Hoa của phế tích

—★—

Tác giả: Patrick Modiano

Người dịch: Hoàng Lam Vân

Phát hành: Phanbook

Nhà xuất bản Hội Nhà Văn 2020

ebook©vctvegroup

Tặng Zina

Tặng Marie

Tặng Douglas

Một mụ lắm lời

Anh ngựa trạm xám

Con lừa u ám

Dây giếng đương rơi

Hoa hồng, hoa ly

Cắm trong lọ xấu

Ấy chính con đường

Đưa tới Paris.

Lamartine

Buổi tối Chủ nhật tháng Mười một ấy, tôi ở trên phố Abbé-de-l’Épée. Tôi đi dọc theo bức tường lớn của Học viện dành cho người câm điếc. Bên trái là tháp chuông nhà thờ Saint-Jacques-du-Haut-Pas cao cao. Tôi còn giữ kỷ niệm về một quán cà phê nơi góc phố Saint-Jacques, tôi hay đến đó sau khi xem phim, rạp Studio des Ursulines.

Trên vỉa hè, lá rụng. Hoặc cũng có thể là các trang đã cháy thui của một quyển từ điển Gaffiot[1] cũ. Đây là khu phố của các trường và các tu viện. Vài cái tên cổ kính quay trở lại trong ký ức tôi: Estrapade, Conttescarpe, Tournefort, Pot-de-Fer... Tôi cảm thấy e sợ khi phải băng ngang những chốn tôi chưa từng đặt chân kể từ tuổi mười tám, hồi tôi còn hay lai vãng một trường trung học trên đồi Sainte-Geneviève[2].

Tôi có cảm giác các địa điểm vẫn cứ ở trong tình trạng mà tôi đã để chúng lại từ đầu thập niên sáu mươi, chúng bị bỏ hoang cùng quãng đó, cách đây đã hơn hăm lăm năm. Phố Gay-Lussac - cái phố im lìm ấy, nơi trước đây người ta từng dỡ đá lát và dựng chiến lũy[3] - cửa ra vào một khách sạn đã bị xây bịt lại và phần lớn cửa sổ không còn kính. Nhưng biển hiệu thì vẫn gắn ở đó, trên tường: Khách sạn Tương lai. Tương lai nào? Là tương lai, đã chấm dứt, của một sinh viên hồi những năm ba mươi, thuê lấy một căn phòng nhỏ tại khách sạn ấy, lúc vừa rời trường Sư phạm, và tối thứ Bảy thì mời các bạn học cũ đến chơi. Và họ đi vòng qua mấy khối nhà để tới rạp Studio des Ursulines xem một bộ phim. Tôi đi qua trước rào sắt và ngôi nhà màu trắng nhiều chớp cửa sổ, với rạp chiếu phim chiếm tầng trệt. Sảnh vào sáng đèn. Hẳn tôi có thể đi tiếp tới Val-de-Grâce, cái vùng yên bình ấy, nơi chúng tôi từng trốn, Jacqueline và tôi, để ông hầu tước không có cơ may gặp được nàng. Chúng tôi sống tại một khách sạn nằm đầu phố Pierre-Nicole. Chúng tôi tằn tiện với số tiền mà Jacqueline kiếm được bằng cách bán chiếc măng tô lông thú của nàng. Phố ngập nắng, vào buổi chiều Chủ nhật. Đám thủy lạp của ngôi nhà gạch nhỏ, đối diện trường Sévigné. Dây thường xuân phủ kín các ban công khách sạn. Con chó ngủ trong hành lang lối vào.

Tôi đi đến phố Ulm. Nó hoang vắng. Có tự nhủ rằng vậy thì đâu có gì kỳ cục vào một tối Chủ nhật, tại cái khu phố chuyên cần và nhiều chất tỉnh lẻ này, thì tôi vẫn tự hỏi mình có đang còn ở Paris hay không. Trước mặt tôi là vòm tròn của Panthéon. Tôi sợ lại thấy chỉ có độc mình tôi, dưới chân tòa công trình cho người chết ấy, dưới ánh trăng, thế là tôi vội rẽ sang phố Lhomond. Tôi dừng lại trước trường Ái Nhĩ Lan. Một cái chuông điểm tám tiếng, có lẽ chuông của giáo đoàn Thánh Linh mà mặt tiền đồ sộ đang ở kia, bên tay phải tôi. Thêm vài bước nữa, tôi bước vào quảng trường Estrapade. Tôi tìm số 26 phố Fossés-Saint-Jacques. Một tòa nhà hiện đại, kia, trước mặt tôi. Chắc hẳn tòa nhà cũ đã bị phá đi chừng hai mươi năm về trước.

Ngày 24 tháng Tư năm 1933. Cặp vợ chồng trẻ tự sát vì những lý do bí hiểm.

Đúng là một câu chuyện lạ thường, những gì đã xảy ra đêm qua trong tòa nhà số 26, phố Fossés-Saint-Jacques, gần Panthéon, ở nhà ông và bà T.

Ông Urbain T., kỹ sư trẻ tuổi, tốt nghiệp thủ khoa trường Hóa học, cách đó ba năm lấy cô Gisèle S., hăm sáu tuổi, hơn ông một tuổi. Bà T. là một phụ nữ xinh đẹp tóc vàng, cao và thanh mảnh. Về phần chồng bà, ông thuộc típ đàn ông tóc nâu đẹp trai. Cặp vợ chồng hồi tháng Bảy vừa rồi chuyển vào sống ở tầng trệt số 26, phố Fossés-Saint-Jacques, trong một cái xưởng được họ cải tạo thành nhà ở. Cặp vợ chồng trẻ rất gắn bó với nhau. Dường như chẳng mối lo lắng nào nhuốm lên hạnh phúc của họ.

Tối thứ Bảy, Urbain T. quyết định cùng vợ ra ngoài đi ăn tối. Họ rời khỏi nhà vào quãng bảy giờ. Mãi khoảng hai giờ sáng họ mới về, cùng hai cặp khác. Gây ồn ào chối tai, họ đánh thức các hàng xóm vốn dĩ chẳng mấy quen thuộc với những biểu hiện ầm ĩ như vậy từ phía những người thuê nhà thông thường rất kín đáo. Chắc hẳn bữa tiệc đã có các biến cố bất ngờ.

Quãng bốn giờ sáng, những người khách đi khỏi. Trong vòng nửa tiếng sau đó, vốn dĩ trôi qua trong im lặng, hai phát nổ sượng đục vang lên. Chín giờ, một hàng xóm, ra khỏi nhà, đi qua trước cửa nhà của vợ chồng T. Bà ta nghe thấy có tiếng rên rỉ. Đột nhiên nhớ đến những tiếng nổ trong đêm, bà ta thấy lo lắng nên đập cửa. Cửa mở ra và Gisèle T. xuất hiện. Máu chầm chậm chảy từ một vết thương thấy rõ dưới vú trái. Cô thì thầm: “Chồng tôi! Chồng tôi! Chết rồi”. Một lúc sau, ông Magnan, cảnh sát trưởng, tới nơi. Gisèle T. rên rỉ, nằm trên một cái đi văng. Trong phòng bên cạnh, người ta phát hiện xác chồng cô. Anh vẫn giữ chặt một khẩu súng ngắn trong bàn tay co quắp. Anh ta đã tự sát bằng một viên đạn bắn thẳng vào tim.

Bên cạnh anh, một bức thư nguệch ngoạc: “Vợ tôi đã tự sát. Chúng tôi đã say rượu. Tôi tự sát đây. Đừng tìm...”.

Dường như, theo cuộc điều tra, Urbain và Gisèle T., sau bữa tối, đã đến một quán bar ở Montparnasse. Tối hôm trước, từ phố Fossés-Saint-Jacques, tôi đã đi bộ tới giao lộ nơi có quán Dôme và quán Rotonde, sau khi để lại sau lưng khu vườn Đài Thiên văn tối tăm. Vợ chồng T. hẳn đã đi theo cùng con đường như tôi, vào cái đêm năm 1933 ấy. Tôi chợt thấy mình đang ở một cái nơi mà tôi đã tránh kể từ những năm sáu mươi. Cũng như khu Ursulines, khu Montparnasse làm tôi nghĩ đến tòa lâu đài của nàng công chúa trong khu rừng ngủ. Tôi từng có cùng cảm giác ấy, hồi hai mươi tuổi, khi thuê phòng để trú vài đêm tại một khách sạn trên phố Delambre: Thời ấy Montparnasse đối với tôi đã có dáng vẻ của một khu phố sống sót sau chính nó và đang chậm rãi thối rữa, cách xa khỏi Paris. Những lúc trời mưa trên phố Odessa hay phố Khởi Hành, tôi thấy như thể mình đang ở một bến cảng vùng Bretagne, dưới làn mưa phùn. Từ nhà ga, hẵng còn chưa bị phá hủy, bốc lên những bụm không khí của Brest hay Lorient. Bữa tiệc, ở đây, đã kết thúc từ lâu. Tôi còn nhớ rằng biển hiệu của quán Jimmy’s ngày xưa vẫn còn treo trên bức tường của phố Huyghens, và nó bị rơi mất dăm ba chữ, gió ngoài khơi đã thổi tung chúng đi mất.

Đó là lần đầu tiên - theo các báo hồi tháng Tư năm 1933 - cặp vợ chồng trẻ bước vào một quán ban đêm của khu Montparnasse. Họ đã hơi quá chén trong bữa tối chăng? Hoặc giả, hết sức đơn giản, họ muốn phá vỡ, dẫu chỉ trong một buổi tối, dòng chảy êm đềm cuộc đời họ? Một nhân chứng khẳng định đã trông thấy họ, quãng mười giờ tối, tại quán Café de la Marine, một sàn dancing, ở số 243, đại lộ Raspail; một người khác, ở quán cabaret tên là Isles, trên phố Vavin, đi cùng hai phụ nữ. Cảnh sát cho công bố ảnh họ nhằm kêu gọi những lời chứng rất có nguy cơ cần phải được thẩm tra kỹ vì có rất nhiều phụ nữ trẻ tóc vàng và chàng trai tóc nâu, như Urbain và Gisèle T. Trong vòng vài ngày, người ta tìm cách xác định hai cặp trai gái mà vợ chồng T. đã đưa về nhà họ, trên phố Fossés-Saint-Jacques, rồi cuộc điều tra được khép lại. Gisèle T., trước khi chết vì các vết thương, đã cất tiếng nói, nhưng những kỷ niệm của cô mơ hồ. Đúng, họ đã gặp, tại Montparnasse, hai phụ nữ, hai người xa lạ mà cô chẳng hề biết gì... Và những người đó đã lôi kéo họ tới Le Perreux, tại một sàn dancing nơi có hai người đàn ông đến với họ. Rồi họ tới một ngôi nhà, ở đó có một cái thang máy màu đỏ.

Tối nay, tôi đi theo dấu chân họ trong một khu phố ủ dột được tòa tháp Montparnasse phủ tấm màn tang tóc. Trong ngày, nó che giấu mặt trời và phóng cái bóng của nó lên đại lộ Edgar-Quinet cùng các phố lân cận. Tôi để lại sau lưng quán Coupole mà người ta đang phá đi dưới một mặt tiền bằng bê tông. Tôi thấy thật khó mà tin rằng Montparnasse xưa kia từng biết đến một cuộc sống về đêm...

Chính xác thì vào thời nào tôi từng sống ở cái khách sạn trên phố Delambre kia? Quãng năm 1965, khi tôi làm quen với Jacqueline và không lâu trước khi tôi lên đường đi Viên, bên Áo.

Căn phòng bên cạnh phòng tôi được thuê bởi một người đàn ông trạc ba lăm tuổi, một người đàn ông tóc vàng mà tôi hay gặp trong hành lang, rốt cuộc tôi cũng bắt đầu quen biết ông ta. Tên ông ta? Cái gì đó giống như Devez hay Duvelz.

Lúc nào ông ta cũng ăn vận hết sức chỉn chu và đính một huy chương trên hàng cúc áo. Nhiều lần, ông ta từng mời tôi uống một cốc, rất gần khách sạn, tại một quán bar, Rosebud. Tôi không dám từ chối, ông ta có vẻ rất thích nơi đó.

- Ở đây tuyệt quá...

Ông ta nói giọng nhiều âm răng, giọng của một người con nhà gia giáo, ông ta đã kể với tôi là ông ta từng ở hơn ba năm “vùng bưng biền”[4] và tại đó, ông ta đã kiếm được tấm huy chương kia. Nhưng cuộc chiến tranh Algérie khiến ông ta thấy lộn mửa. Ông ta đã cần rất nhiều thời gian thì mới hồi phục được từ đó. Ông ta sắp sửa kế tục bố ông ta làm chủ một doanh nghiệp dệt sợi lớn trên miền Bắc.

Rất mau chóng, tôi nhận ra rằng ông ta không nói cho tôi sự thật: Về “doanh nghiệp dệt sợi” ấy, ông ta luôn luôn mơ hồ. Và ông ta tự nói ngược với chính mình, một hôm khẳng định với tôi là từng tốt nghiệp trường Saint-Maixent, ngay trước khi sang Algérie, rồi, tới hôm sau, rằng ông ta đã hoàn toàn học bên Anh. Đôi khi, cái giọng đầy âm răng của ông ta nhường chỗ cho giọng đớt của một kẻ bán hàng rong.

Chắc cần phải có chuyện tôi bước đi, tối Chủ nhật ấy, trong khu Montparnasse, thì cái tay Duvelz - hay Devez - kia mới có thể đột nhiên hiện ra từ hư vô như thế. Một hôm, tôi còn nhớ, chúng tôi đã tình cờ gặp nhau trên phố Rennes, và ông ta đã mời tôi một bốc bia - như ông ta nói - tại một trong những quán cà phê thuộc giao lộ Saint-Placide buồn thảm.

Quán cabaret tên Isles, trên phố Vavin, nơi hẳn người ta phải để ý thấy sự hiện diện của cặp vợ chồng, chiếm tầng hầm của tiệm Vikings. Bầu không khí đậm màu sắc Scandinavia cùng gỗ ốp tường sáng màu của Vikings trông thật tương phản với cái quán rượu nhọ nhem ấy. Chỉ cần đi xuống hết cầu thang: Từ những ly cocktail và các món nhẹ Na-uy ở tầng trệt, người ta sục thẳng vào giữa những điệu nhảy Martinique. Có phải vợ chồng T. đã gặp hai người phụ nữ ở đó? Tôi có cảm giác phải là tại Café de la Marine, đại lộ Raspail, về phía Denfert-Rochereau. Tôi còn nhớ căn hộ nơi Duvelz từng dẫn chúng tôi, Jacqueline và tôi, đến, cũng nằm ở đầu đại lộ Raspail đó. Cả lần ấy nữa, tôi cũng không dám từ chối lời mời của ông ta. Trong vòng gần một tuần, ông ta đã nằn nì cả hai chúng tôi một tối thứ Bảy nào đó cần phải tới nhà một người bạn gái của ông ta, ông ta rất muốn giới thiệu chúng tôi với người ấy.

Bà mở cửa cho chúng tôi và, trong bóng tối lờ mờ của tiền phòng, tôi không nhìn rõ khuôn mặt bà. Phòng khách lớn, nơi chúng tôi bước vào, khiến tôi choáng váng vì vẻ xa xỉ của nó, chẳng hề tương hợp với căn phòng nhỏ của Duvelz, trên phố Delambre. Ông ta ở đó. Ông ta giới thiệu chúng tôi với nhau. Tôi đã quên mất tên bà: Đó là một phụ nữ tóc nâu đường nét hài hòa, một bên mặt, ở đoạn gò má, có vết sẹo lớn.

Chúng tôi, Jacqueline và tôi, ngồi xuống trường kỷ. Duvelz và người phụ nữ, trong phô tơi, đối diện với chúng tôi. Chắc bà khoảng ba lăm, cùng độ tuổi với Duvelz. Bà tò mò nhìn chúng tôi.

- Em có thấy họ thật duyên dáng không, cả hai?, Duvelz hỏi, bằng giọng nói nhiều âm răng của mình.

Bà chăm chăm nhìn chúng tôi. Bà hỏi chúng tôi:

- Hai người có muốn uống gì không?

Giữa chúng tôi xuất hiện một quãng ngại ngần. Bà rót rượu porto mời chúng tôi.

Duvelz uống một ngụm lớn.

- Thoải mái đi, ông ta nói. Đây là một người bạn lâu năm...

Bà ném về phía chúng tôi một nụ cười rụt rè.

- Thậm chí chúng tôi từng đính hôn với nhau. Nhưng cô ấy đã phải lấy người khác...

Bà không hề nhíu mày. Bà vẫn ngồi rất thẳng ở phô tơi, tay cầm ly rượu.

- Chồng cô ấy hay đi vắng... Chắc chúng ta có thể tận dụng điều đó để đi chơi chung cả bốn người... Các bạn nghĩ sao?

- Đi chơi đâu? Jacqueline hỏi.

- Nơi nào các bạn muốn... Thậm chí chúng tôi còn không có nhu cầu ra ngoài.

Ông ta nhún vai.

- Ở đây thật hay... Phải không?

Bà vẫn ngồi rất thẳng ở phô tơi. Bà châm một điếu thuốc lá, có lẽ để che giấu sự căng thẳng. Duvelz đã lại làm thêm một ngụm porto nữa. Ông ta đặt ly của mình lên cái bàn thấp, ông ta đứng dậy và bước về phía bà.

- Cô ấy thật xinh đẹp, phải không?

Ông ta đưa ngón tay trỏ lướt trên vết sẹo ở má. Rồi ông ta cởi cúc cái áo của bà và vuốt ve hai vú. Bà không hề động cựa.

- Hồi trước chúng tôi đã gặp một tai nạn ô tô rất nghiêm trọng, ông ta nói.

Bà hất tay ông ta ra bằng một động tác dữ tợn. Bà lại mỉm cười với chúng tôi.

- Chắc hai người đói rồi...

Giọng bà trầm và thoáng có âm sắc nước ngoài, dường như vậy.

- Anh có thể giúp em mang bữa tối vào đây không? bà hỏi ông ta, giọng khá xẵng.

- Tất nhiên rồi.

Họ đứng dậy, cả hai.

- Toàn đồ lạnh thôi, bà nói. Hai người thấy có được không?

- Rất được, Jacqueline đáp.

Ông ta đã choàng tay quanh vai bà và kéo bà ra khỏi phòng khách, ông ta thò đầu qua khe cửa mở.

- Các bạn có thích sâm banh không?

Ông ta đã đánh mất cái giọng nhiều âm răng.

- Rất thích, Jacqueline đáp.

- Có ngay đây.

Chỉ còn lại chúng tôi trong phòng khách, vài phút, và tôi dồn hết nỗ lực ký ức để tập hợp lại càng nhiều chi tiết càng tốt. Những cửa sổ bệ thấp nhìn xuống đại lộ mở hé vì trời nóng. Đó là số 19 đại lộ Raspail. Năm 1965. Một cây đàn piano loại có đuôi đặt tận về cuối phòng. Trường kỷ và hai phô tơi đều làm bằng cùng một thứ da màu đen. Cái bàn thấp, bằng kim loại dát bạc. Một cái tên như là Devez hay Duvelz. Vết sẹo trên má. Cái áo bị cởi cúc. Một làn ánh sáng rất rực của đèn chiếu, hay nói đúng hơn là của đèn pin. Nó chỉ rọi sáng một mảnh nhỏ của décor, một giây phút đơn lẻ, mà để những gì còn lại trong bóng tối, bởi chúng ta sẽ chẳng bao giờ biết được đoạn sau các sự kiện và nói cho đúng thì hai người kia là ai.

Chúng tôi lẻn ra khỏi phòng khách và, thậm chí còn không khép cửa lại, chúng tôi đi xuống cầu thang. Lúc nãy, chúng tôi đã dùng thang máy để lên, nhưng nó không màu đỏ, giống cái thang máy mà Gisèle T. từng nhắc đến.

Lời chứng của một người phục vụ làm việc tại một quán ăn-sàn dancing ở Le Perreux xuất hiện trên trang nhất một tờ báo ra buổi chiều của cái tháng Tư năm 1933 ấy. Tiêu đề bài báo như sau:

THÔNG BÁO TÌM HAI CẶP TRAI GÁI ĐÃ QUA ĐÊM TRONG CĂN HỘ CỦA NHÀ HÓA HỌC TRẺ TUỔI VÀ VỢ ÔNG

Tại sở cảnh sát khu phố Val-de-Grâce, mặc dù mọi công việc tư pháp liên quan đến vụ hai người tự sát đã được khép lại, người ta cho chúng tôi biết cặp vợ chồng trẻ hẳn đã không chỉ đến Montparnasse mà còn tới bờ sông Marne, tại Le Perreux; và họ đã đưa về nhà mình không phải hai phụ nữ mà là hai phụ nữ và hai người đàn ông... Những tìm kiếm được thực hiện cho đến lúc này nhằm tìm ra bốn người đó đều chưa đưa lại kết quả.

Chúng tôi đã tới Le Perreux với hy vọng thu thập một số chi tiết quan trọng về những phút ngay trước khi xảy ra tấn thảm kịch.

Ở một “quán ăn-sàn dancing” trên ke Artois, người ta vẫn còn nhớ rất đầy đủ việc cặp vợ chồng trẻ đến đây.

“Họ tới vào quãng mười giờ, người nhân viên từng phục vụ họ cho biết. Chỉ có họ, cô ấy rất đẹp, tóc rất vàng, rất thanh mảnh... Họ ngồi ở kia, bên dưới ban công. Họ có làm quen với những người mà họ sẽ mời về nhà không à? Tôi đã không để ý. Tối thứ Bảy, vào mùa này, có rất đông khách. Tôi thấy họ không đặc biệt vui vẻ, lúc đó. Dẫu sao thì tôi cũng nhớ rằng lúc mười một giờ rưỡi họ trả tiền thanh toán.”

Thật khó lòng coi trọng lời chứng này, vì nó cho thấy chỉ có vợ chồng T. đến Le Perreux, và là tự họ muốn đến đó. Thế nhưng, mọi điều mà người ta biết về cuộc sống của họ nơi khu phố yên bình Fossés-Saint-Jacques đều thúc đẩy nghĩ rằng họ không hay lui tới các sàn dancing trên bờ sông Marne, vào tối thứ Bảy. Không, chính là hai phụ nữ lạ mặt, gặp ở Montparnasse, đã dẫn họ, tối hôm ấy, đến Le Perreux, như chính Gisèle T. từng cho biết. Và người ta tự hỏi tại sao người phục vụ lại khai báo như thế: phải chăng anh ta nhầm họ với những người khác? Nhiều khả năng hơn, anh ta muốn bảo vệ khỏi sự tò mò của những người điều tra ai đó mà anh ta đã thấy đi cùng vợ chồng T., hai phụ nữ và hai người đàn ông, chắc hẳn là khách quen của quán. Hai phụ nữ lạ mặt gặp tại Montparnasse quen biết hai người đàn ông kia. Nhưng ngôi nhà có thang máy màu đỏ mà Gisèle T. đã nhắc đến - người ta tự hỏi, trong bài báo - có thể nằm ở đâu?

Ra khỏi quán Café de la Marine, có lẽ vợ chồng T. và hai phụ nữ lạ mặt đã đi taxi. Nhưng không tài xế taxi nào, vào hôm sau tấn thảm kịch, tuyên bố với những người điều tra rằng anh ta đã chở bốn người khách tới Le Perreux. Cũng không có lấy một người nào xuất hiện để nói rằng anh ta đã đưa các cặp từ Le Perreux về số 26 phố Fossés-Saint-Jacques, quãng hai giờ sáng.

Thời ấy, người ta đi từ Paris đến Nogent-sur-Marne và Le Perreux từ ga Bastille hoặc Ga Đông. Những chuyến tàu khởi hành từ Bastille đi theo tuyến tên là tuyến Vincennes, tới Vemeuil-L’Étang. Tôi vẫn còn biết đến tuyến đó hồi đầu thập niên sáu mươi trước khi Hệ thống Tốc hành Vùng[5] kế tục nó, rồi thì ga Bastille bị phá để lấy chỗ xây một nhà hát Opera.

Đường sắt chạy trên cây cầu cạn của đại lộ Daumesnil với các khoảng vòm bị các quán cà phê, nhà kho và cửa hàng chiếm cứ. Tại sao tôi lại đi dọc theo cây cầu cạn ấy thường xuyên đến vậy trong những giấc mơ của tôi? Đây là những gì người ta nhìn thấy dưới các vòm, trong bóng hàng cây tiêu huyền trồng trên đại lộ:

Laboratoire de l’Armanite

Le Garage des Voûtes

Peyremorte

Corrado Casadei

Le Dispensaire Notre-Dame-de-Lourdes

Dell’ Aversano

La Régence, fabrique de meubles

Les Marbres français

Le Café Bosc

Alligator, Ghesquière et Cie

Sava-Autos

Tréfilerie Daumesnil

Le Café Labatie

Chauffage La Radieuse

Testas, métaux non ferreux

Le Café-Tabac Valadier

Một buổi tối hè, tại quán Café Bosc, ngay trước lúc tôi khởi hành đi Viên, những cái bàn được kê ra vỉa hè. Tôi không sao rời nổi mắt khỏi các ánh đèn của ga Lyon, ngay gần đó...

Đoàn tàu dừng lại ở bến Reuilly, rồi bến Bel-Air. Nó rời Paris qua Cửa ô Montempoivre. Nó đi qua trước trường Braille và dừng ở ga Saint-Mandé, gần hồ. Rồi tới Vincennes, và nhà ga Nogent-sur-Marne, ven rìa khu rừng.

Từ ga Nogent, họ đã phải đi bộ ngược toàn bộ Phố Lớn cho đến Le Perreux. Trừ phi hai người đàn ông đi xe ô tô tới đón họ.

Tôi có cảm giác chắc lúc ra khỏi Café de la Marine cùng hai phụ nữ lạ mặt họ đã bước xuống các cầu thang của bến Raspail, cách quán cà phê chỉ vài mét.

Tàu điện ngầm chạy thẳng tới Ga Đông. Họ đã lấy tàu đi tuyến Mulhouse. Khi nó rời khỏi Paris, băng qua kênh Saint-Denis, người ta nhìn thấy, phía trên cao, các lò mổ của khu La Villette. Tàu dừng ở Pantin. Rồi nó chạy dọc kênh Ourcq. Noisy-le-Sec, Rosny-sous-Bois. Rồi tới ga Le Perreux. Họ đã xuống ke và đoàn tàu chạy tiếp, qua cầu cạn bắc ngang sông Marne. Hai phụ nữ đã kéo họ vào quán ăn-sàn dancing trên ke Artois ngay gần đó. Giờ đây họ có sáu người, cộng thêm hai người đàn ông lạ mặt.

Tôi còn nhớ ke Artois, khởi đầu từ chân cây cầu cạn. Ngay đối diện là đảo Chó Sói. Hồi năm một chín sáu tư và năm một chín sáu lăm, tôi hay đến hòn đảo ấy: Claude Bernard, một người mà tôi đã bán cho một hộp nhạc và vài quyển sách cổ đã nhiều lần mời Jacqueline bạn gái tôi và tôi tới nhà mình. Ông sống trong một dạng nhà gỗ, với các bow-window[6] và các hàng hiên. Một chiều nọ, ông đã chụp ảnh cho chúng tôi trên một trong những hàng hiên ấy, vì ông muốn thử một cái máy ảnh cũ, và sau một lúc, ông chìa cho chúng tôi bức ảnh màu: Đó là lần đầu tiên tôi nhìn thấy một bức ảnh Polaroïd.

Ông Claude Bernard đó chừng bốn mươi tuổi và chuyên buôn bán đồ cũ: ông sở hữu các nhà kho, một sạp hàng ở chợ trời Saint-Ouen, và cả một tiệm chuyên bán sách cũ, trên đại lộ Clichy, nơi tôi đã làm quen với ông. Sau bữa tối, ông hay chở chúng tôi, Jacqueline và tôi, về Paris trên một chiếc Jaguar màu ghi. Vài năm về sau, tôi hoàn toàn mất dấu ông. Gian hàng của ông ở chợ trời và hiệu sách trên đại lộ Clichy không còn tồn tại. Số điện thoại ngôi nhà của ông trên đảo Chó Sói “không còn là thuê bao mà quý khách cần liên lạc”.

Tôi nghĩ đến ông vì đảo Chó Sói. Trong một bài viết về cái mà các tờ báo từng gọi là “cuộc truy hoan bi thảm”, người ta ngụ ý rằng cảnh sát đã xác định được danh tính một trong những người lạ mặt mà cặp vợ chồng T. cùng hai phụ nữ hẳn đã gặp tại quán ăn-sàn dancing trên ke Artois: Đó là một người sống ở Le Perreux. Đối với tôi, người đó chỉ có thể sống trên đảo Chó Sói. Và nếu tính đến cả lời chứng khả nghi của người phục vụ, tôi tự hỏi cặp vợ chồng T. và hai cặp kia, đêm hôm đó, có vào quán ăn-sàn dancing trên ke Artois hay không. Tôi có cảm giác đúng hơn thì một trong những người lạ mặt đã dẫn họ sang đảo Chó Sói, bởi chính ở đó có ngôi nhà với cái thang máy màu đỏ.

Ngày hôm nay, tôi tìm cách tái lập hiện trường, nhưng vào thời còn hay đến gặp Claude Bernard, thì tôi đã không hề nghĩ tới chuyện đó. Đã từ lâu Claude Bernard không còn sống trong căn nhà gỗ lớn có nhiều hàng hiên và bow-window ấy nữa. Một ki ốt bằng gỗ được dựng ở cuối vườn.

Chủ nhân trước của nó là ai? Là một người tên Jacques Henley chăng? Bức ảnh chụp Henley xuất hiện trong các danh bạ điện ảnh cũ, cùng dòng chữ. “Nói tiếng Anh, tiếng Đức rất thạo”. Một khuôn mặt đậm chất Anh: hàng ria vàng, mắt rất sáng màu. Địa chỉ của ông ta được viết: Jacques Henley, “Les Raquettes”, Đảo Chó Sói, Nogent-sur-Marne (Seine), Tremblay 12.00. Nhưng cùng số điện thoại đó được liệt kê trong danh bạ dưới cái tên E. J. Dothée. Trong số các cư dân xưa kia khác của hòn đảo mà tôi đã thống kê được có:

William H. / Tremblay 33.44

Magnant L. / Tremblay 22.65

Dothée tức Henley và hai người kia ngụ tại phần của hòn đảo thuộc Nogent-sur-Marne, những người sau đây thì ở phần Đông, tức là phía Le Perreux:

Hevelle / Tremblay 11.97

Verchère E.L., Les Heures tranquilles, Đảo Chó Sói (từ tháng Năm đến tháng Mười). Tremblay 09.25.

Kisseloff P. Tremblay 09.25

Korsak (de) Tremblay 27.19

Ryan (Jean E.), La Pergola, Đảo Chó Sói, Tremblay 06.69

Hội Khuyến khích Thể thao dưới nước (Tremblay 00.80) nằm ở phần Nogent-sur-Marne. Tôi nghĩ ngôi nhà của Claude Bernard thì nằm ở vùng Đông, địa hạt của Le Perreux. Nhìn chung, đảo Chó Sói gợi nhớ hòn đảo thuộc Antilles rơi vào tranh chấp giữa hai đất nước: Haïti và cộng hòa Dominica, chỉ khác ở chỗ nó đã không giành được độc lập, bởi vì nó nằm dưới sự quản lý của cả Nogent và Le Perreux. Cây cầu cạn băng ngang nó, và chính nó đánh dấu đường biên giới giữa hai vùng.

Các lùm cây, dọc theo bờ sông, che khuất ngôi nhà của Claude Bernard, ông đi thuyền đến đón chúng tôi, tại ke Artois. Khu vườn bỏ hoang được bao quanh bởi một thanh ba ri e trắng. Dưới tầng trệt, một căn phòng rất rộng mở ra hàng hiên được dùng làm phòng khách: một trường kỷ, hai phô tơi da, một cái bàn thấp và một lò sưởi gạch lớn. Claude Bernard luôn luôn ở một mình trong ngôi nhà ấy và ông có vẻ như đang cắm trại tại đó. Khi mời chúng tôi tới ăn tối, tự tay ông nấu nướng, ông từng nói với tôi rằng ông không còn muốn sống ở Paris nữa và ông cần, không khí vùng nông thôn cùng mặt nước gần sát bên, để ngủ.

Tôi cho rằng không còn lại bất kỳ dấu vết nào của nông thôn tại Le Perreux và trên đảo Chó Sói. Chắc hẳn người ta đã phá mất ngôi nhà của Claude Bernard. Những cái cây và các cầu tàu đã biến mất dọc theo bờ sông.

Ở lần gặp nhau đầu tiên giữa chúng tôi, trong hiệu sách của ông trên đại lộ Clichy, cái ngày tôi đề xuất bán cho ông hai mươi quyển bộ toàn tập Balzac - ấn bản Bà Góa Houssiaux - và ông bỏ 3.000 franc để mua chúng, chúng tôi đã nói chuyện về văn chương, ông thổ lộ với tôi, nhà văn ông yêu thích nhất là Buffon[7].

Những quyển Buffon đóng bìa da ma rô canh màu lục đặt trên bệ lò sưởi gạch của phòng khách là những sách vở duy nhất mà tôi để ý thấy có ở nhà ông. Tất nhiên, ngôi nhà trên đảo Chó Sói ấy với tôi dường lạ thường và các hoạt động “buôn bán đồ cổ” của Claude Bernard khiến tôi có chút băn khoăn. Nhưng ông hay nói chuyện với tôi về điện ảnh và văn chương, và bởi thế mà ông có nhiều cảm tình với tôi.

Tôi còn nhớ thứ gỗ ốp tường nặng nề quá mức trên các bức tường phòng khách, rồi thì các họa tiết sắt uốn, nhưng nhất là cái thang máy bịt nhung đỏ - nó không còn chạy nữa - mà Claude Bernard từng có hôm vừa cười vừa nói với chúng tôi, rằng cựu chủ nhân đã cho lắp đặt chỉ để đi lên phòng ngủ của ông ta, trên tầng hai.

Cái thang máy ấy là dấu vết duy nhất còn lại từ cái đêm tháng Tư năm 1933 khi vợ chồng T. đã đặt chân tới Le Perreux cùng hai cặp khác. Sau đó, họ quay trở về trong khu phố hiền lành của họ, phố Fossés-Saint-Jacques, nhưng cái đó thì còn quan trọng gì đâu. Đã quá muộn mất rồi. Số phận của họ đã được định đoạt tại Le Perreux và trong ngôi nhà trên đảo Chó Sói.

Hồi ấy, tôi chẳng mấy để tâm tới các biến cố của cái mà các tờ báo gọi là “cuộc truy hoan bi thảm”, cũng như tới vai trò của cái thang máy nhung đỏ mà Claude Bernard từng chỉ cho chúng tôi xem ở trong góc phòng khách. Đảo Chó Sói và vùng phụ cận của nó đối với chúng tôi chỉ là một vùng ngoại ô giống những vùng ngoại ô khác. Trên con đường chúng tôi đã theo từ ga đến ke Artois, nơi Claude Bernard đợi sẵn chúng tôi trên thuyền của ông, tôi nghĩ hẳn chúng tôi sẽ sớm khởi hành nhờ tiền bộ Balzac và hộp nhạc cổ mà tôi đã bán cho ông. Chỉ còn ít thời gian nữa thôi, Jacqueline và tôi, chúng tôi hẳn sẽ ở xa khỏi sông Marne và Le Perreux, ở Viên, nơi tôi sẽ tròn hai mươi tuổi.

Tôi muốn nán lại lâu bên Tả ngạn, vì tôi là một đứa con của khu Saint-Germain-des-Prés. Tôi từng học ở trường nội khu trên phố Pont-de-Lodi và các buổi giáo lý của ông trưởng tu Pachaud, tại phố Abbaye và quảng trường Furstenberg. Nhưng, kể từ đó, tôi tránh ngôi làng cũ của tôi, mà tôi không còn nhận ra được nữa. Tối nay, giao lộ Odéon khiến tôi thấy cũng buồn như bến cảng vùng Bretagne của Montparnasse dưới làn mưa bụi.

Một trong những kỷ niệm cuối cùng của tôi về Saint-Germain-des-Prés rơi vào ngày thứ Hai 18 tháng Giêng năm 1960. Khi ấy tôi mười bốn tuổi rưỡi và vừa chạy trốn khỏi trường nội trú. Tôi đã cuốc bộ đến tận Croix-de-Berny bằng cách đi dọc theo các hăng ga của sân bay Villacoublay. Sau đó, tôi lên một chiếc xe ca đi đến Cửa ô Orléans. Rồi tàu điện ngầm. Tôi đã xuống ở bến Saint-Germain-des-Prés. Đầu phố Bonaparte, tôi bước vào quán cà phê kiêm bán thuốc lá nằm ở góc phố giao với ke sông, Chez Malafosse. Ít nhất thì bố tôi gọi nó như vậy. Sau bữa trưa, chúng tôi hay ở trong phòng làm việc cùng các bạn của ông và ông nói với tôi:

- Xuống Chez Malafosse mua partagas[8] đi.

Buổi chiều hôm đó, ở Chez Malafosse, một nhóm người quen biết mẹ tôi và luôn luôn lê la trong khu phố đang đứng đó, trước công toa. Trong số họ có một phụ nữ Đan Mạch xinh đẹp tóc vàng cắt ngắn và cặp mắt màu xanh nhạt ngả tím. Cô hay sử dụng các từ tiếng lóng hết sức tương phản với âm sắc giọng nói của cô, dịu dàng và trẻ con. Một thứ tiếng lóng thường rất cổ lỗ. Khi thấy tôi bước vào, cô nói:

- Cháu làm cái đếch gì ở đây thế hả, cậu nhỏ?

Tôi đã thú nhận với họ là tôi trốn khỏi trường. Họ im lặng, vẻ lúng túng. Tôi đã chực òa lên khóc. Đột nhiên, cô nói, với âm sắc Đan Mạch của mình:

- Thế thì có đếch làm sao, hở cậu nhỏ của tôi?

Rồi cô đập mạnh tay xuống mặt công toa:

- Một cốc whisky cho cậu nhỏ đây...

Tôi nhìn thấy lại những người chơi bi da trên tầng hai quán Café de Cluny. Tôi đang ở đó, một buổi chiều thứ Bảy tháng Giêng, ngày tổ chức tang lễ Churchill. Vào năm 1966 người ta cải tạo tất tật quán cà phê trên quảng trường và đại lộ Saint-Michel, rồi những năm gần đây một số biến thành McDonald’s, như quán Mahieu, nơi từng tập hợp những người chơi PMU[9] và là nơi người ta từng nghe tiếng lạch xạch của cái máy viết ra kết quả các cuộc đua.

Cho tới cuối những năm sáu mươi, khu phố ấy vẫn giống hệt với chính nó. Các sự kiện hồi tháng Năm 1968 mà nó là sân khấu đã chỉ để lại những hình ảnh thời sự đen trắng, chúng như thể, với một phần tư thế kỷ cách xa, cũng xa xôi gần giống các thước phim quay hồi Giải phóng Paris.

Đại lộ Saint-Michel, tối Chủ nhật hôm nay, chìm trong làn sương mù tháng Chạp, và hình ảnh một đường phố quay trở lại trong ký ức tôi, một trong những phố hiếm hoi của khu Latin - phố duy nhất, tôi nghĩ thế, vẫn thường hay hiện ra trong các giấc mơ của tôi. Rốt cuộc tôi cũng nhận ra nó. Nó thoải dốc dẫn xuống đại lộ, và sự lây nhiễm của mơ lên thực tại khiến cho phố Cujas sẽ luôn luôn, đối với tôi, cứ sững lại trong ánh sáng của đầu những năm sáu mươi, một ánh sáng dịu và trong suốt mà tôi gắn vào với hai bộ phim của thời đó: Lola và Adieu Philippine.

Từng tồn tại về phía dưới của phố, nơi tầng trệt một khách sạn, một phòng chiếu phim, Studio Cujas. Một buổi chiều tháng Bảy, tôi đã bước vào sự mát mẻ và tối tăm của căn phòng ấy, vì rỗi việc, và tôi là khán giả duy nhất.

Cao hơn một chút, trên đồi Sainte-Geneviève, tôi gặp lại một người bạn gái từng đóng trong một bộ phim thuộc Làn sóng Mới[10] - như hồi ấy người ta hay nói.

Tôi đã nghĩ đến cô, chiều hôm qua, vào lúc bắt gặp trước hàng rào vườn Luxembourg một người đàn ông vận cái áo pull-over shetland đã cũ, mà mái tóc nâu và cái mũi khoằm như mỏ đại bàng nhắc tôi nhớ đến một ai đó. Mà đúng, tôi từng hay gặp anh ta tại quán cà phê nơi người bạn gái kia hẹn tôi. Một người tên là François, biệt danh “Triết gia”, chắc hẳn vì anh ta là thầy giáo triết học tại một trường tư.

Anh ta thì không nhận ra tôi. Anh ta đang cầm một quyển sách trên tay và có dáng dấp của một sinh viên đã già. Sự tình cờ khiến tôi quay trở lại khu phố ấy, sau một phần tư thế kỷ, và tôi đang thấy sự hiện diện của người đàn ông chẳng hề thay đổi kia, vĩnh viễn trung thành với thập niên sáu mươi. Lẽ ra tôi có thể nói chuyện với anh ta, nhưng nhiều thời gian đã trôi qua kể từ những lần cuối chúng tôi gặp nhau, biến anh ta trở nên bất khả xâm nhập đối với tôi, giống một ai đó mà tôi để lại trên bãi biển của một hòn đảo xa xôi. Còn tôi, tôi đã ra khơi.

Tôi đã nhìn thấy lại anh ta ngày hôm nay, ở phía bên kia khu vườn, đi cùng một cô gái trẻ tóc vàng. Anh ta dừng lại nói chuyện một lúc với cô gái trước miệng dẫn xuống tàu RER thay thế ga Luxembourg trước đây. Rồi cô gái bước xuống các bậc cầu thang và để anh ta lại một mình.

Anh ta bước nhanh trên vỉa hè đại lộ Saint-Michel về hướng Port-Royal. Anh ta vẫn cầm quyển sách trên tay. Tôi đã thử đi theo anh ta, mắt găm chặt vào cái áo pull-over shetland mà cái vệt màu lục nhạt rốt cuộc đã mất hút đi ở đoạn phố Abbé-de-l’Épée.

Tôi đi qua khu vườn. Có phải vì cuộc gặp với bóng ma ấy? Những lối của vườn Luxembourg nơi tôi đã không hề bước đi cả một vĩnh cửu rồi? Trong ánh sáng cuối buổi chiều, tôi thấy như thể các năm trộn lẫn vào với nhau, rằng thời gian trở nên trong suốt. Một ngày nọ, tôi từng đi cùng cô bạn hay đóng phim ấy, trên chiếc xe mui trần của cô, từ đồi Sainte-Geneviève đến trường quay Saint-Maurice. Chúng tôi đi theo các bờ ke lúc đã ra khỏi Paris và đám cây tiêu huyền tạo thành vòm lá cao. Đó là một mùa xuân, năm 1963 hoặc 1964.

Tuyết biến thành bùn trên các vỉa hè, hàng rào sắt quanh khu phế tích Cluny[11] trước đó có những quầy bán hàng tạm bợ, những cây cối trần trụi, tất tật các âm điệu xám và đen ấy mà tôi còn giữ được kỷ niệm khiến tôi nghĩ tới Violette Nozière. Cô hay hẹn gặp nhiều người tại một khách sạn trên phố Victor-Cousin, gần trường Sorbonne, và tại Palais du Café, đại lộ Saint-Michel.

Violette là một phụ nữ tóc nâu nước da tái mà báo chí thời đó so sánh với một bông hoa hiểm ác và mệnh danh “cô gái thuốc độc”. Ở quán Palais du Café cô làm quen với những sinh viên giả danh vận áo veston bó quá sát người và đeo kính gọng đồi mồi. Cô nói với họ là mình đang đợi một món thừa kế và hứa với họ đủ mọi thứ huyền diệu trên đời: những chuyến du lịch, những chiếc xe Bugatti... Chắc hẳn cô từng bắt gặp, trên đại lộ, cặp vợ chồng T. vừa đến sống tại căn hộ nhỏ trên phố Fossés-Saint-Jacques.

Lùi xuống một chút so với Palais du Café, trên vỉa hè đối diện, một cô gái hai mươi tuổi, Sylviane, chơi bi da trên tầng hai của quán Cluny. Cô không tóc nâu và da không tái như Violette, mà tóc màu auburn, và có làn da hẳn người ta có thể gọi là: Ái Nhĩ Lan. Chắc cô sẽ không ở lại lâu trong làn xám xịt khu Latin. Sớm thôi, hẳn người ta sẽ thấy cô ở faubourg Montmartre, quán Fantasio, rồi thì quán bi da trên đại lộ Capucines. Sau đó cô hẳn sẽ hay lai vãng Cercle Haussmann[12], phố Michodière, nơi hẳn cô sẽ gặp được những người bảo trợ. Những món quà, đồ trang sức, cuộc sống dễ dàng, các tàu ngựa ở Neuilly... Đầu thời Chiếm đóng, hẳn cô sẽ cưới một người nào mê mệt mình, nghèo túng nhưng sở hữu tước vị hầu tước của Đế chế[13]... Hẳn cô sẽ có các kỳ lưu trú dài ở vùng tự do, Côte d’Azur, và hẳn chủ tịch của Hiệp hội Các Khu Tắm biển Monaco sẽ thuộc vào số những người ngưỡng mộ cô. Cuộc trở về vùng tạm chiếm của cô... Cuộc gặp với một người tên là Eddy Pagnon trong hoàn cảnh kỳ cục ấy... Nhưng, vào mùa xuân năm 1933, cô vẫn còn sống ở nhà mẹ cô, tại Chelles, Seine-et-Marne, và cô hay lên Paris bằng chuyến tàu thuộc tuyến Meaux đưa cô đến Ga Đông. Theo một lời chứng mà những người điều tra thu được, một trong hai phụ nữ đã lôi kéo cặp vợ chồng T. tới Le Perreux có mái tóc auburn và có vẻ không quá hai mươi tuổi. Cô ta sống ở ngoại ô phía Đông. Nhưng cô ta có tên là Sylviane không?

Người ta tìm lại được cô mười một năm sau đó, vào mùa xuân năm 1944, trong một căn phòng của khách sạn nhỏ trên ke Austerlitz. Ở đó cô đợi cái tay Eddy Pagnon kia, kẻ, từ tháng Năm, vận chuyển rượu vang lậu từ Bordeaux lên Paris.

Những buổi tối phải đi lại giữa Paris và Bordeaux, ông ta đỗ chiếc xe cam nhông đối diện với khách sạn, trên vỉa hè của bờ ke, dưới bóng hai hàng tiêu huyền. Ông ta lên phòng với cô. Sắp đến lúc đèn đóm tắt hết. Tiếng gầm gào xa xa của tàu điện ngầm trên cầu Bercy chốc chốc quấy nhiễu sự im lặng. Qua cửa sổ của hành lang dẫn vào căn phòng, người ta còn thấy rõ, trong hoàng hôn, các đường sắt của nhà ga Austerlitz, nhưng chúng hoang vu và người ta tự hỏi hay nhà ga đó đã bị bỏ hoang mất rồi.

Họ ăn tối bên dưới, trong quán cà phê. Cửa và các cửa sổ kéo rèm che kín vì có lệnh giới nghiêm. Chỉ có họ là khách trong quán. Người ta phục vụ họ một bữa ăn có xuất xứ chợ đen và ông chủ khách sạn, lúc trước mải gọi điện thoại đằng sau công toa, tới ngồi cùng bàn với họ. Pagnon thực hiện công việc chuyên chở từ Bordeaux tới Paris để phục vụ cho ông ta, người sở hữu một nhà kho, ngay gần đó, trên ke Saint-Bemard, Halle aux vins[14]. Sau bữa tối, ông chủ khách sạn giao vài chỉ thị cuối cùng cho Pagnon. Cô đi cùng ông ta ra đến xe cam nhông, trên ke Austerlitz. Động cơ phì phò một lúc lâu, rồi chiếc xe mất hút vào bóng tối. Thế là, cô quay trở lại khách sạn, nằm lên cái giường ngổn ngang. Một cái giường gắn các thanh gióng đồng. Những bức tường dán một thứ giấy cũ vẽ hoa hồng. Một quãng lơ lửng. Cô từng biết đến những căn phòng khách sạn cùng loại, khi còn rất trẻ, và không còn quay về Chelles để ngủ trong căn nhà bé tí xíu của mẹ cô.

Cô sẽ đợi ông ta cho đến tối mai. Ông ta sẽ lái chiếc cam nhông đến nhà kho tại Halle aux vins để người ta dỡ đồ trên đó xuống rồi đi bộ từ ke Saint-Bernard tới khách sạn. Trong căn phòng thảm hại đó, cô tìm lại được décor của hồi hai mươi tuổi. Còn tôi, một kỷ niệm tuổi nhỏ quay trở lại với tôi: Lucien P. to béo phục phịch trong một cái phô tơi da phòng làm việc của bố tôi. Từng có ngày tôi nghe thấy họ nhắc đến cái cô Sylviane với mái tóc auburn kia. Có phải Lucien to béo là người đã giới thiệu cô cho bố tôi? Hay ngược lại? Theo một lời mà bố tôi từng nói với tôi, ông cũng từng hay lai vãng khu Latin, vào đầu thập niên ba mươi, cùng giai đoạn và cùng độ tuổi với Violette Nozière và Sylviane; và có lẽ ông đã quen với Sylviane tại chỗ chơi bi da quán Café de Cluny.

Xa hơn ke Austerlitz một chút, về phía cầu Bercy, Magasins généraux của Paris[15] còn tồn tại chăng? Mùa đông năm 1943, bố tôi đã bị nhốt vào đó, vốn dĩ là địa điểm phụ của trại Drancy. Một tối nọ, có người đến giải thoát cho ông: Eddy Pagnon, hồi ấy thuộc vào cái mà về sau này người ta sẽ gọi là băng đảng phố Lauriston? Quá nhiều sự trùng hợp làm cho tôi tin điều ấy: Sylviane, ông béo Lucien... Tôi đã thử tìm xưởng sửa xe nơi Pagnon từng làm việc trước chiến tranh và, giữa những mẩu thông tin mới mà tôi vừa thu thập được xung quanh ông ta, có chi tiết sau đây: bị quân Đức bắt vào tháng Mười một năm 1941 vì đã qua mặt bọn họ trong một áp phe áo gió trên chợ đen. Bị giam ở nhà tù Santé. Được phóng thích bởi Chamberlin tức “Henri”. Bắt đầu làm việc cho hắn, phố Lauriston. Rời băng đảng phố Lauriston ba tháng trước Giải phóng. Rút về Barbizon cùng người tình, nữ hầu tước d’A. Ông ta sở hữu một con ngựa đua cùng một cái xe ô tô. KIẾM ĐƯỢC CHÂN TÀI XẾ TRÊN MỘT CHIẾC XE CAM NHÔNG ĐỂ VẬN CHUYỂN RƯỢU VANG TỪ BORDEAUX ĐẾN PARIS.

Sau khi ra khỏi Magasins généraux, tôi tự hỏi bố tôi đã đi theo con đường nào trong cảnh đèn đóm tắt ngấm. Chắc ông cảm thấy ngây độn vì vẫn còn toàn mạng.

Trong số tất tật các khu phố của Tả ngạn, cái vùng nằm giữa cầu Bercy và các rào sắt của Jardin des Plantes đối với tôi vẫn là nơi tối tăm hơn cả. Người ta tới nhà ga Austerlitz vào ban đêm. Và ban đêm, chỗ này thoảng mùi rượu vang và mùi than. Tôi để nhà ga cùng những khối bóng tối đó, dọc sông Seine, mà người ta gọi là “Khu Cửa hàng bến Austerlitz”, lại sau lưng. Những đèn pha xe ô tô hoặc đèn pin mà người ta cầm trên tay rọi sáng vài mét bờ ke Saint-Bernard, trước mặt. Giờ đây trộn vào với mùi rượu vang và mùi than có thêm mùi cành lá của Jardin des Plantes và tôi nghe thấy tiếng kêu của một con công cùng những tiếng gầm con báo gấm và hổ. Những cây tiêu huyền cùng sự im lìm của Halle aux vins. Một sự mát mẻ như ở trong hầm bao bọc lấy tôi. Người ta lăn một cái thùng tô nô ở đâu đó, và tiếng ồn chết chóc ấy đi xa dần. Dường như người ta đã xây dựng ở chỗ Halle aux vins các tòa nhà lớn bằng bê tông, nhưng có căng hết cả mắt trong bóng tối thì tôi cũng chẳng nhìn thấy chúng.

Để đi về phía Nam, cần phải theo các đường hầm: Tombe-Issoire, Glacière, phố Santé, thảng hoặc được một bóng đèn xanh lơ chiếu sáng. Và thế là người ta tới được các đại lộ và đồng cỏ ngập nắng của công viên Montsouris.

Cửa ô Italie đánh dấu đường biên giới phía Đông của vùng. Đại lộ Kellermann dẫn về phía Tây, cho đến cửa ngầm Peupliers. Bên phải, các xưởng của hãng SNECMA có dáng dấp của một tàu thủy chở hàng lớn bị dạt vào lề đại lộ, nhất là những đêm khi ánh trăng phản chiếu trên các ô kính. Xa hơn một chút, về phía bên trái, là sân vận động Charléty. Cỏ dại mọc xuyên qua các khe bê tông.

Tôi đã tới khu phố ấy lần đầu tiên vào một ngày Chủ nhật, vì một người bạn đã dẫn tôi đến sân vận động Charléty. Cậu ta kiếm được, mặc dù mới mười bảy tuổi, một công việc lặt vặt tại một tờ báo thể thao. Người ta bảo cậu đến xem một cuộc thi chạy và cậu muốn tôi giúp cậu viết bài tường thuật.

Trên khán đài không đông người lắm. Tôi còn nhớ tên một vận động viên: PIQUEMAL. Chúng tôi đặt cho anh ta vài câu hỏi khi đã xong cuộc thi để lấy chất liệu cho bài báo. Quãng năm giờ, chúng tôi đợi xe bus số 21 nhưng không thấy nó đâu. Thế là chúng tôi bèn quyết định cuốc bộ về trung tâm Paris. Các phố hoang vắng, dưới mặt trời. Hẳn tôi có thể tìm lại được ngày chính xác của hôm đó: tại quầy bán báo đầu tiên mà chúng tôi bắt gặp trên đường đi - không phải một ki ốt, mà là một quầy phủ bạt màu lục người ta hay dựng vào các Chủ nhật - tôi đã trông thấy ảnh và tiêu đề viết rất lớn thông báo cái chết của Marilyn Monroe.

Sau Charléty, là Cité universitaire[16], và bên phải, công viên Montsouris. Đầu cái phố chạy dọc theo công viên, trong một tòa nhà có những ô kính lớn, phi công Jean Mermoz từng sống. Bóng của Mermoz và của SNECMA - một nhà máy sản xuất động cơ máy bay - trong tâm trí tôi đã gắn liền với khu phố ở sân bay Orly, rất gần, và với các đường băng của Villacoublay, Buc và Toussus-le-Noble.

Những quán ăn gần như ở vùng nông thôn. Đối diện với tòa nhà nơi Mermoz quay về giữa những chuyến bay cho Aéropostale[17], là quán Chalet du Lac. Hàng hiên của nó mở vào công viên Montsouris. Và, thấp hơn, góc đại lộ Reille, một ngôi nhà nhỏ có khu vườn rải rắc sỏi. Mùa hè, người ta đặt ở đó những cái bàn và ăn tối dưới một giàn cây.

Đối với tôi, với xa cách của nhiều năm, cả khu phố đó đã êm ả tách khỏi Paris. Tại một trong hai quán cà phê nằm đầu phố Aimral-Mouchez, đoạn sân vận động Charléty, một juke-box phát ra các bài hát Ý. Bà chủ là một phụ nữ tóc nâu nhìn nghiêng trông giống người La Mã. Ánh sáng mùa hè tắm đẫm đại lộ Kellermann và đại lộ Jourdan hoang vu, vào giữa trưa. Những bóng đổ trên các vỉa hè và mặt tiền màu nâu đỏ các tòa nhà che giấu nhiều mảnh nhỏ của nông thôn, tôi nhìn thấy lại chúng trong các giấc mơ, và kể từ nay chúng thuộc về vùng ngoại ô Rome. Tôi bước đi dọc theo công viên Montsouris. Các tán lá che mát cho tôi. Đằng kia, là bến tàu điện ngầm Cité-Universitaire. Tôi sẽ quay về trong sự mát mẻ của nhà ga nhỏ. Các đoàn tàu dừng lại theo quãng cách đều đặn và đưa chúng tôi về phía các bãi biển của Ostie[18].

Jacqueline đã thuê phòng tại một trong những cụm tòa nhà trên đại lộ Kellermann kia, chúng được xây dựng trước chiến tranh trên nền đất các công sự. Nhờ mấy cái thẻ sinh viên giả mạo, chúng tôi có thể dùng các bữa - chỉ phải trả 5 franc - tại quán của Cité universitaire: nó chiếm cứ sảnh lớn trát thạch cao một tòa nhà khiến người ta nghĩ tới khách sạn Saint-Moritz hoặc Cimiez.

Chúng tôi rất hay ở cả ngày và đêm trên những bãi cỏ hoặc trong sảnh nhiều ngôi nhà khác nhau. Thậm chí còn có cả một rạp chiếu phim và một phòng diễn kịch bên trong Cité.

Một chốn của nghỉ mát, hoặc giả một trong các khu tô giới quốc tế như từng tồn tại ở Thượng Hải. Cái vùng trung tính đó, ở ven rìa Paris, đảm bảo cho các cư dân của nó quyền miễn trừ ngoại giao. Khi vượt qua đường biên giới của nó - với những cái thẻ căn cước giả - chúng tôi được trú ngụ an toàn trước mọi thứ.

Tôi quen với Pacheco tại Cité universitaire. Tôi đã để ý đến ông vài tháng trước. Hồi tháng Giêng năm ấy, tuyết rơi rất nhiều và Cité trông thật giống một khu thể thao mùa đông. Nhiều lần tôi bắt gặp, trên đại lộ Jourdan, một người đàn ông trạc ngũ tuần vận cái áo măng tô màu hạt dẻ bợt màu và có hai ống tay quá dài, một cái quần nhung đen và giày cho người đi trượt tuyết. Mái tóc ông màu nâu chải hất ngược về sau, hai má lởm chởm râu. Ông cẩn trọng bước đi, như thể ông sợ, ở mỗi bước chân, bị trượt ngã trên tuyết.

Tháng Sáu tiếp theo đó, ông không còn giống vậy nữa. Bộ com lê vải màu be, cái sơ mi màu xanh da trời cùng đôi giày da hoẵng, thảy trông đều có vẻ mới toanh. Tóc đã cắt ngắn và hai má cạo nhẵn khiến ông có vẻ trẻ trung. Có phải chúng tôi đã bắt chuyện với nhau tại nhà ăn của Cité universitaire với các cửa sổ mở ra đại lộ Jourdan? Hay ở đối diện, tại quán Babel? Ở nhà ăn thì chắc hơn, tôi nghĩ thế, bởi cái bầu không khí giống sân bay đó, đối với tôi nó không thể tách rời khỏi Pacheco: décor của nhựa và kim loại, những tới lui của nhiều người nói đủ mọi thứ tiếng như thể chỉ quá cảnh ở nơi đây. Vả lại, hôm ấy Pacheco cầm một cái va li bằng da màu đen. Và ông đã nói với tôi, ông làm việc cho Air France, nhưng tôi không hiểu rõ lắm ông là steward trên một tuyến bay hay ông làm ở Orly. Ông có một căn phòng tại nhà Các Tỉnh Pháp. Và vì tôi ngạc nhiên, ở tuổi ấy mà ông vẫn còn có thể sống trong Cité universitaire, ông đã chìa cho tôi xem thẻ sinh viên, nó nói rõ ông đã ghi danh học về khoa học ở Halle aux vins.

Tôi không dám nói với ông là tôi đã biết mặt ông. Còn ông, hồi mùa đông trước đó ông có để ý thấy tôi? Ông có chờ đợi tôi đặt cho ông các câu hỏi? Hay ông chắc chắn rằng tôi không thể thấy có gì chung giữa kẻ vô gia cư đi đôi giày cho người trượt tuyết và kẻ đang ở trước mặt tôi kia? Ánh mắt màu xanh lơ không để cho ai đoán được điều gì trong các suy nghĩ của ông.

Một bóng dáng vận ba đờ xuy màu hạt dẻ bợt màu và có bước đi ngập ngừng đã biến mất vào màn tuyết mùa đông năm ấy. Và chẳng ai để ý thấy điều đó. Trừ tôi.

Kể từ bấy, chúng tôi hay gặp ông tại nhà ăn của Cité hoặc ở quán ăn nhỏ trên đại lộ Reille với các món đặc sản “phương Đông”. Chúng tôi có những cuộc trò chuyện tầm phào: Ông giải thích cho tôi là ông không thể theo tất cả các giờ học tại trường khoa học, do công việc của ông. Nhưng nói cho đúng công việc của ông là gì?

- Thì hãy nói... một công việc của steward. Đôi khi trên các chuyến bay, hoặc là tại một văn phòng ở Orly... hay ở ga mặt đất Invalides... Ba ngày mỗi tuần...

Ông im bặt. Tôi đã không gặng hỏi. Ông hay giao du với các sinh viên người Maroc, họ có ngôi nhà nằm thứ nhất trong Cité, ngay sau sân vận động Charléty. Nhập vào với những người Maroc là các cô gái Scandinavia tóc rất vàng và hai người Cuba. Chúng tôi, cùng nhóm ấy, đi xem phim vào tối thứ Bảy và, thường thì, chúng tôi tập hợp tại căn phòng của một trong những cô gái Scandinavia ở chỗ hội Deutsch-de-la-Meurthe, một ngôi làng được tạo nên từ các nhà nhỏ tường gạch phủ đầy dây thường xuân leo. Pacheco mời tất cả chúng tôi ăn tối dưới các giàn cây của quán ăn trên đại lộ Reille và vào lúc dùng đồ tráng miệng ông phân phát các món quà - thuốc lá loại nhẹ, nước hoa, bật lửa “miễn thuế” mà ông kiếm được ở Orly.

Thỉnh thoảng nhập bọn với chúng tôi, một người đàn ông cao lớn tóc nâu làm việc cho hãng Air Maroc và từng sống ở Cité universitaire vài năm trước đó. Pacheco xưng hô thân mật với anh ta. Chắc hẳn thông qua anh ta ông đã làm quen với những người khác. Pacheco dự phần với sự vui vẻ chung của cả nhóm, những lời nói đùa, những cuộc phơi nắng trên các bãi cỏ của Cité, ông hòa vào các cuộc trò chuyện, nhưng lúc nào tôi cũng có cảm giác ông thu mình lại và tôi tự nhủ đấy là bởi khác biệt về tuổi tác giữa chúng tôi.

Một tối Chủ nhật, chỉ có một mình ông tại nhà ăn và ông đã mời chúng tôi, Jacqueline và tôi, nếm pan-bagnat[19] cùng bánh tạc táo. Tôi đã chực hỏi ông về kẻ vô gia cư vận ba đờ xuy bạc màu hồi mùa đông trước, nhưng kịp thời tự hãm mình lại. Tôi đã chỉ hỏi tên ông, Pacheco, có nguồn gốc Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha.

- Bố tôi là người Peru.

Ông lần lượt chăm chú nhìn chúng tôi như thể muốn chắc chắn là sẽ không vướng phải nguy cơ nào nếu buông lời tâm sự.

- Mẹ tôi có nửa dòng máu Bỉ, nửa dòng máu Pháp. Và, từ phía mẹ tôi, tôi là một hậu duệ của thống chế Victor.

Tôi xin thú nhận rằng hồi đó tôi hoàn toàn chẳng biết gì về viên thống chế ấy. Tôi chỉ biết là có một đại lộ mang tên Victor, về phía Cửa ô Versailles.

- Thống chế Victor là một thống chế của Đệ nhất Đế chế. Napoléon đã phong cho ông ấy làm công tước de Bellune.

Ông đã nói điều đó với vẻ hờ hững. Dường như ông thấy tự nhiên khi cái tên “Victor” không gợi lên điều gì cho chúng tôi.

- Hồi còn trẻ, tôi hay lấy tên Philippe de Bellune, nhưng tôi hoàn toàn không có quyền mang nó.

Như vậy, tên ông là Philippe. Chúng tôi đã quen gọi ông là “Pacheco” và, đối với chúng tôi, “Pacheco” vừa là họ lại vừa là tên luôn.

- Tại sao lại không có quyền mang nó?

- Công tước de Bellune cuối cùng chỉ có toàn con gái, trong đó một người là bà ngoại tôi, và tước hiệu đã chấm dứt. Chuyện đó thực sự khiến cậu quan tâm à?

- Vâng.

Đó là lần đầu tiên ông nói với tôi về những chuyện cá nhân. Cho tới lúc ấy, tôi chẳng có điểm định vị nào: Người đàn ông đó cũng giỏi trốn tránh và nhẵn lì như ánh mắt ông. Bản thân tuổi của ông cũng không chắc chắn: từ ba lăm đến năm mươi.

- Nghe thật hay, “Philippe de Bellune”. Lẽ ra ông phải tiếp tục mang cái tên ấy.

- Cậu nghĩ thế à?

Ông nhún vai và nhìn tôi một lúc bằng cặp mắt xanh. Hình ảnh kẻ vô gia cư vận măng tô màu hạt dẻ đã bợt bạt bước đi hồi mùa đông trước dọc theo đại lộ Jourdan lại quay trở về trong ký ức tôi: Có lẽ người ta biết đến kẻ đó dưới cái tên Philippe de Bellune.

- Lúc nào thì ông bỏ cái tên Philippe de Bellune?

- Chuyện đó thực sự khiến cậu quan tâm?

Vài người trong số những người bạn Maroc và Scandinavia của chúng tôi tới ngồi xuống bàn, và Pacheco quay trở lại với sự e dè của ông. Ông tham gia cuộc trò chuyện nhưng chỉ còn nói toàn những điều chung chung. Chúng tôi rời khỏi nhà ăn rất muộn. Pacheco cầm cái va li bằng da màu đen mà tôi từng nhiều lần trông thấy.

Chúng tôi chia tay nhau trong sảnh vào của nhà Các Tỉnh Pháp nơi có phòng của Pacheco. Đêm ấm áp nên chúng tôi, Jacqueline và tôi, ngồi xuống một cái ghế băng vây quanh là những bụi thủy lạp, chúng bảo vệ cho chúng tôi khỏi bị nhòm ngó. Chắc hẳn vì vậy mà Pacheco đã không thấy chúng tôi, lúc ông đi ra, mười phút sau đó, cái va li bằng da màu đen trên tay. Chúng tôi nín thở. Chúng tôi có cùng một ý nghĩ: ông chỉ làm ra vẻ sống ở nhà Các Tỉnh Pháp và ngay khi chắc chắn sẽ không gặp phải thành viên nào của nhóm nhỏ chúng tôi, ông liền rời khỏi nhà ấy để đi đến một cái đích không ai biết.

Chúng tôi đợi ông đi được chừng năm mươi mét rồi bám theo. Ra khỏi Cité universitaire, ông rẽ sang trái về phía Cửa ô Orléans và bóng dáng ông mất hút vào màn đêm. Ông có thể đi đâu? Nơi cư ngụ thật của ông là chỗ nào? Tôi tưởng tượng ra ông bước đi thẳng về trước mặt, cho đến Cửa ô Versailles và rốt cuộc cũng tới được đại lộ tiêu điều mang tên người tổ tiên của ông. Ông đi theo nó bằng những bước chậm rãi, cái va li cầm tay, như một người mộng du, và vào cái giờ muộn màng đó, ông là người bộ hành duy nhất.

Chúng tôi gặp lại ông, hôm sau, vẫn chỉn chu y hệt, vẫn nhẵn lì y hệt trong bộ com lê vải màu be, cùng đôi giày da hoẵng, ông không còn cầm cái va li, mà đeo chéo qua người một cái túi du lịch nhỏ bằng vải thô màu xanh lính thủy của hãng British Airways. Ánh mắt chúng tôi giao nhau, ánh mắt ông cũng vẫn trống trải như lệ thường. Một mình tôi sẽ phải giải cái câu đố mà người đàn ông kia đặt ra. Pacheco. Philippe de Bellune. Với sự trợ sức của hai cái tên ấy, tôi sẽ phải tìm ra các chi tiết khác về ông. Ngay từ hồi đó, để kiếm chút tiền vặt, tôi đã bắt đầu mua đi bán lại những lô sách, nhiều loại phiếu ghi chép, rồi thì đủ bộ các tạp chí. Tôi loay hoay tìm cách khám phá cái tên Bellune và Pacheco nơi tận sâu các danh bạ và báo cũ qua tay tôi, như một người chuyên nhặt rác với cái móc của mình lục lọi trong đống rác thải.

Bằng cách ấy tôi đã thu thập được vài thông tin: Công tước de Bellune cuối cùng từ đằng mẹ là hậu duệ Anh-Bồ Đào Nha qua các gia đình Lemos và Willoughby da Silveira. Chết năm 1907, không có thừa kế nam. Con gái thứ của ông lấy một người tên là Femand-Marie-Désiré Werry de Hults, người Bỉ, nhưng là “bá tước La Mã”, và từ cuộc hôn nhân giữa họ sinh ra hai con trai và một con gái, Éliane. Năm 1919, theo Niên giám thượng lưu Bottin, tất cả họ sống ở một dinh thự tư, số 4 phố Greuze, quận 16. Quả thật, ở cùng địa chỉ đó có nêu tên một người tên là Riclos y Perez de Pacheco và phu nhân, nhũ danh Éliane de Hults. Chắc chắn hai người đó là bố mẹ của Pacheco mà tôi quen. Ngay năm 1927, nếu tin vào các danh bạ, cái gia đình lạ thường ấy đã biến mất khỏi số 4 phố Greuze, không để lại dấu vết. Năm 1953, xuất hiện trở lại một nữ bá tước de Hults-Bellune, ở số 4, phố Dôme và, năm tiếp theo, tại cùng địa chỉ và cùng số điện thoại: Pacheco (bà de). Rồi, không có gì nữa.

Những khoảnh khắc hiếm hoi chỉ có tôi với Pacheco ở nhà ăn, tôi thử mạo hiểm một câu hỏi với hy vọng ông sẽ trả lời và cung cấp cho tôi những thông tin khác về ông.

- Hồi năm 1953, ông hay đến gặp mẹ ông ở phố Dôme chứ?

Khi đó, tôi nhận ra là cú đòn đã trúng đích. Mặt ông chợt tái nhợt đi. Cần phải tận dụng lợi thế đã có.

- Tôi không hiểu cậu đang muốn nói gì.

Ông đang ở thế phòng thủ. Tại sao chi tiết ấy lại khiến ông bị rối trí? Tôi nghĩ đã có một câu trả lời: 1953, 1954... Vấn đề không còn là thống chế Victor tổ tiên của ông nữa. Chúng tôi xích lại gần hiện tại theo lối thật nguy hiểm, cũng xích lại gần luôn một kẻ vô gia cư vận áo măng tô bợt màu và đôi giày dành cho người trượt tuyết cũ nát hồi mùa đông trước đi bộ trên đại lộ Jourdan. Tôi sốt ruột được thấy phản ứng của ông chừng nào tôi nhắc với ông về kẻ đó. Ông có nhảy dựng lên giống như một người sợ cái bóng của chính mình hay không?

Nhiều tuần trôi qua, ông không hề xuất hiện. Có phải công việc của ông giữ ông ở xa Cité universitaire? Tại nhà Các Tỉnh Pháp, tôi hỏi có ai tên là Pacheco có phòng ở đó không. Tại đó người ta không biết sinh viên nào mang cái tên ấy, cũng như bất kỳ người đàn ông trạc ngũ tuần nào, với mái tóc cắt ngắn, vận com lê vải màu be và đi giày da hoẵng. Tối đến, ở nhà ăn, tôi hỏi các thành viên của nhóm nhỏ chúng tôi:

- Không có tin tức gì của Pacheco à?

- Không.

Những người bạn Maroc và Scandinavia của chúng tôi đã chẳng còn nhắc đến ông nữa. Ông dần bị xóa đi khỏi ký ức của họ. Cuộc sống tiếp tục mà không có Pacheco: các buổi chiều và buổi tối trên bãi cỏ lớn, những cuộc dạo chơi trong công viên Montsouris, những bữa tối dưới giàn cây của quán ăn phương Đông trên đại lộ Reille... Rốt cuộc tôi nghĩ rằng chúng tôi sẽ không gặp lại ông nữa. Sự tình cờ đã muốn rằng, trong một lô báo cũ của những năm 1946 và 1948, tôi rơi trúng hai ô báo. Cái thứ nhất nói đến một danh sách những người bị truy nã vì các hoạt động của họ thời Chiếm đóng. Trong số đó có “Philippe de Bellune, biệt danh ‘de Pacheco’, hẳn đã chết hồi năm ngoái sau khi bị nhốt ở trại Dachau”. Nhưng người ta thể hiện nghi vấn về cái chết đó. Hai năm sau, năm 1948, một tờ báo đăng ở phía cuối trang một bản danh sách khác gồm những người bị cáo buộc đã không đến trình diện tại phiên xử của một tòa án, và họ bị truy nã: số ba của danh sách là “Philippe de Bellune, sinh ở Paris ngày 22 tháng Giêng năm 1918, không biết địa chỉ nơi ở”. Điều này muốn nói rằng vào thời điểm ấy cái chết của ông vẫn chưa được xác nhận.

Số phận của một người bị truy nã vì thông đồng với kẻ thù, mà người ta không biết có sống sót sau trại Dachau hay không khiến tôi bối rối. Do kết hợp các hoàn cảnh như thế nào mà ông bị lôi kéo để rơi vào tình thế mâu thuẫn như thế? Tôi nghĩ đến bố tôi, người từng trải qua tất tật những bấp bênh của thời Chiếm đóng và đã gần như chẳng hề nói gì cho tôi biết trước khi chúng tôi chia tay nhau mãi mãi. Và mới chỉ vừa được thoáng nhìn thấy, cả Pacheco cũng đã biến mất đi mà không cung cấp cho tôi lời giải thích nào.

Ông xuất hiện trở lại, một tối Chủ nhật, tại nhà ăn của Cité. Đã muộn và không còn ai nơi những cái bàn phoóc mi ca. Tôi đang ngồi gần cửa sổ nhìn ra đại lộ Jourdan và, khi nhìn thấy ông tới trong bộ com lê màu be cùng đôi giày mocassin da hoẵng - tóc hơi dài hơn thường lệ và da thì rám nắng - tôi thấy tim mình nảy lên. Ông đến ngồi cạnh tôi theo cách thức cũng tự nhiên như thể ông chỉ mới vừa vắng mặt vài phút để đi gọi điện thoại.

- Tôi đã tưởng sẽ không bao giờ còn gặp lại ông nữa, tôi nói với ông.

- Air France đã cử tôi sang làm việc tại một sân bay bên Maroc... Casablanca... Tôi phải ở lại đó lâu.

- Tôi được biết rằng ông từng bị giam tại trại Dachau hồi chiến tranh, đột nhiên tôi nói.

- Không.

Ông vẫn bất động, ánh mắt chăm chăm nhìn về phía trước, như thể ông sợ sẽ còn những hé lộ khác nữa từ tôi.

- Và sau chiến tranh ông từng bị truy nã vì tội thông đồng với kẻ thù. Đó là hồi ông còn mang tên Philippe de Bellune.

- Cậu nhầm rồi.

- Trong vòng một thời gian họ đã tưởng ông chết ở Dachau...

- Chết?

Ông nhún vai.

- Vì lý do gì mà ông lại bị truy nã sau chiến tranh?

Ông dùng dĩa và dao cắt cái pan-bagnat của mình, thành những miếng rất nhỏ.

- Cậu giỏi tưởng tượng lắm... Nhưng tối nay tôi thấy rất mệt...

Ông mỉm cười với tôi, và tôi hiểu rằng mình sẽ không rút tỉa được điều gì từ ông. Những ngày tiếp theo, chúng tôi gặp lại nhau cùng cả nhóm và không nói chuyện riêng nữa. Ông đã mời chúng tôi ăn tối, như ông vẫn quen làm thế, tại quán ăn trên đại lộ Reille. Người bạn của ông ở Air Maroc cũng có mặt, tối hôm đó. Và, theo thói thường, ông tặng cho chúng tôi những tút thuốc lá Mỹ, nước hoa, rồi thì bút máy “miễn thuế” cùng các món đồ xu vơ nia nhỏ nhặt mà ông mang về từ Casablanca.

Tôi không muốn làm cho ông phải lúng túng bằng cách hỏi ông có thực sự sống ở nhà Các Tỉnh Pháp hay không. Chúng tôi còn nhiều lần có dịp đi cùng ông, ban đêm, về tới ngôi nhà và tôi nhìn ông đi lên cầu thang lớn, nhưng thậm chí tôi không còn ham muốn ngồi trên cái ghế băng gần đám thủy lạp để kiểm tra xem ông có quay trở ra vài phút sau hay chăng.

Một cuối chiều tháng Chín ấy, khi chúng tôi đang nằm ngả ngốn trên bãi cỏ của Cité universitaire để tận dụng những ngày đẹp trời cuối cùng, Pacheco cho chúng tôi xem những bức ảnh chụp sân bay và các đại lộ bên Casablanca. Trên một bức ảnh, có thể thấy ông trong bộ đồng phục steward đứng trước một tòa nhà với màu trắng tương phản hẳn với màu xanh của bầu trời. Mọi thứ đều rất nét trong cái décor ngập ánh nắng đó: Các màu, trắng và xanh, bóng râm cắt góc dưới chân tòa nhà, bộ đồng phục steward màu be như cát, nụ cười của Pacheco cùng cái thân lấp lánh của một máy bay du lịch, tít phía tận cùng. Nhưng, tôi, tôi nghĩ đến một người tên là Philippe de Bellune mà bóng dáng đã lạc vào sương mù cách đây lâu rồi. Số phận của người đó mờ đến nỗi ta tưởng đâu người đó đã chết sau chiến tranh. Người đó thậm chí còn không mang tên thật của mình. Cuộc sống của cái người sinh ngày 22 tháng Giêng năm 1918 tại Paris ấy có thể như thế nào? Chắc người đó đã trải qua những năm đầu tiên của tuổi thơ tại số 4 phố Greuze, nhà ông bà và bố mẹ. Vì tò mò, tôi đã tra danh bạ: số 4 phố Greuze đã trở thành trụ sở của Giáo hội Chaldée. Chắc hẳn người ta đã cải tạo tầng trệt thành nhà nguyện để tổ chức các nghi lễ của tôn giáo phương Đông ấy. Người ta có để nguyên phòng ngủ của đứa trẻ hay chăng? Tôi dự định sẽ tới dự một buổi lễ Chaldée, rồi lẻn ra khỏi nhà nguyện để thăm thú các tầng của tòa dinh thự. Và có lẽ tìm lại các chứng nhân hẳn có biết Pacheco, trên phố Greuze. Ở số 2, trong tòa nhà bên cạnh, quãng 1920 có một công chúa Duleep-Singh, và cái tên đó đã đánh thức một kỷ niệm tuổi thơ: Tôi đợi bố tôi, một tối thứ Sáu tại một nhà ga bờ biển Normandie. Trong số những người khách xuống từ đoàn tàu Paris, một phụ nữ tóc vàng vây quanh là nhiều gia nhân vận turban cùng các cô thiếu nữ Anh mặc quần chẽn cưỡi ngựa mà vai trò dường như là nữ nhân tùy tùng. Họ chất một đống lớn va li trên các xe đẩy. Một trong số những xe đó xô vào tôi khi đi ngang. Tôi bị trầy đầu gối khi ngã. Ngay tức khắc, người phụ nữ đỡ tôi dậy, cúi xuống tôi và, với một cái khăn mùi soa cùng một lọ nước hoa nhỏ, bà xoa vết trầy trên đầu gối bằng cử chỉ hiền từ mẫu tử. Đó là một phụ nữ chừng ba mươi tuổi với khuôn mặt làm tôi sửng sốt bởi sự dịu dàng và vẻ đẹp. Bà mỉm cười với tôi. Bà vuốt tóc tôi. Trước nhà ga, nhiều chiếc xe ô tô Mỹ đang đợi bà.

- Một công chúa Hindu đấy, bố tôi bảo tôi.

Người ta đã ghi tên cho thằng bé Philippe Riclos y Perez de Pacheco vào trường nội trú nào? Đâu là những bạn bè của ông vào năm 1938, hồi ông hai mươi tuổi? Ông được chuẩn bị để làm nghề gì? Tôi hình dung ra ông phải một thân một mình tự xoay xở. Chiến tranh và cuộc Chiếm đóng đã hoàn tất nốt việc gieo rắc sự mất trật tự và hỗn loạn nơi một thanh niên có nhân cách chẳng mấy rõ ràng: Chắc thậm chí ông còn chẳng chắc chắn lắm về căn cước của mình vì lúc đó ông nhận mình tên Philippe de Bellune, như thể ông muốn bíu chặt lấy điểm định vị duy nhất mà ông có trong đời, một điểm định vị rất xa xôi: người tổ tiên của ông, thống chế Victor, công tước de Bellune.

Chắc hẳn ông từng là nạn nhân của những mối giao du tệ hại. Trong bài báo năm 1946, người ta nói rõ rằng một “măng đa” đã được ký nhằm vào ông cùng nhiều người, trong đó có một “nữ bá tước” de Seckendorff và một “nam tước” de Kermanor. Những tước hiệu quý tộc đó có xác thực giống như tước hiệu của Philippe de Bellune hay không? Danh sách xuất hiện trên tờ báo năm 1948 lại có ba cái tên ấy.

Lệnh tìm kiếm vì tội thông đồng với kẻ thù đối với:

1) Lebobe André, sinh ngày 6 tháng Mười năm 1917 tại Paris, quận 14. Chạy việc. 22, phố Washington.

2) Sherrer Alfred, biệt danh “Đô đốc”, sinh ngày 26 tháng Ba năm 1915 tại Hà Nội (Đông Dương). Không rõ chỗ ở.

3) Philippe de Bellune, sinh tại Paris ngày 22 tháng Giêng năm 1918, con hai của Riclos y Perez de Pacheco Mario và Werry de Hults Éliane, không rõ chỗ ở.

4) Bremont Roger, sinh ngày 24 tháng Giêng năm 1910 tại Paris, tức Breugnot Roger, không rõ chỗ ở.

5) Yevremovitch Miodraf, biệt danh “Draga”, sinh ngày 23 tháng Ba năm 1911 tại Valdejo (Nam Tư), từng ngụ ở Paris, số 2, quảng trường Aliscamps (quận 16), hiện nay không rõ chỗ ở.

6) Ruiz losé, biệt danh “Vincent”, biệt danh nữa “Vriarte Vincent”, sinh ngày 26 tháng Tư năm 1917 tại Sestao (Tây Ban Nha), không rõ chỗ ở.

7) Galleran Héloïse, vợ của Pelaez, sinh ngày 24 tháng Tư năm 1914 tại Luenco (Tây Ban Nha), hiện không rõ chỗ ở.

8) de Reith Hildegarde-Jeanne-Caroline, vợ của von Seckendorff, sinh ngày 18 tháng Hai năm 1907 tại Mayen (Đức), từng ngụ ở Paris, số 41, đại lộ Foch, hiện không rõ chỗ ở.

9) Léger Yves, số 14, phố Dardanelles, không rõ chỗ ở gần đây nhất.

10) Watchmann Johannès, số 76, đại lộ Champs-Élysées, không rõ chỗ ở gần đây nhất.

11) Fercrou, số 1, phố Lord-Byron, không rõ chỗ ở gần đây nhất.

12) Cremer Edmond, biệt danh “Piquet”, biệt danh nữa “nam tước de Kermanor”, sinh ngày 31 tháng Mười năm 1905 tại Bruxelles, số 10, phố Berteaux-Dumas (Neuilly), không rõ chỗ ở gần đây nhất.

Những người bị cáo buộc đã không đến trình diện phiên tòa ngày 3 tháng Mười một năm 1947.

Đã không ai trong số những người này ra trình diện tại phiên xử ngày 25 tháng Hai năm 1948, theo lệnh tống đạt của chánh án tòa tỉnh Seine. Họ đã vĩnh viễn biến mất.

Philippe de Bellune có từng thực sự bị giam ở trại Dachau hay không? Và, khi quay về Paris, ông đã trốn vào đâu để lẩn tránh tòa án đòi tính sổ với ông? Tôi tưởng tượng ra ông ban đêm lẻn vào căn hộ nhỏ trên phố Dôme nơi nữ bá tước de Hults Bellune tức bà de Pacheco ấy - mẹ của ông - lén lút đón ông, vì chắc bà đã khai báo với các cảnh sát đến tìm con trai bà rằng ông đã chết.

Thường, do thận trọng, bà mẹ và đứa con trai không hẹn nhau tại căn hộ, mà ở các quán cà phê trong khu phố - quảng trường Victor-Hugo, đại lộ Grande-Armée... Một tối nọ, họ cùng nhau tới tiệm cầm đồ trên phố Pierre-Charon để chia nhau tiền kiếm được từ món đồ trang sức có giá trị cuối cùng mà bà mang đi cầm. Rồi họ đi ngược đại lộ Champs-Élysées. Đó là một tối mùa đông năm 1948, cái ngày lệnh truy nã thứ hai được đăng, bằng chứng cho thấy người ta vẫn ngờ vực về cái chết của Philippe de Bellune... Bà đã chia tay ông tại bến tàu điện ngầm George-V nơi ông mất hút vào đám đông giờ cao điểm.

Hai mươi năm đã trôi qua. Và, trên bãi cỏ lớn, Pacheco cho chúng tôi xem những bức ảnh chụp bên Maroc, như một khách du lịch trở về sau chuyến đi nghỉ. Có lẽ, sau này, ông sẽ mời chúng tôi đến một cuộc trình chiếu phim âm bản trong căn phòng của ông tại nhà Các Tỉnh Pháp. Xét cho cùng, chính tôi mới là người có những ý tưởng sai lầm về ông. Tối hôm ấy, rốt cuộc tất cả chúng tôi tập hợp lại quanh một trong những cái bàn của nhà ăn và tôi còn nhớ một trong những người bạn Maroc cùng cô bạn gái Thụy Điển của cậu ta đã nhảy trên nền nhạc phát ra từ một chiếc đài bán dẫn. Pacheco cũng đã nhảy. Ông mặc một chiếc polo màu xanh lính thủy, đeo kính râm, và mái tóc cắt rất ngắn của ông còn làm ông trẻ ra thêm nữa. Rốt cuộc tôi ngờ vào việc ngày sinh của người đàn ông ấy là 22 tháng Giêng năm 1918.

Tuần sau đó, chỉ có Jacqueline và tôi cùng Pacheco tại một trong mấy quán cà phê, đối diện với sân vận động Charléty. Bên cạnh ông là cái va li bằng da màu đen.

- Các bạn giúp tôi một việc nhé? ông hỏi.

Ông biết Jacqueline sống trong một căn phòng trên đại lộ Kellermann, ông có thể nhờ nàng giữ cái va li này vài hôm không? Ông sẽ lại phải đi công tác vắng và không muốn để nó lại trong phòng của ông ở nhà Các Tỉnh Pháp, vì cửa phòng không bao giờ khóa: Ông đã để trong va li ít quần áo và vài thứ vật dụng cá nhân, không có giá trị gì, ngoài đối với ông.

Ông đi cùng chúng tôi đến tòa nhà trên đại lộ Kellermann, nhưng không muốn lên phòng. Trong sân, ông đưa cái va li cho tôi.

- Họ lại cử tôi sang Maroc... Nhưng tuần tới là tôi về rồi... Tôi sẽ gửi cho các bạn một tấm bưu thiếp...

Ông đứng đó, giữa sân. Tôi cảm thấy ông muốn nói với tôi điều gì đó, nhưng không sao quyết định được. Tôi cầm cái va li trên tay. Ông chăm chăm nhìn tôi bằng cặp mắt trống rỗng.

- Cậu có thể giúp tôi một việc khác nữa không?

Ông chìa cho tôi một cái phong bì lớn màu hạt dẻ.

- Đây là hồ sơ đăng ký học của tôi tại trường khoa học năm nay. Sẽ phải mang nó tới Halle aux vins trong tuần này.

- Ông cứ trông cậy vào chúng tôi, tôi đáp.

Ông bắt tay chúng tôi. Lần nữa, ông hướng ánh mắt vào tôi. Đột nhiên ông quay ngoắt đi sau khi dùng cánh tay phác một cử chỉ từ biệt. Tôi thấy ông băng ngang đại lộ và đi dọc theo bức tường của SNECMA về hướng công viên Montsouris.

Nhiều ngày, nhiều tháng trôi qua, chúng tôi không hề có tin tức của ông. Ông đã không gửi bưu thiếp cho chúng tôi từ Maroc như đã hứa. Chúng tôi đã để cái va li vào tủ tường căn phòng trên đại lộ Kellermann. Hồ sơ đăng ký học môn khoa học tại Halle aux vins mà ông đưa tôi chỉ là một tờ đơn xin được vào lớp, với tư cách sinh viên dự thính. Và cái đơn ấy đúng là được ký tên Philippe de Pacheco. Những người bạn của chúng tôi ở Cité universitaire không ngạc nhiên trước sự vắng mặt của ông - Rồi một ngày ông ấy sẽ quay về, ông ấy sẽ mang cho chúng ta những tút thuốc lá Mỹ... Nhưng họ nói điều đó mỗi lúc một thêm hờ hững, như là nói đến một trong số hàng trăm người ở đây mà người ta bắt gặp một lần trong các hành lang và cùng người đó người ta tình cờ ngồi bên một cái bàn của nhà ăn.

Một tối nọ, tôi quyết định mở cái va li. Tôi vừa gặp, tại hàng hiên quán Café Babel, ven rìa công viên Montsouris, người đàn ông cao lớn tóc nâu làm việc cho Air Maroc. Tôi hỏi anh ta tin tức của Pacheco.

- Tôi nghĩ ông ấy sẽ không quay trở lại nữa. Ông ấy sẽ ở luôn bên Casablanca.

- Ông có biết địa chỉ của ông ấy không?

- Không.

Tôi chắc chắn là ngược lại. Anh ta biết nhiều hơn nhiều so với những gì muốn nói cho tôi biết.

- Thế là, ra ông ấy thích ở lại bên đó hơn?

- Phải.

Quay về phòng, tôi lấy từ trong tủ ra cái va li bằng da màu đen. Nó bị khóa, nhưng dùng một con dao tôi phá được ổ.

Không có gì nhiều nhặn trong cái va li ấy: áo choàng bợt màu cách đó hai năm vào mùa đông kẻ vô gia cư mà tôi nhìn thấy ở gần Cité universitaire đã mặc. Một cái quần nhung đen. Tôi tìm được trong một túi áo một cái ví bằng da ma rô canh rất cũ, tôi đổ hết những gì đựng trong đó lên mặt bàn bếp.

Một tấm thẻ căn cước, làm đã mười năm, ghi tên Philippe de Pacheco, sinh ngày 22 tháng Giêng năm 1918. Địa chỉ, được nêu trên tấm thẻ ấy, là: 183, phố Belliard, Paris, quận 18. Gập làm bốn, bản nháp một bức thư - ta biết điều đó nếu nhìn vào những chỗ gạch xóa và vài từ được viết thêm giữa các dòng:

Paris, ngày 15 tháng Hai năm 1954

Thưa ông Giám đốc,

Lúc này tôi đang ở trung tâm đón tiếp của Đội quân Cứu tế, trên tàu thủy, ke Austerlitz, đối diện nhà ga. Có một nhà ăn, nơi tắm rửa và phòng ngủ chung được sưởi ấm tốt. Tôi đã qua nhiều tuần, hồi mùa thu năm ngoái, tại Trung tâm tị nạn trên phố Cantagrel, tại đó tôi đã làm việc trong một xưởng. Tôi không có chuyên môn, trừ mỗi việc tôi từng làm thuê, từ hồi 15 tuổi, trong ngành quán xá (cà phê, quán ăn, v.v...).

Tôi xin liệt kê danh sách các công việc khác nhau của tôi, từ khởi đầu:

Phục vụ: từ 1933 đến 1939: quán ăn La Flotte, số 118, ke Artois, Le Perreux. Từ 1940 (đã giải ngũ) đến tháng Sáu 1942: Café Les Tamaris, số 122, phố Alésia (quận 14). Từ tháng Sáu 1942 đến tháng Mười một 1943: Le Polo, số 72, đại lộ Grande-Armée. Từ tháng Mười một 1943 đến tháng Tám 1944: quán ăn Chez Alexis, số 47, phố Notre-Dame-de-Lorette (quận 9). Từ 1949 đến 1951: canh đêm tại nhà trọ Keppler, số 9, phố Keppler (quận 16).

Tôi vẫn thuộc diện bị cấm lưu trú tại tỉnh Seine và tôi đã đánh mất toàn bộ giấy tờ tùy thân.

Hy vọng ông sẽ có thể làm điều gì đó giúp tôi.

Với tất cả lòng kính trọng.

Lombard.

Ngoài bức thư đó, trong cái ví còn có một trang tạp chí, cũng gập làm bốn: Bài báo thuật lại các sự kiện của cái đêm tháng Tư năm 1933 khi Urbain và Gisèle T. đã lang thang từ Montparnasse tới Le Perreux trước khi quay trở về phố Fossés-Saint-Jacques cùng hai cặp khác. Nhiều bức ảnh màu nâu sẫm minh họa cho trang tạp chí ấy. Trên một trong số chúng, ta thấy quán ăn-sàn dancing ở Le Perreux, trên một bức khác, lối vào số 26 phố Fossés-Saint-Jacques. Phía trên, về bên trái, là bức ảnh một chàng thanh niên rất trẻ tóc nâu chải mượt: không chút khó khăn nào tôi nhận ra cái người tự nhận mình là Pacheco, mặc cho ngần ấy năm trời. Vòm cong lông mày, cái mũi thẳng và cái miệng khá đầy đặn vẫn thế. Bên cạnh bức ảnh đó là dòng chữ: “Charles Lombard, nhân viên một quán ăn-sàn dancing ở Le Perreux, từng phục vụ cặp vợ chồng, vào đêm hôm ấy”.

Như vậy, cái người mà tôi đã cận kề suốt nhiều tháng không tên là Philippe de Pacheco. Đó là một người tên Charles Lombard, cựu phục vụ quán cà phê, thường lai vãng những chốn trú ngụ của Đội quân Cứu tế và đặc biệt là con tàu thả neo ở ke Austerlitz. Tại sao ông để lại cái va li cho tôi? Có phải ông muốn dạy cho tôi một bài học bằng cách bày ra thực tại thì nhiều năng lực trốn chạy hơn mức tôi nghĩ? Hoặc giả, rất đơn giản, ông đã vứt bỏ đống tàn tích kia, bởi chắc chắn mình sẽ có cuộc đời mới, bên Casablanca hoặc chỗ nào đó khác.

Nơi nào và vào thời nào Lombard đã soán đoạt căn cước của Pacheco? Tấm thẻ đề năm 1955. Như vậy, năm đó, Pacheco vẫn còn sống. Bức ảnh dán trên tấm thẻ ấy là ảnh của cái người tôi từng quen biết tại Cité universitaire, tên thật là Charles Lombard, và người đó đã khéo léo đổi bức ảnh Pacheco vì nó mang con dấu của sở Cảnh sát. Tối hôm đó, tôi đã tới số 183 phố Belliard, gần cửa ô Clignancourt, và bà gác cổng nói với tôi rằng chưa từng bao giờ có người nào mang tên Pacheco sống ở tòa nhà ấy.

Chắc hẳn tòa án đã từ bỏ ý định tìm lại Pacheco. Tôi biết được rằng, sau một thời gian một đạo luật ân xá đã được ban hành đối với các tội danh “thông đồng với kẻ thù”. Chính vào thời điểm đó, dường như vậy, Pacheco, chui ra từ hư vô, đã đi làm một tấm thẻ căn cước.

Tôi hình dung ông ta đã lê lết trong bóng dáng một kẻ vô gia cư. Trên con thuyền của ke Austerlitz, ông ta có Lombard là người nằm cạnh trong phòng ngủ chung. Người kia đã ăn cắp tấm thẻ căn cước của ông ta. Vả lại, mọi điều đều là có thể tại khu phố Austerlitz đó, giữa quai de la Gare và Jardin des Plantes: Ở đó đêm sâu thẳm với mùi rượu vang và than cùng những tiếng gầm thú dữ đến mức một kẻ vô gia cư có thể ngã từ trên boong một con thuyền xuống sông Seine, chết đuối dưới đó, mà chẳng có lấy một ai để ý mảy may.

Lombard có biết quá khứ của Pacheco vào thời điểm xoáy tấm thẻ căn cước của ông ta hay chăng? Dẫu thế nào, ông cũng biết rằng Philippe de Pacheco hay lấy tên Philippe de Bellune và đó là hậu duệ của thống chế Victor. Tôi vẫn nghe thấy ông nói với tôi bằng cái giọng sượng đục tại nhà ăn Cité universitaire: “Hồi còn trẻ, tôi từng lấy tên Philippe de Bellune, nhưng tôi hoàn toàn không có quyền mang tước hiệu ấy”.

Trong phòng ngủ chung của con thuyền Austerlitz, Pacheco đã tâm sự với Lombard và kể về cuộc đời mình cho ông nghe. Tại sao, trên thẻ căn cước, địa chỉ lại ghi là số 183 phố Belliard, quận 18? Mẹ ông ta vẫn còn sống chăng? Ở đâu? Ngần ấy câu hỏi mà lời đáp chắc hẳn nằm trong một hồ sơ xếp giữa các hồ sơ khác tại sở Cảnh sát. Ở đó cũng có luôn những nguyên do khiến ông ta bị nhốt tại Dachau và cho tội danh “thông đồng với kẻ thù”. Nhưng làm sao mà lấy được tập hồ sơ ấy đây?

Và có phải Pacheco đã tiếp tục tìm nơi trú ngụ tại nhiều địa điểm khác nhau của Đội quân Cứu tế? Việc đánh mất tấm thẻ căn cước hoàn toàn khiến ông ta thờ ơ. Đối với tất cả mọi người ông ta chết đã từ lâu rồi... Có lẽ ông ta đã không rời khỏi con thuyền trên ke Austerlitz.

Buổi chiều, ông ta đi thơ thẩn dọc bờ ke, hoặc giả ông ta vào Jardin des Plantes và kết thúc ngày của mình trong sảnh nhà ga, trước khi về ăn tối ở phòng ăn của thuyền rồi gieo người xuống giường phòng ngủ chung. Và màn đêm buông xuống khu phố nơi bố tôi, vài năm về trước, cũng từng có dáng dấp của một kẻ vô gia cư. Trừ mỗi việc Magasins généraux của Paris nơi người ta đã nhốt ông cùng hàng trăm người không phải là Đội quân Cứu tế.

Trong ký ức mờ mịt của ông ta nổi lềnh bềnh những mẩu nhỏ của quá khứ: Tòa dinh thự phố Greuze. Con chó mà ông bà của ông ta tặng nhân dịp Giáng sinh. Cuộc hẹn với một cô gái có mái tóc hạt dẻ sáng màu. Họ đã cùng nhau đi xem phim, trên đại lộ Champs-Élysées. Thời ấy, ông ta được gọi là Philippe de Bellune. Kỳ Chiếm đóng vụt tới, với tất tật những người kia, cả họ nữa, cũng mang những cái tên kỳ cục và tước hiệu quý tộc giả mạo. Sherrer biệt danh “Đô đốc”, Draga, bà de Seckendorff, nam tước de Kermanor...

Tôi ngồi xuống một hàng hiên quán cà phê, nhìn sang sân vận động Charléty bên kia đường. Tôi dựng lên đủ mọi giả thuyết về Philippe de Pacheco mà thậm chí tôi còn chẳng hề biết mặt. Tôi ghi chép. Dẫu không có ý thức một cách rõ ràng, tôi đang khởi sự viết cuốn sách đầu tiên của tôi. Không phải một thiên hướng cũng chẳng phải một thiên bẩm đặc biệt thúc đẩy tôi viết, mà chỉ đơn giản là câu đố đặt ra cho tôi bởi một người đàn ông mà tôi không có lấy một cơ may tìm lại nào, và tất tật những câu hỏi đó hẳn sẽ chẳng bao giờ có lời đáp.

Sau lưng tôi, từ juke-box phát ra một bài hát Ý. Có mùi lốp cháy lơ lửng trong không khí. Một cô gái bước đi dưới tán lá hàng cây đại lộ Jourdan. Cái bờm tóc màu vàng hoe của cô, hai gò má và cái váy màu lục là chút tươi mát duy nhất vào đầu cái buổi chiều tháng Tám ấy. Được gì đây khi cố công giải những bí hiểm không thể giải và truy đuổi những bóng ma, khi mà cuộc sống ở ngay đây, rất mực giản dị, dưới mặt trời?

Ở tuổi hai mươi, tôi cảm thấy nhẹ nhõm những lúc từ Tả ngạn đi sang Hữu ngạn sông Seine, băng qua cầu Nghệ thuật. Đêm đã buông. Tôi ngoái đầu lần cuối để ngắm, sáng lấp lánh, phía bên trên vòm tròn của Học viện Pháp, sao Bắc đẩu.

Tất cả các khu phố của Tả ngạn chỉ là tỉnh lẻ của Paris. Ngay khi sang đến Hữu ngạn, tôi thấy như thể không khí nhẹ hẳn đi.

Ngày hôm nay tôi tự hỏi mình chạy trốn những gì khi băng ngang cầu Nghệ thuật. Có lẽ là khu phố mà tôi từng biết cùng em trai tôi và, khi không còn nó, chẳng y nguyên nữa: Ngôi trường trên phố Pont-de-Lodi, tòa thị chính quận 6 nơi tổ chức các buổi trao phần thưởng, xe bus số 63 mà chúng tôi đợi trước quán Café de Flore, nó đưa chúng tôi đến Rừng Boulogne... Rất lâu, tôi cảm thấy một nỗi khó ở khi bước đi trên một số phố thuộc Tả ngạn. Giờ đây, tôi đã trở nên thờ ơ với khu phố, như thể nó đã được xây dựng lại, từng viên đá một, sau một trận dội bom, nhưng đã đánh mất đi linh hồn. Và thế nhưng, một chiều hè nọ, tôi đã gặp lại trong một lóe chớp, nơi chỗ rẽ của phố Cardinale, một cái gì đó thuộc Saint-Germain-des-Prés của tuổi thơ tôi giống như thành phố cũ kỹ Saint-Tropez, nhưng không có khách du lịch. Từ quảng trường nhà thờ, phố Bonaparte dẫn đi xuôi về phía biển.

Khi đã qua cầu Nghệ thuật, tôi đi bên dưới vòm cao của Louvre, một chốn, cả nó nữa, cũng quen thuộc với tôi từ lâu. Dưới cái vòm này, mùi của hầm âm, mùi nước đái và gỗ mục bốc lên từ phía trái của lối đi, nơi chúng tôi chẳng bao giờ dám bén mảng. Ánh sáng ban ngày rơi xuống từ một ô kính bẩn và chăng đầy mạng nhện, và nó để lại trong bóng tối lờ mờ hàng đống vôi vữa, thanh xà, cùng những thứ dụng cụ làm vườn cũ. Chúng tôi chắc chắn rằng lũ chuột ẩn nấp ở đó, và chúng tôi vội rảo bước chân để đi ra với không khí tự do, trong sân Louvre.

Ở cả bốn góc cái sân ấy, cỏ mọc giữa các đá lát khấp khểnh. Cả ở đó cũng từng chất đống những vôi vữa, đá tạc và thanh sắt gỉ hoen.

Sân Carrousel bao quanh rìa có những ghế băng bằng đá, dưới chân các đoạn cung điện quây vòng lấy hai quảng trường nhỏ. Chẳng có ai trên những ghế băng đó. Trừ chúng tôi. Và thảng hoặc một người vô gia cư. Ở chính giữa quảng trường nhỏ đầu tiên, trên một cái bệ cao đến nỗi chỉ có thể nhìn thấy thấp thoáng bức tượng, tướng La Fayette mất hút trong không trung. Một bãi cỏ mà người ta không xén bao quanh cái bệ ấy. Chúng tôi có thể chơi và nằm ra trên cỏ cao mà chẳng người gác nào xuất hiện để mắng mỏ bao giờ.

Trong quảng trường nhỏ thứ hai, giữa đám cây rậm, có hai bức tượng đồng, cạnh nhau: Caïn và Abel. Những rào sắt quây quanh có từ Đệ nhị Đế chế. Khách tham quan dồn đống trước lối vào bảo tàng Louvre, nhưng chỉ có chúng tôi là trẻ con lai vãng hai cái quảng trường bị bỏ không đó.

Vùng bí hiểm nhất nằm bên trái khu vườn Carrousel dọc theo cánh Nam kết thúc với căn chòi Flore. Đó là một lối đi lớn, phân cách với khu vườn bởi một rào sắt và bo ngoài là những cột đèn. Cũng như trong sân Louvre, cỏ dại mọc giữa những viên đá lát, nhưng phần lớn chúng đã biến mất, để trơ ra từng mảng đất. Phía trên cao kia, chỗ cánh tòa cung điện phồng lên, là một cái đồng hồ. Và sau cái đồng hồ, xà lim giam người tù Zenda[20]. Không người dạo chơi nào trong vườn Carrousel bén mảng vào lối đi này. Chúng tôi chơi hàng buổi chiều giữa các bồn nước phun và tượng vỡ, những đá và lá khô. Mấy cái kim đồng hồ không nhúc nhích. Chúng vĩnh viễn chỉ năm giờ rưỡi. Những cái kim bất động ấy bọc lấy chúng tôi trong một sự im lìm sâu thẳm và êm ái. Chỉ cần nán lại trong lối đi thôi là đã đủ để chẳng gì còn có bao giờ thay đổi.

Có một sở cảnh sát trong sân Louvre, bên phải cái vòm dẫn sang phố Rivoli. Một chiếc xe bịt bùng đỗ ở gần đó. Các nhân viên mặc đồng phục đứng trước cánh cửa mở hé từ đó lọt ra một làn ánh sáng vàng. Dưới cái vòm, bên phải, là lối vào chính của sở cẩm. Đối với tôi, cái sở ấy là đồn biên phòng thực sự đánh dấu sự chuyển từ Tả ngạn sang Hữu ngạn, và tôi kiểm tra xem trong túi còn thẻ căn cước hay không.

Các vòm tường trên phố Rivoli, dọc theo dãy cửa hàng của Louvre. Quảng trường Palais-Royal và miệng bến tàu điện ngầm của nó. Nó đưa vào một hành lang nơi nằm san sát những cửa hiệu nhỏ của những người đánh giày với ghế ngồi bằng da của họ, các ô kính bày đồ nữ trang rẻ tiền và đồ xu vơ nia. Giờ, chỉ còn phải chọn đích của chuyến đi nữa mà thôi: Montmartre hoặc các khu phố phía Tây.

Tại Lamarck-Caulaincourt, phải đi thang máy để ra khỏi bến. Thang máy có kích cỡ của bốt điện thoại, và vào mùa đông, khi tuyết đã rơi ở Paris, ta có thể tưởng đâu nó dẫn ta tới điểm khởi hành một đường trượt tuyết.

Bên ngoài, ta leo một cầu thang để lên phố Caulaincourt. Đến thềm thứ nhất, mở vào sườn tòa nhà bên trái cửa của quán San Cristobal.

Ở đó ngự trị sự im lìm và bóng tối lờ mờ như của hang hốc dưới đáy biển, những buổi chiều tháng Bảy lúc trời nực làm các phố của đồi Montmartre trở nên vắng ngắt. Những cửa sổ có ô kính nhiều màu khúc xạ các tia mặt trời lên mấy bức tường màu trắng cùng gỗ ốp tường sẫm màu. San Cristobal... Tên của một hòn đảo vùng biển Caribê, về phía Barbade và Jamaica? Montmartre cũng là một hòn đảo mà tôi còn chưa nhìn thấy lại từ khoảng mười lăm năm. Tôi đã để lại nó thật xa sau lưng, nguyên vẹn, trong màu thanh thiên của thời gian... Đã chẳng gì thay đổi: mùi sơn mới của ngôi nhà, rồi thì phố Phương Đông sẽ luôn luôn gợi cho tôi nhớ tới các phố dốc của Sidi-Bou-Saïd.

Chính là với người phụ nữ Đan Mạch, vào buổi tối tôi trốn khỏi trường, tôi đã lần đầu tiên đến San Cristobal. Chúng tôi ngồi ở một cái bàn tận trong góc, gần các ô kính.

- Cháu muốn ăn gì nào, cậu nhỏ của tôi?

Trong bữa tối, tôi đã tìm cách nói với cô về tương lai của tôi. Giờ đây ở trường hẳn họ không muốn có tôi nữa, tôi có thể nào tiếp tục việc học hay không? Hay tôi sẽ phải tìm việc mà làm luôn rồi?

- Mỗi ngày một nỗi khổ thôi chứ... Chọn món tráng miệng đi...

Dường như cô không nhận ra mức độ nghiêm trọng của hoàn cảnh. Một người đàn ông cao lớn tóc vàng vận bộ com lê kiểu prince-de-galles bước vào quán San Cristobal và tiến về phía bàn chúng tôi.

- Chào, Tony.

- Chào.

Cô có vẻ vui sướng khi gặp anh ta. Mặt cô sáng bừng lên. Anh ta ngồi xuống cạnh chúng tôi.

- Em xin giới thiệu với anh một người bạn tối nay chỉ có một thân một mình..., cô nói, chỉ tay vào tôi. Thế nên, em đã mời cậu ấy ăn tối.

- Em làm thế là rất đúng.

Anh ta mỉm cười với tôi.

- Ông đây làm việc trong ngành âm nhạc à?

- Không, không..., cô đáp. Cậu ấy đã trốn khỏi trường nội trú.

Anh ta nhíu mày.

- Thế thì tệ quá nhỉ... Cậu ấy không có bố mẹ à?

- Họ đang đi xa, tôi ấp úng.

- Tony sẽ gọi điện đến trường, người phụ nữ Đan Mạch nói. Anh ấy sẽ giả làm bố cháu và nói với họ rằng cháu đã về nhà ổn thỏa...

- Em thực sự nghĩ đó là một ý hay à? Tony hỏi.

Anh ta xoay nhẹ đầu điếu thuốc lá trên gờ cái gạt tàn.

- Anh sẽ làm thế, Tony...

Cô đã lấy một tông giọng hách dịch và giơ ngón tay trỏ lên đe dọa anh ta.

- Đồng ý...

Chính cô hỏi tổng đài số điện thoại của trường. Cô viết nó vào một mảnh giấy.

- Đến lượt anh rồi đấy, Tony...

- Vì em cứ nhất định như vậy...

Anh ta đứng dậy và, với dáng điệu thong dong, tiến về phía bốt điện thoại.

- Cháu sẽ thấy... Tony dàn xếp ngon ơ...

Sau một lúc, anh ta quay trở lại bàn chúng tôi.

- Được rồi... Họ nói con trai tôi đã bị đuổi học và tôi phải đến lấy đồ của nó trong tuần này...

Anh ta nhún vai vẻ ái ngại. Chắc đột nhiên mặt tôi tái nhợt hẳn đi. Anh ta đặt tay lên vai tôi.

- Đừng lo... Họ không thể làm gì phiền cho cậu đâu... Tôi đã nói với họ là cậu về nhà ổn thỏa rồi...

Ba chúng tôi ra đến bên ngoài, trên phố Caulaincourt.

- Tôi sẽ không thể đi xem phim cùng cháu, người phụ nữ Đan Mạch nói với tôi. Tôi phải ở lại với Tony một lúc...

Cô đã dự tính đưa tôi tới rạp Gaumont-Palace xem bộ phim Salomon và Nữ hoàng Saba. Cô lục tìm các túi và chìa cho tôi một tờ mười franc.

- Cháu đến Gaumont một mình như người lớn nhé... Rồi sau đó, cháu đi tàu điện ngầm về ngủ ở nhà tôi... Hướng Cửa ô Dauphine cho tới Étoile... Sau đó cháu lấy hướng Nation và xuống ở Trocadéro.

Cô mỉm cười với tôi. Anh ta bắt tay tôi. Họ cùng lên chiếc xe ô tô màu xanh của anh ta, nó biến mất sau chỗ rẽ đầu tiên.

Tôi đã không đi xem phim, tối hôm đó. Tôi đi loanh quanh trong khu phố. Khi đi ngược đại lộ Junot, tôi tới trước lâu đài Sương Mù. Tôi chắc chắn rồi một ngày kia tôi sẽ sống ở đó.

Tôi còn nhớ một chuyến đi bằng xe ô tô, năm năm sau đó, từ Pigalle đến Champs-Élysées. Tôi đã tới tìm Claude Bernard tại hiệu sách của ông trên đại lộ Clichy và ông muốn đưa tôi tới rạp chiếu phim xem Lola hay Adieu Philippine, chúng đã để lại cho tôi kỷ niệm đẹp... Tôi thấy như thể những đám mây, mặt trời và các bóng râm của tuổi hai mươi tôi vẫn tiếp tục sống, nhờ phép mầu, trong những bộ phim ấy. Thông thường chúng tôi chỉ hay nói chuyện về các cuốn sách và các bộ phim, nhưng, tối đó, tôi đã nhắc đến bố tôi và các cuộc phiêu lưu của ông thời Chiếm đóng: nhà kho trên quai de la Gare, Pagnon, băng đảng phố Lauriston... Ông quay sang nhìn tôi.

- Một trong số cựu loong toong của phố Lauriston giờ làm gác cửa hộp đêm.

Làm sao ông biết điều đó? Tôi đã không sáng trí đến độ hỏi ông.

- Cậu có muốn nhìn thấy hắn không?

Chúng tôi đi theo đại lộ Clichy và dừng lại trên quảng trường Pigalle, cạnh chỗ bồn nước. Lúc đó là khoảng chín giờ tối.

- Hắn đấy...

Ông chỉ cho tôi một gã đàn ông vận com lê xanh lính thủy đang đứng gác trước hộp đêm Les Naturistes.

Quãng nửa đêm, chúng tôi cuốc bộ trên phố Arsène-Houssaye, phía đầu Champs-Élysées, nơi Claude Bernard đã đỗ chiếc xe của ông. Và chúng tôi lại gặp trúng hắn. Hắn vẫn mặc bộ com lê xanh lính thủy. Và đeo kính râm. Hắn đứng đó bất động trên vỉa hè, ở rìa hai quán cabaret nằm sát nhau, thành thử người ta không thể biết thật ra hắn làm cho quán nào.

Tôi những muốn tra hỏi hắn về Pagnon, nhưng tôi cảm thấy một cơn khó ở, vào đúng lúc chúng tôi đi qua trước mặt hắn. Về sau, tôi đã tìm tên hắn trong số tên những kẻ thành viên khác của băng đảng. Hai thanh niên từng làm loong toong tại phố Lauriston: một kẻ tên là Jacques Labussière và một kẻ tên Jean-Damien Lascaux. Labussière, hồi đó, sống ở phố Ronce tại Ville-d’Avray còn Lascaux, đâu đó về phía Villemomble. Bọn họ đã bị kết án tù chung thân. Kẻ nào trong số đó là hắn? Tôi không nhận ra được hắn, theo những bức ảnh quá mờ chụp cả hai từng được đăng trên các tờ báo thời ấy, vào thời điểm diễn ra phiên tòa.

Tôi đã thấy lại hắn, quãng năm 1970, trên vỉa hè phố Arsène-Houssaye, bất động, ở cùng một chỗ, vẫn trong bộ com lê xanh lính thủy và cùng cặp kính. Loong toong cho vĩnh cửu. Và tôi tự hỏi có phải hắn mang cặp kính râm kia vì từ ba mươi năm mắt hắn đã quen nhìn thấy ngần ấy người đi qua ngưỡng của ngần ấy chốn tệ hại...

Vài hôm sau, Claude Bernard đã lục trong một cái tủ nằm tận trong góc hiệu sách của ông, rồi lấy từ đó ra bức thư này, mà ông đưa cho tôi, nó được viết hồi Chiếm đóng. Tôi đã giữ nó suốt quãng thời gian đó. Có phải nó được gửi cho ông?

Anh yêu của em, người yêu quý của em, lúc này là một giờ chiều; em vừa tỉnh dậy, rất mệt. Mọi chuyện đã không thuận lợi lắm. Em đã gặp một sĩ quan Đức tại quán Café de la Paix, em đã dẫn hắn đến Chantilly, làm được hai chai: 140 franc. Nửa đêm, hắn mệt. Em đã nói với hắn là em sống ở rất xa, vì thế, hắn đã thuê cho em một căn phòng. Hắn cũng thuê phòng cho hắn. Em được hưởng hoa hồng cho hai phòng, tức là 260 franc và hắn đã đưa cho em 300 franc. Tổng cộng em có 25 louis. Hắn đã hẹn em tối hôm qua tại sảnh Grand Hôtel, nhưng lúc bảy giờ, giờ hẹn, hắn đến, đầy vẻ chán chường, chìa cho em xem tờ lệnh gọi hắn phải đến ngay Brest. Sau cuộc hẹn bị lỡ, em đã tự nhủ: “Mình sẽ đến Montparnasse xem ở Café de la Marine Thiên thần Lái ngựa đã tới chưa.” Em đã đến đó. Không thấy Thiên thần đâu. Em đang chuẩn bị lấy tàu điện ngầm; hai viên sĩ quan Đức lại gần và đòi em đi cùng chúng, nhưng em đã nhận ra đó là mấy tên ngẫn; em buông vụ ấy. Em quay trở lại Café de la Paix. Chẳng có gì để làm. Em đã đến, khi Café de la Paix đóng cửa, sảnh Grand Hôtel. Chẳng có gì. Em đến quán bar của Claridge. Cuộc họp hành của một băng sĩ quan cùng tướng quân của chúng. Chẳng có gì. Em cuốc bộ ngược lên Pigalle. Trên đường đi, chẳng có gì. Lúc đó là khoảng một giờ đêm. Em lên Pigall’s sau khi đảo qua Royal và Monico, cả hai nơi đó chẳng có gì. Cả ở Pigall’s cũng chẳng có gì. Lúc trở xuống, em gặp hai thằng mê nhạc jazz dẫn em đi theo cùng chúng, chúng đã uống hai chai ở Pigall’s, tức là 140 franc, rồi bọn em tới Barbarina, ở đó em kiếm thêm được 140 franc. Sáng nay, lúc sáu giờ rưỡi, em về đi ngủ, mệt bã, với 280 franc. Ở Barbarina, em đã thấy Nicole, cần phải thấy bộ dạng của nó... Nếu anh đã có thể ở đó, Jeannot khốn khổ của em, chắc anh sẽ thấy lộn mửa...

Jacqueline.

Kẻ nào có thể là Thiên thần Lái ngựa mà cái cô Jacqueline kia đến tìm tại quán Café de la Marine? Cũng tại cùng quán cà phê đó, một nhân chứng đã nghĩ mình nhận ra Gisèle và Urbain T., vào cái đêm tháng Tư khi họ đã có những cuộc gặp tệ hại ở Montparnasse.

Champs-Elysées... Trông thật giống cái ao mà một nữ tiểu thuyết gia người Anh nhắc đến, ở dưới đáy của nó có, xếp thành nhiều lớp nối tiếp, tiếng vọng các giọng nói của tất tật những người dạo chơi từng mơ trên bờ của nó. Nước lóng lánh lưu giữ vĩnh viễn các vọng âm ấy và, những đêm vắng lặng, chúng hòa vào với nhau... Một buổi tối năm 1942, gần rạp chiếu phim Biarritz, bố tôi đã mắc vào cuộc vây ráp tiến hành bởi tay chân của cảnh sát trưởng Schweblin và Permilleux. Rất lâu sau này, quãng cuối tuổi thơ tôi, tôi hay đi cùng ông tới những cuộc hẹn tại sảnh của Claridge và chúng tôi cùng nhau đi ăn tối tại quán ăn Trung Quốc ngay gần, căn phòng nằm trên tầng hai. Ông có liếc nhìn về phía vỉa hè bên kia của đại lộ, nơi đợi sẵn, vài năm trước đó, cái xe bịt bùng sẽ chở ông đến Dépôt[21]? Tôi còn nhớ phòng làm việc của ông, trong tòa nhà màu nâu đỏ với những ô kính lớn ở số 1, phố Lord-Byron. Người ta có thể đi ra, bằng cách theo các hành lang bất tận, đại lộ Champs-Élysées. Tôi nghĩ ông đã chọn văn phòng đó vì nó có hai lối ra. Lúc nào cũng chỉ có một mình ông cùng một phụ nữ tóc vàng rất xinh đẹp, Simone Cordier. Điện thoại đổ chuông. Cô nhấc máy lên:

- A lô... Ai gọi đấy?

Rồi, ngoái đầu về phía bố tôi, cô thì thầm cái tên. Và cô hỏi:

- Tôi có nói với ông ta là anh ở đây không, Albert?

- Không. Tôi không ở đây đối với bất kỳ ai...

Và các buổi chiều trôi qua theo cách đó. Hoang vu. Simone Cordier gõ máy chữ những bức thư. Bố tôi và tôi hay đi xem phim trên Champs-Élysées. Ông dẫn tôi đi xem các buổi chiếu lại những bộ phim mà ông từng thích. Ở một trong số đó có nữ diễn viên người Đức Dita Parlo đóng. Ra khỏi rạp, chúng tôi cuốc bộ xuôi theo đại lộ. Ông nói với tôi, giọng chừng như tâm sự, vốn dĩ là bất thường ở ông:

- Simone từng là một người bạn của Dita Parlo... Bố đã quen cả hai cùng khoảng thời gian...

Rồi ông im bặt, và sự im lặng giữa chúng tôi kéo dài mãi cho đến tận quảng trường Concorde, ở đó ông đặt cho tôi những câu hỏi về chuyện học hành của tôi.

Mười năm sau, tôi tìm ai đó có thể gõ máy chữ cuốn tiểu thuyết đầu tiên của tôi. Tôi đã tìm lại được địa chỉ Simone Cordier. Tôi gọi điện thoại cho bà. Bà tỏ ra ngạc nhiên vì tôi còn nhớ bà sau toàn bộ quãng thời gian ấy, nhưng bà vẫn hẹn gặp tôi ở nhà bà, trên phố Belloy.

Tôi bước vào căn hộ, tập bản thảo kẹp nách. Trước tiên bà hỏi tôi tin tức về bố tôi và tôi không thể trả lời, bởi tôi không có tin gì nữa.

- Tức là, cậu viết tiểu thuyết?

Tôi đáp là đúng thế, giọng không mấy chắc chắn. Bà dẫn tôi vào một căn phòng hẳn là phòng khách, nhưng ở đó không còn đồ đạc gì nữa. Sơn tường màu be tróc mảng nhiều chỗ.

- Đến chỗ quầy bar đi, bà nói với tôi.

Và bằng một cử chỉ đột ngột bà chỉ cho tôi một quầy bar nhỏ màu trắng trong góc phòng. Cử chỉ của bà, nó từng khiến tôi choáng váng vào lúc đó bởi vẻ thong thả, ngày hôm nay tôi hiểu được toàn bộ những gì nó che giấu về khía cạnh bối rối và hoảng loạn. Bà đứng ở đó, sau quầy bar. Tôi đặt tập bản thảo lên mặt quầy.

- Tôi rót cho cậu một cốc whisky nhé? bà hỏi tôi.

Tôi không dám từ chối. Chúng tôi đứng, mỗi người một bên quầy bar, trong làn ánh sáng thiếu chắc chắn mà một ngọn đèn nhỏ chiếu xuống. Bà tự rót cho mình whisky, cả bà nữa.

- Cậu uống giống tôi chứ? Xếch?

- Vâng.

Tôi đã không uống whisky kể từ khi người phụ nữ Đan Mạch mời tôi, Chez Malafosse, đã lâu lắm rồi...

Bà nhấp một ngụm lớn.

- Và cậu muốn tôi gõ tất tật cái này?

Bà chỉ vào tập bản thảo.

- Cậu biết đấy, tôi không còn gõ máy chữ từ lâu rồi...

Bà đã không già đi. Vẫn cặp mắt màu lục ấy. Những gì làm nên kết cấu đẹp của khuôn mặt vẫn còn nguyên vẹn: vầng trán, vòm lông mày, cái mũi thẳng. Nhưng nước da bà đã hơi có đốm đỏ.

- Chắc tôi sẽ cần tập lại... Không còn quen tay nữa...

Đột nhiên tôi tự hỏi bà có thể gõ máy chữ ở đâu, trong căn phòng quạnh vắng này. Đứng đó, với cái máy chữ đặt trên mặt quầy bar chăng?

- Nếu cô thấy phiền, tôi nói với bà, thì thôi bỏ đi...

- Không mà... không hề...

Bà lại tự rót thêm whisky.

- Tôi sẽ tập gõ lại... Tôi sẽ thuê một cái máy chữ...

Và bà đập lòng bàn tay lên mặt quầy.

- Cậu để lại cho tôi ba trang rồi hai tuần nữa quay lại... Cậu mang thêm cho tôi ba trang... Và cứ như vậy... Có được không?

- Vâng.

- Một cốc whisky nữa nhé?

Sau khi rời căn hộ của Simone Cordier, tôi đã không ngay lập tức lấy tàu điện ngầm ở bến Boissière. Trời đã tối và tôi lang thang vô mục đích trong khu phố.

Tôi đã để lại cho bà ba trang bản thảo của tôi, chẳng hy vọng lắm là bà sẽ gõ chúng. Bà đã nhún vai khi tôi nói rằng tôi không có tin tức gì của bố tôi từ năm năm nay. Chẳng gì, nhất định, có thể khiến bà ngạc nhiên từ phía “Albert”, ngay cả sự biến mất của ông.

Trời đã mưa. Có mùi xăng và mùi cành lá ướt lơ lửng trong không trung. Đột nhiên, tôi nghĩ đến Pacheco. Tôi tưởng tượng ra ông đang bước đi trên cùng vỉa hè. Tôi đã tới ngang đoạn khách sạn Baltimore. Tôi biết rằng một tối nọ ông đã đến một cuộc hẹn tại khách sạn ấy và tôi tự hỏi loại người nào ông có thể gặp ở đó. Có lẽ là Thiên thần Lái ngựa.

Lời chứng duy nhất mà tôi chưa từng bao giờ có được về Pacheco đã ngẫu nhiên hiện ra trong một cuộc trò chuyện, tại nhà Claude Bernard, ngôi nhà trên đảo Chó Sói. Chúng tôi đã ăn tối ở đó cùng một người chuyên buôn đồ cổ bên Bruxelles mà ông giới thiệu như là người liên danh với ông. Do những mẩu những đoạn nào mà chúng tôi lại, người đàn ông đó và tôi, nhắc tới công tước de Bellune, rồi Philippe de Bellune, tức de Pacheco? Cái tên ấy khiến ông nhớ đến một chuyện. Hồi còn rất trẻ, ông từng làm quen trên một bãi biển của Bỉ, tại Heist, gần Zeebrugge, một người tên là Felipe de Pacheco. Người đó sống ở nhà ông bà, tại một villa xập xệ, trên đê. Ông ta nói mình là người Peru.

Felipe de Pacheco hay lai vãng khách sạn Hải đăng nơi người chủ, từng là nữ ca sĩ tại nhà hát Opera của Liège, đôi khi biểu diễn, vào buổi tối, một buổi độc tấu cho khách khứa nghe, ông ta yêu con gái bà, một cô gái tóc vàng rất xinh tên là Lydia. Ông ta bỏ hàng đêm uống bia với đám bạn bè Bruxelles, ông ta ngủ cho đến tận trưa, ông ta đã thôi học và sống bằng chạy mánh, ông bà của ông ta đã quá già không thể trông coi ông ta được nữa.

Và vài năm sau đó, tại Paris, người trò chuyện với tôi đã gặp lại chàng trai ấy ở một lớp dạy nghệ thuật kịch nơi ông ta nhận mình tên là Philippe de Bellune. Ông ta theo học cùng một cô gái có mái tóc hạt dẻ sáng màu. Còn ông ta là một chàng thanh niên tóc nâu, trên mắt có vệt. Một hôm, cái ông Philippe de Bellune đó đã nói mình vừa kiếm được một công việc được trả thù lao khá nhờ các thông tin rao vặt trên báo.

Người rồi sẽ chẳng bao giờ còn gặp lại họ nữa. Cả Philippe de Bellune lẫn cô gái có mái tóc hạt dẻ sáng màu. Chắc đó là hồi mùa đông năm 1942.

Tôi đã xem tất tật tin tìm người làm đăng trên các báo mùa đông năm ấy:

Cần vài thanh niên, không cần có hiểu biết chuyên sâu, công việc kiếm được nhiều tiền, ngay lập tức. Viết thư cho Delbarre hoặc Etève, Khách sạn Baltimore, số 88 bis, đại lộ Kléber, quận 16. Hoặc tự đến địa chỉ nêu trên, từ sau bảy giờ tối.

Tôi còn nhớ một nơi tên là Hôtel de Belgique, trên đại lộ Magenta, ngang đoạn Ga Bắc. Chính đó là khu phố bố tôi từng sống hồi còn nhỏ. Và mẹ tôi đã tới Paris lần đầu tiên ở Ga Bắc.

Ngày hôm nay, tôi nảy ra ham muốn quay lại chỗ đó, nhưng Ga Bắc đối với tôi đã có vẻ xa xôi tới độ tôi bỏ ý định. Hôtel de Belgique... Tôi được mười sáu tuổi khi, mẹ tôi cùng tôi, chúng tôi đến Knokke-le-Zoute vào tháng Bảy, như những kẻ vô gia cư. Bạn bè của bà đã tốt bụng đón tiếp chúng tôi.

Một tối nọ, chúng tôi cùng đi dạo trên con đê lớn của Albert-Plage. Chúng tôi đã để lại sau lưng sòng bạc cùng một vùng đụn cát quá đó khởi đầu đê Heist-sur-Mer. Chúng tôi có đi ngang qua trước Khách sạn Hải đăng hay chăng? Lúc quay về, theo đại lộ Élisabeth, tôi đã nhìn thấy nhiều villa bỏ không trong đó có lẽ một cái chính là nhà ông bà của Felipe de Pacheco.

Tối qua, tôi đã đi cùng con gái đến khu Gobelins. Quay về, taxi đã theo phố Santé, nơi một quán cà phê thuộc vào số những quán mang trên biển hiệu của chúng dòng chữ. CỦI THAN RƯỢU được chiếu làn ánh sáng màu lục. Trên đại lộ Arago, tôi không sao rời mắt nổi khỏi bức tường u tối và bất tận của nhà tù. Chính đó là nơi, khi xưa, người ta dựng máy chém. Thêm lần nữa, tôi đã nghĩ đến bố tôi, đến vụ thoát khỏi cái nhà kho trên quai de la Gare và đến việc Pagnon chắc hẳn đã tới đón ông đêm hôm ấy. Tôi biết bản thân Pagnon từng bị giam ở Santé vào năm 1941, trước khi được “Henri” giải thoát, đó là sếp sòng của băng đảng phố Lauriston.

Taxi đã đến Denfert-Rochereau và đi vào đại lộ chạy men theo bệnh viện Saint-Vincent-de-Paul, Đài Thiên văn và Văn phòng Kinh tuyến[22]. Nó chạy về phía sông Seine. Trong các giấc mơ của tôi, tôi thường đi theo hành trình ấy: Tôi bước ra khỏi một nơi giam giữ hẳn có thể là nhà kho trên quai de la Gare hay Santé. Trời tối. Ai đó đợi sẵn tôi, trên một chiếc xe ô tô lớn có băng ghế da. Chúng tôi rời khỏi khu phố của những bệnh viện, tu viện, chợ rượu vang, chợ đồ da và nhà tù đó rồi tiến về phía sông Seine. Đúng vào lúc chúng tôi đến được Hữu ngạn sau khi đã vượt qua cầu Carrousel và dãy ghi sê của Louvre, tôi trút một hơi thở phào. Tôi chẳng còn gì phải sợ hãi nữa. Chúng tôi đã để lại ở phía sau vùng nguy hiểm. Tôi biết rõ đó chỉ là một quãng ngơi. Sau này, rồi người ta sẽ đòi tôi phải thanh toán. Tôi thấm thía một cảm giác tội lỗi mà đối tượng cứ mãi mông lung: Một tội ác mà tôi từng tham gia với tư cách đồng lõa hoặc nhân chứng, tôi sẽ không thực sự nói được đó là gì. Và tôi hy vọng rằng nỗi mù mờ đó sẽ giúp tôi tránh sự trừng phạt. Giấc mơ ấy tương ứng với điều gì trong cuộc sống thực? Với kỷ niệm về bố tôi, người, thời Chiếm đóng, từng trải qua một hoàn cảnh cũng hết sức mù mờ: bị bắt trong một cuộc vây ráp bởi cảnh sát Pháp mà không hay biết mình phạm tội gì, rồi được giải thoát nhờ tay một thành viên của băng đảng phố Lauriston chăng? Đám đó dùng nhiều chiếc xe ô tô sang trọng bị chủ nhân của chúng bỏ lại hồi tháng Sáu năm 1940. “Henri” chạy một chiếc Bentley màu trắng từng thuộc về công tước de Cadaval, còn Pagnon thì đi chiếc Lancia mà nhà văn Đức Erich Maria Remarque, trước khi đi Mỹ, đã giao cho một chủ xưởng sửa xe trên phố La Boétie. Và chắc hẳn chính trên chiếc Lancia ăn trộm của Remarque mà Pagnon đã tới đón bố tôi. Cảm giác mới kỳ cục làm sao khi thoát ra khỏi “cái lỗ” - như bố tôi vẫn hay nói - và ngồi trên một chiếc xe ô tô tỏa mùi da chầm chậm băng ngang Paris về hướng Hữu ngạn sau giờ giới nghiêm... Nhưng, rồi một ngày, sẽ phải thanh toán thôi.

Cái giấc mơ mà tôi rất hay có ấy, về một chuyến ô tô từ Tả ngạn đi sang Hữu ngạn, trong hoàn cảnh rối beng, tôi cũng từng trải qua, vào lúc tôi trốn khỏi trường vào tháng Giêng năm 1960, tôi được mười bốn tuổi rưỡi. Chiếc xe ca mà tôi lên tại Croix-de-Berny cho tôi xuống Cửa ô Orléans, trước quán Café de la Rotonde chiếm cứ phía dưới một trong những tòa nhà của đường vành đai. Những lần hiếm hoi chúng tôi có một ngày được ra ngoài, bảy giờ sáng thứ Hai cần phải tập hợp lại trước Café de la Rotonde đợi xe ca đưa chúng tôi về trường trở lại. Đó là một dạng nhà trừng giới có vẻ ngoài xa xỉ dành cho lũ con lầm lạc, đồ bỏ của các gia đình giàu có, con ngoài giá thú của những phụ nữ mà xưa kia người ta gọi là “gà mái”, hoặc giả những đứa con bị bỏ rơi trong một kỳ lưu trú ở Paris như thứ đồ đạc vướng víu: giống như người bạn nằm bên cạnh tôi trong phòng ngủ chung, Mello Rodrigues người Braxin, cậu ấy không có tin tức gì của gia đình từ một năm... Để thiết lập cho chúng tôi thứ kỷ luật mà “gia đình” chúng tôi đã không sao nêu gương nổi cho chúng tôi, ban giám đốc tạo ra cả một sự hà khắc theo kiểu trường thiếu sinh quân: đi đều bước, chào cờ buổi sáng, những trừng phạt lên thân thể, đứng nghiêm, khám soát buổi tối trong các phòng ngủ chung, đi trên đường Hébert dài bất tận, những buổi chiều thứ Năm...

Cái ngày thứ Hai 18 tháng Giêng năm 1960 đó, tôi đã đi con đường ngược lại: từ Café de la Rotonde, hắc ám tới vậy những sáng thứ Hai mùa đông, khi chúng tôi quay trở về “cái lỗ” qua ngả Montrouge và Malakoff, tôi đi tàu điện ngầm tới Saint-Germain-des-Prés. Chez Malafosse, người phụ nữ Đan Mạch nói:

- Một cốc whisky cho cậu nhỏ...

Người phục vụ, đằng sau quầy, mỉm cười đáp:

- Không phục vụ rượu cho người còn vị thành niên, thưa cô.

Cô bèn cho tôi nhấp một ngụm từ cốc của cô. Tôi thấy whisky có vị đặc biệt đắng, nhưng nó mang lại cho tôi sự can đảm để thú nhận với họ rằng tôi không thể về nhà, vì cả bố lẫn mẹ tôi đều đi vắng cho đến tháng sau.

- Thế thì cháu phải quay về trường thôi, người mang cặp kính đen và hút thứ thuốc lá cuốn bằng giấy ngô nói với tôi.

Tôi đáp lại họ rằng không thể làm thế được: Một đứa học sinh trốn đi mất luôn luôn bị trường đuổi học ngay tắp lự... Họ sẽ từ chối giữ tôi.

- Thế ở nhà cháu không có ai à?

- Không có ai.

- Thế không thể báo tin cho bố mẹ cháu à?

- Không.

- Thế cháu không có chìa khóa nhà à?

- Không.

- Tôi sẽ lo cho cậu nhỏ, người phụ nữ Đan Mạch nói.

Cô đặt tay lên vai tôi. Chúng tôi tạm biệt những người khác và ra khỏi Chez Malafosse. Xe ô tô của cô đỗ cách đó hơi xa một chút trên bờ ke, sau trường Mỹ thuật: một chiếc Peugeot 203 màu xanh lính thủy, các băng ghế bằng da đỏ. Tôi nhận ngay ra nó, cái xe ấy. Tôi từng nhiều lần trông thấy nó, trong khu phố, trước khách sạn Louisiane và Montana.

Tôi ngồi xuống cạnh cô trên băng ghế. Cô đột ngột rồ ga.

- Phải có ai chăm lo cho cháu chứ, cô nói, vẻ hết sức thản nhiên.

Chúng tôi đi theo các bờ ke rồi qua sông Seine, nhờ cây cầu Concorde. Bên Hữu ngạn, tôi cảm thấy khá hơn, như thể sông Seine là một đường biên giới bảo vệ cho tôi khỏi một hậu cảnh thù địch. Chúng tôi đã ở xa Café de la Rotonde, Croix-de-Berny và trường nội trú... Nhưng tôi không thể tự ngăn mình nhìn nhận tương lai với đầy lo lắng, vì tôi thấy như thể mình đã phạm một điều gì đó không thể sửa chữa.

- Cô có thấy như vậy là nghiêm trọng không? tôi hỏi cô.

- Cái gì nghiêm trọng cơ?

Cô quay sang nhìn tôi.

- Không mà, cậu nhỏ của tôi... Chuyện sẽ ổn thôi...

Âm sắc Đan Mạch của cô trấn an tôi. Chúng tôi đi xuôi theo Cours-la-Reine, và tôi tự nhủ ít nhất mình cũng có thể trông cậy vào cô.

- Họ sẽ báo cảnh sát...

- Cháu sợ cảnh sát à?

Cô mỉm cười với tôi và cặp mắt cô, xanh nhạt ngả tím, đậu lên người tôi.

- Yên tâm đi, cậu nhỏ của tôi...

Tiếng rù rì êm ái và khàn của giọng cô khiến nỗi lo của tôi tan biến. Chúng tôi đã đến quảng trường Alma và đi dọc theo đại lộ dẫn tới Trocadéro. Đó là con đường mà xe bus số 63 đi những lúc chúng tôi, em trai tôi và tôi, đến Rừng Boulogne. Những ngày đẹp trời, chúng tôi đứng ở thềm bên ngoài xe.

Cô không rẽ phải, vào đại lộ rợp bóng cây mà xe 63 hay đi. Cô dừng xe trước những tòa nhà hiện đại to lớn, đầu đại lộ Paul-Doumer.

- Tôi sống ở đây.

Dưới tầng trệt, chúng tôi bước vào một hành lang dài, được các bóng đèn nê ông chiếu sáng. Một bóng hình vận áo gió đợi sẵn trước cửa. Một người đàn ông tóc nâu cao lớn với hàng ria mảnh. Điếu thuốc lá ngậm nơi khóe miệng. Cả anh ta nữa, tôi cũng từng bắt gặp tại các phố khu Saint-Germain-des-Prés.

- Anh không có chìa khóa, anh ta nói.

Anh ta mỉm cười với tôi, vẻ có chút kinh ngạc.

- Đây là một cậu bạn của em, cô nói, chỉ tay vào tôi.

- Rất hân hạnh.

Anh ta bắt tay tôi. Cô nói với tôi:

- Cháu đi dạo một vòng nhé, cậu nhỏ của tôi... Một tiếng nữa quay lại đây... Tối nay, tôi mời cháu đi ăn ngoài quán rồi sau đó chúng ta sẽ ra rạp xem phim.

Cô mở cửa. Cả hai bước vào. Rồi cô thò đầu qua khe cửa mở hé.

- Đừng quên số phòng chừng nào cháu quay lại nhé. Số 23...

Cô đưa ngón tay chỉ cho tôi số 23, bằng kim loại mạ vàng, trên nền gỗ sáng màu.

- Một tiếng nữa quay lại nhé... Tối nay, ta sẽ đi đánh chén một trận túy lúy ở Montmartre, quán San Cristobal...

Âm sắc Đan Mạch của cô còn dịu dàng hơn nữa, ve vuốt hơn nữa vì những từ tiếng lóng cũ nát ấy.

Cô đóng cửa lại. Tôi đứng đó bất động một lúc trong hành lang. Tôi phải cố gắng hết sức thì mới không gõ cửa. Tôi đi ra khỏi tòa nhà, bước chân chậm chạp và đều đặn, vì tôi cảm thấy nỗi hoảng hốt đang xâm chiếm lấy mình. Tôi tưởng đâu mình sẽ chẳng bao giờ băng qua nổi quảng trường Trocadéro. Tôi phải tự nghĩ các lý lẽ để không đến sở cảnh sát đầu tiên thú nhận tội lỗi của tôi. Nhưng không, vậy thì ngẫn quá. Hẳn họ sẽ dẫn tôi tới một nhà trừng giới đúng nghĩa hoặc cái mà họ gọi là “một trung tâm kiểm soát”. Tôi có thể thực sự đặt lòng tin vào người phụ nữ Đan Mạch hay chăng? Lẽ ra tôi phải nán lại trên vỉa hè đại lộ Paul-Doumer, để xem cô có đi mất không. Người đàn ông tóc nâu mặc áo gió đã bước vào nhà cô có thể thuyết phục cô ngừng chăm lo cho tôi. Phòng số 23. Không được quên cái số đó. Cần phải qua thêm bốn mươi lăm phút nữa. Và ngay cả nếu cô không còn ở đó, tôi sẽ đợi cô trước cửa tòa nhà, ẩn trốn để không ai nhìn thấy, cho đến lúc cô quay về.

Tôi tìm cách tự trấn an bằng cách khuấy động tất tật những ý nghĩ ấy ở trong đầu. Phía bên kia quảng trường là bến xe số 63. Tôi có kịp thời gian vào Rừng Boulogne rồi quay trở lại không? Tôi còn 10 franc. Nhưng tôi e sẽ chỉ có mình tôi trên chiếc xe bus đó, và một mình trên bãi cỏ Muette bên bờ hồ, những nơi chỉ vài năm trước đó thôi tôi còn hay đến, cùng em trai tôi. Rồi tôi quyết định bước vào bãi đi dạo lớn từ đó có thể nhìn được khắp Paris. Và tôi bước xuống các lối đi rất dốc của khu vườn tắm mình trong một mặt trời mùa đông. Không có ai ở đó. Tôi cảm thấy khá hơn. Phía bên trên tôi là những cửa sổ rất lớn cùng góc đầu hồi của tòa cung điện. Tôi có cảm giác các phòng và hành lang rộng, bên trong đó, cũng hoang vắng giống khu vườn. Tôi muốn ngồi xuống một cái ghế băng. Sau một lúc, nỗi bất động ấy lại làm xuất hiện ở tôi một khởi đầu của sợ hãi. Thế là tôi bèn đứng dậy và tiếp tục bước dọc các lối đi, về phía sông Seine.

Tôi đã tới trước Aquarium. Tôi mua vé để vào. Cứ như thể tôi đang bước vào một bến tàu điện ngầm. Bên dưới các cầu thang, mọi thứ tối đen, nhưng điều đó giúp tôi cảm thấy được trấn an. Trong căn phòng mà tôi bước vào, chỉ những bể cá được chiếu sáng. Dần dà, tận sâu bóng tối lờ mờ ấy, tôi tìm lại được sự trấn tĩnh. Chẳng gì còn quan trọng chút nào nữa. Tôi đang ở xa mọi sự, bố mẹ tôi, trường nội trú, tiếng ầm ĩ của cuộc đời mà kỷ niệm đẹp duy nhất là cái giọng nói dịu dàng và rì rào mang âm sắc Đan Mạch kia... Tôi tiến lại gần các bể cá. Lũ cá có những sắc rực giống như đám ô tô húc nhau trong tuổi thơ tôi: hồng, turquoise, lục ngọc bảo... Chúng không gây tiếng động. Chúng trườn đi dọc các tấm thủy tinh. Chúng mở miệng nhưng không phát ra âm thanh nào, nhưng thỉnh thoảng có bọt sủi lên mặt nước. Chúng sẽ chẳng bao giờ đòi thanh toán tôi.

Ở đây, trên vỉa hè đại lộ Henri-Martin, tôi tự nhủ những buổi tối Chủ nhật mùa đông tại các khu phố phía Tây cũng buồn y hệt về phía Ursulines và trên quảng trường Panthéon băng giá.

Tôi cảm thấy nhói nơi hõm lồng ngực, một bông hoa với các cánh cứ lớn dần lên và khiến tôi ngạt thở. Tôi bị ghim chặt xuống mặt đất. May sao, sự hiện diện của các con gái tôi buộc tôi vào lại với hiện tại. Nếu không tất tật những buổi tối Chủ nhật xưa cũ, cùng chuyến quay trở về trường, chuyến băng ngang Rừng Boulogne, các tàu ngựa đã biến mất ở Neuilly, những ngọn đèn thắp đêm của phòng ngủ chung, những Chủ nhật ấy hẳn đã đè ngạt tôi bởi mùi lá khô của chúng. Vài cửa sổ sáng đèn trên những mặt tiền nhà bản thân chúng cũng là đèn thắp đêm mà hẳn người ta đã bật từ ba mươi năm nay, trong những căn hộ hoang vắng.

Kỷ niệm về Jacqueline trồi lên trở lại từ những vũng nước mưa và các ngọn đèn bật sáng chẳng để làm gì trên những cửa sổ tòa nhà. Tôi không biết nàng còn sống ở đâu đó hay chăng. Lần cuối cùng tôi gặp nàng cách đây đã hai mươi tư năm, trong sảnh Ga Tây, ở Viên. Tôi sắp rời thành phố đó để quay về Paris, nhưng nàng muốn ở lại. Chắc nàng còn ở thêm một thời gian trong căn phòng trên Taubstummgasse đằng sau nhà thờ Saint-Charles, và rồi tôi cho đến lượt mình nàng cũng đã lên đường đến những cuộc phiêu lưu mới.

Tôi tự hỏi ngày nay ở đâu rồi vài người mà tôi quen cùng quãng ấy. Tôi cố tưởng tượng đâu có thể là thành phố nơi tôi sẽ có cơ may gặp họ. Tôi chắc chắn là họ đã rời Paris hẳn. Và tôi nghĩ tới Rome nơi rốt cuộc người ta tới và là nơi thời gian dừng lại như cái đồng hồ trong khu vườn Carrousel của tuổi thơ tôi.

Mùa hè năm đó, chúng tôi ở nhiều tháng tại một thành phố xa lạ, Viên, và thậm chí chúng tôi có ý định ở hẳn lại đó. Một đêm nọ, quanh Graben, chúng tôi đã bước vào một quán cà phê với cánh cửa chính là cửa vào một tòa nhà. Sau tiền phòng là đến một căn phòng lớn có sàn màu ghi nhạt mang dáng dấp một lớp dạy khiêu vũ hoặc sảnh cũ nát của một khách sạn, hay thậm chí một quán ăn nhà ga. Ánh sáng trùm xuống từ những đèn tuýp gắn trên tường.

Tôi đã phát hiện chỗ đó nhờ sự tình cờ một cuộc dạo chơi. Chúng tôi ngồi xuống một trong những cái bàn xếp thành các hàng, với khoảng không gian rộng phân cách chúng với nhau. Chỉ có ba hay bốn người khác, nhỏ giọng trò chuyện.

Tất nhiên, chính tôi là người tối hôm ấy dẫn Jacqueline tới quán Café Rabe. Nhưng cô gái ấy, bằng đúng tuổi tôi, thu hút những bóng ma. Tại Paris, cái buổi tối Chủ nhật khi lần đầu tiên tôi nhìn thấy nàng, nàng đi cùng những người kỳ cục đến vậy... Và giờ đây, ở Café Rabe, nàng sẽ gọi đến cuộc gặp nào?

Một người đàn ông bước vào. Anh ta vận áo vét vải tweed. Anh ta khập khiễng dữ dội tiến về phía công toa nằm cuối phòng, tự lấy cho mình một chai nước cùng một cái cốc. Với dáng đi gãy gập ấy, anh ta đến ngồi ở cái bàn bên cạnh bàn chúng tôi.

Tôi tự hỏi đó có phải chủ quán cà phê hay không. Anh ta bắt chợt được vài từ chúng tôi nói với nhau, vì anh ta quay sang chúng tôi:

- Các bạn là người Pháp?

Giọng anh ta có chút âm sắc nước ngoài rất nhẹ. Anh ta mỉm cười. Anh ta tự giới thiệu:

- Rudy Hiden...

Tôi từng nghe thấy cái tên ấy mà chẳng biết nó thuộc về ai. Khuôn mặt với các đường nét đều đặn hẳn có thể là mặt của một diễn viên điện ảnh. Lúc đó, cái tên anh ta, Rudy, làm tôi choáng váng. Đó cũng là tên em trai tôi. Và nó gợi nhớ những hình ảnh lãng mạn: Mayerling, đám tang Valentino, một hoàng đế Áo lậm vào nỗi sầu muộn quãng thời gian đã xa xưa[23].

Với Rudy Hiden chúng tôi nói vài câu lịch thiệp, giống các du khách không quen biết nhau ngồi chung bàn tại một toa tàu hỏa dùng làm quán ăn. Anh ta nói với chúng tôi rằng anh ta từng sống bên Paris, rằng anh ta đã không quay lại đó lâu rồi và rất nhớ tiếc thành phố ấy. Anh ta gật đầu hết sức trang trọng chào chúng tôi khi chúng tôi rời Café Rabe.

Sau này, tôi biết rằng anh ta từng là một trong những thủ môn vĩ đại nhất của lịch sử bóng đá. Tôi đã cố tìm lại những bức ảnh chụp anh ta và tất tật những người bạn Áo của anh ta với những cái tên du dương từng là thành viên Wunderteam[24] của Viên và từng mê hoặc công chúng của các sân vận động. Rudy Hiden đã phải từ bỏ bóng đá. Anh ta từng mở một hộp đêm ở Paris, trên phố Magellan. Rồi một quán bar, trên phố Michodière. Anh ta bị gãy chân. Anh ta đã quay trở về Viên, thành phố quê hương, tại đó anh ta sống một cuộc đời vô gia cư.

Tôi nhìn thấy lại anh ta dưới ánh đèn nê ông quán Café Rabe, anh ta tiến về phía chúng tôi với dáng đi gãy gập. Có phải là tình cờ không lúc tôi rơi trúng một câu trong một bức thư của Scott Fitzgerald, nó khiến tôi nghĩ đến anh ta: “Tôi chắc chắn rằng tất tật võ sĩ quyền Anh chuyên nghiệp, các diễn viên, nhà văn sống bằng tài năng của họ hẳn sẽ phải, trong những năm dồi dào của họ, nằm trong tay một manager. Yếu tố phù du của tài năng đó có vẻ ‘khác’ với chúng ta, một cái gì xa lạ với chúng ta và trốn kỹ vào một nếp gấp nào bí mật lắm của bản thể chúng ta, đến nỗi dường như hẳn sẽ phải trao sự trông giữ nó cho một người chắc chắn giỏi trông coi hơn so với cái con người khốn khổ mà nó trú ngụ và đó là người phải, nhất quyết, trả tiền”.

Và ở đó, trong quán Café Rabe.

Tôi biết đến Jacqueline một tối Chủ nhật, tại Paris, quận 16. Cái quận thật kỳ cục. Claude Bernard, chẳng hạn, mà tôi rất muốn được xem hồ sơ tư pháp để biết nhiều hơn về cái người tôi gặp ở tuổi mười chín, hay ăn tối tại các quán cà phê trong khu phố Tây ấy. Các thành viên của băng đảng phố Lauriston cũng vậy. Pagnon từng sống trong một căn hộ đủ đồ đạc xa xỉ số 48 bis phố Belles-Feuilles, ông ta hay tới chỗ các tàu ngựa Neuilly và thậm chí địa hạt của Cercle de l’Étrier[25], trong Rừng Boulogne, một buổi chiều nọ nhờ “Henri” ông ta đã trưng dụng nó để tình nhân của ông ta có thể một mình cưỡi ngựa, không bị bất kỳ ai khác làm phiền...

Tôi có cố công lục tìm trong ký ức hòng kiếm những kỷ niệm liên quan tới quận 16, thì cũng chỉ thấy lại ở đó các căn hộ hoang vắng, như thể người ta vừa tiến hành một cuộc bắt nợ: cũng thế, phòng khách của Simone Cordier.

Buổi tối Chủ nhật ấy, trời mưa. Đó là tháng Mười hoặc tháng Mười một. Claude Bernard đã hẹn tôi ăn tối tại một quán trên phố Tour. Hôm trước, tôi đã bán cho ông bộ toàn tập Balzac - ấn bản Bà Góa Houssiaux. Tôi đến trước. Ngoài tôi không có người khách nào khác. Tôi đợi trong một căn phòng nhỏ tường ốp gỗ sáng màu. Những bức ảnh nài ngựa và chủ tàu ngựa mà phần lớn có chữ ký tặng, treo đầy các bức tường.

Ba người bước vào, ồn ào khủng khiếp: một người đàn ông tóc vàng trạc ngũ tuần, cao lớn, mạnh mẽ, vận một cái áo vét đi săn và quàng khăn phu la; một người đàn ông tóc nâu trẻ hơn nhiều và thấp hơn, rồi một cô gái tầm tuổi tôi, mái tóc màu hạt dẻ và cặp mắt sáng, choàng một chiếc áo măng tô lông thú. Ông chủ quán tiến về phía họ, nụ cười nở trên môi.

- Có gì mới?

Người tóc nâu thấp bé ngó ông ta với vẻ chiến thắng.

- Vierzon-Paris chỉ một tiếng mười lăm phút... Trên đường chẳng có ai... một trăm năm mươi cây số một giờ tính trung bình... Tôi đã làm họ sợ vãi các thứ...

Anh ta chỉ cô gái cùng người đàn ông tóc vàng vận áo vét đi săn. Người này nhún vai.

- Cậu ta tự coi mình là một tay đua xe đấy. Cậu ta quên mất rằng hồi hai mươi tuổi tôi đã đua với Wimille và Sommer...

Ba người đàn ông phá lên cười. Còn cô gái có vẻ đang dỗi. Ông chủ chọn cho họ một cái bàn đối diện với bàn tôi. Họ không để ý thấy có tôi ở đó. Người tóc nâu quay lưng về phía tôi. Còn người kia ngồi bên cạnh cô gái, trên băng ghế. Cô đã không cởi cái áo lông ra. Điện thoại đổ chuông. Cái máy nằm trên mặt quầy, về phía tay phải tôi.

- Cho anh đấy, thưa ông...

Ông chủ chìa điện thoại cho tôi. Tôi đứng dậy. Ánh mắt cả ba người bọn họ chĩa vào tôi. Thậm chí người tóc nâu còn ngoái hẳn lại. Claude Bernard xin lỗi không thể đến đó với tôi được, ông đang “bị mắc kẹt - ông nói với tôi - trong ngôi nhà trên đảo Chó Sói của ông vì có người bất chợt đến”, ông hỏi tôi có đủ tiền để trả cho bữa tối hay không. Rất may, tôi đã giữ ở túi trong áo vét số 3000 franc tiền bán đống Balzac. Lúc tôi dập máy, ánh mắt tôi bắt gặp ánh mắt cô gái. Tôi không dám rời khỏi quán mà không ăn tối, vì nếu vậy tôi sẽ phải bảo người ta mang áo măng tô đến cho tôi, nó đã được một người bồi cất vào phòng nhỏ nằm tận phía trong góc.

Tôi từng nhiều lần quay trở lại chỗ đó. Đi cùng Claude Bernard. Hoặc một mình. Claude Bernard ngạc nhiên vì tôi chuyên cần tới phố Tour. Tôi những muốn biết nhiều hơn về cái cô gái không rời chiếc áo măng tô lông và lúc nào cũng có vẻ hờn dỗi ấy.

Chủ nhật nào họ cũng bước vào, rất ồn ào, quãng chín giờ rưỡi tối. Họ có bốn hoặc năm người, đôi lúc hơn. Họ nói to, và ông chủ quán đối xử với họ vẻ thân ái đầy kính trọng. Cô gái ngồi ở bàn họ, lưng thật thẳng, và luôn luôn bên cạnh người đàn ông tóc vàng mặc áo vét đi săn. Cô không mở miệng nói lấy một lời. Cô có vẻ xa vắng. Cái áo măng tô lông thú của cô hết sức tương phản với tuổi trẻ của khuôn mặt cô.

“Vierzon-Paris chỉ mất một tiếng mười lăm phút... Trên đường chẳng có ai...” Âm vọng những lời ấy, mà tôi đã nghe thấy thốt ra vào hôm Chủ nhật đầu tiên, ngày hôm nay xa xôi đến độ tôi phải dỏng tai lên. Những năm tháng phủ lên nó tiếng lách tách của ký sinh... Vierzon... Họ trở về từ Sologne nơi người đàn ông tóc vàng mặc áo vét đi săn sở hữu một lâu đài và đất đai. Ông ta mang tước hầu. Sau này, tôi biết rằng tên ông ta gợi nhớ các thị đồng thân hình mảnh dẻ của triều đình nhà Valois và nàng tiên Morgane mà gia đình ông nhận mình là hậu duệ.

Nhưng tôi đã chỉ có ở trước mặt một người đàn ông với khuôn mặt nặng nề và giọng nói rất trầm. Tôi cảm thấy nỗi khó ở vài năm sau sẽ xâm chiếm tôi khi nghe một cuộc trò chuyện giữa những người buôn bán và chuyên chở thịt trong một nhà trọ vùng ven Paris: Họ nhắc đến những tay săn trộm cung cấp cho họ nai và hoẵng, đến việc giết thú lậu và những chuyến giao hàng ban đêm tới các lò giết mổ ngựa, và các địa điểm nơi họ hoạt động cũng chính là những nơi với cái tên duyên dáng đến vậy từng được Nerval ca ngợi: Crépy-en-Valois, Mortefontaine, Loisy, La Chapelle-en-Serval[26]...

Như vậy, họ từ Sologne quay về. Hầu tước là một trong những chủ trò chuyên tổ chức đi săn bằng chó “dọc ngang” - tôi đã bắt chợt được từ này từ miệng họ - trong rừng Vierzon. Cuộc săn ấy tên là “Sologne-Ao Menehou”. Và tôi, tôi tưởng tượng cái ao đó ở cuối một lối đi trong rừng, vào giờ mặt trời lặn. Xa xa, tràng tù và đi săn khuấy động trái tim tôi. Tôi không sao rời nổi mắt khỏi mặt nước êm đềm với các ánh phản chiếu màu hung, những cái lá súng và cây bấc. Dần dà, mặt nước đen kịt lại, và tôi nhìn thấy cô gái ấy, hồi còn nhỏ tuổi, bên bờ ao Menehou...

Sau vài Chủ nhật, ông chủ quán bắt đầu quen biết với tôi. Tôi lợi dụng một lúc những người khác còn chưa đến ăn tối để hỏi ông thật ra cô gái mặc áo măng tô lông thú là ai, có quan hệ gì với ông hầu tước mà dường như cô luôn luôn cặp kè và lần nào cũng ngồi cạnh cô: “Một người họ hàng nghèo”, ông nhún vai đáp.

Một người họ hàng nghèo, xuất thân, chắc chắn vậy, giống ông hầu tước, từ một gia đình quý tộc rất lâu đời mà nguồn gốc mất hút đi vào đêm tối thời gian và nơi trung tâm những khu rừng của vùng Île-de-France và Sologne... Tôi chắc là cô đã qua tuổi thơ ở trường nội trú, chỗ các nữ tu Ursulines tại Bourges. Cô là hậu duệ duy nhất của một trong những gia đình đã tắt ngấm ngành nam mà người ta hay gọi là “lênh đênh hải ngoại”, vì họ ở lại suốt nhiều thế kỷ sau các cuộc thập tự chinh tại Constantinople, bên Hy Lạp hay đảo Sicile. Rất lâu về sau, một trong những người tổ tiên của cô đã quay về Sologne, đất ban đầu của họ, để gặp lại một tòa lâu đài đổ nát ven bờ một cái ao tại Menehou, cùng đám cây bồ đề, trong bóng của chúng, vào mùa hè, những con bướm lớn bay vòng vòng.

Một tối Chủ nhật, cô còn có vẻ hờn dỗi nhiều hơn thường lệ, trong cái áo măng tô lông. Từ bàn mình tôi quan sát các toan tính của ông hầu tước để dỗ dành cô: Ông đưa ngón tay trỏ vuốt cằm cô, nhưng cô quay ngoắt đầu đi, như thể vừa bị một cái gì nhớt dính tình cờ chạm phải. Tôi chia sẻ nỗi ghê tởm của cô: Hai bàn tay của hầu tước dày cộp, đỏ lựng, những bàn tay của kẻ bóp cổ khiến tôi nhớ tới nhan đề một bộ phim tài liệu, Máu những con thú[27]. Ngày hôm nay thêm vào đó còn có kỷ niệm về cuộc trò chuyện nghe lỏm được giữa những kẻ giao việc và những kẻ trực tiếp đi tìm thịt trên khắp vùng đất của Nerval. Làm sao mà cái kẻ to béo mặc áo vét đi săn đó lại cả gan dùng bàn tay ông ta vấy bẩn khuôn mặt thanh nhã nhường kia? Claude Bernard, một Chủ nhật nọ đã để ý thấy mối quan tâm mà tôi dành cho cô gái đó, dịu dàng bảo tôi: “Trông cô ấy thật giống Joan Fontaine, nữ diễn viên mà tôi thích nhất...”.

Lời khen ngợi ấy, tôi đã thấy chỉ đúng một nửa. Joan Fontaine là người Anh, trong khi đối với tôi cô gái kia đại diện cho nước Pháp lý tưởng, đúng như tôi mơ đến vào thời ấy.

Tối hôm đó, tôi nhận ra ở bàn họ một sự tụ tập đông đảo hơn so với những Chủ nhật khác. Hẳn tôi có thể kể ra những cái tên: một người tên là Jean Terrail, mà Claude Bernard đã nhận ra trong số họ tuần trước đó, một người đàn ông tóc nâu mà ông bảo tôi là điều hành một khách sạn trên phố François Đệ nhất. Thế nhưng, giữa các thông tin mà tôi đã thu thập được về Pagnon, có thông tin sau đây: “Năm 1943, đã đích thân lừa 300 000 franc bằng mark Đức được một người tên là Jean Terrail giao cho để mua hàng”. Thế giới mà những người kia thuộc về đánh thức các kỷ niệm tuổi thơ: Đó là thế giới của bố tôi. Những hầu tước và hiệp sĩ của công nghiệp. Các nhà quý phái do may mắn. Con mồi cho tòa tiểu hình. Thiên thần Lái ngựa. Tôi lôi họ ra, lần cuối cùng, từ hư vô trước khi bọn họ quay hẳn trở lại đó.

Ngày hôm nay, các bữa tối Chủ nhật ấy đối với tôi cũng xa xôi trong thời gian giống như đã qua cả một thế kỷ. Tất tật thực khách đều đã chết. Họ chỉ khiến tôi quan tâm vì họ tạo ra xung quanh Jacqueline một tấm màn nhung thối rữa... Vierzon-Paris chỉ mất một tiếng mười lăm phút... Trên đường chẳng có ai... Cửa quán mở ra trước nàng và từ bên ngoài ùa vào mùi đất ẩm cùng mùi cây bồ đề.

Giữa bữa ăn, cô đột nhiên đứng dậy. Ông hầu tước tìm cách giữ cô lại bằng cách nắm lấy vai cô. Nhưng cô đã rời khỏi bàn và, với một dáng điệu lười biếng, ra khỏi quán. Ông hầu tước chẳng hề nhúc nhích, ông ta vờ tỏ ra hờ hững và hết sức cố gắng tham gia cuộc trò chuyện chung.

Còn tôi, tôi hẵng chưa bắt đầu bữa. Tôi cũng đứng dậy. Một xung lực đẩy tôi ra bên ngoài. Tôi đã rình cô từ hàng tuần nay, và tôi còn chưa bao giờ bắt gặp được ánh mắt cô.

Cô ở trước tôi chừng chục mét, trên vỉa hè. Cô bước đi, vẻ lười biếng. Rất mau chóng tôi đuổi kịp cô. Cô ngoái đầu lại. Tôi ngây người ra. Tôi chỉ ấp úng được:

- Cô đã... bỏ các bạn lại?

- Phải. Tại sao anh hỏi tôi điều đó?

Cô dựng cái cổ áo măng tô lông thú lên, siết nó chặt quanh cổ. Cặp mắt đầy vẻ châm biếm của cô chăm chăm vào tôi.

- Tôi nghĩ là tôi nhận ra mặt một người bạn của cô...

Cô đã bước đi trở lại và tôi đi theo cô, với nỗi e ngại rằng cô sẽ ném cho tôi một câu nói sỗ sàng. Nhưng dường như cô thấy rất tự nhiên khi tôi ở bên cô. Chúng tôi bước vào đường cụt hai bên toàn nhà mà người ta gọi là đại lộ Rodin.

- Tức là anh biết một người bạn tôi? Ai?

Trời bắt đầu đổ mưa. Chúng tôi đứng trú dưới cổng vòm của tòa nhà đầu tiên.

- Cái ông tóc vàng, tôi đáp. Hầu tước gì đó.

Cô mỉm cười với tôi.

- Anh muốn nói đến thằng già ngu xuẩn?

Giọng cô dịu dàng, hơi có chút sương mù, và mấy từ đó, cô nói chúng ra mà hoàn toàn không nhấn vào các âm tiết. Ngay tức khắc tôi hiểu rằng mình đã nhầm lẫn về cô và rằng trí tưởng tượng đã làm tôi lạc lối. Như vậy thì tốt hơn. Đối với tôi, kể từ nay, chỉ đơn giản nàng là Jacqueline của đại lộ Rodin.

Chúng tôi đợi cho mưa tạnh rồi đi bộ tới nhà nàng. Cứ thế thẳng tiến, dọc theo phố Tour. Rồi chúng tôi đi theo đại lộ Delessert trong cái vùng Passy được xây dựng thành các tầng dẫn xuôi xuống sông Seine đó. Một cầu thang dốc ngược đưa chúng tôi đến một phố nhỏ dẫn ra bờ ke. Thang máy bị hỏng. Hai căn phòng nối tiếp nhau. Trong một phòng, kê cái giường lớn có thành bịt vải xa tanh.

- Thằng già ngu xuẩn sẽ tới đây. Anh có phiền không nếu chúng ta tắt đèn đi?

Vẫn là cái giọng dịu dàng và êm ái ấy, như thể chuyện thật hiển nhiên. Chúng tôi ngồi cạnh nhau trên trường kỷ, trong bóng tối lờ mờ. Nàng đã cởi cái áo măng tô lông thú của mình. Nàng áp mặt lại gần mặt tôi.

- Còn anh, anh đã làm gì thế, tất cả các buổi tối Chủ nhật, ở cái quán đó?

Nàng làm tôi bối rối. Cặp môi nàng phác ra một nụ cười chế giễu. Nàng ngả đầu lên vai tôi và duỗi hai chân lên trường kỷ. Tôi ngửi thấy mùi tóc nàng. Tôi không dám nhúc nhích. Tôi nghe thấy có tiếng động cơ xe ô tô, bên dưới.

- Chắc thằng già ngu xuẩn đấy, nàng thì thầm với tôi.

Rồi nàng đứng dậy nhìn qua cửa sổ. Tiếng động cơ đã tắt. Đến lượt mình, tôi cũng nhìn. Mưa rất to. Một chiếc ô tô lớn màu đen kiểu Anh đã dừng lại dọc theo vỉa hè. Hầu tước đứng đó bất động trước tòa nhà. Ông ta không mặc cả áo choàng lẫn áo gió. Nàng rời khỏi chỗ cửa sổ và đến ngồi trên trường kỷ.

- Ông ta làm gì? nàng hỏi tôi.

- Không làm gì. Ông ta cứ đứng dưới trời mưa thôi.

Nhưng, sau một lúc, ông ta bước về phía cửa tòa nhà. Tôi nghe thấy tiếng bước chân nặng nề của ông ta trong cầu thang, ông ta bấm hai hồi chuông ngắn. Rồi thêm một hồi nữa, rất dài. Lại những hồi ngắn. Nàng không nhúc nhích khỏi trường kỷ. Rốt cuộc ông ta lấy tay đập cửa. Nghe như thể ông ta tìm cách phá cửa. Sự im lặng quay trở lại. Tiếng bước chân nặng nề của ông ta đi xa dần trong cầu thang.

Tôi đã không rời khỏi cửa sổ. Dưới màn mưa như trút, ông ta băng ngang phố và tới đứng dựa lưng vào bức tường chống cho cái cầu thang mà chúng tôi vừa đi xuống lúc nãy. Và ông ta cứ đứng đó, lưng dựa vào tường, mặt ngẩng lên về phía mặt tiền tòa nhà. Nước mưa chảy tràn trên người ông ta, từ trên cao các cầu thang, và áo vét của ông ta ướt sũng. Nhưng ông ta không nhúc nhích lấy một li. Khi ấy bỗng xảy ra một hiện tượng mà ngày hôm nay tôi cố công tìm lời giải thích: Cây đèn đang chiếu sáng cho cầu thang, từ trên cao, đột nhiên tắt phụt? Dần dà, người đàn ông đó tan vào bức tường. Hoặc giả mưa, vì cứ rơi mãi xuống ông ta, xóa ông ta đi giống nước làm chảy một thứ sơn tường còn chưa kịp bám chặt. Có tì trán thật mạnh vào kính dò xét hết mức bức tường màu xám sẫm tối thì tôi cũng chẳng hề thấy dấu vết ông ta đâu. Ông ta đã biến mất theo cùng cái cách thức đột nhiên mà về sau tôi sẽ nhận thấy ở nhiều người khác, như bố tôi, và nó khiến ta rối trí đến độ ta chỉ còn lại một việc để làm, là tìm các chứng cứ và dấu chỉ nhằm tự thuyết phục bản thân rằng những người đó từng thực sự tồn tại.

Năm nay, mùa xuân đến sớm. Trời rất nóng vào mấy ngày này, 18 và 19 tháng Ba năm 1990. Chỉ sau một đêm, chồi và lộc đã trở thành lá trên những cây dẻ gai vườn Luxembourg. Trước lối vào khu vườn, trên phố Guynemer, dừng lại những xe ca sặc sỡ nhiều màu từ đó bước xuống các khách du lịch người Nhật Bản. Xếp thành các hàng, họ theo một lối đi tới bức tượng nữ thần Tự do dựng ven rìa một bãi cỏ và là bản sao thu nhỏ bức tượng ở New York.

Vừa xong, tôi đã ngồi trên một ghế băng, ngay gần bức tượng đó. Một người đàn ông có mái tóc điểm bạc và vận bộ com lê xanh da trời bước đi phía trước nhóm người Nhật và, trước bức tượng, giải thích với họ, hai cánh tay huơ lên, bằng một thứ tiếng Anh tập tọng. Tôi hòa mình vào với nhóm người. Tôi không rời mắt khỏi người đàn ông kia, tôi hết sức chăm chú vào âm sắc giọng nói của ông ta. Dường như tôi nhận ra ở ông ta Pacheco giả hiệu của giai đoạn Cité universitaire, ông ta đeo một cái túi của hãng hàng không TWA chéo quanh người. Ông ta đã già đi. Đó có thực là ông ta không? Cùng nước da hay phơi nắng ấy, giống lúc ông ta từ Casablanca quay về, và vẫn cặp mắt trống rỗng vì quá mức xanh ấy.

Tôi tiến lại gần ông ta và nảy ra ham muốn vỗ vai ông ta, cắt ngang bài nói của ông ta. Rồi chìa tay cho ông ta mà nói: “Ông là ông Lombard, phải chăng?”.

Những người Nhật chụp vài bức ảnh pho tượng, rồi cả nhóm quay đầu đi ngược trở lại con đường dẫn ra rào sắt phố Guynemer. Người đàn ông có mái tóc điểm bạc và vận com lê xanh da trời đi đầu. Họ đã lên chiếc xe ca đỗ dọc vỉa hè đợi. Người đàn ông đếm những người Nhật lần lượt đi qua trước mặt ông ta.

Đến lượt mình ông ta cũng lên xe, ngồi xuống bên cạnh tài xế. Tay ông ta cầm một cái micro. Vườn Luxembourg chỉ là một chặng và họ sắp đi thăm thú cả Paris. Tôi những muốn đi theo họ trong cái buổi sáng rạng ngời thông báo mùa xuân ấy, chỉ còn là một người khách du lịch đơn thuần. Chắc hẳn tôi sẽ tìm lại được một thành phố mà tôi đã đánh mất và, xuyên qua những đại lộ của nó, cảm giác về sự nhẹ và nỗi vô tư lự tôi từng cảm thấy xưa kia.

Ở tuổi hai mươi, tôi đã lên đường sang Viên cùng Jacqueline của đại lộ Rodin. Tôi nhớ đến những ngày ngay trước cuộc khởi hành đó và đến một buổi chiều tại Cửa ô Italie. Tôi đã tới một cửa hàng nhỏ chuyên bán chó, ở cuối đại lộ Italie. Trong một cái lồng, một con chó giống terrier nhìn tôi bằng cặp mắt đen, cái đầu hơi nghênh nghênh, hai tai dựng lên, như thể nó muốn khởi sự một cuộc trò chuyện và không để mất từ nào trong số những gì tôi sẽ nói với nó. Hoặc giả, hết sức đơn giản, nó chờ được tôi giải thoát khỏi nhà tù nó đang bị nhốt vào: Đó là điều tôi đã làm sau vài phút lưỡng lự. Tại sao lại không mang theo con chó ấy sang Viên cùng?

Tôi ngồi cùng nó tại một hàng hiên quán cà phê. Đó là tháng Sáu. Người ta còn chưa đào đường hào ngoại vi khiến ta có cảm giác mình bị vây chặt. Các cửa ô Paris, quãng thời gian ấy, tất tật đều là những đường trốn chạy, rồi dần dà thành phố nới vòng tay ôm của nó để biến mất đi vào các bãi đất hoang. Và người ta vẫn còn nghĩ được rằng phiêu lưu nằm ngay nơi góc phố.

HẾT

[1] Từ điển tiếng Latin rất nổi tiếng (Những chú thích trong sách là của dịch giả).

[2] Tuy mang tên “Montagne” (nghĩa là “núi”) nhưng đây là một ngọn đồi; trên đỉnh đồi có điện Panthéon, phố Soufflot nối từ phía trước Panthéon xuống vườn Luxembourg; khu vực Sainte-Geneviève (trung tâm khu Latin) có đặc biệt nhiều phố nhỏ và dốc.

[3] Ám chỉ cuộc nổi dậy của sinh viên Paris tháng Năm 1968.

[4] Nguyên văn: “djebel”, từ chỉ vùng núi non hoặc bán sơn địa ở Bắc Phi.

[5] Tức “Réseau Express Régional”, được biết tới phổ biến hơn với cái tên gọi tắt “RER”.

[6] Dạng cửa sổ lồi ra.

[7] Nhà văn, nhà bác học thế kỷ 18.

[8] Partagás: một loại xì gà.

[9] Trò đánh cá ngựa.

[10] Nouvelle Vague.

[11] Khu di tích Trung cổ trên đại lộ Saint-Michel.

[12] Tên một sòng bạc trước đây.

[13] Ý nói các quý tộc “mới” do Napoléon Bonaparte phong; ở đoạn sau sẽ có nhiều chi tiết về những tước hiệu quý tộc Pháp.

[14] Chợ rượu cũ.

[15] Khu mua bán cũ của Paris.

[16] Khu nhà ở dành cho sinh viên mọi quốc tịch, tại Paris.

[17] Hãng máy bay nổi tiếng, có từ rất sớm, gắn liền với tên tuổi của Latécoère.

[18] Tức là ở Rome.

[19] Loại sandwich đặc sản của Nice.

[20] Ám chỉ đến các tác phẩm của nhà văn Anthony Hope.

[21] Nghĩa là “Nhà kho”, địa điểm gần sông Seine dùng làm nơi giam tạm thời những người Do Thái bắt được.

[22] Cơ quan lâu đời chuyên nghiên cứu các vấn đề địa lý và giờ giấc.

[23] “Rudy” là tên thân mật của “Rodolphe”; chính vì thế, nhân vật liên tưởng đến những người mang cùng tên, trong đó có thái tử Áo Rudolf (con trai của “Hoàng hậu Sissi”) tự sát cùng người tình tại chòi săn Mayerling, hay diễn viên Rudolph Valentino.

[24] “Đội tuyển trong mơ”.

[25] Câu lạc bộ cưỡi ngựa.

[26] Nhà thơ Gérard de Nerval đặc biệt gắn bó với vùng địa dư ấy.

[27] Bộ phim của Georges Franju, 1949.