ĐÊM CỦA NHỮNG ÔNG HOÀNG

NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN &

CÔNG TY VĂN HÓA PHƯƠNG NAM

PHỐI HỢP THỰC HIỆN

JOSEPH KESSEL

VIỆN HÀN LÂM PHÁP

ĐÊM

CỦA NHỮNG

ÔNG HOÀNG

Tiểu thuyết

NGÔ QUÂN MIỆN dịch

VƯƠNG TRÍ NHÀN giới thiệu

NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN

Lời giới thiệu

Quá khứ không dễ gạt bỏ

Hélène (tên gốc là Eléna Borisovna) – một cô gái Nga dòng dõi quý tộc – theo gia đình lưu vong trôi nổi trên đất Pháp đầu thế kỷ XX, ở đó cô cùng với người chị tạm thời trú chân trong một nhà trọ nghèo và phải làm những con búp bê để kiếm ít tiền mọn rau cháo qua ngày. Nhưng cuộc đời vẫn chưa buông tha. Chỗ chị em Hélène sinh sống cũng là khu vực tá túc của rất nhiều người Nga nhập cư và bởi vậy các cô gái không thể không can dự vào nhiều sinh hoạt cùng các đồng bào vốn cũng trong cảnh lưu lạc tương tự. Kết quả: các cô bị bật ra khỏi cái nơi trú ngụ yên lành để lao vào một trường đời quay cuồng hỗn loạn hơn. Người chị đi làm tại một bệnh viện. Còn Hélène nhẫn nhục đi hát ở một quán rượu. Trong cảnh cơ nhỡ, cô phải vượt lên trên bao thách thức, kể cả có những lúc cựa quậy phá phách tàn tệ, song vẫn không thoát khỏi kiếp làm thuê, không thoát khỏi lầm lạc. Cho đến lúc được một đồng hương khác là một mu-gích Nga nhờ chăm chỉ làm ăn có tiền cứu chuộc và hứa đưa cô đi về những miền đất lạ châu Phi, đời cô mới hứa hẹn như được làm lại.

Trên đây là mấy câu tóm tắt cuốn truyện mà sau đây bạn đọc sẽ đọc.

Nói cho đúng ra, giữa vô vàn nhà văn lớn của thế giới hiện đại thì tác giả J. Kessel mặc dù có cái danh khá to là viện sĩ Viện Hàn lâm Pháp, song cũng chỉ là một tên tuổi thường thường bậc trung. Các sách giáo khoa văn học không dành cho ông những chương riêng. Các bộ từ điển văn học chỉ nhắc tới ông một cách qua quýt.

Vả chăng, nếu có nói về ông, người ta thường kể ra những cuốn sách khác như Phi hành đoàn, như Gió cát... chứ ít người nhắc tới Đêm của những ông hoàng.

Mặc dầu vậy, tôi vẫn nghĩ rằng đây là một tiểu thuyết hay, đáng được những bạn đọc đang bận rộn để công tìm đọc, ít ra là trên hai phương diện: Thứ nhất, nó giúp cho chúng ta hiểu thêm về dân tộc Nga và những con người Nga vốn có mối quan hệ với người Việt Nam trong lịch sử ngót một thế kỷ nay. Và thứ hai, nó mở ra cho chúng ta một cơ hội để hình dung thân phận của những người nhập cư vốn là một hiện tượng lớn trong thế giới đầy xáo trộn như thế giới hiện đại: hiện tượng này cũng để lại một dấu ấn rõ rệt trong đời sống văn hóa của thế kỷ XX với ý nghĩa nó tạo ra những mảng sáng tác có sắc thái hỗn hợp kỳ lạ, vui buồn hòa trộn, hào hứng bi thảm xen kẽ gặp nhau, theo những dạng thức trước nay chưa ai hình dung được.

Nói kỳ lạ thì dân tộc nào trên thế giới cũng kỳ lạ, song người Nga có lẽ là một trong những dân tộc kỳ lạ vào bậc nhất. Cuộc sống chìm sâu trong giá rét. Con người chìm sâu trong suy nghĩ. Tính cách pha trộn nửa Âu nửa Á nửa văn minh nửa hoang dại. Luôn luôn mơ tưởng vươn ra với thế giới hiện đại, với ánh sáng nhưng lại luôn bị cái quá khứ Trung cổ níu kéo... Mà làm sao khác được, cái quá khứ ấy lại có vẻ đẹp đẽ hào hùng riêng, vẻ kiêu hãnh riêng. Nếu xem người Nga như một variant (tạm dịch là một biến thể, một kiểu tồn tại) của nhân loại, thì variant này quá sắc nét và đầy ấn tượng, nó là một ví dụ tốt giúp cho người ta hiểu những cái hay cái dở của con người, bất kể là người của dân tộc nào.

Charles De Gaulle, một trong những nhân vật lớn của lịch sử Pháp thế kỷ XX, người có thể coi như hiện thân của chủ nghĩa dân tộc Pháp, từng có lần viết: Chỉ có các dân tộc và các cá nhân là vĩnh viễn tồn tại. Ý ông muốn nói những đặc tính làm nên một dân tộc là một cái gì rất bền vững. Được hình thành trong những điều kiện cụ thể, mỗi dân tộc cũng như mỗi con người thường có những nét độc đáo kỳ dị mà một lần hình thành thì sẽ không gì làm cho phai nhạt, tức không sao sửa chữa nổi. Bởi vậy nhìn vào khoa học xã hội trên thế giới hiện nay, người ta thấy ngoài những bộ môn cụ thể (lịch sử, địa lý, dân tộc học, xã hội học, tâm lý học, v.v...) lại còn có lối nghiên cứu tổng hợp về từng dân tộc tạo nên những ngành kiểu như Ấn Độ học, Trung Quốc học, Nga học...

Có thể là những liên tưởng đã kéo tôi đi quá xa, song thú thực là đọc Đêm của những ông hoàng tôi cứ loay hoay trở lại với những ý tưởng nói trên, bởi lẽ ở đây, con người Nga được Kessel khắc họa rõ nét quá, và có thể xem như những tài liệu bổ ích cho những ai muốn hiểu người Nga và đi vào môn Nga học chúng ta vừa nói. Những ông bác sĩ quen sống với những tư tưởng cao xa phải đi lái xe độ nhật. Những ông ký giả loại xoàng lo in báo xong thì đi bán rong, ấn những tờ báo tiếng Nga mình viết vào tay các đồng bào cũng nghèo như mình. Các cô gái di-gan mặc những bộ váy áo sặc sỡ đi hát ở các cửa hàng và nhận chuốc rượu cho khách lấy tiền thưởng.

Những ông hoàng ăn tiêu theo kiểu bốc giời đến lúc thất thế chuyên đi gác cửa hoặc bưng bê thức ăn song vẫn giữ lối xài sang, sẵn sàng xỉa ra đồng tiền cuối cùng để chi cho bữa tiệc vui còn như ngày mai sống thế nào không cần biết. Cộng đồng lưu vong nào thì cũng có rất nhiều kiếp người xiêu vẹo như vậy, nhưng hình như với người Nga, trong hoàn cảnh sống trên đất Pháp và có được chút tự do thảm hại, những mẫu người ấy trở nên hoàn chỉnh hơn bao giờ hết. Và ra chất Nga, đúng tính chất Nga nhất là trường hợp nhân vật Hélène. Sẵn một trái tim nhân hậu song cô gái này lại bị bao thành kiến chi phối. Dễ bị kích động. Không biết tính toán. Tự trọng một cách quá mức. Vội vã hứa hôn với một thanh niên đau ốm trong khi chả hiểu gì mà chỉ vì thương hại cậu bé. Cam tâm để cho một ông hoàng hết thời chiếm đoạt chỉ vì tìm thấy trong người kỵ sĩ ấy một hình ảnh hào hùng, và mặc dầu không yêu thậm chí biết hết tính cách thô lỗ của anh ta, nhưng khi anh ta bị tai nạn thì nhận lấy việc cứu giúp. Luôn luôn sáng suốt nhưng cũng luôn luôn sai lầm và dễ dàng trượt dài trong những cơn bốc đồng ngẫu nhiên... Hélène là thế, dù có tâm hồn, lại có tài nữa, nhưng hình như cô không biết sống. Cô gợi cho người ta cảm giác kỳ cục, mọi hành động và trước tiên là cách suy nghĩ của cô vừa bất ngờ như không ai có thể đoán trước, lại vừa hoàn toàn phù hợp với con người cô, cái dòng máu Nga mà cô mang trong mình, chính những đau khổ mà cô tự chuốc lấy kia đã là nguồn gốc tạo nên sức sống kỳ lạ mà có lẽ chỉ những người phụ nữ Nga mới có. Ở đây, đọc Kessel mà tôi như được trở lại với những trang sách của Tolstoi, của Dostoïevski; trong một nhân vật như Hélène tôi như bắt gặp cả Natasha trong Chiến tranh và hòa bình lẫn Sonia trong Tội ác và trừng phạt, Nastasia Filippovna trong Chàng ngốc... Những nét tính cách Nga mà các bậc thầy cổ điển đã dày công khắc họa như một lần nữa được tái tạo qua ngòi bút của Kessel, và chính trong một hoàn cảnh có vẻ như không điển hình, cái phần tinh chất trong tính cách ấy lại có dịp bộc lộ rõ rệt hơn bao giờ hết.

Cái hoàn cảnh thoạt nhìn có vẻ như không điển hình, nhưng lại là điều kiện tốt nhất để các nhân vật bộc lộ tính cách ở đây, chính là hoàn cảnh lưu vong mà họ đang sống.

... Có những cuốn sách chỉ được nghe kể mà sao mình cứ phải nhớ mãi về nó và thầm ao ước có ngày được đọc nó. Phố mèo câu cá của nhà văn Rumani với tôi, là một trong những cuốn như thế.

Lần đầu tiên tôi được nghe nói về tác phẩm này là qua nhà văn Tô Hoài. Nhân nói về bậc đàn anh Vũ Bằng, Tô Hoài kể rằng hồi mới viết văn ông thường được Vũ Bằng cho mượn sách để đọc, trong đó có cuốn Phố mèo câu cá. Theo Tô Hoài, câu chuyện về đám vua chúa và cả dân nghèo Rumani sang sống ở Pháp sao mà gần gũi, thật trên trời dưới biển đủ vẻ mà rút lại cũng trớ trêu nhơm nhếch như mọi kiếp người.

Không uống mà say, tôi cũng bị lây những ám ảnh tương tự:

Người Đông Âu sang sống ở Pháp. Người châu Phi sang sống ở Anh. Trên đất Đức có cả một bộ phận cư dân người Thổ Nhĩ Kỳ. Còn người Trung Hoa thì có mặt trên khắp thế giới từ vùng Đông Nam Á vốn cách chính quốc không bao xa tới những vùng xa xôi mãi bên châu Mỹ. Từ lâu rồi trên thế giới này đã tồn tại một nhân loại gồm những bầu đoàn thê tử từ giã mảnh đất chôn rau cắt rốn để đến với những chân trời xa lạ, và chính trong khi nhìn vào cái nhân loại bị bứt ra khỏi mảnh đất của mình này, mỗi người bình thường có thể tìm thấy bao nhiêu vấn đề liên quan, thâm chí có thể nói là chỉ tới họ – những người lưu vong – kiếp người mới bộc lộc hết chất thê thảm của nó.

Người ta càng thấy rõ điều này hơn khi đọc Nazim Hikmet (nhà thơ Thổ Nhĩ Kỳ trong một thời gian dài lưu vong ở Liên Xô, người từng viết câu thơ nổi tiếng Lưu đày là một nghề rất khổ), hoặc đọc hàng loạt nhà văn Nga khác từ Henry Troyat, Nabokov, tới Brodsky, A. Makin, cũng như khi xem những bộ phim Trung Quốc có chiếu trên màn ảnh truyền hình Việt Nam kiểu như Người Bắc Kinh ở Nữu Ước, Đi sang châu Âu.

Và bây giờ đến Đêm của những ông hoàng.

Hóa ra từ thực tế của đám dân lưu vong, người ta có thể khai thác nhiều chủ đề khác nhau:

Sự lang thang phiêu bạt như là một định mệnh của con người.

Sự xa lạ, cái cảm giác của người không tìm thấy mối liên hệ với hoàn cảnh chung quanh, mà chỉ thấy mình buộc phải sống. Nói như Marcel Proust: "Tôi đến thế giới này như người nước ngoài và rời khỏi nó cũng như người nước ngoài" (không ai khác câu nói này của tác giả Đi tìm thời gian đã mất được chính A. Makin, nhà văn Nga lưu vong sưu tầm và trích dẫn trở lại).

Rồi sự thích ứng.

Một điều bất cứ ai, dù chưa dấn thân vào kiếp sống nơi đất khách quê người, cũng có thể dự đoán được, ấy là sự mưu sinh ở đây cực kỳ khốn khó. Bị dứt ra khỏi mảnh đất quen thuộc cũng có nghĩa là con người rơi xuống bùn đen. Nơi ăn nơi ở thảm hại. Miếng ăn là chuyện phải lo hàng ngày. Để tồn tại người ta không có quyền từ chối bất cứ việc gì và thường khi để có đồng bạc những người cao sang cảnh vẻ cũng phải làm những công việc mạt hạng nhất. Thích ứng ở đây cũng là một biến thể của cái câu mà nhân vật Pavel Korsaguin trong Thép đã tôi thế đấy từng tự nhủ: "Hãy biết sống ngay cả khi cuộc đời trở nên không thể chịu được nữa!"

Sau vấn đề miếng cơm manh áo, cái sự tồn tại hay không tồn tại kể ra còn bộc lộ qua nhiều khía cạnh khác trong tâm lý của dân lưu vong, mà nổi bật là quá trình hòa nhập của họ với con người và xã hội mà họ mới tới. Trong một tài liệu nghiên cứu về những người nhập cư, tôi đọc được một nhận xét có vẻ nghịch lý nhưng suy cho cùng lại rất chính xác, đó là khi phải đến sống ở những miền đất xa lạ thì sự thích nghi về văn hóa còn khó hơn cả sự thích nghi về ngôn ngữ. So với sự kiếm sống thì yêu cầu thích ứng ở đây còn cao hơn một bậc.

Có điều, chính trong hoàn cảnh phải vật lộn để thích ứng ấy, con người có dịp tự chứng tỏ bản lĩnh làm người của mình. Vượt lên trên sự hư hỏng buông trôi, ở nhiều người bắt đầu sự nảy sinh niềm kiêu hãnh chính đáng: không gì bẻ gãy được họ.

Trong phạm vi của một cuốn tiểu thuyết vài trăm trang, cố nhiên câu chuyện được Kessel kể không thể trải ra quá rộng. Trong Đêm của những ông hoàng, các nhân vật người Nga mới chân ướt chân ráo tới Pháp, tức còn đang trong hoàn cảnh những thích ứng ban đầu, nên họ cứ phải vón cục lại với nhau để vừa trông nhau kiếm sống, vừa tìm cách an ủi nhau, chia sẻ với nhau những kỷ niệm cũ vốn không dễ mà quên. Thế nhưng, nhờ ở chỗ biết phác họa lại cái hoàn cảnh ấy một cách sinh động, cuốn sách lại làm nổi lên một chủ đề khác: đó là sự gắn bó của con người ta với quá khứ. Thật vậy, trường hợp của những Chouvaloff, Fédor, Stephane... trong truyện chỉ chứng tỏ một điều, dù đi đến chân trời góc bể nào thì người ta vẫn thuộc về cái cộng đồng mà người ta đã sinh ra. Sau khi từ bỏ nền văn hóa từ đó mà mình đã lớn lên, mỗi cá nhân càng thấy thật ra mình đã gắn bó với nó bằng muôn vàn sợi dây vô hình. Nó đã là một bộ phận của con người mình. Ở đây trí nhớ vừa là niềm vui vừa làm phiền người ta, quá khứ vừa là điều tự hào vừa là thứ muốn quên đi để rồi biết ngay rằng không thể quên nổi. Vậy thì, với nhiều người, hình như việc sinh ra ở đâu là cả một sự kiện lớn trên đời, mỗi chúng ta không chỉ thuộc về mình mà còn luôn luôn thuộc về một thế giới khác trong đó mình và dòng giống mình là một bộ phận.

Như trên đã ghi nhận, điều đập mạnh vào ấn tượng một người đọc như tôi khi đọc Đêm của những ông hoàng ấy là cái chất Nga kỳ lạ của tác phẩm. Và điều này lại hai lần kỳ lạ nếu biết rằng nhà văn này sinh ra và lớn lên không phải ở Nga.

Phải chăng chỉ còn có cách giải thích chính trong hoàn cảnh sống xa quê hương, con người ta lại có dịp trở về với cái cội nguồn dân tộc của mình một cách sâu sắc hơn bao giờ hết?

Phải chăng đó cũng chính là cái sức hấp dẫn mạnh mẽ và lý do tồn tại của những tác phẩm văn học viết về dân lưu vong vốn đi thành một mạch riêng và dường như nhìn vào nền văn học nào cũng có thể bắt gặp?

VƯƠNG TRÍ NHÀN

Tiểu sử của Joseph Kessel

Joseph Kessel sinh ở Clara, Argentina, ngày 15-2-1898. Cha ông là người Nga gốc Do Thái chạy trốn sự truy nã của Sa hoàng, sang Pháp học ngành Y. Nước Pháp trở thành Tổ quốc tinh thần của gia đình Kessel từ đấy. Bác sĩ Kessel tình nguyện đi làm thầy thuốc cho một khu di dân nông nghiệp Do Thái ở Achentina, và Joseph Kessel ra đời ở Tân Thế Giới.

Khi gia đình trở về Paris, Joseph chuẩn bị thi cử nhân văn khoa trong khi vẫn mơ ước trở thành một diễn viên hài kịch. Nhưng một dịp tốt đã đến, cho phép ông vào làm việc tại tòa báo Journal des débats, tờ báo hàng ngày có uy tín nhất ở Paris. Ở tòa báo, người ta vẫn còn thấy chiếc ghế bành của Chateaubriand để đó.

Thế rồi chiến tranh xảy ra, và vừa đúng lúc mười tám tuổi, ông bỏ hẳn sân khấu và tạm thời bỏ nghề báo để làm phi công. Chính trong nghề này mà ông tìm thấy nguồn cảm hứng cho tiểu thuyết Phi đoàn. Nhà phê bình Henri Clouard cho rằng Kessel là người đầu tiên viết mảng văn học về hàng không.

Năm 1919, Kessel tình nguyện sung vào đội quân viễn chinh của Pháp sang Siberia. Ông đã kể lại chuyến đi ấy trong tiểu thuyết Thời hoang dã. Ông trở về qua Trung Quốc, Ấn Độ và khép lại vòng đi thế giới đầu tiên.

Sau đó, ông luôn luôn ở những vị trí hàng đầu thuận lợi cho việc quan sát thời sự. Ông tham gia cuộc nổi dậy của Ái Nhĩ Lan chống lại nước Anh. Ông được chứng kiến những bước đầu của chủ nghĩa phục quốc Do Thái. Hai mươi năm sau, ông nhận được giấy nhập cảnh vào nước Israel non trẻ, tờ visa mang số 1. Ông đi theo những người buôn nô lệ cuối cùng trên Biển Đỏ cùng với Henry de Monfreid. Ông được thấy những bước đầu của bưu điện hàng không cùng với Mermoz và Saint Exupery. Ở nước Đức đang thời biến động, ông gặp "người đàn ông mặc bộ quần áo đen xoàng xĩnh, chẳng có vẻ gì lịch sự, chẳng có vẻ gì quyền thế, chẳng có chút gì ưa nhìn, một người đàn ông nào đó, vẻ buồn buồn và khá tầm thường. Người đó là Hitler.

Sau cuộc chiến năm 40 mà ông bắt đầu trong một trung đoàn công binh và kết thúc ở vị trí một phi công của Nước Pháp tự do, Joseph Kessel lại trở về nghề văn và nghề báo. Ông được bầu vào Viện Hàn lâm Pháp tháng 11 năm 1962. Ông mất năm 1979.

Joseph Kessel là tác giả của hơn hai mươi tiểu thuyết và truyện như Phi đoàn, Những trái tim trong trắng, Sư tử, Tiểu đoàn trên không, Đoàn quân bóng tối, Chợ nô lệ, Người đàn bà đi qua quán cà phê...

Lời tác giả

Tôi cảm thấy cần phải viết những dòng này trong khi sửa lại Đêm của những ông hoàng cho một lần xuất bản mới. Đây không phải là một bài tựa. Đây chỉ là nhắc lại những việc đã qua, một cách nói rõ hơn về mặt lịch sử.

Để tạo dựng nên môi trường và những con người mà cuốn tiểu thuyết này miêu tả – nó đã được hoàn thành năm 1927 – người viết đã phải dựa vào sự kiện một cuộc cách mạng rộng lớn làm cho hàng trăm nghìn người Nga di cư qua Châu Âu, trong đó có những ca sĩ, những nhạc công, những nghệ sĩ múa sáng giá và những người đàn bà trẻ có sắc đẹp cao quý, nhưng không tài sản, không nghề nghiệp.

Đã phải đồng thời dựa vào những điều kiện kinh tế và tinh thần của thời kỳ hậu chiến – cuộc chiến tranh 1914, tất nhiên – sự hoan hỉ của những năm đó, sự dễ dàng về tâm trạng và tiền bạc, để cho những ca sĩ ấy, nhạc công, nghệ sĩ múa ấy và những thiếu phụ ấy có được những người săn sàng nghe họ cho đến tận những giờ phút mờ mờ ảo ảo của buổi sớm mai và ném cả những cơ nghiệp vào dưới những chiếc mã vĩ, dưới những bước chân của họ trong những ngôi nhà mua vui nơi họ làm việc.

"Hầm rượu Kavkaz"... "Xe tam mã"...

Những người Di-gan, Cô-dắc, những Dàn đồng ca xả láng, những chàng Lesguinki¹ tung dao. Những gương mặt rám nắng ấy. Tiếng gọi Á châu ấy.

Những ông hoàng thất thế, những bà mệnh phụ đi bán hoa, những sĩ quan thuộc đội cận vệ, những đô đốc của hải quân Hoàng gia trở thành những người phục vụ, đầu bếp, gác cổng.

Và có cả những người gẩy đàn ghi-ta, mấy năm trước đó, ở những đảo của Saint-Petersbourg, cho những đại công tước, cho Raspoutine².

Và xung quanh cuộc phô diễn, trong cơn say say tỉnh tỉnh là bi kịch của sự hoài niệm, là những dằn vặt của lòng kiêu ngạo, của sự suy vi, là những hồi quang của một xã hội tan rã, đã tiêu vong mà vẫn còn gần gũi thế.

Cái thế giới ấy sống, sôi sục, điên loạn, bám vào sườn dốc của khu Montmartre. Tất cả những nhân vật của cuốn sách này, hàng đêm, người ta gặp họ, trong những bộ quần áo đã sờn, dưới những tấm biển hàng sáng chói.

Tôi đã rất yêu mến họ và còn mắc nợ họ nhiều: họ đã cho tôi một thước đo khác về cuộc sống.

Mong rằng những sự yếu đuối, những sự điên rồ và những day dứt của họ vẫn còn có thể làm xúc động lòng người, mặc dầu chiều dày của thời gian.

Mong rằng tiếng vang của những đêm cuồng nhiệt và kỳ diệu ấy vẫn có thể chọc thủng bức tường vô tình của năm tháng.

J. K.

Phần thứ nhất

NHÀ TRỌ MESUREUX

I

Ở trong khu Passy, có một phố rất nhỏ. Tên phố không ai biết, đã mờ hết trên tấm biển không được giữ gìn. Kẹp giữa hai con đường lớn, nơi luôn luôn gầm gào những hoạt động huyên náo của Paris, con phố nhỏ, gầy còm, như nằm ngủ. Buổi sáng, chỉ có những chiếc xe ba bánh của những đứa trẻ bán bánh mì đi qua. Vào những giờ khác trong ngày đôi khi thấy một chiếc xe do người kéo bằng tay. Người đàn ông dẹp chiếc xe sát vỉa hè và bước những bước mệt nhọc đến chỗ người bán cà phê ở góc phố. Đây là một người xứ Auvergnat, chột mắt, kiêm cả bán than.

Vào cuối năm 1924, ở số nhà 12 của con phố không tên, không màu sắc và không sức sống ấy, có một nhà trọ, mở ngay tại gia đình. Mặt tiền của ngôi nhà xám xịt, xù xì và loang lổ. Những cánh cửa nhỏ, từ bao năm không được sơn lại, lẫn vào những bức tường đến nỗi, buổi sáng sớm, ngôi nhà trông như một ngôi nhà mù.

Ở bên trong, những tấm thảm đã mất hết họa tiết và màu sắc, những đồ đạc bọc nhung đã sờn bốc một mùi nhạt nhẽo và héo hắt. Nhìn qua cửa kính thấy một mảnh vườn nhỏ, với một cây to trụi lá và những mảng sỏi còn lại, cuối vườn là một bức tường cao màu đất. Quang cảnh buồn thảm đến mức khiến ta phải ngạc nhiên khi nhìn vào những tấm gương phản chiếu những đồ vật và mặt người.

Trong cái nhà trọ ấy, mặc dù thời giá đắt đỏ, cô Yvette Mesureux, cô gái già có mái tóc trắng và chiếc đầu nhỏ, thường mặc những chiếc váy rất dài, vẫn cho trọ với giá hăm bốn phrăng một ngày, kể cả tiền buồng và tiền ăn. Là người có tinh thần trách nhiệm, cô chăm nom chiếu giường sạch sẽ, cơm nước chu đáo. Cô rất thích được một quý bà có tuổi khen về một món tráng miệng, được một ông giáo sư mệt mỏi sau bốn chục năm lên lớp cám ơn về đêm nghỉ yên tĩnh vừa qua.

Khách trọ dĩ nhiên là có thay đổi, họ thay thế nhau trên con đường đi đến nghĩa địa, nhưng họ giống nhau ở những cử chỉ nhỏ nhặt, ở những giọng nói yếu ớt, ở những cái nhìn nhút nhát, ở những bộ quần áo sờn mà sạch sẽ, đến nỗi cô Mesureux không nhớ rằng, để nói chuyện với họ, cô đã bao giờ phải thêm một câu nào mới vào cái vốn từ ngữ có từ một phần tư thế kỷ này không?

Tuy nhiên, ít lâu sau khi cuộc chiến tranh khởi đầu năm 1914 đã kết thúc, cô Mesureux cảm thấy một mối lo ngấm ngầm. Những khách trọ càng ngày càng ít thay đổi. Những căn phòng của những người ra đi để trống hàng tuần, hàng tháng. Có thể nói là cái loại người kín đáo, ít nói và lễ phép mà, sống với họ cô Mesureux đã tin chắc là mình sẽ sống được hết cuộc đời, cái loại người ấy đã tắt đi rồi, nó được thay thế bằng loại người khác, trong đó đàn bà để hở hai đầu gối.

Chính vào thời gian ấy, có một người đàn ông tóc vàng mặc áo da tìm đến ngôi nhà trọ ở cái phố nhỏ của khu Passy, ông ta cất chiếc mũ lái xe để tự giới thiệu mình với cô Mesureux. Ông ta nói tiếng Pháp một cách lịch sự khác thường, nhưng với một giọng nói khiến cô ngỡ ngàng không hiểu. Ông nói:

-      Thưa bà, nếu bà cho phép và nếu bà còn chỗ, tôi rất sung sướng được trú ngụ ở đây. Cái ga-ra mà tôi thuê chiếc xe tắc-xi ở ngay một phố gần đây.

Trước đây, ngay cả việc đứng nghe một người lạ ăn mặc lố lăng đến thế, cô Mesureux cũng chưa bao giờ làm, nhưng bây giờ thì một nửa ngôi nhà trọ đang bỏ trống, và gánh nặng đối với cô mỗi ngày càng nặng thêm. Vì vậy, cô đang chần chừ thì người đàn ông nói tiếp:

-      Bởi vì tôi làm việc ban đêm, thưa bà, và tôi về vào lúc năm giờ sáng, nên tôi rất mong bà cho tôi chiếc chìa khóa cửa để tôi khỏi làm phiền bà mỗi khi về.

Cô Mesureux là người đĩnh đạc, nghe nói vậy cũng giật nảy mình. Với cô thì sau mười giờ đêm, Paris trở thành một vùng đất đồi trụy và nguy hiểm mà không một người lương thiện nào có thể mạo hiểm ở đấy. Cô đang nghĩ một câu gì để từ chối thì người khách lại nói:

-      Xin bà đừng sợ, thưa bà, tôi xin bảo đảm là tôi sẽ không đánh thức ai. Tôi biết cách đi như một cái bóng.

Ông ta có một giọng nói rất dịu dàng, lại nở một nụ cười trung thực và buồn rầu đến nỗi cô Mesureux lần đầu tiên trong đời cảm thấy rằng những nguyên tắc dù nghiệt ngã đến đâu cũng không thể cứ giữ nguyên đối với một số người nào đó.

-      Về chuyện chìa khóa thì, thưa ông, – cô nghiêm nghị nói – ông đừng mong. Tôi chỉ có một chiếc và không thể rời nó ra được. Tôi dậy rất sớm và tự tôi sẽ mở cửa cho ông. Tôi chỉ xin ông đừng giật chuông. Ngôi nhà này đã từng là ngôi nhà yên tĩnh nhất khu phố. Cô vừa thở dài vừa nghĩ tới một nửa tá khách còn lại và những ánh mắt của họ khi thấy người mới đến. Nhưng đã quá muộn rồi không thể lùi lại được nữa. Người đàn ông đã ghi xong tờ phiếu trọ mà cô Mesureux đọc thấy:

Họ: Chouvaloff

Tên: Maxime

Tuổi: 30 tuổi

Nơi sinh: Tobolsk (Sibérie)

Quốc tịch: Nga

Nghề nghiệp: Bác sĩ y khoa, hiện giờ làm lái xe.

Các giấy chứng nhận: Hộ chiếu do Hội Quốc liên cấp. Chứng minh thư. Bằng lái xe.

Người Nga đầu tiên đến trọ ở nhà này như vậy đó. Ít lâu sau, số khách trọ tăng lên một cách bí hiểm khiến cô hốt hoảng và ngớ ra, họ tăng lên thành ba, rồi năm, rồi mười người và cuối cùng, nhà trọ còn chỗ nào trống đều có người đến ở, người nào cũng ghi trên tờ khai của cảnh sát dòng chữ: Hộ chiếu do Hội Quốc liên cấp.

Câu này khiến cho cô Mesureux bối rối lạ thường.

Một buổi sáng, như thường lệ, mở cửa cho Maxime Chouvaloff, cô không đừng được bèn hỏi ông ta.

- Ồ, đơn giản lắm, thưa bà, ông ta trả lời với một nụ cười mỉm – mồm thì cười mà mắt thì không – bởi vì chúng tôi không thích nước chúng tôi như kiểu hiện nay, mà nước chúng tôi cũng không thích chúng tôi như kiểu hiện nay. Thế là chúng tôi không thuộc về ai cả, vậy thì chúng tôi thuộc về tất cả mọi người, thuộc về Genève³.

Lời giải thích này, nếu cô Mesureux không hiểu nó hoàn toàn thì nó cũng hé mở cho cô thấy rằng những người khách trọ của cô không có tổ quốc nữa. Điều đó làm cô run lên bần bật.

Đối với một người phụ nữ Pháp gốc gác lâu đời như cô Mesureux, một phụ nữ mang nặng hơn ai hết cái tình cảm, cái tôn giáo về đất mẹ thiêng liêng thì những con người không có nước ấy bỗng trở thành những cơ thể không gắn bó với trái đất, họ không hoàn toàn là con người và không thể đối xử với họ theo những quy tắc thông thường được. Thật vậy, làm sao có thể đòi hỏi họ, những con người rớt xuống từ một hành tinh khác, phải ứng xử như những con người bình thường? Làm sao lại hỏi những đôi nam nữ rằng họ có cưới xin không? Làm sao lại bắt họ rời phòng khách khi mơi 9 giờ tối? Với ba người phải làm việc vào ba giờ khác nhau, làm sao lại cấm không cho họ thay nhau nằm trên một cái giường? Làm sao lại từ chối không cấp than cho một cái máy kỳ quặc có tên là samovar? Một vài người già còn trung thành với cô Mesureux thoạt đầu rất phàn nàn về những cuộc chuyện trò trong các phòng khi đêm đã quá khuya, đôi khi lại còn có cả tiếng hát nữa. Rồi thì cô cũng tiếp nhận những lời đả kích ấy với vẻ hoàn toàn bất lực và đành trả lời rằng:

- Biết làm sao được, đó là những người Nga của Hội Quốc liên ấy mà !

- À, ra vậy! - Những người già cùng nhắc lại. Họ vừa bỏ đi, vừa gật đầu, cứ như là tất cả những gì đau đớn và bí hiểm chứa đựng lẫn lộn trong câu nói của cô Mesureux cũng đủ khiến cho họ chấp nhận không hề kêu ca những việc làm bất lợi nhất cho sự nghỉ ngơi của họ.

Từ bấy giờ, trong con phố nhỏ này, ngôi nhà trọ của cô Mesureux được gọi là nhà người Nga và những bà nội trợ đi mua bán về với cái túi lưới đeo ở cánh tay thường dừng lại trước cửa để tư lự ngắm nhìn ngôi nhà xám dường như chứa đầy bí ẩn.

Nhưng rồi một hôm, cô Mesureux, nhờ đã quen rồi, bắt đầu nhận ra là những người của Hội Quốc liên ấy cũng là những người đàn bà, đàn ông, dù họ có trẻ hơn những khách trọ trước đây, cũng không vì thế mà không giống mọi thành viên của loài người. Chỉ đến lúc ấy, cô mới nhận thấy họ đã gây nên một sự đảo lộn trong ngôi nhà và cô bỗng hoảng sợ về tính nhu nhược của mình.

Họ chẳng tôn trọng cái gì cả. Họ ăn, họ rửa, họ ngủ bất kể kiểu gì, bất kể lúc nào. Muốn biết mấy giờ, cô Mesureux không thể căn cứ vào những tiếng động của nhà trọ như trước nữa. Cô buộc phải xem đồng hồ.

Từ bao nhiêu năm nay cô đã sống trong bầu không khí êm dịu, gần như sảng khoái trong sự ngưng trệ kéo dài, thế mà bây giờ cô lại chỉ nghe rặt những tiếng kêu, những tiếng gọi từ phòng này sang phòng khác, những bước chân rậm rịch liên tục băng qua những hành lang. Có những người khách kỳ lạ đến thăm, khi thì ăn mặc sang trọng tinh tế nhất, khi thì kéo lê những đôi giày để giấu những chiếc đế rách, họ đều đến thăm một số người và đều được đón tiếp với tình cảm nồng nhiệt như nhau. Họ ở lại đến hàng tiếng đồng hồ. Vài phút trước bữa ăn, nếu không phải làm thêm ba bốn suất ăn bất ngờ thì đó còn là một điều hạnh phúc cho cô.

Rồi những chiếc bình nhỏ chứa đầy chất rượu trong vắt gọi là vodka và một loại bánh mì đen xuất hiện trên bàn, và tất cả mọi người nhìn vào đó một cách trìu mến. Và nhất là, nhất là những cơn thay đổi tính khí, những gương mặt kín bưng, bi đát của họ làm cho cô Mesureux hoảng sợ, hoặc những tiếng cười hồn nhiên bất chợt khiến cô rùng mình.

Khi nhận thức rõ sự tai biến này, cô lấy hết nghị lực – cô nổi tiếng là người có nghị lực – để lập lại trật tự trong ngôi nhà. Nhưng những cố gắng của cô đều vô ích mà cô không hề biết rõ nguyên nhân thất bại tại đâu. Người ta không hề có chút gì gọi là chống lại những lệnh của cô, họ còn nghe và hoàn toàn tán thành những lệnh ấy, họ còn tỏ ra vui vẻ một cách lịch sự, cứ như đối với một sự giúp đỡ cần được trả ơn, một niềm vui cô đã mang đến cho họ. Nhưng rồi tất cả tan đi lúc nào không biết.

Người ta đến ăn bữa sáng chậm năm phút, người ta xin lỗi, người ta đề nghị bỏ qua món cháo – và tất cả các việc ấy diễn ra lịch sự đến mức nếu quở trách họ thì thật là một điều sai lầm. Nếu cô Mesureux có phàn nàn ai đó đã giữ bạn đến thăm ở lại quá hai giờ đêm và còn tiễn khách một cách ồn ã, thì người ấy khẽ khàng đáp:

- Đó là khách của tôi đấy ạ, thưa bà! vả lại chúng tôi nói chuyện gia đình, anh ấy vừa từ bên kia về.

Thế là cô Mesureux xin lỗi.

Mọi việc đều diễn ra như thế. Mỗi một việc – dù là việc bất ngờ nhất hoặc khó chịu nhất – đều có một lý do khó mà không chấp nhận, hoặc – nếu không phải như vậy – thì là một việc mà sau đó người ta hối hận đến mức xin chuộc lại lỗi lầm. Cách cư xử của những người ấy có cái gì đó thành thực và giản dị khó cưỡng lại được. Cô Mesureux có cảm tưởng là những người ấy sống trong cuộc đời một cách mộc mạc hơn những người khác. Họ dường như rất lành hiền nhờ ở tính chất phác không thay đổi. Và dần dần, cô cũng quen thân với những gương mặt ấy và bắt đầu quan tâm đến những câu chuyện của họ, cô như mắc vào một cái bẫy tình cảm.

Không phải ngẫu nhiên mà mọi người trong khu phố ngày nào cũng hỏi cô:

- Những người Nga của cô ra sao rồi?

Ông già Borkoff, anh chàng kéo vĩ cầm Blumenfeld, hai chị em nhà số 14, ông lái xe Chouvaloff và những người khác đã trở thành người nhà của cô, như những con người thuần phác mà cô đã cưu mang.

II

Trong số những nhân vật kỳ lạ ấy, người đặc biệt nhất chắc hẳn là Fédor Achkeliani, ông hoàng trẻ xứ Kavkaz. Người ta không thể gặp ở đâu một người đàn ông đẹp hơn, nhất là người đàn ông ấy đồng thời lại làm ta nghĩ đến một con vật tuyệt đẹp. Vẻ trong trắng mạnh mẽ của gương mặt và của thân hình, bộ ngực rộng và sâu, mình thon và dẻo, cổ chân, cổ tay thanh, tất cả ở con người này còn in dấu một bộ tộc lâu đời và khỏe đẹp được nuôi dưỡng trên những đỉnh núi cao, trong chiến trận và trong tự do.

Achkeliani cho ta cảm giác về một sức mạnh vô biên. Có thể nói rằng những cơ bắp của chàng được liên kết với nhau chặt chẽ nhất, được hun đúc tốt hơn hết ở mọi người khác, người ta cảm thấy chúng được rèn trên một cái đe chắc nhất, những cơ bắp rắn, nhanh và luôn luôn chịu sự chỉ huy của một lực đẩy sinh học không phụ thuộc vào ý chí con người. Những cơ bắp mà bao nhiêu thế hệ kỵ sĩ và đàn bà miền núi có những bầu vú nhọn đã chuẩn bị tạo nên.

Tất cả cuộc đời của chàng tuân theo sự điều khiển của những cơ bắp ấy. Mặc dù đã học ở Học hiệu Hoàng gia, đã luyện tập ở những câu lạc bộ đặc quyền, đã học tập những kiểu cách tinh tế nhất, chàng vẫn chỉ thích những con ngựa, những hội hè, những truyền thống của các bộ tộc và chiến trận. Và dĩ nhiên, đàn bà, mà ít người cưỡng lại được chàng.

Cơ nghiệp của gia đình chàng và thời thế đã phục vụ những sở thích của chàng cho đến cái ngày chàng bị ném lên bến cảng Marseille, chàng đã vốc từ túi ra một vốc đá quý, đó là tất cả tài sản chàng có. Những viên ngọc ấy đã giúp chàng đến Paris và sống ở đó một tháng ăn tiêu ngất trời. Sau đó, chàng tìm đến nhà trọ Mesureux. Từ cái ngày mà chàng ghi tên vào cuốn sổ nhà trọ, chàng chưa từng nói một lời nào với cô gái già. Vì thế cho nên buổi chiều ngày 12 tháng giêng, cô ngạc nhiên thấy chàng đến gần:

- Thưa cô, – chàng nói, – mai là đêm tất niên, đêm trước ngày Tết đầu năm của chúng tôi. Vâng, Tết của chúng tôi sau Tết của các vị mười ba ngày. Mười ba, đó là một con số đẹp. Mười ba (chàng nhắc lại từ này với một giọng nhấn mạnh). Tôi có mấy người bạn đến ăn cơm và tôi muốn được dùng căn phòng khách. Như một phòng riêng, cô hiểu không? Khi chúng tôi đập vỡ cốc – để lấy may ấy mà, cô hiểu không – như thế rất tiện.

Đứng trước cái gương mặt quá rạng rỡ kia – gương mặt ấy dường như cảm thấy thất vọng vì mong muốn quá nhiều – cô Mesureux cụp mắt nhìn xuống. Chà, một ông hoàng tính đếm những ngày tháng của mình khác hẳn mọi người và đập vỡ bát đĩa vì mê tín...

-      Vâng, tùy theo ý thích của ông, – cô gái già trả lời với một giọng nói không chút âm sắc.

* * *

Vào ngày đầu năm Nga, trong một căn buồng sát mái và hơi xiêu của nhà trọ Mesureux, Alexeï Dmitritch Borkoff giật mình tỉnh dậy giữa trưa. Từ chiếc ghê xôpha ngắn mà cô gái già đã vui lòng cho ông mượn, mái đầu bạc trắng của ông đột ngột nhô ra và vươn về phía góc gian phòng mà hình như ông nghe thấy phát ra một tiếng thở dài mệt nhọc. Những cánh cửa sổ đều đóng kín nên ông không thể phân biệt được xem gương mặt cậu con trai thấp thoáng trong bóng tối và gối trên chiếc gối có mở mắt không.

-      Con ngủ đấy à, Vassia? Ông nói hết sức khẽ khàng. Không nghe thấy tiếng trả lời, ông yên tâm. Cậu con trai không cần đến ông. Cái tiếng gì đó mà ông tưởng nhầm là tiếng gọi chắc hẳn là tiếng rít của một chiếc lò xo gẫy mà mỗi lúc cựa mình ông vẫn thấy cái đầu nhọn chọc vào người. Hoặc là một tiếng mớ cũng nên.

“Lạ thật, Borkoff nghĩ, mình ngủ mê rất nhiều. Thế mà người ta cứ bảo là đi bộ thì giúp cho đầu óc yên tĩnh”. Ông lại ngả mình xuống chiếc ghế quá ngắn đối với tấm thân dài và gầy gò của ông. Những khớp xương của ông trục trặc, những giờ ngủ nằm co đã làm cho chúng cứng lại và gồ lên. Mặc dầu vậy, ông vẫn muốn ngủ lại, bởi vì ông cảm thấy mệt bã người.

Cũng như mọi ngày, ông chỉ ngủ vào khoảng bốn giờ sau khi đi bộ từ nhà in của tòa báo trở về. Từ xưởng dệt thảm Gobelins đến phố Passy, con đường khá dài. Mỗi đêm, trên quãng đường vô tận, ông mệt gẫy cả người, thở dốc, ông tự nhủ:

- Dứt khoát là không thể được. Mình sẽ không chịu nổi. Phải tìm một chỗ ở gần hơn.

Nhưng mỗi khi về đến những khu phố có không khí thoáng đãng, ở đấy người ta cảm thấy gần cây cối, gần những mảnh đất không bị tận dụng từng tấc một vào kỹ nghệ của con người, ông lại nghĩ đến đứa con trai và ông không thể đành lòng kéo nó về ở cái mảnh đất của Paris đầy những tiếng gầm gào và những chướng khí mà ông đang làm việc ở đấy. Vả lại, ở chỗ khác, ông có thể tìm đâu ra người chủ nhà dễ dãi như cô Mesureux, chỉ với một nghìn phrăng một tháng cũng bằng lòng nuôi hai bố con ông cả ăn và ở.

Tất nhiên là căn buồng ông ở có hơi bị xiêu, nhưng ở tầng ba được thở hít không khí trong lành hơn tầng một. Có lẽ, những suất ăn của ông có phần bị xẻn xo hơn suất ăn của những người khác, nhưng Alexeï Dmitritch cũng hiểu rõ rằng với số tiền ông nộp hàng tháng như vậy thì không thể đòi hỏi hơn được – mà thức ăn cũng lành sạch – đó là điều quan trọng đối với Vassia.

Đúng vậy, với một nghìn phrăng mà cả hai cha con được sống chỉnh tề và ăn no như thế, thật cũng là một điều kỳ lạ. Ông kiếm được một ngàn hai trăm phrăng mỗi tháng, mỗi tuần lễ phải ba lần viết bài phông cho báo và sửa tất cả những bản đập. Thế là quá tốt đối với một người di cư như ông. Đã bao nhiêu đồng nghiệp Nga coi ông là gặp vận may, ấy là nói những người đã kiếm được một công việc gì đó. Còn những người khác thì...

Tuy nhiên, một trăm hai mươi nghìn phrăng tức là khoảng một trăm đồng rúp cũ... Vậy là, sau ba mươi lăm năm hành nghề thuận buồm xuôi gió, sau khi đã điều hành những tờ báo lớn, đã từng làm việc với các vị Bộ trưởng và có thể hơn cả những đại sứ, mà bây giờ thế này đây. Alexeï Dmitritch lắc đầu như để xua đuổi những hình ảnh, những toan tính, những suy nghĩ xô đến tấn công ông mỗi lúc thức giấc, vào lúc ông cảm thấy mình bất lực nhất, và chúng như cướp nốt chút sức lực còn lại của ông. Vậy mà ông lại rất cần, rất cần, rất cần đến chúng – những hình ảnh, những toan tính, những suy nghĩ ấy! Ông thầm nhắc lại mấy chữ ấy như để lấy đó làm sức chống lại sự mỏi mệt và nỗi thất vọng, rồi đưa mắt nhìn về phía chiếc giường nơi đứa con trai đang ngủ. ít nhất, ông cũng tin như thế.

Bởi vì, Vassia – mặc dầu ông đã phải cởi giày trước khi bước vào phòng, mặc dầu ông đã mở cửa hết sức khéo léo như một tên ăn trộm, mặc dầu tất cả các động tác của ông đều nhẹ nhàng như do một bàn tay phụ nữ – Vassia cũng đã thức dậy vì cuộc trở về thầm lén của ông. Từ lúc ấy, cậu con trai không thể ngủ lại được nữa.

Đó là một chàng trai mười chín tuổi nhưng với hệ thần kinh suy nhược như của một người đã sống quá nhiều năm. Ra đời khi bố mẹ đã già, tuổi thơ của cậu chỉ như là một cuộc báo động dài. Hai người anh đã chết trong chiến tranh ở Galicie⁴, một nhà đầy tang tóc, rồi đến cách mạng, đói rét, bà mẹ chết trong tù, ông bố phát điên lên, rồi đến cuộc chạy trốn. Đứa bé ra đời giữa tất cả những thử thách ấy với một cơ thể ốm yếu dễ sợ và một trái tim lúc nào cũng săn sàng bỏ nó lại với những cơn sợ hãi chết người.

Buổi sáng hôm ấy, mọi cử chỉ của cậu đều bình tĩnh và Vassia cảm thấy gần như sung sướng vì cơn mất ngủ đã cho cậu được ung dung thưởng thức một điều thông lệ mà kỳ lạ. Cậu được thong thả nhìn xem bình minh mờ mờ tiến vào trong căn phòng hẹp. Ánh sáng đã dần dần mở rộng các bức tường đến mức bất giác Vassia thấy mình hoàn toàn thoát khỏi sự bao vây của chúng. Có cái gì đó như một dòng sông êm đềm đã dâng lên trước mặt cậu và làm cho những hình ảnh đáng yêu và hiếm hoi của đời cậu tan ra thành một làn sóng phẳng phiu: một buổi sáng tháng Năm trên những hòn đảo của Saint-Petersbourg; cuộc xuôi dòng sông Volga mà Alexeï Dmitritch trong khi được phái đi làm điều tra đã cho cậu đi theo, lúc mới mười tuổi, rồi một đêm trên boong chiếc tầu chở cha con cậu đến Marseille, và buổi hoàng hôn trên biển Địa Trung Hải, ở đó cậu đã nhìn thấy tia sáng xanh như trong cuốn tiểu thuyền của Jules Verne. Cậu cố gắng mà mãi không sao nhớ được tên của những nhân vật trong cuốn truyện ấy. Vì đã quá xa trong trí nhớ của cậu rồi. Thế là cậu bèn nghĩ đến những truyện đã đọc gần đây, chúng mới là cuộc đời thật của cậu.

Chiến tranh và Hòa bình, cậu yêu tác phẩm ấy biết bao! Cái đêm thức trắng của nàng Natacha bên Hoàng thân André đang hấp hối. Thế nhưng, theo bản năng, cậu không dám nghĩ đến cảnh ấy nữa, bởi vì trái tim của cậu đã đập thình thịch lên rồi!

Thế là cậu bèn đọc những câu thơ của Lermontov đầy những nắng, đầy hân hoan dịu nhẹ và sảng khoái. Giờ phút êm ả trôi đi giữa những mộng mơ.

Đôi khi, tiếng thở khó khăn của ông Alexeï Dmitritch làm xáo động dòng mơ tưởng nhẹ nhàng. Nhưng, mặc dầu ngày thường, một chút tiếng động khó chịu cũng đủ làm các cơ bắp của Vassia co thắt lại vì nỗi sốt ruột mệt nhoài, những tiếng khó thở kia, cậu lại chịu đựng được mà không bực mình. Cậu biết rõ tiếng thở kia là hậu quả của sự mệt nhọc đến thế nào. Cậu cũng biết rõ cha cậu đã che chở cậu bằng một tình yêu không dứt, không gì lay chuyển được và có thể nói là anh dũng như thế nào.

Thực ra, ông Alexeï Dmitritch không bao giờ nói với Vassia về tình hình sức khỏe nguy kịch của cậu. Ông giả tảng coi như con mình vẫn khỏe mạnh, và tình âu yếm giữa hai bố con đã đem lại sức sống cho một vở kịch kỳ lạ: cậu con trai nằm dài suốt ngày và ông già chăm sóc con đầy tận tụy hy sinh cứ làm như cuộc sống vẫn bình thường!

"Ba không muốn mình tin là mình ốm!". Vassia vừa nghĩ thầm, vừa xúc động ngắm nhìn gương mặt của ông bố với đôi lông mày thưa điểm bạc, đôi má răn reo mà những tia sáng nhợt nhạt dọi thẳng từ những khe cửa soi rõ một cách thảm hại. Ấy chính là lúc cậu thiếu niên phát ra tiếng thở dài sâu thẳm đánh thức ông dậy. Nhưng cậu vừa nhìn thấy cử chỉ lo lắng của bố thì lại nhắm mắt vào giả vờ ngủ. Cậu không muốn cướp đi của tấm thân già mỏi mệt kia vài phút nghỉ ngơi.

Vassia không cựa quậy thêm chút nào nữa khi ông Alexeï Dmitritch đã trở dậy và quàng chiếc măng-tô lên mình thay cho áo ngủ, và cậu biết rằng những cử chỉ đầu tiên của bố là dành cho mình, và, muốn giữ nguyên những “luật chơi” quy ước ngầm giữa hai bố con, thì không nên để cho ông nghĩ rằng con nó đã nhìn mình; nếu không, ông sẽ phải tìm những cớ để giải thích khiến cả hai bố con đều đau lòng.

Thế là ông nhà báo già có thể lặng lẽ lấy ra từ một gói nhỏ hai quả trứng mang về từ tối qua, châm chiếc đèn cồn đặt trên tấm đá của cái tủ com-mốt – đó là chiếc đồ gỗ duy nhất có thể kê cùng với chiếc giường và cái tràng kỷ ở trong căn phòng xép. Khi trứng đã luộc chín, ông đun ấm nước để uống trà. Rồi thì, hé cánh cửa một chút, ông đến ngồi ở đầu giường con trai.

Vassia vẫn chần chừ chưa mô mắt. Đó là giây phút khó khăn nhất mà cậu phải lựa chọn rất kỹ càng để khỏi làm hỏng mất cái tình thế tế nhị có thể cho phép hai bố con vừa nhìn thấy nhau vừa mỉm cười tự nhiên. Vassia khe khẽ mở đôi mí mắt khép hờ, nhưng vừa lúc ấy thì cậu lo lắng nhận thấy rằng đã không kịp nữa rồi: một cái nhìn thương mến vô biên đang nhìn vào cậu, một cái nhìn đau xót, đầu hàng, hy sinh, khôn tả xiết, như sự tận tụy, nỗi tuyệt vọng của một con vật, một cái nhìn mà người ta không thể đón nhận, cũng không thể đáp lại, đó là món quà tặng quá sang đối với sự nghèo nàn của con người.

Để trốn tránh cái nhìn ấy, để không cảm thấy nữa tất cả tâm lực của ông bố già hiến dâng và tan biến đi, Vassia bất giác nhắm nghiền mắt lại. Nhưng ngay cả làm như vậy, những sợi dây thần kinh quá mong manh của cậu vẫn nhận thấy đôi mắt của cha mình. Đôi mắt nhìn vào cậu, cháy bỏng, sâu thẳm, sùng mộ, khốn khổ. Và trái tim thất thường của cậu đã bắt đầu loạn nhịp.

Làm sao nhận ra được một thiên bẩm như vậy? Biết nói thế nào đây với gương mặt bị tàn phá ấy – gương mặt gần như khôi hài với cái mũi to, đôi môi trề ra – về tấm lòng trìu mến của bố đối với mình. Ông già, ít nhất, có biết rằng con trai ông chẳng hề bị lừa bởi niềm vui giả tạo của ông, rằng nó chỉ tôn trọng ông để tránh những gì đau đớn nhất? Ông có biết rằng không một cử chỉ tế nhị nào, không một sự chăm sóc ngờ nghệch và xúc động nào của ông là vô ích cả? Ôi, làm sao cho ông hiểu được điều đó mà không phải dùng lời, mà chỉ bằng một động tác, một cái bắt tay chặt, để không làm ông sợ, nhưng để ông hiểu được rõ ràng, không thể lập lờ, để cảm ơn ông...

Một cảm xúc như vậy là quá mạnh, quá bức bách đối với Vassia. Bất chợt, hai bàn tay cậu ôm lấy cái ngực ốm yếu, cậu cố sức ngồi dậy mà đành bất lực, cơn sợ hãi làm mồ hôi toát ra chảy dòng dòng trên hai thái dương sâu hoắm. Bản năng nhanh nhạy khiến ông Alexeï Dmitritch đỡ vội con trai, cho cậu tựa vào chiếc gối, cởi các khuy áo trên của chiếc sơmi, mở rộng cửa sổ. Rồi với cái sơ-ranh lúc nào cũng để sẵn, ông tiêm cho con một ống dầu long não. Khi Vassia tỉnh lại, ông đột nhiên quay về chiếc đèn cồn đun nước đang sôi. Vài giây trôi qua cho phép bố và con lấy lại vẻ mặt bình thường. Cậu con trai cảm thấy giọng nói của mình đã lại sức, cất tiếng:

-      Con đã ngủ quá muộn, ba ạ. Con đã bị mê. Một giấc mơ đẹp... cùng với ba...

-      Càng hay, – Alexeï Dmitritch vừa ôm con vừa nói, không hề lộ xúc động. – Như vậy, con sẽ ăn ngon miệng.

-      Ba chỉ hay nói đến chuyện ăn.

Rồi Vassia mỉm cười, cậu cố gắng lấy nụ cười che lấp tất cả những tình cảm vừa qua đã làm cậu mệt nhoài. Cũng như mọi ngày, cậu ăn mà cảm thấy ghê sợ, nhưng không hề để lộ trên nét mặt, và nói:

-      Ba làm bếp khéo quá, đúng là ba có năng khiếu.

Alexeï vẻ mặt tươi tỉnh:

-      Tiếc thay, ba không nhận ra từ đầu để chọn nghề. Nghề bếp này chắc chắn hơn cái nghề giấy trắng mực đen của ba. Trong khi chờ đợi, ba xuống dưới nhà lấy bữa ăn sáng. Ba chẳng muốn xuống nhà chút nào. Phòng chúng ta vui hơn dưới nhà ăn. Còn con, con quá thích cái giường nên chưa thể rời nó ra được.

Xuống đến tầng một, ông mới ngần ngại. Cô Mesureux đã giúp bố con ông bao nhiêu việc, nghe thấy lại có chuyện phiền, cô ấy sẽ nói sao đây? Gặp cô, ông khẽ nói rất nhanh:

-      Con trai tôi, cháu hơi mệt, tôi sẽ đem cháo và thịt lên cho cháu. Còn tôi, tôi chẳng cần gì. Buổi sáng, cô biết đấy, tôi ăn rất ít...

-      Nhưng Mélanie rất có thể giúp ông...

-      Không, không... – Alexeï vội cắt ngang, hàng tháng ông rất lo ngại về khả năng chi puốc-boa ít ỏi của mình – Mélanie bận rất nhiều việc.

Năm giờ sáng Alexeï Dmitritch phải đến tòa báo. Hôm nay đến lượt ông phải viết bài phông và ông phải đi xin chủ trương của ban biên tập tờ báo nhỏ bằng tiếng Nga nơi ông đang làm việc. Trước khi đi, ông bảo Vassia:

-      Con hãy nghỉ cho khỏe. Nhớ là tối nay Achkeliani mời ba con ta ăn cơm, đêm nay là giao thừa mà. Sẽ có ông bác sĩ, Nathalie và Hélène Borissovna.

Còn lại một mình, cậu trai nhắm mắt và nhắc lại thật to hai chữ Hélène Borissovna, Hélène Borissovna như để hưởng cái thú nghe âm vang của cái tên ấy.

Alexeï Dmitritch cố gắng trở về hết sức sớm, sau tình hình nguy cấp buổi sáng của Vassia, ông cảm thấy không thể làm việc ở nơi xa con được. Trên con phố nhỏ, ông gặp Maxime Chouvaloff, mặt mũi cạo nhẵn và ăn mặc quần áo sang trọng.

-      Anh lạ lắm sao khi thấy tôi không mặc bộ đồ làm việc? – ông lái xe vừa nói vừa cười. - Chính vì anh không bao giờ về vào lúc này, lúc này là giờ của tôi, giờ tôi đi dạo một vòng trên các đại lộ. Lại đi bộ nữa. Không gì tốt hơn cho các cơ bắp. Anh biết đấy, tôi ngồi mọc rêu ra trên cái ghế xe tắc-xi chết tiệt ấy suốt cả đêm mà.

Bình thường Alexeï Dmitritch rất thích nói chuyện với Chouvaloff. Ông này không bao giờ phàn nàn kêu ca nên chuyện trò với ông rất bổ ích. Có thể nói là việc chờ đón khách cho đến rạng sáng trước các nhà hàng của khu Montmartre đã tạo cho ông một tham vọng, và đó là phần thưởng tự nhiên cho những công trình nghiên cứu lâu dài và công phu của ông.

Nhưng chiều nay, nhà báo già chỉ có thể nghĩ đến một việc. Ông hỏi:

-      Này bác sĩ, chín giờ tối nay, anh về chứ?

-      Đúng thế, và chúng ta sẽ cùng đón giao thừa⁵ kia mà!

-      Vậy thì xin anh hãy vui lòng rẽ qua chỗ chúng tôi trước bữa ăn tối.

-      Thằng con trai anh không được khỏe hay sao?

Trong câu hỏi của Chouvaloff, có sự ân cần, tất nhiên, nhưng cũng có một thoáng vui mừng: ông thích nhớ lại rằng mình là một người thầy thuốc.

Alexeï Dmitritch kể lại vắn tắt cuộc khủng hoảng của Vassia, Chouvaloff kêu lên:

-      Không, tôi không muốn anh phải đợi thêm nữa. Tôi hiểu rằng anh rất sốt ruột. Nào, tôi đi theo anh, - Chouvaloff cắt ngang không để Alexeï kịp cám ơn, và cũng không thú nhận rằng chính ông cũng đang muốn đến ngay để xem khả năng chẩn bệnh của mình – hồi mới cách mạng đã bắt đầu nổi tiếng ở Mátxcơva – có còn nhanh nhạy như trưởc nữa không?

Trong cầu thang, lợi dụng bóng tối, Alexeï Dmitritch thì thào:

-      Này, bác sĩ, tôi không muốn dự cuộc thăm bệnh. Tôi đợi anh ở ngoài chiếu nghỉ.

Khi Chouvaloff gặp lại nhà báo già, sự kích thích của nghề nghiệp đã dịu bớt và ông chỉ thấy khó nói thẳng ra điều cần phải nói:

-      Anh ạ, – ông bắt đầu, – con trai anh không bị tổn thương nào hệ trọng. Tất nhiên là sự thể sáng nay cho thấy là phải giữ gìn cho nó. Tình hình này, phải bắt nó nằm tại chỗ, nhất là không thể dậy trước hai, ba hôm.

-      Ngay cả tối nay ư? - Alexeï Dmitritch lẩm bẩm.

-      Không được, không được. Tôi rất hiểu, đối với một chàng trai còn quá trẻ, gặp một ngày vui thế này mà phải bỏ thì quá buồn, nhưng cần phải thế, anh hãy tin tôi. Tôi không lo về trái tim của cậu ấy, nhưng rất lo về tình trạng thiếu máu toàn thân... cái thể trạng suy nhược nguy hiểm kia...

Rồi thì, tránh cái nhìn đăm đăm của ông già, ông vội nói tiếp:

-      Tôi cũng không biết phải dùng những thuốc gì. Có lẽ cần phải...

Alexeï Dmitritch nói thay ông bác sĩ bằng một giọng không âm sắc:

-      Vâng, tôi biết... cần phải một nơi thoáng khí, có tiện nghi đầy đủ... có nắng... Miền Nam...

Ông khẽ cất một tiếng cười lạc lõng và tiếp:

-      Bác sĩ ơi, nói để anh biết rằng trước đây tôi đã kiếm mỗi năm sáu mươi ngàn rúp, tức là một trăm năm mươi ngàn phrăng thời trước chiến tranh, tức là sáu trăm ngàn phrăng bây giờ...

* * *

Alexeï Dmitritch phải quanh co và nương nhẹ rất nhiều để báo với Vassia điều cấm kỵ của Chouvaloff. Nhưng vừa nghe tin đó, chàng trai thường chấp nhận tất cả một cách kiên nhẫn và dịu dàng bỗng nhỏm dậy khỏi mặt gối, máu dồn lên hết hai gò má:

-      Không được, con không muốn thế đâu, con sẽ đi!

Và mặc dầu những con mắt van xin của ông bố mà ngày thường cậu vẫn phục tùng, cậu nhắc lại:

-      Con sẽ đi!

Trước sự phản kháng ấy, Alexeï Dmitritch hoang mang trong giây lát. Rồi một ánh sáng lóe lên qua cơn bối rối, và ông nói:

-      Con biết đấy, ba không nghĩ rằng bữa ăn tối nay lại vui đến thế đâu. Ba còn nghe nói Hélène Borissovna được nơi khác mời.

Không cần phải minh mẫn lắm, ngay cả một người dửng dưng, cũng có thể nhìn thái độ bối rối của ông mà đoán ra là ông nói dối. Vassia vốn quen với từng ngữ điệu của ông, lập tức biết ngay. Nhưng cậu lặng đi trước lời nói dối ấy. Bởi vì nếu cha cậu phải nói dối thì chắc là...

Đột nhiên Vassia cảm thấy điều bí mật của mình bị phơi trần ra ánh sáng, cậu xấu hổ đến nỗi chỉ thì thào rất khẽ:

-      Ba nói phải, ba nói phải. Con thật trẻ con.

III

Bữa tiệc mừng năm mới theo lịch Nga được bày giữa những chiếc ghế bành có phủ tấm vải bao. Trên mấy chiếc ghế, cô Mesureux đã để một gói to tướng mà ông hoàng Achkeliani đã giao cho cô trước khi lên gác mặc quần áo.

Khi Nathalie và Hélène Borissovna bước vào phòng khách thì đã tám giờ.

-      Chưa có ai, chị tin chắc vậy, - Nathalie thốt lên. - Chị nói có đúng không, cô bé Lêna⁶ của chị, chị nói có đúng không? Phải, chị biết, em sẽ trả lời chị là thà mình chờ người còn hơn để người chờ mình. Lại đây cho chị hôn nào, chiều nay em đẹp thế, em yêu quý của chị.

Hélène áp sát vào chị, nhưng trước khi rời cô ra, Nathalie giữ lấy hai vai cô và chỉ vào tấm gương cũ ở phía trước đang phản chiếu hai khuôn mặt kề bên nhau, trầm ngâm nói:

-      Em nhìn kìa, em khác chị biết bao. Hai đứa cùng một dòng máu mà có thể khác nhau đến thế, chẳng phải là kỳ lạ và đẹp đẽ lắm sao?

Hélène ngắm nghía hồi lâu những đường nét của chị mình. Trong gương, những đường nét ấy được khoảng cách và làn ánh sáng mờ làm dịu đi rồi bỗng chốc lại được tô đậm lên, chúng dường như có ý nghĩa hơn với cô. Người ta đọc thấy một khả năng đặc biệt làm sao, và gần như đáng lo ngại, về sự cảm nhận niềm vui và tình yêu trên gương mặt ấy – một gương mặt nhỏ có mái tóc vàng, có nhiều vết thẫm, dường như kéo dài ra và mỏng dẹt đi, và đã loáng thoáng có những nếp răn nhỏ. Người ta cũng thấy một niềm hứng khởi lạ lùng trên đôi môi hơi tái, trong những con mắt to, rất trong và dường như kinh ngạc! Làm sao những con mắt ấy lại được giữ nguyên trong suốt thế, mở to đầy niềm tin thế sau khi Nathalie đã gánh chịu bao nỗi đau, bao thất vọng và tan nát?

Hélène khẽ ép chị vào vai mình:

-      Ô vâng, chúng ta không giống nhau, – cô nói, - em cũng đành vậy!

Giọng nói của cô, trái lại với giọng người chị, từ trước vốn trong, mạnh và hay thay đổi, lúc này lại trang nghiêm và khàn đi. Khi nói, đôi môi cô chỉ hơi hé mở. Trong thân hình đẹp đẽ và trên gương mặt của cô, tất cả đều toát lên một vẻ bình tĩnh như vậy.

-      Thôi đi, Lénotchka⁷, em đừng nói nữa, – Nathalie Borissovna thốt lên. - Trên đời này, chẳng có ai bằng em. Vậy mà em không biết. Thật đáng tiếc! Nhưng nếu em biết điều đó thì lại còn đáng tiếc hơn. Vậy thì tất cả đều hết sức tốt đẹp, như mọi ngày. Cuộc đời rất hoàn hảo.

Một thoáng run rẩy lướt qua trên vầng trán Hélène. Cô có cảm giác như đang nghe một người thương binh mất hết máu mà vẫn ngợi khen cuộc chiến đấu đã làm mình suy kiệt. Cô muốn kêu lên:

"Thế còn đứa con gái nhỏ của chị chết đói và chồng chị bỏ chị để đi với cô bạn mà chị đã cưu mang, và những đêm mà em nghe chị vừa đi vừa khóc, và chiếc áo vá của chị, và những nếp nhăn của chị ở tuổi ba mươi?"

Nhưng Nathalie Borissovna đã nói:

-      Em biết chúng ta phải làm gì rồi, trong khi chờ đợi, em yêu! Hãy mở cái gói này ra và sửa soạn mâm bàn. Achkeliani cậu ấy đang cần có người giúp.

Mở gói ra thì thấy những hộp trứng cá, những xấp cá hồi hun khói, rồi những patê, những bắp cải, cá, cơm, dưa chuột muối, nấm ướp và những thứ quả trái đắt tiền nhất, khó kiếm nhất trong mùa này.

Hai người phụ nữ bất giác say sưa trước cảnh sung túc ấy, vừa cười vừa sốt ruột vừa xếp đặt các món mà ông hoàng kia đã mua về. Mỗi lúc thiếu đĩa, họ lại phải hỏi cô Mesureux:

-      Lạy Chúa! Nhưng thế này là thế nào nhỉ? - Cô gái già kêu lên.

Lúc ấy Nathalie chợt ngạc nhiên nhận thấy trong đôi mắt rất tĩnh lặng của em gái mình một tia sáng gì đó như một niềm kiêu hãnh, một sức mạnh.

-      Đó là tết giao thừa Nga mà! - Hélène Borissovna đáp vắn tắt.

Khi chỉ còn hai chị em ở lại với nhau, Nathalie nói khẽ:

-      Em nói hay quá! Lénotchka thân yêu! Chị chưa từng thấy em tài giỏi như thế bao giờ'!

Hélène cắn môi, như bị bắt quả tang đang có lỗi.

-      Chị biết đấy – cô nói – người đàn bà đảm đang kia hiểu rõ hơn ai hết tình cảnh khốn khổ của tất cả chúng ta, em rất lấy làm tự hào khi bà ta thấy được một người trong chúng ta đã biết cách tiêu món tiền cuối cùng của mình như thế nào.

Rồi, như bị chính những lời nói của mình kích động, cô vừa nói tiếp vừa cố ghìm bớt ngọn lửa nhiệt tình của mình:

-      Chị Natacha, phải có hoa mới được, chị không tìm được hoa ư?

-      Chị cũng định thế, em ạ, nhưng đã từ lâu rồi, chị không dám... Chính em là thủ quỹ kia mà, chị không biết có thể mua hoa được không?

-      Ôi chào! Cần gì, tối nay là tết mà!

-      Nhưng mà chị không nhận ra em nữa, Lénotchka ạ! - Nathalie cười sung sướng bảo em. - Em bao giờ cũng làm cho chị xấu hổ vì em khôn ngoan quá, em cứ đi đi, em cứ mang về những gì có thể mang được. Em biết đấy, ở gần góc phố có một người bán hoa đóng cửa rất muộn.

Nathalie đứng lặng một lúc, gương mặt chìm trong mơ mộng. Nàng sung sướng thấy niềm hăng say đã làm cô em gái thay đổi hẳn. Ôi, con bé! Thế mà chỏm tóc của nàng mới chỉ gần cao bằng đôi lông mày của Léna! Đến bao giờ nàng mới được trông thấy cô em gái mình trong một bộ quần áo khác với bộ đồng phục của trường thể dục Nga: váy nâu, tạp dề đen và hai bím tóc? ấy vậy mà, chẳng phải hai năm trước, ở Praha, chính Hélène đã buộc nàng phải rời bỏ chồng mình và người đàn bà kia ư? Chẳng phải chính cô đã đưa nàng về ở Paris, tìm công việc cho nàng và sắp xếp lại lề lối sống của hai chị em với thái độ vừa cương quyết vừa dịu dàng đó sao?

"Nhưng dù sao, nó cũng chỉ là một con bé con". Nathalie thầm nghĩ một cách ngoan cố mà ngây thơ. "Nó đã hăm mốt tuổi mà vẫn thế đấy, chỉ có những cô bé con mới nghiêm trang thế, chăm chỉ thế và tốt bụng thế!".

Nathalie lại bắt đầu vui vẻ làm nốt công việc. Nàng có hai bàn tay xinh xẻo, hơi không đều, nhưng khéo léo và đầy diễn cảm, những bàn tay khiến cho cái gì chúng làm ra cũng có giá, mặc dầu nàng không chủ tâm thế. Quả trái, thịt thà, cá mú, những cái chai lọ, cái gì cũng có ý nghĩa và sức sống, cái gì cũng báo trước là có tiệc lớn.

Nathalie hài lòng đưa mắt nhìn mọi thứ. Cái bàn đã có vẻ tết giao thừa lắm rồi. Có hoa nữa thì không còn gì bằng. Đúng, nhưng căn phòng vẫn như không có hồn. Trong chốc lát, Nathalie muốn lột hết những vải bao trên các ghế. Cô Mesureux rất tốt... cô ấy có thể cho phép. Nhưng vừa tháo một chiếc ra, nàng thấy lần vải nhung quá buồn thảm, quá héo hắt đến nỗi nàng phải vội vàng buông tấm vải kẻ sọc xanh xuống. Phải tìm cách khác vậy.

Bất chợt, nàng kêu lên:

- Miễn họ đừng đến sớm là được!

Nàng vội vàng chạy về buồng mình rồi trở lại, hai tay ôm một đống những của quý kỳ lạ: những mảnh lụa, những mảnh gấm, những tấm trang kim màu vàng và bạc. Nàng hấp tấp đặt những tấm ấy lên các ghế, ghim chúng lên các bức tường, rồi lại lên gác mang xuống hai con búp bê lớn, một con tượng hình một nữ quý tộc với đủ các thứ trang sức, một con tượng hình một chiến binh Tcherkesse⁸.

-      Đặt lên mặt lò sưởi, đúng rồi, trên mặt lò sưởi! - Nàng sung sướng quá reo to lên.

Vừa lúc ấy thì Hélène vào:

-      Chị nghĩ tài quá, chị Natacha thân yêu, - cô tấm tắc khen. - Em không bao giờ nghĩ ra điều ấy.

Cô nói tiếp như để xin lỗi:

-      Chỉ có điều là phải chú ý đừng làm hỏng những tấm vải của chúng ta, đó là tất cả vốn liếng của hai chị em mình. Và những con kia (cô chỉ vào những con búp bê màu rực rỡ) mai em sẽ đem giao cho bữa tiệc trà ở phố Miromesnil. Nếu chẳng may chúng nó bị hỏng thì...

Nathalie Borissovna không nghe em gái. Vẻ rạng rỡ, nàng ngắm nghía những bó hoa mimosa và hoa hồng mà hai người giao hàng phải vòng hai bàn tay và phưỡn bụng ra để ôm một cách khó nhọc.

-      Cô Mesureux, cô Mesureux, xin cô mang giúp cho cốc, lọ và bình mau lên, - Nathalie van vỉ.

Nàng thọc hai bàn tay vào giữa đám hoa mềm và thơm ngào ngạt, gương mặt nàng sáng lên, hào hứng, đầy một niềm sảng khoái rạng rỡ đến mức Hélène cảm thấy cổ họng mình nghẹn lại. Cô rất thèm có được cái khả năng kỳ diệu của Natacha là đằm mình hoàn toàn vào giữa cảm giác hiện tại trong khi bản thân cô thì, cô không thể nào không nghĩ rằng ngày mai sẽ chẳng hề có hoa, có thức ăn đầy bàn nữa, rằng những tấm vải đang trang trí căn phòng kia, hai chị em lại phải cặm cụi hàng giờ với số tiền công rẻ mạt để làm ra những con búp bê đem bán cho những hộp đêm. Cô chợt cảm thấy run lên vì tức giận, vì phản kháng, nhưng cơn giận dữ ấy lại chĩa vào chính bản thân cô. Hélène nghĩ thầm: "Thật là một sự tính toán bẩn thỉu, một sự lo xa ti tiện, một tật bủn xỉn không sửa chữa được! Mình là như thế đấy!"

Nghĩ vậy, Hélène bèn kêu lên:

-      Thôi, cô Mesureux, thôi không phiền cô nữa. Chúng tôi không cần gì hết cả.

Rồi quay về phía người chị gái ngơ ngác, cô nói:

-      Chị Natacha, rồi chị sẽ thấy, chị xem thế này có hay hơn không?

Cô đưa tay nắm từng nắm hoa, rải khắp lên bàn, lên các đồ đạc, lên mặt lò sưởi, lên cả mặt đất nữa. Cái cảm giác đem phát tán đi như vậy kết quả của bao nhiêu ngày làm lụng, chỉ để mua vui trong vài phút – mà rồi người ta xéo cả chân lên cũng chẳng hề để ý đến nữa – đã đem lại cho cô một niềm vui nồng nhiệt kỳ lạ.

Rồi bỗng nhiên cảm thấy mệt nhọc, ánh mắt vụt tắt đi, cô đến ngồi thừ trên một chiếc ghế xôpha, ép đôi má giữa hai bàn tay có những ngón dài. Nathalie Borissovna gần như sợ sệt đến bên em gái và vuốt tóc cô. Cơn hoang dã nổi lên đột ngột của Hélène đã làm mờ đi cái hình ảnh trong sáng về cô em gái mà nàng đã từng ôm ấp từ bao lâu nay trong tâm trí mình. Đâu rồi cô bé Lénotchka mặc tạp dề đen, váy màu hạt dẻ và đôi bím tóc dài?

Đột nhiên Hélène đứng dậy và với một cố gắng hết sức mạnh mẽ, đã lấy lại vẻ mặt nhân hậu bình tĩnh thường ngày.

-      Vị chủ tiệc của chúng ta đây rồi, - cô nói.

Thật vậy, hai chị em vừa nghe thấy bước chân của Fédor Achkeliani trên cầu thang, những bước chân rất dễ phân biệt với bước chân người khác – ngay cả những người không biết rõ về anh cũng phân biệt được – vì chúng vừa mềm dẻo lại vừa mạnh mẽ.

-      Đã ở đây rồi ư? - Fédor vừa đến ngưỡng cửa đã nói. - Tôi thật có lỗi với hai người.

-      Chúng tôi tha lỗi cho anh chẳng khó khăn gì lắm, - Nathalie đáp lại. - Anh đã tự tha thứ trước cho mình bằng các thứ kỳ lạ này rồi.

Đôi mắt màu nâu của Fédor ánh lên một ánh vui mừng rất trẻ thơ. Anh reo lên:

-      Hai người đã xếp đặt quá chu đáo rồi. Kìa những tấm vải, những bông hoa kia! Ôi! Thật tuyệt! Đúng là một ngày hội!

Fédor rót ba cốc rượu, nâng cốc và nói:

-      Chúc mừng hạnh phúc lớn của các bạn, nào các bạn gái của tôi.

-      Ồ thật đúng lúc, Serguievitch! - Fédor Achkeliani vừa nói vừa đứng lên đón Chouvaloff. - Tôi đang bắt đầu run lên vì thấy chỉ có mình mình đứng trước tất cả những chai rượu này.

Ông bác sĩ – lái xe hôn tay hai phụ nữ và trả lời:

-      Ô, về cái trò này thì xin đừng trông cậy vào tôi. Các vị biết đấy, tửu lượng của tôi rất kém. Chỉ có điều là tôi dẫn đến đây một người có thể làm các vị hoàn toàn hài lòng về chuyện ấy.

-      Ai vậy?

-      Một người thuộc loại người lý thú nhất mà tôi được biết Đó là Anton Ivanitch Irtych. Có lẽ các vị đã nghe nói về anh ấy.

-      Chưa! - Cả ba người cùng nói.

-      Đó là ông chủ của nhà máy chế tạo máy bay lớn nhất của Mátxcơva những năm chiến tranh. Giàu cực kỳ. Đồng thời, cũng là một mu-gích đích thực. Anh ta bắt đầu làm đốc công. Tôi nghĩ rằng anh ta biết đọc, biết viết, nhưng không chắc chắn lắm. Tôi đã chữa bệnh cho anh ấy hai năm liền. Chúng tôi rất hợp nhau. Thế là, gặp anh trên đại lộ, tôi đã mời anh đến đây.

-      Nhưng, ở đây lộng lẫy quá - Chouvaloff tiếp - có những người giàu phải không?

Achkeliani vừa cười vừa trả lời:

-      Đúng. Tôi đấy.

-      Một tài sản chăng?

-      Những đồng cuối cùng của một tài sản thì đúng hơn. Tôi vừa bán con dao găm của tôi.

-      Con dao găm tuyệt mỹ của anh ấy hả? - Nathalie thốt lên.

Một bóng mây vừa lướt qua trên vầng trán đẹp, vô tư lự của Fédor. Đó là một con dao khảm đầy ngọc quý mà chàng hoàng tử Achkeliani xưa nay rất yêu thích, nó được truyền lại từ các tổ tiên xa xưa và chàng sử dụng nó rất thành thạo. Chouvaloff thấy vậy bỗng trở nên rất nghiêm trang:

-      Này, ông hoàng yêu quý của tôi, đó là tài sản cuối cùng của anh thật ư?

-      Thôi đừng nói chuyện này nữa. Không phải lúc.

-      Có chứ, có chứ. Nếu để sau, sẽ quá muộn, tôi biết anh mà. Anh còn được bao nhiêu?

-      Nhưng mà... Còn độ bốn, năm nghìn phrăng, - Fédor trả lời vừa ngạc nhiên vừa khó chịu về sự căn vặn của Chouvaloff.

-      Vậy thì anh hãy đưa cho tôi, - Chouvaloff nói. - Và các cô, Nathalie và Léna, các cô là bạn của anh ấy, các cô hãy bảo anh ấy đưa cho tôi. Tôi cho anh ta một cơ hội duy nhất. Một chiếc xe hơi hầu như mới mà người ta đã đề nghị tôi mười hai nghìn phrăng. Hãy trả tôi ngay một phần ba tiền. Anh ấy có thể tự lái xe hoặc cho tôi thuê, như vậy anh ấy sẽ được yên tâm. Tôi xin bảo đảm. Tôi xin lỗi phải nói những chuyện mua bán bẩn thỉu ngay chiều nay, vì đến mai, anh ấy sẽ trắng tay, các cô đều biết rõ chuyện ấy như tôi. Nào, ông hoàng, hãy trao tôi món tiền đó.

-      Anh đưa cho ông ấy đi, - Hélène nói giọng bình tĩnh.

Fédor rút trong túi ra bốn tờ giấy bạc nhàu nát và đưa cho Chouvaloff:

-      Đây, nhưng chỉ có thế thôi. Tôi sẽ giữ chỗ còn lại. Hẳn là anh cũng không muốn tôi phải túi rỗng vào một tối giao thừa như tối nay.

Chàng hoàng tử nhăn nhó một lúc như đứa trẻ bị người lớn bắt đi ngủ, nhưng ngay sau đó gương mặt anh sáng lên:

-      Cám ơn, Maxime Serguievitch, đúng là anh cứu tôi. Tiêu hết món ấy, có lẽ tôi chỉ còn cách đi ăn cắp ngựa, mà ở cái thành phố buồn thảm này, ngựa đâu có nhiều. Và bây giờ thì – anh nói như người vừa được giải thoát – hãy uống đi, thế đó, nào! Nhưng còn người khách của anh, hắn đang ở nơi quái quỉ nào vậy?

-      Anh ta đang cởi áo lông – Chouvaloff vừa nói vừa cười – anh ta có một chiếc áo lông chính cống, loại áo lông Nga tốt bằng dạ và lông thú rất bền, nặng hơn cả người mặc áo. Vì anh ta làm việc gì cũng thận trọng như ký một bản hợp đồng, mà anh ta lại chỉ biết khoảng độ mươi chữ tiếng Pháp, nên bạn hãy tưởng tượng xem anh ta phải mất bao nhiêu thời gian!

Vừa lúc ấy, có tiếng cô Mesureux đang giải thích một cách sốt ruột:

-      Không, thưa ông, ở bên phải kia, đó phía bàn tay ấy.

-      Anton Ivanitch! - Chouvaloff kêu to – đi lối này.

-      Hay quá, bạn thân mến, giờ thì tôi biết rồi.

Giọng nói trầm, đầy nhựa sống, và như có vị đậm đà, Anton Ivanitch hiện ra:

-      Nhưng đâu phải là một người mu-gích – Nathalie khẽ lẩm bẩm – nàng cảm thấy như bị lừa, nàng cứ tưởng tượng ngây thơ đó sẽ là một người nông dân râu tóc xồm xoàm, và mặc chiếc áo bờ-lu Nga.

Người ấy có mặc một chiếc bờ-lu thật, nhưng mặc bên trong chiếc vét-tông. Ông ta để một bộ râu ngắn, cứng, và cắt tỉa cẩn thận khiến cho khuôn mặt tròn được dài thêm một chút. Đúng là ông ta có cái vẻ chậm chạp, vụng về mạnh mẽ đượm mùi hương của đất đai, đôi vai to như bị ngồi ở chỗ chật mặc dầu quần áo rộng rãi, nhưng ở con người ấy chẳng có chút gì giống những người nông dân mà Nathalie nhớ lại đã từng nhìn thấy ở trang trại của cha mẹ nàng. Tuy nhiên, nàng cũng nhận ra một nét: đó là sự pha trộn với liều lượng đều nhau của sự khôn ngoan và lòng nhân ái, trong những nếp da ở miệng và hai mắt.

Hai con mắt nhỏ và xếch, Anton Ivanitch đưa mắt nhìn cử tọa lúc lâu, cái miệng có cặp môi dày, thông minh, mở rộng, thân tình, ông ta tuyên bố:

-      Chúc tất cả mọi người ăn Tết vui vẻ và xin cám ơn lòng hiếu khách của các bạn.

Lúc ấy con mắt của Nathalie Borissovna chợt ánh lên một ngọn lửa hạnh phúc khi nàng cảm thấy có thể kết hợp được một hình ảnh tưởng tượng của nàng với thực tế hiện tại. Cái giọng nói kia, cái vẻ nhân hậu kia, cái âm sắc rất trong trẻo kia, trang nghiêm và như ôm ấp lấy ta, cuộc sống thành thị không làm hỏng nó, nàng không thể lầm lẫn được. Chỉ có những người nông dân Sibérie mới có lối nói như vậy, chỉ có họ mới giữ nguyên được cái ngôn ngữ Nga cũ nhờ sự che chở của những dòng sông vĩ đại và những cánh rừng giá buốt của họ.

-      Xin hãy là vị khách quý của chúng tôi, Anton Ivanitch, – Fédor cất tiếng với niềm vui trang trọng của những người phương Đông khi đón mừng một vị khách – Xin mời anh ngồi kia!

Anh chỉ vào chỗ trông giữa hai chị em Borissovna.

-      Nhưng đó là suất của Alexeï Dmitritch thì phải – Hélène hỏi.

-      Mặc kệ ông ấy! Khi nào ông ấy đến, ta sẽ mang thêm một suất.

-      Không cần đâu – Chouvaloff nhận xét – Dù sao cũng còn một chỗ trống. Tôi đã khám bệnh cho Vassia chiều nay và phải cấm cậu ấy không được đi.

-      Trời! Khốn khổ cậu bé! – Nathalie thốt lên. - Cậu ấy quá mừng vì được dự tiệc. Chúng tôi mong cậu ấy biết bao!

Chouvaloff nói nhỏ:

-      Cậu ấy không còn sinh lực nữa. Sinh lực của cậu ấy cứ trôi đi, cứ tuột đi, tôi không biết làm cách nào để giữ lại. Có lẽ cần phải một khí hậu khác, cần phải chăm nom rất tốn kém. Cần phải có tiền.

Fédor Achkeliani bất giác thò tay vào túi. Chouvaloff nhìn anh và mỉm cười buồn bã. Fédor nói:

-      Nếu bây nhiêu có thể đủ, tôi sẽ trả nợ cho anh sau, nhưng cần phải nhiều hơn nữa.

-      Cậu bé khốn khổ, cậu bé khốn khổ, – Nathalie Borissovna lẩm bẩm.

Anton quay phắt lại phía nàng và hỏi:

-      Chú bé ấy là ai? Con chị, không phải ư, em chị?

-      Không, - Nathalie đáp và lặng người đi.

-      Thế này nhẻ! Xin hãy nghe tôi. Ngay cả nếu là con hay là em chị, cũng không nên than vãn. Hãy nghĩ những điều tốt cho cậu ấy, nhưng để trong lòng, chứ đừng nói ra. Nói ra những điều ấy, không hay. Người ta tự mềm lòng, lại làm mềm lòng người khác nữa.

-      Anh nói đúng, Anton Ivanitch, - Fédor thốt lên. - Số phận đã định, biết làm sao được! Vậy thì chúng ta hãy uống rượu, chúc sức khỏe cho Vassia. Ít nhất, như vậy cũng đem lại hạnh phúc cho cậu ấy sang năm mới.

Chouvaloff đã không nói sai với ông hoàng Fédor về những đức tính của Anton Ivanitch. Ông này vừa uống và ăn vừa thưởng thức từng ngụm, từng miếng với lòng biết ơn gần như một sự tín ngưỡng của người nông dân đối với các thức ăn, thức uống.

-      Hay quá! Khách thế mới là khách. - Ông hoàng Achkeliani vừa vui vẻ nhắc đi nhắc lại lời khen vừa không ngừng rót rượu vodka vào cốc của Anton. Anton cám ơn, nuốt ực một ngụm rượu, lấy mu bàn tay lau miệng, rồi lại bắt đầu ăn, Achkeliani cũng đua theo không kém.

Xung quanh, mọi người trao đổi, chuyện trò, hai người không tham gia vào câu chuyện, nhưng cách ăn uống ngon miệng của họ, sức khỏe và vẻ hài lòng của họ rõ ràng đã ảnh hưởng mạnh mẽ và lý thú đến câu chuyện.

Cuối cùng Anton Ivanitch nhẹ nhàng đẩy cái đĩa của mình ra để tỏ ý mình đã no và vừa nói vừa đưa mắt nhìn khắp gian phòng như để đánh giá từng đồ vật:

-      Các vị có một chỗ ở cũng tốt đây nhỉ.

Hélène nhìn Anton một lát xem ông ta có ý giễu cợt không. Chouvaloff chả đã từng bảo ông ta có phong thái nhà giàu đấy ư? Nhưng chẳng đúng chút nào. Vẻ tôn kính, gần như ngưỡng mộ trên gương mặt ông ta rất chân thành.

-      Thế ông ở đâu ạ? - Hélène hỏi.

-      Tôi ấy à? Thưa cô bạn trẻ (Hélène cau đôi lông mày, cách gọi của Anton có vẻ thân mật nhưng làm cô cảm thấy hơi bị xúc phạm), cần phải trèo cao lắm mới tìm thấy tôi. Tôi ở ngay sát mái, trong một căn buồng đầy tớ, và tôi cho rằng mình đã có may mắn tìm được nó, bởi vì tôi chẳng tốn kém bao nhiêu.

-      Đừng tưởng rằng anh ấy nghèo hơn chúng ta, Hélène ạ. - Chouvaloff thốt lên, ông đang thích thú theo dõi những câu nói của Anton như ở trên sân khấu vậy. - Tôi chắc rằng anh ta không đến đây với hai túi hoàn toàn rỗng.

Anton Ivanitch nở một nụ cười đầy nhân hậu và mưu trí.

-      Anh không nhầm, Maximouchka ạ, anh thấy không, có hai loại người. Có những kẻ dán những tờ giấy bạc vào nhau để tiêu thật nhanh và có những kẻ bẻ đồng cô-pếch làm đôi để tiêu lâu hơn.

Anton thong thả xoa hai lòng bàn tay nần nẫn vào nhau rồi nói với giọng trịnh trọng:

-      Và nhất là ở nước ngoài, trong hoàn cảnh như chúng ta, đúng là ta phải bẻ đồng cô-pếch làm đôi cho được lâu để chờ xem và không đưa ngay cổ vào nút dây thòng lọng như tất cả các bạn đều làm.

-      Thế cậu đã tìm được cái gì thích hợp với cậu chưa? - Chouvaloff hỏi.

-      Có lẽ, - Anton vừa trả lời vừa mân mê bộ râu ngắn. Rồi quả quyết quay về phía Achkeliani:

-      Này, ông hoàng, hãy nghe tôi nói. Anh đã tiếp đãi tôi rất xứng đáng. Tôi muốn làm một việc gì đó có lợi cho anh. Ngày mai, tôi phải đến các vùng bị chiến tranh tàn phá của nước này mà người ta gọi là Khu vực đỏ. Tôi có thể nhờ trên bộ cấp cho một mảnh đất để đào bới lấy các thứ kim loại.

-      Nhưng cậu đã làm bằng cách nào vậy? Một câu tiếng Pháp, cậu còn chưa nói được kia mà! - Chouvaloff thốt lên.

-      Đã muốn là có thể. - Anton bình tĩnh trả lời. - Nhưng hãy để yên cho tôi nói chuyện với ông hoàng. Vụ việc này rất tốt, tốt lắm, và khi tôi nói thế, người ta có thể tin ở tôi. Nhưng tôi không có đủ thợ, không đủ. Tôi cần độ một nửa tá thợ và cũng chỉ có tiền để trả công họ một tháng. Sau đó, công việc sẽ tự nó, nó chạy. Nhưng lúc này, tôi không có số tiền cần có. Tôi biết anh cũng có một ít. Anh hãy đến với tôi.

Ông ta ngừng lại, đưa mắt hài lòng ngắm bộ ngực căng vồng của Fédor:

-      Trời cho anh sức vóc để làm công việc ấy, bởi vì các ông chủ cần phải bắt đầu như các người thợ. Anh cứ trao tiền cho tôi. Anh không phải hối tiếc đâu.

-      Ôi, không, cả anh nữa, Anton Ivanitch - Fédor rên rỉ - Đừng, xin hãy thương tôi! Bữa giao thừa mới tuyệt làm sao! Người ta chỉ nói toàn chuyện công việc. Chouvaloff thì muốn mua cho tôi chiếc tắc-xi (anh nhún vai) còn anh thì định kéo tôi đến một vùng sa mạc để mò sục trong bùn. Và tất cả chỉ vì tôi có năm nghìn đồng phrăng khốn khổ. Nhưng thôi, chúng ta hãy đem số tiền ấy đi uống rượu hết đi, lạy Chúa, và xin các anh đừng làm tôi vỡ đầu ra nữa.

-      Được, được, - Anton bình tĩnh nói. - Tôi chưa từng ép ai. Nếu chúng ta còn sống được một năm nữa, sẽ thấy ai có lý. Còn việc uống rượu – bởi vì đây là loại công việc mà anh có vẻ tin là có lợi cho tôi – thì tôi xin theo anh đến cùng. Bởi lẽ rượu vang rất ngon.

Một thoáng ân hận lướt qua trên gương mặt của Anton, một gương mặt dường như không có niềm xúc động nào có thể in dấu lên đó.

-      Này, Maxime, anh có nhớ cái hầm của tôi không? Một cái hầm trứ danh.

Rồi với một nụ cười nửa miệng mơ hồ qua đó không ai có thể nhận thấy là có chút gì hận với Fédor hay không:

-      Kể cũng lạ, vào lúc đó mà người ta không hề từ chối vẫn cho tôi vay vốn! Thôi, không nghĩ đến những chuyện ấy nữa, chỉ tổ làm cho cô tiểu thư trẻ trung của chúng ta mất vui mà thôi!

Và Anton quay về phía Hélène với nụ cười bừng nở.

Cái gì ở cô cũng làm anh thích: vẻ đẹp đặc biệt Nga, mái tóc rất dày và vẻ thanh thản giản dị mà trang nghiêm trên gương mặt. Hélène khe khẽ rùng mình:

-      Tôi không muốn ông phải làm trò vui cho tôi đâu! - Cô nói. Giọng nói của cô khiêu khích đến mức tất cả lặng im một lúc. Chỉ riêng Anton không có vẻ gì là bị tác động. Anh nhìn Hélène với con mắt đầy thân thiện và nói:

-      Hãy nhìn thẳng vào mắt chứ không phải vào lông mày! Đó là người phụ nữ mà tôi mong có được!

Tất cả mọi người phá lên cười, trừ Chouvaloff. Chouvaloff rất hiểu Anton và dường như ông muốn phân biệt trong những lời nói của bạn cái gì đó sâu nhất, bướng bỉnh nhất chứ không phải là một câu nói đùa dễ dãi. Ông nghĩ: "Khi anh chàng này đã bám vào một ý tưởng thì..."

-      Hãy nghe rõ đây - Fédor kêu lên - xin hãy chú ý.

Giọng nói của anh cất cao hơn ngày thường và một thoáng say sưa nhen lên trong mắt anh:

-      Tôi chúc sức khỏe cho năm mới. Mọi người đều phải nâng cốc.

Tất cả các cốc đều rót đầy và Fédor chú ý cho mọi người đều cạn cốc.

-      Các anh sẽ làm cho tôi say mèm mất thôi - Nathalie Borissovna kêu. - Các anh không tìm được cách nào để đón năm mới hay sao? Tôi không cần thế này, tôi bảo đảm với các anh như vậy. Tôi chỉ cần nhắm mắt lại và nghĩ, này đây đang bắt đầu một trật tự ngày tháng hoàn toàn mới, mới tinh và mới nguyên. Tôi chưa làm gì xấu, tôi chưa có thì giờ để làm bẩn năm mới. Nó đang ở trước mặt tôi như một vầng tuyết còn tươi trẻ, chưa có một vết chân người. Tôi sẽ gặp những gương mặt nào trên chặng đường của nó? Những kho báu nào đang chờ tôi ở những khúc quanh? Vâng, tôi nhắm mắt lại và tôi nghĩ – và không thứ rượu nào của các anh, thứ nặng nhất hay thứ nhẹ nhất, có thể đem lại cho các anh nhiều niềm vui và xúc động như thế!

Lúc này, người ta lại thấy ở nàng cái gương mặt đầy linh cảm đã từng khiến cho cô em yêu nàng rất mực. Trong phút giây, tất cả đều im lặng và, trong giây phút ấy, mọi người đều có chung một tình cảm như Hélène.

Vừa lúc ấy, người ta thấy đi qua hành lang một người đàn ông mặc đồ đen có khuôn mặt nhìn nghiêng như mặt con cừu, và mang một chiếc hộp đựng vĩ cầm.

-      Kìa, Samuel Iakovlevitch đấy - Nathalie nói. Nàng ra hiệu gọi anh ta.

-      Ôi, đừng, tôi xin chị, đừng gọi tên Do Thái ấy – Fédor nói nhỏ.

-      Ô, anh không xấu hổ hay sao, ông hoàng! Anh ta không phải là một người Nga sao? Giữa đêm giao thừa mà anh nghĩ thế sao?

-      Nhưng nếu chúng ta chết đói thì chính lỗi tại bọn họ – Fédor làu nhàu.

-      Lỗi tại họ ư? - Chouvaloff vặc lại. - Hãy nói lỗi của chúng ta thì đúng hơn, các đại lãnh chúa cũng như các nhà trí thức!

-      Các bạn ơi, - Anton Ivanitch nói vẻ cương quyết, - nếu các anh bắt đầu làm chính trị thì tôi đi đây.

-      Ông hoàng ơi, chớ độc ác, hãy để anh nhạc sĩ ấy đến, - Nathalie năn nỉ. - Anh ấy có một mình, khổ thân anh ấy, giữa đêm hội hè.

-      Cậu ấy có cây vĩ cầm, - Anton nhận xét.

-      Thôi được, vì tất cả các vị đều muốn thế - Achkeliani nói. Nathalie chạy ra hành lang và gọi:

-      Samuel Iakovlevitch!

Anh ta rụt rè bước vào và đến ngồi ở đầu bàn. Hai bàn tay có những móng tay nham nhở lóng nga lóng ngóng. Nathalie lấy thức ăn cho anh, hỏi anh về công việc, anh ta trả lời từng câu ngắn, vụng về. Anh chơi đàn cho một nhà hàng Nga ban đêm, ở khu Montmartre, nhưng còn gần hai tiếng nữa mới đến giờ, bởi vì nhà hàng chỉ mở cửa vào nửa đêm. Anh đi sớm hơn một chút vì muốn đi thăm một người bạn, cũng là một nghệ sĩ cello để cùng anh ta nghiên cứu một cái gì đó.

-      Một cái gì đó nghiêm túc, cổ điển ấy mà, chị hiểu chứ, rất hay, – anh vừa nói vừa hào hứng lên và ngẩng đầu. Lúc này, ta có thể nhận thấy, sau đôi mắt kính, đôi mắt sáng và đẹp của anh.

-      Này, anh bạn thân, hãy cho chúng tôi nghe một điệu gì đó - Fédor nói.

Người nhạc công nghe giọng nói trịch thượng và có vẻ phong kiến kia chực bật dậy, nhưng anh lại thấy con mắt nhìn của Nathalie Borissovna đầy thân thiện, đầy van lơn đến mức, không cần trả lời, anh đến thẳng chỗ cái túi đặt trên chiếc ghế bành, mở ra.

-      Còn em, Lénotchka, em sẽ hát nhé, - Nathalie nói.

Hélène gật đầu nhận lời với thái độ giản dị như với bất cứ việc gì.

Chính lúc đó là lúc cô Mesureux đang sốt ruột chờ bữa tiệc xong để dọn dẹp bỗng cảm thấy mình như người mất trí. Trong ngôi nhà trọ của cô, mà mới cách đây chưa bao lâu, cứ đến chín giờ là mọi người đã đi ngủ hết, trong cái phố nhỏ vốn đã vắng lặng như một tỉnh lẻ này, đột nhiên lúc này bỗng cất lên một giọng hát trẻ trung và nồng ấm – lại được những sợi dây đàn rung lên náo nức đỡ lấy – giọng hát ấy mỗi lúc càng tăng thêm sức mạnh và ngọn lửa nhiệt tình.

Giây phút sững sờ ban đầu qua đi, cô Mesureux nhảy bổ vào phòng khách. Lần này thì quá lắm, những người Nga thật sự đã vượt quá mọi giới hạn. Cô phải nhân việc này để nói với họ tất cả mọi chuyện một lần cho xong. Nhưng vừa đến ngưỡng cửa, cô tự nhiên dừng lại, hết cả kiên quyết, hết cả ý định. Tất cả, họ ngồi như những pho tượng. Người này thì tựa đầu vào bàn tay, con mắt lim dim, người khác thì đưa mắt nhìn đăm đăm vào cô, nhưng cái nhìn ấy không dừng lại ở cô, mà vượt qua cô, qua những bức tường, qua cả thành phố, qua nhiều khoảng không gian rộng lớn hơn nữa. Trên những gương mặt ấy, là một sự yên tĩnh rạng rỡ, một niềm vui tràn đầy mà cô Mesureux chưa bao giờ từng thấy. Và cô tiểu thư Hélène kia mà cô ưa thích nhất vì tính cách khác người, vì tính dè dặt, chính cô ấy đang hát và kìa gương mặt cởi mở, bừng sáng và hạnh phúc biết bao!

Cô Mesureux cảm thấy mình dứt khoát bị thua rồi. Bởi vì cô đã chấp nhận việc này thì rồi sẽ mãi mãi không có quyền nói họ về việc gì nữa! Mà làm sao lại không chấp nhận việc này được, với những con người như đang thay hình đổi dạng kia, như đang trong cơn ngây ngất, mê ly kia?

Trong khi cô đang cảm thấy trong lòng có cái gì đó như một sự sụp đổ mà không sao thoát ra được thì có ai đó chạm vào phía sau mình. Cô quay lại, hoảng hốt nhận ra cậu con trai ở tầng ba, cậu ở với ông bố trong căn phòng áp mái. Cậu ta mặt tái nhợt và mặc chiếc áo ba-đờ-xuy cài cúc đến tận cằm.

-      Cô hãy đứng yên, tôi xin cô – cậu thì thầm vào tai cô Mesureux.

Nhưng khi Hélène vừa hát xong, Fédor vụt đứng dậy và đến kéo tay cô gái già:

-      Cô là người nhà chúng tôi, cô Mesureux...

Anh bỗng ngừng bặt vì vừa nhận ra cái bóng người cao cao lờ mờ trong bóng tối của hành lang và kêu lên:

-      Hê, này Vassia! Làm gì đấy, sao không vào?

-      Không, không, tôi không thể... - Cậu trai lắp bắp.

-      Thôi! Đừng trẻ con nữa. Cậu đã xuống thì phải vào đây.

Rồi anh lấy hai tay đẩy một phát cái thân hình nhẹ tênh kia vào phòng khách, vô hình chung làm cho cậu không có cách nào chống cự lại nữa. Vassia cảm thấy như bị tra tấn.

-      Tôi không mặc quần áo tử tế – cậu làu nhàu, không nhìn ai – Tôi xin lỗi, tôi không có ý định vào làm gì cả. Khi tôi nghe thấy tiếng hát, tôi không thể cưỡng lại được. Tôi chỉ có một mình, thế là tôi khoác cái ba-đờ-xuy vào, nhưng giản đơn là tôi chỉ muốn nghe rồi lại lên phòng. Tôi xin mọi người, hãy tha lỗi cho tôi.

Chouvaloff thấy nét mặt cậu méo mó đi, hoảng sợ, đến khẽ vỗ vai cậu:

-      Bình tĩnh lại đi, đây toàn là bạn bè cả mà. Có gì quan trọng đâu. Trái lại, chúng tôi đều rất hài lòng... mọi người tiếc là cậu không đến được. Cậu ngồi xuống đi.

-      Không, không, không thể được – cậu trai lắp bắp, cố ghìm những giọt nước mắt, và cố giàu hai chân trần đằng sau chiếc ghế bành – Tôi phải lên đây!

-      Đúng vậy. Anh ấy đang mệt – Hélène nói. – Thôi anh lên đi, Vassia, năm phút nữa tôi sẽ mang trà lên.

Cô Mesureux chẳng hiểu tí gì về những câu trao đổi kia, sững sờ nhìn cậu trai chạy trốn như một con vật bị săn đuổi. Nhưng ông hoàng Fédor đã đưa một chiếc ghế và bảo cô:

-      Ít nhất, cũng còn cô, cô phải ở lại với chúng tôi. Cô dùng một cốc cô-nhắc hay Bénédictine?

Cô cuống cuồng từ chối, Fédor đến nghiêng mình trước Hélène:

-      Cám ơn cô, Hélène Borissovna, cô đã chiếm hết chỗ trong trái tim chúng tôi - Anh vừa nói vừa nhấn mạnh từng âm tiết. - Nhưng cô sắp bỏ chúng tôi để đến với Vassia thật sao?

-      Đừng giữ cô ấy - Nathalie can thiệp. - Cậu ấy rất là...

Hélène không để chị nói hết câu:

-      Sao chị lại phải bận lòng như thế, chị yêu của em. Khi em đã hứa là em giữ lời.

-      Cô làm cho tôi mỗi lúc càng thêm mến cô, thưa cô tiểu thư trẻ, - Anton Ivanitch đột ngột nói.

Không đáp lời Anton, Hélène nói vài lời cám ơn Fédor rồi bước ra.

-      Nào, nhanh lên, cho một bài gì vui để lấp cái chỗ trống kia đi – ông hoàng Achkeliani ra lệnh cho nhạc sĩ vĩ cầm.

-      Tôi rất tiếc, - nhạc sĩ trả lời, - tôi phải đi đây.

-      Đi đâu?

-      Làm việc.

-      Nhưng, vậy là chúng tôi phải ở lại đây không có nhạc, không có gì cả, chịu sao được?

Fédor thân mật nắm lấy tay anh nhạc công, vừa nói vừa cười:

-      Thú thật, tôi chẳng yêu gì những người Do Thái, nhưng anh thì tôi rất thích, thật đấy, rất thích. Tôi không buông anh ra đâu. Anh chơi đàn ở đâu?

-      Nhà hàng Samovar.

-      Tuyệt! Nathalie Borissovna, cô đến chứ, tất nhiên phải không? Và cô Mesureux? Không, thật ư? Tiếc quá. Anton Ivanitch, chúng ta có món nợ phải thanh toán đây. Cả anh và tôi đều không say. Còn Chouvaloff, chính anh ấy dẫn chúng ta đi.

-      Chiếc xe của tôi đã thuộc về anh – Chouvaloff nói – chứ không phải món tiền của anh đâu nhé. Đã thỏa thuận rồi kia mà, ông hoàng?

Mọi người vội vã đứng lên và không ai nhìn thấy nụ cười của Anton Ivanitch.

IV

Lời hứa đến thăm của Hélène khiến cho Vassia cảm thấy như tất cả các cảm giác của mình đều ngừng lại, trừ cảm giác về một niềm hạnh phúc. Cậu thật không ngờ được nghe cô nói với mình những lời như thế. Đêm nay cô ấy đẹp thế. Cô ấy sẽ là riêng của cậu. Những bậc cầu thang, ngày thường cậu phải đếm từng chiếc một, vậy mà chưa bao giờ cậu lại thấy chúng ít ỏi và dễ đi như lúc này.

Nhưng cậu vừa bước khỏi ngưỡng cửa vào buồng, thì nỗi ngạc nhiên lại nhường chỗ cho một cảm giác khó chịu, một nỗi lo. Hélène chưa bao giờ đến căn phòng này. Chỉ có cậu thường đến chỗ cô để đọc to cho cô nghe, trong lúc làm việc, những tác phẩm của các tác giả mà cả hai đều thích. Vậy thì làm cách nào để đón tiếp cô trong căn phòng đáng ghê tởm này mà làn ánh sáng nhạt nhẽo của chiếc bóng điện đã phơi trần ra toàn bộ, chẳng có gì che đậy bớt?

Khắp sàn, vứt đầy những quần áo cũ, những tờ giây viết dở. Trên tủ com-mốt, gần cái đèn cồn, thấy rõ những vết mỡ và một cái ông tiêm. Tất cả đều có vẻ nghèo khổ, buồn thảm, bẩn thỉu, kinh tởm. Vassia có cảm giác chưa từng thấy căn phòng này bao giờ. Nó bốc lên cái mùi của một ông già thiếu ngăn nắp, mùi của cảnh khốn khổ và bệnh tật.

"Cô ấy sẽ nghĩ thế nào? Cô ấy sẽ nghĩ thế nào?". Câu hỏi ấy cứ nhắc đi nhắc lại nghìn lần, với nhịp độ mỗi lúc một gấp, cứ như những nhát búa nện vào đầu cậu, tra tấn cậu. Cậu tưởng tượng ra những hình ảnh thảm hại nhất và đáng ghét nhất về cậu và cha cậu khi hai người hiện ra trước con mắt của Hélène. Gương mặt của ông Alexeï Dmitritch ngày thường rất có ý nghĩa với cậu, lúc này cậu nhìn thấy nó đột nhiên mất hết ý nghĩa dưới con mắt người khác. Thực tế, đó là một gương mặt đẹp, nhưng mềm nhũn, nhão ra, và những sợi lông úa vàng kia... Cậu ý thức được rằng cậu đang nghĩ những điều báng bổ đối với bố, nhưng cậu cảm thấy bất lực không ngăn được chúng. Đúng! Cái mũi đỏ, nhẽo nhợt, mũi của người nghiện rượu, những chiếc bít tất sã xuống và tất cả...

Một cảm giác dữ dội xâm chiếm lấy Vassia, một cảm giác mà suốt đời cậu không thể quên được, mà về sau sẽ còn làm cậu phải rên rỉ lên vì xấu hổ, nhưng lúc này, nó đầy ắp trong người cậu: cậu ghét cha mình. Tất cả lòng trìu mến kỳ diệu của ông Alexeï Dmitritch, tình yêu của Vassia đối với ông như đã khô héo đi bởi cái mùi mà một cô con gái bất chợt thấy.

Rồi, trong khi cậu cuống quýt gom nhặt những quần áo, giấy tờ vứt vào một xó, lấy một tờ báo phủ lên, thì cơn thịnh nộ của cậu lại hướng về chính cô gái ấy!

"Có điều là cô ấy có đến không? Cậu nghĩ thầm mà không nhận thấy là mình đang mong cô ấy không giữ lời hứa. Đúng thế, dĩ nhiên rồi, bởi vì cô ấy tự cho rằng mình không bao giờ nuốt lời hứa. Nhưng cô có đến cũng chỉ duy nhất vì điều ấy thôi. Nếu cô ấy bố thí cho mình điều này thì cũng là để rũ bỏ mình ra thôi. Hiển nhiên là mình cản trở cô ấy trong cuộc vui của cô ấy rồi. Với bộ mặt của mình và cái áo ba-đờ-xuy thồ lỗ kia và những chiếc giày vải..."

Cậu bất giác ấn vào ngực mình rồi lại tiếp tục tự vấn mình gay gắt hơn:

-      "Và bao giờ thì cô ấy tới? Cô ấy nói năm phút. Cô ấy nói dối.“

(Từ lúc trở về phòng, cậu thấy thời gian bất tận). Có lẽ phải một tiếng đồng hồ hay hơn nữa. Cũng là điều tự nhiên thôi, dưới ấy họ đang vui chơi thỏa thích. Cô ấy không hề nghĩ rằng mình đợi cô ấy, rằng mỗi giây phút mình đều ngong ngóng... Cô ấy chưa ốm bao giờ. Cô ấy còn hát nữa không? Không, mình không nghe thấy gì cả. Họ sợ mình quay trở lại. Một người ốm thì có gì là kỳ cục. Nếu không phải là họ thương hại mình. Ôi, không, không, mình không muốn thế. Mình cũng không muốn họ coi mình là đứa trẻ con. Mình sẽ lên. Mình sẽ nói cho họ biết..."

Cậu sắp lên một cơn khủng hoảng thần kinh thì nghe thấy tiếng chân bước ở hành lang. Như người bị bỏng, Vassia trút bỏ chiếc ba-đờ-xuy và lao vào giường nằm.

Trong khi Hélène bước vào, tay bưng một chiếc tách bốc khói nhè nhẹ thì cậu trai đưa hai con mắt bừng bừng rình xem nét mặt của cô. "Cô ấy rất khỏe! Cậu mỉa mai nghĩ thầm. Cô không tỏ vẻ gì là ghê sợ cả. Nhưng mình cảm thấy rõ là cô chỉ nghĩ đến việc quay lại với đám kia, thì cô ấy cứ đi đi, cô ấy cứ đi đi, mình không giữ".

Hélène nói:

-      Anh để tôi giúp anh dùng trà nhé! Hẳn là anh hơi mệt?

-      Cám ơn, tôi có què quặt đâu.

Vì bản thân Hélène cũng là người rất kiêu ngạo nên cô hiểu ngay Vassia buồn đến mức nào.

-      Nào, - cô vui vẻ nói, - anh biết rất rõ là...

-      Tôi không biết gì cả, - Vassia càu nhàu đáp lại, - nếu không phải là việc tôi trở thành gánh nặng cho tất cả mọi người.

-      Tất cả mọi người đều yêu mến anh...

Cậu chỉ mong cô sẽ nói "và thương anh" để cậu có thể nói toạc ra nỗi cay đắng của mình cho thỏa, nhưng Hélène chỉ nói thế rồi đưa mắt tìm một cái ghế, Không có ghế, cô đến ngồi trên cái đi-văng của ông Alexeï Dmitritch, làm những lò xo rít lên ken két.

-      Không được êm lắm - Vassia cười khẩy. - Biết làm sao được, ba tôi thích thế. Bởi vì cô đã chiếu cố đến đây, xin cô hãy chịu khó trong vài phút.

Hélène không đáp lại, đôi mắt to, bình tĩnh và sâu thẳm của cô nhìn thẳng vào Vassia, cậu quay đầu và nói tiếp, làm như chỉ nói cho riêng mình:

-      Khi Ania đến thăm tôi, cô ấy ngồi ở cuối giường tôi, cô ấy không khó chịu gì cả, cô ấy rất tốt, cô Ania ấy, rất thẳng thắn, rất hồn nhiên, người ta biết ngay cô ấy nghĩ gì.

Hélène vẫn ngồi im, nhưng đôi lông mày thanh và mịn của cô hơi chau lại. Cô cảm thấy mình sắp bùng lên một cơn giận dữ. Thế là cô bèn nghĩ đến lòng dũng cảm thường ngày của Vassia, đến tính cách ngây thơ, trong trắng và lòng tốt của cậu.

-      Bữa ăn tối của chúng tôi không thành công lắm. - Hélène nói. - Thật thế, Chouvaloff tưởng đưa đến một nhân vật hơi lạ, một kulắc chính công, nhưng thực ra lại tầm thường đến mức làm hỏng cả cuộc vui.

-      Không, không, tôi xin cô! - Vassia kêu lên. – Cô không cần phải như vậy. Không ai bắt cô phải giảm bớt những cuộc vui trong khi tôi hưởng giao thừa trong căn lều này.

-      Tôi nghĩ tối nay tôi đã làm cho anh khó chịu - Hélène thân mật nói. - Có lẽ tôi xuống nhà thì hơn.

-      A! Cô lại kiếm cớ rồi, - Vassia làu nhàu.

Nhưng cô nhẹ nhàng đặt một bàn tay lên miệng cậu, một tay vừa vuốt ve vầng trán của cậu. Hai lòng bàn tay cô mát rượi, những ngón tay nhẹ và mềm. Thế là bỗng nhiên, Vassia cảm thấy cơn bão lốc đang tàn phá đầu óc cậu dịu hẳn đi và ngừng lại. Cậu chợt thấy mình được giải thoát, thấy mình yếu ớt và sượng sùng.

-      Ôi, tôi van em, hãy ở lại! - Cậu nói nhỏ.

Cậu chộp lấy hai bàn tay của Hélène, úp mặt vào hai bàn tay ấy và cô gái trẻ cảm thấy những giọt nước mắt nóng và ướt của cậu.

-      Thế mà tôi đã nói bao nhiêu điều về em! - Cậu thì thầm, đầu không ngẩng lên. - Sao tôi lại có thể thế được! Hãy tha thứ cho tôi! Hãy quên đi! Tôi đã không tự chủ được, thật bỉ ổi. Tôi đã có những ý nghĩ... nếu mà em biết. Nhưng hình như em thương tôi với một tình thương đầy khinh bỉ..., hình như tôi đã làm em ghê tởm. Lại còn căn gác này... và cảnh khốn nạn của chúng tôi...

-      Thôi đi, Vassia thân yêu.

-      Không, không, tôi phải nói cho em biết. Tôi đã xúc phạm em và làm tổn thương em trong tâm trí của tôi và điều ấy làm cho tôi rất đau khổ. Lúc nãy, tôi đã nói đến Ania, nhưng không đúng thế, tôi rất lo cho cô ấy. Cô ấy cười vô cớ và nói huyên thuyên. Còn em thì... Ôi! Nếu tôi khỏe mạnh, nếu tôi kiếm sống cho tôi được, tôi sẽ nói với em biết bao điều!

Hélène nhìn cái gáy mảnh mai của Vassia rung rung vì xúc động, cô nghe âm thanh những lời cậu nói với giọng rên rỉ trẻ thơ cứ như chúng đang lọt qua kẽ tay cô. Cô cảm thấy một nỗi buồn thanh cao cứ như cô đang gánh lấy một gánh nặng nặng nề và cao cả. Cô thong thả hỏi:

-      Anh tưởng rằng bệnh tật hay sự nghèo túng có thể làm tôi ngần ngại ư?

Cậu vụt đứng dậy và ngắm nhìn cô, đôi môi cậu hé mở, không nghĩ được điều gì.

Cánh cửa chợt mở. Chouvaloff hiện ra và kêu:

-      Hélène Borissovna, tôi đến bắt cóc cô đây!

Đôi mắt long lanh, ông nói rất to.

-      Bắt cóc tôi? - Cô gái hỏi, chưa hiểu ra sao.

-      Cuộc vui sẽ tiếp tục ở khu Montmartre, nhưng nếu không có cô thì không tiếp tục được. Tôi được giao nhiệm vụ đưa cô về, và nếu cần, bằng sức mạnh.

Rồi ông cười vang và tiếp:

-      Tôi cũng hơi hăng hái quá đấy, quả có thế, nhưng vì họ đã bắt tôi uống rượu. Mà tôi thì chưa được họ huấn luyện bao giờ.

Hélène ngập ngừng và đưa mắt nhìn hết gương mặt tái mét của Vassia đến gương mặt Chouvaloff. Rồi cô quyết định đi theo Chouvaloff, không phải là cô bị quyến rũ bởi âm nhạc, ánh sáng và sự vui vẻ mà vì nỗi lo ngâm ngầm là đi quá sâu vào câu chuyện của Vassia, cậu trai ốm yếu kia mà cô chỉ cảm thấy thương, còn cậu ta thì lại đòi hỏi nhiều hơn.

-      Được, tôi sẽ đi với bác – cô vừa nói với Chouvaloff vừa tránh cái nhìn của Vassia.

-      Tôi biết chắc rồi, – Vassia nói khẽ với vẻ nhẫn nhục và tủi thân mà Hélène cảm thấy không thể chấp nhận được.

Trong khi quyết định đi theo Chouvaloff, cô đã muốn tránh không nói một điều thế mà lúc này cô lại nói lên điều ấy:

-      Hãy nghe tôi, Vassia thân mến – cô vừa nói vừa buộc cậu phải nhìn vào mắt cô. – Anh biết rằng tôi không nói dối bao giờ. Tôi xin nói với anh rằng ngoài chị Natacha ra, đối với tôi, không ai thân mến bằng anh. Vậy thì bây giờ anh hãy ngủ đi và đừng lo lắng gì cả.

V

Một ông già tóc trắng xóa và lưng rất thẳng mặc bộ đồng phục Cô-dắc ra mở cửa:

-      Xin mời bà theo lối này. - Ông già nói với Hélène bằng tiếng Pháp.

Rồi nói với Chouvaloff bằng tiếng Nga:

-      Cậu đỗ xe ở chỗ nào để tôi còn gọi khi có khách sộp?

-      Hôm nay bản thân tôi là khách, - Chouvaloff nói.

Rồi bước theo cô gái đang chờ để cùng vào, ông tiếp:

-      Hélène Borissovna, tôi xin giới thiệu với cô: bạn tôi, đô đốc Andreïeff.

Không hề ngạc nhiên, ông già nghiêng mình trước Hélène và hôn tay cô. Rồi ông lại đứng gác trong đêm lạnh.

Cuộc gặp gỡ này để lại trong lồng Hélène một nỗi khó chịu, nỗi khó chịu cứ tăng lên cho đến tận lúc cô bước vào phòng. Ở phòng gửi áo, phòng vệ sinh, giữa những cô trực điện thoại, những người chạy bàn, những cô bán hoa, chỉ thấy những gương mặt quá thanh tú, những giọng nói quá dịu dàng không thích hợp chút nào với những nghề của họ.

Vì không có tiền và cũng không thích, nên Hélène chưa bao giờ vào một nhà hàng như nhà hàng này và nếu cô có gặp những đồng hương của mình trong cảnh khốn cùng đáng sợ và lâu dài thì cô cũng chưa từng gặp ai phải mặc bộ quần áo phục vụ. Cô chưa có thì giờ để nghĩ thêm thì Fédor đã tiến về phía cô và kéo cô ngồi vào một chiếc bàn đầy hoa.

-      Không có cô, tôi thấy trống vắng quá, Hélène ạ, - anh thốt lên. - Không có cô, Anton Ivanitch cứ câm như thóc. Cô thấy không, chúng tôi đã hoạt động khá mạnh rồi – anh vừa nói vừa chỉ những chai sâm banh không – nhưng mới chỉ là bắt đầu thôi.

-      Mới chỉ bắt đầu một chút! - Chouvaloff đồng tình.

Sự khó chịu của Hélène càng tăng. Cô cảm thấy mình luôn luôn ở vào hoàn cảnh lạc lõng của một người khách mới đến và tỉnh táo ngồi cùng một bàn với những người say. Họ đều say, ít hay nhiều, tất cả, kể cả chị cô nữa, chỉ trừ Anton Ivanitch với con mắt trong và sắc cứ dán vào cô.

-      Hãy uống ngay một cốc đi, Lénotchka, - Nathalie Borissovna bảo em - em chưa biết sẽ có lợi như thế nào đâu.

Hélène làm theo, không phải vì thích rượu mà vì muốn được coi ngang hàng với mọi người. Nhưng vì cô không quen, nên thứ rượu vang loại tốt và ướp lạnh đã làm đầu óc cô quay cuồng. Cô bắt đầu cười không duyên cớ.

-      Nơi này cũng đẹp đấy, - cô chỉ những tấm thảm treo tường và nói.

-      Thế hả? - Fédor thốt lên.

Anh cảm thấy thỏa mãn: dĩ vãng và tương lai đều đã tiêu tan, anh lại thấy mình như xưa, dưới những ánh đèn rực rỡ, những gương mặt tươi cười vây quanh và anh ban tặng cho mỗi người một thú vui, theo ý anh.

-      Hãy đợi đấy! Hãy đợi đấy! Các bạn sẽ thấy rồi sẽ vui như thế nào, - Fédor tiếp. - Anh bạn Do Thái của chúng ta cho biết là dàn nhạc sắp bắt đầu. Rồi đến dàn đồng ca và các vũ nữ của chúng ta.

Một người đàn bà có tuổi cười gượng đến bên bàn. Bà ta cầm một lô búp bê đưa Fédor và nói:

-      Xin hãy mua tặng các quý bà, quý cô.

-      Bao nhiêu? - Fédor hỏi.

-      Ba trăm phrăng một con.

-      Rõ điên, đúng không, - Nathalie Borissovna thì thầm vào tai Fédor. - Chúng tôi không cần, chúng tôi làm những con đẹp không kém mà chỉ giá một phần ba. Có lẽ đó là những con búp bê chúng tôi đã làm cũng nên.

Fédor không nghe nàng. Anh ta đang cơn bốc đồng, đang muốn quăng tiền, quăng tiền đối với anh là một thú vui nhục thể. Cái thú vui mà anh ban phát ra đêm nay là món dự trữ cuối cùng của anh, anh còn muốn thêm vào đó một cảm giác thầm kín nữa, đó là sự thách thức cả cuộc đời này! Anh bảo bà già bán búp bê:

-      Đưa đây hai con!

Trả tiền rồi, anh bật cười hồi lâu:

-      Tôi không còn cả tiền để trả những chai rượu đầu tiên nữa. Anh Maxime, chúng ta sẽ uống bằng chiếc xe hơi của tôi, đêm nay...

Câu nói này làm Chouvaloff bừng tỉnh. Ông đẩy cái cốc mà người bồi vừa rót đầy và tuyên bố.

-      Này, ông hoàng! Đừng trông vào khoản ấy. Tôi xin thanh toán số rượu đã uống, rồi thì chúng ta đi khỏi đây!

Lúc ấy, Anton Ivanitch hích khuỷu tay vào Fédor và nói:

-      Anh còn muốn gì nữa, ông hoàng, phải đi ngủ thôi, khi chúng ta không có tiền.

Fédor nhíu mắt một lúc, gương mặt anh lúc đó có một vẻ dữ tợn đặc biệt phương Đông.

-      Maxime, anh nói, hãy bắt chặt tay tôi về tình bạn tốt của anh.

Chouvaloff vừa cười vừa bắt tay. Và đến lượt mình, Fédor bóp chặt.

-      Ôi, cẩn thận - Chouvaloff kêu lên - anh không biết anh khỏe đến thế nào ư?

Chàng hoàng tử làm như không nghe thấy. Chouvaloff rên rỉ:

-      Thôi, buông ra, lạy Chúa. Anh bóp nát tay tôi ra rồi.

-      Thế tiền đâu? - Fédor hỏi.

-      Gì vậy? - Chouvaloff không hiểu.

-      Tiền của tôi.

-      Anh muốn... Nhưng bằng cách này ư? Đó là sự đe dọa, đó là sự dã man. Vô ích!

Fédor nở vội nụ cười trong giây lát, để lộ những chiếc răng lấp lánh như răng thú dữ, anh vội vàng bóp chặt cái gọng kìm vào bàn tay Chouvaloff. Ông đau ứa nước mắt:

-      Đồ vũ phu - Chouvaloff thều thào, nghiến răng lại để khỏi bật ra tiếng kêu - Thôi, dừng lại nào - Này Anton, này Hélène, chính vì cậu ấy mà tôi chống lại việc kia. Thôi, đủ rồi, đủ rồi (ông cảm thấy các khớp xương muốn vỡ ra). Thôi đây, hãy cầm lấy những tờ bạc đáng nguyền rủa của cậu, để rồi sau đây cậu sẽ chết đói.

Bàn tay suýt gãy của ông vứt lên bàn số tiền của Fédor Achkeliani.

-      Maxime, Maxime - Fédor thân mến nói - anh thật quá yêu tôi nên mới chịu được lâu thế.

Chouvaloff đã đứng dậy để đi, nhưng Anton Ivanitch giữ ông lại:

-      Anh không bỏ rơi tôi chứ, Maximutchka? Biết bao giờ mới gặp lại nhau? Còn về cuộc trừng phạt nhỏ kia, nó cũng có lợi cho anh đấy. Anh chớ quan tâm đến người khác hơn cả họ tự quan tâm đến bản thân họ.

Lúc này, Fédor không thể đứng yên một chỗ được. Món tiền của anh làm anh như phải bỏng. Anh gọi người phụ trách nhà ăn bảo lấy một lúc sáu chai rượu, gọi Samuel Iakovlevitch và, sau khi bắt Samuel chơi liền ba khúc romance, ấn vào túi cậu ta mấy tờ giấy bạc. Rồi Fédor bắt bồi rót rượu cho tất cả các nhạc công và người phục vụ có gương mặt mà anh thích.

-      Hôm nay là ngày hội của tất cả mọi người - anh nhắc đi nhắc lại, anh say - bị kích động hơn là vì rượu. - Chúc mừng năm mới tất cả mọi người.

Các bàn đông người dần, những người Bắc Mĩ, Nam Mĩ và một người Nga. Fédor chào hai nhóm.

-      Họ lấy đâu ra tiền nhỉ. - Fédor vừa nói nhỏ vừa nhận ra một luật sư nổi tiếng không có khách hàng và một nhà kĩ nghệ phá sản.

-      Bạn thân mến ơi - Anton Ivanitch khẽ vặc lại - chắc họ cũng tự hỏi một câu như thế về anh đấy!

Anton chỉ một loạt vỏ chai để kín trên mặt bàn. Nhưng Fédor không nghe.

-      Tôi không lầm, kìa, trông, đúng là hắn, - Fédor thốt lên, - đưa mắt nhìn một người đàn ông độ bốn mươi tuổi, cao, mảnh và thanh nhã đang đi về phía dàn nhạc. Anh đứng lên gọi:

-      Micha, Micha Rizine!

Người kia rùng mình bước vài bước về phía cái bàn có tiếng gọi. Nhưng nửa đường, anh ta bị Fédor vừa vồ lấy, ôm lấy, vừa nhắc đi nhắc lại, vẻ ngây dại sung sướng:

-      Micha, Micha, số phận xui khiến hay sao! Thế mà người ta bảo cậu chết rồi.

-      Hãy yên, đồ dã man! Cậu làm nhàu tấm ngực áo và gẫy cả sống lưng tớ rồi.

-      Đến, đến ngay đây, ngồi xuống ghế, kể đi! Nathalie và Hélène Borissovna, đây là người bạn thân nhất của tôi, ông hoàng Michel Rizine.

Đó là một trong những tên Nga đẹp nhất. Ông hoàng này, mặc dầu tóc đã thưa và mặt đã hơi răn, rất xứng đáng với cái tên ấy.

-      Cậu còn nhớ những cuộc đi săn và những cuộc chơi bài ở câu lạc bộ chứ, – Fédor hớn hở nói. – Dù sao, cậu cũng thua nhiều hơn mình. Nhưng hãy kể đi, kể đi. Không, trước hết, hãy uống rượu đi. Thế... bây giờ nói đi.

-      Nhưng mình chẳng có gì để nói, bạn thân mến. Chắc hẳn tôi cũng như cậu, có lẽ chỉ có những bến cảng di tản và hành trình ra đi thôi. Mình đáp tàu của Anh ở Arkhangelsk. Rồi thì một thời gian ngắn ở Luân-đôn. Rồi thì ở Berlin khá lâu, và từ mười lăm ngày qua thì ở đây.

-      Và mỗi tối ở một hộp đêm, đúng không? Hoan hô, cậu chẳng thay đổi gì, Michel.

Rizine hơi mỉm cười:

-      Đêm nào cũng thế. Đúng, nhưng không phải vì cái mà cậu nghĩ.

-      Một người đàn bà?

-      Tất cả đàn bà.

-      Cậu ốm hay sao?

-      Không hề, bạn ơi, tôi khiêu vũ. Đúng tôi chuyên khiêu vũ thuê cho nhà hàng. Tôi bắt đầu ở Berlin, rồi các bạn tôi tìm cho một hợp đồng ở Paris. Tôi thích...

Anh ta nói với một vẻ uể oải mà không ai biết là thật hay giả.

-      Sao, thật ư? - Fédor hỏi.

-      Đúng vậy, cho nên mình mới bảo cậu đừng làm nhàu tấm áo ngực của mình. Đó là quần áo làm việc đây, cậu thấy không. Nhưng công việc này cũng có cái hay khác. Bọn mình làm việc nhưng ăn mặc sạch sẽ và lại làm việc với những phụ nữ nói chung là sạch sẽ. Mình là con vật quý phái mà, bạn ạ. Cần phải nuôi sống nó hoặc sống nhờ nó. Còn cậu?

-      Mình ấy à? - Fédor vừa nói vừa đưa mắt nhìn vào những vỏ chai – mình nghĩ rằng đây là những viên đạn cuối cùng của đời mình.

-      Và sau đó?

Achkeliani đưa tay ra hiệu là không biết và cũng không lo ngại gì.

-      Có lẽ mình có thể giúp cậu. - Michel Rizine nói. – Chờ một lát.

Anh ra hiệu cho Samuel Iakovlevitch lại gần:

-      Cậu hãy nói cho mình biết, Cherchidzé không trở lại nữa ư?

Anh nhạc công trả lời:

-      Anh thừa biết là cô nàng người Mĩ của anh ta đã cấm. Cô ấy ghen.

Fédor giật mình khi nghe người nhạc công cậu cậu tớ tớ với Michel. Nhưng Michel, bộ mặt tỉnh khô và mắt lõm vào vẫn nói chuyện tự nhiên.,

-      Này Fédor, có một chỗ cần người múa các điệu vũ Kavkaz. Những điệu nhảy ấy đã ăn vào máu cậu và mình nhớ rằng cậu nhảy điệu Lezguinka rất cừ ở câu lạc bộ.

Achkeliani là người không biết giấu những tình cảm của mình:

-      Mình nghĩ cậu điên rồi. Mình không đến một nhà hàng để nghe những tên Do Thái cậu cậu tớ tớ với mình.

Rizine nhún vai:

-      Mình có thể nói nhiều điều về vân đề này, - anh mệt mỏi nói. - Nhưng mình thấy cậu còn trẻ, lại là dân di cư.

Rồi anh quay về phía Hélène:

-      Mời cô nhảy, thưa cô - anh nói. - Ngay cả nếu cô không thích. Đó là một cách cô giúp cho tôi.

-      Anh chàng kia xúc động đến đáy tim rồi. - Anton Ivanitch thong thả nói.

Người nọ nối người kia, một đoàn phụ nữ mặc quần áo kẻ sọc và đội những chiếc khăn san sặc sỡ bước vào. Người nào cũng có gương mặt trống vắng và buồn bã.

-      Đây là dàn đồng ca của chúng tôi. - Rizine nói với Hélène - Không đến nỗi tồi...

Anh gọi tên những người đàn bà. Trong số đó có một bà nam tước, một ngôi sao ca nhạc nhẹ cũ, vợ một ông bác sĩ, một cô gái trẻ con một ông chủ ngựa đua ở Mátxcơva. Hélène cảm thấy cổ họng mình thắt lại, hỏi:

-      Họ kiếm được bao nhiêu?

-      Từ hai mươi đến ba mươi phrăng một tối. Nhưng họ còn được chia một phần puốc-boa.

Khi Hélène nhảy xong về lại chỗ ngồi, cô yên lặng một lúc lâu, hai mắt nhìn chằm chằm vào dàn đồng ca.

Cô nghĩ: "Còn mình thì vui thú uống sâm banh... Vui thú tiêu phí bao nhiêu tiền... Mình đã đến đây vì những thú vui thấp hèn thế này đây, mình đã..."

Một hình ảnh không thể chấp nhận được đã hiện ra trong tâm trí cô: một căn phòng xép và một cái giường tồi tàn, và trên giường là một cơ thể ốm yếu suy kiệt và bệnh tật.

Và bỗng nhiên, ngược hẳn với ý muốn của mình, ngược hẳn với bản năng của mình, như để trừng phạt mình, đồng thời cũng để bảo vệ mình chống lại chính mình, Hélène đã cất tiếng nói bằng một giọng dường như không phải của mình nữa:

-      Tôi có một việc cần báo cho mọi người: tôi vừa đính hôn với Vassia.

Vào lúc bảy giờ sáng, sau khi đã tiêu tán hết số tiền cho đến đồng xu cuối cùng vào rượu, vào các bài hát và các điệu nhảy rất đắt tiền, Fédor đến một quán cà phê ở đó một mình với Anton Ivanitch và bảo Anton:

-      Anton ạ, nếu anh cần thợ để làm việc thì hãy lấy tôi.

-      Đồng ý, - Anton bình tĩnh trả lời. - Thế anh thôi không nghĩ có làm ông chủ thì mới chịu làm?

Chỉ sau khi chuyến tàu hỏa bắt đầu chuyển bánh, Fédor mới nhận ra là mình vẫn còn đang mặc bộ smoking.

Anh bật cười và ngủ thiếp đi.

VI

Hôm sau, vừa thức dậy, Hélène đã có cảm giác là phải chặn ngay một mối nguy hiểm cấp bách mà số phận sẽ đè nặng lên cô. Cô mở mắt, gặp ngay cái nhìn tư lự của người chị gái nằm dài bên cạnh, và cô nhớ lại. Cô đã đính hôn với Vassia, hay nói đúng hơn, cô đã tuyên bố là mình đính hôn với Vassia, bởi vì chính cậu ta chưa biết gì về việc này. Sự kiện này rất nghiêm trọng, mối đe dọa này nghiêm trọng đến mức khiến Nathalie cứ nằm bất động và câm lặng, lẽ ra, như mọi ngày thì nàng phải ôm hôn cô và bắt đầu một ngày mới bằng cách nói một câu trìu mến và vui vẻ.

Thoạt đầu, Hélène hoảng sợ. Đêm qua, giữa đám người bị kích động vì say rượu, Hélène bị tác động bởi âm nhạc, vì mệt mỏi và chán ngán, tưởng rằng mình đã quyết định một việc không thể đảo ngược được và dễ thực hiện vì đó là một việc điên rồ. Nhưng bây giờ, giữa ban ngày, trong khi làn không khí mạnh mẽ của buổi sáng mùa đông tràn vào qua cửa sổ, cô có cảm giác mình bị mắc bẫy, và cứ nhắc đi nhắc lại mãi một câu: "Điều gì sẽ xảy ra đây? Điều gì sẽ xảy ra đây?".

Hélène chưa bao giờ nghĩ đến chuyện cưới xin. Tuổi mới lớn của cô bắt đầu vào những ngày đầu của cuộc cách mạng Nga. Thái độ coi thường của nhiều người đối với những cuộc hôn thú hợp pháp, thái độ vô tâm và dễ dãi của họ trong quan hệ tình dục khiến cho cô không bị ràng buộc bởi sự tôn trọng những mối quan hệ xã hội. Nhưng không gì có thể làm tổn thương đến nhu cầu của cô muốn có một tình yêu với tất cả sức mạnh của tâm hồn và thể xác. Đó là kết quả của sự giáo dục tình cảm và bản tính đòi hỏi cao của Hélène, cũng là ảnh hưởng của tính mơ mộng của Nathalie nữa. Không phải cô sợ từ đính hôn. Lúc này cô cảm thấy Nathalie chú ý đến từng thay đổi trên nét mặt cô – điều này làm cô ngượng nghịu cứng cả người – mà là sợ bất cứ điều gì từ ấy có thể gợi ra trong ý nghĩ của người khác, nhất là của Vassia.

Vì rằng cô không yêu cậu ấy. Cô không yêu cậu ấy. Vậy thì sao? Giả vờ một tình cảm mà mình không có ư? Cô không thể nghĩ đến điều ấy.

Vậy thì... Lấy cái cớ gì để che đậy cho cái hành động điên rồ kia? Tình thương ư? Sự trìu mến ư? Cậu ấy có muốn thế không?

Hy vọng rằng Vassia có thể từ chối làm cho Hélène đỡ căng thẳng một chút. Nhưng tiếp ngay sau đó là một nỗi chán ghét đến mức ghê tởm đối với chính mình. Như thế là cô đã tự cho mình đóng vai trò một người an ủi ư?

Như thế là cô đã phô bày sự tận tâm của mình với những tính toán hèn hạ nhất giữa cảnh ồn ào bẩn thỉu của một quán ăn đêm ư?

Hay là cô đã hèn nhát đến mức bắt một cậu bé ốm yếu phải gánh cái gánh nặng của một câu nói cuồng loạn của cô? Nhưng việc gì cô phải tự dằn vặt thế? Về căn bản, không có gì khó. Vassia không biết gì cả. Đối với cậu, chưa có gì thay đổi cả. Vậy thì có chuyện gì đâu? Cô chỉ cần – hoặc nếu cô thấy việc này quá khó thì nhờ chị cô – nói với Chouvaloff và Fédor rằng đó chỉ là một ý nghĩ kỳ cục lỡ phát ra giữa cuộc vui ồn ào, mà cũng đã tắt ngấm cùng cuộc vui ấy, thế thôi!

Đúng! Hiển nhiên đó là giải pháp đúng nhất. Sao cô không nghĩ ra sớm hơn?

Hélène khẽ chống khuỷu tay nhỏm dậy, chuẩn bị một câu nói có thể giải thoát cho mình, cho mình trở lại là mình. Nhưng đáng lẽ nói những lời có lợi thì, khi trông thấy đôi mắt lo lắng của Nathalie nhìn chằm chằm vào cô, cô lại chỉ nói được có thế này:

-      Chị Natacha, đêm qua chị có ngủ ngon không?

-      Không, – Nathalie vừa nói vừa quàng tay vào cổ em, – chị không ngủ được. Chị nghĩ đến em, em thân yêu ạ. Em vẫn quyết định thế ư?

Nếu Nathalie đợi một lúc nữa, nếu nàng để cho hơi ấm của cơ thể nàng ngấm vào cơ thể của Hélène và nhẹ nhàng làm tan cái cảm giác tê cứng trong người cô đi, nếu nàng để cho cô có thì giờ nói dần dần lời thú tội của cô, thì có lẽ cô gái có thể đính chính lại lời tuyên bố của cô đêm qua. Nhưng câu hỏi của người chị đã đánh quá thẳng và quá nhanh vào tính kiêu ngạo cố hữu của cô.

Đó không phải là tính kiêu ngạo thông thường, do phản ứng với ý kiến người khác mà đó là một tâm nguyện về cái đẹp bên trong, về lòng trung thành với bản thân, là sự khăng khăng không nhân nhượng trước những điều đã cam kết. Hélène mang trong mình một nhân vật lí tưởng mà cô đã ôm ấp, rèn luyện từ lâu và cô muốn luôn luôn nâng cao con người mình lên ngang tầm nhân vật ấy. Luôn luôn cô cảm thấy nhân vật lí tưởng quá hoàn thiện và quá khó tính ấy phán bảo cô nhiều lời giải đáp:

- Chị kỳ lạ vậy! - Hélène bảo chị. - Làm sao chị lại muốn em thay đổi ý kiến?

Cô định mỉm cười, nhưng quá gượng gạo khiến Nathalie phải nhắm mắt lại. Nàng không thể làm gì được khi thấy cái nếp hằn giữa hai lông mày của Hélène hằn sâu xuống. Và chính Hélène, cô có thể làm gì chống lại cái tật của bản thân mình?

Vì thế cho nên, mặc dầu hai chị em đều trìu mến lẫn nhau và dù rằng hai chị em không ai lừa dối ai, cả hai cứ nằm sát bên nhau mà không nói câu nào.

May sao, hai chị em có một món đặt hàng khẩn cấp phải làm ngay. Chưa bao giờ hai chị em lao vào công việc tất bật thế. Họ cố gắng cố đưa nhanh những ngón tay, tìm tòi màu sắc, cố chọn những mảnh vải tươi mát để tạo được trên váy áo của những con búp bê một ý tưởng gì đó mà họ không muốn giữ quyền chủ động nữa. Và họ đã thành công.

Tuy nhiên, thỉnh thoảng Hélène vẫn tự hỏi mình sẽ báo cái tin kia cho Vassia như thế nào? Cô không thể hình dung ra giây phút ấy. Nhưng ngay về chuyện này thì công việc lao động chân tay cũng giúp ta rất nhiều. Vì sự khẩn cấp của nó cũng cho ta một kỳ hạn... một kỳ hạn cho đến chiều. Từ giờ đến chiều, cô sẽ xem sao.

Bỗng nhiên, một ý nghĩ không thể chấp nhận được nhói lên trong đầu óc Hélène: Chouvaloff không phải đến khám bệnh cho Vassia hay sao? Ông có nói cái tin đính hôn ấy như một việc rất tự nhiên không? Mà Vassia thì chưa biết tin ấy. Chẳng phải đó là một việc đã rồi ư?

Hélène rùng mình cảm thấy mình bị khống chế – ngay cả trong thời hạn mà mình được phép – bởi một cái bẫy định mệnh do chính mình giăng lên, bằng một câu nói chính mình lỡ phát ra một cách vô trách nhiệm nhất. Vậy mà phải tuân theo cái bẫy ấy, không được suy nghĩ, không được tìm cách thay đổi chiều hướng của nó.

Trước cửa buồng Vassia, cô dừng lại, bối rối. Cô không nghe thấy tiếng động gì. Ông Alexeï Dmitritch và chàng trai chắc là còn ngủ. Cô có nên đột ngột xông vào giấc ngủ của cậu và kêu lên: "Vị hôn thê của anh đây" không? Nhưng nếu cô bỏ đi, có thể Chouvaloff sẽ đến.

Cô đứng tần ngần mấy phút. Hélène cảm thấy, từ trong sâu thẳm của tâm hồn mình, dâng lên một nỗi tức giận mà khi còn nhỏ nó thường khiến cô đấm mạnh vào tường sây sát cả nắm tay.

"Phải chấm dứt không thì mình phát điên mất", cô lẩm bẩm một mình, rồi gõ cửa.

Gương mặt kém ngủ của ông Alexeï ló ra giữa cánh cửa hé:

-      Cháu muốn nói chuyện với bác một phút – Hélène nói vắn tắt – Chỉ với mình bác. Cháu xin đợi ở đây.

Khi ông Alexeï ra hành lang, khoác trên mình chiếc ba-đờ-xuy muôn thuở, Hélène vừa tuyên bố vừa nhìn ông với vẻ thách thức kỳ lạ:

-      Hôm qua, cháu đã báo với mọi người rằng cháu là vị hôn thê của Vassia. Nhờ bác nói với Vassia và bác xem anh ấy có bằng lòng không? Buổi chiều, cháu sẽ lại. Bác đừng nói gì nữa, cháu cấm bác đấy.

Suốt ngày hôm ấy, cô không làm việc. Cô không thể đứng yên, và sự có mặt của Nathalie làm cô khó chịu. Cô ra phố nhiều lần để mua những thứ linh tinh và không ăn bữa sáng. Vào lúc bốn giờ chiều, cô đến quán trà Nga ở phố Miromesnil là nơi đã đặt cô nhiều chuyến hàng quan trọng nhất.

Đến đây, cô được tin là công việc làm ăn của họ đang chững lại, trong một vài tuần tới, khách hàng không cần búp bê nữa. Cô nghe tin ấy mà chẳng hề quan tâm gì, mặc dầu tin ấy sẽ làm cho cuộc sống của hai chị em càng bấp bênh hơn nữa, rồi cô đi bộ về phố Passy.

Hoàng hôn đang phủ bóng lên thành phố, chính cái thành phố mà bao năm nay Hélène đã từng ngưỡng mộ khi nghe tên, cái thành phố đã từng quyến rũ bao nhiêu trí tuệ con người, đã từng như một viên nam châm thu hút bao nhiêu mộng ước trên toàn thế giới.

Và cô, Hélène, với tất cả sức mạnh của trái tim mình, cô, người đã nuôi bao nhiêu hy vọng và mong ước vô biên và mơ hồ, và còn đẹp hơn nữa, thế mà cô đã đến với quán trọ Mesureux nhỏ nhoi để trói buộc cuộc đời mình một cách khốn khổ ở đấy.

Hélène chợt nhận thấy niềm hy vọng khốn khổ lúc sáng nay đã từng làm cô ghê tởm lại vừa trở lại. Và lần này, cô không còn sức để đẩy lui nó lại. Nỗi thất vọng đã thắng sự đắn đo. Ôi! Giá mà Vassia có đủ thông minh để nhận ra hoàn cảnh, có đủ niềm kiêu hãnh sơ đẳng để từ chối đề nghị của cô – đề nghị này cậu ta không thể nào không cảm thấy đó chỉ là một sự bố thí!

Bây giờ thì Hélène sẽ chấp nhận và mong muốn lời từ chối đó. Cô càng nghĩ, càng thấy sự từ chối đó có thể thực hiện được. Cái cách cô đã nói với ông Alexeï Dmitritch không thể hàm ý một câu trả lời khác được. Thái độ của một cô gái đang yêu có thể nào lại như thế được không?

Vassia phải từ chối. Cậu không tìm cách để gặp cô sớm hơn... đó là chứng cớ... Thế là cuộc đời lại sẽ mở ra cho Hélène như một vòm cầu khổng lồ.

Cô rảo bước, rồi, không thể chờ đợi lâu hơn nữa câu trả lời mà cô đã để hết tâm trí để chờ đợi. Cô muốn lên một chiếc xe buýt. Vào giờ này các xe đều đầy ắp. Và mặc dầu ở phố Miromesnil, người ta đã nói cho cô biết cái tin không hay về công việc, cô vẫn cứ gọi tắc-xi.

Về đến nhà trọ, không dừng lại ở buồng mình, cô lên ngay tầng tận cùng. Vassia ở nhà một mình, ông Alexeï phải đến tòa báo. Hélène thích như vậy hơn. "Không có người chứng kiến, cậu ấy sẽ dễ nói hơn". Cô nghĩ thầm.

Suốt ngày hôm ấy chưa có lúc nào cô có gương mặt đáng tin cậy và thư giãn như lúc này.

- Em đẹp biết bao! Và tốt quá !

Hélène cảm thấy, phút giây này, trong người cô như không còn chút sinh lực nào nữa. Giọng nói và con mắt ngây ngất của Vassia cho thấy quá rõ điều mà cậu không thể diễn tả bằng lời. Cậu như bị niềm hạnh phúc quá lớn đè lên.

Cái bẫy đã sập lại bên trên hai người.

Khi Hélène tìm lại được dòng suy nghĩ của mình, cô thấy mình thật đáng mỉa mai. Làm sao cô lại có thể cho rằng Vassia không nhận? Cậu ấy cũng kiêu ngạo, nhưng ai lại có đủ kiêu ngạo để vứt bỏ hạnh phúc của mình.

-      Em thật rộng lượng biết bao! - Cậu nhắc đi nhắc lại mãi câu nói với lòng biết ơn và tình yêu sâu sắc khiến cho Hélène cảm thấy như bị tra tấn.

Nhút nhát, vụng về, cậu kéo cô gái lại gần để hôn cô, nhưng khi cô thấy gương mặt có làn da quá trắng của cậu sát lại, cái cổ quá mảnh mai và quá lộ hầu, Hélène vội đẩy nhẹ khiến hai cánh tay của Vassia tự buông ra.

-      Ấy, ấy, - Hélène khẽ nói, với một nụ cười thảm hại, - tôi không có thói quen.

Rồi thì rất nhanh, nhìn chăm chăm vào một góc phòng, cô bắt đầu kể lại những chuyện của đêm qua.

Nào ông hoàng Rizine... những ca sĩ của dàn đồng ca... nào là nhạc công Samuel Iakovlevitch. Cô như muốn đưa vào, chứa đầy căn phòng tất cả hình ảnh của những con người ấy, như để dựng họ thành một cái tấm chắn giữa Vassia và cô.

***

Từ đó, diễn ra giữa hai người những mối quan hệ kỳ lạ: dường như không bao giờ họ nói về chuyện đính hôn của họ. Với Hélène, đó là một nhu cầu nội tâm. Còn với Vassia, cậu mù mờ cảm thấy rằng chỉ có sự im lặng mới cứu vãn và có lẽ làm đậm thêm cái bóng mỏng manh của niềm hạnh phúc của cậu. Từ lúc cha cậu báo cho cậu biết quyết định của Hélène, bản năng đã bảo cậu là không nên nghĩ đến điều đó. Cần phải đón nhận điều đó một cách mù quáng như là một phép lạ, nếu không, nó sẽ biến mất và dù có xảy ra điều gì nữa, vẫn nên ngoan ngoãn chiều theo ý muốn của cô gái. Tình yêu của cậu đầy tin cậy và rất khiêm nhường, dù được thỏa nguyện chỉ bằng lời hứa của Hélène thôi, cậu vẫn chấp nhận không ngạc nhiên, không đau buồn và rất tự nhiên, như không có gì thay đổi trong mối quan hệ của họ.

Bây giờ cậu gặp cô mỗi ngày nhiều lần, hoặc cô mang công việc đến chỗ cậu, hoặc cậu đến buồng của hai chị em cô, ngồi cùng với họ. Sự kín đáo và niềm vui ngây thơ nảy nở trong toàn bộ tâm hồn cậu đã khiến Hélène cảm động. Cô tỏ ra dịu dàng với cậu, cô âu yếm cậu như tình mẹ con, và Vassia chưa từng bao giờ được biết một người đàn bà nên không làm sao tách bạch được rõ ràng đâu là cái tình cảm thực của cô và đâu là tình yêu. Tình trạng đó càng làm tăng lên và đảm bảo sự yên tâm của Hélène. "Bởi vì mình đem đến cho anh ấy từng này hạnh phúc, mình bớt phần có lỗi với anh ấy". Cô thầm nghĩ như vậy và không nhận thấy mình càng ngày càng dấn sâu thêm vào câu chuyện.

Ít lâu sau, tình thân thiết giữa hai người càng thắt chặt thêm do một hoàn cảnh khách quan. Công việc buôn bán búp bê không đảm bảo được cuộc sống của hai chị em, họ phải tìm thêm việc khác. Qua môi giới một người bạn Nga của Chouvaloff, cũng là bác sĩ, nay là lao công trong một nhà an dưỡng ở Neuilly, họ được biết nơi này đang cần một nữ y tá. Nathalie Borissovna, trong chiến tranh đã có bằng của Hồng thập tự, nàng đến nhận việc này.

Cuộc chia tay giữa hai chị em như một định mệnh lại kéo Hélène và Vassia thêm gần nhau. Những điều suy nghĩ, những cuộc chuyện trò, những cuộc trao đổi vụn vặt luôn luôn diễn ra và tích lũy lại kết thành những sợi dây liên hệ khó nhận thấy nhưng lại rất bền chặt, và Hélène đã quen cùng Vassia sống qua những thay đổi ấy. Sự có mặt của cô trở thành có ích, có lợi cho Vassia. Tuy thế, mỗi lúc chia tay với cậu là cô quên cậu ngay.

Ba tháng ròng đã trôi đi như vậy.

Một buổi sáng tháng tư, khi sắp bước vào phòng Vassia, Hélène nghe thấy bên trong có một giọng nói không phải là của cậu, cũng không phải của ông Alexeï Dmitritch, nhưng nghe quen quen. Bước vào, cô ngạc nhiên thấy ông hoàng Fédor Achkeliani ngồi trên giường của Vassia.

-      Anh đã làm giàu xong ở vùng ấy rồi ư? - Cô hỏi.

-      Chỉ giàu ở chỗ hỏng đôi bàn tay mà thôi, cô Hélène ạ, - Fédor vui vẻ đáp. - Nhưng tôi cho rằng Anton Ivanitch đã đánh hơi rất giỏi. Cậu ấy, chỉ ít lâu nữa sẽ giàu thật sự. về phần Anton, cậu ấy cũng nhờ tôi cúi chào cô và nói với cô rằng cậu ấy lúc nào cũng nghĩ đến cô.

-      Có phải vì sự ủy thác ấy mà anh về đây không?

-      Tôi thì tôi đã xong việc với anh ta rồi. Cảm ơn Chúa. Tôi về đây là vì cuộc biểu diễn djiguitovka⁹.

Anh nói từ ấy với một niềm kiêu hãnh và hứng thú say sưa đên mức Hélène không dám thú nhận rằng mình không hiểu từ ấy nghĩa là gì.

Ông Alexeï Dmitritch đã đến gỡ bí cho cô.

-      Ông hoàng đang giải thích cho chúng tôi về tất cả công việc của anh ấy thì cháu đến, và bác đang ghi chép để viết bài cho tờ báo của bác. Chúng tôi tiếp tục công việc có làm phiền gì cho cháu không?

-      Thưa bác, trái lại ạ – Hélène nói. – Nhưng trước hết, ông hoàng ơi, hãy để tôi khen anh về gương mặt mà anh mang từ nơi ấy về đã.

Đúng vậy, người ta thấy trên gương mặt có gầy đi và rám nắng của Fédor một vẻ trẻ trung và một sức khỏe mới, nhất là cái vẻ giản dị và sâu sắc mà công việc lao động vất vả ở ngoài trời đã đem lại cho anh. Anh mỉm cười vội, cám ơn Hélène và quay về phía Alexeï Dmitritch. Điều anh muốn nói đang cuốn hút anh hoàn toàn.

-      Các vị đều biết thế nào là một djiguite (gi-ghít). Đây là một từ ở Kavkaz chúng tôi, nhưng nó đã trở thành từ Nga, bởi vì không có từ nào khác để chỉ một kỵ sĩ đích thực muốn làm trò gì với con ngựa của mình cũng được. Loại djiguite ấy, ở đây chỉ có vài người trong số những người Cô-dắc di cư ở Pháp. Có những người đi làm bồi ở khu Montmartre, những người khác thì đi cày ở Gironde, có những người bán hoa ở Nice, những người khác thì đi gỡ mìn, gỡ đạn như ở chỗ tôi. Giờ đây, có một ông tướng cũ có ý muốn tổ chức cho họ lại cưỡi ngựa và để cho châu Âu thấy là họ biết làm những trò gì trên lưng ngựa. Ông tướng ấy đã thỏa thuận với một ông bầu, đã gọi một số chàng trai mà ông ta biết và cho họ tập luyện. Và chúng tôi sẽ bắt đầu ở Paris trong ít hôm nữa. Chà! Nếu các vị biết con ngựa của tôi, các vị, các vị sẽ mê tít.

Mặt anh rạng rỡ lên vì vui mừng. Câu chuyện bất cứ nói về cái gì, anh cũng trở lại bằng được cuộc biểu diễn đang chuẩn bị. Cuộc biểu diễn có được trả nhiều tiền hay không, nó có hiệu quả sân khấu hay không, điều ấy, với anh, không quan trọng. Chẳng phải đây là một cuộc thi sức mạnh và tài khéo đầy nguy hiểm đấy ư? Ở trên đời này, còn gì cao quý hơn là một kỵ sĩ đẹp trên lưng một con ngựa đẹp?

Rồi anh ra đi và nói:

-      Từ nay đến ngày biểu diễn, tôi không gặp lại các vị nữa. Phải luyện tập. Các vị biết đấy! Phải luyện lại các đầu gối, bắp chân, cổ tay cho chuẩn xác. Tôi sẽ gửi vé cho các vị. Tối hôm ấy, chúng ta sẽ gặp nhau ở đó.

Sau đó vài hôm, Chouvaloff bảo Hélène:

-      Cô đã làm một việc kỳ diệu. Tôi vừa khám bệnh cho Vassia. Cậu ta khá hơn nhiều lắm! Với những người bị thần kinh kiểu ấy, luôn luôn có những nguồn lực bất ngờ. Nếu một nỗi buồn có thể giết chết họ thì một niềm hạnh phúc lại chữa họ khỏi bệnh.

Chàng trai Vassia hơi thất vọng khi được biết Hélène đã hay tin này rồi.

-      Tôi rất muốn tự mình báo tin này cho em – cậu thốt lên. – Nhưng ông Chouvaloff có nói với em rằng tôi sắp có thể làm việc được không? Không ư? May quá, em biết rằng tôi vẽ không tồi và tôi nghĩ có thể nhờ những bạn của ba tôi tìm giúp việc làm cho những ca-ta-lô thời trang. Nếu được, tôi sẽ kiếm sống được tốt và bấy giờ thì – cậu đưa mắt nhìn như van vỉ Hélène, thấy cô mỉm cười và cậu nói vội một mạch cho xong – bấy giờ chúng ta có lẽ có thể cưới nhau.

Cô không đáp, nhưng không ngừng mỉm cười.

* * *

Khi Fédor gửi vé mời đến, Vassia đã có thể đi với Hélène đến dự cuộc biểu diễn djiguitovka. Họ chưa ăn cơm xong thì Chouvaloff đã đến tìm.

-      Mặc kệ các người – ông thốt lên dọc đường – tôi không muốn bị muộn.

Thái độ sốt ruột của ông làm Hélène và Vassia ngạc nhiên. Nhưng Alexeï Dmitritch rất hiểu ông bác sĩ.

-      Cả hai còn quá trẻ, – ông nói, chủ yếu là với Hélène, bao giờ nói với cô, ông cũng tỏ vẻ vô cùng biết ơn – Các bạn chưa thể biết cái đó như thế nào. Bác còn nhớ đặc biệt cuộc biểu diễn djiguitovka trước nhà thờ Orenbourg, do những người Cô-dắc vùng Oural trình diễn. Đẹp biết bao! Miễn là những diễn viên hôm nay đừng làm bác quá tiếc những diễn viên ngày trước là được.

-      Nào, nhanh lên, nhanh lên – Chouvaloff cắt ngang – xe của tôi vẫn để nguyên không tắt máy kia kìa!

Cảnh tượng diễn ra trên một sân vận động lớn ở cửa ngõ của Paris. Khi Hélène và mọi người cùng đi đã ngồi vào chỗ, họ nhận thấy ba phần tư các bậc vẫn còn trống. Vassia và Hélène ngạc nhiên thấy mình lấy thế làm buồn, cả hai đến dự cuộc biểu diễn với thái độ không lấy gì làm háo hức lắm, ấy thế mà đã bị nó cuốn hút rồi và đã quan tâm đến việc nó có thành công hay không. Khi cả hai cô cậu vừa nói lên nhận xét ấy thì Chouvaloff bảo:

-      Lòng kiêu hãnh dân tộc mà! Các bạn ạ, biết làm sao được! Này, tôi vốn là người theo chủ nghĩa xã hội, và hiện nay vẫn vậy, chúng ta sắp xem những kẻ hoang dã làm trò – mà đúng là những kẻ hoang dã thật – tôi thấy lúc này họ thân thiết với tôi hơn tất cả những quyền về con người và của người vô sản. Nhưng đừng sợ, chúng ta đến sớm mười lăm phút và các ghế sẽ chật người, tôi bảo đảm như vậy. Không có gì làm cho người ta thích bằng những cảnh diễn chiến tranh và bạo lực, ngay cả với những người trưởng giả nhất của các nước.

Đó là một buổi tối mùa xuân nhuốm một vẻ vừa chua chát vừa êm đềm. Phía trên những bóng điện, bóng tối lại hình thành, một cõi đẹp huyền bí đầy sao. Trên lối đi rộng lớn của sân lấm tấm cỏ non, mấy cái bóng nhỏ xíu của vài người đàn ông mặc đồng phục Cô-dắc đang đi lại và nói chuyện. Đằng sau tấm ba-rie của hậu trường, có tiếng những con ngựa bị nhốt đang hẩy phì phì.

-      Cảnh thật huyền bí, cứ như ánh tràng, các bạn thấy không? - Chouvaloff nói.

Như một luồng run rẩy chạy giữa hai vai của Vassia, Hélène cởi chiếc khăn quàng bằng lông thú của mình và quàng cho Vassia. Cậu để yên cho cô làm, như vậy êm dịu biết mấy, mặc dù cậu run lên không phải vì rét mà vì sốt ruột muốn được cảm thấy một cái gì đó mà cô đang mặc đặt lên da thịt mình.

Sân vận động mỗi lúc mỗi đầy người và một dàn nhạc đứng tít trên đỉnh các bậc cho nổ bùng lên những nhịp kèn đầu tiên. Tất cả các con mắt đều hướng về chỗ một cái ngách cao và tối om, nơi sẽ hiện ra những chàng kỵ sĩ. Tiếng oang oang của một cái loa báo tin:

- Cuộc diễu hành của các kỵ sĩ Cô-dắc!

Tất cả im phắc một lát, rồi từ trong bóng tối mà người ta đoán là đầy người và ngựa, cất lên, như từ xa đến, một khúc ca rất khẽ khàng. Nhưng khẽ thế thôi cũng đủ làm rùng mình những người Nga rồi. Họ đều thuộc bài hát ấy. Đó là bài hát của đất nước họ, một lời than vãn về chiến tranh, nồng cháy và trinh nguyên, đang tràn ra lối đi như một làn sóng nhịp nhàng. Tiếng hát mỗi phút mạnh thêm. Lúc này người ta nhận rõ tiếng thở dài ánh ỏi của những ống sáo, tiếng dồn dập của những mặt trống, tiếng vang rè rè của những não bạt. Và những nhạc công từ trong cái hố huyền bí xuất hiện. Đám đông reo lên ào ào chào đón họ, cái tiếng rào rào ấy êm dịu biết bao cho trái tim của Hélène. Họ đều cao lớn và mặc quần áo sắc màu rực rỡ. Họ bước những bước rất gọn và rất nhẹ như chính họ được tiếng nhạc của họ đưa đi. Sau họ là một tiểu đoàn mặc toàn màu tía Cô-dắc. Những chiếc áo dài có nếp phồng bay phơ phất bó chặt những thân hình, mở rộng những tấm ngực, và trên ngực lấp lánh hai hàng túi đạn. Tất cả những con người ấy đều có thân hình tuyệt mĩ, họ tiến bước ngẩng cao đầu, một kiểu bước vừa dễ dàng vừa như múa.

Màu sắc khỏe khoắn của quần áo, ánh sáng của các đường thêu và các binh khí, sự thống nhất chính xác của các động tác, tất cả ở họ toát lên sức mạnh, sự hài hòa của các cơ bắp và sự linh lợi đặc biệt của các tộc người quen chinh chiến. Dòng người kéo dài vô biên như một con rồng màu hồng uốn khúc vòng quanh đường đua.

Bỗng nhiên, người khổng lồ dẫn đầu đoàn quân chợt quay mặt lại và vừa đi giật lùi vừa giữ đúng nhịp, giơ cao bàn tay. Như được đánh thức dậy, một tiếng hát vọt ra từ những bộ ngực to lớn và rắn chắc.

Nhạc tắt đi và chỉ có tiếng hát dâng lên. Tiếng hát đi từ những cung thanh nhất, nữ tính nhất đến những cung trầm nhất, đục nhất, nhưng tất cả đều hòa trộn thành một dàn-nhạc-oóc hát tiếng người.

Đó là bài ca chiến đấu của những người Cô-dắc sông Đông. Bài ca trong sáng, mãnh liệt, bao dung và chứa đầy định mệnh như cái chết. Ngay những người chỉ cảm được giai điệu cũng bị vẻ đẹp của nó chinh phục ngay. Vậy thì những người hiểu thấu từng lời của nó như Hélène và những người cùng đi sẽ xúc động đến đâu. Cao quý và giản dị như dân tộc đã tìm ra nó, bài ca ấy, bằng những câu thẳng thắn nói về cuộc ra đi tới những cánh đồng của sông Đông, về quy luật lòng dũng cảm đặt ra cho những người lính, về những khúc xương đánh dấu những con đường.

Vassia đã nắm lấy bàn tay của Hélène cũng nóng và xúc động như cậu. Cả hai đều hoan hỉ và choáng ngợp. Chắc hẳn là trong cuộc biểu diễn này, cũng có chất sân khấu, hẳn là người ta đã chất đầy trang kim và vẩy vàng lên quần áo, và người ta đã chọn những màu sắc gắt nhất, nhưng bọn trẻ không hề thấy thế là chướng. Trái lại, tất cả ánh sáng chói lọi ấy, những màu sắc sặc sỡ ấy đã làm sống dậy trong họ những hình ảnh ngây thơ trong những cuốn sách thời thơ ấu: Tarass Boulba, những người Zaporogues, Stenka Razine và Stenka Razine.

Giữa đám đông màu xám của những thành phố lớn, một sắc đỏ bừng bừng dũng khí đã dâng lên. Chính đó là lúc xuất hiện những kỵ sĩ. Những người này không giống nhau về trang phục, mỗi người mặc một bộ quần áo tiêu biểu của bộ lạc. Họ lại đến từ tất cả các bậc thang của nước Nga mênh mông: những bộ lạc sông Đông, những bộ lạc vùng Cubăng, vùng Đơniextan và Uran, vùng sông Amua. Và những tấm áo dài màu lam, màu trắng, màu đỏ tươi bay phấp phới trên lưng ngựa.

Và họ ngồi rất tự do, như được đúc liền với bộ yên đến mức họ như nối dài thêm thân hình con ngựa. Đi đầu là một kỵ sĩ cưỡi con ngựa trắng và mặc toàn đồ đen. Những tiếng hoan hô rì rầm kéo dài và tràn lên những bậc ngồi khiến Hélène đột nhiên bối rối lạ kỳ vì cô nghĩ thầm "Đúng là Fédor rồi!".

Đoàn kỵ sĩ chưa tiến đến ngang chỗ cô ngồi và cô chưa thể nhìn rõ gương mặt mà trăm con mắt đang dồn vào, nhưng cô tin chắc vào linh cảm của mình. Và khi người ấy đi qua trước mặt cô, dưới chiếc mũ lông thú, anh ta đẹp một vẻ đẹp sâu xa, đẹp không chịu được và giống như một con chim ưng đen, đến mức cô không ghìm nổi kêu lên.

Lập tức, hàng nghìn tiếng reo đáp lại. Nhưng chàng hoàng tử đã nghe thấy tiếng reo đầu tiên chào đón chàng. Anh quay đầu lại, nhận ra Hélène, đôi mắt cười với cô, và tiếp tục lao đi.

- Kìa trông, những cái miệng, những cái miệng lạ chưa! Nhìn kìa Alexeï Dmitritch – Chouvaloff thì thầm với vẻ trìu mến say sưa – Trông có khiếp không?

Chouvaloff chỉ những kỵ sĩ lao theo sau Fédor, và ông nhà báo già trả lời rằng thật vậy, ông rất hiếm khi thấy được một tập hợp những gương mặt dữ dội như thế! Những cái mũi Mông cổ, những cái miệng như miệng thú dữ, những gương mặt nhìn nghiêng hoang dã, những con mắt trung thực nhưng tàn nhẫn như những lưỡi dao – những lưỡi dao sặc mùi mạo hiểm, sự cuồng nhiệt điên rồ và sự hung dữ tự nhiên nhất, Trông thấy họ, hai người bạn nghĩ đến những cuộc tàn sát kinh khủng vừa tàn phá mấy năm trước đây cả vùng Galicie¹⁰, cả vùng Sibérie và cả vùng Ukraina. Và hai người, Chouvaloff và Alexeï Dmitritch đều nghĩ không biết những con người kia đã đi qua những bãi xương cốt nào để về đây biểu diễn trên cái sân diễn thanh bình này?

Khi cuộc diễu hành chấm dứt, tất cả, nhạc công, ca sĩ và kỵ sĩ từ từ biến vào trong cái ngách trước đây họ đã đi ra, và bài ca chiến tranh nhỏ dần rồi tắt.

- Cuộc diễu hành đã rất chỉnh – Alexeï Dmitritch nói – nhưng phần còn lại mới là cái khó nhất Tôi thú thật rằng tôi lo. Họ chưa có được bao nhiêu thì giờ để huấn luyện những con ngựa.

Như để trả lời họ, một tiếng hú dài, một tiếng rú trong ác mộng, tiếng rú của quỷ nhảy múa cất lên từ đầu đường đua và một kỵ sĩ lao ra từ bóng tối.

Thoạt tiên, người xem không hiểu gì, bởi vì cái yên ngựa bỗng dưng trống không. Rồi, người ta nhận thấy, trong lúc phi ngựa, kỵ sĩ ấy đã nhảy xuống đất, lao nhanh vài bước kịp con ngựa và vút một cái nhảy lên yên rồi lại chuyển ngay sang phía bên kia của con ngựa và cứ thế tiếp tục nhảy qua nhảy lại cho đến tận cuối đường đua. Một kỵ sĩ khác lại tiếp theo, những cú nhảy và những tiếng kêu còn điên cuồng hơn nữa. Anh ta chưa chạy hết đường đua thì hai kỵ sĩ mới lại lao theo. Hai kỵ sĩ này chạy song song, họ nhảy từ con ngựa này sang con ngựa kia, ôm lấy nhau, biểu diễn một trận chiến đấu, rồi quay cuồng trên yên, ngã lăn xuống đất, lại bật dậy như những trái bóng.

Để biểu diễn trò này, họ đã phải cởi bỏ áo ngoài. Và dưới chiếc áo cánh mỏng, người ta thấy rõ từng cử động của thân hình họ.

Nhịp điệu của cuộc djiguitovka tăng lên không ngừng. Thật khó mà theo dõi được chiến công của mỗi người bởi vì các kỵ sĩ, sốt ruột và được kích thích bởi những tiếng reo hò của đồng đội họ và những người xem, lao đi người nọ tiếp người kia, không có kẽ hở. Chẳng mấy chóc, những tiếng hú hét kinh khủng không đủ thỏa mãn họ. Vừa nhảy xung quanh những con ngựa, họ vừa lấy súng lục đeo ở dây lưng ra và bắn một loạt điên cuồng xen lẫn tiếng gào của họ.

Tuy nhiên, trong cái vẻ lộn xộn bề ngoài ấy, có một sự khe khắt đã tính trước và tức thì thấy rõ ngay. Mỗi kỵ sĩ mới đều giỏi hơn người đi trước và cưỡi một con ngựa nhanh hơn. Tốc độ phóng mỗi lần lại hăng hơn và trò diễn lại nguy hiểm hơn. Tất cả khán giả đều đoán rằng chỉ một giây chuệch choạc, một ly mất thăng bằng, một lỗi sai về cơ bắp khó nhìn thấy đều có thể gây chết người. Hai lần, người ta đã phải đem cáng khiêng những kỵ sĩ gãy xương sườn, nhưng cuộc biễu diễn không ngừng lại một phút nào.

Từ cái miệng ngách như không đáy kia, lao ra liên tiếp những con quỷ mới hung dữ hơn và nhanh nhẹn hơn. Trong nhóm khán giả có Hélène và những người cùng đi, một ý nghĩ đều ám ảnh mọi người: "Thế còn Fédor?"

Bỗng nảy sinh một sự đồng cảm lạ kỳ, dường như với ông nhà báo già, với ông bác sĩ lái xe, với Vassia và cô gái, Fédor là sứ giả của họ, ngọn cờ của họ. Tại sao chưa thấy anh ta? Tại sao chưa thấy anh xuất hiện trong cuộc nhảy múa ma quái mà ngay cả Alexeï Dmitritch cũng phải công nhận là chưa từng thấy này.

Lúc này, những kỵ sĩ dường như mất hết bản năng bảo mạng. Họ bị ám ảnh bởi một sức mạnh vượt quá bản thân họ, một sức mạnh đến từ ngàn xưa xa lắc, từ thời kỳ mà tổ tiên họ là những người Scythe¹¹ chạy trên thảo nguyên bao la. Những tiếng hú, tiếng còi của họ, cách ứng xử như hòa làm một với con ngựa của họ đã phá vỡ những giới hạn và những hàng rào của thời gian mà họ bị nhốt lại như những con vật hỗn tạp. Và đây không còn là một sân vận động của Paris cho họ quay cuồng nữa, mà là một trảng cỏ cho những người man rợ quần ngựa.

Khoảng bốn chục kỵ sĩ đã dừng lại ở cuối đường đua và người ta tưởng rằng phần một của cuộc biểu diễn đã hết thì Fédor xuất hiện. Cả sân vận động hiểu ra rằng người ta dành anh để đạt một hiệu quả tối cao.

Anh nghiến hai hàm răng lại. Dưới chiếc áo cánh Nga màu đen, những cơ bắp của cánh tay và mình anh cuộn lên như những con trăn quằn quại. Con ngựa cái của anh vượt xa những con khác về nòi ngựa và sức mạnh, mình nó rung lên rất mạnh vì bị kích động. Anh ghìm nó lại vài giây nữa để cho cơn hăng máu của cả người và vật sôi lên đến cực điểm. Đột nhiên, anh quất một roi kịch liệt cho nó phóng về phía trước. Nó hốt hoảng lao lên. Fédor nhảy xuống đường đua, nhảy mấy bước theo bước chân điên cuồng của nó rồi nhảy qua lưng con ngựa đang phóng như bay, và anh làm đi làm lại động tác ấy mười lần trước khi nó chạy được nửa chặng đua. Chỉ đến lúc đó anh mới hú lên một tiếng hú như tiếng ma – bốn mươi kỵ sĩ chạy trước anh bèn hú theo – và anh rút ra khỏi vỏ lưỡi kiếm Cô-dắc sáng lóe.

Một làn sóng ồn ào khiếp hãi tràn lên qua đám đông người xem. Fédor, đầu ngả ra sau như thách thức cả những con người, cả số phận, lại bắt đầu nhảy múa. Anh như một ngọn lửa sẫm ở hai bên sườn con ngựa. Anh ở khắp nơi trong một lần: trên cổ ngựa, dưới bụng, bên sườn, trên hông nó. Cứ như anh nhào nặn nó bằng cái cổ tay ghê gớm của mình, tạo ra nó, phá nó đi, rồi lại tái tạo ra nó không ngừng. Và ánh lửa của lưỡi kiếm vung theo tất cả những động tác của anh làm cho mỗi động tác lấp lánh như tia sét.

Cách đích năm mét, ngựa vẫn phi tốc độ cũ.

Hélène thấy vậy nhắm mắt lại và cô cảm thấy không thể nào Fédor không đập người vào tấm barie. Nhưng đột nhiên anh đã cúi xuống tóm hai lỗ mũi con ngựa rồi để rơi người xuống yên vừa đúng lúc con ngựa sững lại, mình run lẩy bẩy.

-      Chúng ta chẳng biết gì về cậu ấy! - Chouvaloff kêu lên.

Nhưng không ai nghe thấy tiếng ông vì tiếng tung hô như đợt sóng mênh mông đã tràn lên sân vận động. Rồi tất cả đoàn kỵ sĩ kêu thét, bắn súng, nhảy xô ào vào phía sau Fédor và người ta chỉ còn nhận thấy những tia sáng lóe của binh khí và những gương mặt dữ tợn.

Y như một bầy giặc dữ!

Cuộc biểu diễn djiguitovka kéo dài hai tiếng đồng hồ nữa. Có những bài hát, những điệu nhảy, những trò chơi trong đó các kỵ sĩ cúi sát đầu xuống cỏ nhặt những chiếc khăn quàng trong khi ngựa vẫn phi, có cảnh xếp hình người thành kim tự tháp, mang ba tầng người Cô-dắc xếp thăng bằng trên vai nhau trên lưng ngựa chạy, có những cuộc nhảy qua những đám lửa củi lớn và những kỵ sĩ djiguite trông như quỷ Xa-tăng. Và bao giờ, người nhanh nhất, khỏe nhất và khéo nhất cũng là chàng kỵ sĩ mặc đồng phục đen có gương mặt như là một thiên thần hung hãn.

Khi đám đông đầy kích động, đầy bản năng – những bản năng tưởng chừng đã chết trong họ từ lâu – bắt đầu tản bớt, Hélène bảo:

-      Chúng ta không thể ra về mà không khen ông hoàng một câu.

-      Đúng, không thể, - Vassia nhấn mạnh.

Giọng nói lanh lảnh và ngắt quãng vì cảm động của cậu quá lạc lõng với bầu không khí đầy những hơi người nồng nặc và hơi súc vật đến nỗi Alexeï Dmitritch phải lẩm bẩm:

-      Hơn hết là chúng ta nên về, con ạ. Ba phải đến tòa báo và con cũng mệt rồi.

-      Không, cháu xin bác, đêm nay không cần phải thận trọng thế, - Hélène thốt lên mà không nhận thấy vẻ khinh thường trong câu trả lời của mình.

-      Hãy theo tôi đến chỗ để xe, – Chouvaloff nói, – tôi sẽ chở người anh hùng đến.

Vài phút sau, Fédor gặp họ. Trên gương mặt anh còn in dấu những cố gắng căng thẳng và bốc lên mùi mồ hôi nóng, mồ hôi của người và của ngựa.

-      Cám ơn ông hoàng, - Hélène nói, - không bao giờ tôi quên được buổi tối nay.

Giọng cô nhấn mạnh khiến Fédor cảm thấy một tác động lạ kỳ. Dường như cô gái trước đây anh cảm thấy rất xa, rất lạ vì sự dè dặt, vì tính kiêu hãnh và vì đức hạnh của cô trong cả quãng đời vừa qua, bỗng nhiên đùng một cái trở nên gần gũi với anh, thuộc về anh.

Fédor mỉm cười với Hélène theo cách anh vẫn thường đối xử với phụ nữ trong những dịp như thế – và rất ít người không mỉm cười lại. Nhưng anh không nhận thấy gì trên gương mặt Hélène. Cô đã trở lại kín đáo, không thể hiểu được.

Fédor cùng các kỵ sĩ và Chouvaloff uống rượu ở khu Montmartre cho đến sáng. Tuy nhiên, sau bữa tiệc, ông hoàng vẫn không say. Một thèm muốn mãnh liệt mà anh không nhận ra đã giúp anh không say.

-      Mình phải đưa cậu đi đâu đây? - Chouvaloff hỏi, ông chưa biết địa chỉ mới của Fédor.

-      Ô, bây giờ tôi giàu rồi và tôi ở gần quảng trường Ngôi sao, nhưng tôi không buồn ngủ, tôi muốn đi với anh.

Họ cùng trở về nhà trọ Mesureux. Ngay ở đây, Fédor cũng chưa muốn rời Chouvaloff.

-      Anh có sẩn rượu ở nhà không? - Fédor hỏi.

-      Cứ lên đi. Rồi sẽ hay.

Vào trong phòng, Chouvaloff bất giác nhìn đồng hồ.

-      Mới có bảy giờ, - ông nói. - Đừng làm ồn, ta sẽ đánh thức Hélène Borissovna mất. Cô ấy ở gần đây.

-      Đâu vậy? - Fédor chợt hỏi.

Chouvaloff cúi nhìn xuống và chỉ cho ông hoàng cái cửa sổ thứ ba kể từ phòng của ông.

- Đó!

Ông bật cười và nói:

-      Cô ấy theo những châm ngôn vệ sinh của tôi: để ngỏ cửa.

Rồi, vẻ lo lắng:

-      Tôi chẳng có gì ở đây cho anh cả. Chờ một tí, tôi tạt xuống bếp xem sao.

Fédor không rời mắt khỏi chiếc cửa sổ. Anh nghĩ đến giọng nói của Hélène, giọng nói ấy thấm vào ngực anh như thế nào. Chỉ trong một giây thôi, nhưng anh cảm thấy rõ sự rung động ấy, cái tiếng gọi của cơ thể ấy.

Đôi mắt anh nhìn dọc bức tường. Giữa anh và phòng của Hélène có một cái gờ tường, một ống máng. Chắc cô ấy đang ngủ say trong mớ tóc dày của cô.

Một thời gian dài sau đó, chú bé bán sữa còn kể lại rằng sớm hôm ấy, một người đàn ông mặc quần đùi và áo cánh đen đã bò như một con mèo dọc bức tường nhà trọ Mesureux. Không ai tin cậu bé.

Nhưng sáng hôm ấy, Hélène nhìn thấy Fédor trèo qua cửa sổ như một giấc mơ ngầu đục.

VII

Về sau này, Hélène phải trải qua nhiều hoàn cảnh xuống dốc cay đắng và chịu nhiều cuộc tiếp xúc đáng kinh tởm. Tuy nhiên, không giây phút nào trong đời cô khiến cô tự khinh ghét bản thân mình bằng lúc Fédor tiến lại giường cô.

Lúc ấy, không có gì có thể tha thứ cho việc cô tiếp anh ta. Cô còn chưa sa vào cái vòng hắc ám. Cô còn là cô bé Lénotchka của Nathalie Borissovna (trước khi xảy ra việc này, cô đã vui sướng biết bao mỗi khi được nghe cái tên gọi ấy cất lên từ miệng chị cô). Cô bé Lénotchka ấy là một cô bé tự cảm nhận được rất rõ nội tâm mình và rất tự tin vào sự đánh giá mình. Lúc ấy, cô còn cái quyền tự do phán quyết mình mà cả sự nghèo khổ, rượu và sự chung chạ đều không thể hủy hoại được. Thế mà tất cả cái đó, chỉ trong chốc lát, cô đã hủy hoại nó mãi mãi, trong lúc cô vẫn tỉnh táo, không vì tình yêu, không có ham muốn.

Ôi! Nếu cô cảm thấy, dù chỉ trong giây phút một niềm vui thể xác thực sự, thì cô có thể tự tha thứ cho mình tất cả, bởi vì cô nghĩ rằng bất cứ một hành vi nào của bản thể con người sâu thẳm, ngay cả dù đó là nhục thể nhất, cũng đều có cái tình và cái lý của nó. Nhưng cô không hề yêu Fédor một chút nào, và cô không hề cảm thấy hứng thú chút nào trong cánh tay anh ta.

Điều mà cô cảm thấy buổi đầu cô trông thấy anh ở bàn ăn nhà trọ Mesureux, đó là một nỗi sự hãi kỳ lạ, như những con chim bị thôi miên. Rất lâu cô không hiểu rõ điều đó và cô cho rằng cái cảm giác khó chịu mà sự có mặt của Fédor gây nên là do thái độ quá tự tin và quá thân mật của anh đối với đàn bà. Có lẽ trong đêm giao thừa, cô cảm thấy rõ hơn mối nguy hiểm. Nhưng ngay sáng hôm sau anh ta đã ra đi và cuộc đính hôn với Vassia đã làm cô quên việc ấy đi.

Và mới đây thôi, đêm qua, khi cô nhìn thấy anh, bận toàn đồ đen, dẫn đầu đoàn kỵ sĩ, như một tiểu vương Ả-rập, cô đã cất lên một tiếng kêu lo lắng và sợ hãi. Từ lúc đó, cô cảm thấy không thể làm gì chống lại anh ta, cô đã thuộc về anh ta, không vui vẻ gì, không say mê mà do sự đưa đẩy của một định mệnh buồn thảm.

Cô phải gặp anh ta sau cuộc đua, cô phải kêu lên để tỏ sự đầu hàng của mình. Và suốt cả đêm, cô đã đợi anh ta, vì cô biết anh ta sẽ đến.

Cuộc chờ đợi ấy chỉ là một nỗi khốn khổ dài và đáng xấu hổ.

Cô không nghĩ rằng cô còn là một cô gái trẻ về tuổi đời và trẻ dại hơn nữa vì tính tự ái và hay phản ứng ngây thơ, rằng cuộc đời đã làm hỏng đi những sức bật và chiều hướng của con người cô, rằng Nathalie đã để cô một mình, rằng cô chỉ có một bạn trai yếu đuối là người bênh vực, mà ở Fédor lại có một sức hút hoang dã, một thứ nhân điện mà bao nhiêu đàn bà khôn ngoan và có điều kiện mọi mặt hơn cô nhiều cũng không cưỡng lại được.

Tất cả những lý do đó không có nghĩa lý gì đối với Hélène, so với việc cả đêm, không yêu anh ta, không thèm muốn anh ta, mà cô nằm bất động và thụ động đợi chờ anh ta. Cô vốn là người kiêu ngạo thế mà đã đợi anh ta với nỗi sợ hãi nhẫn nhục chẳng khác gì một số cô gái đối với tên ma-cô mà họ không yêu.

Trong một giây, khi anh ta xuất hiện ở cửa sổ, vào lúc mặt trời lên, cô hy vọng. Cô hy vọng một cái gì đó trong tâm hồn cô hay thể xác cô sẽ chứng minh cái điều đang xảy ra.

Fédor hiện ra với cô lúc đó như một con vật quý phái và lặng lẽ. Nhưng khi anh ta áp sát vào người cô, anh ta sục hai bàn tay vào mái tóc cô và hơi thở nóng của anh làm khô đôi môi cô lại – cô chỉ còn cảm thấy một sự chấp nhận đau buồn.

Anh ta nằm dài bên cô và cô không cựa quậy. Anh ta thô bạo cởi quần áo cô và cô không nói một lời. Và ngay cả khi bị chiếm đoạt, mặc dầu bị đau nhói, cô cũng không buông một tiếng thở dài.

Khi Fédor lại nằm xuống bên cô và cảm thấy cô xanh tái, anh ta nhận thấy một tình cảm mà anh không hiểu nổi, nó lẫn lộn cả hối hận, thương xót và ngưỡng mộ.

Anh ta tìm bàn tay cô và vuốt ve cô. Rồi thấy cô vẫn nằm bất động không nghĩ cả đến việc mình đang trần như nhộng, anh khẽ kéo chăn đắp cho cô.

"Anh ta xấu hổ thay cho mình", cô nghĩ, nhưng ý nghĩ đó cũng không gợi lên cảm xúc gì trong cô. Cô hoàn toàn tỉnh táo và bất động. Cô cảm thấy cơn mê hoặc đã chấm dứt, nhưng điều đó có quan trọng gì lúc này.

Những vuốt ve của Fédor thoạt đầu trong sáng, mỗi lúc mỗi gấp gáp. Sự thụ động của Hélène không hề dập tắt mà càng thổi bùng lên sự thèm muốn của anh ta, bởi vì cô làm anh ta nhớ đến những người đàn bà phương Đông. Ngay sau đó, anh ta chiếm lấy cái thân thế tuyệt mỹ đã trao cho anh. Trong khi anh ghì cô vào giữa hai cái đùi như đùi của người huấn luyện ngựa, Hélène lần đầu tiên nhớ đến Vassia. Cô đã tưởng mình trở thành vô cảm trước bất cứ cái gì, nhưng lại thấy không thể chịu đựng được cái ý nghĩ gặp lại người con trai ấy và lại nhìn thấy hình ảnh của mình hôm qua trong đôi mắt cậu.

-      Phải đi thôi – cô đột ngột nói.

Đó là những lời đầu tiên họ nói với nhau.

Fédor tưởng cô nói về anh vì ngày đã muộn rồi, Hélène sợ có người biết.

-      Được, anh hiểu, em yêu. Bao giờ thì anh lại gặp em?

Hélène hơi ngạc nhiên nhưng không động lòng gì về cách xưng hô anh em ấy, nhưng theo đuổi một ý nghĩ đã quyết của mình, cô tiếp:

-      Tôi cũng vậy, tôi phải đi khỏi đây. Vì anh ấy... - Và cô đưa mắt nhìn lên tầng trên.

-      Đúng vậy - Fédor vừa nói vừa gật đầu. - Hai người đã đính hôn rồi mà.

Anh tỏ ra ngượng ngùng một chút, rồi nhún vai:

-      Biết làm sao được, cô yêu cậu ấy, cô lại đã yêu người khác. Đời là thế mà. Cậu ấy sẽ hiểu.

-      Tôi không yêu anh ấy, cũng chẳng yêu anh – Hélène bình tĩnh nói – nhưng tôi phải rời bỏ ngôi nhà này bây giờ.

Hélène tì lên chiếc gối, hơi nhỏm dậy, tóc cô như làn sóng buông tỏa xuống và Fédor có cảm giác anh lại một lần nữa không chịu đựng nổi cái nhìn của cô. Anh nói thành thật:

-      Tôi không bao giờ hiểu rõ cái gì đã xảy ra trong đầu mình và hôm nay càng tồi hơn nữa. Nhưng không ai đẹp như em lúc này. Anh chưa thích ai bằng em.

-      Càng hay. Bây giờ thì anh có thể để cho tôi yên một lát không? Tôi đi mặc quần áo đây.

Anh ta bước ra phía cửa, nhưng sắp bước ra lại quay lại:

-      Đừng xưng hô xa cách thế, không tiện.

Cô trả lời:

-      Tùy anh.

Fédor ra đi rồi mang về đầy hoa và thức ăn. Anh không thể bỏ qua một niềm vui mà không liên hoan bằng cách nào đó.

-      Thôi chúng ta ăn đi, và anh đã đặt trà ở dưới nhà. Sau đó chúng ta sẽ xem cần phải làm gì, như thế tốt hơn.

Lúc này Hélène chợt cảm thấy mình đói quá. "Người ta là con vật trước hết, cô vừa nghĩ vừa nhìn Fédor với vẻ đồng lõa buồn rầu. Thực chất, tại sao mình không sống như anh ta? Không nghĩ ngợi, không đề phòng và cứ thả theo dòng bản năng của mình? Bây giờ thì mọi chuyện không giản đơn và dễ dàng, phải không?"

Cô có cảm giác mình là viên sỏi trên con đường núi, và, vừa bị bàn chân người bộ hành hất ra khỏi vệt bánh xe, cứ lăn lăn...

Vì thế, khi Fédor rủ cô theo anh về khách sạn của anh, cô không hề phản đối. Cô nhận lời khiến Fédor rất mừng.

-      Em sẽ thấy sung sướng như thế nào - Anh thốt lên - Anh bây giờ rất giàu. Ông bầu của anh đã thưởng anh gấp đôi. Và chiều nay, chúng ta sẽ cùng đi xem con Koura. Đó là con ngựa cái. Và sau những cuộc biểu diễn ở Paris, bọn anh đã ký hợp đồng với Luân Đôn. Có lẽ sẽ sang Mỹ. Em sẽ đi với anh khắp nơi.

Hélène nghe Fédor kể những dự định với một niềm vui lặng lẽ. Cuộc đời lang thang ấy, những con người dữ tợn ấy, những con vật đẹp đẽ ấy...

Cô giã từ nhà trọ Mesureux không báo cho ai biết, cũng chẳng mang theo gì.

-      Như vậy, anh rất hài lòng, - Fédor nhìn cô, ngưỡng mộ.

Cuộc sống mới không thể dùng quần áo cũ.

Hai người để cả ngày đi xem các cửa hàng và Achkeliani chủ trương tiêu càng nhiều tiền càng tốt để mừng Hélène. Các cô bán hàng ngạc nhiên nhìn cô gái trẻ thản nhiên để cho anh chàng Cô-dắc mặc quần áo đen kia chọn mọi thứ cho cô.

Họ ăn trưa ở cạnh sân vận động, cùng với một chục kỵ sĩ ít nói và hút thuốc liên tục.

Ăn xong, Fédor Achkeliani nói với họ:

-      Các bạn ạ, tối nay các bạn sẽ biết tôi diễn trò gì cho bạn gái của tôi xem.

Một vài người gật đầu tán thưởng, nhưng một người tóc đã hoa râm nói:

-      Ông hoàng, hãy cẩn thận. Anh đã đùa với quỷ quá nhiều rồi đấy.

***

Fédor để Hélène ngồi sát ngay đường đua ở chỗ rộng rãi nhất. Khi anh xuất hiện sau tất cả các kỵ sĩ thì anh ngậm một bó hoa cẩm chướng đỏ ở miệng. Anh quất con ngựa một roi mạnh hơn hôm trước, nhưng lần này ra đến giữa sân – anh vẫn luôn luôn vừa cưỡi ngựa vừa nhảy lên nhảy xuống – anh quặt con ngựa sang phải, đẩy nó đến tận chỗ các bậc ngồi và lúc đó nhảy lên yên ném bó hoa xuống đầu gối Hélène.

Lập tức các khán giả sợ hãi kêu thét và xô đẩy nhau khi thấy cả người và vật như một con nhân mã lao đến, khiến con ngựa phát hoảng. Người ta cũng nói rằng Fédor không có kinh nghiệm về quãng đường đua này và đã tính sai cái đà của mình. Thế nào đó mà con ngựa cái, vào lúc phải quặt một lần nữa đã lao vào tấm rào chắn. Tấm rào đâm vào giữa đùi của Fédor.

Mặt anh chợt tái đi, anh còn cố sức thúc gót vào sườn ngựa, định làm một trò gì nữa, nhưng anh vừa chạm đất thì sóng soài ra, cố cắn môi chảy máu để không kêu lên vì đau quá.

Ông bác sĩ Nga đang trực ở trạm y tế thô sơ của sân vận động thấy anh được một người bạn dìu đến, vì anh từ chối không chịu nằm cáng.

-      Không nặng lắm, phải không, bác sĩ. - Fédor hỏi, anh tỏ ra lo lắng hơn là thấy đau. - Tôi có thể sớm cưỡi ngựa được không?

Hélène đến để nghe chẩn bệnh: "gãy xương đùi đơn giản, ba tuần bó bột, và hai tuần nữa hoàn toàn nghỉ ngơi". Hélène cũng không ngờ thấy Fédor rơm rớm nước mắt.

Anh nghĩ đến con ngựa cái trắng rất đẹp, đến niềm hạnh phúc được phi ngựa dẫn đầu các bạn hăng hái của anh, đến cuộc đi Luân Đôn sau mười ngày nữa. Anh nhìn thấy tiêu tan đi cái cơ may kỳ diệu được xứng đáng là chính mình.

Cạnh đó, trên đường đua nóng bỏng của cuộc biểu diễn vang lên những phát súng và những tiếng kêu hoang dã. Fédor bịt tai lại và càu nhàu:

-      Mang tôi đi nhanh lên! Nhanh!

-      Được, người ta sẽ mang anh đến bệnh viện – bác sĩ nói – trừ phi anh muốn bảo đi nơi nào đó...

Fédor nhún vai nhưng Hélène xen vào:

-      Tôi biết một bệnh viện, anh ở đấy rất tốt, nên đến đấy.

Anh nhìn cô, ngạc nhiên về giọng nói cương quyết của cô và thấy cô quan tâm đến anh, sau suốt một ngày cô giữ vẻ lạnh nhạt, lại đúng ngay lúc này là lúc anh đang tự khinh mình không khống chế được con ngựa.

-      Léna, em là một người đàn bà khó hiểu, - Fédor nói nhỏ trong khi người ta khiêng anh ra xe cấp cứu.

Rồi anh nói với một người Cô-dắc đi theo:

-      Nếu có thể thì đưa con ngựa của tôi cho Koïdo, tôi rất hài lòng. Cậu ấy là tay khá nhất sau tôi.

Nửa đêm họ mới tới bệnh xá ở Neuilly là chỗ Nathalie đang làm y tá mấy tuần nay. Dọc đường, Hélène đã nói trước rất kỹ cho chị gái bằng điện thoại, cho nên tất cả đã sẵn sàng để chờ Fédor.

Nathalie chuẩn bị thức đêm để trông cho anh. Nhưng anh từ chối và bảo:

-      Tôi không xứng đáng để chị phải vất vả. Khi tôi còn bé, với một lỗi vụng về như thế này, cha tôi quất cho quắn đít. Và ông đã có lý. Thôi, để mai gặp lại chị.

Nathalie đưa Hélène vào phòng nàng. Đó là một căn phòng nhỏ sát mái, quét vôi trắng, không có lò sưởi, chỉ kê được có một chiếc giường gấp, một chiếc ghế bành mỏng mảnh và một bàn rửa mặt. Nathalie không kêu ca gì về cảnh nghèo khó ấy, vì nàng biết rằng người ta lấy thêm nàng vào làm việc ở đây, gần như là một việc từ thiện.

-      Em rất khó chịu mỗi lần đến đây, - Hélène vừa đi vào vừa nói.

-      Tại sao? Chị ít khi ở phòng này, chỉ lúc ngủ mà thôi. Rồi khi thợ mộc đến, họ sẽ làm một chiếc tủ đựng sách. Việc ấy sẽ làm thay đổi tất cả. Nhưng hãy nghe này, em Lénotchka, em chưa ôm hôn chị. Chị nghĩ chắc vụ tai nạn này đã làm em bối rối. Hãy lại gần chị.

Nàng kéo cô em gái, nhưng Hélène, đáng lẽ đưa mặt ra như mọi ngày lại quay đầu đi, làm cho môi của Nathalie chạm vào tóc cô.

-      Em làm sao vậy? Em thân yêu! - Nathalie hỏi. - Em bực mình vì chị sao?

Hélène cười, sốt ruột:

-      Chị thật điên, sao chị lại nghĩ như vậy?

Để cho Nathalie không chú ý nữa, cô bắt đầu kể về cuộc biểu diễn djiguitovka và tức thì trí tưởng tượng mạnh mẽ và uyển chuyển của Nathalie bị hút hoàn toàn vào câu chuyện ngay. Khi Hélène kể xong, nàng kêu lên:

-      Thật khổ cho tôi không được xem cuộc biểu diễn ấy! Chị quá bận việc ở đây. Nhưng theo lời em kể thì nếu không có Fédor, không thể thú vị như thế được. Hẳn là cậu ấy đẹp lắm!

-      Rất đẹp ! Thật vậy. - Hélène nói nhỏ.

Cô cảm thấy cần phải nói hết với Nathalie. Nhưng cô làm gì có đủ sức mạnh để giáng cho chị đòn chí mạng này, để phá hoại vẻ yên bình trên gương mặt dịu dàng và yếu đuối của chị, gương mặt mà công việc quá nặng nề hiện nay đã làm hao gầy đi?

Một chiếc đồng hồ điểm chuông trong cảnh tĩnh lặng của bệnh xá.

-      Nửa đêm rồi, - Nathalie nói. - Em yêu, em phải về đi. Từ đây đến chỗ barie không xa lắm, nhưng dù sao, em cũng chỉ còn đúng thì giờ để đáp métro thôi. Hãy hôn Vassia hộ chị. Cậu ấy thật may mắn sẽ được cưới cô em Lénotchka của tôi.

Nàng ngắm nhìn em gái với niềm vui của một người mẹ, một niềm tự hào trong sáng và trìu mến đến mức khiến Hélène rên lên:

-      Thôi đi! Chị Natacha! Hãy thương em, thôi đi. Em không chịu nổi những lời chị nói về em như thế, em không chịu nổi con mắt chị nhìn em như thế. Em không xứng đáng chút nào nữa... Em đã đánh cắp tất cả những cái đó rồi.

Nathalie ngạc nhiên, lo sợ, muốn ôm lấy gương mặt của Hélène giữa hai bàn tay mình còn cô thì lấy hết sức đẩy nàng ra và kêu:

-      Chị đừng chạm vào em. Chị không nhìn thấy ư, Natacha? Natacha, em là tình nhân của Fédor... Đúng, đúng, đó là sự thật. Anh ấy là bạn tình của em từ sáng nay. Em không yêu anh ấy, anh ấy cũng không yêu em. Đó là một người không có tình yêu. Chị đừng hỏi tại sao và thế nào. Em không biết, chỉ có điều em là đứa hèn hạ nhất..

Cô không nói tiếp được nữa vì Nathalie đã đưa bàn tay lên miệng cô và nói một cách quyết liệt mà Hélène chưa bao giờ thấy:

-      Im đi, Léna, chị cấm em không được nói về mình như thế.

Hélène đưa mắt ngơ ngác nhìn quanh và nói tiếp với giọng đáng thương:

-      Vậy mà em có thể làm chuyện ấy trong khi em có một người chị như chị, Natacha, một nữ thánh, một nữ thánh dễ thương đến thế. Nhưng chỉ nghĩ đến đôi mắt chị, em cũng sẽ được cứu rỗi rồi.

Cô áp đầu mình lên hai đầu gối của Nathalie. Nhìn cái gáy của cô em vốn kiêu hãnh đáng yêu mà lúc này lại quá khiêm nhường, Nathalie không ngờ lại cảm thấy đau lòng đến thế.

-      Lénotchka, bé con của chị, cô bé thân yêu của chị – Nathalie nói – hãy nghe đây. Chị sẽ kể cho em nghe một câu chuyện. Trong chiến tranh, trong khi anh Boris ở ngoài mặt trận, chị đã săn sóc cho một người sĩ quan phi công. Đừng ngắt lời chị, chị tâm sự với em chuyện này không phải để an ủi em, mà để cho em biết rằng em không phải là người duy nhất. Không, anh phi công kia không chạm vào người chị... nhưng chị biết rõ rằng nếu anh ấy thử làm thế... chị sẽ để cho anh ấy làm, chị chỉ cảm thấy như mình là viên sáp mềm giữa hai bàn tay anh ấy. Chị đã quên anh ấy ngay sau khi anh ấy ra viện. Có những gương mặt mà khi họ áp vào ta, ta không làm gì được.

Khi Nathalie im lặng, nàng cảm thấy ngạc nhiên kỳ lạ. Dường như không bao giờ nàng ý thức được điều nàng vừa nói với Hélène. Cái kỷ niệm kia từ đâu đến vậy? Có phải nàng nói nó ra chỉ để an ủi, để làm khuây nỗi dằn vặt của em gái mình, hay là nàng đột nhiên nhớ lại người sĩ quan kia thật? Nàng như tê dại đi vì điều khám phá của mình, trong khi đó Hélène nhắc lại:

- Hai chuyện khác nhau... Hai chuyện khác nhau...

Nhưng giọng nói của cô không còn được tự nhiên nữa. Rồi cô cảm thấy đầu mình nặng trĩu trên hai đầu gối của Nathalie. Kiệt sức sau một đêm trắng và cả một ngày kinh khủng thế, cô ngủ thiếp đi.

"Em tôi trẻ dại biết bao, Nathalie vừa nghĩ vừa nhè nhẹ vuốt ve mái tóc của em gái. Mình mà ở vào địa vị nó, mình không chịu nổi nữa".

Nathalie không động đậy, sợ làm kinh động giấc ngủ hạnh phúc của em. Thời gian trôi đi. Nathalie Borissovna nghĩ về bao nhiêu người đã không còn, bao nhiêu việc đã qua đi. Nàng nghĩ đến cha nàng, vị trấn thủ Oufa, ông mất khi nàng mới mười hai tuổi, đến mẹ nàng, bà đã đưa hai chị em nàng về sống ở trang ấp của họ ỏ Crimée, và ít lâu sau, bà lui vào tu viện. Nàng nghĩ đến những mùa xuân đầy hoa, đến cuộc hòa nhạc đầu tiên mà nàng dẫn Hélène đi, đến cuộc khiêu vũ đầu tiên, đến chàng thanh niên Boris sau trở thành chồng nàng. Những ngày xưa ấy đầy đặn biết bao, sinh động biết bao, chiều hướng cuộc đời lúc ấy dễ dàng và được vạch ra rộng rãi và dịu dàng biết bao!

Và tất cả cái quá khứ ấy bây giờ rút lại thế này đây: trong một gian phòng khốn nạn nhất của một bệnh xá, có một người thiếu phụ nằm ngủ với một vết thương lòng khó hàn gắn nổi; người thiếu phụ ấy, đối với nàng, mới đây còn là một cô gái nhỏ, đẹp, tươi, kiêu hãnh, nhưng đã bị vứt quá sớm vào một cuộc sống quá dữ dằn...

Khi Nathalie nghĩ đến Fédor, nàng cảm thấy không oán hận gì anh ta cả.

Một tấm ván nổi trôi móc vào một tấm ván nổi trôi khác. Còn có gì tự nhiên hơn thế?

Một tiếng chuông ở đầu giường réo lên gay gắt. Hélène nhỏm dậy, ngơ ngác:

-      Cái gì thế? Chị Nathalie? Có chuyện gì vậy?

-      Không có gì đâu, em yêu. Có một bệnh nhân gọi. Đêm nay, phiên chị trực mà.

Nathalie xem bảng ghi các hiệu chuông. Nàng phải đến chỗ một ông già khó tính và bất lịch sự.

-      Chị phải đi độ hai tiếng đồng hồ – nàng nói với em – Em cởi quần áo ngoài ra. Ngủ đi đừng thắc mắc gì.

Hélène ngủ say đến nỗi khi cô tỉnh dậy thì người ta đã bó bột xong cái đùi của Fédor từ hai tiếng đồng hồ. Fédor chào đón cô gái với vẻ có lỗi và hàng phục – từ lúc bị gãy đùi, anh vẫn giữ vẻ mặt ấy.

-      Thật là ngớ ngẩn! - Anh nói. - Đã có sáu bảy lần, ở chỗ chúng tôi, trên núi, người ta chĩa súng thẳng nòng bắn vào tôi. Tôi đã đánh trận ở Đông Phổ, trên dãy Carpathes trong cuộc rút lui ở Ba Lan. Bấy nhiêu lần, chẳng hề sầy da. Thế mà chỉ một con vật hiền như con cừu cái làm cho mình phải nằm bệnh viện. Cho đến cả lúc này nữa.

-      Anh hãy bình tĩnh, - Hélène đáp. - Bác sĩ phẫu thuật bảo anh làm sao?

-      Đúng y như lời ông bác sĩ của chúng ta. Tôi nghĩ là hôm qua, cô đã nghe rồi.

Cùng một lúc với Hélène, Fédor không xưng hô anh anh em em nữa. Anh không có quyền. Anh chỉ là một kỵ sĩ ngã ngựa. Còn cô, thấy anh dễ bảo và hiền lành như vậy, đồng thời tin rằng quan hệ thân xác giữa hai người không xảy ra nữa, cô cảm thấy một tình cảm bạn bè với anh giống như tình cảm giữa hai kẻ đồng lõa. Trong cùng một ngày, số phận đã khiến cho cầ hai cùng bị xuống dốc. Và bỗng nhiên Hélène cảm thấy ở cạnh chàng kỵ sĩ ngã ngựa ấy dễ chịu hơn ở cạnh chị gái mình, sở dĩ cô có tâm trạng này là do tính kiêu ngạo của cô, nhưng cô cho đó là sự tủi hổ.

-      Này, - cô bảo anh, - anh còn bao nhiêu tiền?

-      Tôi không nhớ kỹ, nhưng không nhiều. Cô hãy xem trong ví của tôi xem.

Hélène đếm thấy ba tờ giấy một trăm phrăng và một số giấy bạc lẻ. Fédor khẽ nhỏm dậy nhìn cô rồi buông mình xuống gối.

-      Ừ, không nhiều, - Hélène nói nhỏ, cô biết rằng mình đã dại dột khi đưa Fédor vào cái bệnh xá chữa chạy với giá cao này.

-      Đừng lo cho tôi, tôi van cô, - Fédor nói. - Tôi cóc cần phải đến bệnh viện.

-      Không hề gì, anh cứ nằm ở đây cho đến lúc khỏi hẳn.

Một lần nữa cái tật xấu của cô lại điều khiển cô. Cô tưởng cô xuống dốc đến mức không nhận ra được nữa. Nhưng ở những con người có bản tính mạnh mẽ, có những động thái của tâm hồn không thể thay đổi được. Những động thái đó nguy hiểm, vì chúng thiếu mềm dẻo, thiếu khả năng thích nghi với cuộc sống. Sự tôn trọng danh dự của Hélène đối với bản thân mình là một trong những động thái đó. Một câu nói lỡ mồm trong một đêm ăn chơi đã buộc cô phải đính hôn với Vassia. Việc đã trót đưa Fédor đến bệnh xá này buộc cô phải giữ anh lại đây.

Rõ ràng là không còn có cách nào, vì chỉ việc bảo đảm được đời sống riêng cho mình cũng đã vất vả lắm rồi, nhưng cô không nghĩ đến điều đó. Lúc này cô cảm thấy thỏa mãn vì Fédor không chống lại. Lúc này chính anh cảm thấy mình bị khống chế.

-      Trước hết, tôi đến khách sạn trả lại cái phòng của anh và cho người mang quần áo của anh đến đây. - Hélène nói - Sau đó, tôi sẽ đến chào từ biệt cô Mesureux.

-      Thế cô sẽ ở vào đâu? - Fédor không đừng được, hỏi lại.

-      Tôi sẽ thu xếp với Natacha. Nếu cần, chỉ cái đi-văng anh đang nằm kia là đủ. Thôi, tạm biệt, anh không phải lo gì cả.

Nathalie Borissovna sung sướng thấy vẻ cương nghị thường ngày lại hiện trên gương mặt em gái, nhưng khi hiểu rõ hoàn cảnh vật chất mà Hélène đã thản nhiên dấn mình vào thì nàng tái mặt đi.

-      Em làm thế là tốt, em yêu ạ, - nàng rụt rè nói. - Nhưng ở đây, mỗi thứ bảy, người ta đem hóa đơn đến đòi thanh toán, và họ khe khắt lắm.

Nàng không nói thêm rằng người ta đã cho Fédor vào nằm mà không đòi giấy tờ gì chính là trông vào trách nhiệm của nàng; nhưng Hélène nhìn mặt và nghe giọng nói của nàng, đã đoán ra:

-      Chị đừng lo, chị thân yêu, chúng ta còn năm ngày nữa kia mà.

Nathalie gật đầu, mỉm cười buồn bã và lẩm bẩm:

-      Em có lòng tin của kỵ sĩ djiguite đấy!

Nàng nói không có ẩn ý gì, nhưng Hélène cảm thấy đụng chạm ngay.

-      Rồi chị xem, - cô trả lời vẻ thách thức.

Những việc xảy ra thoạt tiên cho thấy dường như cô có lý. Hai người Cô-dắc buổi chiều đến thăm Fédor. Họ đem đến số tiền của Fédor, đó là tiền anh được trả về một loạt cuộc biểu diễn ở Paris và tiền của các bạn quyên góp tặng anh. Fédor không đếm, đưa tất cả cho Hélène.

Thế là có tiền để trả chi phí về phẫu thuật và khoảng chín chục đơn thuốc khác. Nhưng ông hoàng đòi bằng được Hélène phải thuê một phòng cho cô cũng tốt như phòng anh.

-      Nếu cô không nhận, tôi sẽ đi khỏi đây ngay.

Anh kiên quyết đến mức Hélène phải chấp nhận. Thế là sau khi tờ hóa đơn đầu tiên được thanh toán, anh hết sạch tiền. Từ đây, đối với Hélène bắt đầu cuộc chiến đấu để tồn tại, cuộc chiến đấu chân chính duy nhất, cuộc chiến đấu của những người thất nghiệp. Trước đây, cô tưởng mình đã biết thế nào là nghèo khổ, bởi vì lúc đó cô đã còng lưng suốt ngày về một công việc được thù lao một cách quá mỉa mai. Bây giờ cô nhận ra rằng được như thế còn là phúc lắm. Bây giờ đây, trước mắt cô là một sa mạc vô biên.

Trong thành phố Paris này, cô chỉ quen biết rất ít, họ đều là người Nga và đều nghèo như cô. Một bà già trực điện thoại ở một nhà băng, những người lái xe như Chouvaloff, những người đánh máy chữ, những người phục vụ ở các quán trà. Nhờ họ giúp là điều vô ích. Tuy nhiên, cô cố nén xấu hổ tìm đến họ và cũng thu được chừng một trăm phrăng. Và ngày thứ bảy đến gần với tờ hóa đơn mà số tiền ghi lúc này khiến cô chóng mặt.

Hôm trước, khi tất cả các dự định đều không có kết quả, đến đâu cũng vấp phải sự từ chối, cô đành chấp nhận một ý nghĩ đã ám ảnh cô ít lâu nay mà cô chưa bằng lòng: vào lúc nửa đêm, cô đến nhà hàng Samovar.

Đến đây, cô nhờ gọi anh nhạc công vĩ cầm Samuel Iakovlevitch. Dàn nhạc vừa mới bắt đầu một giai điệu và Hélène phải chờ khá lâu. Cô chờ anh ngoài cửa, dưới những đèn đổi màu của các biển hàng và bị xô đẩy bởi những người đàn bà tầm thường và son phấn lòe loẹt. Cuối cùng Samuel cũng hiện ra.

- Thế nào, cô đây à? Hélène Borissovna? - Anh thốt lên. - Cô vào đây!

-      Cám ơn, tôi không đến đây như lần trước. Tôi muốn nói chuyện công việc với anh.

Anh ngạc nhiên nhìn cô một lát, rồi thấy cô quá nghiêm trang, bảo:

-      Vậy thì ta hãy vào quán cà phê nhỏ này. Lúc này chưa đông khách lắm.

Một vài người lái xe uống ở quầy, họ chẳng hề ngạc nhiên thấy con người mặc smoking và đầu trần kia đi cùng với một cô gái xanh xao. Hai người ngồi xuống và Samuel chưa kịp hỏi thì cô đã nói:

-      Tôi nhất thiết phải có công việc, anh Samuel ạ. Anh đã nghe tôi hát rồi. Tôi có thể tìm được việc gì ở đây không? (Cô hất đầu bâng quơ nhìn ra khu phố lấp lánh toàn những nhà hàng mở đêm).

Samuel mấy lần gài lại đôi kính trên mắt và cầm lấy tay cô âu yếm đến nỗi cô không nghĩ đến rụt tay lại.

-      Hélène Borissovna, Hélène Borissovna, – anh nói, – tôi sẽ làm bất cứ việc gì để giúp cô. Cô là niềm tự hào của cả nhà trọ chúng ta. Nhưng tôi van cô, cô đừng bảo tôi làm việc ấy.

Anh nhìn chằm chằm vào cô, hai con mắt đẹp và dịu dàng của anh dường như lúc nào cũng nhìn vào cõi xa:

-      Cô không thể biết được – sau khi chờ mãi không thấy Hélène trả lời, anh nói tiếp – Nếu cùng quá thì cô hãy đến một văn phòng tìm việc cho những người nội trợ, chứ đừng làm cái nghề của chúng tôi. Hãy tin lời tôi nói.

Giọng anh xúc động và thấm thìa đến nỗi Hélène suýt nữa bằng lòng; nhưng nghĩ đến ngày mai, đến tờ hóa đơn mà Nathalie có trách nhiệm thanh toán, đến mấy chữ "lòng tin của người djiguite", cô thấy không thể lùi được.

-      Samuel Iakovlevitch, – cô nói, – nếu anh từ chối, tôi sẽ nhờ ông hoàng Rizine. Tôi hơi quen ông ấy, tôi không thích ông ta nhưng tôi nhất định nhờ.

Samuel cúi đầu một lát. Khi anh ngửng lên, người ta thấy trong ánh mắt anh một niềm thương xót vô hạn.

-      Vậy thì ta đi gặp ông chủ, – Samuel nói rồi đứng dậy.

Họ đi qua căn phòng của nhà hàng Samovar và vào một gian xép không có cửa sổ và chứa đầy sổ sách. Ở đây phảng phất một thứ mùi ngòn ngọt của thuốc lá thơm. Một người đàn ông ngồi quay lưng ra cửa, Hélène nhìn rất rõ cái gáy béo ụ với lớp mỡ gấp lại thành hai nếp răn sâu.

-      Ông Terhane – Samuel Iakovlevitch nói – tôi xin giới thiệu với ông một người cho dàn đồng ca.

Người đàn ông đang ngậm chiếc bút chì theo dõi một cột chữ số, ngừng lại và thong thả quay ra phía anh nhạc công. Hắn ta có gương mặt béo xị của một người vùng Cận Đông và có một bên tai cụt một nửa. Không nói một lời, hắn ta đưa mắt nhìn như vuốt ve, lại như đè nặng lên Hélène.

Hélène đỏ mặt như bị một sự sỉ nhục. Cô cảm thấy mình đang bị đánh giá, cân đo, sờ mó bởi những con mắt tục tĩu kia.

-      Cô này có giọng hát rất hay, - Samuel Iakovlevitch nói vẻ thờ ơ.

Đôi môi dày của Terhane bĩu lại ra vẻ dửng dưng và hắn tiếp tục xem xét.

-      Cô ấy có thể làm, – cuối cùng hắn ta nói một câu tiếng Nga què quặt (tiếng gì hắn ta cũng nói được và đều nói tồi như thế). – Một kiểu gương mặt dễ thương!

Rồi nói thẳng với Hélène:

-      Chỉ có điều, cô gái thân yêu ạ, cô phải hóa trang đấy. Còn về bộ tóc, rồi sẽ xem có thể để dài hay không, tùy theo sở thích khách hàng. Bây giờ, tiền công cố định mỗi ngày là hai mươi phrăng; cô mới vào làm, tất nhiên phải thế, đúng không? Và được năm phần trăm mỗi chai.

-      Mỗi chai? - Hélène lẩm bẩm.

-      Mỗi chai sâm-banh cô mời khách uống. Như vậy mỗi lần mười phrăng. Thế! -Thỏa thuận chứ? Ba ngày nữa, cô sẽ làm việc. Cô có đủ thì giờ để kiếm một bộ quần áo di-gan.

Lại một lần nữa, Hélène chỉ thấy trước mặt mình cái gáy có hai nếp răn. Thấy cô đứng nguyên, Samuel nói nhỏ:

-      Chúng ta ra thôi, cô Hélène!

-      Không – cô nói rất to – tôi cần tiền ngay, nếu không mọi chuyện đều vô ích.

Terhane quay lại hỏi:

-      Bao nhiêu?

-      Một nghìn năm trăm phrăng.

Hắn ngắm nhìn một lần nữa những đường nét của Hélène theo cách của nhà buôn. Đúng là cô có một gương mặt đẹp và nhất là đặc biệt Nga, nghĩa là rất ăn khách.

-      Một nghìn năm trăm phrăng?... - Terhane chầm chậm nhắc lại. - Chờ tôi tính một chút. Đó là một tháng lương cộng với chín trăm. Vậy là – để thanh toán trong một tháng – ba chai một ngày. Có thể được. Cô ký tên vào bản hợp đồng này rồi tôi sẽ đưa tiền.

Hắn chìa bản hợp đồng ba tháng. Hélène chẳng buồn nhìn, ký luôn.

-      Nghĩ kỹ rồi nhé, - Terhane vừa nói vừa đưa tiền; - cô hãy tô đậm son vào môi, nhiều đen vào mắt và để nguyên hai má. Thôi, chúc may mắn.

Samuel đưa Hélène đến tận cửa. Anh nhẹ nhàng bảo cô:

-      Về quần áo, cô khỏi lo. Tôi sẽ tìm cho cô một bộ, không phải trả tiền.

Cô quay mặt đi để anh không trông thấy những giọt nước mắt ứa ra, Samuel bảo:

-      Hãy thứ lỗi cho tôi, Hélène Borissovna, tôi muốn khuyên cô một điều nữa. Việc này không can hệ gì đến tôi, tôi biết, nhưng tôi vẫn nói để một ngày nào đó cô không phải hối hận. Hãy đến thăm Vassia. Cậu ấy không được khỏe chút nào.

VIII

Khi Chouvaloff xuống bếp tìm thức ăn cho Fédor trở về thì thấy phòng trống không, ông không ngạc nhiên quá đỗi. Ông nghĩ rằng chàng hoàng tử kia bị rượu và cơn mất ngủ kích thích đã không có đủ kiên nhẫn để chờ ông.

Chouvaloff bình tĩnh ăn sáng, kéo màn che và nằm ngủ. Ông là người rất đúng giờ, ông dậy như mọi ngày, nghĩa là vào lúc sẩm tối, mặc quần áo cẩn thận rồi đi dạo trên các đại lộ. về đến nhà trọ ông thấy Alexeï Dmitritch và Vassia bắt đầu ăn chiều. Chouvaloff ngồi vào bàn với họ và hỏi:

-      Thế còn Hélène Borissovna, hai ba con không chờ cô ấy tối nay sao?

-      Không, - Alexeï Dmitritch nói nhanh và cố hết sức giữ giọng tự nhiên. - Tôi nghĩ cô ấy không về ăn tối.

Chouvaloff thoạt đầu không để ý đến câu trả lời ấy lắm và bắt đầu cuộc tranh luận hàng ngày với ông nhà báo già. Hai người chẳng khi nào cùng quan điểm với nhau: Alexeï Dmitritch bênh vực chế độ cũ, còn ông bác sĩ thì kết tội triều đình và Sa hoàng về tất cả những sự đảo lộn từ năm 1917 đã làm thay đổi nước Nga.

Cả hai người đều có tầm hiểu biết rộng và có nhiều lý lẽ ngụy biện, nên không khi nào phân biệt được thắng bại; nhưng ngọn lửa nhiệt tình trong biện luận và những lời bình tán vô cùng tận làm cho trí tuệ họ hứng thú, nhiều khi đã đưa họ đi quá xa khỏi nhà trọ Mesureux và những công việc khốn khổ của họ, đến mức là họ không say mê gì hơn những cuộc tranh luận ấy.

Nhưng, chiều hôm ấy, nhà báo già vận dụng những ý nghĩ và những hồi ức của mình quá vụng về. Ông chỉ chú ý vào việc trông nom Vassia nhưng lại cố hết sức để cho cậu con trai không nhận thấy. Cuối cùng Chouvaloff không chịu được và kêu lên:

-      Hôm nay, anh không bình thường, Alexeï Dmitritch ạ. Hoàn toàn bất bình thường!

Rồi ông bảo Vassia:

-      Và cậu, cậu trai của tôi, cậu ăn chẳng ngon miệng tí nào, gương mặt cậu cũng không được sáng. Tôi cấm ngặt cậu không được làm giảm sút những tiến bộ mà tôi rất lấy làm tự hào, dù rằng tôi chẳng được ăn cái giải gì. Cậu có chuyện gì vậy?

Thấy cậu im lặng, Chouvaloff vừa nói vừa cười:

-      À! Hiển nhiên rồi, cô nàng đi vắng. Trời, chưa cưới mà cậu đã khó tính thế!

-      Xin bác đừng nghĩ thế, cháu xin bác, bác sĩ, – Vassia kêu lên. – Không ai tôn trọng tự do bằng cháu. Nhưng, cả ngày hôm nay mà Hélène chưa về, cháu cảm thấy... vâng, cháu cảm thấy...

-      Thôi đi, thôi đi nào – Chouvaloff ngắt lời – Cô ấy hẳn có việc gì gấp đó; trước khi đi, cô ấy không muốn làm phiền ông Alexeï Dmitritch. Cô ấy biết tối qua ông ngủ muộn.

-      Nhưng, như thế cũng tự nhiên thôi, – Alexeï nói. – Đó là điều ba đã nói ngay với con rồi mà. Achkeliani đã đến tìm cô ấy.

-      Thế nào? - Chouvaloff hỏi - Ai?

-      Anh chàng hoàng tử ấy - Alexeï Dmitritch trả lời, ông ngạc nhiên vì giọng nói của ông bác sĩ.

-      Vào lúc mấy giờ?

-      Sớm lắm. Cô Mesureux cam đoan với tôi như vậy.

-      Nhưng không thể được... hoặc là...

Chouvaloff ngừng bặt, bởi vì ông vừa bắt gặp đôi mắt mở to, sáng long lanh của Vassia. Ông nói tiếp rất nhanh:

-      Hoặc là... Fédor vẫn có sức chịu đựng vô tận, thế thôi. Như thế, Dmitritch, anh cho rằng Stolypine¹²...

Ông không thể nói tiếp. Bàn tay run run của Vassia đã đặt lên tay áo của ông:

-      Bác sĩ ơi, bác biết điều gì đó, – cậu lẩm bẩm.

-      Nhưng về vấn đề gì chứ?

Vassia khoát tay sốt ruột và nói:

-      Cháu yêu cầu bác lấy tư cách một người lương thiện mà thông báo cho cháu điều bác biết.

Chouvaloff vừa nhìn nét mặt ốm yếu của Vassia vừa nghĩ thầm: "Cậu ấy lấy đâu ra cái giọng uy quyền ấy nhỉ?"

Nhưng cần phải trả lời cho cậu ấy. Ông trả lời cậu một cách hết sức thận trọng, kể lại buổi tối ông đi với Fédor, lúc hai người trở về nhà trọ và rồi Fédor đã biến mất như thế nào.

-      Hẳn cậu ấy đã đi tìm một quán cà phê nào trong khu phố rồi trở về thăm tôi. Vì tôi ngủ nên cậu ấy đã đến thăm Hélène Borissovna khi cô này dậy sớm và họ cùng ra phố. Thế thôi.

-      Ba gọi cô Mesureux hộ con ngay, – Vassia nói với ông bố và không buồn nhìn cả Chouvaloff nữa.

Khi cô gái già lên, cậu hỏi:

-      Hôm nay cô đã nhìn thấy ông hoàng Fédor?

-      Vâng, đúng – cô Mesureux ngạc nhiên đáp, – ông ấy đến vào lúc sáu giờ sáng với ông đây (cô chỉ Chouvaloff) và ông ấy lại ra đi vào lúc chín giờ cùng với cô Hélène.

-      Giữa lúc đó, cô không thấy ông ấy đi ra ư?

-      Có, nhưng chỉ vài phút. Ông ấy đi mua thức ăn. Tôi còn thấy cả rất nhiều thức ngon ở buồng cô Hélène. Chắc chắn là ông ấy đã ăn sáng với cô ấy. Những thói quen kiểu ấy, cậu còn lạ gì!

Cô Mesureux đi chỗ khác. Im lặng một lúc lâu.

Alexeï Dmitritch nhìn vào mắt Chouvaloff như van xin.

-      Cậu thật ngớ ngẩn, Vassia – Chouvaloff thốt lên – Cậu và những câu hỏi của cậu. Điều ấy chứng tỏ gì vậy?

-      À! Thế đấy, cần phải chứng tỏ một điều gì đấy, – Vassia nói, vẻ đau đớn.

Vì cố gắng bật dậy, cậu đã mệt lả. Lưng còng xuống, gương mặt nhão ra như bị tàn phá. Cậu chỉ còn nghe thấy nhịp đập loạn xạ của trái tim mình, cái tiếng như tiếng lò xo bị hỏng mà mấy tuần vừa qua cậu không nghe thấy.

Hôm sau, Vassia được cô Mesureux cho biết Hélène đã đến thanh toán tiền trọ và phòng của cô đã trống không.

-      Tại sao lại có cuộc đính hôn ấy nhỉ? Tại sao? – Cậu vừa nói vừa lắc đầu như một ông già. – Mình có cầu xin cô ấy đâu!

Từ đấy, đối với ông Alexeï Dmitritch, mỗi ngày nặng như một tấm đá. Ông lại thấy cơn ác mộng cũ mà Hélène đã xua đi ít hôm. Vassia không dậy nữa và sức khỏe của cậu sụt xuống trông thấy từng giờ. Nhưng lần này còn thêm một việc mới đáng sợ nữa: cậu cảm thấy một cái gì như một niềm vui u ám muốn theo dõi sự hủy diệt của chính mình ra sao.

Trước đây, ngay những giây phút nguy cấp nhất, cậu cố giấu nỗi đau của mình. Gương mặt của cậu để lộ rõ lòng thương mến cha mình và ý chí muốn sống. Bây giờ thì cậu như vô cảm đối với nỗi đau cũng như tình yêu thương của mình.

Cậu không đọc sách nữa. Đôi mắt cậu như nhìn vào bên trong, cậu mím đôi môi mỗi lúc mỗi mỏng thêm và tái nhợt thêm, dường như cậu lắng nghe từng phút cơ thể mình chết dần đi.

Bên ngoài, những buổi chiều mùa xuân kéo dài hơn và sáng hơn.

- Nào con, cố lên một chút – đôi lúc ông Alexeï Dmitritch dỗ con trai. – Mặc quần áo vào con, đi vài bước ra chỗ lâu đài Nàng Câm¹³. Rất gần thôi mà, con vịn vào ba. Nếu con ra đấy, ba chắc chắn là con khỏe.

Những câu nói cuối cùng của lời cầu nguyện vô ích kia không phải là một mẹo dùng để dỗ cậu con trai, ông Alexeï quá đau đớn vì sự cố gắng cuối cùng, đành buông theo sự mê tín dị đoan ngây thơ nhất. Bất cứ cái gì ông cũng cho là một điềm báo. Có một điềm mà ông chú ý cầu mong nhất với một niềm hy vọng đầy lo lắng.

Chiếc cửa sổ của căn phòng xép nhìn xuống một mảnh đất vuông rải sỏi mà cô Mesureux gọi là cái vườn của cô. Ở đó, ngày xưa, khi mà khoảng không gian còn rộng thoáng, một gốc cây đã lớn lên khỏe mạnh. Nhưng từ khi những ngôi nhà cao mọc lên khắp xung quanh thành những bức tường gạch và xi-măng ngăn nắng gió, cái cây ấy đã khô dần. Ông Alexeï nghĩ thầm, nếu một chiếc lá nhỏ nhất, một cái búp nhỏ nhất lại nở hoa trên những cành cây khô mà cành cao nhất đang vươn những nhánh mỏng manh và khô cằn lên đến tận cửa sổ kia thì Vassia thoát khỏi. Và thế là mỗi sáng, với lời cầu nguyện nồng nhiệt và âm thầm, Alexeï Dmitritch đứng bên cửa sổ nghiêng xuống cái cây khô nhựa của nhà trọ Mesureux.

Nhưng sức trẻ của mùa xuân đã nở bung khắp chốn xung quanh mà riêng ngôi nhà cũ kỹ không nhận được một làn gió, một hơi mát nào, mảnh vườn con vẫn như một cái giếng sâu đen kịt và chẳng có cái gì đem lại chút linh hồn cho những cành cây báo triệu kia.

Cứ thế, một tuần trôi qua. Vassia mỗi ngày mỗi suy kiệt. Chouvaloff khám bệnh nhiều lần đành chỉ lắc đầu và quay nhìn đi chỗ khác.

Ông chẳng thể làm gì được, cũng chẳng ai làm gì được với cái cơ thể bị mục ruỗng vì suy dinh dưỡng ngay từ tuổi nhỏ lại thêm một dòng máu cạn kiệt vì quá nhiều nỗi dằn vặt.

Thế là Alexeï Dmitritch thôi không mời Chouvaloff nữa và tránh gặp ông. Cùng lúc ấy, ông được tòa báo cho phép tạm thời không phải xuống nhà in và được viết bài tại nhà. Và ông đóng cửa lại ở nhà với Vassia.

Đó là những giờ hoàn toàn yên lặng, vì cậu con trai ốm yếu từ chối nhất định không chịu nói một lời. Đó là những giờ ông già ngồi rất lâu, nắm bàn tay con, đôi mắt trống vắng. Thỉnh thoảng ông đứng dậy, như trong lòng có điều gì thôi thúc khẩn thiết, ông ra chỗ cửa sổ, đưa mắt nhìn xuống cái cây, rồi trở lại ngồi trên đầu giường Vassia. Ông ngồi đấy cho đến giờ cần phải viết bài.

Giây phút ấy, Alexeï Dmitritch, dù chìm sâu trong những suy nghĩ cuốn hút nhất và lộn xộn, vẫn cảm thấy nó đến đều đặn như nhịp đồng hồ. Đúng là bốn mươi năm làm nghề báo của ông không uổng.

Và dù tờ báo nhỏ lưu vong khốn khổ, quá gầy còm, thiếu máu, nó vẫn là tờ báo của ông. Thế là ông buông những ngón tay của Vassia ra, ngồi trên cái đi-văng gẫy nát, đặt lọ mực trên một cái ghế (gian phòng quá hẹp không có chỗ để bàn) và cúi gập đôi người, ngồi viết.

Nhưng, nếu ngày trước, những ý nghĩ của ông xô đến, xếp hàng ngay ngắn theo nét bút đầu tiên của ông, thì giờ đây chúng không sao hình thành nổi. Để cho việc suy nghĩ dễ dàng hơn, ông thường dùng rượu vang. Trước đây, chỉ cần một hai cốc là đủ. Nhưng lúc này đây, hình ảnh cái cây vĩnh viễn trụi lá cứ ám ảnh ông và đè nặng lên ông, nhất là khi ông cúi xuống cái "bàn viết" kỳ cục. cần phải tăng thêm lượng rượu mới xua tan được hình ảnh bám chắc kia và giúp cho bộ óc cạn kiệt của ông khởi động.

Những ngày đầu, ông nhà báo già không dám uống rượu trước mặt con trai. Ông vội vã xuống gian bếp phụ và bảo rót rượu theo ý ông. Nhưng sự kích thích của rượu chẳng được bao lâu, đến khoảng giữa bài viết, Alexeï Dmitritch đột nhiên cảm thấy đầu óc trống rỗng kinh khủng. Ông lại phải xuống nhà bếp bảo cô gái phụ bếp rót hết cốc nọ đến cốc kia khiến cô kinh ngạc. Rồi ông lấy một chai giấu vào dưới áo ba-đờ-xuy mang về đút xuống dưới đi-văng. Khi cần uống, ông rút vội cái chai và gần như nằm úp xuống đất, để cho Vassia không nhìn thấy và nhét cổ chai vào giữa đôi môi.

Làm như vậy, ông hy vọng không cho con trai biết sự suy sụp của mình. Nhưng, một buổi chiều tháng năm, khi Alexeï Dmitritch rụt rè van vỉ con: "Con nói với ba một câu gì đi, con. Con cứ im lặng thế, ba chịu sao nổi. Hãy nói với ba một chút đi..." thì ông nhận được câu trả lời:

-      Nếu con biết uống rượu, có lẽ sẽ dễ dàng hơn.

***

Hôm thứ bảy, nhờ số tiền lão chủ quán Samovar ứng trước, Hélène đã trả được viện phí cho Fédor. Hôm ấy Alexeï Dmitritch càng uống rượu nhiều hơn ngày thường, và khi viết xong bài, đáng lẽ ngồi cạnh Vassia thì lại đi ra cửa sổ. Một tiếng nói bên trong bảo ông rằng hôm nay, cái cây khô sẽ ra hoa.

Ông đứng đó bất động đã một tiếng đồng hồ, thì nghe có tiếng gõ cửa. Đoán chắc đó là cô Mesureux nên khi nghe tiếng chân phụ nữ bước qua ngưỡng cửa, ông không quay lại. Nhưng một tiếng kêu của Vassia chợt cất lên:

-      Ba ơi, ba ơi, cô ấy!

Bằng một cử chỉ đầy bản năng, ông đứng chặn ngang ngay giữa Hélène và con ông. Cô lùi lại đến tận cửa, người cô như tê cứng lại, mặt trắng bệch, cô nhìn hai người đàn ông. Hai người nắm tay nhau trông như một nhóm tượng và từ người họ toát lên một nỗi đau hằn học, tàn nhẫn.

-      Đuổi cô ta cút đi! Đuổi cô ta cút đi, – Vassia kêu lên.

- Cô ta còn làm khổ tôi. Cô ta không có quyền.

Cậu im bặt, thở dốc. Alexeï Dmitritch buông tay con lại gần Hélène:

-      Cô nghe đấy – ông trầm giọng nói.

Ông đẩy cô ra ngoài hành lang, đóng sập cửa, khóa lại rồi trở về đứng bên cửa sổ.

Khi Hélène đi qua trước mặt cô Mesureux, nhìn nét mặt Hélène, cô gái già lẩm bẩm:

-      Thế là hết rồi. Lạy Chúa!

Mesureux tựa vào một cái tủ cho khỏi lảo đảo. Trước đây cô đã từng thấy những con ngựa khoác tấm choàng đen dừng trước cửa nhà cô. Nhưng chưa lần nào để chúng mang đi một người chết trẻ như thế này.

Cô Mesureux chỉ đoán sai có vài tiếng đồng hồ.

Ngay ngày hôm ấy, Hélène báo cho Fédor biết là mọi khoản chi để chữa trị cho anh đã được thanh toán cả rồi và cô sẽ không gặp lại anh nữa.

-      Tôi chẳng biết nói gì – ông hoàng trả lời – nhưng xin cô biết rằng số tiền mà tôi có thể kiếm được và hai cánh tay của tôi đều thuộc về cô. Và suốt cả đời tôi.

Hélène cũng không nghe anh nói nữa và rời bệnh xá ra đi không báo cho Nathalie. Chưa bao giờ cô cảm thấy tự do như lúc này, một sự tự do thảm hại. Fédor đã giải thoát cô khỏi Vassia, bây giờ Vassia lại giải thoát cô khỏi Fédor. Không còn một sợi dây liên hệ nào, không còn một sự ràng buộc nào với ai, với cả chính mình nữa. Hélène sẵn sàng đến làm việc cho Terhane, cho khu Pigal.

Phần thứ hai

KHU PIGAL

I

Chỉ những ai, trong những năm 1924-1925, đã từng kéo dài cuộc sống thất nghiệp, cuộc sống trác táng, kéo dài nỗi buồn, hoặc đơn giản là tâm trạng "ăn đêm" dưới ánh sáng giả tạo của những ngọn đèn khu Montmartre; những ai đã từng yêu thích cái quang cảnh duy nhất do những con phố Pigal, Fontaine và Douai họp thành, quang cảnh những người Mỹ say rượu, những người da đen chơi kèn saxophone, những người Áchentina nhảy tango, những cô gái nhớn nhác, những tay ma cô mặc smoking, những bà, cô bán hoa, những người ăn mày và lái xe taxi, cái quang cảnh sặc mùi benzine, mùi nước hoa, mùi son phấn và, ngấm ngầm là mùi ma túy; những ai từng thích đứng ở quảng trường Pigal nhìn những biển hàng như một dòng thác đổ xuống và nhảy múa, những biển hàng lóa mắt và đánh lừa cảm giác như những trò mua vui giả dối; những ai đã từng trà trộn vào cái đám cư dân kỳ lạ chỉ bắt đầu làm việc khi những người thường đi ngủ, đám cư dân cuồng dại, đồi trụy và ngây thơ, họ như ở ngoài nhân loại, họ là thứ dụng cụ cho người ta mua vui – chỉ có họ mới nhớ được có bao nhiêu nhà hàng Nga tập hợp lại trên mảnh đất chật hẹp của khu vực "ăn đêm" này.

Những nhà hàng ấy mọc lên và nhân ra như những loài cây độc. Có đủ kiểu nhà hàng, đủ các qui mô, từ những "nhà máy” âm nhạc cao ba tầng đến những càn phòng xép chỉ đủ để được năm sáu chiếc bàn đã chật. Trong một số nhà hàng, dưới làn ánh sáng xanh như ánh sáng nhà thờ và lấp lánh trên những chiếc cốc bạc dày, người ta lặng lẽ uống như cử hành một nghi lễ; một số nhà hàng khác lại vang lên không ngừng những tiếng nhạc, tiếng hát và những điệu nhảy man rợ.

Ở chỗ nào, người ta cũng đụng phải những người Cô-dắc đứng canh trước cửa các quán. Giữa hai đợt biểu diễn, những ca sĩ, những nghệ sĩ nhảy múa đổ ra, đầu trần, mặc quần áo nhung và lụa, đi vào những quán ba, quán cà phê. Những người đàn bà da trắng, mắt trong, mặc những quần áo sờn màu sặc sỡ, có người khóc, người cười vô cớ. Có những ông hoàng uống rượu thân thiết với những tên ăn trộm ngựa.

Có những người đàn ông, suốt cả đời được thuê để làm cho ngắn lại những đêm của kẻ có tiền, họ thực sự là những dụng cụ để mua vui, họ sinh ra như những cây vĩ cầm mà chính họ sử dụng một cách bản năng, để ca hát và làm hài lòng người khác. Đó là những người di-gan của các nhà hàng lớn ở Mátxcơva và các hòn đảo ở Pétrograd mà dòng người di tản đã cuốn đến tận Paris. Một số người đã từng biểu diễn hầu các đại công tước, hầu Sa hoàng, hầu ngài Raspoutine¹⁴. Người ta đã ném cả những tài sản lớn xuống dưới những cây mã vĩ. Dù rằng ở khu Montmartre này họ được trả công xẻn hơn, những người ấy, nếu có việc làm và có tiền uống rượu, là vui ngay rồi. Còn có những người khác, cũng mang những túi đựng vĩ cầm, túi đựng ghi-ta, cũng mặc những bộ quần áo cũ như thế, lại thường để lộ trên gương mặt thanh nhã một nỗi thất vọng cũng mờ đục như ánh mắt của họ.

Trà trộn, đói rách, cải trang như thế, những đại tá cận vệ, những giáo sư, phu nhân quí tộc, gái điếm, nghệ sĩ bất đắc dĩ, những người di-gan nổi tiếng... đã đến đây. Họ đến đây để – khi thì bằng một tâm hồn mãnh liệt và chân thành, khi thì với một lối diễn tồi và pha tạp – trao gửi cho những cặp nam nữ bị kiệt sức vì những tiếng ồn, vì ánh sáng và rượu sâm banh, cái hơi thở man rợ, tuyệt vọng và đôi khi cao cả mà nước Nga bao la và không rõ hình thù, đã để đọng lại trong những bài hát, những điệu nhảy và trong trái tim của những đứa con khốn khổ của đất nước ấy.

Tất cả họ hợp thành một bộ lạc kỳ dị trong đó mỗi người có một lịch sử bí hiểm và thống thiết, một bộ lạc mà tất cả các thành viên đều quen biết nhau, ghen tị nhau, một bộ lạc đoàn kết với nhau bởi những nỗi lo và công việc giống nhau; bộ lạc ấy, muốn tồn tại phải trông chờ vào số chai bán được trong những nhà hàng mà họ chỉ rời khỏi vào lúc mà những ngươi khác, sau một đêm nghỉ ngơi đã trở lại với những công việc lành mạnh.

Và cái bộ lạc không tổ quốc, không thành phố ấy chỉ biết có một mảnh đất chật hơn một thị trấn hẻo lánh, có tường vây kín như một nhà tù, được ngăn lại bằng những con ngõ nhỏ mỗi tối sáng đèn lên cho một cuộc truy hoan đều đặn, và chỉ gồm toàn những nhà hàng ăn đêm và những khách sạn dành cho những cuộc tình dễ dãi.

Những người Nga ở những nhà hàng mở đêm ngủ trong những khách sạn ấy, làm việc trong những nhà ăn ấy, họ chỉ ra khỏi giấc ngủ để đi hát, mời khách uống rượu và bản thân họ uống, và họ chỉ ngừng hát và ngừng uống để lại rơi vào giấc ngủ. Trong cái khu phố khép kín ấy, đã có sẵn cho họ những chủ hàng ăn loại tồi, những chủ khách sạn nhỏ, có cả những thợ cạo người nước họ; ở đó, hàng tuần lễ liền, họ không cần phải nói một chữ tiếng Pháp; ở đó, do nghề nghiệp làm ăn và mệt nhọc, họ sống như bị nhốt kín đến mức nhiều người khồng hề biết là quanh đấy có rừng Boulogne và Khải hoàn môn, cái khu phố ấy, họ gọi là Khu Pigal, do ở gần quảng trường Pigal.

Pigal đó là cái xó xỉnh khuất nẻo của thế giới, cái bến cảng không có chỗ neo đậu cho những thể xác lạc loài, cho những linh hồn phiêu dạt; đó là chỗ trú ngụ khô cằn và điên dại, chỉ mở lòng từ thiện cho những kẻ say rượu nhìn một hóa hai, cho những kẻ mà chất cocaine làm cho lung lay tận gốc; đó là cái ảo ảnh của thú vui miễn cưỡng mà những ánh ngày đầu tiên đủ làm tan biến; cái xứ sở kỳ lạ ở ngoài cõi người ấy là nơi mà cô gái Hélène, người khách quí của nhà trọ Mesureux, vừa đặt chân đến.

II

Rời khỏi bệnh xá của Nathalie, Hélène ăn tối ở một nhà ăn trên một đại lộ, cô chọn nơi này vì nó ồn ào và đầy ánh sáng. Nhưng cô ở đó không lâu. Cô cảm thấy một nhu cầu cấp thiết muốn được hoạt động và thay đổi. Cô trà trộn vào đám đông ngày chủ nhật. Một rạp chiếu bóng với mặt tiền sáng chói khiến cô dừng lại vài giây. Có nên vào không? Nhưng cô lại nghĩ tới căn phòng tối mờ mờ, với tiếng nhạc khe khẽ, với màu sắc kín đáo, xam xám và trắng của màn hình! Không, nơi này không thích hợp với cô tối nay.

Cô chợt thấy ở ngã tư một mũi tên bằng ánh sáng chỉ lối vào một rạp ca-múa-nhạc nổi tiếng. Cô đến đó. Ở đó đang có một cuộc trình diễn gần như không lời, hoàn toàn dành cho lạc thú của con mắt, bằng những kỹ xảo tài tình, những châu báu giả và những đàn bà trần truồng. Hélène chưa từng được xem một cảnh tượng như thế, cảm thấy như bị đè bẹp dưới khung cảnh xa hoa man rợ của những vương quốc luôn luôn sụp đổ và tái tạo trong luồng ánh sáng của những đèn chiếu. Và vô số những thân thể trần trụi, những cặp vú, những cái bụng hồng hồng và đều tăm tắp đến mức chúng trở nên trừu tượng như những tín hiệu đẹp.

Khi màn hạ, mới chỉ nửa đêm, và Hélène chưa buồn ngủ. Vả lại, ngủ đâu bây giờ? Điều quan trọng đối với cô là làm thế nào cho đầu óc không làm việc, không thắc mắc, làm thế nào giữ nó trong thế thăng bằng ở điểm ngừng của cảnh tượng lý thú vừa qua. Hélène chợt nhớ đến một quán cà phê nhỏ trước cửa nhà hàng Samovar mà hôm trước cô đã nối chuyện với Samuel Iakovlevitch ở đấy. Đó là quán cà phê Yên tâm. Cái tên ấy mang một điềm tốt. Người bồi ra hiệu chào cô thân thiện như quen biết cô từ lâu rồi. Điều đó cũng làm Hélène vui. Khi người ta thả mình buông theo cuộc đời thì cuộc đời đơn giản và dễ dàng biết bao! Qua những tấm kính cửa mờ mờ hơi nước, bầu trời đêm rất đẹp với làn sóng người đang bị thôi thúc bởi lòng ham thích hội hè và bởi những luồng ánh sáng dữ dội quay vòng làm cô nhớ lại cảnh tượng ở rạp ca-vũ-nhạc.

-      Cho một cốc rượu mùi, loại gì cũng được, tôi không thuộc tên, nhưng loại mạnh ấy - Hélène vui vẻ gọi.

-      Các bà người Nga thích rượu Chartreuse, – người bồi nói.

Màu sắc của rượu làm cô vui lên. Đã lâu không đụng đến rượu, cô bị màu xanh đục lờ lờ của rượu hấp dẫn như màu xanh của một thứ thuốc độc, rồi cô uống nhẹ nhàng và gọi cốc nữa. Người bồi vừa phục vụ vừa nói:

-      Tôi cuộc là cô chờ anh nhạc công của nhà hàng Samovar. Nên báo trước thì hơn. ít khi anh ấy đến đây, anh ấy là người đứng đắn.

-      Anh tưởng tôi muốn gặp anh ấy ư? – Hélène ngạc nhiên hỏi. – Tôi chẳng muốn gặp ai cả.

Cô không quen uống rượu, uống vào thấy nóng cả trong người và thấy nhẹ nhõm. Cô cảm thấy dễ chịu. Cuộc đời tự nó xếp đặt... Bỗng chốc Hélène bất giác lắng tai: có người nói tiếng Nga ở quầy. Đó là hai người đàn ông mặc quần áo Cô-dắc. Giọng nói rất thanh của họ không hợp với bộ quần áo chút nào.

-      Bên anh lúc nào cũng đông khách ư? – Một người nói.

-      Tối nay, phải kê thêm bàn.

-      Thế mà ở chỗ chúng tôi, hôm nào cũng vắng ngắt. Do đâu thế không biết? Tôi sợ là chẳng mấy chóc nhà hàng sẽ đóng cửa. Bấy giờ thì...

Họ đi ra, một nhóm người Nga khác vào và bắt đầu đánh bài. Đó là những người tầm thường, cổ cồn có vẻ không sạch. Hélène ngạc nhiên thấy ông hoàng Rizine ở trong số đó.

Rizine nói:

-      Chỉ một ván thôi. Tôi còn phải khiêu vũ với hai người Nam Mỹ.

Họ bị cuốn hút lặng lẽ vào cuộc đỏ đen. Thỉnh thoảng, ông hoàng làu nhàu một câu chửi tục tĩu khiến Hélène thấy lợm cả giọng, nhưng cô muốn được thoải mái nên cố quên đi ngay.

Khi Rizine đứng dậy, anh vứt lên bàn một nắm giấy bạc lẻ và nói:

-      Tôi chỉ còn thế này, các anh trả hộ. Tôi nợ các anh số còn lại.

-      Ô, chúng tôi có lo gì về anh đâu, – một người nói. – Khi người ta tiếp xúc với những nhà tỉ phú thì...

Ông hoàng hơi sốt ruột kéo những ống tay áo, rồi nhún vai, soi gương đội lại mũ và đến nhà hàng Samovar.

Những người bạn anh lại bắt đầu chơi. Một người đàn bà mặc quần áo di-gan ngồi một lát bên cạnh một người chơi bài, hôn vào miệng anh ta và buồn bã nói:

-      Anh lại thua à?

Anh ta không đáp lại và chị ta cúi đầu bỏ đi. Rồi ba thanh niên vùng Kavkaz vào uống vang đỏ. Họ nói tiếng của xứ họ, giọng yết hầu nghe chát chúa, Hélène không hiểu gì nhưng rất vui vì họ trẻ trung, vô tư tự và trên gương mặt họ không có vẻ gì là đê tiện và tham lam cả.

Và suốt trong mấy tiếng đồng hồ, những con người thuộc tất cả các chủng tộc của nước Nga bao la đều diễu hành ở quán cà phê này: Ukraina, Sibérie, Georgia, Litva, Di-gan Do Thái...

Hélène nhìn họ bước vào, túm tụm lại, đi ra, tiếng ồn ào không ngớt của con phố chói chang còn bám theo họ. Cô cảm thấy một niềm sảng khoái kỳ lạ khi nghĩ rằng chẳng bao lâu nữa, mình sẽ không còn là một người xa lạ, mà sẽ thuộc về cái bộ lạc lạc loài và bí hiểm này.

Bỗng nhiên, một giọng nói cất lên ngay bên cạnh cô:

-      Chà! Kìa Hélène Borissovna, sao lại có chuyện tình cờ lạ thế này!

Hélène ngửng đầu nhận ra Chouvaloff, chực bỏ trốn. Cô muốn quên đi quá khứ của mình. Tuy nhiên, sau một giây, cô bình tĩnh lại. Ở quán cà phê Yên tâm, chính Chouvaloff cũng đã tham gia vào không khí này. Cái mũ cát-két đội lệch kia, cái varơi da kia, bàn tay sặc mùi dầu, mùi xăng, những dấu vết của công việc ban đêm – tất cả những cái đó cho thấy trước mắt ta không còn ông bác sĩ lịch sự, một con người thích những ý tưởng bao quát nữa, mà là anh lái xe Nga của khu Montmartre, người bạn của đám Cô-dắc, của những người đàn bà son phấn và cải trang. Hélène ngồi thu lại lấy chỗ cho ông và nói:

-      Từ nay, bác sẽ gặp tôi nhiều lần. Tôi sẽ hát ở nhà hàng Samovar.

Ông nhìn thẳng vào mắt cô như để chẩn bệnh và khẽ xì một tiếng:

-      Phải, đúng. Cô cũng là dân Pigal! Được! Được!

Ông nói không hết câu. Sự có mặt của Hélène ở nơi này, gương mặt hao gầy của cô đã trả lời trước cho những điều ông muốn hỏi, tốt hơn hết là chấp nhận hoàn cảnh này như một việc tự nhiên.

Chouvaloff hỏi:

-      Bao giờ cô bắt đầu?

Hélène nghĩ một chút. Rõ ràng là Terhane cho cô ba ngày, nhưng từ giờ đến hôm ấy, cô làm gì? Tại sao lại chờ đợi trong khi cô muốn dấn mình càng nhanh càng tốt vào cuộc sống này, vào sự lãng quên này?

-      Ngày mai, – cô đáp.

Rồi với nghị lực của một người đã muốn là làm – nghị lực này cô tưởng nó đã tắt ngấm, nhưng thực ra nó chỉ chuyển hướng mà thôi – cô nói:

-      Chỉ có điều tôi cần có bộ quần áo, Samuel Iakovlevitch đã hứa kiếm cho tôi một bộ. Bác có thể gọi anh ấy giúp tôi không?

Anh nhạc công đến, gật đầu khi trông thấy một chồng đĩa không xếp trước mặt Hélène và cái cách cô ngồi bơ vơ tì mặt vào giữa hai bàn tay:

-      Cô không nên chờ tôi khuya quá, Hélène, – anh nói hết sức dịu dàng.

Nhưng chính thái độ dịu dàng, trân trọng ấy lại làm cô muốn thoát ra khỏi. Cô nghĩ thầm: "Nhà hàng Samovar sẽ trở thành khó chịu với chính mình là tại anh chàng sụt sùi đa cảm này đây!" Và cô sẵng giọng với Samuel:

-      Anh có quần áo cho tôi chưa?

-      Có, tôi có thể kiếm tất cả ở nhà một người bạn gái mà tôi đã khuyên bỏ cái nghề hát.

-      Liouba phải không? - Chouvaloff hỏi. - Tốt lắm, Samuel, tốt lắm. Cô ấy rất khổ sở vì cái nghề ấy. Thế bao giờ thì cưới?

-      Chuyện ấy rồi sẽ hay, rồi sẽ hay – Samuel ngượng ngùng nói. – Thế, Hélène Borissovna, tôi sẽ mang gói quần áo đến đâu cho cô?

-      Ở đâu ư? – Hélène nhắc lại, – thực ra tôi không còn chỗ ở nữa. Này anh có thể giúp tôi tìm ngay một chỗ quanh đây không?

Samuel chần chừ vài giây rồi nói nhỏ, không nhiệt tình lắm, như cảm thấy lời nói của mình chẳng có ích gì.

-      Cô Hélène ạ! Tôi thấy cô không làm chủ được mình nữa, nhưng nếu cô còn một chút bản năng giữ mình thì không nên ở trong khu phố này. Trái lại, cô càng đi xa càng tốt. Chỉ nên đến đây vào giờ làm việc. Như thế, cô sẽ thở được không khí của mọi nơi. Mỗi buổi tối, ông Chouvaloff có thể đưa cô đi, còn buổi sáng cô muốn đi chuyến métro nào thì đi. Ông Maxime, hãy bảo cô ấy là tôi nói phải đi.

Hélène không để Chouvaloff kịp trả lời:

-      Samuel Iakovlevitch, anh chẳng hiểu gì cả. Và tôi xin anh từ rầy hãy để tôi được yên với cái luân lý của anh. Bác lại đây, bác Chouvaloff, đừng để cho anh ấy tự làm bẩn lương tâm của anh ấy. Bác sẽ cho anh ấy địa chỉ của tôi sau cũng được.

Chouvaloff đi với Hélène đến tận một nhà trọ ở phố Victor-Massé.

Cô chịu nổi cái mùi cải bắp và mỡ lá tấn công cô từ cửa vào và cũng chịu đựng nổi cả câu hỏi của người bồi mà cô vừa đánh thức dậy, anh ta vừa gài dây treo quần vừa nói:

- Ông đây đi với cô phải không ạ?

Nhưng khi ở riêng trong phòng rồi, Hélène cởi hết quần áo trong bóng tối vì không muốn nhìn thấy những bức tường dán giấy đỏ màu quả phúc-bồn-tử, cái tủ gương ọp ẹp và cái giá áo lung lay. Cô nghĩ đến gian phòng của cô ở nhà trọ Mesureux: căn phòng ấy chắc chắn là không sang trọng rồi, nhưng nó rộng và thoáng. Nó có vẻ già nua nhưng cho ta yên tĩnh. Rồi thì trong phòng lại có Natacha. Và xung quanh có Fédor, Vassia và cha cậu, những con người sạch sẽ và có tư cách.

Một thứ tiếng ồn quỷ quái cứ kêu vo vo trong phòng, gồm tiếng rú của hàng ngàn ôtô, tiếng hàng ngàn bước chân, tiếng những người đàn bà say rượu. Hélène cảm thấy mình nhỏ nhoi, khốn khổ và vô cùng khó ngủ.

Một cảm giác nghẹt thở làm cô tỉnh giấc.

"Không khí mới nặng nề làm sao, cô nghĩ. Mình đã quên không mở cửa sổ. Ô không, mình đã đóng lại vì ồn. Nhưng, bây giờ hết rồi".

Cô đẩy những cánh cửa và thấy những tia nắng xiên khoai biết rằng trời đã chiều. Đường phố đã tĩnh lặng như ở tỉnh nhỏ, người đi lại thưa thớt, ở quãng xa có tiếng xe hơi lăn bánh, trong khu Frochot thấp thoáng màu xanh của những mảnh vườn. Có thể nói khu phố này đang lấy lại sức để đến đêm lại hoạt động.

Hélène bắt đầu mặc áo váy thì nhớ đến bộ đồ di-gan Chouvaloff đã hẹn sáu giờ mang đến, có lẽ ông ta đến rồi. Hélène trở lại giường và bấm chuông. Người bồi đã mở cửa cho cô lúc sáng sớm, lúc nào cũng ngái ngủ và lúc nào cũng gài dây treo quần, đem đến một hộp giấy buộc kỹ. Thấy anh ta chưa đi, Hélène hỏi:

-      Anh còn chờ gì?

-      Cô có cần tôi giúp cô mặc quần áo không? – Anh ta trả lời, giọng buồn buồn, – các bà ấy thường vẫn nhờ tôi.

-      Không... không, – Hélène đáp vội.

Cô sốt ruột mở gói đồ. Chẳng phải đây là hình ảnh mới của cô sao? Cô lấy ra một chiếc váy xanh, một chiếc coóc-xê màu đỏ tím và một chiếc khăn vuông màu da cam để đội đầu. Nhìn bộ đồ, cô cảm thấy muốn nhức cả đầu, nhưng khi đã mặc vào rồi, khi đã cuộn cái khăn quanh mái tóc và khi chợt thấy tâm gương in hình một cô gái cao lớn và hoang dã, để hở cổ rất rộng với thân hình thoải mái dưới lần vải mỏng, với gương mặt xanh tái và hơi đanh lại vì những sắc màu tương phản một cách man rợ, Hélène bật một tiếng cười hơi gắt:

-      Đúng, đúng – cô như nói với cô gái trong gương – rất nhiều đỏ ở môi, nhiều đen ở mắt, và Terhane chắc chắn sẽ hài lòng.

Cô nhìn rất lâu bóng mình trong gương, không hiểu sợ hãi hay vui mừng.

Mặc bộ áo váy mới, ăn chiều xong, Hélène muốn tìm lại những phút ngồi đờ đần dễ chịu ở quán cà phê Yên tâm. Nhưng lần này, các nhà hàng đêm chưa đến giờ mở cửa cho nên những nhân viên của họ đến chật cứng quán cà phê nhỏ. Tất cả khu Pigal đều ở đây, với những người Nga, người da đen, người Áchentina và vài người Pháp.

Hélène cảm thấy ngay đi một mình, cô cũng không thể được yên tĩnh như hôm qua. Cô sốt ruột chờ xem cuộc sống mới lạ của mình sẽ thực sự bắt đầu như thế nào, và thấy thời gian dài vô tận, cho đến lúc tấm kính lớn của nhà hàng Samovar bật sáng. Vừa thấy băng ánh sáng hồng chạy trên mặt tiền của nhà hàng và một người Cô-dắc ra đứng canh cửa, (Hélène chợt nhận ra đó là đô đốc Andreïeff), cô sang qua phố và bước vào nhà hàng.

Nhà hàng còn vắng lặng. Hai người phục vụ mặc đồng phục ngồi trên những chiếc ghế đẩu của quán rượu nhỏ đặt ở chỗ thụt vào của căn phòng, họ nói chuyện khe khẽ trong khi người phụ trách nhà ăn, một ông hộ pháp với hai vai chắc khỏe như những chiếc xà nhà đang xem lại việc sắp xếp các bàn. Thoạt nhìn, Hélène đã nhận ra ngay cả ba là người Nga. Khi cô bước vào, người phụ trách nhà ăn đang quay lưng lại, gật đầu và nói:

-      Philippe Artemievitch, cậu vẫn còn quên mấy khẩu Mauser ở bàn số 6. Rõ ràng cậu đã làm ăn tùy tiện.

-      Tôi có lỗi, thưa đại tá, đúng, tôi xin lỗi, – một người phục vụ đứng lên và nói.

-      Không, cứ ngồi, cứ ngồi lại, chú em, cậu đang ngồi yên trong cái góc của cậu, để tôi dọn cho.

Người phụ trách quay gót và bắt gặp Hélène:

-      Thưa bà, bà cần gì ạ? – Ông hỏi.

-      Không, - Hélène hơi lúng túng khi nghe giọng nói thân thiện vang lên trong căn phòng vắng, – tôi đến làm việc ở dàn đồng ca.

-      A! Cô là cô ca sĩ mới! Rất hay! Rất hay, ông chủ đã báo cho tôi biết rồi và chúng tôi chờ cô ngày kia mới đến kia mà. Nhưng dù sao, cũng hoan nghênh cô.

Ông ta có một nụ cười niềm nở khó bắt chước và một vẻ hiếu khách vừa giản dị vừa quý phái mà những người phương Tây bây giờ không biết nữa.

-      Xin lỗi cô, cho tôi được biết quý danh.

-      Hélène Borissovna.

-      Vâng, thưa cô Hélène Borissovna, tôi xin phép tự giới thiệu: đại tá Arcadi Ivanovitch Litchourine, thuộc Đội Long Kỵ binh của Hoàng hậu và đây là hai sĩ quan của trung đoàn tôi, hai đại úy Lanskoï và Fedenski.

Hai người phục vụ đến hôn tay Hélène.

-      Trông cô biết ngay là người mới, – viên đại tá vừa cười hiền lành vừa nói. – Còn hơn một giờ nữa. Nhạc công còn chưa đến, dàn đồng ca còn đến sau nhạc bốn mươi phút kia mà.

-      Không sao, tôi đợi ở đây, – Hélène nói.

-      Thế thì vui cho chúng tôi quá. Mời cô ngồi ở bàn này, gần quán rượu. Đây không phải là chỗ tốt nhất, nhưng chúng ta không phải là chủ ở đây, cô cũng thế, tôi cũng thế.

Ông lại cười cái cười mở rộng đầy vẻ hồn hậu, cái cười rất hợp với gương mặt chân thật và dịu dàng, với đôi mắt như mắt trẻ thơ. Rồi ông tiếp:

-      Thực ra tôi thích phụ trách nhà ăn hơn là làm ông chủ. Đỡ phải lo hơn. Cô đã gặp Terhane rồi chứ? Đấy không phải là một người ác. Anh ta chắc chắn là thích tiền, nhưng anh ta không bao giờ nói to, cũng không mày tao với ai.

-      Thưa đại tá – một người trẻ tuổi lên tiếng – sao ông lại không nói thêm là chính ông đã dạy cho ông ta. Cô hãy tưởng tượng xem, cô Hélène Borissovna, thoạt đầu ông kia cũng khá trịch thượng đây. Thế là ông đại tá đã nói với ông ta với cái giọng rất dịu dàng mà cô đã biết: "Thưa ông chủ, vào thời mà tôi mặc những chiếc áo sơ-mi do chính những bàn tay của Đức Hoàng hậu thêu cho, ở Tiflis, tôi có một người đánh giày rất giống ông". Terhane nghe im ngay lập tức.

-      Nói đúng ra – người phụ trách nhà ăn nhận xét – thì tôi không dám chắc là hắn, tôi chỉ biết hắn cũng có cái tai mất một nửa. Nhưng này, Philippe Artemievitch, sao cậu không ngồi xuống mà lại đứng để kể chuyện. Cậu còn có cả đêm để làm tội cái chân cậu kia mà. Các bạn trẻ này thật kinh khủng, cô Hélène Borissovna ạ. Cậu trẻ kia, tôi đã thấy cậu ba lần bị thương, đều ở chân trái, bây giờ cậu ấy không muốn nhớ lại nữa. Thôi nào, bây giờ đã muộn quá rồi.

Tiếng chuông ngoài cửa réo lên, Litchourine cầm cái khăn để trên bàn vắt vào cánh tay rồi đứng nghiêm, hai người phục vụ kia cũng làm theo. Một nhóm khách ồn ào bước vào, đưa mắt nhìn thấy phòng trống lại bước ra.

-      Càng hay – viên đại tá nói – không có nhạc thì dịch vụ buồn chết. Tôi xuống bếp xem sao.

Mấy người trẻ tuổi nhìn theo vừa kính trọng vừa trìu mến.

-      Thật là một người kỳ lạ và đáng khâm phục, cô Hélène ạ, – Philippe Artemievitch nhiệt tình nói. – Ông ấy được Hoàng thượng và Hoàng hậu quý, ông ấy có những khu rừng săn đẹp nhất nước Nga, ấy thế mà bây giờ làm người phụ trách nhà ăn, vẫn giữ được tư cách như ở nhà ăn của sĩ quan trung đoàn. Không bao giờ có một lời phàn nàn, không bao giờ vi phạm một điều qui định. Và tôi cam đoan với cô rằng làm cái nghề của ông, rất khó. Phải không, Lanskoï?

-      Nhưng tại sao cậu nói nhiều thế, anh bạn? – Lanskoï sốt ruột vặc lại. – Chỉ cần nhìn ông ấy bên cạnh Rizine là thấy khác hẳn. Ông hoàng kia làm mất thể diện tất cả chúng ta. Nhưng xin lỗi cô, chúng tôi có việc.

Anh ta kéo anh bạn đồng nghiệp ra một chỗ và nói nhỏ vào tai:

-      Sao cậu và ông đại tá lại đi dốc bầu tâm sự với bất cứ người nào thế nhỉ? Cậu không thấy rằng cô ta chỉ là một con sếu nghiện sâm banh mà tên ma cô Terhane tuyển vào để bôi nhọ danh dự của phụ nữ Nga sao?

Anh ta vô ý nói to và Hélène tuy không nghe rõ hết cả nhưng cũng đoán được ý đồ của cậu ta. Cô chợt gọi:

-      Đại úy Lanskoï!

Cậu ta quay lại với con mắt hằn học và hỏi:

-      Thưa cô!

-      Một chai rượu Chartreuse càng nhanh càng tốt.

Rõ ràng là Hélène có ý nhục mạ, nhưng Lanskoï tự chủ được và trả lời với vẻ lễ phép lạnh lùng nhất.

-      Chúng tôi chỉ phục vụ sâm banh tại bàn, thưa cô.

Hélène tái mặt. Cô chỉ còn không đầy trăm phrăng trong túi.

-      Đưa cho tôi bảng giá các loại rượu, - cô nói.

Không có một chai nào có giá thấp hơn hai lần số tiền cô có. Lanskoï cứ chờ mãi, đứng thẳng người, vẻ khinh bỉ, chiếc khăn vắt trên tay.

Chính ông đại tá lại mang chai rượu ra. Ông nói:

-      Cô rất sành, đó là loại rượu tôi rất thích. Cô có thể cho tôi một cốc?

Hélène nhìn chăm chăm gương mặt của ông hộ pháp hiền lành. Ông đâu có phải là loại người đi xin bố thí một lời mời! Hélène nói nhỏ:

-      Xin cám ơn.

-      Có gì đâu? Trời. Tôi xin nói với cô đây là thứ vang mà tôi bao giờ cũng mang theo khi ra trận. Và bây giờ thì Hélène Borissovna, xin nâng cốc chúc cô được may mắn sống giữa chúng tôi và cầu Chúa cho cô được an lành, vì dường như cô rất có cá tính.

Cánh cửa bỗng mở ra và khép lại sau một bóng người rất thon thả. Đó là một cô gái rất trẻ, dáng dấp như một cậu thiếu niên vì cô mặc một bộ quần áo của con trai nông thôn Nga, mái tóc màu sáng như những sợi lanh có một đường ngôi rẽ cạnh, được cắt ngắn đến mức để hở cả trán và hai tai.

-      Chào Ludmilla bé bỏng, cơn gió tốt đẹp nào thổi cô đến sớm thế? - Litchourine hỏi.

-      Cơn gió xấu thì đúng hơn, thưa đại tá, - Ludmilla đáp. - Rizine làm tôi buồn đến chết. Anh ấy chất chồng yêu quý lên tôi và tôi kiếm được đồng nào anh ấy lấy đi đánh bạc hết. Như thế cũng chưa là gì, nếu anh ấy không bắt tôi phải dự vào nhưng cuộc chơi bẩn thỉu ấy. Tôi vừa mới nổi cơn tam bành với anh ấy. Ôi, nhưng mà ở đây, các vị đang uống rồi! May mắn làm sao, tôi thèm sâm banh biết mấy.

Cô ngồi thoải mái bên cạnh Hélène và bảo:

-      Chị là ca sĩ mới của dàn đồng ca phải không? Tôi rất vui được biết đó là chị vì chị có đôi mắt rất đôn hậu. Phải không, đại tá?

Những nhóm khách vào và ngồi vào bàn. Rồi đến những nhạc công và trong khi họ so dây với nhau thì Ludmilla bắt đầu nói thao thao với vẻ nghiêm trang vừa hút những điếu thuốc có đầu bằng các-tông:

- Tôi thấy là chị không có thói quen đến cái loại nhà hàng này. Có lẽ chị đã làm phục vụ ở một phòng trà yên tĩnh. Không, cũng không phải thế ư? Chị làm búp bê ư? Bán búp bê ở đây hay hơn. Kiếm được nhiều tiền hơn mà vui hơn. Tôi, tôi thích tiếng ồn, ánh đèn, đầu tôi quay cuồng rất nhanh và tôi càng mê nhảy. Chị biết không, tối nào tôi cũng say nhưng không ác bao giờ. Trái lại, lúc ấy tôi lại rất tốt và tôi thương, tôi thương tất cả mọi người, nhất là Michel. Anh Rizine ấy mà: chị có biết anh ấy không? Ở đây, người ta không thích anh ấy vì anh ấy có cái tên sang quá nên không nhảy hết được với tất cả các bà già. Anh ấy rất nhu nhược và mặc dầu anh ấy có vẻ bất cần đời, không có ai khổ hơn anh ấy, chị có thể tin tôi. Nhưng vấn đề không phải ở chỗ đó. Tôi cần phải nói cho chị biết; bởi vì chị không biết tí gì. Trời! Chị có đôi mắt đẹp làm sao, bi kịch làm sao! Chị hãy nghe này: dàn đồng ca mỗi đêm hát ba lần, vào lúc một giờ, ba giờ và năm giờ. Nhưng điều đó không quan trọng. Mà là việc làm thế nào để được mời đến những bàn đáng kể và làm thế nào mời được khách uống càng nhiều càng tốt, bởi vì như thế, tất cả phần trăm thuộc về chị. Nhưng nếu ở bàn người ta cho chị cái gì, chị phải nộp cho Rizine, như mọi người, anh ấy sẽ chia cho sau theo những phần thích hợp. Lúc đầu mới được một phần thôi, chị cũng đừng ngạc nhiên, về sau chị sẽ nhận được nhiều hơn. Chỉ riêng có Vera Petrovna là chẳng được phần nào. Chị cũng không biết bà ấy sao? Tôi ghen với chị đấy: được khám phá tính cách bà ấy là một niềm vui! Chính bà ấy chỉ huy dàn đồng ca. Thật là một nghệ sĩ lớn – mặc dầu bà ấy là người Di-gan – và một phụ nữ có nhân cách lớn biết bao! Chị biết không, trước đây dàn đồng ca của bà ấy làm việc ở một nhà hàng nhỏ xíu ở đường Passy. Một hôm, Terhane đã ăn tối ở đấy, đã thấy Vera Petrovna lạ lùng đến mức ông ta đề nghị trả thù lao mỗi tối hai trăm phrăng và năm phần trăm tiền bán rượu. Nhưng ông ta chỉ muốn nhận một mình bà ấy mà không nhận các ca sĩ khác của dàn đồng ca. Bà ấy đã từ chối – bởi vì nếu không có bà thì những ca sĩ khốn khổ này chẳng có giá trị gì và sẽ chết đói. Terhane đã phải nhận tất cả nhưng Vera chỉ được có một trăm phrăng thôi. Tôi thấy chỉ có bà là người làm được việc ấy. Tất cả những người khác ở khu Pigal này đều cắn xé nhau để giành một miếng ăn.

Ludmilla lại uống một cốc sâm banh nữa và tiếp tục diễn thuyết. Hélène ngạc nhiên ngồi nghe những lời thao thao bất tuyệt ấy xen lẫn những tiếng cười, những lời tự thú, những tình cảm trìu mến, những căm hờn và một loạt những gương mặt xa lạ mà sau này trở thành thân thiết với cô.

Bỗng nhiên Ludmilla kêu:

-      Ôi, chẳng còn gì để uống nữa rồi, tôi thèm biết bao! Michel đã làm tôi buồn quá.

Cô đưa mắt nhìn khắp căn phòng và thấy một bàn chỉ có ba người, thốt lên:

-      Đừng vội thất vọng!

Cô rút trong túi áo cánh ra một cuộn giấy vòng vèo và ném vào nhóm người kia. Cô cười để hở cả hai hàm răng như răng một con vật nhỏ vui mừng.

Hélène nghĩ thầm: "Cô ấy có thể làm bất cứ điều gì cô ấy thích, cô ấy sẽ không đến nỗi tầm thường". Nhưng khi Ludmilla bảo cô: "Kìa, họ mời chúng ta. Chị đến chứ?" thì Hélène từ chối gần như tàn nhẫn.

Ở lại một mình, Hélène nhìn Ludmilla uống rượu và cười nói với những người lạ. Một người vuốt ve vai cô bé. Hélène nghĩ: "Cô ấy thế đấy, cô ấy là người yêu của Rizine, một thứ cặn bã có đôi mắt u buồn".

Nhưng ngay tức thì Hélène cảm thấy tự ghê tởm mình: "Mình quyết đoán, mình phán xét, khinh bỉ người khác. Thế còn cái đêm mình đợi Fédor, và buổi chiều mình bị Vassia đuổi ra thì sao?”

Hélène dằn vặt nhớ lại những kỷ niệm ấy với một nỗi tức giận dai dẳng như để tự xỉ vả mình, trừng phạt mình, để học lấy cách chớ có ngửng cao đầu trên đám bùn mà mình đã chọn làm nơi sinh sống. Cô còn nghĩ: "Mình đã hèn nhát không dám theo Ludmilla. Khi người ta chấp nhận nghề này là phải đùa giỡn với đức hạnh, với nhân cách rồi! vẫn còn chai rượu mà mình phải trả tiền kia!"

Vừa lúc ấy, dàn đồng ca vào, gồm có bốn nữ và ba nam. Trên những bộ áo váy lòe loẹt, nổi lên màu vàng, màu xanh lục và màu đỏ sẫm. Và trên cái nền sặc sỡ ấy, nổi bật lên một bộ váy áo đen duy nhất. Và người mặc bộ đồ đen ấy thu hút ngay toàn bộ tâm trí Hélène. Đó là một người đàn bà không ai đoán được tuổi. Bà có mái tóc trắng muốt, dày và mềm, uốn làn sóng, hắt lên những ánh sáng kỳ lạ màu hoa cà, và để thành những búp xoăn khá dài. Những búp tóc rủ xuống một gương mặt bất động như một mặt tượng. Người đàn bà ấy, thời niên thiếu, chắc phải có những con mắt to, đượm buồn và rực lửa, có một cái miệng quý phái, nhân hậu và đa cảm. Hélène nghĩ thầm: "Sau này khi người ta đặt bà xuống mộ, chắc hẳn bà vẫn giữ được gương mặt dưới ánh đèn đêm này".

Ludmilla vụt bỏ rơi những người bạn không quen biết, và gọi Hélène:

-      Lại đây! Lại đây mau! Đây là Vera Petrovna quí mến của chúng ta.

Hélène mừng quýnh – lần đầu tiên từ lúc bước vào nhà hàng Samovar cô vui mừng. Cô đứng dậy săn sàng tỏ bày mối cảm tình của mình. Cô thốt lên:

-      Em đến làm việc với chị!

-      Chị biết – Vera Petrovna trả lời – Nhưng em chỉ biết rằng chúng ta hát thôi ư? Không. Tất nhiên rồi. Vậy thì hãy cố gắng giữ giọng, khe khẽ thôi, đừng để lạc giọng quá.

Nói xong câu ấy, bằng một thứ giọng lạnh và gắt – bà quay ngoắt đi.

Hélène như bị một đòn dữ và hiểm mà cô không đáng phải chịu. Cô đưa mắt nhìn quanh như để tìm xem lý do của sự bất công ấy là gì. Cô chỉ thấy gương mặt của các nữ ca sĩ trong dàn đồng ca. Họ mỉm cười với vẻ thích thú nham hiểm.

Chỉ có mình Ludmilla có vẻ buồn.

-      Đừng buồn, chị thân yêu, – cô nói. – Có một điều gì đó mà tôi không hiểu. Vera Petrovna tốt thế. Bà ấy phải yêu chị.

Hélène vuốt nhẹ mái tóc của cô gái và không nói gì. Trong khi ấy, những người phục vụ xếp những chiếc ghế phía trước dàn đồng ca. Các nhạc công xếp các nhạc cụ lại và đi ra, bởi vì dàn đồng ca chỉ được đệm bằng ghi-ta. Nhưng Samuel Iakovlevitch đến quán rượu ngồi chống khuỷu tay, mắt nhìn chăm chắm vào Hélène. Anh buồn thấy Hélène cô đơn và bị bao vây giữa sự hằn học, anh rất lo cho cô trước sự thử thách đầu tiên này. Chắc chắn là Hélène không biết tí gì về những bài hát sắp phải hát. Giá mà ít nhất anh được cùng tập với cô, dù chỉ một buổi tối.

Nhưng anh được yên tâm ngay. Hélène có một bản năng âm nhạc rất chuẩn và một giọng cực hay đến mức cô bắt theo diễn xướng của các giai điệu không khó khăn gì. Tính chất giản dị và khỏe mạnh của các giai điệu dẫn dắt tiến trình của dàn đồng ca xoay quanh một chủ đề duy nhất đã giúp cho Hélène biểu diễn thuận lợi. Bao giờ cũng là một đợt sóng dâng cao dần dần đến một điểm đỉnh ở đó nó đập vào một hòa âm mãnh liệt hoặc hạ xuống dần dần thành một âm thanh rì rào tắt dần gần như không nghe thấy.

Bất chợt, tất cả các giọng hát ngừng bặt. Một nghệ sĩ ghi-ta bước ra khỏi dàn đồng ca, đứng trước Vera Petrovna và hòa âm của cây đàn vang lên đặc biệt khác thường. Nó căng đầy chất nhạc, đầy bí ẩn và đợi chờ. Người đàn bà di-gan cúi đầu, những mớ tóc trắng phủ xuống trán, như để hứng lấy hòa âm đó vào nơi sâu thẳm nhất của tâm hồn bà, và chầm chậm, bài hát Hai cây ghi-ta bắt đầu tuôn ra từ ngực bà. Đó là một bản romance cũ mà Hélène thấy như vô cảm vì đã nghe nhiều, nhưng lần này cô lắng nghe như vừa khám phá nó. Tiếng hát của Vera Petrovna như một hợp chất đặc biệt giữa âm lực mạnh và chất giọng khàn dịu nhẹ; trên gương mặt bà, mỗi khổ hát tạc nên một nét tuyệt mỹ; một ngọn lửa nhiệt tình thiêng liêng cháy trong đôi mắt đẫm lệ; tất cả cho thấy một sức mạnh vô biên và lâu đời đã hoàn toàn chiếm lĩnh bà, ám ảnh bà và nâng bà lên cao, sức mạnh ấy đến từ một nòi giống mà tiếng hát chính là cuộc sống của họ.

Như nỗi niềm kẻ lạc loài trong tôn giáo, tiếng than vãn của bài Hai cây ghi-ta càng diễn tiến bao nhiêu thì mỗi lúc cô càng cảm thấy tăng thêm đau khổ bấy nhiêu vì sự hắt hủi của người đàn bà tâm hồn chứa đầy khổ đau và sảng khoái kia.

Tiếng ghế xô đẩy cho Hélène biết là dàn đồng ca đã xong phần một của công việc, cô lại trở về ngồi bên bàn. Nếu không có Samuel Iakovlevitch đến thì cô trơ một mình.

-      Tốt lắm, Hélène Borissovna, đúng là rất tốt, – anh nói. – Ngoài Vera, tất nhiên, không có ai ở đây có thể đọ với cô về giọng hát và nghệ thuật hát. Khi nào cô học thuộc lời – tôi sẽ chép ngay chiều nay cho cô – cô sẽ đứng đầu dàn đồng ca.

Hélène không chú ý nghe. Cô nhìn cái vỏ chai không trên bàn. Cô nói, giọng trầm trầm:

-      Tôi đấy, tôi đã gọi chai sâm banh này để đáp lại thái độ xỏ lá của một tên phục vụ, và tôi không có tiền trả. Không, không – nhìn cử chỉ của Samuel, cô vội thốt lên, gương mặt đỏ bừng – tôi không muốn vay anh một xu. Nhưng có lẽ anh có cách nào đó...

-      Nhưng tôi cô biết đấy, cô Hélène, tôi rất vụng trong các mưu mẹo này... cô chờ một chút.

Samuel đi tìm Rizine và nói nhỏ vào tai ông hoàng. Ông hoàng đưa mắt nhìn Hélène, rồi gật đầu và đi vào cuối phòng, ở đó, một người to béo có đôi lông mày rậm uống một mình. Ông hoàng chỉ hắn ta cái bàn Hélène ngồi, lão ta mím môi. Rồi Rizine lại gần Hélène và bảo:

-      Tôi có một người bạn rất vui lòng được mời cô dùng bữa khuya.

Hélène có cảm giác như bị một cái tát vào mặt, nhưng lập tức, cô lại nghĩ rằng chính mình đã chọn lối sống này, chính mình đã nhờ người ta giúp. Cô đi theo Rizine. Rizine bảo Lanskoï:

-      Mang chai này sang bàn bên kia.

-      Đúng như tôi nghĩ mà – viên đại úy Lanskoï vừa nói rất to vừa nhìn thẳng vào mắt Hélène.

Hélène ngượng cứng người, mặt trắng nhợt, đến ngồi bên người khách to béo đã mời cô. Lão ta, mồm vẫn ngậm điếu xì gà làu bàu vài câu chào hỏi. Rồi Hélène thấy những ngón tay to sờ vào người mình.

-      Tôi không thích thế! - Cô kêu lên the thé - tôi cấm ông, nếu ông còn dám...

Vừa lúc ấy, một bàn tay gầy guộc nắm lấy cổ tay Hélène, và Rizine bảo cô:

-      Cô im đi... Cô điên à? Tôi giúp cô mà cô lại gây rắc rối cho tôi với một vị khách quý nhất.

Hélène cắn răng. Họng cô nghẹn lại như có một quả gì chẹn lấy. Cô không thể chịu nổi bàn tay ấy, cái giọng ấy và nơi này. Cô muốn gầm lên, đánh đập, phá vỡ.

Bỗng nhiên, cô tỉnh trí lại.

Một tiếng nói bình tĩnh, dịu dàng mà đầy quyền lực lạ kỳ cất lên:

-      Buông ra, Rizine... (Rizine lập tức buông cổ tay của cô gái). - Tất cả mọi người, không ai có thể quen với những thói quen của nhà này nhanh như anh đâu.

Hélène ngẩng lên nhìn thấy đôi vai lực lưỡng và đáng tin cậy của Arcadi Ivanovitch Litchourine, cựu đại tá cận vệ và phụ trách chính nhà ăn của Samovar.

Người đàn ông to béo đã mời Hélène lúc này, quá sững sờ và ngượng ngùng đến mức không nói được câu nào, bấy giờ mới đứng lom khom và gầm lên:

-      Tôi chưa bao giờ bị đối xử như thế này trong một hộp đêm... Tôi đòi phải xin lỗi.

Hélène run lên. Họng cô lại nghẹn lại.

-      Tôi đòi phải xin lỗi. - Người khách to béo nhắc lại.

-      Xin ông hãy nhận những lời xin lỗi của tôi – đại tá Litchourine vừa nói vừa hướng đôi mắt lặng lẽ và trong trẻo của mình vào đôi mắt của người khách to béo.

Một phút yên lặng, rồi viên đại tá, nghiêng mình trước ông khách, khoác tay Hélène dẫn cô ra tiền sảnh.

-      Mai nhé! Hélène Borissovna, - ông lịch sự nói với cô. - Với một buổi tập việc, thế là đủ rồi.

Hélène chạy về khách sạn của mình, khóa vội cửa buồng, kéo màn che kín ánh đèn của những phố mua vui, dứt vội những váy áo di-gan, lao lên giường và vùi đầu dưới chăn. Nhưng cô cảm thấy từ nay không gì còn có thể làm chỗ ẩn náu cho cô nữa.

III

Không biết Terhane được thông báo bằng cách nào, mà từ cái phòng xép nơi hắn thường xuyên tự giam mình ấy, bất cứ việc gì xảy ra ban đêm ở nhà hàng đều không thể lọt qua được mắt hắn. Vì thế cho nên, khi hắn bảo Litchourine gọi Hélène hôm sau đến gặp hắn, viên cựu đại tá hiểu ngay là về chuyện Hélène đã gây ra. Litchourine báo cho Hélène biết và dặn:

-      Nhất là cô chớ bối rối. Cần phải cho hắn cảm thấy cô là một nữ quý tộc, còn hắn chỉ là một tên thô lỗ tầm thường. Hắn rất tự hào là thuê mướn được chúng ta và chúng ta càng làm nhục hắn, hắn càng bằng lòng: như vậy hắn càng thấy rõ sự khác nhau giữa chúng ta và hắn.

Hélène không cần đến những lời khuyên ấy. Ngay khi Terhane chưa kịp nói gì, cô đã bảo:

-      Nếu là để nói về tên đểu cáng đêm qua thì vô ích. Tôi sẽ không bao giờ cho ai sờ vào người tôi trái với ý tôi. Hãy học điều ấy một lần là đủ.

Gã chủ người Cận Đông cao lớn kia nghe cô nói thế bèn lim dim đôi mắt như người đang được vuốt ve, lúc ấy hai con mắt hắn chỉ còn như một sợi chỉ bằng nhung.

-      Mời cô hãy ngồi xuống và nghe tôi nói, cô bé thân mến - Terhane nói. - Tôi biết ngay là tôi đang có chuyện với ai rồi, và tôi không đòi cô phải làm cái việc không thể làm được. Ở những nhà hàng khác, người ta đòi các nữ ca sĩ phải làm bất cứ điều gì khách muốn, ngay cả sau giờ đóng cửa. Tôi thì không thế. Trái lại. Đấy là kiểu buôn bán bất lương. Người khách, khi đã đạt được ý muốn, không ham trở lại nhà hàng nữa. Cô thấy rõ là tôi rất hiểu việc đời. Chỉ có điều là đừng làm mất lòng khách. Tất cả là ở cách làm. Hãy để cho ông ta hy vọng, hãy lịch sự, ông ta sẽ đến và sẽ uống. Đó là điều quan trọng. Những chai rượu, những chai rượu, những bó hoa, những con búp bê, những điếu thuốc lá đắt tiền. Họ ngu xuẩn đến nỗi họ không dám từ chối điều gì đối với một người đàn bà. Nhất là khi người đàn bà ấy lại là một nữ quý tộc. Cô thấy không, có gì hại cho nhà nữ quý tộc khi người ta ôm hôn cánh tay hoặc bả vai mình nếu mình vẫn là nhà nữ quý tộc?

Thấy Hélène lắc đầu ra vẻ từ chối, hắn nắm lấy cổ tay cô và nói với giọng quả quyết hơn nữa:

- Cô hãy nghĩ thêm một chút nữa đi. Tôi chưa nói đến món tiền mà tôi đã ứng cho cô do hoàn toàn tin cậy, món tiền ấy cô không thể trả cho tôi bằng cách nào khác. Nhưng những chai rượu mà cô mời khách uống, chúng giúp cho các bạn của cô có cái để sống đấy! Đấy, tôi biết rõ là cô chưa nghĩ đến điều này. Này nhé, cô thử nghĩ xem: nếu tất cả mọi người đều hành động như cô, chẳng mấy chốc tôi buộc phải thải bớt nhân viên. Thế thì những người khốn khổ ấy ra sao? Tất cả đều là những người rất tốt: ông đại tá, ông hoàng, các ông sĩ quan và, trong đoàn dân ca, tôi lại có cả một ông Chưởng lý của hoàng gia, một vị giáo sư, một tùy viên sứ quán (hắn vừa liệt kê vừa nhắm cả hai mắt lại). Thế đây! Tôi chắc rằng cô đã hiểu tôi, cô bé thân yêu ạ.

Nghe Terhane nói, Hélène chợt rùng mình ghê tởm. Nhưng cô thấy trong lòng cô không có điều gì chống lại cả.

"Hắn có lý, hắn có lý - Hélène nhắc thầm - mình đang mắc nợ hắn cái gì đó."

Ý nghĩ phải chịu ơn con người này thật không thể tha thứ được. Như vậy là phải lật ngược lại tình hình với bất cứ giá nào!

Hélène đứng lên và nói:

-      Tôi hiểu rồi.

Còn lại một mình, Terhane mơ màng một lát với nụ cười tinh vi lạ kỳ trên đôi môi dày cộp, rồi lại trở lại với những con tính của hắn.

Samuel đang lo lắng chờ cuộc nói chuyện xong xem sao, rất mừng thấy gương mặt cô vẫn điềm tĩnh khi ra khỏi cái "hang" của Terhane, nhưng nhìn kỹ cô, anh thấy lo vì cô đang quyết định một việc gì không thể thay đổi được. Và như là một điều ám ảnh.

Hélène nói với Ludmilla:

-      Bạn thân mến, tối qua tôi thật ngớ ngẩn. Tại vì chưa quen. Bây giờ tôi muốn được khách mời càng nhiều càng tốt. Tôi rất mong cô và ông hoàng Rizine quên câu chuyện kỳ cục ấy và giúp cho tôi được làm việc.

Cô khép nhẹ hai hàm răng và nhắc lại:

-      Làm việc!

Rồi cô đến gần Lanskoï:

-      Đại úy, hôm qua anh đã sai, nhưng từ hôm nay, anh đúng. Chúng ta không mắc nợ nhau và tôi mong anh coi như không có tôi.

Hélène nhanh chóng trở thành "người tiêu thụ" sang nhất: của nhà hàng Samovar. Nhan sắc của cô, dáng vẻ vô tư lự vừa dữ dằn, vừa thất vọng của cô rất được ngưỡng mộ. Cô đã học được cách đổ sâm banh vào cái xô đựng đá rất kín đáo, có thể nói là rất chểnh mảng sau khi cho mở nút một chai:

- Loại vang này tôi không thích, tôi thích thứ ít ngọt hơn.

Vì những nét mặt căng thẳng của cô luôn luôn giữ được vẻ quý phái giản dị vốn có, vì cô diễn đạt được bằng tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Italia một cách dễ dàng và trong sáng, cô đã làm cho những người khách ít có dịp ngồi cùng cô rất nể sợ cô. Cho nên cô muốn ở họ điều gì, rất hiếm khi cô không đạt được.

Đôi khi, những đôi môi đẫm rượu hôn lên cổ cô, đôi khi những bàn tay không kiềm chế được đã ép vào người cô. Tuy nhiên điều làm cô khó chịu nhất là buộc phải nói chuyện với những kẻ không quen biết mà ánh đèn của khu Montmartre đã cuốn hút về đây từ khắp các xó xỉnh của thế giới này. Cô biết rõ họ không đến Samovar như đến bất cứ hộp đêm nào chỉ để uống và vui chơi. Chắc chắn họ còn bị hấp dẫn bởi những đồ trang trí, những bộ quần áo, những bài hát mới lạ, nhưng cũng còn bởi lòng ham muốn được thâm nhập, dù chỉ trong một vài giờ, vào cảnh cùng quẫn của những người di cư, và để thêm vào cái thú nhàm chán của một đêm say rượu, một cái thú khác, bí hiểm hơn, mập mờ hơn, đồi trụy hơn, nó giống như một sự chinh phục, một sự cưỡng dâm.

Và hơn cả những cái hôn, Hélène đau khổ về những câu hỏi, mãi mãi là những câu hỏi cũ, về quá khứ, về nền giáo dục, về gia đình của cô, về cái cách của cô đã sa vào một nhà hàng như thế này. Bấy giờ cô hiểu ra rằng cái mà cô đem bán ở Samovar, không chỉ là rượu sâm banh, những bài hát, hoặc cả đến một phần thân thể của cô nữa, mà còn là và nhất là cái chất quý tộc và nỗi đau khổ của cô.

Và những bản nhạc kia đang đập vào thần kinh, vào các giác quan, những điệu hát di-gan dâm dật, ám ảnh! Và cái tình huống bị buộc phải uống rượu cứ gây cho Hélène một cảm giác choáng váng buồn bã, bởi vì cô vẫn còn chưa muốn đẩy tình trạng ấy đến tận ngưỡng cửa của sự lãng quên!

Chỉ có những lúc Vera Petrovna hát mới mang lại cho cô những phút nghỉ ngơi. Gương mặt và giọng hát tuyệt mỹ ấy không gì có thể làm biến chất được. Gương mặt và giọng hát ấy dường như thuộc về một bậc nữ tu đã tiến gần tới mức thần thánh mà những kẻ uống rượu ở nhà hàng Samovar đều tìm đến một cách mù quáng và thấp hèn. Và những bài hát kia chứa đầy thứ thuốc độc gì vậy! Đó chỉ là những lời ca và nhịp điệu man rợ đầy những tiếng nức nở và tiếng kêu dâm dật.

Nhưng khi cô rời khỏi Samovar, Hélène phải trở về một căn phòng khốn nạn trong một khách sạn dành cho sự dâm ô nhớp nhúa nhất. Thường thường, buổi sáng, khi đi qua quán cà phê Yên tâm hay các quán rượu cùng loại ấy, cô thèm được vào đó để trà trộn với những người Nga đến đó, và để uống, uống không phải vì làm nghề mà uống hoàn toàn theo ý mình và vì thích thú. Lúc ấy, cô mới sực nhớ là mình không có tiền. Kiếm được bao nhiêu, cô phải để trả cho Terhane, cô luôn luôn bị ám ảnh vì ý nghĩ hoàn lại tiền cho Terhane càng sớm càng tốt.

Sự ganh ghét lúc ban đầu của các bạn trong dàn đồng ca bầy giờ không còn hung hăng nữa, nhưng vẫn tồn tại ngâm ngầm và ngụy trang dưới hình thức xã giao lạnh nhạt. Nhưng nữ ca sĩ Nadia, người ngồi bên cạnh cô khi đồng ca thì thù cô ra mặt.

Người đàn bà gầy gò này, nhiều tuổi hơn các bạn đồng nghiệp một chút, nét mặt đã tàn và vô duyên luôn luôn mang một vẻ hoảng hốt kỳ lạ. Giọng của chị ta chuẩn nhưng yếu và run run khiến cho Hélène cảm thấy thương mà không mến, cũng không nhiệt tình, cứ như đứng trước một căn bệnh đáng sợ. Chỉ có cảm giác này mới ngăn cô không quật lại những câu nói đùa cay độc và những lời cạnh khóe hiểm ác về việc cô được khách mến mộ mà tối nào Nadia cũng chĩa vào cô.

Cuộc cãi lộn công khai cuối cùng đã xảy ra sau một buổi tối mà Hélène đã ngồi cùng bàn với hai ông già Mỹ say đến ngã lăn quay ra nhưng vẫn giữ tư cách cao quý. Nghe cô nói tiếng Anh, hai ông rất xúc động và khi ra đi đã gần như ép buộc ấn vào tay cô một gói đô-la. Đây là lần đầu tiên cô nhận puốc-boa một cách trắng trợn như vậy. Gói tiền như đốt bỏng bàn tay cô, nó được trao lại cho Rizine theo qui định, cô thấy nhẹ cả người. Đến giờ chia phần, ông hoàng Rizine bảo:

-      Số tiền đô-la Mỹ, tôi cho vào quỹ để đổi, ngày mai chúng ta sẽ chia.

Vừa lúc ấy, Nadia cất tiếng lanh lảnh:

-      Tôi tin chắc là người đẹp của chúng la đã giữ phần của mình rồi.

Thấy vậy, Hélène tiến sát đến trước mặt Nadia và nói bằng một giọng bình tĩnh nhưng đầy dữ dội:

-      Hãy khám tôi ngay ở đây, hãy khám khắp người tôi, nhưng nếu chị không thấy gì thì...

Nhưng một cánh tay quàng qua vai cô đã ngăn lại. Cô định hất tung cánh tay ra nhưng chợt nhận thấy áp ngay bên má mình là mái tóc của Vera Petrovna:

-      Em gái – bà già di-gan nói khẽ – em đừng nói gì cả. Chị sẽ giải thích cho em...

Rồi bằng một giọng quyết liệt:

-      Nadia, cô lầm rồi, cô hãy xin lỗi đi!

Nadia vâng theo với một thái độ chán nản đột ngột và khốn khổ khiến Hélène quên hết tức giận.

-      Bây giờ thì lại đây, - Vera Petrovna bảo Hélène.

Hai người ngồi trên một chiếc ghế dài giữa nhà hàng vắng vẻ, một luồng ánh sáng mờ mờ của rạng đông đang dọi vào căn phòng và một người lao công đang quét nhà. Vera bắt đầu:

-      Em gái ạ, chính chị mơi là người có lỗi. Chị đã không yêu mến em và chị đã lên giọng bắt ne bắt nét em.

-      Nhưng tại sao, tại sao hả chị?

-      Rất giản đơn: chị tưởng em cũng thuộc loại bợm rượu đi hết nhà hàng này đến nhà hàng khác, hát thì tồi, tự bán mình và tranh chỗ của người khác. Mà dàn đồng ca, chính là đàn con của chị. Nó chẳng đáng giá gì lắm, chị công nhận thế, nhưng họ đều là những người nghèo, những người lương thiện đến mức chị cần phải bảo vệ.

-      Em biết, - Hélène vừa nói vừa nhớ lại những điều Ludmilla đã kể với cô.

-      Em hiểu không – Vera tiếp – khi chị thấy em, chị nghĩ là em đến để thay chân một người của chị. Terhane hắn tàn nhẫn lắm, nếu hắn ta chưa đuổi ai ra, chính là vì hắn sợ chị. Chị đã ghét em – không thể dùng chữ nào khác được. Chị không có những tình cảm nửa chừng, và cả dàn đồng ca cũng thế, và nhất là Nadia, cô ấy cảm thấy mình sẽ là người bị loại. Không ai mời cô ấy đến bàn cả. Cô là cái gánh nặng cho Terhane. Nếu cô ấy bị Terhane thải thì cô ấy sẽ ra ngoài vỉa hè. Cô ấy có hai đứa con và một người chồng thất nghiệp.

-      Nhưng em không chấp nhận điều đó, em không muốn thế, em ra đi là đúng hơn, Hélène thốt lên.

Vera ôm lấy cô mà bảo:

-      Em biết đấy. Chị xét đoán con người ở tiếng nói. Từ lúc được nghe em hát, chị đã hối hận và chị chờ dịp tối đầu tiên để chứng tỏ... Thế đấy, bây giờ, thế là xong! Nhưng chị cũng chẳng làm gì được cho Nadia đâu.

Bà im lặng một lát rồi nói tiếp:

-      Chị cũng nói để em biết, Nadia đã từng có một khách sạn riêng ở trước mặt khách sạn của chị, thế mà bây giờ cả nhà bốn người phải ở trong một căn phòng, và cô ấy có được một phrăng cũng đã sướng run lên rồi. Cho nên, thấy người ta tiêu tiền ở đây, cô ấy phát điên lên là chuyện tự nhiên. Cô ấy ghen với tất cả mọi thứ, mọi người, và ngay cả với chị nữa, chị tin chắc thế, cầu Chúa hãy tha thứ cho cô ấy. Biết làm sao được, ba cái miệng phải nuôi, già trước tuổi, lại làm cái nghề này.

-      Chị Vera Petrovna, thế chị cũng làm cái nghề này đấy thôi!

Vera cười một hồi – giọng cười từ cổ họng – và nói:

-      Ôi! Chị ấy à? Chị lại là chuyện khác. Chị đã từng có một ông bố không chính thức là một lãnh chúa lớn, nhưng dòng máu chính mà chị mang trong người là dòng máu của mẹ chị. Em có biết mẹ chị là một người đàn bà như thế nào không. Bà ấy hát và nhảy múa suốt đêm, suốt ngày ở nhà, và khi bà kiệt sức, bà thuê một đứa con gái nhỏ để cho nó hát và múa. Chị thì chị bắt đầu múa hát từ lúc tám tuổi. Vào nửa đêm, chị ngủ trên cái ghế tựa. Lúc ấy, người ta đổ rượu Vodka vào mồm chị cho chị tỉnh dậy. Nếu em muốn nghe chuyện đời chị, em phải nghe mất cả buổi tối mai nữa. Người ta bắt chị lấy chồng lúc mười ba tuổi, lấy một tay vũ phu chuyên nhảy múa như thế nào, một vị tướng trẻ đã cướp chị đi như thế nào, và chị ở trong lãnh địa của ông ấy, vừa là một cô gái hoang dã, vừa là một bà chúa, rồi đám cưới lần thứ hai của chị đã khiến chị trở thành giàu có, rồi cuộc cách mạng làm cho chị nghèo khổ, và chị đã đi chân đất đến Berlin thế nào. Rồi chị đói và khát. Nhưng chuyện ấy để hôm khác. Ô cái tên thô lỗ kia làm gì mà bắt mình đợi thế này nhỉ!

Bà lên tiếng gọi:

-      Cyrille, anh có đến không?

Một tiếng nói khàn khàn cất lên từ gian bếp phụ:

-      Chị hãy ra trước, tôi còn đếm số đĩa.

-      Ai thế chị? - Hélène hỏi.

-      Người đầu bếp của chúng tôi, Héridzé.

-      Héridzé nào ạ?

-      Đúng, em gái ạ, em không thể tin được, nhưng chính là anh ta, ông hoàng Cyrille Héridzé nổi tiếng.

Còn nhỏ, Hélène đã nghe nói về người đàn ông này. Cô chỉ biết ông ta nhờ một vài điều nghe lỏm được trong những câu chuyện của bố mẹ cô và các bạn của ông, bà, nhưng chỉ thế cũng đã đủ là một giai thoại về tình yêu, về sự điên rồ và tội ác.

Ông ta là người thừa kế của các ông hoàng trị vì ở xứ Kavkaz..., là kỵ sĩ đẹp nhất của nước Nga..., biết bao trái tim đã bị cuốn theo bước chân ngựa của ông... Anh hùng của cuộc chiến tranh chống Nhật. Kết thân với hoàng tộc Nga... Một người vợ bị đánh chết bằng roi da. Những tài sản thừa kế mất sạch trong một ván bài. Ba lần bị hạ cấp. Tham gia Đại chiến với câp bậc lính trơn. Những khẩu liên thanh cướp được bằng một con dao găm. Những vụ lừa đảo lớn. Trở thành một thứ vua ở Turkestan trong cuộc cách mạng, rồi mất dấu vết.

Con người không phanh ấy như thế đấy...

- Chính vẫn con người Héridzé ấy – Vera tiếp – bây giờ mỗi tối làm một món chachlik (cừu nướng) cho khách của chúng ta. Lại đây, ông ấy đến đấy.

Bên ngoài, trời đã sáng. Mặt trời chưa lên cao trên thành phố, nhưng cũng sắp sửa, và mặc dù những rác rưởi của cuộc sống ban đêm ở Montmartre, bầu không khí sáng sớm vẫn trong sạch nhiều. Tuy nhiên Vera và Hélène vừa ra khỏi bầu không khí suốt đêm nặng trĩu mùi thuốc lá, mùi rượu và mùi người chen chúc, lại bước ngay vào một căn phòng kín mít và hẹp chẳng kém gì. Nhà hàng này có tên là Lesghine (có nghĩa là thuộc xứ Kavkaz), nổi tiếng về các món ăn Kavkaz. Chỉ có những người Nga mới đến đây, và nhà ăn này không phải dành cho các khách sang. Người phục vụ ở đây cũng bình đẳng với khách. Dàn nhạc gồm một dương cầm và một vĩ cầm. Tất cả đồ trang trí chỉ là hai tấm thảm treo đối xứng ở trên tường, nhưng từ nhà bếp bốc ra một mùi gia vị và mùi dầu rất phương Đông.

Nhà hàng tuy xoàng xĩnh nhưng Vera Petrovna được đón tiếp như một bà hoàng. Người chủ vốn là nghệ sĩ nhảy múa cũ ở Samovar, đến hôn tay bà và mời bà vào bàn tốt nhất. Hélène tò mò nhìn các khách quen của nơi này. Đó hầu hết là những người Kavkaz, dáng thanh mảnh, gương mặt nhìn nghiêng nhọn cằm làm ta nhớ đến Fédor. Có lẽ anh ta đã khỏi rồi. Cô nhẩm tính thấy hơn một tháng đã trôi qua từ khi cô đi khỏi bệnh xá, và, lần đầu tiên, cô sợ hãi cảm thấy thời gian đi nhanh quá. Thế mà cô đã không được sung sướng gì. Rồi cô nghĩ đến Nathalie Borissovna.

Chị cô có biết nay cô đã ra sao rồi không?... Có lẽ chị ấy biết qua Chouvaloff hoặc Samuel Iakovlevitch... Và chắc chắn chị ấy không muốn gặp cô.

-      Đừng có nghĩ buồn, em gái, – Vera Petrovna chợt bảo cô, – không nên nghĩ ngợi gì cả. Hãy uống chúc cho tình bạn của chị em mình.

-      Nhưng chị rót cho em gì thế? - Hélène mỉm cười nhỏ nhẹ. - Rượu Vodka với cốc to thế này ư? Em chưa từng uống thế.

-      Phải bắt đầu đi thôi. Chị muốn cho em thành một người di-gan thực thụ. Trước tiên là Vodka, còn mọi cái để sau. Em đến làm việc với chị. Vậy là với giọng hát của em khi em thuộc hai mươi bài romance, và em hát chúng như mẹ chị đã dạy chị, em không cần phải đến các bàn của khách, chị đoan chắc với em như vậy. Hoặc là em đến như chị, chỉ hát mà thôi. Và người ta sẽ kính trọng em.

Vera uống và ăn rất nhiều. Người ta cảm thấy cơ thể bà cần các thức ăn bổ và rượu để bù lại sự gắng sức lao động hàng đêm. Nhưng điều làm cho Hélène ngạc nhiên và thiết tha với người đàn bà di-gan này là cái sức cơ thể ấy không hề làm hại đến những cử chỉ thoải mái và vẻ đẹp kiêu hãnh của gương mặt bà, đến dáng vẻ lịch sự tự nhiên trong cách đi đứng và những câu chuyện của bà. Cô đã nói điều ấy với bà.

-      Thôi nào, em gái – người đàn bà kỳ lạ đã thổi linh hồn vào những đêm biểu diễn ở Samovar kia thốt lên – Thôi, đừng tìm cách nịnh một bà già nữa!

Bà cất tiếng hát nhẹ nhàng một điệp khúc di-gan:

Tất cả những gì đã đến

Tất cả những gì đem lại niềm vui

Từ lâu rồi, đã đi hết

Từ lâu rồi, đã trôi qua...

Thế là, từ ngưỡng cửa nhà hàng, một giọng khàn, chính giọng nói mà Hélène đã nghe ồ gian bếp phụ của Samovar, kêu lên:

-      Ôi, Vera, Vera của lòng tôi, lúc nào cũng miệng ca bài hát, môi nhấp Vodka!

Có tiếng ồn ào lớn trong phòng: tất cả những người Kavkaz đứng dậy chào ông hoàng Cyrille Héridzé.

-      Cám ơn tất cả các bạn, – ông hoàng nói, – các bạn đã hoan nghênh chàng kỵ sĩ djiguite già nhất của các bạn.

Ông hoàng mặc một chiếc áo dài cũ màu lam bẩn với những túi chứa đạn hoen rỉ, chiếc mũ da thú đã sờn lông, và nhìn ông cài khuy cổ đến tận cằm, người ta đoán ông không mặc đồ lót dưới lần dạ xù xì. Tuy vậy, sự cùng khổ và sự cẩu thả chỉ làm cho nhân vật này thêm hấp dẫn với vẻ mặt kiêu kỳ và dữ dội, vừa của một vị thủ lĩnh, vừa của một tên ma cô.

Ông đã gần sáu mươi tuổi nhưng thân hình ông cao và thẳng như một cây giáo, toát ra một sức mạnh không thể hủy diệt được. Ông hói đầu, nhưng răng ông trắng bóng như men răng của một chàng trai. Đầu ông lúc nào cũng thẳng, dáng kiên cường, dường như không gì có thể bắt nó cúi xuống, và mọi cử chỉ của ông đều cho thấy một sự vững vàng đường bệ. Gương mặt đẹp còn những đường nét đều đặn, và đôi mắt có ngọn lửa mãnh liệt, và nhất là cái vẻ điên cuồng tỉnh táo và nồng nhiệt. Chỉ khi ông cười, người ta mới nhận thấy ở con người này, có cái gì đó hâm hâm, quỷ quái và sa sút mà không thể sửa được.

Khi ông chìa tay bắt tay Hélène, cô dán mắt vào cái sẹo ghê gớm cắt cổ tay ông gần tới tận xương.

-      Người ta sẽ bảo là vết cùm sắt phải không? - Ông vừa nói vừa ngồi xuống - Tôi đã mang xiềng xích trong một chiếc thuyền buồm từ Trébizonde đến Constantinople¹⁵. Tôi đã không kể với chị chuyện ấy, Vera. Tôi cùng với hai người Tartare đã tìm cách ném bọn thủy thủ xuống biển. Không! Kỷ niệm ấy là ở Mãn Châu.

Ông nhìn chăm chăm vào Hélène:

-      Gương mặt đẹp, thân hình đẹp! Nhưng một cô gái di-gan giả! Vào thời đó, tôi sẽ không phải lòng cô. Tôi đã yêu những cô di-gan đích thực, họ biết làm cho người ta đau khổ. Bên cạnh họ, những người đàn bà khác chỉ là giẻ rách. Phải không, Vera? Bà chị của chị, chị còn nhớ không, chị ta như một con đỉa. Đôi lúc, tôi muốn vặn cổ chị để trả thù gia đình chị. Vậy thì hãy cho tôi uống để giải phiền. Nhưng đừng cho Vodka, giờ này là lúc uống vang đỏ và ăn phó mát dê.

-      Thế còn Jacquot thế nào? - Vera hỏi.

-      Tôi vừa đến thăm cháu. Cho nên lâu thế. Cháu ngủ. Thế là tôi yên tâm (ông ta nở một nụ cười dịu dàng). Chị biết, tôi sắp có thể mua cho cháu một cái áo. Tôi có một việc với Terhane.

-      Một việc cho anh ư?

-      Tôi vừa tìm cho hắn một nghệ sĩ nhảy, một tay chị chưa từng thấy. Đừng hỏi là ai. Đó là một bí mật. Chỉ có tôi quyết định được việc ấy. Vì nỗi buồn của tôi, Terhane tặng cho Jacquot một cái áo.

Ông ta nuôi rượu vang từng cốc lớn và ăn phó mát bằng những ngón tay mà không hề mất cái vẻ quý phái như một con chim ưng đẹp.

Bỗng nhiên Héridzé ngừng ăn và lắng tai nghe. Một tiếng ồn nghe không rõ từ ngoài vọng vào, những câu nói rời rạc và câ tiếng chửi.

-      Một cuộc ẩu đả – ông hoàng lẩm bẩm, và đôi mắt ông tóe lửa.

Ông sắp đứng lên thì cánh cửa dập vào đánh rầm, một người đàn bà to béo bước vào, da đỏ, đầu trần, tóc xõa, theo sau là hai người đàn ông. Cả ba đều say khướt.

-      Olga đây mà! – Vera nói không chút ngạc nhiên. Người đàn bà to béo hét lên:

-      Vera xinh đẹp, bảo hai người kia hãy đứng yên.

-      À! Mày lại định bỏ chúng tao – một trong hai người đàn ông nói bằng một thứ tiếng Pháp ấm ớ – để đi với một lão già ư?

Hắn ta vừa chỉ cái đầu hói của Héridzé vừa cười. Nhưng hắn chưa cười xong thì ông hoàng đế đã tiến sát hắn:

-      Ngồi xuống, - ông nói với hai người Kavkaz, hai người này cũng lặng lẽ ngồi bên cạnh ông.

-      Ra khỏi đây, - ông gầm ghè giơ nắm đấm, làm hai vai ông gồng lên khác thường.

Bỗng Olga dịu giọng và nói:

-      Đừng ác quá với họ, chính tôi mời họ uống đấy.

Nắm đấm của Héridzé hạ xuống:

-      Thôi được!

Rồi nắm mỗi tên bằng cổ áo vét-tông, ông giang cánh tay xách hai người có vẻ nhẹ như không ra tận ngưỡng cửa nhà hàng. Rồi người ta nghe tiếng hai thân người lăn huỳnh huỵch trên hè phố.

-      Tôi biết chắc là Héridzé sẽ gỡ tôi thoát khỏi chúng mà. - Olga vừa nói vừa cười - Nhưng tôi chỉ sợ anh ấy làm đau họ quá thôi. Một lần tôi đã thấy anh ấy ở Constantinople, một mình anh ấy đánh nhau với tám sĩ quan của Denikine. Anh ấy không thể chịu được chúng. Anh bắn một phát súng lục vỡ cái đèn để chúng không bắn được anh, đến lúc có ánh sáng, thì tất cả chúng nằm ngổn ngang trên mặt đất trong tình trạng thảm hại.

Trong khi bà ta nói, Hélène ngắm đôi môi đầy nhục cảm, đôi mắt xanh màu nước biển của bà với cảm giác bực bội là mình đã thấy những con mắt ấy ở đâu đó rồi nhưng không nhớ rõ ở đâu và lúc nào.

-      Bà không nhận ra tôi ư? - Cô hỏi - Hình như chúng ta đã gặp nhau.

-      Không... không, nhưng tên cô là gì?

-      Hélène Borissovna Stoudnitzki.

-      Con gái của ngài Tổng trấn? Đúng ư? Nhưng sao thế được! Đúng rồi! Thong thả, à, tôi đã ở nhà cô ba hôm với chồng tôi hồi ấy đi thanh tra, chồng tôi là bá tước Vahlen. Nhưng lúc ấy cô còn bé tí. Đó là năm 1916, nếu tôi không nhầm.

Bỗng dưng Hélène thấy mình như bị di chuyển đi rất xa đến hàng ngàn cây số, cách xa nhà hàng Lesghine ở phố Pigal, ra khỏi cái buổi sáng kỳ lạ của khu Montmartre nơi những con người mệt mỏi vì cả một đêm không ngủ đang tiếp tục hành hạ thân xác và tâm hồn mình. Cô thấy một thảm cỏ lớn và tươi ở vườn hoa, một chiếc xe đẹp, từ đó bước ra một ông già đeo xủng xoảng những tấm huân chương và hình chữ thập, cùng với một người vợ trẻ tươi tắn, mảnh khảnh và có đôi mắt xanh của Olga bây giờ.

-      Ôi, tôi nhớ biết bao, – Hélène lẩm bẩm với một nụ cười trẻ thơ. – Và ngay lập tức bà đã đòi một con ngựa để cưỡi phải không?

-      Chắc chắn là cô ấy rồi – Héridzé vừa mới trở lại ngồi yên lặng ở đó lên tiếng. Cô ấy cưỡi ngựa như một kỵ sĩ của sư đoàn dã chiến. Này, Olga thân mến, thời đó cô đã rất yêu tôi. Và những cuộc đi săn bằng chó ở vùng đất của Litchourine. Viên đại tá cao lớn ấy, thế mà hắn khôn ra. Xong công việc ở Samovar hắn về nhà hắn ở ngoại thành. Cô hãy hình dung ở đó hắn có một mảnh vườn con khiến hắn rất hạnh phúc. Đúng là bản tính một tay phụ trách nhà ăn!

Ông ta cười một tiếng cười ma quái và đau đớn mà mỗi lần nghe, Hélène lại cảm thấy sợ.

-      Đừng nói gì, đừng nói gì! – Olga nói khẽ. – Cô đừng chế nhạo anh ấy, anh ấy sẽ có lý do để chống lại chúng ta.

-      Ha, ha! Bà bá tước thân mến – Héridzé cười khẩy – tôi nghĩ rằng lúc này chúng ta đang trồng bông hoa đức hạnh và tưới nó bằng những giọt nước mắt của tuổi trẻ đã bị hủy hoại đấy! Tôi tôn trọng, tôi tôn trọng, nhưng mà tôi uống rượu.

Olga cướp cốc rượu của ông già Héridzé và uống một hơi:

-      Nữa, nữa... – bà ta nói giọng thèm thuồng.

Rồi quàng lấy vai bà bạn di-gan:

-      Verotchka thân mến, hát một bài romance, nhanh lên! Chị biết tôi thích bài nào rồi!

-      Nhưng không có người đệm ghi-ta của tôi ở đây!

-      Anh ta đâu?

-      Có lẽ ở quán Yên tâm, hoặc đi ngủ rồi.

-      Hãy cho người đi tìm, hãy cho người đánh thức anh ta, tiền cho anh ta đây. Tôi rất giàu. Tôi đã mời khách uống suốt đêm. Vậy thì hãy vui chơi đi, nào!

Rồi bà ta hú lên tiếng hú mà Hélène đã nghe thấy trong cuộc biểu diễn của những kỵ sĩ djiguite.

Thế là một cuộc liên hoan kỳ lạ bắt đầu. Có thể nói là trong ba con người ấy, đột ngột bung ra cùng một sức mạnh huyền bí và khao khát. Giọng hát của Vera Petrovna chưa bao giờ sâu thẳm như thế, cũng như gương mặt bà chưa bao giờ bị sự đam mê tàn phá như thế. Chính vì bà hát cho những con người được tạo ra theo hình ảnh của bà; bà cũng dùng tiếng hát điên cuồng, vui vẻ man rợ để kích thích họ trong khi sự suy sụp về tinh thần đang đè nặng lên họ.

"Cần gì, cần gì – những con mắt nhớn nhác của họ dường như muốn nói vậy. – Chúng ta đã có lý do để sống bằng rượu vang, bằng tình yêu, bằng thái độ vô tư lự và bằng lòng dũng cảm, như chúng ta đã làm. Cần gì sự khinh bỉ của cái thành phố không biết chút gì là mạo hiểm này, cái thành phố mà chúng ta không thèm biết đến; chúng ta đã có những phút vui mà không một cư dân nào của họ được nếm trải.”

Những điệp khúc của các bài hát di-gan bay lên như những cánh chim ưng núi, trong khi Vera lắc lắc mái tóc bạc, trong khi ông hoàng Héridzé, nét mặt bất động, nắm chặt hai nắm tay đã từng chém giết bao người, trong khi những giọt nước mắt nặng nề và hiếm có chảy xuống từ đôi mắt màu xanh mà Hélène đã nhận ra. Và tất cả họ uống không ngừng, uống mà không nhận thấy mình uống, như để làm cho đậm đặc thêm, phong phú thêm cái chất liệu mẫn cảm của họ, để hiến thân nhiều hơn nữa cho vị thần man rợ của họ, vị thần không mặt, không tên mà họ mang trong những trái tim quá trông trải, vị thần luôn luôn đã cướp phá cả cuộc đời phóng túng của họ.

***

Sau buổi sáng hôm ấy, trong Hélène bỗng thức dậy cái thói cũ như một thôi thúc đòi hỏi cô luôn luôn phải vượt lên mình và luôn luôn tìm cách nâng mình lên ngang một hình tượng cao cả nào đó.

Trong mấy tuần thích nghi với hoàn cảnh mới ở Samovar, cô đã nghĩ rằng chẳng có gì trong cuộc đời này có thể đem lại cho cô một khoảnh khắc hứng khởi như khoảnh khắc trước đây đòi hỏi cô, buộc cô phải làm sao giống như một khuôn mẫu lý tưởng. Thế mà giờ đây giữa những con người cuồng nhiệt đến điên loạn này cô lại tìm thấy nó. Lúc ấy, cái thói cũ nhủ cô: "Cô xem, cuộc đời nào cũng có một khía cạnh anh hùng của nó. Bây giờ, cô đã thành người di-gan. Hãy di-gan như họ, hãy thả mình, hãy dữ dội, hãy vui lên. Đừng sợ rượu. Đừng giữ ý với mình. Hãy hát và bùng cháy lên. Đó là vẻ đẹp duy nhất của cái nghề hát. Như vậy, cô sẽ trở nên quý phái và trong sáng, cùng một lúc vừa là nữ tu sĩ vừa là nạn nhân của cuộc truy hoan."

Một ánh lửa đặc biệt đã nhen lên trong đôi mắt của Hélène mà ngày thường các khách của Samovar chỉ thấy xa vắng và buồn. Một vẻ táo bạo lạ lẫm đã khiến nét mặt cô linh động hẳn lên. Cô không tránh mà đi tìm rượu, đòi rượu. Và, rượu làm giọng cô sâu thêm, cô tìm ra một âm sắc không ai bắt chước được, nó nâng lên và dấn sâu những giai điệu di-gan vào các trái tim, như một nỗi dằn vặt lạ kỳ. Ngay cả Vera Petrovna cũng thấy bàng hoàng.

- Em biết không, – bà bảo cô, (vì từ buổi sáng ở nhà hàng Lesghine hai người không rời nhau), – có những bản romance em đã hát rồi, chị không dám hát nữa!

Bây giờ, mỗi khi hát xong, Hélène không về ngay phòng mình nữa: cô đã trả hết nợ cho Terhane rồi, và số tiền kiếm được, cô được sử dụng theo ý mình. Cô tiêu tiền dữ dội và giận dữ trong tất cả các nhà hàng Nga, trong tất cả các quán rượu Pháp chuyên đón vào lúc rạng sáng những người vừa làm trò vui ban đêm cho các nhà khác. Cô nợ đìa khắp nơi, vì cô không thể uống một mình được. Cô phải mời Vera, Héridzé, Olga và những người khác mà cô quen biết trong những buổi sáng điên rồ như thế này. Cuối cùng, cô đã trở thành công dân của khu Pigal, công dân được yêu mến vì tính ngay thẳng và rộng rãi. Những người đàn ông, những người đàn bà mà cô chỉ biết tên tắt hay tên tục xưng hô thân mật với cô. Không biết bao nhiêu buổi sáng đầu tóc lòa xòa, quần áo xộc xệch, cô đã băng qua các phố, lảo đảo đi tìm một nhà ăn yên tĩnh không có tiếng ồn, không có tiếng hát, không đông người.

Chỉ đến trưa, cô mới trở về khách sạn, và lúc ấy, mệt nhoài sau mười hai giờ cuồng nhiệt, cô ngủ thiếp như chết, thường là để nguyên cả quần áo. Khi cô ra khỏi giấc ngủ nặng nề ấy, những chiếc đèn đường đã sáng. Cô thường đến nhà Vera Petrovna, lúc ấy bà vẫn còn nằm và hút liên tiếp những điếu thuốc lá có đầu dài bằng giấy các-tông do bà cuốn lấy. Ở đó hai người đàn bà cùng uống trà, rồi tạt vài phút vào quán cà phê Yên tâm. Rồi nhà hàng Samovar nuốt lấy họ cả đêm, sau đó đến những hàng ăn nhỏ ở đó họ tiêu phí đến cùng kiệt số tiền kiếm được và cả năng lực thần kinh của họ. Cái vòng tròn lại khép kín lại, cái vòng tròn định mệnh của khu Pigal.

Chưa bao giờ Hélène thành công rực rỡ như trong thời kỳ này. Cô đang còn vẻ đẹp của một cô gái trẻ, nhưng do cách sống của cô hiện nay, vẻ đẹp ấy đã bị đục ngầm ở bên trong. Vì thế, nét mặt cô luôn luôn thay đổi và xúc động, gương mặt cô lúc nào cũng kết hợp cả cuộc sống quá khứ và cuộc sống hiện tại.

Nhưng không người đàn ông nào được cô hát cho nghe ở Samovar có thể chạm vào người cô được. Sự mến mộ của họ dựa trên đồng tiền. Nhưng gương mặt lý tưởng mà cô tự tạo cho mình đã làm cho những ý nghĩ vụ lợi và mọi sự tính toán không có chỗ dung nạp. Nếu cô cho rằng mình sống vượt lên trên những quy tắc thì có một quy tắc mà cô tự đặt cho mình rất khắt khe: đó là quy tắc về tình yêu không vụ lợi và không đòi trả giá. Về mặt này, cô xử sự giống như các cô bạn gái khác; để nhận được những món tiền nhỏ, các cô chấp nhận uống cho đến lúc mất hết lý trí, nhưng dù say đến ngã lăn queo, các cô vẫn từ chối những cái vuốt ve vì tiền mặc dù khách trả tiền cao đến mấy. Vả lại, trong số những người đàn ông hay đến với Hélène, không có một người nào khiến cô vừa lòng. Đó chỉ là những người khách hoặc những người bạn. Thêm nữa, cô cũng không có thì giờ để nghĩ đến việc kết thân với ai: từ nửa đêm trở đi, đầu nóng bừng vì rượu, cô chỉ nghĩ đến uống, hát và nghe hát.

* * *

Tuy nhiên, cũng có một lúc, Hélène tưởng cô có thể yêu...

Trong suốt một tuần, Terhane cho các báo đăng tin đến ngày 15 tháng sáu ở nhà hàng Samovar, bắt đầu có một nghệ sĩ nhảy múa Kavkaz giấu tên và thượng thặng mệnh danh là "con chim ưng đỏ xứ Daghestan" biểu diễn. Tính tò mò của dân Pigal trở thành gần như một căn bệnh. Mọi ngày, người ta được biết ngay là ai, nhưng lần này chưa ai có thể biết tên nhân vật ấy. Chỉ có Héridzé cười khẩy khi nghe những lời đồn đại lưu truyền ở các quán cà phê và từ chối không nói gì.

Đến ngày đã báo, nhà hàng Samovar chật cứng, nhưng đến tận một giờ sáng, cả các nhạc công, cả các nữ ca sĩ khồng ai biết người lạ mặt là ai. Tất cả những gì mà Samuel Iakovlevitch có thể nói ra được, đó là anh ta đã nhận được lệnh là ngay sau khi dàn đồng ca vừa chấm dứt, phải cho dàn nhạc nổi bản nhạc nhảy Lesghinka¹⁶ xả láng.

Ludmilla sốt ruột hơn ai hết, cứ mười lăm phút lại kêu lên:

- Dù sao chúng ta cũng thấy anh ta trước khi anh ta bắt đầu. Thế nào anh ta cũng phải đi qua cửa lớn như mọi người.

Nhưng dàn đồng ca đã hát xong mà chẳng thấy bóng người mới nào hiện ra. Đã nghe vang lên những nhịp đầu của bản Lesghinka.

Lúc ấy, gian buồng xép của Terhane đột ngột mở ra, và từ đó nhảy ra một con quỷ mặc toàn màu đỏ tía. Hélène khẽ kêu lên. Đó là Fédor!

Trước khi nhìn rõ mặt anh ta, cô nhận ra ngay cái dáng thon dài của Fédor mà không ai có.

Đúng! Rõ ràng là Fédor: anh ta nhảy như anh ta cưỡi ngựa, như Vera hát.

Cái cơn cuồng điên nhịp nhàng ấy, cái cơn say tuyệt mỹ của cơ bắp ấy, những tư thế nhón chân kiểu vũ nữ ba-lê ấy làm cho cái thân hình lực sĩ cao lớn lên và tạo thành một con chim chúa tể giang cánh, tất cả những cái ấy đều như ở ngoài thời gian, ngoài cuộc đời.

Tiếng nhạc đẩy nhịp dồn dập. Vera Petrovna bất giác vỗ tay theo và hòa theo giọng hát xót xa của mình. Tiếng hê kiểu kỵ sĩ djiguite tự bật ra từ miệng của Fédor, và những lưỡi dao găm trần lấp lánh giữa những ngón tay anh. Anh lùa liên tiếp những lưỡi dao qua hai hàm răng trắng lóa và gương mặt anh biến thành một cái mặt nạ chiến đấu, anh quay cuồng như một phù thủy.

Khi, cùng với hòa âm cuối cùng, anh buông mình quỳ xuống một bên gối, tất cả khán giả nổi một cơn hứng khởi gần như phát cuồng. Cùng một lúc, mười, hai mươi tiếng mời chào vây anh tứ phía, ở khắp các bàn, nhất là các bàn của phụ nữ, họ đòi anh đến với họ. Nhưng anh không trả lời bàn nào, và, chào cả phòng xong, đi về phía một cô di-gan mà anh bắt gặp luồng mắt lóe sáng.

- Hélène Borissovna, cô đấy ư?... - anh hỏi.

Nghe cái giọng nói ngờ vực ấy, Hélène hiểu ra rằng mình đã thay đổi biết bao. Fédor ngồi ngay trước mặt cô, luôn tay lau những giọt mồ hôi mà bài nhảy Lesghinka đã vắt ra trên trán anh, và anh ngắm người thiếu phụ trẻ, không nói gì, như là anh thấy cần phải làm quen với người đàn bà xa lạ này trước khi nói chuyện.

Trước sự ngạc nhiên ấy, Hélène cảm thấy nỗi bối rối mà Fédor gây cho cô đã tan đi. Lúc nãy, trong khi Fédor đang nhảy với một niềm hăng say man rợ, sức thôi miên của anh đã tác động vào cô, và cô còn thấy thêm một cái gì đó bạo liệt, sâu thẳm, mới lạ và thích hợp với cuộc sống hiện nay của cô. Nhưng nhìn con mắt chằm chằm của Fédor, cô đoán rằng không bao giờ anh có thể tách biệt hoàn toàn cô gái di-gan của nhà hàng Samovar với cô gái trẻ của nhà trọ Mesureux trước đây. Tức thì cô nhớ ngay đến một câu mà chính anh đã nói: "Với cuộc sống mới, không thể có quần áo cũ được!".

Và cô hỏi chuyện anh chỉ với tình bạn mà thôi.

-      Tất cả rất giản đơn – Fédor nói – Rizine đã nói về tôi với Héridzé. Héridzé vốn quen tôi từ ngày tôi mới biết đi. Tôi vừa ra khỏi bệnh viện thì anh ấy đến gặp và khuyên tôi đến đây. Tôi đã từng lang thang mãi trên hè phố rồi, và ngoài anh ấy, không ai có thể thuyết phục tôi. Tôi nghĩ rằng nếu con người mang dòng máu thuần túy nhất của xứ Kavkaz đi làm đầu bếp ở Samovar, thì tôi cũng có thể nhảy thuê ở đấy được. Nhưng cô thì sao, Hélène Borissovna?

Cô mỉm cười nghĩ rằng chính vì anh ta mà cô phải đến đây, cô cũng cười vì thấy chỉ có anh, người tình của cô, mới trịnh trọng xưng hô với cô như thế, trong khi đám người lộn xộn ở Pigal thì mày tao chi tớ với cô.

-      Fédor, chàng kỵ sĩ của em – cô nói giọng hài hước – tối nay anh là một con cừu, nhưng chờ một tuần nữa, rồi anh sẽ hiểu.

Cô ôm hôn Fédor thân tình như anh em, đòi uống rượu, anh không dám nói với cô là Nathalie Borissovna đang lo thắt ruột vì không nhận được tin em gái.

Hélène không lầm. Chỉ trong một vài hôm Fédor đã bị cuốn vào cùng một guồng máy với cô. Nhưng sức dẻo dai của anh thật phi thường, cho nên suốt một tuần liền, anh đã uống rượu vang đỏ, nhảy và chuyện trò với những người Kavkaz ở Pigal, trong khi cô gái Ludmilla đã bỏ Rizine để theo anh và nằm ngủ cạnh anh trên một chiếc ghế dài của nhà hàng Samovar hay quán cà phê.

Thành công của Fédor đêm hôm trước đã khiến Terhane đem ra thực hiện một dự định mà hắn rắp tâm từ lâu. Hắn mời Vera Petrovna đến phòng hắn và bảo:

-      Bà bạn thân mến, nhà nghệ sĩ lớn, tôi có một tin không vui phải báo với bà. Chúng ta đang tiến sâu vào mùa hè, công việc càng khó khăn hơn. Tôi buộc phải loại ra ít nhất hai người trong dàn đồng ca của bà. Đó là ông cựu chưởng lý và cô Nadia.

Bà định phản đối và dọa hắn. Terhane chặn lại:

-      Đừng nói với tôi là bà sẽ bỏ đi, bà Vera Petrovna rất thân mến – hắn tiếp – tôi sẽ thất vọng, nhưng tôi chẳng làm gì được.

-      Nhưng chưa bao giờ đông khách thế này, – Vera kêu lên.

-      Vâng, nhưng sẽ được bao lâu và tôi phải thuê ông hoàng Achkeliani với giá rất đắt, mà thuế thì cứ tăng mãi. Ôi! Nếu không phải thuế thì...

Hắn cố ý luẩn quẩn trong một câu nói dài đầy những lời khen và lời hối tiếc. Vera Petrovna không thèm nghe nữa. Bà giận dữ điểm lại xem những nhà hàng mà bà có thể đến hát.

-      Bây giờ nếu bà bỏ đi – Terhane vừa nói vừa đưa mắt làm ra vẻ dịu dàng theo dõi nét mặt bà – hiển nhiên là tôi buộc phải thải hồi tất cả số người còn lại của dàn đồng ca.

-      Khốn kiếp – Vera lẩm bẩm – đồ khốn kiếp!

-      Nhưng không – Terhane trả lời dịu dàng – tôi sẽ tăng lương cho bà.

-      Thôi đi, tôi cấm anh điều ấy, hoặc là không gì có thể giữ tôi lại đây, ngay cả sự đe dọa của anh. Và anh đừng có trông cậy vào tôi để báo tin cho những người khốn khổ ấy.

Cựu đại tá Litchourine được Terhane giao làm việc báo tin ấy. Đôi vai hộ pháp của ông này cảm thấy như kiệt sức khi ông gặp nạn nhân đầu tiên: Đó là một người cao tuổi, có bộ râu bạc, ngay cả dưới tấm áo di-gan, vẫn có dáng một quan tòa cũ.

-      A! Được, được – ông già nói, nét mặt không để lộ chút gì về tác động của đòn đánh vừa giáng xuống ông, nhưng ông giàu vội hai bàn tay run bần bật vào trong túi áo.

Với Nadia, Litchourine chưa cần nói câu nào. Nhìn nét mặt ông, Nadia đã rền rĩ:

-      Đuổi việc ư? Hả? Hả?

Thấy Litchourine ngượng ngùng cúi đầu, Nadia lao về phía Hélène và Vera đang ngồi bên nhau, và kêu lên:

-      Hai người bây giờ sung sướng nhé! cả hai người! Phải không? Tôi thừa biết cái gì sẽ xảy ra từ khi hai người kết thân với nhau để làm hại tôi.

-      Sao? Gì vậy? – Hélène làu bàu chưa hiểu chuyện gì.

-      Thôi đừng giả bộ ngây thơ đi, cái hạng gái nghiện sâm banh và kiếm tiền hoa hồng...

Người ta phải lôi người đàn bà khốn khổ ấy ra chỗ khác.

-      Chị Vera, chị Vera, không thể được – Hélène kêu lên. – Em không thể ở đây phút nào nữa.

Vera giữ hai vai cô lại và buồn bã nói:

-      Em định làm gì? Em đến một Samovar khác và, vì em đẹp và em biết hát, người ta sẽ đuổi một ca sĩ khác...

Tối hôm ấy, Hélène say chưa từng bao giờ say thế, và lúc ba giờ sáng, cô đột ngột rời khỏi cái bàn mình đang hát:

-      Tôi mang một cốc sâm banh đến cho ông chủ – Cô vừa nói vừa cất tiếng cười lanh lảnh.

Cô vào buồng Terhane không gõ cửa, và hắn chưa kịp nói gì, cô đã đập cái cốc vào giữa mặt hắn. Hắn ngây ra mất mấy giây. Một dòng máu chảy từ cằm vào trong cổ áo hắn. Hắn cũng không nghĩ đến chuyện lau đi. Những hồi ức lộn xộn về tuổi trẻ hiện lên trong đầu hắn. Đã lâu lắm, hắn không sống cái cảm giác run rẩy của một con vật bị đánh. Hắn nhìn không thù hằn mà bằng một trí tò mò kỳ lạ người đàn bà đã đem lại cảm giác ấy cho hắn sau bao nhiêu năm. Cô ấy đẹp, tuyệt mỹ... và cô ấy mời khách uống rất tài. Hắn khẽ đẩy cô ra, gần như âu yếm, đến tận ngưỡng cửa.

Sau sự việc này, suốt một tuần, Hélène đi lang thang như một người điên trên mấy quãng phố ngàn quanh khu vực cô đang sống. Cô bắt đầu uống rượu thực sự. Cho đến lúc ấy, cô chỉ uống để cho mình được ngang hàng với các bạn, để quên đi những đêm dài và nỗi cô đơn vào buổi sáng. Nhưng từ hôm nhìn thấy gương mặt thảm hại của Nadia bị đuổi việc thì rượu đối với cô như moóc-phin đối với người bị thương quá đau đớn. Mỗi khi tỉnh táo lại đôi chút, cô lại nghĩ đến người đàn bà khốn khổ ấy và các con của chị ta, lúc đó cô nghiến răng lại để khỏi kêu lên. Chỉ có rượu cho cô thấy cuộc đời còn chấp nhận được. Ngay cả Vera Petrovna cũng lo sợ về những cơn say quá mức ấy, nó đẩy Hélène vào những cơn khủng hoảng, cứ hết một cơn hung dữ lại đến một cơn lả đi, những lúc đó, lý trí của cô dường như sắp sửa tan biến.

-      Trời ơi! Ngừng lại đi em! – Vera bảo cô – Em không có thói quen uống rượu từ bé như chị. Em tự giết mình đấy!

-      Mặc em, mặc em. Trước hết cần phải quên chuyện ấy.

Một tối, cô chưa hết cơn say thì đô đốc Andreïeff, luôn luôn với cương vị người gác cổng, đến báo có một bà muốn gặp cô.

-      Một bà ư? Thật kỳ - cô uể oải đáp.

Cô đã uống nhiều quá, vừa đi ra phòng chờ, vừa khe khẽ hát. Ra đến nơi, mặc dầu say khướt, cô chợt bước giật lại một bước và kêu:

-      Natacha! Làm sao chị...

-      Fédor đã báo cho chị. Cậu ấy biết chị đau buồn biết bao... Em yêu quý, em yêu quý, Lénotchka, nhưng em hãy ôm hôn chị đi chứ! Kìa!

Hélène ôm chị say đắm. Cô cười, cô khóc, cô rên rỉ.

-      Ôi, sung sướng quá. Vị nữ thánh của em, cô nữ y tá thân yêu của em. Chị đã đến!

Hai chị em bị một nhóm người cười đùa chen đẩy.

-      Đừng ở đây – Hélène kêu – Chúng ta vào trong phòng đi.

-      Nhưng chị ăn mặc không được tử tế, được ra khỏi bệnh xá là chị vớ cái gì mặc cái ấy.

-      Không sao cả, chị vào đây, vào đây, em giới thiệu chị với Vera Petrovna và ông hoàng Héridzé, chị biết không, ông hoàng nổi tiếng ấy, rồi thì Olga, người đã đến nhà mình, gặp ba ấy. Chị sẽ thấy, kỳ lắm. Chị tưởng em say ư, không đâu, không đâu; được gặp chị, em sung sướng quá đấy. Chị vào đây, chúng ta nhất thiết phải uống với nhau cái gì đó.

Hélène để Nathalie ngồi cạnh Vera Petrovna và nói:

-      Chị Vera, chị ruột em đây, chị biết không, chị ruột em đấy. Người chị hiền nhất, kỳ lạ nhất và đã đau khổ biết bao! Em chưa nói đến chị ấy bao giờ vì em xấu hổ về em thay cho chị em. Nhưng chị em đã đến đây. Chị hãy xem: gương mặt nhỏ nhắn chưa! Hãy mang sâm banh cho chị ấy, nhanh lên, anh Fédor, lại đây, anh hãy nói xem chị ấy đã chăm sóc anh thế nào?

Ông hoàng Fédor đến nghiêng mình chào Nathalie Borissovna:

-      Nếu tôi biết chị đến đây, tôi đã không viết thư cho chị.

-      Chị chưa ăn gì phải không? – Hélène kêu. – Trông chị buồn thế, phải không chị Natacha?

Cô ôm riết chị mạnh đến nỗi Nathalie phải van vỉ:

-      Léna, em yêu quý, đêm nay đừng uống nữa.

-      Có điều gì chị muốn mà em không làm. Này!

Gạt tay một cái, cô hất tất cả cốc trên bàn xuống. Đại tá Litchourine đến, nhẹ nhàng bảo cô:

-      Sao lại làm thế, Hélène, cô biết rằng người ta sẽ khấu trừ số cốc của cô kia mà !

-      Tôi bất cần Terhane! Chị Natacha, chị biết đấy, thằng khốn kiếp đó, em đã đập vỡ cốc vào mặt nó.

Fédor nói nhỏ:

-      Nathalie Borissovna, tôi muốn nói với chị một việc.

Khi Nathalie đi theo anh, anh nói:

-      Chị hãy đi khỏi đây, trời phù hộ cho chị. Đêm mới chỉ bắt đầu. Chị đừng đánh giá cô ấy vội quá. Chẳng bao lâu, chúng ta cũng sẽ như cô ấy.

-      Được, được, tôi sẽ đi – Nathalie nói – nhưng làm thế nào để kéo được cô ấy ra khỏi chỗ này?

-      Tôi thề với chị là nếu cần phải giết một người nào đó, tôi sẽ giết ngay – Fédor nói – Nhưng bây giờ lại phải giết chính cô ấy thì cô ấy mới bỏ. Hoặc là phải có một chuyện thần kỳ nào xảy ra. Chị hãy đi đi, tôi van chị, vì bây giờ tôi phải nhảy, mà tôi không thể nhảy được trước mặt chị. Không phải tôi kiêu ngạo hơn cô ấy, nhưng tôi bắt đầu vào đây chậm hơn cô ấy hai tháng và tôi chịu đựng được rượu vang khỏe hơn cô ấy, thế thôi.

Nathalie Borissovna cúi xuống Hélène, hôn rất lâu vào mắt cô:

-      Tạm biệt, em thân yêu – nàng cố tỏ ra vui – Chị phải đi đây. Chị không biết bao giờ lại trở lại. Em đã biết ở đó chị bận thế nào rồi. Nhưng em hãy đến đấy. Mùa này ở Neuilly đang đẹp lắm. Sẽ rất có lợi cho em.

-      Ngày mai, chị Natacha thân yêu, chắc chắn ngày mai.

Suốt tháng này đến tháng khác, Hélène đều gác lại chuyến thăm ấy đến ngày mai.

Buổi sáng tiếp theo ngay đêm ấy, ở nhà hàng Lesghine, trong khi Hélène khóc cuồng loạn trên vai của Vera thì Fédor uống rượu với Héridzé.

-      Thưa Điện hạ, - Fédor Achkeliani nói (những người Kavkaz bao giờ cũng dành tước hiệu cho người nhiều tuổi nhất và có cấp bậc quý tộc cao nhất trong số họ) - Điện hạ có biết rằng ở Syrie đã có những đại đội lính Tcherkesse ¹⁷ không?

-      Tin hay đấy! Bạn tôi là Osman Bey đã ở đấy từ hai năm nay.

-      Tôi mới được tin hôm nay do một người từ đó về. Anh chàng ấy là một thiếu úy bé nhỏ tên là Collet, họ đánh trận ra trò trên lưng ngựa.

Yên lặng một lúc lâu. Héridzé nhìn Fédor, mặt ông buồn rười rượi: ông đoán ra anh chàng trai trẻ đang nghĩ điều gì. Bỗng nhiên, Fédor nói:

-      Điện hạ, ta đi đi. Nơi đó, đúng là nghề của chúng ta, mặt trời ở đó cũng là mặt trời của chúng ta. Còn ở đây thì mọi việc đều kết thúc tồi tệ.

-      Cậu hãy đi một mình, – Héridzé nói.

-      Tôi không muốn. Anh biết đấy, nào hộ chiếu, nào phải vượt biển, và ở nơi đó không có bạn bè. Trong khi đó thì ở với anh, hê, cuộc đời sẽ đẹp. Anh là xếp, là người cũ của tôi! Và những đường gươm của anh mới đẹp sao, ông Hoàng!

-      Cậu im đi, – Héridzé hét lên, – tôi không chịu được nữa rồi!

-      Anh tưởng anh đã già quá rồi!

-      Hê! Không, thằng vô lại, mày khỏe thật đấy, nhưng ta sẽ bẻ mày gẫy làm đôi!

-      Vậy thì?

-      Đó là vì Jacquot. Cậu không biết. Mình không cho ai biết, trừ với Vera. Mình không muốn Jacquot ngửi thấy cái mùi Pigal ở cậu.

-      Một người đàn bà?

-      Cậu có biết một người đàn bà nào có thể giữ ta ở lại không? Ta, một kẻ nấu bếp, kẻ-nấu-bếp, trong khi ở khắp phương Đông, ta có bao thành phố để chiếm lấy. Hả?

Một cơn giận dữ man rợ và bất lực lắc mạnh ông, ông như đang chống lại một cái phanh mà, lần đầu tiên trong đời, ông cảm thấy nó mạnh hơn tất cả các ham muốn. Ông làu bàu nguyền rủa một lúc lâu.

-      Đó là con gái ta! – Cuối cùng ông đã nói ra. – Đúng, một đứa con gái nhỏ năm tuổi mà ta có được ở Constantinople. Ma quỷ đã làm gì cái bụng của mẹ nó. Mẹ nó đã để lại Jacquot trên cánh tay ta.

Rồi ông cười dữ dội:

-      Mình đã có những đứa con, cậu biết. Ba đứa trai không biết giờ ở đâu, một đứa con gái có lẽ phải làm điếm như tất cả bọn chúng. Mình cũng đành.

Gương mặt khủng khiếp của ông bỗng trở nên vừa dịu dàng vừa đáng thương một cách dữ dằn.

-      Nhưng, vì Jacquot, cậu biết không, tôi phải làm gì, tôi không biết. Nhưng ngày nào tôi cũng phải gặp nó và tôi phải làm cho nó vui. Bởi vì cậu, cậu mang dòng máu mà tôi yêu nhất, tôi đã bán cậu đi cho nó có được một bộ váy áo¹⁸. Nó đã làm hỏng tôi, Fédor ạ. Nó đã làm hỏng lão già Héridzé. Vera! Vera đâu, hãy hát một bài hát cho rung cửa kính lên đi!

IV

Trong công viên Montsouris, buổi sáng rất đẹp trời. Màu sắc rất mạnh mẽ của mùa hè tràn trề khắp vùng đất đầy cây và cỏ này. Trong không khí người ta cảm thấy hơi ấm thanh bình của đất đang độ cực kỳ cường tráng và nẩy nở.

Vì đang là ngày làm việc nên ít có khách đi dạo trong khu công viên ngoại ô, vậy mà những con đường lại đông nghịt những trẻ con. Những đứa trẻ khốn khổ được nuôi ăn, nuôi mặc hết sức tằn tiện, đầu gối thì như những cái bướu trên cẳng chân khẳng khiu, nhưng chúng vẫn say sưa với chất men của mùa hè. Chúng hét vang, ném sỏi vào nhau, chạy nhảy, cứ như là sức nóng của mặt trời đang chảy trong huyết quản chúng.

Mười một giờ vừa điểm, một nhóm năm sáu chú bé tách khỏi đám đông, tiến về phía chiếc ghế dài đầy những tranh vẽ nguệch ngoạc. Mấy chú bé này có một vẻ nghiêm trang và bí mật gì đó. Đứa lớn nhất độ mười hai tuổi. Nó không mặc chiếc tạp dề đen mà mặc một chiếc áo vét rộng bằng nhung kẻ với vẻ phô trương.

-      Émile ơi, chú ấy sắp đến hả? Chắc chứ? – Một cậu bé đầu to và môi tái hỏi bạn.

-      Mày đừng ám chúng tao, – thằng lớn đáp. – Chúng tao cho mày đi theo không phải để mày vặn hỏi như ông tướng, mày chỉ là một thằng mới đến.

Thấy không đứa nào phản đối quyền đàn anh của mình, Émile tiếp:

-      Biết ngay là mày chưa gặp chú ấy bao giờ. Những đứa khác đều biết chú Stéphane, chú ấy không bao giờ lên lớp tao mặc dầu chính tao đã giới thiệu chú ấy với chúng nó. Không đúng ư? Được, rồi mày xem, Julien ạ. Chủ nhật trước, chú ấy đã bảo: đến thứ tư, vào mười giờ, chú sẽ viết xong quyển sách của chú.

-      Ôi! Chú ấy đã bảo cậu thế ư?

-      Chuyện ấy và nhiều chuyện khác nữa! Chú ấy nói đủ mọi chuyện – Émile trả lời có vẻ khinh miệt.

Nhưng mặt nó bỗng nhiên nhăn nhó vì thấy có hai đứa bắt đầu chạy.

-      Đồ ngu! Mày làm tao đón hụt chú ấy bây giờ – nó hét lên và cũng chạy lao theo.

Thằng Julien chưa chi đã thở hổn hển và phải dừng lại. Nó chợt thấy từ đầu đường một người cao lớn, nhưng gầy nhom, đang đi lại, hai cánh tay rất dài đang ra hiệu cho các bạn nó. Thấy hai điểm lấp lánh ở mắt ông, nó biết là ông đeo kính. Rồi những đứa trẻ đuổi kịp ông và vây quanh ông. Ông đặt tay lên vai hai đứa và cùng cả lũ đến chỗ thằng Julien. Julien thấy có hai người đàn bà đang đi nhanh, tay cầm túi, bỗng dừng lại ngạc nhiên nhìn theo người khách lạ.

Nhóm người càng đến gần thì trái tim của Julien càng đập mạnh. Cái chú Stéphane này biết kể những chuyện ly kỳ thế, biết tất cả tên các loài cây, các con sâu bọ, những chú lùn và những người khổng lồ, thế là cuối cùng nó cũng gặp được. Thằng Émile thật can đảm, nó đã được gặp chú ấy đầu tiên.

Julien rất khó hình dung gương mặt của chú ấy. Gương mặt mới kỳ cục làm sao! Mặt tròn, không đội mũ, mái tóc đen dựng đứng, như kiểu tóc của người lùn mà nó đã được xem ở rạp xiếc, mũi hếch lên, môi dày, trán đầy những vết nhăn luôn luôn chuyển động. "Chú ấy xấu quá!" Nó nghĩ thế. Nó sợ những nét mặt dị dạng trên cái thân hình lều nghều ấy đến nỗi nó không dám cựa quậy khi chú ấy đến gần nó.

-      Cháu mới đến phải không? Ra đây xem nào! – Stéphane hỏi.

Nó chưa kịp động đậy gì thì hai cánh tay dài kia đã tóm lấy nó và nâng lên ngang tầm gương mặt đáng sợ kia. Nhưng khi nó vừa sát với hai con mắt lồi và trong trẻo kia sau đôi kính dày cộp thì Julien cảm thấy yên tâm. Trong đôi mắt ấy, có cái gì thân thiết mà nó chưa từng được biết.

-      Có phải cháu rất thích đọc sách không? – Stéphane chưa buông nó ra và hỏi tiếp. – Cháu đọc những gì rồi?

-      Thưa chú, cháu đọc Jules Verne, mẹ cháu mượn sách ở thư viện: Những cuộc phiêu lưu của thuyền trưởng Corcoran ạ!

Những đứa trẻ nhìn Stéphane, sẵn sàng đón nhận ở anh một phần lời khen của anh cho bạn chúng.

-      Thế không đọc những truyện phù thủy, truyện loài vật ư? - Stéphane hỏi, có vẻ như không vừa ý.

-      Cháu lớn rồi, không đọc những chuyện ấy, – Julien đáp.

-      À, phải rồi. – Stéphane cười.

Anh đặt Julien xuống, thằng bé đứng chưa đến thắt lưng anh.

-      Này cậu người lớn của tôi, – Stéphane nói có vẻ hơi buồn, – khi nào mà họ dịch truyện của chú ra tiếng Pháp, chắc cháu sẽ lớn hơn nhiều. Lúc bấy giờ cháu sẽ thấy một người già như chú vẫn có thể nghe các bà tiên và các con quỷ chuyện trò. Nhưng chú thì từ nước Nga đến, thật đấy. Và tất nhiên là cháu chưa biết. Cháu hãy tưởng tượng xem nước ấy rộng lớn như thế nào, nó lớn gấp nghìn lần cái công viên này, nó phẳng phiu và đầy cỏ; cỏ về mùa hè cao hơn cả cháu, và về mùa đông đầy tuyết trắng như một tấm thảm giặt sạch, và những cánh rừng mà mỗi cành cây đều có những con họa mi, và có những con sông mà sông Seine đặt cạnh chúng chỉ nhỏ bằng một con suối, ở những con sông ấy đều có những nàng thủy tiên.

Vừa nói, anh vừa dẫn lũ trẻ đến gần cái ghế dài đầy những tranh ngộ nghĩnh, vẽ bằng bút chì đậm những hình kỳ lạ: những con rồng, những con cá ngựa, những con kỳ nhông và những người đàn bà tóc dài phủ kín người...

-      Cơn mưa không xóa chúng đi, đó là điềm tốt, – anh nói.

Anh ngồi bắt chéo hai chân dài ngoẵng, tì cằm vào giữa hai bàn tay và nghĩ ngợi vài phút. Những đứa trẻ nhìn anh im lặng. Cuối cùng anh nói:

-      Nào! Các bạn nhỏ. Tôi đã viết xong quyển sách của tôi. Tôi sẽ kể các bạn nghe tôi đã viết những gì, và cũng như mọi lần, các bạn sẽ nói cho tôi biết ý nghĩ của các bạn. Hãy nghe kỹ, bởi vì đoạn cuối bao giờ cũng khó nhất Tôi nói đến đâu rồi?

-      Đến chỗ: Khi những bông hoa huệ chuông trở thành những con cừu nhỏ... – tất cả bọn trẻ đồng thanh đáp.

-      Ừ, ừ... Này nhé...

Thế rồi, anh khe khẽ kể lại kho báu huyền thoại của mình. Anh bắt đầu kể một câu chuyện đầy hoa, đầy các vị thần, các vì tinh tú, những chuyện thần kỳ, với những lời nói và những hình ảnh dường như rời rạc, nhưng lũ trẻ con theo dõi dễ dàng. Mắt chúng mở to vì chú ý, vì sợ hãi và thích thú. Chúng chưa bao giờ được nghe những câu chuyện giống như vậy và được kể một cách sâu thẳm như thế, với một niềm tin dễ lây lan như thế. Thêm nữa, giọng nói của Stéphane không giống giọng của bất cứ ai, một giọng nói uyển chuyển, du dương, gần giống giọng ông già nuôi chim thỉnh thoảng đến cho bọn chim sẻ của công viên ăn, nhưng còn dịu dàng hơn nữa.

Nói xong, anh hỏi ý kiến bọn trẻ. Anh lo lắng nghe chúng nói như nghe những người thầy giáo của mình. Bọn trẻ trả lời anh mạnh dạn và nghiêm trang.

-      Tốt lắm, chú thấy rằng câu chuyện đã làm các cháu thích thú – anh thở dài nhẹ nhõm.

Rồi anh im lặng và vạch một cách ngẫu nhiên những đường nét thành những hình ảnh bí hiểm. Đột nhiên, anh đứng lên và nói:

-      Nào các cháu, chú cho các cháu đứng trước ba trăm mét. Chúng ta thi xem ai đến bể nước trước.

Những người nữ lao công đến tìm con vào giờ buổi trưa nóng bức ngỡ ngàng nhìn người đàn ông kỳ quái đeo đôi kính dày cộp, có bộ tóc dựng lên như bộ tóc giả trong rạp xiếc, đang chạy đằng sau một lũ trẻ đang reo hò vui vẻ.

Khi lũ trẻ đã đi rồi, Stéphane Morski đi lang thang qua công viên hầu như vắng ngắt. Anh cảm thấy trống rỗng và buồn như mỗi lần xong một cuốn sách. Anh như đã cố gắng quá lớn đến mức dường như không bao giờ lại có thể bắt đầu như trước được. Mỗi ngày anh sẽ làm gì bây giờ? Anh cũng không cần phải quan tâm đến sô phận tác phẩm của mình mà một tờ tạp chí ở Praha và một nhà xuất bản Nga ở Berlin đã mua. Những mơ ước huyễn tưởng của anh, những chú lùn, những cô bé, tất cả những nhân vật anh sáng tạo ra đã đi vào sự mua bán. Vì mình, anh đã giết chúng khi trao tay chúng cho người khác.

Anh vừa ngồi xuống thì một con bọ rùa đến đậu trên gối anh. Nó có bộ cánh màu son lấm tấm những chấm đen. Nhà văn nín hơi quan sát nó, và lập tức dưới đôi kính, những con mắt màu lam hắt lên ánh sáng của một huyền thoại trẻ thơ nào đó. Rồi anh nghĩ rằng tiếng Pháp gọi con bọ này là "con vật nhà trời" thì tiếng Nga gọi nó là "con bò tí hon nhà trời". Sự giống nhau đó làm anh thích thú, vì nếu anh viết một thiên truyện về nó và người ta dịch sang tiếng Pháp thì từ đó cùng có một âm trong cả hai thứ tiếng. Con bọ rùa chợt cất cánh bay. Morski lao theo như định đuổi bắt nhưng đôi mắt cận thị của anh đã chẳng thấy gì trong làn hơi nắng rung rung.

-      Nó bay đi kiếm mồi rồi, anh nghĩ thầm.

Anh quyết định trở về ăn sáng.

Căn hộ của anh (gồm hai gian có kê đồ đạc ở tận tầng năm) đổ bóng xuống những lối đi và những ki-ốt nhỏ của công viên Montsouris. Mặc dầu anh rất thích trò chuyện với những bạn của mình ở các khu phố không quá xa (anh rất vụng về trong việc đi tìm những tuyến xe buýt và xe điện để đến gặp họ), anh thường quen chân đến một nơi gần những công sự, trên những lối đi của vườn hoa, trong ánh mắt của những đứa trẻ nghèo, và trong tiếng thở dốc của đoàn tàu ngoại ô, để tìm bầu không khí thần tiên mà anh không thể thiếu.

Bà già gác cổng đang chuẩn bị bữa ăn cho anh nói:

-      Nếu ông về sớm khoảng một giờ, ông sẽ gặp một người bạn.

-      Người bạn nào?

-      Tôi không biết, một ông khỏe, đậm người, có bộ râu ngắn. Ông ấy bảo là đến từ phương Bắc, ông ấy không ăn cơm với ông được vì mắc một bữa ăn bàn công việc. Ông ấy có vẻ đứng đắn.

Nghe bà tả, Stéphane nhận ra đó là Anton Irtych.

Anh hỏi một cách ngây thơ khiến cho gương mặt dị dạng và đầy nhục cảm của anh tươi lên:

-      Và ông ấy đã nói bằng tiếng Pháp ư?

-      Có lẽ thế, – bà già khẽ nhún vai làu bàu.

-      Bà Couvrard ạ, ông ấy đã tiến bộ lắm đấy. Cách đây vài tháng, ông ấy chưa biết một tiếng nào đâu nhé. Thế ông ấy có quay lại không?

-      Có, ba giờ ông ấy sẽ đến, ông ấy còn bảo ông nhất định phải chờ.

-      Ông ấy thích cà phê đặc lắm, – Stéphane vừa nói vừa có vẻ nghĩ ngợi.

-      Như thế có nghĩa là tôi lại phải leo lên để làm cho ông, vì ông không hề biết làm. Có thể nói là ông cứ bắt tôi quay như chong chóng, chẳng hiểu tại sao. Thôi mời ông ngồi vào bàn, nhanh lên.

-      Bà Couvrard ạ, hôm nay, có một con bọ nhà Trời đã đậu lên gối tôi, bây giờ lại có ông bạn không hẹn mà đến, bà nghĩ thế nào? Nếu bà bói bài cho tôi, chắc hôm nay, những quân bài sẽ cho ta biết nhiều điều hay đấy.

Bà Cũvơra khẽ gật đầu: bà rất thích được người ta tin cậy như vậy.

-      Thế ông không ăn sao?

-      Tôi sẽ ăn nguội. Không sao cả.

-      Tôi đã bảo ông cứ làm tôi quay như chong chóng mà.

Hai người bói bài ở gian bên. Đây là nơi diễn ra những việc quan trọng trong đời sống của Stéphane. Anh viết và ngủ ở đây, bởi vì ngủ là mơ, mà mơ cũng là sông. Mặc dầu Stéphane đã bảo bà đừng ngại, bao giờ vào căn phòng này, bà Couvrard cũng không giấu nổi nỗi sợ sệt. Bà không thể nào quen được với những đồ dùng và các thứ bùa ngải mà nhà văn đã tích cóp lại ở đấy: những lọ mực đủ các màu, những chiếc bút lông Trung Quốc, những bút chì giấy, những chiếc đũa ngà và nhất là sợi dây căng chéo ngang đầu chạy suốt gian phòng ở đó treo lủng lẳng những vật kỳ lạ: những mảnh quả óc chó, một cái nắp hộp thuốc lá có vẽ hình người Cô-dắc, một bộ xương cá, những mảnh vải, một cái vé xe buýt, một đồng tiền vàng, một chiếc tàu gấp bằng giấy báo. Tất cả những thứ ấy chỉ gặp một hơi gió là rung lên, đu đưa một cách sông động lạ lùng. Bà Couvrard cảm thấy không khí bao quanh những thứ đó kỳ quái như nhiễm điện, đến nỗi bà phải cúi rạp xuống để tránh xa khu vực bí hiểm đó.

Nhưng, để bói bài, bà Couvrard cho rằng không có nơi nào khác linh ứng bằng. Bà bói rồi nói ra những câu mà Morski ghi ngay vào cuốn sổ tay trong đó anh vẫn chép những giấc mơ của mình. Anh không tìm hiểu nội dung những điều ấy. Chính nhịp điệu của thuật bói bài, ngôn ngữ đầy hình ảnh và mơ hồ của nó, những lời nói chỉ cất lên khi quân bài ngửa ra đã hấp dẫn anh. Những điều tiên đoán, anh không quan tâm lắm, mà những dòng hình ảnh tuôn ra như suối, cái chất liệu ngôn từ, những tín hiệu bằng lời pha trộn với những tín hiệu màu sắc, đó mới là cái chính.

Hai người ngồi cạnh nhau rất lâu, trong khi trên đầu họ, treo lủng lẳng ở sợi dây linh thiêng, những vị thần quen thuộc của nhà văn đang rung lên khe khẽ.

Cuối cùng, bà gác cửa đứng lên, ngỡ ngàng nói:

- Đã hai giờ rồi. Đúng là chúng ta chẳng biết điều chút nào. Tôi còn một mớ quần áo phải giặt đây.

Morski trở lại bàn làm việc, mở cuốn sổ tay dầy cộm những tờ giấy chép tay xếp ngay ngắn. Anh vừa mới viết xong quyển sách sáng nay, mà anh cứ tưởng như nó đã chết, chết hơn cả bộ xương cá hoặc chiếc vé xe buýt kia.

Tuy nhiên, chỉ riêng những dòng chữ viết cong queo, vừa vặn vẹo, vừa hồn nhiên kia đủ đem lại cho những trang giấy ấy một cuộc sống lạ kỳ. Những chữ hoa viết bằng sơn màu tía, những chữ cổ nhất, Nga nhất, viết bằng mực màu lam quý. Ở chỗ nào cũng có hình những cánh cò, những ngọn lửa vẽ bằng những nét nắn nót. Có thể nói đó là một bảng mật mã đầy phép thiêng, một bản công thức luyện đan bí hiểm mà đẹp đẽ.

Mắt vẫn nhìn đăm đắm vào cuốn sách nhưng Stéphane chợt quên bẵng nó đi.

"Thoắt cái đã mười năm rồi, Stéphane thầm nghĩ. Những nhà phê bình công tâm nhất ở nước mình đã cho mình là một nhà văn lớn, vậy mà mình viết không sao hay bằng bà Couvrard nói khi bà ấy bói bài, cũng không hay bằng anh chàng mu-gích người cùng tỉnh với mình khi anh ta kể một câu chuyện. Những người ấy, họ có cái giọng riêng của họ. Đó là điều mình cần phải tìm thấy, cái giọng riêng của mỗi người, cái dấu hiệu riêng của mỗi người, giọng hát riêng của một hòn đá, một luống cày, một người trẻ tuổi. Những từ, những từ đẹp đẽ, những từ đích thực, những từ có phép lạ, những câu thần..."

Một tiếng chuông reo cắt đứt dồng mơ mộng của anh và anh rất thích thú được thấy Anton Irtych – người mà anh quen biết và yêu mến từ lâu vì cái sức mạnh lặng lẽ của anh ta.

Hai người ôm hôn nhau trên ngưỡng cửa.

- Stéphane Matveïtch, hãy để mình nhìn rõ cậu, Anton vừa nói vừa kéo nhà văn ra chỗ cửa sổ. Thật thế, tôi phải nhìn rõ cậu. Thế là đã gần nửa năm nay, tôi sống như một kẻ hoang dã, mà tôi chỉ nhớ có mỗi gương mặt cậu, và có lẽ...

Anh ta ngừng lại, Morski khẩn khoản:

-      Hãy kể đi, kể đi, Anton, ở đây không có ai nói được tiếng Nga như cậu.

-      Còn cậu, bao giờ cậu cũng nghe mình với cái kiểu như thế, chẳng hề quan tâm xem mình nói cái gì – Anton cất tiếng cười mạnh mẽ và trìu mến. – Cậu chỉ chú ý đến những câu chữ, không đúng ư, những câu thần? Nhưng không sao, mình thích nghĩ thành tiếng, nói to lên trước mặt cậu. Thật đáng tiếc là cậu chỉ như con sâu trong cái kén và không ai có thể làm cậu nhúc nhích. Lẽ ra cách đây hai tháng, cậu phải đến chỗ mình, xem công việc của mình. Cậu phải biết khi đất bắt đầu cựa mình dưới tuyết mùa xuân ở chỗ chúng mình đẹp biết bao! Này, Stéphane Matveïtch, mình nói với cậu điều này, mình càng yêu hơn mùa xuân đang nảy chồi ở khu vực ấy, bỡi vì ở đó, trong cái địa ngục trần trụi mà chiến tranh đã để lại, thực sự là sức mạnh của đất đai đã phơi bày ra và ngọn cỏ mong manh nhất cũng làm cho tâm hồn ta bàng hoàng.

-      Hẳn là cậu đã làm ra nhiều tiền bạc, – Morski chợt hỏi. – Mình thấy cậu có vẻ trẻ hơn, gần với ý Trời hơn, thế là mình biết. Cậu là con người duy nhất mà tiền bạc làm cho đẹp ra. Cậu như một cái mỏ. Cậu phải làm cho nó sinh sôi của cải.

-      Cậu, Stéphane Morski, cậu có vẻ chẳng hiểu cái gì ra cái gì, thế mà bỗng dưng cậu lại nhìn thấu suốt chúng tôi hơn cả mỗi người chúng tôi. Đúng, tôi đã kiếm được nhiều tiền và tôi sẽ còn kiếm được nhiều nữa. Hiện nay tôi đã có ba trăm công nhân, thành một làng Nga rồi. Họ là những người của tôi, họ yêu tôi như tôi yêu họ, rất gắn bó với nhau. Cậu hãy thử tưởng tượng chiều hôm qua tôi vào trong một căn nhà gỗ để thăm một người thợ bị thương. Người ấy đang đọc một quyển sách, chính là quyển sách của cậu. Khi người ấy biết rằng tôi quen cậu, anh ta nói thao thao không dứt. Mình không hiểu rõ lắm, chỉ có điều là hình như con cháu chúng ta sau này sẽ còn nói về cậu. Anh ta đã gửi mình cầm tặng cậu một cái gì đó để cậu treo vào sợi dây của cậu.

Anton Ivanitch rút trong túi áo ra một mảnh đạn đầy răng cưa có hình dáng như một con nhện. Morski xúc động ngắm mảnh đạn, khẽ đưa ngón tay lên những cạnh sắc rồi treo nó lên giữa các vị thần thân thiết của mình.

-      Vậy thì còn cậu, Stéphane, trong những tháng ấy, cậu làm gì?

-      Đây – nhà văn chìa ra tập bản thảo của mình – cái này đây.

-      Hoàn thành rồi?

-      Vừa sáng nay.

-      Hài lòng chứ?

Morski đưa tay ra hiệu mơ hồ.

-      Dù sao thì tôi cũng đến đúng lúc để ăn mừng sự việc nóng hổi này. Sáng mai, mình phải đi gặp mấy người vì công việc, nhưng chín giờ mình mới đi. Vậy thì đêm nay là của hai chúng ta. Rồi thế này nữa, hãy nghe đây: cứ như ngày xưa, mình sẽ mua bản thảo của cậu.

-      Vậy là cậu đã giàu rồi hả? - Stéphane mỉm cười.

-      Đủ giàu để làm việc này, nhưng chưa đủ để...

-      Để làm gì?

-      Thôi, lúc ăn mình sẽ nói, nếu chúng ta đều thấy hứng thú.

Họ lại ôm chầm lấy nhau và trong khi Anton bước xuống cái thang dốc thì Morski đến ngắm mảnh đạn mà người công nhân Nga không quen biết đã nhặt tặng anh từ những cánh đồng đầy thương tích của nước Pháp mà hiện nay anh chàng Anton Ivanitch, người mu-gích xứ Sibérie đang khai thác.

V

Nhà hàng Samovar nóng hầm hập. Trong gian phòng kín, không có cửa sổ, dưới những bóng điện mạnh, với những bức tường treo những tấm thảm nặng đầy bụi, thấm đẫm mùi nước hoa, hơi người, khói và rượu, những chiếc quạt quay nhanh hết cỡ chỉ khuấy lên bầu không khí nặng nề và nhẽo nhợt. Hélène và Vera hút bằng những ống rơm từng giọt rượu mùi ướp lạnh.

-      Chưa đến ba giờ, đêm gì mà dài vô tận thế này, – Vera nói.

Bà nhìn gian phòng với các bàn hầu hết kín khách rồi tiếp:

-      Nhà hàng lại sẽ không đóng cửa trước bảy giờ sáng. Tất cả những con người này đáng lẽ ra ngoài hít thở tự do lại chui vào cái nồi hấp này để vui thú nỗi gì?

-      Họ đến để nghe chúng ta hát đấy, – Hélène vừa nở nụ cười gượng vừa nói.

-      Nếu ít nhất đúng như thế... Với chị thì khi chị cảm thấy có ai đó nghe mình hát một cách nghiêm chỉnh, chị cũng chẳng thiết... nhưng nhìn các mụ người Mỹ kia cố ý khoe khoang những đồ trang sức thì... Bọn chúng chỉ biết có Fédor mà thôi.

-      Hắn phải giàu lắm, gã ngu xuẩn ấy, – Hélène nói.

-      Này này, em không cậy tiền hơn hắn được đâu.

-      Em thì được bao lâu hả chị?

Vera Petrovna lùi một chút để nhìn rõ hơn gương mặt Hélène rồi gật đầu nói:

-      Chị làm thế vì thầy thuốc đã cấm em uống rượu.

-      Ôi, nếu không có hắn thì em đã thôi uống. Hai ngày bị mê hoảng đã quá khủng khiếp với em rồi. Nhưng tình thế quá ác liệt. Từ một tuần nay, thời gian đi quá chậm, quá buồn.

Fédor đi qua trước bàn của hai chị em, chiếc áo dài bằng dạ thô màu đỏ sẫm bó chặt lấy người, mồ hôi lã chã trên ừán.

-      Tôi phải ra phố để thở một chút, – Fédor nói. – Những điệu fox-trot làm tôi chết mất.

-      Người hắn như thép mà còn thế, hắn sẽ xuống sức rất nhanh, - Vera Petrovna đã nhận thấy hai hố lõm sâu trên má Fédor. - Để đương đầu với cuộc sống này, hắn phải có bộ xương già bất diệt của Héridzé hoặc dòng máu di-gan mới được. Hãy nhìn Rizine kìa!

Hélène uể oải ngẩng đầu. Ông hoàng Rizine đang nhảy với một người phụ nữ người Anh trẻ và lực lưỡng. Bên cạnh gương mặt tươi rói của chị kia, gương mặt của Rizine càng héo hắt hơn ngày thường. Một vết quầng rộng và sâu bao quanh mỗi con mắt ông, làn da của đôi má hóp sệ xuống thành hai túi nhẽo. Hélène thản nhiên nói:

-      Ông ấy uống rất nhiều từ khi Ludmilla bỏ ông ấy.

-      Cô ta làm thế mà chẳng hề có hạnh phúc - Vera nhận xét - Fédor chẳng coi cô ấy ra gì... Thế là cô ấy cũng uống quá mức. Mà với cái nóng này...

Rizine nhảy xong đến ngồi cạnh Hélène:

-      Cho tôi mượn thỏi son của cô - Rizine nói - tôi cảm thấy mặt mình xanh xám, chắc tôi đã làm khách hàng phát sợ.

Rồi vừa trang điểm vừa nói:

-      Hai chị em hãy cho tôi chút gì đó, tôi không còn một xu. - Ông đặt lên bàn hai bàn tay dài thanh tú run run ngắm cô gái Ludmilla đang say khướt, và cất tiếng buồn thiu hỏi:

-      Chị và cô có nghĩ rằng Fédor sẽ sớm buông cô ấy ra không? Hắn làm khổ cô ấy. Cô ấy kể hết cho tôi và hứa sẽ trở về với tôi khi Fédor bỏ cô ấy. Tôi không nghĩ rằng mình yêu cô ấy đến mức ấy. Đây là lần đầu, tuy nhiên...

Dàn nhạc bắt đầu một bài mới. Rizine vuốt tóc như mọi khi, nhưng cử chỉ nặng nề, thất vọng hơn.

-      Nào, vào việc thôi, - ông vất vả đứng lên.

Rizine đến nghiêng mình trước cái bàn đầy hoa với vẻ lịch sự mà ông không thể nào bỏ được.

Vera thấy Hélène vừa ngả đầu trên vai mình và nhắm hai mắt lại, bảo cô:

-      Em dậy đi, năm phút nữa, chúng ta phải hát rồi.

Hélène lẩm bẩm:

-      Đúng là em vừa chợp đi. Câu chuyện tình của Rizine làm em buồn quá. Em không hiểu được những dằn vặt kiểu đó.

Vera định trả lời thì Fédor đột ngột bước vào.

-      Hélène, Hélène đâu, - anh ta hét lên, - cô không biết ai đến sao? Irtych đấy, cô biết rồi, Anton Ivanitch ấy mà, ông chủ cũ của tôi, người mà tôi đã dẫn đến buổi giao thừa khi tôi đã đốt hết số tiền của tôi ấy. Hôm ấy, cô cũng có mặt cùng chúng tôi.

Hélène đứng dậy và trong mắt cô, người ta gặp lại một chút biểu hiện gì đó của những ngày xưa cũ. Fédor nói tiếp:

-      Tôi thấy là cô đã nhớ ra. Cậu ấy, dù sao cũng không quên cô. Cậu ta lập tức hỏi tôi hiện nay cô ra sao.

-      Thế anh đã nói thế nào?

-      Tất nhiên, cô cũng chẳng cần giấu mình làm gì, tôi nghĩ thế. Vả lại, cậu ta cũng chẳng ngạc nhiên gì vế chuyện ấy, cũng chẳng ngạc nhiên thấy tôi mặc bộ quần áo kiểu gác cổng này. Có lẽ cậu ấy đoán trước mọi việc. Đúng là một tay mu-gích rất bợm.

-      Anh ấy có một mình thôi ư?

-      Không, cậu ấy đi với một tay trông rất quái dị. Cậu ấy cồn đang đi rửa mặt.

-      Cứ để họ đến... - Hélène vừa nói vừa khẽ nhún vai.

Cô không có thì giờ nghĩ nhiều hơn nữa: hai người đàn ông đã đứng trước mặt cô và vừa nghe họ nói những lời đầu tiên, cô cảm thấy hoàn toàn thoải mái. Với họ, cô không thấy có điều gì giả tạo, bồi vì họ chấp nhận mọi việc một cách hết sức giản dị.

-      Chà, chà, chúng ta gặp nhau gần giống như không khí ngày đầu năm, - Anton Irtych nói, - chỉ khác cái là Stéphane thay chỗ cho Maxime Chouvaloff, và thiếu chị gái cô, Hélène Borissovna ạ.

-      Chị ấy làm y tá ở một bệnh xá ở Neuilly, - Hélène nói rất vội khiến Anton nhìn cô chằm chằm bằng con mắt sắc lẻm.

-      Trông vẻ mặt hai người không được tươi lắm, Hélène Borissovna ạ, và cả cậu nữa, ông hoàng ạ. Không khí của khu vực kia hợp với cậu hơn.

-      Cậu muốn tôi trở về nơi đó ư? - Fédor vừa nói vừa cười. - Không, nói chung là tôi vẫn thích nhảy Lesghinka hơn.

Những người bồi đã xếp trước dàn nhạc những dãy ghế của dàn đồng ca, Hélène đứng dậy. Fédor cũng thế.

-      Chúng tôi phải đi làm việc, xin lỗi các anh, - Hélène nói.

-      Được lắm, được lắm, trong khi chờ đợi, chúng tôi đi chọn rượu vang, - Irtych trả lời.

Khi chỉ còn lại hai ngươi, Anton hỏi Stéphane Morski:

-      Cậu nghĩ về cô ấy thế nào? Và cả chuyện mình nói với cậu khi ăn cơm?

-      Mình không còn nhớ gì nữa. Cậu đã cho mình uống nhiều quá - nhà văn nói với nụ cười rạng rỡ. - Mọi việc đều tốt đẹp, mình mừng cho cậu và đó là người vợ rất xứng đáng với cậu.

-      Chà, chà, Stéphane, cậu không còn những con mắt lúc nào cũng nhìn xuống nữa. Mình nói để cậu biết rằng cô ấy còn kiêu ngạo lắm. Vậy mà mình sẽ lấy cô ấy làm vợ, mình cũng phải nói với cậu điều ấy... chỉ trừ phi cái nghề của mình khiến mình bị chết...

Anh nói lặng lẽ, khiêm nhường như bình thường, chỉ đến hết câu mới hơi xúc động. Stéphane nhận thấy điều ấy:

-      Cậu yêu thật ư?

-      Yêu? Không, bởi vì mình rất bình tĩnh. Tất cả mọi việc mà Hélène có thể làm, mình muốn là cô ấy cứ làm. Nhưng phải có một ngày kia, cô ấy thành vợ mình, cần phải vậy. Mình cảm thấy điều này ngay từ lần đầu tiên gặp cô ấy. Và cũng bởi vì cô ấy cần như thế hơn mình.

-      Im lặng, im lặng. - Stéphane kêu lên.

Vera Petrovna bắt đầu hát.

-      Chà, chà, - Anton lẩm bẩm, - bà ấy làm mình rạo rực cả người.

Anh lắng nghe, hai mắt sáng lên, hai hàm răng khép chặt. Khi Vera ngừng lời, anh hét to:

-      Tuyệt. Bà di-gan thật tuyệt. Hát nữa! Hát nữa!

-      Ôi! Cậu mắc câu rồi, - Stéphane nói.

Irtych gật đầu. vẻ trầm tĩnh, sự tự tin của anh như tan biến đi khi nghe giọng hát ấy, anh lại thấy mình như ngày xưa, giữa đảo khơi, anh thuê riêng cho mình anh cả dàn đồng ca gồm sáu mươi người di-gan, khi hết ngày sang đêm, hết đêm sang ngày, anh sống giữa âm nhạc và men say:

-      Mình cứ tưởng con người ấy nơi mình đã chết từ lâu rồi, ai ngờ... - Anton lẩm bẩm một mình.

Trong câu nói ấy, không hề có sự hối tiếc mà trái lại là một niềm vui xót xa được thấy lại tuổi xuân của mình.

Nghe tiếng gọi của Irtych, Vera Petrovna chợt hất mạnh về phía sau mái tóc bạc trắng của mình. Bà đã nhận ra, về phía bà, bà già di-gan, bà đã nhận ra trong tiếng kêu của người mu-gích ấy – một tiếng kêu vừa hách dịch, vừa van lơn – cả tuổi trẻ của mình, những giờ phút say mê điên cuồng, những bát đĩa đập tan, những buổi rạng đông đầy âm thanh, những gia tài tiêu phí đổ cả vào cho tiếng hát. Bà cảm thấy rằng, trong hai người đàn ông ấy, không phải nhà văn, mà chính người mu-gích mới là kẻ bị con hồ ly tinh của bà ám ảnh.

Một ngọn lửa chợt thoáng qua trên gương mặt như hoa-nở-đêm của bà, gương mặt ấy cũng nở một nụ cười bè bạn như muốn bảo: "Chốc nữa, sẽ dành cho người, người anh em, tất cả những gì bạn muốn. Hãy để chúng tôi chấm dứt với đàn cừu này đã!".

Vera ra hiệu cho dàn đồng ca đẩy gấp nhịp lên. Điệu Lesghinka của Fédor lại làm cho Irtych hứng khởi thêm đến tột độ.

-      Ôi! Thằng quỷ, thằng quỷ, - anh khoái trá nhắc đi nhắc lại. - Không biết ở đâu lại có một ông hoàng nhảy múa tuyệt diệu như ở xứ sở chúng ta không nhỉ?

Những nhịp nhạc cuối cùng còn vang lên trong bầu không khí nóng rực thì Anton gọi:

-      Cho mười chai sâm banh ướp lạnh và các suất ăn cho tất cả mọi người, và hãy mang ra những món gì ngon nhất !

-      Hê! - Fédor vừa hét vừa vứt lên bàn những lưỡi dao nhọn mà anh dùng trong điệu nhảy - rõ ràng là có tiệc đây rồi!

-      Hãy ngồi đây, ông hoàng, bên trái tôi, – Anton nói với vẻ kính trọng anh chưa bao giờ tỏ ra với Fédor Achkeliani – và chị, người phụ nữ di-gan yêu quý, mời chị ngồi bên phải tôi. Hélène Borissovna, hãy ngồi trước mặt tôi như bà chủ nhà, còn Stéphane, bên cạnh cô ấy. Thế, thế là đẹp.

Thế là "đêm giao thừa" lại bắt đầu. Có can gì, nếu lần này Anton Irtych là chủ tiệc, có can gì nếu Fédor và Hélène trở thành nhân viên của Samovar, có can gì nếu một nhà văn mang những ước mơ quý giá nhất uống chung cốc với một nhạc công di-gan – ở đây, họ đều bình đẳng, họ cùng liên kết với nhau trong hơi thở của sự thoát ly, sung sướng và khát khao hưởng một thú vui mỗi lúc càng thêm mãnh liệt.

Hélène nói với Stéphane:

-      Nếu anh biết tôi vui sướng biết bao khi được nói tiếng Nga với những người Nga, khi không phải buồn rầu ngồi vào bàn và khi được uống thứ rượu ngon theo ý thích mình... Hãy rót sâm banh nữa cho tôi - Tôi không phải... Mới đây, tôi đã bị một cơn mê sảng, nhưng, đêm nay, tất cả đều được phép, tất cả đều tốt đẹp.

-      Đêm nay, thật kỳ diệu phải không? - Stéphane Morski khe khẽ kêu lên và nghiêng cái đầu dị dạng chạm vào bờ vai trần của Hélène.

Chỉ đến lúc ấy, cô mới nhận ra là gương mặt của anh đã trở nên sinh động và hấp dẫn biết bao, gương mặt mà trước đây, do một liên tưởng lạ lùng, cô cứ nghĩ rằng nó thuộc về những nhân vật kỳ ảo của anh. Cô có một cảm giác đặc biệt cứ như chợt thấy một chiếc mặt nạ treo trên tường bỗng sông dậy và có hồn.

Lúc này, Stéphane đã không để ý đến Hélène nữa vì Vera Petrovna vừa ra hiệu cho nghệ sĩ ghi-ta dạo đàn:

-      Cần phải mừng những ông bạn chúng ta bằng một bài hát cũ mời rượu, - Vera nói.

Và trong khi lời mời được nhắc lại bằng giọng hát lễ nghi trang trọng của Vera, Hélène mời Anton trước, rồi Stéphane, rồi đến Fédor những cốc rượu tràn đầy mà họ uống cạn một hơi:

Như bông hoa thơm ngát

Lan tỏa một mùi hương

Đây cốc rượu dâng tràn

Xin mời người uống cạn.

Bài hát được nhắc đi nhắc lại mãi. Những chiếc cốc lại được rót đầy. Những người phục vụ mở nút chai không kịp. Một không khí ngây ngất dâng lên như một làn sóng dịu dàng và tuyệt diệu, và Anton Irtych cảm thấy cần phải mở rộng phạm vi cuộc vui.

Anton nói với Vera Petrovna:

-      Xin hãy mời những bạn bè của chị, tất cả bạn bè của chị. Hãy cho những người Mỹ biết một người mu-gích chiêu đãi như thế nào!

Cả dàn đồng ca kéo đến bàn của Anton. Người ta mang rượu mời các nhạc công.

Anton chợt kêu lên, chỉ vào Rizine đang là khách mời của một bàn toàn phụ nữ:

-      Kìa, anh chàng kia, tôi rất thèm được như anh ấy. Đêm nay tôi không muốn thua ai điều gì.

Fédor gọi:

-      Michel, Michel, lại đây với những người Nga.

Trong khi Rizine lại gần thì Stéphane nhìn chằm chằm đôi mắt cận thị vào ông và chợt kêu lên:

-      Thì ra là ông hoàng Michel Andrévitch. Tôi đã một vài lần dự tiệc ở nhà ông, trong vườn hồng của ông ở Saint-Petersbourg. Ông ấy tự hào biết bao. Ô, thật lạ quá...

Rizine cũng nhận ra nhà văn, nhưng gương mặt ông bất động, không hề cảm xúc. Ông đưa mắt nhìn vội Ludmilla đang uống chung một cốc với Fédor ở phía xa. Stéphane bỗng ngây thơ hỏi Hélène:

-      Có đúng là anh ấy nhận puốc-boa không?

Hélène cau lông mày hỏi xẵng:

-      Anh định làm gì vậy?

Nhưng Stéphane nói giọng say rượu ngoan cố:

-      Việc này do tôi làm sẽ có cái lạ, tôi vốn là khách mời cũ của anh ấy mà.

Hélène chứa kịp hiểu anh định nói gì thì Stéphane đã gọi:

-      Này, Anton, đưa tôi một tờ trăm phrăng.

Rồi anh đưa tờ giấy bạc cho Rizine. Ông hoàng sững sờ nhìn anh:

-      Cầm lấy, cầm lấy, xin tặng anh. - Stéphane mỉm cười như đứa trẻ đang tháo rỡ một đồ chơi bằng máy.

Rizine bất giác chìa tay. Bỗng Ludmilla hét lên một tiếng lanh lảnh làm ông hoàng dừng lại.

-      Micha, Micha, vứt trả lại vào mặt hắn. Tôi không cho phép ai đối xử như vậy với anh ấy. Anh Micha khốn khổ của em!

Ludmilla giằng lấy tờ giấy bạc, xé tan ra từng mảnh rồi đứng sát vào Rizine như để bảo vệ ông hoàng.

-      Nhưng không... - Stéphane lắp bắp, - cô nghĩ gì vậy? Tôi có làm gì anh ấy đâu, chỉ muốn xem...

Anh có vẻ thất vọng, bối rối ngây thơ. Hélène chợt cảm thấy bất lực trước Stéphane.

Giọng nói vạm vỡ của Anton che lấp tất cả những lời xì xào:

-      Đừng trách cậu ấy, ông hoàng ạ. Cậu ấy không phải như người khác. Tôi xin chịu trách nhiệm: cậu ấy không có ý định xúc phạm anh.

-      Nhưng chuyện xong rồi, xong rồi - Rizine nói - Tôi hiểu.

Rizine chẳng nghĩ gì cả, trừ một điều đáng chú ý là việc xúc phạm này đã kéo Ludmilla trở lại với ông.

Đã lâu rồi, ánh ngày buổi sáng đã bắt đầu làm nhạt màu ánh sáng của những chùm đèn. Vera bảo:

-      Chúng ta phải đi thôi. Chúng ta là những người cuối cùng còn ở lại đây, và ông đại tá đáng thương chỉ chờ chúng ta rút đi để ông còn về với cái vườn của ông.

-      Xin các bạn chớ ngại - Litchourine, người phụ trách nhà ăn đáp. - Đã mấy khi chúng tôi được phục vụ một bàn như bàn này.

Nhưng mọi người đã đứng dậy cả.

-      Mới bảy giờ, - Anton nói. - Chuyến tàu của tôi chín rưỡi mới chuyển bánh. Bây giờ chúng ta tiếp tục cuộc vui ở đâu?

Vừa lúc ấy, ông hoàng Héridzé từ trong bếp ra:

-      Thế là điều tôi mong mỏi đã có người nói ra rồi! Tôi chưa được quen với ông chủ tiệc, nhưng tôi thích lắm. Từ lúc tôi được nghe ông chiêu đãi, tôi thèm quá. Vậy tất cả hãy đi theo tôi.

Ông thân mật nắm cánh tay Anton và dẫn anh ra phố:

-      Tôi đưa anh đến một nhà hàng vừa khai trương sáng nay, - Héridzé giải thích. - Tiện nghi không nhiều, nhưng rượu Vodka ở đây thì cả Paris không tìm đâu ra. Nhà hàng do người đầu bếp cũ của tôi chủ trì, không phải nói nhiều.

Cá Tầm là nhà hàng nhỏ, mở cửa ngay ở mặt phố Douai. Những bức tường mới quét vôi, hai chiếc bàn dài xung quanh kê ghế băng, đó là tất cả đồ đạc của nhà hàng. Chủ nhân, một người to béo, vẻ hoan hỉ, bà vợ là người phục vụ. Ở đây, bốc lên một mùi thơm của bếp ăn gia đình, toát lên một vẻ giản dị, nghèo nàn và hiếu khách.

-      Chà, chà, - Héridzé lẩm bẩm, - chúng tôi đến đúng lúc đây!

Quán hàng nhỏ xíu đông nghịt những nữ ca sĩ, nghệ sĩ múa và nhạc công Nga đến đây tìm của lạ. Những người mới đến cứ việc chen vào giữa các khách. Phần lớn đây là người di-gan. Điều này có thể nhận ra ngay qua nước da sẫm và vẻ thoải mái của họ trong bộ y phục dân tộc (những người Nga mặc bộ quần áo này trông cứ như là giả trang); người ta cũng dễ nhận ra những người di-gan nhất là ở gương mặt:sau một đêm làm việc và uống rượu, họ – cả nam cả nữ – cứ tỉnh như không.

Vì Héridzé vốn có thói quen nói to, một nghệ sĩ vĩ cầm vẻ khiêm tốn mà kiên quyết nhắc ông:

-      Thưa ông hoàng, hôm nay, muốn nói to, phải xin phép của touloumbach¹⁹.

-      Ô, các bạn có một touloumbach ư? - Héridzé hỏi, không hề phản đối. - Sitko phải không? Ông quay đầu về phía một ông già di-gan béo và khỏe ngồi ở đầu bàn như một pho tượng.

-      Đúng vậy, thưa ông hoàng, - ông già đáp. - Để khai trương ngôi hàng này, nó sẽ trở thành nhà hàng của chúng ta, các bạn trẻ đã muốn theo tục lệ cũ cho vui. Ông tha lỗi cho tôi, nhưng ông chỉ nói khi được phép của tôi.

Ông hoàng vốn là người phiêu lưu từng trải nghiêng mình kính cẩn:

-      Không cần phải dạy tôi cách vâng lời một touloumbach đâu.

-      Thật kỳ diệu... thật đáng ngưỡng mộ, - Stéphane thì thầm vào tai Hélène đang ngồi ở cạnh. - Touloumbach là một từ châu Á, có nghĩa là vị trưởng niên, người đứng đầu do cộng đồng thỏa thuận bầu lên. Nhưng tôi không biết rằng người di-gan cũng...

Anh ngừng lời vì ông già Sidko lại cất giọng ồm ồm:

-      Tôi đề nghị ông hoàng Héridzé được cử làm Touloumbach ở đầu bàn bên kia. Đó là cách tôn vinh một người luôn luôn là bạn của người di-gan.

Và tất cả những con người mặc những bộ quần áo cũ sặc sỡ đã sờn mà ánh sáng ban ngày tàn nhẫn phơi bày ra kia, những con người đêm qua vừa làm đồ giải trí cho những kẻ nghiện rượu giàu có, vừa ăn xin những đồng puốc-boa kia, tất cả họ đều nghiêm trang và sùng kính ủng hộ cái ngai vàng phù du chốc lát của con người khánh kiệt nhất, sa sút nhất trong bọn họ.

-      Thật là đẹp, thật là thần tiên... - Stéphane vẫn nói thầm.

Hélène chợt cảm thấy mình bị hút hồn bởi vẻ đẹp lạ kì của đôi mắt anh, của vầng trán anh và bởi bàn tay nhẹ bỗng như hoàn toàn thoát tục mà anh bất giác đặt lên vai cô. Bàn tay như có lại như không, bàn tay dài xương xẩu của anh cứ giống như một con bướm hộ mệnh bí hiểm đậu lên vai cô mà cô không dám cựa động, sợ nó bay đi.

Bỗng ông già di-gan hỏi Héridzé:

-      Bây giờ, ông muốn gì, ông hoàng?

-      Trước tiên, chúng ta hãy uống đã.

-      Tôi cũng muốn thế, - Sidko đáp.

-      Anh cứ đứng yên - Hélène thấy Stéphane như bị thôi miên định làm theo lệnh hai vị trưởng lão, bảo anh - Tôi sẽ phục vụ anh.

Cô rót Vodka đầy cốc đưa lên miệng Stéphane rồi cũng uống. Trong chốc lát người ta chỉ nghe tiếng mọi người uống rượu. Sidko ra lệnh:

-      Và bây giờ, các con, hãy hát đi.

Mọi con mắt đều hướng về phía Vera Petrovna. Bà xúc động trước sự ngưỡng mộ ấy của mọi người, thong thả cúi chào, nhưng nói:

-      Nếu không phải theo lệnh của Touloumbach thì tôi nghĩ rằng theo tục lệ, nên để dàn đồng ca hát trước.

Sidko và Héridzé đều gật đầu và ông già di-gan nói:

-      Chúng ta ở đây đều là anh em cả vì ai không cùng trong bộ tộc thì cũng là bạn bè cả. Có thể hát những bài hát của người già trước.

Bỗng vang lên một giai điệu mà cả Stéphane lẫn Anton đều chưa được nghe bao giờ, mặc dầu cả hai đều rất quen các nhà hàng đêm ở Mátxcơva và các đảo. Giai điệu ấy chậm rãi, ẻo lả, buồn thương, cuốn hút, tuy nhiên lại rộng lớn và đầy tự do, một thứ tự do nội tâm vô tận. Những người di-gan hát lặng lẽ, gương mặt họ như hóa đá. Thỉnh thoảng, một ngón tay thần kỳ lướt chạm vào một dây ghi-ta. Thế là một cảm giác nhục dục uể oải, một nỗi buồn mềm yếu như bay phơ phất giữa bốn bức tường. Bàn tay Stéphane bóp mạnh bờ vai ấm nóng của Hélène, và anh thầm thì:

-      Tất cả vàng bạc của thế giới này không thể đổi lấy những tiếng hát này. Đó là những tiếng hát của lều, của trại, những điều bí mật mà không ai đem bán. Léna, em Léna thân yêu, em thấy họ ở giữa thảo nguyên với những chiếc nhà lưu động, những chiếc sọt mây đan, với gió, gió thổi cỏ bay lên đầu tóc. Có những bé gái nhỏ đen cháy, những bà già biết đoán tương lai, những người nhạc sĩ đồng quê.

Cô nghe anh, miệng mỉm cười hồn nhiên, trong lòng yên tĩnh, tưởng như mình đang trong một giấc mơ tuổi trẻ. Đã lâu lắm, cô không được nghe những lời nói đẹp thế của con người. Cô chỉ toàn sống giữa những tiếng kêu say rượu, những giọt nước mắt cuồng loạn giữa làn hơi nóng của những đêm Samovar. Ôi, cái tiếng nói của Stéphane, tiếng nói như của người đi tìm nguồn nước.

-      Trời, đẹp biết bao - Stéphane thầm thì.

Trong khi tiếng hát bí hiểm của đám người lang thang đang vang vọng, thì một người di-gan thong thả đứng lên, như theo một tiếng gọi không thể cưỡng lại được. Người ấy mặc một chiếc áo cánh màu đỏ quả phúc bồn tử, thắt chiếc dây lưng thẫm hơn và chiếc quần đùi bồng màu vàng. Gương mặt rộng và bẹt, hai mắt xếch, lưỡng quyền xuôi, như người nhập định. Bằng những động tác rất nhẹ nhàng, người ấy bắt đầu nhảy múa. Người ấy không thay đổi chỗ và tất cả điệu múa ở hai đầu gối, ở hai vai run rẩy và ở hai bàn tay chậm rãi đưa ngang trán. Nhưng những cử chỉ thô sơ, nụ cười giữa đôi môi đỏ hé mở chứa đựng bao nhiêu niềm tin và say sưa khiến Stéphane nghĩ đến những vị thần thiêng của sồng Nin, của cao nguyên Tây Tạng và của sông Hằng.

Bỗng chốc bầu không khí bí hiểm ấy bị xuyên ngang bởi một tiếng huýt sắc lẻm như dao. Đó là tiếng huýt của ông hoàng Fédor phát ra bằng hai ngón tay cho vào miệng.

- Hê! Hê! Fédor hú lên.

Thế là bỗng chốc, như một trận lốc, một cơn cuồng nhiệt bung ra. Chính những người đàn ông, đàn bà mới đây vừa biểu hiện nỗi u buồn của những bộ lạc lang thang bằng những hòa âm cực kỳ tế vi như những dòng suôi nhỏ, dường như bỗng chốc lại bị xâm chiếm bởi một cơn điên loạn phát ra bằng những tiếng hét chói tai. Với một khuôn nhịp phóng túng mỗi lúc mỗi tăng gấp tiết tấu, với những con mắt sáng lên, những mạch máu căng phồng, họ ca ngợi rượu, sự hoan lạc, sự dâm đãng bằng những giọng mê sảng và dường như họ rên lên vì những nỗi vui không chịu nổi. Những tiếng huýt như còi của Héridzé, những tiếng hét kiểu kỵ sĩ của Fédor, những tiếng vỗ tay của mọi người ngắt nhịp một cách ma quái. Những nhạc công vĩ cầm sốt ruột mở túi đàn, những nghệ sĩ ghi-ta rung lắc cây đàn một cách man rợ. Và kiệt sức sau một đêm được tạo ra toàn bằng những tiếng hát, những điệu nhảy, những bản nhạc và rượu, tất cả họ vẫn chỉ nghĩ đến hát, nhảy, chơi nhạc và uống rượu nữa...

Hélène và Stéphane không hề ý thức được điều này, cứ rót đầy cốc và không ngừng uống cạn. Họ không hề biết gì nữa, cả thời gian, cả địa điểm, chỉ biết lúc này rất đẹp và thân thể họ dường như dịu dàng gắn chặt với nhau. Và cả hai cùng run rẩy khi nghe tiếng Anton Ivanitch nói bên trên hai mái đầu chụm lại.

-      Tôi đi đây!

Cả hai quay lại nhìn anh, ngơ ngác không hiểu gì, trong khi Anton say rượu mà đầu óc vẫn tỉnh:

-      Chín giờ rồi! - Anh nói, - ba mươi phút nữa, chuyến tàu của tôi chuyển bánh.

-      Này, hãy để mặc con tàu của cậu, - Stéphane cười sung sướng. - Chúng ta bất cần tất cả.

-      Hà, hà, cậu đã hoàn thành cuốn sách của cậu rồi - Anton trầm giọng bảo bạn - nhưng tôi, ở nơi kia, công việc của tôi chưa xong. Nếu tôi có uống nhiều gấp mười lần, tôi cũng phải đi.

Rồi anh tiếp:

-      Hélène Borissovna, chúng ta sẽ gặp lại nhau. Nhưng, nếu có khi nào đó, cô có ý tưỏng muốn chết – sẽ có lúc như thế đấy – hãy gọi tôi.

-      Nhưng không, không - Stéphane kêu - chúng tôi tiễn cậu.

Trên ngưỡng cửa của nhà hàng, mặt trời dọi vào giữa mặt, Hélène phải tựa vào cánh tay của Anton cho đỡ lảo đảo.

-      Này chúng ta đang ở giữa Paris - cô thốt lên - mà tôi cũng không biết nữa. Còn những người khác ở kia, trong nhà hàng Cá Tầm ấy, họ có biết anh ra đi không?

Cô cười nấc lên rung cả người, trong khi cô lắng nghe những tiếng ồn ào của bữa tiệc vẫn còn tiếp tục giữa những người di-gan.

-      Cô có muốn chúng tôi đưa cô về nhà trước không? - Irtych dịu dàng nói. - Rất gần thôi và tôi còn thì giờ.

-      Sao? - Hélène hỏi. - Anh tưởng tôi say ư? Vậy là anh chưa biết rõ tôi, mặc dầu hai con mắt anh sắc như hai mũi khoan. Nào thôi, gọi một chiếc taxi. Chúng tôi tiễn anh và tôi sẽ tiếp tục với Stéphane.

Họ lên xe và trong khi cô lái xe đưa họ về ga phía Bắc, Hélène bảo:

-      Tôi gọi anh ấy bằng tên Stéphane thật kỳ. Tôi mới quen anh ấy thôi và trước đây, khi đọc sách của anh ấy, tôi rất sợ. Một nhà văn lớn mà ! Rồi sao nữa? Một người say rượu lớn.

Trên sân ga lúc sắp bước lên toa, Irtych chợt kéo Morski và khẽ bảo anh:

-      Hãy chú ý đến cô ấy nhé, tôi xin cậu, Stéphane. Hãy giữ gìn cho cô ấy trong mọi chuyện. Và nếu có thể, ngăn cô ấy uống rượu.

Sau khi ôm hôn Stéphane, Anton đóng cửa toa và cho đến lúc tàu chuyển bánh, không nhìn hai người.

Chỉ còn lại hai người, Stéphane và Hélène, mặc dầu say, cùng cảm thấy ngượng nghịu.

Họ cảm thấy gắn bó với nhau, đồng lõa trong cùng một ý nghĩ, một ham muốn, nhưng không dám nói ra bằng lời hay bằng cử chỉ. Lúc nãy, trong không khí ồn ào của cuộc truy hoan ở nhà hàng Cá Tầm, tất cả đều dễ dàng. Nhưng, giữa những người qua lại, và chỉ còn hai người với nhau, họ ngập ngừng. Lối sống văn minh thức tỉnh họ, họ thấy cần phải có sự chuẩn bị lâu hơn.

Trong giây lát, cả hai đều có ý nghĩ quay lại nhà hàng để tìm lại cái không khí mãnh liệt, nguyên sơ, giúp cho họ đỡ phải giữ ý. Nhưng buổi sáng mùa hề tươi đẹp đã làm họ tỉnh táo hơn. Trời nắng lớn và bầu trời cao vút. Họ tần ngần đứng trên mảnh sân trước ga và các hành khách mặc dầu vội vã vẫn dừng lại một chút để ngắm người đàn bà mặc bộ quần áo hóa trang kia. Hélène và Stéphane cảm thấy mỗi lúc mỗi ngượng hơn. Tuy nhiên họ cũng cảm thấy không thể rời nhau ra được.

Để có một không khí thích hợp, Stéphane đề nghị:

-      Chúng ta đến rừng Boulogne đi!

-      Tôi thích lắm! Đã ba tháng nay, tôi không rời khỏi Pigal.

Nhắc đến Pigal cô chợt thấy như say lại. Suốt dọc đường, cô chỉ toàn nói những câu đầu Ngô mình Sở và cười vô cớ như một người dở hơi. Thỉnh thoảng cô lại nhắc mãi một câu:

-      Anh là người biết hết các từ hiếm, những từ có sức mê hoặc, anh hãy giải nghĩa hộ Pigal là gì?

Rồi như trong cơn mê sảng, cô nói đến Fédor, đến cô Nadia bị đuổi việc, đến Litchourine, đến cái cốc đập vào mặt Terhane, đến buổi sáng với những người Kavkaz ở nhà hàng Lesghine, đến Olga người đàn bà cưỡi ngựa, đến những ngày cô bị hoảng loạn. Bất chợt, Hélène im bặt. Họ vừa vượt qua cửa Dauphine.

-      Ôi, cây, bao nhiêu là cây, - Hélène tấm tắc khen thầm. - Cám ơn anh Stéphane yêu quý, anh đã cho em được biết những cảnh này.

Trong cơn hứng khởi, cô cảm thấy Stéphane đúng là một người đàn ông có tài phù phép đã kéo cô ra khỏi cái vòng định mệnh ở đó cô đang giãy giụa, dù chỉ ra khỏi trong một buổi sáng. Còn Stéphane, anh bị xâm chiếm bỏi một khát khao cháy bỏng biết mấy khi anh cảm thấy giọng nói của Hélène toát lên một nỗi thất vọng đam mê và một niềm âu yếm đa tình đến thế.

Khi xe hơi đến trước bến thuyền bên hồ, Hélène dừng xe lại:

-      Em muốn đi chơi trên hồ.

Chiếc ca-nô ra khỏi bến mang theo một người đàn bà mặc quần áo di-gan và một người đàn ông có cái đầu dị dạng, lúc này rừng Boulogne đã đầy các khách đi dạo, họ vừa cười vừa nhìn theo cặp nam nữ kỳ cục ấy. Stéphane chèo rất dở, mặt trời lại làm lóa cả mắt anh, dọi hàng nghìn ánh lửa nhấp nháy vào đôi kính dày cộp. Hélène thả bàn tay lướt trên mặt nước. Cô nói:

-      Mát quá anh ơi, được tắm một cái thì thú quá.

-      Không, chớ, chớ, - Stéphane kêu, - không làm thế được.

Chỉ cần câu nói ấy đủ cho Hélène quyết định:

-      À, anh sợ ư? Được, anh nhìn đây!

Đột nhiên, cô nhảy xuống. Stéphane ngạc nhiên ngớ người ra. Hélène chìm xuống vừa vì say rượu vừa vì bị quấn trong bộ quần áo lùng thùng. Thế là anh bám lấy hai vai cô, và trong khi chiếc thuyền nghiêng hẳn về một bên, anh vất vả kéo cô vào trong.

Cô vừa cười vừa sặc và bảo:

-      Nữa, em muốn nữa, nóng quá là nóng.

Stéphane không đáp, chèo thuyền thẳng vào bến. Chẳng hiểu sao, anh nghe tiếng Irtych văng vẳng bên tai. "Cậu ấy đã dặn mình phải chú ý đến Hélène, vậy mà cô ấy suýt chết đuối!” Stéphane nghĩ thầm. "Cậu ấy còn biết nhiều chuyện khác vì cậu ấy bảo mình phải giữ gìn cho cô ấy. Nhưng giữ gìn cái gì nhỉ?"

Khi hai người đã lên được bờ hồ và những người đi qua xúm lại xem họ, anh cuống quýt đẩy Hélène lên xe.

-      Địa chỉ của em ở đâu? Nhanh lên, - anh nói.

Cô đưa tấm thiếp cho người lái xe, anh này rất bực mình thấy các tấm đệm của mình đều bị ướt sũng. Chiếc xe lặng lẽ lăn bánh được ít phút. Bỗng chốc Hélène bắt đầu run lên rất mạnh khiến hai hàm răng va vào nhau lập cập. Cô kêu lên:

-      Tôi chết mất nếu không được vài hớp rượu.

Cô bảo xe dừng lại trước một nhà ăn nhỏ trong rừng. Những người bồi đang lau sàn hoảng sợ thấy một người đàn bà say mặc bộ quần áo sặc sỡ bước vào, đầu quấn chiếc khăn xanh, ướt lướt thướt.

-      Cô ấy cần sưởi ấm, - Stéphane nói.

-      Được, - một người nói, - tôi sẽ dẫn cô ấy đến nhà sấy.

Anh ta dẫn hai người xuống ba tầng hầm bằng một cái thang rất dốc, Hélène suýt ngã mấy lần. Họ xuống một phòng nhỏ đầy than và có một lò sưởi.

-      Mang cho tôi một chai cô-nhắc và một chiếc bánh xốp, - Hélène nói.

Hơi nóng của căn hầm làm cô khoan khoái, chỉ có bộ quần áo ướt làm cô khó chịu, uống vài hớp rượu rồi, cô cứ muốn cởi quần áo ra. Cô tụt hết áo váy và coóc-xê xuống đất.

Stéphane, hai đầu gối run run, nhìn thân thể cô đầy đặn nở nang. Nhưng Hélène không để ý. Cầm cốc rượu trong tay, cô tựa mình vào thành lò sưởi cho hơi ấm thấm vào từng lỗ chân lông. Stéphane hết sức nhẹ nhàng nhích lại gần và giơ hai bàn tay về phía mặt cô. Nhưưg Hélène vội tránh ra và kêu lên:

-      Không, không, anh không được lợi dụng tôi vì tôi say. Nhiều người đã thử, nhưng không ai đạt được.

Cô sực tỉnh, biết là mình đang trần truồng, vội vàng mặc quần áo vào. Hai người trở về thành phố cùng câm lặng, cùng e ngại nhau. Nhưng về đến khách sạn của Hélène, anh đi theo, cô không phản đối. vể đến phòng, việc đầu tiên là cô gọi một chai cô-nhắc. Hai người lặng lẽ uống, gương mặt cả hai đều cau có. Một cơn say nặng nề chiếm lấy họ. Cuối cùng, không đừng được nữa, cô nằm xuống. Stéphane nằm duỗi bên cạnh cô.

-      Không, không, em không muốn, - Hélène vừa thầm thì vừa đưa hai tay và cả hai chân ôm choàng lấy Stéphane như sợ anh biến mất.

VI

Stéphane là người không thể biết yêu. Anh quá thiên về một thế giới huyền ảo đến mức anh không thể hiểu được những người sống một cách đúng đắn. Đối với anh, họ chỉ là những chất liệu để anh nhào nặn.

Stéphane đối xử với tất cả mọi người một cách tử tế, lòng tử tế ấy có cái gì tự nhiên, nên thơ, lại có phần nhân từ, chất phác. Giọng nói dịu nhẹ của anh – giống như giọng nói của người dụ chim và người tìm nguồn nước – tưởng như giúp ta hiểu hết tính cách của anh, nhưng cuộc sống bên trong của anh, cuộc sống đích thực của anh lại quá đặc biệt, quá độc đáo và kín bưng đến mức anh không thể chia sẻ điều gì cho bất cứ ai. Chỉ đôi khi lũ trẻ con đầy trực giác, hoặc những con người còn quá gắn bó với đất đai và những chuyện thần kỳ của đất đai như Irtych, mới thông cảm với anh được...

Tuy nhiên, cũng có một luồng thông cảm ngầm giữa Stéphane với loài người, đó là sự ham muốn đàn bà rất mãnh liệt. Nhưng ngay sau khi cơn thèm khát đã đi qua rồi, thì người đàn bà mà anh vừa ôm ấp, khát khao đó, anh lại coi xa lạ như bất cứ ai trong cõi đời này...

Bản năng sâu xa thầm bảo anh hãy tránh xa những người đàn bà tìm cách xâm phạm vào nỗi cô đơn của anh và thâm nhập vào mảnh đất nơi anh đang thả cho những đam mê và những nỗi lo lang thang vơ vẩn. Vì thế anh đã có những người tình kỳ lạ mà bạn bè anh không chịu nổi: những cô hầu, những cô thợ giặt, những cô gái điếm; hoặc có những cô tế nhị hơn một chút thì họ cũng đều đờ đẫn, cũng đều lười biếng về mặt tinh thần như các cô kia.

Người ta thường nói một kẻ hà tiện bao giờ cũng chọn những người xung quanh mình thế nào đó để có thể giấu họ được cái tráp tiền của mình. Đó cũng là cái cách mà Stéphane làm để giấu diếm những hoạt động sáng tạo của mình.

Sau giây phút mà hai thân thể biết nhau lần đầu, Hélène và Stéphane cùng lăn ra ngủ như chết, để nguyên cả quần áo. Lúc ấy vào buổi chiều.

Người bồi đến báo giờ ăn cho cô theo lệ thường vào buồng không gõ cửa chẳng hề ngạc nhiên thấy một người đàn ông nằm cạnh cô, bèn khẽ lay cô. Cô mở đôi mắt ngây dại, bảo: "Để tôi yên!” rồi lại rơi vào cơn mê mệt. Vera Petrovna không thấy Hélène đi làm, lo lắng phái Ludmilla đến, Ludmilla đã gọi cô và Stéphane dậy. Hai người nhìn nhau giây lát chưa kịp hiểu ra sao, họ lờ mờ nhớ lại những việc xảy ra khiến cho hai người nằm sát bên nhau, ngượng ngùng chờ Ludmilla đi khỏi.

- Nhanh lên, nhanh lên, phải đi thôi - Hélène nói.

Cô chỉ kịp lau mặt và vội vàng trang điểm. Cô đang tô son lên môi thì Stéphane nửa tỉnh nửa mơ định ôm choàng lấy cô. Cô đẩy anh ra vẻ kinh tởm.

Nhưng lúc bước ra, cô chợt đưa hai bàn tay nóng bỏng vòng quanh cổ anh và ghì gương mặt dị dạng dâm đãng của anh vào mặt mình. Và anh, đầu óc đờ đẫn theo cô đến Samovar.

Anh được mọi người đón tiếp thân mật và nồng nhiệt. Niềm vui của đêm trước, còn hơn cả sự hào phóng của Anton Irtych, đã làm cho mọi người quý trọng Stéphane. Đại tá Litchourine đã dẫn anh đến chỗ bàn tốt nhất và thăm hỏi sức khỏe anh, các nhạc công trổ tài chơi một điệu nhạc thật hay để tặng anh; những thành viên dàn đồng ca mỉm cười đồng tình với anh. Tất cả những điều đó diễn ra không hề có ý vụ lợi, mà chỉ để tỏ lòng quý mến một con người biết hưởng thụ một đêm rượu. (Những người của Samovar quá sành về nghề nghiệp để biết trong hai người bạn, Anton và Stéphane, ai đã là người chi tiền).

Không khí thân tình ấy làm cho Stéphane cảm thấy vui vui và khi anh thấy xung quanh mình hội họp những gương mặt đẹp của Hélène, của Vera Petrovna và Fédor, anh hoàn toàn sung sướng. Bà ca sĩ di-gan hát khe khẽ, và chỉ riêng cho anh, những bài than van buồn thấm thía. Fédor, dáng ẻo lả mà đầy sức mạnh, một tay đặt vào con dao nhọn, như một người lính gác cao quý canh cho niềm vui, và đôi môi thẫm màu của Hélène như một lời hứa đầy khoái cảm.

Riêng Hélène, cô không nghĩ điều gì cả. Những ánh đèn, những điệu nhạc, tiếng ồn ào của nhà hàng và sự mệt mỏi làm cô thiếp đi. Chỉ có thời gian trôi đi quá nhanh và cô không nhận ra cái nếp quen thuộc của mọi đêm nữa, vì trước mặt cô lúc này là một thân hình cao lớn và gầy gò đang cử động; sự vụng về của người ấy làm cô se lòng, và gương mặt kỳ lạ của người ấy với những biểu hiện lẫn lộn của cả tài năng, sự xấu xí và tâm hồn trẻ thơ, vẫn thỉnh thoảng mỉm cười với cô.

Stéphane rất muốn Rizine đến đây với họ và bằng cái vẻ đẹp duyên dáng, giúp cho anh quên đi việc anh đã vô tình xúc phạm đến ông hôm trước. Sự chân thành của ông hoàng, vẻ mơ màng phảng phất trong mắt ông, nhất là giọng nói tuyệt diệu của ông cất lên không do cố ý tạo ra mà do trực giác lạ kỳ, những cái này thường đem lại cho ông sức quyến rũ ghê gớm mỗi khi ông muốn. Hélène chưa từng cảm nhận được ảnh hưởng đó đối với bản thân mình, cô thử nhìn vào một nét sống động hiện lên và run rẩy trên gương mặt bất động của Rizine. Và cô hoảng sợ khi thấy sống dậy một tâm hồn cho đến lúc này vẫn được chính cái chết của nó che chở.

Nhưng xen lẫn với nỗi sợ hãi ấy là một cảm giác hết sức dịu dàng. Giữa tất cả những người đàn ông, đàn bà ấy của Pigal – những người đang thèm khát, lo sợ và mê hoảng, không nhìn thấy chân trời nào khác hơn là những nhà hàng mở đêm, một cộng đồng mà Hélène đã quen như người nhà – có một con người cực kỳ ngây thơ, mơ mộng, đầy trìu mến và hồn nhiên, và từ xa đến với cô.

Bỗng nhiên, Hélène cảm thấy có cái gì đó như vừa cắn nhẹ vào trái tim mình. Thì ra Vera vừa hát xong một bản romance và Stéphane khẽ vuốt mái tóc trắng đẹp của bà. "Tại sao chị ấy lại ngồi gần anh mà mình thì ngồi trước mặt?" Hélène nghĩ thầm và cảm thấy đau nhói như chưa từng thấy.

Cô hỏi bằng một giọng mà cô không thấy hết vẻ khiêu khích:

-      Chị đã xong chưa, chị Vera? Em cũng hát được chứ?

-      Tất nhiên rồi, em thân yêu, em biết chị muốn nghe em biết bao!

-      Vậy thì chị để em ngồi chỗ ấy trên ghế tiện hơn.

Bà di-gan nở một nụ cười đồng lõa khiến Hélène đỏ mặt, nhưng cô cũng không biết là vì ngượng khi thấy người khác đoán được ý mình, hay vì bằng lòng được ngồi gần Stéphane. Và cô để hết tâm hồn vào một bài hát cháy bỏng, ở đó có cả nỗi vô tâm, niềm say sưa và tình yêu chăn gối.

Thế là thói quen cũ lại kéo theo hệ quả khó tránh của nó. Tiếng ca và điệu nhạc kích thích thèm rượu, rượu đòi hỏi ca và nhạc. Khi Samovar đến giờ đóng cửa, đã có Cá Tầm đón Vera, Hélène và Stéphane. Cũng như hôm trước, họ lại tìm thấy ở đây những người di-gan, rượu Vodka, rồi lại như hôm trước, khi mặt trời lên cao trên thành phố, Stéphane và Hélène lại trở về khách sạn của cô, ở đó hai người lặng lẽ gắn bó với nhau.

Vài bốn ngày trôi qua, ngày nào cũng diễn lại những cử chỉ ấy, theo một nhịp ấy, bởi vì không gì nhàm chán hơn, nhưng cũng không gì đòi hỏi hơn là những thói quen ban đêm. Hélène và Stéphane cứ nửa đêm là đến Samovar, một lúc sau là Rizine, Vera và Fédor đến tiếp. Chỉ một lúc lâu sau là họ bắt đầu say – cứ như là do một sự tiền định, vì từ đêm đến sáng rất dài. Rượu nuôi cho hai người một niềm vui cứ tăng lên không ngừng và họ đi đến các nhà hàng Nga nhỏ hẹp để uống nữa và cuối cùng, cơn mỏi mệt vứt hai người lên chiếc giường của Hélène, người nọ thèm khát người kia. Chỉ đến đêm sau họ mới lại tỉnh dậy để bắt đầu vòng quay mới.

Trong cuộc sống mộng du ấy, không có thời gian vật chất để Stéphane bình tĩnh lại, để Hélène kiểm ưa lại những tình cảm của mình. Tất cả tan biến đi, tiêu tan đi trong một làn khói để lại cái đầu trống rỗng, chân tay mất máu, làn khói ấy chỉ có rượu mới xua được đi trong vài tiếng đồng hồ. Trong quãng thời gian ngày không ra ngày, đêm không ra đêm ấy, Hélène và Stéphane không trao đổi với nhau quá hai mươi câu nói yêu đương. Nhưng mỗi buổi sáng, thần thể họ gắn chặt với nhau bằng một thói quen sâu sắc hơn, khoái cảm hơn.

Đôi khi, trong những giây lát tỉnh táo ngắn ngủi, nhìn khuôn mặt dị dạng của Stéphane, Hélène ngạc nhiên không hiểu sao mình lại cảm thấy biết bao vui sướng trong vòng tay của anh, thế mà trong những cánh tay đẹp đẽ của Fédor thì mình lại cảm thấy một nỗi chán chường buồn thảm. Khi hiểu rằng mình đã thoát ra khỏi những ràng buộc về đạo đức, lại bị khống chế bởi một tình cảm không thể nắm bắt được, đến nỗi cuối cùng đã rơi vào cuộc sống thể xác, Hélène buồn rầu nghĩ thầm:

- Thế là mình đã sa ngã không thể cứu vớt được rồi. Mình đã vui thú với người đàn ông đầu tiên vừa đến, ngay cả với người chẳng có chút gì đẹp đẽ, chẳng khác gì những cô gái dễ dãi nhất.

* * *

Do bản chất của anh, Stéphane không biết tính toán tiền nong, nhưng vì lúc nào anh cũng mang tất cả số tiền anh có ở trong người, nên việc đó cũng không khó khăn lắm. Buổi sáng mà anh rút ra từ cái túi Trung Quốc đầy những chữ nho tờ giấy bạc một nghìn phrăng cuối cùng của số tiền bán bản thảo, anh hiểu rằng từ nay nhà hàng Samovar sẽ đóng cửa đối với anh. Việc này làm anh bàng hoàng, không phải vì anh sợ cái nghèo (trong số người Nga di cư, anh là người quen nhất với cái nghèo từ thời niên thiếu và quen sống lần hồi từng ngày), mà do bắt buộc phải từ bỏ một loạt những thứ đã trở thành rất quen thân với anh: lòng yêu mến của tất cả nhân viên nhà hàng, đôi vai của ông hộ pháp Litchourine, mái tóc của Vera Petrovna và cặp vú của Hélène. Rồi những bài hát và rượu.

Stéphane đang nuối tiếc những cái đó thì người ta đến trả lại số tiền lẻ thừa của tờ giấy bạc cuối cùng. Anh đuổi họ đi vì đám bạn quen tháp tùng đã kéo anh đi và anh muốn được hoàn toàn hưởng thụ buổi sáng cuối cùng ở khu Pigal này.

Chưa bao giờ anh tỏ ra vui vẻ, quyến rũ và nói nhiều như hôm nay. Cái cảm giác sắp phải rời bỏ con người này, không được nghe tiếng hát của họ gợi ra trong đầu óc của anh màu sắc và cuộc sống những nhân vật của anh. Những gương mặt của những con người ấy, anh không nhìn thấy nữa, họ chỉ còn là những kỷ niệm, có nghĩa là Stéphane đã biến hóa họ theo những yêu cầu của những mơ tưởng của anh. Và tình yêu mà Stéphane chưa từng có và sẽ không bao giờ có đối với Hélène, anh lại cảm thấy nó khi anh nghĩ rằng sẽ không gặp được cô nữa và cô đã thành một mộng tưởng của anh rồi.

Sáng hôm ấy, người mà bàn tay anh ve vuốt vô cùng âu yếm không phải là Hélène, cô "di-gan giả" kia, mà chính là một hình tượng lý tưởng, anh nói với con người hình tượng ấy bằng giọng nói nồng nhiệt nhất về những dòng nước, những khu vườn, những đàn ong với những bí mật của chúng và những nàng tiên của chúng. Nhưng người đang nghe anh nói lại chính là Hélène. Hélène lim dim đôi mắt vô cùng biết ơn anh.

Hạnh phúc đã khiến Hélène không uống rượu say như các đêm trước, và khi hai người cùng trở về căn buồng của cô, cô reo lên:

- Ôi, Stéphane, Stéphane, cuộc sống của em, anh đã nói chuyện với em hay biết bao, anh đã nói hay quá ! Em yêu anh biết chừng nào!

Cái từ "yêu" này, cô chưa từng nói bao giờ, cô đã nghe quá nhiều, đọc quá nhiều, và thấy nó nhàm và tồi tệ quá; lúc này, từ ấy bỗng làm cô sững sờ vì sự dịu dàng vô biên mà cô đã nói ra, âm vang của nó làm cô đờ đẫn. Cô ngồi lặng lẽ, môi nở nụ cười hoan hỉ, gương mặt toát lên một vẻ trong sáng và trang trọng như một cô dâu.

"Mình yêu anh ấy, mình yêu anh ấy – cô nghĩ, mọi việc trở thành giản dị và đẹp đẽ. Và niềm sung sướng thể xác, và những ngày vừa rồi đi quá nhanh. Anh ấy đã cứu mình, anh ấy nâng mình lên cao, rất cao. Thế mà mình chưa xứng đáng bao nhiêu".

Sự hứng khởi của Hélène không làm Stéphane ngạc nhiên. Anh còn đang xúc động sâu sắc vì tất cả những hình ảnh anh đã cảm nhận, anh đã sống trong những giờ vừa qua. Và anh nhìn Hélène với con mắt thản nhiên, không thèm muốn.

Hélène nghĩ thầm: "Anh không chỉ sống bằng xác thịt như mình đã nghĩ về anh, như mình đã nghĩ về mình. Mình đã bị tác động của rượu. Anh ấy sẽ còn chuyện trò với mình. Chúng ta sẽ đến rừng Boulogne, đến những miền quê. Anh sẽ chỉ cho mình các loài cỏ, các loài côn trùng, rồi hai ta cùng trở về đúng giờ đi làm ở Samovar. Chúng ta sẽ không uống rượu nữa. Và tất cả mọi chuyện sẽ êm ả và sâu lắng như tiếng nói của anh.”

Stéphane lại gần cô, ôm hôn mái tóc cô và nói:

- Chia tay em Léna thân yêu, anh phải đi, em hãy ngủ ngon.

-      Sao vậy? Anh cần mua thứ gì chăng? - Cô âu yếm hỏi. - Bảo người bồi như mọi ngày không được ư? Hay anh cần thăm một người bạn? Ngày mai anh đi gặp cũng được.

Stéphane lúc lắc cái đầu to và thanh thản trả lời:

-      Không, anh về nhà anh, anh không còn tiền nữa.

Hélène chưa hiểu ra, nhưng cô bắt đầu sợ. Cô lo lắng nói:

-      Anh có khối thì giờ để đi kiếm tiền.

-      Em tưởng anh chỉ về nhà để tìm tiền bạc ư? - Anh vui vẻ trả lời - Không, em yêu, anh không còn gì cả.

-      Sao vậy?

Stéphane nhún vai tỏ vẻ bất lực, môi vẫn nở nụ cười.

-      Nhưng, anh Stéphane, nhưng bao giờ anh gặp lại em? Mai ư? Không? Ngày kia ư?

-      Em biết đấy, anh ở xa lắm. Anh chắc rằng em cũng không biết cả tên của chỗ ấy nữa: Công viên Montsouris. Lại còn đường xe buýt, đường métro – anh cũng không biết, ngay cả sáng nay, anh sẽ đi bằng cách nào. Và, một khi về đến cái hang của anh, anh sẽ không ra khỏi đó nữa đâu.

Anh vẫn nói với vẻ lịch sự thường ngày, con mắt nhìn ngây thơ. Và cái vẻ tự nhiên, dễ dãi ấy, hơn cả những lời anh nói, làm cho Hélène cực kỳ đau buồn. Cô có cảm giác kỳ lạ là mình không còn là một con người, như một cái bóng mờ mờ mà Stéphane đi qua.

-      Thế là hết với Pigal, - anh nói.

Nghe câu ấy, một luồng máu dâng lên đôi má xanh xao của Hélène. Vậy là, đối với anh, cô chỉ như một đồ vật giữa bao nhiêu đồ vật của cái xóm chơi đêm này thôi ư, không hơn cả một cái áo rách, một chiếc đàn ghi-ta? Nhưng tính kiêu ngạo đã làm cô nén được cơn giận và nỗi dằn vặt.

-      Thế thì vĩnh biệt, - cô nói. Và cô quay vào chiếc gương của bồn rửa mặt như để tẩy trang. Nhưng mắt cô lại dán vào mấy đồ dùng vệ sinh mà Stéphane đã mua và để lẫn vào với những đồ dùng của cô. "Anh ấy sẽ không bao giờ dùng đến chúng nữa... Hãy vứt chúng đi...", cô nghĩ thầm. Và anh vừa định bước ra cửa thì cô chặn đường anh và rền rĩ:

-      Không, Stéphane, anh yêu, không thể được!

-      Nhưng, sao thế em yêu? - Anh hỏi, ngạc nhiên vì thấy gương mặt cô đột nhiên bị phờ phạc.

-      Vì anh ra đi, anh bỏ em.

-      Anh không hiểu, anh cần phải đi mà.

-      Nhưng không, không được... Em đồng ý... anh không thể đến Samovar, nhưng anh không buộc phải bỏ em. Chúng ta cùng ở trong một thành phố. Thấy không, anh hãy nghĩ đi!

Cô đọc thấy trên mặt anh một nỗi sợ hãi lạ lùng trước viễn cảnh phải đi qua thành phố Paris, phải tính toán những giờ gặp, hẹn nhau, khi cô thôi không bực mình về sự im lặng của anh nữa. Cùng lúc ấy, cô cũng hiểu rằng nếu anh bước qua ngưỡng cửa phòng cô, cô sẽ không gặp lại anh được nữa.

-      Anh ơi, anh đừng đi, anh đừng đi, - cô tha thiết nhắc đi nhắc lại. - Giờ đây, em yêu anh vô cùng. Biết thế sáng nay anh đừng nói với em những lời như thế.

Cô nắm lấy hai cổ tay anh. Trong khi anh đứng lưỡng lự và sợ hãi thấy cô giữ riết, Hélène nhận thấy lần đầu tiên trong đời, lòng kiêu ngạo – cái sức bật của cô – đang chùng lại.

"Mình van xin anh ấy, mình van xin anh ấy", cô nghĩ thầm và cảm thấy hoảng sợ hơn là xấu hổ.

-      Nhưng, trả lời em đi! - Cô kêu lên giận dữ và thất vọng, điên cuồng. - Đừng bắt em phải ăn xin lần nữa.

Tiếng kêu the thé làm Stéphane lùi lại. Anh xoa hai bàn tay lên trán như để làm rõ hơn những ý nghĩ của mình, và cuối cùng, để biết được cô muốn gì ở anh, cô gái ngơ ngác này.

-      Này em - anh hết sức dịu dàng. - Anh đã giải thích rõ rồi. Anh không có gì để sống ở đây.

Gương mặt anh như mặt một đứa trẻ lạc đường một lần nữa làm Hélène dịu lại. Không phải là anh ấy thích thú thấy cô phải hạ mình, anh ấy có biết ngay cả thế nào là kiêu ngạo không? Anh ấy đơn giản như một câu chuyện không vòng vo, lắt léo. Tại sao cô không nói với anh một cách đơn giản? Có thể cô sẽ thuyết phục anh nhanh hơn. Cô vòng hai tay qua cổ anh, kéo anh ngồi xuống giường và ngồi nép sát vào anh.

-      Anh có lý - cô vui vẻ bắt đầu. - Em đã cáu gắt như một con điên. Nhưng anh biết đây, tất cả những đêm ấy đã làm suy sụp thần kinh của em. Anh yêu, anh hãy nghe em. Chừng nào anh còn ở lại đây với em, em sẽ không lo việc mời khách uống nhiều chai nữa. Nhưng nếu em muốn (một niềm kiêu hãnh lạ lùng ánh lên trong mắt cô) em có thể kiếm đủ tiền ăn cho cả hai chúng ta. Còn buồng, chúng ta đã có rồi. Anh hãy nghe em, rồi anh sẽ trả lại em tất cả. Em sẽ nhận cả quà tặng của anh khi anh viết xong một quyển sách mới. Anh sẽ không đến Samovar nữa, em sẽ không uống rượu nữa và sẽ về nhà ngay sau giờ nghỉ việc. Anh sẽ ngủ ngon và anh có thể làm việc.

Stéphane cảm thấy dễ chịu về sự dịu dàng và hơi ấm của cơ thể cô, cười ngây thơ:

-      Anh làm việc ở đây ư? Em thật kỳ.

-      Sao? Em sẽ thu xếp một cái bàn và buổi sáng ở đây sẽ yên tĩnh.

Anh bất giác nhích xa cô. Anh nghĩ đến sự cô đơn nhẹ nhõm, nghiêm chỉnh mà anh cần có để viết.

-      Nhưng mà, em ơi, ngay nếu anh có một căn hộ rộng mười phòng mà anh cảm thấy có em trong đó, anh cũng không thể viết nổi một dòng.

Hélène không mếch lòng vì câu nói ấy, bởi vì đối với tài năng, cô vốn có lòng trân trọng, có thể nói là mê tín. Và cô cũng cảm động nghe Stéphane nói về công việc của anh. Đây là lần đầu tiên cô được nghe anh tâm sự về điều cốt yếu của đời anh.

Hélène lấy tay vuốt ve vầng trán của Stéphane và thì thầm:

-      Em rất muốn biết bên trong vầng trán này, mọi cái sắp xếp ra sao?

Chưa bao giờ Hélène có thể tưởng tượng rằng gương mặt hiền từ và ngây thơ của Stéphane trong chốc lát lại trở thành kín bưng, khắc nghiệt và ngờ vực đến thế. Chính vì anh vừa nhận ra trong câu hỏi âu yếm của cô một điều tối kỵ: đó là kẻ thâm nhập, người khách lạ, kẻ soi mói, kẻ tò mò muốn đi sâu vào cõi ấy là nơi, khuất sau con mắt nhìn và tiếng nói của những con người, anh đã giàu những vẻ đẹp mà anh gìn giữ suốt đời.

Anh bước vài bước trong phòng và nói:

-      Anh xin em, đừng hỏi gì anh về chuyện ấy nữa.

Hélène áp hai bàn tay lên cổ họng như để giữ lại một tiếng rú. Anh ấy nói gì vậy? Nhất là cái giọng. Cứ tưởng như Stéphane nói với một mụ ăn cắp!

-      Thôi đi! - Cô kêu lên. - Thôi đi! Cút đi! Sao anh đối xử với tôi như vậy? Vì anh quen tôi trong một nhà hàng có rượu sâm banh chăng? Hãy thú thật đi. Mặc dầu cái vẻ ngây thơ và khoan dung của anh, anh cũng như những kẻ khác, hèn nhát và tồi tệ như họ. Anh có quyền gì mà mạt sát tôi? Cái điều mà tôi hỏi anh có gì là ghê tởm, là đáng phản kháng? Vậy anh cho tôi chỉ đáng nhiều nhất là làm vui cho anh ư? Nhưng một lời từ giã, một lời tin cậy, tôi cũng không đáng sao? Nhưng anh không nhìn tôi xem, tôi không hoàn toàn giống một người con gái sao? Tôi đâu kém những người đàn bà mà anh đã biết. Anh sẽ cười, nhưng anh là người tình đầu tiên của tôi, trước anh, có Fédor trong một đêm, chỉ một đêm, và nếu tôi kể lại cho anh, anh sẽ hiểu. Nếu anh hỏi, tôi sẽ không giấu anh điều gì. Nhưng cuộc đời tôi thực sự có thể làm gì cho anh? Anh đã đến, anh đã đem lại cho tôi lòng yêu cuộc sống đích thực và anh ra đi. Nhưng ma quỷ nào đã đưa anh đến với tôi. Tôi đang bình yên như trong một cỗ quan tài. Anh không có quyền, anh không có quyền! Anh thích lắm sao khi đem thử quyền lực của mình với những người khốn khổ, sa cơ nhưng nhẫn nhục, để vực họ dậy rồi lại bỏ rơi họ phải không?

-      Nhưng em hãy nghe tôi... - Stéphane thốt lên.

Anh không nói tiếp được nữa. Hélène đã ôm chầm lấy anh, thất vọng, và dựa đầu vào vai anh, vuốt ve hai má anh, rên rỉ và nức nở van xin anh:

-      Đừng đi, Stéphane, anh Stéphane thân yêu, cuộc sống yêu dấu của em. Em không đòi hỏi anh điều gì khác. Hãy đối xử với em như người đàn bà cuối cùng, bây giờ em chỉ còn xứng đáng như vậy thôi. Đôi khi em còn kiêu ngạo, nhưng em biết, em biết, anh hãy đi sâu vào tận đáy lòng em. Nhưng anh đừng để lộ rõ quá, thế thôi. Anh ở lại, hãy nói đi, anh ở lại phải không? Em khóc vì anh. Chưa bao giờ em nghĩ có thể khóc vì một người đàn ông. Bởi vì em yêu anh, em yêu anh. về tiền nong, em đã nói, chúng ta sẽ thu xếp, em sẽ kiếm được tiền. Anh sẽ trả lại em sau. Anh có nhiều bạn, anh sẽ vay mượn họ. Anh sẽ viết thư cho Irtych. Em biết anh ấy sẽ gửi tiền cho anh. Anh ấy là bạn anh. Thật nhẫn tâm để em phải cầu xin anh đến mức này, để buộc em phải hạ mình đến thế.

Cô còn nói lâu nữa, hết than vãn lại nổi giận, hết kiêu ngạo chua chát lại hạ mình khốn khổ nhất, cứ giãy giụa từ thái cực nọ sang thái cực kia của cuộc sống như giữa những song sắt của một cái lồng khắc nghiệt. Và Stéphane nhường bước.

Anh nhường bước không phải do thương hại hoặc chán ngán, vì con người mơ mộng, không quyết đoán và hiền từ như anh, khi bản năng sống còn của mình bị đe dọa, sẽ trở thành nhẫn tâm do tác động của chính sức ì. Nếu anh để cho cô thuyết phục thì chính là vì Hélène quá đẹp, quá gợi tình trong cơn thất vọng, là vì anh chưa uống cạn cốc men đêm mà khu Pigal đã dâng cho anh, là vì cuốn sách của anh chỉ vừa mới xong khiến anh chưa muốn bắt đầu một cuốn khác, và cuối cùng là vì khi Hélène vô tình đọc đến tên của Irtych, cô đã đụng đến một phản ứng kỳ lạ nhất của Stéphane. Trong số những người đàn ông mà anh quen biết, không có người nào được anh yêu mến như anh chàng mu-gích xứ Sibérie. Stéphane còn sợ anh ta hơn nhiều nữa. Vì với sự khôn ngoan và sức mạnh nguyên sơ của anh ta, với bản năng về các sức mạnh trong cuộc sống – Và cả về từ ngữ nữa, những từ ngữ mà chính Stéphane phải săn tìm tận đáy những giấc mơ và những cuốn sách khó hiểu – Anton Irtych hiện ra dưới mắt nhà văn như một bức tượng tạc từ lõi những cây thiết mộc thiêng liêng ngày xưa dùng để tạc các vị thần.

Trong khi Hélène hết rên rỉ lại quát tháo thì Stéphane, lần đầu tiên tỉnh táo sau khi chia tay Irtych, nghe thấy cô nói đến tên bạn mình chợt nhớ lại tất cả những gì bạn mình đã nói về tình cảm của anh ấy đối với Hélène. Và Stéphane hoảng sợ về những việc mình đã làm. Nhưng rồi anh nghĩ sâu, nghĩ chân thành và thấy yên tâm. Irtych đã không cấm anh đụng vào người Hélène. Trái lại, hình như Irtych đã nhìn trước mọi việc. Stéphane nhớ lại ánh mắt của Anton lúc ra đi. Hẳn là Anton đã lường trước và chấp nhận. Nếu không, sao anh ta lại nói:

- Hãy giữ gìn cho cô ấy trong mọi chuyện.

Vậy thì cần phải tuân theo lời dặn ấy.

Stéphane cảm thấy tâm hồn nhẹ nhàng và yên tĩnh, và chỉ lúc đó, anh mới nhận rõ đầy đủ nỗi thất vọng của Hélène và xúc động thương cô. Một khi trái tim anh hòa hợp được với những mơ tưởng của anh, thì anh rất biết cách an ủi Hélène. Cô áp mặt vào mặt anh ngủ lịm đi, những giọt nước mắt làm trôi cả lớp phấn, trông cô như một con búp bê bong sơn, trong khi đó thì anh thầm nghĩ về một bức thư gửi cho Irtych, kể lại mọi chuyện và xin tiền Irtych.

Thư trả lời không đến nhanh như Stéphane tưởng. Nhận được thư, anh cũng không vì thế mà cảm động – anh đã ý thức được rằng mình đã làm một việc phải làm – rồi lại tiếp tục để cuộc đời mình nhẹ nhàng tan đi trong những đêm của Pigal. Bởi vì nếu anh không đến Pigal nữa, anh cũng không ngủ được hơn. Giấc ngủ không thể nào đến với anh trong phòng của Hélène đầy ánh đèn từ khu Montmartre ban đêm và những âm vang của tiếng ồn từ đó hắt lại. Và cuộc sống ầm ĩ đang phát sốt ấy, đang khuấy đảo dưới các khung cửa sổ ấy dường như đầy những hứa hẹn đối với Stéphane.

Anh đưa Hélène đến tận cửa Samovar, rồi đi lang thang qua những phố choáng ngợp, anh mơ màng trước những nhà hàng sang trọng với những cửa kính lớn sáng rực và kín mít đang rung lên những điệu nhạc thầm thì, những nhà hàng này anh không thể vào được nữa vì không có tiền. Cuối cùng, anh đến quán cà phê Yên Tâm.

Quán cà phê nhỏ đã hấp dẫn Stéphane. Ở đấy có một cái sân thượng chật chội, các bàn luôn luôn bị những người đi qua xô đẩy, nhưng ở đó, những đêm oi bức tháng tám mà nhìn xuống dòng người với những gương mặt hốc hác vì trác táng và ánh sáng của những biển hàng thì thật dễ chịu. Rượu ở đây bán cũng rẻ hơn chỗ khác, hơn nữa, thường thường, giữa hai cuộc nhảy, Fédor và Rizine lại đến, đó là những người bạn thân nhất của Stéphane ở Pigal.

Ít lâu sau lại có thêm những người bạn khác trong số những người hay đến quán Yên Tâm: những người da đen, những người Nam Mỹ và nhất là những người Nga bởi vì quán này ở địa điểm thuận tiện chung cho việc đi lại của các nhân viên của các nhà hàng. Nó cũng là nơi những kẻ thất nghiệp ban đêm đến giao dịch về công việc làm ăn. Ở đấy, người ta gặp những người Nga là quan tòa cũ, những sĩ quan đã từng hát những bài tình ca ở các sa-lông đến đây hy vọng tìm được một chỗ trong dàn đồng ca, những người Nga lúc nào cũng săn sàng khiêu vũ thuê, những người di-gan bị đuổi việc và say rượu, những người đàn bà chuyên môn mời rượu khách lấy tiền phần trăm đi tìm việc ở một nhà hàng, những nghệ sĩ đã bán ghi-ta lấy tiền uống, những ca sĩ bán giọng hát lấy tiền uống, và nhiều con người kỳ lạ hơn nữa mà không ai biết gì về cuộc đời họ, những khuôn mặt tục tĩu và tối tăm đêm nào cũng đến đây thì thầm chuyện trò bí mật ở một góc quán.

Tất cả những con người này đều nhanh chóng có cảm tình với Stéphane. Anh không đòi hỏi gì, không tìm việc, không làm ai khó chịu, và anh rất chăm chú, rất kiên nhẫn nghe những lời tâm sự. Mà những người đàn ông, đàn bà đến đây thì có biết bao tâm sự muốn giãi bày. Một số phận thống thiết dường như viết sấn trên mỗi gương mặt. Mỗi cái nhìn chứa cả một câu chuyện trong đó nỗi khốn khổ, nỗi đau, nỗi kinh hãi, sự dâm ô và rượu cứ lần lượt diễn ra.

Stéphane đón nhận lấy những cái đó và cất giữ trong ký ức, chúng còn được những cơn say của anh bơm phồng lên nữa. Xung quanh anh, những người khách cười nói rào rào như ong, trước mặt anh, những khuôn mặt mới liên tiếp diễu hành với bao nhiêu câu chuyện khác có lẽ còn giấu kín sau những vầng trán, thế rồi chúng biến đi trong bóng tối. Và khi anh ngửng đầu để nhìn xa hơn, anh trông thấy những bà già bán hoa và những người Cô-dắc cao lớn đứng gác trước những cánh cửa sáng đèn có màn che.

Bất chợt, ánh ngày hiện ra, vô lý và như trong mơ. Hélène cùng với Vera ra khỏi Samovar và đến nhà hàng Cá Tầm mà họ có thói quen không bỏ được là nhất định phải đến. Sau đó, Stéphane chỉ còn có việc nằm ngủ cạnh Hélène để chờ đến giờ đến quán cà phê Yên Tâm.

Trong cái vùng tam giác làm thành bởi ba nhà hàng kia, đã hai tuần trôi qua, hai tuần nóng bức, cũng là hai tuần tích lũy được khá dồi dào chất liệu của Stéphane, đối với Hélène thì đó là hai tuần xen lẫn hạnh phúc và dằn vặt.

Được nhìn thấy Stéphane và nghe anh nói, cảm thấy anh ở bên mình, mến phục những điều suy tư chứa trong đôi mắt anh và những lời anh nói, được hòa trộn cơ thể mình vào cơ thể anh – tất cả những điều ấy đem lại cho Hélène niềm vui mà không người đàn bà nào có được, bởi vì cuộc đời mà cô đang sống, chất rượu mà cô đang uống đã đặc biệt kích động những tình cảm và giác quan của cô lên đến tột đỉnh. Vì vậy, bất chợt giữa cuộc chuyện trò hay một bài hát, cô ôm riết lấy Stéphane, cô gửi vào nụ hôn một niềm say đắm lả lơi và bí hiểm, gần như người nhập đồng.

Nhưng, trái lại, hơn ai hết, cô đau khổ biết bao khi thấy nỗi đam mê đó vẫn không hoàn toàn nhận chìm được lý trí và trí nhớ của cô. Lúc ấy, cô nhớ rằng mình đã phải tự hạ thế nào mới giữ anh ở lại được. Cô thấy rằng, mặc dù anh âu yếm, Stéphane vẫn luôn luôn xa lạ với cô, không sao hiểu nổi, mặc dầu hai người vẫn chung sống, họ chỉ như hai chiếc thuyền buồm đi kèm nhau trên biển lặng và biết chắc đến khi có cơn gió đầu tiên thì lại rời nhau ra.

Không biết rằng Stéphane, mặc dầu gần gũi cô một cách thanh thản và vô tư, không hề chú ý nhiều hơn đến cô mà có lẽ còn ít hơn nữa, Hélène chỉ có thể cho thái độ của anh là do sự sa đọa của cô. Sự sa đọa này, nếu cô nhận ra nó, nếu cô có thể công khai nói nó ra giữa chỗ đông người, thì cô lại không thể chịu đựng được ý nghĩ là có người – nhất là anh – lại dùng nó để chống lại cô.

Lập tức ngay sau khi nhận chân được tình yêu của mình, tất cả lòng tự tin, tất cả sự thách thức của cô đã lùi bước. Cô cảm thấy như bị lột trần ra trước mắt mọi người, cảm thấy như mình đã mang một vết nhơ, đã bị ô uế. Cô xấu hổ về bộ quần áo khêu gợi, về những bài hát tính theo giá tiền, về những cơn say của cô. Cô muốn mặc một bộ váy áo vải trơn, kín cả hai cánh tay và cổ, muốn rửa sạch tất cả son phấn hóa trang, rửa sạch những tháng ở Pigal muốn hiện ra trước mắt Stéphane như tất cả những người đàn bà khác mà người ta kính trọng. Những bộ váy áo mà cô không có cả thì giờ để từ bỏ, chúng sặc sỡ làm sao! Đó là nỗi ám ảnh, nỗi dằn vặt của cô, nhưng khốn khổ thay, Stéphane lại chẳng hề biết đến. Nếu anh là người có khả năng tạo ra ở Hélène một ý nghĩ khiến cô sợ hãi đến đau xé thì anh có thể giúp cô yên tâm. Nhưng Stéphane không hề quan tâm đến đạo đức, đến thành kiến, đến đức hạnh và sự sa ngã của đàn bà. Do chỗ Stéphane không hoàn toàn hiểu được những tình cảm của Hélène đối với anh, nên anh làm sao cứu được cô ra khỏi nỗi đau khổ!

Trong cuộc sống này, hai người đi bên nhau như hai người mù. Hélène chỉ có thể tự mình bảo vệ lấy mình. Và trong cuộc đấu tranh để tự bảo vệ, cô không thể trung thành với quyết định bỏ rượu được. Cô đau khổ vì sự sa đọa của mình, cô biết rằng rượu sẽ đẩy cô xuống dốc, nhưng khi say, cô không biết mình sa đọa nữa. Như vậy cô sẽ được giải thoát khỏi nỗi tủi hổ ác nghiệt khiến cô phải run rẩy trước con mắt của Stéphane. Khi con quỷ rượu thì thào bên tai cô, đối cháy lồng ngực cô, kích động nhục cảm của cô, cô cảm thấy mình ngang hàng với tất cả mọi người đàn ông và đàn bà, hăng hái, kiêu ngạo và mạnh mẽ như một mụ say.

* * *

Một buổi sáng, Hélène một mình đến tìm Stéphane ở quán cà phê Yên Tâm. Stéphane hỏi:

- Vera đâu?

Vera Petrovna đã đi với Rizine, ông hoàng tất bật van nài bà đến thăm Ludmilla ốm từ mấy hôm nay. Đó là điều mà trong khi đi qua phố, Hélène muốn báo tin cho anh, cũng như những điều cô lo lắng về Ludmilla, nhưng trong câu hỏi vội vàng của anh, cô thấy anh để lộ ra một nỗi thất vọng. Một thoáng ghen tuông cũng đủ để làm cho nỗi đau khổ của cô trào lên. Trước mặt những người Nga và những người đi qua xúm lại khi nghe cô hét, Hélène đã gây ra một cảnh tượng điên rồ. Stéphane sững sờ: cô hết rên rỉ lại rú rít lên vì tình yêu, vì lòng kiêu ngạo, vì lo lắng và thất vọng. Cô không say đến mức không cảm thấy rằng thái độ giận dữ ấy là quá tầm thường, nhưng đã đánh mất hoàn toàn chút khả năng tự kiềm chế còn lại. Cô đã thả sức điên cuồng trong cơn ô nhục bỉ ổi và cô đã quằn quại đau khổ ngay trên hè phố. Nhưng không gì có thể ngăn cô lại được. Những từ, những lời trước đây cô không bao giờ nghĩ thầm trong óc, những lời, những tiếng tục tằn của người khác cô từng cố gắng không để lọt vào tai trong những đêm ở Pigal, bỗng chốc trào lên môi cô như một đám bọt kinh tởm. Trong đầu óc cô, dường như có một quả lắc tai hại nó cứ đu đưa giữa một bên là tình yêu điên loạn và bên kia là nỗi xấu hổ chết người; cái quả lắc ấy làm cô mất cả trí khôn, dường như cô phải thốt lên những lời, những tiếng tục tằn ấy để lấy đó làm câu thần chú ma quái duy nhất có phép làm dừng lại quả lắc kia.

Cuối cùng Hélène hết hơi và thần kinh rã rời, nói:

- Thế đấy, anh bằng lòng chứ, tôi đã nói với anh như một con điếm. Thật là rõ, chẳng có gì mập mờ cả.

Rồi cô cất một tiếng cười đến mức Stéphane không sao chịu nổi. Anh khó khăn lách qua đám người tò mò xúm lại, rồi anh bước đi những bước vô định, chỉ giản đơn để chạy trốn cái tiếng thanh la đinh tai kia. Hélène đưa mắt ngơ ngác nhìn xung quanh, thấy mình đứng giữa những gương mặt lạ lẫm, tò mò và nhạo báng, hét lên một tiếng kinh hãi rồi lao theo Stéphane.

Khi cô đuổi kịp anh, cô run rẩy van xin:

- Anh đừng bỏ em, anh đừng bỏ em. Anh không thấy, những chiếc mặt nạ kia, những chiếc mặt nạ hình chó. Anh hãy che chở cho em, hãy che chở cho em.

Hai người trở về sớm hơn mọi ngày. Hélène lặng lẽ khóc thầm.

Cô nằm hai ngày liền, đầu nóng như than.

Cơn hoảng loạn dữ dội đến mức thỉnh thoảng cô lại đếm những hòn than trong đầu. Stéphane chăm sóc cô vụng về, nhút nhát, lo lắng như đứa trẻ lạc vào rừng sâu không thấy đường về.

Bất hạnh thay cho Hélène, cơn sốt và cơn mê sảng ấy chưa đủ mạnh để lấp mất trí nhớ của cô, và khi cô có thể trở lại cuộc sống ban đêm, cô lại nhớ đến cảnh những con người ở quán Yên Tâm túm tụm quanh cô và nhìn cô với vẻ vừa kích thích đê tiện vừa ghê tởm, như đôi khi cô đã nhìn thấy ở vẻ mặt của những người xem hai đứa con gái đánh nhau. Cộng thêm vào đó là nỗi ghê tởm chính bản thân mình. Cô cảm thấy mình như đang co rúm lại ở bên trong, đáng khinh bỉ và ghê tởm hơn cả những bà già say rượu hát nghêu ngao sáng sớm bên những thùng rác ở Pigal.

Trước khi đi làm ở Samovar, Hélène gần như không dám nói với Stéphane và khi đánh bạo nói, cô nói bằng một giọng quá hạ mình và với đôi mắt sợ sệt. Nhưng vừa bước chân qua ngưỡng cửa nhà hàng, cô đã như phát rồ.

Rượu lại đẩy cô vào cơn say dữ dội. Con người cô đã bão hòa đến mức chỉ một chút rượu nhỏ cũng đủ sức đầu độc.

Đó là thời kỳ mà cô cắt đứt với Vera, cô vô cớ lăng mạ tệ hại Fédor, và không đêm nào cô không gây tai tiếng. Trong những cơn khủng hoảng ấy, chỉ có một người làm cho cô dịu lại đôi phần, đó là ông phụ trách nhà ăn, đại tá Litchourine với gương mặt hiền và giản dị mà cô quý mến. Cô nép vào ông và nức nở trên bộ ngực hộ pháp của ông.

-      Con gái của ta, - ông nói, - hãy về vùng quê với ta. Con sẽ tưới vườn với ta và mọi chuyện sẽ qua đi.

-      Nhưng cháu yêu anh ấy, cháu yêu anh ấy lắm, Hélène rên rỉ.

Và bỗng nhiên cô chạy đến quán Yên tâm, ôm riết lấy Stéphane khi anh đang ngồi mơ mộng và nghe một câu chuyện, rồi cô vui vẻ trở về Samovar cho đến một lúc nào đó vài ngụm rượu lại kích động cô.

Ít lâu sau, bức thư trả lời của Irtych đã đến.

Stéphane khe khẽ rùng mình khi nhận thấy những chữ của Anton không phải được viết ra mà được vẽ một cách chăm chú ngây thơ và tỉ mỉ. Stéphane đưa mắt lo lắng nhìn Hélène, cứ như là anh phải tường thuật lại về tình hình của cô với một người nào đó có mặt ở đây. Hélène nằm trần truồng vì trời nóng quá và hút thuốc liên tục. Hai má cô lõm vào, tái nhợt, cằm cô hơi run run. Stéphane thở dài và mở toang phong bì. Những tờ giây bạc rơi ra.

"Stéphane Matveïtch thân yêu - Irtych viết - cậu không cho mình biết địa chỉ mới. Mình phải hỏi Maxime. Công việc của mình thuận lợi và mình sẽ trở về Paris vào mùa thu và còn mở rộng quy mô làm ăn nữa. về tiền nong, cậu không lo. Trước tiên, đây là tiền trả bản thảo của cậu. Mình hôn cậu và mong mọi việc tốt đẹp".

Rồi dưới chữ ký vụng về, Stéphane đọc thấy dòng chữ: "Hãy hết sức can ngăn đừng cho cô ấy uống rượu". Dòng chữ ấy vừa làm Stéphane vui vừa khiến anh lo. Anton Irtych không ghét anh vì những mối quan hệ với Hélène, nhưng anh ta lại không để cho anh tự lo. Trách nhiệm của anh đối với Hélène chưa hết, còn phải kéo dài bao lâu nữa. Anh ngắm bức thư hồi lâu cứ như là những dòng chữ của Irtych có thế báo trước cho anh tương lai, cứ như là anh ta đang đưa mắt nhìn Hélène. Cô vẫn đang im lặng hút thuốc và nghĩ đến gương mặt thiên thần của Ludmilla, mới chết cách đây một tuần vì sảy thai. Nhưng khi Stéphane nói với cô rằng bây giờ anh có thể theo cô đến Samovar thì trên mặt cô toát lên một niềm vui trong sáng và sâu sắc khiến anh phải bàng hoàng.

Niềm vui ấy che chở cho Hélène mấy đêm đầu tiên. Cô đã làm lành với Vera, xin lỗi Fédor và ngồi cạnh Stéphane, chỉ uống nước có pha chút sâm banh. Gương mặt cô có vẻ lo lắng và ngoan ngoãn trông rất cảm động, giống như những đứa trẻ có lỗi đã biết hối hận.

Vui mừng một cách ngây thơ khi thấy cô đã thay đổi, một tối Stéphane bảo:

-      Anton Irtych sẽ rất hài lòng về em.

Anh không nhận thấy dưới vầng trán trắng ngà của Hélène, đôi lông mày đã giao nhau như một nét gạch, cô hỏi:

-      Về chuyện gì vậy?

Anh trả lời:

-      Em biết đây, trong bức thư gửi tiền cho anh, cậu ấy đã dặn anh cấm không cho em uống rượu.

-      Thế ư? - Hélène hỏi, cổ nghẹn lại. - Vậy là anh ở đây để canh tôi cho anh ấy? Chính vì công việc ấy mà anh ta bằng lòng trả tiền để nuôi anh?

-      Sao? Em lại kiếm chuyện với anh ư?

-      Anh im đi, anh im đi, - Hélène quát to hơn. - Anh đã viết cho anh ấy rằng tôi say rượu, anh đã phàn nàn. Anh muốn cho tất cả mọi người đều biết rằng anh đối xử với tôi như với một con mụ say rượu.

Hélène cất tiếng cười như tiếng cười một sáng trước đây đã khiến Stéphane phải bỏ trốn, rồi tiếp:

-      Vậy thì ít nhất tôi cũng phải có lãi về việc này. Nào hãy mang rượu vang ra đây.

-      Không! - Stéphane nói với một giọng kiên quyết chưa từng có và ngăn bàn tay cô cầm lấy cái chai.

-      A! Anh sợ kẻ hùn vốn cho anh quá đấy!

-      Sao em lại nhục mạ anh như vậy, em thân yêu, khi...

-      Nhục mạ anh ư? Còn anh thì sao, từ khi chúng ta sống với nhau? Nhưng anh thân yêu, khi người ta đã là di-gan thì người ta chẳng cần đến anh, cũng chẳng cần đến tên mu-gích của anh nữa. Hãy xem đây.

Cô tiến về phía một nhóm khách toàn đàn ông, cười với họ vẻ đồng lõa rồi ra hiệu cho người nhạc công ghi-ta. Cô hát rất lâu. Giữa mỗi bản romance, họ lại mời cô một cốc sâm banh, và mỗi lần, trước khi nốc một hơi, cô lại quay về phía Stéphane và kêu:

-      Chúc sức khỏe Anton Ivanitch, đúng không?

Cô chỉ rời bàn khi cảm thấy trong người như đã bị quỷ ám. Thế là cô công khai xin puốc-boa, ôm hôn người cho và quay về chỗ Stéphane.

Stéphane đã theo dõi tất cả các việc cô làm với vẻ sửng sốt kinh hãi và bất lực. Anh run rẩy thì thầm với cô:

-      Em đã sai rồi, em không được làm thế...

-      Tại sao? Tôi đã đánh lừa anh về món hàng hay sao? - Cô vừa nói vừa cười, cười mãi. Chúng ta đều cùng sai cả và không phải một lần. Anh cũng thấy điều đó là tự nhiên, nhưng anh chưa nhận được lệnh đấy thôi. Nhưng quyền gì, quyền gì mà anh ta canh gác tôi, anh chàng kia? Anh hãy nói xem, người tình của tôi?

Cô nói to đến mức cả phòng đều quay về phía này. Stéphane, vì muốn làm yên lòng cô, thú thật:

-      Nhưng em thân yêu, em không thấy anh ấy yêu em sao? Anh ấy chỉ muốn điều tốt cho em. Anh ấy không phải là người như anh. Anh ấy rất xứng đáng...

Hélène chợt im. Bàn tay cô mỗi lúc càng nắm chặt vào cái cốc, đến mức những mảnh thủy tinh vỡ ra. Cô có nhận thấy không? Phải chăng cô cảm thấy một niềm thích thú giận dữ muốn xé rách thịt da mình? Cô bóp nốt những mảnh vụn trong bàn tay đỏ lòm những máu.

-      Anh nói gì? - Cô hét lên - Anh ta xứng đáng ư? Anh cũng đồng tình? Vì công việc, anh ta không có thì giờ chăm sóc tôi, cho nên anh có thể ngủ với tôi trong khi chờ đợi giao tôi cho anh ta. A! Đồ vũ phu! Đồ vũ phu!

Cô giơ bàn tay đầm đìa máu đập thật mạnh xuống mặt Stéphane. Cùng lúc ấy, anh cảm thấy mình bị nhấc lên như một vật gì nhẹ bỗng và nghe tiếng Litchourine thì thầm bên tai:

-      Hãy tha lỗi cho tôi, nhưng anh nên đi đi, tôi van anh, Stéphane Matveïtch. Hãy thương cô ấy. Thật bất hạnh là tôi không đến sớm hơn. Chừng nào anh còn ở đây, tôi không chịu trách nhiệm về cô ấy.

-      Được, được, đại tá... - Stéphane lắp bắp. - Nhưng hãy bảo với cô ấy rằng thế là hết. Tôi không chịu nổi, thật vậy, tôi không chịu nổi.

-      Tùy anh, Stéphane Matveïtch, nhưng nên nhớ rằng tất cả mọi chuyện ấy là do lòng kiêu ngạo của cô ấy, - Litchourine nói.

Stéphane sang đường đến ngồi trên sân thượng của quán cà phê Yên tâm mà không biết. Trước khi phục vụ anh, người bồi bảo anh vào trong phòng rửa mặt rửa sạch vết máu in trên má. Nước lạnh làm anh bình tĩnh lại một chút nhưng không làm anh thay đổi quyết định: anh sẽ không gặp lại Hélène nữa. Anh sẽ giải thích cho Irtych là anh đã kiệt sức rồi, không thể làm hơn được nữa.

Stéphane đang nghĩ ngợi như vậy thì Rizine đến:

-      Tôi rất hài lòng gặp lại anh. Tôi rất cần đến anh.

-      A! Ông hoàng, tôi cũng vậy, tôi rất sung sướng được gặp anh. Anh rất hiểu đàn bà, anh sẽ cho tôi một lời khuyên. Nhưng tại sao ba hôm nay không thấy anh đến Samovar? Anh lại không mặc smoking nữa, tại sao?

-      Anh chưa biết chuyện ấy ư?- Rizine hỏi. - Anh sẽ biết ngay đây, bạn thân.

Rizine dường như vui và bình tĩnh, Stéphane nói với ông hoàng về cảm giác của mình. Rizine khẽ khàng nói:

-      Ôi! Anh thấy vậy thôi, anh không biết gì cả bên trong ư? Không? Kỳ lạ lắm. Tôi nghĩ rằng mọi người đều biết. Và nhất là anh, vì anh là một người bạn đáo để, Stéphane ạ. Anh cần phải biết. Anh không để cho tâm hồn yên tĩnh. Có thể nói anh tác động lên tâm hồn như chất thuốc ảnh hiện hình trong phòng tôi. Với tôi, tất nhiên điều đó không có gì quan trọng, nhưng anh phải chú ý đối với người khác.

Stéphane mỗi lúc càng thêm ngạc nhiên. Rizine chưa bao giờ nói chuyện với anh lâu đến thế và thông minh đến thế. Và cái giọng bình tĩnh, gần như kiêu hãnh, cứ như là tất cả những định kiến về đẳng cấp bất chợt lại trở về với anh.

"Chắc hẳn bộ quần áo đã làm anh ấy thay đổi, không thấy anh ấy mặc bộ đồng phục làm việc nữa", Stéphane vừa nghĩ thầm vừa nhìn chiếc vét-tông nhẹ nhàng ông hoàng đang mặc, nó làm cho gương mặt ông dịu dàng hơn và trẻ hơn. Chợt Rizine nói:

-      Tôi muốn cùng anh đi một vòng rừng Boulogne.

Thấy Stéphane ngập ngừng, Rizine nằn nì:

-      Nên đi. Tôi cam đoan với anh là nên đi.

Chiếc xe của họ lăn đi trong vùng sáng của công viên Montsouris, cả hai đều im lặng. Bóng tối của ban đêm đích thực là đêm (khác hẳn những đêm Pigal) càng tràn lên những đại lộ thì hơi thở của Rizine càng trở nên gâp gáp.

-      Đã bao nhiêu tháng rồi - ông hoàng thì thầm - mình không được thở bầu không khí thoáng đãng này... Thích quá !

Ông đặt một bàn tay vào túi, như để xem một vật quan trọng còn ở đó không.

-      Anh muốn một điếu thuốc lá chăng? - Stéphane hỏi.

-      Không, không, cám ơn, tôi chưa cần.

Khi họ vào đến con đường lớn cửa rừng, bí hiểm và rộng như một con đường công viên dưới ánh trăng, Rizine ngó ra cửa xe và nói bằng một giọng thẳng thắn, rõ ràng, không ẩn ý mà chỉ đêm ấy mới thấy ở ông:

-      Trước chiến tranh, trong chiếc xe sang trọng, kiêu ngạo của tôi – hoàng tử Rizine đích thực – và những mùa đẹp trời tôi thường dẫn những người đàn bà đẹp qua con đường này. Ít lâu nay, từ ngày chúng ta gặp lại nhau, tôi nhớ lại biết bao nhiêu điều. Anh còn nhớ đêm đầu tiên, anh đã lăng nhục tôi thế nào chưa? Ô, tôi đã không ghét anh. Anh rất ngây thơ thôi, nhưng điều đó thức tỉnh tôi. Do đó, thật vậy, anh đã trả lại Ludmilla cho tôi, nhưng cô ấy đã có mang với Fédor, và cô ấy đã chết ở chính nhà tôi. Vâng, anh biết đấy, có những ván bài poker, khi mình có quân Vua, người khác lại có quân Át. Đó là câu chuyện xảy ra với tôi hôm sau đám tang của Ludmilla. Sự thực là tôi chơi với những người đôi khi mang lại may mắn cho tôi, nhưng trong hoàn cảnh của tôi hiện nay, anh cũng biết tôi chẳng vui vẻ gì. Vì phải trả nợ để tránh tai tiếng, trong việc phân phối puốc-boa cho các đồng nghiệp, nhiều khi tôi đã tính sai. Ông đại tá Litchourine đã nhận thấy, nhưng vẫn đối xử với tôi rất lịch sự. Điều nực cười là lúc ấy, tôi đã nghĩ đến anh. Tôi nghĩ thầm chỉ có anh là người không khinh bỉ tôi. Tôi tin chắc thế... thế đấy!

Stéphane yên lặng, anh cảm thấy ngực mình nặng trĩu. Tại sao Rizine lại tâm sự với mình như vậy?

-      Tôi rất yêu anh, Stéphane! - Rizine nói. - Ngoài anh ra, tôi không muốn dạo chơi hôm nay với ai khác. Trông kìa, cứ như cảnh trong một cuốn sách của anh.

Giữa những lùm cây, như đang phảng phất hồn của vầng trăng. Kìa những con hươu đang chạy trốn như những hình bóng trong đèn kéo quân. Rizine thầm thì bằng một giọng trầm trầm:

-      Đưa tay anh cho tôi, - Stéphane, - và hãy nắm chặt. Thế, cảm ơn. Bây giờ, tôi sẽ xuống xe và độ mười lăm phút sau, anh quay lại đón tôi.

-      Không, không, tôi không để anh ở lại đâu.

-      Tôi cam đoan với anh là tôi cần ở một mình.

Ông hoàng bắt lái xe dừng lại, nhảy xuống đất rồi đóng sập lại. Ông bảo lái xe:

-      Cứ đi tiếp đi.

Chiếc xe hơi đi chưa được một trăm mét thì nghe vang lên một tiếng nổ. Người lái xe vừa làu bàu vừa hãm xe lại.

-      Lại một chiếc lốp tồi!

Nhưng Stéphane lao ngay về chỗ mà một phút trước đây, anh thấy Rizine đứng.

VII

Trong khi anh đưa xác của Rizine đến đồn cảnh sát gần nhất và làm mọi thủ tục, Stéphane chỉ nghĩ đến Hélène.

"Cô ấy cũng sẽ làm như thế, chắc chắn cô ấy sẽ làm như thế". Anh thầm nhắc đi nhắc lại mãi như vậy. Và anh nghe tiếng nói của Irtych: "Hãy giữ gìn cô ấy trong mọi việc".

Khi các thủ tục đã làm xong và trở lại Pigal, anh không dám về thẳng buồng Hélène. Anh sợ nhìn thấy cô hai mắt khép kín bất động và cái miệng he hé giống như Rizine. Nhưng Fédor đang đợi anh ở quán Yên tâm nói rằng anh ta đã phải khiêng cô ấy về tận giường vì cô ấy say như chết. Fédor cũng cho biết rằng Terhane đã đuổi cô ấy.

Stéphane không sao ngủ được. Khi anh cảm thấy Hélène sắp tỉnh khỏi cơn say như chết, anh run rẩy ghê tởm nghĩ rằng cái cảnh tượng hôm qua có lẽ lại xảy ra. Nhưng Hélène đã nép mình vào anh mà thủ thỉ:

-      Ôi! Anh đấy à, em sợ quá.

Rồi cô mấp máy đôi môi rất khó khăn:

-      Em khát.

Anh muốn đi kiếm cho cô cốc nước, nhưng cô quặp hai chân mình vào hai chân Stéphane không cho anh cựa quậy và cứ giữ thế một lúc lâu. Cuối cùng cô kêu:

-      Em nhức đầu quá, hôm qua đã có chuyện gì vậy? Sao ai lại băng bàn tay em thế này?

Cô vội vàng tháo băng ra: bàn tay bị cắt ngang cắt dọc bởi những vết thương chưa kín miệng.

-      A! Phải rồi, em đã bóp cái cốc quá mạnh. Nhưng tại sao nhỉ?

Khi tỉnh lại, cô ngạc nhiên thấy mình nhớ rõ từng cử chỉ, nhưng đó chỉ là sự nhớ lại những động thái hoàn toàn cơ bắp mà không nhớ chút gì về động cơ của việc làm. Đó là lần đầu tiên cơn say để lại trong đầu cô một vùng tối và cũng là lần đầu tiên nó để lại những vết sẹo như thế. Điều đó làm cô hoảng sợ cứ như là đột nhiên mình tách ra khỏi bản thân để quan sát một cách khách quan mức độ sa sút của mình. Cô van vỉ:

-      Stéphane, tình yêu của em, cái gì đã xảy ra vậy, anh phải cho em biết với.

Anh thận trọng kể lại cho cô những sự việc đêm qua nhưng không nói đến nguyên nhân cuộc cãi lộn giữa hai người, anh cũng không dám nói gì về Rizine. Hélène cúi đầu nghe, hai bàn tay lạnh toát. Khi cô biết rằng Terhane đã đuổi việc mình, cô khe khẽ rùng mình giận dữ:

-      Nó đuổi mình như đuổi một con đầy tớ. - Cô nói.

Nhưng, thấy Stéphane dịu hiền và chăm chú hơn hẳn mọi khi, lòng cô cảm thấy tràn đầy một niềm biết ơn thất vọng đối với người đàn ông đã không bỏ rơi mình sau tất cả bao chuyện xảy ra. Hélène cúi xuống nhìn vào mắt anh và kêu:

-      Em thề rằng em sẽ phải lang thang suốt đời trên hè phố cho người ta ném đá đuổi như con chó, nếu có lúc nào đó em còn dám đối xử với anh như thế, anh nghe không?

Bàn tay của Stéphane vuốt ve bờ vai trần của cô làm cô bình tĩnh lại, cô tiếp: .

-      Em không thể trở lại cái hộp đêm đáng nguyền rủa của Terhane, như thế lại hay. Em không buộc phải uống rượu nữa, cũng không phải mặc mấy thứ đồ rẻ rách khiến em phát rồ cả người.

Cô giận dữ chỉ bộ quần áo di-gan vứt cạnh giường. Cô bất giác giật mình xấu hổ nghĩ rằng chính Fédor là kẻ đã bỏ rơi cô thế này sau khi đã lột trần cô ra. "Một người khác có thể sẽ chấp nhận mình chứ không phải hắn, mà mình cũng chẳng hề nhớ đến hắn nữa." - cô nghĩ thầm.

Cô rền rĩ ngả mình trên ngực Stéphane:

-      Đừng bao giờ bỏ em, anh không thể hiểu đâu.

Bị ám ảnh bởi cái chết của Rizine, Stéphane tưởng cô nghĩ đến việc tự tử, run lên lẩy bẩy:

-      Anh van em, anh van em.

-      Vâng vâng, anh nói đúng, hãy tha thứ cho em, em không làm như thế nữa. Anh thân yêu khốn khổ của em, những cơn điên loạn của em đã làm đời anh buồn chán. Nhưng chuyện đã xong rồi, đã xong rồi. Rồi anh sẽ thấy em sẽ bình tĩnh và dịu hiền, và chỉ nghĩ đến anh thôi.

Cô đã giữ lời hứa. Nhìn cô mặc những bộ váy áo trơn như trước đây ở nhà trọ Mesureux, người ta thấy sống lại cô gái bình thản và thẳng thắn đã trìu mến điều khiển cuộc sống của Nathalie Borissovna một cách đầy uy tín. Cô đã bảo Stéphane đếm số tiền cô còn lại, tính toán là hai người có thể sống được mươi ngày nữa, và anh đã nghe lời cô chi tiêu có mức độ trong khi chờ đợi cô kiếm được việc gì đó không phải ở Samovar.

Stéphane vui vẻ tuân theo ý muốn của Hélène, việc này chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống bên ngoài của anh thôi. Không còn những đêm thức trắng nữa, không còn những cuộc bốc đồng căng thẳng thần kinh nữa. Bây giờ hai người đi ngủ sớm, hai cơ thể gặp nhau trong một niềm vui lành mạnh và một sự thuận hòa mà họ chưa từng biết. Điều đó làm cho ngày tháng của họ đượm một vị đậm đà tha thiết. Đang mùa hội chợ, họ cùng nhau đi chơi. Từ quảng trường Barbès đến quảng trường Clichy, nối dài một dãy nhà gỗ kỳ lạ khiến Stéphane rất mê. Anh hào hứng theo dõi tất cả các cuộc biểu diễn. Những chiếc mặt nạ dùng để thi bắn rất hấp dẫn anh. Anh kính cẩn nghe những khẩu lệnh của những người dạy thú.

Họ sống với nhau một tuần không hề va chạm, như những người tình nhân bình dị và thận trọng. Nhưng cả hai đều không có ý tưởng rời bỏ Pigal. Stéphane vẫn còn cần đến những ánh đèn tàn nhẫn và không vui, những nhịp điệu dâm dật, những gương mặt bi kịch mà bóng tối của mỗi buổi chiều làm nổi bật lên trong hoàng hôn của mùa hạ đang tàn – những cái ấy anh vẫn còn cần đến như một thứ ma túy uống vào chưa đã. Còn Hélène, cô chưa hề nghĩ đến việc xuất hiện ở một khu phố khác với gương mặt mà mỗi giờ phút ban đêm còn ghi dấu vết lên đó.

Tuy nhiên, vốn liếng của họ cạn dần và Hélène bắt đầu tìm một công việc không bắt buộc cô phải uống rượu. Người ta đề nghị cô đến làm cho nhà hàng Cá Tầm. Cái nhà hàng nhỏ ấy đắt khách đến mức người chủ đã thuê gian phòng bên cạnh, dỡ bỏ vách ngăn và đáng lẽ chỉ mở cửa vào sáng sớm cho các khách di-gan như trước, còn muốn mở cửa suốt đêm cho các khách nước ngoài.

Người chủ trân trọng đề nghị Hélène đến hát cho nhà hàng. Chỉ có mình cô hát nên ông ta có thể trả lương khá. Cũng không có tiền phần trăm mời rượu, cũng không phải mặc áo váy di-gan. Hélène vui lòng nhận chỗ làm khá tốt mà người chủ tháo vát và lao động lương thiện cùng với gia đình đã mời cô. Ở cửa hàng này, tất cả những người Nga ở Pigal đều được đón tiếp tử tế và tin cậy. Những ngày yên ấm tiếp tục trôi qua. Hélène dễ dàng được phép rời Cá Tầm vào giờ những người di-gan đến (lúc ấy thì có quá nhiều tiếng hát) và cô âu yếm đưa Stéphane về phòng.

Một buổi sáng, ông hoàng Héridzé đến thăm họ. Hai bên mép ông hoàng già luôn luôn có hai nếp răn có vẻ trơ tráo, nhưng một vẻ mặt đặc biệt đã làm dịu bớt đôi mắt khắc nghiệt và lạnh lùng như mắt chim ưng tưởng có thể nhìn chằm chằm vào mặt trời mà không chớp.

- Các bạn thân, hôm nay cần phải dậy sớm hơn. Đó là ngày hội của Jacquot, mời các bạn đến ăn cơm với cháu. Đó là một vinh dự lớn đối với các bạn. Sẽ có Olga, Vera và Fédor – ông làu bàu nguyền rủa – thật không may, tên ngu xuẩn đó đã quá say mê con ngựa cái Tây Ban Nha đến nỗi tôi cũng phải mời mụ ta. Thôi mặc hắn, hắn sẽ lo việc ấy.

Héridzé ở một căn buồng của một khách sạn thuộc phố Pigal, căn buồng kích thước cũng suýt soát với buồng của Hélène nhưng cô trông nó có vẻ rộng hơn. Bởi vì trong phòng chỉ có một chiếc giường trẻ con và những bàn ghế cỡ nhỏ. Tấm thảm mà Héridzé dùng để ngủ đêm được cuộn lại để ở một góc và được phủ bằng một tấm vải Ba Tư. Trong phòng không nhận thấy dấu vết gì về sự có mặt của ông cả, chỉ trừ một khẩu súng lục to đùng treo ở cửa. Căn phòng cũng đầy những đồ chơi rẻ tiền, những quyển sách tranh và được giữ sạch từng li, từng tí. Thấy Hélène ngạc nhiên, ông già Héridzé quen mạo hiểm cười hạnh phúc. Ông nói:

-      Đây là nhà của Jacquot, không phải nhà tôi. Tôi là người hầu cận của cô bé. Những bộ váy áo mới của cô ấy, đó là bà chủ khách sạn vừa mặc cho cô ấy.

-      Càng hay - Hélène nói - tôi sẽ có thể đặt các món quà của tôi yên ổn trên giường.

Olga và Vera cùng nhau đến. Người nào cũng mang những món quà đáng giá nhiều ngày làm việc của họ. Họ trân trọng ôm hôn Héridzé và chúc mừng ông. Ông vui vẻ và nghiêm trang nhận những lời chúc tụng của mọi người.

Fédor bắt mọi người phải chờ khá lâu. Cuối cùng anh cũng đến, ôm đầy các thức ăn, rượu vang và đồ chơi. Anh ôm ông hoàng già rất thắm thiết khiến ông bỏ qua cho anh về chuyện cô tình nhân của anh. Fédor rất yêu cô gái nhảy cao lớn, có eo lưng rộng này. Cô ta đối xử rất riết róng với anh và chỉ thích anh ở sức khỏe ghê gớm.

Người phục vụ của khách sạn đẩy vào một chiếc bàn với bảy suất ăn và đầy những hoa. Thấy Stéphane muốn ngồi, Héridzé nửa đùa nửa thật bảo anh:

-      Anh thật là người của cung trăng, nhà văn khốn khổ ơi, anh lại muốn ngồi vào bàn trước cả nữ chủ nhân. Mẹ anh là...

Ông không nói hết câu rủa độc quen mồm, xấu hổ quay ra phía cửa. Một bé gái chừng sáu tuổi đứng ở ngưỡng cửa, dáng người cao và khỏe mạnh. Đôi mắt to, ham hiểu biết và hăng hái, lướt nhìn các khách và nhìn chằm chằm vào những đồ chơi để đầy trên giường. Cô chạy đến ôm hôn Vera và Olga mà cô quen biết, rồi khẽ nghiêng mình chào vội những người khác và đến nhận lấy những đồ chơi.

-      Cô bé xinh quá, - Stéphane chân thành khen.

-      Anh biết không, cháu nhảy và hát thật tuyệt mà chẳng cần ai bày cho cả, - Héridzé vừa lẩm bẩm vừa nhìn cô bé trìu mến. - Tôi cũng phải sợ. Chính vì mẹ cháu là di-gan mà! - Khi cô bé đã xem hết một lượt các đồ chơi, ông tiếp - Nào cô bạn nhỏ Jacquot, cô chưa thấy đã đến giờ ngồi vào bàn rồi ư?

Lúc nói với cô bé, trong ngữ điệu của ông có một vẻ lễ phép và lịch sự tưởng như không sao hợp được với cái giọng gầm gào và khàn khàn của ông. Và ông già hoang dã đã trải cả cuộc đời trong chiến trận, cướp bóc, trong những cuộc hoan lạc dữ dội và trong cờ bạc, cứ mỗi sáng lại trở về dở say dở tỉnh, đã có cách dạy cho con gái mình một tư thế ngay thẳng nhất và cao quý nhất.

Có lần Héridzé đã nói với Vera:

-      Cha tôi mà còn sống có lẽ cũng không phải hổ thẹn về cháu. Cha tôi, ngày ông hấp hối, khi bà quản gia người Pháp quàng cho ông một chiếc khăn len thảm hại màu đỏ thẫm, ông đã nói những lời cuối cùng như sau: "Màu đỏ rất hợp với cô, cô Plantin ạ!".

Jacquot ngồi lên chiếc ghế được kê cao bằng mây chiếc gối và nói:

-      Ba hãy ngồi trước mặt con, giữa Olga và Vera. Còn chú ấy, con muốn chú ngồi đây, cạnh con.

Cô chỉ Stéphane. Trong suốt bữa ăn vui giản dị và đầy tình cảm, hai chú cháu chỉ trò chuyện với nhau.

Cũng ngày hôm ấy, vào lúc mười giờ đêm, khi Stéphane và Hélène cùng đến quán cà phê Yên tâm, gần đến nơi thì nghe tiếng lục lạc rung lên nhịp nhàng. Họ đi vội và chen vào được giữa đám người đông đặc đứng bên trong quán. Họ thấy một người đàn ông mặc chiếc vét-tông đã sờn, có một chân gỗ, đang vỗ một chiếc trống lục lạc. Stéphane nói:

-      A! Đó là anh chàng Cô-dắc vùng Uran. Anh ta thuộc hết các chuyện kể của xứ Turkestan.

-      Em chưa từng thấy ông ta, - Hélène nói.

-      Bởi vì anh ta thường đến muộn và mới chỉ mấy ngày nay thôi. Và những hôm ấy, anh ta cũng không mang trống.

Có tiếng kêu sốt ruột lao xao xung quanh:

-      Hãy im đi nào!

Ở đây, chỉ toàn người Cô dắc và di-gan, những tấm vai vuông, những khuôn mặt nâu dữ dội, tất cả như treo lơ lửng vào những tiếng rung lanh lảnh của chiếc nhạc cụ cổ sơ kia. Ngươi đàn ông đang vỗ mặt trống bằng những ngón tay dài và nhanh nhẹn kia gầy như một con chó hoang, nhưng thân hình ông ta đặt trên đôi háng xương xảu như đặt trên cái bệ của một bức tượng, lại chuyển động mềm mại lạ kỳ. Có thể nói tâm hồn ông đang sống cuộc sống của chiếc mặt trông âm vang giữa cái vòng lục lạc. Cái đầu ông bất động, ông có cái miệng của người Slave và đôi mắt hẹp, long lanh, bí ẩn của châu Á.

Giai điệu của mặt trống mà ông Cô-dắc chân gỗ kia vỗ lên cũng là giai điệu châu Á, nó được tạo ra để dụ dỗ các loài rắn và cho những thầy pháp nhảy múa. Vì thế mà tất cả những con người dữ dội kia nghe giai điệu ấy với một nỗi lo sợ huyền bí.

Và cũng tiếng gọi ấy – tiếng gọi của những không gian rộng lớn hơn và trơ trụi hơn so với những không gian nơi họ lớn lên – làm cho họ rùng mình khi người vỗ trống cất tiếng hát. Đó không phải là một bài hát, mà đúng hơn, là một khúc ngâm đơn điệu cao vút chỉ có hai nốt giống nhau mà đường nét và độ dài không rõ, một thứ tiếng rên rỉ sinh ra từ cát, từ cỏ cháy và từ mặt trời tàn nhẫn.

Bản thân Hélène cảm thấy xúc động trong lòng một cái gì đó đau nhói, mơ hồ và cay đắng như một ký ức từ hàng trăm năm khi nghe rung lên lời than vãn không linh hồn, không tình thương, lại mang một vẻ trong trẻo muông thú không rõ hình thù ấy.

Người cô-dắc ấy hát rất lâu. Có lẽ ông ta có thể hát tiếp suốt đêm nếu một người đàn bà bé nhỏ mặc bộ quần áo công nhân giản dị – Stéphane và Hélène đã không nhận thấy bà ta trong đám người nghe đông nghịt – không đến và rụt rè nói với ông ấy bằng tiếng Pháp:

-      Chúng mình phải ngồi xuống thôi, em không chịu được nữa.

Ông cười với bà, xoay cái mặt trống một vồng và gõ một nhịp cuối cùng bằng cái chân gỗ. Mọi người lặng lẽ tản ra, cảm thấy cái đầu dường như nằng nặng.

-      Gricha, tôi mời anh một cốc nhé. - Stéphane nói.

Ông kia nhận lời vui vẻ và nói:

-      Đây là vợ tôi, một người vợ hiền. Tên cô ấy là Elisa, cô ấy không nói tiếng Nga, cô là người Pháp chính cống.

Người đàn bà nhỏ bé vụng về chào anh và ngồi xuống cạnh Hélène. Stéphane hỏi:

-      Nhưng ai đã dạy anh hát thế?

Ông Cô-dắc bật cười:

-      Tôi cũng không biết nữa; những điệu hát ấy, chúng ở trong gió. Vả lại, cha tôi lấy mẹ tôi là người xứ Bachkir, thế đấy.

Trong khi ấy, Elisa nói chuyện rất nhỏ với Hélène, bà rất sung sướng phát hiện thấy trong cái xã hội Nga này lại có người rất hiểu tiếng mẹ đẻ của bà. Bà nói:

-      Chúng tôi biết nhau một buổi tan tầm nhà máy, khi anh ấy còn chưa bị tai nạn. Chúng tôi thuận nhau và cưới nhau. Rồi thì anh ấy mất một chân. Anh ấy rất khéo tay nên đã làm những đôi giày khiêu vũ bán cho những người đi nhảy ở đây, được khá tiền. Chỉ có điều là từ khi anh giao du với họ, anh thay đổi hẳn. Ôi, không phải chuyện chim chuột, chuyện đàn bà đâu, anh ấy rất đứng đắn. Anh ấy không uống rượu, còn chuyện yêu tôi thì các bạn gái của tôi chưa ai từng được như tôi. Và chân thành, và chung thủy. Nhưng anh ấy buồn. Nhiều lúc, đang làm việc, anh ngừng lại và nhìn đi đâu, tôi không biết vào đâu nữa, cứ như trước mặt anh không có gì nữa, chẳng có tôi mà cũng chẳng có ai. Từ bấy giờ, anh ấy đến chỗ này. Anh ấy thích lắm, nhưng với tôi, tất cả những người đàn ông với những con dao nhọn và những băng đạn của họ làm tôi sợ.

Hélène vẻ nghĩ ngợi nói:

-      Vâng, anh chị cần có một căn nhà nhỏ có trần thấp, có cửa nả chắc chắn và nhìn ra một cái sân, thế thì tốt.

-      Nhưng, ở chỗ chúng tôi rất thích, - bà vợ ông Cô-dắc mau mắn đáp, - nhà cũng gọn ghẽ lắm, tôi đoan chắc như vậy.

-      Một căn nhà nhìn ra một cái sân thì hay lắm, - Hélène vừa nhắc lại vừa nhìn đôi mắt ti hí của người đàn ông vỗ trống mà Stéphane đang khao khát hỏi chuyện về những tay phù thủy Bachkir.

Rồi chính Hélène cũng bị hút vào câu chuyện cho đến lúc một người đàn ông đến ngồi cạnh cô. Đó là bác sĩ kiêm lái xe Chouvaloff, người quen cũ của cô. Thấy Chouvaloff mặc bộ quần áo đẹp nhất bên trong chiếc áo khoác đầy dầu mỡ, cô nhẹ nhàng hỏi:

-      Sao hôm nay bác đẹp thế, bác Maxime... Có việc gì long trọng vậy?

-      Một chuyện khá lạ lùng. Cô hãy tưởng tượng xem sáng hôm kia tôi chở một người khách vừa từ cửa hàng Palermo ra, cách đây vài bước thôi, mà tôi cứ ngờ ngợ là đã gặp người ấy ở đâu rồi. Lúc ấy, giữa ban ngày, cho nên lúc người ấy trả tiền, chúng tôi đã nhận ra nhau. Đó là một nhà phẫu thuật Pháp khá nổi tiếng đã ở Nga trong thời kỳ chiến tranh mà tôi đã chở trong những chiếc xe cứu thương của mặt trận. Chiều nay, tôi đã ăn cơm ở nhà ông ấy. Toàn là bạn đồng nghiệp cả. Tôi rất sung sướng được nói chuyện y học cả buổi.

Ông nghĩ một lúc như để điểm lại rõ ràng những cảm tưởng của mình.

-      Nhưng cũng thật kỳ, - ông tiếp, - ở quán rượu này, tôi thấy dễ chịu hơn ở chỗ ấy, và khi tôi vừa cho chiếc taxi cũ kỹ lăn bánh, tôi cất tiếng hát... Tôi sẽ nói với cô...

Chouvaloff chợt im lặng và nắm bàn tay Hélène.

-      Trông kìa, cô trông kìa... tôi không nhầm đâu.

Ông chỉ cho cô một bóng người khốn khổ bước đi không vững, đi ra từ góc phố Pigal và ôm một gói báo.

Hélène giật mình run lẩy bẩy.

-      Bố của Vassia! - Cô thốt lên.

-      Ông ấy đã đi khỏi nhà trọ cách đây gần hai tháng, - Chouvaloff nói. - Những thời gian sau này, ông ấy ở lì trên gác không xuống, nhưng đôi lúc người ta nghe thấy ông ấy khóc váng cả nhà. Tôi nghĩ ông ấy uống nhiều rượu lắm.

Hai người vào quán cà phê. Chouvaloff nói nhỏ với Hélène:

-      Đừng gọi, cầu trời phù hộ cho ông ấy.

Ông Alexeï Dmitritch không đeo cổ cồn. Chiếc áo sơ mi tàu tàu để lộ cái cổ chằng chịt những mạch máu xam xám. Hai con mắt rỉ nước. Ông đến bên quầy, gọi một cốc vại vang đỏ, nhưng bàn tay run run không cầm nổi cái cốc.

Rồi ông đi một vòng trong quán mời mọi người mua những tờ báo tiếng Nga của ông. Đó là số báo ngày hôm trước. Ông xin lỗi khách với một vẻ rất trẻ thơ cứ như là cả đời ông bây giờ chỉ còn lại cái tính chu đáo của nhà báo đó mà thôi.

Ông đi qua trước mặt Chouvaloff và Hélène mà không nhận ra hai người. Hélène nhìn theo ông như bị thôi miên, mãi cho đến khi ồng đi khuất. Chính cô đã gây ra chuyện ấy. Và để đạt được cái gì? Cô đưa mắt về phía Stéphane. Anh đang nghĩ về nơi xa xôi ngàn dặm nào đó anh nghe kể về những phép thuật của những phù thủy Bachkir.

-      "Ấy thế mà - cô nghĩ thầm với một niềm tin chắc chắn khiến cô phát hoảng - nếu phải bắt đầu làm lại, mình vẫn không làm khác trước".

Đến lượt Fédor tới cùng với cô nhân tình Tây Ban Nha:

-      Sống vào tháng này thật thích - anh vừa nói vừa vươn các cơ bắp dữ tợn của anh. - Đúng là cái nóng của xứ Kavkaz.

Hélène nhìn anh mà thèm. Chắc chắn anh ta đã khổ sở trong những thời gian đầu của cuộc sống mới của anh, nhưng bây giờ anh đã hoàn toàn thích nghi. Anh nhảy múa, anh uống rượu, anh làm tình, anh nổi tiếng là khỏe ở Pigal, anh sống không khúm núm, không vụ lợi, bộ quần áo của anh chỉ thế là đủ – bao nhiêu thế hệ người của xứ sở anh đã mặc nó; những đêm ấm nóng như da thịt người tình của anh, anh còn cần gì hơn nữa.

Bỗng chốc Fédor nói:

-      Này, đây là lần đầu tiên, tôi thấy ông hoàng già ở với cô con gái bé của ông vào giờ này.

Thật vậy, Héridzé đang đi về phía sân thượng của quán Yên tâm, tay dắt Jacquot. Thấy Stéphane, ông kêu lên:

-      Cậu đáng để tôi đập vỡ đầu ra, anh chàng phù phép khốn kiếp kia. Cậu làm tôi không ru được con bé ngủ chiều nay. Nó bảo bữa sáng cậu đã kể cho nó nghe một câu chuyện dở dang làm nó không ngủ được vì chưa biết đoạn kết. Hôm nay là ngày hội của nó, tôi phải chiều nó. Thôi nào, cái kho chuyện thần kỳ, hãy kể đi, đừng lề mề nữa, tôi không tính dòng trả tiền cho cậu đâu.

Stéphane đặt bé gái Jacquot lên hai đầu gối mình rồi khe khẽ kể. Xung quanh hai chú cháu cuộc chuyện trò lại bắt đầu, hòa nhịp với tiếng ồn ào của xe cộ và người qua lại đầy ắp cả phố Pigal. Bỗng chốc người ta nghe tiếng cô bé và nhà văn cãi nhau rất hăng.

-      Thằng bé chăn cừu đã đến cánh rừng của người đàn ông khỏe nhất trên đời, - Stéphane nói.

-      Khỏe hơn cả ba cháu ư? - Jacquot hỏi.

-      Trăm lần, nghìn lần hơn.

-      Không thể được, - Jacquot kêu lên, - sao chú lại nói dối?

Tất cả những người Nga đều cười ồ lên.

-      Cháu bé nói gì thế? - Cô tình nhân của Fédor hỏi anh.

Fédor dịch cho cô nghe. Thế là người đàn bà Tây Ban Nha vốn đã ghét Héridzé, hỏi:

-      Anh cũng nghĩ như Jacquot ư?

-      Không phải chuyện ấy, - Fédor vừa nói vừa nhún vai. - Điều rất đẹp là niềm tin của cô bé đối với cha mình.

-      Em có thể tin vào anh như vậy không? - Cô gái nhảy dịu dàng hỏi Fédor.

Héridzé đã nghe rõ câu chuyện của hai người và đôi lông mày của ông vừa đốm bạc vừa xoắn lại như những sợi lông của chiếc mũ da thú của ông, nhíu lại.

-      Đưa bàn tay cậu đây. - Ông chợt bảo Fédor. - Để xem ai trong hai chúng ta khuỵu cổ tay trước.

Fédor ngần ngừ. Anh quá yêu mến và kính trọng ông già nên không muốn chơi trò thi tài ấy. Nhưng con mắt của cô tình nhân cứ dán vào anh.

-      Vậy thì nào, thưa Điện hạ, - anh nói khẽ.

Đến lượt ông, Héridzé cũng chần chừ một giây. Trong giọng nói của Fédor, đặc biệt có trộn lẫn cả lòng trìu mến lẫn lời cảnh cáo. Nhưng con mắt của ông già dầy dạn mạo hiểm gặp cái nhìn của cô gái nhỏ chăm chú và nghiêm túc lạ lùng.

-      Thế nào, cậu còn đợi Thánh thần ư? - Ông già kêu to với Fédor. Fédor thở dài nắm lấy bàn tay Héridzé. Chạm vào tay nhau, cả hai đều cảm thấy người nọ xứng đáng với người kia, và một lúc lâu cả hai cánh tay không hề nghiêng chếch một ly.

Một lát sau, Fédor biết mình sẽ thắng. Anh không hiểu từ đầu mà anh có niềm tin như vậy, nhưng nó đang ở trong tất cả đường gân mạch máu của anh. Cùng một lúc, anh thoáng thấy hiện lên, rõ và rất nhanh một lời cầu khẩn vô thức trên gương mặt của ông hoàng già. Và một niềm thương lớn lao bóp chặt trái tim anh. Anh biết rằng suốt cuộc đời dài của ông, con người phiêu lưu mà ông từng tôn vinh vì nòi giống của ông, vì tuổi tác và lòng dũng cảm ghê gớm của ông, con người ấy chưa từng biết thế nào là thất bại trong cuộc chiến tay đôi. Vậy mà anh sắp đem đến cho ông một vết nhục, anh, một thằng trai chưa bằng nửa số tuổi của ông?

Fédor khẽ quay đầu về phía cô tình nhân, nhưng cô ta mỉm cười nhạt nhẽo và anh hiểu rằng cô ta đang khinh bỉ thấy anh quá chậm chạp trong cuộc đấu. Anh nhắm mắt lại và như một tên đao phủ hành hình, anh đè ngửa bàn tay Héridzé xuống.

Hai má ông già đỏ sậm lại. Ông nói trầm trầm:

-      Trong cổ tay này vẫn cồn hai viên đạn.

Rồi, không dám nhìn con gái mình, ông kêu:

-      Ta muốn phục thù. Lại đây ta sẽ vật ngã ngươi xuống đất.

Ông đẩy chiếc bàn ra một bên và đứng giữa quán cà phê.

-      Thưa Điện hạ, người chẳng có lý do gì để làm thế. Đây, đâu phải chỗ, - Fédor nói.

-      Ngươi sợ đánh vật ư? Hỡi chiếc giày rách Tây Ban Nha, - Héridzé cười khẩy.

Tức thì Fédor đã áp sát vào ông.

Cả hai quấn lấy nhau giữa vòng người chen chật, háo hức mà yên lặng. Sức khỏe của hai người đã khét tiếng ở Pigal.

Với một chiếc áo dài tía và một chiếc áo dài đen, hai người vận động rất nhanh và quấn vào nhau đến mức người xem chỉ có thể phân biệt hai màu áo. Héridzé cao hơn Fédor nửa cái đầu, ông to vai hơn, nặng cân hơn và khéo léo hơn, nhưng Achkeliani, ngoài tuổi trẻ lại hơn ông ở chỗ trong người anh như có một con quỷ. Con quỷ ấy có mặt mỗi khi anh cưỡi ngựa hoặc nhảy Lesghinka và bây giờ lại là nó. Cứ như có một Fédor thứ hai nâng bổng anh lên mà anh không biết và không kiềm chế được. Khi anh cảm thấy sức mạnh của kẻ đồng lõa ấy đang ủng hộ anh, anh cong người trên hai gót chân, vòng hai tay quanh thắt lưng Héridzé và vừa bốc ông lên vừa rên rỉ.

Ông Cô-dắc chân gỗ thấy thế rướn lên như một người lên đồng và cái mặt trống lục lạc rung lên giữa những ngón tay ông một nhịp điệu man rợ. Nhưng cao vút lên trên cả những tiếng hát Bachkir là tiếng thét vang thất vọng, tiếng kêu ngơ ngác không hiểu gì của Jacquot.

-      Ba ơi, đánh chết nó đi! Ba ơi, đánh chết nó đi.

Thế là Héridzé tóm lấy yết hầu Fédor và bóp chặt. Ông có bộ mặt sát nhân kinh khủng đến mức ông Cô-dắc què bước cái chân gỗ lên, rú lên bảo Fédor:

-      Anh có con dao nhọn kia mà, đồ ngu!

Ông ta chưa nói hết câu, tiếng ồn ào đã vang khắp quán cà phê. Bản năng mù quáng vô trách nhiệm đã khiến Fédor làm theo lời khuyên. Lưỡi dao nhọn đã rút ra khỏi thắt lưng và cắm ngập vai Héridzé.

Cú sốc bạo liệt đã tách rời hai người ra. Vài giầy ưôi qua, Fédor sững sờ nhìn lưỡi dao đẫm máu, không ai dám cựa quậy.

Héridzé khẽ lảo đảo, đầu tựa vào một cái bàn và huơ tay ngăn không cho ai giúp:

-      Tôi thật đáng đời - ông nói, như nói với mình. - Cũng may, thằng nhãi ranh không biết cách đâm.

Ông đứng thẳng người, nhăn mặt và muốn cởi khuy cổ áo dài, nhưng cánh tay phải của ông cựa mãi không được. Ông kêu:

-      Hộ tôi một tí nào, lũ gà nhúng nước!

Người ta cởi áo, ông ở trần không có áo lót, ngực vá đầy sẹo dẹt và rắn trên những chiếc xương to.

-      Mau lên! Nhét cái khăn vào vết thương, - ông quát. - Đừng sợ, cứ ấn mạnh vào... Được rồi!

Rồi bỗng chốc nổi giận, ông bảo Fédor:

-      Mày vừa ngu vừa vụng. Cút đi! Muốn vào tù hay sao? Hoàng tử Kavkaz!

Fédor rùng mình, đánh rơi con dao, chạy lao ra cửa.

Không kịp nữa rồi, bốn, năm người cảnh sát chạy đến, những tiếng còi làm mọi người xúm xít lại.

-      Họ đông quá, - Héridzé vừa nói vừa ngồi xuống. - Tôi muốn xem sao. Thằng trai ấy cùng dòng máu với tôi.

Fédor đã bị dồn vào chân tường và chưa bao giờ những người quen anh thấy anh đẹp thế. Thu mình lại trong bộ quần áo đỏ, thân hình anh căng lên làm những đường nét nổi lên như chạm khắc, anh như con thú hoang vừa từ rừng ra. Bất chợt, anh nhảy chồm vào giữa tốp người mặc đồng phục đang tiến về phía anh. Hai nắm tay, đầu anh, đầu gối, mọi thứ anh đều có thể dùng làm vũ khí. Ba lần, những thân người đổ xuống, ba lần, anh thoát khỏi đám người bám vào anh.

-      Thằng đểu, thằng đểu, tại sao mày đâm thủng vai tao, - Héridzé gầm lên. - Nếu không, với hai đứa chúng mình, thoát ra dễ như chơi.

Cuối cùng, Fédor gục xuống. Trong khi người ta mang những viên cảnh sát bị thương đi thì họ còng hai tay anh lại, anh gồng hai cánh tay lên và Héridzé thấy ánh lên một tia đắc thắng trong đôi mắt long lanh của anh.

Ông già mạo hiểm, quá thành thạo với các cuộc vượt ngục và chiến đấu, muốn tránh cho Fédor phải cố gắng quá sức mà không lợi lúc này, quay về phía Fédor nhưng lại kêu to với Chouvaloff, mà ồng chắc là chỉ những người Nga mới hiểu được:

-      Maxime ơi, mở máy và cho cái xe của anh đỗ sang bên kia đường, ở đấy vắng người hơn, đi.

Fédor bỏ thõng hai tay xuống và đi ra không chống cự, theo sau có một lũ tò mò. Mấy viên cảnh sát chỉ giữ anh hờ hờ, yên chí là anh bất lực rồi. Anh bước đi, càng chậm càng hay, một quãng độ năm mươi mét. Thế rồi anh lấy hết sức lực trong một động tác mạnh và gọn, dang hai cánh tay ra, sợi dây xích đứt toang, mấy viên cảnh sát bị hai nắm tay trong còng sắt quật vào ngã lăn xuống đất, Fédor hú lên tiếng hú kiểu djiguite rồi nhảy lên chiếc taxi của Chouvaloff. Chiếc xe lao đi biến mất trong các phố tối om.

Trong lúc ấy, Héridzé vuốt mái tóc Jacquot và nói:

-      Thế đấy, câu chuyện của chú nhà văn đeo kính của con đã gây ra lôi thôi thế đấy.

VIII

Ngày hôm sau, Chouvaloff bị bắt. Nhưng ông thanh minh rằng ông buộc phải làm thế vì bị dọa giết chết, và vì trong tiểu sử, ông chưa hề phạm một lỗi nào, hơn nữa một nhà phẫu thuật lớn của Pháp lại bảo lãnh cho ông, nên ông chỉ bị thu bằng lái xe. Sau đấy, ông biến mất khỏi Pigal.

Còn về Fédor, vài tuần sau đó, người ta được tin anh đã sang châu Phi và sung vào một đại đội lính lê dương. Người ta chỉ còn nhớ về anh như một giai thoại của một con người đẹp trai và có sức mạnh phi thường.

Tháng chín đã đến.

Hélène và Stéphane vẫn sống một cuộc sống tẻ nhạt và thận trọng. Vụ đánh nhau ở quán Yên Tâm càng làm hai người nhích lại gần nhau, bởi vì người nọ ngấm ngầm tìm ở người kia một nơi trú ẩn chống lại những thế lực huyền bí và man rợ mà họ cảm thấy mình bị đe dọa. Hélène dịu dàng, bình tĩnh và hạnh phúc, chỉ sống cho Stéphane.

Một ngày cuối tháng, Stéphane theo lệ thường mua của ông Alexeï Dmitritch một tờ báo, ông này chiều nào cũng giáp mặt người con gái mà con trai ông đã yêu, nhưng ông không hề nhận ra. Mở tờ báo Stéphane có cảm giác như hơi chóng mặt. Một bản thông báo in chữ rất đậm báo tin cuốn sách mới đây của anh đã được xuất bản.

"Sao, đã bấy nhiêu ngày rồi ư?", anh ngạc nhiên nghĩ thầm. Chẳng có gì giúp anh đo thời gian tốt nhất bằng quá trình biến một bản thảo thành ra ấn phẩm. Đối với anh, khoảng thời gian ấy như cả một cuộc đời.

Anh sốt ruột nghĩ về cuốn sách cả đêm. Bộ mặt của nó sẽ ra sao? Đây là lần đầu tiên trong đời, anh không chữa các bản in thử. Tên các nhân vật có được giữ nguyên không? Và những từ hiếm, từ khó, những từ có hiệu lực nhất – những "nhỡn tự"?

Sáng hôm sau, còn rất sớm, anh bảo Hélène:

-      Chắc chắn là nhà xuất bản đã gửi những tập sách về nhà anh. Anh phải về xem chúng ra sao.

Cô giật mình hơi lo. Cô chưa bao giờ rời khỏi anh, suốt cả ngày, cả ban đêm, bao giờ cô cũng có anh bên cạnh, trong một quán cà phê nào đó ở Pigal.

Cô rụt rè hỏi:

-      Anh không muốn em đi cùng ư?

-      Không, không, anh cần phải đi một mình.

Cô lại thấy trên gương mặt anh cái vẻ cau có và tàn nhẫn mà cô chỉ thấy có một lần và nó đã làm bùng lên cơn giận đầu tiên. Nhưng bây giờ cô rất thuần phục, cô sợ hãi đến mức cúi đầu và chỉ van nài anh:

-      Về nhanh nhé, Stéphane thân yêu của em, thiếu anh, em không sống được.

-      Tất nhiên rồi, tất nhiên em ạ. Anh sẽ đi rất nhanh. Anh chỉ muốn khoe em cuốn sách của anh.

Lời trấn an của anh làm cô rất vui. Cô đoán là chỉ có điều mong muốn ấy mới có thể làm cho Stéphane quay về với cô. Tuy vậy cô vẫn mặc áo ngủ đứng một lúc lâu ở ngưỡng cửa buồng để nghe tiếng chân người tình.

Stéphane vừa về đến căn nhà tồi tàn của anh thì bà Couvrard trông thấy và reo lên:

-      Ái chà! Ai thích nói gì thì cứ nói, nhưng mà đây đúng là thật rồi. Ông ở đâu ra thế kia, đầu tóc thì như chui từ đất. May sao ông về đúng hạn bởi vì cái bà cho thuê nhà đã bắt đầu lộn tiết lên rồi. Tôi thật muốn chết.

-      Bà Couvrard, bà Couvrard, tôi rất vui được thấy lại bà. Tôi xin lỗi, đáng lẽ tôi phải viết thư cho bà từ Pigal.

-      Từ đâu kia?

- Không, tôi sẽ nói với bà sau. Chắc chắn bà có gì cho tôi chứ? À, cái gói kia, đúng, đúng, từ Berlin. Cái ấy, đấy cái ấy. Ôi, tôi đánh mất chìa khóa rồi, bà cho tôi mượn chìa khóa của bà, mau. Đúng, đúng, chốc nữa tôi sẽ nói chuyện với bà.

Anh leo lên gác nhanh nhẹn như một chàng trai, vừa đi vừa cởi sợi dây gói sách xước cả móng tay, nhưng đến cửa phòng làm việc, anh dừng lại, cảm thấy nôn nao.

Có tiếng gì rung rung kỳ lạ chào đón anh, một cái gì đó không sờ thấy, nhưng hơi nằng nặng, như một giọng nói vừa sống vừa chết. Anh ngửng lên nhìn, thì ra đó là những vị thần bí hiểm giữ nhà cho anh đang than vãn vì bị cô đơn quá lâu, những hồn ma run rẩy trên sợi dây sống động căng dọc căn phòng, đồng tiền vàng, bộ xương cá, mảnh đạn hình con chuột chù mà Irtych đã mang về cho anh.

Stéphane thở dài thườn thượt. Lại sắp phải rời bỏ nơi trú ẩn này, để trở lại nơi xa kia, nơi những dốc phố nối nhau, ồn ào, trở lại với cái thế giới bị ngăn cách bởi thành phố Paris rộng mênh mông, như một cái hang đầy ánh sáng trong đó đung đưa những bông hoa to mù lòa? Tuy nhiên, không có phút giây nào mà anh không nghĩ trở lại với Hélène. Cô ấy đang ở trong phòng chờ anh, và anh phải báo tin cho Irtych biết về cô ấy.

Stéphane bắt đầu lật giở cuốn sách của anh và anh cảm thấy nó hoàn toàn mới lạ. Đã một giờ, anh vẫn chưa đọc xong. Bà Couvrard mang giăm bông, phó mát và hoa quả đến. Anh giữ bà lại để bói bài. Rồi anh ăn với một niềm thích thú chưa từng có từ lâu. Tất cả mọi thứ trong căn phòng này đều có mùi vị rất thích.

Anh lại bắt đầu đọc. Đọc xong, anh lờ mờ nhớ ra rằng anh phải đi một cuộc đi dài và vất vả. "Đúng rồi, đúng rồi, đi đến cửa Orléans, đổi tàu ở Barbès, rồi xuống ở Pigal", anh chăm chú nhắc lại lời dặn của nhân viên métro.

Anh xuống thang, trả lại chìa khóa cho bà gác nhà. Bà hỏi bao giờ anh về, anh buồn bã trả lời:

- Tôi cũng không biết nữa, bà Couvrard ạ, tôi đoan chắc với bà là chuyện ấy không tùy thuộc ở tôi.

Bên ngoài, buổi hoàng hôn chầm chậm của mùa thu lúc ấy mới bắt đầu phô vẻ kiều diễm của nó. "Mình còn có thì giờ," Stéphane nghĩ, anh thấy trời còn sáng và ngạc nhiên thấy một ngày ở đây sao dài thế, còn ở Pigal thì sao ngắn thế. Và anh đến công viên Montsouris.

Khu công viên của người nghèo này lúc này hầu như vắng ngắt, nhưng Stéphane rất thích được tĩnh lặng một mình. Anh sẽ nói gì với Émile và lũ trẻ nếu chúng đòi anh kể chuyện? Những câu chuyện mà anh mang về từ khu phố chơi đêm kia không thể dành cho những gương mặt trẻ thơ sớm cần lao của chúng. Anh cúi đầu bước đi, qua những lối đi, không gặp gì cản trở, bỗng chốc anh nghe có người nói tiếng Nga.

Trên một chiếc ghế dài, một người đàn ông cao tuổi và một thiếu phụ đang ngồi. Ông ta có một vầng trán nghĩ ngợi và một mái tóc dài quăn đẹp. Người thiếu phụ, nhìn nghiêng thấy khuôn mặt dài và có những nét mệt mỏi bơ phờ. Stéphane đến ngồi cạnh họ. Họ nhìn anh vẻ thản nhiên, rồi tin chắc là giữ kín được câu chuyện riêng vì nói bằng tiếng nước ngoài, họ cứ thế tiếp tục.

Ông già là một nhà quý tộc, còn thiếu phụ thuộc tầng lớp tư sản trí thức. Ông già làm việc dịch những bức điện tiếng Anh ở một ngân hàng, còn thiếu phụ thì dạy đàn dương cầm.

-      Tôi không chịu nổi nữa. Trong một ngày phải chạy từ Ternes đến Bastille, rồi từ Bastille đến Neuilly rồi về nhà ở Sceaux. Nếu ở chỗ nào, người ta cũng còn cho uống trà thì có lẽ cũng còn đỡ.

-      Thế trong lúc ấy thì cháu Aliocha ra sao? - Ông già hỏi.

Gương mặt kiệt sức của thiếu phụ chợt rạng rỡ lên.

-      Cháu được bán trú ở Lakanal, cháu học lớp chín và cháu khỏe.

-      Đó là cơ may cho bọn trẻ, cho chúng ta. Chúng thích nghi dễ dàng thế. Còn chúng ta thì khó mất gốc hơn chúng. Thằng cháu nội của tôi cũng học tốt. Nó rất xứng đáng được tôi cho mỗi tháng hai mươi phrăng.

-      Trời! Hai mươi phrăng! - Người thiếu phụ vừa nói vừa chắp hai bàn tay lại như ao ước. Bao nhiêu là tiền!

Tiếng còi tàu ngoại ô rít lớn khiến người đàn bà chạy về phía ga. Ông già cũng chạy theo.

Stéphane còn nán lại một lúc trên chiếc ghế. Anh không nghĩ ngợi gì cả, nhưng khi anh đứng lên để trở về nhà thì trên đỉnh một ngọn đồi cao với hai bên sườn sáng rực, có một bóng người đang gọi anh. Nhưng cái bóng ấy chẳng làm gì được.

***

Cũng vào lúc ấy, Hélène mở cửa buồng, ngó nhìn vào cầu thang tối om – cả ngày hôm nay, cô đã bao lần làm như thế. Những bậc thang cọt kẹt dưới chân người. Cô thừa biết rằng đó không phải là bước chân hơi lệt sệt và mềm của Stéphane, nhưng cô vẫn chờ, trái tim ngưng lại với một hy vọng ngoan cố, mù quáng rằng độ chính là anh trở về.

Nhưng những bước chân dừng lại ở tầng dưới. Hélène nghe tiếng nói lười biếng của một người đàn bà:

- Vào đi, nhưng đừng mở cửa sổ, tôi còn say quá chưa thể chịu được ánh sáng ban ngày.

Hélène quay lại giường. Từ khi Stéphane đi vắng, cô chỉ rời giường khi nghe có người dừng ở chiếu nghỉ cầu thang. Cô cầm lấy tờ báo Nga mà Stéphane để lại và đọc đến trăm lần bản thông báo:

"Vừa xuất bản: Ba đứa trẻ nhỏ của Stéphane Morski, nhà xuất bản Griabine. Có bán tại khắp các hiệu sách Nga ở Paris."

Nhưng trong đầu cô, Hélène không thể nào hình dung được người tình của mình lại chính là tác giả cuốn sách mà người ta đưa tin trên mặt báo này. Ông tác giả này, một người quen biết, nổi tiếng, có thể nói là một nhân vật quan trọng, sao chẳng có chút gì giống với Stéphane với đôi mắt xa vắng, với những cử chỉ vụng về của anh? Nhưng anh ấy làm gì vậy? Kìa bóng tối đã ngập đầy phố nhỏ.

Hélène không muốn nghĩ đến nỗi lo chính của cô, nó đã xâm chiếm lấy cô từ khi cô thấy Stéphane bước ra khỏi căn buồng. Không thể, không thể chấp nhận được nỗi lo ấy, hoặc là lập tức lao mình xuống hè phố, mắt nhắm lại, cồn hơn.

Hélène lại cầm lấy tờ báo. Nhưng cô đã bao lần cầu cứu nó đến nỗi cô như thuộc lòng từng chữ những bài báo và những bức điện đăng ở đó.

Cô bắt đầu đọc những tin vặt. Như mọi lần, đầu trang báo, bao giờ cũng là những tiếng gọi thất vọng:

“Alexandre Serguievitch Martinoff cầu xin ông bà nào biết tin tức gì về vợ tôi là Catherine Andreevna mà tôi đã để lại ở Rostov tháng 6 năm 1920, hãy viết thư về cho tòa báo.”

"Tôi có hai con là Paul và Marie, tôi xa các cháu từ tháng 5-1919, nay các cháu đã 10 tuổi và 8 tuổi; các ông bà di cư nào đã từng sống những năm ấy và những năm sau ở Kiev xin làm ơn cho tôi biết tin tức về các cháu nếu có - Anna Ivanovna Ribitnina."

Nửa cột báo như vậy. Những tiếng kêu đau đớn và lo sợ đến từ Bucarest, Belgrade, Madrid, Luân Đôn, cả từ Tunisie, Ấn Độ, in bằng cỡ chữ nhỏ cho rẻ tiền nhất, chúng lướt qua dưới mắt Hélène. Ngày nào cũng vậy, cô đã đọc những dòng tin ấy quá nhiều, nên đã quen với những tín hiệu trao đổi qua thế giới bao la giữa những con người bị ly tán khắp nơi ấy, mà ngày thường cô cũng thản nhiên bỏ qua. Nhưng chiều hôm nay, những dòng tin vặt ấy đã làm cô bàng hoàng.

"Nếu anh ấy không trở lại, cô chợt hoảng hốt nghĩ thầm, mình cũng sẽ như tất cả những con người ấy, mình cũng không biết cả địa chỉ của anh ấy nữa."

Cô nhảy ra khỏi giường. Bây giờ cô không thể chờ đợi hơn nữa. Nỗi lo âu bám riết lấy cô. Cô phải đi ra, phải đi cho khuây khỏa. Người ta gặp cô ở tất cả các quán cà phê, các nhà hàng, nơi tụ tập những người Nga ở Pigal. Cô đi từ quán này sang quán khác, như bị săn đuổi, nhưng cất tiếng cười vang. Bất chợt, cô lại lao về khách sạn của mình, hỏi xem có ai thấy Stéphane không và mỗi lần được trả lời không lại quay lại chiếc bàn cũ của mình để rồi lại chuyển sang bàn khác. Cứ thế cho đến lúc đến giờ làm việc.

Suốt đêm, cơn khủng hoảng ấy cứ bám lấy cô. Cô vừa hát xong một bản romance đã chạy sang quán cà phê Yên tâm, không hỏi ai, đưa mắt tìm ở sân thượng và bên trong quán.

Rạng sáng, Hélène không về nhà ngay như cô vẫn làm đều từ ngày rời khỏi Samovar. Cô rất sợ cái phòng của mình, cái buồng đáng ghê tởm mà mới hôm qua cô còn cảm thấy ấm áp thế, thân thương thế.

Thế rồi những người di-gan đến, cô uống rượu với họ. Vera phải đưa cô đi chỗ khác bởi vì cô nức nở điên cuồng, gục xuống bàn và kêu:

- Hãy bảo tôi là anh ấy sắp về! Anh ấy sắp về.

Từ hôm ấy, Hélène mê sảng. Không thể nói khác về cách sống ấy của cô. Cô say triền miên không ngớt. Ngay trong giấc ngủ, những dấu vết ấy cũng hiện lên. Vừa thức giác, cô đã vươn cánh tay với chai Vodka để ở đầu giường. Chỉ có cách ấy, cô mới tìm lại được những đêm hoảng loạn. Chừng nào người ta không khiêng cô bất tỉnh lên phòng cô, cô vẫn cứ uống, cứ cười đến lúc nổi cơn co giật, cứ khóc cho đến lúc nghẹn ngào, cứ hát và nguyền rủa, và hối hận, rồi lại nguyền rủa, hát và uống nữa.

Không có gì có thể ngăn cô lại trong cơn lốc điên rồ, bất kể là những lời van vỉ của Vera, hay là những phản ứng dè dặt của người chủ quán Cá Tầm, ngay cả đến thái độ khinh bỉ gần như ghê tởm của những người ở khách sạn của cô. Cô chỉ nghĩ cách làm sao có rượu. Muốn vậy, phải có tiền, mà tiền của cô đã cạn rất nhanh, kể cả các món tiền cô xin ứng trước. Cô vay Vera, cô bán váy áo, chỉ còn bộ đồ di-gan để mặc. Những món tiền xoay sở ấy chỉ đủ cho một vài tối.

Thế là cô tìm những người khách đến nhà hàng. Cô để họ vuốt ve, ôm ấp đổi lấy một chai rượu. Vừa được rượu một cái, cô lập tức kêu lên, hét lên, văng ra những câu chửi tục tằn.

Chẳng bao lâu, cô bị đuổi ra khỏi nhà hàng Cá Tầm. Nhờ sắc đẹp vẫn còn giữ lại được, nhờ giọng hát ngày càng đau đớn, ngày càng xé ruột, nhất là nhờ cái tài mời khách uống, cô vẫn dễ dàng kiếm được một hợp đồng làm việc tại một nhà hàng đêm khác. Cô chỉ ở đó được một thời gian vì đã bập vào một anh chàng có khuôn mặt giống Stéphane.

Lần này, cô để mấy ngày đi tìm việc. Cô lại đến quán Yên Tâm vì ở đây cô còn được mến mộ ít nhiều. Thế là ở đây, cô gặp lại Chouvaloff.

-      A, chà, ông Maxime, Pigal vẫn không tha ông, - cô kêu lên, - nhưng ông còn việc gì làm ở đây đâu, ông tài xế không có taxi?

Cô cũng chẳng buồn nghe ông đáp ra sao và hỏi tiếp:

-      Ông có thể mời tôi uống không?

-      Nếu cô muốn thật thì tôi mời.

-      Nếu tôi muốn ư? Ông thật lễ phép mà cũng thật ngu xuẩn. Nhưng ông giàu quá nhỉ, ông có bao nhiêu giấy bạc (cô hạ giọng) ông tiêu bạc giả hay sao? Không? Hả? Tôi biết một người sống bằng cách ấy đấy! Hắn không hề đáng ghét. Trông kìa, cái tay chơi bài trong xó kia kìa! Có lẽ tôi sẽ đến với hắn. Ở một mình chán lắm rồi. Cho tôi một cốc nữa.

Hélène gặp lại Chouvaloff ngày hôm sau và những buổi chiều sau nữa ở quán Yên Tâm. Cô hơi ngờ ngợ không hiểu ông chăm đến đây để làm gì, bởi vì hình như ông chỉ đến đây để nói chuyện với cô, mà không uống, rồi lại đi sau một hay hai giờ chuyện trò. Nhưng cô cũng không hỏi ông. Vì cớ gì mà ông đến đây thì có quan trọng gì bởi vì ông đảm bảo cho cô có rượu uống thế là đủ rồi.

Một buổi chiều, Chouvaloff hỏi cô:

-      Vẫn không tin tức gì về Stéphane sao?

Hélène đang khe khẽ hát ngừng lại. Giữa hai người, từ trước đến nay, chưa ai đọc đến cái tên ấy.

-      Ông biết chuyện gì sao? - Cô vừa lẩm bẩm vừa nắm lấy hai cổ tay ông.

-      Không, không, tôi cũng như cô thôi. Tôi không quen cậu ấy trước khi cậu ấy đến đây. Nhưng tôi đã gặp Irtych khi cậu ấy ở Paris một vài tuần. Và nếu cô muốn gặp cậu ấy...

-      A! A! Tôi hiểu rồi. - Hélène chậm rãi nói. - Không, không, ông Maxime thân yêu, bây giờ tôi không cần cả anh ta, cả ông.

Đột nhiên, cô nổi giận run lên và kêu:

-      Cút đi, không thì tôi đập cái cốc này lên đầu ông, đồ mật thám, ông cũng là đồ mật thám.

Ít lâu sau đó, cô lại hát cho một nhà hàng Nga khác. Tối đầu tiên, cô được mời đến bàn của một người lai da đen nói tiếng Pháp có chen một vài tiếng lóng Mỹ. Khi Hélène đến ngồi cạnh thì người ấy đã say rồi. Sáng ra, trước mặt họ đã có một chục cái chai không. Đến lúc phải trả tiền, người ấy rút ví ra, ngơ ngác xem ví rồi làu bàu:

-      Người ta ăn cắp tiền của tôi rồi! Lúc đến đây, tôi có năm nghìn phrăng kia. Chỉ có cô này.

Hélène đầu ngất ngư cười và nhìn ngón tay màu nâu của hắn như một con sâu ngọ nguậy trước mắt cô. Trong khi đó, người kia cứ nhất quyết nhắc đi nhắc lại:

-      Hãy khám cô ấy! Hãy khám cô ấy!

Rồi không nghe lời phản đối của các nhân viên nhà hàng, và thấy mọi người không ai đụng đến cô, hắn chạy ra phố, gọi một viên cảnh sát.

Người chủ nhà hàng đến gần cô, bảo:

-      Cô phải đến đồn cảnh sát thôi, nhưng đừng sợ vì cô chẳng làm gì nên tội.

Hélène, vẫn chưa hiểu người ta định làm gì mình, ngoan ngoãn đi vào phòng thay quần áo. Thấy một người cảnh sát đứng chờ, cô vừa lùi lại vừa lảo đảo.

-      Cái gì thế này, - cô kêu lên, - không được đụng vào tôi.

Gương mặt cô bị biến dạng đi vì cơn say, vì mất ngủ và sợ hãi, nhưng người cảnh sát đã quá quen với những gương mặt này hàng đêm.

-      Nào, không lôi thôi, không ồn ào gì cả. Đi! - Hắn quát.

-      Nhưng tôi không làm gì cả. Tôi không...

-      Việc đó không can hệ gì đến tôi. Đi!

Anh ta nắm lấy cánh tay cô. Cử chỉ thô bạo ấy, mùi đồng phục cảnh sát đẫm nước mưa làm cô ngưng lại mọi suy nghĩ và cảm tưởng. Cô để người ta lôi đi sềnh sệch.

Đến trước cửa đồn cảnh sát Rochechouart, viên cảnh sát đưa mắt tìm kẻ khiếu nại. Nhưng gã lai đen đã biến mất.

-      Tiết mục này cũng kỳ đấy! - Viên cảnh sát làu nhàu.

Anh ta nhìn Hélène và ngập ngừng một giây. Nhưng có có vẻ rất ngơ ngác. Ngay cả nếu cô ta không có lỗi, cũng không nên để cô ta lang thang ban đêm – anh ta nghĩ.

Hélène leo lên một cái thang, vào một căn phòng ánh sáng lờ mờ thảm hại, nhìn thấy nhiều người mặc đồng phục vẻ mệt mỏi và buồn bã. Họ cũng chẳng buồn nhìn cô nữa, cô đi theo một người, lại xuống thang và đột nhiên vào giữa một đám lúc nhúc, lộn xộn dưới ánh đèn lù mù. Thế là thần kinh của cô phản ứng, cô hét lên một tiếng the thé.

-      Lại có một con mụ nằm mê – có tiếng người cười khẩy.

-      Nhưng tôi ở đâu thế này? Cuối cùng có chuyện gì xảy ra vậy? - Hélène hỏi bằng tiếng Nga.

Thê là có một tiếng khác cất lên:

-      Con mụ ấy nói tiếng Chà-và !

Tiếng nói này khàn khàn, ghê tởm khiến Hélène phát sợ, cô không biết mình đã đứng bất động, không dám cựa quậy, đã bao lâu rồi. Tuy nhiên, vì người ta quên cô, thân thể cô rã rời ra, đầu gối cô khuỵu xuống và cô nhẹ nhàng lăn ra đất. Mặt đất nhầy nhụa nhưng Hélène không còn sức để gượng dậy nữa.

Từ một góc xa, đưa lại một tiếng ngáy. Gần hơn, những người đàn ông thì thầm trò chuyện. Hélène vô tình cố nghe xem họ nói những gì nhưng những tiếng lóng làm cô không hiểu được. Một cái gì đầy lông lá chạm vào rất nhanh làm cô rụt chân lại.

Trời lâu sáng quá. Hélène run lẩy bẩy trong bộ quần áo ướt. Cơn say đã tan hết, nhưng cơn mệt mỏi và nỗi lo sợ cũng tác động mạnh như rượu khiến cô không hiểu được đầu đuôi câu chuyện thế nào mà cô lại ở đây. Bông nhiên cô nảy ra ý nghĩ có thể người ta trừng phạt cô vì cách sống thường ngày của cô, bởi vì còn có pháp luật, và cô sẽ bị nhốt ở đây hàng năm.

"Nhưng người ta phải xét xử chứ, mình đã bị xét xử đâu!" - cô nghĩ thầm. Cô nén ghê tởm, cô run rẩy hỏi một tên lêu lổng nằm sát ngay bên cô:

-      Đây là nhà tù ư?

-      Cũng chẳng khác gì nhà tù, nếu cô không có giấy tờ.

-      Nhưng tôi có giấy tờ - Hélène kêu lên.

-      Thế thì vì ma túy phải không? Không ư? Hay cô đánh nhau? Cũng không ư? Cô không đánh ai? Cũng không? Vậy nêu cô không muốn nói gì thì hãy cút đi cho rảnh.

Hắn còn cười và nói vài câu tục tĩu về bộ quần áo di-gan của cô. Cô lấy hai tay che mặt và ngồi im. Lúc mười giờ, một viên cảnh sát hiện ra ở cửa. Từng người bị giam lên gặp người thư ký. Nhưng số người này quá đông. Đúng trưa rồi mà Hélène chưa được gọi tên.

-      Chúng mình phải đợi ít nhất đến bốn giờ chiều, - gã lêu lổng lẩm bẩm.

Hélène rùng mình. Lại chờ đợi, lại chung chạ, lại hoàn toàn bất trắc. Cồ lên cơn sốt, và tuy dạ dày cô không biết đói vì đã bị rượu tàn phá lâu nay, cô lại cảm thấy một cơn khát ghê gớm, cháy cả cổ họng, cả mồm. Cơn nóng lan vào gáy, vào óc. Cô cảm thấy như có thể chết đến nơi...

Cánh cửa lại mở một lần nữa, viên cảnh sát ra hiệu cho Hélène. Cô lảo đảo theo hắn, cô nghe những lời khiển trách khá lịch sự của viên cẩm mà không rõ câu gì, cô cũng không hiểu ông ta nói đến sự may mắn của cô là may mắn gì, và có người đến xin cho cô ra là ai. Cô chỉ biết gật đầu và lẩm bẩm:

-      Cám ơn ông, cám ơn ông.

Rồi như một con điên, ở cổng đồn cảnh sát, cô gạt một người đàn ông mặc áo choàng dường như đứng đợi cô, rồi cô chạy đến nhà Vera.

Cô kêu lên:

-      Chúng nó hại tôi... chúng nó...

Rồi cô đổ vật xuống, nằm giẫy đành đạch.

* * *

Trận mưa bên ngoài gõ vào cửa kính của ngôi nhà chỉ gây tiếng động nhỏ không đáng kể trong căn phòng có ba người yên lặng đứng nhìn Hélène ngủ. Trong suốt hai mươi ngày, đây mới là giác ngủ đích thực đầu tiên của cô. Trước đây, cả ngày, cả đêm, những cơn mê sảng, những cơn sốt liên tiếp hành hạ cô.

Nathalie Borissovna ra hiệu cho hai người đàn ông. Họ theo nàng ra ngoài. Chouvaloff nói:

-      Tôi nghĩ rằng lần này thực sự không còn gì đáng lo ngại nữa.

Irtych quay mặt đi, làm dấu.

-      Cô ấy sắp dậy rồi, còn yếu, nhưng mà tỉnh táo - Chouvaloff tiếp. - Chính lúc cuối cùng là lúc có thể gây nguy hiểm nhất. Phải để cho cô ấy tiếp xúc lại với cuộc sống và những kỷ niệm một cách rất nhẹ nhàng. Nhưng Nathalie Borissovna, tôi cần gì phải nói với chị điều này. Đối với cô ấy, chị là người bác sĩ giỏi hơn bất cứ ai. Tôi rất yên tâm.

Gương mặt gần như kiệt sức của Nathalie tỏ vẻ hơi ngượng và như van xin:

-      Anh Anton Ivanitch... - nàng bắt đầu và rụt rè nhìn anh.

-      Vâng, - Irtych nói và mỉm cười gượng, - tôi sẽ không vào trước khi được chị cho phép.

Anh thở dài rồi nói với Chouvaloff:

-      Anh, Maxime, anh có biết tại sao tôi lại khiến cho cô ấy sợ đến nỗi trong cơn mê sảng, cô ấy chỉ nói đến ông bố của Vassia và tôi thôi không?

Nathalie bảo hai người:

-      Hai người nói chuyện với nhau, tôi đi vào trong kia.

Nàng vào ngồi ở đầu giường của em gái và vui mừng nghe hơi thở đều đặn của Hélène qua đôi môi tái nhợt. Hélène ngủ ngon, trong sáng biết bao. Lúc này, cô chẳng có gì giống với người đàn bà di-gan rú rít người ta đưa đến Neuilly một buổi chiều. Lúc ấy chính cơn sợ hãi cô đang trải qua đã là dấu hiệu để Nathalie nhận ra cô.

Nathalie Borissovna nghĩ: "Đây là đứa em ruột thịt, như là con của mình, bây giờ mình chỉ có nó mà thôi!".

Ở hai đuôi mắt của Hélène, có hai vết răn rất mới. Những cơn kích động liên tiếp trước đây hiện lên trên gương mặt của người ốm khiến cho Nathalie đã không thấy được những vết răn đó. Giờ đây, Hélène đang ngủ yên tĩnh, chúng mới lộ ra, giống như hai vết sẹo rất tinh vi. Nathalie đưa ngón tay khẽ sờ vào chúng, như muốn xóa đi những dấu vết của một trận ốm thập tử nhất sinh.

Dù ngón tay của Nathalie lướt rất nhẹ, nó cũng làm những mí mắt của Hélène rung lên. Hai mắt cồ từ từ mở ra, nhìn bất động một vài giây. Rồi dần dần, ánh sáng của trí khôn hiện lên. Nathalie nín thở. Hélène nhìn nàng một lúc lâu, cứ như là cô cần phải nhận ra từng nét một của chị mình, để rồi tập hợp chúng lại và gọi thành tên:

-      Natacha!

Đó là một tiếng thở dài yếu ớt, nhưng chứa đầy một sự khám phá.

-      Sao, em thân yêu, em gái yêu của chị, em cần gì?

Nhưng Hélène chỉ đáp:

-      Natacha! Natacha! Natacha!

Hình như là cái tên ấy, mỗi lần đọc to hơn, có ý nghĩa hơn, đã làm sáng lên những vùng nhận thức mỗi lúc mỗi mở rộng thêm trong đầu óc của Hélène. Cô ngắm những tấm ga giường trắng, những bức tường trắng, những bàn ghế sơn trắng và, giữa quang cảnh ấy, cái bóng trắng của Nathalie:

-      Đây là một bệnh viện, - cô vừa thì thầm vừa cau đôi lông mày. - Không đúng, phải không?

Rồi bằng một giọng sung sướng - cô sung sướng thấy trí nhớ mình vừa thắng được trạng thái mơ hồ - cô nói:

-      Đây là nhà nghỉ, nơi chị làm y tá !

-      Đúng rồi, Lénotchka.

Hélène vất vả giơ một bàn tay lên tận mắt và hoảng sợ thấy mình gầy quá. Cô hỏi:

-      Em ốm quá, phải không?

-      Không đâu, không đâu, em chỉ sốt thôi. Mọi người đưa em đến đây cốt để em nghỉ cho lại sức, thế thôi.

Hélène vẫn nhìn hai cổ tay tóp lại với những mạch máu nổi lên rất rõ. Cô bảo:

-      Cho em chiếc gương!

-      Lấy gương làm gì, em gái. Thong thả đã, đừng vội, em sẽ mệt đấy.

-      Chiếc gương! - Hélène gắt gỏng nhắc lại khiến Nathalie phải làm theo ngay. Nhưng trước khi đưa cho cô, Nathalie còn ngần ngừ:

-      Đừng sợ, cơn hiểm nghèo nhất đã qua rồi, em ạ.

Hélène ngơ ngác một giây trước khuôn mặt đột ngột hiện lên trong gương. Không phải mặt cô. Cô sốt ruột giật chiếc gương từ tay chị, và hình như cô ngờ bị đánh lừa, ngắm cái gương rất tỉ mỉ. Rồi cô cúi mình xuống mặt gương. Trong gương là hình ảnh lạ kỳ của một người con trai với đôi má hõm và tái, đôi mắt trũng sâu trong quầng tím bầm, đôi lưỡng quyền quá xa nhau và nhất là những túm tóc ngắn dựng đứng bên trên vầng trán.

-      Nhưng tôi đã làm sao thế này? Ai đã làm gì tôi thế này? - Cô kêu lên.

- Em hãy bình tĩnh lại, em gái, trông em khác thế là vì người ta phải cạo tóc em đi. Em phải hiểu rằng cũng như mỗi lần em bị bệnh chấy rận, người ta phải cạo tóc đi, em nhớ chứ? Không sao cả đâu, rồi tóc sẽ mọc lại đẹp hơn. Bây giờ đưa lại chị cái gương đi.

-      Thong thả đã, thong thả đã. Trông em giống ai nhỉ? Đừng quấy rối em, khó nhớ quá. À phải, em biết rồi, giống Vassia!

Hélène buông một tiếng rên rỉ:

-      Em không muốn nhìn thấy ông Alexeï Dmitritch với tập báo của ông nữa. Ông ấy không nhận ra em, nhưng thế lại càng tệ hơn nữa. Natacha, chị Natacha, đừng để ông ấy đến. Đuổi ông ấy đi.

Nathalie tưởng rằng cơn mê sảng lại tái diễn, nàng đưa tay với chiếc khăn mặt ướp đá vẫn dùng để đắp trán Hélène trong những cơn khủng hoảng. Nhưng Hélène giữ lấy thắt lưng nàng, khẽ bảo:

-      Không, không, ông ấy sẽ không đến. Em đang ở nhà nghỉ, còn ông ấy thì đến quán cà phê Yên Tâm. Quán cà phê Yên Tâm...

Cô không nói gì nữa, lắng vào một cơn suy nghĩ khiến nét mặt cô cau có lại. Mỗi khi Natacha lo lắng sợ em nghĩ ngợi nhiều không có lợi, tìm cách giúp em khuây khỏa bằng một câu hỏi hay một cái vuốt ve thì Hélène lại lắc lắc cái đầu như đầu con trai ốm để bảo nàng im lặng. Thỉnh thoảng, một vài tiếng, một vài từ rất khẽ bật ra cho thấy cô đang cố gắng nhớ lại điều gì: Vera... chai rượu... bài hát... Stéphane... cảnh sát...

Nhưng không có từ nào âm vang sâu xa trong đầu cô hơn từ nào. Chúng mới chỉ là những yếu tố của một hình ảnh còn mờ tối. Cuối cùng, Hélène hoảng sợ nói:

-      Pigal!

Cô quay đôi mắt ngơ ngác về phía Nathalie. Nhưng Nathalie đang ôm cô rất chặt trong hai cánh tay; nàng nói với cô với một niềm tin tha thiết: "Chuyện ấy hết rồi, Lénotchka!" khiến Hélène khe khẽ gật đầu và lại chìm vào trong giấc ngủ.

* * *

Những ngày tiếp theo là những ngày êm đềm nhất trong cuộc sống của Hélène. Cô để cho cơ thể mình được sống thoải mái, cả ngày cô lấy làm sung sướng được thở, được ăn, được cảm thấy dòng máu lưu thông trong cơ thể mình.

Đợt nghỉ sung sướng này kéo dài suốt thời kỳ lại sức đầu tiên. Thế rồi, một buổi sáng, Chouvaloff đến thăm cô:

-      Tồi vui sướng được thấy cồ đã hoàn toàn thoát hiểm. Đúng là chúng ta đã quá may mắn, Hélène Borissovna ạ. Bệnh sốt đau màng óc của cô bình thường không dễ thoát khỏi thế đâu. Tôi nghĩ chẳng bao lâu nữa, cô lại khỏe như thường. Cô hài lòng chứ?

Hélène không đáp, cô không dám nhìn thẳng vào đôi mắt trong và thân mật của ông bác sĩ.

"Thế mà mình dám ăn nói suồng sã với bác ấy, lại đòi bác ấy phải cho uống rượu." Cô vừa sợ, vừa buồn, thầm nghĩ.

Trông cô cũng biết cô đang dằn vặt mình thế nào. Chouvaloff, sau khi hỏi mãi cô cũng không nói gì, bèn ra đi.

Irtych đang chờ ông ở ngoài hỏi:

-      Thế nào, Maxime?

Chouvaloff không thể không giật mình ngạc nhiên trước vẻ thất sắc của Anton, con người ngày thường cực kỳ bình tĩnh thế.

-      Đúng! Anh thấy tôi hôm nay như một đứa trẻ con, phải không? - Irtych hỏi. - Tôi đã mất lòng tin rồi. Chừng nào cô ấy còn ở đó uống rượu say và điên dại thì... việc cô ấy nói hay không nói gì...

-      Cậu muốn gì hơn? Với tôi, cô ấy còn chưa chịu được sự có mặt của tôi nữa là. Phải chờ thêm nữa.

-      Được, được, Maxime. Anh giỏi hơn tôi nhiều về chuyện sức khỏe, nhưng dù sao thì trước một tuần nứa, Hélène cũng phải quyết định. Tất cả công việc của tôi đều phải dừng lại để chờ một câu nói của cô ấy. Anh Maxime ạ, anh hãy nói với chị cô ấy, anh hãy nói. Tôi, tôi không thể nói được nữa.

***

Tất cả lòng yêu mến và sự dịu dàng của Nathalie đã không đem lại được cho trái tim khắc khoải của Hélène nỗi yên tâm – một nỗi yên tâm có thể làm cho đôi mắt cô tĩnh lặng và sáng lên. Ngược lại giờ đây, một nỗi lo đang dằn vặt cô, không để cô yên. Cơ thể cô đang phục hồi lại mỗi ngày. Sức lực và nhựa sống tăng thêm. Song cô lại không có được tự do và bình thản để chịu đựng những ý nghĩ đang hành hạ.

Một hôm, trời nắng nhẹ cuối mùa, Nathalie đề nghị mặc quần áo cho Hélène để cô đi dạo buổi đầu tiên, Hélène tái mặt:

-      Em phải đi ngay khỏi đây ư?

-      Sao em lại nghĩ thê, em Léna. Em còn phải tĩnh dưỡng một hai tháng nữa kia mà! Bác sĩ Chouvaloff đã bảo chị thế, mà chính em cũng cảm thấy thế kia mà !

Hélène ngập ngừng một lát, nhưng dường như cô nghĩ rằng nếu mình cứ im lặng thì mình sẽ lập tức trở thành đồng lõa với một việc gì đó mà mình không muốn. Cô nhẹ nhàng nói với chị:

-      Chị Natacha! Em biết rằng tiền viện phí ở đây đắt lắm. Để trả viện phí cho Fédor, em đã phải đến Pigal. Vậy ai sẽ trả viện phí cho em? Không thể là chị, chị Natacha khốn khổ của em, cũng không thể là bác Chouvaloff. Vậy thì chính là... anh ta, Irtych phải không?

Hélène đã đọc rất khẽ và rất khó khăn cái tên của người đàn ông ấy, người mà bất cứ ở đâu, trong những tháng vừa qua, cô cũng thấy ảnh hưởng của anh ta: đằng sau Stéphane, đằng sau Chouvaloff, và cuối cùng, đằng sau chị gái cô.

Nathalie khe khẽ cúi đầu.

Hélène im lặng một lúc lâu, cứ như là, trong thâm tâm, cô muốn tìm một câu trả lời khác và kỳ lạ hơn. Cô nói tiếp, giọng trầm trầm:

-      Chị ơi, em không muốn nghĩ đến chuyện ấy nữa. Cho đến bây giờ, em không muốn chịu trách nhiệm về cái gì cả, và hơn nữa, từ hôm bác Chouvaloff đến thăm, đáng lẽ em phải..., nhưng cần gì. Chị Natacha, ngay từ hôm nay, em sẽ dọn lên buồng chị. Lúc nào chị cũng vẫn có căn buồng ở trên kia, phải không? Em nghĩ thế. Và, rồi em sẽ tìm công việc. Bỏi vì, cuối cùng – cô nói to hơn – tôi có quyền gì mà nhận cứu trợ của Irtych? Nhưng sao chị lại nhận lời để anh ta đưa em vào đây? Em nghìn lần muốn vào một nhà thương làm phúc hơn là phải chịu món nợ này.

-      Léna, em hãy nghe chị đã, chị van em, em đừng nổi nóng - Nathalie nói. - Chị muốn để thong thả sẽ nói với em tất cả các chuyện này khi em đã khỏe hơn. Nhưng vì em đã nói thì chị phải nói. Anton Ivanitch chăm sóc em bởi vì... em hãy để chị nói đã... đừng sốt ruột, là tại vì thế này, em ơi... Anh ấy yêu em, anh ấy muốn cưới em.

-      Và chị có thể nghĩ rằng...

-      Chị không làm gì cả, không nghĩ gì cả. Chị chỉ nghĩ là chị sẽ săn sóc, trông nom em, là sau bao lâu xa cách, giờ em phải ở với chị.

-      Thế ý kiến chị bây giờ là thế nào?

-      Lénotchka, em muốn gì vậy, chính tự em phải...

-      Em cám ơn chị đã để cho em được tự do hành động, ít nhất là về việc ấy, - Hélène nói có vẻ mỉa mai.

Rồi, chợt nhận thấy trong đôi mắt chị gái một nỗi đau buồn vô hạn, cô nắm lấy hai tay chị, xiết chặt tha thiết và nói với một giọng buồn não ruột, nước mắt lưng tròng:

-      Chị Natacha, chị hãy tha lỗi cho em. Lúc nào chị cũng quá tốt với em và chị là người duy nhất trên đời này mà, ở bên chị, em không cảm thấy bị hạ thấp, chị yêu em đến thế còn gì. Chỉ có điều chị không thể hiểu rằng việc để cho một gã mu-gích giàu sổi và tính khí đồng bóng đeo đuổi mình là một việc không thể chấp nhận được, vì đó không có gì khác hơn là một chuyện bốc đồng mà thôi. Chị chưa bao giờ bị theo dõi liên tục; chị chưa thấy một người đàn ông mình yêu lại ở bên mình theo lệnh một người khác, và cuối cùng người ấy không nhặt lấy chị như một con chó ốm chỉ là để mua chị với một giá rẻ.

"Irtych đã theo dõi em từng bước một, anh ta đoán rằng cuối cùng em sẽ không thoát được cảnh khốn khổ... Thế rồi anh ta buộc em phải cưới anh ta và hiện ra như một vị cứu tinh để bắt em trả giá suốt cả cuộc đời em... Chị Natacha, chị, em đoan chắc với chị rằng em không còn kiêu ngạo nữa. Đã hết hẳn rồi. Nhưng, nếu như vậy, thà rằng em quay lại Pigal còn hơn. Chị cần trả lời anh ta phải không? Đó chính là cách anh ta thường bắt người khác phải hành động. Chị hãy viết cho anh ta bức thư, cho người cầm ngay đến, cho anh ta biết. Chừng nào chị chưa làm việc này thì em chưa yên được."

* * *

Chiều hôm ấy, Hélène chuẩn bị mang quần áo lên gian phòng xép của chị gái thì Nathalie vào, vẻ rất xúc động. Cô hiểu ngay ý chị mình và thoạt tiên định từ chối. Nhưng sau một lát tự kiềm chế, cô nói:

-      Em không thể từ chối anh ta, nhưng chị hãy ở lại với em, Natacha.

Rồi cô vội vàng lấy cái khăn san trùm đầu che mái tóc đang mọc lởm chởm. Dưới cái khăn quê mùa ấy, và với những nét đẹp giản dị, cô có một gương mặt rất Nga khiến Irtych bối rối. Anh khẽ thốt lên:

-      Cứ thế này cô lại rất xinh và lại quen quen.

-      Mời anh ngồi, anh Anton Ivanitch, - Hélène nói.

Cô ngạc nhiên không hiểu sao mình bình tĩnh vậy. Trong khi chờ đợi Irtych, cô như co hết các móng vuốt lại chuẩn bị đón một kẻ thù nguy hiểm. Nhưng lúc này đây, trông thấy anh thì bao nhiêu sợ hãi và hằn thù lại nhường chỗ cho một nỗi yên tâm kỳ lạ. Cô lờ mờ nhớ lại rằng hai lần duy nhất mà cô đứng trước mặt anh, cô cũng có cảm giác như vậy.

Một con người với cái vẻ tự nhiên như thế, giản dị như thế, với đôi vai như đượm mùi hương đất đai, không thể muốn làm nhục mình. Hélène thầm nghĩ. Người ấy không thể có những tình cảm phức tạp như thế cùng một lúc, vừa thấp hèn lại vừa tinh tế được. Cái gì anh ấy muốn, anh ấy bộc lộ thẳng thừng, không bóng gió, không quanh co. Anh ấy chỉ nhầm. Mình không thể ghét anh ấy được.

Qua những cử chỉ của Irtych chỉ trong mấy giây, tất cả những ý nghĩ trên đây và những ý nghĩ khác nữa đã nảy ra trong đầu Hélène. Cô cũng cảm thấy trong đó có cả niềm tin cậy, sự bình yên, sự thoải mái và tình thân thiện.

Nghe Hélène mời, Irtych đã lấy một cái ghế, khe khẽ nhấc lên và đặt xuống như muốn thử xem nó có vững không. Rồi anh thong thả ngồi, chắc chắn. Mỗi cử chỉ của anh cho thấy tính thận trọng nhưng không nhỏ nhen, tính tiết kiệm tiềm ẩn để dành những dự trữ lớn cho khi cần thiết.

Dù sẵn sức lực vạm vỡ, chiều hôm ấy, Anton vẫn không giấu nổi một chút rụt rè, nhưng nó làm dịu bớt con mắt sắc của anh. Cái vẻ rụt rè ấy làm cho Hélène thấy yên tâm và yên tĩnh. Cô thấy rằng mặc dầu tất cả sự giúp đỡ của anh đối với cô, mặc dầu anh đã kéo cô ra khỏi cái hố sâu bẩn thỉu kia, cô vẫn mạnh hơn anh bởi vì có lẽ đây là lần đầu tiên trong đời anh, anh phải đến đây với tư cách một kẻ cầu xin điều đã từng bị từ chối.

- Cô Hélène Borissovna, tôi không biết cách khéo léo nói ra những điều tôi cảm nghĩ - Irtych bắt đầu câu chuyện - và chắc là tôi cũng sẽ không nói với cô điều ấy nếu tôi không nhận được bức thư của chị cô. Tôi nghĩ rằng việc cô tự nói ra với tôi lời từ chối lại là một vinh dự cho tôi. Xem cách cô đã cư xử với tôi, tôi biết rằng cô không chỉ từ chối một tình bạn tốt với tôi - điều này không ai có thể đòi hỏi ở ai được - mà cô còn ghê tởm và khinh bỉ tôi. Và điều này tôi không muốn chút nào vì cả cô, cả tôi đều không đáng phải thế.

Anh nghỉ một chút, đưa mu bàn tay quệt lên đôi môi khô khốc, ngồi vững trên chiếc ghế và tiếp:

- Tôi đã nghĩ đến cô rất nhiều, cô Hélène Borissovna ạ, và tôi cho rằng tôi có lý về mọi mặt, chỉ trừ một điều: tôi đã sai lầm khi không có mặt ở bên cô. Vì thế cô cho rằng tôi đã thuê tiền để người khác báo cho tôi biết cái ngày tôi có thể hái được cô như một trái táo mùa thu. Vâng, đây là vấn đề tôi phải giải thích. Từ buổi đầu gặp cô, tôi đã nói rằng tôi rất thích cô. Tôi đã nói ngay với cô. Tại sao? Hừ! Tại sao anh chàng Anton Ivanitch kia chưa hề bao giờ nghĩ đến việc lấy vợ, mà vừa gặp cô đã muốn lấy cô? Vâng, tôi xin nói thành thực. Ở bên nước nhà, tôi không bao giờ giao du với những người thuộc các tầng lớp như cô. Họ đã tiếp đón tôi tử tế khi tôi rất giàu, nhưng tôi, tôi không thích thế. Tôi biết sự đời và tôi muốn ở đúng vị trí của tôi. Chỉ có điều là bây giờ vị trí của tôi không còn ở tầng lớp mà tôi xuất thân, cũng không ở các tầng lớp khác, chẳng ở chỗ này, mà cũng chẳng ở chỗ kia, cô thấy không? Vâng, vậy thì khi Maxime đưa tôi đến chỗ cô vào cái đêm đầu năm mới, tôi nghĩ thầm: "Chẳng còn nước Nga nữa, chẳng còn tầng lớp nữa, ta đến xem sao?" Và dù trong đầu tôi ý tưởng ban đầu chỉ mong manh như sợi chỉ, ai ngờ đâu nó lại trở nên vững chắc như một dây thừng và không dễ gì cắt đứt được.

"Tôi rất biết là cô đã đối xử với tôi như với người mu-gích. Chỉ có điều là tôi cũng thấy rằng gã mu-gích ấy là cái gì đó rất cần cho cô khi tính kiêu ngạo của cô hết đi. Bởi vì tính kiêu ngạo của cô rất mạnh, Hélène Borissovna, cho phép tôi được nói thế, nó không xấu, không độc ác, nó như tính của một con ngựa còn non, còn nóng hổi. Nhưng tôi biết rằng cuộc đời sẽ thắng dây cương cho nó. Nhưng điều tôi không dự kiến được, đó là không ngờ dây cương lại nghiệt ngã thế, và nó làm cho cô đau đớn đến nỗi sau đó, cô phải lấy làm xấu hổ. Cô đừng trả lời tôi vội.

"Vâng. Tôi đã thấy điều đó khi tôi đến Samovar cùng Stéphane Matveïtch. Ngày hôm ấy, tôi lấy làm đau đớn cho cô. Cậu ấy là một kẻ đi hút hồn người khác. Cậu ấy chiếm lấy cái cậu ấy cần rồi bỏ đi. Phải rất vững vàng mới có thể yêu cậu ấy mà không nguy hiểm. Nhưng tôi có thể làm gì khác được nếu không ra đi? Trước hết, tôi cần phải giàu. Tôi mà nghèo thì chẳng khác gì chiếc ghi-ta không dây. Rồi thì tôi nghĩ rằng tôi cùng dự vào cuộc sống mà cô đang sống lúc ấy, chắc chắn tôi sẽ bị cô ghét. Đó là điều tôi đã lầm. Lẽ ra tôi phải ở lại và cho cô thấy rằng tôi cũng chẳng thánh thần hơn ai, và như vậy, cô sẽ không xấu hổ về tôi, và khi cô mệt mỏi gần muốn chết, cô sẽ làm hiệu gọi tôi. Đáng lẽ phải làm thế, tôi lại làm như cho người theo dõi cô và lặng lẽ giật dây. Tôi đã không muốn làm tổn thương đến lòng kiêu hãnh của cô, nhưng trái lại đã xúc phạm cô theo cung cách mu-gích. Nhưng Hélène Borissovna ạ, không bao giờ tôi có ý nghĩ xấu về cô. Bây giờ thì mọi việc đã qua rồi.”

Trong suốt cuộc trò chuyện dài dòng ấy, Irtych không hề thay đổi thái độ: hai bàn tay tựa trên đầu gối, cong người lại dựa vào lưng ghế không hề cựa quậy. Anh nói bằng một giọng đều đều, gần như hát.

Hélène không hề có ý định ngắt lời anh một lần, và khi anh nói xong, cô thoáng có ý tiếc không được nghe anh nói nữa. Tiếng nói ấy đã ngăn lại trong cô những gì trăn trở, cứ như là qua những làn sóng trong thinh không, cô nghe thấy những tiếng nói khôn ngoan từ mặt đất, bầu trời.

Yên lặng một lúc lâu. Nathalie đứng xa ở phía cửa sổ muốn biến vào sau những tấm rèm, không muốn sự có mặt của mình gây trở ngại cho những gì sẽ diễn ra.

-      Anh Anton Ivanitch, anh đến như vậy là rất tốt - cuối cùng Hélène đã lên tiếng. - Tôi cảm ơn anh rất nhiều về sự chăm sóc của anh và tôi rất hài lòng vì hôm nay đã cảm nhận được điều đó.

Rồi cô im lặng, nhưng anh vẫn đứng như còn đợi một điều gì nữa. Khi tin chắc rằng cô không nói thêm điều gì nữa, anh đưa mắt nhìn ra chỗ khác, và bằng một giọng nói không âm sắc, hạ thấp giọng như nói về một điều không đáng kể.

-      Thế bây giờ đã rõ mọi chuyện, cô vẫn không thay đổi ý kiến ư?

Hélène chợt cảm thấy vô cùng chán nản. Cô chỉ còn muốn một điều là con người ấy hãy đi đi, càng nhanh càng tốt, con người đã đem lại cho cô một nỗi yên tâm sâu sắc, nhưng đồng thời đòi hỏi cô phải quyết định một điều làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống của cô.

Nhưng anh vẫn ngoan cố, tuy mặt ngoài tỏ ra bình tĩnh, anh nói tiếp:

-      Tôi sẽ làm mọi điều cô muốn, Hélène Borissovna. Nếu cô thích, chúng ta sẽ ở lại Paris, tôi sẽ có thể mua đất và xây nhà, đó là công việc mà tôi rất thạo. Hoặc là chúng ta có thể quay lên phía Bắc. Tôi đã có một dự án: mở một trang trại lớn. Tôi biết khai thác đất đai và nuôi súc vật. Và bốn bề xung quanh, tôi sẽ tập hợp những thanh niên đã làm việc với tôi. Sẽ lập một làng Nga đích thực!

-      Không, không, tôi chẳng muốn gì hết, - Hélène gần như hét lên. - Tôi không muốn nhìn thấy mọi người, cũng chẳng muốn sống với họ. Tôi không muốn nhìn thấy người nào trước mặt mình.

Irtych gật đầu và trong giây lát, dường như anh cũng cảm thấy bất lực như Hélène:

-      Con quỷ vẫn ám cô đã thả cô ra rồi, nhưng con quỷ khác đã thay vào chỗ nó, mà còn tệ hơn - anh nói. - Không ai có thể làm gì được với nó, con quỷ mới ấy. Thế bây giờ cô sẽ làm gì?

-      Ôi, điều ấy có gì quan trọng đâu. Thiên hạ rất cần đầy tớ, tôi sẽ tìm được một chân.

-      Vâng vâng, tôi hiểu, cô muốn chôn quá khứ thật sâu. Đúng là một việc cần làm. Vậy thì chúc cô may mắn, Hélène Borissovna. Tôi không nói là cô đã bẻ tôi gãy làm đôi, tôi không phải là thứ gỗ đó, nhưng dù sao...

Anh chìa tay, định bắt tay từ biệt, cử chỉ ấy bỗng làm anh nhớ đến một việc mà anh cần chuyển cho cô.

-      Suýt nữa, tôi quên mất, - anh nói. - Ông Maxime, biết rằng cô ngại gặp ông ấy, có nhờ tôi gửi lời chào tạm biệt cô.

-      Ông Chouvaloff ra đi ư? - Hélène bất giác thốt lên.

-      Và đi rất xa, sang tận châu Phi, bên dưới xích đạo. Chính phủ Pháp đã dành một số chỗ làm việc cho các thầy thuốc Nga. Năm năm ở lại đó. Ông ấy không còn sự lựa chọn nào nữa.

-      Ôi! Thật may mắn cho ông ấy quá!

Câu nói đó của Hélène như ngọn lửa đột ngột đốt Anton bỏng rát. Anh lẩm bẩm:

-      Thế mà mình không nghĩ ra việc ấy!

Irtych lại gần Hélène và nói to, giọng cương quyết:

-      Điều này sẽ giải quyết hết mọi việc, Hélène Borissovna. Tôi sẽ thanh toán ngay mọi việc ở đây, tôi sẽ mở một công trình khai thác bên đó, bất cứ về mặt nào, cô đừng sợ gì hết. Trong tay tôi công việc sẽ tự nó tiến hành. Không có một gương mặt da trắng nào ở cách nơi đó hàng trăm dặm xung quanh. Cô sẽ ở trên một hòn đảo hoang vắng.

-      Sao? Anh sẽ làm... anh sẽ đi... không có gì buộc anh phải thế...

-      Ôi, chừng nào chưa phải là trên đất Nga, thì tôi cắm cái gậy của tôi vào đâu chẳng thế, có gì là quan trọng. Vậy thì Hélène Borissovna, cô nghĩ sao?

Hélène nhắm hai mắt lại. Cô nhìn thấy những khoảng không rộng lớn hoang vu, những con người chất phác và man rợ, một vầng mặt trời đốt cháy tất cả: cỏ cây, đất đai, kỷ niệm... và Irtych bình lặng, mạnh mẽ, thoải mái và, đối với cô...

Hélène nghĩ đến Pigal với những cuộc vật lộn mới đang đợi cô, rồi lại nghĩ đến những miền đất nóng bỏng và hoang vắng kia. Một cảm giác run rẩy nhẹ nhàng xâm chiếm lấy cô.

***

Cô mở hai mắt, gặp cái nhìn cầu khẩn của Nathalie, và hỏi chị gái với một giọng mà cô cảm thấy như của ai khác:

-      Chị cũng đi với chúng em chứ? Natacha!

Davos, 25 tháng 5 năm 1927.

Đêm của những ông hoàng

JOSEPH KESSEL

NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN 65 Nguyễn Du - Hà Nội

Tel & Fax: 8222135

Email: nxbhoinhavan@Web.taisachnhanh.cloudWeb.taisachnhanh.cloud

Chịu trách nhiệm xuất bản:

Nguyễn Phan Hách

Biên tập: Vương Trí Nhàn

Tranh bìa: Paul Cézanne

Trình bày: AZDesign

Sửa bản in: Nguyên Anh

Tổng phát hành

Công ty Văn hóa Phương Nam

160/12-14 Đội Cung. Phường 9. Quận 11. TP.HCM

ĐT: 8558504 - 8589592 • Fax: 8588908

Nhà sách Tiền Phong 175 Nguyễn Thái Học.

Hà Nội • ĐT: 7.336.235 • Fax: 7.336236

Nhà sách Phương Nam 113 Nguyễn Chí Thanh.

Đà Nẵng ■ ĐT. Fax: (05-11) 821470

Hội An thư quán 06 Nguyễn Thị Minh Khai.

Hội An • ĐT: (0510) 916272 • Fax: 916271

Nhà sách Phương Nam 06 Hòa Bình.

TP Cần Thơ ĐT: (071) 813436 • Fax:(071) 813437

In 1000 cuốn, khổ 13 x 19cm tại Xí nghiệp in Công ty Văn hóa Phương Nam. Giấy đăng ký KHXB số 70/814/XB - QLXB; do Cục Xuất bản ký ngày 23/7/2002 và giấy trích ngang KHXB số 108/XB ngày 2/5/2003 của nhà NXB Hội Nhà Văn. In và nộp lưu chiểu quí II năm 2003.

Notes

[←1]

Lesguinki: tộc người ở Đông Kavkaz. Các chú thích là của người dịch.

[←2]

Raspoutine: một người Nga (1886-1916) vô học và tà dâm, đã tìm cách trở thành một nhân vật quyền thế bên cạnh vua Nicolas II và trong Đại chiến I đã trở thành công cụ của bọn phản động thân Đức.

[←3]

Hội Quốc liên đóng trụ sở ở Genève.

[←4]

Galicie: một vùng đất ở Đông Âu, ở phía Bắc dãy Carpates, luôn luôn bị giành giật bởi Nga, Ba Lan và Áo. Năm 1945, Ba Lan chiếm miền Tây, Liên Xô chiếm miền Đông và sát nhập vào Ukraina.

[←5]

Đón năm mới theo lịch Nga.

[←6]

Léna: tên gọi tắt của Hélène.

[←7]

Tên thân yêu để gọi Hélène.

[←8]

Tcherkesse: một tộc người ở Bắc Kavkaz.

[←9]

Djiguitovka (gighitôpka): cuộc biểu diễn nhảy múa trên lưng ngựa của người Kavkaz.

[←10]

Galicie: một vùng đất ở Đông Âu, ở phía Bắc dãy Carpathe, luôn luôn bị giành giật bởi Nga, Ba Lan và Áo. Năm 1945, Ba Lan chiếm miền Tây, Liên Xô chiếm miền Đông và sát nhập vào Ukraina.

[←11]

Scythe: một tộc người Ấn - Âu xuất hiện từ thế kỷ 10 trước Công nguyên trên vùng thảo nguyên bao la của đại lục Âu - Á; là những tay cung và kỵ sĩ thiện nghệ đáng sợ.

[←12]

Stolypine: nhà chính trị Nga (1862-1911), Bộ trưởng Nội vụ, rồi chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Đàn áp kịch liệt những người cách mạng. Bị ám sát chết (ở đoạn này, Chouvaloff muốn lái câu chuyện quay trở lại cuộc tranh cãi giữa ông và Alexeï về tình hình nước Nga để đánh lạc hướng Vassia - ND.)

[←13]

Château de la Muette: lâu đài xây ở Paris, ở bìa rừng Boulogne từ thế kỷ 16.

[←14]

Raspoutine: một người Nga (1886-1916) vô học và tà dâm, đã tìm cách trở thành một nhân vật quyền thế bên cạnh vua Nicolas II và trong Đại chiến I đã trở thành công cụ của bọn phản động thân Đức.

[←15]

Trébizonde: một cảng của Thổ Nhĩ Kỳ. Constantinople: nay là Istanbul, cảng của Thổ.

[←16]

Một điệu nhảy Kavkaz.

[←17]

Tcherkesse: một tộc người ở Bắc Kavkaz. Ở đây nói về những người Tcherkesse làm lính đánh thuê.

[←18]

Héridzé đã giới thiệu Fédor làm việc cho Terhane và Terhane đã tặng ông tiền mua áo cho Jacquot.

[←19]

Trưởng niên.