xác của con đã thuộc về người vừa đặt chiếc nhẫn vào ngón tay con, và rằng dẫu cho chàng mất đi, hay tệ hơn nữa, phản bội lại lời thề, con vẫn sẽ không là hiền thê của ai khác trừ con trai người là chúa trên trời cao.”

Đến lời cuối cùng, một nụ hôn vội đặt lên môi ngăn nàng đừng thề nữa. Đức mẹ linh thiêng tươi cười nhìn xuống cái hôn của Bá tước và tiếng thở hồi hộp của Isabelle, bởi người chợt nhớ ra trước khi được xưng là Đức Mẹ Các Thiên Thần, nhân gian gọi mình là Đức Mẹ Của Tình Yêu.

### LVIII

Nhật ký của Me-xừ De Bassompierre

Như ngài Công tước xứ Mantua được sứ thần báo tin, Hồng y cùng đức vua đã rời khỏi Paris vào ngày 4 tháng 1 và, đến ngày 15, họ ăn trưa tại Moulins và ăn tối tại Varenne, xin đừng lẫn lộn với địa danh Varennes thuộc Meuse mà sau này đã trở thành nổi tiếng qua sự kiện một vị quốc vương bị bắt giữ.

Về sự bắt đầu hành quân này, chúng tôi có một người dẫn đường đáng tin cậy trong nhật ký của Me-xừ De Bassompierre, và giờ đây chúng tôi muốn quay sang người này cho phần lịch sử của câu chuyện.

Nhà vua sau khi giao hẹn xong hiệp ước định mệnh thì rời phòng làm việc của Hồng y. Ra đến bên ngoài, ngài va phải Me-xừ De Bassompierre, kẻ đến đây định ngỏ lời hỏi thăm Hồng y vừa trở về. Thấy vậy, vua quay sang Hồng y đang tiễn chân. “Hay quá, Me-xừ Hồng y đây là người chúng ta có thể tin cậy cho đi cùng, cũng là người phụng sự ta chu đáo.”

Hồng y mỉm cười đồng tình. “Quả là phong cách một thống chế.”

“Mong Điện hạ thứ lỗi thần muốn hỏi, là ta sắp đi đâu?”

“Đi Ý,” nhà vua trả lời. “Ta sẽ thân chinh vây hãm thành Casale. Vậy nên khanh hãy chuẩn bị lên đường đi thôi, Me-xừ Thống Chế. Chúng ta cũng đưa Créqui theo nữa ông ấy thông thạo xứ sở ấy, và ta mong là mình đã chọn đúng người hướng dẫn tốt.”

“Xin phụng sự, bẩm Điện hạ,” Bassompierre cúi chào. “Thần sẽ theo ngài đến cùng trời cuối đất, thậm chí cả Cung Trăng nếu ngài quyết chí cưỡi ngựa phi cao đến nơi ấy.”

“Chúng ta chẳng ai đi quá xa hay phi quá cao đến vậy, Thống Chế ạ. Hẹn gặp nhau tại Grenoble. Nếu lý do nào đấy khanh bị chậm chân, hãy báo lại Hồng y đấy nhé.”

“Bẩm Điện hạ,” Bassompierre đáp lại, “đã có ý trời giúp sức thì chẳng gì là không ổn, nhất là ngài có thể ra lệnh thằng già mắc dịch La Vieuville ấy trả số tiền thân còn bị nợ với tư cách Thượng tướng quân Vệ binh Thụy Sĩ.”

Vua phì cười. “Đừng lo, nếu La Vieuville quỵt khanh,” ông nói, “Hồng y sẽ trả giúp.”

“Điện hạ nói thật chứ?” Bassompierre bán tín bán nghi.

“Tất nhiên, Me-xừ Thống Chế. Cứ việc đưa ta tờ hối phiếu là khanh có thể ôm tiền rời khỏi đây. Chừng ba bốn hôm nữa chúng ta sẽ lên đường nên thời gian không còn nhiều.”

“Me-xừ Hồng y,” Bassompierre mở lời bằng dáng vẻ đại quý tộc chỉ mình ông mới có, “tôi không khi nào mang theo tiền mặt khi chơi bài cùng vua. Vậy nếu được tôi xin gửi tờ biên nhận cho ngài rồi bảo gia nhân đến nhận tiền sau vậy.”

Nhà vua rời đi. Bassompierre viết hối phiếu cho Hồng y và qua hôm sau cho người đến nhận tiền.

Cùng buổi tối hôm Hồng y bảo Louis XIII là vua khi nói ra thì phải giữ lời, ông gửi một trăm năm mươi ngàn livre cho Công tước d’Orléans, sáu mươi ngàn cho Thái hậu và năm mươi ngàn cho Vương hậu Anne. Đồng thời, l’Angely nhận được ba mươi ngàn livre mà vua đã mở lời ban tặng, còn Saint-Simon được bổ nhiệm vào chức Cận vệ Nhà vua với số tiền lương mười lăm ngàn livre mỗi năm. Đối với Baradas, chúng ta biết rằng hắn đã kinh ngạc ra sao khi bỗng dưng nhận được từ chi phiếu ba mươi ngàn livre của vua ban, và đã nhanh tay nhận tiền trong hôm ấy.

Hồng y cũng chu toàn việc thưởng công thuộc hạ; Charpentier, Rossignol và Cavois đều góp phần giúp ông được việc. Dù vậy, khoản thưởng hậu hĩnh cho Cavois với chị vợ có chăng cũng chỉ là an ủi nhỏ. Sự thôi chức của Hồng y với nàng chính là sự trở lại đáng mừng của những đêm yên tĩnh không quấy rầy; và đó là tất cả những gì nàng cầu nguyện, cộng thêm sự cầu nguyện giúp sức của bầy con như chúng ta đã thấy. Tiếc thay, loài người khi sáng tạo một Thượng đế hữu ngã để lắng nghe đáp ứng từng người, họ dồn dập vào vị Thượng đế ấy quá nhiều điều xin xỏ. Thành thử có lúc đến cả những lời kêu cầu thiên lượng nhất và phải chăng nhất cũng bị ngài bỏ quên; và phu nhân Cavois đáng thương đã rơi vào những lúc như thế. Cavois, sắp đi theo Đức ông, lại lần nữa bỏ nàng cô độc. May mà anh ta còn kịp giúp vợ mang bầu thêm đứa nữa.

Nhà vua trước đây trót phong ngài Hoàng đế là phó tổng tư lệnh; nhưng kể từ lúc Hồng y tái hợp cùng vua thì hiển nhiên chính ông, Richelieu, mới là người điều binh khiển tướng, và chức phó tổng tư lệnh giờ đây chẳng qua chỉ là cái vỏ rỗng. Vậy nên, tuy Me-xừ phái tùy tùng theo đường Montargis và theo họ qua khỏi vùng Moulins, vừa đến Chavagnes thì gã đổi ý và tuyên bố cùng Bassompierre rằng, xét về mối nhục đang hứng chịu, gã lui về lãnh địa xứ Dombes và đợi chừng nào vua có lệnh mới hẳn hay. Bassompierre hết lời khuyên giải, nhưng rốt cục vẫn không lay chuyển được ý muốn của gã.

Chẳng ai lạ gì quyết định của Me-xừ. Hầu hết đều xem đây là trò hèn nhát, chứ chẳng phải vì lòng tự ái bị tổn thương.

Nhà vua hành quân thần tốc đến Lyon, nơi có bệnh dịch đang hoành hành, và đi tiếp đến Grenoble thì dừng lại. Vào Thứ Hai, ngày 19 tháng 2, ông cho gọi Hầu tước De Thoiras tại Vienne về gia nhập đoàn quân và chỉ huy việc đưa trọng pháo qua núi.

Công tước De Montmorency, về phần mình, thông báo nhà vua là ông sẽ đưa quân theo các ngả Nîmes, Sisteron, Gap và sẽ kết hợp vào đoàn quân của vua tại Briançon.

Bắt đầu từ đây phát sinh những phiền toái thật sự. Hai bà hậu, viện cớ lo sợ cho sức khỏe của vua mà thực chất là ngấm ngầm phá hoại uy thế của Hồng y, đã rời Paris với mục đích đuổi kịp nhà vua tại Grenoble. Biết vậy vua ra lệnh họ phải dừng chân tại Lyon và họ không dám kháng lệnh. Tuy nhiên, tại Lyon họ thao túng bằng mọi cách có thể được: khiến Créqui bị phân tâm và mất tập trung vào việc mở đường qua núi, cản trở Guise tham gia vào hạm đội. Dù vậy, không gì có thể khiến Hồng y chùn bước: miễn vua là đồng minh của ông, vua sẽ là sức mạnh của ông. Ông hy vọng việc nhà vua đích thân mạo hiểm vượt qua những con đường độc đạo của dãy núi Alps vào mùa đông sẽ thu hút sự hỗ trợ cần có từ những tỉnh lân cận giá đừng có hai bà này xía vào, sự việc hẳn đã đúng như thế.

Đến Briançon, người ta mới thấy mức độ thành công từ sự phá bĩnh của hai bà, những thứ lẽ ra đã có thì tất cả đều không có: không lương thực, không có la, đạn dược gần như không có gì, pháo đội thì không quá mười hai khẩu.

Tệ hơn nữa, toàn bộ số tiền Hồng y đã vay cho cuộc chiến chỉ còn vỏn vẹn hai triệu livre.

Giữa tất cả những chuyện này xảy ra, chống đối nhà vua là Công tước xứ Savoy, gã thân vương xảo quyệt lọc lừa nhất bấy giờ. Ông ta đã cho quân trấn giữ Đèo Susa, đường duy nhất qua dãy núi Alps để đến được Casale và Mantua.

Những trở ngại này hết thảy vẫn không ngăn chặn được Hồng y. Ông triệu tập những công binh giỏi nhất để nghĩ cách làm những gì sức người làm được. Charles VIII là người đầu tiên từng đưa đại bác vượt qua dãy núi Alps, nhưng lần ấy là vào lúc thời tiết tốt. Vượt qua những ngọn núi hầu như không đường vào vốn dĩ khó khăn vào mùa hè, huống hồ là mùa đông nghiệt ngã. Họ buộc cáp vào trọng pháo rồi câu qua hệ thống con lăn và tời kéo; một số người được phân công quay tời còn số khác thì dùng tay kéo cáp. Đạn đại bác được xếp vào rọ rồi câu bổng lên cao; quân trang, thuốc súng và đạn dược, tất cả xếp vào thùng chất lên lưng la, từng con la đều được mua với mức giá ném tiền qua cửa.

Trong vòng sáu ngày, toàn bộ khí tài đã được đưa qua khỏi Núi Genèvre và xuống đến tận Oulx. Hồng y đốc quân đi tiếp đến Chaumont, nơi ông hối hả thu thập thông tin càng nhiều càng tốt rồi mang ra đối chiếu cùng tin tức tình báo từ Bá tước Moret.

Chính tại nơi này, sau khi kiểm kê toàn bộ đạn dược, ông mới hay số đạn chỉ đủ bảy viên cho mỗi người. “Chẳng việc gì,” Richelieu nói, “miễn là sang ngày thứ năm chúng ta lấy được Đèo Susa.”

Cùng thời gian này tin đồn về sự động binh đã đến tai Charles-Emmanuel, Công tước xứ Savoy; nhưng vào lúc vua và Hồng y đã hiện diện ở Briançon thì ngài Savoy vẫn ngỡ họ còn quanh quẩn ở Lyon. Vậy là ông ta phái con trai là Victor-Amadeus tìm đến yết kiến Quốc vương Louis XIII tại Grenoble. Đến nơi, chàng ta mới hay Louis đi rồi, và có lẽ giờ này đang băng núi.

Victor-Amadeus tức tốc lên đường đuổi theo nhà vua và Hồng y. Chàng ta bắt kịp Louis XIII tại Oulx và xin được vào tiếp kiến. Đúng lúc này thì những khẩu pháo cuối cùng đang xuống khỏi đường đèo.

Vua chịu tiếp kiến, nhưng từ chối lắng nghe và khuyên ông ta đến gặp Hồng y. Nghe vậy Victor-Amadeus tức khắc lên đường đi Chaumont. Đến đấy Hoàng tử xứ Savoy vốn được nuôi dạy bởi một bậc thầy mưu mẹo hy vọng sẽ dùng chước với Hồng y tương tự như với chính mình và thân phụ. Nhưng lần này thì chàng ta đã lộ tẩy như con ác xà trước mũi con sư tử.

Nghe qua vài lời mào đầu Hồng y liền hiểu rằng Công tước xứ Savoy phái con trai ông ta đến đây chỉ cho một lý do duy nhất: câu giờ. Vua còn có thể bị lừa, riêng Hồng y thì ông đi guốc vào bụng kẻ thương lượng.

Victor-Amadeus yêu sách thời gian để cha mình tìm cách giải tỏa lời hứa ông đã đưa ra với Tổng trấn Milan là không cho phép quân Pháp băng qua địa phận của mình. Nhưng chàng vừa định bắt đầu trình bày yêu sách thì Hồng y đã cắt lời. “Rất tiếc, ngài Hoàng tử,” ông nói, “nhưng Đức ngài Công tước xứ Savoy hỏi xin thời gian để rút lại một lời hứa mà ông ấy không có tư cách đưa ra.”

“Vì sao ạ?” Chàng hoàng tử hỏi.

“Vì trong cuộc thương lượng mới đây giữa ông ấy cùng nước Pháp, ông ấy đã đồng ý để quốc vương chủ nhân của ta đi qua địa phận của ông ấy, khi xét thấy cần giúp sức đồng minh.”

Victor-Amdeus sửng sốt. “E là Đức ông nhầm mất rồi cũng nên, chứ tôi đâu thấy điều khoản này trong các hiệp ước giữa Pháp và Savoy.”

“Và ngài biết rất rõ vì đâu ngài không thấy, phải không hở Hoàng tử? Nó là hiệp ước miệng, và chính vì xem trọng Công tước phụ thân của ngài mà chúng tôi chấp nhận lời nói danh dự ấy thay vì sự thể hiện thành văn. Theo lời ông ấy, Quốc vương Tây Ban Nha sẽ phật ý nếu biết được nước Pháp có đặc quyền như thế, và nhất định sẽ không để ông ấy một phút yên thân chừng nào Tây Ban Nha chưa có được đặc quyền tương tự.”

“Nhưng mà,” Victor-Amadeus đánh bài liều, “Công tước phụ thân tôi đâu có từ chối để quốc vương ngài đi qua?”

“Vậy thì,” Hồng y mỉm cười nhớ lại những gì trong thư Bá tước Moret gửi cho ông, phải chăng vì tôn trọng Quốc vương nước Pháp mà Đức ngài Công tước xứ Savoy đã trấn giữ Đèo Susa bằng một chiến lũy vòng cung đủ chỗ cho ba trăm binh sĩ, yểm trợ bằng hệ thống chiến lũy với ba trăm người nữa, và thêm vào đó là Pháo đài Montabon, kẹp giữa hai công sự có cả công sự phụ hỏa lực chéo cánh sẻ? Phải chăng để giúp Vua Pháp và quân đội cùng đi qua cho nhanh mà ngoài việc khống chế toàn thung lũng ông ấy còn cho lăn xuống lòng đường vô số đá tảng khổng lồ không máy móc cơ giới nào đủ sức di dời? Phải chăng để trồng cây to hoa đẹp dọc đường tiến quân của chúng ta mà suốt sáu tuần qua ba trăm nhân công cùng cuốc thuổng đã quần quật hàng ngày để kịp cho cậu cùng người cha đáng kính đích thân đến thị sát?

“Không đâu, Hoàng tử thân mến, chúng ta đừng lập lờ: nói thẳng mới là phong độ của lãnh chúa. Ngài trì hoãn là để người Tây Ban Nha đủ thời gian hạ thành Casale, nơi quân thủ thành đang anh dũng chết mòn vì đói khát. Eh bien⁶⁹! Vì lợi ích và bổn phận chúng tôi phải cứu lấy đội quân này. Vậy hãy về thưa lại với phụ thân ngài, Đức ngài Công tước, là ông ấy nợ chúng tôi đường đi này, ông ấy phải nhường đường để chúng tôi đi qua.

“Chúng tôi cần hai ngày để tập kết đủ khí tài quân dụng.” Hồng y lôi đồng hồ ra xem. “Bây giờ là mười một giờ trưa. Mười một giờ trưa ngày kia là Thứ Ba; rạng sáng Thứ Tư chúng tôi sẽ tấn công. Ngài có thể xem đây như là tối hậu thư. Giờ hoặc là ngài khai thông ngay đường đèo, hoặc là ngài phòng thủ cho kỹ, đã hết thời gian để ngài tính nên tôi chẳng giữ ngài làm gì. Này quý ông, hòa bình hay chiến tranh, tùy ý ngài quyết định.”.

“Tôi e đấy sẽ là cuộc chiến tranh, Me-xùHồng yạ,” Victor-Amadeus đứng dậy.

“Xét từ quan điểm giáo đồ cơ đốc giáo và bằng tư cách thánh chức của Chúa Trời, ta ghét chiến tranh; nhưng đứng trên lập trường chính trị và bằng tư cách đại thần nước Pháp, ta thiết nghĩ chiến tranh, tuy chưa hề tốt đẹp, đôi khi lại là điều cần thiết.

“Pháp quốc đang hành xử trong quyền hạn của mình và sẽ khiến cho quyền đó được tôn trọng. Khi hai nước giao tranh, vận rủi đứng về phía kẻ nào gian ngoa và xảo quyệt. Thượng đế thấy cả hai; Thượng đế sẽ phán xử.”

Hồng y chào vị hoàng tử, tỏ ý nói thêm cũng bằng thừa. Pháp quốc sẽ hành quân đến Casale, và bất chấp trở ngại, đó là con đường đã được chọn.

### LIX

Độc giả gặp lại người quen cũ

Victor-Amadeus chân còn chưa đi hẳn Hồng y đã bước về bàn viết lá thư sau:

Kính bẩm Điện hạ,

Nếu Điện hạ đã hoàn tất việc chuyên chở khí tài vượt núi thành công, như Chúa khiến thần mong là vậy, xin ngài hãy ra lệnh khẩn trương chuyển về Chaumont tất cả đại pháo, đạn dược và hết thảy những cỗ máy chiến tranh khác. Thần khẩn mong Điện hạ tiến thẳng về đây không trì hoãn, bởi ngày khai chiến sẽ là Thứ Tư, trừ phi ngài có lý do xét thấy cần thay đổi, dù rằng giữ nguyên vậy vẫn là tốt nhất.

Thần ngóng trông hồi âm của Điện hạ hoặc đích thân ngài, như vậy tốt hơn nhiều.

Thần cử một người đáng tin cậy để ngài có thể yên tâm giao phó bất cứ gì, kể cả hộ vệ nếu ngài bí mật đi đường vào ban đêm.

Bằng niềm vinh hạnh,

Của kẻ bề tôi hèn mọn nhất và là người phụng sự tận lực nhất của ngài,

Kính thư,

Armand, Hồng y Richelieu

###

Viết xong thư và gấp lại ngay ngắn, Hồng y cất tiếng gọi, “Étienne!”

Cửa phòng liền mở ra, xuất hiện nơi ngưỡng cửa là Étienne Latil, người quen cũ của bạn đọc. Lần cuối chúng ta gặp chàng là nơi phòng làm việc của Hồng y tại Chaillot, gầy guộc xanh xao, chân đi không vững phải tựa người vào vách và mệt nhọc mở lời đề nghị được phò tá. Nhưng giờ thì trong dáng ngẩng đầu, hàng ria vểnh lên, bước chân như có lò xo đỡ, tay phải ôm mũ còn tay trái thì đặt trên núm tròn đốc kiếm, chàng trở lại hình dạng của một viên tướng có lẽ vừa bước ra từ bức hoa phác thảo của Callot.

Tính từ khi chàng đổ ập xuống sàn nhà ngôi lữ quán của ông chủ Soleil nằm bất động vì những mũi kiếm giáp công của Hầu tước Pisany và Souscarrières, đến nay đã vừa tròn bốn tháng. Nhưng, một khi vết thương không giết được chàng ngay, sẽ chẳng lâu la gì để một kẻ giỏi hồi phục như Étienne Latil trở về nguyên trạng, thậm chí còn cường tráng hơn xưa.

Chiến sự sắp xảy ra đang hòa vào nét mặt chàng một đôi chút bồn chồn khấp khởi, và điều này không lọt khỏi sự chú ý của Hồng y. “Étienne,” ông bảo với chàng “hãy lập tức lên ngựa trừ phi vì lý do riêng nào đấy người thích chạy bộ thay vì kỵ tuấn mã cách này hay cách khác, lá thư quan trọng này nhất thiết phải đến tay nhà vua trước mười giờ tối nay.”

“Đức ông có thể vui lòng cho biết giờ là mấy giờ rồi chăng?”

Hồng y lấy đồng hồ. “Gần chính ngọ.”

“Và quốc vương đang ở Oulx?”

“Đúng.”

“Nếu tôi không bị rơi xuống sông Doire thì nhà vua sẽ có thư trước tám giờ.”

“Cố đừng bị rơi xuống sông Doire, vì điều ấy khiến ta tổn thất; nhưng nếu thư đến tay điện hạ, hẳn ta sẽ lấy làm hài lòng.”

“Hy vọng Đức ông hài lòng luôn cả hai chuyện ấy.”

Đã biết phẩm chất của Latil, nên xét rằng dặn đi dặn lại cũng bằng thừa, Hồng y chỉ phác cử chỉ từ biệt.

Latil chạy ra chuồng chọn một con ngựa tốt, ghé lại xưởng rèn một lúc vừa đủ lâu để bịt móng ngựa có đinh chống trượt; mọi việc xong xuôi, chàng nhảy phóc lên mình ngựa và lao vút theo đường về Oulx.

Chàng nhận ra đường đi tốt hơn mình dự kiến. Nhằm mục đích thông đường cho đại bác và nhiều loại khí tài khác, lính công binh đã làm mọi việc có thể để cải thiện chất lượng mặt đường.

Bốn giờ chiều Étienne đã đến Saint-Laurent, bảy giờ ba mươi tối chàng đã có mặt tại Oulx.

Vua đang dùng bữa tối, ngồi hầu một bên là Saint-Simon, kẻ đã thành sủng thần thế chỗ Baradas. Phía cuối bàn là chàng hề và cũng là người tâm phúc của vua, l’Angely. Người xướng danh thông báo có tin từ Hồng y, nghe vậy vua liền ra lệnh đưa người mang thư đến gặp mặt.

Latil vốn thông thạo mọi hình thức lễ nghi bởi chàng từng có thời gian làm thị đồng cho Công tước d’Épernon, vì vậy chàng tỏ ra chẳng chút e ngại trước vẻ uy nghiêm của hoàng gia. Chàng thong thả vào phòng, tiến về phía nhà vua, hạ một gối xuống sàn, hai tay nâng mũ bên trên đặt ngay ngắn lá thư của Hồng y.

Louis XIII không khỏi kinh ngạc khi dõi theo động tác của chàng: Latil đã răm rắp theo đúng quy tắc lễ nghi của cung đình thời trước. “Ouais⁷⁰!” ông ghi nhận. “Khanh học được thể thức tinh tế này ở đâu thế, vị bằng hữu của ta?”

“Bẩm Điện hạ, chẳng phải đây là kiểu cách trong ký ức đáng tự hào mà người ta theo đó trình thư cho người thân phụ lừng lẫy của ngài sao?”

“Quả vậy! Nhưng nghi thức này đã có chút lỗi thời.”

“Sự tôn kính thì vẫn y nguyên, bẩm Điện hạ, nên xem ra với thần nghi lễ cũng vẫn nên giống vậy.”

“Xem ra khanh khá quen thuộc với lễ nghi dành cho một người lính.”

“Thần nguyên là thị đồng cho Me-xừ Công tước d’Épernon, thời ấy đã hơn một lần thần có vinh dự trình thư cho Henri IV theo nghi lễ mà giờ đây thần vinh dự làm lại với con trai ngài ấy.”

“Thị đồng cho Công tước d’Épernon,” nhà vua lặp lại.

“Và cũng như ngài ấy, bẩm Điện hạ, thần đang ở bậc lên xuống xe ngựa vào hôm ngày 14 tháng 5 năm 1610, tại Phố Hàng Sắt, khi Henri IV bị tên sát thủ ra tay tàn bạo; ngài hẳn nghe kể lại có tên thi đồng níu chặt lấy áo choàng giữ cứng tên giết người không để hắn thoát, bất chấp từng nhát dao cắt vào tay mình.”

“Đúng vậy… Gã thị đồng ấy, phải chăng đấy là khanh?”

Vẫn quỳ một bên gối trước vua, Latil rút đôi găng tay da hươu để lộ ra hai bàn tay chằng chịt rãnh sẹo. “Điện hạ, xin hãy xem đôi bàn tay của thần,” chàng nói.

Nhà vua nhìn gã đàn ông bằng ánh mắt ngập tràn xúc cảm, “Đôi tay này là của kẻ trung thành. Để ta cầm lấy chúng, mon brave⁷¹.” Giữ tay Latil trong tay mình, ông siết chặt lấy chúng. “Đứng lên nào,” ông nói.

Latil đứng dậy. “Quốc vương Henri IV là một vị vua vĩ đại, bẩm Điện hạ,” chàng nói.

“Đúng vậy, và Chúa cho ta ân huệ được như ông ấy.”

“Cơ hội là đây, bẩm Điện hạ,” Latil đáp lời và chỉ vào lá thư chàng đã mang đến.

“Để ta xem,” nhà vua vừa nói vừa mở thư.

“A!” ông thốt lên sau khi đọc thư. “Me-xừ Hồng y nói rằng ông ấy đã gắn vinh dự vào chúng ta và dù có tháo bỏ hay không, nhiệm vụ vẫn sẽ không chờ đợi… Saint-Simon, hãy thông báo hai Me-xừ Créqui và Bassompierre ta cần gặp họ ngay bây giờ.”

Hai vị thống chế tạm trú ở ngôi nhà kế nơi vua ở, và được cấp báo sau vài phút. Về phần hai vị chỉ huy khác, Me-xừ De Schomberg thì ở Exilles còn Me-xừ De Montmorency thì ở Saint-Laurent.

Nhà vua truyền đạt nội dung lá thư của Richelieu đến hai vị thống chế, ra lệnh họ đưa trọng pháo cùng đạn dược đến Chaumont sớm lúc nào hay lúc ấy và giao hẹn đến cuối ngày hôm sau mọi thứ phải về đến Chaumont.

Riêng đối với hai ông, vua muốn họ có mặt vào tối Thứ Ba để tham dự phiên họp hội đồng chiến tranh, ở đó mọi người sẽ quyết định phương án tấn công vào hôm sau.

Mười giờ tối hôm ấy, một đêm trời không có trăng sao, không gian mờ mịt giữa từng cơn gió tuyết, vua ngồi mình ngựa lên đường về Chaumont, tháp tùng chỉ có mỗi Latil, Saint-Simon và l’Angely. Đã chuẩn bị cho ngựa của mình chạy trên băng, Latil cũng áp dụng sự phòng ngừa giống vậy cho ngựa của vua. Thế rồi chàng khởi hành theo tuyến ấy lần thứ ba, đi bộ dẫn đầu và dò đường.

Chưa bao giờ nhà vua biểu lộ dáng vẻ hiên ngang như thế ấy, và cũng chưa bao giờ ông lấy làm hài lòng với chính mình đến vậy. Nếu ông không có sức mạnh tính cách cho sự vĩ đại thực thụ, chí ít ông cũng đã có được cảm giác về sức mạnh ấy. Ông đội mũ cắm lông vũ màu đen mà nghĩ về chiếc mũ cắm lông vũ màu trắng thân phụ Henri IV đã đội trong chiến thắng vĩ đại ở Ivry. Nếu con trai ông ta có thể đổi được lông vũ màu đen sang lông vũ màu trắng, đâu lý do gì Susa không thể là Ivry của người con ấy chứ?

Latil vừa đều bước trước ngựa của nhà vua vừa dùng đầu gây bịt sắt gõ xuống dò đường, thi thoảng chàng dừng lại lựa chỗ bằng phẳng, tay cầm lấy cương ngựa dẫn qua những đoạn đường xấu. Qua từng vị trí đóng quân, binh lính đều nhận ra nhà vua. Ông ra lệnh sửa soạn hành quân về Chaumont, và lấy làm hài lòng với khi thấy mệnh lệnh mình đưa ra ai nấy đều sốt sắng phục tùng.

Gần đến Saint-Laurent, hơi lạnh như kim châm của gió bắc báo hiệu cho Latil rằng đang có một trận cuồng phong kéo đến. Ở vùng núi, trận gió này được biết đến với tên gọi “chổi gạt tuyết.” Chàng khuyên vua xuống ngựa nấp vào giữa Saint-Simon, l’Angely và chàng, nhưng vua vẫn ngồi yên trên lưng ngựa, nói rằng nếu hoàn cảnh đã đòi hỏi ông phải là người lính, ông sẽ hành động như người lính. Nói rồi ông kéo áo choàng bọc kín người và đợi.

Trận cuồng phong không để họ đợi lâu; nó trờ tới cùng tiếng hú rền rĩ.

L’Angely và Saint-Simon ép vào hai bên nhà vua, lúc này quấn mình trong tấm áo choàng. Latil dùng cả hai tay giữ chặt lấy hàm thiếc con ngựa và xoay lưng về phía cơn lốc.

Nó đã đến, dữ dội và hung tợn.

Trong chớp mắt, mặt đường bị tuyết phủ dày hơn hai bộ. Kỵ sĩ ai nấy đều cảm thấy ngựa mình cưỡi đang run lên bần bật: giữa cơn thịnh nộ của thiên nhiên, loài vật cũng sẻ chia cùng nỗi khiếp sợ của loài người. Sợi dây lụa buộc mũ nhà vua bị tuột ra và chiếc mũ dạ màu đen cài lông vũ cùng màu như một loài chim đêm lao vút vào bóng tối.

Vừa đến Saint-Laurent, vua liền yêu cầu dẫn đến doanh trại của Me-xừ Montmorency. Bấy giờ đã là một giờ sáng; Montmorency để nguyên y phục lăn ra giường. Vừa nghe báo tin vua ghé đến, ngài Công tước liền bật dậy ra đứng sẵn nơi ngưỡng cửa chờ nghe lệnh của vua.

Thái độ mau mắn dường ấy khiến Louis XIII cảm thấy hài lòng, và dù rằng thâm tâm không quá quý mến Me-xừ De Montmorency, người đã từng có lần đem lòng luyến ái Vương hậu, ông vẫn chào hỏi tay bắt mặt mừng.

Ngài Công tước đề nghị theo cùng để hộ vệ nhà vua, nhưng Louis XIII trả lời mình đang ở trên đất Pháp; và chừng nào còn ở trên đất Pháp, chừng ấy ông vẫn an toàn. Vả chăng, số người hộ vệ hiện thời đều hoàn toàn tận tâm và xem ra với ông chỉ cần vậy là đủ. Ông chỉ yêu cầu ngài Montmorency thu xếp lên đường về Chaumont kịp giờ cho phiên họp hội đồng chiến tranh sẽ được tổ chức vào lúc chín giờ tối hôm sau.

Thứ duy nhất ông đồng ý thu nhận là một chiếc mũ mới. Đội vào đầu, ông nhận ra nó được gắn ba cọng lông vũ màu trắng, và một lần nữa ông lại nhớ đến trận chiến Ivry. “Điềm tốt,” ông lẩm bẩm.

Rời khỏi Saint-Laurent, tuyết ngập sâu đến mức Latil phải đề nghị nhà vua đi bộ. Nhà vua xuống ngựa. Latil đi đầu, chàng cầm cương dắt ngựa cho vua; theo sau là l’Angely, tiếp đến là Saint-Simon. Vậy là Louis XIII thấy một lối đi được dậm bằng phẳng dành cho ông bởi ba người hộ vệ và ba con ngựa.

Saint-Simon, biết ơn Hồng y về những cất nhắc dành cho hắn, vừa đi vừa tán dương cùng nhà vua mọi biện pháp phòng ngừa được Richelieu áp dụng và mọi lo xa ông đã sắp đặt. “Đúng, đúng,” Louis XIII đồng tình, “Me-xừ Hồng y là một bề tôi giỏi; ta e là em ta nếu ở vào vị trí ông ấy ắt chỉ gây nhiều thương tổn cho ta.”

Hai giờ sau, dọc đường không có sự cố nào đáng tiếc, nhà vua đến trước cửa Lữ quán Bách Xù Vàng tại Chaumont, hãnh diện về chiếc mũ bị gió cuốn mất mà tưởng như tự hào đã bị một vết thương, hãnh diện về một đêm đường trường mà tưởng như tự hào vừa thắng trận. Ông nhắc nhở mọi người không cần phải đánh thức Hồng y.

“Bẩm, Đức ông không phải đang ngủ đâu ạ,” ông chủ Germain thưa.

“Thế ông ấy làm gì vào giờ này?” vua hỏi.

“Thần làm việc vì sự vinh quang của Điện hạ,” Hồng y xuất hiện trả lời, “có Me-xừ De Pontis hỗ trợ cho thần bằng cả năng lực của anh ta trong nhiệm vụ vinh dự này.”

Nói rồi Hồng y mời đức vua vào phòng làm việc, nơi đã có sẵn lửa hồng sưởi ấm, cùng một tấm bản đồ khổng lồ do Me-xừ De Pontis vẽ nên đang trải rộng trên bàn.

### LX

Hồng y tìm thấy người hướng dẫn ông cần

Một biệt tài quan trọng của Hồng y ấy là dù không tin Quốc vương Louis XIII có những đức tính vốn bản thân vua không có, ông vẫn biết cách khiến vua ngỡ là mình có.

Biếng nhác và thụ động, ông khiến vua tin mình năng động; dè dặt và đa nghi, ông khiến vua tin mình dũng cảm; độc ác và tàn bạo, ông khiến vua tin mình công bằng.

Richelieu nói rằng, tuy sự hiện diện của vua tại Chaumont không đòi hỏi cấp thiết phải là vào giờ ấy trong đêm, ông vẫn tâng bốc vinh quang của nhà vua mà cũng là của nước Pháp khi thực hiện chuyến hành trình gian lao, trong hoàn cảnh hiểm nguy dường ấy, qua những đoạn đường như thế giữa bóng tối mịt mờ như thế, để đáp lại tiếng gọi của nước non. Tuy nhiên, giờ thì vua phải vào giường ngay, vì ngày vừa bắt đầu và cả thời gian còn lại đang chờ ở phía trước.

Tảng sáng, mệnh lệnh đã được phát ra dọc toàn tuyến, binh lính tập kết tại Saint-Laurent, Exilles và Séhault tất cả đều trên đường tiến về Chaumont.

Đây là những đoàn quân nằm dưới sự chỉ huy của Bá tước De Sois-sons, các Công tước De Longueville, De La Trémouille, d’Halliun, và De La Valette; các Bá tước d’Harcourt và De Sault; các Hầu tước De Canaples, De Mortemar, De Tavaune, De Valence, và De Thoiras.

Bốn tư lệnh cấp cao là Công tước Montmorency, Thống chế Créqui, Thống chế Bassompierre và Thống chế Schomberg.

Thiên tài Hồng y hoạch định toàn bộ; ông tham mưu, nhà vua phát lệnh.

Vì chúng tôi đã kể câu chuyện về cuộc vây hãm thành La Rochelle, tột đỉnh vinh quang của triều đại Louis XIII, trong truyện nhan đề là Ba người lính ngự lâm, thiết tưởng ở đây độc giả cũng cho phép chúng tôi dông dài đôi chút về trận đánh chiếm Đèo Susa, sự kiện mà sử gia chính thống đã tốn kém cũng khá nhiều giấy mực.

Vào lúc từ biệt Richelieu, Victor-Amadeus, để rời khỏi sân khấu theo như ngôn ngữ của nhà hát, trịnh trọng báo trước anh ta sẽ thẳng đường về Rivoli nơi Công tước phụ thân đang chờ đợi, và rằng trong vòng hai mươi bốn giờ anh ta sẽ chính thức tuyên bố quyết định của Charles-Emmanuel. Nhưng khi anh ta về đến Rivoli thì Công tước Savoy, mang mục tiêu duy nhất là câu giờ càng lâu càng tốt, đã lên đường đến thành Turin.

Vậy nên vào khoảng năm giờ chiều, không phải Victor-Amadeus mà là Bá tước Verrue, tể tướng của ngài thân vương xứ Savoy, đến trước cửa phòng làm việc của Hồng y yêu cầu xướng danh xin được vào tiếp kiến. Trước sự việc này, Hồng y quay sang nhà vua. “Điện hạ muốn trao cho ông ta vinh dự được tiếp kiến, hay ngài muốn để sự việc rối rắm này lại cho thần xử lý?” ông hỏi.

“Nếu đấy là Hoàng tử Victor-Amadeus thì ta sẽ tiếp kiến; nhưng vì Công tước xứ Savoy cho rằng việc gửi tể tướng đến gặp ta là phải phép, chẳng lý do gì ta không để tể tướng của ta trả lời.”

“Nếu vậy Điện hạ trao thần carte blanche⁷² chứ?” Hồng y hỏi.

“Tất nhiên.”

“Thần sẽ để cửa mở,” Richelieu tiếp, “nên Điện hạ sẽ nghe thấy toàn bộ cuộc đối đáp, và nếu có bất cứ gì thần nói ra xét thấy không hài lòng, ngài có thể bước vào phủ quyết.”

Louis XIII gật đầu tỏ vẻ bằng lòng. Richelieu, để cửa khép hờ, bước vào gian phòng nơi Bá tước Verrue đang chờ đợi.

Bạn đọc đừng nhầm lẫn vị Bá tước Verrue này với người cháu nội lừng danh của ông ta, phu quân của nàng Jeanne d’Albert de Luynes tăm tiếng người cũng là tình nhân của Victor-Amadeus Đệ Nhị và được thế nhân biết đến dưới mỹ danh “Quý bà hoan lạc” vị Bá tước Verrue này, lịch sử hầu như không nhắc đến, là một quý ông trạc tứ tuần, sắc sảo, thâm trầm và gan góc. Được giao phó một sứ mệnh cam go, ông chuẩn bị sẵn thái độ thẳng thừng cần thiết với tư cách sứ thần của Charles-Emmanuel bước vào cuộc thương lượng cân não.

Trước vẻ uy nghiêm của Hồng y, ánh mắt nhìn thấu ruột gan người đối diện, người một mình đủ sức kiểm soát nhiều quốc chủ khác ở châu Âu, ông kính cẩn nghiêng mình chào. “Kính chào Đức ông,” ông nói, “tôi đến đây thay cho Hoàng tử Victor-Amadeus, lúc này cần phải cận kề bên công tước phụ thân đang ngã bệnh nặng. Sau khi con trai ngài ấy từ biệt Đức ông và về đến Rivoli đêm qua thì ông ấy được biết phụ thân của mình đã được đưa đến thành Turin.”

“Nếu vậy, Me-xừ Bá tước, phải chăng ngài đến đây đã được Công tước xứ Savoy giao phó toàn quyền?”

“Tôi đến để loan báo mình tiền trạm cho ngài ấy, thưa Đức ông; tuy thân đang ngã bệnh, ngài Công tước Savoy vẫn muốn tự mình mang điều thỉnh cầu đến gặp Điện hạ. Ngài ấy hiện đang được khênh kiệu đến đây.”

“Vậy theo ngài lúc nào ngài ấy sẽ đến đây, thưa Bá tước?”

“Tình trạng đau yếu của ngài ấy cùng với tốc độ hạn chế của phương tiện đã ủy thác tôi thưa lại cùng Đức ông, thiết nghĩ theo ý tôi là thế, rằng ngài ấy e là không thể có đây trước ngày kia.”

“Vào khoảng mấy giờ?”

“Tôi nghĩ mình không dám hứa là trước buổi trưa.”

“Nếu vậy tôi quả rất lấy làm thất vọng, Me-xừ Bá tước: Tôi đã bảo Hoàng tử Victor-Amadeus rằng rạng sáng vào ngày ấy chúng tôi sẽ tấn công hàng rào phòng thủ Susa và chúng tôi dứt khoát sẽ tấn công vào lúc ấy.”

“Mong rằng Đức ông sẽ không quá cứng nhắc đến vậy,” Bá tước Verrue nói, “vì ngài biết là Công tước Savoy đâu có ý định từ chối cho mượn đường.”

“A, được, thế thì,” Richelieu nói, “nếu chúng ta đã thỏa thuận như vậy, thì không cần phải nói thêm gì nữa.”

“Quả thực là,” giọng Verrue có chút bối rối, “Đức ngài Công tước có một điều kiện… à, đúng hơn là, một mong ước,” ngài Bá tước nói thêm.

“Vậy ư?” Hồng y mỉm cười. “và đấy là?”

“Công tước mong rằng, vì sự hy sinh lớn lao mình đang phải gánh vác, Điện hạ sẽ cắt từ Lãnh địa Công tước xứ Mantua cùng phần đất Montferrat mà Quốc vương Tây Ban Nha cũng dự tính nếu thắng trận sẽ cắt ra trao về Savoy hay nếu Điện hạ không muốn trao phần đất ấy cho Công tước thì ngài ấy có thể dùng nó làm quà cho Quý bà, người vừa là em gái đức vua của ngài mà cũng là hiền thê của thân vương chúng tôi. Bằng vào điều kiện này, đường đèo sẽ được mở ngày mai.”

Richelieu nhìn Bá tước một lúc khá lâu khiến ông này đâm chột dạ rồi cụp mắt xuống. Như chỉ chờ có vậy, Hồng y cất tiếng, “Me-xừ Bá tước, toàn châu Âu đánh giá cao về sự tôn trọng công lý của đức vua chủ nhân tôi, đến mức tôi không biết vì đâu Đức ngài Công tước xứ Savoy lại có thể tưởng tượng rằng Điện hạ sẽ tán thành một đề nghị như thế. Theo ý kiến riêng mình, tôi chắc rằng ngài ấy hẳn không bao giờ chấp nhận việc này. Quốc vương Tây Ban Nha có thể ban cái không thuộc về ông ấy để lôi kéo Savoy vào hỗ trợ cho một sự tiếm quyền bất công, nhưng quốc vương tôi, người cất công băng đèo để cứu viện cho Công tước xứ Mantua bị chèn ép, thì chẳng đời nào cư xử với đồng minh của mình như vậy. Nếu Công tước Savoy quên mất Quốc vương nước Pháp có khả năng gì, đến ngày kia ông ta sẽ được nhắc lại để nhớ cho rõ.”

“Nhưng liệu tôi có thể mong rằng ít ra thì những đề nghị cuối cùng này sẽ được Đức ông trình bày lên Điện hạ của ngài chứ nhỉ?”

Vô ích, Me-xừ Bá tước,” có tiếng nói vang lên sau lưng Hồng y. “Nhà vua đã nghe thấy, và hết sức lấy làm kinh ngạc sao một người ắt rõ hơn ai hết lại có thể đưa ra một đề nghị gây tổn thương nước Pháp và làm vấy bẩn danh dự quốc gia này đến vậy. Nếu ngày mai đường đèo không được khai thông vô điều kiện, qua rạng sáng hôm sau nó sẽ bị tấn công.” Thế rồi, vươn thẳng người và đặt một chân về phía trước trong dáng vẻ oai nghiêm mà thi thoảng ông có thể khoác vào, Quốc vương Louis XIII nói tiếp, “ta sẽ đích thân có mặt tại đó, và các ngài sẽ nhận ra ta qua những cọng lông vũ màu trắng này trên mũ, như người cha uy nghi của ta được nhận ra ở Ivry vậy. Ta cũng hy vọng Đức ngài Công tước gắn cho mình một dấu hiệu nhận diện tương tự giữa chiến trường đỏ lửa. Này Me-xừ, hãy mang những lời vừa rồi về thưa lại cùng ông ta: đấy là phúc đáp duy nhất ta có thể đưa ra và phải đưa ra.”

Nói xong ông phác cử chỉ rằng cuộc gặp đã kết thúc. Ngài Bá tước cúi chào rồi rút lui.

Suốt ngày và suốt đêm hôm ấy, quân đội tiếp tục tập hợp về Chaumont. Sang đến tối hôm sau, nhà vua đã tề tựu đủ hai mươi ba ngàn binh lính và bốn ngàn chiến mã.

Khoảng mười giờ khuya, pháo binh và trang bị khí tài được triển khai bên kia Chaumont, họng súng xoay về hướng quân địch. Nhà vua ra lệnh kiểm kê tất cả giỏ đạn và thùng đạn để biết được toàn bộ đạn dược hiện có là bao nhiêu. Thời bấy giờ người ta chưa phát minh lưỡi lê nên súng thần công và súng hỏa mai quyết định tất cả. Ngày nay thì súng trường hiện diện với tư cách là vũ khí chọn lựa cho chiến binh hiện đại, và, đúng như Nguyên soái De Saxe dự đoán, trở thành giá giữ cho lưỡi lê.

Nửa đêm, hội đồng chiến tranh được triệu tập. Tất cả gồm có nhà vua, Hồng y, Công tước Montmorency và ba thống chế: Bassompierre, Schomberg, và Créqui. Bassompierre, người kỳ cựu nhất, được phát biểu trước. Ông dán mắt lên tấm bản đồ và nghiên cứu vị trí của quân địch mà họ đã nắm rất rõ nhờ vào tin tức trong thư của Bá tước Moret.

“Bẩm Điện hạ, đây là tham mưu của thần,” ông nói, “trừ phi người khác có ý kiến hay hơn.” Thế rồi, cúi chào nhà vua và Hồng y để tỏ ý mình đang hướng vào họ, ông tiếp, “thần đề nghị Trung đoàn Vệ binh Pháp và Trung đoàn Vệ binh Thụy sĩ sẽ đi đầu; Trung đoàn Navarre bên trái còn Trung đoàn d’Estissac bên phải. Hai cánh, dẫn đầu mỗi cánh là hai trăm pháo thủ ngự lâm, sẽ đánh chiếm đỉnh Montmoron và đỉnh Montabon. Lấy được hai đỉnh núi này rồi thì xem như đã khống chế được lính phòng thủ ở hệ thống chiến lũy bên dưới. Nghe thấy phát súng đầu tiên từ đỉnh núi, ta sẽ di chuyển; giữa lúc pháo thủ ngự lâm nã đạn vào hệ thống chiến lũy từ phía sau, ta dùng hai trung đoàn Vệ binh tấn công vỗ mặt. Nào các Me-xừ, hãy đến bên bản đồ và quan sát vị trí đóng quân của địch, nếu ai có kế hoạch hay hơn, xin nói để mọi người cùng biết.”

Thống chế Créqui và Thống chế Schomberg cùng nghiên cứu bản đồ và tỏ ý đồng tình với đề nghị của Bassompierre.

Còn lại mỗi mình Công tước Montmorency.

Người ta biết nhiều đến Montmorency về sự gan góc và táo bạo của ông ngoài chiến trường hơn là với tư cách một chiến lược gia hay người giỏi liệu việc từ xa trên bản đồ; hơn nữa, ông thường ngắc ngứ khi mở lời, và tật lắp bắp khiến ông lần hồi quên mất những gì mình định nói. Riêng lần này thì ông lại tìm thấy dũng khí phát biểu trước mặt vua.

“Bẩm Điện hạ, ông mở lời, “thần tôn trọng ý kiến của Me-xừ Bassompierre, cả ý kiến của Me-xừ Créqui và Me-xừ De Schomberg; và thần biết rõ tinh thần can đảm và kinh nghiệm của các ngài đây. Nhưng, tuy thần không nói là ta không thể làm được theo cách ấy, việc đánh chiếm các chiến lũy và công sự, nhất là lũy vòng cung mà hoàn toàn án ngữ con đường, quả thực sẽ là một nhiệm vụ khó khăn. Me-xừ Bassompierre nói đúng là chúng ta phải đánh chiếm lấy chúng; nhưng phải chăng không còn cách nào khác để cắt bỏ hệ thống cố thủ này? Chẳng lẽ chúng ta không thể tìm thấy, bằng một sơn đạo hiểm trở chẳng hạn, một lối đi rẽ vào mạn sườn để mà xen vào đoạn giữa lũy bán nguyệt và Đèo Susa rồi tấn công vị trí này từ phía sau lưng? Có lẽ vấn đề chỉ là cần tìm ra một người hướng đạo trung thành và một sĩ quan gan dạ, hai việc này theo thần xem ra không hẳn là bất khả thi.”

“Các khanh vừa nghe ý kiến của Me-xừ De Montmorency,” vua nói. “Mọi người đồng ý chứ?”

“Xuất sắc!” các vị thống chế trả lời. “Nhưng làm gì còn thời gian để tìm ra người dẫn đường và viên sĩ quan như thế?”

Ngay lúc ấy Étienne Latil nói nhỏ vào tai Richelieu và gương mặt Hồng y sáng lên. “Thưa các ngài,” ông nói, “tôi tin ý trời đã phái đến chúng ta cả hướng đạo trung thành và sĩ quan gan dạ gộp chung lại thành một người ta cần.”

Quay sang Latil đang chờ lệnh, ông tiếp, “Đội trưởng Latil, hãy đưa Me-xừ Bá tước Moret vào đây.”

Latil cúi chào.

Năm phút sau, Bá tước Moret bước vào, tuy đã cải trang là chàng trai bình dị miền sơn cước, mọi người đều nhận ra sự giống nhau giữa chàng và người thân phụ oai phong, một sự giống nhau khiến Quốc vương Louis XIII, người con rạng rỡ của Henri IV, phải lấy làm ghen tị. Chàng vừa từ Mantua về đến, bằng sự dẫn dắt của ý trời, theo như lời của Công tước de Richelieu.

### LXI

Đèo Susa

Bá tước Moret, nhờ tuyến đường chàng đã đi qua để vào đến Savoy vô sự, đã thỏa mãn yêu cầu vừa là người hướng dẫn trung thành vừa là viên sĩ quan xông xáo.

Quả thực, câu hỏi đã được giải đáp từ trước, cầm lấy bút chì, chàng phác thảo lên bản đồ của Me-xừ De Pontis con đường dẫn từ Chaumont đến lữ quán của những người buôn hàng trốn thuế. Chàng ngừng lại một lúc để trình bày tỉ mỉ lúc chàng buộc phải đổi tuyến đường để trốn thoát bọn cướp Tây Ban Nha, và làm thế nào mà sự thay đổi hướng đi ấy đã giúp chàng biết được con đường vòng quanh núi phía trên đèo Susa theo đó người ta có thể lách qua khỏi hệ thống thành lũy.

Chàng được giao năm trăm lính cùng đi, quân số đông hơn sẽ trở nên vướng víu và rất khó xoay trở trên một tuyến đường như thế.

Hồng ymuốn chàng hoàng tử trẻ nghỉ vài giờ lấy sức nhưng chàng từ chối, nói rằng nếu muốn đến nơi kịp giờ để nghi binh vào lúc tấn công, chàng không được bỏ phí thêm phút giây nào nữa.

Chàng đề đạt Hồng y cho Étienne Latil, người mang nhiệt huyết và tinh thần không có gì phải bàn, theo chàng để phụ tá chỉ huy.

Mọi nguyện vọng của chàng đều được đáp ứng đầy đủ.

Ba giờ sáng, đội quân của Moret lặng lẽ lên đườngmỗi người mang theo khẩu phần dành cho một ngày.

Ngoài mỗi mình chàng đội trưởng trẻ tuổi là quen biết Bá tước Moret; hết thảy năm trăm quân lính đều không biết ai là người sẽ chỉ huy bọn họ, nhưng khi biết được vị thủ lĩnh ấy là con trai Henri IV, những người lính này đã vây quanh lấy chàng reo hò mừng rỡ. Họ đốt đuốc để nom rõ chàng, người mang gương mặt giống hệt Béarnais⁷³ khiến tinh thần của họ càng tăng thêm gấp bội.

Ngay sau khi năm trăm quân của bá tước Moret lên đường, dưới màn đêm đen đặc đến mức cách mười bước không nhận rõ hình dạng, quân số còn lại cũng rục rịch chuyển động. Thời tiết thật kinh khủng, mặt đất bị bao phủ một lớp tuyết dày quá gối.

Ngoại trừ năm mươi người ở lại phía sau để canh giữ trận địa pháo, toàn bộ binh lính còn lại tiến về phía Núi đá Gélasse chỉ còn cách khoảng năm trăm bước, vừa sát đến Đèo Susa. Sáu khẩu thần công và sáu pallet đạn viên tròn được mang đến để tấn công hàng rào phòng thủ.

Binh lính được chọn tấn công gồm bảy đại đội vệ binh, sáu đại đội lính Thụy sĩ, mười chín đại đội lính vùng Navarre, mười bốn đại đội lính vùng Estissac, mười lăm đại đội lính vùng Sault, cộng thêm khinh kỵ binh ngự lâm pháo thủ của nhà vua.

Mỗi đơn vị tung ra hàng đầu năm mươi “cảm tử quân,” theo sau là một trăm quân yểm trợ, sau nữa là đội quân năm trăm người.

Khoảng sáu giờ sáng, binh lính tất cả đều sẵn sàng nhận lệnh. Nhà vua, chủ trì sự triển khai đội hình, chỉ định một số ngự lâm tham gia vào các đội cảm tử quân. Thế rồi ông ra lệnh Me-xừ De Comminges, có lính kèn đi trước, tiến gần đến biên giới yêu cầu Công tước xứ Savoy mở đường cho quân đội và đích thân nhà vua đi qua.

Me-xừ De Comminges tiến lên, nhưng còn cách hàng rào chiến lũy một trăm bước thì ông bị một thách thức chặn lại. Bá tước Verrue xuất hiện và nói vọng ra, “Me-xừ kia, các ngài muốn gì?”

“Chúng tôi muốn qua đèo.” Viên sứ truyền lệnh trả lời.

“Với tư cách gì các ngài muốn đi qua?” Verrue hỏi, “là bạn hay là thù?”

“Là bạn nếu các ngài rộng cửa thông đèo chúng tôi qua; là thù nếu các ngài đóng cửa chặn lại. Tôi được quốc vương giao nhiệm vụ đến Susa chuẩn bị chỗ cho ngài ấy dừng chân, vì ngài ấy dự tính sẽ nghỉ qua đêm tại đó ngày mai.”

“Này Me-xừ,” Bá tước Verrue trả lời, “Công tước chủ nhân tôi hẳn lấy làm vinh hạnh đón tiếp Điện hạ, nhưng ngài ấy đến đây với quá nhiều người theo cùng nên trước khi trả lời, tôi cần xin lệnh của Đức ngài Công tước.”

“Thế,” Comminges đáp, “phải ngài định kiếm cớ tranh chấp việc đi qua của chúng tôi không đấy?”

Bá tước Verrue tiến ra đứng trước mặt Comminges. “Ngài muốn sao đây, Me-xừ?” viên sứ truyền lệnh hỏi ngài Bá tước.

“Tôi muốn được vinh dự bảo ngài, Me-xừ,” Verrue lạnh lùng, “rằng về việc này tôi phải biết ý định của Đức ngài chủ nhân tôi trước đã.”.

“Me-xừ cảnh báo cho ngài hay,” Comminges nói, “rằng tôi sẽ mang trả lời của ngài trình lại đức vua.”

“Ngài muốn sao thì cứ làm vậy, Me-xừ” Verrue đáp lại. “Tùy ý ngài.”

Và thế là người này chào người kia, Verrue quay về phía chiến lũy, Comminges trở lại chỗ nhà vua.

“Sao rồi, Me-xừ?” Louis XIII hỏi Comminges.

Viên sứ truyền lệnh thuật lại cuộc đối đáp giữa ông ta và Bá tước Verrue. Louis XIII lắng nghe không bỏ sót một chữ, và khi Comminges nói xong, nhà vua nhận xét, “Bá tước Verrue trả lời không chỉ như một kẻ bề tôi đáng mặt, mà còn là người can đảm hiểu rõ phận sự của mình.”

Vào lúc này vua đang ở nơi biên giới xa nhất của nước Pháp, giữa cảm tử quân đang sẵn sàng tấn công, và năm trăm quân sẵn sàng yểm trợ.

Bassompierre tiến đến, miệng tươi cười và mũ cầm tay. “Điện hạ,” ông nói, “vũ công đã sẵn sàng, nhạc cụ đã so dây, mặt nạ ở cận kề; chỉ chờ ngài ra lệnh, chúng ta có thể mở màn vở vũ kịch.”

Nhà vua nhìn ông, trán nhăn lại. “Này Me-xừ Thống chế, khanh có biết ta vừa nhận được báo cáo rằng chúng ta chỉ có năm trăm viên đạn ở trận địa pháo không nhỉ?”.

“Tốt, bẩm Điện hạ,” Bassompierre trả lời, “đây rõ ràng là lúc để cân nhắc việc ấy; nếu mặt nạ chưa sẵn sàng, vũ kịch chưa thể bắt đầu. Nhưng hãy tiến hành đi thôi. Mọi chuyện rồi cũng xong cả.”

“Có phải đấy là câu trả lời của khanh dành cho ta không đấy?” vua vừa hỏi vừa chăm chú nhìn viên thống chế.

“Điện hạ, kẻ nói liều mới đi bảo đảm cho thứ hên xui như chiến thắng, nhưng trả lời của thần dành cho ngài ấy là chúng ta hoặc sẽ trở về trong danh dự, không thì kể như thần ngã xuống hoặc bị bắt sống, thế thôi.”

“Hãy chắc rằng nếu phe ta bại trận thì ta và khanh sẽ bị bắt vào cùng chỗ với nhau, Me-xừ Bassompierre nhé.”

“Dào, còn gì có thể tệ hơn chuyện bị mang ra bêu riếu là thứ đồ hèn nhát, như ngài đã gọi Hầu tước d’Uxelles ấy? Nhưng Điện hạ đừng lo. Thần sẽ cố không để mình xứng đáng với lời sỉ vả như thế đâu. Ta bắt tay vào việc đi thôi.”

“Điện hạ,” Hồng y, kẻ luôn giữ ngựa mình theo sát ngựa nhà vua, xen vào, “khí thế của ngài thống chế khiến thần hy vọng vô cùng.” Quay sang Bassompierre, ông tiếp: “Tiến lên, Me-xừ Thống chế, tiến lên và hãy cố gắng hết sức mình.”

Bassompierre phi ngựa đến nơi các tướng lĩnh chỉ huy đang đợi, thế rồi ông cùng các Me-xừ Créqui và Montmorency xuống ngựa chuẩn bị đánh thẳng vào hệ thống chiến hào. Chỉ còn lại Me-xừ De Schomberg vẫn còn trên yên ngựa vì đầu gối của ông bị ‘gút’.

Họ đi đều bước ngang qua chân núi đá Gélasse; vì lý do nào đó quân địch bỏ đi vị trí này, dù là nơi vững chắc, có lẽ vì sợ những ai phòng thủ nơi đây sẽ bị cắt đứt và buộc phải đầu hàng.

Nhưng ngay khi binh lính đi qua khỏi núi đá, họ thấy mình lọt vào một khoảnh đất trống trải, hỏa lực từ sườn núi và từ chiến lũy dàn rộng bắt đầu bắn ra. Ngay loạt đầu tiên, Me-xừ De Schomberg bị trúng đạn ở phần lưng dưới.

Bassompierre men theo đáy thung lũng tiến về phía chiến lũy hình bán nguyệt nằm án ngữ trước Đèo Susa, bám theo sau là Me-xừ De Créqui.

Me-xừ De Montmorency, như thể ông là một người lính thường, phóng lên sườn núi bên trái về phía đỉnh Montmoron.

Me-xừ De Schomberg ngồi dính cứng trên mình ngựa, dùng dây cương điều khiển con vật tiến về phía trước vì địa hình khó đi; ông lần dò theo dốc tay phải giữa đám cảm tử quân.

Theo kế hoạch của Bassompierre, những đơn vị này sẽ đánh vào các chiến lũy theo hướng bọc sườn, từ trên cao bắn xuống quân phòng thủ trong lúc các đơn vị khác tấn công từ trước mặt.

Binh lính người Valais và người Piedmont phòng thủ một cách kiên cường; Victor-Amadeus cùng cha chỉ huy từ công sự lẻ trên đỉnh Montabon.

Montmorency, một sống hai chết như mọi khi, tấn công chớp nhoáng và đánh chiếm được công sự đầu tiên ở bên trái. Chiếc áo giáp bằng sắt khiến ông vướng víu khi đi bộ nên ông vừa di chuyển vừa vứt bỏ từng mảnh một, vừa tấn công trong tình trạng y phục bình thường là áo chẽn da bò và quần cộc ống phồng vải nhung.

Bassompierre, về phần mình, vẫn còn ở đáy thung lũng, đang chịu đựng làn hỏa lực từ lũy bán nguyệt.

Phía sau là nhà vua, với những cọng lông vũ màu trắng phất phơ trên mũ, và Me-xừ Hồng y trong chiếc áo choàng nhung màu đỏ bầm thêu chỉ bằng vàng rực rỡ.

Ba lần đạo trung quân tấn công vào chiến lũy bán nguyệt, ba lần họ bị đánh bật khỏi cái công sự hình vòng cung ấy. Đạn tròn của súng hỏa mai thi nhau nẩy lên và dội xuống thung lũng từ tảng đá này sang tảng đá kia. Một lính cận vệ của Me-xừ De Créqui trúng đạn ngã xuống, cách ngựa nhà vua chỉ vài bộ.

Bassompierre và Créqui quyết định lên dốc, mỗi người mang theo năm trăm quân: Bassompierre núi bên trái, để tăng viện cho Me-xừ De Montmorency, còn Créqui núi bên phải, để yểm hộ cho Me-xừ De Schomberg.

Hai ngàn năm trăm quân nằm lại ở đáy thung lũng để duy trì áp lực lên chiến lũy hình bán nguyệt.

Bassompierre, phục phịch vì thừa cân, đã sang tuổi ngũ tuần, lại gặp con dốc đứng, đang vừa leo vừa tựa người vào cận vệ thì bỗng dựng hụt hẫng: viên cận vệ bị trúng đạn ngay giữa ngực. Ông gắng gổ lên đến đỉnh vừa đúng lúc Me-xừ De Montmorency dội ngược trở về từ đợt tấn công lần ba vào công sự lẻ. Họ hợp lực với nhau mở đợt tấn công lần thứ tư.

Montmorency cánh tay bị thương nhẹ, còn Bassompierre thì áo quần lỗ chỗ vết đạn. Nhưng họ chiếm được công sự phòng thủ của núi bên trái, còn binh lính phòng thủ của Savoy thì lui về ẩn náu phía sau chiến lũy hình bán nguyệt.

Hai viên chỉ huy nhìn sang công sử lẻ của núi bên phải. Trận đánh đang giằng co dữ dội. Chẳng mấy chốc họ thấy hai kỵ sĩ rời khỏi công sự phóng nước đại về phía một con đường rõ ràng được chuẩn bị sẵn để những người này rút về lũy bán nguyệt. Đó là Charles-Emmanuel, Công tước xứ Savoy, và con trai ông ta, Hoàng tử Victor-Amadeus. Quân lính đào tẩu lũ lượt bám theo sau.

Như vậy là công sự phòng thủ núi bên phải cũng đã được chiếm xong. Chỉ còn lại mỗi chiến lũy hình bán nguyệt: khúc xương khó nhằn nhất.

Louis XIII phái người đưa tin đến chúc mừng các vị thống chế và Montmorency, đồng thời ra lệnh họ lui về dưỡng sức. Bassompierre đại diện luôn cho mình và các Me-xừ De Schomberg, De Créqui và De Montmorency trả lời:

Điện hạ, chúng thần tri ân sự quan tâm của ngài, nhưng vào những lúc như thế này thì dẫu là dòng máu của một vị thân vương hay một viên thống chế Pháp quốc chẳng qua cũng sánh như một người lính bình dị nhất mà thôi.

Chúng thần sẽ dành mười phút để binh lính nghỉ ngơi, sau đó cuộc chiến lại bắt đầu.

Quả vậy, sau mươi phút nghỉ ngơi tiếng kèn xung trận lại vang lên, nhịp trống lại dồn dập, hai cánh quân, binh lính dàn hàng dọc sát vào nhau, tiến về lũy bán nguyệt giờ đã được gia cố phòng thủ.

### LXII

Chưa siết thòng lọng thời chưa chết

Các lối vào đều rơi vào tay quân Pháp, nhưng hào lũy cuối cùng vẫn còn đó, binh lính đông đảo, đại pháo dày đặc, lại được neo giữ bởi pháo đài Montabon xây ở đỉnh một tảng núi đá không có lối; tòa pháo đài chỉ có duy nhất một đường vào, một cầu thang chỉ được leo hàng một.

Bỏ xa đàng sau lưng họ là những khẩu thần công đã không kéo được xuống đáy thung lũng hay đưa lên đỉnh các ngọn núi. Những người lính giờ đây phải tấn công cái chiến lũy hình bán nguyệt ấy mà không có gì yểm hộ ngoài thứ mà người Ý vào thời đó gọi là furia francese⁷⁴.

Từ một mô đất lọt trong tầm đại bác của địch, nhà vua cùng Hồng y dõi mắt theo đoàn quân đều bước sau đóa hoa cao quý, những chiếc nón mà sĩ quan chỉ huy mắc vào mũi kiếm đưa lên cao. Đoàn quân cắm cúi tiến bước, không hỏi phải chăng họ đang được dẫn vào lò mổ thịt; chỉ huy đi trước, họ bước theo sau, và đấy là tất cả những gì họ cần biết.

Hồng y cưỡi ngựa cạnh nhà vua, họ nhìn những khoảng trống đột ngột hiện ra sau mỗi lần đạn đại bác cày qua hàng ngũ; nhà vua vỗ tay cổ vũ tinh thần anh dũng của lính tráng cùng lúc ấy bản tính khát máu bẩm sinh nơi ông cũng cựa mình thức giấc như con hổ ngửi thấy mùi máu tanh. Lần ông cho người giết Thống chế Ancre, tuy hãy còn quá nhỏ không thể nhìn ra phía bên ngoài cửa sổ, ông vẫn sai người hầu công kênh mình lên để thấy bằng được cái xác người đẫm máu.

Binh lính đã áp sát chiến lũy; một số người mang theo thang và cuộc leo trèo bắt đầu.

Montmorency giật lấy một ngọn cờ và leo tường đầu tiên; Bassompierre, già quá theo không nổi, chọn một vị trí cách tường thành nửa đường và đôn đốc binh lính xông lên.

Vài chiếc thang bị gãy vì không chịu nổi sức nặng quá nhiều người. Quân tấn công kẻ thì hối hả muốn là người đầu tiên đặt chân lên mặt thành, số khác thì chậm lại chờ đồng đội đến nơi và dựng thang để mở đợt tấn công mới.

Những người phòng thủ thì phát huy triệt để bất cứ vũ khí nào họ có trong tay. Một số giương súng nã vào những người tấn công trong tầm bắn sát rạt, số khác vung thuổng, cuộc chim thẳng tay giáng xuống và thấy máu phụt ra sau từng nhát đánh; chốc chốc lại có người giang rộng hai tay bật ngửa về phía sau. Số khác khệ nệ bê ra từng viên đá rồi nghiến răng nghiến lợi mà ném, số khác nữa ôm những chiếc cột vừa to vừa nặng lùa qua lùa lại; sau mỗi lần gạt là hai ba chiếc thang bị hất khỏi bờ tường.

Đang đánh thì quân phòng thủ bỗng dưng rối loạn, từ phía bên kia vọng lại tiếng la hét và tiếng súng nổ đì đùng.

“Các bằng hữu, cố lên,” Montmorency bắc thang mở đợt tấn công mới, “quân Bá tước Moret đến rồi!” Bất chấp áo quần tả tơi, máu me bê bết, ông lại nhảy vọt về phía trước, khí thế cực kỳ dũng mãnh để mọi người trông thấy và noi theo.

Ngài Công tước đã không lầm: kẻ vừa đánh nghi binh gây hoang mang binh lính phòng thủ chính là Moret.

Chàng Bá tước đã lên đường lúc ba giờ sáng như chúng ta đã thấy, mang theo Latil là đội trưởng và Galaor là cận vệ. Họ đến bờ dòng sông nước xiết suýt nữa nhấn chìm Guillaume Coutet; nhưng khi thời tiết đóng băng thì mực nước đã rút xuống, và giờ thì người ta có thể nhảy từ tảng đá này sang tảng đá khác để qua sông một cách dễ dàng.

Sang đến bờ bên kia, Bá tước Moret dẫn quân băng qua bãi đất trống ngăn cách họ ra khỏi ngọn núi. Chàng tìm thấy con đường dốc lên và quân lính bám theo chàng.

Màn đêm tối om om, nhưng màu lờ mờ của tuyết vừa rơi đã giúp mọi người nhận thấy được lối đi.

Quen thuộc với địa hình gập ghềnh, Bá tước chuẩn bị sẵn cho binh lính những sợi thừng dài, chàng phân phát cứ mỗi hai mươi bốn người một sợi. Khi từng nhóm hai mươi bốn người đi dọc bờ vực thẳm, nếu một người trượt chân thì anh ta sẽ được níu lấy bởi hai mươi ba người còn lại. Nhóm hai mươi bốn người khác đi phía sau đóng vai trò giúp sức bổ sung.

Đến gần căn lữ quán dành cho người buôn lậu, chàng ra lệnh binh lính im lặng. Tuy không rõ lý do, tất cả đều làm theo.

Chàng Bá tước gom khoảng mười hai người quanh mình, giải thích với họ lữ quán trước mặt sẽ là mục tiêu, và ra lệnh họ quay về chỉ thị đồng đội lẳng lặng bao vây lấy quán. Chỉ cần một người thoát khỏi cái sào huyệt kẻ cướp ấy và chạy đi báo động thì sứ mệnh của họ có cơ bị đổ bể.

Galaor là người biết rõ chung quanh, dẫn hai mươi người bao vây sân quán; hai mươi người nữa cùng Latil canh gác cổng ra vào, phần Bá tước Moret dẫn số người tương tự đến chỗ cánh cửa sổ duy nhất cho phép ánh sáng ban ngày lọt vào bên trong ngôi quán, và là chỗ người bên trong có thể trốn ra. Cửa sổ đèn thắp sáng, chứng tỏ đang có người bên trong.

Phần còn lại của toán quân dàn trải dọc đường đi để bọn cướp không còn đường tẩu thoát.

Cổng sân đóng kín; Galaor, thoăn thoắt lẹ làng như một chú khỉ rừng, nhảy phóc qua, đáp nhẹ xuống sân rồi mở cổng.

Thoáng chốc, binh lính vào kín sân, súng hỏa mai trong tư thế sẵn sàng.

Latil cho người của mình xếp thành hai hàng đối diện với cửa chính, ra lệnh họ lập tức nhả đạn vào bất cứ ai có ý định trốn chạy.

Bá tước rón rén tiến đến sát bên cửa sổ để xem những gì đang xảy ra bên trong, nhưng hơi nóng của gian phòng đã phủ mờ mặt kính và che lấp đi quang cảnh trong quán.

Một trong bốn ô kính cửa sổ được dán giấy tạm để che đi chỗ kính bị vỡ từ một cuộc ẩu đả nào đấy. Bá tước Moret đến bên bậu cửa sổ, lấy mũi dao rạch một khe nhỏ trên tờ giấy và cuối cùng chàng nhìn được cảnh tượng lạ lùng đang diễn ra bên trong.

Người buôn lậu lần trước cảnh báo Guillaume Coutet để họ tránh thoát trước khi bọn cướp người Tây Ban Nha đuổi theo tới nơi, giờ đây đang bị trói vật lên bàn và nhét giẻ vào mồm. Bọn cướp lần trước bị lừa đang bầu lại mở phiên tòa xét xử, và lời tuyên án đã được đưa ra. Vì lời tuyên án này là không thể kháng nghị, vấn đề duy nhất bây giờ là sẽ thi hành án ra sao, xử bắn hay treo cổ.

Ý kiến gần như được phân chia bằng nhau. Tuy nhiên, người Tây Ban Nha trước nay vốn vang danh về bệnh kẹt xỉ. Một tên trong bọn lý luận rằng nếu mang tội nhân ra xử bắn thì phải tốn ít nhất từ tám đến mười phát hỏa mai may ra hắn mới chịu chết cho, mà như vậy là mất toi từ tám đến mười lần thuốc nhồi với đạn chì; nhưng nếu mang hắn ra treo cổ thì chỉ cần có mỗi một sợi thừng làm thòng lọng; và treo rồi thì sợi thòng lọng ấy lại càng có giá gấp hai, bốn, thậm chí đến mười lần!

Lời khuyên ấy, vô cùng chín chắn và lợi lộc, lập tức trở thành ý hay nhất trong ngày. Bọn cướp hồ hởi kiếm dây thừng, và linh hồn thảm thương của chàng buôn lậu nhận ra số phận của mình như vậy kể như xong. Cứu cánh duy nhất lúc này của anh ta là lời cầu nguyện trước khi chết: Chúa ơi, con đặt linh hồn của mình vào tay ngài!

Kiếm một sợi thừng chẳng hề lâu la gì, nhất là ở lữ quán dành cho người dắt la⁷⁵. Chỉ sau năm phút, một chàng dắt la sốt sắng, kẻ chẳng hề lấy làm tiếc về sự hiện diện của mình mà không gây phiền hà gì đến cuộc hành hình, trao ra sợi thừng theo yêu cầu. Bên trong gian lữ quán, giữa chừng bảy, tám ngọn nến cắm trên các mặt bàn, có một chiếc lồng đèn mắc ở móc treo trông như ngôi sao chủ hình thành nên trung tâm một hệ hành tinh mới lạ. Bọn cướp tháo cái lồng đèn ấy xuống đặt lên mặt lò sưởi. Tên Tây Ban Nha có ý tưởng hay ho ban nãy thòng sợi dây thừng qua móc treo, thắt nút thòng lọng, rồi đưa đầu dây kia cho bốn, năm tên đồng hương của hắn. Kế đến bọn cướp lôi kẻ bị kết án ra khỏi bàn, dẫn anh ta đến bên dưới cái móc sắt, và chẳng có chút kháng cự nào từ người đàn ông xấu số, kẻ định ninh mười mươi lần này mình chết chắc, quàng sợi thòng lọng qua cổ anh ta. Thế rồi, giữa sự lặng im trang nghiêm trước khi diễn ra cảnh tượng thô bạo của sự chia cắt linh hồn và thể xác, tiếng ra lệnh cất lên: “Kéo!”

Tiếng hô còn chưa dứt thì từ cửa sổ vang lên tiếng giấy bị xé toạc, một cánh tay đưa thẳng vào trong phòng, trên tay chĩa một họng súng ngắn hỏa mai. Súng khạc lửa, và tên giữ nút thòng lọng quanh cổ người bị kết án ngã vật xuống chết ngay tức khắc.

Cùng lúc ấy, một cú đạp cực mạnh phá gãy then cửa sổ, hai cú đấm tiếp theo khiến cánh cửa mở toang, Bá tước Moret nhảy xộc vào, theo sau là quân lính của chàng. Tiếng súng nổ vang cũng là hiệu lệnh để cửa trước và cửa ra sân bị đạp mở toang cùng lúc, giúp những kẻ bên trong hiểu ra tất cả lối thoát đều đã bị binh lính vũ trang chặn kín.

Chỉ trong vài tích tắc, kẻ bị kết án được cởi trói, và anh ta chuyển từ tột cùng sợ hãi sang trạng thái vui sướng phát điện của kẻ bị ép từ từ bước vào mồ đã kịp phóng vọt ra khỏi huyệt trước khi bị vùi đất.

“Tất cả đứng yên,” Bá tước Moret trầm giọng, trong dáng vẻ quyền uy tối cao vốn là di sản hoàng gia của chàng. “Ai chạy ta bắn.”

Bọn cướp điếng hồn.

“Còn anh,” chàng quay sang người buôn lậu vừa được mình cứu mạng, “tôi chính là vị khách lữ hành mà anh đã báo động hồi hai tháng trước về nguy hiểm đang kề sát theo sau, lời cảnh báo mà vì nó anh vừa phải suýt chết. Đã tới lúc phải đổi vai, để cho bi kịch này được kết thúc. Hãy chỉ ra những tên khốn đã đuổi theo chúng tôi; và cuộc xét xử sẽ kết thúc nhanh thôi.”

Chàng buôn lậu không đợi hỏi hai lần; anh ta chỉ ra hết tám tên Tây Ban Nha, tên thứ chín thì đã chết.

Tám tên tướng cướp, thấy rằng chính chúng mới là những kẻ bị mang ra kết án, và hiểu rằng sẽ chẳng có khoan hồng nào cả, cùng đưa mắt nhìn nhau hội ý và rồi, gom hết sức mạnh lúc tuyệt vọng, tất cả đồng loạt rút dao găm và đảm bổ vào toán lính canh gác ở cánh cửa mở ra đường.

Nhưng bọn chúng đã làm một việc quá sức mình. Bạn đọc chắc đã biết, người có nhiệm vụ canh gác cánh cửa ấy chính là Latil, chàng đứng ngay ngưỡng cửa mỗi tay một súng. Hai tiếng nổ chát chúa vang lên và hai tên ngã vật xuống.

Sáu tên còn lại chỉ đủ sức giao tranh ngắn ngủi với lính của Bá tước Moret và của Latil. Chưa đây vài giây, tiếng thép va nhau, tiếng kêu la, tiếng chửi thề, thêm hai phát súng nổ, âm thanh của hai hay ba cái thây đập xuống nền nhà… và tất cả kết thúc.

Sáu tên nằm chết máu me đọng thành vũng, ba tên còn lại vẫn còn sống, tay chân bị trói chặt và nằm im bất động.

“Ai đấy hãy lấy sợi thừng vừa dùng để treo cổ anh chàng thật thà này,” Bá tước Moret nói, “rồi tìm thêm hai sợi nữa để treo hết những tên khốn này lên.”

Những kẻ dắt la, bắt đầu hiểu ra họ không thuộc diện bị tình nghi, và thay vì chứng kiến một người bị treo cổ thì giờ đây bọn họ sắp được xem đến ba người, một cảnh tượng thú vị gấp ba lần, liền thi nhau lấy dây thừng mang ra.

“Latil,” Bá tước Moret nói, “tôi trao anh nhiệm vụ treo cổ ba ngài đây. Tôi biết anh là người tháo vát, đừng để họ nấn ná lâu nhé. Với tất cả những vị khách đáng kính còn lại, hãy cắt ra mười lính canh giữ họ. Ngày mai, vào giữa trưa, nếu không tù nhân nào gây rối thì họ có thể được tự do.”

“Thế tôi sẽ tái hợp ngài ở đâu?” Latil hỏi.

“Anh chàng dũng cảm này,” Bá tước Moret vừa trả lời vừa chỉ người buôn lậu vừa thoát khỏi nút dây thòng lọng một cách diệu kỳ, “anh chàng dũng cảm này sẽ dẫn đường cho anh, nhưng hãy đi nhanh gấp đôi để bắt kịp chúng tôi đấy nhé.” .

Quay sang anh chàng buôn lậu, chàng nói tiếp, “Hãy nhớ lại và dẫn ngài đây theo cùng con đường mà lần trước anh đã đi ấy nhé, bạn thân mến; rồi sau đó tại Susa sẽ có hai mươi pistole dành cho anh.”

“Latil, anh chỉ có mười phút thôi đấy.”

Latil cúi chào.

“Nào các ngài, chúng ta tiếp tục lên đường thôi,” Bá tước Moret nói. “Chúng ta đã mất nửa giờ ở đây, tuy ấy là vì lý do tốt.”

Mười phút sau, Latil với sự dẫn đường của người buôn lậu đã bắt kịp họ; nhiệm vụ Bá tước giao cho đã hoàn thành.

Latil và người dẫn đường của chàng bắt kịp Moret tại Cầu Giacon. Người buôn lậu, lúc nãy chưa có thời gian để cảm ơn, quỳ thụp xuống chân Moret và hôn lên bàn tay của chàng.

“C’est bien, mon ami⁷⁶,” Bá tước Moret nói. “Nào, chúng ta phải có mặt ở Susa nội trong một giờ nữa.”

Và cuộc hành quân lại tiếp tục.

### LXIII

Lông vũ trắng

Chúng ta đã biết con đường mà Bá tước Moret phải đi đó chính là ngả đường chàng đã cùng Isabelle de Lautrec và phu nhân De Coëtman đi qua. Lệnh im lặng tuyệt đối được truyền ra, và tứ bề không có lấy tiếng động ngoại trừ âm thanh lạo xạo của tuyết dưới chân những người lính.

Khi họ đổi sang hướng khác của triền núi, thị trấn Susa xuất hiện trước mắt, được vẽ nên bằng tia sáng đầu tiên của sớm mai.

Dãy tường thành, phần nằm ở phía núi bên này, hoàn toàn không có người. Con đường, nếu cái rãnh hẹp họ đang men theo với bề rộng không đủ chỗ cho hai người đứng kề vai ấy có thể gọi được là đường, thì nằm ở phía trên tường chắn khoét lỗ châu mai khoảng mười bố. Từ đây, người ta có thể trượt người xuống thành.

Chiến lũy hình bán nguyệt, vẫn còn đứng vững trước quân Pháp sau khi hai bên sườn bị thất thủ và các công sự đã bị đánh chiếm, thì nằm cách thị trấn Susa gần ba dặm; và vì không ai hình dung sẽ có một mũi tấn công từ dốc núi, nên không ai phòng thủ phía đó. Tuy vậy, dưới ánh sáng ban mai lính canh trong thị trấn trông thấy toán quân đi thành hàng xuôi theo sườn núi liền la lối báo động.

Bá tước Moret nghe tiếng họ hô hoán, thấy phản ứng của họ và biết rằng không thể chậm trễ được thêm nữa. Như người sống vùng núi thực thụ, chàng nhảy từ tảng đá này sang tảng đá kia và trở thành người đầu tiên đáp xuống tường thành.

Latil theo sát bên cạnh chàng.

Nghe thấy tiếng kêu của lính canh, binh lính người Piedmont và người Valais túa ra khỏi một chốt canh gần đó và tập trung thành đội quân một trăm người, chuẩn bị cầm cự kéo dài thời gian để chờ viện binh. Bá tước tập hợp được hai mươi người đầu tiên nhảy xuống mặt thành, liền cùng họ đâm bổ đến cửa ngõ thị trấn.

Qua bức màn không gian mờ đục của bầu trời chưa sáng rõ, binh lính của Charles-Emmanuel trông thấy hàng người đen kịt dài ngoằng vòng xuống núi, quân địch cứ như từ trên trời rơi xuống chưa rõ số lượng là bao nhiêu, thành thử họ chưa dám dồn sức đương cự; tuy nhiên, cho rằng quan trọng nhất là ngài Công tước và con trai phải được thông báo, họ phái một kị sĩ phóng đến Đèo Susa để báo tin.

Bá tước Moret nhìn thấy người này tách ra và chạy về hướng đang có giao tranh; hắn phi ngựa nhanh như tên bắn và chàng Bá tước phần nào đoán ra mục đích của hắn; song không thể làm được gì để kìm chân hắn lại.

Còn một lý do nữa phải đánh chiếm bằng được cửa ngõ thị trấn Susa, vì nơi này nằm bên dưới con đèo mà Louis XIII đã tiến vào được một phần, sau khi tấn công vào mạn sườn của chiến lũy.

Vậy nên chàng hộc tốc chạy đến cửa ngõ với số quân ít ỏi có trong tay, và đâm bổ vào đám binh lính phòng thủ. Cuộc chiến chấm dứt nhanh chóng; bị bất ngờ từ hướng họ ít chú ý nhất, trước một lực lượng không biết nhiều hay ít, và tin rằng mình đã bị bán đứng, binh lính Piedmont và Valais, tuy là lính tráng cừ khôi, hét lên “Báo động!” rồi cắm đầu bỏ chạy, một số tản mác vào thị trấn, số khác xuôi theo hướng thung lũng.

Bá tước Moret chiếm được cửa ngõ, tập hợp lại hàng ngũ, xoay bốn nòng đại bác hướng vào thị trấn. Để lại một trăm quân chốt giữ cửa ngõ và khai hỏa thần công, với bốn trăm quân còn lại chàng tiến lên và nhắm vào chiến lũy hình bán nguyệt từ phía sau lưng đánh tới.

Đại bác nổ như sấm rền từ phía trên, khói tuôn cuồn cuộn trên đỉnh Montabon. Hai mũi quân siết chặt thế gọng kềm.

Bá tước Moret hối quân của chàng chạy nhanh bằng hai lần bình thường; tuy vậy, khi vẫn còn cách chiến hào của địch non một dặm, chàng thấy một đạo quân tách ra khỏi hàng ngũ Savoy tiến về phía mình. Đơn vị này quy mô tầm cỡ như đoàn quân của Moret; đi đầu và cưỡi trên lưng ngựa là viên đại tá chỉ huy.

Latil đến bên Bá tước. “Tôi nhận ra viên sĩ quan dẫn đầu đạo quân ấy,” chàng nói. “Ông ta là một quân nhân gan dạ tên Đại tá Belon.”

“Vậy anh định thế nào?” Bá tước hỏi.

“Tôi muốn được ngài cho phép bắt giữ ông ấy làm tù binh.”

“Ta chấp thuận để anh làm việc ấy, ventre-saint-gris, ta còn mong gì hơn thế chứ! Nhưng anh làm sao để bắt hắn đây?”

“Không gì dễ hơn, thưa ngài; chừng nào ngài thấy viên đại tá ngã ngựa thì hãy tấn công dữ dội vào binh sĩ của ông ấy; chúng sẽ ngỡ ông ấy chết rồi và rối loạn hàng ngũ. Hãy xông vào cướp lấy lá cờ, phần tôi sẽ bắt sống viên đại tá; tuy rằng ngài có thể chọn viên đại tá còn tôi giật cờ. Viên đại tá chắc đổi được chừng ba bốn trăm pistole tiền chuộc nhưng lá cờ thì ngoài sự vinh quang là một lá cờ nó chẳng còn giá trị nào khác.”

“Để ta chọn cờ,” Bá tước Moret nói “phần anh viên đại tá.”

“Nào cùng gõ trống và giục kèn đi thôi!”

Moret vung kiếm, tiếng trống lập tức khua vang cùng với tiếng kèn xung trận.

Latil mang theo bốn binh sĩ, mỗi người ôm một khẩu hỏa mai để kịp thay súng cho chàng bắn: phát thứ nhất, phát thứ nhì, thậm chí sang đến phát thứ ba.

Về phía địch, binh lính Savoy dường như cũng tiến nhanh về phía trước khi nghe tiếng trống và tiếng kèn của quân Pháp. Đại tá Belon nói vài câu, binh lính đáp lại bằng tiếng hô vang “Charles-Emmanuel muôn năm!” rồi lại tiếp tục nhanh chân bước.

Chẳng mấy chốc hai bên giáp mặt cách nhau chưa đầy năm mươi bước. Đội quân Savoy dừng lại nổ một loạt đạn. “Đúng lúc rồi,” Latil hô vang. “Cẩn thận, thưa ngài! Sau loạt đạn của chúng, hãy bắn trả, và tấn công lá cờ.”

Latil nói còn chưa xong thì cơn mưa đạn tạt đến như lốc cuốn, nhưng chủ yếu là bay cao quá đầu binh lính Pháp, lúc này đang đứng nguyên vị trí.

“Nhắm bắn thấp xuống!” Latil la lên. Như để làm mẫu, chàng nhắm vào con ngựa của viên đại tá và siết cò vừa khi viên sĩ quan giật cương phóng tới.

Con ngựa bị một phát đạn ngay dưới vai; đang đà phóng tới, nó đổ nhào và lăn vào phạm vi hai mươi bước chân trước mặt hàng ngũ quân Pháp.

“Phần tôi viên đại tá, phần ngài ngọn cờ,” Latil vung kiếm hét lên rồi nhảy xổ vào viên đại tá.

Binh lính Pháp nổ súng. Làm theo chỉ dẫn của Latil, họ hạ súng thấp xuống nên loạt đạn đều trúng đích.

Bá tước nhân lúc hỗn loạn lao mình vào giữa đám quân lính người Piedmont.

Sau vài bước nhảy, Latil đã tiếp cận Đại tá Belon lúc này bị mắc kẹt bên dưới con ngựa và đang còn choáng váng vì cú ngã ngựa. Latil kề gươm vào cổ viên sĩ quan rồi nói “Tù binh, chuộc mạng hay không?”

Viên đại tá chuồi tay về phía bao súng.

“Đại tá Belon, thêm một cử động ông sẽ chết,” Latil nói.

“Ta đầu hàng,” viên đại tá trao kiếm của mình cho Latil.

“Chuộc mạng hay không?”

“Muốn sao tùy ý.”

“Đại tá, vậy thì giữ lấy kiếm của ngài không ai tước bỏ vũ khí một sĩ quan dũng cảm. Ta sẽ thỏa thuận sau trận đánh; nếu tôi chết, ngài được tự do.”

Nói xong chàng giúp viên đại tá thoát khỏi sự mắc kẹt dưới mình ngựa, giúp ông ta đứng vững xong xuôi, chàng phóng vào giữa hàng ngũ binh lính Piedmont.

Cục diện đang diễn ra đúng với những gì Latil dự liệu. Binh lính của Charles-Emmanuel bị mất tinh thần khi thấy viên đại tá bị ngã ngựa và không chắc ông ta chết sống ra sao. Bá tước tấn công thật dũng mãnh khiến hàng ngũ địch quân bị giật ra và chàng đến được chỗ cây cờ. Một nhóm binh lính người Savoy, Valais và Piedmont cùng bao quanh tạo thành hàng rào liều chết chống giữ. Latil lao mình vào chỗ lính địch co cụm đông nhất và hét lên như sấm, “Moret! Moret! Hãy chiến đấu như con trai Henri IV!”

Nỗ lực tấn công dữ dội lần cuối cùng này đã đè bẹp sự chống cự của quân địch. Bá tước Moret tay phải hạ sát người cầm cờ, tay trái giằng lấy lá cờ Savoy, chàng đưa lên cao hô lớn, “Nước Pháp Chiến thắng! Quốc vương Louis XIII muôn năm!”

Tiếng hô được từng người lính Pháp còn đứng thẳng nối tiếp lặp lại. Đội quân chặn đầu Bá tước Moret đã bị thua tan tác, quân số còn lại chưa đến một phần ba, những kẻ còn sống cắm đầu bỏ chạy.

“Chúng ta không được phí một phút nào, thưa ngài,” Latil nói với Bá tước. “Hãy đuổi theo chúng, vừa chạy vừa bắn; không cần bắn chết người, chỉ cốt sao cho những kẻ ở chiến hào nghe thấy tiếng súng của chúng ta.”

Thực vậy, tiếng súng của họ vang vọng đến công sự hình vòng cung đã gieo rắc sự hỗn loạn vào hàng ngũ quân phòng thủ.

Trước mặt thì bị Montmorency, Bassompierre và Créqui tấn công, sau lưng thì bị Bá tước Moret và Latil đánh tới, Công tước Savoy cùng con trai rụng rời tay chân tưởng chừng họ đã bị vây hãm và bắt sống tới nơi; bỏ mặc Bá tước Verrue lèo lái cuộc phòng thủ vô vọng, hai cha con lẻn xuống chuồng ngựa, phóc lên yên, ra khỏi chiến hào rồi quất ngựa giông tuốt.

Hai người thấy mình rơi vào đám tàn quân của Đại tá Belon đang xô nhau mà chạy giữa lúc quân Pháp đang rượt sát theo sau, hỏa mai nổ dồn dập uy hiếp tinh thần.

Cảnh hai kỵ sĩ cố gắng đến được dốc núi khiến Latil chú ý. Thấy rằng họ có vẻ là nhân vật quan trọng, chàng liền vọt về phía trước để chặn đầu; nhưng vừa khi sắp chộp lấy cương ngựa của Công tước, một ánh chớp lóe lên khiến chàng lóa mắt rồi cảm thấy vai trái đau buốt.

Một sĩ quan Tây Ban Nha đầu quân cho Công tước Savoy thấy chủ mình sắp bị bắt đến nơi đã nhảy vào, vụt ngang thanh trường kiếm, cắt một nhát vào vai chàng kiếm khách của chúng ta.

Latil hét lên, giận dữ hơn là đau đớn khi thấy con mồi đang nhanh chân tẩu thoát. Kiếm trong tay, chàng phóng người vào gã Tây Ban Nha.

Tuy kiếm của Latil ngắn hơn kiếm đối phương một gang tay, chúng hầu như không chạm nhau trước khi Latil, một kiếm sĩ cự phách, biết ra kẻ địch không phải là đối thủ. Chỉ sau mười giây, gã Tây Ban Nha hứng trọn hai nhát vội la lên “Cứu lấy ngài Công tước!”.

Nghe qua mấy từ này, Latil phóc qua người kẻ bị thương và tiếp tục truy đuổi hai người cưỡi ngựa. Song nhờ ngựa khỏe và giỏi chạy đường núi, họ đã đi khá xa và mất dạng ở cuối đường.

Latil trở lại, tức tối vì sổng mất con mồi vẻ vang dường ấy; nhưng ít ra thì chàng cũng tóm được gã sĩ quan Tây Ban Nha, kẻ không thể tự vệ đành phải đầu hàng xin chuộc mạng.

Trong khi ấy, quang cảnh nơi chiến lũy bán nguyệt diễn ra hỗn loạn. Công tước Montmorency là người đầu tiên đặt chân lên mặt thành; giữ lấy vị trí, ông vung rìu chém tất cả những ai tìm cách xáp lại gần, đồng thời mở một khoảng trống cho quân tấn công nhảy vào theo. Lính phòng thủ người Piedmont, người Valais và người Savoy ồ ạt tháo chạy qua các cổng sau hướng ra đường xuôi về Susa. Nhưng họ lại đâm đầu vào đoàn quân của bá tước Moret, giữa tiếng súng vang trời cùng tiếng hô “Quốc vương Louis XIII muôn năm!” Không biết thực lực của chàng là thế nào, họ thậm chí còn không thử chiến đấu, họ chỉ cắm đầu chạy, vòng vèo tránh né qua từng nhóm quân Pháp như luồng nước quanh qua những tảng đá.

Bá tước Moret tiến vào chiến lũy hình bán nguyệt từ phía đối diện với Montmorency. Họ gặp nhau giữa chiến lũy, nhận ra nhau và ôm chầm mừng rỡ. Thế rồi, tay trong tay họ bước đều chiến thắng đến bờ tường khoét lỗ châu mai, một người phất lá cờ Pháp mà ông là người đầu tiên cắm lên tường thành của chiến lũy, người kia thì giương cao lá cờ Savoy đã đoạt được. Chào Louis XIII và hạ thấp hai lá cờ trước mặt vua, họ đồng hô lớn “Vive le Roi!”

Cùng tiếng hô ấy, ba năm sau này, cả hai người bọn họ đồng cất lên trước khi gục xuống.

Hồng y kêu lên, “Không ai được phép tiến vào công sự trước nhà vua.”

Những lời ấy còn thốt ra chưa dứt thì Latil đã lẻn vào qua lối cửa sau.

Binh lính được bố trí canh gác tại tất cả cổng vào, và Montmorency cùng Moret đích thân ra mở cổng pháo đài Gélasse cho nhà vua và Hồng y.

Hai người cưỡi ngựa tiến vào, súng musketoon gác ngang đùi biểu thị họ vào bằng vị thế của người đã chinh phạt thành công và kẻ chiến bại vì một trận đánh úp chỉ còn biết phó mặc số phận vào tâm trạng đang vui của người chiến thắng.

Nhà vua nói với Công tước Montmorency trước tiên. “Me-xừ Công tước,” ông nói, “ta hiểu hoài bão của khanh muốn gì. Khi cuộc viễn chinh này kết thúc, khanh sẽ được quyền đổi thanh kiếm của mình lấy thanh kiếm chạm fleur de lys bằng vàng, là vật sẽ nâng tầm cho khanh lên trên tất cả Thống chế Pháp quốc.”

Montmorency cúi chào. Thanh kiếm Thống Soái là hoài bão duy nhất cả đời ông, và đây là lời hứa long trọng của vua rằng ông sẽ có nó.

“Điện hạ,” Bá tước Moret trình lên vua lá cờ lấy từ trung đoàn của Đại tá Belon, “cho phép thần được vinh dự đặt xuống chân ngài lá cờ thần đã đoạt được.”

“Ta nhận,” Louis XIII nói, “và để đổi lại, ta mong khanh sẵn lòng mang chiếc lông vũ trắng này lên mũ, để nhớ đến người anh này đã trao nó cho khanh, và nhớ đến người cha đã mang ba chiếc như vậy tại Ivry.”

Bá tước Moret muốn hôn vào tay vua, nhưng Louis XIII đã đặt tay lên hai vai và nồng nhiệt ôm lấy chàng.

Thế rồi nhà vua đưa tay lên mũ rút một trong ba chiếc lông màu trắng lần trước ông nhận từ Công tước Montmorency. Ông trao nó cho Bá tước Moret, cùng với chiếc ghim kẹp đính kim cương đi kèm.

Cùng ngày vào khoảng năm giờ chiều, sau khi tiếp nhận chìa khóa mở cổng thành thị trấn do chức sắc địa phương đặt trên chiếc khay bạc dâng lên, Quốc vương Louis XIII tiến vào thị trấn Susa.

### LXIV

L’Angely nghĩ gì về lời tán tụng của Công tước Savoy

Quốc vương Louis XIII đang trong tâm trạng vui sướng cực độ. Đây là lần thứ nhì trong vòng chưa đầy năm ông đắc thắng tiến vào thị trấn bị ông dùng vũ lực chinh phạt, và thành kẻ xứng danh là quốc vương “toàn thắng.”

Tất cả những gì Hồng y hứa hẹn từ đầu chí cuối đều trở thành hiện thực. Lời hứa cuối cùng ấy là vào ngày 7 tháng 3 vua sẽ nghỉ đêm tại Susa và giờ ông đang lưu lại ở đấy. Nhưng Hồng y, người biết những bí mật đã được che đậy trước kẻ khác, và là người thấy xa hơn nhà vua, thì không được nhẹ nhõm thơi thới như vị chủ nhân này. Ông biết rất rõ Louis cũng vậy, tuy rằng thắng lợi trong ngày khiến vua tạm quên đi đạn dược của đoàn quân gần như đã khô cạn sau trận đánh vừa rồi.

Ông còn biết nhiều việc khác nữa, những việc mà vua không biết: rằng binh lính đang thiếu lương thực, cộng với thời tiết xấu và điều kiện đường sá khiến quân nhu bị cản trở không vận chuyển được nhiều hơn.

Hơn thế, ông biết thành Casale đang bị người Tây Ban Nha gây áp lực nặng nề. Nếu Công tước Savoy tiếp tục cầm cự thêm một hay dăm ba tuần nữa, mà sẽ là không khó, xét rằng họ thiếu đạn, thì Casase bị đẩy vào tình thế cùng quẫn bất chấp ý chí khẳng khái của người chỉ huy, Gurron, và bất chấp sự hết lòng của người dân, những kẻ đã tham gia vào đơn vị đồn trú để phòng vệ thành phố có nguy cơ phải mở bét cổng thành để người Tây Ban Nha tràn vào. Tin tức tình báo mới nhất từ Casale cho biết quân dân trong thành đã ăn hết ngựa và đang quay sang cả chó lẫn mèo, phương cách cuối cùng để chống đói.

Vậy nên, tối hôm ấy, giữa lúc Louis XIII đang thù tạc vui vẻ cùng những là thống chế, tướng lãnh, và sĩ quan cao cấp, Richelieu đến gần bên vua đề nghị chừng nào ăn mừng xong xuôi mong Điện hạ cảm phiền dành ra ít phút, trừ phi ngài bị cơn mỏi mệt kéo đến ngăn cản.

Chừng như đang lúc phấn khích đến độ gần giống như cái ngày ông sai người một nhát giết Thống chế d’Ancre chết tốt, vua trả lời, “Vì mỗi khi Đức ông hiền khanh muốn trò chuyện cùng ta tất cả cũng chỉ vì lợi ích quốc gia và vinh quang triều đình, nên ta luôn và sẽ luôn sẵn lòng lắng nghe khanh.”

Và quả đúng như vậy, buổi dạ yến vừa xong, tuy vẫn còn lâng lâng bay bổng trước vô vàn lời lẽ có cánh, vua đã giữ lời tìm đến gặp Hồng y. “Nào, Đức ông, giờ chỉ còn hai ta với nhau,” vua vừa nói vừa ngồi xuống và đẩy một chiếc ghế về phía Hồng y.

Một khi vua ngồi thì Hồng y tuân lời và cũng ngồi xuống. “Nói đi, ta đang lắng nghe khanh,” Louis XIII cất tiếng.

“Điện hạ,” Hồng y mở lời, “thần tin là giờ đây ngài đã thỏa chí sau những bức xúc ngài nhẫn nhịn bấy lâu, và nguyện vọng giành vinh quang không nhất thiết hối thúc ngài tiếp tục một cuộc chiến mà ngay bây giờ ta có thể dừng lại trong sự vẻ vang và hòa bình.”

“Hồng y thân mến,” vua nói, “khanh không là khanh nữa thì phải: bất chấp bao chống đối khanh hô hào chiến tranh bằng được và giờ chiến dịch chỉ vừa mới mở màn thì khanh lại quay sang để đạt hòa bình.”

“Bẩm Điện hạ, hòa bình dù đến sớm hơn hay đến muộn hơn nào đã có sao, miễn là nó mang lại được điều ta muốn?”

“Nhưng châu Âu sẽ nói gì về chúng ta? Đưa ra đe dọa như thế và yêu sách như thế, rồi bỗng dưng bỏ cuộc chỉ sau một trận đánh…”.

“Bẩm Điện hạ, châu Âu sẽ nói, mà sự thực đúng là vậy, rằng mỗi một chiến thắng này đã là quá vang dội và tuyệt đối đến mức nó đã định đoạt luôn cả chiến dịch rồi.”

“Biết vậy, nhưng để quyết định hòa bình, ta sẽ phải đưa ra yêu sách.”

“Đấy vốn đã là đặc quyền tuyệt vời dành cho bên thắng cuộc.”

“Này Đức ông, khanh có cho rằng ta đang ở vào thế đưa ra những yêu sách như vậy không đấy?”

“Hẳn nhiên ta đang ở thế yêu cầu thương lượng, bẩm Điện hạ.”

“Bằng cách nào?”

“Ta có thể nói rằng đây là xét đến lợi ích tốt nhất cho em gái của ngài, Quận chúa Christine.”

“Nói cũng đúng” vua nói, “hiền muội được gả cho Victor-Amadeus. Ta cứ hay quên rằng mình có một gia đình. Cũng chẳng sai,” ông cay đắng nói thêm, “rằng đây là cái gia đình ta muốn quên nếu được. Thế khanh cho rằng…”

“Bẩm Điện hạ, thần cho rằng đôi khi vẫn biết chiến tranh là điều cần thiết ngoài ý muốn, song chúng ta thuộc về một giáo hội cực lực thù ghét sự đổ máu, và có bổn phận dừng chiến tranh lại khi có thể. Bẩm Điện hạ, sau một ngày vẻ vang đến vậy, thì việc này rõ ràng nằm trong quyền quyết định của ngài, vì Chúa của Những Đạo Quân và Chúa của Lòng Nhân Từ tuy hai thực ra cũng chỉ là một.”

“Khanh định trình bày vấn đề này với Vương chủ Chuột Marmot thế nào đây?” vua đặt vấn đề bằng cái biệt danh mà Henri IV xách mé khi chinh phạt Bresse, Bugey, Valromey và Gex.

“Việc này không khó, bẩm Điện hạ. Thần sẽ nhân danh ngài thảo thư cho Công tước Savoy bảo ông ấy chọn lựa hòa bình hay chiến tranh: nếu ông ấy muốn chiến tranh, chúng ta sẽ tiếp tục chiến đấu như những gì đã thực hiện hôm nay và như thân phụ oai hùng của ngài trong quá khứ; nhưng, thay vì vậy, nếu như ông ấy chọn hòa bình, ta sẽ để ông ấy đàm phán lại như chưa có cuộc chiến nào vừa xảy ra cả. Cụ thể, ông ấy phải để binh lính Pháp đi qua, hỗ trợ giải vây thành Casale, cung cấp lương thực và đạn dược với giá phải chăng ngoài thị trường; hơn thế nữa, sau này xứ Savoy cũng sẽ để chúng ta đi ngang qua địa phận, bất kỳ binh lính nào và bất cứ vũ khí gì được cho là cần thiết để phòng vệ xứ Montferrat, mỗi khi Montferrat bị tấn công hay chúng ta cho là có thể bị tấn công; và rằng để bảo đảm cho hai dự phòng này, bẩm Điện hạ, Công tước Savoy sẽ nhượng lại chúng ta Pháo đài Gélasse và Đèo Susa, sẽ được đồn trú bởi lính Thụy Sĩ dưới sự chỉ huy của viên trưởng quan do Điện hạ bổ nhiệm.”

“Nhưng Savoy sẽ muốn gì đấy để đổi lại tất cả những thứ ấy chứ?”

“Nếu ngài thấy được, bẩm Điện hạ, ta có thể đáp ứng một trong những yêu sách của ông ấy. Ta có thể đề nghị, thay mặt Công tước xứ Mantua, để bù trừ cho quyền đối với xứ Montferrat của Gia tộc Savoy, nhượng cho ông ấy thành phố Trino có huê lợi hàng năm mười lăm ngàn écu.”

“Điều ấy chúng ta đã đề nghị, và ông ấy lắc đầu từ chối.”

“Điện hạ ơi, hồi đó ta đâu đã chiếm giữ Susa!”

“Mọi sự trông cậy vào khanh và ta sẽ không bao giờ quên việc này.”

“Điện hạ, những gì không được quên là rủi ro ngài đã đối mặt, lòng gan dạ của binh lính dưới quyền ngài, và đức tính của tướng lĩnh chỉ huy.”

“Nếu rủi ra có gì ta không nhớ, Đức ông nhớ nhắc lại cho ta nhé.”

“Vậy thỉnh cầu của thần được chấp thuận rồi nhỉ?”

“Ta nên giao sứ mệnh này cho ai?”

“Chẳng phải xem ra với Điện hạ thì Thống chế Bassompierre sẽ là sứ thần tốt nhất cho việc này đấy sao?”

“Hoàn hảo.”

“Thế thì, bẩm Điện hạ, ông ấy sẽ đăng trình sớm mai để trình bày hiệp ước của ta với Công tước. Riêng đối với những điều khoản bí mật…”

“Có điều khoản bí mật nữa ư?”

“Hiệp ước nào cũng có điều khoản bí mật cả. Những điều khoản ấy sẽ được đàm phán riêng giữa thần với Công tước hay con trai ông ấy.”

“Vậy là tất cả đều dừng lại để chờ đợi!”

“Chỉ ba hôm thôi, bẩm Điện hạ, cho đến khi chúng ta sắp xếp để nghênh tiếp chuyến viếng thăm của hoàng tử em ngài, hay người cậu Công tước của ngài.”

“Đúng vậy,” vua nói, “họ là gia đình của ta. Nhưng với một ưu điểm tuyệt vời: họ là gia đình ta có thể công khai gây chiến. Và giờ, chúc khanh ngon giấc nhé, Me-xừ Hồng y. Chắc rằng khanh đã mệt và cần có giấc ngủ lại sức.”

Ba hôm sau, quả đúng như những gì Richelieu đã dự liệu, hoàng tử Victor-Amadeus đến Susa gặp ông thương lượng, và những điều kiện bàn trước cùng vua ông đạt được cả. Ngoài điều khoản và điều kiện công khai, điều khoản bí mật cũng được cả hai đồng ý như sau:

Công tước Savoy cam kết cung cấp thành Casale bốn ngàn giạ ngô và bột mì, và năm trăm thùng rượu nho. Đổi lại, sau khi nghĩa vụ này làm xong, các bên đồng ý rằng Pháp sẽ không tiến quân qua bên kia Buno-longa, ngôi làng nằm giữa Susa và Turin; và Quốc vương nước Pháp sẽ để Hoàng tử xứ Piedmont có thời gian thuyết phục người Tây Ban Nha dỡ bỏ vòng vây thành Casale.

Đồng thời, Charles-Emmanuel sẽ được Công tước xứ Mantua, Alba, và Montcalvo nhượng lại thành Trino.

Tám ngày sau khi hiệp ước được ký kết, Don Gonzalès de Cordova đích thân dỡ bỏ vòng vây thành Casale, qua đó bảo tồn thể diện cho Tây Ban Nha.

Lần lượt vào ngày 31 tháng 3 và ngày 1 tháng 4, bản hiệp ước được phê chuẩn bởi Công tước Savoy và Quốc vương Louis XIII.

Ấy vậy, trên thực tế thì người ta xem bản hiệp ước này chẳng có giá trị ràng buộc gì hơn những thứ đã lập với Công tước xứ Lorraine. Một hôm, khi William III khoe với Charles IV, tức Công tước xứ Lorraine, rằng ông đã ký một hiệp ước có giá trị, nghe vậy ngài Công tước cười xòa, “Ôi, chẳng hóa ra ngài lại đi tin vào một tờ hiệp ước đấy ư?”

“Ủa, chứ sao nữa,” ông vua này ngơ ngác đáp lại.

“À ha,” Công tước Charles giễu cợt, “hễ khi nào ngài thích, tôi sẽ cho ngài tham quan cả một tủ hiệp ước cho thỏa, ký chúng chẳng qua để mang về cất giữ chặt chỗ cho vui vậy thôi!”

Và tuy rằng Charles-Emmanuel gần như không biết bao nhiêu là hiệp ước nhét đầy tủ, ông vẫn vui vẻ nhét thêm một tờ nữa, vẫn biết ông chưa hề nghĩ là mình có ý xem nó hơn gì những tờ khác. Dù vậy, ông vẫn bày tỏ ước mong được được ôm hôn thắm thiết người cháu Quốc vương Louis XIII, nên một cuộc hội kiến được sắp đặt.

Xuất hiện trước tiên là Hoàng tử xứ Piedmont và Công tước xứ Savoy, họ diện kiến nhà vua khi bản hiệp ước đã được ký kết; Victor-Amadeus dẫn theo cả hiền thê, Công nương Christine, em gái của nhà vua. Louis dành cho em gái mọi vinh dự đúng mực và mọi dấu hiệu của tình hữu nghị, vui vẻ biểu lộ rằng ông yêu quý vị hiền muội này nhất, người đã thẳng thắn gây chiến cùng với ông, chứ không như Vương hậu Anh quốc hay Vương hậu Tây Ban Nha là những kẻ âm thầm câu kết đả kích ông.

Xuất hiện cuối cùng là Công tước Savoy, kẻ được chào đón bởi đôi tay rộng mở của ông cháu Louis XIII, người đã quyết tâm tiên hạ thủ vi cường và khiến ông té ngửa đang khi còn chưa sẵn sàng, nhưng Charles-Emmanuel được cảnh báo đúng lúc và ba chân bốn cẳng bước vội xuống thang, để kịp thời gặp nhà vua ngay bậc cửa nhà mình.

“Ồ cậu yêu quý,” Louis XIII vừa nói vừa giang tay ôm lấy ông, “thế mà cháu dự tính mang đến cậu sự ngạc nhiên ngay trong phòng riêng của cậu ấy chứ!”

“Cháu à,” ngài Công tước đáp lại, “chẳng dễ gì đi lại âm thầm khi người ta đã là Vua Pháp, chả nhẽ cháu quên rồi sao?”

Vua sánh bước lên cầu thang cùng ngài công tước. Nhưng để đến được dãy phòng của công tước, ông phải đi qua một hàng cận thần và sĩ quan cao cấp lúc này đang đứng trên một ban công lung lay yếu ớt chừng như khó bề giữ vững dưới chân họ.

“Nhanh chân thôi, cậu ạ,” vua nói, “Cháu không chắc là cái ban công này chịu nổi chúng ta bao lâu.”

“Chao ôi, Điện hạ!” Công tước trả lời. “Hãy xem cả thế giới này lung lay trước cháu đến dường nào.”

Nhà vua, mặt đỏ bừng thích chí trước câu nịnh nọt, quay sang l’Angely. “Này, gã hề: khanh nghĩ sao về những lời tán dương của ông cậu của ta?”

“Ồ, thần đâu phải gã hề đáng được hỏi điều ấy,” l’Angely trả lời.

“Thế thì ai?”

“Hai ba trăm gã hề tử trận để đáng được lời tán dương ấy ạ!

### LXV

Một giai đoạn lịch sử

L’Angely, chỉ một lời đối đáp nhà vua, đã phản ánh trọn vẹn hoàn cảnh.

Sau mỗi cuộc chiến tranh, dù ngắn dù dài, Cuộc Chiến Ba Mươi Năm cũng vậy, người ta lại ký hiệp ước; ký xong thì những ông vua gây chiến ấy lại thân thương ôm lấy nhau, không chút suy tư về ngàn vạn lính tráng đã phải bỏ mình cho xung đột, thây phơi thối rữa ngoài chiến trường, hay ngàn vạn quả phụ khóc thương khô cạn dòng nước mắt, ngàn vạn bà mẹ quặn thắt vì khổ đau, hay ngàn vạn trẻ con khoác áo tang vào mình.

Và dựa vào đức tính “chân thật” của Charles-Emmanuel vốn đã được chứng tỏ xưa nay, người ta tin rằng cái hòa ước này sẽ bị vứt xó ngay khi ngài Công tước tìm ra được điều kiện thuận lợi.

Một hoặc hai tháng trôi qua trong lễ tiệc ăn mừng, và suốt thời gian ấy Công tước Savoy ngầm phái sứ thần đi Vienne và đi Madrid.

Đến Vienne, công sứ của ông phát thông điệp nói rằng, chiến thắng Susa của Quốc vương Louis rõ ràng là nỗi ô nhục đối với Hoàng đế Ferdinand nhiều hơn là sự ê chề đối với Savoy, vì Công tước Savoy tranh chấp việc trao quyền để Vua Pháp đi qua địa phận suy cho cùng chính là để duy trì quyền lợi tại Ý cho Hoàng đế nước Áo. Chi viện của Pháp gửi đến người dân ở Casale rõ ràng là sự công kích vào quyền uy hoàng đế, bởi đây là nơi bị người Tây Ban Nha bao vây để buộc gã Công tước Nevers - tên khốn người Pháp cả gan yêu sách chủ quyền trên đất phong hoàng đế - phải quỳ gối trước Hoàng đế Điện hạ.

Tại Madrid, công sứ của Savoy được giao nhiệm vụ truyền đạt đến Quốc vương Philip IV cùng tể tướng Bá tước - Công tước, rằng sự phỉ nhổ vào hình ảnh Tây Ban Nha tại Casale là có ý muốn làm suy yếu uy quyền của Công giáo Điện hạ tại Ý, một sự xúc phạm chưa bị trừng phạt. Theo lời kích động của gã Richelieu, Vua nước Pháp đang có ý đánh đuổi người Tây Ban Nha ra khỏi Milan, và Triều đình Madrid cũng nên liệu trước rằng một khi họ bị đẩy khỏi Milan thì Naples sẽ là nơi kế tiếp giống y như vậy.

Philip IV và Ferdinand cũng phái sứ thần hồi đáp.

Đây là những gì họ quyết định:

Hoàng đế La Mã Thần thánh sẽ yêu cầu Bang Grisons của Thụy sĩ trao binh lính hoàng đế quyền tự do đi qua địa phận. Nếu Grisons khước từ, binh lính hoàng đế sẽ đột kích, băng qua dãy núi Alps, và hành quân tức khắc đến Mantua.

Quốc vương Tây Ban Nha triệu hồi Don Gonzalès de Cordova. Thay thế ông ta là tổng tư lệnh quân đội Tây Ban Nha tại Ý, tướng quân Ambrose Spinola trứ danh, người được lệnh bao vây và chiếm đóng thành Casale, cùng khi ấy thì binh lính của hoàng đế bao vây vào chiếm lấy Mantua.

Chiến dịch của người Pháp, chỉ ít ngày đã kết thúc thành công, là một sự kiện gây chấn động: trận đánh này làm tiếng tăm của Louis vang dội khắp châu Âu, và ông được tung hô là vị quốc chủ duy nhất ngoại trừ Gustavus Adolphus sẵn sàng rời khỏi cung điện cầm kiếm trong tay bảo vệ vương quốc.

Ferdinand II và Philip IV thì ngược lại. Họ vừa tiến hành những cuộc chiến độc hiểm từ xa, vừa bình an quỳ gối cầu nguyện trước bàn thờ.

Giá nhà vua và đoàn quân của ông có thể lưu lại Piedmont thì thành quả họ đạt được lẽ ra đã được bảo toàn trọn vẹn nhưng Hồng y đã mắc vào cam kết trấn áp tín đồ Tân giáo trước mùa hè. Người Tân giáo đã lợi dụng lúc nhà vua và Hồng y vắng mặt để tập hợp lực lượng, và mười lăm ngàn quân được chiêu mộ về Languedoc dưới sự chỉ huy của Công tước Rohan.

Nhà vua chào từ biệt ông cậu Công tước Savoy “tốt bụng”, mặc kệ những mưu chước ngài công tước đang âm thầm thi thố ngay trước mũi của mình tại Piedmont. Ngày 22 tháng 4, ông trở về Pháp qua ngã Briançon, Gap, và Chatillon rồi tiến quân đến Privas.

Ông tránh Lyon, nơi hai bà Thái hậu và Vương hậu đã đào thoát để lánh nạn ôn dịch. Về phần ngài Me-xừ, vẫn khư khư giữ chặt mối bất bình, gã không chỉ rời khỏi Paris mà còn rời luôn cả nước Pháp, chấp nhận sự hiếu khách của Công tước Charles IV xứ Lorraine mà về ở thành phố Nancy. Rời khỏi nước Pháp, xem như gã từ bỏ luôn lời hứa hẹn hôn ước với Quận chúa Marie de Gonzague, và hướng mũi dùi dòm ngó vào Quận chúa Marguerite, hiền muội của Công tước xứ Lorraine.

Bị truy đuổi bởi bốn mươi ngàn quân dưới sự chỉ huy của ba vị Thống chế Pháp quốc và Montmorency, người mà Richelieu đã hứa sẽ trao Thanh kiếm Thống soái, Rohan, lãnh tụ giáo đồ Tân giáo, đã sa vào cùng sai lầm mà những lãnh tụ Liên minh Công giáo phiến loạn mắc phải vào thế kỷ trước. Đó là, để đền đáp lại những khoản tiền không hề trả, ông đã ký một hiệp ước cùng Tây Ban Nha, kẻ thù không đội trời chung của cả Nước Pháp lẫn giáo đồ Tân giáo tại Pháp.

Rốt cục, Privas, thành trì lớn nhất của họ, đã bị thất thủ. Một phần ba số dân trong thành bị treo cổ, số còn lại bị tước hết tài sản. Ngày 24 tháng 6 năm 1629, trong hoàn cảnh có cơ xảy ra một cuộc viễn chinh mới sang nước Ý, khi tình hình đang có dấu hiệu bước vào giai đoạn dầu sôi lửa bỏng, một thỏa ước ngừng bắn cuối cùng đã được ký kết, đó là một hòa ước mà điều kiện cơ bản ấy là phá dỡ pháo đài ở tất cả thành phố Tân giáo.

Ngay cả trước khi Privas bị thất thủ, người ta biết rằng Hoàng đế Ferdinand đã có ý định gửi quân vào nước Ý; họ đồn rằng Wallenstein sẽ đích thân dẫn năm mươi ngàn quân vượt qua dãy núi Alps của bang Grisons. Ngày 5 tháng 6, Ferdinand ban sắc lệnh tuyên bố rằng quân lính của ông tiến vào Ý không phải để gây ra chiến tranh mà là để gìn giữ hòa bình, duy trì quyền uy hợp pháp của hoàng đế và bảo vệ đất phong nước ngoài của đế chế không bị yêu sách sở hữu làm tổn hại đến quyền lợi ông ta.

Trong cùng một tuyên bố, hoàng đế yêu cầu Quốc vương Điện hạ Tây Ban Nha, người sở hữu thành trì chủ chốt là đất phong của hoàng đế tại Ý, cung cấp cho quân của hoàng đế bất kỳ lương thực và đạn dược họ cần.

Mọi thứ nước Pháp đã làm tại Ý phải làm lại tất cả từ đầu. Louis không ngán gì, nhưng không thể sẵn sàng tiến hành thêm một cuộc viễn chinh nào khác trong thời gian chưa đầy năm hoặc sáu tháng. Thiếu hụt tiền bạc sau khi triệt hạ thành Privas, Richelieu đành phải bấm bụng giải tán những ba mươi trung đoàn.

Công sứ Me-xừ De Sabran được phái đến Triều đình Vienna để bàn về tối hậu thư của hoàng đế. Đồng thời, Me-xừ De Créqui được phái đến Turin để yêu cầu Công tước Savoy nói rõ, một cách thành thật, là chiến tranh nổ ra thì ông ta đứng về phe ai.

Hoàng đế trả lời như sau:

Quốc vương nước Pháp đã xâm nhập lãnh thổ nước Ý bằng một đạo quân hùng mạnh mà không đưa ra lời tuyên chiến nào với Tây Ban Nha hay với Đế quốc cả; và, bằng vũ lực hoặc bằng thỏa thuận, đã chiếm giữ nhiều địa phương thuộc quyền tài phán của Hoàng đế. Nếu Quốc vương nước Pháp chịu rút quân khỏi nước Ý, Hoàng đế sẵn sàng để mọi vấn đề được đưa giải quyết ở tòa án.

Công tước Savoy thì trả lời:

Chuyện hoàng đế đua quân vào địa phận Grisons chẳng dính dấp gì Hiệp ước Susa cả. Nhưng Quốc vương Tây Ban Nha thì mong Quốc vương nước Pháp nên rời Ý và trả lại Susa. Nếu Quốc vương Louis chịu thỏa mãn Quốc vương Philip IV mà cũng là anh vợ mình chứ chẳng ai xa lạ, thì Công tước Savoy sẵn sàng đứng ra khuyên giải Hoàng đế Ferdinand rút quân khỏi địa phận Grisons.

Me-xừ De Créqui gửi trả lời này về cho nhà vua. Vua trao sang Hồng y và giao nhiệm vụ phúc đáp. Thư Hồng y đáp như sau:

Hãy bảo Công tước Savoy vấn đề ở đây không phải chuyện Quốc vương Tây Ban Nha hay Hoàng Đế muốn gì, mà là ở chỗ Ngài Công tước có định giữ lời đưa quân liên kết cùng quân Pháp để duy trì Hiệp ước Susa hay không.

Nhà vua trở về Paris, quá tức giận ông em Me-xừ đến mức sẵn sàng tịch thu hết lãnh địa của gã. Nhưng Thái hậu kịp trổ tài và đã hàn gắn sự chia rẽ giữa hai anh em: Me-xừ, như mọi khi, vừa hạ mình xin vua tha thứ vừa ra điều kiện để trở về, và đáng lẽ bị tước hết thái ấp vì thói chui lủi trốn như chuột thì gã lại được ban cấp thêm một thái ấp mới tại lãnh địa Công tước xứ Valois, tăng thêm lợi tức mỗi năm một trăm ngàn livre, giữ chức tổng trấn các xứ Orléans, Blois, Vendôme, Chartres, và Château d’Amboise, chỉ huy Quân đội xứ Champagne, và, khi vua vắng mặt, giữ chức phó tổng tư lệnh cai quản Paris và vùng phụ cận.

Ngoài ra, bản hòa ước này còn bao gồm thêm một điều khoản kỳ quái như sau: Tuy là hòa giải với nhà vua, Me-xừ không đồng ý bỏ qua việc nhiều lần bị Richelieu bêu riếu, lăng nhục. Vì tội phạm thượng này, trước sau gì ông ta cũng sẽ bị trừng trị đích đáng.

Hồng y biết được nội dung hòa ước này giữa hai anh em sau khi đã quá muộn để mà ngăn cản. Ông đến gặp vua để chính mắt mình nhìn thấy tờ thỏa thuận này. Đối diện với ông, Louis cúi gằm mặt, thẹn thò về thói nhu nhược và bạc bẽo mà ông đã bộc lộ qua việc chịu lép trước những yêu sách của gã em con nhà vô phước. “Nếu đây là những gì Điện hạ ban cho kẻ thù, thế thì ngài định sẵn lòng làm sao đây đối với kẻ đã chứng tỏ là bạn tốt nhất của ngài?” Hồng y hỏi.

“Bất cứ gì người như thế yêu cầu, với điều kiện người ấy là khanh.”

Quả thực như lời, nhà vua phong Richelieu tước hiệu Giám mục phụ tá tại Ý và giao quyền làm tổng tư lệnh toàn thể quân đội của nhà vua.

Nghe qua sự nhượng bộ dành cho kẻ thù như thế, Marie de Médicis lồng lộn xáp đến con trai, đay nghiến về những chức phận mới tự đựng đem ban cho lão già Hồng y ác ôn, và gặng hỏi bằng giọng điệu của mụ đàn bà ngoa ngoắt, “Điện hạ, phần chúng tôi thì sao, hử? Nếu vậy ngài ban chúng tôi quyền gì, hử?” .

“Quyền vua chúa được trị bệnh tràng nhạc⁷⁷,” l’Angely, có mặt từ đầu đến cuối cuộc cãi cọ, chịu hết xiết xỏ vào một câu.

Bằng nỗ lực vượt xa sự hình dung và dựa vào uy tín mới từ quyền chức vua ban, Hồng y đã tìm thấy nguồn tiền cần thiết để khởi động một cuộc viễn chinh khác. Nhưng kẻ thù lần này đã cắt đứt ngả đường đến Piedmont, một vực thẳm đủ sức nuốt chửng hết một nửa quân số. Kẻ thù ấy chính là dịch hạch cùng loại ôn dịch mà lần trước Thái hậu và Vương hậu phải chùn bước trở về Paris và nhà vua khi dẫn quân về đã phải tránh qua ngã Briançon.

Trận dịch này phát khởi từ Milan được miêu tả tỉ mỉ trong tác phẩm Người hứa hôn của Manzoni rồi lan rộng từ Milan đến Lyon. Tại đây nó hoành hành đến mức độ hủy diệt. Người ta nói rằng một số binh lính đã mang nó qua dãy núi Alps, nơi đó nó đã bùng phát ở ngôi làng Vaux ngay sát bên ngoài thành Lyon, và một cordon sanitaire⁷⁸ được dựng lên vây kín lấy ngôi làng. Thế nhưng, giống tất cả những trận ôn dịch khác, trận ôn dịch này có được kẻ đồng lõa là thói hám tiền đồi bại của con người: một số kẻ nhiễm bệnh đã chi tiền để được đưa lén ra khỏi Vaux rồi lẩn trốn vào bên trong Thánh đường Saint-Nizier, từ đây sự lây lan đã đi vào lòng thành phố Lyon.

Bấy giờ đang là cuối tháng chín. Nhìn thợ thuyền đổ gục như bị sét đánh trên khắp các khu phố đông dân Saint-Nizier, Saint-Jean, và Saint-Georges, người ta lý ra đã bảo thiên nhiên khéo giễu cợt con người. Vì thời tiết vô cùng tuyệt diệu: chưa bao giờ mặt trời đẹp hơn thế soi sáng một màu trời trong suốt như pha lê; chưa bao giờ làn không khí cho sự mường tượng trong lành và tinh khiết đến vậy; chưa bao giờ xứ Lyonnais nhìn thấy cỏ cây tràn trề sức sống như thế ấy. Nhiệt độ ôn hòa và đều khắp, không oi nóng khắc nghiệt, không mưa giông tố lốc, tuyệt nhiên không có những gián đoạn khí quyển như vậy vốn thông thường là quang cảnh đồng hành với bệnh truyền nhiễm. Ngời sáng và hồn hậu, thiên nhiên mỉm cười theo dõi đạo đức thối tha đi cùng thần chết gõ cửa nhà này sang nhà khác.

Hơn thế, sự lây lan của tai họa là không thể lý giải và thất thường một cách quái lạ. Dọc một con phố nó hiền hòa chừa lại bên này nhưng hung hãn càn quét bên kia. Một chòm nhà cửa vẫn nguyên vẹn trong khi từng ngôi nhà ở khu vực bao quanh đều bị gã khách viếng chết chóc ghé thăm đầy đủ. Trận ôn dịch không đoái hoài gì đến một số khu nhớp nháp và tù đọng nhất của thành phố cũ kỹ, chỉ bùng phát ở những nơi như Bellecour và Terreaux, nằm trong số những khu dân cư sạch sẽ nhất, thông thoáng nhất và rộng rãi nhất.

Dọc theo các bến sông, toàn bộ khu hạ lưu của ngôi thành phố vĩ đai bị tàn phá xác xơ, nhưng vì lẽ gì không rõ, trận đại dịch đứng sựng lại ở Đại lộ Neyret. Tại đó, bên ngoài một ngôi nhà nhỏ cũ kỹ, là một pho tượng khắc dòng chữ La tinh: Ejus proesidio non ultra pestis 1628. Phía bên kia, ở khu vực Croix-Rousse, không có lấy một ca dịch bệnh.

Thế rồi, dường như thể ôn dịch chưa gây đủ thiệt hại trên chặng đường hành quân của nó, sự truyền nhiễm lại được nối tiếp bằng án mạng. Giống như ở Marseilles vào năm 1720, và ở Paris vào năm 1832, dân chúng, bao giờ cũng bán tín bán nghi, gào lên rằng họ đã bị cố tình đầu độc. Nhưng không giống như Paris, nơi người ta bảo quân gian ác đã đầu độc nguồn nước, hay tại Marseilles, nơi hạng tù đày bị đổ lỗi làm bẩn nước bến cảng, ở Lyon thì những người bán thịt rong bị quy tội gieo rắc dịch bệnh. Người ta nói những tên bán hàng rong này chính là những kẻ truyền dịch hạch từ nhà này sang nhà kia.

Một tu sĩ dòng tên, Cha Grillot, cả quyết rằng những người bán thịt rong đang bán mỡ lợn và mỡ cừu bốc mùi nồng nặc. Ông nói, “Chính từ giữa tháng chín chúng tôi đã bắt đầu để ý đến thịt thối. Người trông coi giáo đường Dòng tên phát hiện phía sau một ghế băng ai đó bỏ lại một bao thịt bầy nhầy. Khi dùng để đốt đèn, khói tỏa ra tanh hôi đến mức ông ta phải chôn hết chỗ còn lại.”

Chúng tôi có được những chi tiết kể trên nhờ vào cuốn sử ký hay ho của Me-xừ De Montfalcon, song tiếc là trong ấy lại không nói liệu Cha Grillot có đủ khả năng ban lễ xá giải cho những người đã bị lời cả quyết của cha ám sát hay không. Qua đúng ngày hôm sau, một kẻ không may do đốt nến mà áo quần dính mỡ đã bị đám đông vì thấy mỡ đã hè nhau ném đá cho đến chết. Kế đó, tại Guillotière, một ông bác sĩ pha liều thuốc an thần cho bệnh nhân thì người ta quy tội là đầu độc người bệnh, và buộc phải uống bằng hết liều thuốc vừa pha bằng không sẽ bị giết. Người lạ qua đường bất kể là ai, gặp lúc xui rủi bỗng dưng bị đám đông xáp lại, rượt đuổi và la ó “Vứt tên đầu độc ấy xuống sông Rhône!”

Khi ôn dịch bùng phát ở Marseilles, các quan chức hành chính tìm đến hỏi xin lời khuyên của Chirac, viên bác sĩ của quan nhiếp chính, và ông này bảo rằng, “Cố giữ tinh thần, ngoài ra chẳng còn cách nào khác.” Nói thì nói vậy, chứ như người ta thấy ở Lyon, dễ gì làm bộ nhơn nhơn vui vẻ trong khi cả thánh chức lẫn thầy dòng đều khuyên là chẳng còn gì nữa đâu mà hy vọng, vì chắc chắn đại họa này chính là hậu quả từ cơn thịnh nộ của Chúa. Được khuyên vậy, đám dân đen chất phát hết xem ôn dịch là bệnh lây lan không thể ngăn chặn, mà chính là thiên thần hủy diệt trên tay cầm gươm lửa đố kẻ nào đủ khả năng chạy thoát.

Những bác sĩ tham gia chuyến thám hiểm Ai Cập của chúng tôi đã biết được vài khía cạnh thực tế của bệnh dịch: chúng tấn công những ai bạc nhược, yếu ớt, và sợ hãi. Sợ hãi bệnh dịch, chắc chắn bạn sẽ nhiễm bệnh. Mà ai lại không sợ khi nhìn cảnh hai bác thầy tu Dòng Anh Em Hèn Mọn vừa hát thánh ca ‘Sự Chuộc Tội Cho Toàn Nhân Loại’ vừa ôm cây đèn báo tử bằng bạc tiến vào Nhà thờ Đức bà Lorette, trên đó khắc tên đầy đủ quan chức hành chính của thành phố? Ai lại không sợ khi tu sĩ đứng trên những chiếc bục tạm nơi quảng trường hay ở góc đường thuyết giảng về tận thế, còn thánh chức của họ thì ban lời cầu phúc cuối cùng cho thành phố hấp hối này? Hễ thấy tu sĩ hay thánh chức đi qua phố, dân chúng lại ra quỳ giữa đường đi cầu xin sự xá giải nhưng nhiều người chưa nhận được đã gục xuống lìa đời. Những người sám hối mặc áo tang, rắc tro lên đầu rồi lang thang khắp phố, dây gai cuộn ngang hông và đuốc cầm trên tay, còn những người dân bệnh hoạn thì kẻ tựa lưng vào tường người nằm lăn ra giữa đường. Họ không biết liệu những kẻ sám hối ấy được truyền phép hay chưa và có quyền xá giải cho người sắp chết hay không, họ cứ việc gào lên xưng tội bừa và hy vọng cứu vớt lấy linh hồn bằng cái giá của lòng tự trọng.

Vào những lần như thế chúng ta sẽ thấy sức ép của nỗi hãi hùng gây chia rẽ sự ràng buộc tự nhiên, tình bạn và tình yêu ra sao. Người thân lánh mặt người thân, vợ rời xa chồng, cha mẹ bỏ rơi con cái, trinh nữ vứt bỏ tính cả thẹn trước bất cứ ai đồng ý mang họ đi nơi khác. Một bà kể mình đã khâu vải liệm cho bốn người con cùng cha, mẹ và chồng ra sao, lời kể chốc chốc bị gián đoạn bởi từng tràng cười the thé rũ rượi. Bà khác khoe rằng qua sáu tháng mình là góa phụ đến sáu lần, và lần lượt chôn hết sáu ông chồng. Hầu hết cư dân đều tự nhốt mình trong nhà hay những cửa hàng cửa chớp kín bưng, giật bắn mình mỗi khi nghe tiếng động, giương mắt tìm kiếm khách qua đường bằng ánh mắt lom lom, hốc hác qua khung cửa sổ mà đàng sau ấy bóng họ hiện ra lờ mờ, nhờn nhợt như bóng ma. Vài người ra đường; với người phải đi đến đâu đấy họ đều rảo bước như ma đuổi, và gần như không hé môi khi gặp bất cứ ai trên đường. Những người bên ngoài Lyon nếu phải vào bên trong thành phố họ đều ngồi lưng ngựa và phi nước đại, áo choàng che kín lên tận mắt. Âu sầu nhất và hãi sợ hơn cả là những thầy thuốc đi thăm bệnh trong những bộ phục trang dị kỳ của họ tự phát minh, cái chụp hình mỏ chim bọc vải dầu dùng che kín cả miệng và mũi, làm ra từ một chiếc khăn mùi soa tẩm nước dấm. Sáng kiến như thế ấy phải lúc bình thường trông thấy ắt phì cười; song trong bầu không gian chết chóc này, cái hình thù ấy lại trở nên kinh khủng hơn bao giờ hết.

Sau tám ngày, cư dân thành phố thưa thớt hẳn, tuy đa phần là trốn chạy hơn là chết vì bệnh. Những ai đủ điều kiện rời đi họ đều đi cả; thậm chí quan tòa cũng bỏ đi và pháp đình hoàn toàn trống rỗng. Gặp lúc sinh đẻ sản phụ tự đỡ lấy vì bà đỡ không có mà thầy thuốc thì còn phải bận bịu với bệnh dịch. Công xưởng chỗ nào cũng vắng vẻ: không tiếng ca hát của thợ thuyền lao động, không tiếng rao hàng ngoài phố xá. Vạn vật như đứng lại, khắp nơi đều là không gian im lặng của sự chết, trừ ra mỗi tiếng chuông lanh canh buồn thảm của cỗ xe kéo đang đi gom xác và tiếng chuông nhà thờ Saint-Jean gióng lên từng tiếng vào giữa trưa mỗi ngày. Những âm thanh này gây hiệu ứng rệu rã vào hệ thần kinh, nhất là phụ nữ, họ thiểu não ngồi lần tràng hạt, thi thoảng chỉ thốt được vài tiếng kêu rên. Một số người nghe thấy tiếng lanh canh của cỗ xe gom xác đến gần bỗng cảm thấy tê dại tưởng chừng như sét đánh. Một số khác, rời khỏi giáo đường đang gióng lên hồi chuông báo tử, trên đường về bỗng dưng xây xẩm rồi ngã lăn ra chết không lâu sau đó. Một người đàn bà hóa rồ nhảy đâm đầu xuống giếng; một thiếu nữ khác chạy vụt ra khỏi nhà trong trạng thái cuồng loạn và lao mình thẳng xuống dòng sông Rhône.

Có ba biện pháp chính cư dân có thể áp dụng, và họ áp dụng luôn cả ba: cách ly người bệnh khá giả bên trong nhà của họ; nhốt kỹ người bệnh nghèo khó trong bệnh viện; và ai chết thì nhặt xác mang đi nơi khác. Một số người bỏ qua ba biện pháp đầu mà đi thẳng vào biện pháp thứ tư: xâm nhập vào từng nhà lấy cớ chữa trị người mắc bệnh hoặc mang xác người đã chết đi chôn, nhưng thay vì làm vậy thì họ mang đi bất cứ gì họ cho là có giá. Họ lục tung bàn làm việc, cạy cửa két sắt và giúp người hấp hối tháo bỏ hết vòng nhẫn và hạt xoàn để chết cho nhẹ xác.

Để cách ly người ốm, cửa ra vào đều trám bít lại và lương thực cùng thuốc men thì được chuyển vào qua ô cửa sổ. Giá treo cổ được lắp mới ở từng ô phố, và những tên kẻ cướp bị bắt quả tang giữa lúc hành nghề sẽ được mang đến đó xử ngay không chậm trễ.

Bệnh viện nơi nào cũng quá tải nên thành phố cho dựng một nhà cách ly ở hữu ngạn sông Saône. Ngôi nhà này không gian chỉ đủ cho hai trăm giường nhưng phải chứa đến bốn ngàn bệnh nhân: nạn nhân ôn dịch nằm la liệt khắp nơi, trong phòng bệnh, ngoài hành lang, dưới hầm rượu, trên gác mái. Cứ mỗi người chết đi và trống được một giường lại có hai người vào thế chỗ. Bác sĩ lẫn y tá đi thăm bệnh khó bề kiếm được lối đi giữa đám đông bệnh nhân đang lèn chặt vào nhau. Xen vào những cái xác cứng đờ, mà hầu như tức thời đã bắt đầu thối rữa, là những kẻ hấp hối run run, giần giật, cổ họng khô cháy kêu xin nước uống. Đó đây lại có một thân hình giữa con co giật từ ổ rơm, manh chiếu bỗng nhiên bật dậy, má hõm sâu, mắt ngây dại, hai tay quơ cào giữa khoảng không, rồi trút tiếng rên dài ngã vật xuống, chết. Những kẻ khác, nếu còn chút hơi sức, rụt người trước cảnh tượng ấy, rồi lại mon men đến gần bên và giật đi những tấm phủ mà chốc nữa đây sẽ là khăn liệm cho chính họ.

Ấy vậy, những bệnh nhân trong cái nhà cách ly kinh khủng ấy lại bị dòm ngó ghen tị bởi những kẻ nghèo khó đang chết vật chết vờ cô độc lẻ loi nơi xó phố hoặc ngoài rãnh cống.

Khốn khổ hơn cả là kẻ hành khất và người vô gia cư, bị ép buộc làm nhân viên gom xác. Họ được trả mỗi ngày ba livre cộng thêm bất cứ gì moi được trong túi áo quần người chết. Họ được trang bị đinh ba và bừa cào để thọc, lôi rồi chất chồng xác người lên xe kéo. Xác nào tìm thấy trên sàn nhà sẽ được vứt ra ngoài cửa sổ. Người ta dồn xác tràn đầy miệng hố chôn tập thể. Chúng lên men, bí hơi rồi nổ bung, phun ra toàn hài cốt rữa nát hệt như núi lửa trào nham thạch.

Một ông già tên Raynard đã chứng kiến cả gia đình từng người chết cả, bỏ lại ông trơ trọi một mình. Cuối cùng khi thấy không còn đương cự nổi căn bệnh, ông hãi hùng với ý nghĩ phải chết trong cảnh lẻ loi, không có nghi lễ chôn cất đàng hoàng dành cho Tín đồ Cơ đốc giáo, và bị quẳng vào hố chôn tập thể. Ông bèn lấy thuổng và cuộc chim, dùng chút sức tàn còn lại tự đào cho mình một cái huyệt. Công trình xong xuôi, ông buộc cuốc và thuổng tréo vào nhau thành cây thập tự giá đặt lên đầu nấm mồ. Thế rồi ông nằm kề miệng huyệt, cậy vào cơn co giật cuối cùng tự nó sẽ lăn ông rơi xuống, ôm niềm hy vọng biết đâu có kẻ đi ngang qua thấy xác ông sẽ tiện tay lùa đất làm phúc.

Đáng sợ hơn cả ấy là giữa cơn lăn lộn đau thương của một kẻ giãy chết là tiếng cười khành khạch lẫn trong tiếng reo vui của một số kẻ nhặt xác, những con người kinh dị được biết là “bầy quạ”. Cứ như rằng người chết là bạn của chúng còn bệnh dịch là thân nhân của chúng. Chúng đón mừng ôn dịch đến thành phố, mời mọc nó xâm nhập vào những gia đình nơi suốt cuộc đời chúng đã bị đuổi xua. Giống Hầu tước De Sade, giống kẻ hành hình Mary Stuart, chúng ngụp lặn trong niềm vui bị cấm đoán và khi kẻ chết là một phụ nữ mỹ miều, khi tử thi là của cô gái đẹp, chúng nhảy nhót ăn mừng cuộc hôn nhân quái đản giữa sự sống và sự chết.

Xuất hiện tại Lyon vào tháng Chín như lời chúng tôi kể, trận dịch lên đỉnh điểm sau khoảng ba mươi ngày, và tiếp tục hoành hành thêm tháng nữa. Càng về cuối tháng Mười hai, khi cái lạnh cắt da kéo về phương nam thì nó dần dà rút lui. Dân chúng nhảy múa và đốt lửa ăn mừng sự ra đi của nó, nhưng rồi thời tiết ấm trở lại, cơn mưa nặng hạt khiến cho những đám lửa tắt ngấm và ôn dịch trở về một đợt khác.

Trận ôn dịch đã hồi sinh đầy đủ sức mạnh vào tháng Giêng và tháng Hai, rồi suy yếu vào mùa xuân, chỉ tái xuất vào tháng Tám và cuối cùng biến mất vào tháng Mười hai. Trong vòng chỉ hơn một năm, bệnh dịch tại Lyon đã giết sáu ngàn người.

Tổng Giám mục Charles Miron là nạn nhân tử vong đầu tiên, vào ngày 6 tháng 8 năm 1628, và người kế nhiệm là Tổng Giám mục Giáo phận Aix, Alphonse de Richelieu, anh của Hồng y. Ông chính là người mà Hồng y đương nhiên tìm đến hỏi thăm liệu đã có thể tổ chức hành quân chinh phạt Piedmont, với đoàn quân ba mươi ngàn người đi qua thành phố Lyon và toàn vùng Lyonnais. Vị tổng giám mục trả lời rằng mối đe dọa bệnh tật đã qua, và có vô số nhà bỏ trống có thể dùng làm nơi trú chân cho quân đội thậm chí cho cả nhà vua cùng triều thần, nếu họ quyết định đi cùng với quân đội.

Nhận được hồi âm này, Hồng y phái Me-xừ De Pontis đi Mantua cùng ngày, để trấn an ngài Công tước là binh cứu viện đang trên đường đến nơi. De Pontis cũng được lệnh hỗ trợ bố trí kế hoạch phòng vệ thành phố tùy theo sự cắt đặt của Công tước Charles de Nevers.

### LXVI

Một năm sau

Một năm đã trôi qua kể từ khi Richelieu bằng lòng với Hiệp ước Susa, hay chí ít cũng là làm bộ tin vào nó, để nhanh chóng rời Piedmont quay về đối phó với Tín đồ Tân giáo ở Languedoc. Suốt thời gian năm ấy, như lời đã hứa với Quốc vương Louis XIII, Hồng y đã dẹp tan mọi hy vọng của người Tân giáo, vốn đã bị bầm dập vì sự sụp đổ của thành La Rocelle. Ông tổ chức lại quân đội, nạp lại tiền vào ngân khố Quốc gia, và ký bản hiệp ước lạ đời với Gustabus Adolphus, đó là ủng hộ người Công giáo tại Pháp chống lại những ai theo Tân giáo, và ủng hộ người Tân giáo tại Đức chống lại những ai theo Công giáo. Ông phái Thống chế Bassompierre đến gặp Hội đồng Thụy Sĩ tại Solothurn để phàn nàn về việc Người Đức Chính Quốc đi băng qua vùng đất của bang Grisons, tiện thể thử xem liệu có thể mang theo về năm sáu ngàn lính lê dương Thụy Sĩ gì đấy hay chăng.

Cuối cùng, vì chưa thể đích thân đến xứ Mantua, Hồng y đành gửi đến đấy sự giúp đỡ tốt nhất có thể: đó là Me-xừ De Pontis, viên kỹ sư giỏi nhất của ông, cùng với cố vấn quân sự là Thống chế d’Estrées, người được phái đến từ Venice. Đại dịch tại Lyon đã chấm dứt, quân Pháp lại chuẩn bị viễn chinh, tuy rằng, như đã đề cập ở chương trước, sau một năm kể từ lúc tấn công Đèo Susa và áp đặt điều kiện với Charles-Emmanuel, Hồng y thấy mình lại trở về đúng chỗ mà ông đã xuất phát: chỉ khác là Đèo Susa giờ đây đường thông suốt, Pháo đài Gélasse thì nằm trong tay người Pháp, và Piedmont thì mở ra trước mắt ông, ông hoàn toàn có khả năng đến Casale giải cứu Hầu tước Thoiras lúc này đang bị vây hãm bởi Spinola, người đang chỉ huy quân đội Tây Ban Nha thay cho Gonzalès de Cordova.

Lần này, Hồng y cảm thấy khá yên chí rằng nhà vua khó có thể gạt bỏ ông ở lại, sau khi đã cất công dựng cảnh cốt để phơi bày cho vua thấy sự phản phúc của Me-xừ, Marie de Médicis và Anne Áo quốc. Và sự háo danh của Hồng y cũng thể hiện vai trò của nó: với quyền lực mới được gia phong, nay thì ông đã có thể tiến hành cuộc viễn chinh theo lệnh của riêng mình, và giành sự vinh quang về một mình ông khi vắng bóng nhà vua bên cạnh. Là người thiên tài thì chẳng ai không có một điểm yếu, nhưng Richelieu thì vĩ đại đến nỗi ông có đến ba điểm yếu: ông muốn được thừa nhận không chỉ là một chính trị gia vĩ đại, điều này chẳng ai cãi làm gì, mà còn là một tướng lãnh vĩ đại chỉ tổ biến ông thành địch thủ với hàng ngũ chỉ huy của chính ông: Créqui, Bassompierre, Montmorency, Schomberg và Công tước Guise và là một nhà thơ vĩ đại, một danh hiệu chờ đến mai hậu may ra mới tặng được.

Đầu tháng 3 năm 1630, Hồng y trở lại Susa, trao đổi sứ thần và công sứ đặc mệnh với con tắc kè hoa đen đỏ khó lường tên là Charles-Emmanuel, con xà vương xảo trá suốt năm mươi năm luồn qua lách lại giữa nắm tay vua Pháp và vua Tây Ban Nha.

Hồng y đã mất một tháng trời thương lượng mà chẳng đi đến đâu, nhưng ông buộc lòng phải nhẫn nại vì e rằng Công tước Savoy có thể kiếm chuyện chàng ràng không để ông tiếp tế lương thực và đạn dược cho Casale, nơi những thứ này đang cạn kiệt. Công tước Savoy thì không đủ mạnh để kháng cự vũ lực của quân Pháp nếu đừng có sự chống lưng của Tây Ban Nha hay Áo quốc nhưng lão lại đang có sự hỗ trợ ấy, của Tây Ban Nha từ Milan, và của Áo từ binh lính của Wallenstein đã vượt qua khỏi bang Grisons. Quả thực, lão đang có khả năng tranh chấp quyền đi lại qua xứ Montferrat còn tốt hơn so với khi lão từng phải phòng vệ Đèo Susa.

Bị chiến thuật lần khân dần dà bào mòn lòng kiên nhẫn, Hồng y biên thư về cho Công tước Montmorency, bằng giọng điệu thân tình hơn là mệnh lệnh quan quyền:

Me-xừ Công tước, ngài biết những gì giữa hai ta nhất trí cùng nhau: khi chiến dịch nước Ý kết thúc, ngài sẽ được vua ban Thanh Kiếm Thống Soái. Nhưng tự ngài cũng thấy, chiến dịch này chưa thể gọi là chấm dứt đến chừng nào Công tước Neuers được thừa nhận là người cai trị xứ Mantua. Chiến dịch năm ngoái chẳng qua chỉ là trận đánh nhỏ nếu mang ra so với cuộc chiến tranh năm nay, mà hẳn là có lợi cho Charles về những yêu sách của ông ấy. Đã đến lúc chúng ta dẹp chuyện giao dịch qua trung gian và đặc sứ đang khi vẫn còn một cơ may thành công. Vậy nên ngài hãy làm bộ quá bước nhàn du thành Turin rồi âm thầm gặp mặt Công tước Savoy nhé. Me-xừ Công tước, ai cũng hay ngài vốn tính hào hoa, mà mệnh phụ ở Cung đình Savoy hết thảy đều là giai nhân cả, nên tôi nghĩ chắc ngài không phàn nàn nhiều lắm về nhiệm vụ này đâu nhỉ.

Nhưng hãy để tôi thẳng thắn nói trước về khía cạnh tế nhị của sứ mệnh thực sự. Ngài, thông qua nội tướng, có quan hệ họ hàng với Thái hậu Marie de Médicis, và ngài cũng được biết là người thuộc giới ái mộ đặc biệt với Vương hậu Anne, nghĩa là gợi ý trở thành kẻ địch của nhà vua, tuy rằng ngài cũng được vua xem là bằng hữu. Ngài hãy cố gắng thu xếp một cuộc gặp trực tiếp với Công tước Savoy, hay chí ít là giữa con trai ông ấy và tôi, để tìm hiểu đâu là lập trường thực sự của ông ấy. Về phần mình, tôi sẽ không để mình sa vào nhã nhạc và mỹ nữ mà quên đi việc phái trinh sát ra khắp bốn phương. Khi trở về, dựa theo những gì ngài tìm hiểu, chúng ta sẽ biết cần phải hành quân theo hướng nào. Hãy cố sao đừng để lộ ý đồ thật trong chuyến đi của ngài, Công tước nhé.

Đây quả là loại nhiệm vụ phù hợp đủ bề dành cho ngài Công tước Montmorency đẹp trai, lịch lãm và quyến rũ. Đúng vậy, ông đã kết hôn cùng ái nữ của Công tước xứ Braciano, cũng chính là Vittorio Orsini kẻ nằm trong đám bồ bịch của Marie de Médicis hồi bà chưa kết hôn, thậm chí sau đó nữa không chừng nếu những gì đồn đại về song thân của Louis là thật thì Montmorency hóa ra là anh rể của vua. Và cũng thực vậy, ông mang tâm hồn một gã si tình đi yêu Vương hậu Anne, dẫu rằng chính Buckingham mới là kẻ phỗng mất nàng khi ông này đến Triều đình bằng tư cách đại sứ của Charles I. Buckingham dùng ngọc trai rải khắp Cung đình Louvre, nhưng lại tìm thấy ở vườn Amien hòn ngọc thạch quý giá bội phần: con tim người đàn bà đang yêu.

Đúng vậy, một quý ông như Công tước De Montmorency chắc chắn sẽ được cả Cung đình Savoy đón chào ngoại trừ các đức ông chồng của mấy nàng mệnh phụ mỹ miều. Nên ngài Công tước đã hăng hái chịu liền cái sứ mệnh công tư đề huề, vừa được tiếng công cán ngoại giao vừa được dịp bướm ong vui vẻ. Ông khởi hành đi Turin, giã từ Hồng y để - như ông nói - tìm hiểu giữa các chân trời để xem đâu là chân trời tối tăm vì sắp bão.

Ở chân trời phía Bắc, tại nước Đức, Wallenstein mỗi ngày một mạnh thêm lên, trở thành thế lực gần như không gì cản nổi. Hoàng đế Ferdinand đã phong gã là Công tước Friedland, cai quản những vùng đất bao la, trù phú mà gã đã chinh phạt cho Ferdinand tại Bohemia, những lãnh địa tịch thu từ cái gọi là quân phiến loạn. Wallenstein tự bỏ tiền ra chiêu mộ một đạo quân năm mươi ngàn lính, đẩy lùi người Đan Mạch, toàn thắng Mansfeld cùng đồng minh, đánh bại Bethlen Gabor, tái chiếm Brandeburg, chinh phạt Holstein, Schleswig, Pomerania và Mecklenburg dựa vào đó Hoàng đế phong Wallenstein là Công tước xứ Mecklenburg và xứ Friedland.

Nhưng đến đây thì chuỗi xâm chiếm đất đai của gã bị chững lại, ít nhất là tạm thời. Ferdinand, bị cả phe ta lẫn phe địch dồn dập ca thán về tên tướng quân đầu trộm đuôi cướp, đã tìm cách rút gã ra khỏi các nước Áo, Đan Mạch, Hungary, Đức và phái gã đi về phương Đông và phương Nam. Lính mới lũ lượt tìm đến Wallenstein: gã phái một đạo binh sang Ý, một đạo sang Ba Lan, nơi đây một đơn vị đồn trú khổng lồ bốn mươi ngàn quân hạ trại ở vùng Baltic, thẳng tay hủy hoại một đất nước vốn đã cùng kiệt sinh lực. Để nuôi lính gã phải đánh chiếm hoặc cướp bóc, vậy là gã trở lại chiến tranh, hành quân vào các thành phố Đế chế là Worms, Franfurt, Schwaben và Strasbourg. Đội tiên phong phương Tây của gã đánh chiếm pháo đài tại Giáo khu Metz, và Richelieu biết được Me-xừ lúc ở Lorraine đã ngầm liên lạc với Wallenstein để mời lũ quân man di của gã vào Pháp bề ngoài là để đánh đổ Richelieu, dù mục tiêu thực sự là Louis XIII.

Wallenstein giao cho Collalto, một viên tướng người Ý, thống lãnh quyền chỉ huy, cùng với Gallas và Aldringen dẫn hai quân đoàn sang Ý để vây hãm thành Mantua và yểm hộ cho Charles-Emmanuel.

Ở chân trời phía Đông, Richelieu nhìn về Venice và thành Rome. Venice đã hứa sẽ gây phân tán lực lượng bằng cách tấn công vào Milan. Nhưng Venice, từng một thời tung ra những đòn tập kích táo bạo vào Constantinople, Cyprus, và xứ Morea, giờ đây không còn đủ sức mạnh như thế nữa. Dầu vậy, người Venice đã giữ đúng phần còn lại của những gì đã hứa: họ gửi bột mì, đạn dược, quân tiếp viện, và tiền đến cho Mantua, đồng thời chặn đường tiếp tế lương thảo của quân vây thành.

Thiếu hụt nguồn thực phẩm, nước uống, cỏ khô, không chọc thủng được những bức tường thành Mantua vì không đủ pháo binh, quân đội của Hoàng đế đang tính bỏ dở vòng vây thì tự dưng lại được tiếp trợ từ một nguồn không ngờ. Giáo hoàng đã cho phép họ tái tiếp tế từ Lãnh thổ Giáo hoàng, miễn họ làm vậy bằng cách mua bánh mì, rượu nho và cỏ khô từ một trong những người cháu của ông ta (một trong số ít người chưa được ban chức trong giáo hội). Luôn là vậy, chính là cái lão giáo hoàng mắc toi, mà lại là người Ý nữa, đã bán đứng nước Ý. Lão là người mang dòng họ Barberini cao quý, cũng chính là danh gia vọng tộc đã lột hết những tấm huy hiệu bằng đồng thau ở Đền Pantheon của Agrippa mang đi bán lấy tiền xài.

Gần hơn với Hồng y, ở phía Nam Savoy, là Spinola, thủ lĩnh Lê dương người Genoa phục vụ cho Tây Ban Nha. Gã hành quân vào Montferrat khi mà quân của Hoàng đế đã xâm nhập vào Lãnh địa Công tước xứ Mantua, chủ yếu là ngăn chặn sự giải cứu thành phố hơn là tiếp tục vây hãm thành Casale. Gã có sáu ngàn bộ binh và ba ngàn kỵ binh, tổng cộng chín ngàn quân sẵn sàng đối địch nếu người Pháp đưa quân đến giải cứu Mantua. Nếu Mantua thất thủ, hai mươi lăm đến ba mươi ngàn quân của Hoàng đế sẽ rãnh tay hợp lực với Spinola đánh chiếm thành Casale rồi sau đó đánh đuổi người Pháp ra khỏi nước Ý.

Về hướng tây, chân trời của Richelieu còn tăm tối hơn nữa. Collato và Spinola tuy lợi hại nhưng ít ra ông vẫn thấy được vì họ ra mặt đấu với ông. Nhưng ở Pháp thì không: ở đó, kẻ thù của Hồng y giống những người phu mỏ, chui sâu dưới lòng đất để âm thầm tấn công từ trong tối, ra ngoài sáng họ lại đeo vào chiếc mặt nạ xởi lởi nói cười. Louis, dẫu biết cuộc sống và tiếng tăm luôn phải gắn liền với Hồng y, đã bị những âm mưu bất tận này đánh vật sật sừ kinh tởm tất cả, u uất hơn bao giờ hết, ông trở thành nạn nhân đêm ngày của tâm trạng lo lắng bất an. Mẹ, vợ, rồi em trai, người thân gần gũi nhất của ông, kẻ nào cũng sống vì hy vọng duy nhất: hạ bệ lão Hồng y mắc dịch. Với lời nói và hành động tất cả dồn vào mục đích này, họ biến triều đình của Louis thành nơi đấu đá, cho dù mọi nỗ lực của họ chỉ khiến vua càng thêm tin chắc rằng không Hồng y kể như ông cũng không có gì, không ảnh hưởng, không uy quyền, không ngôi vị.

Nhà vua bắt đầu hiểu ra những mũi dùi tấn công nhắm vào Hồng y thực chất chỉ là khúc dạo đầu cho mục đích khác sâu xa hơn nữa: hạ bệ chính ông, bằng thủ đoạn hoặc bằng công kích ra mặt. Vậy là Louis lo bảo vệ Hồng y gấp bội, tin rằng làm vậy là bảo vệ lấy chính mình.

Sự đào tẩu của Công tước d’Orléans đến Nancy, lá mật thư Rossignol giải mã, đặc biệt là những thương lượng phản phúc giữa tên Hoàng tử này và Wallenstein, tất cả nói lên cùng vua rằng chẳng mấy chốc là đến lúc Gaston, với sự yểm hộ bên ngoài là Áo, Tây Ban Nha và Savoy, cùng sự tiếp tay bên trong là Thái hậu Marie, Vương hậu Anne và đủ loại thành phần bất mãn, sẽ giương cao ngọn cờ nổi loạn.

Và thật sự là không hề thiếu thành phần bất mãn. Công tước De Guise cay cú vì không được giao quyền tư lệnh quân viễn chinh, đã bắt tay cùng phu nhân De Conti và Nữ Công tước d’Elbeuf bày mưu hãm hại Richelieu. Các quan tòa tại Châtelet ở Paris, điên tiết vì những khoản phí mới đánh vào thư lại tòa án, đã từ chối thực thi công lý. Những nhà làm luật ở Pháp viện tối cao thì cực kỳ thất vọng về sự tăng thuế nhằm vào họ nên đã âm thầm ngỏ ý ủng hộ Công tước d’Orléans nếu gã hứa sau khi đăng quang sẽ bãi bỏ những khoản thuế ấy.

Chúng tôi đã đề cập khá sâu về lực lượng do thám của Hồng y để cho thấy ông biết tất tật những thành phần bất mãn này, và để mắt đến từng người một. Song bất chấp những mối đe dọa này, ông tin nhà vua dù gì cũng lại hợp lực với ông vì hai lý do: thứ nhất, ông biết rõ căn bệnh rầu không gì chữa được và tâm trạng trầm cảm sẽ đẩy vua trở về quân đội, chỉ cần lại nghe thấy âm vang của chiến thắng và cùng với nó là những lời tâng bốc tán thưởng; và thứ nhì, vì vua đã trót phong Gaston vừa là Phó tổng tư lệnh Paris vừa là Chỉ huy Quân đội Champagne, Gaston tiềm tàng có đủ binh quyền, với sự tiếp tay của Thái hậu và Vương hậu, sẽ hất vua ra khỏi Paris, thậm chí ra khỏi luôn nước Pháp. Gaston cũng có thể nhân lúc vua vắng mặt để âm mưu chống lại Hồng y, thậm chí chống lại cả vua nữa, nhưng đã có sự đồng lòng của Louis XIII rồi thì Richelieu không sợ gì cả. Ông đi guốc vào bụng Gaston để biết rằng, đến lúc giáp mặt với đoàn quân do chính ông cùng vua chỉ huy, tên Me-xừ này lại bỏ rơi cả đồng minh lẫn đồng lõa để van vỉ sự tha thứ, như trước nay hắn vốn là vậy.

Thế là Hồng y xem xét xong toàn bộ cục diện tại châu Âu, ông tạm rời những mối nguy từ xa và chuyển sang những mối họa gần kề là Turin, để xem Montmorency thực hiện chỉ thị như thế nào. Chúng ta cùng chờ xem.

### LXVII

Tái hợp tình xưa

Công tước Montmorency, khéo léo che đậy mục đích thực sự của cuộc hành trình, đã ngỏ lời mời mọc người bạn trẻ Bá tước Moret cùng sang chơi thành Turin một chuyến. Lẽ tất nhiên chàng Moret đã hối hả nhận lời.

Tính nghiêm trọng của những sự kiện lịch sử được kể lại lắm lúc lại khiến chúng tôi nhất thời quên bẵng đi niềm vui và nỗi buồn mà những sự kiện ấy mang đến cho cõi lòng các nhân vật. Chúng tôi đề cập về cuộc vây hãm thành Mantua mà lại không thuật lại việc trái tim của người con Henri IV đã phải thấp thỏm vì vòng vây ấy ra sao.

Thực vậy, Isabelle, bị mắc kẹt bên trong thành phố ấy cùng cha, biết đâu phải chịu cảnh cùng khổ, đói khát, thậm chí cả cái chết tất cả những rủi ro đi liền theo một cuộc vây hãm của những kẻ man rợ hợp thành đội quân Đế chế. Vậy nên Moret đã xung phong đi giúp phòng vệ thành Mantua nhất là khi chàng nghe rằng Richelieu đã phái tình địch của chàng, Me-xừ De Pontis, đến cái thành phố ấy với tư cách là sĩ quan công binh. Moret đang hối hả không chỉ để bảo vệ Isabelle trước lũ người bao vây, mà còn đối phó với bất cứ lợi thế nào đó mà De Pontis có thể dành lấy trước Me-xừ De Lautrec.

Nhưng Richelieu đâu có nhiều con tim và khối óc trung thành quanh ông đến mức sẵn sàng tự mình tước mất của mình một người mà chỉ về địa vị không thôi đã là kẻ cần phải gần kề nhà vua và Hồng y người mà bằng sự nhanh trí và dũng cảm đã làm nên những điều tuyệt diệu, và hứa hẹn còn tiếp tục làm được những điều như thế nữa. Tuy nhiên, để trấn an thuộc cấp, Hồng y bảo với chàng ông đã biên thư cho Me-xừ De Lautrec, khuyên ông ta nên nhớ lấy lời hứa mà Hồng y đã cam kết cùng hai người trẻ tuổi, và hãy tôn trọng lời giao ước của ái nữ dành cho Bá tước.

Chúng tôi không mong muốn tô vẽ nhân vật chính để hình ảnh chàng tốt đẹp hơn lên, bởi nói gì thì dòng máu Henri IV vẫn chạy trong huyết quản của chàng, và dòng máu ấy khiến chàng, nếu chẳng phải là kém thủy chung, chí ít cũng là một chút thiếu kiên định. Tuy chàng giữ chắc lời thề cùng Isabelle là không bao giờ kết duyên cùng ai trừ ra mỗi nàng, sẽ là dối trá khi nói rằng sau chiến dịch vừa qua, cùng vua anh và Hồng y hát khúc khải hoàn về Paris, trong trí chàng không bất chợt tơ tưởng đến bóng hình nào khác. Nghĩ đến người đàn bà có mái tóc đen tuyền trong chiếc mũ nồi màu đỏ thắm của thôn nữ xứ Basque, bờ môi xinh tươi nơi Lữ quán Râu Vẽ đã trao chàng những chiếc hôn nồng nàn, khóe miệng chàng lại thấy hơi âm ấm.

Còn nữa: chàng nhớ cái đêm rời khỏi buổi dạ tiệc của Quận chúa Marie de Gonzague, lúc chàng cùng người đàn bà đóng vai cô chị họ lôi cuốn ấy trao nhau lời hứa tái ngộ, lời hứa chưa thành vì hoàn cảnh đổi thay, nhưng là lời hứa chàng nuôi ý định giữ đúng. Trớ trêu thay, số phận xa cách lại xía vào lần nữa: đúng dịp Bá tước Moret về đến Paris thì phu nhân De Fargis - chúng tôi đang mặc nhận nãy giờ bạn đọc thừa biết đấy là nàng - đã rời khỏi kinh đô mất rồi, hẳn nhiên là đi làm nhiệm vụ cho người ở địa vị thậm chí còn cao hơn. Thế là Jacquelino, trong tâm trạng bồi hồi tiếc nhớ, đã không thể làm ấm lại lời hứa hẹn giữa chàng cùng cô chị họ Marina xinh đẹp.

Nhưng cung đình thanh lịch của Công tước Savoy là nơi chàng hồi tưởng bằng mối hảo cảm: cách đây hai năm khi trên đường từ Ý về nước, chàng đã lưu lại nơi ấy chừng một tháng để chờ nhận thư mang về cho Me-xừ, Thái hậu và Vương hậu. Ở cung đình nơi ấy, để tìm thấy những cơ hội về tình cảm lãng mạn thì không phải là công việc khó làm.

Thực vậy, chẳng có mấy cung đình tối ngày say sưa với nghệ thuật chiều đầm và yêu đương hoan lạc như cung đình ngài Công tước Savoy. Charles-Emmanuel là người có sức hấp dẫn và phong thái tao nhã, hai lợi thế mà kẻ khác có được ắt cũng buông tuồng hệt ông vậy. Nếu cần miêu tả đầy đủ hơn về cá tính của ông, sau tất cả những gì đã nói, có lẽ chúng tôi sẽ thêm rằng ông là một thằng cha ngoan cố, tham vọng và hoang toàng, nhưng được cái ông khéo lấy vẻ oai nghiêm đậy lên sự giả dối, nên thói quen xài tiền như phá của ông được lý sự là tính cách hào hiệp của người sang, tham vọng thì biện minh ấy là khát vọng, còn nói về bản tính lỳ lợm thì người ta cãi chính đấy là phẩm chất kiên định chỉ ở đấng trượng phu mới có. Lá mặt lá trái với đồng minh, thèm khát sự giàu của người khác, hoang phí tiền bạc của chính mình, nghèo mà thứ gì cũng đòi có, ông đu dây giữa Áo, Tây Ban Nha và Pháp, ai cho nhiều thì ông lấy lòng, ai cho ít thì ông cù cưa, nhất là về những vấn đề liên quan đến chiến tranh.

Và ông gây chiến với láng giềng bất cứ lúc nào tình hình xem ra có lợi cho mình, bởi ông bị dày vò với nhu cầu bành trướng lãnh thổ. Trường hợp bí bách phải chấp nhận cầu hòa, trong cái hòa ước sau đó ông luôn xoay sở chèn vào bằng được dăm ba điều khoản lập lờ để giúp ông tiện bề vi phạm. Vốn là tay tổ về chiến thuật hoãn binh, ông là một Fabius hiện đại trong ngoại giao. Ông đã tìm cách cưới được cho mình nàng Catherine ái nữ Quốc vương Philip, và cưới công chúa Christine, ái nữ Quốc vương Henri IV, về cho con trai dù rằng hai đồng minh này chỉ dành sự bảo vệ cầm chừng để phòng xa sự trở mặt thành thói của ông. Rốt cuộc thì lần này ông cũng gặp phải đối thủ đáng sợ nhất, Hồng y Richelieu và đối thủ này sẽ hủy hoại ông.

Công tước Savoy nồng nhiệt chào đón hai vị khách viếng: Montmorency, người đã vang danh từ trước về khí phách anh hùng, nhã nhặn và hào hiệp; và Moret, người được nhớ đến về phong cách hào hoa qua lần viếng thăm lần trước. Công chúa Christine đặc biệt quý mến chàng hoàng tử trẻ, người giống Henri IV như tạc, và tiếp đón chàng ở vị trí là cậu em ruột đã lâu không gặp.

Biết rõ sở thích lãng mạn của Montmorency, Charles-Emmanuel triệu về cung những quý bà đẹp nhất thành Turin và vùng lân cận, với hy vọng sẽ cám dỗ ngài Công tước làm nên những điều có lợi cho Savoy thay vì cho nước Pháp. Nhưng giữa tất cả gương mặt xinh đẹp ấy, Antoine de Bourbon thất vọng không tìm thấy người chàng mong gặp, đấy là Nữ Bá tước Matilda xứ Espalomba. .

Có một câu chuyện về nàng Bá tước đáng yêu này chúng tôi chưa tiện chia sẻ cùng bạn đọc, do xảy ra trước thời điểm nói đến trong chương mở đầu và cũng không ăn nhập gì đến câu chuyện sau này về chàng hoàng tử của chúng ta. Hôm nọ, Charles-Emmanuel bỗng thấy cung đình của ông xuất hiện một vì tinh tú, một hằng nga chưa rõ tên tuổi, trắng muốt và rạng ngời, di chuyển theo quỹ đạo loanh quanh một hành tinh ánh sáng đã tắt ngấm từ lâu. Tuy xuất thân từ một gia tộc hàng đầu của vương quốc, Bá tước Urbain xứ Espalomba đã kết hôn một cô gái dân dã Matilda xứ Cisterna, theo ngôn từ Shakespeare đấy là đóa hoa xinh nhất Thung lũng Aosat và đưa nàng dâu của ông đến Cung đình.

Charles-Emmanuel, tuy đã sáu mươi bảy, vẫn duy trì suốt thời gian trị vì lâu lắc của ông những thói quen săn đón đã đưa ông đến chỗ xem triều đình như một hậu cung riêng, nơi ông chỉ phải tung mùi soa trúng ai nấy chịu. Lóa mắt vì sắc đẹp của Nữ Bá tước Espalomba, ông dở mánh dụ khị rằng chỉ cần nàng thốt nửa lời là tức khắc trở thành Quý bà Công nương xứ Savoy; nhưng nửa lời ấy nàng Bá tước xinh đẹp không bao giờ chịu nói.

Duy lần này con tim ngài Công tước bị kích nổ không phải vì tham vọng thô thiển mà là bởi nơi ông cháy bùng lên một ngọn lửa tình yêu. Nhưng nàng Bá tước tròn mười tám thì đã để mắt vào Bá tước Moret, chàng hoàng tử trẻ hai mươi hai: Tháng Tư rồi đến Tháng Năm, và mùa xuân được thể hiện bằng một nụ hôn nồng thắm.

Bá tước Espalomba đã đem lòng ngờ vực, nhưng lại ngờ chỉ mỗi mình Công tước Savoy. Ông cứ chằm chặp để mắt vào Charles-Emmanuel, thành ra ở đó ông chẳng thấy chuyện gì cả. Và như vậy, nơi bóng tối ghen tuông của người chồng, hai người tình trẻ tuổi thỏa thuê niềm hạnh phúc.

Nhưng con mắt của Công tước thì tinh ranh hơn so với của ông chồng bờm, ngài Công tước nghi nghi thế nào đấy, dù không chắc đấy là cái gì. Ngài tính tới tính lui: Bá tước Urbain vừa nghèo vừa hám lợi, đến triều đình mong tìm kiếm ân huệ của Công tước, nghĩ thế Savoy phong ngài Bá tước chức Tổng trấn Thành Pinerolo, phải nhận lệnh lên đường lập tức.

Theo chước ấy Nữ Bá tước cũng theo chồng xem như được an trí vào nơi an toàn, như một viên đá quý giấu kỹ trong hòm mà Công tước là người duy nhất giữ chìa khóa. Bị ép phải chia lìa, đôi tình nhân trẻ khóc sướt mướt và thề ước sẽ vĩnh viễn chung tình với nhau; mà chúng ta đã thấy được Bá tước Moret giữ lấy lời thề phần chàng như thế nào.

Trong khi ấy, Matilda chỉ còn biết tiêu phí thời gian theo cách riêng của nàng; những dịp quen biết lãng mạn tại Pinerolo thì không nhiều và có phần tẻ nhạt, nhất là sau khi một người đã phải lòng chàng trai đẹp và trẻ trung con nhà vua. Matilda hay tin chàng Bá tước cũng rời khỏi Savoy sau khi nàng ra đi, và nàng thầm lấy làm biết ơn người yêu đã không có ý định lưu lại nơi cung đình không còn sự hiện diện của nàng. Suốt mười tám tháng qua, nàng luôn mơ về một dịp hai người gặp lại nhau, nên nàng đã nghe lòng sướng vui khôn tả khi hay chồng mình được lệnh rời Pinerolo vài ngày trở về kinh đô, để dự lễ hội chào đón hai vị thân vương sắp ghé thăm Triều đình Turin.

Cuối cùng thì hai người yêu nhau đã gặp lại nhau! Hai người có mang theo đến cuộc gặp ấy hai mảnh tình yêu bằng nhau không nhỉ? Điều ấy chúng tôi không dám nói nhưng hai mảnh tuổi trẻ bằng nhau, thứ giống tình yêu nhất, thì có.

Tuy nhiên, lại một lần nữa hạnh phúc vô bờ của họ qua nhanh như gió thoảng. Hai vị thân vương chỉ có vài ngày lưu lại Turin nhưng chiến dịch nước Ý có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, biết đâu lại chẳng có cơ hội gặp nhau dăm lần nữa. Chàng và nàng đã thận trọng gặp nhau ở một nơi bí mật, để rồi sau đó, nhờ vào thông tin của người tình xinh đẹp, Bá tước Moret nhà ta đã họa được một sơ đồ tỉ mỉ Pháo đài Pinerolo. Nghiên cứu sơ đồ này, chàng vui sướng thấy rằng buồng Bá tước nằm xa tít đầu này và buồng Nữ Bá tước nằm tận đầu kia của tòa thành.

Vậy là hai người tình nhân thiết đặt một phương pháp giao tiếp bí mật. Hồi cô dâu trẻ rời Thung lũng Aosta thơ mộng, nàng có đưa theo người chị kết nghĩa tuổi nhỉnh hơn tên là Jacintha vốn là chuyện bình thường khi thiếu nữ mà lại kết duyên chồng già khú đế, vì hôn nhân vụ lợi thì cũng nên có chị có em là hay nhất. Jacintha có người anh hơn nàng hai hay ba tuổi tên Selimo, và họ dàn cảnh anh ta sẽ dẫn chàng Bá tước, dưới một tên giả là Gaetano, đến gặp nàng tại Pinerolo. Còn gì bình thường hơn khi một ông anh dẫn theo người bạn đến thăm em, nhất là cô em ấy sống với mươi, mười hai người trong tòa nhà khổng lồ thừa chỗ cho năm mươi người? Vào chung mái nhà rồi, hai người trẻ tuổi nếu mỗi ngày không gặp nhau ba đến bốn bận và đêm đến không bên nhau ít nhất một lần thì họa chăng họ đúng là đôi tình nhân đáng thương thứ thiệt.

Họ trù liệu mọi việc như vậy chỉ nội trong ngày đầu gặp lại nhau. Người ta nói tuổi thanh niên thường có thói quen mặc tương lai đến đâu hay đó, nhưng cặp tình nhân này thì ngược lại, họ tính toán tương lai từng tí một.

Những sắp xếp nói trên diễn ra ngay trước mũi Bá tước Urbain, kẻ mà bao nhiêu ngờ vực một lần nữa lại xoáy cả vào mỗi mình Công tước Savoy. Nhưng ngài công tước thì hoặc đã từ bỏ hy vọng chiếm được tình yêu của quý bà Bá tước, hoặc là, vốn tính hay trở mặt xưa nay, quyết định quay sang quỵt lương của Urbain để đì đẹt lão này cho lại vốn, viện cớ rằng thời buổi nhiễu nhương tiền bạc quá eo hẹp, chính ông cũng đang sắp phải kêu gọi quần thần đóng góp cho ngân khố!

Riêng Công tước Montmorency là người đang hạnh phúc nhất đời. Trẻ trung, đẹp trai, giàu có và mang dòng dõi cao quý nhất nước Pháp chỉ sau mỗi hoàng gia, các bà cứ vậy lũ lượt vây lấy ông. Thêm sự tâng bốc của chủ nhân của một trong những triều đình sành điệu nhất Châu Âu, lòng tự tôn của ông được mơn trớn đủ kiểu. Lấy một mẩu chuyện làm ví dụ, có lần đang dẫn triều thần từ bàn tiệc sang phòng dạ vũ, Công tước Savoy bảo nhỏ nhưng cố ý hơi lớn giọng, “Ngài Công tước nè, hôm ngài đến đây đến giờ, quý bà khắp triều nói toàn chuyện ngài bô trai không hà, bỏ mặc mấy ông chồng của họ lo lắng buồn xo vậy đó.”

Tám ngày hai vị sứ thần lưu gót hoặc ở Turin hoặc tại Cung điện Rivoli thấm thoát trôi nhanh với những bữa tiệc tối, dạ vũ, cưỡi ngựa dã ngoại, vui chơi này nọ trong lúc ấy thì Hồng y hội kiến với Victor-Amadeus khi thì ở lâu đài, lúc thì, theo ý thích của Hồng y, ở làng Bunolonga. Hồng y thích Bunolonga nhiều hơn vì nơi này chỉ cách Susa một giờ cưỡi ngựa, và ở đấy Hoàng tử xứ Piedmont chủ động đến chỗ ông, thay vì ông đến chỗ Hoàng tử xứ Piedmont.

### LXVIII

Hồng y bắt đầu hành động

Những cuộc thương lượng đã diễn ra căng thẳng, bên nào cũng thấy đối thủ của mình thật khó nuốt. Charles-Emmanuel thì muốn yên ổn đứng ngoài cuộc chiến tranh toàn diện giữa Pháp và Hoàng gia Áo quốc, cuộc chiến mà ông hy vọng mình vẫn ở vị trí trung lập, đợi khi có thời cơ sẽ quyết định yểm hộ bên nào là tốt nhất. Tuy nhiên, Hồng y đã chọn ngày khai chiến với nước Áo là ngày Gustavus Adolphus hành quân vào nước Đức và đặt thẳng vấn đề với Savoy.

Hồng y hỏi Victor-Amadeurs, “Công tước Savoy muốn được thỏa mãn những gì thì mới đứng về phía nước Pháp, mở cửa biên giới và góp mười ngàn lính vào quân đội nhà vua?”

Vì mọi khả năng đều đã được Charles Emmanuel tính trước, kể cả tình huống câu hỏi này, nên Victor-Amadeus cứ vậy mà đọc câu trả lời: “Quốc vương nước Pháp cần tấn công Milan và Cộng hòa Genoa, là những xứ có xung đột với Charles-Emmanuel, và khước từ mọi đề nghị hòa giải từ Hoàng gia Áo quốc cho đến chừng nào chinh phạt xong Milan và hủy hoại xong Cộng hòa Genoa.”

Đây quả là một đề nghị mới mẻ, một đề nghị cho thấy hoàn cảnh đã đổi thay ra sao từ sau Hiệp ước Susa. Hồng y tuy tỏ vẻ ngạc nhiên đã lập tức đáp lại không do dự, bằng lời lẽ được sử gia thời ấy gìn giữ giúp chúng tôi như vầy: “Thế này là thế nào, hử Hoàng tử? Nhà vua đưa binh sang là để đảm bảo tự do của nước Ý, thế mà Công tước Savoy lại muốn vua dùng binh ấy hủy hoại Cộng hòa Genoa, xứ mà Điện hạ chẳng có lý do phàn nàn nào cả? Nước Pháp sẵn sàng dùng đến uy tín và hòa giải để thương lượng người Genoa thỏa mãn yêu sách của Công tước Savoy, nhưng tuyên chiến với họ thì vô lý quá. Còn bây giờ, nếu người Tây Ban Nha đặt nhà vua vào tình thế phải tấn công Milan, tất nhiên nhà vua sẽ tấn công, và tấn công dữ dội nhất, Công tước Savoy cứ việc yên chí là thắng trận rồi thì vua cũng không giữ lấy phần đất nào không thuộc về mình làm gì. Nhà vua, chuyển lời qua giáo sĩ phụng sự, hứa như vậy.”

Lời đề nghị khá là cụ thể và lời đáp lại cũng như vậy. Victor-Amadeus, bị dồn vào thế kẹt, xin khất lại vài ngày về tham khảo ý phụ thân xem sao. Ba hôm sau, quả đúng như lời, chàng ta trở lại Bunolonga. “Phụ thân tôi,” chàng nói, “sợ là ông anh vợ Louis của tôi sẽ thỏa hiệp với Quốc vương Tây Ban Nha trước khi đạt được mục đích của cuộc chiến. Vậy nên sự thận trọng ngăn ông ấy tuyên bố đứng về phía nước Pháp trừ phi nhà vua hứa không từ bỏ vũ khí cho đến khi nào Milan bị sụp đổ.”

Richelieu chỉ đơn giản nhắc lại những điều khoản trong Hiệp ước Susa. Victor-Amadeus lại xin thêm thời gian để hội ý cùng phụ thân, rồi lại quay trở lại, nói rằng, “Công tước Savoy sẵn sàng tuân thủ các điều khoản ghi trong hiệp ước, miễn là mười ngàn bộ binh cùng một ngàn kỵ binh do ngài ấy cung cấp được dùng vào việc chinh phạt nước Cộng hòa Genoa, vấn đề này phải được quyết định vậy, rồi hẳn nói sang vấn đề khác.”

“Và đây là ý kiến cuối cùng của ngài?” Hồng y hỏi.

“Đúng vậy, thưa Đức ông,” Victor-Amadeus vừa trả lời vừa đứng lên.

Richelieu khẽ đánh hai tiếng chuông, Latil liền xuất hiện. Hồng y ra hiệu chàng lại gần kề tại dặn nhỏ, “Hoàng tử sắp dời gót. Hãy ra trước bố trí để ngài ấy nở mặt hoàng gia đấy nhé.”

Latil kính cẩn nghe lời rồi quay quả lui ra. Hồng y xoa tay hài lòng: ông biết nhiệm vụ mà giao cho Latil thì kể như chưa làm đã hoàn thành. “Thưa Hoàng tử,” ông lại quay sang Victor-Amadeus, “thay mặt Điện hạ, tôi xin gửi đến Công tước Savoy mọi sự kính mến mà Quốc vương nước Pháp muốn dành cho người không chỉ là vị quốc chủ thân quen mà còn là người xưng bằng cậu. Bên cạnh đó là mọi sự quý trọng mà nhà vua muốn dành cho quý ngài, người không khác gì em trai vì là phu quân em gái mình. Nhưng ở chức phận nhân đôi của tôi với tư cách là người phụng sự của Điện hạ kiêm Tổng tư lệnh, tôi sẽ chịu tiếng là không làm tròn trách vụ nếu không thấy Savoy bị trừng phạt vì từ chối giữ đúng lời giao ước. Đây là tội xúc phạm nhà vua và là hành động Quân đội Pháp không thể dung thứ.” Ông lôi chiếc đồng hồ quả quít ra khỏi túi. “Hôm nay, ngày 17 tháng 3, vào lúc sáu giờ bốn mươi lăm buổi chiều, Pháp và Savoy chiến tranh. Bảo trọng! Chúng tôi đã tuyên bố.” Nói xong ông nghiệm mặt chào vị hoàng tử, người lúc này cũng quay lưng bước đi.

Đứng gác ngoài cửa phòng làm việc Hồng y Richelieu có hai anh lính, kích để tựa vai. Victor-Amadeus bước ngang qua giữa hai người mà chẳng anh nào tỏ vẻ chú ý thậm chí còn nhìn lơ nhìn láo. Những người lính khác thì ngồi chệch bệt giữa cầu thang chơi xúc xắc, chẳng anh nào chịu ngừng chơi xê mông tránh đường. “Á à,” Victor-Amadeus lầm bầm. “Ra chúng vừa được lệnh chơi xỏ mình!” Nếu chàng còn bán tín bán nghi thì mối ngờ ấy cũng được giải tỏa ngay tại cổng, ở đó một bầy lính canh chẳng anh nào chịu khó biết chàng là ai cả.

Hoàng tử Victor-Amadeus còn chưa khuất hẳn thì Hồng y đã triệu tập Bá tước Moret, Công tước Montmorency, cùng các thống chế Créqui, La Force và Schomberg. Ông thuật lại tình hình và hỏi ý kiến từng người. Tất cả đều chung một ý, vì Hồng y đã phát động chiến tranh, công việc của họ là thực hiện chiến tranh.

Ra lệnh họ ra về để chuẩn bị động viên ngày hôm sau, Hồng y giải tán cuộc họp chỉ giữ mỗi mình Montmorency. Còn lại hai người với nhau, ông hỏi, “Này Thân vương, ngài có muốn trở thành thống soái ngày mai chăng?”

Montmorency hai mắt sáng rỡ. “Bẩm Đức ông,” ông nói, “cách ngài đặt câu hỏi đang khiến tôi thắc mắc điều này làm sao để có thể được vậy.”

“Không chỉ có thể được vậy, mà là dễ dàng được vậy. Chúng ta đã tuyên chiến với Công tước Savoy và ông ấy ở Cung điện Rivoli sẽ hay tin này trong vòng hai tiếng nữa. Hãy mang theo năm mươi kỵ binh hiệp sĩ, đột kích vào lâu đài, bắt sống Công tước và con trai ông ta rồi mang họ về đây. Một khi có bọn họ trong tay rồi thì ta muốn làm gì cũng được và họ thì sẽ sớm biết lý do.”

“Bẩm Đức ông” Montmorency vừa nói vừa cúi chào, “chỉ mới tuần rồi ở cái lâu đài ấy tôi còn là thượng khách của ngài Công tước trên tư cách sứ thần ngài phái đến. Bây giờ trở lại đó bằng tư cách kẻ thù thì khó coi quá.”

Hồng y nhún vai. “Ngài nói đúng, không nên đề nghị một việc như thế với người mang họ Montmorency. Đây là nhiệm vụ dành cho kẻ dũng phu và tôi đang có trong tay người như vậy. Nhưng tôi sẽ ghi nhớ sự khước từ của ngài, Công tước thân mến ạ. Sau này ngài muốn đặc ân gì đấy thì hãy nhớ tôi đã đề nghị với ngài rồi đấy nhé.”

Montmorency cúi chào lui ra. “Quả là sai lầm” Hồng y trầm tư nhìn cánh cửa khép lại sau lưng vị thân vương. “Đây là cái giá của việc tin cậy quá nhiều vào cấp dưới. Bất cứ ai khác lẽ ra đã chấp nhận nhiệm vụ, nhưng kẻ mang dòng máu cao quý thì lại quá kiêu ngạo. Dẫu sao ông ta vẫn mang tấm lòng đáng kính, và dù ông ta không thích mình, tính cương trực của ông ta vẫn đáng tin hơn sự tận tâm ngoài miệng ở kẻ khác.”

Thế rồi, khẽ đánh hai tiếng chuông, ông gọi, “Étienne! Étienne!”

Latil thò đầu vào.

“Ngươi biết Cung điện Rivoli chăng?” Hồng y hỏi.

“Tòa lâu đài cách một lý ngoài thành Turin phải không ạ?”

“Đúng. Lúc này Công tước cùng con trai đang ở trong ấy.”

Latil mỉm cười. “Vậy là đến lúc tấn công rồi,” chàng nói.

“Là sao?”

“Bắt lấy hai người bọn họ.”

“Ngươi dám chăng?”

“Parbleu⁷⁹! Ngài cho phép chứ?”

“Ngươi cần bao nhiêu lính?”

“Năm mươi, dao bén, ngựa hay.”

“Hãy chọn lấy người và ngựa theo ngươi. Nếu làm được việc, sẽ có năm mươi ngàn livre trong ấy cho quân lính, và hai mươi lăm ngàn cho ngươi.”

“Vinh dự của chiến công là đủ, nhưng nếu Đức ông một mực thêm khoảng ấy, tôi cũng chẳng kèn cựa làm gì.”

“Ngươi có gì cần nói thêm chăng?”

“Một việc nữa thôi, bẩm Đức ông.”

“Là gì?”

“Khi thi hành công việc như vầy, người ta luôn nghe là ‘Nếu làm được việc,’ mà không hề nghe ‘Nếu làm không được việc’.Nhưng dẫu nhiệm vụ được thi hành tốt đẹp đến đâu, được xoay sở thiện nghệ đến thế nào, yếu tố ngoài dự liệu vẫn có thể xảy ra gây thất bại cả những viên đội trưởng chỉ huy giỏi giang nhất. Thế là quân lính, dù không hề là lỗi của họ, trắng tay chẳng có gì, và điều này thật đáng thất vọng. Ít nhiều không quan trọng, xin ngài hứa hẹn với chúng tôi gì đấy dẫu làm không được việc chăng nữa.”

“Ngươi nói đúng, Étienne,” Hồng y đáp, “và đấy là tham mưu tốt. Quân lính mỗi người một ngàn livre và phần ngươi là hai mươi lăm ngàn nếu làm được việc, không được việc thì hai đồng louis cho mỗi người, riêng ngươi hai mươi lăm.”

“Thế thì tôi thấy như vậy, bẩm Đức ông: bây giờ là bảy giờ, đến Rivoli sẽ mất ba tiếng, nghĩa là chúng tôi tấn công lâu đài lúc mười giờ. Việc còn lại rủi may tại số.”

“Cứ đi đi, Latil thân mến, yên chí ta tin rằng nếu cậu không được việc, đấy chẳng phải lỗi do cậu.”

“Vạn sự do ý trời, bẩm Đức ông!”

Latil sải ba bước về phía cửa, rồi ngoái lại. “Đức ông đã giao nhiệm vụ này với ai khác chưa nhỉ?”

“Chỉ một người.”

“Ventre-saint-gris, như Quốc vương Henri IV thường nói. Cơ may của chúng tôi thế là mất đứt năm mươi phần trăm rồi còn đâu!”

Richelieu cau mày thầm nhủ, “Hắn mà thối chí thì việc này kể như hỏng bét.” Thế rồi ông quay sang Latil: “Cứ đi đi nếu cậu hư việc, ta biết đấy là lỗi do ta.”

Mười phút sau, một toán năm mươi kỵ sĩ dưới sự chỉ huy của Étienne Latil phóng ngựa ngang qua cửa sổ phòng làm việc của Hồng y. Ông đứng sau tấm rèm nhìn theo họ.

### LXIV

Cái hang trống rỗng

Tuy bị chèn ép dưới cái bóng một kẻ địch quyết đoán, hùng mạnh và bất cứ thời khắc nào đều có thể tuyên chiến với ông, khiếp sợ không phải là phong thái của ngài Công tước Savoy; vì vậy giữa lúc Victor-Amadeus con trai ông còn ở Bunolonga đàm phán với Richelieu thì tại Cung điện Rivoli ngài Công tước lại đang mở đại yến. Vào buổi tối ngày 15 tháng 3, quý cô quý bà xinh nhất thành Turin cùng quý ông tao nhã nhất Savoy và Piedmont hết thảy đều tập trung về Cung điện Rivoli rực rỡ ánh đèn, ánh sáng rạng ngời tuôn trào qua cửa sổ khắp bốn mặt tòa nhà.

Công tước Savoy, nhanh nhẹn, dí dỏm, điệu đà, bước ra mào đầu vài câu lấy lòng nàng dâu, nhân vật vinh dự được lấy làm lý do mở tiệc. Đã ngoài sáu mươi bảy mà ông vẫn ăn uống nói cười hệt thanh niên đang thời sung sức, nhưng dăm phút một lần, cái nhíu mày lại thoáng hiện khiến mặt ông hơi tối đi rồi tức khắc trở lại bình thường. Ông lo nghĩ về việc người Pháp đang ở cách đây chỉ tám đến mười lý người Pháp, kẻ mất vài giờ đã chọc thủng Đèo Susa, thành lũy không gì có thể đánh chiếm được. Ngay lúc này vận mệnh của ông đang chông chênh với cuộc chiến bí mật giữa Hồng y Richelieu và Victor-Amadeus, con trai ông. Charles-Emmanuel ngoài mặt cáo lỗi qua loa về sự vắng mặt của con trai, bảo rằng chàng sẽ về tối nay, trong ruột thì ông đang đếm từng giây từng khắc.

Đúng như lời, đến khoảng chín giờ tối, hoàng tử xuất hiện trong bộ y phục tuyệt đẹp. Môi nở nụ cười tươi như hoa, chàng chào hỏi Quận chúa Christine trước tiên, thứ đến là các quý bà, rồi đến những nhà đại quý tộc khắp vùng Savoy và Piedmont vinh hạnh được chàng kết bạn. Cuối cùng chàng đi về phía Công tước Charles-Emmanuel, hôn vào tay ông rồi khẽ giọng nói gì đấy như thể vấn an sức khỏe. Nét mặt chàng vui vẻ bình thản, nhưng những gì chàng nói ấy là “Pháp tuyên chiến; xung đột bắt đầu ngày mai. Ta phải cẩn thận.”

Ngài Công tước cũng thư thái đáp lại, “Đợi hết điệu nhảy quadrille thì ra lệnh tập trung binh lính tại Turin. Riêng ta sẽ phái các tổng trấn thành Viellane, Fenestrelle và Pinerolo ai về đồn nấy.”

Ông vẫy đám nhạc công nãy giờ ngừng chơi khi hoàng tử bước vào, và ra hiệu nối tiếp buổi dạ vũ.

Victor-Amadeus cầm tay vợ, Quận chúa Christine, dẫn ra sàn cho điệu nhảy hoàng gia, không hé lời nào về sự tuyệt giao giữa Savoy và Pháp. Về phần mình, Charles-Emmanuel đi về phía các viên tổng trấn ba pháo đài chính ở vùng Piedmont, ra lệnh tất cả lập tức trở về thành của mình.

Tổng trấn thành Viellane và thành Fenestrelle không mang theo vợ đến dự tiệc, nên họ chỉ việc thắng yên và mặc áo choàng theo lệnh ngài Công tước là xong. Với Bá tước Urbain xứ Espalomba thì khác; ông không chỉ có vợ theo cùng, nàng lại đang nhảy nhót với Hoàng tử Victor-Amadeus nữa. “Bẩm Công tước,” ông nói, “lệnh của ngài nếu theo thì kẹt quá.”

“Vì sao thế, Tổng trấn?”

“Vì Bá tước phu nhân cùng tôi từ Turin đến đây đã lỡ mặc quần áo dạ hội và đi bằng cỗ xe không phải mướn từ Pinerolo.”

“Tủ áo quần của con trai và con dâu ta có đủ tất cả những gì ngài cần, ngài cũng có thể lấy một cỗ xe từ trại ngựa của ta.”

“Tôi không chắc liệu Bá tước phu nhân nhà tôi sức khỏe chịu đựng nổi chuyến đi như thế hay không.”

“Nếu thế ngài cứ việc để bà ấy ở lại đây và đi một mình vậy.”

Ngài Bá tước nhìn Charles-Emmanuel bằng ánh mắt lạ lẫm. “Cũng phải,” ông nói, “tôi hiểu cách thu xếp như thế sẽ tiện lợi cho ngài ra sao.”

“Này Bá tước, thu xếp cách gì cũng tiện lợi cho tôi hết á, miễn ông làm ơn đi ngay đừng dùng dằng nữa.”

“Phải chăng đây là sự thất sủng, thưa ngài?” Bá tước gặng hỏi.

“Làm gì có chuyện hạ lệnh một chỉ huy về thành là thất sủng hử bá tước?” Công tước nói. “Trái lại, đây là một bằng chứng tín nhiệm ấy chứ.”

“Tín nhiệm đâu phải thình lình bảo người ta đi về?”

“Lãnh chúa không phải trả lời bề tôi,” Charles-Emmanuel nổi đóa, “nhất là khi bề tôi phụng sự cho ông ta và ông ta có toàn quyền ra lệnh. Giờ ta ra lệnh ông ngay lập tức trở về Pinerolo, và nếu thị trấn và thành trì bị tấn công thì ông phải thủ thành cho đến hòn đá cuối cùng. Ông cùng phu nhân có thể yêu cầu bất cứ gì cần thiết, chúng sẽ được cung cấp ngay tức khắc.”

“Tôi có nên lôi Bá tước phu nhân ra khỏi điệu nhảy bốn cặp ngay giờ không ạ, hay đợi mọi người khiêu vũ xong xuôi đã?

“Ông có thể đợi khi kết thúc.”

“Tốt quá, thưa ngài. Khi nào điệu nhảy hết là chúng tôi đi ngay.”

“Càng nhanh càng tốt, bá tước, và tổ chức phòng thủ thật chắc vào.” Nói rồi Công tước Savoy bỏ đi, và không nghe thấy lời thề Bá tước Urbain đang lúng búng trong cổ.

Chờ điệu nhảy bốn cặp kết thúc, Bá tước truyền đạt lại mệnh lệnh ông vừa nhận được cho cô vợ ngẩn ngơ tiếc rẻ. Họ cùng rời khỏi sảnh đường qua một lối cửa, trong khi Victor-Amadeus đi ra bằng lối cửa khác.

Hai tổng trấn thành Viellane và thành Fenestrelle, không dính dáng gì đến điệu nhảy quadrille, đã lên đường từ lâu.

Công tước thì thào vài câu với con dâu, người đi theo Bá tước cùng vợ. Ra đến ngoài sảnh nàng giao một người tớ gái giúp đỡ Nữ Bá tước, xong nàng trở vào cuộc vui tổ chức vòng nhảy bốn cặp mới thay cho Hoàng tử Victor-Amadeus.

Mười phút sau hoàng tử trở lại phòng dạ vũ, gương mặt còn tái hơn cả lúc chàng rời đi. Chàng đi thẳng đến chỗ Công tước Charles-Emannuel, khoác tay và lôi ông đi về phía một ô cửa sổ. Đến đấy chàng đưa ngài Công tước một mảnh giấy. “Phụ thân, hãy đọc đi.” chàng nói.

“Là gì thế?” Công tước hỏi.

“Một lá thư vừa được trao tay cho con bởi một người khắp mình phủ bụi đường trên lưng ngựa mồ hôi ướt đẫm. Con ấn vào tay anh ta một bao đầy tiền vàng để thưởng công cố gắng, nhưng anh ta khước từ nói rằng, ‘Tôi phụng sự một chủ nhân không cho phép ai khác trả tiền cho kẻ tôi tớ của ông ta.’ Cứ vậy, không để ngựa thêm chút thời giờ lấy lại nhịp thở trừ khoảng thời gian câu nói ấy, anh ta ra roi phóng mất dạng.”

Đang lúc chàng nói, Công tước Charles-Emmanuel dán mắt vào tờ thư. Nó chỉ vỏn vẹn như vầy:

Một vị khách được Đức ngài Công tước Savoy tiếp đãi nồng hậu nhân cơ hội này đền đáp lòng mến khách ấy bằng lời cảnh báo ngài và Hoàng tử Victor-Amadeus phải rời khỏi Cung điện Rivoli ngay đêm nay. Không được trì hoãn dù một khắc. Hãy lên ngựa, về thẳng Turin!

“Không có chữ ký ư?” Công tước hỏi.

“Không. Nhưng rõ ràng là của Công tước Montmorency hoặc Bá tước Moret.”

“Người đưa thư chế phục thế nào?”

“Không chế phục nhưng con nghĩ mình nhận ra cậu ấy là người tên Galaor theo hầu Công tước.”

“Ắt hẳn là vậy. Thế nào?”

“Ý phụ thân tính sao?”

“Victor, ý ta là nên nghe lời khuyên này. Nếu nghe theo cũng chẳng có gì tệ, nhưng nếu không thì đâu chừng ta lại phải nếm mùi kinh khủng.”

“Vậy thì lên đường thôi.”

Công tước tiến nhanh vào giữa đại sảnh khiêu vũ, nụ cười vẫn rạng ngời. “Quý ông quý bà,” ông nói, “ta vừa nhận được tin cần trả lời ngay tức khắc, với sự trợ giúp của con trai. Thế nhưng mọi người đừng bận tâm hãy tiếp tục khiêu vũ, hãy vui lên, cung điện của ta là chỗ của quý vị. Quận chúa Christine, chủ tọa thay ta nhé!”

Tuy được biểu đạt như lời mời, thực chất đó là lệnh. Các quý bà và quý ông tách ra thành hai hàng và cúi chào khi hai vị thân vương đi qua, tươi cười và vẫy tay chào.

Nhưng vừa khi ra khỏi sảnh khiêu vũ thì mọi giả tạo lập tức lột sạch. Cha con phần ai nấy gọi người hầu, vừa vội vã xuống lầu vừa để người hầu cuống quýt khoác áo choàng qua vai. Họ băng qua sân điện thẳng đến khu chuồng ngựa, thắng yên cho tuấn mã, vơ vội súng ngắn cho vào bọc, phóc lên ngựa, chạy. Họ quất ngựa phóng nước đại xuôi theo đường đến thành Turin cách đó chỉ non ba dặm đường.

Giữa lúc ấy, Latil cùng năm mươi quân cũng rạp mình trên yên ngựa lao nhanh trên đường từ Susa hướng về Turin. Đến ngã rẽ, một nhánh đường hàng dương cao vút hướng thẳng về Cung điện Rivoli, Latil, người phi ngựa dẫn đầu, cho rằng mình trông thấy một bóng đen đang ngược chiều tiến tới.

Về phía mình, người kỵ sĩ vì bóng đen ấy là một hiệp sĩ trên yên ngựa cũng ghìm cương dừng lại săm soi toán kỵ sĩ bằng sự tò mò giống hệt như toán kỵ sĩ đang săm soi anh ta.

Latil định kêu lên “Kẻ đàng kia là ai?” thì kịp thời nín lại, sợ rằng thứ tiếng Ý giọng Pháp của chàng sẽ phản bội lại chính chàng. Quyết định một mình tiến về phía trước, chàng thúc ngựa hướng đến người kỵ sĩ đứng giữa đường hệt một pho tượng trời trồng.

Nhưng ngay khi nhìn thấy chàng tiến đến, người kỵ sĩ im lìm như cái bóng ấy liền thúc đinh giục ngựa phóng khỏi đường Rivoli và băng đồng phi nước đại về phía con đường đến Susa.

Latil vọt ngựa chặn đầu và hét lên, “Đứng lại!” Nhưng cái bóng ấy cắm cúi phi ngựa nhanh hơn nữa. Khi họ đối diện từ hai hướng ngược lại, Latil tính rằng người kỵ sĩ này giờ đã lọt vào tầm đạn súng ngắn, nhưng hai ý nghĩ đã giữ tay chàng lại: thứ nhất, biết đâu kỵ sĩ này lại không phải là kẻ thù; thứ nhì, tiếng súng nổ gần sát Rivoli có thể đánh động những người trong Lâu đài.

Họ ra đến mặt đường, nhưng người kỵ sĩ vô danh đã vượt lên trước Latil ba thân ngựa⁸⁰, và anh ta cưỡi ngựa thiện nghệ hơn; Latil rượt theo những người kỵ sĩ không chỉ duy trì thế dẫn trước mà càng lúc càng tăng thêm khoảng cách. Sau năm phút, Latil đành bỏ cuộc và trở về toán quân của chàng. Bức màn đêm đã nuốt chửng cả người kỵ sĩ lẫn tiếng vó ngựa không lưu lại dấu vết.

Latil lắc đầu tiếp tục lại vị trí dẫn đầu toán quân. Sự việc có thể chẳng có gì, nhưng với Latil lại là điều quan trọng chết người. Chàng nghĩ thầm, “Mình cá mười ăn một là lão Công tước ấy đã được báo trước. Mắc mớ gì một kỵ sĩ từ Rivoli lại tìm mọi cách che giấu nhân dạng? Vì cớ gì hắn phóng ngựa về phía Susa nếu chẳng phải đó là nơi hắn xuất phát ban đầu? Nghe tiếng thở thì rõ ràng ngựa của hắn đã trải qua một quãng đường dài.”

Sự nghi ngờ của chàng được xác nhận thêm nữa khi mà, gần đến Rivoli, Latil thấy không chỉ một mà đến hai bóng đen kỵ sĩ trên con đường trước mặt, và cũng giống người lúc đầu họ đã dừng lại khi thấy toán quân đang tiến đến. Nhưng khoảng ngừng ấy chỉ thoáng qua và họ lại phóng ngựa theo hướng ngược lại người lúc đầu, nghĩa là về hướng thành Turin.

Latil thậm chí còn chẳng mảy may có ý nghĩ đuổi theo vì bọn họ cưỡi ngựa khỏe mới ra chuồng vó câu tưởng chừng không chạm đất. Tình thế bây giờ chẳng thể làm được gì ngoài việc tiếp tục hướng đến tòa cung điện, nơi ánh sáng ô cửa sổ đã lấp lánh hiện ra ở phía chân trời gần. Có điều Latil tin rằng chàng đã biết lời giải thích cho những lần chạm trán giữa chàng với những kỵ sĩ này.

Mười phút sau đó họ đã ở cổng vào cung điện. Không có dấu hiệu cho biết bên trong có sự đề phòng hay báo động. Latil cho ngựa đi quanh khu nhà, mỗi cửa ra vào chàng cắt sáu lính. Thế rồi, cùng sáu lính cuối cùng, kiếm lăm lăm cầm tay, chàng nhảy bổ lên cầu thang dẫn vào lối cửa chính.

Bất ngờ trước cảnh tượng những gã đàn ông đồng phục lính Pháp gươm súng rổn rảng xô nhau tiến vào đại sảnh đường dạ vũ, đám nhạc công trố mắt và tiếng đàn tiếng sáo đột ngột im bặt. Khách khiêu vũ lao xao hốt hoảng, người quay xuôi kẻ quay ngược, cửa nào cũng thấy lính ập vào.

Latil, sau khi ra lệnh người của mình phong tỏa các cửa ra vào, một tay ôm nón và tay kia cầm kiếm tiến bước ra giữa phòng, được nửa đường thì Quận chúa Christine bước ra chặn lại. “Me-xừ,” nàng nói, “tôi chắc là ngài đến đây tìm gặp nhạc phụ tôi là Công tước Savoy, và phu quân tôi là Hoàng tử xứ Piedmont. Tôi lấy làm tiếc mà nói rằng họ không có ở đây vì đã rời đi Turin cách đây chưa đầy mười lăm phút, và tôi đoán họ đã đến nơi bình an vô sự. Nếu ngài hay người của ngài cần chút đồ ăn thức uống để tẩy trần, Cung điện Rivoli cũng là nơi có tiếng về lòng hiếu khách, và tôi cũng vui lòng hạ cố tiếp đãi sĩ quan và lính tráng của ông anh Louis XIII.”

“Thưa Lệnh bà,” Latil đáp, cố gom lại ký ức về cung đình hoàng gia trước kia để đối đáp cho đúng lễ với phu nhân của Hoàng tử xứ Piedmont, con dâu Công tước Savoy mà cũng là em gái của vua nước Pháp, “chúng tôi ghé thăm chỉ là để mang tin của hai vị đức ông. Chúng tôi đã gặp họ cách đây chưa quá mười phút, đang trên đường đến Turin như lệnh bà vừa nhã ý thông báo, và nhìn cách thúc ngựa cũng biết họ nôn nóng dường nào. Về lòng hiếu khách mà lệnh bà hạ cố mời mọc, chúng tôi khước từ vì phải trở về báo tin cho Hồng y.”

Thế rồi, nghiêng đầu chào Quận chúa Christine bằng cử chỉ tao nhã rất đáng ngạc nhiên ở một gã chỉ huy Lê dương, chàng rút lui. “Đi thôi,” chàng vừa nói vừa trở về với người của mình. “Đúng như ta đã ngờ, họ đã được mật báo, cái hang trống rỗng!”

### LXX

Bá tước Moret xung phong mang một con la

và một triệu đồng tiền vàng vào Thành Pinerolo

Kết quả tập kích của Latil báo lại khiến Richelieu giận tím mặt. Giống Latil, ông tin chắc Công tước Savoy đã được báo trước. Nhưng ai lại có thể đánh động ông ta cơ chứ? Hồng y chỉ tiết lộ kế hoạch này với một người duy nhất, Công tước Montmorency. Chả lẽ ông này đã cho người mật báo Charles-Emmanuel? Việc này xem ra rất giống với bản tính hào hiệp khẳng khái thái quá của ngài Công tước. Nhưng với kẻ thù mà khẳng khái như thế cũng cầm bằng phản bội nhà vua của chính mình.

Richelieu không để lộ mối ngờ vực về Montmorency bởi ông biết Latil rất quý mến ngài Công tước cũng như Bá tước Moret, nhưng ông hỏi vài câu thăm dò về bóng người kỵ sĩ loáng thoáng giữa trời tối.

Latil miêu tả những gì chàng mắt thấy: một thanh niên tuổi chừng mười bảy hay mười tám, đội chiếc nón rộng vành gắn lông vũ và trùm kín người chiếc áo choàng đen hoặc xanh thẳm, trên lưng con ngựa đen tuyền hệt màu bóng đêm mà nó lẩn vào.

Chờ Latil đi khỏi, Hồng y sai người đi hỏi lính canh họ đã nhận được lệnh gì trong khoảng thời gian hồi tám đến mười giờ đêm. Ông được thưa lại rằng chỉ những ai có mật khẩu mới được phép ra vào đồn Susa, và mật khẩu là “Susa và Savoy.” Dĩ nhiên, tất cả sĩ quan cao cấp đều biết mật khẩu này: các vị thống chế Schomberg, Créqui, và La Force, cả Bá tước Moret, Công tước Montmorency, vân vân và vân vân.

Hồng y triệu lính canh vào thẩm vấn. Dựa theo những gì Latil đã miêu tả, một người trong bọn họ nhớ ra có một thanh niên đọc đúng mật khẩu để ra ngoài. Anh ta ra cổng đi về Pháp thay vì cổng đi về Ý, nhưng điều này không quan trọng: một khi ra khỏi cổng và đi vào thị trấn, anh ta hoàn toàn có thể đổi hướng đi.

Họ đã khám phá như vậy lúc tảng sáng khi phát hiện vết chân một con ngựa. Dấu vết này ra từ cổng đi về Pháp, chạy vòng quanh thị trấn Susa rồi đi vào con đường dẫn về Y cách đây một dặm.

Hồng y không để mất thời gian. Ngày hôm trước ông đã tuyên chiến trước Victor-Amadeurs; vậy nên đến mười giờ, mọi điều tra của ông kết thúc, ông ra lệnh lập tức hành quân, kèn trống cất vang lên hòa cùng nhịp chân bước rầm rập.

Hồng y dõi mắt nhìn đoàn quân diễu qua, bốn quân đoàn dưới sự chỉ huy của bốn vị thống chế: Schomberg, La Force, Créqui và Công tước Montmorency. Lẫn trong số sĩ quan đứng quanh Hồng y có cả Latil. Montmorency, bao giờ cũng vậy, được tháp tùng với số đông tùy tùng gồm cả quý tộc và thị đồng. Giữa những người thị đồng ấy là Galaor, đội mũ rộng vành cắm lông vũ và cưỡi trên lưng con hắc mã. Nhìn chàng thanh niên diễu qua trước mắt, Richelieu khẽ vỗ vai Latil. “Có thể,” Latil nói, “nhưng tôi không thể nói chắc.”

Richelieu cau mày, mắt ông lóe lên về phía ngài Công tước. Giật cương phi nước đại, ông phóng lên trước đoàn quân, chỉ sau mỗi đội tiền vệ được gọi là quân cảm tử. Ông khoác bộ y phục chiến trận như mọi khi, giáp che ngực bằng thép bên ngoài áo chẽn thêu chỉ vàng lộng lẫy, nhánh lông vũ nổi bật trên chiếc nón dạ rộng vành. Vì có thể giáp mặt địch bất cứ lúc nào, đi trước ông luôn có hai thị đồng, một người cầm đôi găng sắt còn người kia cầm nón sắt, cạnh ông có hai thị đồng khác dẫn theo một con chiến mã quý hiếm và dũng mãnh. Cavois và Latil, đội trưởng và đội phó vệ binh, thì đi sát đàng sau lưng.

Sau một giờ cưỡi ngựa, họ đến một con sông nhỏ mà Hồng y đã cho người trinh sát. Chắc chắn với thông tin của mình, ông là người đầu tiên cho ngựa lội hẳn xuống sông, và sang đến bờ bên kia không có sự cố gì.

Một trận mưa như thác đổ xuống khi đoàn quân băng qua sông, nhưng Hồng y, không gì làm ông thối chí, vẫn tiếp tục cuộc tiến quân. Để cho cả đoàn quân trú chân dưới những mái nhà thưa thớt cách xa nhau dọc theo đường đi hẳn là điều không thể, song binh lính, chẳng quan tâm những gì không thể, bắt đầu oán thán và rủa lão già Hồng y kia sao chẳng bị quỷ thần tha đi cho. Những lời kêu ca ấy dẫu không lớn song cũng vừa đủ để tai Hồng y nghe không sót chữ nào.

“Thế nào!” Hồng y vừa nói vừa ngoái sang Latil. “Ngươi nghe thấy chứ, Étienne?”

“Bẩm Đức ông, nghe cái gì cơ?”

“Những gì lũ hề kia nói về ta ấy.”

“Dào,” Latil giả lả, “lính tráng gian lao ai lại chả rủa chỉ huy bị quỷ sứ tha đi cho khỏe nhưng quỷ sứ thì đời nào kiểm soát nổi Hoàng tử thần thánh của Giáo hội đâu, bẩm Đức ông?”

“Cũng phải, ấy là khi ta mặc áo thung đỏ chứ đâu phải vào lúc ta khoác binh phục vua ban? Latil, chạy dọc hàng quân khuyên chúng nhẫn nại thêm chút nữa.”

Latil chạy trở xuống từng hàng binh lính, rồi lại quay trở về vị trí cạnh Hồng y. “Sao?” Hồng y hỏi.

“Ồ, bẩm Đức ông, họ quyết định nhẫn nại rồi ạ.”

“Vì người bảo chúng rằng ta không hài lòng về chúng, đúng không?”

“Không hẳn là vậy, bẩm Đức ông.”

“Thế, ngươi bảo gì với chúng?”

“Rằng Đức ông cảm kích việc họ đã phải chịu đựng gian khó dọc đường đi, và định bụng rằng chừng nào đến nơi Rivoli, họ sẽ được gấp đôi khẩu phần rượu nho.”

Hồng y vân về hàng ria. “Có thể người đã nói đúng ý của chúng.” ông nói.

Quả vậy, tiếng xì xào đã lắng xuống. Vả lại, tiết trời lúc này sáng sủa hơn. Dưới tia sáng xa xa, họ có thể thấy những mái nhà lóng lánh của Cung điện Rivoli và làng mạc bao quanh.

Hành quân không nghỉ, họ đến Rivoli chỉ trong khoảng thời gian ba giờ. “Bẩm Đức ông có muốn tôi chỉ đạo việc chia rượu không ạ?” Latil hỏi.

“Vì ngươi đã hứa với bầy ngốc ấy khẩu phần gấp đôi, chúng ta đành nói sao làm vậy nhưng rượu này phải được trả tiền.”

“Quả là họ phải được vậy, bẩm Đức ông, nhưng… tiền ư?”

“Chứ sao. Thứ gì mà lại chẳng tốn tiền.”

Hồng y dừng lại, lôi từ yên ngựa ra một tấm bìa cứng rồi viết lên trên tờ giấy ngoài cùng. “Lệnh thủ quỹ xuất trả cho Me-xừ Latil số tiền một ngàn livre, ghi vào sổ của ta.” Thế rồi ông ký vào.

Latil cầm lấy tờ lệnh rồi tiếp tục tiến về phía trước.

Khi đoàn quân tiến vào Rivoli bốn mươi lăm phút sau đó, quân lính hết thảy sững sờ thấy cách mười nhà lại có một nhà trước cửa đặt một phuy rượu mở sẵn cùng những chiếc cốc thủy tinh bày biện chung quanh. Sự kinh ngạc nín lặng biến thành sự toại nguyện ồn ào, sự oán trách về nước biến thành sự vui vẻ vì rượu, và tiếng reo hò “Hồng y muôn năm!” vang lên cả đoàn quân.

Giữa tiếng tung hô, Latil quay trở lại với Hồng y. “Thế nào, bẩm Đức ông?” chàng hỏi.

“Latil này, ta nghĩ ngươi hiểu binh lính nhiều hơn ta.”

“Pardieu! Mỗi người rành một việc khác nhau! Tôi hiểu binh sĩ vì tôi sống giữa những người trong quân ngũ. Đức ông hiểu giáo sĩ vì ngài sống giữa những người trong Giáo hội.”

“Latil này,” Hồng y đặt tay lên vai chàng kiếm khách, “nếu có một điều ta học được nhờ sống giữa những người trong quân ngũ, đấy sẽ là càng sống giữa những người trong giáo hội, càng ít biết về bất cứ chuyện gì.”

Vào đến Cung điện Rivoli, Hồng y liền triệu tập tất cả tướng lĩnh. “Quý vị,” ông nói, “tôi nghĩ cung điện này đủ rộng để làm chỗ ở cho tất cả các ngài. Me-xừ Montmorency và Me-xừ Moret từng là khách của Công tước Savoy ở đây, nên có thể đưa các ngài xem khắp tòa nhà. Trong vòng một giờ nữa hội đồng chiến tranh sẽ triệu tập. Hãy đúng giờ, ta có nhiều vấn đề quan trọng cần bàn.”

Thống chế lẫn sĩ quan cao cấp ai nấy ướt át lạnh thấu xương và nôn nóng sưởi ấm chẳng kém gì binh sĩ, họ hứa sẽ có mặt đúng giờ rồi hối hả rời đi.

Một tiếng sau, bảy chỉ huy cấp cao đã tập hợp tại Phòng Tiếp Kiến, nơi chỉ vừa mới hôm qua còn thuộc về Công tước Savoy. Bảy người này đó là: Công tước Montmorency; các thống chế Schomberg, Créqui, La Force, và Thoiras; Me-xừ d’Auriac và Bá tước Moret.

Hồng y đứng lên, ra hiệu mời im lặng, tay chống xuống mặt bàn, ông nói: “Quý vị, ta đã có một cửa ngõ mở vào Piedmont. Cửa ngõ này, chính là Đèo Susa, được giải tỏa với cái giá bằng máu của chúng ta. Tuy nhiên, đối đầu với kẻ quỷ quyệt như Charles-Emmanuel thì chỉ một cửa ngõ là chưa đủ mà cần phải có hai. Kế hoạch tác chiến của tôi thế này: trước khi tiến sâu vào đất Ý, tôi muốn mở một cửa ngõ khác thông giữa Piedmont và Dauphiné để ta có thể dồn thêm quân tăng viện, và cũng là để dự phòng khi cần có một tuyến đường lui quân. Vì mục đích này, tôi dự tính bao vây Thành Pinerolo.

Các ngài cũng biết Henri III nhu nhược thời trai trẻ đã dây vào rắc rối với Công tước Savoy ra sao. Thân phụ của Charles, Công tước xứ Mantua mà chúng ta đưa quân vượt dãy núi Alps để yểm hộ cho yêu sách lãnh thổ của ngài ấy là ngài Công tước Nevers, Tổng trấn Pinerolo và là thống lĩnh các quân đoàn của Pháp đóng tại Ý. Công tước Nevers đã trổ tài hùng biện thuyết phục Henri III chấp thuận một sai lầm tai hại. Biết rằng sau này con trai ông sẽ yêu sách chủ quyền đối với Lãnh địa Công tước xứ Mantua, và muốn kiểm soát những tuyến đường đèo dẫn đến nước Pháp, Nevers đã thuyết phục Henri III đánh đổi quyền tổng trấn Pinerolo với hy vọng nó sẽ trở thành xứ Mantua dù vẫn biết sự việc này chẳng mang lại lợi lộc gì tốt nhất cho nước Pháp.

Vì vậy, quý vị, nhiệm vụ của ta là lấy Thành Pinerolo trả lại vương triều Pháp quốc. Bằng cách nào, mưu kế hay vũ lực? Chọn vũ lực, chúng ta sẽ mất thời gian và sinh mạng binh sĩ, nên dùng mưu sẽ tốt hơn.

Vua Philip xứ Macedonia nói có một con la thồ đầy vàng thì chẳng pháo đài nào là không chiếm được. Tôi đã có la, và cũng đã có vàng, nhưng chưa có người hay phương tiện để đưa nó vào được bên trong. Vậy hãy giúp tôi một tay: chúng ta cần làm sao đây để biến một triệu đồng tiền vàng thành những chiếc chìa khóa mở toang cổng vào pháo đài này.”

Như mọi khi, câu hỏi được xoay vòng dành cho tất cả và theo thứ bậc đến lượt ai người ấy trả lời. Tướng lĩnh chỉ huy, từng người một, ai nấy đều xin hai mươi bốn tiếng đồng hồ để suy nghĩ, mãi cho đến khi câu hỏi chuyền đến Bá tước Moret, người trẻ nhất và vì vậy là người cuối cùng được nói. Chẳng ai nghĩ chàng có gì để nói, nên ai nấy đều sửng sốt khi thấy chàng hăng hái đứng dậy, cúi chào Hồng y rồi nói, “Nếu Đức ông chuẩn bị sẵn la và một triệu đồng tiền vàng, tôi sẽ lãnh nhiệm vụ đổi lấy những chiếc chìa khóa ấy. Tôi cần ba ngày để xong việc.”

### LXXI

Người anh kết nghĩa

Hôm sau cuộc họp hội đồng chiến tranh tại Cung điện Rivoli, một chàng nông phu trẻ tên Gaetano, tuổi chừng hai mươi bốn, trang phục như người sơn cước từ miền Thung lũng Aosta và nói giọng Piedmont, xuất hiện tại cổng Pháo đài Pinerolo vào khoảng tám giờ tối. Chàng xưng mình là anh của Signora Jacintha, nô tỳ của Nữ Bá tước xứ Espalomba, và muốn vào thành để gặp nàng.

Hay được tin này do một người lính của đội quân đồn trú báo lại, Signora Jacinta khẽ kêu lên kinh ngạc mà người nghe dễ lầm tưởng đấy là tiếng reo vui. Thế rồi, làm như việc trước tiên là nàng phải vào xin phép cô chủ để ra gặp người thân chờ ở cổng pháo đài, nàng chạy vội vào phòng Nữ Bá tước. Năm phút sau, nàng trở ra từ cánh cửa lúc nãy đi vào, trong khi Nữ Bá tước lao ra từ cánh cửa đối diện rồi phóng xuống cầu thang ra một khu vườn nhỏ xinh xắn dành riêng, mà vô tình lại là nơi đứng từ cửa sổ phòng Jacintha có thể trông xuống khá dễ dàng.

Vào đến khu vườn, Nữ Bá tước nhanh chân đi đến chỗ góc khuất xa nhất, một ô vòm khuất dưới cành lá của đám chanh, cam và lựu.

Trong khi ấy, Jacintha vừa chạy ra sân hệt một cô em gái mong chóng gặp anh trai yêu quý vừa dịu dàng cất tiếng gọi “Gaetano! Ôi Gaetano!”

Chàng thanh niên để nàng sà vào đôi tay của mình, vừa khi Bá tước Urbain xứ Espaomba đốc thúc lính canh trở về. Ông đi ngang đúng lúc trông thấy hai người trẻ tuổi vừa ôm lấy nhau vui mừng hớn hở, vừa tranh nhau thốt lên hai năm rồi họ chưa thấy mặt nhau, suốt từ khi Jacintha rời nhà mẹ nàng để theo hầu cô chủ.

Jacintha đến trước ngài Bá tước khẽ nhún gối chào thật đáng yêu và xin phép được giữ anh mình lại. Anh nàng có vẻ như đang có việc gấp gì đấy quanh vùng này, tuy anh ấy chưa có thời giờ giải thích.

Bá tước yêu cầu Gaetano đến để hỏi chuyện. Sau vài lời trao đổi, hài lòng với cử chỉ lễ độ của chàng trai, ông cho phép anh ta lưu lại trong pháo đài. Gaetano cam đoan rằng mình sẽ không ở lâu, nhiều lắm cũng chỉ bốn mươi tám tiếng. Thế rồi, quyết định rằng nãy giờ mình rề rà cũng đã khá lâu với hai anh em con nhà dân dã, ngài Bá tước để họ tự do, phần mình quay về phòng.

Gaetano để ý ngài Bá tước nom như kẻ đang tâm trạng lùng bùng, một chi tiết mà người ta thấy chàng tỏ vẻ quan tâm hơn mức có thể thấy được ở một anh tá điền chả can cớ gì nhiều đến chuyện tâm tư của nhà đại quý tộc. Jacintha giải thích với chàng có hai chuyện đang khiến Urbain cay cú với vương chủ. Thứ nhất, cái bản mặt ỷ sang làm phách của lão già Savoy mất nết đã giở trò săn đón vợ ông đang khi ông hiện diện sờ sờ ra đó; và thứ nhì, cái mệnh lệnh giữa trời buộc ông nhốt kín mình trong cái thành này và tử thủ trước bất cứ những ai hẻo lánh đến đây. Bá tước Urbain ta thán với vợ, mặc kệ Jacintha cũng đang có đó, rằng quý tộc ở Tây Ban Nha, Áo hay Pháp chả ai lại chịu được những gì ông đang phải chịu đựng tại Piedmont mà cả ông cũng khó lòng chịu được.

Tin tức này xem chừng khiến cho Gaetano vui mừng đến mức chàng ta đã bế bổng Jacintha đặt vào mỗi bên má nàng một cái hôn lúc hai người rẽ vào một xó tối hành lang, như rằng đấy là sự tuôn trào tình cảm mến thương người em nhỏ.

Buồng của Jacintha lại ở ngay góc hành lang ấy; nên nàng mở cửa, dẫn “anh kết nghĩa” vào bên trong, rồi thuận tay sập cửa lại. Gaeano xoa tay vui vẻ, “Cuối cùng mình cũng vào đến đây! Nào, Jacintha thân mến, thế chủ nhân em đâu rồi?”

“Gì cơ? Em ngỡ chàng đến đây vì em ấy chứ!” nàng thiếu nữ làm bộ ngơ ngác.

“Vì em… và cả nàng ấy nữa,” Bá tước Moret đáp, bởi đây quả là chàng. “Nhưng cái chính vẫn là vì nàng ấy. Ta có vài việc chính sự cần thu xếp cùng vị chủ nhân của em, và, bởi em là tỳ nữ của người phụ nữ liên quan đến chính sự, em hẳn biết rõ công việc là trên hết.”

“Thế chàng định thu xếp những vấn đề hệ trọng ấy ở đâu?”

“Ở đây, trong phòng em, em đồng ý chứ?”

“Sao cơ! Trước mặt em ư?”

“À, không. Chúng ta đặt trọn niềm tin tưởng vào em, Jacintha ạ, nhưng có những vấn đề không thể chia sẻ vì quá sức nguy hiểm.”

“Vậy em phải làm gì đây?”

“Jacintha, em hãy ngồi bên ngoài giường ngủ của chủ nhân, màn rèm buông kín vì nàng nghe khó ở trong người, và canh giữ đừng để chồng nàng vào bên trong đánh thức nàng dậy.”

“Ôi, Me-xừ bá tước,” Jacintha thở dài, “Em đã không biết chàng lại là một nhà ngoại giao chu đáo đến thế.”

“Nhưng ta đúng là vậy, như em thấy. Mà với nhà ngoại giao, thời giờ quý hơn vàng ngọc, nên làm ơn nói nhanh ta rõ chủ em hiện ở đâu?”

Jacintha lại thở dài lê thê hơn nữa, nàng mở cửa sổ nói, “Chàng đi mà nhìn lấy.”

Bá tước liền nhớ ra khu vườn bí mật Matilda từng kể, nơi thường ngày nàng vẫn hay đến đấy mơ tưởng về chàng. Nàng kể về một ô vòm được tạo thành nhờ cành lá đan xen của những cây chanh, cây cam, cây lựu, rợp bóng vào ban ngày và lại càng kín đáo hơn nữa vào ban đêm. Khung cửa sổ Jacintha mở còn chưa hết hẳn chàng đã phóc ngay đến bậu cửa rồi tung mình nhảy hẳn xuống vườn. Đưa tay lau vội dòng lệ không cầm được, Jachintha nhìn theo bóng chàng khuất hẳn vào bên trong khu vườn cây bé xíu, chỉ còn vọng lại tiếng chàng khe khẽ, mồn một, “Matilda! Matilda!”

Nghe tiếng gọi tên mình, Matilda lập tức nhận ra giọng nói và lao nhanh về phía ấy. Nàng reo lên, “Antoine!”

Hai người tình ôm chầm lấy nhau tựa vào thân cây cam, hoa cam rơi lả tả xuống mái đầu của chàng và của nàng. Họ giữ yên như vậy một lúc, nếu không phải lặng yên thì ít ra cũng không hẳn như trò chuyện, chỉ là những tiếng thầm thì mơ hồ trên môi của hai người yêu nhau, nói thật nhiều song chẳng thành lời.

Cuối cùng, như choàng tỉnh khỏi miền diễm ảo mà người ta chỉ thấy trong mơ, cả hai đồng thốt lên: “Là chàng đấy ư?” “Là nàng đấy ư?” Sau một nụ hôn, chàng và nàng trả lời cùng lúc, “Đúng thế!”

Thế rồi, chừng như giật mình với thực tại, Nữ Bá tước kêu lên, “Chao ôi, chồng em tính sao đây?”

“Mọi việc đều diễn ra như sắp đặt ông ấy cho rằng ta là anh của Jacintha và chấp nhận để ta ở lại pháo đài.”

Thế rồi họ tay trong tay ngồi xuống bên nhau. Tự nãy giờ đáng ra đã là lúc dành cho những giãi bày tâm sự.

Giữa hai người yêu nhau, chuyện giãi bày có khi kéo dài hàng giờ liền. Họ bắt đầu kể lể cho nhau ở trong vườn, nhưng rồi họ mang những lời tâm sự ấy vào phòng Jacintha, còn Jacintha thì ngủ qua đêm trong phòng cô chủ.

Khoảng tám giờ sáng hôm sau, một tiếng gõ nhẹ vang lên ở cửa phòng của bá tước Urbain. Ông đã ra khỏi giường và y phục chỉnh tề từ lâu, do bị đánh thức hồi sáu giờ sáng bởi một thông điệp từ Turin báo rằng quân Pháp đã vào đến Rivoli và có vẻ như đang chuẩn bị vây hãm Pinerolo.

Ngài Bá tước đang sốt vó, tâm trạng này lộ rõ qua tiếng quát giật giọng của ông “Cứ vào!”

Cửa mở, và trước ánh mắt kinh ngạc ông, đấy là nàng Bá tước phu nhân vợ ông. “Nàng đấy ư, Matilda!” ông đứng bật dậy reo lên. “Nàng đã nghe tin gì chưa? Phải chăng vì tin ấy mà ta có được niềm vui của chuyến thăm sớm không ngờ này?”

“Tin gì vậy, tướng công?”

“Chỉ là chúng ta sắp bị bao vây!”

“Đúng thế, đấy là chuyện em muốn thưa cùng tướng công.”

“Làm sao nàng biết được tin này thế, mà biết hồi nào vậy?”

“Vừa mới đêm qua, em sẽ giải thích cùng ngài đây, bởi chuyện này khiến em phải trằn trọc suốt đêm.”

“Ta có thể nhận ra điều ấy trên sắc mặt của nàng, phu nhân ạ, nàng trông uể oải và xanh quá.”

“Em ngóng trông trời chóng sáng để có thể đến gặp ngài đấy.”

“Ồ, phu nhân, tin hệ trọng thế lẽ ra nàng đánh thức ta ngay mới phải.”

“Nhưng nó làm dấy lên những mối hoài nghi và lo âu lẫn lộn mà em muốn trò chuyện cùng ngài về hoàn cảnh trước khi chia sẻ những gì em nghe được.”

“Ta không hiểu, phu nhân ạ, và thú thực ta vẫn chưa biết làm thế nào mà một phụ nữ lại nghe được tin tức bí mật về vấn đề chính trị và chiến tranh…”

“Ồ, em biết ngài cho rằng đàn bà chúng em làm gì đủ thông minh để mà nghĩ về những chuyện như thế.”

“Và nàng cho như thế là ta đã sai rồi thì phải?” ngài Bá tước mỉm cười.

“Đúng vậy, vì phụ nữ có thiên hướng đưa ra lời khuyên tốt.”

“Thế, giả như ta hỏi nàng có ý kiến gì về hoàn cảnh chúng ta bây giờ, chẳng hay nàng định khuyên gì nào?”

“Trước hết,” Bá tước phu nhân nói, “để em nhắc tướng công chuyện Công tước Savoy đã đối xử tồi tệ với vợ chồng ta thế nào đã.”

“Chả cần đâu, phu nhân ạ sự khinh người của lão ấy là rõ rành rành và ta sẽ không đời nào quên chuyện này.”

“Em muốn nhắc tướng công về dịp lễ hội dành cho các vị sứ thần tại Turin, khi ấy ngài vương chủ đã mời mọc xa gần với em mà chẳng khác nào sỉ nhục cả hai ta.”

“Ta nhớ chuyện ấy, phu nhân ạ.”

“Em muốn nhắc tướng công về thái độ cộc cằn kể cả khi ông ấy ra lệnh tướng công rời khỏi Rivoli trở về Pinerolo để chờ bị quân Pháp vùi dập!”

“Ta chưa quên chuyện ấy, và ta đang chờ dịp để chứng tỏ với ông ấy.”

“À, dịp ấy có đây rồi. Ngài, tướng công, đang trong hoàn cảnh mà một người cương quyết có thể tự phán xử lấy vận mạng của mình và chọn một trong hai tương lai: cúi đầu nhẫn nhịn một ông chủ phách lối ngạo mạn, hay tự do ngẩng cao đầu với một tài sản kếch xù.”

Bá tước sửng sốt nhìn vợ.

“Này phu nhân, thú thực nàng đang nói gì ta không hiểu.”

“Để em nói rõ về việc này. Anh của Jacintha là người làm việc cho Bá tước Moret.”

Ngài Bá tước càng ngạc nhiên gấp bội. “Con ruột Quốc vương Henri IV ư?”

“Đúng vậy, tướng công.”

“Rồi sao hở phu nhân?”

“Là vầy, hôm kia Hồng y Richelieu tuyên bố trước Bá tước Moret rằng ngài ấy sẽ trao một triệu đồng tiền vàng cho người nào mang về cho ngài ấy chiếc chìa khóa mở cổng thành Pinerolo!”

Mắt ngài Bá tước tối lại vì tham. “Một triệu,” ông kêu lên. “Ta muốn thấy qua số tiền ấy.”

“Tướng công ơi, ngài muốn thấy nó khi nào cũng được cả!”

Bá tước xoa tay thích thú. “Một triệu,” ông thì thào. “Nàng đúng đấy, phu nhân ạ, chuyện này đáng bàn lắm! Nhưng sao nàng biết tiền này là thực sự… đang có?”

“Chẳng có gì khó hiểu đâu ạ. Bá tước Moret nhận lãnh nhiệm vụ và phái Gaetano đi trước thăm dò ý tứ.”

“Và đấy là lý do Gaetano đến thăm em gái hắn đêm qua?”

“Đúng vậy. Em gái cậu ấy mang gợi ý đến cho em, nên nhỡ chuyện không thành thì chỉ mình em chịu.”

“Thế nào lại có thể không thành?” Bá tước hỏi.

“Biết đâu có thể là… ngài từ chối chẳng hạn.”

Ngài Bá tước đăm chiêu một lúc. “Thế ta được bảo đảm bằng gì?”

“Tiền.”

“Nhưng, thế thì họ muốn ta bảo đảm bằng gì?”

“Con tin.”

“Con tin ư? Ai?”

“Em. Sẽ không có gì khác thường khi ngài để vợ mình lánh khỏi pháo đài sắp bị bao vây mà ngài đang dự tính tử thủ. Ngài có thể nói là ngài gửi em về với mẹ ở tại Selimo, nhưng kỳ thực cho em biết sẽ gặp lại ngài ở đâu sau này tại Pháp vì em đoán ngài sẽ thương lượng cho một nơi trú ẩn an toàn ở đấy.”

“Thế cái một triệu ấy sẽ được giả bằng gì?”

“Bằng vàng.”

“Khi nào?”

“Ngay khi ngài ký một thỏa ước và trao em làm con tin, đổi lấy số tiền Gaetano mang đến cho ngài.”

“Cho Gaetano về. Chừng nào cậu ấy mang vàng trở lại tối nay, hãy sẵn sàng đi với cậu ấy.”

Đêm ấy lúc tám giờ tối, Bá tước Moret, vẫn dưới cái tên là Gaetano, vào cổng Pháo đài Pinerolo với một con la thồ đầy vàng, như lời chàng đã hứa cùng Hồng y Richelieu. Và khi chàng rời đi, như lời chàng tự hứa với mình, theo cùng chàng là nàng Bá tước.

Sự đầu hàng diễn ra hai ngày sau đó, sau khi Hồng y bao vây pháo đài. Lính tử thủ được phép rời đi cùng mạng sống và tất cả tư trang hành lý.

### LXXII

Đại bàng và cáo

Hai ngày sau, Hồng y Richelieu đã chiếm xong Pháo đài Pinerolo đúng lúc Charles-Emmanuel đang dẫn quân rời thành Turin đến giải vây. Vừa ra khỏi thành Turin chừng mười dặm, ngài Công tước đã nghe quân thám thính báo rằng một đạo binh tám trăm người dưới cờ Savoy đang trên đường đến đây gặp ông. Lấy làm lạ, ông phải một sĩ quan ra trước xem thử. Kinh ngạc thay, đạo quân ấy là lính phòng thủ tại Pinerolo kéo nhau quay trở về Turin.

Pháo đài đã đầu hàng.

Tin tức chẳng khác nào một quả đấm giáng thẳng vào Charles-Emmanuel. Ông xửng vửng, mặt mũi tái mét, tay đưa lên bóp bóp lấy vầng trán; thế rồi ông gọi viên tư lệnh kỵ binh. “Xử chết lũ ăn hại ấy cho ta,” ông vừa gầm lên vừa trỏ vào đạo quân đáng thương, những kẻ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc từ bỏ vị trí phòng thủ vì viên tổng trấn đã đầu hàng. “Và nếu được, đừng để tên nào đứng dậy cả.”

Lệnh ban ra được thi hành triệt để: ba phần tư đoàn quân bất hạnh bị vung kiếm giết sạch.

Sự sụp đổ của Pinerolo mà nguyên do vẫn còn bí hiểm đối với Công tước Savoy buộc ông phải cân nhắc lại tình thế của mình. Thật là thảm họa. Mọi mưu toan và mánh lới của một vương triều bốn mươi lăm năm vương triều được gây dựng bằng vào luồn lách và thủ đoạn giờ lại ra nông nỗi như vầy: quân đội của kẻ thù kinh tởm đang chình ình ngay giữa lòng lãnh thổ. Giờ đây sự trông cậy duy nhất của ông chỉ còn cách ngã vào tay người Tây Ban Nha và người Áo, muối mặt cầu viện Spinola, kẻ thù của chính ông bởi hắn là một tên Genoa; hay hạ mình xin xỏ Wallenstein, thứ thô lỗ man rợ vì hắn là dân xứ Bohemia.

Muốn sang sông đành phải lụy đò, ngài Công tước phái người đến gặp Spinola, tổng tư lệnh quân đội Tây Ban Nha, và đến gặp Collalto, tư lệnh quân Đức tại Ý, xin họ viện trợ để chống lại quân Pháp.

Nhưng Spinola là gã chiến binh già lừa đóng trại chẳng phải đâu xa mà ngay tại Milan, nơi gã vẫn thường xuyên để mắt vào Charles-Emmanuel và chẳng hề thông cảm dù một tẹo cái lão vua một cõi đầy tham vọng và mưu kế tối ngày, một thằng cha chuyên nghề điên đảo thị phi khiến Spinola đã rút kiếm ra lại phải nhét kiếm vào chẳng biết bao nhiêu bận. Còn với viên tướng đánh thuê Collalto, gã chỉ có mỗi mục tiêu duy nhất ở Ý: trang bị và làm giàu cho quân đội của gã, cho chính gã để chiếm đóng và cướp bóc triệt để xứ Mantua, xem như đấy là đỉnh điểm chiến dịch. Loại người như hai gã này rõ ràng khó có chuyện động lòng trước sự cầu viện của ngài Công tước xứ Savoy.

Spinola thoái thác rằng gã không thể mang quân ra chia năm xẻ bảy, vì gã cần gom tất cả binh lính cho chiến dịch tại Montferrat.

Collalto lại là chuyện khác. Như chúng tôi đã nói, gã muốn hô bao nhiêu quân từ nước Đức cũng được. Wallenstein, thủ lĩnh tối cao của gã, thống lĩnh hơn một trăm ngàn quân và sức mạnh này đang khiến Ferdinand hoảng hồn. Nói cho ngay thì Wallenstein mới là kẻ bị đoàn quân này thống lĩnh và chính gã có lúc cũng hoảng hồn với sự hùng hậu như thế, nên bất cứ ai đủ tiền là gã sẵn sàng mang quân cho mướn ngay. Chính vì vậy, thương lượng giữa Collalto và Charles-Emmanuel đơn giản chỉ là chuyện tiền nong; chỉ cần vài lời cùng một két tiền to tướng là đủ để mang về mười ngàn quân cho Công tước Savoy.

Chỉ có lòng căm ghét cùng tột đối với nước Pháp mới khiến Charles-Emmanuel lao vào sự mặc cả kinh tởm này, bởi ông đang định rước vào Piedmont một kẻ thù còn trâu tria hơn nhiều lần so với kẻ thù ông muốn tống khứ cho khuất mắt. Binh lính Pháp hành quân dưới kỷ luật khắt khe, không cướp phá gì ngoài vơ vét tiền bạc, quân Đức thì ngược lại, thứ gì khuân được chúng khuân tất.

Rồi thì Công tước Savoy cũng sớm nhận ra thôi thì hãy cố gắng điều đình lần chót với Richelieu thử xem sao. Vì vậy, hai ngày sau khi chiếm được Pinerolo, đang làm việc ngay trong căn phòng mà Bá tước Urbain đã tiếp Bá tước phu nhân của ông ta vào buổi sáng sau hôm Gaetano tìm đến, Hồng y được thông báo về chuyến viếng thăm của một sĩ quan trẻ dưới trướng Hồng y Antonio Barberini, cháu ruột đồng thời là công sứ của giáo hoàng phái đến Charles-Emmanuel.

Hồng y lập tức đoán ra cuộc viếng thăm là về chuyện gì. Tiện dịp Latil xướng danh viên sĩ quan, và tin tưởng vào lòng can đảm cũng như sự sáng suốt ở viên đội phó vệ binh của mình, ông gọi luôn, “Vào đây.”

“Tuân lệnh, bẩm Đức ông” Latil vừa trả lời vừa đưa tay chạm nón.

“Ngươi quen gã sứ thần này của Đức ông Barberini chăng?”

“Anh ta hoàn toàn mới với tôi, bẩm Đức ông.”

“Tên của hắn?”

“Cũng hoàn toàn lạ lẫm.”

“Với ngươi, nhưng chưa hẳn là với ta.”

Latil lắc đầu. “Những cái tên tôi không biết đến tính ra chẳng nhiều lắm.”

“Hắn tên gì?”

“Mazarino Mazarini, bẩm Đức ông.”

“Mazarino! Ngươi nói đúng, ta không nhận ra cái tên ấy, Étienne ạ. Chơi bài mà chưa thấy bài hàng xóm không phải là sở thích của ta. Hắn già trẻ thế nào?”

“Hai mươi sáu; cùng lắm hai mươi tám.”

“Diện mạo ra sao?”

“Sáng sủa.”

“Hợp ý cho cả đàn bà và giáo sĩ! Hắn miền nào nước Ý?”

“Nghe giọng nói tôi đoán là tầng lớp quý tộc xứ Naples.”

“Mưu mẹo và giảo hoạt. Lối phục sức bất cần hay chải chuốt?”

“Diêm dúa.”

“Thế thì tóm lại vầy: hăm tám, dễ nhìn, bảnh bao, phái đến bởi Hồng y Barberini cháu của Urban VIII hoặc hắn là tên khờ hữu dụng, bằng không hắn chính là đặc vụ cao tay, chúng ta sẽ sớm biết ra. Gì thì gì, nhờ ngươi nên ta sẽ không phải bất ngờ. Cho hắn vào.”

Năm phút sau, cửa mở và Latil lấy giọng xướng lên, “Đại úy Mazarino Mazarini!”

Hồng y liếc nhìn viên sĩ quan, hắn ta quả đúng như những gì Latil vừa mô tả.

Về phần mình, sẵn lúc kính cẩn chào Hồng y, chàng sĩ quan trẻ tuổi mà chúng ta sẽ gọi là Mazarin bởi đây là cái tên khi chàng trở thành công dân Pháp vào năm 1639 sau này, và chính vì vậy đã lưu danh trong lịch sử vương quốc bằng cái nhìn lướt qua đã quan sát trọn vẹn Đức ông, quả là khả năng chỉ có ở người mang tư duy nhanh nhạy và sắc sảo.

Đã có lần, miêu tả Sully và Richelieu, chúng tôi thể hiện cảnh quá khứ gặp gỡ cùng hiện tại. Bây giờ miêu tả Richelieu và Mazarin, chúng tôi thể hiện cảnh hiện tại gặp gỡ cùng tương lai. Riêng lần này, thay vì lấy tựa đầu chương là “Hai Con Đại Bàng,” chúng tôi phải gọi là “Đại Bàng và Cáo.”

Cáo liếc ngang bằng tia mắt kín đáo và tinh tường.

Đại bàng nhìn thẳng bằng tia mắt chằm chặp và sắc bén.

“Bẩm Đức ông,” Mazarin làm bộ lúng túng, “thứ lỗi cho cảm xúc của tôi khi thấy mình đứng trước một thiên tài chính trị kiệt xuất của thế kỷ tôi, chỉ là một viên đội trưởng của lực lượng giáo hoàng, và vẫn còn quá trẻ.”

“Quả vậy, này Me-xừ,” Hồng y nói, “trông cậu chỉ hai mươi sáu thì phải?”

“Ba mươi, bẩm Đức ông.”

Hồng y cười ha hả. “Này Me-xừ,” ông nói, “hồi tôi đi Rome để thụ phong chức giám mục, Đức Giáo hoàng Paul V khi ấy hỏi tôi bao nhiêu tuổi, như cậu vậy đó, tôi cũng phóng đại chút đỉnh tôi bảo rằng mình hai mươi lăm, dù thực tình chỉ hai mươi ba. Đức Giáo hoàng cử hành lễ tấn phong giám mục, rồi sau lễ tôi phủ phục xuống chân ngài ấy xin xá giải. Tôi thú nhận rằng mình nói dối vì đã tự ý phịa thêm hai năm tuổi, rồi ngài ấy cũng xá giải cho tôi. Thế chẳng hay cậu muốn tôi ban cậu sự xá giải tương tự không nhỉ?”

“Tôi sẽ hỏi xin điều ấy, bẩm Đức ông, vào cái ngày mà tôi được tấn phong giám mục.” Mazarin mỉm cười trả lời.

“Đấy là hoài bão của cậu ư?”

“Bẩm Đức ông, hoài bão của tôi là ngày nào đấy mình sẽ trở thành Hồng y.”

“Dựa vào nguồn lực của cậu thì đấy đâu phải là chuyện khó.”

“Vậy theo Đức ông thì nguồn lực này gồm có những gì?”

“Thứ nhất, cái sứ mệnh được giao của cậu, nghe bảo ấy là thay mặt cho Hồng y Antonio Barberini thì phải.”

“Chiếc áo choàng thụng ấy nào đáng gì, vì tôi chẳng qua chỉ là môn đồ một người cháu của Đức Thánh Cha, nào phải là của chính Đức Thánh Cha.”

“Với tôi thì thấy môn đồ của cháu Đức Thánh Cha là thấy ảnh hưởng của ngài ấy.”

“Tuy vậy, ngài đâu lạ gì chuyện Đức Thánh Cha nghĩ sao về những đứa cháu của mình.”

“Tôi có nhớ, rằng nhân một thoáng vô tư, ngài ấy bảo rằng người cháu đầu tiên là Francesco Barberini xuất thân Học viện La Mã mà chỉ giỏi mỗi việc đọc mấy bài kinh lạy cha; ông em Antonio của ông ấy, người phái cậu đến đây gặp tôi ấy mà, thì chỉ mạnh ở cái mùi thum thủm nơi đũng quần, vốn là lý do ngài ấy phải quàng cho ông ta chiếc áo choàng thùng của Hồng y; vị Hồng y Antonio này hồi trai trẻ được gán cho biệt hiệu Demosthenes bởi ông ta có tật lắp bắp và say xỉn mỗi ngày không dưới ba bận; cuối cùng là Taddeo, kẻ được mệnh danh Tổng tư lệnh Tòa Thánh, dùng que đan áo thì giỏi nhưng dùng kiếm thì dở tệ.”

“A, bẩm Đức ông, tôi chẳng đẩy vấn đề ấy xa thêm nữa. Nhưng đã nói những gì ông cậu nghĩ về những người cháu, tôi đoán chắc là ngài cũng biết mấy ông cháu nghĩ gì về người cậu chứ nhỉ.”

“Ân huệ họ nhận từ Urban VIII là phần thưởng chính đáng cho công sức họ bỏ ra giúp ngài ấy đắc cử. Ở vòng bỏ phiếu đầu tiên, vị giáo hoàng tương lai không có người ủng hộ. Nhưng những người cháu đã mua đứt dân chúng La Mã, trả tiền để bọn họ la lối bên dưới hàng cửa sổ của Lâu Đài Thiên Thần, ‘Barberini phải là Giáo Hoàng, bằng không sẽ là lửa thiêu và cái chết!’ Ở vòng kế tiếp, ông ấy được năm phiếu, con số khá ấn tượng vì chỉ cần mười ba phiếu là được. Hai Hồng y đã lãnh đạo phe cánh chống lại Barberini bằng mọi giá, và chỉ trong ba ngày cả hai đều qua đời. Theo lời kể lại thì một người bị đột quỵ, người kia thì không qua khỏi chứng phình mạch não. Họ được thay bằng hai người ủng hộ Barberini, thành thử ngài có được bảy phiếu. Hai Hồng y chống đối khác cũng lăn ra chết không lâu sau đó. Thế rồi xuất hiện tin đồn bùng phát ôn dịch; ai nấy đều xôn xao đào tẩu khiến hội nghị Hồng y cũng gấp rút khép lại. Kết cục là Barberini giành được mười lăm phiếu, dư đến hai phiếu so với con số mười ba ngài cần.”

“Đấy đâu phải là một cái giá quá cao xét về những cải cách vĩ đại được công bố ngay khi Đức Thánh Cha Urban VIII ngồi vào ngai giáo hoàng.”

“Quả có vậy,” Richelieu nói. “Ngài cấm tu sĩ Dòng Cải Tổ mang xăng đan và đội mũ trùm nhọn đầu theo thể cách tu sĩ Dòng Capuchin; ngài bảo vệ việc đặt tên lại cho Dòng Camêlô thành Dòng Camêlô Cải Cách; ngài yêu cầu kinh sĩ Dòng Thánh Norbert trở lại tập tính cổ lỗ, khổ đau và từ bỏ tập tính tân thời, kiêu hãnh của họ. Ngài hành lễ phong chân phước cho hai tu sĩ Dòng Têatinô nhiệt thành, André Avelino và Gaetano Tiane; một tu sĩ Dòng Camêlô đi chân đất, Felix Cantalice; một tu sĩ theo Giáo phái Illuminati là Corsini Dòng Camêlô ở Florence; hai thánh nữ xuất thần, Magdalena thành Pazzi và Elizabeth Vương hậu Bồ Đào Nha; và cuối cùng là Đức Thánh Roch cùng chú chó.”

“Ồ, hóa ra Đức ông cập nhật đủ đầy về Đức Thánh Cha, những người cháu và Giáo Triều Rome nhỉ.” Mazarin nhận xét.

“Còn cậu, xem ra giống người biết suy xét, cớ sao lại cam lòng phụng sự những kẻ chả là ai thế?” Richelieu hỏi.

“Ta khởi đầu nơi ta có thể với những gì ta có, bẩm Đức ông,” Mazarin mỉm cười ranh mãnh.

“Ra vậy,” Richelieu nói. “Về họ thế là đủ; giờ nói về chúng ta. Chẳng hay cậu muốn gì ở tôi nhỉ?”

“Thứ mà ngài sẽ chẳng bao giờ chấp thuận.”

“Vì sao?”

“Vì nó chả ra sao.”

“Vậy sao lại nhận một sứ mệnh như thế?”

“Vì nó mang tôi đến trước người tôi ngưỡng mộ nhất đời này.”

“Nghĩa là gì?”

Mazarin nhún vai. “Tôi muốn thông báo cùng Đức ông rằng vì sự thất thủ Pháo đài Pinerolo, Công tước Savoy trở nên hòa nhã như một con cừu và mềm mỏng như một con rắn. Thông qua sứ giả này, ngài ấy khẩn mong Đức ông, vốn xưa nay có tiếng về tính rộng lượng, và cũng vì Công nương xứ Piedmont là em gái của vua, xét xem có thể trả lại thành Pinerolo được chăng, bởi việc này sẽ tạo động lực lớn lao cho sự nghiệp hòa bình.”

“Này Đại úy,” Richelieu trả lời, “may là cậu khởi đầu như cậu đã làm, hoặc là tôi lẽ ra đã thắc mắc cớ sao cậu khờ khạo đến mức nhận lấy một sứ mệnh như thế, hoặc liệu cậu chỉ đơn giản cho rằng tôi là một lão khờ. Dù gì cũng vậy: không! Từ bỏ Pháo đài Pinerolo đã là một trong những nỗi hổ thẹn nhất đời của Henri III, và giành lại nó sẽ là một trong những điều quang vinh của vương triều Louis XIII.”

“Đấy là lời ngài có ý để tôi về nói lại phải không ạ?”

“Không, không hẳn.”

“Thế thì nói sao, bẩm Đức ông?”

“Như vầy: Điện hạ chưa hay việc chúng tôi đã chinh phạt Pinerolo; tạm thời tôi chưa làm được gì vì còn phải chờ xem ý ngài ấy muốn giữ lại hay trao trả để tỏ thiện ý với hoàng muội. Được biết Điện hạ đã rời Paris lên đường đi Ý, vậy nên phải đợi đến khi nào ngài đến Lyon hoặc Grenoble. Khi ấy ta có thể tiến hành những vòng thương lượng nghiêm túc và đâu chừng sẽ có phúc đáp tích cực hơn.”

“Yên tâm, bẩm Đức ông, tôi sẽ về thưa lại nguyên văn phúc đáp của ngài. Chỉ là mong ngài cho phép tôi gieo họ chút hy vọng nếu được.”

“Họ làm gì với cái hy vọng ấy?”

“Chẳng làm gì cả nhưng với tôi thì có thể là hữu dụng.”

“Cậu định lưu lại Ý ư?”

“Không, nhưng trước khi đi tôi muốn hoàn thành được chừng nào hay chừng đó.”

“Cậu cho rằng nước Ý không có đủ cơ hội cho hoài bão của cậu chăng?”

“Nước Ý là miền đất dành cho cảnh hỗn loạn, và là vậy từ nhiều thế kỷ nay, Đức ông ạ. Trăm năm qua, ngài biết rõ hơn tôi, nước Ý là một đại bi kịch, là sự sụp đổ cuối cùng của tất cả những gì còn lại từ thời phong kiến. Giáo hội và Đế chế, hai trụ cột của Thời kỳ Trung đại, đều rơi vào hoàn cảnh rối ren; đã có thời giáo hoàng và hoàng đế là đôi bàn tay giống nhau của Thượng đế, song kể từ thời Rudolph xứ Hapsburg, hoàng đế là những tên bạo chúa tiếp nối từ đời này sang đời khác, và kể từ thời lên ngôi của Luther, giáo hoàng cũng chỉ như giáo chủ một tiểu phái.”

Nói đến đây Mazarin ra chiều lưỡng lự.

“Tiếp đi nào,” Richelieu nói “Tôi đang nghe cậu đây.”

“Đức ông, ngài lắng nghe tôi đấy ư! Đến tận hôm nay tôi vẫn còn hoài nghi chính mình, nhưng nếu ngài lắng nghe tôi, tôi sẽ không hoài nghi mình nữa.

Người Ý còn đó, nhưng nước Ý thì không. Tây Ban Nha chiếm giữ bốn thủ phủ, Naples, Milan, Florence và Palermo. Pháp muốn có Savoy và Mantua. Venice đang trong thời suy tàn, Genoa xoay sở từng ngày để tồn tại. Một cái cau mày của Philip IV hay Ferdinand II cũng có thể làm lung lay đến cả giáo hoàng, dẫu ngài là người kế vị Gregory VII. Người có uy tín nơi nào cũng hô hào tự do, duy có điều tiếng nói của họ ví như cái thùng rỗng; giới quý tộc thì chèn ép dân thường, riêng họ tự hạ mình làm kẻ xu nịnh; tầng lớp thống trị thì thực quyền không có, tứ phía nơi nào cũng thấy âm mưu và kẻ địch vô hình, thành thử họ giam mình vào giữa những đạo quân thường trực, binh lính đánh thuê và thành phần bất hảo, họ nơm nớp lo sợ bị đầu độc, họ co rúm suốt ngày trong áo giáp. Tệ hơn nữa, họ giao Hội đồng Trent cho Tòa án Dị Giáo. Dũng khí chiến đấu công khai, đưa chiến tranh ra giữa trận tiền, đã hoàn toàn tiêu tan, theo cùng đó là nhân tâm ly tán. Duy trì mệnh lệnh là trên hết, và mệnh lệnh là cái chết của người dân.”

“Nếu rời khỏi Ý, cậu định sẽ đi đâu?”

“Bất cứ ở đâu có cách mạng, bẩm Đức ông: có thể là nước Anh, song chắc là nước Pháp.”

“Nếu đến Pháp, cậu tìm tôi chứ?”

“Hẳn tôi sẽ vui mừng và hãnh diện làm việc ấy, bẩm Đức ông.”

“Me-xừ Mazarini, mong rằng chúng ta sẽ tái ngộ.”

“Đấy là niềm ao ước của tôi, bẩm Đức ông.”

Nói rồi anh chàng xứ Naples điệu nghệ cúi chào gần chạm đất và lùi ra khỏi phòng.

“Mình đã nghe những con chuột đang rời bỏ chiếc tàu sắp đắm;” Hồng y lẩm bẩm, “song mình không dự liệu gặp người có thể vượt qua cơn bão.” Rồi ông lại nhẹ nhàng nói thêm: “Chàng đại úy trẻ này còn cả chặng đường dài, nhất là vào trường hợp cậu ta đánh đổi bộ quân phục để lấy chiếc áo dòng.”

Thế rồi, trở người đứng dậy, Hồng y cất bước ra phòng ngoài. Ông đi tới đi lui đắm chìm vào suy tư đến mức thiếu chút nữa đã không nhận ra sự xuất hiện của người đưa thư. Anh ta mang đến cho ông một lá thư gửi từ nước Pháp. “A!” Hồng y thốt lên khi nhìn thấy người đưa thư khắp người lấm bẩn bụi đường. “Lá thư này hẳn là hỏa tốc.”

“Đúng vậy, bẩm Đức ông.”

Richelieu tiếp lấy rồi mở ra; thư chỉ vỏn vẹn đôi dòng, nhưng, như chúng ta sẽ thấy, nội dung có phần khá quan trọng:

Fontainebleau, ngày 17 tháng 3 năm 1630

Đức vua đã khởi hành đến Lyon, song chỉ vừa đến Troyes thì ngài lại quay về Fontainebleau. Cẩn thận: Điện hạ đang yêu!

TB: Nếu thư này đến trước ngày 25, hãy biếu người mang thư năm mươi pistole nhé!

Hồng y cầm tờ thư đọc đi đọc lại. Ông nhận ra chữ viết là của Saint-Simon, kẻ không có thói quen truyền tin vịt. Song tin tức nghe là lạ khiến trong lòng ông thấy hồ nghi.

“Không sao,” ông bảo với Latil. “Gọi cho ta bá tước Moret; chuyện này liên quan đến sở trường cậu ấy nhiều hơn.”

“Bộ Đức ông quên mất là Me-xừ Moret giờ này đang còn bận hộ tống nàng con tin xinh đẹp của ngài ấy đến Briançon rồi ư?” Latil cười hì hì.

“Hãy moi cho ra bất kể giờ này cậu ấy đang ở đâu và bảo cậu ấy đến ngay không chậm trễ. Ta sẽ phải cậu ấy đi Fontainebleau báo tin chúng ta đã chiếm Pinerolo!”

Latil cúi chào lui ra.

### LXXIII

“Aurora”

Như chúng tôi nói ở nhiều chương trước, vua Louis XIII, khổ sở vì bà mẹ quấy nhiễu; ban quá nhiều quyền lực cho em trai rồi đâm ra sợ hãi hắn ta; biết rõ Vương hậu Anne vẫn gặp gỡ và âm mưu cùng sứ thần Tây Ban Nha cho dù nàng thề thốt là không có, nhà vua khi bị tách rời khỏi Hồng y là linh hồn chính trị của ông, đã rơi vào tâm trạng sầu não không gì có thể làm khuây khỏa. Đáng buồn bực nhất ấy là việc hiểu ra, và được khẳng định bằng cảm quan đạo đức Chúa đã ban cho ông, rằng so với ông thì Richelieu là người cần thiết hơn cho sự sống còn của vương quốc. Ấy vậy, trừ mỗi l’Angely, gã hề của ông, và Saint-Simon, kẻ được ông cất nhắc làm quan đại giám mã, quanh ông ai nấy nếu chẳng công khai chống đối con người cần thiết ấy thì cũng lén lút mưu hại cho hả dạ.

Xưa nay vốn vậy, lịch sử thời nào cũng có một thế giới gọi là thế giới của những người thủ cựu, những kẻ chống lại mọi tư tưởng cách tân, thiên về nếp cũ đã quen thuộc hơn là một tương lai không lấy gì làm chắc: sự phát triển. Thế giới này, thế giới vì nguyên trạng, muốn sự đứng yên hơn là sự chuyển động, sự kết thúc hơn là sự bắt đầu, đã thấy ở Richelieu một kẻ làm cách mạng vì cố công cải cách xã hội mà gây ra bao điều bất ổn. Tên Richelieu này rõ ra là kẻ thù không chỉ của thế giới những người thủ cựu đáng kính trọng mà còn là của toàn thế giới Công giáo. Giá đừng có hắn thì châu Âu yên bình xiết bao: Savoy, Tây Ban Nha, Áo và Rome, tất cả đã ngồi vào chung bàn, lý ra sẽ lần lượt ngắt những chiếc lá trên cành Atiso Nước Ý. Áo sẽ có Mantua và Venice, Savoy sẽ lấy Montferrat và Genoa, phần của Tây Ban Nha là Milan, Naples và xứ Sicily, Rome thì sẽ cai trị Tuscany và nhiều lãnh địa Công tước nhỏ, còn Pháp, kẻ không được mời dự tiệc, cứ việc ngồi nhà thủ phận bên kia dãy núi Alps. Mà kẻ nào chống lại sự yên bình này chứ? Richelieu, mỗi hắn chẳng ai khác. Đấy là điều giáo hoàng đã nhỏ giọng ám chỉ; là điều Philip IV và Hoàng đế hùng hồn tuyên bố; điều mà đội hợp xướng các bà quốc mẫu Marie de Médicis, Anne Áo Quốc và Henriette Anh Quốc xúm lại hát vang.

Xếp hàng theo sau những tiếng kêu vĩ đại ấy, đang gào thét đòi rút phép thông công tôn giáo sĩ nghịch tặc, là những tiếng nói ở tầng thấp hơn. Chúng là của Công tước De Guise, kẻ nuôi hy vọng thống lĩnh các quân đoàn nhưng đành phải lui về chức tổng trấn xứ Provence trong tâm thế đắng cay tức tối; của Créqui, Tổng trấn xứ Dauphiné, kẻ ngỡ đâu mình được quyền thừa kế từ cha dượng Thanh Kiếm Thống Soái mới là lẽ phải; của Lesdiguières và Montmorency, những kẻ vào những thời điểm khác nhau từng được hứa hảo là sẽ có thanh kiếm ấy, nhất là Montmorency, giờ đang lo thanh kiếm lại tuột khỏi tầm tay vì đã táo gan từ chối bắt cóc hai cha con Công tước Savoy; và là của tất cả những vị đại lãnh chúa, những Soissons, Condé, Conti và Elbeuf, những người căm tức hơn ai hết hành động tước bỏ có hệ thống bởi tên khốn Hồng y đối với những đặc quyền, đặc lợi trước nay vốn thuộc về Công tước và thân vương.

Bất chấp mọi tiếng nói kể trên, hay đúng hơn là chính tại vì chúng, Louis nhất quyết rời Paris và giữ lời đã hứa cùng viên đại thần là sẽ hội ngộ cùng ông ta tại Ý. Không nói cũng rõ rằng quyết định này, mà sẽ lại đưa vua trở vào tầm ảnh hưởng của Hồng y, đã bị hai bà Vương hậu và Thái hậu lăn ra chống đối kịch liệt, tuyên bố rằng vua mà đi Ý thì họ dứt khoát phải theo cùng vì không thể bỏ mặc sức khỏe vua không người kề cận, vẫn cái cớ trước giờ không đổi.

Bỏ ngoài tại những lời phản đối, vua gửi thư cho Hồng y thông báo ý định lên đường, và thực tế đã khởi hành đi Lyon vào ngày 21 tháng 2. Lộ trình vạch ra sẽ đưa ông đi qua các vùng Champagne và Burgundy; hai bà Vương và Thái hậu cùng Hội đồng Cố vấn sẽ hội ngộ cùng vua tại Lyon.

Nhưng các sự kiện đã không mở ra thực sự trôi chảy như ý. Vào hôm sau khi vua rời Paris thì hoàng đệ Gaston của ông, kẻ mãi đến khi ấy vẫn còn chưa dám lạc đi đâu ra khỏi thành phố Orléans của gã, bỗng dưng rời bỏ vị trí rồi đùng đùng trở lại kinh đô, vào đến thành phố vào khoảng chín giờ tối. Gã đi thẳng đến cung Thái hậu, gặp lúc bà đang có buổi nhóm họp với những người thân cận.

Marie de Médicis đứng dậy, kinh ngạc, và làm ra vẻ bực bội, đuổi hết thị tỳ đi rồi đóng cửa tự nhốt mình trong phòng làm việc với Gaston. Lát sau, qua một cánh cửa hông bí mật Vương hậu Anne bước vào cùng nhập bọn.

Tại đây bọn họ tái lập lại giao kết, mà Thái hậu Marie vốn trước giờ vẫn không ngớt kèo nài, rằng vua chết thì Me-xừ sẽ kết duyên cùng Vương hậu Anne. Hôn phối này hẳn sẽ giúp Marie de Médicis tiếp tục giữ lấy quyền nhiếp chính, và bà chẳng hẹp hòi gì mà không bỏ qua cho Chúa tội bắt đứa con cả mang đi khỏi trần gian nếu mình được đền bù xứng đáng. Quáng mắt vì tham quyền hám lợi, Thái hậu Marie là kẻ duy nhất thực bụng tham gia vào giao kết vì ngoài sự thèm muốn tức thời ấy ra bà chẳng thấy được gì xa hơn nữa.

Công tước d’Orléans trong lòng bị xung đột vì lời giao ước cùng Công tước Lorraine, huynh trưởng của người gã đang yêu. Gã chẳng hấp tấp gì phải đi cưới ả gái góa là vợ anh mình, kẻ già hơn gã những bảy tuổi, đã vậy lại từng bê bối cùng thằng cha Công tước Buckingham. Vương hậu Anne về phần mình cũng ghét Me-xừ, hơn cả sự ghét ấy là lòng khinh bỉ nàng dành cho gã và không tin dù là nửa chữ từ mồm gã thốt ra. Mặc dù vậy, ngoài mặt ai nấy đều lặp lại những gì mình đã hứa.

Người ngoài chẳng ai biết những gì thực sự xảy ra bên trong gian phòng ấy; những kẻ lắm lời, không hay biết gì về sự hiện diện của Vương hậu Anne, qua hôm sau râm ran đồn rằng Công tước d’Orléans đã về Paris bộc bạch cùng mẹ mối tình khôn nguôi của chàng dành cho Quận chúa Marie de Gonzague, và muốn nhân lúc anh mình vắng mặt mà về đây cưới nàng. Tường thuật này nghe ra càng đáng tin khi mà, ngay sau khi Me-xừ về đến nơi, Marie de Médicis đã sai người đi mời nàng quận chúa nhỏ tuổi rồi giữ luôn nàng ấy tại Louvre, ở đấy nàng gần như trở thành một kẻ bị giam lỏng.

Về phần mình, Gaston cao giọng tuyên bố rằng chuyện như thế với gã chính là ước muốn tha thiết nhất đời. Chung quanh gã thành phần bất mãn bắt đầu tụ họp lại, nói gần nói xa rằng nhân lúc vua vắng mặt, chỉ cần ra mặt chống Richelieu gã sẽ thấy ngay mình là thủ lĩnh một phe cánh đông đảo và hùng hậu. Phe này ủng hộ gã đấu với không chỉ Hồng y mà cả Louis XIII, kẻ đáng bị hạ bệ theo chân tên đại thần của hắn. Thế rồi, nhân sự kiện thăm viếng của Hồng y De La Valette, con trai Công tước d’Épernon, cùng Hồng y xứ Lyon, anh trai Công tước de Richelieu, người dũng cảm kiểm soát đợt ôn dịch vừa qua, nhiều người quyết định tin rằng Gaston đã chấp nhận những lời đề nghị này. Gã tiếp đón Hồng y De La Valette bằng nghìn lời tán dương vồn vã, còn Hồng y xứ Lyon thì gã bỏ mặc chơ hơ chả hỏi qua một lời chiếu lệ.

Hôm sau ngày Gaston đến Paris, Thái hậu viết thư cho Louis XIII báo tin ông biết sự trở về bất ngờ của hoàng đệ, tuy rằng với bà thì việc này có lẽ đã được sắp đặt sẵn. Tất nhiên bà không dại gì đả động đến cuộc gặp kín cùng lời giao kết giữa thứ nam và dâu trưởng của bà, mà kể đi kể lai dai nhách về tình yêu của Gaston dành cho Marie de Gonzague.

Louis nhận được thư của Marie de Médicis khi ông đã ở Troyes. Ông hồi đáp là sẽ về ngay; nhưng đến Fontainebleau thì lại nhận tiếp một thư khác, báo rằng nghe tin ông quay lại Paris, Gaston lập tức chuồn về nhà riêng của gã tại Limours.

Ba ngày sau thì có tin rằng nhà vua, thay vì tiếp tục chuyến hành trình về nam, sẽ lưu lại Fontainebleau mừng Lễ Phục Sinh.

Đâu là lý do khiến nhà vua đổi ý như vậy? Chúng tôi sẽ kể ra đây cùng bạn đọc.

Vào đêm diễn ra cuộc hội ngộ tại Cung điện Luxembourg giữa Thái hậu, Gaston và Vương hậu Anne, Phu nhân De Fargis từ Tây Ban Nha đã về nhà. Nàng đến đấy để giúp chồng xử lý chuyện chính sự, mà xem chừng đã không mấy thành công. Do chiến tranh giữa Pháp và Piedmonts bề ngoài dường như đã chấm dứt, sự hiện diện của nàng ở Madrid không còn cần thiết nữa, và để thỏa lòng ngóng trông của Anne Áo quốc, nàng được triệu hồi về Paris.

Trông thấy nàng, Vương hậu bật lên tiếng reo mừng rỡ, và khi quý bà đại sứ quỳ xuống định hôn tay, Anne vội đỡ nàng đứng dậy rồi ôm chầm lấy.

“Em thấy, dù đã qua thời gian dài xa vắng, mình không hề mất đi ân tình quý mến của nương nương.” Phu nhân De Fargis mỉm cười nói.

“Ngược lại là khác, này trái tim thân yêu của ta,” Vương hậu đáp, “sự xa vắng càng khiến ta cảm kích tấm lòng thủy chung của em nhiều hơn nữa và ta chưa bao giờ thấy mình cần có em nhiều như đêm nay.”

“Vậy là em về đây đúng lúc, và mong chứng tỏ cùng chủ nhân rằng dẫu xa dẫu gần em vẫn nghĩ về người, mà chẳng hay đã có chuyện gì khiến sự có mặt của phận tôi đòi hèn mọn này hóa ra cần thiết đến thế?”

Vương hậu kể với nàng về chuyện vua đi khỏi, chuyện Gaston trở về và chuyện họ vừa mới lặp lại lời giao kết.

“Thế ra nương nương tin lời ông em chồng ấy ư?” Phu nhân De Fargis hỏi.

“Không hề; cái hiệp ước này cốt chỉ để ru ngủ rồi đặt ta ngồi yên một bên mà đợi thế thôi.”

“Phải chăng sức khỏe đức vua đã ngày càng kém đi?”

“Về mặt tinh thần thì đúng vậy, nhưng về thể trạng thì không hề!”

“Với kẻ làm vua, tinh thần là trên hết, nương nương biết vậy mà.”

“Thế thì ta nên làm sao đây?” Vương hậu bâng khuâng rồi hạ giọng: “Em biết chăng, chiêm tinh gia ai cũng bảo rằng số vua không thể sống quá lần mọc kế tiếp của chòm sao Con Cua.”

“Bà lớn của em,” phu nhân De Fargis khẽ nói, “lần trước em đã gợi ý một sự sắp đặt chắc người vẫn còn nhớ chứ nhỉ?”

Vương hậu đỏ mặt. “Em cũng hiểu ta sao lại có thể làm chuyện ấy,” nàng thẹn thùng.

“Đáng tiếc thay, vì đây là biện pháp an toàn nhất, và em thậm chí còn có cả sự đồng tình của Quốc vương Tây Ban Nha là Philip IV nữa đấy.”

“Lạy chúa tôi!”

“Hay là nương nương nghĩ thà rằng mình tin vào lời của một gã chưa hề biết giữ lời?”

Vương hậu nín lặng mất một lúc. “Nhưng Fargis ơi,” nàng tựa đầu vào ngực người thị tỳ tín cẩn, “ví thử ta có cả sự cho phép của giáo sĩ giải tội chăng nữa ôi, chuyện ấy chỉ nghĩ đến không thôi cũng đủ khiến ta ngượng chết mất! Chắc hẳn kế hoạch ấy của em là nước cuối sau khi chúng ta đã thử hết những cách khác chứ nhỉ?”

“Nương nương quý yêu,” sẵn thế tựa người của Vương hậu, phu nhân De Fargis quàng tay quanh cổ rồi nhìn thẳng vào mắt chủ nhân, ánh mắt nàng lấp lánh như sao băng, “người có muốn em thuật lại câu chuyện về triều vua Henri II, liên quan về Vương hậu Catherine de Médicis không nhỉ?”

“Hãy nói đi, trái tim thân yêu của ta,” Vương hậu thở dài thư thái bên tiếng rù rì của nàng mỹ nhân ngư đang khiến nàng lắng tai nghe một cách dại dột.

“Eh bien! Chuyện kể rằng Vương hậu Catherine de Mesdicis đến Pháp năm mười bốn, gá nghĩa phu thê cùng vị vua trẻ Henri II; và giống như nương nương vậy, nàng trải qua mười một năm dài không có lấy một mụn con.”

“Ta cưới chồng từ bấy đến nay tính ra cũng đã mười bốn năm có dư rồi ấy chứ!” Vương hậu cãi.

“À, ừ,” phu nhân De Fargis cười trừ, “hôn nhân của nương nương cử hành vào năm 1616, nhưng thủ tục thì mãi tận năm 1619 mới xong xuôi.”

“Thế ư,” Vương hậu chép miệng. “Nhưng điều gì lý giải cho nỗi bi sầu của Vương hậu Catherine? Theo sự chứng minh bởi người tình ông ấy là Diane de Poitiers, Quốc vương Henri II đâu có mang… những mối ác cảm giống Quốc vương Louis XIII.”

“Đúng vậy, ông ấy không mang ác cảm với đàn bà chỉ là riêng với vợ mà thôi.”

“Fagis, em cho rằng mối ác cảm của vua chỉ là… riêng với mình ta chăng?” Vương hậu tưởng chừng sắp hụt hơi.

“Sao, với nương nương ư? Ventre-saint-gris, như đức vua cha ngài ấy hồi xưa quen miệng nói! Và vẫn quen miệng bởi chàng Bá tước Moret xinh trai, kẻ nương nương cần lưu ý nhiều hơn nữa. Mà thôi, đừng nghĩ về chuyện ấy làm gì!”

Thế rồi, giương ánh mắt như nàng Sappho nhìn vị Vương hậu bị hoài nghi dồn vào âu lo và tự ái, nàng nói, “Ông ấy tìm thấy đâu đôi mắt, bờ môi và làn tóc giống như ở nương nương?” Nàng đưa tay lướt dọc vùng cổ ngà ngọc của Vương hậu. “Ông ấy tìm thấy đâu… làn da như thế này? Không đâu, nương nương ơi không đâu, Vương hậu của em, nương nương là người xinh đẹp nhất thế gian, là người đẹp của những người đẹp. Song đáng buồn cho Vương hậu Catherine, bà ấy nào đâu có đôi mắt, bờ môi và làn tóc như vậy, không có gì cả. Đã vậy, sinh ra bởi người cha bệnh hoạn và người mẹ ốm đau, bà ấy mang một làn da lành lạnh, nhờn nhợt như da rắn.”

“Thật thế hở trái tim thân yêu của ta?”

“Dĩ nhiên là thật rồi. Nên khi vị vua trẻ, đã trót quen nước da trắng muốt mịn màn của phu nhân De Brézé, cảm thấy bên mình giờ đây là một cái thây ma biết thở, ông khóc thét lên rằng gả cho mình phải đâu một đóa hoa từ vườn Pitti, mà là một con giòi trong khu mộ Médicis.”

“Eo ơi, này Fargis! Em khiến ta nổi ốc hết cả người.”

“Vậy nên, ai là người sẽ giúp Quốc vương Henri II vượt qua được nỗi chán ghét của ông đối với hôn thê? Chính là người luôn giữ kín trong lòng mối quan hoài của ông: Diane de Pointers, cũng là người mà, nếu vua chết không con nối dõi, sẽ rơi vào quyền lực của một gã Công tước d’Orléans, kẻ mà so với Công tước d’Orléans của nương nương cũng chẳng tốt đẹp hơn là mấy.”

“Em đang định đưa chuyện này đến đâu vậy?”

“Đến đây chứ đâu: giả sử vua phải lòng một người mà ông biết là hết lòng tận tụy vì nương nương, một người có cùng xác tín tôn giáo giống vua, để làm gì: ngài sẽ vì nàng ấy mà trở về với nương nương chứ sao, và thế thì…”

“Thế thì sao?”

“Ồ, một đứa con hẳn khiến Công tước d’Orléans cậy vào chúng ta thay vì chúng ta cậy vào gã.”

“A, nhưng này Fargis thân yêu,” Vương hậu lắc đầu, “Quốc vương Henri II là đàn ông.”

“Làm sao ta biết Quốc vương Louis XIII lại chẳng phải là…”

Vương hậu thở dài, “Mà tìm đâu ra một người vừa trong trắng lại vừa dốc lòng cơ chứ?”

“Em tìm ra rồi,” Fargis trả lời.

“Là kẻ đẹp hơn …?” Vương hậu cắn môi dừng lại. Nàng gần như định nói, “Kẻ đẹp hơn ta chăng?”

Fargis hiểu. “Đẹp hơn người ư, Vương hậu của em? Không đời nào! Nhưng là vẻ đẹp thuộc loại khác. Nương nương là đóa hồng nở đầy đặn thắm tươi; còn nàng ấy là hoa vừa hé nụ, nhưng với sự bừng sáng mà gia đình và bè bạn gọi nàng là ‘Aurora’.”

“Và sinh vật kỳ diệu ấy,” Vương hậu tiếp, “ít ra là người mang dòng máu quý tộc chứ?”

“Thuộc tầng lớp cao nhất, nương nương ạ: nàng là cháu gái yêu của phu nhân De La Flotte, chánh phù dâu của Thái hậu, và là ái nữ của ngài De Hautefort.”

“Và em nói nàng thiếu nữ này hết lòng vì ta?”

“Nàng sẵn sàng dâng hiến mạng sống cho nương nương” Fargis mỉm cười nói thêm, “và có thể còn hơn thế nữa.”

“Nàng ấy hiểu chúng ta muốn nàng làm sao chứ?”

“Đúng thế.”

“Và chấp nhận bằng sự cam chịu?”

“Bằng lòng nhiệt thành, nương nương ạ vì lợi ích của Giáo hội! Giáo sĩ giải tội của nàng đứng về phía chúng ta, người ví nàng ấy như Judith thành Bethulia, và bác sĩ của vua…”

“Bouvard có liên quan gì ở đây?”

“Ông ấy sẽ thuyết phục đức vua chồng người rằng ngài ốm yếu ấy bởi vì cứ là trai tân mãi!”

“Với một gã lang băm hết tẩy ruột lại trích máu nhà vua một năm hết mất hai trăm bận, dễ gì làm được việc ấy!”

“Ông ấy sẽ xoay sở làm bằng được.”

“Vậy là mọi việc đều đã được sắp đặt?”

“Còn mỗi sự đồng ý của người nữa mà thôi.”

“Nhưng ít nhất ta cũng cần được gặp gỡ và chuyện trò cùng nàng Aurora lạ thường này đã chứ!”

“Chẳng còn gì dễ hơn, bẩm nương nương, nàng ấy đang có đây!”

“Nàng ấy có đây ư?”

“Đúng vậy, bẩm nương nương.”

Vương hậu nhìn Fargis bằng ánh mắt thoáng vẻ ngờ vực. “Em đã sắp đặt tất cả từ lúc em về đây vào tối này ư?” nàng hỏi. “Hóa ra em chẳng hề bỏ phí giây phút nào, trái tim thân yêu của ta nhỉ.”

“Em đã về từ ba ngày trước, nương nương ạ, nhưng chờ mọi chuyện đâu ra đó em mới vào đây gặp người.”

“Và giờ mọi thứ đã chuẩn bị?”

“Đúng thế, nương nương ạ. Song nếu người chọn biện pháp đầu mà em đã đề nghị, thì ta có thể hủy bỏ đi cách này.”

“Ấy chớ, đừng như thế,” Vương hậu nói nhanh. “Có lẽ em nên đưa người bạn trẻ ấy vào đây vậy.”

“Hãy ra lệnh cho kẻ tôi tớ trung thành, bẩm nương nương.”

“Dẫn nàng ấy vào!”

Phu nhân De Fargis tiến đến mở cánh cửa hông. “Vào đi, Marie de Hautefort,” nàng nói. “Vương hậu quý yêu của chúng ta đồng ý nhận sự tôn kính của em rồi đấy.”

Người thiếu nữ reo lên mừng rỡ và bước vội vào phòng.

Vương hậu nhác thấy nàng thì há hốc vì cảm giác ngưỡng mộ và kinh ngạc lẫn lộn.

“Người có cho rằng nàng ấy đủ đẹp chăng, bẩm nương nương?” quý bà Fargis hỏi.

“Có lẽ nên gọi là tuyệt thế,” Vương hậu trả lời.

### LXXIV

Lá thư và chim mồi

Thực vậy, tiểu thư Marie de Hautefort xinh đẹp tựa thiên thần, một mỹ nữ tóc vàng người phương Nam, da của nàng là màu cánh hoa hồng và mái tóc nàng óng ả tỏa sáng. Quả không sai khi gọi nàng là “Nữ thần Ban Mai”, như phu nhân De Fargis đã nói.

Chính Vautier là kẻ phát hiện nàng nhân một chuyến đi thành Périgord, và bộ óc hiểm sâu của gã liền nảy ra một ý đồ khi sực nhớ đã có lần bắt gặp ánh mắt của vua dành cho Tiểu thư De Lautrec. Gã thầm tính rằng tên vua ỉu xìu, suốt đời bị trích máu thành ra trắng bệch như ma này biết đâu chừng lại có thể dễ dàng nhiễm bệnh yêu. Tuy đã sắp đặt sẵn tất cả, đảm bảo chắc ăn rằng cha mẹ, người yêu hay bạn bè đều không ai phản đối nàng thiếu nữ hy sinh vì đại nghĩa, nhưng gã cũng theo sự chỉ đạo của Thái hậu chưa vội thi hành ngay; đợi đến chừng nào phu nhân De Fargis trở về, nàng ấy sẽ bôi trơn ít mật quanh mép ly trước khi dâng mời Vương hậu nuốt lấy chỗ rượu đắng.

Chúng ta vừa thấy cảnh nàng Vương hậu đã háo hức nuốt rượu ra sao.

Nhưng khi thấy người thiếu nữ quỳ dưới chân, tay giang ra thốt lời tha thiết “Thần thiếp xin dâng tất cả, dâng hết những gì của mình cho người, Vương hậu của thần thiếp!” nàng thấy nụ hoa thanh tú này, nghe tiếng nói ngọt ngào kia không thể nào có sự dối lừa, và nhẹ nhàng nâng người thiếu nữ đứng dậy. Ngay tối ấy, tất cả đều được quyết định, tiểu thư De Hautefort sẽ làm bất cứ gì có thể để vua yêu. Một khi đã được yêu, nàng sẽ dùng tình yêu ấy khiến vua hòa giải với Vương hậu và loại bỏ Hồng y Richelieu.

Họ chỉ còn mỗi việc phải làm là dàn dựng nên khung cảnh hữu tình để nhử Louis XIII lọt vào tròng.

Hai bà hậu nói rằng, vì vua đang ở tại Fontainebleau, họ sẽ hội ngộ cùng ông tại đấy để cùng nhau đón Lễ Phục Sinh. Thực tế diễn ra đúng như vậy, họ đã đến nơi vào hôm trước ngày Lễ Lá.

Ngày hôm sau, nhà vua đến dự thánh lễ tại nguyện đường, và mọi người được triệu tập để xem lễ cùng Điện hạ.

Cách vua chỉ vài bước, nắng chiếu xuyên cửa sổ kính màu phủ một quầng sáng màu tím pha lẫn vàng ánh kim quanh một thiếu nữ quỳ trên nền đất cứng. Ông, là vua, đang lót gối êm ái trên tấm nệm kết tua bằng vàng. Bản năng hiệp sĩ nơi ông chợt tỉnh giấc, lấy làm hổ ngươi khi dưới gối của mình được kê nệm còn người con gái xinh đẹp kia lại chẳng có gì, ông rút tấm nệm ra bảo thị đồng mang đến cho nàng.

Tiểu thư De Hautefort sắc mặt ửng hồng vì e thẹn, tự xét mình không xứng đáng được kê gối lên tấm nệm của vua. Nàng đứng dậy, cúi chào Điện hạ, rồi kính cẩn đặt tấm nệm lên một chiếc ghế, từng cử chỉ đều toát lên vẻ thanh khiết hiền hòa của ái nữ ở những gia tộc danh giá vào bậc nhất miền Nam.

Dáng điệu khả ái của nàng khiến vua rung động. Ông từng rung động như vậy một lần trước đây trong đời, ấn tượng này, vì thế, khiến ông càng sửng sốt nhiều hơn. Hồi ấy, nhân một chuyến đi về các tỉnh, ông có dịp dự buổi dạ vũ ba lê ở một thị trấn nhỏ. Gần kết thúc vở diễn, trong số vũ công một người bước ra, người ta gọi đó là nàng Gau Kỹ Nữ. Nàng đưa chân uyển chuyển bước lên một chiếc ghế, trên tay nàng cầm một chân nến gắn sẵn một cây nến trơn, thân nến vừa nhỏ lại vừa cao. Nhà vua, những khi bông đùa về thói chán ghét phụ nữ của ông bao giờ cũng mang chuyện này ra thuật lại tỉ mỉ, rằng người thiếu nữ ấy đã biểu diễn tiết mục bằng vẻ thanh tao đến độ ông đem lòng yêu nàng ngay khi ấy. Đến khi rời thị trấn, ông đã gửi tặng ba mươi ngàn livre cho sự trinh trắng của nàng.

Duy mỗi điều ông không nói rõ, rằng ông gửi tặng ba mươi ngàn livre là để bảo vệ sự trinh trắng ấy, hay là để chiếm hữu lấy nó cho chính ông.

Nhà vua đã bị nàng Marie de Hautefort đáng yêu khiến cho sửng sốt không kém gì cảm giác sửng sốt gây ra bởi nàng Gau Kỹ Nữ.

Trở về cung điện, ông lập tức dò la người con gái mê hồn ông gặp tại nguyện đường ấy là ai, và biết được nàng là cháu gái của phu nhân De La Flotte, hôm ấy cũng là ngày nàng nhập cung làm thị nữ cho Thái hậu Marie de Médicis.

Ngay vào ngày hôm ấy, trước những ánh mắt tròn xoe của mọi người và sự ngấm ngầm đắc ý của những kẻ liên quan, nhà vua đã đảo ngược hoàn toàn sinh hoạt thường lệ của ông. Thay vì suốt ngày lầm lũi trong gian phòng tối tăm đóng kín, như ông vốn vậy cả tháng nay ở điện Louvre và suốt tuần cuối cùng ở Fontainebleau, ông ra ngoài quanh quẩn đó đây chừng như có ý tìm ai đấy, khi thì đi xe ngựa ngoài đường lúc thì đi bộ trong hoa viên. Tối đến, ông đến chỗ hai bà Thái hậu và Vương hậu, thói quen dường như ông đã quên hẳn kể từ dạo tiểu thư De Lautrec bỏ đi. Ông ở đấy lân la trò chuyện cùng nàng Marie đáng yêu, rồi lựa lời hỏi thăm mai lại nàng tính sẽ làm gì.

Qua sáng hôm sau, ông cho người mang thư riêng đến Bois-Robert, yêu cầu gã tức tốc đến ngay Fontainebleau.

Bois-Robert lấy làm lạ lùng trước sự chiếu cố này, vốn là điều gã quen nhận từ Richelieu chứ không phải từ nhà vua. Gã càng lấy làm ngạc nhiên tợn khi Louis dắt gã đến bên ô cửa sổ, chỉ gã thấy tiểu thư De Hautefort, lúc này đang tha thẩn ngoài bậc thềm, và bảo rằng ông muốn có một vần thơ viết về quý cô khả ái ấy.

Dù kinh ngạc đến đâu thì Bois-Robert cũng không đợi yêu cầu sang lần thứ hai, gã tấm tắc ngợi khen sắc đẹp của tiểu thư De Hautefort và, biết nàng được gọi là Aurora, gã tán rằng giá có thể lục lọi bằng hết những cái tên đẹp nhất thế gian thì cũng chẳng tìm đâu ra một mỹ danh nào khác hay hơn để lột tả vẻ yêu kiều như tia nắng ban mai của tiểu thư. Còn hơn thế, tên nàng đã trở thành đề tài giúp gã xếp ý thơ nên vần.

Trong bài thơ của gã, Louis XIII dưới biệt danh một thời là Apollo, Apollo là vị thần đàn lia, mà Louis XIII như chúng ta biết là người ưa thích sáng tác nhạc đã van nài Nữ thần Ban Mai hãy đừng mọc quá sớm rồi biến mất quá nhanh. Khát khao nàng tự thuở bắt đầu có thế gian, ngày lại ngày ông ngồi trên xe ngựa thần bay khắp bầu trời đuổi theo nàng, nhưng mỗi lần vươn tay chạm vào thì nàng lại biến mất.

Vua đọc thơ rồi gật gù ưng thuận, trừ mỗi một điểm nhỏ. “Nghe ra thì cũng được, Le Bois à,” ông nói, “nhưng bỏ cái từ khát khao ấy đi.”

“Vì sao thế, Điện hạ?” Bois-Robert hỏi.

“Vì ta đâu… khát khao.”

Nhà thơ không biết trả lời sao. Vậy là “khát khao” bị gạch bỏ.

Về phần vua, ông lồng nhạc vào những vần thơ của Bois-Robert rồi cả thợ lẫn nhạc được giao cho nhạc sĩ hoàng gia, Molinier và Justin thể hiện. Vì tầm quan trọng lớn lao của cả lời ca và điệu nhạc, hai gã này diện đồ thật đẹp rồi mới hát.

Hai bà hậu, nhất là Anne Áo quốc, tán thưởng bài thơ của Bois-Robert và giai điệu của Louis bằng những tràng pháo tay rôm rả.

Louis XIII tiến hành các nghi lễ Phục sinh. Giáo sĩ giải tội của ông, được cho biết về âm mưu sắp đặt, lựa lời vỗ về lương tâm cho Điện hạ. Ông dẫn ra ví dụ về các vị Tổng giám mục, tuy có lúc cũng hai lòng với vợ mà vẫn không mời mọc cơn thịnh nộ của Chúa. Song vua lại bảo ông ta cứ yên tâm, rằng sẽ không có điều nguy hiểm như thế bởi tình cảm ông dành cho tiểu thư De Hautefort là trong sáng và không tội lỗi.

Phu nhân De Fargis và đồng bọn thì không muốn vậy bởi tội lỗi chính là những gì họ toan tính. Đối với ý đồ như của nàng Fargis, tội lỗi luôn là cứu cánh phải đạt cho bằng được.

Lễ Phục sinh trôi qua, những kẻ bày mưu sốt ruột theo dõi Louis XIII mà không thấy ông tỏ vẻ gì muốn tiếp tục chuyến hành trình về nam; thay vào đó, ông ra lệnh tổ chức săn bắn và tiệc tùng mà cả vào những lúc săn bắn và tiệc tùng, tuy dồn mọi chú ý vào tiểu thư De Hautefort, ông vẫn cứ bày đặt lễ nghi tôn trọng.

Chỉ còn một chước cuối chưa thử: chọc vua nổi ghen.

Có một người tên gọi Me-xừ d’Ecquevilly Vassé, dòng dõi Thống sứ Hennequin. Tuy chưa hề có sự giao kết song chuyện kết tóc giữa chàng ta cùng tiểu thư De Hautefort cũng từng có lần được đề cập. Phu nhân De Fargis tỏ lời mời mọc chàng ta đến Fontainebleau, thâm ý muốn lợi dụng làm đối tượng tình địch. Quả nhiên, gặp lại người xưa Me-xừ d’Ecquevilly Vassé xem chừng có ý muốn khơi gợi lại thời gian tìm hiểu, mặc kệ ông vua đang lọ mọ dành những chú ý khác thường cho quý cô người tình trong ý định.

Louis XIII ngập ngừng dọ hỏi tiểu thư De Hautefort về sự tình, và nàng thừa nhận hồi trước gia đình hai bên cũng đã có lần nói chuyện thông gia.

Rốt cục vậy là Louis XIII nổi máu ghen mà lại là ghen tuông về phụ nữ!

Hai bà hậu hả hê tìm gặp phu nhân De Fargis để bàn cách khai thác cơn ghen của nhà vua, và Fargis nghĩ ra được một mẹo. Tối đến, Gretchen tí hon, sẽ làm ra bộ thậm thụt tiến đến gần, nhỏ to gì đấy với tiểu thư De Hautefort rồi bí mật tuồng cho nàng một lá thư ướp nước hoa thơm ngát, nhưng phải hậu đậu sao đấy để vua không thể không để ý. Vua sẽ muốn biết kẻ nào đã gửi cái thư ấy, và phần còn lại sẽ do Vương hậu và tiểu thư De Hautefort xử trí.

Buổi tối hôm ấy, nhóm người như thường lệ tề tựu quanh Vương hậu Anne, vua ngồi gần tiểu thư De Hautefort, bâng quơ cắt những con búp bê bằng giấy. Đã có chỉ thị từ trước của Vương hậu, tiểu thư De Hautefort chăm sóc cách ăn mặc hết sức kỹ lưỡng. Nàng mặc chiếc váy xẻ ngực khá sâu bằng satin trắng muốt. Đôi cánh tay và đôi bờ vai nuột nà của nàng còn trắng hơn cả chiếc váy trên mình nàng, tỏa sức cuốn hút khóe mắt vành môi hệt nam châm hút kim loại.

Nhà vua cứ lâu lâu lại đưa mắt lướt sang đôi cánh tay và đôi bờ vai ấy, nhưng chỉ ngang đấy chẳng xa hơn.

Fargis thì đưa mắt trầm trồ không giấu giếm. “A, Điện hạ ôi,” nàng nói khe khẽ với nhà vua, “ví thử thần thiếp là nam nhi…”

Louis XIII nhăn mặt.

Anne Áo quốc, vờ sửa lại chân váy, dường như cũng đang nhìn vào hình ảnh xinh đẹp trên bệ đá màu hoa hồng.

Ngay khi ấy, nàng Gretchen tí hon bằng cả tứ chi bò qua hai chân của nhà vua. Vua ngỡ đấy là Grisette con chó cưng của mình và đưa chân hất nàng qua. Cô gái mang thân hình bé nhỏ liền kêu ối một tiếng như thử bị vua dẫm vào tay.

Vua đứng lên. Gretchen nhân lúc ấy tuồn lá thư vào tay tiểu thư De Hautefort, lộ liễu và hậu đậu đúng như những gì đã chỉ thị. Nhà vua lẽ tất nhiên không thể không nhìn thấy.

Tham gia vào trò vui này khiến người thiếu nữ phải đỏ mặt, vô tình lại giúp cho sự dàn cảnh trông giống hệt như thật. Vua nhìn thấy lá thư chuyền từ tay cô gái tí hon sang tay của Marie, rồi từ tay Marie vào túi của nàng.

“Cô bé lùn trao nàng lá thư à?” ông hỏi.

“Ngài nghĩ thế ư, bẩm Điện hạ?”

“Ta biết thế.”

Im lặng một lúc.

“Của ai thế?” vua lại hỏi.

“Không biết,” tiểu thư De Hautefort nhát gừng.

“Vậy hãy đọc nó thì nàng hẳn biết.”

“Để lát nữa, Điện hạ à!”

“Vì sao để lát nữa?”

“Không có gì vội ạ.”

“Với ta thì lại có.”.

“Nhưng hình như thư ai là chuyện của thần thiếp cơ mà.” tiểu thư De Hautefort ngơ ngác.

“Không phải thế!”

“Sao lại không phải thế?”

“Không phải khi…”

“Khi gì cơ?”

“Không phải khi… khi… ta yêu nàng!”

“Sao cơ, ngài ư, yêu thiếp ư?” tiểu thư De Hautefort phì cười.

“Đúng!”

“Nhưng Vương hậu nương nương nói sao đây?”

“Vương hậu bảo ta không còn có thể yêu ai nữa, nhưng điều này sẽ chứng minh là ta có thể.”

“Hoan hô, Điện hạ!” Vương hậu xen vào. “Thay cho ngài, thiếp muốn biết ai viết lá thư ấy cho nàng ta, và nó được viết gì trong ấy.”

“Nhưng than ôi! Thư này Điện hạ chẳng nên biết,” tiểu thư De Hauefort nói. Nàng đứng dậy.

“Chúng ta sẽ xem xem,” vua nói. Ông cũng đứng dậy theo.

Tiểu thư De Hautefort lập tức lùi xa ra. Vua liền vươn đến chộp lấy nàng. Sau lưng nàng là cánh cửa vào phòng khách Vương hậu, nàng liền chạy về phía ấy. Louis XIII đuổi theo nàng chạy qua cánh cửa, Vương hậu vừa theo sát ngay sau vừa kêu lớn “Coi chừng túi của em, Hautefort!”

Vua dồn cô gái vào góc nhà và đưa tay, rõ ràng có ý lục soát nàng. Thế nhưng, biết tính hay thẹn của vua, nàng lôi lá thư ra khỏi túi rồi nhét vào giữa khe ngực. “Điện hạ, hãy cứ lấy đi ạ,” nàng nói.

Bằng vẻ vô tư của sự ngây thơ, nàng chìa ngực ra trước mặt vua. Vua lưỡng lự, rồi thõng tay xuống.

“Lấy đi nào, Điện hạ, lấy nó đi!” Vương hậu giục giã, nàng cười toáng lên trước vẻ sượng sùng của ông chồng. Thế rồi, làm bộ như không để người thiếu nữ có phương tiện chống cự, nàng túm lấy hai tay của tiểu thư De Hautefort rồi giữ cứng về phía sau. “Nào, Điện hạ lấy đi nào!”

Louis nhìn quanh, thấy cái kẹp bằng bạc dùng để gắp đường cục. Ông cầm lấy, tỏ vẻ thánh thiện, không hề chạm vào da thịt của nàng, ông khẽ gắp lấy lá thư ra khỏi nơi trú ẩn ấm áp của nó.

Vương hậu, không lường trước tình thế như vầy, buông tay tiểu thư De Hautefort rồi lẩm bẩm, “Ôi, mình đến phải chọn lấy đề nghị của Fargis mất thôi.”

Lá thư ấy là từ mẹ của tiểu thư De Hautefort gửi đến. Vua đọc thư, tẽn tò, và trả lại. Thế rồi cả ba quay trở ra phòng khách, mỗi người một cảm xúc khác nhau.

Lúc này phu nhân De Fargis đang vui vẻ tán chuyện cùng một viên sĩ quan vừa từ chỗ quân đội đến đây, theo lời anh ta là để mang tin tức quan trọng cho nhà vua.

“Bá tước Moret!” Vương hậu lẩm bẩm, nàng nhận ra chàng trai trẻ nàng chỉ có dịp nhìn thấy hai hay ba lần gì đấy trước đây, dù những lần ấy chỉ mỗi Fargis là người trò chuyện cùng chàng ta. Quả tình, trông chàng thật đẹp trai.

Nàng lại thì thầm với chính mình, giọng càng trầm xuống hơn nữa: “Chàng có chút giống Công tước Buckingham đấy chứ.” Phải chăng nàng chỉ vừa mới chú ý ra điều ấy, hay nàng bất chợt mong có một lý do để tìm ra nét hao hao giữa người đưa tin của Richelieu và vị đại sứ trước đây của Quốc vương nước Anh?

ĐẾN ĐÂY LÀ KẾT THÚC

bản thảo Người bí ẩn khoác áo Hồng y

chuyện về Bá tước Moret cùng nàng Isabelle de Lautrec

sẽ tiếp tục sang tác phẩm

BÓNG CHIM CÂU

PHẦN II

BÓNG CHIM CÂU

I

Ngày 5 tháng 5 năm 1637

Này bồ câu xinh trong bộ lông xám bạc, vòng cổ màu đen và đôi chân màu hồng, vì nơi cầm chân này quá ư nghiệt ngã khiến ngươi dễ lao mình vào chấn song cho đến chết, tự do này đây ta trả lại cho ngươi.

Nhưng khoan, bởi ngươi nhất quyết rời bỏ ta để về bên người mà ngươi yêu thương nhiều hơn, ta đành biện minh sự vắng bóng của ngươi suốt tám ngày nay vậy.

Ta cần được trả công vì đã giúp ngươi thoát khỏi sự giam cầm vĩnh viễn bởi lòng người vốn vị kỷ, làm gì cũng đòi hỏi trả công, trao đi tuy ít mà nhận về thì muốn gấp bội.

Thôi đi đi, sứ giả dịu hiền, hãy bay đi. Về đến nơi thì trao những lời xin lỗi này cho kẻ đang mong ngóng ngươi từ nơi xa đấy nhé. Thư này đây ta buộc vào chân ngươi, là bằng chứng cho lòng chung thủy của ngươi.

Bay đi nhé cửa sổ đã mở ra rồi kia, bên ngoài trời xanh đang đợi chờ… Tạm biệt!

II

Ngày 6 tháng 5 năm 1637

Dẫu rằng người là ai, cảm ơn người đã để kẻ bầu bạn duy nhất của tôi bay về. Lòng tốt thì phải được báo đáp, ước gì sứ giả đáng yêu này biết nói lên những lời tạ ơn, hoặc bảo tôi hay người sống nơi đâu nhỉ, vì tôi không muốn bị người cho là kẻ mang lòng vô cảm.

Song cùng một nỗi khắc khoải ấy đã mang bóng chim câu quay về với tôi thì giờ đây đang thôi thúc chim trở lại với người. Hôm qua Diên Vĩ về đến nhà mừng vui xiết bao. Ấy vậy mà sáng nay - lòng người hay thay đổi làm sao - sáng nay với nó mình tôi là chưa đủ. Nó liên tục đập cánh và mỏ, không phải vào nan lồng bởi nó chưa hề bị giữ trong lồng, mà là vào ván ô cửa sổ. Nó đã không còn thuộc về riêng tôi nó giờ đây là của hai chúng ta.

Ý kiến của tôi có lẽ chẳng mấy ai chia sẻ, song thiết tưởng bằng cách chia sẻ ta sẽ nhân đôi được những gì mình có. Kể từ nay, không còn là một mà sẽ có đến hai Diên Vĩ. Người sẽ để ý rằng tôi đã biết trước ra sao khi gọi tên nó là Diên Vĩ, như rằng tôi vốn biết nó sẽ là sứ giả của chúng ta! Diên Vĩ của người mang đến người những cánh thư của tôi, và Diên Vĩ của tôi mang đến tôi những cánh thư của người, vì tôi đang mong người sẽ cho tôi biết tự vì đâu người quen biết nó.

Người có thể lấy làm lạ sao tôi thân thiết quá nhanh với kẻ lạ, kẻ chưa hề biết mặt quen tên nhưng tôi biết là đàn ông hay đàn bà thì người vẫn là người tốt vì đã trả chim câu bé bỏng về với tôi. Vả chăng, ý tứ trong thư bảo tôi hay đấy là một con người cao quý và tinh anh; mọi tâm hồn cao thượng như thế đều là những người chị, mọi tư duy tao nhã như thế đều là những người anh. Vậy nên hãy xem tôi như em trai hoặc em gái, nếu người vui lòng bởi tôi cần tìm thấy một huynh trưởng hay một tỉ muội mà đời mình chưa hề được có.

Diên Vĩ, người bạn thân thiết của ta ơi, hãy trở lại nơi ngươi rời khỏi để về đây, với người mà ý ta muốn gọi là anh ấy hay chị ấy và thêm rằng ta muốn nghĩ đấy là chị thay vì là anh.

Bay đi thôi, Diên Vĩ nhớ rằng ta ngóng chờ ngươi nhé.

III

Cùng ngày, giữa lúc ngân chuông Angelus

Người tỉ muội,

Vì sự chậm trễ này, người chẳng trách gì Diên Vĩ hay tôi đâu nhỉ? Sứ giả của người đến gặp lúc tôi đi khỏi, nhưng vẫn để mở cửa sổ chờ đón hơi thở đầu của gió thoảng về đêm. Diên Vĩ đáp vào bậu cửa sổ, sinh vật bé bỏng đáng yêu ấy dường như hiểu rằng mình có một cánh thư mang đến và một hồi âm để mang về nên nhẫn nại đợi tôi trở lại; và khi tôi vào phòng, nó liền sà xuống vai tôi…

Ôi! Theo đường đời đổi thay lên xuống, từ tầm cao trọng vọng trở thành kẻ sa cơ, tôi không nhớ rõ mình trải qua bao lần cảm giác sướng vui hay bao lần tâm trạng muộn phiền, song tôi biết chắc mình chưa bao giờ nghe lòng buồn hơn khi trả chim câu về lại với người. Chim tên gì, bay về đâu, tôi không biết. Và rồi, đinh ninh chim đã rời xa vĩnh viễn, chưa bao giờ tôi nghe lòng vui hơn khi lại thấy bóng chim ở trong phòng, cảm nhận bộ lông cánh mềm mượt bên má khi chim bay đến đậu vào vai.

Chúa ơi! Với con người, kẻ nô lệ muôn đời giữa vạn vật, lý do vui buồn thật bé nhỏ xiết bao! Kẻ rơi nước mắt vì mất đi vương quốc, run rẩy nhận ra hơi gió lạ từ nhát rìu hành quyết bằng hữu chung quanh, cũng thấy mình ngấn lệ nhạt nhòa theo bóng chim lượn về phía chân trời, và lật bật nhận ra làn gió thoảng lại từ đôi cánh chấp chới!

Đây thực là bí ẩn lớn lao nhất của người, Chúa ơi! Và cũng chỉ có người, bằng ý chí nhiệm mầu mới biết, liệu mình còn có kẻ tôn thờ hèn mọn nhiệt thành nào hơn kẻ lúc này đây đang hành xác dưới chân thập tự giá đọc bài kinh ngợi ca sự vinh quang và vĩ đại của người!

Tôi đã suy tư như thế ấy khi nhìn thấy bóng chim câu tôi vẫn ngỡ mình đã mất hẳn, lúc còn chưa đọc lá thư nó mang theo.

Thế rồi, đọc thư xong, tôi đắm sâu vào dòng mơ tưởng.

Nào ích gì, tôi tự vấn, kẻ đắm tàu khốn khổ như tôi, kẻ đánh cược với sự chết và cố sao che mắt cuồng phong, nào ích gì, lạc vào nơi mênh mông biển cả, mà bám víu lấy mảnh ván trôi giạt này, tàn dư cuối cùng từ con tàu đời tan vỡ, khi mà ý trời đang trong tầm tay với? Phải chăng sức cám dỗ ấy còn tồi tệ hơn sức cám dỗ của niềm hy vọng? Phải chăng tôi còn vướng lại vạt áo choàng vào cạnh khung cửa thoát ra khỏi thế gian, vừa khi tôi ngỡ mình chẳng vấn vương gì nữa những phù hoa hư ảo ở cuộc đời thế tục?

Người biết chăng, tôi đã phải suy xét bao nhiêu: Trên đầu tôi có Chúa ở trời cao, dưới chân tôi là địa ngục sâu thẳm, quanh tôi là cái thế giới mà tôi không còn trông thấy bởi mắt tôi đã đóng kín, không còn nghe bởi hai tai đã bịt lại nếu lắng nghe tiếng gió, tôi sẽ bị nghe thấy cuồng phong thêm lần nữa, rồi lại bất cẩn mở hết hai mắt và hai tai.

Nhưng có thể rằng, bằng sự hình dung, tôi sẽ thấy phía bên kia thực tại, có thể rằng, nếu đừng cố hết sức, tôi sẽ nhìn được qua đằng sau tầm nhận thức sự kiện.

Này người tỉ muội, người muốn một câu chuyện giản dị, vậy để tôi kể người nghe nhé.

Cách đây khoảng một tuần, tôi đang ngồi đọc sách trong vườn. Người muốn biết tôi đọc gì không nhỉ? Đấy là kho báu về tình yêu, tôn giáo và thi ca mang tựa đề ‘Tự thuật của Thánh Augustine’. Mải mê đọc, tâm tưởng trong tôi tự lúc nào đã hòa quyện vào tâm tưởng của vị giám mục chân phúc ấy, người có thân mẫu là vị thánh trước khi chính mình trở thành một vị thánh.

Bất ngờ tôi nghe thấy có sự dao động phía trên đầu của mình. Tôi ngước lên, thấy một bóng chim câu cắm đầu lao xuống, đuổi sát theo sau là một gã chim ưng, kẻ đã ngậm được một chiếc lông vũ của con mồi.

Thượng đế, bằng uy nghiêm đã ví sự buông mình của một con chim nhỏ chẳng khác gì sự sụp đổ của cả một đế chế. Thượng đế đã mách bảo con chim tội nghiệp ấy, trong tình cảnh khốn cùng vì ác điểu đe dọa, tìm đến sự che chở của tôi.

Dầu gì chăng nữa, tôi đón lấy sinh vật yếu ớt, run rẩy và vấy máu; rồi bằng hai tay ôm sát vào lòng. Chim nép mình nằm yên, mắt nhắm nghiền, phập phồng sợ hãi. Biết chim ưng đậu trên ngọn cây dương đang quắc mắt nhìn, tôi ôm lấy chim câu đưa về gian phòng nhỏ của mình.

Suốt năm sáu ngày liền, chim ưng không chịu rời khỏi vị trí rình rập của nó lấy một khắc, ngày cũng như đêm tôi thấy nó đậu im lìm trên nhánh cây khô theo dõi con mồi của nó.

Chim câu về phần mình rõ ràng cũng ý thức sự hiện diện của chim ưng, vì suốt thời gian ấy, rũ sầu nhưng nhẫn nhục, nó đậu chỉ mỗi nơi là bậu cửa sổ phòng tôi.

Cuối cùng, đến hôm kia thì chim ưng biến mất. Bản năng của kẻ bị cầm tù ắt hẳn mách bảo với nó rằng kẻ thù đã bỏ đi, vì gần như ngay tức thì nó bắt đầu đập mình vào ô cửa sổ, dữ dội đến mức tôi sợ rằng nó sẽ phá vỡ cả ô cửa ấy.

Thốt nhiên tôi không còn là người che chở mà là gã cai ngục; phòng tôi không còn là nơi lánh nạn mà là chốn lao tù. Suốt ngày hôm ấy tôi thử mọi cách để khiến nó hòa hợp cùng tôi, suốt ngày hôm ấy tôi cố níu kéo giữa lúc nó vùng vằng bức bối. Rốt cục đến hôm qua, tôi đành bỏ cuộc vì thương cảm. Tôi viết lá thư ngắn mà người đã nhận được, mở cửa sổ, ứa lệ hiểu rằng qua lối ấy nó sẽ rời đi vĩnh viễn.

Từ khi ấy, tôi thường nghĩ về con chim ưng đậu im lìm như tượng và canh chừng không chớp mắt trên cành cao nhất của thân cây và rồi trong cảnh tượng ấy, tôi thấy biểu tượng kẻ thù của loài người, luôn có đó dù ta không thấy, canh bắt con mồi, quoerens quem devoret⁸¹, để có thể ăn tươi nuốt sống.

Vậy là, theo ý muốn của người tôi đã thuật chuyện chim câu đến với tôi rồi mang thư tôi về với người; giờ đến lượt tôi yêu cầu: hãy kể lại cùng tôi, này người tỉ muội, Diên Vĩ bắt đầu rời khỏi người ra sao, như tôi vừa kể nó đã đến với tôi thế nào.

Ngày mai, lúc tia sáng bình minh đầu tiên chiếu xuống, tôi sẽ mở cửa sổ và sứ giả của người sẽ cưỡi tia sáng ấy trở về với người, mang theo cả hồi âm của tôi nữa.

Chúc các tiểu thiên sứ ta gọi là giấc mơ khẽ khàng đến bên giường ngủ, đôi cánh bay thoảng nên làn gió sẽ giúp người nhẹ khép lấy hàng mi.

IV

Ngày 10 tháng 5, sau hồi chuông Matins

Tôi lần lữa ba ngày mới hồi âm, như người chắc đã thấy qua ngày tháng đề thư nhỉ. Thư người đã khiến tôi gặp chút phân vân: tôi vốn mang hy vọng sẽ xưng người là tỉ muội, nhưng giờ hoặc tôi phải gọi người bằng huynh trưởng, hoặc từ bỏ việc biên thư cho người.

Người bảo mình sợ đang vướng lại áo choàng vào cạnh cửa thoát ra khỏi thế gian. Vậy phải chăng người cô độc một mình sống qua thế giới này?

Người cũng bảo mình là kẻ sa cơ từ tầm cao trọng vọng. Vậy phải chăng người từng là đỉnh cao quyền quý, nên sự sa cơ đã đưa người đến chỗ như ngày nay?

Người bảo mình là kẻ đánh mất vương quốc, và thoát thân dưới lưỡi rìu hành quyết đồng bạn chung quanh. Vậy phải chăng người sống giữa những người vĩ đại? Người đã tham gia vào cuộc đấu tranh của những vị thân vương?

Làm sao tôi sẽ phải tin rằng, với tất cả những gì người từng trải qua, tuy thế người vẫn còn trẻ tuổi và thốt lên những lời khiêm nhường?

Thế nhưng, đâu có gì để người dối gạt tôi? Người đâu quen biết về tôi nào biết liệu chăng tôi là quý tộc hay thứ dân, già nua hay non trẻ, xấu xí hay xinh đẹp.

Thêm nữa, liệu tôi biết đến người hay người biết đến tôi cũng nào đâu quan trọng. Chúng ta là hai sinh vật cô đơn, cách biệt, xa lạ và hoàn toàn không có khả năng nhìn thấy nhau bằng nhận dạng thông thường.

Dầu vậy, trừ việc không thể gặp gỡ bằng thực thể, vẫn có đó sự gặp gỡ nhau bằng ý nghĩ; trừ sự tiếp xúc và thấy nhau qua thể xác, vẫn có đó tình cảm của tâm hồn, là tình thân nhiệm mầu ở đấy chúng ta chung một chiếc cốc uống lấy lời của Chúa, và cùng đắm mình dưới ánh hào quang của Thánh Thần.

Đấy là tất cả những gì tôi mong từ người. Đấy là tất cả những gì người muốn từ tôi.

Điều này bảo rằng, nếu ý nghĩ giữa hai ta tìm thấy sự cảm thông, tâm hồn giữa hai ta tìm thấy sự đồng cảm, dưới mắt Thượng đế nào đâu có sự gì nguy hại khi ý nghĩ và tâm hồn hai ta có thể truyền thông qua không gian, như tia sáng của hai vì sao thân thiện ngang qua khoảng không cô quạnh của bầu trời?

Giờ xin kể chuyện Diên Vĩ đáng thương đã rời khỏi phòng tôi ra sao:

Buổi tối hôm trước ngày chim được người cứu mạng, khi ấy tôi đang quỳ đọc kinh cầu nguyện, cây đèn để nơi gần với rèm giường ngủ. Khoảng nửa đêm, đang cầu nguyện tôi thiếp đi lúc nào không hay. Có lẽ mười phút sau đấy cửa phòng tôi khép hờ đã bị đẩy ra vì cơn gió thoảng; gió đưa rèm gợn sóng, đèn bùng lên và rèm bắt lửa. Chẳng mấy chốc ánh lửa tràn đầy gian phòng nhỏ khiến tôi mơ màng ngột ngạt tỉnh giấc. Con chim đáng thương của tôi đang đập cánh vào trần nhà, cuống quýt chống chọi giữa đám khói. Tôi chạy ra mở vội cửa sổ, còn chưa kịp mở hết thì nó đã phóng qua. Tôi nghe thấy nó lao vào chỗ tán lá cây mà nó ưa thích và thường ngày luôn quanh quẩn ở đấy.

Nghĩ rằng nó sẽ trở vào khi rạng sáng, tôi để mở cửa sổ chờ sẵn nhưng ngày đến rồi lại đi mà bóng chim lại chẳng hề thấy đâu. Phải một phen hoảng sợ vì lửa, có lẽ vì thế mà nó đã tung cánh bay xa. Hôm ấy chắc chắn là ngày nó bị chim ưng truy đuổi và tìm đến nơi người xin cứu giúp. Người đã đón nhận và chở che lấy nó, và rồi qua thời gian lâu sau khi tôi tin chắc rằng nó đã lạc mất, tôi lại nghe nó đập cánh vào mặt ván cửa sổ. Tôi mở cửa và đón nhận kẻ bỏ đi, kẻ mà tuy rằng đã mang theo lời tạ lỗi của riêng mình, vốn dĩ đã được tha thứ từ trước đó.

Đấy là câu chuyện của Diên Vĩ. Phải chăng đây là tất cả những gì người muốn biết, hay người có điều gì muốn hỏi thêm chăng? Nếu không, sứ giả chúng ta sẽ trở về mà chẳng có thư nào. Tôi sẽ biết điều ấy nghĩa là gì, và nếu sự thể diễn ra đúng vậy tôi chỉ xin được nói lời này: Vĩnh biệt, người huynh trưởng của tôi. Cầu Chúa luôn ở cạnh bên người!

Ngày 11 tháng 5, tảng sáng

Diên vĩ trở về, không có thư. Con vật bé bỏng tội nghiệp xem chừng thật buồn vì để mất chức sứ giả; nó chìa cái chân trơ trọi rồi đưa mắt nhìn tôi, ra ý muốn hỏi như vầy nghĩa là sao.

Diên Vĩ ơi, nghĩa là ngươi thuộc về chỉ riêng mỗi mình ta; là hôm nay trời không thấy nắng về, vì huynh trưởng là người dưng khác họ, và bằng hữu đã ngoảnh mặt quay lưng.

Và thư này, bạn nhỏ của ta ơi, là ta viết cho ta, là tiếng nỉ non từ một tâm hồn thương khóc cho cõi lòng hiu quạnh. Thư này ta nói mình đau khổ; thư này ta nói mình đang khóc; thư này ta nói mình muộn phiền.

Chúa ơi! Lẽ nào sự công bằng của người có lúc cũng thiên lệch, lẽ nào sự trừng phạt người dành cho kẻ có tội đã bị thiên thần ác, vô hình xô đẩy để giáng vào người vô tội. Chúa dạy khổ đau kiếp này là để chuẩn bị cho an vui kiếp sau, nhưng sao khổ đau giáng xuống kẻ chẳng làm gì nên lỗi không có tội thì lấy đâu để chuộc tội! Chẳng phải Jesus đã thứ tha cho nàng Magdalene đấy sao? Chẳng phải đấng Christ đã giáng phúc cho người đàn bà không chung thủy đấy sao? Chúa ơi, lẽ vì đâu mỗi mình con chịu lấy sự khắt khe dường này?

Con đã yêu, thực vậy, nhưng con yêu vì đã được yêu. Con sinh ra cho đời sống thế tục, nào đâu phải cuộc đời tu viện, con chỉ noi theo luật yêu thương người đặt ra đối với muôn loài, con người và cây cỏ. Sống ở đời phải biết yêu thương, phải nhằm vào hòa hợp chung cuộc sống, như mạch nước hòa vào suối nguồn, suối nguồn vào dòng sông, dòng sông ra biển cả. Những vì sao, đêm đêm mọc từ chân trời xa rồi bay ngang trời đến bên vì sao khác, được nuốt vào vầng quang rực rỡ của một vì sao lớn hơn đang mọc lên. Linh hồn của chúng con, sinh ra từ sự hà hơi thần thánh của người, tìm linh hồn khác ở nơi thế gian này để đồng hành yêu thương, và khi xa lìa thân xác thì hòa quyện lại với người, là linh hồn tổng hòa và tình yêu bất tận.

Chúa ơi, trong một thoáng con đã hân hoan hy vọng, hướng về cuối chân trời của mình, rằng con đã tìm thấy được không chỉ một tâm hồn khác mà còn là một tỉ muội trong đau khổ; trong những lời than thở đầu tiên ấy, con ngỡ đâu mình đã nghe thấy lời nói của một cõi lòng đau. Tâm hồn tội nghiệp kia ơi, sao người không muốn sẻ chia niềm đau cùng tôi như tôi sẻ chia niềm đau cùng người? Vốn quy luật muôn đời là gánh nặng được sẻ chia thì sẽ nhẹ nhõm bớt; và trọng lượng đè nặng lên hai tâm hồn cô độc sẽ vơi đi khi hai hòa thành một.

###

Chuông đã ngân lên; Chúa ơi, người đang gọi và con đến đây! Con đến với người mang niềm tin về sự thuần khiết của tấm lòng, một tấm lòng trải rộng để người đọc tất cả. Nếu như con gây điều lầm lỗi, dù là cố ý hay vô tình, xin cho con biết qua dấu hiệu, thị kiến hay mạc khải, con sẽ phủ phục trước bàn thờ, trán áp vào nền đất và hai tay giang ra, đến chừng nào người tha thứ thời thôi.

Này chim câu mến thương, kẻ giám hộ trung thành những cảm xúc trong cõi lòng yếu đuối của ta, những suy tư trong tâm hồn tội nghiệp của ta! Hãy xếp cánh che thư này mà ta đã gấp kín để che dấu trước mọi ánh mắt, đang lúc ta chờ đợi nửa cốc đắng cay tiếp theo mà cũng là cuối cùng.

V

Ngày 11 tháng 5, buổi trưa

Người quả tình đoán đúng, này kẻ khổ đau đáng thương; tôi vốn quyết với lòng sẽ không biên thư cho người nữa, vì nào ích gì khi đã nằm xuống mồ lại còn đưa tay ra ngoài nếu không phải để vươn về Thượng đế? Nhưng điều gì đấy như là phép mầu đã thay đổi quyết ý của tôi.

Lá thư ấy, mà người viết cho mỗi riêng mình, lá thư mà người nhân đó giải bày tâm hồn dưới chân Thượng đế. Lá thư ấy, vật lưu niệm sâu kín trong tâm tưởng, nỗi đắng cay đong đầy non nửa sẽ đổ tràn bằng mắt lệ của người lá thư ấy, chim câu đã giấu người một lần này mang đến cho tôi, không phải buộc dưới chân mà là dùng mỏ để giữ lấy, như chim câu của con tàu Noah mang nhành ôliu trở về báo tin hồng thủy đang rút khỏi bề mặt thế gian, như nước mắt khô đi trên gương mặt người ăn năn đã được tha thứ.

Hãy cứ vậy! Tôi chấp nhận công việc người trao tôi là gánh lấy một phần niềm đau, bởi tôi nhận ra mình không chỉ thuộc về mỗi mình chừng nào mà, bằng hơi sức được Chúa để lại, tôi còn có thể lấy mình làm điểm tựa nâng đỡ người bất hạnh.

Tâm hồn tôi từ giờ trở đi sẽ trống rỗng mọi nỗi bất hạnh riêng mình; để là nơi bất hạnh của người tìm đến, như suối đến với một dòng sông, như sao băng lẻ loi đến với một vì tinh tú.

Người hỏi sao mình khổ đau khi không làm điều gì sai trái. Hãy cẩn thận! Khi người hoài nghi, người đang đến gần sự thất kính, bước rất ngắn sa vào chốn lầm lạc dài lâu.

Thế gian này, kiêu hãnh là kẻ thù lớn nhất của chúng ta. Chuyện kể rằng, một triết gia mới đây định nghĩa lại vạn vật trong tự nhiên là một chuỗi điểm xoáy. Theo triết gia này, mỗi vì tinh tú đứng yên đều là mặt trời, bao quanh nó có những thế giới như của chúng ta đây; hết thảy những thế giới ấy, tùy theo định luật trọng lực mà chúng di chuyển xoay vòng trong không gian và từng thế giới cũng xoay quanh trọng tâm chính nó, không va nhau cũng không lẫn lộn.

Quả là một hệ thống, đúng không? Thượng đế phát triển thành lớn lao vô tận, nhưng con người thu nhỏ xuống bằng không.

Cũng vậy, thế giới của chúng ta có thể phân chia thành hàng triệu triệu thế giới nhỏ hơn. Kiêu hãnh khiến mỗi người chúng ta ai cũng ngỡ mình là mặt trời giữa vạn vật xoay quanh, khi mà chúng ta chẳng qua chỉ là một nguyên tử đơn thuần, một hạt bụi theo hơi Thượng đế vận động giữa vô vàn vì sao có lớn có nhỏ. Hạt nào gọi là vua, hoàng đế, vương thân, là đại diện cho quyền lực cõi trần, thì được Thượng đế ban cho thanh quyền trượng hay cây gậy phép, cái mũ miện hay là thanh gươm, xem như đó là dấu hiệu quyền lực, vậy thôi.

Nào, ai bảo với người những điều vụn vặt thì không đáng quan tâm bằng những chuyện to tát? Ai bảo với người rằng niềm đau đời này không đóng góp gì cho hạnh phúc đời sau? Ai bảo với người, theo quy luật đạo đức tự nhiên, nửa này con tim không nên khóc đang khi nửa kia thấy vui mừng, tỷ như nửa này thế gian là trong tối khi mà nửa kia ở ngoài sáng?

Hãy kể cùng tôi những phiền muộn của người, tâm hồn đau khổ đáng thương kia vì rằng, dẫu bất hạnh của người là những gì chăng nữa, chúng vẫn không sánh được với bất hạnh của tôi, thiết nghĩ là như vậy. Hãy kể cùng tôi, và biết đâu tôi sẽ có lời an ủi cho từng lời than thở của người, liều thuốc xoa dịu cho từng thương tích của người.

Nhưng về phía mình, mong sao người uống từ suối lời nói của tôi mà đừng tìm hiểu đâu là cội nguồn con suối ấy, hãy như người dân Ethiopia màu da tối và những đứa trẻ Ai Cập màu da nhợt, họ cùng uống nước từ sông Nile, nhưng cho rằng cố men theo dòng sông tìm về nguồn của nó chính là tội phạm thánh.

Chỉ dựa vào dăm lời bâng quơ người đã suy ngẫm quá xa về cuộc đời quá khứ của tôi, xem tôi như kẻ từ ngôi cao hụt hẫng, như thiên thần từ trời cao bị đày đọa xuống trần.

Xin đừng tự lừa mình: tôi chỉ là kẻ tu sĩ hèn mọn mang một cái tên hèn mọn. Dĩ vãng của tôi, tăm tối hay rạng ngời, khiêm nhường hay kiêu hãnh, nay đã nhạt nhòa trong ký ức; không giống vị triết gia xưa nhớ lại cuộc bao vây thành Troy từ kiếp trước, trong sự chết của mình tôi không nhớ gì đến hôm qua, và sang ngày mai tôi sẽ không biết gì hôm nay.

Đây là cách tôi ước đi vào cõi vĩnh hằng, xóa bỏ mọi vết tích sau lưng, để đến trước đấng vô cùng với hình hài như khi lọt lòng mẹ: solus, pauper et nudus; trần trụi, nghèo hèn và trơ trọi.

Tạm biệt, người tỉ muội; tôi sẽ cho người mọi thứ tôi có thể, mà cũng chỉ được mỗi ngần ấy mà thôi.

VI

Ngày 12 tháng 5

Đúng vậy, người đã hiểu tất cả. Đúng vậy, tôi đã phủ phục dưới chân Chúa, đòi người lý giải về nỗi khổ thay vì xin người tha thứ những hoài nghi. Đúng vậy, như có một phép mầu, Chúa đã hoàn lại niềm an ủi ngỡ rằng tôi đã mất, và sứ giả của chúng ta, bằng sự tận tâm theo ý mình, đã mang đến người những gì tâm tư tôi đúng hơn là đáy lòng của tôi tuôn trào ra mặt giấy.

Người muốn mãi ẩn danh, thế thì hãy cứ vậy! Nào có hề gì nếu mặt trời khuất sau áng mây, hay ánh lửa bị khói phủ mờ, mà ánh dương quang vẫn tỏ rạng, hơi ấm lửa hồng vẫn tỏa ra? Thượng đế cũng vô danh và vô hình đấy thôi, nhưng nào phải chúng ta không cảm thấy bàn tay người vươn khắp thế gian này.

Tôi sẽ không bảo với người rằng mình là một phụ nữ tầm thường hèn mọn. Tôi đã là người quyền quý, đã cao sang, đã hạnh phúc và giờ đã hết là ai trong số đó. Tôi đã yêu một người bằng cả trái tim, người mà yêu lấy tôi bằng cả tâm hồn; và người ấy giờ đây đã chết. Bàn tay lạnh lẽo của buồn đau giúp tôi cởi bỏ hết lụa là trần thế; tôi giờ đây khoác lên mình tấm áo dòng nữ tu, y phục dành cho sự quên lãng, tang phục dành cho kẻ không còn sống dù chưa hẳn chết.

Mang vết thương lòng, tôi vào tu viện để quên đi một người đã chết mà nhớ đến chỉ mỗi mình Chúa; tuy biết rằng có những khi điều này là không thể.

Và đây là nguyên do để tôi than vãn, cầu nguyện, khóc than, “Lạy Chúa, cầu xin người thương xót lấy con!”

Ôi, hãy kể với tôi người đã làm sao để trút sạch niềm đau từng một thời đong đầy ra khỏi tâm hồn! Hay người chỉ cần nghiêng nó đi như người ta nghiêng một chiếc cốc? Tôi rũ sạch giữa khi cầu nguyện nhưng rồi sau đó, tôi lại thấy tình yêu thế gian từ đâu lại tràn về đầy kín tâm hồn mình, giống thứ rượu đắng cay được rút cạn khô chỉ là để nạp lại thứ rượu cháy ruột cháy gan từ một hồ lửa đỏ đổ về.

Trả lời của người sẽ khá đơn giản, và tôi biết trước người sẽ nói: “Bởi ta chưa từng yêu.”

Nhưng nếu chưa từng yêu, dựa vào đầu người phóng đại mình từng đau khổ?

Mà chúng ta sẽ phải nói sao nếu người bảo rằng “Bởi ta chưa từng yêu” nhỉ?

Có lẽ ta sẽ nói thế này: tuy là đầu tiên thì tôi xin người cho sự giúp đỡ và ủi an, và rồi phải chấp nhận lấy sự xa cách và im lặng, tôi quả tình là kẻ vừa đi ngang tượng đá mà điêu khắc gia nào đấy tạo hình người, nơi ngực không hề có con tim gõ nhịp.

Nếu người chưa từng yêu, vậy thì lần này chính tôi sẽ bảo người: đừng trả lời thư tôi, ta nào phải cùng chung thế giới, ta đâu sống qua cùng cuộc đời. Tôi đã lầm vì ấn tượng bề ngoài; nào ích gì đâu khi đổi trao những lời vô nghĩa? Người đâu hiểu những gì tôi nói; tôi đâu hiểu những gì người nói, bởi chúng ta đâu nói cùng ngôn ngữ với nhau.

Ồ, nhưng nếu người từng yêu! Nếu đã từng, hãy kể cùng tôi rằng ở đâu, kể cùng tôi người ấy là ai vậy, kể cùng tôi là từng yêu như thế nào hoặc chăng, nếu người không muốn kể cùng tôi bất cứ gì về những điều ấy, vậy thì người hãy kể điều khác nhé, điều gì cũng được. Kể cùng tôi về gian phòng người đang ở, nó xoay về đông hay về tây, về bắc, hay về nam vậy nhỉ? Người có chào vầng dương khi ló dạng, có thì thầm tạm biệt khi khuất xa? Hoặc giả, chói lòa nắng gắt vì trời sắp sửa ngã về chiều, người có thử nhận ra gương mặt Thượng đế từ ánh hào quang lung linh ấy?

Hãy kể mọi chuyện cùng tôi nhé, rồi thì xin hãy kể thêm nữa: người thấy gì từ cửa sổ phòng mình, đất bằng hay triền đồi, chóp núi hay thung lũng, con suối hay dòng sông, hồ xanh hay biển cả. Kể hết nhé, bởi những chuyện này sẽ giúp dòng suy tư xao lãng khỏi ưu sầu mãi vật vờ quẩn quanh trong tâm tưởng rồi biết đâu rằng trái tim tôi, lạc bước khỏi dòng suy tư ấy, sẽ dễ dàng quên đi, giá chỉ một lần…

Nhưng thôi, thôi đừng kể làm gì. Vì dẫu muốn tôi vẫn chẳng quên được!

VII

Ngày 13 tháng 5

Kẻ được người yêu nay đã chết, nên lệ vẫn còn đẫm mắt người. Kẻ mà tôi yêu phụ tình tôi, nên lòng tôi khô khốc từ lâu.

Hãy kể về mối tình của người nếu muốn, nhưng đừng bảo tôi kể về người ấy của tôi.

Bốn năm qua tôi sống nơi tu viện song tôi chẳng là người tu sĩ!

Có lẽ người hỏi, vì sao là như thế?

Vậy thì tôi sẽ kể.

Khi tình yêu, mối dây cuối cùng ràng buộc tôi với đời, rời xa tôi vĩnh viễn, tôi đắm chìm vào nỗi tuyệt vọng và mang lấy mình dâng cho Thượng đế không phải vì đức hạnh, mà vì sự đớn đau.

Tôi chờ nỗi tuyệt vọng này qua đi, để Chúa không phải tiếp nhận tôi như vực sâu tiếp nhận kẻ đui mù, mà như vị chủ nhân rộng lượng đón lấy kẻ hành hương mệt lử, kẻ sau cuộc bộ hành gian nan muốn hỏi xin một chỗ ngả lưng khi mà đã hết một ngày dài.

Tôi muốn mang đến người một tinh thần mạnh mẽ mà không phải tan nát cõi lòng, một cơ thể cứng cáp chứ không phải cái xác chết rồi.

Nhưng giờ đây, sau bốn năm cô độc một mình, tuy ngày ngày nương theo lời kinh cầu để thanh tẩy lòng mình, tôi vẫn chưa dám đánh đổi thói quen của kẻ tập tu để khoác lấy tấm áo choàng thụng người tu sĩ. Bản ngã xưa vẫn còn sống trong tôi, và sẽ mắc tội phạm thánh khi đem dâng Đấng sáng tạo siêu phàm một sinh vật tục lụy thế ấy.

Vậy là người đã biết những gì tôi kể được về cuộc đời riêng tư và quá khứ của mình. Về cuộc đời và cảnh sống hiện tại, đây là những gì tôi nói được:

Tôi sống, không hẳn trong tu viện, đúng hơn là chốn ẩn cư nằm ở lưng chừng đồi, trong một gian phòng vách tường vôi trắng, vật dụng không có gì ngoại trừ chân dung một vị vua mà tôi rất kính yêu, một pho tượng thánh giá bằng ngà, và một kiệt tác thế kỷ thứ mười sáu nguyên là món quà của mẹ tặng cho tôi.

Ôm quanh lấy cửa sổ là khóm lài sum sê, hoa mọc kín cành. Mỗi sớm mai, hương thơm lãng đãng vào phòng khi hoa nở cùng lúc mặt trời mọc từ chân trời mà có lẽ người ở về phía ấy; bởi từ phía ấy tôi trông bóng chim câu mờ xa bay về đây, và khi rời đi chim cũng vỗ cánh về hướng cũ, bay chừng hơn một dặm, càng lúc càng nhỏ dần, cho đến khi hòa lẫn vào trời xanh hay khuất hẳn sau những tầng mây xám.

Theo địa thế sườn đồi, bình minh trước mắt tôi mang vẻ đẹp cuốn hút lạ thường, một quang cảnh tôi vô cùng yêu thích và ước sao diễn tả thật đầy đủ.

Chân trời của tôi về phương nam khép lại bằng những triền dốc tím sẫm và đỉnh cao phủ tuyết của rặng Pyrenees; về phương Đông vươn đến dãy đồi theo nhau về phía rặng núi chính; còn về phương Bắc thì trải ra một vùng đất bằng tầm mắt ngút ngàn, điểm lấm tấm những vườn cây ô liu và chạy ngoằn ngoèo nhiều con suối nhỏ. Uốn lượn giữa những con suối ấy, như vị quốc chủ oai nghiêm đang tiếp lấy sự cống nạp của thần dân, là một trong những dòng sông vĩ đại nhất nước Pháp.

Vùng bình nguyên nhìn từ nơi tôi ở nghiêng tư hướng nam xuôi về hướng bắc, từ rặng núi xuôi xuống đồng bằng.

Cảnh sắc nơi đây đổi thay rất khác qua từng buổi sáng, trưa và tối.

Buổi sáng, mặt trời mọc sau dãy đồi nằm về phía Đông. Chừng mười phút trước khi nó xuất hiện, tôi nhìn thấy một luồng ánh sáng màu hồng nhạt từ từ dâng lên cho đến khi xòe rộng ngang trời, khiến những quả đồi tối lại in bóng tương phản màu đen thẫm. Ánh nắng sớm như những mũi giáo đan xuyên qua cánh quạt, đủ màu từ sắc hồng chói lọi đến sắc vàng rực rỡ. Khi mặt trời mọc từ phía sau lưng những quả đồi, tia sáng tỏa ra bắt đầu mạ vàng lên viền ngoài của chúng, nguyên quả đồi cao nhất bừng lên cho đến khi, giống một khối lửa đang di chuyển, không ngừng nở ra, vì tinh tú ban mai ấy thực sự xuất hiện, ánh lửa lộng lẫy, lóng lánh, tuôn trào, như thể được nhả ra từ miệng núi lửa thiêng vĩnh cữu. Mặt trời lên cao, sự sống dưới mặt đất hồi sinh; chóp núi rặng Pyrenees tỏa ánh sáng lung linh trắng bạc; những mảng tối chầm chậm sáng lên, màu đen đổi sang màu tía, màu tía biến thành lam nhạt. Khi ánh sáng đổ xuống từ phía trên đỉnh núi, ngày lan rộng ra khắp vùng đồng bằng. Những con suối hiện ra lóng lánh như sợi bạc, dòng sông chảy uốn khúc nhấp nhô như dải ruy băng phát sáng; chim hót vang trong những bụi trúc đào, giữa những thân cây lựu, trong mấy khóm tường vi; một con đại bàng, vị chúa tể của bầu trời, tung cánh lao vút vào thinh không, đảo một vòng dài non hơn dặm, lúc ẩn, lúc hiện.

Vào buổi trưa, toàn bộ lưu vực tôi vừa miêu tả trở thành một lò nung rực lửa. Dưới ánh nắng chói chang chiếu từ đỉnh xuống chân, những hòn núi không tài nào che giấu được cạnh sườn trống trải, những bờ đá ăn sâu tận cốt nền hoa cương trong lòng đất. Ánh nắng ngắt quãng dội lại từ những bề mặt đá lấp lóa, sông suối dường như trở thành những luồng kim loại hóa lỏng; hoa héo úa, lá rũ gục, chim chóc dần dần im tiếng hót, lũ ve giấu mặt thở than rền rĩ từ những cành thông vặn mình kẽo kẹt. Chuyển động có sinh khí duy nhất gây xao động vùng hoang vu nóng như thiêu đốt này là một con tắc kè hoa, thi thoảng lại leo trèo lên giàn hoa cửa sổ phòng tôi; hay một con rắn có màu da vằn vện, thu mình nằm cuộn tròn, há miệng hào hển đớp không khí nhưng lờ đi lũ ruồi bay ngang tầm nanh của nó.

Chiều tối, sự sống hồi sinh được chốc lát, như ngọn đèn lóe sáng lần cuối cùng trước khi tắt phụt. Lũ ve sầu từng con theo nhau ngừng kể lể, nhường lại không gian cho những lời rỉ rả sầu muộn của bầy dế. Bọn tắc kè hoa đã chuồn sạch, mấy con rắn đốm cũng vắng bóng, cành lá lao xao vì tiếng đập cánh của những con chim nháo nhác tìm chỗ trú qua đêm. Tà dương khuất dần về hướng chân trời sau lưng, trước mắt tôi tuyết trên rặng Pyrenees ngã từ màu hồng dịu sang màu tím, cùng khi ấy bóng tối trải dài ra khắp vùng đồng bằng, che lấp đi khoảng không cho đến khi vạn vật theo luật tự nhiên hòa lẫn vào đêm tối. Thế rồi tiếng động hết thảy đều ngừng lại, ánh sáng tắt hẳn dưới mặt đất, trên trời những vì sao lặng lẽ hiện ra giữa đêm tối tĩnh mịch, một giai điệu lẻ loi cất lên: tiếng hát của loài chim sơn ca, người bạn tình của ánh sao trời, kẻ ứng tấu khi màn đêm thả xuống.

Người hỏi tôi nhìn từ cửa sổ thấy những gì, và đây là như tôi vừa kể. Hãy in sâu cảnh mộng chia ba ấy để tâm trí xao lãng khỏi con tim, vì cứu cánh của người ở thế gian này không nằm đâu xa ngoài câu này:

Hãy quên lãng!

VIII

Ngày 13 tháng 5

Quên lãng ư! Người bảo tôi quên lãng đi ư!

Hãy lắng nghe những gì diễn ra trong tôi. Những khi đêm xuống, người có thấu hiểu rằng theo cùng với nó là cảm giác sợ hãi, lạ lùng, như hư như thực? Mỗi lần tôi thiếp đi, sự chết không còn là sự chết, người chết lại trở về cuộc sống! Chàng bên tôi, vẫn mái tóc dài màu tối ấy, gương mặt trắng trẻo, đường nét mạnh mẽ, tất cả đều toát lên sự quý phái mà chàng kế thừa từ dòng dõi. Chàng ở đó tôi cất tiếng cùng chàng tôi với tay kêu lên “Chàng còn sống đấy ư? Chàng còn yêu em không?”

Chàng trả lời có, chàng vẫn còn sống; có, chàng vẫn yêu tôi. Cùng cảnh ấy, không thể chối cãi, không hề ngớt đi, tưởng chừng sờ thấy được, đêm nào cũng vậy, và chỉ biến mất khi ánh dương quang đầu tiên rọi xuống.

Chúa ơi, tôi phải làm sao để ác mộng này, ảo ảnh từ thiên thần bóng tối, ngừng lại không hành hạ tôi nữa?

Tôi cầu nguyện trước bàn thờ thiêng, quấn tràng mân côi quanh cổ và cườm tay, đặt tượng thánh giá lên ngực và thiếp ngủ khi vẫn đan tay dưới chân Thánh Tử Vì Đạo tôn kính tất cả đều vô hiệu, vô ích, vô dụng; ngày mang tôi trở về với Chúa, đêm đưa tôi trở tại với chàng. Tôi như vị Vương hậu trong thơ của thi hào Homer, ban ngày dẫu gắng công đến mấy nhưng đêm về công việc còn nguyên.

Nếu đừng có ban đêm, chắc là sẽ không có giấc ngủ; nếu không có giấc ngủ, ắt hẳn sẽ không có mộng mị và như thế biết đâu tôi quên được.

Người xin Chúa ban tôi điều ấy được chăng?

IX

Ngày 14 tháng 5

Mọi điều xin được bằng cầu nguyện, tôi sẽ hỏi xin Chúa cho người; bởi người bị tổn thương nghiệt ngã, vết thương vừa ăn sâu lại vừa quá đớn đau.

Ta cầu nguyện nhé.

X

Ngày 15 tháng 5

Dẫu rằng không biết vì đâu, nhưng qua từng cánh thư cùng người tôi tìm được cho mình chút bình yên và phần nào nhẹ nhõm.

Đây thực là ngã rẽ mới cho cuộc sống của tôi; bởi mình tôi hiu quạnh nơi thế gian này, không gia đình, khép kín với tất cả, thế giới vật chất lẫn tinh thần; nửa linh hồn còn sống nhưng nửa kia đã chết, lấy nước mắt làm sự vỗ về, lấy tuyệt vọng làm nỗi an vui; thế rồi tôi bỗng có được người huynh trưởng.

Vì xem ra với tôi người như một huynh trưởng… một người anh tôi chưa từng quen biết, người đã xa nước Pháp trước khi tôi chào đời, nhưng là người tôi đợi chờ, tìm kiếm. Và giờ đây rốt cuộc người đã đến: đã biểu lộ dù không hiện diện, biểu lộ bằng tiếng nói mà thôi. Không trông thấy được, nhưng tôi nghe thấy, không tiếp xúc được, nhưng tôi cảm nhận.

Chắc người không hay rằng, từ ngòi bút điểm tô của người, phong cảnh nơi ấy dễ thấy biết bao và chiếm giữ suy tư của tôi đến thế nào đâu nhỉ. Thế là sẽ không ai chối cãi được rằng việc thấy chung cảnh nhìn là có thực, bởi việc thấy chung cảnh nhìn vốn dĩ đang hiện hữu. Bằng sức tập trung của ý chí, cảnh quan nơi người sống phản chiếu vào trí tôi như vào tấm gương soi. Tôi thấy tất cả, từ tia sáng ban mai màu hồng sau dãy đồi đến bóng hình màu xám của hoàng hôn; và tôi nghe tất cả, tiếng cánh hoa nở dưới sương mai, tiếng sơn ca ngân dài giữa đêm đen cô tịch.

Và tôi thấy cảnh vật rõ ràng đến mức giá như có lúc nào đấy tôi đứng giữa nơi người quan sát, hẳn tôi có thể nói rằng, “Này đây những ngọn đồi hừng sáng, kia là tuyết phủ đỉnh núi cao, xa xa là con suối ánh bạc, cả dòng sông gợn sóng lấp lánh; đây những cây lựu, đây đám trúc đào, đây khóm tường vi tất thảy đều có nơi đây cả!”

Tôi thấy rõ làm sao chốn ẩn cư của người sau vách tường rào của khu vườn, dây leo và hoa lài rũ lòa xòa ngoài khung cửa sổ. Rồi tôi thấy trong gian phòng vách tường vôi trắng, người quỳ trước huynh trưởng Christ của chúng ta, cầu nguyện cho người và nhất là cho cả tôi nữa.

Chân dung Đức vua treo ở phòng người là ai vậy nhỉ? Vị vua mà người dành lòng tôn kính đặc biệt ấy? Hãy nói tôi biết nhé, để tôi cũng có thể mường tượng hình ảnh vị vua ấy, và tôi có thể tỏ lòng tôn kính giống như người.

Và cả người nữa, tôi muốn được thấy người làm sao… ôi, chỉ là nghĩ suy vậy mà thôi, chắc người chẳng bận tâm đâu nhỉ!

Người bảo rằng người của quá khứ đã hết rồi, và rằng tôi chỉ nên hỏi về người hiện tại và tương lai mà thôi. Thôi thì để dĩ vãng phai mờ đi vậy nói với tôi nay người bao tuổi, cùng đôi nét giúp tôi hình dung được dễ dàng. Kể với tôi vì đâu và tự khi nào người về chốn ẩn cư này, và điều gì khiến người thốt lời từ biệt với thế gian.

Người ở cách tôi bao xa nhỉ? Liệu tính được khoảng cách ấy chăng?

Người dường như tốt bụng làm sao, tôi không có nỗi sợ khiến người nhàm chán, người dường như uyên bác biết bao, tôi không thấy ngần ngại hỏi những điều không thể.

Tôi sẽ nghĩ ngợi người trả lời ra sao, và khi người trả lời, sẽ suy tư người hồi âm thế nào.

Đi đi, chim câu mến thương hãy bay đi, và chóng về đấy nhé!

XI

Ngày 15 tháng 5, ba giờ chiều

Người thấy chưa: bằng cách chiếm lấy tâm trí người, tôi đã có thể, trong chốc lát, khiến trái tim người xao lãng.

Tâm hồn khác thể xác; nếu một người mang tâm bệnh có thể quên được vì sao mình khổ đau, người ấy sẽ không còn đau nữa.

Người muốn được nghe kể về tôi, để xem ở kẻ đàn ông này liệu người thấy ra điểm nào đấy khả dĩ đáng mến, dù là xương thịt hay linh hồn, người sống hay kẻ chết? Vậy thì tôi kể đây.

Tôi ra đời tại Fontainebleau ngày 1 tháng 5 năm 1607, nghĩa là nay tôi đã ba mươi năm mười bốn ngày tuổi.

Tôi mang tầm vóc cao lớn và cứng cáp, tóc nâu, mắt xanh, da sáng và trán cao.

Tôi bắt đầu cuộc sống ẩn cư từ ngày 17 tháng 1 năm 1633, sau khi nói lời hứa nguyện rằng trừ phi xảy ra chuyện gì đấy khiến số phận thay đổi khác đi, tôi sẽ hiến mình cho Chúa sau đúng năm năm nữa là khoảng thời gian cuối cùng tôi lưu lại với đời.

Tôi xa rời thế tục sau biến cố chính trị lớn lao, một thảm họa đã tước đi những người bạn thân thiết nhất của tôi, thêm vào đó là sự thương tổn tình cảm sâu xa, một mất mát đủ để tim tôi tan vỡ.

Bức chân dung vị vua trong phòng tôi, người mà tôi đặc biệt tôn kính, là Quốc vương Henri IV.

Người muốn biết khoảng cách giữa chúng ta? Bây giờ đã sắp sửa ba giờ. Tôi sẽ ghi ngày vào thư là ba giờ, là lúc tôi trả sứ giả của chúng ta trở về. Bình thường thì chim câu bay khoảng mười lăm hay mười sáu dặm một giờ, đấy là điều tôi biết được hồi tôi ở vào hoàn cảnh phải nhờ đến chúng. Hãy để ý thời gian lúc người nhận được thư này nhé, và người sẽ tính được bao xa.

Khoan hồi âm trong hai hay ba ngày; để dành thời gian ấy mường tượng về tôi, kẻ ẩn cư hèn mọn, rồi vẽ sự hình dung của người ra giấy, dù là ảo giác hay hiện thực. Vậy nhé, hãy cô đọng những gì người tìm ra, sự gạn lọc từ giấc mơ của mình.

Chúa luôn ở bên người!

XII

Ngày 15 tháng 5, hai giờ sau khi nhận hồi âm

Hãy lắng nghe! Người nghe thấy tôi chăng? Không phải hai hay ba ngày tôi mới đáp lại người, mà là ngay bây giờ!

Lạy chúa tôi! Ý nghĩ điên rồ làm sao đang thắt lấy tim tôi, linh hồn tôi, tâm trí của tôi! Sẽ là sao nếu… người mà tôi nhớ thương chưa chết! Sẽ là sao nếu người chính là người tôi yêu, người tôi gọi, người tôi kiếm tìm, người mỗi đêm về đến bên tôi!

Người sinh ngày 1 tháng 5 năm 1607, chàng cũng sinh đúng vào ngày ấy! Người cao lớn mạnh mẽ, đấy là hình hài của chàng! Mái tóc của người màu hạt dẻ, đấy chẳng phải màu tóc của chàng ư! Người có màu mắt xanh, nước da sáng, vầng trán cao; màu mắt ấy, nước da ấy, vầng trán ấy, của chàng cũng vậy!

Nhớ lại những gì người nói trong thư trước, mà vẫn còn in rõ trong trí tôi: người hụt hẫng từ tầm cao danh vọng, người run rẩy nhận ra hơi gió từ lưỡi rìu hành quyết bằng hữu, vì sa cơ người đánh mất vương quốc.

Tôi không biết tất cả những điều này liên quan ra sao đối với người, nhưng nếu thực vậy Chúa ơi! Ôi, đức Chúa của tôi! Chắc chắn đúng là người.

Người có trong phòng chân dung vị vua mà người yêu thương và tôn kính, chân dung Quốc vương Henri IV. Và chàng, chính chàng, chàng là con trai Quốc vương Henri IV!

Nếu người không phải Antoine de Bourbon, Bá tước Moret, tin nói rằng đã bỏ mình ở Chiến trận Castelnaudary, vậy thì người là ai?

Trả lời tôi! Ơn trời, xin hãy trả lời tôi!

XIII

Ngày 16 tháng 5, tảng sáng

Nếu không phải Isabelle de Lautrec, mà tôi tin là kẻ bội bạc, thế thì người là ai?

Đúng vậy, tôi là Antoine de Bourbon, Bá tước Moret, kẻ còn sống dù ai nấy ngỡ rằng đã chết, không phải nhờ được Chúa xót thương, mà vì sự trừng phạt của Người.

Ôi! Nếu mọi sự đúng như tôi lo sẽ là vậy, bất hạnh thay cho cả hai ta!

Ắt hẳn chim câu bị lạc suốt đêm qua, hoặc vì thấm mệt đành ghé chân đâu đấy. Ánh sáng ban ngày vừa ló dạng, bóng chim mới sà đến nơi này.

XIV

Ngày 16 tháng 5, bảy giờ sáng

Đúng vậy, hỡi ơi, người khổ đau! Vâng, chính em là Isabelle de Lautrec!

Chàng tin em là kẻ bội bạc? Em ư? Thế nào lại là em? Mà vì đâu? Lý do gì? Để tự biện hộ cho mình, em phải biết.

Chàng có biết chim câu chỉ mất hai tiếng bay từ nơi chàng đến nơi em hay ngược lại? Chàng có biết giữa hai ta đoạn đường chỉ ba mươi dặm mà thôi?

Bảo em hay, hãy bảo em hay, em từng dối chàng như thế nào? Em từng phản bội chàng ra sao? Nói đi, chàng ơi hãy nói đi!

Hãy bay đi, chim câu ơi, người mang cả sinh mệnh ta đó!

XV

Ngày 16 tháng 5, mười một giờ

Mắt tôi, tim tôi, tâm hồn tôi lẽ nào cả ba cùng lúc bị đánh lừa?

Phải chăng người là, hay chẳng phải là, cái người Isabelle de Lautrect mà tôi thấy vào Giáo đường Vallence ngày 5 tháng 1 năm 1633 hôm ấy?

Phải chăng người chẳng phải nàng ấy, kẻ trong tà áo của cô dâu, đi sau Emmanuel Tử tước De Pontis, người khoác y phục của chú rể?

Hay tất cả chẳng qua trò ảo ảnh?

Đừng quanh co, đừng ngụy biện, đừng lưỡng lự.

Bằng chứng, hoặc là sự im lặng.

XVI

Ngày 16 tháng 5, ba giờ chiều

Bằng chứng ư? Thứ ấy chàng sẽ có! Khó gì đâu một bằng chứng trao chàng.

Những gì chàng thấy chỉ là bề ngoài sự thật, song những điều ấy, tất cả đều không là sự thật.

Nhưng em có một câu chuyện dài phải kể với chàng, mà than ôi!Chim câu tội nghiệp cần được nghỉ ngơi vì kiệt lực. Thay vì chỉ bay hai giờ như mọi khi, chim mất những bốn tiếng để về nơi em ở.

Em sẽ viết phần của câu chuyện vào đêm nay.

Chúa kính yêu, người hãy cho con chút bình tâm tay con mãi run vẫn không cầm được bút.

Mà khoan đã, trước hết con phải cảm tạ người đã để chàng trông thấy.

… Này đây. Em đã quỳ gối cầu nguyện ba giờ liền, trán nóng bừng áp chặt vào nền đá lạnh lẽo, giờ em cảm thấy điềm tĩnh hơn.

Để quay lại cùng chàng.

Hãy để em thuật lại đầu đuôi, kể hết những gì chàng muốn biết, từ lúc xa chàng tại Valence, đến khoảnh khắc u buồn khi em tuyên đọc lời hứa nguyện.

Chàng có nhớ đêm chàng ra đi mà em còn nhớ rõ? Ta chia tay hôm ấy là 14 tháng 8 năm 1632; chàng thốt lời tạ từ, mà không nói rằng chàng đi đâu.

Em nghe đầy linh cảm chẳng lành, em đã không thể buông vạt áo để chàng ra đi, em ngờ rằng đây không phải chỉ vài hôm như lời chàng hứa, mà là một cuộc chia xa vĩnh viễn.

Giáo đường vọng lại hồi chuông mười một giờ, mặc một chiếc áo choàng màu đen, chàng thẳng người ngồi trên lưng bạch mã. Mới đầu chàng còn thúc ngựa đi chầm chậm, chàng ngoái lại ba lần từ biệt. Lần thứ ba, chàng giục em trở vào, nói chàng e không bao giờ đi được nếu em mãi đứng đấy nơi khung cửa.

Giá em đừng nghe lời chàng mới phải. Giá em đừng để chàng đi mới phải.

Em trở vào, nhưng chỉ là để chạy lên ban công. Chàng ngoái lại thấy em vẫy chiếc khăn tay đẫm lệ. Chàng nhấc mũ, những cánh lông vũ run run lay động và em nghe thấy lời từ biệt của chàng trôi trong gió thoảng, khoảng cách khiến âm thanh nghe như tiếng thở dài.

Có đám mây lớn trôi ngang trời che lấy bóng trăng; em đưa tay như muốn ngăn lại trước khi nó làm tắt mất đi ánh sáng bạc giúp em nhìn thấy chàng. Cuối cùng như con quái thú trên bầu trời tăm tối, nó há mồm nuốt vị nữ thần xanh xao mất dạng. Hạ tầm mắt nhìn về phía chân trời, em kiếm chàng nhưng chỉ hoài công. Em vẫn còn nghe ra tiếng chân ngựa trên con đường về hướng Orange, nhưng bóng chàng thì không thấy đâu nữa.

Bỗng một tia chớp xé toang đám mây, ánh sáng lóe lên giúp em thoáng thấy con bạch mã. Nhưng chàng trong chiếc áo choàng tối thì đã hòa vào đêm đen, ngựa chàng phi nhanh mà dường như không có người. Hai lần nữa tia chớp lóe lên hiện ra bóng ngựa mờ đi như bóng ma. Thế rồi đến cả tiếng vó ngựa cũng không còn nghe thấy. Ánh chớp thứ tư sáng lên cùng tiếng sấm rền vang, nhưng bóng ngựa đã hoàn toàn biến mất.

Suốt đêm ấy, sấm nổ ì ầm, mưa gió thay nhau đập vào ô cửa sổ. Đến sáng hôm sau, ủ rũ, ngã nghiêng và xơ xác, hoa lá cỏ cây có lẽ cũng buồn như trong lòng em vậy.

Em biết chuyện gì đang xảy ra ở nơi mà theo hướng ấy chàng đã mất dạng đấy là, ở trấn Languedoc. Người ta bảo rằng bằng hữu của chàng, Công tước Montmorency, người đang là quan tổng trấn ở đó, đã theo về phe Me-xừ Hoàng đệ Gaston và Thái hậu lưu vong. Me-xừ đã băng qua nước Pháp để hội ngộ cùng Công tước Montmorency, tổ chức nổi dậy và dấy binh chống lại nhà vua và Richelieu.

Vậy là chàng ra đi, để liên kết với người anh này chiến đấu chống lại người anh khác thậm chí còn nguy hiểm hơn thế, để rút kiếm và mạo hiểm mạng sống của mình chống lại Hồng y Richelieu, một con người kinh khủng, người bẻ gãy không biết bao nhiêu thanh kiếm và hành quyết không biết bao nhiêu người!

Chàng vốn biết, cha em ở Paris với nhà vua. Vì vậy em cùng hai tỳ nữ theo chàng về phương Nam, lấy cớ viếng thăm người cô là mẹ bề trên ở Tu viện Saint-Ponts, nhưng sự thực là để ở gần nơi diễn ra những sự kiện mà chàng có ý định hiện diện.

Em mất tám ngày để hành trình từ Valence đến Saint-Pons, và về đến tu viện vào ngày 23 tháng 8. Phụ nữ thánh khiết ở đấy hết thảy đều xa lánh thế tục, song những sự kiện xảy ra nơi gần đấy đã trầm trọng đến mức chúng trở thành đề tài ở mọi cuộc trò chuyện, và người ở trong tu viện không ai không bàn tán về tin tức.

Họ nghe thấy gì? Họ bảo rằng hoàng tử em vua, Đức ngài Gaston d’Orléans, đã mang hai ngàn quân từ Công quốc Trier hẹn gặp cùng Thống chế Công tước Montmorency; số quân này cùng bốn ngàn quân Montmorency sẵn có hợp thành đạo quân sáu ngàn người.

Với binh lực này, ông ta giành lấy các vùng Lodève, Albi, Uzès, Lunel, và Saint-Pons, nơi em ở. Nimes, Toulouse, Carcassonne và Beziers thì khước từ quy thuận mặc dù dân chúng những xứ này tất thảy đều là tân giáo đồ.

Họ còn bảo có hai đạo binh hành quân thảo phạt Công tước Montmorency. Đạo thứ nhất dưới sự chỉ huy của Thống chế Schomberg đang đến theo ngã Pont-Saint-Esprit. Đạo thứ nhì do Louis XIII dẫn đầu, vì Hồng y quyết định sự hiện diện của đích thân nhà vua ở nơi chiến trường là cần thiết, được biết là đã đến Lyon. Một lá thư gửi từ Valence không chỉ xác nhận với em về tin này, trong thư còn thêm rằng thân phụ của em, Nam tước Lautrec, đang ở với Điện hạ.

Thư này chính là của cha em, thư cũng cho biết rằng ông ấy cùng bạn cũ là Bá tước De Pontis đã quyết định thắt chặt tình thân giữa hai nhà bằng cuộc hôn nhân giữa em và Tử tước De Pontis, con trai của Bá tước. Chàng còn nhớ phải không, rằng em đã nói cùng chàng về cuộc hôn phối do cha mẹ hai bên dự định, và chàng cả quyết cùng em rằng, “Hãy cho ta ba tháng. Chỉ ba tháng thôi, và tất cả sẽ khác. Ba tháng, và ta sẽ hỏi xin Nam tước De Lautrec để được cầm lấy bàn tay em.”

Hãy hình dung nỗi khổ của em khi biết chàng liên minh cùng những người mà cha em gọi là quân phản loạn, khi mà sợ hãi và căm ghét dâng lên giữa người bên chàng và người phía cha em, một bề tôi trung thành và một lòng một dạ với nhà vua. Trong ý nghĩ của ông ấy nhà vua và Hồng y là một, và hầu như ngày nào ông cũng nói, “Ai là kẻ địch của Hồng y, hắn cũng là kẻ địch của vua.”

Ngày 23 tháng 8, hoàng gia ban chiếu truất phế Công tước Montmorency, tước bỏ mọi chức vị và tước hiệu, tịch thu hết tài sản và lãnh địa, yêu cầu ông ta phải nộp mình trước Pháp viện tối cao Toulouse để xét xử.

Qua ngày sau, tin đồn lan truyền về một sắc lệnh tương tự với Me-xừ De Rieux và cả với chàng, dẫu có là con trai ruột của đức vua đời trước.

Hãy hình dùng cảm giác khi nghe những lời đồn đại ấy giáng xuống trái tim tội nghiệp của em ra sao!

Ngày 24, có một vị công sứ của Hồng y đi ngang Saint-Pons, và người ta kháo nhau rằng ông đang trên đường đến đặt điều kiện giảng hòa với Me-xừ Montmorency. Em năn nỉ người cô mời ông ấy ghé lại và ông ấy đã nhận lời lưu gót nghỉ ngơi tại nhà khách tu viện. Em bắt chuyện cùng ông ấy và biết được những gì người ta nói về sứ mệnh của ông ấy là thật. Việc này khiến em nghe lòng mình khấp khởi.

Hy vọng của em càng tăng thêm khi hay tin Tổng giám mục giáo phận Narbonne, một vị bằng hữu thân thiết của Me-xừ Montmorency, cũng ghé qua Carcassonne giữa chuyến đi cùng mục đích, đấy là khuyên ngài Thống chế - Công tước hạ vũ khí. Những đề nghị được ngài Tổng giám mục đưa ra với Tổng trấn xứ Languedoc được biết là công bằng, hợp lý và có lợi cho cơ đồ và danh dự của ông ta.

Chẳng bao lâu lại có tin đồn tiếp theo là Montmorency đã khước từ.

Riêng với chàng bởi chàng quá hiểu chuyện em kể cốt nói về chàng, là lý do của cả niềm an ủi và nỗi sợ của em riêng với chàng, người ta bảo rằng đích thân Hồng y đã biến thư, song chàng trả lời rằng mình đã mắc vào lời hứa với Me-xừ, và chỉ mình Me-xừ mới có thể gỡ bỏ cho chàng lời hứa ấy.

Và than ôi! Kẻ hèn nhát hẹp hòi ấy đã khước từ không để chàng đi.

Ngày 29 tháng 8, tin cho hay binh đoàn Thống chế Schomberg và binh đoàn của Công tước Montmorency đã giáp mặt với nhau. Song vị thống chế già nghĩ lại Richelieu dẫu sao cũng chỉ là giáo chủ phụng sự, nay quyền cao mai thất sủng âu cũng chuyện thường tình; và nhà vua dẫu sao cũng chỉ là con người, nay sống mai chết chẳng có gì làm lạ và rằng Me-xừ, kẻ mà ông được giao nhiệm vụ trấn áp, dẫu gì cũng là người kế vị, vua chết thì hắn là Quốc vương nước Pháp. Nghĩ vậy ông phái Me-xừ Cavoie đến thương lượng lần chót.

Chúng em được kể mọi chuyện như thế và mỗi chút tin tức lại mang đến tâm hồn em một tia mong manh hy vọng. Em thấp thỏm chờ nghe được trả lời cuối cùng của Me-xừ Montmorency.

Chàng đã biết trả lời của ông ấy, đúng không. Dù là tuyệt vọng hay kiêu ngạo, sợ sệt hay liều lĩnh, ông ấy nói là, “Hãy đánh trước; đánh xong rồi hẳn nói.”

Mọi hy vọng hòa giải chấm dứt, giờ thì chiến thắng của Công tước Montmorency là cứu cánh duy nhất cho chàng, em quên cả bổn phận của mình là ái nữ, em quên cả bổn phận của mình là bề tôi, và phủ phục trước bàn thờ, em cầu nguyện Đấng toàn năng đứng về phía anh hùng xứ Vellano và con trai của người thắng cuộc xứ Ivry.

Kể từ phút ấy trở đi, em sống trong nỗi mòn mỏi trông tin từ chiến trận.

Than ôi! Ngày 1 tháng 9 hôm ấy, năm giờ vào buổi chiều, tin báo về kinh khủng, chết chóc, đau thương.

Trận chiến bị thất bại, Thống soái-Công tước bị bắt làm tù binh; còn chàng thì thương tích nguy kịch hoặc… đã chết!

Em không đợi nghe thêm gì nữa. Em gọi người làm vườn, kể trước sự tình, dặn anh ta chuẩn bị hai con ngựa, đến tối thì chờ đón em tại cổng vườn.

Đêm xuống, em gặp anh ta đang chờ sẵn, cả hai cùng lên ngựa phi đến trận địa. Hai người men theo chân núi, vượt qua hai hay ba con suối nhỏ gì đấy, đi qua phía trái ngôi làng nhỏ Livinière, rồi đến Caunes vào lúc tám giờ, tại đây thì chúng em dừng lại.

Ngựa của em bị sái chân và khập khiễng; em quyết định tìm đổi lấy một con ngựa khỏe nhân tiện dò la thêm tin tức. Người ta nói cả Montmorency và De Rieux đều đã chết. Tin về chàng vẫn không rõ ràng, người này bảo chàng thương tích hấp hối, kẻ khác nói rằng chàng đã chết rồi.

Nếu chàng hấp hối, em muốn tự mình vuốt mắt chàng; nếu đã chết, em muốn tự tay bọc chàng vào vải liệm.

Chúng em rời khỏi Caunes lúc tám giờ ba mươi, xuyên qua đồng ruộng thay vì xuôi theo đường lớn; người làm vườn là dân vùng Saissac anh ta thông thuộc đường sá nơi đây và đưa em đến tận Montolieu.

Thời tiết giống hệt như vào cái đêm em cùng chàng chia xa: mây đen cuồn cuộn kéo ngang trời, gió rít từng cơn qua tán lá ô liu, một luồng không khí nặng nề, ngột ngạt đi qua để lại lác đác từng giọt mưa nặng hạt, sấm sét cất giọng gầm gừ sau lưng vùng Castelnaudary.

Hai người cưỡi ngựa băng qua Montolieu không dừng chân, ra khỏi ngôi thị trấn nhỏ ấy, em gặp tiền đồn đầu tiên của binh lính thuộc quyền Me-xừ De Schomberg.

Emlặp lại những câu hỏi của mình. Trận đánh bắt đầu vào khoảng mười một giờ trưa và kéo dài không quá một giờ; vừa vặn một trăm người tử trận.

Em hỏi liệu chàng có nằm trong số những người bị tử thương. Họ bảo rằng không chắc, nhưng họ nghe một người lính thuộc đội tiền vệ bảo anh ta thấy chàng ngã xuống. Em tìm ra được người lính ấy, anh ta quả tình có thấy một viên chỉ huy ngã xuống ngựa, nhưng không chắc đó có phải là chàng hay không. Em muốn đưa anh ta đi cùng nhưng anh ta khước từ vì còn đang canh gác; song anh ta bảo người làm vườn rằng Bá tước Moret chính là người chỉ huy cuộc xung phong, và nếu quả thực chàng bị giết, đấy chính là bởi tay một viên sĩ quan kỵ binh xạ thủ tên Bitéran.

Nghe nói vậy, cơ thể em thốt nhiên lạnh toát, ngực thắt lại nói chẳng ra lời, từng hạt lớn mồ hôi lăn xuống hòa lẫn vào nước mắt dàn dụa.

Hai người lại tiếp tục cuộc hành trình. Chúng em đã đi qua mười hai, mười ba lý sau năm giờ, nhưng vì đã thay ngựa tại Caunes, em biết mình có thể đến tận Castelnaudary.

Rời khỏi Montolieu, chúng em đi qua những toán quân tuần tra trong rừng. Chúng em xác định lại vị trí, và tìm thấy đường dẫn đến chỗ cạn để qua suối Bernassonne. Thêm hai lần qua suối như vậy nữa, chúng em lại tiếp tục hành trình thuận lợi.

Dọc đường từ Ferrals đến Villespy, ngựa của người làm vườn bị khuỵu chân không đứng lên được nữa. May thay, chúng em hầu như đã đến nơi: chúng em đã thấy được lều trại của quân đội hoàng gia, và thấy những ánh đuốc di chuyển khắp bãi đất nơi diễn ra trận đánh.

Người đồng hành của em bảo những ánh đuốc ấy có lẽ là của lính ngoài đấy để chôn người chết. Em bảo anh ta hãy gắng sức theo em lần cuối; thúc đinh vào ngựa của mình, con vật tội nghiệp chực té ngã không biết lúc nào, và đi qua đám lửa trại đầu tiên.

Vừa đi qua làng Saint-Papoul bên phải thì ngựa của em lồng lên. Em cúi xuống thì trông thấy một khối xương thịt không hình thù: xác chết một người lính. Em đã gặp tử thi đầu tiên.

Em nhảy ra khỏi mình ngựa mặc nó đứng nằm tùy ý. Chúng em đã đến nơi. Người làm vườn chạy về phía những ánh đuốc gần nhất. Em ngồi trên mô đất cỏ mọc và chờ đợi.

Mây đen vẫn che kín bầu trời, nơi phía Tây sấm rền rỉ không ngớt, chốc chốc ánh sét lại lóe lên soi sáng vùng chiến địa.

Người làm vườn trở lại, trên tay cầm một cây đuốc và theo sau có vài binh sĩ. Anh ta tìm đến gặp lúc họ đào một hố lớn, và ghé mắt để xem xét xác chết, song chưa có cái xác nào được quẳng xuống.

Cuối cùng, em bắt đầu nhận được vài tin an ủi. Me-xừ Montmorency, tuy bị hơn mười hai vết thương, vẫn chưa chết nhưng chắc chắn đã trở thành tù binh; ông ấy bị bắt và sau đó đưa đến một trang trại cách trận địa khoảng phần tư dặm đường. Tại đây, ông ấy xưng tội với giáo sĩ của Me-xừ De Schomberg, vết thương được y sĩ đội khinh kỵ binh băng bó, và rồi ông được bỏ lên cáng đưa đến Castelnaudary.

Me-xừ De Rieux bị bắn chết, xác ông ấy đã được nhận diện.

Về phần chàng, người ta thấy ngã xuống từ mình ngựa, nhưng sau đó không ai biết chắc chuyện gì đã xảy ra với chàng. Em dò hỏi chàng ngã ngựa vào hoàn cảnh ra sao, và họ bảo chàng bị phục kích.

Những người lính muốn biết em là ai. “Hãy nhìn tôi, rồi đoán thử xem.” Em nói với họ, nghẹn ngào trong nước mắt.

“Tội nghiệp” một người trong bọn họ nói, “cô ta yêu ông ấy thế kia!”

Em chộp lấy bàn tay người này thiếu điều định hôn lấy anh ta. “Xin hãy đi cùng tôi,” em nói, “giúp tôi tìm chàng với, chết sống gì cũng được.”

“Chúng tôi sẽ giúp tiểu thư,” tiếng của hai hay ba người lính đồng cất lên, một người nói tiếp, “Xin hãy theo chúng tôi.” Người lính vừa nãy em chọn là người hướng đạo cầm lấy cây đuốc rồi đi trước soi đường. Em lúp xúp bước đi theo họ.

Một người đưa tay có ý mời em tựa vào khỏi ngã. “Xin cảm ơn, tôi còn đủ sức.” Em nói.

Tình thực, em không nghe thấy sự mệt mỏi, và xem ra vẫn sẵn sàng đi đến tận cùng trời cuối đất nếu cần.

Toán người chúng em đã đi chừng ba trăm bước chân. Cứ mười bước là gặp một cái xác, và em đều muốn xem liệu đấy có phải là chàng hay không, song những người lính ấy vừa lôi em đi tiếp vừa nói, “Không phải chỗ này đâu, tiểu thư à.”

Cuối cùng chúng em đến một hẻm núi nhỏ nấp dưới tán ô liu, đó là một con đường mòn men theo suối. “Là nơi này,” mấy người lính cất tiếng.

Em đưa tay ôm trán lảo đảo, thấy mình choáng váng mất một lúc. Thế rồi chúng em bắt tay vào tìm kiếm, bắt đầu từ đỉnh dốc dò xuống. Em dành lấy cây đuốc từ trên tay người hướng đạo rồi cúi gần sát mặt đất. Lần lượt nối tiếp nhau, em kiểm tra xem từng cái xác. Có hai xác nằm tư thế úp sấp, một có y phục như sĩ quan, mái tóc sẫm màu như tóc chàng vậy. Em lật ngửa cái xác ấy rồi vén tóc anh ta: không phải chàng.

Thình lình em kêu lên em vừa nhìn ra chiếc mũ của chàng! Em cúi xuống cầm lấy. Đúng rồi, những cánh lông vũ do chính tay em cài lên không nhầm lẫn được nữa.

Đây là nơi chàng ngã xuống. Nhưng chàng ngã xuống chết, hay chỉ là bị thương? Đấy mới là câu hỏi.

Những người lính dẫn đường cho em đang nhỏ giọng bàn bạc. Em thấy một người trong bọn họ ra hiệu về phía con suối. “Ông nói gì?” tôi hỏi.

“Tiểu thư à, chúng tôi đang nói là người bị thương nhất là vì trúng đạn thì bao giờ cũng khát nước. Nếu Bá tước Moret chỉ bị thương không thôi thì ông ấy sẽ bò đến chỗ con suối nơi hẻm núi để tìm nước.” Người ra hiệu về phía con suối trả lời.

“Ồ! Thật thế ư!” Em kêu lên. “Vậy thì hãy đến đấy!” Nói rồi em lao nhanh qua những thân cây ô liu.

Bờ dốc dựng đứng nhưng em không màng đến. Ceres đuốc trong tay tìm kiếm Persephone mất tích có lẽ cũng không thể nhanh hơn, cho dẫu nàng có là nữ thần. Chỉ loáng mắt em đã có mặt bên bờ suối.

Quả đúng là có hai hay ba người bị thương cố sao lết đến được con suối. Một đã chết khi còn chưa đến nơi, kẻ thứ nhì chạm được tay vào suối, nhưng chỉ ngang chừng ấy; kẻ thứ ba vục đầu xuống dòng chảy, và đã chết khi đang uống nước.

Một trong ba cái xác ấy bỗng cất tiếng thở dài; đấy là kẻ vừa với đến mép suối đã ngất đi. Hơi mát của không khí về đêm, hay phép mầu nào đó, đã giúp anh ta tỉnh lại.

Em quỳ xuống cạnh cái xác, ghé đuốc soi vào mặt, và bật tiếng la hoảng. Đấy chính là cận vệ của chàng, Armand.

Nghe tiếng kêu, cậu ấy mở mắt, thất thần, ngơ ngác.

Mắt cậu ấy giương lên nhìn em. “Nước,” cậu ấy cất giọng khàn đục.

Em múc nước vào mũ của chàng định mang đến cho cậu ấy, một người lính ngăn em lại. “Khoan để cậu ta uống,” anh ta nói nhỏ. “Người bị thương có thể chết hẳn khi uống nước.”

“Nước!” kẻ hấp hối lặp lại.

“Được,” em nói, “tôi sẽ để cậu uống, nhưng trước hết hãy nói tôi nghe Bá tước Moret giờ ra sao.”

Cậu ấy nhìn kỹ hơn vào mặt em và cuối cùng đã nhận ra. “Tiểu thư De Lautrec đấy ư?” cậu ấy nói yếu ớt.

“Đúng rồi, Armand ơi, là tôi đây,” em nói. “Tôi tìm chủ của cậu. Chàng ấy đâu? Chàng ấy đâu rồi?”

“Nước!” cậu ấy một mực, giọng nói cơ hồ nghe không rõ.

Em sực nhớ mình có trong túi ve thuốc muối. Em lấy ra kề vào môi và câu ấy dường như hơi tỉnh lại đôi chút.

“Vì Chúa, chàng ấy giờ ở đâu?” em hỏi.

“Tôi không biết,” cậu ấy đáp.

“Cậu thấy chàng gục ngã phải không?”

“Phải.”

“Chết hay bị thương?”

“Bị thương.”

“Ở đâu?”

“Sườn dốc.”

“Phía nào?”

“Fendeille.”

“Giữa binh lính nhà vua hay của Montmorency?”

“Montmorency.”

“Rồi sau đó?”

“Tôi chỉ nhớ có thế. Tôi cũng bị thương, ngựa trúng đạn, tôi ngã xuống. Đêm đến, tôi lết đi vì khát, gần đến được suối nhưng ngất đi. Nước! Nước!”

“Để cậu ấy uống được rồi,” người lính nói. “Chắc cậu ấy chỉ biết có thế.”

Em khum tay vốc nước trong chiếc mũ của chàng. Mấy người lính thì nâng đầu kẻ bị thương đỡ dậy và em kề vốc nước vào môi cậu ấy. Cậu ấy uống liền ba bốn ngụm, hối hả và thèm khát, rồi ngửa đầu ra sau, thở hắt ra, toàn thân cứng đờ.

Cậu ấy đã chết.

“Tiểu thư thấy đấy, phải để cậu ta nói trước khi cho uống nước,” người lính nói. Anh ta buông tay khỏi đầu Armand tội nghiệp, và nó nặng nề đập xuống đất.

Em đứng tần ngần mất một lúc, hai tay xoắn vào nhau lo lắng.

“Ta làm gì đây, tiểu thư?” người làm vườn hỏi.

“Anh biết đường nào đi Fendeille chăng?” Em hỏi.

“Có ạ.”

“Vậy thì chúng ta đi Fendeille.” Em quay sang những người lính và hỏi, “Ai trong các anh đi cùng chúng tôi chăng?”

“Tất cả!” họ đáp.

“Vậy ta đi thôi.”

Mọi người ngược theo đường mòn ra khỏi hẻm núi, rồi đi vào một đồng cỏ, tại đây toán người của em gặp một viên sĩ quan dẫn theo hơn chục người lính. Người trong toán của em quay sang thầm thì với nhau. “Chuyện gì thế ạ?” em hỏi.

“Chúng tôi đang nói ngài sĩ quan kia có khi biết được tin gì đấy.”

“Ai cơ?”

“Người ấy đấy.” Họ chỉ người chỉ huy dẫn đầu toán tuần tiễu.

“Sao các anh cho là ông ấy có thể cho tôi tin gì đấy?”

“À, vì ông ấy tham chiến ở đây.”

“Vậy thì ta đến gặp ông ấy.” Nói rồi em đi vội về phía viên sĩ quan.

Một người lính đi cùng ngăn em lại. “Khoan đã,” anh ta nói, “tiểu thư…”

“Sao anh ngăn tôi?”

“Tiểu thư có chắc mình muốn biết những gì ông ấy phải nói chăng?” người lính hỏi.

“Bằng mọi giá!”

“Dù ông ấy nói gì?”

“Dù ông ấy nói gì.”

“Vậy để tôi mời ông ấy đến.” Anh ta bước về phía trước. “Đại úy Bitéran?”

Viên sĩ quan dừng chân, chú mục nhìn xuyên qua bóng tối. “Ai gọi đấy?” ông hỏi.

“Chúng tôi mong muốn hỏi thăm, mon officier⁸².”

“Ai cơ?”

“Một vị tiểu thư.”

“Tiểu thư! Giữa bãi chiến trường, vào giờ này?”

“Đâu có gì lạ, thưa ngài nếu tiểu thư ấy đến nơi trận địa tìm kiếm người thương yêu, để săn sóc nếu người ấy thương tích, để chôn cất nếu người ấy đã chết.”

Viên sĩ quan tiến lại; ông ta là một người trạc khoảng ba mươi. Trông thấy em, ông tháo mũ, để lộ gương mặt quý phái và đạo mạo bên dưới mái tóc màu vàng óng. “Tiểu thư, Cô muốn kiếm ai?” ông cất tiếng hỏi em.

“Antoine de Bourbon, Bá tước Moret,” em trả lời.

Viên sĩ quan nhìn em chăm chú hơn. Thế rồi, mặt hơi tái đi, giọng nói biến đổi, ông hỏi lại, “Bá tước Moret? Nàng muốn kiếm Bá tước Moret?”

“Đúng vậy, Bá tước Moret. Những người tốt bụng này bảo tôi rằng ngài, biết nhiều hơn ai khác, có thể cho tôi hay chuyện gì đã xảy ra với chàng.”

Ông nhìn những người lính bên em, môi mím chặt, mặt cau lại. “Mon Capitaine⁸³!” một người trong nhóm đứng ra nói. “Dường như tiểu thư đây là vị hôn thê của ông ấy, và cô ấy muốn biết chuyện gì xảy ra với ông ấy.”

“Me-xừ, xin vì Chúa!” Em nấc lên. “Ngài đã gặp Bá tước Moret đúng không, ngài biết đôi điều về chàng đúng không. Làm ơn nói tôi hay những gì ngài biết.”

“Tiểu thư, đây là những gì tôi biết: Tôi được lệnh đưa đại đội kỵ binh mai phục chỗ hẻm núi đàng kia. Chúng tôi vãi ra một loạt đạn rồi lùi lại nhử địch. Bá tước Moret, kẻ không đời nào khước từ thách đấu và nhanh chóng thể hiện tính can trường, đã liều lĩnh xông vào. Cậu ấy giương khẩu súng ngắn hỏa mai nhắm vào… tiểu thư à, chẳng giấu gì cô… vào chính tôi đây. Phát đạn của cậu ấy tiện đứt cánh lông vũ trên mũ của tôi. Tôi bắn trả, đường đạn chính xác hơn, tiếc là phải nói vậy.”

Em bật ra tiếng kêu kinh hoảng. “Là ông sao?” Em vừa nói vừa lùi lại.

“Tiểu thư à,” viên đại úy tiếp, “đấy là một trận đấu vô tư, tôi cứ ngỡ mình giáp mặt viên sĩ quan nào đấy trong hàng ngũ ngài Thống chế - Công tước mà thôi. Giá mà biết người tấn công mình là một vị hoàng tử, lại là con trai Quốc vương Henri IV, hẳn là tôi chấp nhận chịu thiệt với tính mạng trước khi bắn trả. Nhưng chỉ khi nghe cậu ấy hô lên ‘Cho ta! Vì dòng dõi Bourbon!’ tôi mới hiểu ra mình vừa gây tai họa.”

“Ôi, đúng thế!” Em bật khóc. “Một tai họa tồi tệ! Nhưng, làm ơn nói tôi hay, phải chàng đã chết rồi chăng?”

“Tôi không biết, tiểu thư à ngay khi ấy thì ngự lâm pháo thủ bên họ khai hỏa. Kỵ binh xạ thủ bên tôi cũng đáp trả thích đáng. Chúng tôi rút lui và tôi thấy họ đứng bên xác ngài Bá tước, đầm đìa máu me, không có mũ.”

“Ôi! Mũ chàng ư, nó đây!” em áp chặt lấy nó vào đôi môi của mình.

“Tiểu thư ơi,” viên đội trưởng nói, vẻ đau thương thực lòng, “xin cô cứ yêu cầu. Lỡ gây tai họa như thế rồi, sao tôi có thể… tôi không có ý nói chuộc lỗi, nhưng ít ra cũng giúp cô tìm kiếm? Cô nói đi, khả năng chừng nào tôi gắng hết chừng ấy.”

“Cảm ơn, Me-xừ,” em cố giữ bình tĩnh, “việc duy nhất ngài giúp được là hãy làm ơn nói tôi hay người ta khiêng chàng về hướng nào.”

“Về hướng Fendeille, tiểu thư à,” ông ta trả lời ngay; “nhưng vì sự an toàn, hãy theo con đường mòn cách đây một trăm bước bên phải. Đi chừng một dặm cô sẽ gặp một ngôi nhà ở đấy người ta có lẽ cũng biết thêm gì đấy.”

“Tốt lắm,” em đáp rồi quay sang người làm vườn, “Cậu hiểu mà, phải không?”

“Vâng, tiểu thư.”

“Ta đi thôi.”

“Hãy dùng ngựa của tôi mà đi,” viên sĩ quan rụt rè đề nghị.

“Xin cảm ơn, Me-xừ,” em trả lời. “Tôi đã quấy rầy ngài với tất cả những gì cần hỏi, và ngài cũng đã nói hết tất cả những gì tôi muốn biết.”

Em trao nắm tiền vàng cho ba người lính dẫn đường. Hai người từ biệt, người thứ ba nhất quyết đòi hộ tống em đến tận ngôi nhà vừa được cho biết. Dù vậy, em không cưỡng nổi ý muốn nhìn lại lần cuối cùng chỗ đất đã thấm đẫm máu chàng; em ngoái lại thấy viên đại úy vẫn còn đứng im lìm ở đấy, dõi mắt nhìn em như kẻ đàn ông thất thần nhìn nỗi bất hạnh.

Dọc đường đến ngôi nhà theo lời chỉ dẫn, thây người nằm la liệt khắp nơi, nhưng vào khi ấy thì cảnh tượng đã trở thành quen thuộc và em dấn bước dứt khoát đi qua những lùm cỏ dính máu cao tận gối.

Toán người của em đến được ngôi nhà, chỗ nào cũng đầy kín thương binh của cả hai phe, một số nằm ngoài sân được phủ đầy rơm rạ. Em vào bên trong ngôi nhà thương đau khổ ấy dùng lời lẽ hỏi người hấp hối và dùng mắt để hỏi người đã chết. Nghe thấy lời em hỏi, một người chờ chết chống khuỷu gượng dậy. “Bá tước Moret ư?” anh ta nói. “Tôi thấy ông ấy ngang qua đây trong cỗ xe ngựa của Me-xừ.”

“Đã chết hay bị thương?” Em hỏi.

“Bị thương,” người đàn ông hấp hối đáp, “nhưng ông ấy cũng như tôi, chín phần chết chỉ còn một phần sống.”

“Chúa ơi!” Em nức nở. “Họ đưa chàng đi đâu?”

“Không biết nhưng tôi có nghe họ nhắc đến một cái tên khi cỗ xe rẽ hướng ở ngã tư đường.”

“Là gì?”

“Bà De Ventadour.”

“Vâng, tôi hiểu rồi bà De Ventadour ở gần đó, tại Tu viện Prouille. Đúng rồi! Cảm ơn nhé, bạn tôi.”

Thế rồi, để lại vài đồng louis cạnh anh ta, em ra ngoài bảo với người làm vườn, “Chàng ở Tu viện Prouille.”

Tu viện Prouille cách đó hai dặm đường. Ngựa của người làm vườn đã kiệt lực, ngựa của em thì đã bỏ lại nơi đồng cỏ chiến trường. Gọi được một cỗ xe ngựa, hay thậm chí là một chiếc xe kéo của nông phu, là điều không thể; mà đi tìm thì sẽ lãng phí mất thời gian quý báu. Em không thấy mệt, vậy là chúng em chân đất lên đường.

Đi được non dặm đường thì cơn dông chờ chực đã ập xuống, trời bắt đầu trút mưa. Nhưng đầu óc em giờ đây chỉ nghĩ đến mình chàng em không cảm thấy trời mưa, em không nghe thấy dông tố, em lầm lũi lội qua những luồng nước chảy xiết trên lối mòn lúc tối lúc sáng như ban ngày. Ngang qua một cây sồi già, người làm vườn van em vào tránh mưa một lát đợi cho cơn dông qua đi, nhưng em lắc đầu và cắm cúi bước đi. Một phút sau, có tiếng sét giáng xuống xé thân cây sồi rách bươm từng mảnh.

Em dừng lại đủ lâu để cho thấy chuyện gì xảy ra. “Phải rồi, tiểu thư,” người làm vườn nói, “cô có cả bầu trời bảo bọc, vậy thì, miễn Thượng đế ban cô sức mạnh, ta đi thôi.”

Đi thêm chừng một giờ thì ánh chớp trên trời vụt sáng chiếu rõ tòa tu viện nơi em muốn đến. Em giục tất cả nhanh chân bước; và chốc sau thì chúng em đến đích.

Trong tu viện, mọi người đã ngủ, hoặc đang giả vờ ngủ. Em đánh động đủ lớn để ngay cả trong giấc ngủ say nhất họ cũng phải tỉnh giấc: người gác cổng, các sơ, cả mẹ bề trên nữa.

Sau dễ cả ngàn thủ tục phòng ngừa, cuối cùng họ cũng chịu mở cửa tu viện. Họ nghe rõ tiếng em đập cửa, nhưng dường như sợ sệt đấy là sự đột nhập của đám người hung hãn nào đó. Em hấp tấp xưng danh bản thân, và lập tức hỏi tin về chàng.

Sơ canh cổng biết em muốn hỏi về ai, nhưng trả lời chưa hề thấy chàng, hay thậm chí là biết chuyện chàng bị thương hay không. Em đòi được nói chuyện với bà De Ventadour, và họ đưa em đến chỗ bà ấy.

Em gặp bà ta lúc này đã y phục chỉnh tề tiếng động vừa rồi khiến bà thức giấc vội vàng ra khỏi giường. Em cho rằng sắc mặt của bà trông tái đi, hình như bà đang run rẩy. Bà cãi chính rằng đây không phải vì sợ hãi khi nghe em đập cửa, mà do tưởng lầm là đám binh lính bất lương nào đấy đến quấy nhiễu ngoài cổng.

Em trấn an bà ta, giải thích rằng em đến từ Tu viện Saint-Pons, đã ra nơi chiến địa ra sao, tìm thấy nơi chàng ngã xuống như thế nào. Em đưa bà xem chiếc mũ của chàng lúc này vẫn giữ chặt trong tay, em kể với bà những gì mình nghe được từ người lính đang hấp hối, và van bà hãy vì chúa mà nói với em những gì bà biết về chàng.

Bà trả lời người lính ấy có lẽ đã nhầm, hoặc giả cỗ xe ngựa ấy sau khi rẽ sang đường đi đến tu viện có lẽ đã đi theo lối khác, trái phải gì đấy, và chọn lấy tuyến đường khác. Gì thì gì, bà ta không hề thấy chàng, và không có tin gì về chàng.

Em buông thõng đôi bàn tay đang chìa ra van vỉ và buông mình xuống chiếc trường kỷ gần đấy bao sức lực bây giờ đã bỏ rơi em, đến cả niềm hy vọng cũng vậy.

Mẹ bề trên gọi người giúp việc, bảo họ giúp em thay y phục đến tận giờ vẫn đeo dính trên người từ trận mưa sũng nước. Em đã tuột mất giày đâu đó dọc con đường lầy lội, và chân trần mà đi ít nhất cả dặm đường. Họ mang em đặt vào chậu tắm, em nằm đấy thẫn thờ, trong trạng thái gần như vô thức.

Đang dần hồi tỉnh, em nghe họ trò chuyện về ai đấy có thấy một cỗ xe theo đường về Mazères. Em hỏi họ: đấy là tin từ người nông phu mang sữa buổi tối đến cho tu viện.

Mẹ bề trên đề nghị cho em mượn cả cỗ xe và ngựa nếu em muốn tiếp tục tìm kiếm. Em nhận lời.

Họ mang y phục lại cho em, vì, ánh sáng đầu tiên của ngày đang ùa về, em không muốn phí thêm giây nào để tiếp tục lên đường. Nói chàng được đưa đến Mazères nghe ra khá hợp lý, vì Mazères là một pháo đài đứng về phe của Montmorency.

Bà De Ventadour cũng để em mượn cả người xà ích riêng của bà ta. Xếp đặt xong xuôi, mọi người khởi hành.

Villeneuve-le-Comtat, Payra, rồi Sainte-Camette, nơi nào chúng em cũng hỏi han, tìm kiếm, nhưng ở những ngôi làng ấy chẳng những không ai trông thấy gì, thậm chí cũng chẳng ai hay biết gì về Chiến trận Castelnaudary vừa xảy ra.

Xe ngựa tiếp tục lóc cóc trên con đường đi đến Mazères. Ở đấy hẳn là phải có người biết gì đấy: cổng lâu đài ắt là được trông coi bởi lính gác trung thành với Me-xừ De Montmorency, người chẳng có việc gì phải che giấu sự hiện diện của bá tước Moret.

Chúng em ghé qua từng cánh cổng lâu đài: họ chẳng thấy cỗ xe nào cả, họ không hay Bá tước Moret trúng thương gì cả, Chiến trận Castelnaudary là tin tức đầu tiên họ hay được từ chính chúng em.

Chẳng bao lâu chúng em có bằng chứng điều này là sự thật, khi một sĩ quan phóng ngựa như bay đến đấy thông báo rằng Me-xừ De Montmorency bây giờ là tù binh, Me-xừ De Rieux đã vong mạng, chiến trận thua tan tác, lính tráng mạnh ai người ấy lo.

Sau đó, mọi người quá bận bịu chẳng ai còn hơi đâu trả lời thêm gì nữa.

Em hoàn toàn mất dấu của chàng! Chúng em bắt đầu dò la hú họa, khoanh vùng một chu vi rộng lớn bao quanh nơi xảy ra sự kiện, như thợ săn khoanh vùng tìm dấu thú săn. Chúng em đến Belpech, Cahuzac, Fanjeaux, Alzonne, Conques, Peyriac; không nơi nào có bất cứ manh mối gì về cỗ xe đưa chàng đi qua. Đâu đó từ Fendeille đến tu viện, chàng biến mất tăm như ảo ảnh.

Tại Peyriac, em gặp viên quản gia của lâu đài nhà em tại Valence, ông ấy chuyển lời thân phụ em nhắn là sẽ về đấy lưu lại chừng hai ba tháng. Họ van nài em chấm dứt việc tìm kiếm và hãy trở về nhà.

Vậy là sau ba tuần, mọi hy vọng tìm thấy chàng đã tiêu tan, em đành nghe theo gia nhân về lâu đài.

Cha em về vào ngày tiếp sau đó, và thấy em thẫn thờ như cái xác không hồn. Theo lệnh người quản gia, mọi người trong lâu đài đều tỏ ra hết sức dè dặt, không ai hé ra dù một lời về chuyến hành trình của em.

Cha đến ngồi bên giường cùng em. Ông là người nghiêm nghị, thậm chí có phần khắt khe như chàng đã biết. Em từng thưa với ông về tình yêu em dành cho chàng, và lời chàng hứa rằng sẽ là chồng em. Niềm vinh hạnh về mối quan hệ thông gia quá sức lớn lao nên ông đành xếp lại dự định đắc ý của mình, đấy là tác hợp giữa em với Tử tước De Pontis, con trai vị bằng hữu lâu năm nhất của ông. Nhưng giờ đây với cái chết của chàng, dự định ấy với ông một lần nữa lại là nỗi ước mong trên hết.

Thêm nữa, Louis XIII đã trách mắng ông gay gắt về việc để ái nữ đem lòng yêu thương một tên phản loạn, mà chàng lại là em vua nên vua càng tức giận bội phần. Đất phongvà điền sản của chàng tất cả đều bị tước sạch, và giả thử rằng chàng không được mặc nhận là đã chết, nhất định chàng sẽ bị xét xử và khép tội như đối với Montmorency, dẫu chàng có là con trai quốc vương đời trước chăng nữa.

Vậy nên cái chết của chàng, cái chết giữa chiến trận, có khi lại là điều may. Viên đại úy mà em đã gặp mặt và chất vấn, kẻ sát nhân mà em nguyền rủa, kẻ mang gương mặt tái xanh khiến em hãi hùng giữa cơn mê, tên giết người ấy đã giúp chàng khỏi bị đưa lên giá treo cổ.

U uất, rũ rượi, em im nghe tiếng cha đều đều bên tai. Ý ông đã quyết: Bá tước De Pontis, người chiến đấu bên hàng ngũ Thống chế Schomberg, đang có sự ân sủng hoàng gia. Cha em cùng ông ấy là hai người cực lực trách cứ em lẫn me-xừ Hồng y.

Về phần mình em làm hết những gì có thể. Em xin cha cho em ba tháng: nếu sau thời gian ấy em vẫn không có tin tức về chàng, hay chắc chắn rằng chàng đã chết, em sẽ đến giáo đường cùng Tử tước De Pontis.

Ngày 30 tháng 10, Me-xừ De Montmorency bị hành quyết. Khi ấy em chỉ còn thiếu điều chúc phúc cho kẻ giết chàng, bởi em biết nếu chàng phải chịu cảnh như ngài Công tước đáng thương, chắc chắn em sẽ là người tự sát trước.

Chẳng còn sự ngờ vực nào nữa về số mệnh của chàng, ai ai cũng bảo chàng đã chết. Em là người góa phụ chưa hề được kết hôn cùng chàng!

Ba tháng trôi qua. Vào hôm cuối cùng tháng thứ ba, thân phụ em đặt chân vào lâu đài cùng Tử tước De Pontis.

Em biết rõ cha em là người đúng hẹn đến mức nào, và cũng không muốn để người đợi. Bước vào nhà, ông đã thấy em trong bộ váy cưới.

Đồng hồ điểm mười một tiếng. Đức cha tư tế đang đợi ở giáo đường. Em đứng lên tựa vào tay phụ thân. Bá tước De Pontis bước theo cùng con trai ông ấy. Theo sau họ là năm sáu người bạn hữu, vài mươi người họ hàng, cùng tôi tớ của cả hai nhà.

Đoàn người thong thả đi về phía giáo đường.

Cha em không nói không rằng, ông chỉ giương mắt nhìn em. Dường như ông đang lấy làm lạ thấy em đi bằng vẻ thản nhiên thinh lặng.

Như thánh tử đạo về cõi chết, mặt em sáng bừng giữa lúc chân đều bước tiến đến nơi hành hình.

Đoàn người vào bên trong nhà thờ, em thấy mình đang nở nụ cười trên khuôn mặt tái mét, như kẻ bị đắm thuyền đang trôi giạt giữa cơn dông bão thì nhìn ra được bến an toàn.

Cha tư tế đang đợi ở bàn thờ, đoàn người tiến đến và mọi người đồng quỳ xuống. Em vốn lo đến lúc này thì hơi sức của em mất hết. May thay, em vẫn còn mạnh mẽ, và tận đáy lòng thầm cảm ơn Chúa về điều này.

Cha tư tế hỏi Tử tước De Pontis chàng có chấp nhận em là hiền thê hay không. “Thưa có,” chàng trả lời.

Ông mang cùng câu hỏi ấy sang em, rằng em có chấp nhận Me-xừ De Pontis làm chồng hay chăng. “Đức lang quân của con đời này và đời sau,” em trả lời, “chỉ mỗi đấng cứu rỗi Jesus mà thôi, và mãi mãi không là bất kỳ ai khác.”

Em nói bằng giọng điềm tĩnh và dứt khoát lạ lùng, không ai trong nhà thờ nghe sót một từ nào.

Me-xừ De Pontis giương mắt nhìn em hoảng sợ, như rằng em đã hóa điên. Thân phụ em liền bước về phía trước.

Nhưng em, em đã bước qua khung cửa ngăn em với bàn thờ thánh lễ, hai tay đưa lên trời, và cất tiếng nói lớn, “Từ giây phút này trở đi, tôi đã là người hiến mình cho Chúa, và chỉ mỗi Chúa có quyền ban mệnh lệnh cho tôi!”

“Isabelle!” cho em hét lên. “Con thách đố quyền phụ thân đấy ư?”

“Có một thứ quyền hành cao hơn và thần thánh hơn của người, thưa cha,” em lễ phép trả lời. “Đó là quyền của người duy trì lòng chung thủy của con trên đường đến với sự bất hạnh. Cha ơi, con không thuộc về nơi thế gian này nữa cúi xin cha cầu nguyện cho con, vì con sẽ cầu nguyện cho cha và cho tất cả.”

Cha em tiến về khung cửa chộp lấy em từ bàn thờ thánh lễ, nhưng cha tư tế giữ tay cha lại. “Bất hạnh thay!” ông ấy nói. “Bất hạnh thay kẻ nào chặn đứng tâm nguyện này, hay là tìm cách ngăn cản nó! Đây là cô gái đã hiến mình cho Chúa; và nhân danh người tôi tiếp nhận nàng ta. Nhà của Chúa là chốn nương tựa thiêng liêng mà không ai, kể cả thân phụ, có quyền ép nàng đi ngược lại sự quyết ý của mình.”

Lời cảnh báo này có thể chưa đủ để chặn đứng cha lại, song Bá tước De Pontis đã tiến đến lôi ông đi. Chàng Tử tước cùng đoàn người cũng theo ông ra ngoài, và cánh cửa khép lại sau lưng họ.

Cha tư tế hỏi em muốn được lui về ẩn tu ở nơi đâu, em xin được đưa về tu viện Ursuline.

Cha em liền bỏ về Paris để gửi kháng nghị lên Hồng y. Song những gì ông nhận được từ Hồng y là tờ huấn lệnh rằng trong thời hạn một năm em không phải làm theo lời đã nguyện.

Năm ấy đã trôi qua. Sau ngày đầu tiên năm thứ nhì, em đã trở thành người nữ tu.

Đấy là chuyện bốn năm về trước. Suốt bốn năm ấy, mỗi ngày qua đi là một ngày em cầu nguyện cho chàng, hôn lên cánh lông vũ của chiếc mũ mà em nhặt được ở nơi chiến địa Castelnaudary, di vật duy nhất của chàng em có được.

Giờ thì chàng đã biết tất cả.

Đến lượt chàng, hãy tỉ mỉ thuật lại em tất cả, thật tỉ mỉ; nói em biết phép mầu nào giúp chàng còn sống; nói em biết nơi chàng ở bây giờ là đâu; nói em biết làm sao để gặp được chàng. Và hãy nhanh chóng nói bằng hết trước khi em hóa thành kẻ điên dại!

17 tháng 5, bốn giờ sáng.

XVII

Sáu giờ sáng, ngay sau khi nhận được thư nàng

Trong một lúc, Chúa đã rời mắt khỏi chúng ta, phải chăng lúc ấy ác thần đã ghé ngang và chạm vào mái đầu hai ta.

Đến lượt em lắng nghe tôi nhé.

Em biết là tôi giao ước những gì với hoàng huynh Gaston. Tôi từng hy vọng nếu giữ đúng lời hứa cho một việc, xem như tôi đã làm tròn bổn phận cho tất cả.

Đại thần phụng sự của nhà vua tỏ ra chỉ biết mỗi vua mà chẳng màng gì đến anh em chúng tôi. Thói độc đoán này là không thể chấp nhận đối với người là Con trai Pháp quốc; mỗi lần Hồng y lợi dụng danh nghĩa của vua, dùng ấn vua mà không hỏi qua ý vua, là thêm một vết đen in vào kẻ đại thần ấy. Đều đặn mỗi ngày ông ấy ban mệnh lệnh trong nhà của Henri IV mà không lý gì đến những người con trong nhà, kể cả người đang ngồi trên ngai vàng.

Đã vậy, giữa lúc một phần ba người dân Pháp quốc xoay sở được miếng ăn tàm tạm; một phần ba sống bằng thứ bánh mì yến mạch thô cứng; và một phần ba còn lại, như loài vật nuôi lem luốc giữa trang trại, tồn tại qua ngày với hạt sồi và bã rượu trừ bữa, ông ta thu vén cho riêng mình cả gia tài những hai trăm triệu đồng tiền vàng.

Khắp vương quốc, ông ấy được ban quyền kiểm soát vô số đồn lũy và lãnh địa hoàng gia. Ông có Brouage, Oléron, Ré, La Rochelle, Saumur, Angers, Brest, Amboise, Le Havre, Pont-de-l’Arche, và Pointoise, ngay tại các ngõ vào Paris. Ông là chủ nhân cả giáo khu và thành Verdun. Ngoài những đơn vị đồn trú ở hết thảy những thị trấn, pháo đài và thành trì vừa kể, ông còn là Đô đốc Hải quân. Ông có binh đoàn cảnh vệ riêng, ông nắm giữ trong tay tất cả chìa khóa đi vào Pháp quốc.

Phần còn lại của nước Pháp, hợp lại chống ông ấy, là không đủ để dấy lên một đạo binh đối kháng với binh lực hùng hậu của ông ấy. Chốn nhà lao trở thành mồ chôn kẻ bề tôi chân chính, lèse-majesté⁸⁴ không còn dành riêng cho những ai nổi loạn chống lại nhà vua hay vương triều, mà cả những ai thiếu sự sốt sắng và tuân phục mù quáng trước ý đồ và ý chí của tể tướng.

Tôi phải nói tất cả những điều trên, đầu tiên và trước hết, vì đó là nguyên cớ khiến tôi rời xa em để về sát cánh bên kẻ mà sau này lại quay ra phủ nhận tất cả, dù là còn sống hay đã chết.

Với tôi, phiên tòa xét xử và hành quyết Thống chế De Marillac đã quyết định tất cả. Tôi thư từ thường xuyên với hoàng huynh Gaston và Thái hậu Marie de Médicis, người luôn đến với tôi bằng tình thân thắm thiết. Và tôi quyết định gắn liền số phận của mình theo với họ.

Em còn nhớ tôi buồn rầu biết bao khi ấy? Em còn nhớ cảm hoài của tôi, tiếng tôi tan thành lệ khi thổ lộ cùng em tương lai của mình đang mịt mờ hơn cả những chiếc lá non của tán cây che bóng nơi ta thường bên nhau trò chuyện? Em còn nhớ tôi đã ra sao khi bảo em chờ ba tháng rồi mình sẽ tính chuyện phu thê, dù vẫn nói ngày hạnh phúc nhất đời chính là ngày tôi thành người em gọi là chồng?

Tình thực, kể từ lúc ấy tôi đã bí mật dự phần vào công việc của hoàng huynh Gaston và là kẻ trung gian liên lạc giữa ông ta với ngài Montmorency đáng thương.

Em dặn tôi đừng bỏ qua chi tiết nào dù nhỏ; tôi sẽ không quên hay bỏ sót, giá như vậy sẽ biện minh cho chính tôi với em và cả với tôi nữa.

Chúng tôi phải có người Tây Ban Nha và người xứ Naples sát cánh bên mình. Quả tình, khi Montmorency tuyên bố đứng về phe chúng tôi, người Naples thực sự đã xuất hiện ngoài khơi Narbonne nhưng họ lại không dám đổ bộ, còn người Tây Ban Nha thì họ đồn binh trống kèn inh ỏi ở Urgen đất của họ ở phía bên kia, mà không chịu vượt biên giới đặt chân vào nước Pháp.

Em đã thấy quanh mình đâu đâu cũng khởi nghĩa. Em đã nghe tiếng gào thét nổi dậy tại Bagnols, Lunel, Beaucaire và cả Alais. Một sáng tôi nhận được, một sáng đến tay tôi, là bản tuyên ngôn trong ấy hoàng huynh Gaston tự phong mình là Phó TổngTư Lệnh Pháp quốc. Cõi lòng trĩu nặng, bởi tôi biết đấy là dấu hiệu báo trước sự chia ly.

Không lâu sau đó, như em biết được từ lá thư vua gửi cho thân phụ của em ra lệnh ông ấy lên đường đi Paris, Gaston trở về Pháp với một ngàn tám trăm kỵ binh. Những người này đốt phá vùng ngoại ô hẻo lánh Saint-Nicolas và nhà cửa của những ai là thành viên Pháp viện tối cao đã xét xử và khép tội Marillac.

Một ngày sau, đến lượt tôi cũng nhận một lá thư. Hoàng huynh Gaston viết từ Albi triệu tập tôi thực hiện lời thề với ông ta.

14 tháng 8 năm 1632, đấy là ngày tôi thốt lời tạ từ một ngày tiền định, vết nung bỏng rát tận đáy lòng của tôi và của em.

Ồ, chi tiết đọng lại trong em về cảnh ly biệt hết thảy đều xác thực, em hồi tưởng lại cảnh đêm ấy mới trọn vẹn làm sao! Trừ mỗi việc em dõi mắt trông theo thì so ra tôi quay lại nhìn em được lâu hơn. Em đứng trên ban công trước cửa phòng, ánh sáng hắt ra từ phía sau, tôi chìm khuất vào đêm đen tăm tối. Nhưng con đường rồi cũng đến ngã rẽ, sang ngã ấy tôi sẽ hết thấy em.

Chuẩn bị sang ngã ấy, tôi lưỡng lự dừng ngựa, lòng thầm nghĩ hay là quên cả đi những lời cam kết, hãy hy sinh danh dự vì tình yêu để quay lại với em.

Nhưng cửa sổ phòng em đã khép, ánh sáng bên trong đã tắt đi, và tôi nghĩ mình đang nghe thấy Chúa nhắc nhở phải tiếp tục lên đường. Thế là tôi thúc đinh vào bụng ngựa, kéo mũ áo choàng trùm kín đầu, lao thẳng vào bóng đêm chìm sâu phía chân trời, trong đầu vang vang tiếng giục giã “Đi thôi! Đi thôi!”

Hai ngày sau tôi đã ở Albi, suýt bắt kịp hoàng huynh, người đã để lại năm trăm kỵ binh Ba Lan giao tôi chỉ huy rồi tiếp tục hành quân đến Béziers. Sang ngày 29 tháng 8 tôi nhận thư Thống chế - Công tước ra lệnh tập hợp. Tôi dẫn năm trăm lính của mình và đến nơi của ông ấy vào ngày 30 tháng 8.

Ngày 31, chúng tôi họp lại để xem xét vị trí của mình. Chúng tôi tin rằng Me-xừ De Schomberg đang tiến quân về Castelnaudary, và đến lượt chúng tôi cũng hành quân về đó. Song Schomberg đã đến sớm hơn và chiếm lấy một tòa nhà cách nơi giao chiến chỉ mười phút hành quân, tại đây ông tập kết một binh đoàn Vệ binh.

Thế rồi bước sang ngày 1 tháng 9, khi ấy vào lúc tám giờ sáng. Thống chế - Công tước được thông báo tình hình; ông mang năm trăm quân đi thám thính binh lực hùng hậu của Schomberg, và khi đến chỗ tòa nhà thì ông bất thần xua quân tập kích.

Binh sĩ canh giữ bên trong tòa nhà chống trả qua loa rồi rút chạy. Me-xừ De Montmorency để lại một trăm năm mươi quân canh giữ, rồi cùng số còn lại hân hoan trở về với chiến công ban đầu.

Ông gặp chúng tôi tụ họp nơi tòa nhà lớn nhất thị trấn: hoàng huynh Gaston, Me-xừ De Rieux, Me-xừ De Chaudebonne và tôi. Tiến về phía hoàng huynh Gaston, Montmorency nói lớn, “Me-xừ, hôm nay ngài sẽ chiến thắng mọi kẻ thù, hôm nay người con trai sẽ được đoàn tụ cùng thân mẫu. Nhưng,” ông phác một cử chỉ bằng thanh kiếm đầy máu, “chỉ khi mà vào tối nay kiếm của ngài cũng giống như thanh kiếm này của tôi, nghĩa là nhuốm đỏ đến tận cán.”

Hoàng huynh của tôi chẳng quan tâm gì đến kiếm, nhất là khi chúng lem luốc đầy máu tươi, và ông ấy ngoảnh mặt ra nơi khác. “Ôi dào, Thống chế!” ông nói, “ngài huênh hoang mãi chẳng chán à? Lúc nào cũng hứa là đại thắng, mà những hy vọng ấy đời nào thấy gì đâu.”

“Nói gì thì nói,” thống chế đáp, “miễn là ngài vẫn bên tôi và tôi, như ngài nói, đã gieo hy vọng cho ngài, những gì làm được hôm nay là nhiều hơn bất cứ ai làm được cho quốc vương anh ngài vì ta không chỉ đánh cược bằng hy vọng, ta còn đánh cược bằng mạng sống.”

“Sao đây, Thống chế!” Gaston nói bằng cái nhún vai. “Có thực ngài xem mạng sống của người kế vị là chuyện chơi không đấy? Chuyện gì xảy ra không cần biết, tôi nhất định sẽ ra giảng hòa, như đã làm vậy ba lần trước.”

Thống chế cười nhạt, quay lưng lại với Gaston, ông tiến về phía chúng tôi. “Nào, đi thôi,” ông nói, “chưa vào cuộc thi tài, cậu cả đã lo bị dập mũi. Hắn nói sẽ bỏ đi khi ít ra hai tay còn sạch sẽ. Nhưng thiết tưởng nếu hắn đi thật, chẳng phải tôi, chẳng phải cậu, Me-xừ Moret, chẳng phải ông nữa, Me-xừ De Rieux, sẽ là thành phần trong đội hộ tống hắn đấy chứ?

Chúng tôi đáp hẳn nhiên là không.

“Tốt lắm,” Thống chế Công tước tiếp, “vậy hãy đi với tôi vì ta đã thề rằng khi nào đến ngày này, ta sẽ đón nó bằng thanh kiếm trong tay.”

Ngay khi ấy, tin báo cho hay quân của Schomberg đã ra khỏi rừng cây đang tiến về phía chúng tôi. “Đi thôi, quý ngài,” Thống chế Công tước nói, “đã đến lúc tất cả vào vị trí.”

Chúng tôi phải vượt sông bằng một cây cầu nhỏ, nơi mà địch lẽ ra đã có thể đánh chặn nhưng họ không làm vậy. Ngược lại, mưu tính của Me-xừ De Schomberg là nhử chúng tôi lọt vào ổ mai phục bên con đường trũng, chỗ em tìm thấy người cận vệ đáng thương của tôi.

Qua khỏi cầu, tôi vào vị trí chỉ huy cánh trái. Em biết rồi, với tôi đây là lần xung trận đầu tiên. Tôi háo hức muốn thể hiện ngay rằng tuy cùng huyết thống với Me-xừ, nhưng bầu máu nóng trong tôi sục sôi hơn hẳn.

Phía trước, thấy một đạo kỵ binh xạ thủ đứng tách riêng như đội quân xung trận: tôi nhằm vào họ tấn công. Tôi đặc biệt chú ý viên sĩ quan mà em đã gặp vào đêm sau trận chiến. Anh ta là một quý ông can đảm, trước lửa đạn vẫn tỏ ra bình thản như đang lúc duyệt binh. Tôi thúc ngựa lao thẳng vào anh ta và nổ súng. Đúng như em kể, phát đạn từ khẩu súng ngắn hỏa mai đã tiện đứt nhánh lông vũ trên mũ của anh ta. Anh ta bắn trả. Tôi nghe một đòn cực mạnh giáng vào sườn bên trái của mình, tôi đặt tay lên đó mà không biết mình định tìm cái gì, khi rụt về thì bàn tay ướt đẫm máu tươi.

Tôi không thấy đau nhiều vào lúc ấy, nhưng có thứ gì đấy như làn mây đỏ bay ngang, mặt đất dưới chân chao đảo. Con ngựa lồng lên, một động tác tôi không còn đủ sức mạnh kiềm chế. Tôi thấy mình tuột ra khỏi yên ngựa; thế rồi tôi hét lên, “Cho ta!Vì dòng dõi Bourbon!” Và rồi bóng hình em hư ảo hiện ra.

Nhắm mắt lại, tôi mơ hồ nghe thấy một loạt đạn hỏa mai vang lên, rồi một bức màn lửa trải rộng ra phía trước.

Chắc hẳn toán quân người Ba Lan dưới quyền đã mang tôi đi, vì kể từ lúc ấy cho đến khi hồi phục lại giác quan, cách nơi ấy chừng một hai dặm đường, tôi hoàn toàn không biết những gì đã xảy ra với mình.

Tỉnh lại tôi rơi vào cơn đau đớn kinh hoàng. Tôi mở mắt, thấy đám đông hiếu kỳ đang bâu quanh đưa mắt chóng chọc nhìn vào bên trong cỗ xe ngựa. Tôi có hình dung ra họ đang đưa mình đi đâu.

Tôi chợt nhớ Me-xừ De Ventadour bạn tôi có người chị là mẹ bề trên của một tu viện gần đây. Gắng hết sức mình, tôi thò đầu ra cửa và ra lệnh đưa tôi đến chỗ bà De Ventadour.

Em thấy đấy, sự đeo đuổi tận lực đã đưa em đi đúng đường, và lỗi không phải ở em vì đã không bắt kịp được tôi.

Cơn đau khiến tôi hồi tỉnh khỏi cơn mê giờ lại quay sang nhấn tôi chìm vào vô thức. Tôi không biết làm thế nào mình được mang đến trước bà De Ventadour, nhưng khi tỉnh lại tôi thấy mình nằm trên một chiếc giường êm ái. Tuy vậy, tôi lại ở một nơi dường như là gian buồng mái vòm dưới mặt đất. Bác sĩ tu viện đang có mặt, song ai đấy ngồi bên thấy tôi mở mắt liền kề tai bảo nhỏ, “Đừng nói cậu là ai đấy nhé.”

Em đã là ký ức sau cùng, rồi lại là ý nghĩ đầu tiên. Tôi đưa mắt tìm kiếm nhưng em không có đó, chỉ thấy quanh mình những gương mặt lạ lẫm. Một người đàn ông tay áo xắn cao, đôi bàn tay máu me nhớp nháp, đấy là vị bác sĩ chăm sóc cho tôi.

Tôi nhắm mắt lại.

Nửa đêm hôm ấy em tìm đến được nơi tu viện. Thế nhưng vì lo sợ Hồng y nên họ bảo với em là không thấy, không biết gì về tôi cả. Thành thử, em không biết là tôi có đó, tôi cũng không biết rằng em đến. Ta gần nhau mà không thấy được nhau.

Tôi chẳng có ý niệm nhiều về những gì xảy ra suốt hai tuần sau khi bị thương. Đây không phải thời kỳ phục hồi mà là sự giằng co giữa cái chết và sự sống.

Cuối cùng tuổi trẻ và ý chí cũng giành được phần thắng; sự sống trở lại với tứ chi tê chồn và bải hoải của tôi, và từ thời điểm ấy trở đi bác sĩ tuyên bố tôi đã thoát cơn nguy hiểm.

Nhưng tôi không được phép rời khỏi giường hay được đưa ra ngoài trời. Tôi vẫn còn rủi ro tính mạng chừng bốn đến sáu tuần nữa.

Chính trong thời gian này người ta đã xét xử và hành quyết ngài Thống chế - Công tước. Cuộc hành quyết ấy càng củng cố nỗi khiếp sợ của những bà xơ đáng thương đang chăm sóc tôi. Họ hiểu mười mươi rằng dù có là thân vương ruột thịt chăng nữa thì cũng bị đối xử như Me-xừ De Montmorency mà thôi. Vì chẳng phải Montmorency liên minh với Marie de Médicis tạo phản đấy sao?

Bên ngoài, ai nấy đều quyết định rằng tôi phải là người đã chết, và vì rằng tin vậy sẽ tốt cho tất cả, tin tức về cái chết của tôi chẳng bao lâu đã lan truyền khắp nơi.

Sau hai tháng, tôi đã có thể đứng dậy. Tuy rằng đến khi ấy tôi vẫn còn ẩn náu dưới hầm ngầm tu viên, việc hồi phục của tôi giờ đây đòi hỏi có không khí trong lành. Tuy bấy giờ đang là tháng Mười một, nhưng mùa đông ôn hòa ở Languedoc không ngăn cản việc dạo bộ ban đêm. Vậy là tôi được phép ra khuôn viên tu viện để hít thở khí trời về đêm.

Theo cùng tư duy và cảm xúc tuy chưa phải với sức lực còn quá yếu chưa lên xuống được cầu thang tình yêu tôi dành cho em, tận lúc ấy còn tê dại vì thể xác gần kề cái chết, đã trở lại bằng mãnh lực nguyên vẹn. Tôi chỉ nói về mỗi mình em, chỉ đợi chờ có mỗi mình em.

Ngay khi cầm vững bút, tôi đòi được viết thư cho em. Họ đưa tôi những gì tôi cần, và một sứ giả mang thư gửi giúp tôi. Tiếc thay, lá thư ắt sẽ để lộ tôi còn sống và bà De Ventadour hãi kinh với ý nghĩ tin ấy sẽ khiến người trong tu viện bị bách hại, bỏ tù, thậm chí đối mặt cái chết. Vậy là sứ giả mang thư chỉ ở quanh quẩn trong vùng suốt hai tuần, rồi trở về nói rằng em đã theo cùng thân phụ về Paris, nên ông ấy đành giao thư tôi cho một thị nữ xem ra tín cẩn hết mình vì em nhất.

Lời giải thích ấy giúp tôi yên lòng, bởi tôi vững tin tiếng gọi tình yêu khi đến được em sẽ mang về hồi âm nhanh chóng.

Một tháng mòn mỏi trôi qua, mỗi ngày là thêm một cú đánh giáng vào niềm tin, một vết thương khoét vào hy vọng của tôi.

Đã ba tháng kể từ Chiến trận Castelnaudary. Tôi nóng lòng muốn biết tin tức hiện thời. Bị thương ngay lúc mở màn, tôi không biết gì về kết quả chiến trận.

Họ lần lữa không nói ra cho đến khi tôi dọa tự mình tìm hiểu lấy. Cực chẳng đã họ đành nói hết: chuyện thất bại của chiến trận, chuyện đào tẩu và muối mặt giảng hòa của Gaston lần thứ tư như lời hắn đã nói trước cuộc xét xử và cái chết của Montmorency; và sự tịch thu tài sản, tước bỏ mọi phẩm cấp và tước vị của tôi.

Tôi lắng nghe bằng nghị lực tốt hơn họ dự liệu. Hẳn nhiên cái chết của Thống chế - Công tước là mất mát quá lớn. Nhưng kể từ sau sự kiện hành quyết Me-xừ De Marillac, chúng tôi hiểu rằng chết chẳng phải là điều không thể với cả Me-xừ Montmorency lẫn chính tôi, và đã hơn một lần bàn thảo cùng nhau về việc này.

Còn đối với sự mất đi địa vị, tước hiệu và tài sản, tôi nhận tin này bằng nụ cười xem khinh. Có nghĩa gì đâu những thứ người ta có thể cho tôi rồi họ lại tước đi nhưng có một thứ Chúa đã ban tôi họ không thể động vào: tình yêu của em.

Từ thời khắc ấy trở đi, tình yêu của em là nguồn sống duy nhất tôi còn giữ lại, là vì sao duy nhất còn lấp lánh giữa bầu trời tương lai đã trở thành đen tối, dẫu trong quá khứ bầu trời ấy vốn dĩ rạng ngời.

Người sứ giả mang thư không gặp em tôi làm sứ giả của chính mình thôi vậy. Hồi âm của em không hề đến, vậy thì tôi tự tìm lấy câu trả lời.

Nhưng rời khỏi tu viện e không phải là một việc dễ dàng. Người trong tu viện không rời mắt khỏi tôi vì lo rủi tôi bị người ngoài trông thấy hay nhận diện. Vậy nên tôi bảo với họ mình dự tính không chỉ rời tu viện mà là đi xa hẳn nước Pháp.

Với mẹ bề trên thì dự tính này là tốt nhất để tôi thực hiện được. Mọi người đồng ý tôi sẽ cải dạng thành ngư phủ và hòa lẫn cùng người khác đi đến tận Narbonne, đến nơi thì tôi đã có thể chia tay bọn họ. Tại Tu viện Narbonne, tôi sẽ khoác y phục chức sắc giáo hội rồi ngồi xe ngựa mẹ bề trên đi tiếp. Vì tôi chưa từng héo lánh đến vùng ấy, vả lại ai ai cũng ngỡ tôi đã chết, nên khó có khả năng tôi bị nhận diện.

Bà tu viện trưởng tốt bụng giao luôn két tiền của riêng để tôi tiện chi dùng; tôi ngỏ lời cảm ơn nhưng từ chối. Lúc bị thương tôi có mang bên mình hai trăm đồng louis, hiện giờ vẫn còn nguyên trong bao; chưa kể nhẫn và trâm cài nạm kim cương trị giá ít nhất cũng mười ngàn livre.

Vải chăng, em vốn là ái nữ giàu sang, tôi giữ nhiều tiền để làm gì?

Tôi rời tu viện đầu tháng Giêng, tràn đầy niềm biết ơn sự hiếu khách nơi đây. Than ôi! Tôi đã không biết sự hiếu khách ấy khiến tôi phải trả giá đắt thế nào.

Đường đến Narbonne dài hai mươi tám lý, và tôi còn rất yếu, chỉ có thể đi từng quãng ngắn tuy tôi chừng như đã phóng đại đôi chút về tình trạng yếu ớt của mình khiến cho họ lầm tưởng là thật.

Đêm đầu tiên chúng tôi ghé lại Villepinte; đêm thứ nhì ở Barbaira; và đêm thứ ba là Narbonne. Ngày kế đó, họ lo chuyện tàu thuyền để đưa tôi đi Marseilles. Tôi sẽ là một giáo sĩ cấp cao ốm yếu mang lá phổi ho hen cần được hít thở khí trời tại Hyères hay là Nice.

Tôi nghỉ lại Narbonne một ngày và qua hôm sau thì xuống thuyền. Thuận buồm xuôi gió, bốn mươi tám giờ sau tôi đã cập bến Marseilles. Tại đây tôi thanh toán cho lái thuyền, ngỏ lời chia tay hai gia nhân mẹ bề trên đã cử theo cùng để phục dịch cho tôi. Mọi việc xong xuôi, tôi giờ lại là kẻ tự do hoàn toàn.

Vào chợ tôi mướn một cỗ xe đi Avignon, rồi từ Avignon lại tiếp tục ngược sông Rhône để đến Valence.

Tướng mạo tôn quý có thể khiến tôi lộ thân phận, vậy nên tôi khoác vào mình bộ đồng phục sĩ quan Vệ binh Hồng y. Với bộ quân phục này, tôi chắc sẽ không ai dám phiền nhiễu đến mình.

Tôi rời Marseilles và đến Avignon mất ba ngày. Tại Avignon, gió từ biển thổi mạnh đảm bảo cho hành trình thuận lợi, thế là tôi vững tin ngược dòng sông Rhône. Khi nào đứng gió, chúng tôi buộc thừng để ngựa kéo thuyền đi.

Vào một buổi sớm mai, từ xa tôi đã nom thấy tòa lâu đài. Nơi ấy chắc em ngóng chờ tôi còn nếu những gì họ bảo tôi là thực, rằng em đã theo cha về Paris, nơi ấy sẽ cho tôi biết được vài tin tức.

Tôi muốn lên bờ ngay mà thuyền vẫn cứ lặng lờ trôi. Rủi thay, sức tôi vẫn đang còn quá yếu. Ôi, giá tôi đến sớm hơn một giờ! Giá tôi được gặp em trước tiên! Đáng tiếc thay số phận hai ta thật bi đát…

Tôi chỉ còn biết ra đứng nơi đầu mũi chờ cho thuyền đến nơi. Dầu vậy, còn cách Valence chừng nửa lý thì tôi bỏ lên bờ. Tôi chỉ đi được rất chậm, nhưng so ra vẫn còn nhanh hơn thuyền.

Thêm nữa, niềm hy vọng được gặp lại em đã giúp tôi phục hồi thêm sức mạnh. Xa xa tôi đã trông thấy ban công trước phòng em, nơi đêm ấy em vẫn còn vẫy tay từ biệt vào lúc tôi đã qua ngã rẽ. Nhưng giờ ban công ấy vắng vẻ còn rèm thì khép kín. Có điều gì đấy nơi tòa lâu đài mà tôi vốn nóng lòng được gặp lại sau thời gian quá lâu, điều gì đấy hoang liêu và trống trải khiến tôi chợt lạnh mình.

Bỗng tôi thấy cổng chính mở ra. Một đoàn người theo nhau đều bước, rẽ về hướng thành phố rồi khuất dạng.

Tôi vẫn còn cách xa non một dặm, nhưng không biết lý do vì đâu tôi nghe lòng chìm xuống và bao sức mạnh giờ đây tan biến.

Tôi tựa vào một thân cây ven đường, mồ hôi túa đầy trán; tôi quệt đi những hạt mồ hôi ấy rồi tiếp tục lê bước khó nhọc.

Bỗng đâu tôi thấy một người gia nhân. “Này bằng hữu,” tôi ngập ngừng cất tiếng, “tiểu thư Isabelle de Lautrec còn ở nơi tòa lâu đài ấy chứ nhỉ?”

“Đúng rồi, mon officier,” anh ta đáp, “tiểu thư Isabelle de Lautrect. Nhưng lát nữa thôi, tiểu thư sẽ được gọi bằng tên khác.”

“Tên khác ư! Tên gì thế?”

“Tử tước phu nhân De Pontis.”

“Sao lại là Tử tước phu nhân De Pontis?”

“Vì nửa giờ nữa tiểu thư sẽ là hôn thê của chủ tôi, Tử tước De Pontis.”

Tôi cảm thấy gương mặt mình tái đi vội rút khăn tay vờ lau trán. “Thế,” tôi lại tiếp, “đoàn người tôi vừa thấy rời khỏi lâu đài ấy…?”

“Là đoàn người dự lễ đính hôn.”

“Vậy thì vào lúc này…?”

“Lúc này ư, họ đang ở giáo đường.”

“Ôi không! Không thể nào!”

“Không thể nào!” người gia nhân mất lòng. “Ồ, trưởng quan, ngài muốn thấy tận mắt chứ gì, vẫn còn thời gian đấy. Hãy theo ngõ tắt này ngài sẽ đến giáo đường vừa kịp lúc.”

Tôi không thể tin vào câu chuyện của gã ấy tôi muốn rằng gã vừa nói không đúng sự thật, tôi muốn tận mắt thấy là không có thực tại phũ phàng như thế ấy. Chắc vì sao đấy mà hắn đành nói dối với tôi, một lời nói dối thật vụng về.

Tôi chẳng xa lạ gì Valence, vốn từng sống nơi đây ba tháng. Tôi nhanh chóng băng qua cây cầu, vào thị trấn rồi xuôi theo những con phố đưa tôi đến giáo đường nhanh nhất. Vả chăng, tiếng chuông lảnh lót ngân vang cũng dẫn đường đưa lối cho tôi.

Rất đông người tề tựu khắp quảng trường trước nhà thờ. Mặc cho từng hồi chuông gióng giả, mặc đám đông vui vẻ xôn xao, tôi vẫn không sao tin được tôi thầm nhủ gã ấy đã lừa mình, rằng kẻ sắp bước lên bàn thờ thánh lễ chẳng qua chỉ là người xa lạ.

Ấy thế mà khi len lỏi qua rừng người tôi chẳng dám hỏi han bất cứ ai. Nếu trên mình không phải là sắc phục Vệ binh Hồng y ắt hẳn tôi chẳng tài nào chen chân ra hàng trước. Bộ đồng phục khiến đám đông rẽ lối nhường chỗ cho tôi.

Và rồi… ôi, thật chẳng dễ gì thuật lại tỉ mỉ cảnh tượng diễn ra trước mắt tôi khi ấy mãi đến hôm qua tôi vẫn còn chưa biết chắc em là người đang viết cho tôi, tôi nào đã dám khơi lại vết thương chết người này… Em đau khổ vì tôi đã chết, tôi đau khổ vì em đã quên tôi.

Em đã quên tôi… hãy tha thứ cho tôi, Isabelle ơi, hãy tha thứ cho tôi, giờ tôi biết đấy chỉ là bề ngoài, nhưng với tôi, kẻ ti tiện bất hạnh, đấy lại là hiện thực.

Trông thấy em, một áng mây mờ che trước mắt giống như khi tôi bị viên sĩ quan ấy bắn ngã ngựa. Cùng một cảm giác, nhưng lần này đau đớn hơn nhiều viên đạn ấy chỉ xuyên cạnh sườn, còn cảnh tượng này đang khoét thủng lồng ngực.

Tôi thấy em xuất hiện: em xanh quá, nhưng gần như đang cười thì phải. Em qua khu quảng trường bằng bước đi dứt khoát, dáng như nóng lòng đặt chân vào giáo đường.

Tôi lấy tay che mắt, loạng choạng, hào hển, lắp bắp thì thào khiến chung quanh ai nấy đều thấy lạ, “Chúa ơi, Chúa ơi, không thể nào… Chúa ơi, mắt ta, tai ta, tất cả giác quan đang lừa ta… ! Nhưng là nàng, quả là nàng nàng sao có thể làm vậy, sao có thể làm vậy với ta.”

Em đi qua trước mặt cách tôi chưa đầy mười bước chân, nhưng toàn thân tôi đã trở nên đờ đẫn, lòng thầm mong em đừng vào giáo đường, rằng em sẽ quay đi, rằng em sẽ kêu lên việc này là xúc phạm tình yêu của em và tôi, tôi sẽ xông đến, dẫu trả giá bằng sinh mạng cũng mặc, tôi sẽ hét lên, “Đúng, tôi yêu nàng! Đúng, nàng yêu tôi! Đúng, tôi chính là Bá tước Moret, kẻ đã chết nhưng không phải với nàng, Isabelle de Lautrec, hôn thê của tôi kiếp này và kiếp sau! Hãy mặc tôi bên người phụ nữ của mình!”

Và tôi sẽ mang em đi trước mắt tất cả bọn họ, bất chấp tất cả, bởi tôi thấy mình có sức mạnh của một gã khổng lồ.

Nhưng Isabelle! Ôi Isabelle! Em đã không nói, em không dừng lại, em bước hẳn vào bên trong giáo đường. Từ sâu trong lồng ngực tôi bật tiếng than dài, tiếng kêu rên xé nát tâm can khi em mất hút sau những lần cửa… và rồi, không để mọi người kịp hỏi ra vì sao tôi rền rỉ thảm thương đến thế, tôi quay người lao qua đám đông mất dạng.

Tôi trở lại bờ sông, tìm thấy con thuyền, ngồi thụp vào giữa đám phu chèo, ôm lấy đầu mà thét gào trong câm lặng “Isabelle! Isabelle!”

Họ lẳng lặng để tôi một mình yên tĩnh cùng tuyệt vọng. Chờ lát sau, họ hỏi tôi muốn đi đâu.

Tôi chỉ tay về phía hạ lưu. Họ tháo dây buộc thuyền để con sông Rhône đưa chúng tôi đi càng lúc càng xa dần.

Tôi có thể nói gì thêm nữa nhỉ? Hẳn là tôi sống sót qua bốn năm kế đó, bởi hôm nay em tìm thấy tôi, còn sống và còn yêu. Nhưng hôm trước ngày hôm nay thì tôi không tồn tại.

Tôi vốn chờ cho hết thời hạn tự ấn định để thực hiện theo lời đã hứa nguyện. Thời hạn ấy vừa được em kết thúc, cảm ơn em nhé! Biết được rằng em không phụ tôi, biết được rằng em vẫn yêu tôi, theo ơn thiện triệu với tôi dễ dàng hơn, và giờ tôi đã có thể bình tâm đến với Chúa.

Hãy cầu nguyện cho huynh trưởng của em… vì người huynh trưởng ấy sẽ mãi mãi cầu nguyện cho em.

Ba giờ chiều.

XVIII

Năm giờ ba mươi, cùng ngày

Chàng nói em điều này là sao? Em không hiểu. Chàng đã tìm thấy em; chàng đã hiểu không phải em quên chàng; chàng đã biết rằng em yêu chàng; thế rồi chàng lại nói tất cả những điều này giúp chàng khép lại thời gian chờ đọc lời hứa nguyện, dễ dàng hơn để theo em thiện triệu, đủ bình tâm hiến mình cho Thiên Chúa!

Lạy Chúa! Chàng vẫn giữ ý định rời bỏ thế tục lạ đời ấy sao?

Chỉ xin lắng nghe em: Chúa không bất công. Em tận hiến bởi tin chàng đã chết. Nhưng chàng còn sống! Nếu không còn lý do tuyệt vọng, Chúa đâu buộc em giữ lời nguyện thốt ra khi tuyệt vọng. Em tự do, dù đã nói lời thề.

Phải rồi, phải rồi, như chàng nói: ta suýt gặp nhau tại tu viện, nhưng không biết ta rất gần bên nhau. Ôi, em sai lầm, em phủ nhận trái tim chính mình, vì tận đáy lòng em một tiếng nói không ngớt kêu lên, “Hãy kiên quyết, hãy tranh biện, hãy van nài nhất định chàng đang có ở đây.”

Vâng, em hiểu, bà tu viện trưởng đáng thương đã khiếp hãi, lo rằng sự hiếu khách dành cho chàng có thể khiến bà phải trả giá.

Ôi, sao em không thấy được chàng khi ấy? Lẽ ra em đã kiêu hãnh với sứ mệnh chúa trao là cứu lấy con trai của Henri IV mới phải. Em ước sao khi ấy mình kiêu hãnh nói cùng mẹ bề trên, rằng “Thế gian chối từ chàng, riêng tôi tiếp giữ chàng, riêng tôi cứu lấy chàng.”

Ôi, em thật ngốc làm sao! Nói vậy khác nào khiến chàng gặp nguy hiểm, khác nào để chàng mất mạng như ngài Thống chế - Công tước.

Nên thôi, thà bà ấy giấu chàng với em để an toàn tính mạng thà em chịu khổ đau, tuyệt vọng, chết đi, vậy chẳng tốt hơn sao.

Nhưng giờ có gì đâu mà phải tuyệt vọng? Có gì đâu em phải chết? Chàng đâu đã tuyên đọc lời thề, còn lời nguyện của mình em cũng đâu theo nữa. Ta hãy cùng đi thôi, hãy sang Ý, Tây Ban Nha hay tận đâu đó cùng trời cuối đất. Em vẫn còn giàu có mà thôi, sao phải cần tiền? Ta yêu nhau, đúng không! Vậy thì, ta cùng nhau đi thôi!

Chàng ơi, hãy trả lời em. Hãy nói em hay chàng nơi đâu, nói em hay làm sao để đến với chàng.

Hãy xét điều này: chàng đã hoài nghi em là em, Isabelle của chàng! Chàng mang ý nghĩ em bội bạc, và chàng nợ em sự chuộc lỗi.

Em ngóng đợi chàng, em đang ngóng đợi chàng.

XIX

Năm giờ sáng

Thư em làm lay động tận đáy lòng sâu kín nhất của tôi.

A, vì những gì lẽ ra đã thuộc về chúng ta! Em định dành cho tôi hạnh phúc tôi đã tìm kiếm, mong mỏi, ao ước suốt đời mình mà hạnh phúc này tôi không thể nhận.

Isabelle! Ôi Isabelle! Em xuất thân dòng dõi trâm anh, như tôi vốn gia đình quyền quý. Hai ta không ai phản bội một lời đã hứa ra với người khác, huống hồ là lời nguyện đã tuyên đọc trước Chúa.

Đừng tự dối mình: lời hứa nguyện em đưa ra là thực; Chúa không cho phép sự hai lời.

Với hai ta chỉ có một tương lai mà bất hạnh đã dẫn ta đến đấy. Em đã chỉ tôi con đường cao quý và em là người chọn đường ấy trước tiên. Tôi theo em và ta sẽ cùng đến, bởi hai ta có chung đích đến. Tôi sẽ cầu nguyện cho em như em cầu nguyện cho tôi. Ta cùng cầu nguyện, không phải cho ta mà là cho đời sống vĩnh hằng và tình yêu vĩnh hằng, thay cho đời sống thế gian và tình yêu trần thế.

Đừng vì tôi nói vậy mà tin rằng tôi yêu em ít hơn em yêu tôi. Không đâu, tôi không hề yêu em ít hơn, đấy là điều tôi biết chắc tôi yêu em bằng trái tim một gã đàn ông đã mạnh mẽ hơn nhiều kể từ khi hắn ta rơi từ đỉnh núi cao xuống tận đáy bể sâu, kẻ mà sau khi đã chạm một tay vào sự chết, đã nhợt nhạt trở về từ nấm mồ cùng những khải thị về một kiếp khác sau kiếp này.

Hãy tin tôi, Isabelle, càng yêu em, tôi càng chắc chắn về điểm này. Đừng mang cứu cánh vô cùng của em mạo hiểm vào ngụy biện như thế. Kiếp sống thế gian này so với chốn trường cửu cũng chỉ như một giây so với thế kỷ. Nơi trần thế ta sống một giây, chốn trường cửu ta sống muôn đời.

Hơn nữa, hãy lắng nghe, hôn thê của tôi, thế gian này và thế gian sau: dẫu Chúa có là người gieo ý chí tuyệt vọng vào lòng em khi cõi lòng ấy tiêu tan mọi hy vọng, sức mạnh ràng buộc ấy cũng chính là sức mạnh để tháo bỏ. Urban VIII là giáo hoàng, và gia đình em có các mối quan hệ thông gia hùng mạnh tại Ý. Hãy dùng chúng để gỡ bỏ lời nguyện. Vào ngày ấy, Isabelle, em mới có thể thực sự bảo tôi rằng, “Em là người tự do!” Và khi ấy, khi ấy… ôi, tôi không dám nghĩ đến lúc chúng ta có được niềm hạnh phúc của các thiên thần, nỗi mừng vui không có ăn năn!

XX

Hai giờ chiều

Phải rồi, chàng nói đúng, hạnh phúc hai ta không thể bị đêm đen che khuất. Trái tim hai ta dứt khoát không có ăn năn lẫn sợ hãi, và màn trời bão tố âm u của hai ta phải được nối tiếp bằng ngàn sao lấp lánh giữa trời cao. Phải rồi, em đã trình bày với người chịu lắng nghe em; đúng, bà ấy cả quyết cùng em rằng bà ấy sẽ xin được cho em sự khoan thứ, đúng rồi! Em xin chàng ba tháng để em được tự do, và nếu ba tháng ấy chim bồ câu của hai ta không mang đến chàng huấn lệnh của giáo hội trả em về đời, vậy thì hy vọng duy nhất của hai ta là chốn thiên đường.

Đến lúc ấy chàng sẽ tự hiến mình cho Chúa như em đã làm vậy, được ràng buộc bằng lời nguyện không thể phá vỡ.

Ôi, em không chịu được khi biết chàng tự do giữa khi em bị ràng buộc vĩnh viễn!

Ngày mai, em sẽ trên đường để được đến cùng chàng.

XXI

Bốn giờ ba mươi chiều

Hãy đi đi, cầu Chúa luôn bên em!

1 tháng 6 năm 1638

Đã tròn một tháng trôi qua từ khi anh nhận được thư trước; một tháng anh dõi mắt ngóng trông hình bóng chim câu của chúng ta; một tháng không có lời nào về em cả, trừ những lời tự lòng anh nói ra.

Thời giờ trôi qua mới chậm rãi làm sao! Giờ đây, mỗi phút đã trở thành một giờ, giờ thành ngày; ngày thành năm. Anh sống được như vầy suốt hai tháng nữa không nhỉ?

Chắc là được, vì anh sẽ níu giữ hy vọng đến giây phút chót của ngày cuối cùng.

Anh viết thư này không biết liệu có dịp nào em sẽ nhận được nhưng anh viết cho ngày hoặc chia lìa hoặc tái hợp đôi ta. Vì Isabelle, em biết không, anh nghĩ về em theo mỗi một nhịp đập của tiếng lòng.

XXII

22 tháng 6 năm 1638

Bay đi, bồ câu yêu dấu ơi, bay đến người yêu tưởng chừng không còn nữa của ta, mách với chàng rằng lời chàng cầu nguyện đã bảo vệ lấy ta rằng giờ đây ta được tự do, rằng chúng ta đang xiết bao hạnh phúc!

Tự do! Tự do! Tự do!

Người yêu dấu, để em được khoe cùng chàng nhé….

Ôi, mình bắt đầu sao đây nhỉ, em mừng đến hóa điên mất rồi!

Cùng ngày với thư trước gửi chàng, tin lành chính thức loan truyền rằng Vương hậu trong triều đã mang thai. Mừng đón sự kiện, lễ hội linh đình sẽ được tổ chức nơi nơi trên nước Pháp, và ân xá sẽ được đức vua và Hồng y ban phát.

Em quyết định đi ngay để kịp nài xin với Hồng y, người có mọi ảnh hưởng ở Rome về những sự vụ thuộc giáo hội.

Đấy là nguyên do em xin chàng đợi chỉ ba tháng.

Em lên đường nội trong ngày hôm ấy, với sự cho phép của mẹ bề trên.

Bạn đồng tu ở buồng kế bên đồng ý chăm sóc chim câu của chúng ta. Em quá đỗi tự tin và không thấy e ngại khi gửi gắm nó ở lại.

Em lên đường nhưng dù cố gắng đến đâu cũng mất hơn mười bảy ngày em mới đến được Paris.

Hồng y đã về trang viên thôn dã tại Rueil. Em lập tức đến ngay nơi ấy.

Ban đầu thì ông ấy bị ốm và không thể tiếp kiến. Em tìm nơi lưu trú trong thị trấn để chờ đợi sau khi lưu tại tên mình cho Cha Joseph. Sang ngày thứ ba, đích thân Cha Joseph tìm đến bảo em rằng Đức ông đã sẵn sàng tiếp chuyện.

Nghe tin này em vụt nhổm dậy nhưng lại ngã ngồi xuống ghế, mặt tái xanh, tim đập dồn, hai chân tưởng chừng đứng không vững.

Người ta nói Cha Joseph là người ít mềm lòng. Ấy thế mà trông thấy em khuỵu té chỉ vì biết tin được yết kiến Hồng y, ông hết lòng giúp em lấy lại sự bình tâm, bảo em rằng nếu có điều gì muốn xin cùng Đức Ông thì đây là lúc thích hợp nhất, bởi khá lâu rồi sức khỏe Hồng y tỏ ra khá hơn so với mọi khi.

Ôi, cả cuộc sống của em, và của chàng nữa, đều phụ thuộc vào những gì sắp xảy ra giữa ông ấy và em.

Em theo Cha Joseph, không nhìn gì cảnh vật chung quanh, chỉ lo dán mắt vào ông và hòa theo nhịp bước chân nhanh chậm, như rằng cử động của em đã hoàn toàn bị cử động của ông ta dẫn dắt.

Chúng em qua khỏi thị trấn rồi vào một trang viên, theo con đường giữa hai hàng cây cao vút, mọi thứ hiện ra rồi mờ đi, thành thử chi tiết không nhớ rõ.

Cuối cùng, hiện ra trước mắt em là giàn hoa leo với hai loài Kim Ngân và Ông Lão, dưới giàn hoa ấy kê chiếc trường kỷ có một người đang ngồi ngả mình. Ông ta khoác áo choàng trắng, đội mũ vải màu đỏ, mũ biretta dành cho Hồng y. Em đưa tay như muốn chỉ về phía ông ta, và Cha Joseph hiểu ý. “Đúng rồi, là ngài ấy.” Cha trả lời.

Vừa khi ấy thì em đang đi qua một thân cây lớn; em dừng chân tựa người vào đó vì cảm thấy nếu cất bước thêm nữa mà không có điểm tựa e rằng em sẽ té ngã.

Hồng y trông thấy em chần chừ, dáng liêu xiêu để lộ sự yếu ớt; ông đứng dậy. “Hãy mạnh dạn đến đây nào,” ông nói, thanh điệu khó tả ấy làm dịu đi giọng nói quyền uy thường ngày của ông. Sự đổi giọng đột ngột ấy khiến em bỗng thấy tràn đầy hy vọng. Em khỏe khoắn trở lại; gần như chạy, em tiến đến quỳ thụp dưới chân ông.

Ông vẫy tay ra hiệu. Cha Joseph tuân lời, lui ra khỏi phạm vi nghe được nhưng vẫn ở trong tầm nhìn thấy.

Em cúi đầu và đưa hai tay ra phía trước. “Con muốn gì nơi ta thế, ái nữ?” Hồng y Công tước hỏi.

“Bẩm Đức ông, bẩm Đức ông, một phước hạnh không chỉ đời con mà cả sự cứu rỗi của con cũng phụ thuộc vào đấy.”

“Tên con?”

“Isabelle de Lautrec.”

“À! Thân phụ con là một trung thần của đức vua điều hiếm có giữa thời phiến loạn này. Chúng ta lấy làm tiếc thương khi mất đi ông ấy.”

“Vâng, bẩm Đức ông. Liệu con được phép khẩn cầu ký ức ông ấy bằng sự hiện hữu của ngài?”

“Giá ông ấy còn sống ta sẵn sàng ban bất cứ gì ông ấy cầu xin, trừ những điều thuộc nhãn quan của Chúa vì trước người ta chỉ là cha sở hèn mọn. Nói: con mong muốn việc gì?”

“Bẩm Đức ông, con đã nói ra lời hứa nguyện.”

“Thế thì ta nhớ rồi, vì theo thỉnh cầu của thân phụ con, ta đã dùng hết quyền hạn để bác lời hứa nguyện ấy và yêu cầu con hoãn lại một năm. Vậy là con đã làm theo lời nguyện ấy bất chấp một năm trì hoãn ư?”

“Than ôi, đúng vậy, bẩm Đức ông!” Em thán phục trí nhớ kỳ lạ của con người sự vụ vĩ đại này. Ông ấy nhớ đến cả sự việc tầm thường về một đứa bé đáng thương ông còn chưa thấy thành nữ tu.

“À, và bây giờ con hối tiếc vì những lời nguyện ấy.”

Em thà quy sự hối tiếc của mình vào tính thiếu kiên nhẫn thay vì lòng ao ước. “Bẩm Đức ông,” em nói, “con khi ấy chỉ vừa mười tám, và cái chết của người con yêu đã khiến con phát điên.”

Ông mỉm cười. “Ta hiểu rồi. Và bởi con nay hai mươi bốn, con đã chín chắn hơn chứ gì.”

Em đợi chờ, hai tay xoắn vào nhau.

“Và giờ,” ông nói, “con muốn hủy bỏ lời nguyện ấy, vì trong con người đàn bà đã chiến thắng người tỉ muội thánh khiết, ký ức thế gian vẫn đeo đuổi dù đã vào tận chốn ẩn tu. Tuy rằng con nguyện hiến thân mình cho Chúa, ta thấy ra linh hồn con vẫn luyến lưu đời thế tục. Than ôi, sự mềm yếu con người!”

“Đức ông! Ôi, Đức ông!” Em khóc lên. “Con chết mất nếu người không thương xót lấy con!”

“Dù vậy, con nói ra lời thề ấy là do tự ý và tùy tiện.”

“Đúng vậy, tự ý và tùy tiện. Con xin nói lại, bẩm Đức ông, vì con lúc ấy bị điên rồ.”

“Vậy con định mang đến Chúa nguyên cớ gì để biện minh cho việc không thể giữ lời thề?”

Nguyên cớ, một nguyên cớ quá rõ ràng với Chúa, người đã bảo toàn mạng sống cho chàng, người yêu của em. Nguyên cớ ấy là không thể nói ra, bằng không em sẽ mất tất cả. Em đành giữ im lặng, nghẹn ngào.

“Thế là con không có lý do,” Hồng y Công tước lại nói.

Em vặn vẹo hai tay đau nhói.

“Thôi được, ta đành tìm một lý do cho con vậy,” ông ấy nói, “tuy lý do ấy nghe ra hơi trần tục.”

“Ôi, Đức ông hãy giúp con, xin hãy cứu lấy con, con nguyện cầu phúc cho người đến hơi thở cuối cùng!”

“Ồ, là người phụng sự Quốc vương Louis XIII, ta đâu muốn một cái tên trung hậu như con bị hủy hoại. Gia tộc con là niềm vinh quang của nước Pháp, mà những niềm vinh quang thực thụ cho nước Pháp với ta lại hết sức hiếm hoi.”

Thế rồi, chăm chú nhìn em, ông hỏi, “Con yêu ai rồi chăng?”

Em cúi gằm sát đất.

“Vậy là phải rồi,” Hồng y tiếp. “Ta đoán gần như thế. Và người con yêu là kẻ tự do?”

“Vâng, Đức ông.”

“Hắn có biết về thỉnh cầu của con, và kỳ vọng kết quả?”

“Chàng đang mong ngóng.”

“Tốt lắm. Con sẽ tự do, và người này sẽ gia nhập tên hắn, dù đó là gì, vào nhà Lautrec, để tên người thắng trận Ravenna và Brestica không bị mai một.”

“Ôi, Đức ông!” Em nấc lên và hôn vào chân ông.

Ông đỡ em đứng lên giữa lúc như muốn nghẹt thở vì mừng vui, rồi đưa mắt ra hiệu với Cha Joseph lúc ấy tiến đến gần. “Hãy đưa tiểu thư Isabelle de Lautrec về nơi cha đã đón,” Hồng y nói, “rồi một giờ sau, cha có thể trao lệnh phóng thích lời thề cho nàng ta.”

“Đức ông, ôi Đức ông, con không biết làm sao tạ ơn người cho phải?”

“Cũng dễ thôi: nếu ai hỏi con nghĩ sao về ta, hãy nói ta biết tưởng thưởng lẫn trừng phạt. Người sống, ta đã trừng phạt tên tạo phản Montmorency; kẻ chết, ta tưởng thưởng ngài Lautrec trung nghĩa. Đi đi, ái nữ của ta, con đi được rồi đấy.”

Em hôn tay ông ấy những mười lần có dư, rồi theo Cha Joseph. Một giờ sau, Cha Joseph trao tờ lệnh hủy bỏ lời thề nguyện cho em.

Em lập tức ra về không chậm lấy một giây. Tờ lệnh quý giá đặt cạnh trái tim bấy giờ càng một lòng vì Chúa hơn nữa, bởi Chúa đã phóng thích em khỏi lời nguyện của mình.

Chuyến trở về của em mất chỉ mười ba ngày, và giờ em ngồi đây, đang viết cho chàng, người yêu dấu không phải là nói hết tất cả những gì em phải nói, vì như thế thì sẽ bằng cả một cuốn sách, và sẽ mất hẳn một tuần chàng mới biết rằng em tự do, rằng em yêu chàng, rằng hai ta sắp được niềm hạnh phúc!

Em viết mau mau cho chóng xong vì không muốn chậm tin tuyệt diệu này dù một phút. Em để ngựa sẵn sàng yên cương, chim câu về em lập tức lên đường. Chỉ nói em hay nơi chàng ở, và chàng hãy đợi em đến nhé.

Hãy bay đi, bồ câu của ta: chưa bao giờ ta trông chờ vào đôi cánh của ngươi đến thế. Và hãy mau chóng trở về nhé!

Này người yêu, chàng nghe thấy chăng: đừng nói gì cả nhé, trừ mỗi việc bảo em biết cần đến đâu để tìm thấy chàng. Em không muốn thời gian biên thư làm chậm sự đoàn tụ của hai ta.

Em yêu chàng!

###

Mười phút sau

Ôi, nghiệt ngã thay! Nghiệt ngã thay cho cả hai ta! Người đàn ông ấy như số mệnh không sao tránh thoát thậm chí lần này còn hơn cả lần đầu.

Em kể đây, em kể đây, dù chàng chẳng nghe thấy được em. Em kể đây, dù chàng có thể chẳng hề biết những gì em phải nói.

Em kể đây!

Em đính lá thư như thường lệ vào chân Diên Vĩ, lá thư mang theo tất cả những gì em thuật lại cùng chàng, mang theo toàn bộ hạnh phúc tương lai của chúng ta. Em buông con chim câu bé bỏng rồi dõi mắt nhìn nó tung bay vào bầu trời. Bỗng đâu từ bên kia vách tường tu viện, em nghe một tiếng súng nổ vang, chim câu của chúng ta đang bay thì khựng lại, chao đảo rồi rơi xuống.

Em thốt lên tiếng thét đau thương, tưởng như hồn muốn lìa khỏi xác. Như điên dại, em chạy bổ ra bên ngoài tu viện, dáng điệu lộ rõ sự kích động khiến ai nấy phải e dè nhường lối.

Theo hướng đã nhìn thấy chim rơi, em cắm đầu chạy thục mạng.

Qua khỏi vách tường tu viện năm mươi bước, em trông thấy một viên sĩ quan trong trang phục săn bắn. Gã là người vừa nổ phát súng ấy; gã vừa giữ con bồ câu trên tay vừa chăm chú nhìn vào lá thư đính trên chân nó bằng ánh mắt kinh ngạc pha lẫn chút ân hận.

Em tiến đến, tay giang ra, không nói được gì khác ngoài tiếng kêu rên tức tưởi “Ôi, khốn nạn thân tôi! Ôi, khốn nạn thân tôi!”

Còn cách gã bốn bước em dừng lại, rụng rời, thắt ngực như sét đánh ngay tim tên thợ săn này, gã sĩ quan này, kẻ vừa bắn chim câu của chúng ta, cũng chính là người em gặp vào đêm ấy nơi bãi chiến trường Castelnaudary, là Bitéran đã bắn chàng ngã ngựa!

Em và ông ấy nhận ra nhau.

Ôi, chàng biết chăng, gương mặt ông ấy tái mét gần như em; ông ấy nhìn em trong trang phục nữ tu, và nhận ra em là ai sau tấm áo tu hành ấy. “A, tiểu thư,” ông ấy lúng túng, “tôi thực tình rất tiếc!”

Ông ấy vừa nói vừa trao lại em con bồ câu, con chim tội nghiệp vùng vẫy trên tay ông ấy rơi xuống đất. Em bế nó lên may sao, nó chỉ bị thương gãy một cánh.

Nhưng chỉ nó mới biết nơi của chàng, người yêu của em, và bí mật này nó giữ riêng mình nó. Em tìm chàng sao đây nếu nó không thể bay đến gặp chàng? Báo chàng biết tìm em nơi đâu, báo tin rằng em đã tự do, rằng đôi ta sẽ bên nhau hạnh phúc!

Ôi, không nghi ngờ gì nữa, sinh vật bé bỏng tội nghiệp này có linh hồn. Giá chàng cũng chứng kiến, chàng ơi, ánh mắt nó ngước nhìn khi em bế về tu viện.

Trong khi ấy, bất động không thốt được nên lời, đôi mắt kẻ sát nhân nhìn theo em, hệt ánh mắt trông theo khi em đi qua bãi cỏ vấy máu trên bãi chiến trường mỗi lúc một xa dần. Không biết người này liệu có khi nào sửa chữa được mọi điều thảm ác mà ông ấy đã gây ra hay không, riêng việc này nếu không được sửa sai, em nguyền rủa ông ấy đến giờ phút cuối đời.

Em đặt chim câu vào giỏ, rồi đặt giỏ vào lòng. May mắn thay, thương tích chưa hại đến thân mình của nó, chỉ mới ở đầu cánh mà thôi.

Em gỡ lá thư lấm chấm máu ra khỏi chân nó. Chúa ơi! Chúa ơi! Giá đừng vì tai nạn bất ngờ này, giờ nó gần như sắp đến rồi.

Chàng ở đâu? Chàng ở đâu? Ai bảo giúp em chàng ở đâu?

A, em đã cho mời bác sĩ tu viện, bây giờ ông ấy có đây rồi…

Bốn tiếng sau

Vị bác sĩ là người tử tế, một người mang tấm lòng nhân hậu; ông ấy hiểu rằng sự sống sót luôn lạ thường và bí ẩn, và có khi sinh mệnh một con chim bồ câu cũng quý như tính mệnh một vị vua.

Ông ấy hiểu khi thấy em tuyệt vọng, và thấy lá thư lấm tấm máu.

Thương tích không đáng kể, ông nói vậy, và chim câu sẽ sống được sau khi ông ấy tháo rời cánh nó ra.

Em giành lại con chim rồi quỳ thụp xuống van lơn “Nếu ông tháo đi chiếc cánh ấy, nghĩa là ông tháo mất đời tôi. Nó phải bay! Nó cần phải bay!”

“Cứu chiếc cánh sẽ khó khăn hơn nhiều,” ông ấy nói, “và tôi không hứa chắc việc này được hay không nhưng tôi sẽ làm hết cách. Nếu mọi sự như ý thì chỉ nội hai hay ba tuần là nó bay lại được như xưa.”

“Vậy là sẽ mất hết ba tuần nhưng nó sẽ bay được! Nó sẽ bay được!”

Chàng hiểu không, người yêu của em: hy vọng của em trong cả vào đây.

Ông ấy buộc hai cánh ép sát vào thân nó. Dường như nó hiểu, sinh vật đáng thương ấy không thể cựa quậy, nhưng nó vẫn đưa mắt nhìn em. Em đặt ngũ cốc và nước ở gần bên, nhưng nó chỉ chịu mổ thức ăn từ lòng bàn tay em.

Làm gì đây trong lúc em chờ đợi? Làm sao để kể được chàng hay những gì xảy ra? Sứ giả nào có thể phải đi tìm thấy chàng? Làm sao để em biết như kẻ đắm thuyền mịt mùng giữa biển khơi đâu là hướng đúng để phát tín hiệu kêu cứu?

Sao chẳng phải tay em bị gãy, thay vì chiếc cánh của chim câu?

Tháng Sáu

Phải rồi, chàng nói đúng: nếu em chưa được phóng thích khỏi lời thề, chắc hẳn rằng bóng tối ăn năn bao giờ cũng phủ lên miền hạnh phúc đôi ta nói rõ ra, chúng ta sẽ không có hạnh phúc, bởi nó chưa được Chúa chấp thuận.

Khi bảo chàng “Em tự do, hãy cùng bỏ đi, hai ta sẽ hạnh phúc,” biết vậy nhưng sâu trong lòng em vẫn không lặng im được một tiếng nói ân hận, dẫu tình yêu của em mạnh mẽ đến đâu.

Hôm nay em thật buồn, vì không biết làm sao tìm chàng và làm sao thấy chàng, nhưng lương tâm thì nhẹ nhàng yên ổn. Và khi nói đi rồi nói lại, rằng “Em yêu chàng, chồng em,” lòng em đã hết đi cảm giác hụt hẫng; thứ cảm giác luôn xuất hiện khi em nói, “Đừng lo, người yêu, hai ta sẽ hạnh phúc.”

Em chăm sóc chim câu của chúng ta như người chị bảo bọc em gái đang bị ốm. Nó đang khổ sở, có khi trong mắt nó em nhìn ra được sự đau đớn. Thế rồi em rửa cánh cho nó bằng nước đá, và dường như nó thấy dễ chịu. Nó khẽ dụi chiếc mỏ hồng hồng lên tay em như thể muốn ngỏ lời cảm ơn.

Chim câu đáng thương! Nó đâu biết sự chăm sóc của em dành cho nó chứa đựng bao nhiêu sự ích kỷ.

Nhưng chàng! Lạy Chúa! Nơi ấy giờ đây chàng nghĩ gì?

XXIII

Ngày 1 tháng 7 năm 1638

Hai tháng đã qua, tất cả đều biệt vô âm tín. Mắt anh vẫn mòn mỏi nhìn trời, tuyệt vọng ngóng chờ bóng chim câu.

Trông thấy chấm đen nào đấy giữa trời cao, anh lại nghĩ “Nó đây rồi”… để rồi, sau một thoáng, anh lại nhận ra mình đã nhầm, và ngực anh, còn chưa kịp trào dâng niềm hy vọng, đã xẹp xuống qua tiếng thở dài.

Không sao: anh vẫn đợi, anh vẫn hy vọng. Em sống, em yêu anh; sao anh tuyệt vọng chờ hạnh phúc?

Nhưng… thời gian trôi vẫn trôi. Từ dạo em đi nay đã là hai tháng. Nếu anh tính không lầm, ngày lẽ ra em về đã quá tám đến mười hôm mất rồi.

Chúa ơi! Phải chăng ngài muốn chối từ niềm mong mỏi của con, và muốn trái tim này hóa đá? Dẫu nàng nói nàng vẫn yêu con?

Chúa ơi, xin đừng bỏ chúng con!

XXIV

Tháng 7

Ôi! bạn lòng dấu yêu, nếu biết tất cả những gì em viết cho chàng hai tuần qua, chàng sẽ thấy hết một trời suy tư, ao ước, trông mong, thương nhớ, hoài tưởng.

Nếu hai ta tìm lại được nhau than ôi! Trời cao thương xót, vì em nhiệt thành cầu nguyện từng ngày, và nhiều hơn thế vào từng đêm! nếu hai ta tìm lại được nhau, chàng sẽ đọc hết những thứ này, và rồi, chỉ khi ấy, chàng hiểu mình được yêu nhiều đến bao nhiêu không nhỉ!

Nếu ta vĩnh viễn không thấy nhau… ôi, đớn đau dọa đày tất cả gói trong chữ nếu ấy… biết làm sao đây, mình em đọc lại những thứ này, mình em mỗi ngày thêm vào một lá thư, hôm sau buồn hơn cả hôm trước, mình em, cho đến lúc xuôi tay, vẫn viết mãi một câu không chán: “em yêu chàng.”

Một ngày qua là một ngày em cho rằng mình đã dốc hết tất cả khổ não và sướng vui trong lòng mình và rồi em lại cảm thấy trước mặt vẫn còn nhiều chỗ tận cùng hân hoan và đau đớn mà em vẫn còn chưa ghé qua.

Ngày mai! sao tay em mãi run khi viết ra từ này?

Vì ngày mai sẽ là ngày quyết định đời em; ngày mai, em sẽ biết bồ câu chúng ta bay được không. Ba ngày nay nó đã rời khỏi giỏ; nó di chuyển khắp phòng, nó vươn cánh, nhanh nhẹn bay nhảy từ cửa lớn sang cửa sổ. Sinh vật đáng thương ấy, chừng như nó hiểu với chúng ta quan trọng dường nào khi nó tìm lại được sức mạnh để bay.

Ngày mai! Ngày mai! Ngày mai!

Em sẽ viết rất ngắn để giao nó mang đi, để nó không chịu thêm sức nặng vô ích. Vài lời thôi, nhưng đủ để nói cùng chàng tất cả. Ngày mai, người yêu của em! Em sẽ cầu nguyện trọn đêm nay, em thậm chí không dỗ giấc ngủ, vì em biết chắc chắn mình không ngủ.

Chúa ơi, người đang làm gì với chúng con? Người có tin con yêu nhiều bao nhiêu, và con chịu đựng nhiều bao nhiêu?

Ngày 6 tháng 7

Sáng rồi, chàng ạ, như lời đã nói, em không chợp mắt một chút nào. Em dành trọn đêm để cầu nguyện; hy vọng rằng Chúa nghe thấy em, và rằng hôm nay chàng biết nơi em ở, rằng em đã tự do và mong chờ chàng.

Chim câu thậm chí còn nôn nóng hơn em nữa; hết dùng mỏ nó lại dùng cánh đập đập vào cửa sổ.

Ta mở cửa sổ ấy nhé, bồ câu! Mong sao cánh người đủ sức để bay đi lát nữa đây thôi.

Em tạm dừng lá thư dài này để viết nhanh vài lời gửi nó mang đến chàng hoặc giả, than ôi, chỉ là cố sao để mang đến cho chàng.

Bốn giờ sáng, ngày 6 tháng 7

Nếu bồ câu bay đến được chàng, người yêu ơi, đọc thư này rồi lên đường đừng chậm lấy giây nào chàng nhé như chính em cũng sẽ làm vậy, giá mà em biết chàng ở đâu.

Em tự do, em yêu chàng, và ngóng trông chàng tại tu viện Montolieu, giữa tỉnh Foix và Tarascon, bên bờ dòng sông Ariège.

Chàng sẽ hiểu sao em không viết nữa, sao thư lại quá ngắn còn giấy thì quá mỏng manh.

Chàng sẽ biết tất cả chuyện này và cả ngàn chuyện khác, tất cả những bất hạnh, hãi sợ và hy vọng của chúng ta, nếu như sứ giả thương mến của hai ta đủ sức đến nơi chàng vì nếu vậy, chàng sẽ lên đường ngay, đúng không?

Chàng ơi, em trông chàng, như người mù trông có ánh sáng, kẻ hấp hối mong sự khỏe mạnh, và người chết trông đợi được hồi sinh.

Đi đi, bồ câu, hãy bay đi!

Ngày 6 tháng 7, năm giờ sáng

Chúng ta đã mắc phải lời nguyền!

Bá tước chàng ơi, hai ta sẽ như thế nào đây? Em chẳng còn lại gì ngoài việc phải chết trong nước mắt và tận cùng tuyệt vọng.

Nó không thể bay; mới chừng trăm bước cánh nó đã bị đuối. Nó cố vượt qua khỏi cây dương nhưng đâm đầu vào đúng cây dương ấy. Nó chuyền cành nọ xuống cành kia, và cuối cùng rơi hẳn xuống đất.

Em chạy đến chỗ nó rơi, tay giang ra, cõi lòng tan nát em chạy với tiếng kêu rên đã trở thành tiếng thét đớn đau. Em bế nó lên, nó nghỉ ngơi một lúc rồi lại cố gắng bay và rồi nó lại rơi xuống!

Em tuyệt vọng ngã xuống cạnh nó, vừa lăn lộn vừa cắn cỏ đau thương.

Chúa ơi! Chúa ơi! Chuyện gì đến với con thế này? Con đã quá kiêu hãnh, quá vui mừng, quá chắc chắn về niềm hạnh phúc, con đã giữ chặt nó trong tay, để rồi định mệnh bóp chết con và kho báu của con biến mất. Ôi Chúa ơi! Hãy gửi cho con một thầm cảm, một ánh sáng, một niềm hy vọng!

Chúa ơi, Chúa ơi, hãy giúp con! Hãy thương xót lấy con, ôi Chúa ơi! Con điên dại mất thôi.

Khoan đã. Khoan đã.

Lạy chúa lòng lành, người nghe thấy con! Người trả lời cho con!

Nghe này, nghe này, chàng ơi, hy vọng hồi sinh trong tim em, hy vọng trên cao đến với em.

Hãy nghe này! Từ cửa sổ em thường hay dõi mắt trông theo đường bay của chim câu chúng ta, từ khi nó cất cánh cho đến lúc qua hết một quãng đường, nếu em không nhầm, chừng hay hay ba lý gì đấy. Nó bay qua những dòng suối đầu nguồn của con sông nhỏ đổ về sông Ariège tại Foix. Nó qua khỏi khu rừng nhỏ Amourtier, rồi bay trên vùng trời Salat giữa Saint-Girons và Oust.

Ồ, vậy thì em sẽ làm như vầy:

Em sẽ khoác tấm áo choàng hành hương để rồi cất bước đi tìm chàng, bắt đầu từ ngôi làng nhỏ Rieupregan vì em luôn mất dấu chim câu gần nơi ấy. Ra khỏi làng, em sẽ dò theo bóng chim câu. Nó bay được mỗi lần chừng trăm bước, vậy thì em để nó bay trăm bước ấy, nghỉ một lúc, rồi bay tiếp trăm bước nữa. Nó sẽ là người đưa lối cho em, và em theo nó như người Hebrew xưa dò theo cột lửa khi trời tối và theo cột khói khi trời sáng bởi cũng như vậy, em đi tìm kiếm miền đất hứa, và hoặc là em tìm được đến nơi, hoặc chết vì đớn đau kiệt sức dọc đường Than ôi, em biết quãng đường sẽ diệu vợi muôn trùng! Bồ câu tội nghiệp ơi, hãy tha thứ vì ta khiến người chịu khổ, kẻ hy sinh vì tình yêu chúng ta! Con vật thân yêu này mỗi ngày e không thể bay quá một, hai lý mà có sao, hở người yêu của em, vì nếu phải mất cả phần đời còn lại để tìm chàng… em sẽ tìm chàng cho đến chết.

Vậy thì em sẽ lên đường thôi ngay ngày hôm nay, ngay tức khắc.

Em đã thưa với mẹ bề trên tất cả tất cả, trừ tên của chàng. Bà ấy là người đáng kính, một người đầy thiện tâm, kẻ khổ sở theo niềm đau của em và khóc thương theo dòng lệ của em. Bà muốn cử người theo cùng, nhưng em xin từ chối. Em không muốn ai cả; những gì phải làm tự em hiểu, bằng bản năng, chỉ mỗi trời biết và em biết. Nhưng em có hứa tìm được chàng em sẽ viết thư để bà hay. Nếu không thấy có thư em gửi về, bà sẽ biết rằng em đã chết, hoặc giả đã hóa điên, hoặc giấu mình nơi góc rừng nào đấy, hay một đoạn đường khuất nẻo bên bờ một dòng sông mòn mỏi đơn côi.

Em đi, mang theo em tất cả những thứ này, thư em viết mà chàng chưa nhận, mà có lẽ chàng sẽ mãi không bao giờ nhận được. Ôi, nếu có ngày nào đó em có thể đặt hết chúng xuống dưới chân của chàng, rồi bảo chàng rằng, “Đọc đi! Chàng ơi, hãy đọc đi!” Ngày ấy chàng sẽ biết rằng em đã khổ biết bao nhưng đấy là ngày em sẽ được hạnh phúc biết bao.

Em đi đây; đã ba giờ, trời chiều hơi ngả bóng, hy vọng em vừa kịp đến làng Rieupregan trước lúc hoàng hôn.

Ngày 7 tháng 7, ban đêm

Trước khi rời khỏi, em ghé qua nhà nguyện, hẳn nhiên rồi, để mang Chúa đi cùng với em. Em phủ phục trước bàn thờ, áp trán lên chỗ phiến đá khắc hình thập tự giá. Em cầu nguyện.

Ồ, quả đúng thế: cầu nguyện chính là niềm an ủi. Cầu nguyện là đồi cỏ xanh ta ngồi lại nghỉ ngơi sau một chuyến hành trình mệt nhọc. Cầu nguyện là dòng suối mát cho ta sự khỏe khoắn giữa sa mạc khô cằn.

Em rời khỏi nhà nguyện tràn trề sinh lực và hy vọng, cảm tưởng như Chúa vừa gắn vào vai em đôi cánh thiên thần. Luôn là lời cầu nguyện nâng em bay bổng rồi mang em đến gần với Chúa.

Đây chẳng qua chỉ là phép thử, phải không? Người không nguyền rủa con, phải không? Đấy không phải thứ con sẽ gặp, nơi cuối đoạn đường con chỉ mới bắt đầu, phải vậy không, Chúa ơi?

Chàng ơi, hãy chờ em, chờ em, vì em thề, vào một ngày không xa em sẽ đến nơi.

###

Em dừng lại một lát để tựa người vào một ô cửa sổ hướng về phía làng Boussenac. Ngôi làng ấy nằm trên đường đi và em sẽ đến đấy vào ngày mai, trừ phi chim câu đưa em đi hướng khác. Có tiếng chó cất lên buồn thảm, chắc nó bị lạc ở cánh rừng nhỏ em thấy bên phải, một mảng đen làm xấu mất cảnh vật chung quanh.

Em thì thầm một mình: “Con chó mà ngừng kêu thì đây là điềm lành, rằng mình chắc chắn sẽ gặp chàng.”

Tiếng chó tru ngừng bặt.

Người ta mê tín khi đau khổ, chàng không cho là vậy, đúng không người yêu của lòng em? Chàng cũng đang đau khổ, đúng không?

Ơn Chúa, một buổi tối êm ả biết bao! Em hình dung chàng bên cửa sổ cũng giống như em ở bên này, chàng trông về hướng của em như em trông về hướng của chàng, chàng đang nghĩ ngợi về em và Thượng đế, và em cũng miên man giống vậy.

Chàng có thấy ánh sao kia quét một vật lửa băng ngang trời không nhỉ? Nó lướt qua bao dặm chỉ trong chừng một giây?

Ôi, giá em đến được với chàng chỉ mất chừng một giây thôi nhỉ, dẫu rằng khi đến nơi em cũng đã bốc lửa tiêu tan! Em sẽ ôm lấy một giây hạnh phúc sáng rực như thế ấy, dù sau đó có là đêm tối muôn đời.

Ngày mai, chàng ạ hy vọng rằng đến mai em sẽ gần với chàng hơn bao giờ hết.

Ngày 9 tháng 7

Em ghé chân ở một ngôi làng nhỏ tên Soulan. Ôi, cơn dông mới kinh khủng làm sao! Thế gian làm gì khiến Chúa thống trách dữ dội đến dường này.

Nước tuôn thành dòng chảy xiết và cuồn cuộn dồn về khiến sông Salat dâng cao không băng qua được. Có khi em phải quay lại Saint-Girons tìm nơi có cầu để qua sông, nghĩa là sẽ phí mất hai ngày.

Em nghe bảo là ngày mai, khi nước sông hạ xuống mức thường ngày, chắc là em có thể đi tiếp.

Ôi! Một ngày mất đi! Một ngày đằng đẵng chàng đợi em! Một ngày không khéo chàng sẽ hụt hẫng hy vọng vào nơi em.

Ngày 12 tháng 7, buổi tối, ở làng Alos

Một nông phu đồng ý dẫn đường, và em qua sông bằng cách cưỡi la của ông ấy. Qua được một phần ba lòng sông, con la bị sẩy chân và trong một thoáng nước giữa dòng suýt lôi đi tất cả. Em chắp tay nhìn trời rồi nói, “Lạy Chúa, nếu con chết, người hãy biết cho rằng con chết vì chàng.”

Nhưng chàng thấy đấy, mọi chuyện nhất định rồi sẽ ổn, bởi em đã không chết.

Ngày 15 tháng 7

Cuộc đua thời gian của em lại tiếp tục, vẫn theo sự dẫn đường đưa lối của chim câu. Ngày 13 hôm ấy chúng em đi từ Alos đến Castillon; quả là cả một ngày nhọc nhằn cho cô bé tội nghiệp. Lẽ ra em nên thương cảm nó nhiều hơn bởi lẽ chúng em ắt hẳn đã đi một quãng đường những ba lý.

Hôm sau đó, ngày 14, em bù trừ sự độc ác của mình hôm trước khi chúng em chỉ đi đúng một lý. Hôm nay đã là ngày 15 và em đến được Saint-Lary, chỉ băng qua một con suối nhỏ vô danh vốn là nhánh của dòng sông Salat.

Ít ra em cũng chắc chắn rằng mình đang đúng đường. Chim câu không lưỡng lự lấy một lúc, không bay chệch đường lấy một giây. Nó cứ thẳng đường không đổi hướng.

Chỉ có điều, thì giờ đang ngắn dần giữa lúc chàng vẫn mãi trông ngóng. Thì giờ đang bay đến ngày chàng phải làm theo lời đã nguyện.

Ôi, lời thề nguyện ấy, xin chàng đừng vội làm theo nó! Hãy tin ở em, tin ở Isabelle của chàng.

Nếu chàng hoài nghi em một thoáng, hai ta sẽ trả giá cả đời.

Ngày 18 tháng 7

Suốt ba ngày em gần như phải lang thang đến đâu hay đó, xuyên qua những cánh rừng rồi men theo những con suối mà đi. Than ôi, không trung thiếu hẳn chướng ngại của mặt đất, và chim câu thường đến được những nơi em hoàn toàn không thể.

Em thú nhận, chàng ơi, lần này ý chí và nghị lực trong em đã mất hết, em gục ngã bên một gốc cây, thoi thóp và tuyệt vọng.

Đã mười một ngày kể từ hôm khởi hành, và em chỉ mới đi được mười lăm đến mười tám lý⁸⁵ của chặng đường mà khi còn là sứ giả tình yêu cho chúng ta chim câu chỉ mất một giờ bay. Nó lao vút như tên trên đầu những sinh vật khốn khổ, những kẻ xưng mình là chúa tể của sáng tạo nhưng chẳng hề có khả năng như ở loài chim, và mất những mười một ngày để qua được chặng đường nó mất chỉ một giờ.

Hãy nói em hay, làm sao mà một cây kim nam châm bé mọn lại biết được đâu là hướng bắc, trong khi em, một loài sinh vật có tư duy, được nắn theo hình hài của Chúa, lại chẳng tài nào biết ra chàng ở phương nào?

Làm sao mà một con thuyền lại có thể dong buồm từ một địa điểm bất kỳ trên thế giới, sang tận phía xa kia địa cầu rồi tìm thấy chính xác một hòn đảo nằm giữa biển khơi, trong khi em xem chừng không thể tìm thấy chàng, dẫu chàng đang ở gần đủ để cất lời là nghe thấy hay với tay là chạm được.

Ồ, con hiểu rồi, Chúa ơi, rằng nếu muốn tìm thấy chàng, không phải chàng mà chính Chúa mới là người con phải với đến.

Chúa ơi, hãy giúp đỡ lấy con! Chúa ơi, hãy đi cùng với con! Chúa ơi, hãy dẫn đường cho con!

Ngày 29 tháng 7

Em lại quay về với giác quan; với nắng ban ngày, với sự sống.

Em gần như đã chết rồi, chàng ạ và chẳng mấy ai hoài nghi rằng cuối cùng em cũng đã biết chàng nơi đâu, bởi kẻ chết rồi là biết tất cả; chẳng mấy ai hoài nghi rằng bóng ma Isabelle của chàng khi đêm xuống, vào giờ thơ thẩn của linh hồn, đã vào được bên trong nơi chàng ở.

Và đây là lý do em muốn sống. Nếu chàng có thấy bóng dáng em, hẳn chàng biết rằng em đã chết bởi nếu như chàng không thấy bóng dáng mà cũng chẳng thấy hình hài của em, e chàng nghĩ em chẳng qua chỉ là đã quên hay phụ chàng. Chàng ơi, đừng nói chàng không tin em nữa nhé! Vì em không quên hay phụ chàng em yêu chàng! Em yêu chàng!

Em gần như đã chết rồi thế thôi.

Chàng có nhớ chăng người lính hấp hối mà em gặp đêm ấy, kẻ ráng toài người đến con suối, liếm lấy từng giọt máu tươm ra, hào hỗn chút hơi thở cuối cùng, khát khao muốn có ngay chút nước, rồi lìa đời sau hớp nước đầu tiên? Đấy gần như là hình ảnh của em đấy.

Sau một quãng đường dài đứt hơi đi xuyên qua một rừng cây mà sau này nghe bảo đấy là rừng Mauleon, em gặp một con suối, nước từ đá chảy ra lạnh như giá băng. Em uống vào, nghĩ rằng nước sẽ giúp em lại sức lực và có thể đi tiếp. Em lại đi, nhưng chỉ được chừng trăm bước thì khựng lại, toàn thân run bắn, cảm giác lạnh thấu xương, em bất tỉnh bên con đường mòn mình đang đi.

Em không biết chuyện gì tiếp theo sau khi mình ngất đi. Chỉ thấy rằng hôm qua, lúc em tỉnh lại, ánh sáng rất yếu ớt. Em nhìn quanh thì nhận ra mình đang ở trong một gian phòng khá sạch sẽ, trên một chiếc giường, phía chân có một người đàn bà lạ mặt đang đứng nhìn. Đậu nơi cạnh giường bên em có cả chim câu của chúng ta, đang dùng chiếc cánh bị thương tội nghiệp của nó khẽ cọ vào má em.

Bà này đã tìm thấy em khi đang cùng hai người đàn ông trên đường từ chợ Mauleon trở về. Họ thấy em vẫn còn thở, lấy làm thương cảm và mang em về nơi em đang ở hiện giờ.

Nơi em ở là một ngôi làng nhỏ gần Nestier, là họ bảo em biết vậy. Gian phòng em tá túc chắc là ở độ cao nào đấy, bởi nằm trên giường ngước ra cửa sổ em chỉ trông thấy mỗi bầu trời.

Bầu trời! Bầu trời là con đường duy nhất đến chỗ của người chờ đợi em.

Hôm qua em hỏi thăm ngày tháng, thì nghe bảo là 28 tháng 7. Trời ơi! Em đã mất hơn hai mươi ngày lang thang. Em giờ đang ở đâu đã gần với nơi chàng, hay vẫn còn xa lắm?

Em hỏi xin giấy, mực và bút, nhưng vừa mới nguệch ngoạc được dăm chữ, em thấy đầu mình lại xoay tròn và không thể tiếp tục viết thêm nữa.

Tối nay em thấy mình khỏe hơn, và có thể viết mà gần như không mệt em vừa phải ngừng lại ba hay bốn lần gì đấy đang khi ngồi viết lá thư này.

Em cảm ơn người phụ nữ đang trông chừng em. Em không cần sự chăm nom thường xuyên nữa, em đã khỏe hơn, em cảm thấy mạnh mẽ. Tối nay em sẽ cố thức, và ngày mai lại tiếp tục lên đường.

Nếu chỉ mãi nằm đây giữa lúc chàng đang mong chắc em sẽ chết mất chàng cũng nghĩ vậy, đúng không, hở người yêu dấu của lòng em?

Chim câu cũng đã được nghỉ ngơi chu đáo, hy vọng nó bay được xa hơn, dẫn em đến gặp chàng chóng hơn.

Định bụng thức suốt đêm nay viết cho chàng, mà hóa ra em đánh giá sức mình quá cao. Em đành dừng lại, em đành tạm chia tay chàng vậy tai em đang ù lên, gian phòng xoay quanh em không ngớt, bút em viết ra những dòng chữ phát lửa.

A…!

Chín giờ sáng

Em ngủ được hai giờ thì phải, một giấc ngủ nôn nao, chập chờn, giống cơn mê hơn là giấc ngủ. May thay, vừa khi em mở mắt ánh sáng ban ngày gần như cũng ló ra.

Ồ, người yêu, ban mai chắc sẽ là cảnh đẹp làm sao, giá chúng ta gần bên nhau, cùng ngắm từng vì sao biến mất tất cả những vì sao chàng đã thuộc tên, nhập vào rồi tan biến trên không trung phía trước mặt trời, kẻ xua đuổi chúng để đến lượt mình xuất hiện!

Em mở cửa sổ chỉ để nhìn ra cả một vùng đất ngút ngàn. Than ôi! trông theo dõi đất xa chừng nào, em mất phương hướng nhiều chừng ấy.

Lạy Chúa! Chuyện tình Theseus và Ariadne, phải chăng đây chỉ là bịa đặt? Lời cầu nguyện của con, sâu xa, nhiệt thành và vĩnh cữu, là xin người hãy phái vị thiên thần ơn phước mang đến sợi chỉ mà sẽ đưa con đến gặp chàng.

Ôi! Con lắng nghe, dõi mắt, chờ đợi.

Nhưng chẳng có gì cả, chẳng có gì, Chúa ơi! Chỉ có mỗi mặt trời, nghĩa là hình ảnh của người, vẫn điểm tô màu hồng, màu của khí quyển phía trên và trái núi mà mặt trời mọc từ đằng sau ấy.

Giá tim em bây giờ đừng bồn chồn, cảnh này chắc sẽ là đẹp lắm.

Những quả đồi hiện ra, nét ngoài màu xanh in bóng trên nền tia sáng vàng ánh kim, làm nổi bật những hình dạng hiền hòa thanh nhã. Rặng núi bao quanh chân trời phía Nam thực là mênh mông đẹp đẽ, với những chóp núi tuyết phủ rực sáng long lanh như ánh lửa một vì sao thiêng. Một dòng sông vĩ đại hiện ra vắt ngang qua bình nguyên, rộng lớn và hùng vĩ, như…

A, Chúa ơi!

Chúa ơi, không thể nhầm được! Vị thiên thần mà con nài xin, van vỉ ông ấy đã đến, vô hình nhưng có thực! Những ngọn đồi ấy nơi mặt trời mọc lên từ phía sau, những hòn núi tuyết phủ ấy mà mường tượng giống những cây cột chống giữ vòm trời, cả con sông chạy dài từ bắc xuống nam kết nối những nhánh sông con như vị vua tiếp kiến thần dân… chính là những quả đồi ấy, là những ngọn núi ấy, là con sông ấy chàng mô tả với con, là dãy đồi, rặng núi, dòng sông chàng đã trông ra từ cửa sổ. Chân trời của con chính là chân trời ấy của chàng! A, Chúa ơi phải chăng con lạc lối chỉ để cuối cùng tìm được đường đi đến nơi chàng? Phải chăng người bịt mắt con lại chỉ để giúp con mở mắt ra sẽ nhìn thấy ánh sáng?

Chúa ơi! Lòng thương xót của người là vô hạn!

Người là đấng vĩ đại, người là đấng thiêng liêng, người là đấng thiện tâm, và chỉ khi quỳ xuống con mới nên cất tiếng tạ ơn người.

Hãy quỳ xuống, hỡi trái tim vô tín đã hoài nghi lòng lành của Chúa! Quỳ xuống! Quỳ xuống!

Bốn giờ sáng

Em đã tạ ơn Chúa, và giờ em lên đường. Sinh lực của em đã quay lại cùng với niềm tin. Em yếu ớt chỉ khi tâm trạng lâm vào cảnh tuyệt vọng.

Nhưng trước tiên, để em quan sát lần cuối cùng.

Ôi, chính là bức họa sống của chàng! Này họa sĩ, em thấy đúng những gì chàng thấy! Này thi nhân, chàng tả mới chân thực làm sao!

Kia là những chóp núi Pyrenees, từ màu trắng đang đổi sang ánh bạc lấp lóa; cạnh tối của chúng dần dà sáng lên, màu đen biến thành tím, màu tím ngả sang xanh, như dòng thác ánh sáng từ trên đỉnh núi cao đổ xuống; kia là ánh nắng mai lan tỏa khắp đồng bằng, những con suối lóng lánh như những sợi dây chuyền bạc, và dòng sông uốn lượn nhấp nhô như dải ruy băng vải sa tanh; còn đây, chim chóc hót líu lo trong mấy bụi trúc đào, những cây lựu và những khóm tường vi; đại bàng, chúa tể của bầu trời, đập cánh bay vút cao, giữa thinh không chao lượn thành vòng.

Ôi, chàng ơi! Hai ta có chung một cảnh nhìn, và em thấy những gì chàng thấy.

Chỉ là, chàng thấy từ phía nào?

Khoan, khoan, thư chàng vẫn còn đây. Ôi, những lá thư của chàng, chúng mãi bên em không rời xa; khi em chết, chúng sẽ nằm cạnh trái tim em, và những người đặt em xuống mồ sẽ bị tội phạm thánh vì đã để em mang chúng theo cùng.

Chàng thấy cảnh này từ phía nào?

Chúa ơi, như thể em vừa mới đọc xong. May thay, em thuộc chúng nằm lòng giả dụ em đánh mất chúng đi, em vẫn chép lại được cả mà không sót một chữ. Những lá thư ấy, em đọc chúng mãi không hề chán.

“Ôm quanh lấy cửa sổ là khóm lài sum sê, hoa mọc kín cành. Mỗi sớm mai, hương thơm lãng đãng vào phòng khi hoa nở cùng lúc mặt trời mọc.”

Đúng rồi! Đúng rồi! Bên trái em mặt trời vừa mọc, vậy thì chàng phía bên phải.

“Vùng bình nguyên nhìn từ nơi tôi ở nghiêng tư hướng nam xuôi về hướng bắc, từ rặng núi xuôi xuống đồng bằng.”

“Chính xác, không hề sai. Phải rồi, chính là chân trời ấy. Tạ ơn Chúa, vì đã khiến ban ngày thật rõ ràng! Yonders chính là vùng núi cao, em sẽ tìm ra chỗ chàng ẩn cư ở nơi ấy.

Ôi, sao chúng vẫn còn xa quá xa, và sao mắt người lại quá mờ? Em trông thấy hàng trăm đốm trắng rải rác trong rừng cây nơi chàng ở là đốm trắng nào trong số ấy?

Bồ câu thân thương ơi bồ câu yêu dấu ơi ái nữ của thiên đường tùy thuộc vào người mách bảo ta điều ấy.

Em đi đây, người yêu, em đi đây; mỗi phút chậm trễ là một phút niềm vui hai ta bị đánh cắp; chậm trễ là thách đố ý trời.

Vì chẳng phải chỉ vì chậm một phút mà chàng đã đánh mất em rồi đấy sao?

Đi thôi, bồ câu của ta! Đúng vậy, đến mai hay thậm chí đêm nay, ta sẽ gặp lại chàng!

Ngày 31 tháng 7

Ban đêm đã gián đoạn sự tìm kiếm của em, chàng ạ nhưng lòng em tràn đầy hy vọng!

Em hỏi tất cả những ai mình gặp gỡ, cuối cùng được chỉ cho thấy một tu viện Dòng Camaldoli trên một triền đồi xa xa, gần đấy có một ngôi nhà nhỏ mà với mắt nhìn của em nó trông giống ngôi nhà chàng diễn tả. Em thấy nó chiếu sáng qua những lớp sương mù kéo lại khi tối trời; có lẽ đây là ánh đèn của chàng, có lẽ chàng nhìn xa đến chân trời mà không biết rằng nơi ấy, vô hình trong mắt chàng, đang che giấu một con người lo lắng đáng thương, một kẻ sống chỉ vì chàng, và sẽ chết mà không có chàng Người ta bảo em rằng sống trong ngôi nhà nhỏ bé ấy là một kẻ cô liêu, một hiền nhân và là người mộ đạo, nhưng là người tuổi đời còn trẻ và quý phái.

Người ấy là chàng, người yêu dấu của em, chẳng phải đúng thế sao? Chính là chàng. Và nếu vậy, ban ngày thi thoảng chàng hẳn phải ghé ra làng Camons, tức là nơi hiện giờ đang có em. Chàng đã có lần ghé thăm một người thợ mộc nghèo gãy chân vì ngã từ nóc nhà; chàng đã chăm sóc và chữa lành cho ông ấy. Khi cả nhà ông ấy quỳ xuống lúc chàng sắp rời đi, chàng bảo, “Nếu các người thấy mình được an ủi, hãy cầu nguyện vì đấng an ủi.”

Ồ, đúng chàng rồi em nhận ra cách nói đượm buồn, là cách nói của chàng. Chàng đợi em, mà không biết những gì xảy đến với em, và chàng khổ sở.

Chàng khổ sở, vì chàng hoài nghi. Ôi, con người ta luôn phải hoài nghi; nếu chàng không hoài nghi, e là em nghĩ chàng đã chết.

Thiết nghĩ rằng giá em đến đây sớm hơn hai tiếng, có lẽ biết đâu em đã gặp được chàng!

Em bảo có lẽ, vì nếu em chắc rằng đấy đã là chàng, e là em sẽ bị quỵ ngã lẽ ra em phải tìm mướn người dẫn đường, thậm chí để họ khiêng em đi. Nhưng nếu suy đoán của em sai? Bản năng của chim câu là người dẫn đường tốt nhất; nó chưa hề chệch hướng lấy một lần. Nếu vì định mệnh nào đó mà em chỉ vừa hụt thấy chàng, em vẫn còn có thể dựa vào nó.

Dù có là ở đâu chăng nữa, chàng đang làm gì vào lúc này, hở người yêu dấu của em? Trừ phi chàng đang nghĩ về Chúa, em đoán chàng đang nghĩ đến em.

Đã là mười một giờ rồi. Ngày mai! Ngày mai! Hy vọng lớn lao này, quá mãnh liệt đến mức không thể không tin chắc, bảo rằng mai là ngày em sẽ gặp chàng.

XXV

Ngày 31 tháng 7, mười một giờ

Ta thầm hỏi liệu chăng nàng đang về với ta, nhưng hãy nhanh lên, thật nhanh lên em nhé sắp đến nửa đêm rồi, và tiếng chuông nửa đêm sẽ kết thúc ngày cuối cùng của phần đời thế tục.

Mai là ngày anh phải giữ lời nguyện. Anh đã chờ trọn ba tháng nay, nhưng không thể trì hoãn mãi lời hứa đã nói ra trước Chúa. Chúa nói với anh, vì em không nói gì; Chúa gọi anh, vì em bỏ rơi anh.

Ôi, từ bỏ niềm hy vọng này lòng nào phải không mang nỗi buồn bất tận. Ước gì em đến đây, dù chốc lát mà thôi.

Anh đã quay trở về dĩ vãng, xác thân và linh hồn anh trở về trú ngụ trong hạnh phúc. Ra khỏi hạnh phúc ấy, những gì anh mất đi còn nhiều hơn giá như anh cất bước ra khỏi hẳn cuộc đời.

Bởi vì cuộc đời trong tu viện, dù nói sao chăng nữa, không phải sự chết về xác thân cũng không phải sự chết về linh hồn. Anh từng tìm hiểu xác chết, dán mắt vào những khuôn mặt tím tái, và nhận ra đấy chỉ là vật chất phân rã. Chẳng còn giấc mơ nào bên trong bộ não đã ngủ yên, chẳng còn đau đớn nào, dù là thể xác hay tinh thần, in hằn lên những thớ thịt đã nhũn.

Anh cũng từng xem những cái thây ấy khi còn sống, mà người đời gọi là tu sĩ. Mặt họ xanh hơn, tím tái hơn cả mặt người chết, nhưng bộ mặt ấy khác với khi chết: trong lòng họ dòng lệ mãi ứa ra, sâu thẳm, không cạn kiệt, biến mắt họ thành màu đỏ trũng sâu, và khắc lên hai má những rãnh nhăn cay đắng. Vì đó chúng ta hiểu ra quyết định chọn khổ đau của Chúa, mà anh hy vọng chí ít sẽ tìm được chút an ủi từ tình yêu của người.

Sức mạnh tâm thần của những cái thây còn sống ấy chỉ có duy nhất một nỗi buồn để giúp họ cử động, không phải là sự trầm tĩnh giữa đời, cũng không phải là sự yên tĩnh giữa mồ; nó là niềm đớn đau, là cơn sốt của xác thân mòn mỏi, là sự héo khô từ thế giới này sang thế giới bên kia, từ lúc sống cho đến khi chết, từ cái nôi cho đến mộ phần.

Thôi vậy, Isabelle, anh không thể tự dối mình thêm nữa, và không thể trù trừ bên bờ vực bằng việc thăm dò độ nông sâu của nó; anh sẽ bước vào niềm đau này, hành trang chỉ có mỗi hy vọng, rằng nó sẽ nhanh chóng đưa anh vào cõi chết.

Vĩnh biệt. Anh sẽ thức suốt đêm nay cầu nguyện. Đến hai giờ chuông tu viện sẽ điểm, báo rằng một linh hồn, tuy không là thân xác, sắp rời khỏi thế gian để về chốn thiên đường.

Chín giờ sáng mai, những người được gọi là huynh trưởng đồng đạo sẽ đến nơi này đưa anh đi.

Ngày 1 tháng 8, năm giờ sáng

Anh vừa ngắm cảnh mặt trời đang lên lần cuối của đời mình. Ánh dương quang chưa bao giờ sáng hơn, đẹp hơn, rạng ngời hơn trước nay. Nào ý nghĩa gì những nỗi niềm đớn đau nơi cái thế giới bé mọn đáng thương này mà nó soi sáng đến? Nào ý nghĩa gì dòng nước mắt không cầm được của anh làm nhòe lá thư này? Anh lặng nhìn khoảnh khắc bình minh chừng mươi phút ngắn ngủi, khoảng thời gian vừa đủ để nó uống lấy sương mai lung linh trên chót lá, hay óng ánh như hạt kim cương đính nhẹ trên cánh hoa.

Anh sẽ không bao giờ trông thấy cảnh bình minh này thêm lần nào nữa cả. Gian phòng anh sắp đến trông ra một khoảnh sân có tường cao che kín; qua ô cửa tò vò, anh chỉ có thể loáng thoáng nhìn thấy một góc nhỏ nghĩa trang. Anh sẽ cố xin họ đặt mồ của anh nơi góc ấy anh chỉ muốn thật gần, để chuyến hành trình được chóng vánh.

Giờ thì, anh cầu nguyện!

Chín giờ sáng

Nhạc thánh ca càng lúc rõ dần; họ sắp đến đây đón anh đi.

Anh không muốn họ tiến vào trong này. Anh không muốn họ trông thấy những lá thư em gửi, hay những gì anh đang viết ra đây. Anh không muốn họ thấy anh khóc.

Anh sẽ ra đợi nơi ngưỡng cửa. Hồn anh vẫn lưu lại với em: họ mang đi chỉ là thi thể.

Vĩnh biệt!

Tiếng khóc vạn vật cất lên trước cái chết của con trai Thượng đế không sâu thẳm, đau đớn, thảm thương hơn tiếng nấc của anh trước tình yêu chúng ta giờ đã chết.

Vĩnh biệt! Vĩnh biệt! Vĩnh biệt!

XXVI

Mười giờ

Gian phòng trống rỗng của chàng! Lá thư của chàng, vẫn còn đẫm nước mắt! Lời vĩnh biệt của chàng!

Em đến sau nửa giờ quá muộn.

Giá lời nguyện ấy của chàng chưa được nói ra!

Chúa ơi! Chúa ơi! Xin hãy cho con chút sức mạnh.

Bồ câu ơi, giá như ta có đôi cánh của nhà ngươi, dẫu chúng có là đôi cánh gãy!

XXVII

(Phần đứt đoạn này của một lá thư được tìm thấy trong văn khố Tu viện Ursuline tại Montolieu, riêng phần đầu đã mất.)

… Mẹ bề trên kính mến, tảng sáng con rời làng Camons, nơi con đã thuật lại cùng người tất cả những gì đưa con đến chỗ tin rằng thi thoảng chàng đã ghé đến đây.

Con đã hỏi thăm gia đình người thợ mộc nghèo bị thương, và con hẳn đã nhận ra chàng từ những gì họ diễn tả ngay cả khi tim con không hề mách bảo đấy là chàng chăng nữa.

Vả chăng, lời chàng nói trước khi từ biệt họ “Nếu các người thấy mình được an ủi, hãy cầu nguyện vì đấng an ủi” lời ấy chỉ có thể thốt ra từ một linh hồn khổ đau đang chuẩn bị hiến mình cho Chúa.

Sinh lực của con được bình phục nhờ niềm hy vọng gặp lại chàng. Con lên đường đi bộ, vì nếu ngồi xe song mã hay cưỡi ngựa, con sẽ phải men theo quãng xa đường vòng mới đến được chỗ đốm trắng cạnh tu viện Dòng Camaldoli mênh mông tăm tối ấy. Một nơi mà, tuy cách đường chim bay gần ba lý, đã nương cánh gió gửi đến con âm thanh từng hồi chuông.

Ra khỏi làng, con thả chim câu bay tự do. Con vật đáng yêu tội nghiệp ấy bay được một trong những quãng đường xa nhất, gần hai trăm bước về phía ngôi nhà con đang chăm chú nhìn. Không nghi ngờ gì nữa con được dẫn thẳng về phía mục tiêu nó muốn chỉ cho con bằng hơi sức cuối cùng.

Rủi thay, không có đường thông suốt dẫn đến đấy; con phải theo dốc núi mà đi, có lúc bị ngắt đoạn vì hẻm núi, có lúc phải lội suối mà qua, có lúc bị che phủ bởi những khu rừng nhỏ mà con không dám đi vào vì sợ lạc.

Con đi luôn ba giờ không nghỉ, nhưng vì phải quanh co tìm lối vòng qua những chỗ ấy, nên tính ra chỉ qua được một quãng đường hai lý.

Ngôi nhà thường xuyên mất hút chẳng thấy đâu, nếu không có chim câu thân yêu hẳn con đã bị lạc. Con dõi theo bóng chim trên không, chim bay phương nào con đi theo phương ấy.

Cuối cùng con thấy chừng như đường mình đi đã đôi chút dễ hơn. Con nghe vọng lại tiếng chuông từ một ngôi làng nhỏ báo hiệu tám giờ, không biết vì đâu, nhưng nhạc chuông ngân nga buồn quá khiến lòng con như quặn thắt. Từng giờ tưởng chừng trên đôi cánh bằng đồng vừa lướt qua mắt con vừa cất tiếng gióng giả bên tai “Nhanh lên! Nhanh lên!”.

Vậy là con vội vàng nhanh bước, rồi chẳng mấy chốc đã có thể phân biệt chi tiết của ngôi nhà. Tiến đến gần, con nhận ra ngôi nhà ấy từ những gì chàng từng miêu tả: khung cửa sổ nơi chàng nhìn ngắm cảnh bình minh, có khóm lài rủ bóng ôm quanh và mường tượng như một bờ rào xanh ngắt.

Trong một thoáng con tưởng như mình thấy được chàng ở nơi cửa sổ ấy, dẫu đó là hư hay là thực, con vươn thẳng hai tay kêu lên. Mà than ôi! chàng vẫn còn cách xa hơn dặm, làm sao thấy được hay nghe con.

Từng hồi chuông tu viện ngân vang. Con nhớ lại tiếng chuông ngân liên tục vào đêm trước khi thành nữ tu, một nỗi ngờ vực đáng sợ len lén bò vào trái tim và suy tưởng của con rằng từng tiếng chuông này gióng lên cho cùng một ý nghĩa.

Nhưng con lắc đầu cãi lại mình, “Không phải, không phải, không phải!”

Đến gần hơn nữa, con thấy một hàng dài tu sĩ tiến về phía ngôi nhà bé nhỏ màu trắng ấy, và rồi, chốc lát sau, quay trở lại về phía tu viện.

Họ tìm ai trong ngôi nhà ấy? Ai đó còn sống hay đã chết?

Chẳng mấy chốc con sẽ biết ra, vì con chỉ còn cách ngôi nhà ấy đúng trăm bước, khi bỗng dưng một thác núi sâu chắn đường con đi. Đó là con thác dốc, sục bùn và lổn nhổn đá, quá sâu con không dám băng qua.

Con leo ngược về hướng thượng nguồn, bất chấp sự mệt mỏi, nhưng cảm giác như con không bao giờ đến được ngôi nhà ấy trước khi chút sinh lực tạm bợ trong con cạn sạch.

Được chừng mười lăm phút, con thấy một thân cây bắc ngang qua lòng suối, phải như lúc nào khác chắc con không dám mạo hiểm qua một cây cầu chênh vênh đến thế. Nhưng con nhảy hẳn lên, chân con dứt khoát, mắt chăm chú sang bờ bên kia, và rồi con qua được.

Ở đấy, thay vì chướng ngại con tìm thấy dường như là một lối đi lát đá, thế là con mau chân hơn nữa.

Con đến được địa điểm ước muốn; cửa để mở; con bước qua; một chiếc cầu thang mở ra bên phải, con hối hả leo lên quên cả gọi trước. Con không dám thở mạnh khi bước chân qua lối cửa ấy con bị ám ảnh với ý nghĩ rằng mình sẽ đi vào một gian phòng trống rỗng.

Gian phòng trống rỗng, cửa sổ mở toang, lá thư nằm trên bàn, chơ vơ đẫm lệ.

Lá thư này, ôi mẹ ơi! Nó chỉ vừa được viết xong nửa giờ, và là lời vĩnh biệt của chàng.

Con đến quá muộn mất nửa giờ: chàng đã ở nhà thờ, đang thực hiện lời chàng hứa nguyện.

Con nghe dưới chân mình gian nhà run lật bật; mọi thứ quanh con đang quay cuồng. Con bắt đầu cất lên tiếng rú bị thương mà sẽ chấm dứt luôn hơi thở cuối cùng, thì bỗng một ý nghĩ hiện lên rằng biết đâu lễ hiến thân cho chàng còn chưa làm, lời tuyên thệ của chàng còn chưa đọc.

Con hối hả phóng chạy ra khỏi nhà, theo bản năng ôm theo cả chim câu lúc ấy đang đậu trên cành lái chân phúc.

Tu viện cách xa chưa đầy trăm bước chân, nhưng con nghe thấy sức lực mình sắp cạn trước khi chân chạm được bậc cửa nhà thờ. Đầu óc con trống rỗng, phổi con ngột ngạt tìm không khí.

Con nghe giáo sĩ đoàn ca bài Kinh ngợi khen.

Con nghe tiếng phong cầm vang khúc Đấng sáng tạo.

Chúa ơi! Con chỉ còn ít giây, không hơn.

Nghiệt ngã thay! Thật phúc bất trùng lai, con đã vòng sai phía hậu đường cửa ra vào là ở bên kia.

Cửa sổ hướng ra tiền đường để mở nhưng tiếng của con mong gì át được tiếng phong cầm và tiếng hát thánh ca?

Con ráng hét lên, những gì trong lồng ngực phát ra chỉ là tiếng ú ở khàn đục.

Thời khắc ấy xem ra tất cả đều tiêu tan, tất cả đều vô vọng.

Tâm trí con rối ren, mọi ý nghĩ đều trở nên mơ hồ, đứt quãng và rồi, giữa mớ hỗn độn ấy ánh sáng đã xuất hiện, một ánh lửa đốt sáng lòng con.

Con thả chim câu qua cửa sổ, rồi ngã xuống bất tỉnh. Tạ ơn trời! Khi hồi tỉnh, đôi tay chàng đang giữ lấy con.

Chàng đã khoác vào mình chiếc áo dòng và chịu phép cắt tóc của giáo sĩ nhưng chàng là của con! Của con! Của con!

Vào khi ấy, và mãi mãi.

Bóng chim câu như thánh thần đáp xuống tia nắng chiếu đã ngăn lại lời tuyên thệ sắp qua đôi môi chàng.

Bồ câu mến yêu, hình ảnh của người sẽ khắc vào nấm mồ của hai ta, đang thiêm thiếp giữa đôi tay đan nhau của chàng và của ta.

Mẹ bề trên, con đã hứa sẽ thư về cho người nếu như tìm thấy chàng. Thượng đế trong niềm xót thương vô hạn của ngài đã cho phép con đạt được điều ấy vậy nên con viết thư này đây.

Ái nữ tôn kính và hằng nhớ ơn người, Isabelle de Lautrec, Bá tước phu nhân xứ Moret Palermo, ngày 10 tháng 9 năm 1638

Lịch sử xuất bản

Chuyến thăm cuối cùng của Dumas về bối cảnh Những người lính ngự lâm mang một lịch sử xuất bản khá thú vị. Người bí ẩn khoác áo Hồng y⁸⁶ hay Bá tước Moret⁸⁷, tên truyện lúc bấy giờ, xuất bản lần đầu là truyện dài kỳ đăng trên tuần san Les Nouvelles ở Paris, trong thời gian từ 17 tháng 10 năm 1865 đến 23 tháng 3 năm 1866. Vì truyện dở dang, thể loại phiêu lưu lịch sử của tác giả tại Pháp đương thời không còn thịnh hành, nên truyện không được nhận in thành sách ngay tại quê hương tác giả vào lúc ấy và vẫn vậy suốt gần thế kỷ.

Tuy nhiên, tên tuổi Dumas vẫn in đậm dấu ấn tại Hoa Kỳ, nơi mọi tác phẩm ông viết ra đều được in thành sách. Những nhà xuất bản ở đây thậm chí còn đặt hàng tác giả bá vơ viết tiếp những truyện ăn khách của ông rồi trơ tráo dán tên ông vào. Kể cả tiểu thuyết dở dang của Dumas cũng được xem là đáng xuất bản, và ấn bản Pháp ngữ Le Comte De Moret đã ra đời vào năm 1866 trong sê ri Bibliothèque du Messager Franco-Américain của H. de Mareil, một nhà xuất bản nhỏ ở New York. Có lẽ đây chính là ấn bản mà văn sĩ viết mướn Henry L. Williams, Jr. đã dùng làm nền tảng cho bản dịch Anh ngữ của ông ta, The Count of Moret, ấn hành năm 1868 bởi Peterson Bros, một nhà xuất bản nhỏ tương tự ở Philadelphia. Tuy Williams tự mình viết luôn phần chót cho truyện, đại ý Moret đích thân xông lên hàng đầu đội quân hiệp sĩ phá vỡ vòng vây thành Casale rồi tử trận trên tay Latil, đó vẫn là bản dịch ác mộng và ấn bản này sau đó đã mất tăm mất tích. Thực ra thì vẫn còn tồn tại đâu chừng dăm ba bản, bạn đọc muốn biết có thể tìm thấy những đoạn bản dịch “thất lạc” này trong cuốn “Tác Phẩm của Dumas”, trọn bộ một tập gồm các trích đoạn tiểu thuyết, xuất bản không trích nguồn biên tập năm 1927 bởi Walter J. Black Co. New York.

Chuyện về Người bí ẩn khoác áo Hồng y đến đấy là hết hay tưởng chừng là vậy nếu không vì một sự kiện bất ngờ và khó tin rằng đây lại là từ ngòi bút của chính văn hào. Năm 1945, “trong một căn gác ở Paris” người ta vô tình tìm thấy tập bản thảo gốc viết tay của Dumas, hay ít nhất là ba chương đầu, tình trạng gần như nguyên vẹn (theo lời người sưu tầm thư mục Dumas, Frank Wild Reed). Sau khi được giới chuyên gia thẩm định độ xác thực, rằng chữ viết của toàn văn bản chính là bút tích trứ danh của ông, bản thảo viết tay này được nhà xuất bản Édition Universelles tại Paris ấn hành năm 1946, in thành hai tập, lấy tên truyện Le Comte De Moret. Sau đó, năm 1964, truyện được Éditions Galic tái bản, và xuất hiện lần đầu dưới cái tên Le Sphinx Rouge.

Nhìn chung, so với phiên bản xuất hiện trên tuần san Les Nouvelles trước đó tám mươi năm thì, bên cạnh một vài sai biệt nhỏ về chính tả, chẳng hạn Lathil thay vì Latil, Pisani thay vì Pisany, bản thảo 1946 đã có một ngoại lệ đáng kể: bản thảo có trọn một chương bị phiên bản dài kỳ bỏ qua. Đọc chương này, tựa đề Les Habitués de l’Hotel de Rambouillet⁸⁸, người ta liền hiểu ra vì sao. Toàn chương không quá 3500 từ chỉ nói về tính cách lập dị đến khôi hài của vài nhân vật nào đó trong nhà Rambouillet và bối cảnh xã hội bấy giờ. Chuỗi những câu chuyện ‘cho vui’ ấy, chủ yếu chôm chỉa từ tập Historiettes⁸⁹ của Tallemant des Réaux, chẳng qua chỉ là kiểu tán phét lịch sử mà Dumas ưa thích, nhưng chúng lại chẳng dính dáng gì đến diễn biến của truyện, thậm chí còn khiến mạch truyện đương ngon trớn bỗng dựng chết cứng. Tôi thiết nghĩ Dumas (hay biên tập của ông, Jules Noriac) đã quyết định đúng khi bỏ chương này, và tôi noi gương họ cho ấn bản lần này của Người bí ẩn khoác áo Hồng y.

Như đã nói, bản gốc tiếng Pháp của truyện xuất bản dạng sách lần đầu là tại Hoa Kỳ vào năm 1866, lấy tên truyện là Le Comte de Moret, và tính từ năm đầu thế kỷ hiện thời của chúng ta thì nó vẫn chưa hề xuất hiện ở nước Pháp quê hương của nhà văn. Để sửa sai điều này, một biên tập viên xuất chúng người Rumani đã cất công đào bới từ tận cùng xó xỉnh bên trong Bibliothèque Nationale⁹⁰ của nước Pháp để moi ra từng bản gốc của tuần san Les Nouvelles rồi ráp lại thành một phiên bản dài kỳ đầy đủ cho tác phẩm dở dang này của Dumas; và nhờ sự cần mẫn của ông mà năm 2008 rốt cục cũng nhìn thấy xuất bản phẩm bằng sách tiếng Pháp hoàn chỉnh đầu tiên, lấy tên là Le Sphinx Rouge (nhà xuất bản Éditions Kryos, Paris). Portocala còn cao hứng gồm luôn cả chương Habitués từ bản thảo viết tay 1946 vốn bị lược bỏ vì vậy, nếu bạn đọc có nhã hứng đọc bản gốc tiếng Pháp thì nên chọn đọc ấn bản này.

Bóng chim câu⁹¹ lần đầu tiên được Alphonse Lebègue xuất bản tại Bỉ vào năm 1850, và qua năm sau đó mới được Cadot xuất bản tại Paris. Là truyện vừa, hay đúng hơn là tiểu thuyết ngắn, độ dài của nó nếu mang ra xuất bản thành sách thì cũng hơi kỳ, và nó cũng chẳng được in lại gì nhiều mãi cho đến khi mấy nhà xuất bản bắt đầu sưu tập những “tác phẩm hoàn chỉnh” của Dumas vào thập niên 1870, sau khi ông qua đời. Bản Anh ngữ duy nhất được biết đến trước ấn bản hiện thời là của dịch giả danh tiếng người Anh, Arthur Allinson, được Methuen & Co xuất bản tại Luân Đôn năm 1906, ghép chung một tập với tiểu thuyết ngắn khác của Dumas là Maїtre Adam⁹². Nó là ấn bản hơi khó kiếm và người viết bài này vẫn còn chưa thực sự nhìn thấy nó, song tôi từng đọc qua vài tác phẩm khác của Dumas qua ngòi bút dịch thuật của Allison, đó là những bản dịch khá hay. Phiên bản Bóng chim câu trong tập này là sự xuất hiện lần đầu bằng tiếng Anh của truyện tại Hoa Kỳ.

NGƯỜI BÍ ẨN KHOÁC ÁO HỒNG Y quả là một tuyệt tác! Vô số âm mưu hiểm độc và những màn lật ngược tình thế, những cuộc đấu tay đôi, niềm đam mê, lãng mạn, yêu thương và thù hận, đầy chất thơ và cũng không kém phần gay cấn. Chưa bao giờ người đọc lại cảm thấy dễ bị cuốn hút đến như vậy.

- Trang đánh giá HISTORICAL NOVELS REVIEW –

NGƯỜI BÍ ẨN KHOÁC ÁO HỒNG Y như được phủ lên mình một sức sống mới và tỏa sáng lộng lẫy trong phiên bản này. Những màn tranh đấu kịch tính đi kèm với sự hóm hỉnh nhưng cũng đầy châm biếm sâu cay. Phiên bản mới sẽ khiến người đọc phải thay đổi cách nhìn về nó: Một tuyệt tác cũ nay đã được nâng lên một tầm cao hoàn toàn mới.

- Tổ chức tin tức Quốc tế CHRISTIAN SCIENCE MONITOR -

¹ (Tiếng Pháp) mang vũ khí

² Soleil, cũng là tên ông chủ quán

³ Tiền xưa của Pháp, Ý, Tây Ban Nha

⁴ (Tiếng Pháp) Có ngay!

⁵ Tiền Pháp. 1 denier = 1/12 sou (xu)

⁶ (Tiếng La tinh) Những gì ngoại lệ phải nói trước.

⁷ Jacques Clément (1567 - 1589): kẻ mưu sát vua Henry III của nước Pháp.

⁸ Ravaillac (1578 - 1610): kẻ mưu sát vua Henry IV của nước Pháp.

⁹ Hãy đỡ!” (từ cảnh báo thường dùng trong đấu kiếm).

¹⁰ Anh em sinh ba Curiatti trong Thần thoại La Mã.

¹¹ Ô kìa!

¹² Từ dân châu Âu dùng để chỉ người Đạo Hồi, đặc biệt vào thời thập tự chinh (thế kỷ thứ 11, 12 và 13).

¹³ Tên người vợ của triết gia Socrates; chỉ những bà vợ trái tính, ưa bắt nạt chồng.

¹⁴ Socrates (mất 399 TCN): triết gia Hy Lạp cổ đại, người được mệnh danh là bậc thầy về truy vấn.

¹⁵ Pont-Neuf

¹⁶ Tòa thị chính

¹⁷ Archimedes (287-212 TCN) nhà toán học, nhà vật lý học, kỹ sư, nhà phát minh, nhà thiên văn học người Hy Lạp.

¹⁸ Chỉ tòa Cung điện Luxembourg.

¹⁹ Ninon de Lenclos (1620–1705): văn sĩ, kỹ nữ, nhà độc lập tư tưởng và là nhà bảo trợ nghệ thuật người Pháp.

²⁰ Chao ôi!

²¹ Cách mạng Pháp (1789-1799).

²² Còn có nghĩa là “con quạ”.

²³ Nữ thi sĩ Hy Lạp cổ đại, nổi tiếng cho đến tận ngày nay.

²⁴ (Tiếng La tinh) đi nhanh đến phần kết

²⁵ Trinh nữ. Tựa đề bài thơ nổi tiếng của Thi hào Chapelain (1595-1647)

²⁶ Chúa ơi!

²⁷ Lạy chúa tôi!

²⁸ Tạm biệt

²⁹ Người Trung Hoa, từ dùng ở châu Âu thời trung cổ.

³⁰ Đại lãnh chúa

³¹ Nguyên văn: Roman Baiocco . Đồng xu lẻ bằng kim loại (vàng, bạc hay đồng) lưu hành ở lãnh địa giáo hoàng thời cổ.

³² Trưởng nữ công chúa

³³ Hoa Lily: biểu tượng Hoàng gia Pháp

³⁴ Trận Jarnac 13/3/1569, trận đánh trong cuộc Chiến tranh tôn giáo của nước Pháp.

³⁵ Sự kiện thảm sát người theo Tân giáo vào ngày 23-24/8/1572 tại Paris.

³⁶ Chúa ơi!

³⁷ Tình yêu

³⁸ (Thần thoại Hy Lạp) tên gọi khác của nữ thần Aphrodite: nữ thần tình yêu và dục vọng.

³⁹ (Thần thoại Hy Lạp) Thần tình yêu, luôn mang một cây cung và những mũi tên ái tình.

⁴⁰ Vì ái tình hoan hô nước Pháp!

⁴¹ Tạm dịch: Tuổi xuân của Ngài

⁴² Đức vua muôn năm!

⁴³ Chết rồi.

⁴⁴ Một công cụ có hình dạng bánh xe, dùng để hành hình tội nhân thời trung cổ.

⁴⁵ Tệ thật

⁴⁶ Tiếng La Tinh: Cõi bằng an

⁴⁷ Quốc vương vĩ đại!

⁴⁸ Tiền Hà Lan

⁴⁹ Ôi chao!

⁵⁰ K i nh lạy cha

⁵¹ Kinh kính mừng

⁵² Tiếng Pháp có nghĩa là khu rừng.

⁵³ Anh bạn!

⁵⁴ Đúng lúc

⁵⁵ Người đàn bà không ai cưỡng nổi.

⁵⁶ Từ được dùng để gán cho sủng thần của Henri III

⁵⁷ Ngày của tháng 11/1630, kẻ thù của Richelieu bị lầm tưởng rằng họ đã thuyết phục được Louis XIII tước bỏ mọi quyền lực và tống cổ ông ra khỏi triều đình.

⁵⁸ Chúc ngon miệng!

⁵⁹ Bữa ăn riêng hai người với nhau

⁶⁰ Đức Cha của ta!

⁶¹ Tức là ký vào mặt sau chi phiếu để xác nhận.

⁶² Chúa ơi!

⁶³ Vương cung Thánh đường Thánh Denis, nơi đặt thi hài của rất nhiều thành viên hoàng gia Pháp qua các thế kỉ, trong đó có hầu hết các vị vua và vương hậu Pháp.

⁶⁴ Cả ngươi cũng thế ư, Brutus?

⁶⁵ Phúc Âm

⁶⁶ Thượng lộ bình an

⁶⁷ Đơn vị đo chiều dài cũ, gần bằng 5km

⁶⁸ Romeo và Juliet (Màn 2, Cảnh 2)

⁶⁹ Thế đấy!

⁷⁰ Ái chà!

⁷¹ Vị anh hùng của ta!

⁷² Toàn quyền

⁷³ Chỉ Henri IV

⁷⁴ Cơn thịnh nộ của người Pháp

⁷⁵ Ý nói người buôn lậu, vì chuyên thồ hàng đi đường hiểm trở.

⁷⁶ Tốt rồi, bằng hữu

⁷⁷ Ai mắc bệnh này thấy nhọt độc mọc lan dần ra quanh cổ, như một chuỗi nhạc chung quanh cổ ngựa.

⁷⁸ Hàng rào cách ly

⁷⁹ Tất nhiên!

⁸⁰ Chiều dài từ đầu đến đuôi ngựa

⁸¹ Tiếng La tinh

⁸² Thưa ngài sĩ quan

⁸³ Bẩm ngài đại úy

⁸⁴ Tội phản nghịch.

⁸⁵ Tương đương 72 đến 87km

⁸⁶ Le Sphinx Rouge (tiếng Pháp)/ The Red Sphinx (tiếng Anh)

⁸⁷ Le Comte de Moret (tiếng Pháp)/ The Count of Moret (tiếng Anh)

⁸⁸ Khách khứa của Lâu đài Rambouillet

⁸⁹ Giai thoại

⁹⁰ Thư viện quốc gia

⁹¹ La Colombe (tiếng Pháp)/ The Dove (tiếng Anh)

⁹² Ông chủ Adam